X r ^L LATIN PROSE OP THE SILVER AGE LATIN PROSE OF THE SILVER AGE SELECTIONS EDITED BY C. E. BROWNRIGG, M.A. CHIEF CLASSICAL MASTER IN MAGDALEN COLLEGE SCHOOL, OXFORD WITH AN INTRODUCTION BY T. H. WARREN, M.A. I'KESIDENT OF MAODALEN COLLEGE LONDON BLACKIE & SON, LIMITED, 50 OLD BAILEY, E.C. GLASGOW AND DUBLIN 1895 PEEFACE. The following selections have been made from the chief prose writers in the period 14 A.D.-180 A.D. (death of Augustus to that of Aurelius): to have included all the prose writers would have necessitated extending the book to undesirable limits. Although, with striking exceptions (notably Tacitus and the younger Pliny), these prose authors are not generally read by young students, and despite the fact that from some stand-points such an abstention may be wise, yet it has none the less always seemed a matter of regret that boys of higher forms and even other students should have little or no knowledge of these writers except that which is gleaned from passages in "Unseen" books. The mere fact that passages do appear in such books and in public examination papers, is a sufficient testimony that from the lower stand-point of practical utility it is an advantage to have some acquaintance with silver age authors other than Tacitus and the younger Pliny : but, to take higher ground, a knowledge of this kind must bring with it a more comprehensive view of Latin literature. In making these selections I have had no previous collection before me, but while reading the authors have marked a number of pieces which seemed to bring out the variety and salient characteristics of the writings: from the whole number I have made for the purpose of this volume the selections published. As depending on vi LATIN OF THE SILVER AGE. a single judgment it is not a very certain process, and it is more than possible that those who know these authors may miss some favourite passages and consider that others of inferior merit have been included; but I hope I have not sacrificed too much in my desire for variety. The elder Pliny has given me most trouble, even though I cannot profess to have read him from cover to cover. The notes are intended to give only slight assistance in translation : to make the book as complete as possible (within a small compass), I have tried to explain the allusions throughout: Petronius, indeed, would be espe- cially difficult without some kind of a commentary. As it is confessedly an editor's duty to furnish a text which admits of translation, and more especially so in the case of selections, I have done my best to satisfy the canon. In the greater number of authors I have, for the most part, followed the text of the recent editions in the Teubner series : Friedliinder (Leipzig, 1891) has furnished that for Petronius, Eyssenhardt for the Golden Ass of Apuleius. When words appear in italics they are conjectures generally of the German editors, but in one or two cases of my own: when on the other hand words which, although appearing in the MSS., interfere with the sense, have been omitted, I trust the fact has not been overlooked in the notes. In Petronius one or two lines have been omitted for obvious reasons. For so many authors any attempt at a complete apparatus criticus seemed outside the purpose, but at the same time I did not like to leave serious difficulties of reading unnoticed. For general information I owe most to the history of Teuffel (Schwabe's translation), and in less degree to those of Schanz, Simcox, and Cruttwell : on the particu- lar authors to Friedliinder's edition of the Cena Trimal- PREFACE. Vll chionis, Roth's preface to Suetonius, Hildebrand's Apuleius, the writings of Hertz on Gellius, Peterson's edition of Quintilian, bk. x., and Tacitus' Dialogus de omtoribus. Other smaller debts are acknowledged in the notes, but (with the exception of Mayor's Juvenal) I have more generally referred to German than to English editors: indeed, except on Tacitus and Pliny the younger, Eng- lish commentaries are few and far between. I very much regret, however, that this small book was practi- cally completed before Professor Tyrrell's recent volume came into my hands, full as it is of interesting criticism and suggestion. In conclusion I should like to express my gratitude to the President of Magdalen College for having written the Introduction : it is the latest of the many services he has done me, and I could wish that the book were more worthy of the trouble he has taken. At the same time it should be pointed out that for my errors of selection or comment he is in no way responsible. C. E. B. MAGDALEN COLLEGE SCHOOL, June 6, 1895. CONTENTS. Page PREFACE, v GENERAL SCHEME OF WRITERS OF THE SILVER AGE, - - xiii INTRODUCTION, ....... xxiii SELECTIONS : YELLEIUS PATERCULUS - - - - . - 1 * * *)(I- A consideration of the fact that in the different arts, history, tragedy, comedy, &c., many eminent men are contemporaneous, - - - - - 2 II. A brief account of the rise, projects, and death oj Tiberius and C. Gracchus, .... 4 III. The character and early career of Julius Caesar, - 7 IV. Defeat and death of On. Pompeius, - - - 10 , >.V. The battle of Actium and defeat of Antony, - -11' ^VI. The rise of Arminius, and disastrous defeat of the army of Varus, - - - - - 13 * SENECA 16 I. Extract from Consol. ad Marciam, - 18 ^IL Extract from Consol. ad Marciam, - - 20 V III. Life should be lived in harmony with nature, - - 22 IV. The right acquisition and use of money not alien to the life of a philosopher, ----- 23 , 7-x V. The evils of inconsiderate anger, - <5 I J-vf. - - 25 * VI. The wrong use of money, - - - - - 27 VII. Nothing befits a ruler so much as clemency, - - 28 VIII. The gift depends on the giver, not on the size of the gift, 29 IX. The right manner of giving, - - - - - 31 X. Various causes assigned for earthquakes, - - 32 LATIN OF THE SILVER AGE. <\L Seneca moralizes on the use of mirrors, - ' - 34 > XII. The true bearing and outward appearance of the philosopher, - - - - 36 J^XIII. It is not pain, but fortitude in pain which is desirable, 37 * XIV. The ethics of suicide, 40 XV. The uncertainty of life, 43 y XVI. Extract from the 'ATroKoXo/ciWoxm, - - 47 PETKONITS ........ 49 I. Trimatchio's singing slave, - - - - 49 x ' r~ II. Trimalchio after dinner reads his will, - - 51 * J ^ III. Trimalchio tells the story of Ids life, - 52 t/ PLINY THE ELDER ....... 55 I. The earth we live on, - - - - - - 56 "**II, Conceptions and fallacies about the god', 58 * III. Mutability of fortune, - - - 61 IV. Death and the spirits of the dead, - - 64 V. The pi'arl an<1 'its history, - - 65 k *- VI. The nightingale, - - 68 VII. Wine at Rome, - ... - 69 VIII. ApellesandProtogen.es, - - 72 QIJINTILIAN - 74 I. Quint!/ ian mourns the loss of his wife and sons, - 75 II. 1 1 OKI to produce emotion in of hers, - - - 78 A^III. Quintil ian' s estimate of Roman authors, - - 81 I V. On gesture in oratory, - - - - - - 89 V. The good orator 'must be a good man, - - - 91 *gN-VI. The vrinciplcs of education, - - - - 94 * VII. Quare ineruditiingeniosiores vulgo habeantur, - 96 / TACITUS . 99 I. The character and death of Agricola, ... 100 II. The pleasures of the orator 1 s life, - - - 102 III. Tin 1 manners of the Aestii: their mode of collecting amber, ........ 104 CONTENTS. XI Page IV '. The death of Otho after the news of Bedriacum, -105 * >^ V. Preparations for the siege, and description of Jerusalem, - - - - - - - 107 ** VI. Seneca's correspondence ivith Nero, - - - 109 X VII. The death of Seneca, 112 ' PLINY THE YOUNGER 114 "^ I. A contrast betiveen the occupations of Rome and literary leisure, - - - - - - 115 II. A description of Pliny's villa, - - - - 115 , X III. Pliny's account of his uncle's method of life, - - 120 ' IV. A ghost story, - - - - 122 V. A description of the Clitumnus, - ... 125 VI. An overflow of the Tiber, - - 126 X VII. The fame of Pliny and Tacitus, - -127 VIII. A description of Trajan's entry into Rome, - 128 SUETONIUS 131 Death of Julius Caesar, 132 ' Appearance and habits of Augustus, - - - 134 Tiberius' behaviour on his accession, - - - 136 The cruelty of Caligula, - - - - 138 Nero's passionate devotion to the circus and singing, 141 VI. Death of Nero, - - 143 VII. Death of Galba, - - 146 XVIII. Good acts of Titus, - - 147 X IX. Fears of Domitian, - - - - 149 APULEIUS - - - - - - - -152 st^, I. Psyche is tempted by her sisters to disobey her hus- band's command, and by lighting a lamp to see his face while asleep, - - - - - 153 V II. Venus, enraged at Cupid's love for Psyche, sets various tasks to the unhappy girl, - - - 156 III. An arrest and a trial, ------ 158 IV. The properties of a mirror, 162 r Xll LATIN OF THE SILVER AGE. Page AULUS GELLIUS - 163 I. A point of casuistry: what is one's duty to one's friend? - - - - 163 II. A question of grammatical usage, - - . - 166 III. Who were senatores pedarii? - 168 A criticism of Seneca as a critif, - - 169 V. Explanation of technical terms, . . . . 171 VI. Methods ofsi'-crct correspond/ nc< . - . . - 173 VII. A criticism of Virgil , - . . . -175 NOTES, - - - - - . - . - 179 GENERAL SCHEME OF THE CHIEF SILVER AGE WRITERS, FROM THE DEATH OF AUGUSTUS TILL THE REIGN OP M. AURELIUS. (The Grammarians and Jurists are omitted.) EMPEROR. WRITER. WORKS. AUGUSTUS, CREMUTIUS CORUUS. Cordus, whose works are not died 14 A.D. extant, wrote on the end of AUFIDIUS BASSUS. the republic and the found- TIBERIUS, ing of the empire (vide Tac. 14-37 A.D. Ann. iv. 34, 35). Bassus (also not extant) on the same sub- ject and the wars in Germany (for a notice, vide Quintil. x. 1. 103; Selection iii. of Quint., line 116-129). VELLEIUS PATER- Epitome of (Greek and) Ro- CULUS, man History up to consul- floruit circ. 30 A.D. ship of M. Vinicius (30 A.D.), in two books (the first being incomplete). VALERIUS MAXIMUS, Factorum et dictorum mcmora- floruit circ. 30 A.D. bilium libri novcm largely drawn from Livy, but also in a less degree from Cicero and Sallust. A. CORNELIUS A writer on a variety of sub- CELSUS, jects, but we now possess floruit circa 30 A.D. only eight of his original thirteen books on medicine. Quintilian (xii. 11. 24) refers to him rather contemptu- ously as a man " mediocri ingenio". LATIN OF THE SILVER AGE. EMPEROR. WRITER. WORKS. PHAEDRUS. Five books of versified Aesop's fables, with additions, e.g. GAIUS anecdotes of the times of CALIGULA, Augustus and Tiberius, &c. 37-41 A.D. Phaedrus was a freedman, born probably in Thrace. The first two books seem to CLAUDIUS, have been published under 41-54 A.D. Tiberius, the last three un- der Caligula. SENECA, (?) 4-65 A.D. A list of his writings, &c., will NERO, be found in the introductory 54-68 A.D. note to the selections. CURTIUS RUFUS, Ten books dealing with the floruit circa 50 A.D. history of Alexander the Great: the first two books are lost. There is a dispute about the date of Curtius, as while some critics would place him under Augustus, others refer him to the reign of Vespasian: a recent Ital- ian critic places him under Aurelius, and Niebuhr and llanke still later. COLUMELLA, Twelve books De re rustica, circa 50 A.D. and another earlier treat- ment of the same subject of which we have the treatise De arboribus: he also wrote on other subjects, as he him- self mentions books written contra, astrologos. He was a native of Gades. ASCONIUS PEDIANUS, A critic and commentator, es- 3-88 A.D. pecially on Virgil and Cicero. (Of his criticisms we possess, in imperfect form, those which deal with five speeches of Cicero that on the Pro Milone being best known. ) GENERAL SCHEME OF WRITERS. XV EMPEROR. WRITER. WOUKS. NERO, A. PERSIUS FLACCUS Six hexameter satires on men 54-68 A.D. 34-62 A.D. and manners viewed from the Stoic stand-point. ANNAEUS LUCANUS, A voluminous writer (also a 39-65 A.D. Spaniard, like so many con- temporary authors), whose greatest work, the Pharsalia, or the epic of the Civil War in ten books, has been pre- served for us. Quintilian's estimate of him will be found in the third selection from Quintilian. PETRONIUS ARBITER, The author of a satirical novel time of Nero. dealing mainly with plebeian life at Rome, but containing also some literary criticism couched in the form of paro- dies. Of the original work we possess considerable frag- ments (see Biicheler's edi- tion), the most considerable being the Oena Trimalchi- onis. The date of the satire is much disputed, but if we accept the evidence of Tac. (^4 nn. xvi. 17-18) there are strong reasons for assigning it to the times of Nero. T. CALPURNIUS Wrote seven eclogues in imi- SICULUS, tation of Virgil. Possibly time of Nero. also averse panegyric on Piso which has come down to us without the name of the author. LUCILIUS JUNIOR (?), A poem called Aetna, in imi- time of Nero. tation of and wrongly as- cribed to Virgil (in the ap- pendix to whose poems it OTHO A '] 68 " has come down to us). VITEL- r 69 LIUS, J LATIN OF THE SILVEIl AGE. EMPEROR. WRITER. WORKS. VESPASIAN, C.PLINIUS SECUNDUS De Jaculatione equestri', De 69-79 A.D. (Pliny the Elder), vita Pomponi; Bellorum Ger- 23-79 A.D. maniae xx.; Dubii sermonis viii., a grammatical work; A fine Aufidii Bassi xxxi., a history of which we have a few unimportant fragments: it was used by Tacitus; Naturae Historiarum xxxvii. This is the list given by the younger Pliny in his account of his uncle's writ- ings and manner of life (vide Selection iii.). TITUS, C. VALERIUS Eight books of Argonautica, 79-81 A.D. FLACCUS, being an obvious imitation ?