THE LIBRARY OF THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA LOS ANGELES GIFT G" I H LATIN SELECTIONS BEING SPECIMENS OF THE LATIN LANGUAGE AND LITERATURE FROM THE EARLIEST TIMES TO THE END OF THE CLASSICAL PERIOD EDITED BY EDMUND H. SMITH PROFESSOR IN HOBART COLLEGE Boston JOHN ALLYN, PUBLISHER 1883 Copyright, 1882, BY JOHN ALLYN. UNIVERSITY PRESS: JOHIT WlLSOW AHD SON, CAMBRIDOB. PEEFACE. THE following compilation consists of specimens of Early Latin, and of selections from the writings of Latin authors from Livius Andronicus to Apuleius (250 B. C.-160 A. D.), arranged in chronological order. The attempt has been made not only to furnish mate- rials for tracing the history of the Latin language through the periods of its growth, maturity, and decay, but also to exhibit the individual characteristics of the several writers, so far as this can be accomplished by detached passages, necessarily limited in number and length. It is believed that the book will prove useful in con- nection with instruction in the history of Latin litera- ture, either by lectures or text-book ; for it is doubtful whether this study can be made interesting or really profitable, unless students are brought to have some acquaintance with the writings of authors discussed, in the original. As a rule, few college students know any- thing at first hand of any Latin writers beyond those whose works are read at length in the usual preparatory and college courses. It is also believed that the work will be found of practical use as a manual of exercises for sight-translation. The Editor has not intended, by the position given to certain selections, as, for example, the inscription on iv PREFACE. the Columna Rostrata, to pass upon the mooted ques- tions in reference to the actual date to which the form in which they are now known is to be assigned. The ancient formulas from Livy have been placed where the intrinsic evidence of their x language would seem to require, namely, about the time of Ennius and Cato. The formula of decreeing a Ver Sacrum is probably in the form observed in 217 B. c. The labor of preparing this compilation has been greatly lessened by a free use of the materials furnished by such works as Ribbeck's Scenicae Romanorum Poesis Fragmenta, Peter's Historicorum Romanorum Relliquiae, Wordsworth's Fragments and Specimens of Early Latin, and, especially, Cruttwell's Specimens of Roman Litera- ture. Indeed, the present work may be said to be based in great part upon that last mentioned, a large propor- tion of the passages, with their explanatory headings, having been taken from it. This has been accompanied, however, with a careful revision of the text, and with an entire change in the system of arrangement ; the chronological arrangement by authors adopted in the present work having been subordinated by Cruttwell to an arrangement a'ccbrding to subjects. Words and letters introduced to supply lacunae in the inscriptions and other specimens of Early Latin are indicated by italics. Brackets as a rule denote con- jectural readings. In a few instances they surround questionable words which there is reason to believe have found their way into the text without warrant, or through mistake. Of bracketed words requiring special explanation, Brutus, p. 55, is substituted for Tullius, the word found in the passage as given by Cicero, on Cicero's own authority that Tullius was used instead of the origi- nal Brutus out of compliment to himself; and lonos, p. 94, is substituted for tales, to restore the connection PREFACE. V broken by the omission, for the sake of condensation, of an immaterial preceding sentence. Parentheses have been employed in selection 108, to distinguish the words of Gellius from the words, or at least the ideas, of Varro, in the attempt to present the latter in as nearly their original form as possible. The Table of Contents furnishes a chronological list of the classic Latin writers. This, together with the Index at the end of the volume, will, it is hoped, prove all that is necessary to render the contents of the book easily available, not only for general use, but for the special purposes above suggested. To facilitate refer- ence, the selections are numbered consecutively. GENEVA, NEW YORK, April, 1882. CONTENTS. EARLY LATIN: PA SONG OF THE ARVAL BROTHERS 1 LAWS OF THE KINGS 1 LAWS OF THE TWELVE TABLES 2 EPITAPH OF SCIPIO BARBATUS 4 COLUMNA ROSTRATA 4 EPITAPH OF L. CORNELIUS SCIPIO 4 LIVIUS ANDRONICUS 5 NAEVIUS 5 PLAUTUS 8 SENATUS CONSULTUM DE BACCHANALIBUS 22 EPITAPH OF P. CORNELIUS SCIPIO 23 ENNIUS 24 ANCIENT FORMULAS : FORMULA FOEDERIS FERIENDI 30 FORMULAE RERUM REPETUNDARUM ET BELLI INDICENDI 30 FORMULA VERIS SACRI VOVENDI 31 CATO 32 STATIUS CAECILIUS 37 PACUVIUS 38 TRABEA 40 AQUILIUS 40 TERENTIUS 41 AKMILIUS PAULLUS MACEDONICUS 49 SER. FABIUS PICTOR 49 SCIPIO AFRICANUS MINOR 50 METELLUS MACEDONICUS 51 LAELIUS 52 C. GRACCHUS 52 Accius 64 Vlll CONTENTS. L.UCILIUS . ' 55 AFRANIUS 57 METKLLUS NUMIDICUS 58 ASKLLIO 59 AEMILIUS SCAURUS 59 QUADRIGARIUS . 60 VALERIUS ANTIAS 61 LUTATIUS CATULUS 62 PORCIUS LICINUS 63 VALERIUS AEDITUUS 63 LICINIUS CRASSUS 64 AUCTOR AD HERENNIUM (CORNIFICIUS) 64 VARRO 70 CICERO: RELIGION 79 PHILOSOPHY AND MORALS 87 POLITICAL PHILOSOPHY 96 PHYSICAL SCIENCE 100 THEORY OF ORATORY 103 DESCRIPTIVE PASSAGES 105 RHETORICAL PASSAGES Ill Q. CICERO 117 LUCRETIUS 118 CATULLUS 132 LABERIUS ' 139 PUBLILIUS SYRUS 140 CATILINA 141 CAESAR 142 CATO UTICENSIS 149 CAELIUS RUFUS 150 POMPEIUS 151 M. ANTONIUS 152 CURIO 153 D. BRUTUS 154 HIRTIUS 155 SALLUSTIUS 156 VAKRO ATACINUS 1GO CORNELIUS NEPOS 161 VARIUS 162 VERGILIUS 163 HORATIUS , 181 CONTENTS. ix TIBULLUS . 203 DOMITIUS MARSTJS 206 PROPERTIUS . 207 ASINIUS POLLIO 214 LIVIUS 214 VITRUVICS 226 OVIDIUS 233 SALEIUS BASSUS 244 PEDO ALBINOVANUS 245 CORNELIUS SEVERUS 246 GRATIUS 247 MANILIUS 248 PAPIRIUS FABIANUS 252 ARELLIUS Fuscus 252 HATERIUS 253 SENECA RHETOR 254 AUGUSTUS 258 VELLEIUS PATERCULUS 259 VALERIUS MAXIMUS 260 PHAEDRUS 261 CELSUS ...:.... 264 PERSIUS 267 SENECA 269 LUCANUS 283 MELA 290 QUINTUS CURTIUS 292 COLUMELLA 294 CALPURNIUS 295 PETRONIUS 296 AUCTOR AETNAE (Lucinus JUNIOR) 298 PLINIUS MAJOR 299 VALERIUS FLACCUS 306 SILIUS 310 STATIUS 312 QUINTILIANUS 318 FRONTINUS 327 MARTIALIS 329 SULPICIA 336 JUVENALIS 837 TACITUS 848 PLINIUS MINOR .... 860 X CONTENTS. TRAJANUS 367 FLORUS 367 SUETONIUS .369 FRONTO 377 MARCUS AURELIUS 382 AUCTOR PERVIGILII VENERIS 384 AULUS GELLIUS 385 APULEIUS . . 394 INDEX 403 LATIN SELECTIONS. LATIN SELECTIONS. EARLY LATIN. 1. SONG OF THE AKVAL BROTHERS. Enos, Loses, iuvate. Neve lue, rue, Mannar, sins (v. sers) incurrere in pleores. Satur fu, fere Mars. Limen sali. Sta. Berber. Semunis alternei advocapit conctos. Enos, Manner, iuvato. Triumpe. Inscr. As Interpreted by Mommsen. Nos, Lares, iuvate. Ne Juem, ruem (=ruinam), Mamers, sinas incurrere in plures. Satur esto, fere Mars. In limen insili. Sta. Verbera (limen ?). Semones alterni advocate cunctos. Nos, Mamers, iuvato. Tripudia. 2. FRAGMENTS OP THE LAWS OF THE KINGS. (Romuli.) Si nurus . . . plorassit . . . sacra divis paren- tum estod. (Numae.) Vino rogum ne respargito. Pellex nram lunonis ne tangito ; si tanget, lunoni crinibus demigsis agnum feminam caedito. 1 2 LATIN SELECTIONS. Si hoininem fulmen lovis occisit ne supra genua tollito. Homo si fulmine occisus est ei iusta nulla fieri oportet. Cui suo auspicio classe procincta opima spolia capiuntur darier deris COG oporteat et bovem caedito lovi Feretrio. Cuius auspicio classe procincta secunda spolia capta, in Martis aram in campo solitaurilia, utra voluerit, caedito ; qui cepit aeris CC dato. Cuius auspicio classe procincta tertia spolia capta lanui Quirino agnum marem caedito, C qui ceperit ex aere dato. Dis piaculum dato. Si qui hominem liberum dolo sciens morti duit paricidas esto. Si quisquam aliuta faxit ipsos lovi sacer esto. (Servi Tulli.) Si parentem puer verberit ast ole plorassit puer divis parentum sacer esto. Ap. Fest., s. v. plorare; Plin., H. N., xiv, 14 (12) ; et al. 3. FRAGMENTS OF THE LAWS OF THE TWELVE TABLES. I. Si in ius vocat, ito. Ni it, antestamino : igitur em capito. Si calvitur pedemve strait, manum endo iacito. Si morbus aevitasve vitium escit, [qui in ius vocabit] iumentum dato : si nolet, arceram ne sternito. Adsiduo vindex adsiduus esto, proletario iam civi quis volet vindex esto. Rem ubi pacunt orato. Ni pacunt, in comitio aut in foro ante meridiem caussam coiciunto. Com peroranto ambo praesentes. Post meridiem praesenti litem addicito. Si ambo praesentes, sol occasus suprema tempestas esto. II. Morbus sonticus . . . aut status dies cum hoste : quid horum fait vitium iudici arbitrove reove, eo dies diffensus esto. Cui testimonium defuerit, is tertiis diebus ob portum obvagu- latum ito. III. Aeris confess! rebusque iure iudicatis XXX dies iusti sunto. Post deinde manus iniectio esto. In ius ducito. Ni iudicatum facit, aut quis endo eo in iure vindicit, secum ducito. Vincito aut nervo aut compedibus. XV porido ne minore, aut si volet maiore vincito. Si volet suo vivito. Ni suo vivit, [qui eum vinctum habebit] libras farris endo dies dato : si volet, plus dato. EAELY LATIN. 3 Tertiis nundinis partis secanto. Si plus minusve secuerunt se fraude esto. Ad versus hostem aeterna auctoritas esto. IV. Si pater filium ter venundavit, filius a patre liber esto. V. Uti legassit super pecunia tutelave suae rei, ita ius esto. Si intestate moritur, cui suus heres nee escit, adgnatus proxi- mus familiam habeto. Si adgnatus nee escit, gentiles familiam habento. Si furiosus escit, adgnatum gentiliumque in eo pecuniaque eius potestas esto. VI. Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto. Tignum iunctum aedibus vineaeve e concapi ne solvito . . . quandoque sarpta donee dempta erunt. VII. Vias muniunto. Ni sam delapidassint, qua volet iumenta agito. VIII. Si membrum rupsit, ni cum eo pacit, talio esto. Manu fustive si os fregit libero CCC, si servo, CL poenam subito. Si iniuriam [alteri] faxsit, viginti quinque poenae sunto. Si nox furtum faxsit, si im occisit, iure caesus esto. Si adorat furto quod nee manifestum erit, duplione damnum decidito. Patronus si clienti fraudem fecerit, sacer esto. Qui se sierit testarier libripensve fuerit, ni testimonium fati- atur, inprobus intestabttisque esto. X. Hominem mortuum in urbe ne sepelito neve urito. Hoc plus ne facito ; rogum ascea lie polito. Mulieres genas ue radunto, neve lessum funeris ergo habento. Homini mortuo ne ossa legito, quo post funus facial. Qui coronam parit ipse pecuniave eius honoris virtutisve ergo, si arduitur ei parentique eius, se fraude esto. Neve aurum addito : cui auro dentes iuncti escunt, ast im cum illo sepeliet uretve, se fraude esto. XII. Si vindiciam falsam tulit, sive litis . . . praetor arbi- tros tris dato, eorum arbitrio . . . fructus duplione damnum decidito. Ap. Porphyr. ad HOT. Sat. I, ix, 76; Gell, XX, i ; Feat., a. v. struere, portum, vindicioe, etc. ; Cic., De Leg., II, iv, xxiii, xxiv ; et ol. LATIN SELECTIONS. 4. EPITAPH OF L. CORNELIUS SCIPIO BARBATUS, cos. 298 B. C. Cornelius Lucius Scipid Barbatus, Gnaivdd patre prognatus fdrtis vir sapiensque, Quoiiis forma virtutei parisuma fiiit, Consol censdr aidilis quei fuit apiid vos, Taurasia Cisaiina Samnio cepit, Subigit omne Loucanam dpsidesque abdoucit. Inscr. 5. COLUMNA ROSTRATA OF C. DtJILIUS, COS. 260 B. C. . . . Secestanosque . . . opsidioned exemet, lecionesque Car- taciniensis omnis maximosque macistratos luci palam post dies wovem castreis exfociont, Macelawzywe opidom vi /mcnandod cepet. Enque eodem macistratud bene rem navebos marid consol primos ceset, copiasque clasesque navales primes ornavet paravetque. Cumque eis navebous claseis Poenicas omn', item mazumas copias Cartaciniensis, praesentec? Haniboled dic- tatored olorom, in altod marid pucnandod vicet. Kique navez's cepet cum socieis septeresmom unam, quinqueresmosque trires- mosque naveis XXX merset XIII. Aurom captom numei MMMDCC . . . Inscr. 6. EPITAPH OF L. CORNELIUS SCIPIO, cos. 259 B. C. Hone oino ploirume cos^ntidnt Duondro 6ptumd fuise vird viroro Lucfom Scipidne. Fflids Barbati Cbnsdl censdr aidilis hie fue"t apud vos, Hec cdpit Cdrsica Aleriaque urbe pugnandod, Dedet T^mpestatebus aide meretoof votam. Inscr. LIVIUS ANDRON1CUS. NAEVIUS. LIVIUS ANDRONICUS, 284-204 B.C. 7. FRAGMENTS FROM TRANSLATION OF THE ODYSSEY. Vinim mihi, Camena, insece versutum. Horn. Od., I, 1 ; ap. Cell., XVIH, ix, 3. Ibf maneus sedeto, ddniciim videbis Me carpentd vekeutem ddmum vem'sse patris. Id., VI, 295, 296; ap. Charts., II, p. 197, K. Namque neillura Peius macerat hemdnem, quamde mare saevom, Vires cui sunt rnaguae ; topper cdnfringent Eas inpdrtunae lindae. Id., VIII, 138, 139 ; ap. Fest., s. v. topper. Quandd dies adveniet, quern profata Mdrta est. Id., X, 175; ap. GelL, UI, xvi, 6. Topper citi ad aedis venimus Circdi. Simiil duona edrum pdrtant ad naves : Milia alia in isdem interseriniintur. Id., XII, 9, 17-19; ap. Fest., ubi sup. CN. NAEVIUS, 269-204 B.C. 8. FRAGMENTS FROM TRAGEDIES. Laetus sum lauddri me abs te, pater a laudato" viro. Hector Proficiscens ; ap. Cic., Tus. Disp., IV, xxxi, 67. Vos qui regalis cdrporis custddias Agitatis, ite actdtum in frundiferds locos, Ingeuio arbusta ubi nata Bunt, non dbsita. Lycurgus; ap. Non., 323, 1. Quod tii, mi gnate, quaeso ut in pectiis tutim Denu'ttas, tamquam in fiscinam vindemitor. Andromacha; ap. Serv. in Very. G. I, 266. LATIN SELECTIONS. 