(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "1080_kiymetli.evrak"

T.O. 

ERCIYES UMtYERStTESt 

SOSYAL BILIMLER ENSTITOSO 



ISLAM HUKUKU YE 
TORK ME¥ZU HUKUKUNDA 

KIYMETLI EVRAK 

DOiCTORATEZI 



DAl-np^Al?; 
Piol Dr. HalitONAL 



42727 



HAZIRLAYAN: 



A,M«to2i2 BEKI 



KAYSESI 
1995 



^^W 



T.C, YOKSEKR^RnlM KUBOLG 



OHSOZ 

Iktisadi Jia3raLtm terael imsurlaimdan bin de ticaii iaali3?etlerdir. Oaeiliklie iktis&di glicim, 
ha>'atm tiim KesimlerixiiB egeiTien hale geldi|i g^mazi^ ulu^laiarasi si3?85i konjoriktiMe so2 
sahibi olabitaaek i^ia iktisaden geli^nii^lik igmde otoiak gereJsmektedir. 

Ishm. dinmia beg ana hedefi aiasiMa j^r alan, umlm koranrjiasi ve geligtiiltoiesmi 
sstlstJi'aaiktisaii faal3«ttem-i ba^ixida, ticaiet olg\j3u geln-idktsdir. Me9m5?et dairesiMe j^pilsoft 
rmm. iaaJi3?etleri ibsdet saysn l3l8Jfm>=et, elbette ticari Mj^m saxar venecek her vxisijoro. 
ji^iasaklajacak y'Q tiean faaM3«tIemi giwen telMa edici bir oima. ipemJMe daha kolay ve daha 
rehat yiMtiitoesi i^vn geieMi tiira tedbideri alacaktir. Yadeli i^temleriri sernetle tevsik edihuesiai 
emieden Isiamijjetmj, Bors?iar Huktikimmi oruerjili rmsehisxi aiasmda yer aMi, oseJlikle Ticari 
sejoetler, MenJtul Kijjmefler ve Emtia seaetleri gibi Kiyr/ietli Evrak tiiorleidrd ihmal etnoesi elbette 
du^rniiilemesi. 

Glmiimus dimyasmda siixeM mas keizaziaxt ve utaslaxaiasi siyasi konjoxiktijm e^iile3%cek 
boyutlan butaoaa iktisadi ve tican laaliyetlemi oaemli bir Koxuisu olan Kiysaetli evratoi hukuki 
mahiyetini ve ^ti hiiikumtexiid bu aia^tmofiuBaKuada om3?a koymajja ^ah^itik. Qek, senet, bono 
gibi ki3?inetli ewak tiMerim kullanmak soranda olan ve degi^ik ticari laaliyewe! buMian fakat bu 
l^nuiaxda geiekli Islam bilgiye sahip bulmyixtayan halkimisi osellikla masiiirjoan ^adajoiilam-a 
aydmktmak amaciyla aktOel oldiitiina inandi|jnm bu kommun incetenxaesini geicekM goniiik. 

KijJKi^ffiEvxak, MiuM beige olmasinm mbii bir soancu olarak/ekonorriik hayata gwen 
'/e itiinat telkia ederken, ticari Myatteki devinbiie de .yeni bir akicilik, dinaniism ve beieketli bir 
canhhk kasandirmijtir; KrjTfletli Eviak, rimrzu hikok a^isindaa deiayh bir gekilde inceleridi|i 
haiie. Mam Hukuku ac-isnidan, flitiyaca cevap vei^cek 61$Me geni? olsrak ardptralmaniipttt-. 

Tesde, Kesmbiyo senetteri, Menkal kiysristler, Emtis. seaetteri vh. laynietli evjrakm 
mrihgesiortaya koauhnii? ve ineTOtt hukuka gore bmiMin rnaMyet ?e i^leyijleri ele ahnaaptir. 
Aynca, Islam Ticaret Hukiiku agismdan laymetli evxakiri rnahiyet ve i^h^^i ele ahnip 
ixrelenejoek Salmbe w Tabma h«k\ik?\Jlannm degerE igtihatlan ile birlikte Hanefi, ^afii, Maliki, 



Hanbeli, Zahiri, Zeydi ve Ca'feri ekoUeiia igtihatliSin ve misasir Islam aliMeiiida gorij^teri 
doi]raltosTirid.a degerleMMlerek delfflsiiyle tJirliKte per'i litikmii de ortej!©. Ijoaubnu^tor. 

KeMi sabasE'^a oaemli bix iliti3?suca cevap '9^».ce|M \3Dcadugtiiiau2 bu eser, "Giii?." to 
"Somjp" boliioinleri di^juda x^ bolwjden ola^malaadir. . 

"Giid^"ie kommim ommi, ai-a^tuiim metodm i^leiaxd? ve MbMjragrafya ismtmii j-apitoa^tir. 

"TSirkHTikiik SJsieniiMe Ki3»metli Evmk" ba^ljgim ta^r/aa "Bisrinci B6KJm"de, KijiTietli 
Evrakm mnhigesi, Eavxam ve toiraiixilan ile tuderi i^iMmiiii^tu:. 

"Islam Toplomunda KiynBetli Evratoi Dogn^u ve HukoM Geli^UBi" ba^ligmi tspiym. 
"Ikiaci B6Kim"de, Islam toplTmuinda kiymetli evjcakm gHa^ taiihi ve coti'afyasi mceieiwji^tir 
Islam Ticaiet HiilsHlomim taooimi, kayaaii to gexiel illaleri ortaya K0rajlma3?a gali^ilmigtir. . 

"Islam Hukakum Goie Kijaixietli Evi-ak Doktrird" ba^ligim ta^iyaa "Ogimcti Boltim" de 
ise, Islam Imkuku genel piensiplari i^igmda Kijimetii eviak Imknlmiam aasaii temelleri 
arajstralamkortajrai tonulmu?, alt 3?api3i olu^turolmu^tor. Ajaxa, Islam Mjaaklamida 3?er alaii 
lajmatli eviak tuorleri mcelamai? ve fikhi ve kanmii biitim to.3iraet2i eviak. turlamm pex'i 
hljikttolea Ijeltrttoiptlr Boytece Islaani hukuku acisMdari Kipiietli evxak doktiliii onasia 
koftulmu? ve hukuki alt 3?apisi tesbit edflmi^tir. 

Ska\ okiak "Soivj^." bol^moMe tonu, aria hatlanyk osetfemni? ve IsteM oLpiitere 
ii3?rim5?att bosijskrk 3«rd lajanetli evxak tMeri igia jeai v'e atenmtif coslimler orierilmi^tir. 

Eseim haairlaimiasaida dm\i9r/ia»lik 3?&paa Sa>'^^ Dr. Halit Onal, Dog. Dr. Yxmss 

Apaj^m Be>TefeMilere, plan oto^umunda himmetim esi^eme3?en Sa^na Pirof. Dr. Ali Tol^an 
Bey'e, biUmsel ve tekiiik yoMen jiardimci olaa Iktisadi ve Idari Bilimter FaktiitesMe Turk 
TicaretHtskBkiindaogretimuyesi SajmDog. Dr. AdttOmer Atasoy Bey'e, M. Edip Beki'ye ^ 
bmitooa ysnusim hazjrlJk dorueamide Kayaak tejmiiMe jiarduTjlamii esirgejiOBeyien ymx igi ve 3n.m 
di^mdaki al-i ceaap tSm dostlarima, samimi liimrflet ve desteWermdea dolayi ea deria 
dwyguknmla pijkxaalanmi axs edexim. 

Aynca axs^tumamisa i^ik wm., kiymetli esescleiMen istJfade ettigiooiz esKi ve miiasir 
Islam bflgioteii ile diier eser sahipleriaai saygi ve minnetirlikla jid eder&k, eseria okuywu. ve 
bilim a^ geai; axaiitEmacilaza ajidialatuci bir l^ymk olmasim Yltee Allah'taa dUerkea, IlaM 
ogreti dc^rotosuMa iktisadi ve ticari hayatlama msim etme garoreti liissedea mMismaa tiiecar 
ve esaafa 3;axarli ve ipeliber olmasmi yiice MevE'daa rdj^s ederim. 

AMiiMiz BEKI 
Temmiis 1995 - KAYSERl 



iriSALTMALAB 

&3 : A^yimsekan. 

b. : bia 

BK. iBojpglarKaiomu 

C. : Cilt 

1". : fiJsra 

GOS : GelirOitaMti Seriedi 

li. : Hicri 

IDT : Iktjsadi Devlet TegeKklffleri 

IlK. : Icm ve Iflas Kammu 

KB :Kat33maBe]^esi 

KOB : Kar ve Zaacar OrtaMigi Belgesi 

KIK : KarAU tktisadi KmiuxJaxi 

ICIS : Katitaia latifa Seriedi 

M. iMfladi 

m. : madde 

5. : Oliimii 

RG iResmiGaaeiB 

3Q.V. : Sanallato Ateyhi YeseBem 

SPK : Seraiatj?© PijjasaKiJirata 

TL. iTurkLJxasi 

TK.. :TicaietKaiomu 

Teic. : Teicume eden 

TTK. :T8rkTicaietKaiamu 

ty. : tarfli 3»k 

V. : vTefat 

vb. : ve beieeii 

v^. : v& devarai 

3?3?. :3«X3'0k 



024802 ■ I 

OSALIT^'IALAR HI 



.tc? 



Gmi5 



I. GENEL OLARAi: 2 

II . ARAgURM A MET\3DU ¥E GATE Si 9 

III. katnaj:larin tai-tiumi lo 

A. KIYMETLl EYRAICIN MEY2U HUKUK KAYNAKLARI 1 1 

B . lSLAI-€ HUKUKU AQISINDAl-T KITMETLl EYRAICIN KATNAiCLAFfi 12 

1 . TMsiX Kaymliisxi 13 

2. Hasiis Ka3/fu3M8ii W 

3 . Kbsik FiMx Kajr leldBii 1 5 

4 . Mmsii Isi3J/i Ksyf lalilaii 20 
lY. KIYMETLl EYRAfCIN TICAKl HAYATTAICl OMEMI 23 

/ 
BIRINCI BOLOM 

TORK HUKUK SI STEMINDE KIYMETLl EYRAiC 

I. KIYMETLl EYRAKIN TARlHQESI 27 

A. BATIDA KIYMETLl EYRAICINGELIf^lMl 28 

B . TORKIYE TARlHmDE KIYMEILI EYRAKIN GELI§tlMI 32 

II. KIYMETLl EYRAiC KAYRAI-.1I 33 
A. KIYMETLl EYRAKIN HUKUKl MAHlYETt YE TA1-«MI 34 






B . KIYMETLl EYRAiCIN TASNIFI 39 

C. KIYMETLl EYRAi:iN TAJ-T21M! 49 

1 . B ati HnJojlL SisterMeiiiide Ki3OTieTli E wall* m TsiiSiirii 49 

2 . Turk Hukiikijrda Kij^ietJi E vxsJl Tsxismii 50 
III. KIYMETLl EYRAIC KURMILAEI 52 

A. FRM^SIZ TEORILERI 54 

B.ALMAI-ITEORILERI 55 

O. TORK TEORISl 58 

lY. KIYMETLl EYRAK ILE ILGILI BA2I KAYRAMLAR 58 

A. KIYMETLl EYRAKIN YAPISIYLA ILGILI B A2I KAYRAMLAR 58 
i. HaJj. K&TCaiJii 58 
2. Senet Ka'.n:BjTii ^^d 

B . KIYMETLl EYRAKTA YER ALAN ^AHISLARLA ILGILI KAYRAI^LAR 67 
O. KIYMETLl EYRAJCIN ISLEYISIYLE iLGlLl BAJ2I TBMEL KA.YRA31LAF: 

i . Kiyfiiam Eincalaa Tmxnl KavTSjm 

2. KiyjD'ijetli E'=.?r3ltB. De'm ve Ciro Ka'rraxiiiaii ?1 

a. De'-ni KaFrajiTii 71 

b. Ciio K.ar-rmxm 72 

3. KiymetiiETrsltaDefilei 78 

4. Kiyr/^tli Evratoa Zij^. ve Iptel KarxaiiU 79 
Y. KIYMETLl EYRAK TORLERl 82 

A. TiCARt SENETLER (KAJvIBlYO SENETLERl) j 82 

1 . Tmn Senetier Teri3riJiu3loJisi 82 

2. Ticaxi SeriBtleiln Taiuim 83 

3. TicanSeiietIemiOrt8lY6riteri 83 

4 . Ticaii Semtlem-i HuJiyM Kayriagi 85 

5. TiC8iiSei£.tleiiii.C-e9itie.n 85 
a. PoMge Ser!edi(BiEoiE:oAsiig;e) 85 
li. BoXtfS Se.ri8-di (PiOiTiissor;; Noie) 93 

c . ipeli fJ6Xiedi iCiii.qp&l Ssxxai RuJlsjii' Ssnaf OaM) 1 00 





6 . Twk HuJyjJm Aijismdsxi Ticsil geneTlem Ksxpiis^tinliTidJi ' 103 

B . MENKTJL KIYMETLER 1 07 

1 . Merdiul KiyiTifetlarixi Taxmrxi i Q? 