-90 A.D. of the similar work of Apol- lonius Rhodius: he attempts to copy Virgil's style, and occasionally with success. DOMTTIAN, SILIUS ITALICUS, Seventeen books forming the 81-96 A.D. 25-101 A.D. epic Punica, or a verse his- tory of the second Punic War, the material being NKRVA, largely, if not entirely, de- 96-98 A.D. rived from Livy, and the style based on that of Virgil. Silius was also a Greek scholar, as is shown by his Homer us Latinus, at first a translation and afterwards an abstract of the Iliad. It is a very disputed point, however, if this work is to be referred to Silius, as the traditional author was, ac- cording to the early MSS. heading, Homerus, or else, according to later MSS., Pindarus. The ascription to Silius depends on the inter- pretation of certain acrostics in the poem itself (vide Teuffel, p. 115 and refer- ences). (M25) GENERAL SCHEME OF WRITERS. XV11 EMPEROK. WHITER. WORKS. NEEVA, 96-98 A.D. P. PAPINIUS STATIU: ?45-?96 A.D. M. VALERIUS MARTIALIS, circ. 40-102 A.D. M. FABIUS QUIN- TILIANUS, circ. 35-95 A.U. SEX. JULIUS FRON TINUS, circ. 40-93 A.D. D. (?M.) JUNIUS JUVENALIS. Date uncertain, but from, probably, before 67 A.U. to certainly after 127 A.D. In addition to his Thebais (an epic dealing with the quarrel of the brothers Eteocles and Polynices in twelve books), we have also an incomplete Achilleis, and five books of Siivae ( rapidly composed metrical sketches, some ex- tremely difficult to translate). That he was also a writer of mimes is proved by the allu- sion to the Agave in Juvenal, 7. 86 (vide Mayor's note). Epigrams on life in Rome in fifteen books: properly speak- ing, there are twelve books of epigrams, with an intro- ductory book dealing with theatrical performances (un- der Titus) sometimes called Liber Spcctaculorum, and two concluding books with the distinctive titles of Xcnia and Apophoreta. Work on the decay of oratory, Institutio Oratorio,, ten books, D&damationes (but vide In- trod. to the selection from Quintil). A writer on agriculture, en- gineering, and tactics. We possess three of his books dealing with military tactics and two with the water sup- ply of Home. Sixteen satires, the authen- I ticity of the last being a matter of dispute, as far back as the scholia. XV111 LATIN OF THE SILVER AGE. EMPEKOK. WRITER. WORKS. I Dialogus de Oratoribus (on the decay of oratory under the em- 1 pire). Agricola (a history of Ta- citus' father-in-law, with es- pecial reference to his ex- ploits in Britain). Gcrmania. Historiae (from Galba to Domitian: Tacitus intended to continue the work to in- clude the reigns of Nerva and Trajan) in (?) fourteen books, of which we have the first four and a portion of the fifth. Annalcs (Augustus to Ne- ro), in possibly sixteen books: we have the complete his- tory of Tiberius, nothing of Caligula, and portions only of Claudius and Nero, i.e. books i.-iv.; portions of v. and vi., and fairly complete but with serious gaps xi.-xvi. The number of books to be assigned to the Histories and Annals depends on how we assign the thirty books on the lives of the Caesars which Jerome mentions. 1. Gratiarum Actio, or as it is generally called, Pan ctjyric a speech in which Pliny re- turns thanks to Trajan for his election to consulship (100 A.U.). 2. Nine books of letters to various correspondents. 3. Correspondence between Pliny and Trajan during the former's governorship of Bithynia. TRAJAN, 98-117 A.D. (P.) CORNELIUS TACITUS. Date uncertain, but from, probably, about 55 A.D., if he was quaestor underTitus (if this be the right inter- pretation of the in- troductory chapter of the Histories) to after the acces- sion of Hadrian. C. PLINIUS CAECILIUS SECUNDUS (Pliny the Younger), 62-circ. 114 A.D. GENERAL SCHEME OF WRITERS. XIX EMPEROR. WRITER. WORKS. TRAJAN, 98-117 A.D. HADRIAN, 117-138 A.D. Several writers on technical subjects belong to this pe- riod, i.e. Hyginus on land bounda- ries, Balbus on geometry, Siculus Flaccus on ques- tions dealing with land: of all these we possess remains, C. SUETONIUS TRAN- QUILLUS. Date uncertain, but born probably un- der Vespasian be- fore 75 A.D. The last reference to S. is in a letter of Pronto to the young Aurelius, which Roth (vide preface to his edi- tion, p. viii.) would assign to the time of Antoninus Pius. i. Eight books on the lives of the Caesars (J. Caesar to Domitian). The first life is deficient, as is proved by the quotations of Lydus, DC ma- gistratibus Romanorum (dis- covered at beginning of this century), who wrote in mid- dle of 6th century. There are many other writings (mostly lost to us) of Suetonius. A list of ten is given by Suidas, and such fragments as remain will be found in the App. to Roth's edition: it can scarcely be doubted (vide Roth, p. Ixxi. seq.) that S. wrote both in Greek and Latin. The fol- lowing seem to have been the chief writings: ii. De viris illustribus : from this we possess the lives of Terence, Horace, Lucan (in part), Pliny the Elder (in part). The lives of Juvenal, Tacitus, and Pliny the Youn- ger are clearly not genuine (vide Roth, p. Ixxvii.): that of Virgil is probably to be referred to the commentator Donatus, while even the XX LATIN OF THE SILVER AGE. EMPEROR. WRITER. WORKS. HADEIAN, i 117-138 A.D. C. SUETONIUS TEAN- QUILLUS. ancient critics did not regard that of Persius as the work of Suetonius: we have also part of the book dealing with grammarians and rhetori- cians. iii. De malcdictis (-rrepl ova(f)'f)p:wv \eeuv ). From fragments seems to have been written in Greek. iv. Romana Instituta dealing apparently with the Roman triumph (lost: vide sub Prata). v. De nominibus, ct de genere vestium (as the book is called by Servius, ad. Virg. Aen. vii. 612): lost. vi. HistoriaLudicra; games at Rome: lost: probably also in Prata. vii. De Graecorum lusibus (irepi T&V Trap "EX\?7). From fragments seems like iii. to have been written in Greek. viii. ix. The two genealo- gies mentioned by Suidas are probably to be referred, the one to the lives of the Cae- sars, the other to the Vivi Illustres. x. Trepl TUIV v rots /3c/3Xt'ots xi. Prata (probably in ten books), dealing with a variety of subjects, as the title sug- gests (A. Gellius says that similarly the word Xet^tDms was used in Greek), and pro- bably containing among other things the book on the Ro- GENERAL SCHEME OF WRITERS. XXI EMPEROR. WRITER. WORKS. HADRIAN, C. SUETONIUS TRAN- man year mentioned by Sui- 117-138 A.D. QUILLUS. das, Romana Instituta and De Ciccronis republica. We possess a few fragments from the Praia. xii. Trepl iriraetereunda quam supervacanea amplectenda/jnequeo'v ftamen temperare mihi, quin rem saepe agitatam animo v I meo neque ad liquidum ratione perductam signem stilo. Quis enim aJ&LQcig mirari potest, quod eminentissima cuiusque professionis ingenia in eandem,Jomam, et in 10 idem artati temporis congruere spatium, et ^e^mjLjdmodu.m : clausa cajjso^ aliove saepto diversi generis animalia nihilo minus separata alienis in unum quaeque corpus con- gregantur, ita cuiusque clari operis capacia ingenia in similitudine et temporum et profectuum semet ipsa ab aliis separaverunt. Una neque multorum annorum spatio divisa aetas per divini spiritus viros, Aeschylum Sopho- clen Euripiden, inlustravit tragoediam ; una priscam illam et veterem sub Cratino Aristophaneque et Eupolide comoediam; ac novam Menandrus aequalesque eius w-non aetatis magis quam operis Philemo ac Diphilus VELLEIUS PATERCULUS. 3 et invenere intra paucissimos annos naque imitandam reliquere. Philosophorum quoque ingenia Socratico ore defluentia omnium, quos paulo ante enumeravimus, quanto post Platonis Aristotelisque mortem floruere spatio 1 Quid ante Isocratem, quid post eius auditores eorumque di- M*f " . ^ % scipulos clarum in oratoribus fuit ? Adeo quidem artatum c**f* jangustiis temporum, ut nemo memoria dignus alter ab t .. r *t"" I altero videri nequivsrint. Neque hoc in Graecis quam in Romanis evenit magis. f Nam nisi aspera ac rudia repetas et inventi laudanda so nomine, in Accio circaque eum Romana tragoedia est; .Jj^rtW* dulcesque Latini leporis facetiae per Caecilium Teren- /' ( ***-tiumque et Afranium subpari aetate nituerunt. Histori- ^* cos etiam, ut Livium quoque priorum aetati adstruas, praeter Catonem et quosdam veteres et pbscuros minus octoginta annis circumdatum aevum tulit, ut nee poet- arum in antiquius citeriusve processit ubertas. At oratio ac vis forensis perfectumque prosae eloquentiae decus, ut idem separetur Cato (pace P. Crassi Scipionisque et Laelii et Gr'accnorum et Fannii et Servii Galbae dixerim) 40 . ita universa sub principe operis sui erupit Tullio, ut 'delectari ante eum paucissimis, mirari vero neminem possis nisi aut ab illo visum aut qui ilium viderit. Hoc idem e.Yenisse grammaticis, plastis, pictoribus, scalptori- *** 'bus/quisquis temporum institerit notis, reperiet, eminen- tiam cuiusque operis artissimis temporum claustris cir- \cumdatam. Huius ergo recedentis in quodque saeculum ingeniorum similitudinis congregantisque se et in studium jpar et in emolumentum causas cum saepe requiro, num- quam reperio, quas esse veras confidam, sed f ortasse veri 50 similes, inter quas has maxime. Alit aemulatio ingenia, i- et mine invidia, nunc admiratio imitationem accendit, naturaque quod summo studio petitum est, ascendit in _ summum difficilisque in perfecto mora est, naturaliterque 4 LATIN OF THE SILVER AGE. r -fyuod procedere non potest, recedit. Et ut primo ad con- sequendos quos priores dr p1Trm J : i accendimur, ita ubi aut praeteriri aut aequari eos posse desperavimus, studium cum spe senescit, et quod adsequi non potest, sequi *.,-' desinit et velut occupatam relinquens materiam quaerit 6onovam, praeteritoque eo, in quo eminere non possumus, aliquid, in quo nitamur, conquirimus, sequiturque ut jfrequens ac mobnTs' transitus maximum perfecti operis jimpedimentum sit. j Transit admiratio ab condicione temporum et ad urbium. Una urbs Attica pluribus auctoribus eloquentiae quam universa Graecia operibusque floruit, adeo^JiL corpora ' gentis illius separata sint in alias civitates, ingenia vero solis Atheniensium muris clausa existimes. Neque hoc ego magis miratus sim guam neminem Argivum The- robanum Lacedaemonium oratorem aut dum vixit auctori- tate aut post mortem memoria dignum existimatum. Quae urbes et in alia talium studiorum fuere steriles, nisi Thebas unum os Pindari inluminaret: nam Alcmana v Lacones falso sibi vindicant. [i. 16-18.] II. A brief account of the rise, projects, and death of Tiberius and C. Gracchus. Inmanem deditio Mancini civitatis movit dissensionem. Q.uippe Tiberius Gracchus, Tiberii Gracchi clarissimi atque emineritissimi viri filius, P. Africani ex filia nepos, quo quaestore et auctore id foedus ictum erat, nunc graviter ferens aliquid a se pactum infirmari, nunc similis vel iudicii vel poenae metuens discrimen, tribunus pi. creatus, vir alioqui vita innocentissimus, ingenio florentissimus, pro- posito sanctissimus, tantis denique adornatus virtutibus, quantas perfecta et natura et industria mortalis condicio 10 recipit, P. Mucio Scaevola L. Calpurnio corisulibus abhinc VELLEIUS PATERCULUS. 