9. FRAGMENTS FROM COMEDIES- Ego semper pluris fe*ci Potidremque habui Ifbertatem multo quam pecuniam. Agitatoria; ap. Charis., II, p. 188, P. Cedo qui vestram rempublicam tantam amisistis tarn cito ? Proveniebant oratores novi, stulti adulesceutuli. Ludus; ap. Cic., Cat. Mai., vi, 20. Quae ego in theatro hie meis probavi plaiisibus, Ea niinc audere que*mquam regem riimpere ? Quan to libertatem hanc hie superat servitus ! Tarentilla; ap. Charis., II, p. 192, P. Si linquam quicquam filium rescivero Argentum amoris caiisa sumse mutuum, Extdmplo illo te ducam, ubi non despuas. Triphallus; ap. Gell., H, six, 2. Theoddtum compellas, qui aras compitalibus Sedens in cella circumtectus tegetibus Lares ludentes peni piitxit bubulo. Tunicularia ; ap. Fest., s. v. penem. Description of a Coquette. Quase pila In choro ludens datatim dat se ac communem facit, Alii adnutat, alii adnictat, alium amat, aliiim tenet. Alibi manus est dccupata, dlii percelh't pedem, Anulum alii dat spectandum, a labris alium invocat, Cum alio cantat, attamen alii sud dat digito h'teras. Tarentilla; ap. Isidor., Orig., I, 25. 10. FRAGMENTS FROM THE " PUNIC WAR." Postquam aves aspexit in templd Anchises, Sacra in mensa Penatium drdind ponuntur : Auratamque immolabat victimam pulcram. Lib. I., ap. Prob. in Verg. Eel. vi, 31. NAEVIUS. Amborum uxdres Noctii Troiad exibant capitibiis opertis, Flentes ambae, abeiintes lacrimis cum miiltis. Id., ap. Serv. in Very. Aen, iii. 10. Senex fretus pietate [deum] ddlociitus siimmi Deiim regis fratrem Neptiinum regnatdrem Mariim. Id., ap. Prise., vii, p. 352 H. (p. 770 P.). Blande e*t docte percdntat, Aeneas quo psicto Troiam urbem h'querit. Id., ap. Non., 474, 7. Inerant signa expressa qud modd Titaui, Bicdrpores Gigdntes magnique Atlantes, Runcus atque Purpiireus filii terras . . . Id., ap. Prise., vi, p. 198 H. (p. 679 P.). Mandsque siisum ad caelum sustulft suits rex Amulius gratulatur divis . . . Lib. II., ap. Non., p. 116. Dem pollens sagfttis, -inclutiis arqmtenens, Sanctiis Delphis progndtus Pythiiis Apollo. Id., ap. Macrob., Sat. vi, 5, 8. Sese*que ef pen're mavolunt ibidem Quam ciim stuprd redire dd suds populares. Lib. HI., ap. Fest., s. v. stuprum. Sin illos deseraDt fortissimds virdrum Magnum stuprum pdpulo fieri per gentis. Id., ap. Fest., ibid. Transft Melitam Romdnus ex^rcitus, fnsulam fntegram Urit, populatur, vdstat, rem hdstium concinnat. Lib. IV., ap. Non'., p. 90. . . . conferre quednt ratem aeratdm, qui Per h'quidum mare suddntes atque eiint sedentes. Lib. Incert., ap. Varr., L. L., vii, 23. LATIN SELECTIONS. 11. His OWN EPITAPH. Inmdrtales mortales si foret fas flere, Flerent divae Camenae Naeviura poetam : Itaque postquam est 6rci traditiis thesaiiro, Obliti siint Romae loquier lingua Latina. Ap. GelL, I, xxiv, 1. T. MACCIUS PLAUTUS, 254-184 B.C. 12. A BATTLE SCENE. Pdstquam utrimque exitum est maxuma cdpia, Dispertiti viri, di'spertiti drdines : Nds nostras mdre nostro et modo instruximus Legiones ; hdstes contra suas instruunt ; Deinde uterque imperatdr in medium exeunt Extra turbam drdinum, cdulocuutiir simul. Cdnvenit, victi utri sint eo proelio, Urbem, agrum, aras, fbcos seque uti dederent. Pdstquam id actiim est, tubae utrimque contra canunt. Cdnsonat terra ; clamdrem utrimque efferunt ; Imperatdr uterque hinc et illinc lovi Vdta suscipere, hortari exercitum ; Pro se quisque id, quod quisque e"t potest et valet, Edit, ferrd ferit. Tela frangiint ; boat Coelum fremitii virum. Ex spiritu et anhelitu Nebula cdnstat ; cadiiut Vdlneris vi et viriiim. Denique, ut vdluimus, ndstra superat manus ; Vicimus vi ferocis. Hdstes crebri cadunt ; ndstri contra ingruuut : Sed fugam in se tamen nemo convdrtitur ; Ne'e recedit loco, quin statim rem gerat. PLAUTUS. 9 Animam amittunt prius, quam loco demigrent. Quisque, ut steterat, iacet obtinetque drdinem. Hoc ubi Amphitruo herus cdnspicatii'st meus, Illico equites iubet dextera inruere. Equites parent citi : ab dextera maxumo Cum clamore in volant impetu alacri, Foedant et prdterunt hdstium cdpias lure iniustas. Amph., I, i, 65-94. 13. AN HONEST OLD SERVANT is CONVINCED THAT HE is NOT HIMSELF. -h (Sosia, Servos; Mercurius.) So. Si tu Sosia e*s, legiones qudm pugnabant maxume, Quid in tabernacld fecisti ? Victus sum, si dixeris. Me. Cadus erat vini ; inde implevi hirneam So. Ingres- siist viam ? Me. Earn ego, ut matre fiierat natum, vini eduxf meri. So. IVIira sunt, nisi latuit intus illic in iliac hirnea ! Factum est illud, ut ego illic vini hirneam ebibenm meri. Me. Quid nunc? vincon' drgumentis, te non esse Sdsiam? So. Tii negas med esse? Me. Quid ego ni negem, qui egomdt siem? So. Quis ego sum saltern, si non sum S<5sia? Te interrogo. Me. Ubi ego Sosia esse nolim, tu esto sane Sosia. Nunc, quando ego sum, vapulabis, ni hinc abis igndbilis. So. Certe edepol, quom illiinc coutemplo et formam cognoscd meam, Qu^madmodum ego sum (saepe in speculum inspexi), nimis simih'st mei ; Itidem habet petasum dc vestitum ; tarn consimilist dtque ego: Siira, pes, statiira, tonsus, 6culi, nasum, [dens,] labra, Malae, mentum, barba, collus : tdtus quid verbis opust? Si tergum cicatricosum, nihil hoc simili est similius. S^d quom cogito, equidem certo idem sum, qui semper fui : N<5vi herum, novi aedis nostras: sane sapio et si'ntio. ego illi obtempero, quod Idquitur : pultabd foris. 10 LATIN -SELECTIONS. Me. Quo agis te? So. Domdm. Me. Quadrigas si nunc in- scendas lovis, Atque hinc fugias, ita vix poteris effugere infortiinium. So. Ndnne berae meae niintiare, quod herus meus iussit, licet? Me. Tiiae si quid vis niintiare ; hanc ndstram adire ndu sinam. Nam si me irritassis, hodie liimbifragium hinc aiiferes. So. Abeo potius. Di immortales, dbsecro vostram fidem, Ubi ego perii ? ubi immutatus sum ? libi ego formam perdidi ? An egomet me illic reliqui, si forte oblitus fui ? Nam hie quidem omnem imaginem meam, quae ante hac fuerat, pdssidet. Vivo fit quod niinquam quisquam mdrtuo faciet mihi. Amph., I, i, 274-306. 14. A CLEVER SLAVE DEBATES HOW TO GET MONET FOB HIS MASTER. Hercle vero, Libane, nunc te meliust expergiscier ! Atque argerito cdmparando fingere fallaciam. lam diu factum est, qudm discesti ab hero atque abiisti ad forum : Igitur inveniiindo argento ut fingeres fallaciam, Ibi tu ad hoc diei tempus ddrmitasti in dtio. Quin tu abs te socdrdiam omnem reicis, seguitiem amoves, Atque ad ingenium vetus vorsutum te recipis tuom ? Serva herum : cave tu idem faxis, alii quod servi solent, Quf ad heri fraudationem callidum ingenium gerunt. TJnde sumam ? quern intervortam ? quo hanc celocem cdnferam ? Impetritum, inaiiguratum est ; qudvis admittiint aves ; Picus, cornix est ab laeva, cdrvus, parra ab ddxtera. Cdnsuadent. Certum hercle est, vostram cdnsequi sententiam. Sed quid hoc, quod picus ulmum tiindit ? Haud temerarium est. Certe hercle, ego quantum ex augurio auspicii intellego, Aiit mihi in mundd sunt virgae, aut atriensi Saiireae. Sed quid illuc, quod exanimatus ciirrit hue Lednida ? Metuo, quod illic dbscaevavit meae falsae fallaciae. Asin., II, i. PLAUTUS. 11 15. THE DISADVANTAGES OF MARRYING FOR MONEY. (Megadorus, Senex ; Euclio, Senex.) Me. Nulla ergo dicat : Equidem dotem ad te attuli Maidrem multo, quam tibi erat pecunia : Enim mihi quidem aequom est piirpuram atque auriim dari, Ancillas, mulos, miiliones, pedisequos, Saliitigerulos piieros, vehicla, qui vehar. Eu. Ut matronarum hie facta pernovit probe ! Moribus praefectum miilierum hunc factiim velim. Me. Nunc qudquo venias, plus plaustrorum in aedibus Videas, quam ruri, quando ad villam ve"neris. Sed hoc etiam pulcrum est, prae quam ubi sumtiis petunt ; Stat fiillo, phrygio, aiirifex, lauarius, Cinifldnes, patagiarii, indusiarii, Flammearii, violarii, cerinarii, Aut manulearii, aiit murobrecharii ; Propdlae lintednes, calceolarii, Sedentarii sutdres, diabathrarii, Solearii astaut, astant molochinarii ; Petunt fullones, sarcinator^s petunt ; Strophiarii astant, astant semizonarii. lam hosce absolutes ce'nseas : cedunt, petunt Trec^nti ; circumstant phylacistae in atriis, Textdres, h'mbularii, arcularii. Ducuntur ; datur aes. lam hdsce absolutes ce'nseas ; Quom incedunt infectdres crocotularii, Aut aliqua mala crux semper est, quae aliqufd petat. Eu. Comp^llarem ego ilium, nf metuam, ne de'sinat Memorare mores miilierum ; nunc sfc sinam. Me. Ubi ndgivendis res soluta est dmnibus Pro illi's crocotis, strdphiis, sumto uxdrio : Ibi dd postremum ce"dit miles, a^s petit. Itiir, putatur ratio cum argentdrio ; Impransus miles adstat, aes censet dari. Ubi disputata est ratio cum argentario, Eti.-im plus ipsus d^bet argentario. 12 LATIN SELECTIONS. Spes prdrogatur rm'liti in aliiim diem. Hae siint atque aliae miiltae in magnis dotibus Incdmmoditates siimtusque intolerabiles. Nam quae indotata est, ea in potestate est viri ; Dotatae mactant et malo et damno viros. AuL, III, v, 24-62. 16. A PARASITE'S COMPLAINT. Ilicet parasiticae arti in max u mam maldm crucem : Ita iuventus iam ridicules inopesque ab se segregat. Nil morantur iam Laconas, imi subselli viros, Plagipatidas, quibus sunt verba sine penu et pecunia ; Eds requirunt, qui, lubenter quom ederiut, reddant domi. Ipsi obsonant, quae parasitorum ante erat provmcia ; Ipsi de for6 tarn aperto capite ad lenones eunt, In tribu quam aperto capite sdntis condemnant reos ; Neque ridicules iam terunci faciunt; sese omnes amant. Nam lit dudum hinc abivi, accessi ad adulescentes in foro ; Salvete, inquam: quo imus una ad prandium ? Atque illi tacent. Quis ait "Hue," aut quis profitetur? inquam. Quasi muti silent, Neque me rident. Ubi cenamus ? inquam. Atque illi abnuunt. Dico unum ridiculum dictum de dictis melioribus, Quibus solebam menstruales epulas ante adipfscier. Nemo ridet. Sci'vi extemplo, rem de compactd geri. Ne canem quidem irritatam voluit quisquam imitarier, Saltern, si non arriderent, dentis ut restringerent. Abeo ab illis, pdstquam video me sic ludificarier ; Pergo ad alios ; venio ad alios, deinde ad alios : una res ; 6mnes compacto rem agunt, quasi in Velabro olearii. Capt., Ill, i, 9-2a PLAUTUS. 13 17. CASTING LOTS FOR A WIPE. (Chalinus and Olympic, rived suitors ; Stalino and his wife Cleostrata act as Umpires.) St. Eii^e ! Cave ! Conicite sortis mine lam ambo hue. Eccere. D Uxor, aequa. 01. Noli uxori credere. St. Habe animum bonum. 01. Cre"do hercle, hodie devotabit sdrtis, si attigerit. St. Tace. 01. Taceo. Deos quaeso Gh. Ut quidem tu hodie cauem et furcam feras. 01. Mihi lit sortitio eveniat. Ch. Ut quidem, hercle, pedibus pendeas. 01. At, tu ut oculos emungare ex capite per nasiim tuos. Gh. Quid times ? paratum oportet e"sse iam laqueiim tibi. 01. PeViisti ! St. Animum advdrtite ambo. 01. Tdceo. *S1?. Nunc tu, Cleostrata, Ne a me memores malitiose de hac re factum, aut siispices : Tibi permitto ; tiite sorti. 01. Perdis me ! Gh. Lucriim facit. St. Hoc age, sis, Olympic ! 01. Si hie Htteratus me sinat. St. Quod bonum atque fdrtunatum mini sit 01. Ita vero ; e*t mihi. Gh. Ndn ! 01. Imo hercle ! Gh. Imd mihi hercle ! St. Hie vmcet; tu vives miser. Praecide os tu illi hodie! Age! 6cquid fit? Gl. Ne obiexis manum ! 01. Cdmpressan' palma, dn porrecta, ferio? St. Age, ut vis. 01 Hem tibi ! Gl. Qufd tibi istunc tdctio est ? 01. Quia Iiippiter iussit meus. Cl. Feri malam tu illi riirsum. 01. Perii, piignis caedor, luppiter ! St. Quid tibi tactio hiinc fuvit? Gh. Quia idssit haec lund mea. St. Pdtiundum est, siquid^m me vivo mea vixor imperium exhibet. Gl. Tarn hiiic loqui lic^re oportet, quam fsti. 01. Cur omen mihi Vltuperat? St. Mal6, Chaline, tibi cuvendum censeo. 14 LATIN SELECTIONS. Ch. Temperi, postquam dppugnatum est 6s ! St. Age, uxor, mini 1 1:1111 S<5rti. Vos advdrtite animum. Praebe tu. 01, Ubi sim, nescio. Perii, cor tineosum, opinor, habeo : iamdudiim salit ; De labore pectus tundit. CL Teneo sortem. St. Effer foras ! Ch. lamne mortuii's ? 01. Ostende ! Mea e*st. Ch. Mala crux ea est quidem. CL Victus es, Chalme ! St. Turn nos demum vivere, Olympic, Gaiideo. Ol. Pietate factum est mea &tque maiorum meum. St. Intro abi, uxor, atque adorna niiptias. Cas. II, vi, 31-43, 49-67. 18. A GENTLEMAN OP THE OLD SCHOOL COMPLAINS THAT THE OLD-FASHIONED STRICTNESS OF EDUCATIONAL DISCIPLINE is UNDULY RELAXED. (Lydus, Paedagogus ; Philoxenus, Senex.) Phi. Heia, Lyde, leniter qui saeviunt, sapiunt magis. Minus mirandura est, illaec aetas si quid illorum facit, Quam si non faciat. Feci ego istaec itidem in adulescentia. Ly. Hei mihi, hei mihi, istaec ilium perdidit adsentdlio ? Nam absque te esset, ego ilium haberem rectum ad ingenium bonum ; Niinc propter te tiiamque pravos factus est fiduciam. Phi. Paulisper, Lyde, est lubido hdmini suo animo obsequi ; lam aderit tempus, quom sese etiam ipse dderit. Morem geras. Dum caveatur, praeter aequom ne quid delinquat : sine. Ly. N<5n sino, neque equidem illunc me vivo corrumpi siiiam. Sed tu, qui tarn pro corrupto dicis causam filio, Eademne erat haec disciplina tfbi, quom tu adulescens eras ? Nego, tibi hoc aimi's viginii fui'sse primis cdpiae, Digitum longe a paedagogo pedem ut efferres aedibus. Id quoi obtigerat, hdc etiam ad malum arcessebatur malum : Et discipulus et magister perhibebantur improbi. Ante solem exorieutem ni in palaestram veneras, Gyranasii praefecto baud medidcres poenas penderes. PLAUTUS. 