2 . MerJail Kij-rAetlcnii tpe.5itleii 1 08 
. EMTIA SENETXERI 1 1 8 

1 . Emtia Senetlenraii TaxojTii 1 1 8 

2. Enitm SfexuiiifirirtiriTuiiexi ' ilS 

IKINCI BOlOM 

tSLAIvI TOPLUMUNDAKIYMETLI E7RAiCIN DOGUe^TJ 

YE HUKUKI GELl $IMI 

I. ISLAM T0PLUMUHD.4 KIYMETLl EYRAiCIN TARlHl GELl§IMl 1 30 

A. KPfMETLi EYRAKIN TARIHI GELI^IMI 131 

B. iSLAIvI TARIHINDE KULLAl-IILMK^ KIYMETLl EVRAiC 
NITELIGINDEK! SENETLER 1 39 

1. SMtece (Police) 139 

2. SaWiMde:ffi(Bono Senedi) 142 

3. Sarxaf Ru}Lal3Xi(S8xM9ekteii^i 143 

4 . S^jJiyliu' 1-B esai (Emtid. Ser^dtjcri) l ^5 
n. lSLA2-.i HUKUBCUNDA KIYMETLl EYRAICIN HUKUKI GELIglMI , 148 

A. ISLAJSI TICAEET HUKUKUNUN TAl-IIMI YE ALAl^II / 1^8 

1. TJcaret Hukiiktixiuxi TatfoiTii; 148 

2 . Islam Ticeiet Hy}ujJn.mm\ Al-jxa 1 50 

B . ISLAlvI TICARET HUKUKUNUN KAYNAGI 151 

1 . KtjQr'aii-i Kerim 151 

2. Smuuet 152 
C. IgLAM TICARET HUKUKUNUN GENEL ILKELERI 152 

1 . Kur'aa-i BCeiioi 1 53 

2. Sijicoet 154 



2B 

3 . FikM UstiJi B iliiTiler i 55 

a. AJaita Tsium, SirollaiidmlJiissi 'fe gJs^im 155 

b. A3dt Yapari TaialTaida Araxtaurt l^axdar 159 

c. AMiri Komi5ii Olm-i pe^Me Ai&x&ii gisitlar 160 
i AMixt Bedelixoie Axartaii $axt3ax 160 
e . AMJrt Irade B e^^xm&d.. Aidximi gartlax 1 6 1 

D. KIYMETLl SYRAKIN HUKUKl GELl^lMl ' 164 

1 . Mfeejry^b ' in MMsxebe Omeli 1 65 

2 . Taiiivi' riii'i Havale Oi'^eli i 66 

3 . Ebu Zi}a:a' ran Qek Ome|i 166 

4. XY.YiJsj'ilOsrjiaa'tiiBoiuD OmeMeri 16? 

5. XIX. YiJGjdOsmjmlJiuitTicoilSerifitifirOxiieiOeri 167 

6 . XX . j/us^nli Ait Ticaii Senetleriri Omekleri: 1 69 
in. rjYMETLI EYRAfC ILE ILGILI BA2I KAYRAI^LAR 170 

A. KIYMETLl E YRAKTAK I § AHI SL ARL A ILGILI K AYRAML Afi 1 70 

B : KIYMETLl SYRAKIN YAPISIYLA ILGILI KAYRAMLAR l7l 

1 . Deyn (B org) KarrajTn 1 7 1 

2: ^QXt¥^3yrdjm 172 

3. OrflCa^rrajm 174 

4. YisaJi (Girrence K.9?rmmi) 177 

5. AMtieprrifi iCavxairiX 177 
0. KIYMETLl EYRAJQN IgLEYIgl ILE ILGILI TEMEL KA.YRABJLAJ? 179 

1 . Islani Hulcxilcm-uia TaMnl Ka^rraixa ve De|erleruimliriesi 179 

2 . Islarii HytoJiWiida Devk re' Cm Ka^Ji-sim 1 85 

a. IslaiTi Hutiiiloixda Devii Karrarm 1 86 

b . Islam HutojJ-yjMa Ciio Ka^nrexm 1 67 

3. Ishin Hxj}i.ukm-uia,Defiier ve Kanurd Defifeiixi DeilsrlardiriiiTifisi 204 

4 . tslmi HylL\3iim-oia Kr/metji Ermkm Ziys. w. limJi 2 1 1 



2S» 



OQONCO BOLOM 
ISLAM HUKUKUNA GORE KIYMETLI EYRAK DOKTRINI 

I. ISLAM HUKUKUNA GORE KIYMETLI E¥RAK TEOKISI 2lS 

IL IgLAJ-'I HUKUKUNA GORE KIYMETLI EYR.AEC KAYRAf-^II 218 

A. ISLAM HUKUKU ApISIKDAN KIYMETLI SYRAKIN TANIMI 218 

B . ISLAM HUKUKU ApiSIKDAN KIYMETLI EYRAKIN KAYMAGI 22 1 

1 . KiyrjiBili E'.islaa MaM;.!8tiiie Dair Kixap mi Delilter 22 1 

2 . KijTOietJi Ertcdori MaM^^tixi* E>air Smmetten DeliUer 227 

3 . KiysTietli E^A-ataii MaJiij^tirLe Dair FMi. K.ai>leler 229 

C. ISLAIvI HUKUKU A«?ISINDA1-I KIYMETLI EYRAICIN TAIIZIM BIQIMI 231 

1 . KijiTietli E\ntiJaa Tsiisto B i^mm-ie DsJr Kimpraxi DeUler 232 

2 . KiprjetJi E'/Tstoi Tarisirji B ijumie Dair Siiimetten. DelJler- 235 

3. KijTiiefliEvrsJan Tsxtsm Bigii-jme D:5dr Filihi Kiaideler 237 

D. KIYMETLI EYRAICIN FIKHI DEGERl 239 

E. KIYMETLI EYRAiC I?^LEYI;?INI AQIKLAYA14 FIKHI KONULAR ■ 246 

1 . Hawle KarrsjiTH 247 
a. . Havslerdn TaiwM 247 

b. HsA'alerdri HuJaiM Da;.?ait&4|;i 248 

c. Ha'raleiim Urssmlsn 249 

d. Ha'i^sMdri Ssitlaii 250 
ns.Hi^r-rdkixmQipithd 251 
f Ha^'sleriJii HyiL«M Sorai^'isn •'' 253 
g. Havalede Rucu H-sJd-a 255 
h. Has^Blerdi'i Soi'ia Er/jiesi 258 

2. HiAuM Katt2 ve Borg KaFiaiVji 258 

a. ICabs KavxaiXii 259 

b. Bor$ Karrsrim 260 

l)Borcimt8Xiiirii 260 

2)Borctm^e9itJeri 262 

3) Kabsdaxt once borijtoia tassxxwf 26: 



.'(-.•.' 



m 

4). li-iXiZiim Orice SatiliTu^: Malda Tasaraif Koriysii (niebiada tassmtf) 268 

3. Kefdlet K9^^9Xiii 272 

a. KeMeoxi T&xujTii 273 

b. Kefgletm ger'i EJajmieli 273 

c. KefaietiriQe^iasri 274 

d. Kefaietin Unsoxisii 274 

e. KefaJfitixiHulLuldSortuglan ' 275 

4 . Eimuiet Maida Tasairui Ka'ATajm 278 

a. ErjiariatMaBar 279 

b . Kendisinden gonjMu TnMsn MaJlax 279 
HI. iSLAIvI HUKUKTJNA GORE KIYMETLl EVRAIC TORLERI 280 

A. ISLAl-'I HUBIUKUNDA TICARI SENETLER 280 

1 . Islam HuJtyli BCayrisMxnruia Tic&xi Sexiettere B ereer gertetier 28 1 
a. IslaiTi HuJaiJyj. Agismdsri giji'tece (Polge) 281 

1 ) BMiecexiixi MaMj^ti ve TaxuiiOi 23 1 

2) Sijftecc.de BiiM^sxiUrLSUXbx 282 

3) Siiftecerdxi i^e^.iti8ri 283 

4) Sijftecede kabul ve racu li&Mn. 28? 

5) Suftecexiiri devil 289 
■ 6) Sitftecede odeni* 290 

7) SMiBce }iar?il^|iriiri.durarjiu 296 

8) Sijf tgcede kefatet ( A^^sl) toaysu / 296 

9) Sliftecenixi bor^Man 300 
i 0) Fi}M sltfiBce He kmxm poli^^eniri }idi93ia^.tinl]mssi 300 

2 . Islam HukuktaMa Sa3dtu' l-Bam-i'Isixdi 2eriat (B orto Serisdi) 303 

a. tsinli Senedia (Saiaoi'd-Dejii) MaMj^ti. 303 

b. faixdiSeriadiriTariUTii 304 

c . FjkM B onoda B iTlyiian Unsuxiar 305 

d. Boryoium Qe^itleri 307 

e . B oiioda KabyL Odeiiie ve Rijj:t3. HaMa 308 



f . Bono Seriediiie UygyMiSAjsJ: D^ler Hyliijiijler 308 

g . FikM B OBO ile Ksnum B onoriyxi Mi-to^fesesi 308 

3 . Islam Hul:ii}ciifda SaiTaf Ruicasi' Saxraf QeJd (Qek) 310 
a. Ssxpaf QeJaiTia MsMj^ti 310 
1). Sarxaf Psldrdri Taroan 312 

c. FikM9ektd(S8iioMQeMrde)BytoimUr3iirIai 314 

d. SaxTai Qaidrdriipe^icltfn ' 3l5 

e . Qeiuii Slifteceniu AlxkoJuiLia TShi OMi;|n Hwsyjlai 3 1 6 
i. FikM Sakk fle Ksiami Qeloit Mx3l:5.jSfse3i 31? 

4. IsbXii HulD.ily.mda Yer Aiaxi E>ii|er Ticjn Eelgclcr 319 

5. Kiyffietii E'lrralari KaxiiiXii TdSitiiiidri De|erk;iiilixiljTiesi 321 

6 . Ki3'mjetji Evr&k lie FiIlM JJertetldiiri K6x^ila^.tiah"iio3i 322 
B . iSLAIvI HUKUKUNDA MENKUL FJYMETLER 325 

1 . Islam Hnlail ICaj^ruaMaxnuia Menliul KijiTieTjene Bereer SeiKiier 

a. HiEiku'l-Emuiifi 

b. Bemt-i giiteiu3>e. 