5 annos centum sexaginta duos descivit a bonis, pollicitusque ^\ toti Italiae civitatem, simul etiam promulgates agrariis legibus, omnibus statum concupiscentibus, summa imis ** miscuit et in praeruptum atque anceps periculum adduxit J rem publicam. Octavioque collegae pro bono publico stanti imperium abrogavit, triumviros agris dividendis colonisque deducendis creavit se socerumque suum, con- sularem Appium, et Gaium fratrem admqdum iuvenem. Tum P. Scipio Nasica, eius qui optimus vir a senatu iudicatus erat, nepos, eius qui censor porticus in Capitolio 20 ^ ecerat ' fili us > pronepos autem Cn. Scipionis, celeberrimi viri P. Africani patrui, privatusque et togatus, cum esset consobrinus Ti. Gracchi, patriam cognationi praeferens et quidquid publice salutare non esset, privatim alienum existimans (ob eas virtutes primus omnium absens ponti- fex maximus factus est), circumdata laevo brachio togae lacinia ex superiore parte Capitolii summis gradibus insistens hortatus est, qui salvam vellent rem publicam, se sequerentur. Turn optimates, senatus atque equestris ordinis pars melior et maior, et intacta perniciosis con- so siliis plebs inruere in Gracchum stantem in area cum *^ cater vis suis et concientem paene totius Italiae frequen- If * tiam. Is fugiens decurrensque clivo Capitolino, fragmine subsellii ictus vitam, quam gloriosissime degere potuerat, immatura morte finivit. Hoc initium in urbe Roma civi- lis sanguinis gladiorumque impunitatis fuit. Inde ius vi obrutum potentiorque habitus prior, discordiaeque j>. civium antea condicionibus sanari solitae f erro diiudicatae ' bellaque non causis inita, sed prput eorum merces fuit. Quod baud mirum est : non enim ibi consistunt exempla, 40 unde coeperunt, sed quamlibet in tenuem recepta trami- tem latissime evagandi sibi viam faciunt, et ubi semel recto deerratum est, in praeceps pervenitur, nee quisquam sibi putat turpe, quod alii fuit fructuosum. b LATIN OF THE SILVER AGE. Decem deinde interpositis annis, qui Ti. Gracchum, idem Gaium fratrem eius occupavit furor, tarn virtutibus eius jomnibus quam huic errori similem, ingenio etiam * * eloquentiaque longe praestantiorem. Qui cum summa quiete animi civitatis princeps esse posset, vel vindican- sodae fraternae mortis gratia vel praemuniendae regalis potentiae eiusdem exempli tribunatum ingressus, longe maiora et acriora petens dabat civitatem omnibus Italicis, extendebat earn paene usque Alpis, dividebat agros, veta- bat quemquam civem plus quingentis iugeribus habere/* Ai quod aliquando lege Licinia cautum erat, nova constitue-j-^^ bat portoria, novis coloniis replebat provincias, indicia a senatu transferebat ad equites, frumentum plebi dari in- stituerat ; nihil immotum, nihil tranquillum, nihil quietum, nihil denique in eodem statu relinquebat; quin alterum eo ctiam continuavit tribunatum. Hunc L. Opimius consul, vl > qui praetor Fregellas exciderat, persecutus armis unaque Fulvium Flaccum, consularem ac triumphalem virum, aeque prava cupientem, quern C. Gracchus in locum Tiberii fratris triumvirum nomine, re autem socium regalis adsumpserat potentiae, morte adfecit. Id unum nefarie ab Opimio proditum, quod capitis non dicam Gracchi, sed civis Roman! pretium se daturum idque auro repensurum proposuit. Flaccus in Aventino arma- tus ac pugnam ciens cum filio maiore iugulatus est; 70 Gracchus prof ugiens, cum iam comprehenderetur ab iis, quos Opimius miserat, cervicem Euporo servo praebuit, qui non segnius se ipse interemit, quam domino succur- rerat. Quo die singularis Pomponii equitis Romani in Gracchum fides fuit, qui more Coclitis sustentatis in ponte hostibus eius, gladio se transfixit. Ut Ti. Gracchi antea corpus, ita Gai mira crudelitate victorum in Ti- berim deiectum est. [ii. 2-3 and 6.] VELLEIUS PATERCULUS. 7 III. The character and early career of Julius Caesar. Secutus deinde est consulatus C. Caesaris, qui scribenti manum iniicit et quamlibet festinantem in se morari cogit. Hie nobilissima luliorum genitus familia et, quod inter omnis antiquitatis studiosos constabat, ab Anchise ac Yenere deducens genus, forma omnium civium excel- lentissimus, vigore animi acerrimus, munificentia effusis- simus, animo super humanam et naturam et fidem evectus, magnitudine cogitationum, celeritate bellandi, patientia periculorum Magno illi Alexandro, sed sobrio neque ira- cundo simillimus, qui denique semper et cibo et somnoio in vitam, non in voluptatem uteretur, cum fuisset C. Mario sanguine coniunctissimus atque idem Cinnae gener, ^.o- - cuius filiam ut repudiaret nullo metu compelli potuit, cum M. Piso consularis Anniam, quae Cinnae uxor fuerat, in Sullae dimisisset gratiam, habuissetque fere duode- viginti annos eo tempore, quo Sulla rerum potitus est, magis ministris Sullae adiutoribusque partium quam ipso conquirentibus eum ad necem mutata veste dissimilem- que fortunae suae indutus habitum nocte urbe elapsus est. Idem postea admodum iuvenis, cum a piratis captus 20 esset, ita se per omne spatium, quo ab iis retentus est, apud eos gessit, ut pariter iis terrori venerationique esset, neque umquam aut nocte aut die (cur enim quod vel maximum est, si narrari verbis speciosis non potest, omittatur ?) aut excalcearetur aut discingeretur, in hoc - r scilicet, ne si quando aliquid ex solito variaret, suspectus iis, qui oculis tantummodo eum custodiebant, foret. Longum est narrare, quid et quotiens ausus sit, quanto opere conata eius qui obtinebat Asiam magistratus populi Eomani metu suo destituerit: illud referatur documen-so turn tanti mox evasuri viri. Quae nox earn diem secuta 8 LATIN OF THE SILVER AGE. est, qua publica civitatium pecunia redemptus est, ita tamen, ut cogeret ante obsides a piratis civitatibus dari, contracta classe et privatus et tumultuaria manu invectus in eum locum, in quo ipsi praedones erant, partem classis fugavit, partem mersit, aliquot navis multosque mortalis cepit ; laetusque nocturnae expeditionis triumpho ad suos revectus est, mandatisque custodiae quos ceperat, in Bithyniam perrexit ad proconsulem luncum (is enim cum 40 Asia earn quoque obtinebat) petens, ut auctor fieret su- mendi de captivis supplicii: quod cum ille se facturum negasset venditurumque captivos dixisset (quippe seque- batur invidia inertiam), incredibili celeritate revectus ad mare, priusquam de ea re ulli proconsulis redderentur epistulae, omnes, quos ceperat, suffixit cruci. Idem mox ad sacerdotium ineundum (quippe absens pontif ex factus erat in Cottae consularis locum, cum paene J\JLT puer a Mario Cinnaque flamen dialis creatus victoria/* Sullae, qui omnia ab iis acta fecerat irrita, amisisset id 50 sacerdotium) festinans in Italiam, ne conspiceretur a praedonibus omnia tune obtinentibus maria et merito iam infestis sibi, quattuor scalmorum navem una cum*"**" duobus amicis decemque servis ingressus effusissimum Adriatici maris traiecit sinum. Quo quidem in cursu conspectis, ut putabat, piratarum navibus cum exuisset/^** jr< ^ ^ vestem alligassetque pugionem ad femur alterutri se ^ w fortunae parans, mox intellexit frustratum esse visum suum arborumque ex longinquo ordinem antemnarum jr** praebuisse imaginem. Reliqua eius acta in urbe, nobilis- eosima Cn. Dolabellae accusatio et maior civitatis in ea favor, quam reis praestari solet, contentionesque civiles cum Q. Catulo atque aliis eminentissimis viris celeberri- mae, et ante praeturam victus in maximi pontificatus petitione Q. Catulus, omnium confessione senatus prin- ceps, et restituta in aedilitate adversante quidem nobili- VELLEIUS PATERCULUS. 9 tate monumenta C. Marii, simulque revocati ad ius dig- nitatis proscriptorum liberi, et praetura quaesturaque mirabili virtute atque industria obita in Hispania, (cum esset quaestor sub Vetere Antistio, avo huius Veteris consularis atque pontificis, duorum consularium et sacer- 70 dotum patris, viri in tantum boni, in quantum humana simplicitas intellegi potest) quo notiora sunt, minus egent stilo. Hoc igitur consule inter eum et Cn. Pompeium et M. Crassum inita potentiae societas, quae urbi orbique ter- rarum nee minus diverse cuique tempore ipsis exitiabilis fuit. Hoc consilium sequendi Pompeius causam habuerat, ut tandem acta in transmarinis provinciis, quibus, ut praediximus, multi obtrectabant, per Caesarem confirma- rentur consulem, Caesar autem, quod animadvertebat seso cedendo Pompei gloriae aucturum suam et invidia com- munis potentiae in ilium relegata confirmaturum vires suas, Crassus, ut quern principatum solus adsequi non poterat, auctoritate Pompei, viribus teneret Caesaris. Adfinitas etiam inter Caesarem Pompeiumque contracta nuptiis, quippe luliam, filiam C. Caesaris, Cn. Magnus duxit uxorem. In hoc consulatu Caesar legem tulit, ut ager Campanus plebei divideretur, suasore legis Pompeio: ita circiter viginti milia civium eo deducta et ius urbis restitutum post annos circiter centum quinquaginta duos 90 quam bello Punico ab Romanis Capua in formam prae- fecturae redacta erat. Bibulus, collega Caesaris, cum actiones eius magis vellet impedire quam posset, maiore parte anni domi se tenuit: quo facto dum augere vult invidiam collegae, auxit potentiam. Turn Caesari de- cretae in quinquennium Galliae. [ii. 41-44.] 10 LATIN OF THE SILVER AGE. IV. Defeat and death of Cn. Pompcy. Turn Caesar cum exercitu fatalem vicloriae suae Thes- saliam petiit. Pompeius, longe diversa aliis suadentibus, quorum plerique hortabantur, ut in Italiam transmitteret (neque hercules quidquam partibus illis salubrius fuit), alii, ut bellum traheret, quod dignatione partium in dies ipsis magis prosperum fieret, usus impetu suo hostem secutus est. Aciem Pharsalicam et ilium cruentissimum Romano nomini diem tantumque utriusque exercitus profusum sanguinis et conlisa inter se duo rei publicae 10 capita effossumque alterum Romani imperii lumen et tot talesque Pompeianarum partium caesos viros non recipit enarranda hie scripturae modus. Illud notandum est: ut primum C. Caesar inclinatam vidit Pompeianorum aciem, neque prius neque antiquius quidquam habuit, quam ut in omnes p&rtes praecones damantes signum, 'parce civibus', ut militari verbo ex consuetudine utar, dimitterct. Pro dii immortales, quod huius voluntatis erga Brutum suae postea vir tarn mitis pretium tulit! Nihil in ilia victoria mirabilius, magnificentius, clarius fuit, quam quod 20 neminem nisi acie consumptum civem patria desideravit : sed munus misericordiae corrupit pertinacia, cum libentius vitam victor iam daret, quam victi acciperent. Pompeius profugiens cum duobus Lentulis consulari- bus Sextoque filio et Favonio praetorio, quos comites ei fortuna adgregaverat, aliis, ut Parthos, aliis, ut Afri- cam peteret, in qua fidelissimum partium suarum haberet regem lubam, suadentibus, Aegyptum petere proposuit memor beneficiorum, quae in patrem eius Ptolemaei, qui turn puero quam iuveni propior regnabat Alexandriae, so contulerat. Sed quis in adversis beneficiorum servat memoriam? Aut quis ullam calamitosis deberi putat VELLEIUS PATERCULUS. 11 gratiam 1 Aut quando fortuna non mutat fidefti ? Missi itaque ab rege, qui venientem On. Pompeium (is iam a Mytilenis Corneliam uxorem receptam in navem fugae comitem habere coeperat) consilio Theodoti et Achillae exciperent hortarenturque, ut ex oneraria in earn navem, quae obviam processerat, transcenderet : quod cum fecis- set, princeps Romani nominis imperio arbitrioque Ae- gyptii mancipii C. Caesare P. Servilio consulibus iugula- tus est. Hie post tres consulatus et totidem triumphos 40 domitumque terrarum orbem sanctissimi atque praestan- tissimi viri in id evecti, super quod ascendi non potest, duodesexagesimum annum agentis pridie natalem ipsius vitae fuit exitus, in tantum in illo viro a se discordante fortuna, ut cui modo ad victoriam terra defuerat, deesset ad sepulturam. [ii. 52-53.] v. The battle of Actium and defeat of Antony. [31 B.C.] Advenit deinde maximi discriminis dies, quo Caesar Antoniusque productis classibus pro salute alter, in ruin- am alter terrarum orbis dimicavere. Dextrum navium lulianarum cornu M. Lurio commissum, laevum Ar- runtio, Agrippae omne classici certaminis arbitrium; Caesar ei parti destinatus, in quam a fortuna vocaretur, ubique aderat. Classis Antonii regimen Publicolae Sosio- que commissum. At in terra locatum exercitum Taurus Caesaris, Antonii regebat Canidius. Ubi initum certa- men est, flfflf"- in altera parte fiiA^ dux, remiges, 10 milites, in altera nihil praeter milites. Prima occupat fugam Cleopatra: Antonius fugientis reginae quam pug- nantis militis sui comes esse maluit et imperator, qui in -desertores saevire rJp.Tmp.rfl.tj desertor exercitus sui factus ""* est. Illis etiam detracto capite in longum fortissime 12 LATIN OF THE SILVER AGE. ^_ pugnandi duravit constantia et desperata victoria in mor- tem ^limicabatur. Caesar, quos ferro poterat interimere, verbis mulcere cupiens clamitansque et ostendens fugisse Antonium, quaerebat, pro quo et cum quo pugnarent. 20 At illi cum diu pro absente dimicassent duce, aegre sum- missis armis cessere victoriam, citiusque vitam veniamque Caesar promisit, quam illis ut earn precarentur persuasum est; fuitque in confesso milites optimi imperatoris, im- peratorem fugacissimi militis functum officio, ut dubites, Jsuone an Cleopatrae arbitrio victoriam temperaturus (fuerit, qui ad eius arbitrium direxerit fugam. Idem locatus in terra fecit exercitus, cum se Canidius praecipiti fuga rapuisset ad Antonium. Quid ille dies terrarum orbi praestiterit, ex quo in so quern statum pervenerit fortuna publica, quis in hoc transcursu tarn artati operis exprimere audeat ? Victoria vero fuit clementissima, nee quisquam interemptus est paucissimis exceptis, qui ne deprecari quidem pro se sustinerent. Ex qua lenitate ducis colligi potuit, quern aut initio triumviratus sui aut in campis Philippiis, si ei licuisset, victoriae suae facturus fuerit modum. At Sosium I L. Arruntii prisca gravitate celeberrimi fides, mox, odium Iclementia eluctatus sua, Caesar servavit incolumem. Non praetereatur Asinii Pollionis factum et dictum memora- 40 bile: namque cum se post Brundusinam pacem continu- isset in Italia neque aut vidisset umquam reginam aut post enervatum amore eius Antonii animum partibus eius se miscuisset, rogante Caesare, ut secum ad bellum pro- ficisceretur Actiacum: mea, inquit, in Antonium maiora merita sunt, illius in me beneficia notiora; itaque discri- mini vestro me subtraham et ero praeda victoris. [ii. 85-86.] VELLEIUS PATERCULUS. 