15 fbi cursu, luctando, hasta, disco, pugilatu, pila, Saliendo, sese exercebaut magis, quam scorto aut saviis ; Ibi suam aetatem extendebaut, non in latebrosis locis. Inde de hippodrome et palaestra libi revenisses domum : Cincticulo praecinctus in sella apud magistrum absideres ; Turn librum legeres. Si unam peccavisses syllabam, Fieret coriurn tarn maculosum, quam est nutricis pallium. Phi. Alii, Lyde, niinc sunt mores. Ly. Id equidem certd scio : Nam olim populi prius honorem capiebat suffragio, Quam magistri desinebat esse dicto obediens ; At nunc priusquam septuennis ^st, si attingas eum manu : Extemplo puer paedagogo tabula dirumpit caput. Qudm patrem adeas pdstulatum, puero sic dicit pater : " Xoster esto, diim te poteris defensare iniiiria." Prdvocatur paedagogus : " Eho, senex minimi preti, Ne dttigas puerum fstac causa, quando fecit strenue." It magister, quasi lucerna, lincto expletus h'nteo ; Itur illinc iiire dicto. Iloccine hie pactd potest Inhibere imperiiim magister, si ipsus primus vapulet ? Bacch., Ill, iii, 4-9, 12-30, 33-44. 19. MENAECHMUS MISTAKEN FOR HIS BROTHER. (Menaechmus Sosicles ; Peniculus, Parasitus.) Me. Adule"scens, quaeso, qufd tibi mecum e*st rei, Qui mihi male dicas, hdmini ignoto, insciens ? An tibi malam rem vis pro maledicti's dari Postea? Pe. Earn quidem edepol te dedisse intellego. Me. Respdnde, adulescens, quaeso, quid nomen tibi est? Pe. Etiam derides, quasi non nomen ndveris ? Me. Non Edepol ego te, qudd sciam, unquatn ante hunc diem Vidf neque novi ; verum certo, quisquis es, Acqudm si facias, mihi odiosus rie sies. Pe. Non me" novisti ? Me. N6n negem, si n<5verim. Pe. Menaechme, vigila! Me. Vigilo hercle equidem, qudd sciam. * 16 LATIN SELECTIONS. Pe. Tuiim parasitum ndn novisti ? Me, Ndn tibi Sanum est, adulescens, sinciput, ut intellego. Pe. Respdude : subripuistin' uxori tuae Pallam istanc hodie, eamque dedisti Erdtio? Me. Neque hercle ego uxorem habeo, neque ego Erdtio Dedi, nee pallam siirpui. Pe. Satin' sanus es ? Occi'sa est haec res ! Ndn ego te indutum foras Exire vidi palla ? Me. Vae capiti tuo ! Tun' med indutum fuisse pallam praedicas ? Pe. Ego hercle vero. Me. Ndn tu abis, quo dignus es, Aut te piari iubes, homo insanissume ! Pe. Numquam edepol me quisquam exorabit, quiu tuae Uxori rem omnem iam, uti sit gesta, eloquar. Omnes in te istaec recident contumeliae. Faxo haud inultum praudium comederis. Men., Ill, ii, 29-55. _, 20. A BRAGGART CAPTAIN AND HIS PARASITE. . (Artotrogus, Parasitus ; Pyrgopolinices, Miles.) Ar. Quid in Cappadocia, ubi tu quingentds simul, Ni hebes machaera fdret, uno ictu occideres ? Py. At peMitatus reliquiae erant, si viverent. Ar. Quid tibi ego dicam, quod omnes mortales sciunt, Pyrgdpolinicem te linum in terra vivere Virtiite et forma et factis invictissumis ? Amant te omnes mulieres, neque hercle iniuria, Qui sis tarn pulcer ; lit vel illae, quae here pallio Me repreheuderunt. Py. Quid here dixeriint tibi ? Ar. Rogitabant : Hiccine Achilles est, inquit, tibi ? lino eius frater, inquam. Innuit altera : Ergo mecastor pulcer est, inquit mini, Et liberalis. Vide, caesaries quarn decet. Ne illae sunt fortunatae, quae cum istd cubant ! Py. Itane aibat tandem ? Ar. Quae me ambae obsecraverint, Ut te hddie quasi pompam iliac praeterdiicerem. Py. Nimia est miseria, piilcrujn esse homiuem nimis. PLAUTUS. 17 Ar. Molestae sunt mihi : drant, ambiunt, dbsecrant, Videre ut liceat ; ad sese arcessi iubent : Ut tud non liceat operam dare negotio. Mil. GL, I, i, 52-71. -h 21. A LADY'S TOILET. Negdti sibi qui volet vim parare : Navem et mulierem, haec duo compardto : Nam nullae magis res duae plus negdti Habent, forte si dcceperis exornare ; Neque unquam satis hae duae res ornantur, Neque eis ulla ornandi satis satietas est. Atque haec ut loqudr, nunc domd docta di'co : Nam nds usque ab aurora ad hoc quod die! est Ex industria ambae concessamus niiuquam Lavari, aut fricari, aut tergeri, aut ornari, Poh'ri, expoliri, pingf, fingi ; et liua Binae, singulis quae datae nobis aucillae, Eae nos lavando, eluendo, operam dedere; Adgeriindaque aqua sunt viri duo defessi. Apagesis, negoti quantum in muliere una est ! Poen., I, ii, 1-15. 22. THE DANGER OF MAKING LOVE BY PROXY. (Agorastocles, Adulescens ; Milphio, Servos ; Adelphasium, Meretrtx.) Ag. lam hercle tu peristi, ni illam mihi tarn tranquillam facis, Quam mare est olim, quom ibi alcedo piillos educit suos. Mi. Quid faciam ? Ag. Exord, blandire, expdlpa ! Ml. Faci- am sedulo ; Sed vide, sis, ne tu dratorem hunc pugnis pectas pdstea. Ag. Ndn faciam. Ad. Nos eamus nunc. Etidm morare? Male facis : Bene promittis multa ex multis ; dmnia incassiim cadunt Liberare iuravisti me haud semel, sed centies. Diim te exspecto, neque usquam aliam mihi paravi cdpiam, 2 18 LATIN SELECTIONS. Neque istuc usquara apparet. Ita nunc servio nihild minus. I, soror. Abscede tu a me. Ag. Peril ! Eho, quid agis, Mflphio ? Mi. Mea voluptas, meae deliciae, mea vita, mea amoenitas, Meus ocellus, meum labellum, mea salus, meuin savium, Meum mel, meum cor, mea colostra, meus molliculus cdseus. Ag. Mene ego illaec patiar praesente dici ? Discrucidr miser, Nisi ego ilium iubed quadrigis ciirsim ad carnuficem rapi ! Ndn ego homo tridboli sum, nisi ego illi mastigiae Exturbo oculos atque dentes ! Hem voluptatem tibi! Hem mel ! hem cor ! hem colostram ! hem salutem ! hem savium ! Mi. Impias, here, te ! oratorem verberas. Ag. lam istdc magis! Et iam ocellum addam, et labellurn, et h'nguam ! Mi. Ecquid facies modi ? Ag. Siccine ego te orare iussi ? Mi. Qudmodo ergo orem ? Ag. Rogas ? Sic enim diceres, sceleste : Huius voluptas, te dbsecro, Hiiius mel, huius cor, huius labellum, hiiius lingua, huius savium, Hiiius colostra, hiiius dulciculus caseus, mastigia ; Omnia ilia, quae dicebas tua esse, ea memorares mea. Mi. Obsecro hercle te, voluptas hiiius atque odium meum, Hiiius arnica mammeata, mea inimica et malevola, Oculus huius, lippitudo mea, mel huius, fel meum, Ut tu huic irata ne sis ; aiit, si id fieri ndn potest, Capias restim ac te suspendas ciim hero et vostra familia : Nam mihi iam video propter te victitandum sdrbilo, Itaque iam quasi dstreatum terpum ulceribus gestito, Prdpter amorem vostrum. Ad. Amabo, men' prohibere pds- tulas, Ne te verber^t, magis quam ne mendax me advorsdm siet ? Ad. Verum. Etiam tibi hanc amittam ndxiam uuam, Agora- stocles. Ndn sum irata. Ag. Ndn es ? Ad. Non sum. Ag. Da ergo, ut credam, savium. Ad. Mdx dabo, quom ab re divina rediero. Ag. I ergo strenue. Poen., I, ii, 145-159, 171-194. PLAUTUS. 19 _^_ 23. EXAMPLE OF COINING WORDS. (Toxilus, Sagaristio, Servi ; Dordalus, Leno.) To. Videdr vidisse hie forma persimilem tui, Eadem statura. Sa. Quippe qui frater siet. Do. Sed scire velimus, qudd tibi nomen siet. To. Quid uttinet, nos scire ? Sa. Ausculta ergo, lit scias: Vam'loquidorus, Virginisvenddnides, Nugipolyloquides, Argentiexterebrdnides, Tedigniloquides, Niimmorumexpalpdnides, Quodsemelarri pides, Niinquamposteareddides. Do. Heu hercle nomen multis modis scriptiim est tuom. Sa. Ita stint Persarum mores : longa ndmina Contdrtiplicata haberaus. Numquid ceterum Voltis? Do. Vale. Pers., IV, vi, 16-27. 24. AN ESCAPE FROM SHIPWRECK. J- (Sceparnio, Servos; Daemones, Senex.) Sc. Sed, 6 Palaemon, sancte Neptuni comes, Quique hercule illi sdcius esse diceris, Quod facinus video ? Da. Quid vides ? Sc. Mulierculas Vided sedentis in scapha solas duas. Ut adflictantur miserae ! Euge, euge ! perbene ! Ab saxo avortit fliictus ad litus scapham, Neque giibernator linquam potuit rectius. Nou vidisse undas me maiores censeo. Salvae sunt, si illos fliictus devitaverint. Nunc, mine periculum est : eiecit alteram. At in vado est : iam facile enabit. Etigepae, Viden', alteram illam ut fluctus eiecit foras? Surrexit, horsum se capessit. Salva res ! Desiluit haec autem dltera in terram e scapha. Ut prae' timore in gdnua in undas cdncidit ! Salva ^st: evasit ex aqua. Iam in litore est 20 LATIN SELECTIONS. Sed dextrovorsum avdrsa it in malam crucem. Hera, urrabit illaec hodie. Da. Quid id refert tua ? Sc. Si ad saxum quo capessit, ea deorsiim cadit, Errationis fecerit compendium. Da. Si tu de illarum cenaturus ve'speri es, Illi's curandum censeo, Sceparnio ; Si apiid me esurus es, mihi dari operam volo. Sc. Bonum aequomque oras. Da. Sequere me hac ergo. Sc. Sequor. Rud., I, ii, 71-94. -J- 25. LOVE is TOO EXPENSIVE A LDXURT. Omnium primum Amdris artis eMoquar quemadmddum expediant. Niinquam Amor quemquam nfsi cupidum hominem pdstulat se in plagas conicere ; Eos cupit, eos cdnsectatur ; sxibdole blanditur ; ab re Cdnsulit, blandiloquentulus, harpago, mendax, cuppes avarus, Elegans, despoliator, lat^bricolarum hominiim corruptor, Blandus, inops, celati indagator : nam qui ab eo, quod amat, Quam extemplo saviis sagittatis percussus est : Illico res foras labitur, liquitur. ' Da mihi hoc, mel meum, si me amas, si aiides ! ' Ibi ille cuculus : ' Oc^lle mi, fiat ! Et istuc et si amplius vis dari, dabitur.' Ibi ilia pendentem ferit : 5am amplius drat ; Non sat id est mali, ni amplius etiam, Qudd bibit, quod comest, quod facit siimti. Ndx datur : ducitur familia tdta : Vestispicae, unctor, auri custos, flabelliferae, sandaligerulae, Cantrices, cistellatrices, nuntii, reniintii, Raptdres panis et peni. Fit ipse, dum illis cdmis est, Inops amator. Haec ego quom ago cum meo animo et recolo, Ubi qui eget, quam preti sit parvi : Apage te, Amor ! non places ! nfl te utor. Quamquam illud est dulce, esse et bibere ; Amor amara dat tibi satis quod aegre sit ; PLAUTUS. 21 Fugit fdrum, fugat tuos cognates, Fugat ipse a suo se cdntuitu ; Neque enim eum sibi amicum .vdluut dici. Mi'lle modis amor ignorandust, prdcul adhibendust, abstinendus: Nam qui in amorem praecipitavit, peius perit, quam si saxo saliat. Apage, sis, Amor ! Tuas res tibi habe. Amor mihi amicus NC* fuas linquam ! Certum est, ad frugem Applicare animum. Trin., II, I, 14-52. 26. A PURCHASER FRIGHTENED OUT OF A BARGAIN. (Stasimus, Servos; Philto, Senex.) St. Per deds atque homines di'co, ne lu illunc agrum Tuom siris unquam fieri, neque gnati tui. Ei rei argumentum dicam. Ph. Audire edepdl lubet. St. Primum dmnium, olim terra quom proscinditur, In quinto quoque sulco moriuntiir boves. Ph. Apage ! St. Neque unquam quisquam est, qudius ille age*r fuit, Quin pessume ei res vdrterit. Quorum fuit, Alii exulatum abierunt ; alii emdrtui ; Alif se suspendere. Hem, nunc hie, qudius est, Ut ad fncitas redactus ! Ph. Apage a me fstum agrum! St. Magis apage dicas, si dmnia a me audiveris : Nam fulguritae siint hie alternae drbores ; Sues moriuntur angina aceVrume ; Oves scabrae sunt, tdm glabrae, hem, quam haec e*st manus. Turn autem Syrorum, genus quod patientissumum est Ilomindm, nemo extat, qui fbi sex menses vi'xerit: Ita ciincti solstitiali mSrbo decidunt. Ph. Credo ego istuc, Stasime, ita ^sse; sed Campans genus Multd Syrorum iam dntidit patientia. Sed iste est ager profecto, ut te audivi loqui, 22 LATIN SELECTIONS. Maids in quern omnes piiblice mitti decet. Siciit fortunatdrum memorant insulas, Quo ciincti, qui aetatem egerunt caste suam, Conveniant : contra istdc detrudi maleficos Aequdm videtur, qui quidem istius sit modi. St. Hospitium est calamitatis. Quid verbis opust? Quamvis malam rem quaerens, illic reperias. Ph. At tu hercle et illi et alibi. St. Cave, sis, dixeris, Me tibi dixisse hoc. Ph. Dixisti arcand satis. St. Quin hie quidem cupit ilium ab se abalienarier, Si quidem reperire pdssit, cui os sublinat. Ph. Meus quidem hercle nunquam fiet. St. Si sapies quidem. Lepide hercle de agro ego hiinc senem deterrui. Trin., II, iv, 119-123, 132-159. 27. SENATUS CONSULTUM DE BACCHANA- LIBUS, 186 B.C. De Bacanalibus quei foideratei esent ita exdeicendum cen- suere. Neiquis eorum J9acanal habuise velet. Sei ques esent quei sibei deicerent necessus ese Bacanal habere, eeis utei ad prae- torem urbanum Romam venirent deque eeis rebus, ubei eorum verba audita esent, utei senatus noster decerneret, dum ne minus Senatoribus C adesent, quom ea res cosoleretur. Bacas vir nequis adiese velet ceivis Romanus neve nominus Latini neve socium quisquam, nisei praetorem urbanum adiesent, isque de senatuos sententiad, dum ne minus senatoribus C adesent, quom ea res cosoleretur, iousiset. Cesuere. Sacerdos nequis vir eset. Magister neque vir neque mulier quisquam eset. Neve pecuniam quisquam eorum comoinem /cabuise velet, neve magistratum neve p"fo magistratuc? neque virum neque mulierem quiquam fecise velet. Neve post hac inter sed coniourase neve comvovise neve conspondise neve con- promesise velet, neve quisquam fidem inter sed dedise velet. EPITAPH OF P. CORNELIUS SCIPIO. 