2 . Kariuxti Mexilatl Ki3Wjfii3axlii DelerlerdixibTiesi 327 
C.ISLAM HUKUKUNDA EMTIA SENETLERI 328 

i. IslaiTiHuFiuiLwdaEiTitJa Sexictleilxte Bexiser Sexifitier 328 

a. guJwlax'l-EisSii 329 

h. Hu2«2u'l-EuTirrie 329 

2. KsjaiiidEriitiiSerietiermlxiDelerleMixilmesi ; 330 

I¥ . KIYMETLI EVRAIC TORLERININ 9ER' I HOKOMLERl 33 1 

A. TICARI SENETLERIN ^ER'l HtfKOMLERl 331 

1. Siiftece ^.^ KaximuPoligexiki Sex'iHuiDTiU 331 

2 . Fildii '/e Ksxiuxd B oxioxiuxi gcx' i Hijlmiii 335 

3 . FikM ve K&xiuxii Qeiaxi ^er i H uiaxiu 336 

B. MEHKUL KIYMETLERIN 9ER'I HOKOMLERl 

1. FiKhi'/e KaxiuiiiHisse SenetMixdXi |ex'iHiJimili: 

2 . HvstEu' l-EiiTirxie ' xdxi 9ox' i HiJlDiiu 



325 



w^-i 



Ji-U 



■-(■.■■a 
3-iy 



3. Hisse SeiyStleriiie Bcitser BCdiiuxd SeiiStleriii Ser'i HiJlyjJTileil 343 

4. T&Ii'.Tl T8 BeriScil Sexietlaiiri. ^•ot'i HiiJaTiu: 'Z'^^ 

5. Talwil ve Baiiseri Sferysiiajii Aifoniaoii .1.48 

6. Bo£33. K'3.''.'T'3.^11i 'Z-SO 

a. Borssiiiji TsxtiiTJi 351 

b. BoiSaioxi Tsxiligdsi 351 

c. BorsaxaxiC-s^ititiii ' 3S2 

d. Borssjomger'iHulimiJ. 352 
1 ) MeriJiuL lay/iietier borsasiroxi '$&t i Hulaiiii 353 

• 2) Aimi ve Pais. B orsssinm ger' i HiJJaxiii 353 

3) AJiiilsr veyd. Kontfarlau: B orsasiidTi $ei'' 1 H uJiiiiu 3S6 

4) HasE- Emm B ors95inm ger' i HvlomT. 357 
iSLAlvI FIKIH KONSEYI'HIN MENKUL KIYMETLER YE EMUABORSASI 
HAICKINDA BIRINCI KARARIDIR 358 
A. BORSA ILE ILGIL! KARARIN GiRlgl 358 

1 . Boxsaiiin Mfebet Yoaleri: 358 

2. BoisaiUTi Meiifi Yordexi: ^tsy 
B BORSA ILE ILGILI KARARIN ORIAYA KOYDUOU gER'I HOKOM 360 
C, EMTIA SENETLERINIH SHR'I HliKuMLERI 362 

1. SyMkH'tEEsJi'myci'lHiikam 364 

2. MdJibiE SeiifedmiAver'iHuiaiili: " 364 

3. YexsntmSer'iHiJiaTiU. j 364 

4. T^ima SeiiddMa $dr*i Hiitoim 365 

5 . Kord^r/jeritoriuxi §er' £ HtJiDTiU 365 
SONUQ 368 
BIBLIY'OGRAFYA 373 



Gmt9 



GISI^ 



I. GENEL OLAfiAK 



Kiysmm Evxak, ^inuzda evimtsel bir Mviyet aizedexek is^m v« smM M^i^tin 
TOsgef-JOmes liirmTeumhiailtoe getoiijitii. Tedavlil Kabili^etJeri sajesiMe l)u seiie^r, W y&<L6k 
akge" mesabesinde, iiaMt para foaksiswiiuan km ederek tican faalijederi tekadmiij^ vb 
odeDnetexde btytik inikari ve kokylildar 3£|:]am}^lardir. 

TieaiiMyatmakciteilhuJaaimde oka tojonetli evrak, ^irizim ve iptsli j^oimj^. osel ^ekil 
^artiainoa; i^ls^, cm ^e devir jwiliyle de osel 3?asalam ujf mi i?le:pi"i, halikm senede betli 
olduguve para, emtia, hisse y^iut soj^nt haklan ternsil edea seaetlewiir^. Bimkiiiaja polige, 
Ijoiao ve 5«k demtett Ticaii seaefler, sadece aJacaklan ternsa eden ve ea ?ok kollaiaka bo»5 

Kiyxnefli eviakm diger OBenili bir grabmiu tegkil edea MeiJkid KijTCQetterden "hisse 
senetleri" bir orteJdjgm hisseteiini temsil ederksn,^^ istoll seaetteri'^, hasine ve devtet 
boaolan?, flnansmaa boaolan^, Jiatilaia belgesi?, kar ortaklili be^esi^ ve gelir 
ortakJigi ^aedi^ gibi diger xoeakol kiyjiaatier, keadOexiai ^ikareia korurfi ve korulu^kca 

i. Arskeli, IMU, Tiem ScMtkr, ka£l>ul 1952, s43; Ha^, Ejrst £., Tii!»r«t Hkid£u D<!rskii, ksa^td 
1939, in?457. 

2. Bo2«r, A3irGSk, CiM, B^oakaeiJar i$ia Kiyuetli Evrak Hukmku Bilpsi, Aakam. 1992, $.14. 

3. Bo2«r-G6k, s. 211. 
4.B026r-<36k,$.231. 

5. Bak., Bo2«!r-^le, s. 211. 

6. Bak., Bo2«r-eok, s. 253. 
?. Bs*:., Bo2er-6ole, $251. 

8. ^2soy, 0. MDL-B^d^^o^lu, All, "Aaosim OrtakJikkrm Fm»iismafix&4& Y«]d Bir Ars^ Ohrsk 'Kk vi Zarsr 
Oitfdsbgi 6elg«$i' v« KoKusm Blarn Hiik^u A^issahsi Deferleyihlm^si", B:ldm EkosomismiUi Fi^^osmfta 
Miissklm, B:tasJbvil 1992, s. 491-522. 



fiuaasman ihtij^Bglamu teami etaiek igm Mas edilea faiali istitoaa senetleiMif . Kijoioeili e'/raJaa 
di|er l)ir gmbmm olu^tonaa Emtk senetleiMen olan niaJsbina seiiedi, vaiaitf, Jsam lagmia senedi 
ve deais ts^Hna seaedi oka Json^mento, bagfcasnaa hio-jajjesMe enianet olamk bi3ilmTaa egijaja 
tenisil eden senelerdir^^. 

Ki3m(]yefli evmkm, senet maM3'eti3?]e eski c-aglana derirdiklemie iru:ttekie oMugu iddia 
edibiii^tir. Kinfmnel^ gone, polige rdteJilinde ilk seiiet, Milattan ortce 3000'li jalidxda yasilaii 
Hauiimumbi Jsainmlaimda; Miriiiiei^ goie EsM Roma huJIajkuMa ve kimine ^\6m de Qin'de 
YII. j^jiMaifadesiai bidmij^tur. Bitgim bej^eyie ispatlai-uiiiasma^jalj^ilanyajfm mhyi^a. goi-e 
ise.. pol^je nitellMe ilk seMt, XII. 5Tii23?ilda Ro]am'da veya Kmey IMya'da kullamliiaaya 
bci^ia3aj]ft]?tori'^. Bu tes, Batili kajiiaklar ile onlan nefersais olarak kullaaan kajiiaklarda haim-ette 
savmiutaiakisdir. 

BuMdklampaioelelolsiiak, police niteliliode oMi siiftece ve isbat seaedi uitel^iMe olaa 
oMe^s^ zikml-l^is ve sakk.u'd-de3m. deniba boao seaedi, emtia v& haklan tumsiL edea 
"sukokn'l-eizak (eizak istihkak senetleri)"i? gibi senetlem, Hicii birinci yuzyiMa, ilk. Islaia 
toplumunda kullamM^i ve bmilaidan; ilk, olarak yol g1ive»li|i eadi^siadea kaynaklaridi|i i^ia, 
sijftece^® ve tenasil ett^i epy& teslim almiiialaia satild:^! igia de "sukiiku'l-ei2ak."m o donem 
Sahabi ve Tabua bifeirderi amsiada fikM a?jdaa tart^ilditi, bia^ta siWiatli fikih kasaiaktoxmda, 
ceieyaai eden ola3?iar ite birlikte nakteditoektedir^^. 



9. Bak,, BoseHSSk, $. 249. 

10. Bak., Bo2«r-G5fe, s. 1?1, 183, 193 v4. 

11. Domaiu^, Hftiyi^ Kiymetli Ewak Hukuku, isticai%a 1975, s. 131. 

12. Kuiaiejollu, T^m., Kivm«tli Evrstk Hidcvku, ioikatu 198?, $.103. 

13. Poroy, K«i&, Kipa«tli Evrak Hvkiiku Esaslan, kaaiul 1989, s. 7. 

14. Kiaasjogta, s. 93-44. 

15. fvim, Muii8mm«d«l-Hiit% Mu^'l-MvMm^ Mxsir 1958, IIi'201; «l-£Kt^i!i, Yvs^, el-E&var li a'maiil- 
Ekar, lufisiriy., B313; firaiM, AiMlsaM, Hajiyeiut-Tuhfe., kaaiulty., Vi'21?. 

16. es-Smisi, §emse4ija. Ebu Bekr Mttiamm«4 ]>. EM S«M, el-Mekstrt, Beym 1989, 22338. 

1?. IvJalik k. Eases, si-Mavatta, Bayrttt 1987, Buyu, s. 526; ej-^sM, MitimmeA i. iaris, «HJmm, B^yno: ty., 
njf71; extrHiirevi, Eiu2«dJ«iiypiMTiiyil4iali'. §6ref, Ravzaitu't-TSHiiii, Bfeyntf 1992, Illfl70. 
18. ibB. Hu&aa, K«mal!!4ii& MuMmmei h. MMnMi, F«tkul-Kadif, B«v)^ 1306, W355-^56; Ha$k«fi, 
Akmlim MulieBCBUB.64 1. Ml, Ditnil-Mokar, Iv&sir 1966, V/350; Jhn Abiiim, MubiaQSLm«4 E&m i. OiB.«r «I- 
HacftieGL, «i'-S«Mul-MuMar iJa'4-I>%il-MttMar, Misir 1966, 77350; ib& Etibiame, Mu^T&uUia Eiu Mulyaam«4 
4&MiI!aiL i. Alaft«4, «1-M«i^, B«f^ 1984, M390; Hisyet, «I-Fet&i% d-HisMye, B«ym 1980, ]}ff295. 



Ancak \m M farMi tespit arasn-ida aslmda bir g^li^ki soskoroisu de|Mir. QlinJm, heipeja 
Avrapa kljltar ve inaedemyetiae mai etJioek istej^en Bauli aia^itumiiacilar ile oiilami Eirde ss^a- 
30la sapiaadaa jraruj^n Do|"ulii ara^timiaciiar, kar^ilaima cfikan har Isomiya Avrupa'mn msilhsel 
kljltufa iginde bir kai^ilA bwlabitoiusk igia bv-jrak ?aba sarfetmektedirler. 

DoJajflsiyla bmdar, krpaetli evrak konusuau da yalma bati meri^eli kayjoaklarda aradiklan 
igia hakli olaiak poJije mteli|mdeki ilk iptidai senedin, ancak XII. jiJsj'iMa Iialya'da 
ktxlkioMjtim tesbit edebibioiiitei'dir. IsMsii aia^ttu-moucilan da hukuki m^j^mlelexi Islasiifi mejo^eli 
kaynssklaiDila axa^tmiik^mdan^ onkr da sufteice, bor; seiiedi ve exsak istihkak seiiiettexi gibi 
aemtlexm, Italya'daxi doxtjniiz 3^ owe IsMa ateiKiiMe kuMuMitmi tesbit aderek oxtaya 
}i03Ba»39JiSiidir. B63?ielikld farkli ve fakat ger^ek iki soira? niejdana ^ikmi^br ki^ bixnlandan biii, 
poli^mn ilk olaiak VIII. yasyMs. Islam tpplTmmMa koIlaBiMit^dir. Diienisa Ital3^'iim, aricak 
dortyiis yd soma poUpe He tan^tigi ve onu tiDan hsysomai soktogu gex^egMir. 