13 fl I / The rise of Arminius and disastrous defeat of the army of Varus. Varus Quintilius inlustri magis quam nobili ortus . ; familia, vir ingenio mitis, moribus quietus, ut corpore, adsuetus militiae, pecuniae vero quam non contemptor, Syria, cui praefuerat, declaravit, quam pauper fjJYi fA ingressus dives pauperem reliquit; is cum exercitui, qui erat in Germania, praeesset, concepit esse homines, qui &**"* nihil praeter vocem membraque haberent hominum, qui- que gladiis domari non poterant, posse iure mulceri. Quo * " proposito mediam ingressus Germaniam velut inter viros 10 pacis gaudentes dulcedine iurisdictionibus agendoque pro tribunali ordine trahebat aestiva. /a ^" At illi, quod nisi expertus vix credat, in summa feri- tate versutissimi natumque mendacio genus, simulantes fictas litium series et nunc provocantes alter alterum in iurgia, nunc agentes gratias, quod ea Romana iustitia fini- ret feritasque sua novitate incognitae disciplinae mites- ceret et solita armis discerni iure terminarentur, in sum- mam socordiam perduxere Quintilium, usque eo, ut se praetorem urbanum in foro ius dicere, non in mediis Ger- 20 maniae finibus exercitui praeesse crederet. Jumjuvenis gen ere nobilis, manu fortis, sensu celer, ultra barbarum promptus ingenio, nomine Arminius, Sigimeri principis gentis eius films, ardorem animi vultu oculisque prae- ferens, adsiduus militiae nostrae prio' comes, iure etiam civitatis Romanae decus equestris consecutus gradus, "' segnitia ducis in occasionem sceleris usus est, haud im- ,*(** prudenter speculatus neminem celerius opprimi, quam - qui nihil timeret, et frequentissimum initium esse calami- tatis securitatem. Primo igitur paucos, mox pluris in so societatem consilii recepit: opprimi posse Romanes et 14 LATIN OP THE SILVER AGE. / dicit et persuadet, decretis facta iungit, tempus insidiarum . ( '- x constituit. Id Yaro per virum eius gentis fidelem clari- que nominis, Segesten, indicatur. Obstabant iam fata, consiliis omnemque animi eius aciem praestrinxerant:,*^ quippe ita se res habet, ut plerumque cuius fortunam mutaturus est deus, consilia corrumpat efficiatque, quod miserrimum est, ut, quod accidit, etiam merito accidisse jvideatur et casus in culpam transeat. Negat itaque se . 40 credere speciemque in se benevolentiae ex merito aesti-M~ I mare profitetur. Nee diutius post primum indicem tvf f *~- I secundo relictus locus. Ordinem atrocissimae calamitatis, qua nulla post Crassi in Parthis damnum in externis gentibus gravior ^ Romanis fuit, iustis volummibus^ ut alii, ita nos conabi-^' 1 " I mur exponere: nunc' summa deflenda est. Exercitus omnium fortissimus, disciplina, manu experientiaque bellorum inter Romanos milites princeps, jnarcore.ducis, perfidia hostis, iniquitate fortunae circumventus, [cum ne.; 50 pugnandi quidem egrediendive occasio iis, in quantum voluerant, data esset immunis, castigatis etiam quibusdam ' \&J** gravi poena, quia Romanis et armis et animis usi fuissent) inclusus silvis, paludibus, insidiis ab eo hoste ad inter-.^ necionem trucidatus est, quern ita semper more pecudum trucidaverat, ut vitam aut mortem eius nunc ira nunc venia temperaret. Duci plus ad moriendum quam ad pugnandum animi fuit: quippe paterni avitique exempli / successor se ipse transfixit. At e praefectis castrorum duobus quam clarum exemplum L. Eggius, tarn turpe eo Ceionius prodidit, qui, cum longe maximam partem ab- sumpsisset acies, auctor deditionis supplicio quam proelio U % ' A mori maluit. At Yala Numonius, legatus Yari, cetera , ' quietus ac probus, diri auctor exempli, spoliatum equite \ peditem relinquens fuga cum alis Rhenum petere ingres- sus est. Quod factum eius fortuna ulta est; non enim >''' VELLEIUS PATERCULUS. 15 desertis superfuit, sed deserter occidit. Yari corpus ' semiustum hostilis laceraverat feritas; caput eius absci- ^"^ sum latumque ad Maroboduum et ab eo missum ad Caesarem gentilicii tamen tumuli sepultura honoratum ^ est. [ii. 117-119.] ro 16 LATIN OF THE SILVER AGE. SENECA. L. Annaeus Seneca, himself the son of a writer (portions of whose rhetorical writings we still possess), was a__Spaniard, born at Corduba probably about 4 A.D. His parents brought him while quite a child to Eome, and he seems early to have devoted himself to the study of rhetoric and of philosophy, and soon made such a mark as a pleader that he incurred the jea- lousy of the Emperor Caligula. At this time he had already become a senator. In 41 A.D. the first year of Claudius' reign he was banished to Corsica, owing to the exertions of Messalina (the cause being his intrigue with Julia Livilla, Claudius' niece), and was not recalled till 48 A.D., and then only through the good offices of Agrippina, to whose son, afterwards the Emperor Nero, he became tutor. On Nero's accession to power in A.D. 54, Seneca, as the imperial adviser, at once became extremely powerful, and amassed a fortune which became proverbial [both Juvenal and Tacitus call him praedives'; vide Tac. Ann. xiii. 42, and Mayor's note and reff. on Juv. x. 16]. At this period his life was hardly in harmony with his own philosophy. On the one hand, he certainly made an attempt to check the vicious development of Nero's character ; on the other, he equally certainly used his oppor- tunities for his own ends, arid his support of Nero's action in the murder of Agrippina is indefensible. He was indeed a man to whom precept came more easily than practice. In his study he was most capable of seeing the better course, but in political life he too often followed the worse. When Nero's vicious character broke free from all restraints Seneca fell under suspicion, and, realizing his danger, he wrote to the emperor requesting leave to retire into private life, and offer- ing him his wealth. The request Nero granted, while refusing the gift, and at the same time feigned affection for the philo- sopher. This was in the year 60 A.D., and five years later, after the conspiracy of Piso, the emperor sent a tribune to Seneca bidding him die. The philosopher and his wife Paulina, who insisted on sharing his fate, opened their veins. SENECA. 1 7 What followed is familiar to us from the narrative of Tacitus [Ann. xv. 62]. Owing to Seneca's age and enfeebled body, the blood ran slowly, and after hemlock had failed to act he was suffocated by a vapour stove, while the veins in his wife's arm were bound up by Nero's order ("nullo in Paulinam proprio odio ac ne glisceret invidia crudelitatis iubet inhiberi mortem": Tac. loc. cit.), and she lived to prove by her pale face and wasted limbs ("ore ac membris pallentibus ") the con- stancy of her affection. The whole passage in Tacitus will well repay perusal; and despite the fact that it was somewhat theatrical, Seneca's death was not unworthy of his philoso- phical principles, and hardly merited the jeers of Dio Cassius. As a writer he was in many respects the most brilliant of the Silver Age a man of extraordinary ability, who, at any other time than one devoted to rhetoric and the tinsel adornments of style, and marked by an exaggerated tendency to false adulation, would have earned a reputation second only to that of Cicero. Certainly in versatility of genius he was superior to his only rival of the age, Tacitus. But the atmosphere of the time was congenial to Seneca, as his writ- ings were congenial to his contemporaries ("ingenium temporis eius auribus accommodatum": Tac. xiii. 3). It is therefore no matter of wonder if his style degenerated into mannerisms which are repeated with a regularity that becomes nauseous, and we cannot but suspect a false ring of artificiality under his sentiment and pathos. Quintilian, if not so severe as Fronto or Aulus Gellius, is at any rate outspoken in his criticism, and as on the whole the estimate is a fair one, it has been included among the selections in this volume (see page 88), and may well be referred to at this point. Seneca was a voluminous writer, but many of his works have been lost or exist only in fragments. We have three books De Ira, seven De Beneticiis, eight on Naturales Quaes- tiones, two De Clementia, a collection of Epistulae ad Lucilium (124 in number), three Consolationes (those to Marcia, Poly- bium, and Helvia), and other treatises such as those De Vita Beata, De Tranquillitate Animi, De Brevitate Vitae, De Otio, De Providentia. In addition to these there are nine tragedies (M25 ) D 18 LATIN OP THE SILVER AGE. (the praetexta named Octavia, though included in Seneca's plays, is certainly not his, mentioning as it does Nero's down- fall, which happened three years after the philosopher's death), and the satire on Claudius' apotheosis called the'ATro/coXoKwrwo-ts (i.e., transformation into a pumpkin). There also exist four- teen undeniably spurious letters (though believed to be genuine from the time of Jerome to the sixteenth century, and even in our own day) purporting to be a correspondence between Seneca and St. Paul, and on the strength of these Jerome included the philosopher 'in catalogo sanctorum'. A discus- sion of the subject, which is full of interest, will be found in English in Bishop Lightfoot's Dissertations on the Apostolic Age, p. 249 seq., though there are more elaborate works in French, e.g., those of FJeury and Aubertin. The coincidences between the Stoic teaching of Seneca and that of the New Testament are in many instances of remarkable closeness, but can scarcely be expounded here. One or two of the selections which follow have been intentionally picked out to illustrate the parallelism of the teaching. 1 I. This extract is from perliaps one of the earliest of Scnccds writ- ings, a letter of consolation to Marcia (daughter of Cremutius Cordus] on the loss of her son, who had, however, died three years before. The note struck is the shortness and uncertainty of life as Lucretius had put it many years before, vitaque inancipio nulli datur, omnibus usu. Quicquid est hoc, Marcia, quod circa nos ex adventicio fulget, liberi, honores, opes, ampla atria et exclusorum clientium turba referta vestibula, clara, nobilis aut for- mosa coniux ceteraque ex incerta et mobili sorte pen- dentia alieni commodatique adparatus sunt. Nihil horum dono datur: collaticiis et ad dominos redituris instru- 1 The chapters from Tacitus, giving Seneca's correspondence with Nero and the description of Seneca's death, have been added for the sake of complete- ness, more especially as they are excellent examples of Tacitus at his best, and are taken from a portion of the Annals too seldom read. See pp. 109-113. SENECA. 19 mentis scena adornatur. Alia ex his primo die, alia secundo referentur, pauca usque ad finem perseverabunt. Itaque non est quod nos suspiciamus tamquam inter nostra positi : mutua accepimus. Usus fructusque noster 10 est, cuius tempus ille arbiter muneris sui temperat: nos oportet in promptu habere quae in incertum diem data sunt, et adpellatos sine querela reddere. Pessimi debito- ris est creditori facere convicium. Omnes ergo nostros, et quos superstites lege nascendi optamus et quos prae- cedere iustissimum ipsorum votum est, sic amare debe- mus, tamquam nihil nobis de perpetuitate, immo nihil de diuturnitate eorum promissum sit. Saepe admonendus est animus, amet ut recessura, immo tamquam receden- tia. Quicquid a f ortuna datum est, tamquam exemptum 20 auctore possideas. Rapite ex liberis voluptates, fruen- dos vos invicem liberis date et sine dilatione omne gau- dium haurite. Nihil de hodierna nocte promittitur. Nimis magnam advocationem dedi: nihil de hac hora. Festinandum est. Instatur a tergo: iam disicietur iste comitatus, iam contubernia ista sublato clamore solventur. Rapina rerum omnium est: miseri nescitis fuga vivere. Si mortuum tibi filium doles, eius temporis quo natus est, crimen est. Mors enim illi denuntiata nascenti est. In hanc legem natus. Hoc ilium fatum ab utero statim pro- so sequebatur. In regnum fortunae et quidem durum atque invictum pervenimus, illius arbitrio digna atque indigna passuri. Corporibus nostris inpotenter, contumeliose, crudeliter abutetur: alios ignibus peruret vel in poenam admotis vel in remedium. Alios vinciet: id nunc hosti licebit, nunc civi. Alios per incerta nudos maria iactabit et luctatos cum fluctibus ne in arenam quidem aut litus explodet, sed in alicuius inmensae ventrem beluae decon- det. Alios morborum variis generibus emaceratos din inter vitam mortemque medios detinebit. Ut varia et*o 20 LATIN OF THE SILVER AGE. libidinosa mancipiorumque suorum neglegens domina et poenis et muneribus errabit. Quid opus est partes deflere? tota flebilis vita est, Urgebunt nova incommoda, priusquam veteribus satis- feceris. Moderandum est itaque vobis maxime, quae inmoderate fertis, et in metus et in dolores humani pec- toris dispensandae. Quae deinde ista suae publicaeque conditionis oblivio est 3 Mortalis nata es, mortales pe- peristi. Putre ipsa fluidumque corpus et causis repetita so sperasti tarn inbecilla materia solida et aeterna gestasse 1 Decessit films tuus, id est, decucurrit ad hunc finem, ad quern quae feliciora partu tuo putas properant. Hue omnis ista quae in foro litigat, in theatris desidet, in templis precatur turba dispari gradu vadit. Et quae diligis et quae despicis, unus exaequabit cinis. Hoc videlicet ilia Pythicis oraculis adscripta NOSCE TE. Quid est homo? quodlibet quassum vas et quolibet fragile iactatu. Non tempestate magna, ut dissiperis, est opus. Ubicumque arietaveris, solveris. [Ad Marciam, 10-11.] / How much better it is to die at the heigJit of one's fame than to survive one's reputation and meet ivith misfortune as was the fate of Cn. Pompey, Cicero, and M. Cato. 1 ignaros malorum suorum, quibus non mors ut op- timum jnventum naturae laudatur exspectaturque, sive felititatem includit, sive calamitatem repellit, sive satie- tatem ac lassitudinem senis terminat, sive iuvenile aevum dum meliora sperantur, in flore deducit, sive pueritiam ante duriores gradus revocat, omnibus finis, multis reme- dium, quibusdam votum, de nullis melius merita quam de iis, ad quos venit antequam invocaretur. Haec ser- i The whole passage resembles in idea Juv. x. 283 foil. SENECA. 