23 Sacra in oquoltod ne quisquam fecise velet, neve in poplicod neve in preivatod neve exstrad urbem sacra quisquam fecise velet, nisei praetorem urbanum adieset isque de senatuos senten- tiad, dura ne minus senatoribus C adesent, quom ea res cosolere- tur, iousiset. Censuere. Homines pious V oinvorsei virei atque mulieres sacra ne quis- quam fecise velet, neve inter ibei virei pious duobus mulieribus pious tribus arfuise velent, nisei de praetoris urbani senatuosque sententiad, utei suprad scriptum est. Haice utei in coventionid exdeicatis ne minus trinum noundi- num ; senatuosque sententiam utei scientes esetis, eorum sen- tentia ita fuit : sei ques esent, quei arvorsum ead fecisent, quam suprad scriptum est, eeis rem caputalem faciendam censuere; atque utei hoce in tabolam ahenam iuceideretis, ita senatus aiquom censuit ; uteique earn figier ioubeatis ubei facilumed guoscier potisit; atque utei ea Bacanalia, sei qua sunt, exstrad qtiam sei quid ibei sacri est, ita utei suprad scriptum est, in diebus X, quibus vobis tabelai datai erunt, faciatis utei dismota sient. Inscr. 28. EPITAPH OF P. CORNELIUS SCIPIO, PROB- ABLY SON OF AFRICANUS MAJOR, AUGUR 180 B.C. Quei apice insigne dialis flaminfs gesfstei Mors perfecit tua ut essent 6mnia brevia Hon<5s fama virtusque gloria atque ingenium : Quibus sei in longa h'cuiset tibe litier vita Facile factefs supenises gldriam maidrum. Quare lubens te in gremiu, Scfpid, recipit Terra, Publi, progndtum Piiblitf, Cornell. Inscr. 24 LATIN SELECTIONS. Q. ENNIUS, 239-169 B.C. 29. DREAM OF PRIAM, AND ITS INTERPRETATION. . . . mater gravida parere se ardentem facem Visa est in somnis Hecuba : quo facto pater Rex ipse Priamus sdmnio, mentis metu Perciilsus, curis siimptus suspirantibus, Exsacrificabat h<5stiis balantibus. Turn cdniecturam pdstulat pacem petens, Ut se edoceret dbsecrans Apdllinem, Quo se*se vertant tantae sortes sdmnium. Ibi ex oraclo vdce divina edidit Apdllo, puerum pn'mus Priamo qui foret Postilla natus, temperaret tdllere : Eum esse exitium Trdiae, pestem Pergamo. Alex.,fr. ap. Cic., de Div., I, xxi, 42. 30. CASSANDRA'S VISION. Hec. Sed quid oculis rabere visa es derepente ardentibus? TJbi ilia tua paulo ante sapiens virginali' modestia? Cos. Mater, optumarum multo miilier melior mulierum, Mi'ssa sum superstitiosis ariolationibus : Namque Apollo fatis fandis dementem invitam ciet. Virgines aequales vereor, patris mei meum factiim pudet, Optumi viri. Mea mater, tui me miseret, mef piget: 6ptumam progeniem Priamo peperisti extra me: hoc dolet: Men obesse, illos prodesse, me dbstare, illos dbsequi ! Adest, adest fax dbvoluta sanguine atque incendio ! Miiltos annos latuit : cives, ferte opem et restinguite 1 lamqu^ mari magno classis cita Texitur: exitium exdmen rapit: Adveniet, fera veh'volantibus Navibus complebit manus litora. Alex. t fr, ap. Cic., De Div., I, xxxi, 66, 67. ENNIUS. 25 31. THE SACK OF TROT. Quid petam praesidi aut exequar ? qudve nunc Auxilio exili aiit fugae freta sim ? Arce et urbe drba sum. Quo accedam ? quo applicem ? GUI nee arae patriae domi stant, fractae et disiectae iaceut, Fana flamma deflagrata, tdsti alti stant parietes Deformati atque dbiete crispa. O pater, o patria, o Priami domus Saeptum altisono cardine templum ! Vidi ego te adstante ope barbarica Tectis caelatis lacuatis, Auro ebore instructum regifice. Haec oinnio, videi inflammarei, Priamd vi vitam evitarei, lovis arain sanguine turparei. Vidi, videre qu6d sum passa aegeVrume Hectorem curru quadriiugo raptarier Hectdris natum de muro iactarier. Androm.,fr. ap. Cic., Tusc., Ill, xix, 44, et al. 32. MEDEA'S NURSE DEPLORES JASON'S VISIT. Utindm ne in nemore Pe'lio seciiribus Caesa dccedisset abiegna ad terrdm trabes, Neve fnde navis fnchoandae exdrdium Coepfsset, quae nunc ndminatur ndmine Argd, quia Argiva in ea dilecti viri Vecti petebant pellem inauratam arietis Colchis, imperio rdgis Peliae, per do! urn. Nam numquam era errans mea domo ecferret pedem Medea, animo aegra, amdre saevo sadcia. Med. Exul,fr. in Rhet. ad. Herenn., II, xxii, 84. 26 LATIN SELECTIONS. 33. DENIAL OF DIVINE PROVIDENCE. Ego deum genus esse dixi et dicam semper caelitum, Sed eos non curare opinor, quid agat huinaiium genus : Nam si curent, beue bonis sit, male mails, quod niinc abest. Telam.,fr. ap. Cic., De Div., II, i, 104, et De Nat. Dear., Ill, xxxii, 79. 34. A WARNING AGAINST RELIGIOUS QUACKS. . . . Sed superstitidsi vates impudentesque arioli, Aiit iuertes aut insani aut qui'bus egestas imperat, Qui sibi semitam non sapiunt, alteri monstrant viam, Quibus divitias pdllicentur, ab eis drachumam ipsi petunt. De his divitiis sibi deducant drachumam, reddant caetera. Telam.,fr. ap. Cic., De Div., I, Iviii, 132. 35. ILIA'S DREAM. Excita cum tremulis anus attulit artubus lumen, Talia commemorat lacrimans, exterrita somno, Eurudica prognata, pater quam noster amavit, Vires vitaqiie corpus meum nunc deserit omne. Nam me visus homo pulcher per amoeua salicta Et ripas raptare locosque novos ; ita sola Postilla, germana soror. errare videbar Tardaque vestigare et quaerere te, neque posse Corde capessere : semita nulla pedem stabilibat. Exin compellare pater me voce videtur His verbis : ' o gnata, tibi sunt ante ferendae Aerumnae, post ex fluvio fortuna resistet.' Haec ecfatus pater, germana, repente recessit Nee sese dedit in conspectum oorde cupitus, Quamquam multa manus ad caeli caerula templa Teudebam lacrimans et blanda voce vocabam. Vix aegro cum corde meo me somnus reliquit. Ann., ap. Cic., De Div., I, xx, 40. ENNIUS. 27 36. ROMULUS AND REMUS. Remus auspicio se devovet atque secundam Solus avem servat at Romulus pulcher in alto Quaerit Aventino, servat genus altivolantum. Certabant urbem Romam Remoramne vocarent. Omnibus cura viris uter esset induperator. Expectant vel uti, consul cum mittere signum Volt, omnes avidi spectant ad carceris oras, Quam mox emittat pictis e faucibus currus : Sic expectabat populus atque ora tenebat Rebus, utri magni victoria sit data regni. Interea sol albus recessit in infera noctis. Exin Candida se radiis dedit icta foras lux. Et simul ex alto longe pulcherruma praepes Laeva volavit avis : simul aureus exoritur sol. Cedunt de caelo ter quattor corpora sancta Avium, praepetibus sese pulchrisque locis dant. Conspicit inde sibi data Romulus esse priora, Auspicio regni stabilita scamna solumque. Ann., ap. Cic., De Div., I, xlviii. 37. WOODCUTTERS AT WORK. Incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, Percellunt magnus quercus, exciditur ilex, Fraxinus frangitur atque abies consternitur alta. Pinus proceras pervortunt: omne sonabat Arbustum fremitu silvai frondosai. Ann., ap. Macrob., Sat. vi, 2. 38. SPEECH OF PTRRHUS AS TO RESTORING THE ROMAN PRISONERS. Nee mi aurum posco nee mi pretium dederitis ! Nee cauponantes bellum, sed belligerantes, Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era quidve ferat Fors, 28 LATIN SELECTIONS. Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum : Quorum virtutei belli fortuna pepercit, Eorundem me libertati parcere certumst. Dono ducite doque volentibus cum magnis dis. Ann., ap. Cic., De Off. I, xii, 38. 4 39. A CHARACTER. Haece locutus vocat quocum bene saepe libenter Mensam sermonesque suos rerumque suarum Congeriem partit, magnam cum lassus diei Partem fuisset de summis rebus regundis Consilio indu foro lato sanctoque senatu : Cui res audacter magnas parvasque iocumque Eloqueretur, cuncta simul malaque et bona dictu Evomeret, si qui vellet, tutoque locaret. Quocum multa volup ac gaudia clamque palamque. Ingeuium cui nulla malum sententia suadet Ut faceret facinus levis aut malus, doctus fidelis Suavis homo facundus suo contentus beatus Scitus secunda loquens in tempore commodus verbum Paucum, multa tenens antiqua sepulta, vetustas Quern fecit mores veteresque novosque tenentem, Multorum veterum leges divumque hominumque ; Prudenter qui dicta loquive tacereve possit : Hunc inter pugnas Servilius sic compellat. Ann., ap. Cell., xii, 4. 40. THE MILITARY SUPPLANTS THE CIVIL POWER IN THE STATE. Pellitur e medio sapientia, vi geritur res, Spernitur orator bonus, horridus miles amatur. Haut doctis dictis certantes sed maledictis Miscent inter sese inimicitiam agitantes. Non ex iure manu consertum sed magis ferro Rem repetunt, regnumque petunt, vadunt solida vi. Ann., ap. Cell., xx, 10. ENNIUS. 29 41. A STAUNCH SOLDIER. Undique conveniunt vel ut itnber tela tribune : Configunt parmatn, tinnit astilibus umbo Aerato sonitu galeae : sed nee pote quisquam Undique niteudo corpus discerpere ferro. Semper obundantes hastas frangitque quatitque : Totum sudor habet corpus multumque laborat Nee respirandi fit copia : praepete i'erro Histri tela maim iacientes sollicitabant. Ann., ap. Macrob., Sat., vi, 3. 42. CALM AFTER A STORM. . . . mundus caeli vastus cdnstitit silentio, Et Neptunus saevus undis asperis pausatn dedit : Sol equis iter repressit dngulis volantibus : Cdnstitere amnes perennes, arbores vento vacant. Sat. de Scip.,fr. ap. Macrob., Sat., vi, 2. 43. EPIGRAMS ON SCIPIO. Hie est ille situs, cui nemo civis nee hostis Quivit pro iactis reddere operae pretmm. Ap. Sen., Ep., xviii, 6 (108), 32. A sole exoriente supra Maeotis paludes Nemo est qui factis me aequiperare queat. Si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est Mi soli caeli maxima porta patet. Ap. Cic., Tusc. Di*., V, xvii, 49; Sen., Ep., xviii, 6 (108), 34. 44. His OWN EPITAPH. Adspicite, o cives, senis Enni imagini' formam : Hie vostrum panxit maxuma facta patrum. Nemo me dacrumis decoret, nee fun jra fletu Faxit. Cur? Volito vivo* per ora virum. Ap. Cic., Tnsc. Dig., I, xv, 34 30 LATIN SELECTIONS. ANCIENT FORMULAS, OF UNCERTAIN DATE. 45. FORMULA FOEDERIS FERIENDI. Foedera alia aliis legibus, ceterum eodem modo omnia fiunt. Turn ita factum accepimus, nee ullius vetustior foederis memo- ria est. Fetialis regem Tullum ita rogavit : ' lubesne me, Rex, cum patre patrato populi Albani foedus ferire?' iubente rege, ' Sagmina,' iuquit, ' te, Rex, posco.' Rex ait, ' Puram tollito.' Fetialis ex arce graminis herbam puram attulit : postea regem ita roga.vit: ' Rex, facisne me tu regium nuntium populi Romani Quiritium, vasa, comitesque meos?' Rex respondit: 'Quod sine fraude mea populique Romani Quiritium fiat, facio.' Fetia- lis erat M* Valerius : is patrem patratum Sp. Fusium fecit, ver- bena caput capillosque tangens. Pater patratus ad iusiurandum patrandum, id est sanciendum fit foedus ; multisque id verbis, quae, longo eflfata carmine, non operae est referre, peragit. Legibus deinde recitatis: 'Audi,' inquit, ' luppiter ; audi, pater patrate populi Albani, audi tu, populus Albarius : ut ilia palam prima postrema ex illis tabulis cerave recitata sunt sine dolo malo, utique ea hie hodie rectissime intellecta sunt, illis legibus populus Romanus prior non deficiet. Si prior defexit publico cousilio, dolo malo, turn illo die, Diespiter, populum Romanum sic ferito, ut ego hunc porcum hie hodie feriam : tantoque magis ferito, quanto magis potes pollesque.' Id ubi dixit, porcum saxo silice percussit. Sua item carmina Albani, suumque iusiuran- dum, per suum dictatorem suosque sacerdotes peregerunt. Ap. Liv., I, 24. 46. FORMULAE RERUM REPETUNDARUM ET BELLI INDICENDI. Legatus ubi ad fines eorum venit, unde res repetuntur, capite velato filo (lanae velamen est) ' Audi, luppiter,' inquit, ' audite fines' (cuiuscunque gentis sunt nominal) 'audiat Fas. Ego sum publicus nuutius populi Romani : iuste pieque legatus venio, verbisque meis fides sit.' Peragit deinde postulata. Inde lovem ANCIENT FORMULAS. 31 testem facit : ' Si ego iniuste impieque illos homines illasque res dedier mihi exposco, turn patriae compotem me nunquam siris esse.' Haec cum fines suprascandit, haec quicunque ei primus vir obvius fuerit, haec portam iugrediens, haec forum ingressus, paucis verbis carminis concipiendique iurisiurandi mutatis pera- git. Si non deduntur quos exposcit, diebus tribus et triginta (tot enim solemnes sunt) peractis, bellum ita indicit: 'Audi, luppiter, et tu, lane Quirine, Diique omoes caelestes, vosque ter- restres, vosque inferni, audite. Ego vos tester, populum ilium ' (quicunque est, nominat) 'iniustum esse neque ius persolvere. Sed de istis rebus in patria maiores natu cousulemus, quo pacto ius nostrum adipiscamur.' Cum iis nuntius Romam ad consu- lendum redit. Confestim rex his ferine verbis patres consulebat: ' Quarum rerum litium causa condixit pater patratus populi Ro- mani Quiritium patri patrato priscorum Latinorum hominibusque priscis Latinis, quas res nee dederunt nee solverunt nee fece- runt quas res dari fieri solvi oportuit, die,' inquit ei quern pri- inuin sententiam rogabat, 'quid censes?' Turn ille : ' Puro pioque duello quaerendas censeo, itaque consentio consciscoque.' Inde ordine alii rogabantur: quandoque pars major eorum qui aderant in eandem sententiam ibat, bellum erat consensum. Fieri solitum, ut fetialis hastam ferratam, aut praeustam san- guineam ad fines eorum ferret, et non minus tribus puberibus praesentibus, diceret : ' Quod populi priscorum Latinorum ho- minesque prisci Latini adversus populum Romanum Quiritium fecerunt, deliquerunt, quod populus Romanus Quiritium bellum cum priscis Latinis iussit esse, senatusque populi Romani Quiri- tium censuit consensit conscivit, ut bellum cum priscis Latinis fieret ; ob earn rem ego, populusque Romanus populis priscorum Latinorum hominibusque priscis Latinis bellum indico facioque.' Id ubi dixisset, hastam in fines eorum emittebat. Hoc turn modo ab Latinis repetitae res, ac bellum indicium : moremque eum posteri acceperunt. Ap. Liv., I, 32. 32 LATIN SELECTIONS. 