Hitekim, BatiJi kayjoakJaxm yaoisna do|u ve Islam kasmakJamii. da refemiis olamk 
kuaaooan ve aia^ttnnasma esas atoa pa xuyetli ve diiirast basi BatJi m^vxmmk^, Miisiita^i 
ai-a^tiimaecilami srakaMa soskDiiusu edilen tezmi desiekler irjahijette tespitler 3?ap}iiu9laidir. 

Bimlaxdaa bin S. D. Goiteia'dir. Bu sat, Miladi X>ai, Hic-ii YI-YII. yoajilda Islam 
ateJiEdMe kisBaxuten ticari be^elem bir kisrjmu iJitiva eden ve Kahire'de bir Yalmdi mabediade 
oitaya 5ika3ato "Ceidsa vesikulan" deailen belgeleri, keadi "A Meditexiaidan Societj?" adli 
kitabiMa de^jdi oferak jacelemi^tir. BunJar, biiinci mecmik be?, ikincisi mecmik on ve 
iijgtjjftcijsii yism. olmak iiseie toptem 35 beJgeyi ^piym. % mecmm Mtodedir. I^te bu batili 
y&zsi, ioceM^i "Oaea vesikalan-na dayanaiiak, ilk Islam toplumuMa musluman. €cirlem 
bugtiakii ticari seaetlere benze5«ea seaetleri ke^fedeiek koHaamakk, Ortagat Islam tDptoaimua 
iktisat M3?atim. adeta bir kaigit ekoaoiaisi haliae getirdikbilai itixaf ve isbat etiiQ;:^tii^o. 

Kesa, diger bir tetili yasar Feiaaad BiaMdel'dir. Yaaar, "Mayddi Medeaiyet ve Kapitafem" 
adli esemde, ilk poligeaia ?II. yuzyiMa Italj^a'da om3rai 53^ti|mi iddii etmekte ise de aacak 
MiMi Vni. ywyMA poligeje beaser bir seaedia, aiap l&iileri arasmda kiillaaiMj|au iMe 
ebiffikledii^i. 



19. Sernksx, 2r?;S7; Bit K-eiame, d-mugii, W/390^l. 

20. Goieia, S. D., A Meaftaraaftaii. Socktt, Berk«ky, 1983, s. 240. 

21. Bi^Oji^l, F&isMsd, MtMi Me&aipt v« K&siialism ($«v: Muslims. Osel} Btasivl 1991, s. ISO-lSl. 



Ajac&, "AnaaBiitaidca" AJosiKlopedisi de Jajflmetti eviik riMdesiMe Goiteiri ve 
Bmudel'm tssbitien do|Tiiltas«Ma gorti^sIei'B yex venmi^tirSS. 

KinaciDigHi'amriaKteTi^lne gQis, Kiym^tHEvrnk de^/toi, m otemfe 1861 railM Umraof 
Almaa Ticaiet Kaauaunda ki3]kn3lma5?a ba^fennii^m-. 1808'de Fiansa'da ^iJsanlan Fiansiz Code 
de Couaaaerce ve 1850'de OsnisoQli'da ^ilsaoolm Karnjoamjic^-i TicareH Bamye police senetteri 
ile i^ IraMialeri ihtiva etmektedir. 1910'da v& 1912'de topkaaxi Biiinci ve Ildrici La Haje 
KorifeiaasJamjda yapito gali^imlaria KainM^o Hukuk KaUeleii omya konuliinj^mi^^. DaM 
soam her iilbe, bu Isaideler j^^nwia kendi hukiild anlajo^i igiMe, Kiymedi Evrak Hukutkimu 
dij2enteBiEe3« gali^mi^tir. Niteldjn i936'de h^m, 1942'de Italya ICiymetlli Evrak Hukukimu 
trnzim. ederkea 1957'de de TiJrkiye dTJsejiledi|i T&aret KanmiuiTiTm iiguacii Mtabiyla Kiymetli 
Ewali Hykukuxiu mcim etm^tE-^-^. Boylece, ICiyiTjedi Evi-ak Hukuku da vucut buubau^toi. 

Senedeve krpietli evmk: nialuyeti kazaMiran Mdise, bu hukuki diizeiiJeiiie ile tesbit edilen 
peM jsaittetn 7& MavlH kabilij^tMir. Bu tedaviile i^teilik JsazaMjiaii da gwea ve gamntidir. Bu 
gtiRreave gd]iSinti3aola^tm'axi en gliglii otorite ise elbette deviettir. Dola3flsiyla, devletia teimmti 
altiMa ^ilsanlan seaeder^ pam gibi MavuL etaektedir. 

!3]dm Hukuka agismdaa Kiymetli Evrak, iskia MuameEt Hukukuam'L Mudaysnit 
boltaoflalja feoatisMur. Aacak, Islam Imkukaaaa mml kajmalJlan olaa Kimp ye Stoaet, 
konuMn fer*! olasak dtzealemek y&am, geael like ve esaslar k03^'ak taazim etaiektedir. 
M^ela, MMajeae ayetiaia^s, bonglaaaia He il^ili oteiak ko^dagu ve iciasaii eaaetiili 
"Borpfeaaseaette taazim edilerek tevsik editoesi", "Tlcan faalijedeaie ?aMdem tututoiasi" ve 
"YadeH alip-vexj^leale nelaa teauaatiaia veritaiesi" gibi ilketer, evxeasel laikukl ilkeleaiir. Kesa, 
Kar'aarKesim, ticauhayatia ea tist kavrana oka ajb^-veij^ia liijkmaaa, "AilaJi aJi^-ver^i helal 
kibai^m'"^^ esasiyk tesis ema^, iktisadi kaaser olamk aiteteMinlecek olaa faizi de "AJlali, faisi 
haiam kilai3^tir"2? ilkesiyte tmisiin ederek her tiuiu faisli i^teiiaia Jiiikaiiiau beyaa eaai^tir. 



22. M^Bifksxdsa. A&sMopedisi, "llamMvo" msA. XIS450. 

23. KiMSioglv, $.8. 

24. Foroy/s. 6-7. 

25. B^M&: 2/^2-283. 

26. B^km: 2^275. 

27. Bakam: 2/275. 



BiaaeiTtaleyh bu M kayxjak, Mjiiaetli &vmk tonusuMa da, kijiiiseftli evratoi hwkuM 
maMjetmi, ipkiyi^ ve peMl ^artlamu dtiseideffisk yeiim, bimkna htaitmilerim de Isapsa3fsai 
geoel boiylaniioa fle alaJaali pmsnsipler kojinu? \?e iktisadi Mjata 2amr venecek unsurlan belirlien. 
geael esasiter tesis etnoi^tir. Dok3?isi3?la, Kimp ve SliMiefia Jaijidulu bu g&ml yasalai ?e bu 
3?asalar dolroltas-anda >«apilaa fikM ijtihatlar, mevcut kiyinetli e^rak tfirteiinift fiMd konurfitmu 
tespit igm yemU oMt3|u gibi, iteiiie ?il5abilecek jsexii lajmetJi evmk tOxleii igia de 3?8terli 
olacaktir. 

Niteldm, krpietli evrnkiii hxiMki imhij^t ve tsoozimi, bapta "Mudajene" a>Teti olmsk 
useie, "Adda" hadisi gibi^s Siioarieiiemi, "Ilmii'^-gumt" gibi flimleiia?^ ve bmdaaiaa istmbat 
editen fiKhi koiai v& Kaideteim ^toiuKine gixeidaen, tedaviil w ijteyi? Koehsu da ba^ti havale 
obnak meioe xabm, kefalet, ikiar, istikiDaz ve Issibsedilxoem^ boxglaxda va teslJm aluimadaE 
sati]m!$i malda tasaxFof etme muaxoelesi gibi fiKhi Koiraknn kapsajinim gixroektedir. 

Mesela, paiayx mmsii edea ticad senetleria devici, "havale" kortusmida, jmankul 
kijuffitteiden, roaeddi epysyi temsil edea hisse seaBttemiia abm-satraa, "ortaJdik." komisuMa, 
menktdtajraietlerdettodiioijtg pajsja texnsil edea tahviler, devkt, hasiae ve fiaaasniaa bonolan, 
KOB'lar ve OOS'kna tedavulii, "Istikias" konxisunda ve epy^yi temsil edea emtis. seaettemua 
atai-satimi da "vedia" ve "emanet" koausuada i^learaj^tii. 

Ajjuca, iasaalaim mMdi ve manevi haklannm koraomasiai amagkjfaa Islam Htikijkxi, bu 
kutsal amaci geigekje^tirinek igia, bir tai-aftaai bonjlaiia serieHerle tevsik edflaiyesrBi emretmi?, 
di|er msftm. b&vale, kefllllk ve xebia gibi hukuki ktmimterla boxglaim ttaasfexM, temiaat altiaa 
alaunasiai ve kolay odeaie yollsnai gosteiraek sraetiyle de muteselsil bir 3?ardDTjlastma semiai 
ola^tanoa^tar. Nitekim, ticaii ba>^tm oaeml bir kjsmi olaa vadeli boiigl^nmalsMa, bonj ikian 
ve ispat seaedexi gibi vesikalan, amir biikiiotnlaxle devxej^e sokaa Islami aasskr obau^tur. Bu 
nedenle-yakaMaki paia|raf]laida dep3iMi|i gibi- ilk Islam toplraauada Muia3«ne ajetinia amir 
hukmii gejBliace, ekoaoaiik ba3?am devae}® giiea ve vadeli ^lemlexde kolaybk ve geai^lik 
sagkyaa tican seaeder, adeta seneffi veyai belgeli bir ekoaomi aiodelinia tenjeMai 
olu$!tixpQt»}$]axdL Ham kamu pexsoaeliaia, osellikle oxdu pexsoaelauri m&a^lau, aakit olaxak 



28. B^.: «t:-TimM, EltuiUi, Mukaamdlln. i$a, e$-Si£B6ii, (Mvezi ik liMikt«) Bnym ty., Bupt, V/22i-222; 
I974,nf793. 



dep de geMerte tedi3?8 e^ihmyd l$^hm-mu^^. Eyal&t v&xgilsn ise sMteceterle merlsese 
tcaiTSfer edili3«5r4u^l. Nitekim, ilk Islam tDpluaimida ba^m 50! giivenligi endi^esMen dolaji 
kulMiten stmece Jte WJlgeter-aiasi para umsted mrmbi mmdyQtie sagMm]^, sanaiTami imk'asi 
deniten ^ekler ise o gwiM tican haj&ta Myvk bir caiililik v© mhatlaiim getuoni^ti. 

Arok gUnliik tKari M:^miii]2da huyuk ml ojaiaydri tojaaetii evrakm, osellikte ticaxi 
senetter ile jooenkul kiyaietfeiia, Tilusiaiaiasi Ki^nietii Eviak Hixkuku ip^Hida dugenteimieleriyle 
IwikiiMi^les^leil Myttk olgMe giostiiiateiuiiijttir. 

Bum k^m. butOa dikiysda oldi3|u gibi, Islaooi topluailanMa da 5o|u miJEsluaian €cir 
mmfiMan kuflaaitea kiyixyeili evratai hhm Muajxielat H«kutoJMaM y&imn. ve ger'i liuBariimm 
ae oMutu Iwjstisu ^imdiye KMar ^mi olaaoak ajreliiTlatitaJig! degiMir. Bu nedente, gerek 
•nukij«'deM geiekse d^er tilkeleMeM mMujnMfi MIk, guatiiiitis ticanet Mjiatima ^ajfrn 
km-allan. fle Islamm dneidigi ticari 3?8^a)iittm km-allaai aiasiMa sikijap kalmaktadE-. 