21 "t*'" vitutem invito domino remittit. Haec captivorum catenas '"' levat. Haec e carcere educit quos exire imperium in- 10 ^^ potens vetuerat. Haec exulibus in patriam semper ani- mum oculosque tendentious ostendit nihil interesse, infra quod quis iaceat. Haec, ubi,- res communis fortuna male divisit et aequo iure genitos aliutn~aliL donavit, exaequat omnia. Haec est, post quam nihil quisquam alieno fecit arbitrio. Haec est, in qua nemo humilitatem suam sensit. v< * Haec est, quae nulli non patuit. Haec est, Marcia, quam pater tuus concupiit. Haec est, inquam, quae efficit, ut nasci non sit supplicium, quae efficit, ut non concidam . ** adversus minas casuum, ut servare animum salvum ac2o potentem sui possim: habeo quod adpellem:-' Videaistic v- ; cruces non unius quidem generis, sed aliter ab aliis I fabricatas : capite quidam converses in terram suspendere, alii per obscoena stipitem jegerunt, alii brachia patibulo > explicuerunt. Video jjorfcuj^ video verbera. Et membris singulis et articulis singula docuerunt machinamenta : at video et mortem. Sunt istic hostes cruenti, cives superbi : sed video istic et mortem. Non est molestum servire, ubi si domini pertaesum est, licet uno gradu ad libertatem transire. Caram te, vita, beneficio mortis habeo. ffiagitaso quantum boni opportuna mors habeat, quam multis diu- tius vixisse nocuerit. Si Cn. Pompeium, decus i&lud /TA^Mlft /** t I firmamentumque imperii, Neapoli valitudo "absfulisset, indubitatus populi Romani princeps excesserat : at nunc exigui temporis adiectio lastigio ilium suo depulit. Vidit legiones in conspectu suo caesas. Et ex illo proelio, in quo prima acies senatus fuit, quae inf elicis reliquiae sunt, ipsum imperatorem superfuisse ! vidit Aegyptium carni^ ficem et sacrosanctum victoribus corpus satelliti praksti- tit, etiamsi incolumis fuisset, poenitentiam salutis a^cturus?40 ^^ttid enim erat turpius quam Pompeium vivere beneficio regis? M. Cicero si illo tempore, quo Catilinae sicas ^' 9 22 LATIN OP THE SILVER AGE. devitavit, quibus pariter cum patria petitus est, conci- disset liberata republica servator eius. Si denique filiae suae funus secutus esset, etiamtunc felix mori potuit. Non vidisset strictos in civilia capita mucrones nee divisa percussoribus occisorum bona, ut etiam de suo perirent, non hastam consularia spolia vendentem nee caedes nee locata publice latrocinia, bella, rapinas, tantum Catilina--^ 50 mm.7] Marcum Catonem si a Cypro et hereditatis ^.egi^ae f dispensatione redeuntem mare devorasset vel cum ilia r ipsa pecunia, quam adferebat civili bello stipendium, nonne illi bene actum foreU hoc certe secum tulisset, neminem ausurum coram Catone peccare: nunc annorum*' adiectio paucissimorum virum libertati non suae tantum, sed publicae natum coegit Caesarem fugere, Pompeium sequi. Nihil ergo mali illi inmatura mors adtulit: omnium etiam malorum remisit patientiam. [Ib. 2(D.] m. Life should le lived in harmony with nature. Natura eriim duce utendum est. Hanc ratio observat, hanc consulit. Idem est ergo beate vivere et secundum naturam. Hoc quid sit, iam aperiam: si corporis dotes et apta naturae conservabimus diligenter et inpavide tamquam in diem data et fugacia, si non subierimus eorum servitutem nee nos aliena possederint, si corpori grata et adventicia eo nobis loco fuerint, quo sunt in castris auxilia et armaturae leves : serviant ista, non im- perent, ita demum utilia sunt menti. Incorruptus vir 10 sit externis et insuperabilis miratorque tantum sui, fidens animo atque in utrumque paratus artifex vitae. Fiducia eius non sine scientia sit, scientia non sine constantia: maneant illi semel placita nee ulla in decretis eius litura sit. Intellegitur, etiamsi non adiecero, conpositum ordi- SENECA 23 natumque fore talem virum et in iis quae aget, cum comitate magnificum. Erit vera ratio sensibus insita et capiens inde principia: nee enim habet aliud, unde con- etur aut unde ad verum inpetum capiat : in se revertatur. Nam mundus quoque cuncta conplectens rectorque uni- versi deus in exteriora quidem tendit, sed tamen in 20 totum undique in se redit: idem nostra mens faciat: cum secuta sensus suos per illos se ad externa porrexerit, et illorum et sui potens sit. Hoc modo una emcietur vis ac potestas concors sibi et ratio ilia certa nascetur non dissidens nee haesitans in opinionibus conprehensioni- busque nee in persuasione, quae cum se disposuit et par- tibus suis consensit et, ut ita dicam, concinuit, summum bonum tetigit. Nihil enim pravi, nihil lubrici superest, nihil in quo arietet aut labet. Omnia faciet ex imperio suo nihilque inopinatum accidet, sed quicquid agetur, in 30 bonum exibit facile et parate et sine tergiversatione agentis. Nam pigritia et haesitatio pugnam et incon- stantiam ostendit. Quare audaciter licet profitearis summum bonum esse animi concordiam. Virtutes enim ibi esse debebunt, ubi consensus atque unitas erit : dissi- dent vitia. [Ad Gallionem de Vita Beata.] IV. The right acquisition and use of money not alien to the life of a philosopher. Desine ergo philosophis pecunia interdicere: nemo sapientiam paupertate damnavit. Habebit philosophus amplas opes, sed nulli detractas nee alieno sanguine cru- entas, sine cuiusquam iniuria partas, sine sordidis quaest- ibus, quarum tarn honestus sit exitus quam introitus, quibus nemo ingemiscat nisi malignus. In quantum vis exaggera illas : honestae sunt, in quibus cum multa sint, 24 LATIN OF THE SILVER AGE. quae sua quisque dici velit, nihil est, quod quisquam suum possit dicere. Ille vero fortunae benignitatem a lose non submovebit et patrimonio per honesta quaesito nee gloriabitur nee erubescet. Habebit tamen etiam quo glorietur, si aperta domo et admissa in res suas civitate poterit dicere: "quod quisque agrioverit, tollat". magnum virum, optime divitem, si post hanc vocem tan- tumdem habuerit! ita dico, si tuto et securus scruta- tionem populo praebuerit, si nihil quisquam apud ilium invenerit, quo manus iniciat, audacter et propalam erit dives. Sapiens nullum denarium intra limen suum ad- mittet male intrantem. Idem magnas opes, munus for- 2otunae fructumque virtutis, non repudiabit nee excludet. Quid enim est quare illis bono loco invideat? veniant, hospitentur. Nee iactabit illas nee abscondet: alterum infruniti animi est, alterum timidi et pusilli velut magnum bonum intra sinum continentis. Nee, ut dixi, eiciet illas e domo. Quid enim dicet 1 utrumne " inutiles estis " an " ego uti divitiis nescio'"? Quemadmodum etiam ped- ibus suis poterit iter conficere, escendere tamen vehiculum malet : sic pauper, si potuerit esse dives, volet, et habebit itaque opes, sed tamquam leves et avolaturas. Nee ulli so alii nee sibi graves esse patietur. Quid ? Donabit. Quid erexistis aures 1 ? Quid expeditis sinum? Donabit aut bonis aut eis, quos facere poterit bonos. Donabit cum summo consilio dignissimos eligens, ut qui meminerit tarn expensorum quam acceptorum rationem esse red- dendam. Donabit ex recta et probabili causa. Nam inter turpes iacturas malum munus est: habebit sinum facilem, non perforatum, ex quo multa exeant et nihii excidat. [Ib. 23.] SENECA. 25 r coeptis honestior illi pertinacia videtur quam poenitentia. On. Piso fuit memoria nostra vir a multis vitiis integer, sed pravus et cui placebat pro constantia rigor. Is cum iratus duci iussisset eum, qui ex commeatu sine cpmmilit- i rJ*\+\ <^* one redierat, quasi interfecisset quem non exhibebat, roganti tempus aliquod ad conquirendum non dedit. Damnatus extra vallum productus est et jam cervicem > .-. porrigebat, cum subito adparuit ille coiiimmto qui occisus ^ J v rr . ; ,,. v x^, X videbatur. lupc centurio'sjippiicj^praepositus conere gladium ipecufatorem iubet, damnatum ad Pisonem re 20 ducit redditurus Fisoni innocentiam : nam militi f ortuna reddiderat. Ingenti concursu deducuntur conplexi alter ' alterum cum magno gaudio castrorum commilitones. QpnftcftTMJjfr tribunal furens Piso ac iubet duci utrumque, et eum militem qui non occiderat et eum qui non peri-^ erat. Quid hoc indignius? quia unus innocens adpferu- erat, duo peribant. Piso adiecit et tertium. Nam ipsum centurionem, qui damnatum reduxerat, duci iussit. Con- stituti sunt in eodem illo loco perituri tres ob unius in- nocentiam. quam ^ojlecs est iracundia ad fingendae so .** 26 LATIN OF THE SILVER AGE. causas furoris ! " Te, inquit, duel iubeo, quia damnatus es. Te, quia causa damnationis commilitoni fuisti. Te, quia iussus occidere imperatori non paruisti." Excogi- tavit quemadmodum tria crimina faceret, quia nullumA " invenerat. Habet, inquam, iracundia hoc mali: non vult regi. Irascitur veritati ipsi, si contra voluptatem suam adparuit^^* Cum clamore et tumultu et totius corporis iactationjg . ^ * quos destinavit, insequitur adiectis conviciis maledictis- G 4oque. Hoc non facit -ratio: sed si itja opus est, silens f ^ quietaque totas domos funditus^tflfiii! et familias reipubli- 00 cae pestilentes cum coniugibus ac liberis perdit, tecta ipsa diruit et solo exaequat et inimica libertati n'omina exstir- pat : hoc non frendens nee caput quassans nee quicquam ' f ^ } indecorum iudici faciens, cuius turn maxime placidus esse \ debet et in statu voltus, cum magna pronuntiat. Quid opus est, inquit Hieronymus, cum velis xaedew aliquem, tua ' prius labra mordere? Quid, si ille vidisset desijijntem ' de tribunal! proconsulem et fasces lictori auferentem et sosuamet vestimenta scindentem, quia tardius scindebantur r aliena? Quid opus est mensam evertere? quid pocula udfiigere ? quid se in columnas jngmgerej quid capillos avellere 1 femur pectusque percutere ? Quantam iram ; putas, quae, quia in alium non tarn cito quam vult erum- pit, in se revertitur? Tenentur itaque a proximis et rogantur, ut ipsi sibi placentur. Quorum nil facit quisquis vacuus ira meritam cuique poenam iniungit. Dimittit saepe eum, cuius peccatum deprendit, si poenitentia facti N r " \ spem bonam pollicetur, si intellegit non ex alto venire Jo nequitiam, sed summo, quod aiunt, animo inhaerere. "- . Dabit inpunitatem nee accipientibus nocituram nee dan- tibus. Nonnumquam magna scelera levius quam minora cojipeseet, si ilia lapsu, non crudelitate commissa sunt, * i tx<- his inest latens et .operta et inveterata calliditas. Idem -jjty* SENECA. 