47. FORMULA VERIS SACRI VOVENDI. His senatus consultis perfectis, L. Cornelius Lentulus pontifex maximus, consulente collegium praetore, omnium prirnum popu- lum consulendum de vere sacro censet : iniussu populi voveri non posse. Rogatus in haec verba populus : ' velitis iubeatisue haec sic fieri ? Si res publica populi Romani Quiritium ad quinquennium proximum, ut velim, eamque salvam servaverit hisce duellis, quod duellum populo Romano cum Carthaginiensi est, quaeque duella cum Gallis sunt, qui cis Alpis sunt, datum donum duit populus Romanus Quiritium, quod ver attulerit ex suillo, ovillo, caprino, bovillo grege, quaeque profana erunt, lovi fieri ex qua die senatus populusque iusserit. Qui faciet, quando volet quaque lege volet, facito ; quo modo faxit, probe factum esto. Si id moritur, quod fieri oportebit, profanum esto, neque scelus esto. Si quis rumpet occidetve insciens, ne fraus esto. Si quis clepsit, ne populo scelus esto, neve cui cleptum erit Si atro die faxit iusciens, probe factum esto. Si nocte sive luce, si servus sive liber faxit, probe factum esto. Si antidea ac senatus populusque iusserit fieri, faxitur, eo populus solutus liber esto.' Ap. Liv., XXII, 10. M. PORCIUS CATO, 234-149 B.C. 48. AGRICULTURE is THE BEST OCCUPATION. Est iuterdum praestare mercaturis rem quaerere ni tarn peri- culosum siet ; et item fenerari, si tarn honestum siet. Maiores enim nostri hoc sic habuerunt, et ita in legibus posiverunt, furem dupli condemnari, feneratorem quadrupli. Qiianto peiorem civem existimarint feneratorem quam furem, hinc licet existimari. Et virum bonum cum laudabant, ita laudabant, bonum agricolam bonumque colonum. Amplissime laudari existimabatur, qui ita laudabatur. Mercatorem autem strenuum studiosumque rei quaerendae existimo; verum (ut supra dixi) periculosum et CATO. 33 calamitosum. At ex agricolis et viri fortissimi et milites strenuissimi gignuntur, maximeque plus quaestus stabilissimus- que consequitur, minimeque invidiosus: minimeque male cogi- tantes sunt, qui in eo studio occupati sunt. R. R., i. 49. PORTRAIT OF A GOOD STEWARD. Haec erunt vilici officia. Disciplina bona utatur. Feriae serventur. Alieno manum abstineat. Sua servet diligenter. Litibus familiae supersedeat. Si quis quid deliquerit, pro noxa bono modo vindicet. Familiae male ne sit, ne algeat, ne esuriat ; opere bene exerceat : facilius malo et alieno prohibebit. Vilicus si nolet male facere, non faciet. Si passus erit, dominus impune ne siriat esse. Pro beneficio gratiam referat, ut aliis recte facere libeat. Vilicus ne sit ambulator, sobrius siet semper, ad cenam ne quo eat. Familiam exerceat : consideret, quae domi- nus imperaverit, n'ant. Ne plus censeat sapere se, quam domi- num. Amicos domini, eos habeat sibi amicos. Cui iussus siet, auscultet. Rem divinam nisi compitalibus in compito aut in foco ne faciet Iniussu domini credat nemini. Quod dominus crediderit, exigat. Satui semen, cibaria, far, viuum, oleum mu- tuum dederit nemini. Duas aut tres familias habeat, unde utendo roget, et quibus det : praeterea nemini. Rationem cum domino crebro putet. Operarium, merceuarium politorem diutius eundem ne habeat die. Ne quid emisse velit insciente domino, ne quid domiuum celavisse velit. Parasitum ne quern habeat. Haruspicem, augurem, hariolum, chaldaeum ne quern consuluisse velit. Segetera ne defrudet: nam id infelix est. Opus rusti- cum omne curet uti sciat facere, et id facial saepe, dum ne lassus fiat. Si fecerit, scribet in mente familiae quid siet, et illi animo aequiore facient. Si hoc faciet, minus libebit ambulare, et valebit rectius, et dormibit libentius. Primus cubitu surgat: postremus cubitum eat. Prius villam videat clausa uti siet, et uti suo quisque loco cubet, et uti iumenta pabulum habeant. Boves maxima diligentia curatos habeto. Bubulcis obsequitor, partim, quo libeutius boves curent. R. R., v. 3 34 LATIN SELECTIONS. 50. PORTRAIT OP THE STEWARD'S WIFE. Vilicae quae sunt officia, curato faciat. Si earn tibi dederit dominus uxorem, ea esto contentus. Ea te metuat. Facito ne nimium luxuriosa siet. Vicinas aliasque mulieres quaiu mini- mum utatur ; neve domum, neve ad sese recipiat. Ad cenam nequo eat, neve ambulatrix siet. Rem divinam ni faciat, neve mandet, qui pro ea faciat, iniussu domini aut doininae. Scito dominurn pro tota familia rem divinam facere. Munda siet. Villam conversam mundamque habeat. Focum purum circum- versum quotidie, priusquam cubitum eat, habeat. Kaleudis, Idibus, Nonis, festus dies cum erit, coronam in focum indat. Per eosdemque dies Lari familiari pro copia supplicet. Cibum tibi et familiae curet uti coctum habeat. Gallinas multas, et ova uti habeat. Pira arida, sorba, ficos, uvas passas, sorba in sapa, et pira, et uvas in doliis, et mala struthea ; uvas in vinaceis, et in urceis, in terra- obrutas ; et nuces Praenestinas recentes in urceo in terra obrutas habeat. Mala Scantiana in doliis, et alia, quae condi solent, et silvatica. Haec omnia quotannis diligenter uti coudita habeat. Farinam bonam, et far subtile sciat facere. R. R., cxliii. 51. A VINDICATION OF HIS PUBLIC LIFE. lussi caudicem proferri, ubi mea oratio scripta erat de ea re quod sponsionem feceram cum M. Cornelio. Tabulae prolatae. Maiorum benefacta perlecta, deinde quae ego pro re publica fecissem leguntur : ubi id utrumque perlectum est, deinde scrip- turn erat in oratione ' uunquam ego pecuniam neque meam neque sociorum per ambitionem dilargitus sum.' Attat, noli noli peribere, inquam, istud, nolunt audire. Deinde recitavit 'nunquam praefectos per sociorum vestrorum oppida imposivi, qui eorum bona liberos diriperent.' Istud quoque dele, nolunt audire. Recita porro. ' Nunquam ego praedam neque quod de hostibus captum esset, neque manubias inter pauculos amicos meos divisi, ut illis eriperem qui cepissent.' Istuc quoque dele, nihil minus volunt dici, non opus est recitato. ' Nunquam ego evectionem datavi, quo amici mei per symbolos pecunias magnas CATO. 35 caperent.' Perge istuc quoque uti cum maxime delere. ' Nun- quam ego argentum pro vino congiario inter apparitores atque amicos meos disdidi, ueque eos malo publico divites feci.' Eniui vero usque istuc ad lignum dele. Videris, quo loco res publica siet, uti quod rei publicae bene fecissem, unde gratiam capiebam, nunc idem illud memorare non audeo, ne invidiae siet: ita iuductum est male facere impoene, bene facere non impoene licere. Or. de Sumptu Suo, ap. Front., Ep. ad Ant., \, 2, p. 99, Naber. 52. AN INSOLENT NOBLE. Dixit, a decemviris parum sibi bene cibaria curata esse, iussit vestimenta detrahi, atque flagro caedi. Decemviros Bruttiani verberavere, videre niulti mortales^ Quis bane contumeliam, quis hoc imperium, quis hanc servitutem ferre potest? Nemo hoc rex ausus est facere : eane fieri bonis, bono genere gnatis, boni cousulitis ? Ubi societas ? Ubi fides maiorum ? Insig- O nitas iniurias, plagas, verbera, vibices, eos dolores atque carnifi- clnas per dedecus atque maximam contumeliam, iiispectantibus popularibus suis atque uiultis mortalibus, to facere ausum esse? Sed quantum luctum quantumque gemitum, quid lacrumarum quantumque fletum factum audivi ! Servi iniurias nimis aegre ferunt. Quid illos, bono genere gnatos, magna virtute prae- ditos, opinamini animi habuisse atque habituros, dum vivent? Or. in Thermum, ap. Cell., X, iii, 7. 53. SPEECH ON BEHALF OF THE RHODIANS. Scio solere plerisque hominibus in rebus secundis atque pro- lixis atque prosperis animum excellere, atque superbiam atque ferociam augescere atque crescere. Quod mihi nunc magnae curae est, quod haec res tarn secunde processerit, ne quid in con- sulendo advorsi eveniat, quod nostras secundas res confutet, neve haec laetitia nimis luxuriose eveniat. Advorsae res edomant et dooent, quid opus sit facto, secundae res laetitia transversum trudere solent a recte consulendo atque intelligendo. Quo maiore opere dico suadeoque, uti haec res aliquot dies profera- tur, dum ex tanto gaudio in potestatem nostrum redeamus. 36 LATIN SELECTIONS. Atque ego quidem arbitror, Rhodienses noluisse, nos ita depug- nare, uti depugnatum est, neque regem Prsen vicisse. Non Rhodienses modo id noluere, sed multos populos atque multas nationes idem uoluisse arbitror. Atque baud scio an partim eorum fuerint, qui non nostrae contumeliae causa id noluerint eveuire : sed enim id metuere si nemo esset homo, quern verere- mur, quodque luberet faceremus, ne sub solo imperio nostro in servitute nostra essent; libertatis suae causa in ea sententia fuisse arbitror. Atque Rhodienses tamen Persen publice num- quam adiuvere. Cogitate, quanto nos inter nos privatim cautius facimus. Nam unus quisque nostrum, si quis advorsus rem suam quid fieri arbitratur, summa vi contra nititur, ne advorsus earn fiat ; quod illi tamen perpessi. Ea nunc derepente tanta nos beneficia ultro citroque tantam- que amicitiam reliuquemus ? Quod illos dicimus voluisse facere id nos priores facere occupabimus ? Qui acerrime advorsus eos dicit, ita dicit, hosteis voluisse fieri. Ecquis est tandem qui vostrorum, quod ad sese attineat, aequum censeat, poenas dare ob earn rem, quod arguatur male facere voluisse? Nemo, opinor: nam ego, quod ad me attinet, nolim. Quid nuuc? Ecqua tandem lex est tarn acerba, quae dicat : si quis illud facere voluerit, mille minus dimidium familiae mulcta esto. Si quis plus quingenta iugere habere voluerit, tanta poena esto, et si quis maiorem pecuum numerum habere voluerit, tantum damnas esto. Atqui nos omnia plura habere volumus, et id nobis im- pune est. Sed si honorem non aequum est haberi ob earn rem quod bene facere voluisse quis dicit, neque fecit tamen : Rhodien- sibus male erit, non quod male fecerunt, sed quia voluisse dicuntur facere ? Rhodienses superbos esse aiunt, id obiectantes, quod mini aut liberis meis minime dici velim. Sint sane superbi. Quid id ad nos attinet? Idne irascimini, si quis superbior est quam nos ? Ap. Cell., VII, iii. 54. 'NON POSSUM FERRE, QuiRITES, GRAECAM URBEM.' Dicam de istis Graecis suo loco, Marce fili, quid Athenis exqui^itum habeam, et quod bonum sit illorum litteras inspicere, non perdiscere. Vincam nequissimum et indocile esse genus CAECILEUS. 37 illorum. Et hoc puta vatem dixisse, quandoque ista gens suas litteras dabit omnia corrumpet, turn etiam magis, si medicos suos hue mittet. lurarunt inter se barbaros necare omnes medicina, sed hoc ipsum mercede facient, ut fides iis sit et facile disperdant. Nos quoque dictitant barbaros et spurcius nos quam alios Opicon appellatione foedant. Interdixi tibi de raedicis. Ap. Plin., N. H., XXIX, vii, 14. STATIUS CAECILIUS, 219-166 B.C. 55. A HENPECKED MAN. k IB demum miser est, qui aerumnam suam nequit Occultare. Ferre ita me uxor et forma et factis facit, U t si taceam, tamen indicium. Quae, nisi dotem, omnia Quae ndlis habet : qui sapit de me discet* Qui quasi ad hostis captus liber servio salva lirbe atque arce. Dum eius mortem inhio, egomet vivo inter vivos mdrtuus. An quae mihi quidquid placet, eo privat, servatam velim? Ea me clam se ciim mea ancilla ait consuetum, id me arguit : Ita plorando orando instando atque dbiurgando me dptudit Earn utf venderem. Nunc credo inter suas Acqualis, cognatas sermonem serit : 4 Qui's vostrariim fait Integra aetatula Quae h<5c idem a viro Impetrarft suo, quod ego anus modo Effe'ci pelice lit meum privarem virum ? ' Haec erunt concilia hie hodie ; di'fferor sermdne misere. Plocium,fr., ap. Geli, II, xxiii, 4. 56. OLD AGE. Edepol, senectus, si nil quidquam aliiid viti Appdrtes tecum quom advenis, unum id sat est, Quod diii vivendo multa, quae non volt, videt. Plocium,fr., ap. Ci'c., Cat. Mai. viii. 38 LATIN SELECTIONS. Turn equidem in senecta hoc depute miserrimum, Sentire ea aetate ipsum esse odiosum alteri. Ephesius,fr., ap. Cic., ibid, 57. WHEN A HARSH FATHER is PREFERABLE TO A KIND 4. SE - In amore suave est siimmo sumraaque inopia, Parentem habere avarum, inlepidum, in h'beros Difficilem, qui te nee araet nee student tui. Aut tu ilium fructu fallas aut per literas Avertas aliquod ndmen aut per servolum Perciitias pavidum : pdstremo a pared patre Quod siimas, quanto dissipes libentius ! Quern neque quo pacto fallam, neque ut inde auferara, Nee quern dolum ad eum, aut maehinam commdliar, Scio quicquam : ita omnis meds dolos, fallacias, Praestigias praestrinxit commoditas patris. Synephebi,fr., ap. Cic., De Nat. De., Ill, xxix, 72, 73. M. PACUVIUS, 220-132 B.C. 58. How THE WORLD is GOVERNED. Fdrtunam insanam esse et caecam et briitam perhibent philosophi, Saxoque instare in globoso praedicant volubili, Quia quo id saxum impiilerit fors, eo cadere fortunam aiitumant. Insanam autem esse aiunt, quia atrox incerta instabih'sque sit : Caecam ob earn rem esse iterant, quia nil cernat quo sese adplicet Briitam, quia dignum atque indignum nequeat interndscere* Sunt autem alii philosophi, qui cdntra fortunam negant Esse ullam, sed temeritate res regi omnis aiitumant. Id magis veri simile esse usus reapse experiundo edocet : Velut Orestes mddo fuit rex, factust mendicus modo. Fr. inceri., ap. Cornif., Wiet. ad Her., II, xxiii, 36. PACUVIUS. 39 59. A STORM. Profectidne laeti pisci'um lasciviam Intuentur, nee tuendi capere satietas potest. Interea prope iam dccidente sole irihorrescit naare, Tenebrae couduplicantur, noctisque et nimbum occaecat nigror Flamma inter nubes coruscat, caelum tonitru cdntremit, Grando mixta imbri largifico siibita praecipitans cadit, TJndique omnes venti erumpunt, saevi exsistunt turbines, Fervit aestu pelagus. Fr. incert., ap. Cic., De Div., I, xiv, 24 ; De Orat., Ill, xxxix, 157. 