Qtoku, Istem dirdrdri iaart?, ibadet ye aJhfiik ite ilgifi evrensel esaskii miislujiianlar igin 
bstM3?iaold«|iigibi; iktisat, tisaretve hukisk ile ifeili eviDSjasel pimisipleri de mtisllbTiardsir igija 
baglayicidir. 

Ancak, ifeuteiek belirtmek genekir ki, bu alanda kijoiietli evxakm laahij^tim, i^leyi^ 
^artomi ve kejtfijetim fikM temoten tekaik temialerle beiaber kiJllaiumk suietlyte ona3?& 
kojan, sadra ^ifa venebilecek bir esere, bir tebl^: y^hm makalej?© aiEa^timialanmE siatasiMa 
iastl&3^a]Q[iad]k. 

I^ta, kiiigi^-buyok ticaxe^ ugxa^aa tterkesia >'enne gore kuHaxurtak sonaida kaMigi 
kismetii eviakm Islam Hukuku agismdan maMjetiM mlisltoiaE halkmasa agiklamak ve ki^meffi 
eviratoitt Islami oljulere gone liasil faydalanacakkma gosteimek amaciyk tez olaiak bu aktael ve 
Onemli komya se^tik. Ki3?met!i e^iakm tjcaii Myam kaUamlmasmm ^efi ttikniikuii, IslaiXi 
Iwjkoku i^igmda degerlendirerek or^ja koyacak, bu alaMa gali^aa pekgok miJsKTmaxu 
raMtiaio;^^ Jiaxamdan ka^m^ioasim ve belale y&fielmesim sa|]a3wak bir gali^ma igerisiiie 
girdik. Bu galipmamizM toplumumuzun biijuk bir kismim yakmdaa iifeileridirea kijaioetli 
eviakm Islam luikukundaki teoilk tejuoelim ve Islam akiniMeki u:^ii]amasmi ormya koymaya 



so. Bak., §afii, el-Umm, IIF?1. 

31. UwiSj, s. 26. (VaJtdr J. FkcIaU, Ecofiomis aal Po}iti£^ IJf« of Ma&vsl islam, s. i?-lQ^ Mkkxi). 



Genel ^]eri5'le Ia3?metli evrak koausii, Islam hMkuJomda taooi agiklik g&tmkaeyen 
tonnlaidan. biiMir. Axicak, ]a3?meffi evxaktaoa "sMtece"^^ deniiea poige, "SuJmk'ul-exaak" ^ 
demten emtia senetleri ve "Sukuku'd-dejiV ^^ derdleri bon; serietleii, Islam Imkuku kJasik 
feayaaMaaiada ozel olamk ele atoaa^sJi mceterimi^ ve fikM duramten da a^iljlaga 
KavTi^tujnilmtJ^tar. 

Kijanetli Evrak^ btjgmiku hiikiUd mahij^tiyle^ bati dtm3?8smda oMugu gibi Islam 
aiemjride de yex ataa^tir. Ban hukokuyla modem hk tardma ulajiaa laymetli evicak, bugmi bti 
a]Qlamda hem baMa Iiism de Islam diiiQ^mda ku}lamlrMk.M}r. 

Evxeiosel bir mahiyete sahip olan. KiymeHi Ev^xakm, Turk Hukuk mevzuati igirideM aaa 
ka3ma|i,iJlTjslaiBprasiKi3?metMEviakHiU^^ 1 Ocak 1957*de 

3niirMiiie giien ve alti fasiMaa ibaret olari, 6762 sajoli Tiirk Ticaret Kammurnm 3. kitabidix^s 
IpoteKli yiov; senedi, ixat senedi ve xehiiUi isJivlkt gibi kiymetki evxak kapsammda basi senettem 
hnkuM da3;axtia^i da "Hirk Medem Kanimodux^^. 

KijFmetli Evrak Hukiiku, Toik "ncaret Hiskokuaim j'eni bir bolmim olmakla. birlikte 
tapoetii evrakm ne Mkuku ae de koroisu 5«iudjr. Yeailik, eviakm yieni ^arOanMa, 3?enidea 
dlisenlextmesiade ve om ciio &i sexiede tedavlil Mbiyyeti kazaxidmlmasuuiadir. Qmiku borg 
paxayi tsmsR eden ticaii sene^r ik miilldyet iatikalifli veya. i^ ya$m& tacaMiMiiriu tsmsil edea 
hisse ve emtia sene^iioin, eskidea beri oaellikle Islam toplmanada -yakania ifade edfldi^i gibi- 
vaioMi]$u ve Islam hukuk kajaTaklanada etud ediMi|i bHiomekiedir. Hatta, ta^aaaas a^JlsDa 
miiMyet iatikaMai ve icaxe sosle^ateleiiai belgeteadinnek gibi, boxigten bir talum belgelerle 
tevsik etiTiek, esM gaglajcdaa bu jsaaa devam edegelea bir adet olraagtar. 

Nitekim, AM Ahmed es-gaMis'«a ifade ett^i gibi^, muasa i^lem ye mmameteler, eski 
intern ve muamelerdea tumiiyle farldi detiMix. SosgelirM, jseni bir vakarari ortaya gilonasi 
di3DnmMmda, bnaua fikhi a^idaa helal olup olmadi|i iaceleaiikea, yapilaa pay, ^imfliye kadax 



32. ^yHid, E2>u Al>t]111al>, KbOk^oBiLmad I. Hasan, Kt^ul-HiM^se sh. EUil-M^disa, liiym 1983, XlfOl; 
Seralsi, SWm; iba Kviame, «1-M\^ {«j-»^erl>.ul-K«iJr jk iirJikU), 17/390-392. 

33. Malfe i. Eaes, elrMuvatta, s. 526; §afu, d-Umm, Iffi?!; H«v*vi, el-Kfe«mu, IS?26? ve R9.v2atu't-Tslil>m, 
^ym 1992, mi?o. 

34. Cass*s, EbuBekr Aim«t i. Ali, Alklmul-Kw'aa., B«f«* 133»1916if481-483; g«raisi, SOTffii72-l?5. 

35. Poroy, s.7. 

36. Poroy, s.9. 

37. S&tus, ik]ii&M«a, d-Mmia«]^ul-MOipt%l-Mms]i%a]l^^^^ K&Mne, 1987, s. 153. 



koaulmo? hflkiiDinlermdipQda, }?iBm hijliimter iced etcDek mi, jtjksa Kui'ari m SaMh. Smuietiri 

§u MMe, her mesete, as ked«r y&iii otacsa oJsim, eski aMt ve mt3an»lele»ieri hiam 
beasej^bflir. Dolajnsiyla ht&tiim okicaK. da onun htJOtorAtioaB tab! ote. Mesela, klasik Bauka 
kujraam, gagda^ mal bir kunundnr. Bu kiiram, sosgelimi aied3?a kaaaiiyk hisJka, "onbm TL. 
3?atnaBm y^ TL. aylik alrxia bakki vardir" dijie flan etooi? olsim. Bu oirtekte M Ui pej 3?8riMir: 
Bajokayeai, aybkatoa 3«»i ve ijjlem 3?e»idir. Baaka, keridi iradesiyle aybk veiirkea, vataada? 
da kendi osglior tcsalesiyte pamsim yatonakMir. Yard her iM taiaf da menmiindiir. 

§i(ndi bu yeni ijleipa ve raoameleyi aia^tucdilimisda, cahiliye asnodaki iosaidar arasjnda 
beaaer jglemlemi ceieyaa etagim goraiekteyis. CaMi5«rim misliteyg tasani, seraoajiedarlaidaa 
biiiae vanr, odiinj olaiak aMigi paiama ribasmi, aj'lam bolurek aybk olaiak alacakli seiigioe 
Oder. Bu iglem aslinda axaplara Rojooa ve Yunaa aalayi^indaa gegrai^tir. Yaai bu olay cahiliye 
doaemuaiea oace Roma ve Yuaaa tDplumJanada ceieysa etmi^tir®^- 

I^te bu eski i^lem fle buguakti ptds^ Idasik baate iglemi aiasmdaki fark aedir? ve buaua 
hukmu yine Kitap ve SiJaaet i^igmda eski f ilaJi kayaaktoada ara^taTaak soiuada degil miyis? 



n. AHA^TEKMA METODU YE GA7HSI 

Tesimiz, esas itibariyle Islara Hukuku agisiodaa kiyjaetli evxak koausuau inceleyecektir. 
Axu:ak, axs^uxmada, koamum maMyeti itibanyle soxualu okecak modem hukukua kavxaxalanai 
sik sik kuUaaacagiz. Zamaa zamaa kar^ite^tuma yapanak suxetly]e de koauaua daba iyi 
aa}aipii]masiMSdgk3i«ucagi2. Koaubolinalsrhaliade iacelemeye €bi tutolacak, ilk bolurMe Turk 
Me^u Hukuku ac-ismdaa kiymeffi evxakm ortaya 0d$ tariM ve cogiafyasi, hukuki wxma, 
ozelliklexi, tamsdm bigimi ve hukoM dayanagi ^lesecek; koau ite ilgil aas^diyelexa yer venla(%k; 
koau fle aMaii bazi kavxaralar Si^iklaaacak, ve tasaifi yo^iis^ik tiidexia maMyet ve i^Je^^texi 
hakkmda gexekli b£^i verOecektir. Ikiioci Boliim'de kxyiaetli evzakm Islam loplumuada qiki^ 
tatiM v& eo|ia^^i orteiya koaulacak; Islaia ticaret hukukkuaua tammi, dayarisSi ve geael 
ilkeleii tesbit editecektir. Oguacii boluaide, Islam huliukuaa gojoe kiymetii evmk doktrird riass 



38. «sl«s, s. 159. 



10 



ve fiKM igtibalair ]^}giMa iiocelexiecek: teomi^ Kayna|i^ lammi v^ tasxdfi iJle Isla^XL toplunriimda 
kidlaxulxQip krpcetii evxak tuxJeri konusuMa gexekan bilgi stmulacaktir. 

Bu ara^tmnaamm ga3?esi, kijflDoetli evraki, n:^vzu hukuk agismdaa dep, Iskni Hiikuku 
a§:]3iMatt JBceteyip delerleMimaektir. Aincak, kijnrotli evipak konysu, Islaai iMikukmida 
m\]steM oJamk iiaceJeaxaejlp hukuk metodolojisi ile fikJim ge^itli iJOliiMttleilMe datmik olamk 
bultsMiJtuigia konuya once ba^liba^ina ir«celen:ie kontjsu ^apaa mevau Jniktsk ol^lUerme gom 
omydk03?acakdaMso]amottimlsla]Qiliukukm-idaM yami, de|emii ve Jitikailmu tesMt emj^y^ 
^alj^aicatss. DokjnsiyJa nlevan hukiiku, kiymefli evrakm imM3«ti, miEim-tasjfuf ve i^leja? 
^aiUama tesbit etrjoekts esas ol^lii ^ belirteyiici sistem ve basajiiak olarak ku31ariarak ki5?»ietli 
evrakm fikhi maMj^tini ve peti h.«kimmu oimj^a koj^acagia. 