27 delictum in duobus non eodem malo adficiet, si alter per neglegentiam admisit, alter curavit ut nocens esset. Hoc semper in omni animadversione servabit, ut sciat alteram ^ ' adhiberi, ut emendet malos, alteram, ut tollat. In utro- que non praeterita, sed futura intuebitur. Nam, ut Plato ait, nemo prudens punit, quid pectafufa est, sed ne peccetur. To Bevocari enim praeterita non possunt, futura prohibentur. Et quos volet nequitiaejtnale cedentis exempla fieri, palam A^t occidet, non tantum ut pereant ipsi, sed ut alios pereundo & deterreant. Haec cui exp^nctenda aestimandaque sunt, vides quam debeat omni perturbatione liber accedere ad rem summa diligentia tractandam, potestatem vitae nec- isque. Male irato ferrum committitur. [De Ira, i. 18- 19.] VI. The wrong use of money. Circa pecuniam plurimum vocif erationis est : haec fora defatigat, patres liberosque committit, venena miscet, gladios tarn percussoribus quam legionibus tradit. Haec est sanguine nostro delibuta. Propter hanc uxorum maritorumque noctes strepunt litibus et tribunalia magis- tratuum premit turba, reges saeviunt rapiuntque et civi- tates longo seculorum labore constructas evertunt, ut aurum argentumque in cinere urbium scrutentur. Libet intueri fiscos in angulo iacentes: hi sunt propter quos oculi clamore exprimantur, fremitu iudiciorum basilicae 10 resonent, evocati ex longinquis regionibus indices sede- ant iudicaturi, utrius iustior avaritia sit. Quid si ne propter fiscum quidem, sed pugnum aeris aut inputatum a servo denarium senex sine herede moriturus stomacho dirumpitur? Quid si propter usuram milensimam vali- tudinarius fenerator distortis pedibus et manibus ad con- parandum non relictis clamat ac per vadimonia asses 28 LATIN OP THE SILVER AGE. suos in ipsis morbi accessionibus vindicate Si totam mihi ex omnibus metallis, quae cum maxime deprimimus, 20pecuniam prof eras, si in medium proicias quicquid the- sauri tegunt avaritia iterum sub terras referente, quae male egesserat : omnem istam congeriem non putem dig- nam quae frontem viri boni contrahat. Quanto risu prosequenda sunt quae nobis lacrimas educunt? [Ib. iii. 33.] VII. Nothing befits a ruler so much as clemency. Excogitare nemo quicquam poterit, quod magis decorum regenti sit quam dementia, quocumque modo is et quo- cumque iure praepositus ceteris erit. Eo scilicet f ormosius id esse magnincentiusque fatebitur, quo in maiori prae- stabitur potestate, quam non oportet noxiam esse, si ad naturae legem conponitur. Natura enim commenta est regem, quod et ex aliis animalibus licet cognoscere et ex apibus, quarum regi amplissimum cubile est medioque ac tutissimo loco. Praeterea onere vacat exactor alien- loorum operum, et amisso rege totum dilabitur examen, nee umquam plus unum patiuntur melioremque pugna quaerunt. Praeterea insignis regi forma est dissimilisque ceteris turn magnitudine, turn nitore. Hoc tamen maxime distinguitur. Iracundissimae ac pro corporis captu pug- nacissimae sunt apes et aculeos in volnere relinquunt: rex ipse sine aculeo est. Noluit ilium natura nee saevum esse nee ultionem magno constaturam petere, telumque detraxit et iram eius inermem reliquit: exemplar hoc magnis regibus ingens est. Est enim illi mos exercere 20 se in parvis et ingentium rerum documenta in minima cogere. Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores, cum tanto hominum moderatior esse animus debeat, quanto vehementius nocet. Utinam quidem eadem ho- SENECA. 29 mini lex esset, ut ira cum telo suo frangeretur nee saepius liceret nocere . quam semel, nee alienis viribus exercere odia! Facile enim lassaretur furor, si per se sibi satis- faceret et si mortis periculo vim suam effunderet. Sed ne nunc quidem illi cursus tutus est. Tantum enim ne- cesse est timeat, quantum timeri voluit, et manus omnium observet et eo quoque tempore, quo non captatur, peti seso iudicet nullumque momentum inmune a metu habeat: hanc aliquis agere vitam sustinet, cum liceat innoxium aliis, et ob hoc securum salutare poten-tiae ius laetis omni- bus tractare 1 Errat enim, si quis existimat tutum esse ibi regem, ubi nihil a rege tutum, sed securitas securitate mutua paciscenda est. Non opus est instruere in altum editas arces nee in adscensum arduos colles emunire nee latera montium abscidere, multiplicibus se muris turri- busque sepire: salvum regem in aperto dementia prae- stabit. Unum est inexpugnabile munimentum amor40 civium. Quid pulchrius est quam vivere optantibus cunctis et vota non sub custode nuncupantibus 1 Si paulum valitudo titubavit, non spem hominum excitari, sed metuml Nihil esse cuiquam tarn pretiosum, quod non pro salute praesidis sui commutatum velit 1 [De Cle- mentia, i. 19.] VIII. The gift depends on the giver, not on the size of the gift. Quid est ergo beneficium ? Benevola actio tribuens gaudium capiensque tribuendo, in id quod facit prona et sponte sua parata. Itaque non quid fiat aut quid detur refert, sed qua mente, quia beneficium non in eo quod fit aut datur consistit, sed in ipso dantis aut facientis animo. Magnum autem esse inter ista discrimen vel ex hoc in- tellegas licet, quod beneficium utique bonum est, id autem quod fit aut datur, nee bonum nee malum est. Animus 30 LATIN OF THE SILVER AGE. est qui parva extollit, sordida inlustrat, magna et in lopretio habita dehonestat: ipsa quae adpetuntur, neutram naturam habent, nee boni nee mali. Refert, quo ilia rector inpellat, a quo forma rebus datur. Non est bene- ficium ipsum, quod numeratur aut traditur: sicut ne in victimis quidem, licet opimae sint auroque praefulgeant, deorum est honor, sed pia ac recta voluntate venerantium. Itaque boni etiam farre ac fitilla religiosi sunt, mali rursus non effugiunt inpietatem, quamvis aras sanguine multo cruentaverint. Si beneficia in rebus, non in ipsa benefaciendi voluntate 20 consisterent, eo maiora essent, quo maiora sunt, quae ac- cipiinus. Id autem falsum est : nonnumquam enim magis nos obligat qui dedit parva magnifies, qui "regum aequavit opes animo ", qui exiguum tribuit sed libenter, qui pau- pertatis suae oblitus est dum meam respicit, qui non voluntatem tantum iuvandi habuit, sed cupiditatem, qui accipere se putavit beneficium cum daret, qui dedit tam- quam recepturus, recepit tamquam non dedisset, qui oc- casionem qua prodesset et occupavit et quaesivit. Contra ingrata sunt, ut dixi, licet re ac specie magna videantur, so quae danti aut extorquentur aut excidunt, multoque gratius venit, quod facili quam quod plena manu datur. Exiguum est quod in me contulit : sed amplius non potuit. At hie quod dedit magnum est: sed dubitavit, sed dis- tulit, sed cum daret, gemuit, sed superbe dedit, sed cir- cumtulit et placere non ei cui praestabat voluit. Ambi- tioni dedit, non mihi. Socrati cum multa multi pro suis quisque facultatibus offerrent, Aeschines, pauper auditor : nihil, inquit, dignum te, quod dare tibi possim, invenio et hoc uno modo pauperem 40 me esse sentio ? Itaque dono tibi quod unum habeo, me ipsum. Hoc munus rogo qualecunque est boni consulas cogitesque olios, cum multum tibi darent, plus sibi reliquisse. Cui Socrates : SENECA. 31 \idni tu, inquit mihi magnum munus dederis, nisi forte te parvo aestimas? Habebo itaque curae, ut te meliorem tibi reddam quam accepi. Vicit Aeschines hoc munere Alci- biadis parem divitiis animum et omnem iuvenum opulen- torum munificentiam. \I)e Benefidis, i. 6-8.] IX. The right manner of giving. Inspiciamus, Liberalis virorum optime, id quod ex priori parte adhuc superest, quemadmodum dandum sit beneficium, cuius rei expeditissimam videor monstraturus viam: sic demus, quomodo vellemus accipere. Ante om- nia libenter, cito, sine ulla dubitatione. Ingratum est beneficium, quod diu inter manus dantis haesit, quod quis aegre dimittere visus est et sic dare tamquam siU eriperetur. Etiam si quid morae intervenit, evitemus omni modo ne deliberasse videamur. Proximus est a negante qui dubitavit, nullamque iniet gratiam. Namio cum in beneficio iucundissima sit tribuentis voluntas, qui nolentem se tribuisse ipsa cunctatione testatus est, non dedit, sed adversus ducentem male retinuit : multi autem sunt quos liberalis facit frontis infirmitas. Gratissima sunt beneficia parata, facilia, occurrentia, ubi nulla mora fuit nisi in accipientis verecundia. Optimum est ante- cedere desiderium cuiusque, proximum sequi. Illud melius, occupare antequam rogemur, quia, cum homini probo ad rogandum os concurrat et subfundatur rubor, qui hoc tormentum remittit, multiplicat munus suum. 20 Non tulit gratis qui, cum rogasset, accepit, quoniam quidem, ut maioribus nostris, gravissimis viris, visum est, nulla res carius constat quam quae precibus empta est. Yota homines parcius facerent, si palam facienda essent : adeo etiam deos, quibus honestissime supplicamus, tacite malumus et intra nosmetipsos precari, 32 LATIN OF THE SILVER AGE. Molestum verbum est, onerosum, demisso voltu dicen- dum, rogo. Hums facienda est gratia amico et cuicumque, quern araicum sis promerendo facturus. Properet licet, so sero beneficium dedit qui roganti dedit. Ideo divinanda cuiusque voluntas et, cum intellecta est, necessitate gra- vissima rogandi liberanda est : illud beneficium iucundum victurumque in animo scias, quod obviam venit. Si non contingit praevenire, plura rogantis verba intercidamus, ne rogati videamur, sed certiores facti statim promit- tamus, facturosque nos etiam antequam interpellemur, ipsa festinatione adprobemus. Quemadmodum in aegris opportunitas cibi salutaris est et aqua tempestive data remedii locum obtinuit, ita, quamvis leve et volgare bene- 4oficium sit, si praesto fuit, si proximam quamque horam non perdidit, multum sibi adicit gratiamque pretiosi sed lenti et diu cogitati muneris vincit : qui tarn parate fecit, non est dubium quin libenter faciat. Itaque laetus facit et induit sibi animi sui voltum. \Ib. ii. 1-2.] X. Various causes assigned for earthquakes. Ignem causam motus quidam et quidem non ob eam- dem causam iudicant : imprimis Anaxagoras, qui existimat " simili paene ex causa et ae'ra concuti et terram, cum in inferiore parte spiritus crassum ae'ra et in nubes coactum eadem vi, qua apud nos quoque nubila frangi solent, rumpit et ignis ex hoc conlisu nubium cursuque elisi aeris emicnit. Hie ipse in obvia incurrit exitum quaerens ac divellit repugnantia, donee per angusta aut nactus est viam exeundi ad coelum, aut vi et iniuria fecit ". Alii 10 in igne causam quidem esse, sed non ob hoc iudicant, sed quia pluribus obrutus locis ardeat et proxima quaeque consumat. Quae si quando exesa ceciderint, tune sequi SENECA. 33 motum earum partium, quae subiectis adminiculis desti- tutae labant, donee corrueVunt nullo occurrente, quod onus exciperet: tune chasmata, tune hiatus vasti aperi- untur, aut, cum diu dubitaverunt, super ea se, quae supersunt stantque, conponunt. Hoc apud nos quoque videmus accidere, quotiens incendio laborat pars civitatis : cum exustae trabes sunt aut corrupta, quae superioribus firmamentum dabant, tune diu agitata fastigia concidunt 20 et tarn diu deferuntur atque incerta sunt, donee in solido resederunt. Anaximenes " terrain ipsam ait sibi esse causam motus nee extrinsecus incurrere, quod illam inpellat, sed intra ipsam et ex ipsa. Quasdam enim partes eius decidere, quas aut humor resolverit aut ignis exederit aut spiritus violentia excusserit. Sed his quoque cessantibus non deesse, propter quod aliquid abscedat aut revellatur : nam primum omnia vetustate labuntur nee quicquam tutuir* a senectute est. Haec solida quoque et magni roborisso carpit : itaque quemadmodum in aedificiis veteribus quae- dam non percussa tamen decidunt, cum plus ponderis habuere quam virium, ita in hoc universo terrae corpore evenit, ut partes eius vetustate solvantur, solutae cadant et tremorem superioribus adferant, primum, dum absce- dunt. Nihil enim utique magnum sine motu eius, cui haesit, absciditur. Deinde cum ceciderunt, solido ex- ceptae resiliunt more pilae, quae cum cecidit, exsultat ac saepius pellitur, totiens a solo in novum inpetum missa. Si vero in stagnantibus aquis delata sunt, hie ipse casus40 vicina concutit fluctu, quern subitum vastumque inlisum ex alto pondus eiecit." [Nat. Quaest. vi. 9-10.] (M25) 34 LATIN OF THE SILVER AGE. v V/ XL Seneca moralizes on the use of mirrors. Derideantur nunc philosophi, quod de speculi natura , '' disserant, quod inquirant, quid ita facies nostra nobis et quidem in nos obversa reddatur, quid sibi rerum natura * voluerit, quod, cum vera corpora edidisset, etiam simul- ^ T(/ ^ acra eorum adspici voluit. Quorsus pertinuit hanc con- I parare materiam excipiendarum imaginum potentem 1 ! non in hoc scilicet, ut ad speculum barbam velleremus*l I aut ut faciem viri poliremus. In nulla re ilia negotium Ihixuriae concessit: sed primum omnium, quia inbecilli , t ^ looculi ad sustinendum cominus solem ignoraturi erant>* , formam eius, hebetato ilium lumine ostendit. Quamvis enim orientem occidentemque eum contemplari liceat, ^^ tamen JiaJbjj^Eft ipsum, qui verus est, non rubentis, sed H Candida luce fulgentis nesciremus, nisi in aliquo nobis4^* humore lenior et adspici facilior occurreret. Praeterea duorum siderum occursum, quo inifilpellari dies solet, ,' non videremus nee scire possemus, quid esset, nisi liberius humi solis lunaeque imagines videremus. Inventa sunt specula, ut homo ipse se nosset. Multa ex hoc conse- 2oquuntur: primum sui notitiam, deinde ad quaedam con- silium : f ormosus, ut vitaret inf amiam, def ormis, ut sciret redimendum esse virtutibus quicquid corpori deesset, iuvenis, ut flore aetatis admoneretur illud tempus esse discendi et fortia audendi, senex, ut indecora canis de- poneret, ut de morte aliquid cogitaret: ad hoc rerum natura facultatem nobis dedit nosmetipsos videndi. Fons cuique perlucidus aut laeve saxum imaginem reddit : mtper me in litore vidi, cum placidum ventis staret mare. soQualem fuisse cultum putas ad hoc se speculum comen- f SENECA. 