60. DESCRIPTION OP THE TORTOISE. Amphio. Quadrupes tardigrada agrestis humilis dspera, Capite brevi cervice ariguina, aspectii truci, Eviscerata inanima cum animali sono. Astici. Ita saeptuose dictio abs te datur, Quod cdniectura sdpiens aegre cdntulit. Non intellegimus, nisi si aperte dixeris. Amphio. Testiido. Antiopa,fr., ap. Cic., De Div., II, Ixir, 133; Non., p. 170, 17. 61. His OWN EPITAPH. Adulescens tarn etsi prdperas te hoc saxiim rogat Ut sese adspicias, deinde quod scriptum est legas. Hie stint poetae Pacuvi Marci sita Ossa. Hdc volebam nescius ne esses. Vale. Ap. Cell, I, xxiv, 2. 40 LATIN SELECTIONS. TRABEA, FL. CIRC. 175 B.C. 62. A CONFIDENT LOVER. Lena, deleni'ta argento, nutum observabi't meum, Quid velim, quid stiideam ; adveniens digito impellam ianuam Fores patebunt. De improviso Crysis ubi me aspexerit, Alacris obviam mihi veniet, cdmplexum exoptans meuin. Mihi se dedet . . . Fortunam ipsam anteibo fortunis meis. Fr. inceit., ap. Cic., Tusc. Dis., IV, xxxi, 67. AQUILIUS, FL. CIRC. 175 B.C. -V 63. A PARASITE'S CLOCK is HIS BELLY. Ut ilium di perdant, primus qui horas repperit, Quique adeo primus statuit hie solarium ; Qui mihi comminuit misero articulati'm diem. Nam olim me puero venter erat solarium Multo omnium istorum dptumum et verissumum : Ubi libi monebat esse, nisi quom nil erat. Nunc etiam quom est, non estur, nisi soli lubet. Itaque adeo iam oppletum dppidumst solariis, Maidr pars populi ut aridi reptent fame. Boeotia,fr., ap. Gell., Ill, iii, 3. TERENTIUS. 41 P. TERENTIUS AFER, 185-159 B.C. C4. A DEFENCE OF THE PRACTICE OF ' CONTAMINATION,' OR THE COMBINED IMITATION OF MORE THAN ONE ORIGINAL. Poeta quorn primum animum ad scribendum adpulit, Id si'bi negoti credidit solum dari, Populo lit placerent, quas fecisset fabulas : Verura aliter eveuire multo iutellegit. Nam in prdlogis scribiiudis operam abiititur, Non qui argumentum narret, sed qui malevoli Veteris poetae maledictis respdndeat. Nunc, quam rem vitio dent, quaeso animum advdrtite. Meuauder fecit Andriam et Pen'nthiam. Qui utrainvis recte iidrit, ambas ndverit. Non ita dissimili sunt argumento, sed tamen Dissimili oratidne sunt factae ac stilo. Quae cdnvenere, in Andriam ex Peiinthia hie Fatetur transtulisse, atque usum pro suis. Id isti vituperant factum, atque in eo disputant, Contamiuari non decere iabulas. Faciiintne intellegendo, ut nil intellegant? Qui quom hiinc accusant, Naevium, Plautum, Ennium Acciisant, quos hie ndster auctores habet : Quorum aemulari exdptat neglegentiam Potius, quam istorum obscuram dilige'ntiam. Andr., Pro/. 1-21. 65. SCENE AT THE FUNERAL OF COBTSIS. (Simo, Senex ; Sosia, Liberlus.) Si. Chrysi's vicina haec mdritur. So. faotiim betie ! Beasti : hei, metui a Chryside. Si. Ibi turn filius Cum illi's, qui amarant Chrysidem, una aderat frequens : Curabat una funus : tristis interim ; Nonuumquam collacrumabat. Placuit turn id milii. 42 LATIN SELECTIONS. Sic cdgitabam : Hie parvae consuetiidinis Causa huius mortem tarn fert familiariter : Quid si ipse amasset ? quid hie mihi facie't patri ? Ilaec ego putabam esse dinnia humani ingeni Mansuetique animi officia. Quid multis moror? Egomet quoque eius caiisa in funus prddeo, Nihil suspicaus etiam mali. So. Hem, quid id est? Si. Scies. Effertur. Imus. Interea inter miilieres, Quae ibi aderant, forte unam sispicio adulescentulam, Forma. . . . So. Bona forUisse. Si. Et voltu, Sdsia, Aded modesto, aded venusto, ut nil supra. Quae qudm mihi lamentari praeter ceteras Visast, et quia erat forma praeter ceteras Honesta et liberali, accedo ad pedisequas : Quae sit, rogo. Sordrem esse aiunt Chrysidis. Perciissit illico auimum. Atat, hoc illud est, Hiuc illae lacrurnae, haec illast misericdrdia. 50. Quam timeo, quorsum evadas. Si. Funus interim Procedit. Sequimur : ad sepulcrum veuimus : In ignem impositast : fletur. Interea haec soror, Quam dixi, ad flammam accessit imprudentius, Satis cum periclo. Ibi turn exanimatus Pamphilus Bene dissimulatum amdrem et celatum indicat : Adciirrit : mediam mulierem complectitur : ' Mea Glycerium,' inquit, ' quid agis ? quor te is perditum ? ' Turn ilia, ut consuetum facile amorem cerneres, Reiecit se in eum fleiis quam familiariter. Andr., I, i, 78-109. 66. A NEGOTIATION BETWEEN Two OLD GENTLEMEN CON- CERNING THE MARRIAGE OF THEIR CHILDREN. (Simo, Senex ; Chremes, Senex.) 51. Per te" deos oro, et ndstram amicitiam, Chremes, Quae, incepta a parvis, cum aetate adcrevit sinml, Perque linicam gnatam tuam, et gnatum meum, Cuius tibi potestas siimma servandi datur, Ut me adiuves in hac re : atque ita uti niiptiae TEKENTIUS. 43 Fuenint futurae, fiant. Ch. Ah ne me dbsecra : Quasi hoc te orando a me impetrare opdrteat Alium esse censes mine me, atque olim quom dabam ? Si in remst utrique ut fiant, accersi iube. Sed si ex ea re plus malist, quam cdmmodi, Utrique : id te oro, in commune ut cdnsulas, Quasi ilia tua sit, Pamphilique ego sim pater. Si. Immo ita volo, itaque pdstulo ut fiat, Chremes : Neque pdstulem abs te, ni ipsa res moneat. Ch. Quid est ? Si. Irae sunt inter Glycerium et gnatum. Ch. Audio. Si. Ita magnae, ut sperem posse avelli. Ch. Fabulae. Si. Profecto sic est. Ch. Sic hercle, ut dictim tibi : Amantium irae amdris integratiost. Si. Hem, id te dro, ut ante eamus. Dum tempiis datur, Dumque ems lubido occliisast contumeliis, Prius quam harum scelera et lacrumae confictae dolis Reducunt animum aegrdtum ad misericdrdiam, Uxdrem demus. Spero consuetiidine et Coniiigio liberali devinctum, Chremes, Dein facile ex illis sese emersurum malis. Ch. Tibi ita hoc videtur : dt ego non posse arbitror Neque ilium hanc perpetuo hab^re, neque me perpeti. Si. Qui sci's ergo istuc, nisi periclum feceris ? Ch. At istiic periclum in filia fieri, grave est. Si. Nempe incommoditas denique hue omnis redit: Si evdniat, quod di prdhibeant, disc^ssio : At si corrigitur, qudt commoditates, vide. Princfpio amico f ilium restftueris ; Tibi genenun firmum, et filiae invenies virum. Ch. Quid istic? Si ita istuc animum induxti esse litile, Nold tibi ullum cdmmodum in me claudier. Si. Meritd te semper mdxumi feci, Chremes. Andr., HI, iii, 6-42. 44 LATIN SELECTIONS. 67. NOTHING is WORSE THAN TO PROMISE WHAT WE DO NOT MEAN TO PERFORM. Hoccinest credibile, aiit memorabile, Tanta vecordia innuta quoiquam lit siet, Ut mails gaiideant atque ex incdmmodis Alterius sua ut cornpareiit ctfmmoda? Ah Idnest verum ? Immo id bominiimst genus pessumum, Denegandi modo queis pudor paiilum adest : Post ubi tempus promissa iam perfici, Turn coacti uecessario se aperiunt : Et timent : et tamen res premit denegare : Ibi turn eorum inpudentissima oratiost : ' Quis tu es? quis milii es? quor meam tibi? Heus, prdxumus sum egomet mihi.' Attamen, ' ubi fides,' si roges, Nil piidet : hie, ubi opust, ndn verentur : illic ubi uil opust, ibi verentur. Andr., IV, i, 1-14. 68. A FATHER RATES HIS SON. (Pamphilus, Adulescens ; Simo, Chremes, Senes.) Pa. Quis me volt ? Perii, pater est. Si. Quid ais, dmiiium Ch. Ah, Rem potius ipsam die, ac mitte male loqui. Si. Quasi quicquam in hunc iam gravius dici pdssiet. Ain tandem, civis Glyceriumst? Pa. Ita praedicant. Si. Ita praedicant ? O iiigentera confidentiara ! Num cogitat quid dicat? num facti piget? Num eius color pudoris signum usquam indicat? Adeo impotenti esse animo, ut praeter civium Morem atque legem, et sui voluntatem patris, Tamen hanc habere stiideat cum summo probro? Pa. Me miserum ! Si. Hem, modone id demum sensti, Pam phile ? Olim istuc, olim, quom fta animum induxtf tuum, TERENT1US. 45 Quod ciiperes, aliquo pacto efficiundiim tibi : Eodem die istuc verbum vere in te accidit. Sed quid ego ? quor me excnicio, aut quor me macero ? Quor meam senectutem huius sollicito amentia ? An ut pro huius peccatis ego supplicium sufferam. ? Immo hubeat, valeat, vivat cum ilia. Pa. Mi pater. Si. Quid ' mi pater ' ? quasi tu huius indigeas patris. Domus, uxor, liberi invent! iuvitd patre. Addiicti qui illam civem hinc dicant : viceris. Pa. Pater, licetne paiica? Si. Quid dices mihi? Ch. Tameu, Simo, audi. Si. Ego audiam ? quid audiam, Chremes ? Ch. At tandem dicat sine. Si. Age, dicat sine. Pa. Ego me a mare hanc fateor. Si id peccarest, fateor id quoque. Tibi, pater, me dedo. Quidvis <5neris in pone : impera. Vis me uxorem diicere ? hauc amittere ? Ut poterd, feram, Hoc modo te obsecro : lit ne credas ii me adlegatum hiinc senem. Sine me expurgern, atque ilium hue coram addiicam. St. Ad- ducas? Pa. Sine, pater. Ch. Aequom postulate da veniam. Pa. Sine te hoc exorem. Si. Siuo. Quidvis cupio, diirn ne ab hoc me falli comperiar, Chremes. Ch. Pro peccato maguo paulum supplici satis est patri. Andr., V, iii. 69. HUMANITAS.' (Chremes, Senex ; Menedemus, Senex.) Ch. Numquam tam mane egredior, neque tarn vesperi Domiim revortor, quiu te in fuiulo cduspiccr Fodeiie, aut arare, aut aliquid ferre. Denique Jsulliim remittis tempus, neque te respicis. Ilaec ndn voluptati tibi esse, satis certo scio. ' Enim ' dices ' quantum hie operis fiat paenitet.' Quod in 6pere faciundo dperae consurnis tuae, Si siinias in illis exercendis, plus agas. Me. Chremes, tantumne ab re tuast oti tibi, Aliena ut cures eaque nil quae ad te tidtiuent ? 46 LATIN SELECTIONS. Ch. Homd sum: human! ml a me aliemim puto. Vel mo mouere hoc vel percontaii puta: Rectiimst, ego ut faciam : ndn est, te ut deterream. Me. Mihi sic est usus : tibi ut opus factdst, face. Ch. An quoiquamst usus hdmini, se ut cruciet? Me. Mihi. Ch. Si quid laborist, nollem : sed quid istiic malist, Quaesd? quid de te tan turn meruisti? Me. Eheu! Ch. Ne lacruma : atque istuc, qui'cquid est, fac me lit sciam. Ne retice : ne verere : crede inquam mihi. Aut cdnsolando aut cdnsilio aut re iiivero. Me. Scire hdc vis ? Ch. Hac quidem caiisa, qua dixi tibi. Me. Dicetur. Ch. At istos rastros interea tamen Adpdne, ne labdra. Me. Minume. Ch. Quam rem agis? Me. Sine me, vocivom tempus ne quod dem mihi Labdris. Ch. Non sinam, inquam. Me. Ah, non aequdm facis. Ch. Hui, tarn gravis hos, quaeso ? Me. Sic meritiimst meum. Heaut., I, i, 15-40. 70. PROGRESSIVE REFINEMENT IN THE ART OF SYCOPHANCY. (Gnatho, Parasitus ; Parmeno, Servos.) Gn.^ Cdnveni hodie adveniens quendam mei loci hinc atque drdinis Hdminem haud inpurum, itidem patria qui abligurrierat bona. Video sentum, squalidum, aegrum, pannis annisque dbsitum. Quid istuc, inquam, ornatist ? ' Quoniam miser, quod habui, p^rdidi: hem Qud redactus sum ! dmnes noti me atque amici deserunt.' Hie ego ilium contempsi prae me. Quid homo, inquam, igna- vissime ? Itan parasti te, lit spes nulla relicua in te esset tibi ? Simul cousilium ciim re amisti? Viden me ex eodem ortum loco? Qui color, nitdr, vestitus ; quae habitudost cdrporis ? Omnia habeo, neque quicquam habeo : nil quom est, nil defit tamen. ' At ego infelix neque ridiculus esse neque plagas pati Possum.' Quid ? tu his rebus credis fieri ? Tota erras via. TERENTIUS. 47 6lim isti fuit generi quondam quaestus apud saeclum prius : Hoc novomst auciipium : ego adeo hanc primus inveni viam. Est genus homiuum, qui e'sse primes se omnium reriim volunt, Nee sunt ; hos consector : hisce ego non paro me ut rideant, Sed eis ultro adrideo, et eorum ingenia admirdr simul. Quicquid dicunt, laiido : id rursum si negant, laudo id quoque. Negat quis ? nego : ait, aio : postremo imperavi egomet mibi Omnia adsentari. Is quaestus mine est multo uberrimus. Pa. Scitum hercle hominem ; hie homines prorsum ex stiiltis insands facit. Gn. Dum haec Idquimur, interea loci ad macellum ubi adven- tamus, Concurrent laeti mi dbviam cupedinarii dmnes : Cetarii, lanii, coqui, fartdres, piscatdres, Quibus et re salva et perdita profiieram et prosum saepe. Salutant : ad cenam vocaut : adventum gratulantur. Ille ubi miser famelicus videt me esse tanto hondre, Tarn facile victum quaerere ; ibi homo coepit me obsecrare, Ut sibi liceret discere id de me. Sectari iiissi : Si pdtis est, tanquam philosophorum habent discipuli ex ipsis Vocabula, parasiti item ut Gnathdnici vocentur. Em., II, ii, 3-33. f 71. NAUSISTRATA DISCOVERS THAT HER HUSBAND HAS MARRIED ANOTHER WlFE. (Nausistrata, Matrona ; Chremes, Demipho, Series ; Phormio, Parasitus.) Nau. Qui ndminat me ? Ch. Hem. Nau. Quid istuc turbaest dbsecro, Mi vir? Ph. Ehem, quid nunc dbstipuisti? Nau. Quis hie ho most ? Non mihi respondes? Ph. Hicine ut tibi respdndeat? Qui hercle, ubi sit, nescit. Ch. Cave isti quicquam creduas. I'll. Abi, tange : si non tdttis friget, me eniea. Ch. Nil est. Nau. Quid ergo? quid istic narrat? Ph. lam scies : Ausciilta. Ch. Pergin credere ? Nau. Quid ego dbsecro 48 LATIN SELECTIONS. Huic credam, qui nil dixit? Ph. Delirat miser Tirndre. Nau. Non pol temerest, quod tu tarn times. Ch. Egon tiineo ? Ph. Recte sane : quundo nil times, Et hoc nil est quod ego di'co, tu narra. De. Scelus, Tibi narret ? Ph. Che tu, factumst abs te sedulo Pro fratre. Nau. Mi vir, ndn mihi dicis? Ch. At Nau. Quid 'at'? Ch. Non opus est dicto. Ph. Tibi quidem : at scito huic opust. In Lemno Ch. Hem, quid agis ? De. Ndu taces ? Ph. Clam te Ch. Hei mihi. Ph. Uxdrem duxit. Nau. Mi homo, di melius duint. Ph. Sic