Boylece, kiyaoetli evrakm ri¥)dem hukuk yaa-dumyla Islam Jiukukmidald jexM lesbit 
ettiktea scmra temel naeseleteii oka ciro, devir, taJivil, ziya ve iptad gibi kavnamtena kasnuea 
miika3?ese imkSm bi3]aca|i2. Bu ^lerfevede Islam Imkuku agismdan lier kiyiiaetli evrak grabumm 
liukuM maM3»ti ve fikM li«kmii, ayn ajai klasik ve misasir ka3?naklsrdaa aia^tmlarak tespit 
edilecektir. Bu araia kijraetii evrak i^hyi^ i?ik tuteta Imvale, borjlaria tasarruf, kefUlik, 
lehin ve yasali bejfeeleria ?er'i degeri gibi koaular da klasik kasnaaktoda am^tmlip omya 
konutecakur. Ayncakrymetlieviakm^te}?^ bigJmi fle ilgili kammi ijlemler de, Imvale, kefalet, 
sabm, rehia ve boi^larda tasamif gibi fikhi koaular ^erjevesMe de|erleMirilscektir. 

ni. KATHAKLASm TAHITIMI 

Buguakii teknik ferimte "Kiynoetli evxak" dije axalaa hadise, ne Islaimyetia do|di]tu ilk 
?a|da, rie R%M Halifeler ae de fikhi ekoller donemixde iktisad ve ticaiet Imyatmda raievcuttu. 
Nitekim, Bimici Bolum'de "Kijmetli Evrakm Geli^imi" ba^bti altmda ilMe editecegi gibi, 
ICi3?memevnJ5ideyimi, ilk olaiak 1861 'de aricak Alaiaa Hukuk liteiataitiae gkm^ ve- 1957'de 
llxk ll^axet HukukuMa ifadesiai bulmu^tur. 

Dolayisijfe Kipiietli Evrak Isaviioim buguaku maM3?et ve tekBik adiyla Islam klasik 
H«kak kayaaklan iginde agik^ia yer abnami^tir. Keza Kiymetli Evrak kaviaxoi, aievsu hukuk 
liTemtarOne de 50k ge? giim^tir. p&ikii, Islam Hukukunua ana kayoaklaa olaa Ki^p ve 



li 

Sijomet, sirf huliuk ve iktisat kasmagi otoajap s^uijMt olamk mmi, ibadat ve aWak feonulaniu 
igina aim IkM imaxmn kaymati oMi!|u ^m, bu tiir ekonomik koEuJan sos>io-ekono3Qiiik 
^ci^cvcde gcaelpicnaip vc ilfeeJer basmdei ele almx?tu-. Islam mugtehidteri de "Kiymedi Evnak" 
dijebflecelioaiz "Senetler si3temi"m; tartsini gartlan ve hukiiki maM5«tteii 3?oauy]e Keridi 
gag^iS'^Q^fk^ "^ ipiMe buluMiJikJiain cemi3?et}emi ^aiQamia uygym olasaik geli^tizmi^lexdir. HitaKim, 
3«m :^pi]aa iamm diizeateme ile aacak "Kijaaetli Evrak" mteligine Jsavui^aia Tfcan senefler, 
Meakul kiymetter ve Emtk seiietieri gibi senedeiin liiikuM olu^umu dahi, Islam HTikutamtm ilk 
axia ka^FXiali oM KiifaE-i Kenm ile fiM ve KavJi Sminette iMesM bulmti^tor. 

"tslam Hukvka v& Ttirk Mevsu Hukukunda Ki3anetli Eviak." konialu teziinizixi arsi^tiimai 
alam, genel olaraik Islam Hukuka ib Tiirk Mevsu Hukoku olmakla bixlikte koatmim taxibsel 
boynta da vardir. Bu bakuMan bis Hk ba^ta kiymedi evmkua taxilu koxmmimu oita;^ koyan 
kayoakLm ^ociiiik. Daha soxuca, bir taxaftan Mkuki maJuj^tixti ve i^lejopim diizeBle}^!! mevsu 
hiskok kajraaktenm, di|er ^arafMi da kiymetli eviakm iMbiyet ve ^le3n^i3Qi Islam Hiskukmnm 
am ?ig taH deliUen i^utda degexIeMinnek IgiD. Masik va muasir ka^maklaida ai^tiimas^ devam 
etdk-Tezimisi Mevsu Hukok ?e Iskm Kukiiku olmak m&m M farkli kaynak^sn yaxarlamrak 
basuMilimis ipiE, katsmaklanmm da iki aim ba^Oik alooda ^ooitacagis. 

A. KITMEILI EY6AKIH MMWZU HUKUK KAYHAKLASI 

01 Ocak 1%7'de Tiiik Ticaxet Kanummim yurMlite giDJiiesiriden itibai-ea ICrpoetli Evxak 
Hukokn aiaiunia binfok eser yajoioteiuou^tu-. Ancak^ butooa bu eseileie tdapmamjs hem mraikHii 
de|iMi, iKmde geieksisdi QmM., amacuMZ, yokaMa degiiflM^i gibi, kiymetli eviaki mevzu 
hukok eegismdan de|il, Islam Hukuku agi&mdan axa^tmp ijocelamektir. 

Kiymeti Evxak'i kom edisexi Mevsu Hukok kapakJau aiasmda, axulau "Tiiock Ilcaicet 
Kammtt" d^iMa, kendisindei). en gok yaradanditimis kstyoakkr ^imlazdir. 

KijimiBffiEvii^'&ili^kin bixigok soruya, sistBumtik ve duzeioli bir ^kiMe aigiklayaxi Ya^ar 
Kamyaitjm'm once 1957 yilmda basilan ve somaki yillaxda mtteaddid baskilan yapilan ve 
llcaiet Hukiika Deisteri sensiaia ikbaci cildi oba "Tfcan SeneUer" adli eseii, Ki3?metli Eviak ila 
i^ genel hnkambr ite Kambiyo sejoatteraii ete almaktadir. 



12 

Ha3?ii Domaatt:^?'in 1960 3?ilmda 3?ayaTlaMtt "Kiyiioetli Eviak Hukuku" adli eseii, klasik 
Jsaliplann 3?aiu3iia osgiin ^rarujinlann da butaid-ogu to eseiAir. Yasar, Mmbimn ilk baskisiMa 
f enel MLkitailer, KaniMjw senefleri ite Emtia sene^rinden. niakbus ve vaiani ile ts^mm 
seBetteiM vsicehW3$, geni^letUnii^ somaM baskdiaaMa ise Mexikul de|er1en, ipotekli boiog 
senedi ve ixaid senedim de ki^bm kapdaim igiBe dahll etmi^tir. 

Firnx Oztan'm 1976 joliMa Ankara'da basitoi^ oka "Kjpneai Evrak Huknka" adli Mmbi 
ise, geael bflgiler ve Kambiyo senettemiden bajka, tajsima senedi, konJpmeniD '.'e hisse 
senetleilne de 3»r veoni^tir. 

Naci KimcE^kt da bu feonMa bingok akadeausTen gibi "Kijnaietli Evrak Hukuku" admda 
bir eser j^asipco^tir. 1987 jiliMa Ankam'da jajantoan bu eseide, Kipoedi evrak tesnifi, 
Kambijo sejoetleri. Police, Bow ve Qek ile ilgiJi Mkibnler ve taxihsel geli^iim j-er alm^tir. 

Busahada s^ajmlaiuni^ onemM eserteidea bin de "Kiipoetli Evrak Hukuku Esaslan" adli 
eseidir. ReM Pomy mitafindan I989'da Istaabtil'da y&ymimim. esei% Uimimi MikiJmler, 
Kambi3?o senetJeii (Police, Eaoie riwihianer sened ve cek) ve Emtia senuBtterioderi kambijiso 
senedemie ^^akmlik aizeden Makbuz sexiadi ve Yarauti kapsamsikMir. 

"Bankacilar Igin KrjnQoetii Eviak Hukuku Bilgisi" adli kimp. All Bozer ve CeM Gole 
tarafindan Ankaia'da 1992 y&yiiilanini^tir. Bu ki^p, bu alaMaki temel bilgiteri derli toplu 
^ekilde vexen ox^mli bir eserdir. 

Buttdaa ba^^, Avukat Ahsmx Omit AjduUar'in dugejoMigi ve 03. 07. 1992 taiiJi ve 
d&B sayik ve :^85 Sasoli Kanunlarla sjapilaa "En Soa Degijfikliklejdl Kapsaj'aa Turk "ncanet 
Kauunu" adli esexden de ;^3xar]a»iJm^tir. 

B. ISLAM HUKUKU AQISIHDAH KITMETLt ETBAKIH KAYHAKLAHI 

Axa|iti£inamism am gai^si kiymetU evzaki Islam Hukuiku aigismdaxi ixncelenjek oMuluMan 
dokja, ba?vaidt!tum«2 kajnaakton alal^im Islam Maikum ait kasaiakkr oto^tium^toadjr. 
Kiymetli eviak kaviami b-ogCudsu kimliiiyie, Borglai ve "Hcaiet Hukuka koautooai kapsajraia 
Islam Muaiaelat Hukukimtm klasik sistemi igiMe ifedesini agikca bulmami^ olsa da bu konuda 
3?a2ilan ktesJk ve muasir kajinaklaim ilgili boltDoaleiinde yer alaa "Havale, l^fillik, ikrar ve 
kabzddE oxtce boxglai-da ve3?a satumimmip mallarda ^axruf etmek" gibi koxnitexm geioel 



13 

litjktjffittteri Kapsamma gMigi gibi Kitap ve Sttnaetm de genel ilke ve pnensiptem ^iiniuluona 
giraiejfctedir.. 

Her meseMe oMugu gibi "Kisaiiefli eviak" koEusu da ilk oace Kur'aiVda, daM sonm 
Sratasef tB ve en sonmida da Klasik v^e nasasir igtiMm ais^itmtoaMa-. Doi&yisi^ IsJaaia hukak. 
Kajsoajtelama dort Kategoiide tamtmajna galj^&^agja: 

1 . Tefisir K&i^wiMaii 

Istem hnkakamm ilk ^s^ temel Isayaati Km''aivi Kerim'dir. Bu iiedente, lajnooetli eviak 
kOEiisu ilk oxice Kur'an'da ?e dok^iyla tefsii Mtaplamida asa^tailmaME'. Zira, kijiriQ^tli evmk 
konusu, sextet kiinl^i:^ viicut ve tansim aigismdaxi Iskni Hukukuxum ilk ka3iOLi]a|:i olan Kitab'm 
"Miida3«iifi" ajtetinie va bu ajetin tefsirlemuie ifauiesiai bulmu^tor. Dolasnsiyla, pek 50k Msixe 
bdi^raxmaxiuz IsMnii exa^trnmajom gere|idir. 

Bimtodaa en gok ba^TOnliilranjs tefsir, Cassas'in "AWsamu'l-Kur'an" adli eseiidir. Ebu 
Befar Ahmed b. Ali er-Rasi (6. 370/980) tsccafiMan iig cilt Mliade lelif edilen ve 1916'da 
Is^tobul'da basilan bu eser, "Ahksm A5'etleri"nin jorunilaniaaismi koau ediaen degerii bir 
esenlir. Bu eser, anifea Muda3?eae ayetinden istinbat ettip prensipterle "ktsanetli evi-ak"m 
i]QaM5«t ve tanzim jtarttenm ajik bir ^eldlde ormya koyMiak&dn^^. 