35 tium ? Aetas ilia simplicior et f ortuitis contenta nondum in vitium beneficium detorquebat nee inventum naturae in libidinem luxumque rajpiebat. Primo faciem suam N-**^ cuique casus ostendit. Deinde cum blandus sui mor- talibus amor dulcem adspectum formae suae faceret, saepius ea respexere, in quibus prius effigies suas vide- "^ rant. Postquam deterior populus ipsas subiit terras icffossurus obruenda, ferrum primum in usu fuit (et id * inpune homines erMfant, si solum eruissent) tune demum-- alia terrae mala, quorum laevitas aliud agentibus speciem 40 suam obtulit, quam hie in poculo, ille in aere ad alios usus comparato vidit. Et mox proprie huic ministerio'^" praeparatus est orbis, nondum argentei nitoris fragilis vilisque materia. Tune quoque, cum antiqui illi viri in- ^pndjte viverent, satis nitidi, si squalorem opere collectum adverso flumine eluerant, cura comere capillum fuit ac prominentem barbam depectere : et in hac re quisque sibi, alteri/in vicem operam dabat. Ne coniugum qui- t^ ' dem manu crinis ille, quern effundere olim mos viris fuit, .adtrectabatur, sed ilium sibi ipsi sine ullo artifice f ormosi 50 ' : " quatiebant, non aliter quam jjibam generosa animalia. Postea iam rerum potiente luxuria specula totis paria corporibus auro argentoque caelata sunt, gemmis deinde ' adornata et pluris unum ex his feminae constitit, quam antiquarum dos fuit ilia, quae publice dabatur im- peratorum pauperum liberis. An tu existimas auro in- ditum habuisse Scipionis filias speculum, cum illis dos fuisset aes grave 3 felix paupertas, quae tanto titulo locum fecit! Non fecisset illis senatus dotem, si habuis- sent. At quisquis ille erat, cui soceri loco senatus fuit, eo intellexit accepisse se dotem, quam fas non esset reddere : iam libertinorum virgunculis in unum speculum non suf- ficit ilia dos, quam dedit senatus pro Scipione. Processit enim paulatim in deterius opibus ipsis invitata luxuria et 36 LATIN OP THE SILVER AGE. incrementum ingens vitia ceperunt, adeoque omnia in- discreta sunt diversissimis artibus, ut quicquid mundus muliebris vocabatur, jarcinag viriles sint : minus dico, b etiam militares. lam speculum ornaus tantum causaA> adhibetur ? Nulli non vitio necessarium f actum est. [Ib. i. 17.] XII. The true hearing and outward appearance of the philosopher. Quod pertinaciter studes et omnibus omissis hoc unum agis, ut te meliorem cotidie facias, et probo et gaudeo, nee tantum hortor, ut perseveres, sed etiam rogo. Illud autem te admoneo, ne eorum more, qui non proficere sed conspici cupiunt, facias aliqua, quae in habitu tuo aut genere vitae notabilia sint. Asperum cultum et intonsum caput et neglegentiorem barbam et indictum argento odium et cubile humi positum, et quicquid aliud ambitio perversa via sequitur, evita. Satis ipsum lonomen philosophiae, etiamsi modeste tractetur, invidio- sum est: quid si nos hominum consuetudini coeperimus excerpere 1 Intus omnia dissimilia sint, frons populo nostra conveniat. Non splendeat toga, ne sordeat quidem. Non habeamus argentum, in quod solidi auri caelatura descenderit, sed non putemus frugalitatis indi- cium auro argentoque caruisse : id agamus, ut meliorem vitam sequamur quam volgus, non ut contrariam: alio- quin quos emendari volumus, fugamus a nobis et averti- mus. Illud quoque efficimus, ut nihil imitari velint 2onostri, dum timent, ne imitanda sint omnia. Hoc pri- mum philosophia promittit, sensum communem, humani- tatem et congregationem. A qua prof essione dissimilitude nos separabit. Videamus, ne ista, per quae admirationem parare volumus, ridicula et odiosa sint. Nempe pro- positum nostrum est secundum naturam vivere: hoc SENECA. 37 contra Haturam est, torquere corpus suum et faciles odisse munditias et squalorem adpetere et cibis non tantum vilibus uti, sed tetris et horridis. Quemadmodum desiderare delicatas res luxuriae est, ita usitatas et non magno parabiles fugere dementiae. Frugalitatem exigitso philosophia, non poenam : potest autem esse non incompta frugalitas. Hie mihi modus placet: temperetur vita inter bonos mores et publicos: suspiciant omnes vitam nostram, sed agnoscant. "Quid ergo 1 ? eadem faciemus, quae ceteri ? nihil inter nos et illos intererit ?" Plurimum. Dissimiles esse nos volgo sciat, qui inspexerit propius. Qui domum intraverit, nos potius miretur quam supel- lectilem nostram. Magnus ille est, qui fictilibus sic utitur, quemadmodum argento. Nee ille minor est, qui sic argento utitur, quemadmodum fictilibus. Infirmi40 animi est pati non posse divitias. [Ep. Mor. 5.] It is not pain but fortitude in pain which is desirable. Ut a communibus initium faciam, ver aperire se coepit, sed iam inclinatum in aestatem, quo tempore calere de- bebat, intepuit nee adhuc illi fides est. Saepe enim in hiemem revolvitur: vis scire, quam dubium adhuc sit? Nondum me committo frigidae verae : adhuc rigorem eius infringe. "Hoc est, inquis, nee calidum nee frigidum pati." Ita est, mi Lucili: iam aetas mea contenta est -+ suo frigore. Vix media tggelatur aestate. Itaque maior "t**-*?* 1 pars in vestimentis dfigitur. Ago gratias senectuti, quod ^ me lectulo adfixit. Quidni gratias illi hoc nomine agam 1 10 quicquid debebam nolle, non possum: cum libellis mihi plurimus sermo est. Si quando intervenerunt epistulae tuae, tecum esse mihi videor et sic adficior animo, tarn- '- quam tibi non rescribam, sed respondeam. Itaque et de 38 LATIN OF THE SILVER AGE. hoc, quod quaeris, quasi conloquar tecum, quale sit, una scrutabimur. Quaeris, an omne bonum optabile sit : " si bonum est, inquis, fortiter torqueri et magno animo uri et patienter aegrotare, sequitur, ut ista optabilia Nihil autem video ex istis voto dignum. Neminem certe 20 adhuc scio eo nomine votum solvisse, quod flagellis caesus esset aut podagra distortus aut eculeo longior factus." Distingue, mi Lucili, ista, et intelleges esse in iis aliquid optandum. Tormenta abesse a me velim: sed si susti- nenda fuerint, ut me in illis fortiter, honeste, animose geram, optabo. Quidni ego malim non incidere bellum 1 . f , Sed si inciderit, ut volnera, ut famem et omnia, quae - 1 bellorum necessitas adfert, generose f eram, optabo. Non sum tarn demens, ut aegrotare cupiam : sed si aegrotan- dum fuerit, ut nihil intemperanter, nihil effeminate fiat so optabo. Ita non incommoda optabilia sunt, sed virtus, qua perferuntur incommoda. Quidam ex nostris existi- mant omnium istorum fortem tolerantiam non esse opta- bilem, sed ne abominandam quidem, quia voto purum bonum peti debet et tranquillum et extra molestiam positum: ego dissentio. Quare 1 ? primum quia fieri non potest, ut aliqua res bona quidem sit, sed optabilis non sit. Deinde si virtus optabilis est, nullum autem sine virtute bonum est, omne bonum optabile. Deinde etiamsi uUimorum tormentorum fortis patientia optabilis est. 40 Etiamnunc interrogo : nempe fortitude optabilis est : atqui pericula contemnit et provocat.' Pulcherrima pars eius ' ' maximeque mirabilis ilia est, non cedere ignibus, obviam ire volneribus, interdum tela ne vitare quidem, sed pectore excipere: si fortitude optabilis est, et tormenta patienter ferre optabile est. Hoc enim fortitudinis pars est. Sed separa ista, ut dixi : nihil erit quod tibi faciat errorem. Non enim pati tormenta optabile est, sed pati fortiter. Illud opto fortiter, quod est virtus. SENECA. 39 "Quis tamen umquam hoc sibi optaU" Quaedam vota aperta et prof essa sunt, cum particulatim fiunt : quaedam 50 * latent, cum uno voto multa conprensa sunt. Tamquam .^ ' opto mihi vitam honestam. Vita autem honesta actioni- bus variis constat: in hac est Eeguli area, Catonis scissum :' * manu sua volnus, Rutilii exilium, c&lix venenatus, qui %> ^ f' x Socratem transtulit e carcere in coelum. Ita, cum optavi mihi vitam honestam, et haec optavi, sine quibus inter- dum honesta non potest esse. terque quaterque beati, quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis j/ (contigit oppetere ! -n-C\ f- ^ ^ fl 60 Quid interest, optes hoc alicui an optabile fuisse fatearis 1 Decius se pro republica devovit: in medios hostes con- citato equo mortem petens inruit. Alter post hunc, paternae virtutis aemulus, conceptis sollemnibus ac iam familiaribus verbis in aciem confertissimam incucurrit, de <^" hoc sollicitus tantum, ut litaret, optabilem rem putans " ' ' bonam mortem. Dubitas ergo, an optimum sit memora- bilem mori et in aliquo opere virtutis 1 Cum aliquis tormenta fortiter patitur, omnibus virtutibus utitur for- tasse : una in promptu sit eu maxime adpareat patientia. 70 Ceterum illic est fortitude, cuius patientia et perp^^sio et tolerantia rami sunt. Illic est prudentia, sine qua ./-**- nullum initur consilium, quae suadet, quod effugere non possis, quam fortissime ferre. Illic est constantia, quae deici loco non potest et propositum nulla vi extorquente ; I/ dimittit. Illic est individuus ille comitatus virtutum: quicquid honeste fit, una virtus facit, sed ex consilii sententia. Quod autem ab omnibus virtutibus conpro- * /' batur, etiamsi ab una fieri videtur, optabile est. Quid 1 tu existimas ea tantum optabilia esse, quae per volup-so tatem et otium veniunt? quae excipiuntur foribus or- 40 LATIN OP THE SILVER AGE. riatis 1 sunt quaedam tristis voltus bona. Sunt quaedam vota, quae non gratulantium coetu, sed adorantium venerantiumque celebrantur. Ita tu non putas Eegulum optasse, ut ad Poenos pervenireU Indue magni viri animum et ab opinionibus volgi secede paulisper. Cape, quantum debes, virtutis pulcherrimae ac magnificentis- , .^ simae speciem, quae nobis non thure nee sertis, sed f**^ sudore et sanguine colenda est. Adspice MT^Catonem ''^^ . Qosacro illi pectori purissimas manus admoventem et vol- nera^ parum autem demissa laxantem. Utrum tandem illi dicturus es: "vellem quae velles". Et "moleste fero". An: "feliciter quod agis 1 ?" Hoc loco mihi r>| Demetrius noster occurrit, qui vitam securam et sine ullis fortunae occursionibus "mare mortuum" vocat. Nihil habere, ad quod exciteris, ad quod te concites, cuius denuntiatione et incursu firmitatem animi tui n'jO ^ temptes, sed in otio inconcusso iacere non est tranquil- "'' litas : malacia est. Attains Stoicus dicere solebat: "malo /loo me fortuna in castris suis quam in deliciis habeat. Tor- queor, sed fortiter: bene est. Occidor, sed fortiter: bene est." Audi Epicurum, dicet: "et dulce est". Ego tarn honestae rei ac severae numquam molle nomen in- ponam. Uror, sed invictus. Quidni hoc optabile sit 1 ? I Optabile autem non quod urit me ignis, sed quod non vincit. Nihil est virtute praestantius, nihil pulchrius. Et bonum est et optabile, quicquid ex huius geritur ^^ imperio. Vale. \Ep. Mor. 67.] XIV. The ethics of suicide. Subito nobis hodie Alexandrinae naves adparuerunt, quae praemitti solent et mmtiare secuturae classis ad- ventum : tabellarias voc.int. Gratus illarum Campaniae SENECA. 41 adspectus est: omnis in pilis Puteolorum turba consistit et ex ipso genere velorum Alexandrinas quamvis in magna turba navium intellegit. Solis enim licet siparum intendere, quod in alto omnes habent naves. (Nulla enim res aeque adiuvat cursum quam summa pars veli : illinc maxime navis urgetur. Itaque quotiens ventus in- crebruit maiorque est quam expedit, antenna submittitur : 10 minus habet virium flatus ex humili.) Cum intravere Capreas et promontorium, ex quo alta procelloso speculatur vertice Pallas, ceterae velo iubentur esse contentae: siparum Alexan- drinarum insigne est. In hoc omnium discursu pro- perantium ad litus magnum ex pigritia mea sensi volup- tatem, quod epistulas meorum accepturus non properavi scire, quis illic esset rerum mearum status, quid ad- ferrent: olim iam nee perit quicquam mihi nee adquir- itur. Hoc, etiamsi senex non essem, fuerat senti-20 endum: nunc vero multo magis, quia quantulumcumque haberem, tamen plus iam mihi superesset viatici quam viae, praesertim cum earn viam simus ingressi, quam peragere non est necesse. Iter imperfectum erit, si in media parte aut citra petitum locum steteris: vita non est inperfecta, si honesta est. Ubicumque desines, si bene desinis, tota est. Saepe autem et fortiter desinen- dum est et non ex maximis causis. Nam nee maximae sunt, quae nos tenent. Tullius Marcellinus, quern optime noveras, adulescens quietus et cito senex, morbo et non so insanabili correptus, sed longo et molesto et multa im- perante coepit deliberare de morte. Convocavit con- plures amicos : unusquisque, aut quia timidus erat, id illi suadebat, quod sibi suasisset, aut quia adulator et blandus, id consilium dabat, quod deliberanti gratius fore suspica- batur : amicus noster Stoicus, homo egregius et, ut verbis 42 LATIN OF THE SILVER AGE. ilium, quibus laudari dignus est, laudem, vir fortis ac stremms, videtur mihi optime ilium cohortatus. Sic enim coepit: "Noli, mi Marcelline, torqueri tamquam de 40 re magna deliberes. Non est res magna vivere : omnes servi tui vivunt, omnia animalia: magnum est honeste mori, prudenter,. fortiter. ' Cogita, quamdiu iam idem facias : cibus, somnus, libido : per hunc circulum curritur. Mori velle non tantum prudens aut fortis aut miser, etiam fastidiosus potest." Non opus erat suasore illi, sed adiutore: servi parere nolebant. Primum detraxit illis metum et indicavit tune familiam periculum adire, cum incertum esset, an mors domini voluntaria fuisset: alioquin tarn mali exempli esse occidere dominum quam 50prohibere. Deinde ipsum Marcellinum admonuit non esse inhumanum, quemadmodum coena peracta reliquiae circumstantibus dividantur, sic peracta vita aliquid por- rigi his, qui totius vitae ministri fuissent. Erat Marcel- linus facilis animi et liberalis, etiam cum de suo fieret: minutas itaque summulas distribuit flentibus servis et illos ultro consolatus est. Non fuit illi opus ferro, non sanguine: triduo abstinuit et in ipso cubiculo poni taber- naculum iussit. Solium deinde inlatum est, in quo diu iacuit et calda subinde subfusa paulatim defecit, ut aie- eo bat, non sine quadam voluptate, quam adferre solet lenis dissolutio non inexperta nobis, quos aliquando liquit animus. In fabellam excessi non ingratam tibi. Exitum enim amici tui cognosces non difficilem nee miserum. Quamvis enim mortem sibi consciverit, tamen mollissime excessit et vitae elapsus est. Sed ne inutilis quidem haec fabella fuerit: saepe enim talia exempla necessitas exigit. Saepe debemus mori nee volumus : morimur nee volumus. Nemo tarn inperitus est, ut nesciat quandoque moriendum: tamen cum prope accessit, tergiversatur, 70 tremit, plorat. Nonne tibi videbitur stultissimus omnium, SENECA. 