factumst. Nau. Peril misera. Ph. Et inde filiam Suscepit iarri unam, diim tu dormis. Ch. Quid agimus ? Nau. Pro di inmortales, facinus indignum et malum. Ph. Hoc actumst. Nau. An quicquam hddiest factum in- dignius ? Qui mi, ubi ad uxores ventumst, turn fiiint senes. Demipho, te appello ; nam cum hoc ipso distaedet loqui. Haecine erant itidnes crebrae et mansiones diiitinae Lemni? haecine erat ea quae nostros minuit fructus vilitas? De. Ego, Nausistrata, esse in hac re culpam meritam ndn nego ; Sed ea quin sit ignoscenda. Ph. Verba fiunt mdrtuo. De. >.am neque ueglegentia tua neque odio id fecit tuo. Vinolentus fere abhinc aunos quindecim mulierculam Earn compressit, unde haec natast : neque postilla unquam attigit. Ea mortem obut; e medio abiit, qui fuit in re hac scnipulus. Quamobrem te oro, ut alia facta tua sunt, aequo animo hoc feras. Nau. Quid ego aequo animo ? Cupio misera in hac re iam de- fungier ; Sed qui id sperem ? aetate porro minus peccaturiim putem ? Iam turn erat senex, senectus si verecundds facit. An mea forma atque aetas nunc magis expetendast, Demipho ? Quid mi hie adfers, quamobrem exspectem aut sperem porro ndn fore? Ph. Exsequias Chremeti quibus est cdmmodum ire, hem tempus est. Sic dabo : age nunc, Phdrmionem qui volet lacessito : Faxo tali etim mactatum, atque hie est, infortunio. Phorm., V, viii, (ix,) 1-39. AEMILIUS PAULLUS. SEB. FABIUS PICTOR. L. AEMILIUS PAULLUS MACEDONICUS, 229-160 B.C. 72. PRIVATE GRIKF SHOULD NOT INTERFERE WITH PUBLIC REJOICING. FRAGMENT OF SPEECH DELIVERED SOON AFTER HIS TRIUMPH, 167 B. C. Cum in maximo proventu felicitatis nostrae, Quirites, timerem, ne quid mali fortuna raoliretur, lovem Opt. Max. lunonemque reginam et Minervam precatus sum, ut, si quid adversi populo Romano immineret, totum in meam domum converteretur. Qua- propter bene habet: annuendo enim votis meis id egerunt, ut vos potius meo casu doleatis, quam ego vestro ingemiscerem. Ap. Vol. Max., V, x, 2. SER. FABIUS PICTOR, PL. CIRC. 150 B.C. 73. LAWS AND REGULATIONS TO BE OBSERVED BY THE FLAMEN DIALIS. Equo Dialem flaminem vehi religio est : classem procinctam extra pomoerium, id est, exercitum armatum, videre : idcirco rarenter flamen Dialis creatus consul est, cum bella consulibus mandabantur. Item iurare Dialem, fas nunquam est. Item annulo uti, nisi pervio cassoque, fas non est. Ignem e flaminia, id est, flaminis Dialis domo, nisi sacrum, efferri, ius non est. Vinctum, si aedes eius introierit, solvi necessum est : et vincula per impluvium in tegulas subduci, atque inde foras in viam demitti. Nodum in apice, neque in cinctu, neque in alia parte ullum habet. Si quis ad verberandum ducatur, si ad pedes eius supplex procubuerit, eo die verberari piaculum est. Cupillum Dialis, nisi qui liber homo est, non detonset. Capram et carnem incoctam et ederam et fabam neque tangere Diali mos est, risque nominare. Propagines e vitibus altius praetentos non succidet. 4 50 LATIN SELECTIONS. Pedes lecti, in quo cubat, Into tenui circumlitos esse oportet : et de eo lecto trinoctium continuum non decubat : neque in eo lecto cubare alium fas est ; ueque apud eius lecti fulcrum capsulam esse cum strue atque ferto oportet. Unguiutn Dialis et capilli segmina subter arborem felicem terra operiuntur. Dialis cotidie festatus est. Sine apice sub divo esse licitum non est. . . . Fari- nam fermento imbutam attingere ei fas non est. Tunicam inti- 111:1111. nisi in locis tectis, non exuit, ne sub coelo, tanquam sub oculis lovis, nudus sit. Super flaminem Dialem in convivio, nisi rex sacrificulus, baud quisquam alius accumbit. Uxorem si amisit, flaminio decedit. Matrimonium flaminis, nisi morte, dirimi non est ius. Locum, in quo bustum est, nunquam ingreditur : mor- tuum nunquam attingit : f unus tamen exsequi, non est religio. Eaedem ferme caerimoniae sunt quas flaminicas Diales seorsum aiunt observitare ; veluti est : quod bene nato operitur : et quod in rica surculum de arbore felici habet : et quod scalas, [nisi] quae Graece xAt/u-aKes appellantur, escendere ei plus tribus gradi- bus religiosum est : atque etiam cum it ad Argeos, quod neque comit caput, neque capillum depectit. De lure Pontif.,fr., ap. Cell., X, xv. P. SCIPIO AEMILIANUS AFRICANUS MINOR, 185-129 B.C. 74. DEFENCE OF HIS ACTION AS CENSOR, IN DEGRADING ASELLDS FROM THE EQUITES. Omnia mala, probra, flagitia, quae homines faciunt, in duabus rebus sunt, malitia atque nequitia. Utrum defendis, malitiam, an nequitiam, an utrumque simul ? Si nequitiam defendere vis, licet ; sed tu in uno scorto maiorem pecuniam absumpsisti, quam quanti omne instrumentum fundi Sabini in censum dedicavisti. Ni hoc ita est : qui spondet mille nummum ? Sed tu plus tertia parte pecuniae paternae perdidisti atque absumpsisti in flagitiis. Ni hoc ita est : qui spoudet mille nummum ? Non vis nequitiam ? METELLUS MACEDONICUS. 51 age malitiam saltern defendas. Sed tu verbis conceptis coniura- visti sciens, sciente ammo tuo. Ni hoc ita est : qui spondet mille nummum ? Fr. Orat. in Asellum, ap. Cell, VII, xi, 3. 75. ON DANCING. Docentur praestigias inhonestas : cum cinaedulis, et sambuca psalterioque eunt in ludum histrionum. Dicunt cantare, quae maiores nostri ingenuis probro ducier voluerunt. Eunt, inquam, in ludum saltatorium inter cinaedos virgines puerique ingenui. Haec cum mihi quisquam narrabat, non poteram animum indu- cere, ea liberos suos homines nobiles docere. Sed cum ductus sum in ludum saltatorium, plus medius fidius in eo ludo vidi pueris virginibusque quingentis ; in his unum, quod me reipub- licae maxime misertum est, puerum bullatum, petitoris filium non minorem annis duodecim, cum crotalis saltare, quam salta- tionem impudicus servulus honeste saltare non posset. Fr. Orat. contr. Leg. Tib. Gracch., ap. Macrob., Sat., ii, 10. Q. CAECILIUS METELLUS MACEDONICUS, cos. 143 B.C. 76. FRAGMENTS OF SPEECH r)/j.pi8a vocant. Nobis non modo satis esse video, quod factum esset, id pronuntiare, sed etiam, quo consilio quaque ratione gesta essent, demonstrare. . . . Nam neque alacriores ad rempublicam defendendam, neque segniores ad rem perperam faciundam annales libri commovere quidquam possunt. Scribere autem, bellum quo initum consule, et quo modo confectum sit, et quis triumphans introierit, et quae eo in bello gesta sint, iterare : non praedicare autem, interea quid senatus decreverit, aut quae lex rogatiove lata sit, neque quibus consiliis ea gesta sint : id fabulas pueris est narrare, non historias scribere. Ap. Cell., V, xviii, 7-9. M. AEMILIUS SCAURUS, 163-90 B.C. 93. FRAGMENT OF HIS DEFENCE, WHEN ACCUSED OF RE- CEIVING BRIBES FROM MITHRIDATES. Est quidem iniquum, Quirites, cum inter alios vixerim, apud alios me rationem vitae reddere. Sed tamen audebo, vos, quo- rum maior pars honoribus et actis meis interesse non potuit, 60 LATIN SELECTIONS. interrogare: Varius Sucronensis, Aemilium Scaurum, regia mercede corruptum, imperium populi Roman! prodidisse, ait : Aemilius Scaurus, huic se affiuem esse culpae, negat. Utri creditis ? Ap. Val Max., Ill, vii, 8. Q. CLAUDIUS QUADRIGARIUS, FL. CIEO. 100 B.C. 94. A SINGLE COMBAT. Cum interim Gallus quidam nudus praeter scutum et gladios duos torque atque armillis decoratus processit : qui et viribus, et magnitudine, et adulescentia, sitnulque virtute ceteris antistabat. Is, maxiine proelio commoto, atque utrisque summo studio pug- nantibus, manu significare coepit, utrique ut quiescerent pugnare. Pugnae facta pausa est. Extemplo, silentio facto, cum voce maxima conclamat, si quis secum depugnare vellet, uti prodiret. Nemo audebat, propter maguitudinem atque immanitatem facies. Deinde Gallus irridere coepit, atque linguam exertare. Id subito perdolitum est cuidam T. Manlio, summo genere nato, tantum flagitium civitati accidere ; ex tanto exercitu neminem prodire. Is, ut dico, processit, neque passus est virtutem Romanam a Gallo turpiter spoliari. Scuto pedestri, et gladio Hispanico cinctus, contra Gallum constitit. Metu magno ea congressio in ipso ponte, utroque exercitu inspectante, facta est. Ita, ut ante dixi, const! ter unt : Gallus, sua disciplina scuto proiecto, cuncta- bundus : . Manlius, animo magis, quam arte, confisus, scutum scuto percussit, atque statum Galli conturbavit. Dum se Gallus iterum eodem pacto constituere studet, Manlius iterum scuto scutum percutit, atque de loco hominem iterum deiecit : eo pacto ei sub Gallicum gladium successit, atque Hispanico pectus hausit : dein continue humerum dextrum eodem concessu incidit, neque recessit usquam, donee subvertit, ne Gallus impetum icti haberet. Ubi eum evertit, caput praecaedit: torquem detraxit, eamque VALERIUS ANTIAS. 61 sanguinolentam sibi in collum imponit. Quo ex facto ipse posterique eius Torquati sunt cognomiuati. Annal. I, ap. Gell., IX, xiii, 2-4. 95. LETTER TO KING PYRRHUS. Consules Roman! salutem dicunt Pyrrho regi. Nos pro tuis iuiuriis continue anirao strenui, commoti inimiciter, tecum bellare studemus. Sed communis exempli et fidei ergo visum est, uti te salvum veliraus ; ut esset, quern armis vincere possimus. Ad nos ventf Nicias, familiaris tuus, qui sibi pretium a nobis peteret, si te clam interfecisset. Id nos negavimus velle ; neve ob earn rem quidquam commodi exspecraret : et simul visum est, ut te certiorem faceremus, ne quid eiusmodi si accidisset, nostro con- silio civitates putarent factum : et quod nobis non placet, pretio aut praemio aut dolis pugnare. Tu, nisi caves, iacebis. Annul. Ill, ap. Gell., Ill, viii, 2. VALERIUS ANTIAS, FL. CIRC. 100 B.C. 96. DIALOGUE BETWEEN NUMA POMPILIUS AND JUPITER. Numam ilium regem, cum procurandi fulminis scientiam non haberet, essetque illi cupido nosceudi, Egeriae monitu castos duodecim iuvenes apud aquara concelasse cum vinculis, ut, cum Faunus et Martius Picus ad id locorum venissent haustum nam illis aquandi solemne iter hue fuit invadereiit, constringe- reut, conligarent. Sed quo res fieri expeditius posset, regem pocula non parvi numeri vino mulsoque complesse circaque accessus fontis insidiosam Venturis opposuisse fallaciam. Illos more de solito bibendi adpetitione correptos ad hospitia nota veuisse. Sed cum liquoribus odoratis offendissent fragrantia pocula, vetustioribus antepostiisse res novas, invasisse aviditer, dulcedine potionis captos hausisse plus nimio, obdormivisse factos graves. Turn bis senos incubuisse sopitis, iuiecisse uiudidutis 62 LATIN SELECTIONS. vincula, expergitosque illos statim perdocuisse regem, quibus ad terras modis luppiter posset et sacrifices elici, et accepta regem scientia rem in Aventino fecisse divinam, elexisse ad terras lovem, ab eoque quaesisse rectum procurations morera. lovern diu contatum ' expiabis ' dixe ' capite fulgurita.' Regem re- spondisse ' caepitio.' lovem rursus ' humano.' Rettulisse regem ' sed capillo.' Deum contra ' animali.' ' Maena ' subiecisse Pompilium. Tune ambiguis lovem propositionibus captum extulisse hanc vocem : ' Decepisti me, Numa ; nam ego humanis capitibus procurari constitueram fulgurita, tu maena, capillo, caepitio. Quoniam me tamen tua circumvenit astutia, quern voluisti, habeto morem et his rebus quas pactus es, procu- rationem semper suscjpies fulguritorum.' Annal. II, ap. Arnob., v, 1. Q. LUTATIUS CATULUS, cos. 102 B.C. 97. EPIGRAMS. Constiteram exorientem Auroram forte salutans, Cum subito a laeva Roscius exoritur. Pace mihi liceat, caelestes, dicere vestra, Mortalis visust pulcrior esse deo. Ap. Cic., De Nat. Deor., I, xxviii, 79. Aufugit mi animus ; credo, ut solet, ad Theotimum Devenit. Sic est ; perfugium illud habet. Quid si non interdixem, ne illunc fugitivum Mitteret ad se intro, sed magis eiceret ? Ibimu' quaesitum. Verum, ue ipsi teneamur, Formido. Quid ago ? Da Venu' consilium. Ap. Cell., XIX, ix, 6. PORCIUS LICINUS. VALERIUS AEDITUDS. 63 PORCIUS LICINUS, PL. CIRC. 100 B.C. 98. EPJGR'AM. Custodes ovium teneraeque propaginis agnum, Quaeritis ignem ? Ite hue. Quaeritis ? Ignis homost. Si digito attigero, incendam silvam simul omnem : Onme pecus : flammast, oinnia qua video. Ap. Cell, XIX, ix, VALERIUS AEDITUUS, FL. CIRC. 100 B.C. 99. EPIGRAMS. Dicere cum conor curam tibi, Pamphila, cordis, Quid mi abs te quaeram? verba labris abeuut. Per pectus miserum manat subido mihi sudor. Sic tacitus, subidus : duplo ideo pereo. Quid faculam praefers, Phileros, qua nil opu' nobis ? Ibimus : hie lucet pectore flamma satis. Istam nam potis est vis saeva exstinguere venti, Aut imber coelo candid u' praecipitans. At contra, hunc ignem Veneris, si non Venus ipsa, Nullast quae possit vis alia opprimere. Ap. Cell., XIX, ix, 5. 64 LATIN SELECTIONS. L. LICINIUS CRASSUS, 140-91 B.C. 100. FRAGMENT OF SPEECH IN THE SENATE AGAINST PHILIPPUS, THE CONSUL. Au tu, cum omnem auctoritatem universi ordiuis pro pignore putaris eainque in couspectu populi Romaui concideris, rue his existimas piguoribus posse terreri ? Nou tibi ilia sunt caedenda, si Crassum vis coercere ; haec tibi est excidenda lingua ; qua vel evulsa, spiritu ipso libidinein tuam libertas Tnea refutabit. . . . Ego te consulem putem, cum tu me non putes seiiatorem ? Ap. Cic., De Oral., Ill, i, 4 ; Quint., Inst. Oral., VIII, iii, 89. AUCTOR AD HERENNIUM, 80 B.C.; PROBABLY CORNIFICIUS. 