Ikinci dersoede nimacaat etti|iniis tefsir kitabi, Kurtabi'ain "el-Canii'u M-Ah^m'l- 
Kur'aa* Kinilitefsiridir. Ebu AbdiliaJiMuMmixjed b Ahmad el-Ensaiiel-Kmiubi (6. 671/1272) 
laiafindan telif edifea, 19^ yiteda BejaTit'ta basilan ^ fikhi koaulam agnhk ¥«ien bu eseide 
"Muda]i«ne" ayetiMea c?ikanlaa "elliiM n!iesete"nia Kapsami ipiade senetJe tevsik editoesi 
geiel»n aMtler, seaeUeaa tensiai jiaitian, seaet dlisentemenia faydalan, ^r'i hukmli ve senedi 
dU2eale][j«n ^tipts araaaa ^artlar behrdlmektadif"^. 

el-Beysavi, Ebu Said Abdullah b. Omer (6. 685/1286) taratodan telif edilen "Envaru't- 
Tenzil ve Esraru't-Tevil" adh kijsonetli tefsiodir. Asnlarca, nysdJDBselexde ders Mmbi olaxak 
okutaton bu degedi eser, Kur'aa-i Keiim'i edebi 3?6aden 50k veciz bir uslupla tefsir etm^tir. 
Beyzavi, edebi te&ir oteiak biliaen bu kitabiada, Mudayeae ajettai 5«orumlarken. "Soslejsaie 



39. Casm, »481-48?. 



3?9.p8]Q. tiraflsjcm, y<k^iM. tor^laxuns. seaedtoiE diJseiiterflQiiesi igia bilgili \'e be^e dfeeritenie 
iMsasina sahip bir Katip segmeteri gereKir" drj^rek Kiyjmetli eviakm dusenteinQe kejiljietme ve 
^aitianiQa i^ik tatan metae sadik bir jiorum getmnijitk^l. 

el-Hasm olarak biliDen Ateeddia A3i b. IbiaWm (6. 725^325) tsxafiMari teHf editen 
"Lubabu't-Tevfl. fi Meam't-Tensil" adli eseidir. Sahfli hadisler ^Jtmda ajsetleri tefsir edea ve 
a3?etteria ihtiva ettilLteri ^ti MMan^xi de filsM etoollere goie de|erleiidiiea bu raooiatse eser, 
Mudajeae ve lehin ajKtIeiM tefsir ederkea "Her gepit borj, kais ve selem aMtleii, boiglaama 
tBximinm iapsanana giid^i gibi, ^aosim edilecek her ^lii seaedia, ^M ve igerik. batooaadaa 
eksiksiz olarak dmenteraBsirda gereklil^i de 'adeletite 3?8Ejb»a' flkesiaia piiiaauHJae gmx" 
dejaektedir^. 

Yadeliakitler ve borglaamai^lerflleri koausraoda Mudajnene ve rehia ajietleriadea ea Meal 
like ve kajieleii istiabat edea fefsirleidea bin de "Ralm'l-Meaai fi Tefsiri'l-Kur'aa'il-Asim 
ve'3-Sebi'l-Mesani" edli tefsicdir. Rivajjet ve dira3?et metodlanyla hasirlaaaa ve Musi Tefsiii 
di3?e bilinea ba tefsir, Ebu'l-Faal, pebabiiddia Se>73d Mahm-ud, el-Aliis! (5. 1270/1853), 
tarafiadaakaJeine abnmi^tir. Alasi, buesexiade Miida^ieae a3«tiride }%r alaa "Araaisda bir katip 
adale^ yozsm" cOmlesiaia de|eiieadirilmesini j9.parkea poyls der: 

"Allah TeaE, bmada eriaedilea y&smi bspimiai be3?aa ederek evrakx dtiserJejecek katibia 
tarafeiz, bilgil ve dindar otaMBiiua gerekti|ine i^aiet etmijftbr M, owm tensim ett^i evrak, biitiia 
ilim ve ibtisas erbabi axasaida gaveailir olarak kabijl edilecek aitelikte okbibia" ^. 

Btmlajdaa ba^ka, mmejcaat etti|iiniz tefsiiier arasiada "Nesefi Tefsiii", "Fisilali'l- 
Kur'aa", "Safveta't-Tefasir" ve "IbaKesir" gibitefsirlerde zikiediJebilir. 

2. Hadis Kaynatlan 

Islam hukukaaua ikiaci oaemli kacj^aagi badis kitaLpIdx»i]r. ¥adeM :i^lem ve alim-satonm 
belgeteadidbaesiai, rehia verxoe, bs^kasxoa havale etroe ve zaaMixoda odeiae -^q^im gibi 
krpoetii evrakm teasel i^leyi^ aieseleleiioe i^ik tatecak hadislexi aakMea ve keadilexiadea ea 
90k istif ade edebiMiginas hadis kiteplan ^ardaicdir: 



41. B«vzS.vi, Eiu gaii, AiiulMi I. Omer, "EavarTi't-Teaail to Esram't-TeviT, B^yniil: ty., MZ^AAi. 

42. Biza^ AMSia. M. I. Jke^im. " Liii«]iiu't-X«vil fi M«!JUid't-T«a2ir', Misar ty., £219^223. 

43. ilvsi, £]>%'1-Fa2l, §«kJ»iii3m Si^ii. MaJu&ui, "S-uku'l-M^im ti T«&iil'l-Eiit^'s.'i'l-A2m v«'$-S«}>il- 
IvfesaT, Be^ntt 1985, m55-62. 



15 

KMlM SiOe adiyla aoaiteri Sahili-iBTjhari, Mijslii-ii, Ebu Dawid, Tkmm, Nesai ■?© Ito 
Maeeba^taotoaKiiEeie, Muvutta, Ahiaed b. HantermMfiBaedi^MirKatal-Mefatih, SiibWu's- 
SeksQt, N©ylii'lrEv€x v© ©lrOamiu's-Sai|ff gibi kutupJaacmemisdle butoaabilen bu hMislemi metixi 
v%! perUeriMeia istifsde ettik. Biiixilisixm taratOmasi rim'Iomii i'lmi KabiliMen olacagi icin bmm 
gerek goxiilraemi^tir. 

Kttiib-i Sitte aiasiMaj^ralari Nesai, "Stftece" teiimmi MJariaa ilk hMis ksynaiidii'^'* . 
Bmada mMasebe, wm. w mofavasa jfirketteri gibi ortakiikiajari ilk kiiralu^lajcmi temsil eden 
ticaii sejQetteidn wmim iHodelteii ile ortsilaim ayxilimtemii, girketia idM3iete eii^tim to asathli 
aldtteri gibi niedem ve iktisadi i^lemteii temsH edea se«etleria Mcim. modelli nakteditoii^ita^S- 

Emtia seaaetleii niteliiJMe oliaa "exsak istihkak serietleri"m da Imani Malik, "el- 
Muvatta"siMa nakletmektedir. ^netiena tansimine 191k ttitaa "Adda" hsdisi, Ttaiisi'de^, 
devil ve cim i^hmi ititeligJMe olam, "ImvaJe ve zamaxuada odjirm" badisi'^? ve xebia ciirosmta 
j^ik tutaia lehia hadisi ^ gibi tapoeti eviakm ilgili koaolanna 191k mtacak pek 50k hadis de 
badis kajixidklaxiada aakMibaektedxi:. 

3. Klasik Filib Ka^imiaaii 

Islam Hukakaaoa kaaoa Mtaiplan hokmijadeki ka:paklan, fer'i fikili kajaaklandir. 
Dolayisi3?ia Islam Hufcakamm ea geid? ve ea 3i«3?gm kajaali fikih. kimplandir. B\i kitaplarda, 
Ibadet koauJan i^leadigi gibi Mijyamelat, Miiaakehat ve Ukubat adi verilea koauJar da 
i^leamektedir. 

Kx^mta. eviak, daha sijMe Borgter Hnkokimim koausti olduga ijia, maMjset ve mefhmn 
olarak Islam MuameEt Hiikaknaim "MMajjeimt" boltimiinde jer alaa esas ve hliikiiimler 
igeiisiode y&x almijtir. Mesela, boao seaedi, genel olarak "YadeM sab?" bahsiade, siiftece. 



44. Ifessi, Ebu Al»4insJ>aaa Aimed h. §myJ>, es-Sibfia, Be^jn* 1930, Mijaam, VfflS?. 

45. Hesfii, MSz&tm, V1£S6>61. 

46. Tirmin, (Almzi ik MiiJkte) Buyu, V/221. 

47. Bi»k4 Eiu AUilM Mubmmed Ba fem&'il, «l-Cami'«s-gsMi., ksoiJTil 1315, ikvale, 1, 2 ve 10; 
TirmM, BuTi^, 66; IfesSi, Bvyu, 99; Eiu Daroi, Siikymaa h. ^'ds uSkistM, Jsteaiul ty., Buyu, 84; Qa 
IS'Bse, £ii iUMilM M«]iGmm«4 i. Ymi el-KazvxBi, UmaA iha. M8ue«, kaaiul ty., SdUiklSt, 8; M&Uk i. Eaas, 
Btiyu, 84; Mm«4 i. HsaM, el-Musasd, Beym 1985, lffi245. 

48. B^iiari, B«y«,, 14; eIrMSslJm, iba Hsccac elrKujeyri, el-Caaaiu'sHgaMk, Misir 1956, MSsakat, 12?; iia 
I4^e, SeMa, 1. 



"Havia]e"de, jpofiiotoxllajfmetifiwietthisse senstleri "f^irlsjef'tg, lalivil seuetleri "Kais" koaiism-ida, 
EmtiaseiieUea.de "SatDittv« icane" de aiajtmlmaMjr. QwiM, sos tomjsu olsn kis'Bietli evraKm 
■£fiScMy&x ve i^lejii? hjjkiioinjfiri; arnlaa fikM ksnulanda i^leiien ImkujBler Jaapsamiria giiriiektedir. 
Kesa, "IKtDCi BoliiDai"de "Ki>TfietIi E^rxakm Iglejd^iyle llgili Teniel Kavxsocolar" ba^liti altmda 
ijjtenea tahvil, "alim-satjm"da, cim ve devif, "havale to ne]m"de; defiler "dava" kornjismida 
9xa$tmtoaM]r. Zim, bu tasusJar, M Koaufexda i^leiaeri IxiiiKuffiler ptiuiiijliJXia girjijektedir. 

Bttkoaialanngolu, Hanefi, Ca'feii^ MaliJd, §afii, Haiibelive ZahM ekoltemi Idasik fikih 
JsacpalslamtTn ciogiixida, yoiljanda "belirtOea baJiisleide 3«r alsja iBse to esaslar Jsapsarfiiaa 
gimieektedir. 

Hffoefi KajiBaMaoa aiasmda, geybard, Ebu AbdiOali, MiihaaTfliQed b. Hasaa'rim 
<d. 189/804), "Kimbtt'l-Hucce ala EWi'H''Iedia8"4^; Ebubetar MuhaiBmed b. Ebi Sehl es- 
SexalssfaiaCo. 482^089) "el-Mebsut" adli delerl eseii, Hasaab. Measur el-Oscmidi'raa (6. 
29^908) "Fe€TOriKadMa" ad]iki>iiiiel3iMte.bi, bir hejjetiahasirMigi "el-Fe€m el-Hindijo?©" 
istoli feis?a Mtabi, Kasam, Alseddia EbubeKr b, MesM'm (o. 587i'1191) "Bedaiu's-Saaa'i fi 
Tertibi'9-pam*i" istoli eseri, Iba Hitoara'm <6. 681/1282) "Fetm'l-Kadir" isir/Ji KiymeUi 
kitebi TO Mtihaatoed Ernia b. Omer'ia (o. 1198i'1784), "Hagiyem-lba Abidm/Hajijfeta 
Reddi'l-Muhiar ala'd-Dmri'l Muhiar" adli im^hm eseri ziKiedilebilir. 

Aynca Husamniuddia Oaier b. Abdiilazis el-Biihari'rda (o. 536/1 141),"el-Yaldato.*l- 
Hwsamiyje" adJi eseii de bu toa«da yaejliiia^ degerli bir eserdii^O. Hiasamnddia, bu eseriade 
xtaiklett^i faxasi olaylarla "siiftece" to yasili haroJe ab^Toiyla alaKsli gok degeili to de&yli 
bi^jler TOnBektBdit5l..Y82ar, bu eseriade "Kimbu'l-lsefateti TO'l-harole" ba^bgi eltmda 
birlegtiiDdli KeffiBk to teTOte Jsoausima \^ ajsorMa (fasjl) iaceleaa^tir. / Biiinci aymoda 
"Kemygi ifade eden sosler" Jsoausu, iteici ajiramda" Odeme to teslim" koausu i^lenirlsiea 
tygtocu ayiaMa da "SMtece/polije ahfeami ve bonglu olaiajwi asilia va'diaa Kefil otoa" Ijoamu 
incelenmi^tii^. 