43 qui flevit, quod ante annos mille non vixerat 1 ? aeque stultus est, qui flet, quod post annos mille non vivet. Haec paria sunt : non eris nee fuisti. Utrumque tempus alienum est. In hoc puncto coniectus es, quod ut ex- tendas, quousque extendes 1 ? Quid fles 1 ? quid optas? Perdis operam. desinefata deumflecti sperare precando. Rata et fixa sunt et magna atque aeterna necessitate du- cuntur. Eo ibis, quo omnia eunt. Quid tibi novi est ? ad hanc legem natus es. Hoc patri tuo accidit, hoc so matri, hoc maioribus, hoc omnibus ante te, hoc omnibus post te. Series invicta et nulla mutabilis ope inligavit ac trahit cuncta. Quantus te populus moriturorum sequetur 1 ? quantus comitabitur 1 fortior, ut opinor, esses, si multa milia tibi commorerentur : atqui multa milia hominum et animalium hoc ipso momento, quo tu mori dubitas, animam variis generibus emittunt. Tu autem non putabas te aliquando ad id perventurum, ad quod semper ibas 1 ? Nullum sine exitu iter est. [Ep. Mor. 77.] XV. The uncertainty of life. So live as if each day were to le your last. Omnis dies, omnis hora quam nihil simus ostendit et aliquo argumento recenti admonet fragilitatis oblitos: turn aeterna meditates respicere cogit ad mortem. Quid sibi istud principium velit quaeris? Senecionem Cor- nelium, equitem Romanum splendidum et officiosum, noveras: ex tenui principio se ipse promoverat et iam illi declivis erat cursus ad cetera. Facilius enim crescit dignitas quam incipit. Pecunia quoque circa pauper- tatem plurimum morae habet, dum ex ilia erepat. Hie etiam Senecio divitiis inminebat, ad quas ilium duae res 10 44 LATIN OP THE SILVER AGE. ducebant efficacissimae, et quaerendi et custodiendi scientia, quarum vel altera locupletem facere potuisset. Hie homo summae frugalitatis, non minus patrimonii quam corporis diligens, cum me ex consuetudine mane vidisset, cum per totum diem amico graviter adfecto et sine spe iacenti usque in noctem adsedisset, cum hilaris coenasset: genere valitudinis praecipiti arreptus, angina, vix conpressum artatis faucibus spiritum traxit in lucem. Intra paucissimas ergo horas, quam omnibus erat sani 20 ac valentis officiis functus, decessit. Ille, qui et mari et terra pecuniam agitabat, qui ad publica quoque nullum relinquens inexpertum genus quaestus accesserat in ipso actu bene cedentium rerum, in ipso procurrentis pecuniae inpetu raptus est : insere nunc, Meliboee, piros, pone ordine vites. Quam stultum est aetatem disponere ne crastini quidem dominum! quanta dementia est spes longas incho- antium: emam, aedificabo, credam, exigam, honores geram: turn deinde lassam et plenam senectutem in so otium ref eram. Omnia, mihi crede, etiam f elicibus dubia sunt. Nihil sibi quisquam de future debet promittere. Id quoque, quod tenetur, per manus exit et ipsam, quam premimus, horam casus incidit. Volvitur tempus rata quidem lege, sed per obscurum : quid autem ad me, an naturae certum sit, quod mihi incertum est? Naviga- tiones longas et pererratis litoribus alienis seros in patri- am reditus proponimus, militiam et castrensium laborum tarda manipretia, procurationes officiorumque per officia processus, cum interim ad latus mors est, quae quoniam lonumquam cogitatur nisi aliena, subinde nobis ingeruntur mortalitatis exempla non diutius, quam dum miramur, haesura. Quid autem stultius quam mirari id ullo die factum, quod omni potest fieri? stat quidem terminus SENECA. 45 nobis, ubi ilium inexorabilis fatorum necessitas fixit, sed nemo scit nostrum, quam prope versetur terminus: sic itaque formemus animum, tamquam ad extrema ventum sit. Nihil difFeramus. Cotidie cum vita paria faciamus. Maximum vitae vitium est, quod inperfecta semper est, quod aliquid ex ilia differtur. Qui cotidie vitae suae summam manum inposuit, non indiget tempore. Ex hacso autem indigentia timor nascitur et cupiditas futuri exedens animum. Nihil est miserius dubitatione venien- tium, quorsus evadant. Quantum sit illud, quod restat, aut quale, contracts, mens inexplicabili formidine agitat. Quo modo effugiemus hanc volutationem ? uno, si vita nostra non prominebit, si in se colligitur. Ille enim ex futuro suspenditur, cui inritum est praesens: ubi vero, quicquid mini debui, redditum est, ubi stabilita mens scit nihil interesse inter diem et seculum : quicquid dein- ceps dierum rerumque venturum est, ex alto prospicit etco cum multo risu seriem temporum cogitat. Quid enim varietas mobilitasque casuum perturbabit, si certus sis adversus incerta 1 Ideo propera, Lucili, vivere et singulos dies singulas vitas puta. Qui hoc modo se aptavit, cui vita sua cotidie fuit tota, securus est: in spe viventibus proximum quodque tempus elabitur subitque aviditas et miserrimus ac miserrima omnia efficiens metus mortis. Inde illud Maecenatis turpissimum votum, quo et debili- tatem non recusat et deformitatem et novissime acutam crucem, dummodo inter haec mala spiritus prorogetur: TO Debilem facito manu, debilem pede, coxa, tuber adstrue, gibberum, lubricos quate denies: vita dum superest, bene est. Sane mihi, vel acuta si sedeam cruce, sustine. 46 LATIN OF THE SILVER AGE. Quod miserrmum erat, si incidisset, optatur et tamquam vita petitur supplicii mora. Contemptissimum putarem, so si vivere vellet usque ad crucem: "tu vero, inquit, me debilites licet, dum spiritus in corpore fracto et inutili maneat. Depraves licet, dum monstroso et deforto tem- poris aliquid accedat. Suffigas licet et acutam sessuro crucem subdas " : est tanti volnus suum premere et pati- bulo pendere districtum, dum differat id, quod est in malis optimum, supplicii finem 1 est tanti habere animam, ut agam 1 ? Quid huic optes nisi deos faciles? quid sibi vult ista carminis effeminati turpitude 1 ? quid timoris dementissimi pactio 1 ? quid tarn foeda vitae mendicatio? 90 Huic putes umquam recitasse Vergilium usque adeone mori miscrum est? Optat ultima malorum et, quae pati gravissimum est, extendi ac sustineri cupit: qua mercede? scilicet vitae longioris. Quid autem huius vivere est ? diu mori. In- venitur aliquis, qui velit inter supplicia tabescere et perire membratim et totiens per stilicidia emittere ani- mam, quam semel exhalare 1 invenitur, qui velit adactus ad illud infelix lignum, iam debilis, iam pravus et in foedum scapularum ac pectoris tuber elisus, cui multae loomoriendi causae, etiam citra crucem fuerant, trahere animam tot tormenta tracturam? nega nunc magnum beneficium esse naturae, quod necesse est mori. Multi peiora adhuc pacisci parati sunt : etiam amicum prodere, ut diutius vivant, et liberos ad stuprum manu sua tradere, ut contingat lucem videre tot consciam scelerum. Ex- cutienda vitae cupido est discendumque nihil interesse, quando patiaris, quod quandoque patiendum est. Quam bene vivas ref ert, non quamdiu : saepe autem in hoc est bene, ne diu. Yale. [Ep. Mor. 101.] / A. ' ' "' SENECA. 47 XVI. * The satire on the sham deification of Claudius, from which this extract is taken, has been generally called 'ATroKoXoK^roxris, i.e. transformation into a pumpkin, this being the title given by Dio. But there seems no other authority for its being so termed, and, as Teuffel suggests (Hist. Rom. Lit. vol. ii. p. 47), the St. Gatt MS. calls it simply an ' apotheosis ' because the original title was misunderstood. Tandem lovi venit in mentem, privatjs. intra curiam * morantibus, sententiam dicere senatoribus non licere nee disputare. " Ego, inauitJP. .0.. interrogare vobis permis- eram, vos mera mapa^ia fecistis. Volo servetis discipli- nam curiae. Hie, qualiscumque est, quid de nobis existi- mabiU" Illo dimisso primus interrogatur sententiam I lanus pater. Is designatus erat in Kal. lulias postmeri- | dianus Cos., homo quantum vis yafer, qui semper videt apa irpbffffw Kal oTnVcrw. Is multa diserte, quod in foro vi- i jyat, dixit, quae notarius persequi non potuit, et idea non 10 refero, ne aliis verbis ponam, quae ab illo dicta sunt. Multa dixit de magnitudine deorum: non debere hunc volgo dari honorem. "Olim, inquit, magna res erat deum fieri: iam ^om imam fecisti [et iam pessimum quemque ilium adfectare]. Itaque ne videar in personam, non in rem dicere sententiam, censeo, ne quis post hunc diem deus fiat ex his, qui apotpys Kapirbv tSovo-w, aut ex his, quos alitjfefffaYMM fymipa. Qui contra hoc senatus consul- turn deus factus, dictus pjctusxe erit, eum dedi larvis et fc proximo munere inter novos auctoratos ferulis vapulare2o placet." Proximus interrogatur sententiam Diespiter, Vicae Potae filius, et ipse designatus Cos. nmnjjyjjajjyjj^. Hoc quaestu se sustinebat, vendere civitatulas solebat. Ad hunc belle accessit Hercules et auriculam illi tetigit. Censet itaque in haec verba: "Cum divus Claudius et divum Augustum sanguine contingat nee minus divam 48 LATIN OF THE SILVER AGE. Augustam, aviam suam, quam ipse deam esse iussit, longeque omnes mortales sapientia antecellat sitque e republica esse aliquem, qui cum Romulo possit 30 S^^ ferventia rapa vorare: sl*"i -'V-o censeo, ut divus Claudius ex hac die deus sit, ita uti ante ^eum quis optimo iure factus sit, eamque rem ad metamor- phosis Ovidii adiciendam". Variae erant sententiae et videbatur Claudius sententiam vincere. Hercules enim, qui videret ferrum suum in igne esse, modo hue modo illuc cursabat et aiebat: "Noli mihi invidere, mea res agitur. Deinde tu si quid volueris, invicem faciam: manus manum lavat." s PETRONIUS. 49 PETRONIUS. Petronius or Titus Petronius (as Plutarch calls him) belongs as an author probably to the beginning of the reign of Nero, or the end of that of Claudius : this date has, however, not been universally accepted, some critics placing it earlier, while Niebuhr would postpone it to the third century. The name Arbiter (in full 'arbiter elegantiarum ' ) clung to him, as, while some later writers call him Petronius, others simply refer to him as Arbiter. The Cena Trimalchionis is in reality only an excerpt from a large satirical work : it is not only valuable for its Latinity, but also from the light which it throws on the luxurious life and profligate manners of rich Eomans under the empire. As we have it the Cena Trimalchionis is a novel or novelette with many happy and witty touches, giving a sketch of a ' happy day ' at Rome, interspersed with a certain amount of literary criticism. In its mixture of prose and verse, dealing jocularly with plebeian subjects, it may be styled a Menippean satire (for which see note on Extract iii. line 15 of Aulus Gellius). Moreover, it affords an excellent example of plebeian speech and the colloquialisms of middle-class society, and, as might be expected, contains a large number of proverbial sayings and maxims : many of the words used in the description of the Cena are not to be found elsewhere. The narrative deals with the adventures of the freedman Eu&olpius. (f r an inter- esting summary of the contents vide Simcox, Hist. Lat. Lit., ^ vol. ii.). , (L) * \^r Trimalchio's singing slave. Interposito deinde spatio cum secundas mensas Tri- malchio iussisset afferri, sustulerunt servi omnes mensas et alias attulerunt, ^T^^^ crqco et "'fljjfl tinctam .- sparserunt et, quod nunquam ante videram, ex lapide (M25) F 50 LATIN OF THE SILVER AGE. specular! pulverem tritum. Statim Trimalchio *