101. THE Six FORMAL DIVISIONS OF A 'CONTROVERSY.' luveutio in sex partes orationis consumitur, in exordium, nar- ratioiiem, . divisionem, confirmatioiiem, confutationem, conclu- sionem. Exordium est principium oratioiiis, per quod animus auditoris constituitur ad audiendum : narratio est rerum gesta- rum aut periude ut gestarum expositio : divisio est, per quam aperiinus, quid couveiiiat, quid iu controversia sit, et per quam expouimus, quibus de rebus simus dicturi : confirmatio est nos- trorum argumentoruui expositio cum asseveratione : confutatio est contrariorum locorum dissolutio : coiiclusio est artificiosus teruiiuus oration is. R/tet. ad Herenn., I, iii, 4. AUCTOR AD HERENNICTM. 65 102. HINTS FOR RENDERING THE INTRODUCTION TO A SPEECH ('EXORDIUM') EFFECTIVE. Principium est, cum statim auditoris animum nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id ita sumitur, ut atteutos, ut dociles, ut benevolos auditores habere possimus. Si genus caussae dubi- um habebimus, a benevoleutia principiura constituemus, ne quid ilia turpitudinis pars nobis obesse possit : sin humile erit genus caussae, faciemus atteutos: sin turpe caussae genus erit, insinua- tione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, quare adversaries criminando benevolentiam capere pos- simus : sin honestum caussae genus erit, licebit recte vel uti vel non uti principio. Si uti volemus, aut id oportebit ostendere, quare caussa sit honesta, aut breviter quibus de rebus simus dicturi exponere : si principio uti nolemus, a lege, a scriptura aut ab aliquo firmissimo nostrae caussae adiumento principium capere oportebit. Quoniam igitur docilem, benevolum, attentum habere auditoretu volumus, quomodo quidque confici possit, ape- riemus. Dociles auditores habere poterimus, si summam caussae breviter exponernus et si attentos eos faciemus ; nam docilis est, qui attente vult audire. Attentos habebimus, si pollicebimur, DOS de rebus magnis, novis, inusitatis verba facturos aut de iis, quae ad rempublicam pertineant aut ad eos ipsos qui audient aut ad deorum immortalium religionem ; et si rogabimus, ut attente audiant ; et si numero exponemus res, quibus de rebus dicturi sumus. Rhet. ad Iferenn., I, iv, 6, 7. 103. MAIN HEADS OF TREATMENT APPLICABLE TO ALL CASES ALIKE: THE QUESTION OF FACT, THE QUES- TION OF INTERPRETATION, AND APPLICATION OF LAW. Caussarum constitutiones alii quattuor fecerunt : noster doctor [Hermes] tres putavit es.e; non ut de illorum quidquam detra- heret inventions, sed ut ostenderet, id. quod oportuisset simpliciter ac singular! modo docere, illos distribuisse dupliciter et bipartite. Constitutio est prima deprecatio defensoris cum accusatoris in- 5 66 LATIN SELECTIONS. simulatione coniuncta. Constitutiones itaque, ut ante diximus, tres sunt, coniecturalis, legitima, iuridicialis. Coniecturalis est, cum de facto controversia est, hoc modo : Aiax in silva, post- quarn rescivit, quae fecisset per insauiam, gladio incubuit. Ulixes intervenit, occisum conspicatur, e corpore telum cruentutn educit. Teucer intervenit, fratrem occisum et iniraicum fratris cum gladio cruento videt, capitis arcessit. Hie, quouiam con- iectura verum quaeritur, de facto erit controversia, et ex eo constitutio caussae coniecturalis nominatur. Legitima est con- stitutio, cum in scripto aliquid controversiae nascitur. Ea di- viditur in partes sex, scriptum et sententiam, contrarias leges, ambiguum definitionem, translationem, ratiocinationem. Ex scripto et sententia nascitur controversia, cum videtur scriptoris voluntas cum scripto ipso dissentire, hoc modo: Sit lex, quae iubeat eos, qui propter tempestatem navim reliqueriut, omnia perdere ; eorum navim ceteraque esse, si navis conservata sit, qui remanserint in navi. Magnitudine tempestatis omnes per- territi navim reliquerunt et in scapham conscenderunt praeter unum aegrotum. Is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est : illam aegrotus possedit: navim petit ille, cuius fuerat. Haec consti- tutio legitima est ex scripto et sententia. . . . Cuiusmodi partes essent legitimae constitutionis, ostendimus : nunc de iuridiciali constitutione dicamus. Iuridicialis constitutio est, cum factum convenit, sed iure an iniuria factum sit quaeritur. Eius consti- tutionis partes sunt duae, quarum una absoluta, altera assumptiva nominatur. Absoluta est, cum id ipsum, quod factum est, ut aliud nihil foris assumatur, recte factum esse dicemus. Ea est huiusmodi : Mimus quidam nominatim Accium poetam compel- lavit in scena. Cum eo Accius iniuriarum agit. Hie nihil aliud defendit nisi licere nominari eum, cuius nomine scripta dentur agenda. Assumptiva pars est, cum per se defensio infirma est, sed assumpta extraria re comprobatur. lilid.. ad Ilerenn., I, xi, 18; xiii, 23; xiv, 24. AUCTOR AD HERENNIUM. 104. ON THE MOST EFFECTIVE ARRANGEMENT OF THE PROOF ( PROBATIO '). Quoniam satis ostendisse videmur, quibus argumentationibus in uno quoque genere caussae iudicialis uti conveniret, consequi videtur, ut doceamus, quemadmodum ipsas argumentationes or- nate et absolute tractare possimus. Nam fere non difficile est invenire, quid sit caussae adiumento ; difficillimum vero est, inventum expolire et expedite pronuntiare. Haec enim res facit, ut neque diutius, quam satis sit, in eisdem locis commo- remur, neque eodem ideutidem revolvamur, neque inchoatam argumentationem relinquamus, neque incommode ad aliam dein- ceps transeamus. Itaque hac ratione et ipsi meminisse poteri- mus, quid quoque loco dixerimus, et auditor cum totius caussae, turn unius cuiusque argumentatioriis distributionem percipere et meminisse potent. Ergo absolutissima et perfectissima est argumentatio ea, quae in quinque partes est distribute, proposi- tionem, rationem, rationis coufirmationem, exornationem, com- plexionem. Propositio est, per quam ostendimus summatim, quid sit, quod probare volumus. Ratio est caussa, quae demon- strat, verum esse id, quod intendimus, brevi subiectione. Ratio- nis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis corroborat breviter expositam rationem. Exornatio est, qua ulimur rei honestandae et collocupletandae caussa, confirmata argumenta- tione. Complexio est, quae concludit breviter, colligens partes argumentationis. Rhet. ad Ilerenn., II, xviii, 27, 28. 105. AN EXAMPLE OF SUCH ARRANGEMENT APPLIED TO THE IMAGINARY CASE OF ULYSSES BEING FOUND NEAR THE DEAD AjAX. Hisce igitur quinque partibus ut absolutissime utamur, hoc modo tractabimus argumentationem. Caussam ostendemus Ulixi fuisse, quare interfecerit Aiacem ; inimicum enim acre rri mum He medio tollere volebat, a quo sibi non iniuria summum periculum metuebat. Videbat, illo incolumi se incolumem non futurum ; sperabat illius morte se salutem sibi comparare ; consueverat, si 68 LATIN SELECTIONS. iure non poterat, quavis iniuria inimico exitiura machinari, cui rei mors indigna Palamedis testimonium dat. Ergo et nietus periculi hortabatur, eum interimere, a quo supplicium verebatur, et consuetudo peccandi maleficii suscipiendi removebat dubita- tionem. Omnes enim cum minima peccata cum caussa suscipi- unt, turn vero ilia, quae multo maxima suut maleficia, aliquo certo emolumento indued suscipere conantur. Si inultos induxit in peccatum pecuniae spes, si complures scelere se contamina- verunt imperii cupiditate, si multi leve compendium fraude maxima commutarunt: cui mirum videbitur, isturn a maleficio propter acerrimam formidinem [sibi] non temperasse? Vinim fortissimum, integerrimum, inimicitiarum persequentissimum, iniuria lacessitum, ira exsuscitatum homo timidus, nocens, con- scius sui peccati, insidiosus, inimicum incolumem esse noluit; cui tandem hoc mirum videbitur ? Nam cum feras bestias vide- amus alacres et erectas vadere, ut alteri bestiae noceant : non est incredibile putandum, istius quoque animum ferum, crudelem atque inhumanum cupide ad inimici perniciem profectum ; prae- sertim cum in bestiis nullam neque bonam neque malam rationetn videamus, in isto plurimas et pessimas rationes semper fuisse intelligamus. Si ergo pollicitus sum, me daturum caussam, qua inductus Ulixes accesserit ad maleficium, et si inimicitiarum acerrimam rationem et periculi metum intercessisse demon stravi, non est dubium, quin confiteatur caussam maleficii fuisse. Ergo absolutissima est argumentatio ea, quae ex quinque partibus constat ; sed ea non semper necesse est uti. Turn enim com- plexioue supersedendum est, si res brevis est, ut facile memoria comprehendatur ; turn exornatio praetermittenda est, si parura locuples ad amplih'candum et exornandum res videtur esse. Sin et brevis erit argumentatio, et res tenuis aut humilis, turn et exornatione et complexione supersedendum est. In omni argu- mentatione de duabus partibus postremis haec, quam exposui, ratio est habenda. Ero amplissima est argumentatio quiuque- partita; brevissima est tripartite; mediocris, sublata aut exor- iiatioue aut complexione, quadripartita. Rliet. ad Herenn., II, xix. AUCTOR AD HERESNIDM. 69 106. GESTURE SHOULD BE ACCOMMODATED TO THE NATURE OF THE PL HADING. De figura vocis satis dictum est : nunc de corporis motu dicendum videtur. Motus est corporis gestus et vultus mode- ratio quaedam, quae pronuntianti convenit et probabiliora reddit ea quae pronuntiantur. Convenit igitur in vultu pudorem et acrimoniam esse ; in gestu nee venustatem conspicuam nee turpi- tudinem, ne ant histrioues aut operarii videamur esse. Ad easdem igitur partes. in quas vox est distributa, motus quoque corporis ratio videtur esse accommodanda. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes in vestigio, levi dexterae motu loqui oportebit, hilaritate, tristitia, mediocritate vultus ad sermonis sententias accommodata ; sin erit in demonstratione sermo, paululum corpus a cervicibus demittemus ; (nam hoc est a natura datum, ut quam proxime turn vultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et vehementer instigare veli- mus) ; sin erit in narratione sermo, idem motus poterit idoneus esse, qui paulo ante demonstrabatur in dignitate ; sin in ioca- tione, vultu quamdam debebimus liilaritatem significare, sine commutatione gestus. Si contendemus per continuationem, brachio celeri, mobili vultu, acri aspectu utemur; sin contentio fiet per distributionem, celeri proiectione brachii, inambulatione, pedis dextri rara supplosione, acri et defixo aspectu uti oportebit. Si utemur amplificatione per oohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, sirailibus ceteris rebus, atque in contentione per continuatiouem ; sin utemur amplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnum- quam sedato et constanti gestu, moesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui molus corporis exprimere verbis, imitari scriptura conatus sim voces. Verum nee hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset ; nee, si id fieri non posset, hoc quod fed fore inutile putabam, propterea quod hie admonere volui- mus, quod oporteret : reliqua trademus exercitationi. Hoc scire tamen oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex auimo agi videatur. Khet. ad Herenn., Ill, XT. 70 LATIN SELECTIONS. M. TERENTIUS VARRO, 116-28 B.C. 107. DESCRIPTION OF A STORM. Repente noctis circiter meridie, Cum pictus aer fervidis late ignibus Caeli choreas astricas osteiideret, Nubes aquali frigido velo leves Caeli cavernas aureas subduxerant, . Aquam vomentes inferam mortalibus ; Veutique frigido se ab axe eruperant, Phreuetici septentrionum filii, Secum ferentes tegulas ramos syrus. At nos caduci naufragi ut ciconiae, Quarum bipennis fulminis plumas vapor Percussit, alte maesti in terram cecidimus. Sat. Menipp. Marcipor,fr. ap. Non., 451, 11 ; 46, 10. 108. HOST AND GUKST. (Lepidissimus liber est M. Varronis ex satiris Menippeis qui inscribitur Nescis quid vesper serus vehat, in quo disserit de apto convivarum nuraero deque ipsius couvivii habitu cultuque. Dicit autem) convivarum numerum incipere oportere a Gratiarum numero et progredi ad Musarum, id est proficisci a tribus et consistere in novem, ut cum paucissimi convivae sunt, non pauciores sint quam tres, cum plurimi, non plures quam novem. Nam.multos (inquit) esse non convenit, quod turba plerumque est turlmlenta, et Romae quidem stat, sedet Athenis, nusquam autem cubat. Ipsum deinde convivium constat (inqtiit) ex rebus quattnor et turn denique omnibus suis numeris absolutum est, si belli homunculi conlecti sunt, si electus locus, si tempus lectum, si apparatus non neglectus. Nee loquaces autem (inquit) convivas nee mutos legere oportet, quia eloquentia in foro et apud subsellia, silentium vero non in convivio sed in cubiculo esse debet. Sermones igitur id temporis habendos(censet)non super rebus anxiis aut tortuosis 'sed iucundos atque invitabiles VARRO. 71 et cum quadara inlecebra et voluptate utiles, ex quibus ingenium nostrum venustius fiat et amoenius. Quod profecto (inquit) eveniet si de id genus rebus ad communem vitae usum perti- nentibus confabulemur, de quibus in foro atque in negotiis agendi non est otium. Dominum autem (inquit) convivii esse oportet non tarn lautum quam sine sordibus, et in couvivio legi non omnia debent sed ea potissimum quae simul sint /3tw<^eA^ et delectent. (Neque non de secundis quoque mensis, cuius modi esse eas oporteat, praecipit. His enim verbis uritur :) bellaria (inquit) ea maxime sunt mellita quae mellita non sunt, irtp.p.a