49. §67]>M. l>u esirim Iff&riiei, Siifte««id£. SsMbditr doaemiiiileki kuikailmasis/ka soz «tm«kt«4ir. 

50. KSdj "QekM (Hasi EWffeJ, K«jftf2-2mm aa Esmail-Kiinnii vel-Fumia, kaaiid 1943, IfWgS-aOO. 

51. BaNfiMva. Seyauiiiai. ikaiim, d-EjiSi TO'D.-HazaJr, Dimijk, 1983, s. 407; Katip <;efe]>i. If 1999. 

52. gaJni'j-§dda HMsamm^dam, Om«r I. Aidwlasiz el-B«iari, "el-Vakiltul-HTisamiyp", SiOs^aaiye 
K«ti«$iaassi, §elai M. fm Boliimu, Ho: lOSTfe ksBiml, 11? 169-1> -174-1*. 



1? 

Ajoca, laeMismdea gok^a jaim-laadjguiiQig MmplaiDiaa 1)iri de "Mecel3e-i Ahkam-i Mli3«" 
sdJi Iskm MuaioeEt Kammudw. Osjiosa-ili DevJet-i A!^yye'sM.B ilk Jsadifikasjioa haietoeti 
olarak, Atoiet CevfleT Pa^a ba^KanligE-ula, Dir HejeH Ilnily5« maaMaii tosiHajoaE ve Haaefi 
doktdiuni esas alan bu kitap, Islam Muai-joelat Huktiku alaiunda ommH bir bopilutu doMmaa 
deledibirkattuaMmbJdir. Bueser, "Ikm-i bil-Mmbe" ba^ligi altiMa, 1606-1612. maddeleile, 
kijraetii evrak deiulebilea senetiei-m ge^erli olan hvkiM tamim bigiaitenai, li«kuki hiicciyet 
^.aittemii J2aJi et]Q:«kiMir. Cino ve devir i^leaii ]iukmm-ide olaa Mvale Konusunu isc 673-700. 
nMdelerle "Kimbu'l-Havale" bahsMa detayli oteiak i^tenii^tir. Akdiii nitel^M deli^ttanek 
aiiMmiMgeleri "Talivil" konusu da 254-261 miaddelenyie Misto edfliiiajttir. Kesa Mecelte, 252- 
253 nifiddeleriyfe kijnnetli evrak aigisiMaa onemili bir loaesete olan "Kabzetnieden ewel bon? ve 
satiloi]^ mMA ^axruf etme" konusimu da dusexdejuoj^tir. 

Ipus, kijraetli evxakm ilk seaaet tuiti sasaten "Stftece" kojuisu; jrakanda aiulaa Haoefi 
ka3aKuHaidan, Iiaaoca Mutooamed'in "el-Meb3iit"im "Kais" ^3 bahsiMe, "FeiSvSri Kadihan"ni 
"Kefalet" 54 ttahsinin soauMa, "el-Fe€va 8l-Hindi3«"mn de "Kefalet" 55 ijahsinin soaixada, 
"Fetlm'l-KadJr" ve "el-Hida3?e"aia "Havale" bahsiain ^6 soaiaada, Iba Abidia'de, "Havaile"am 
5? soatucida iplsairkea Haabeli kayaaklardaa !ba Kodame'de "Kaxs"^^ koausuada, d%er fMd 
ekoBeiDie geaeHikle JoaeilMHa olaiak "Havale" ve3?a "Kaiz" koaiisu ijiMe i^leanajitir. 

^ halde, kijraietli eviakai teaiel ogesi sajolaa "gMiBce"aia, "Siiftece" veya "Bolisa" 
terimiyte ea gok 3«r aMiii ve i^lendigl ka^noaklar, Haaefi tMi kajraaktodir. Aacak, bmm 
paraJtelolajakkijmetlieviDakiaea oneaili aiesetelexiadea bin olaa "Cico ve deviarftekiarli havale 
ve t&sim" koausu da ea ^k ^alil ve Haabel kayoaklaaia izali edilmi^tir. 

^a£ii Ka3?aaklam^ geliace, bualaxdaa ^s^abiMigiaiiz fikih. kayasklan axasiada ba^sm 
hrnia ^afifalttCfi. 204'819> "el-Omia" adlide|erlieseu, tnmn Nevevf'aia (o. 676/1277), "el- 
Mecmu' ^erhu'l-Mtihezseb" adlive "Ravsatu't-Talibia" adli iki kiyjQDyetli fikih kitabi, Iba Hacer 
el-He]?teaa'aia (o.791/1389)"TuMem'l-Miit3i^ ?erM'l-Mia3iac"adli eseri, Hatib-i prbM'aia, 



53. Smksi, SM37. 

54. KaJdilMiB, FaJruiUm Bism h. l/fmsw ^4J2cm£, Tmxiri "SMiim., B«]fm 1980, I0t'?i-?2. 

55. reta.va.-vi Hiaiivej, inf?294-295. 

56. «l-M»!pBaai, Bwltaaedlm £]»%'1-H»saa AHh. AMittedil, «1-Hi4av« (Fetkul-K«iiir ik bulikte), V&355-356. 

57. Bix^tii, V/350. B&^iim, Se4S%'l-m-ttM»r,V/350. 

58. ib& Kii^i)>a«, nlMn^, IWadO-adi. 



18 

(o. 977/1569) "Muini'l-MTih^ Perhn'l-Mmhac" adli eseri, Abdwlhaniiii ^mmi'im. 
"Ha^ijaeta'ji-^iriram 'ak TuMeti'i-MxjJitac" Mil degerli ha^ijiesiyle, AMm Iba Kasm (6. 
994'1^6) m "Ha^ijeta Ita Kssam ala TuMeti'l-Mulit&s" isimli hajijjesi, Yijsijf el-ExAebiii'xim 
"ei-Eavar li-A*niali'l-Ebm-" acUi eseii ve Osirmx b. ^ejti Siilewjaa BDjceyremi (0.1221/1866) 
nin ToMetu'l-Habib ala $erM'l-Ha^" jsiiulieserisikredilebilir. 

Ki3?metli evrakm onemli nieseteterniden bin aim. "Giro v« devir jglemi" deiiilebilea tebcsxli 
ve^a mutBselsil yasili havale w teslim konusu, net olsjcak daha ziyade §afii kayaaklaimm 
"Havale" bahsiade yeralaiakMj]^^- 

Malldfcaj^iaJdani^iade, lHiamMalik'ia(6. 179f?95) "el-Mwatfe"sm4aasoaia onun "el- 
MMeweaeta'l-Kubia" adlidegexliesen; el-Baci, Ebu YeM smej'msiab. Halef el- EadulM el- 
Malfld (6.-^5/1102) aia "el-Muataka ^erh.u'l-Muvat!i" adli eseri; Salik Abdiisseaii el-Abi'aia 
"CevaWm'l-ndil §erliu-Mu]i^am'Hmia](a HaM" adli Mtabi ve Ebu AbdilM Muhajiaraed b. 
Ahraed elrAasari'aia (6.671/1272) el-Camiu M-Ah^ai'l-Kijr'aa deailea Kurtabi Tefsiii gibi 
eserter, sftiedflebilr. 

KiymetJi eroakia oaemM bir tJM olaa "Emtia seaetleri"adea "Eisak istiliksk senetleu" 
Imam Malfe'ia "el-Mu^tti" roa "Buyu"' Koausuada'^O; JaymeUi evxaJoa "teailik cirosu" ve 
ateca|m temliM" deaiJea "Boicra. bor?ludaa ba^fcasiaa satimi" Koausu fle kiymetii eTxak 
diisealeaieaia oaemM jiarflanadaa bai olaa "odeaie saaitaaa ve meKaia" Isoaiisa da "el- 
MMewiene"de demyli ohmk i^lenmi^ta^^. 

Haabeli Kapaldanadaa jsaxailaaabiMigimis Mt&plar aiasaida gimlan gosteiebJiliiiE: 

Iba Kudame, Muvaffekaddia Abdulteli b. Ahmed el-MaMisi'aia (6. 620/1223) "el- 
Mttai" adli degeili Mtabi lie "el-Mitod" adli eseii; !ba Kudaiae, ^aisaddia Ebu'l-Feiec, 
Abdimahmaa b. Ebi Omer el-MaMisi"aia (6. 682/1284) "ep-^rhu'l-Kebir" adli Mmbi (el- 
MT3taii3e biilflflB basilmigtir) ve §eylm'HslamIbaTe3naiye, Ahmed b. Abdulhalim, el-Hanam 
(6. 728^1^^?) aia hMm. eserlenni topk3?aa "MecmiiSi Fe€va §teyhtt'l-Islaaa" adh eseiidir. 



59. ^M, «14Jaua CMuM«s^ul-Mu2«idL s. 107; N«vm, Bavzatu't-TaJiltm, IQf4?l-4?2; £bii IMu, ¥/240 
^jri^m, 11/198; a-B^ldtili, IfSlO; ^irmd, V/240. 

60. mUM I. Bms, elrMum(&, s. 525. 

61. MaBk i. 2ms, elrMSaft'mae, M271-272. 



19 

HerMlbnKisiacae, "el-Mi3irii" ve "e^-^erhu'1-Kebir" adJieserteiiiiia "Kais" feDirasinuia 
"SMlBce"-jala ^toJbeter axasixidaM taortijitoasntt i^terfeea'^^, "Teslim alutmiadaa toxcim I>iii5to3?a 
ve;^ tozigMan ba^Jsasma satom" ]sx)]a«su ite "Sattlmi^ rmMi, teslim alinmadau mii^tensi 
tieorafiMaa Im ijajKasnia satirm" gM layojetli eviaJaa tedaviilmie ijik tataa rjaeselelen" de 
"Biijm" bahsinde detajdi oteiak delerlejodioQai^tiic^^. Iba Teymij^ de, "Mecmu-u Fetava 
§eyM'l-lstem" adli Mtabixuri "Buyft" Koatisimia, aMUer ve akWeiia ^artlan haManda "HaHsm 
altg-veij^ v^^atealaiTiaaMiolaiaklsaibtjlettitihieri^lem, bey* ve icanedir. ptokii, bu Jjonulaia 
ne istflaJita rie de lagam bir laMit getintad^tir. HaLk., sadece tsetodk aMtle3ee bagli Mmak 
aortDoda de|Mir. Nitekim, MaliM eKolii da bu dograltodadir" diyeiek^^ tojiTiietJi evrakm 
degi^E taxsim va i$]e3i>l$! bl^imlamie genJ? bir ufuJda baloiim imkam bab^tnoi^tir. Kesa^ Ibii 
Te3'5im3?e, aym eserima bir ba^ifca yemde de "AMiier ve ^artlaxda asl olam heMiktir. Yeiii, 
baranik]]!! haKIuMa rtass buluiirMyaja her aMt v& ^art helaMir. Hatta, barara oMutuna dair 
3Ei«ssm bulinonaji?! onim betel oMultuoa dair delildir. ^tter koaijsijrida ea Mmyet^i etol 
Haabefi elaollidti:.'*^ di3?eiek Jajsoietli evials. gibi jiem koauJami rMhi3?et tacozim ve ijleyig 
^artian bakkixtda mm 3!i]il gdstexici bir be},>artda bulimmu^tor. 

Zabixi, Ca'fei! vie Zejdi eKoJleriE KayoaKlaam gelince; 

2ahin ekoltodea Iba Hazm'm (6. 456^064) "el-MuhaM" adli kijaoiatli eseri, Ca'feri 
mesOiebi otoiiteideiladett olan el-MuhakMk. el-Hiffi, Ca'fer b. Hasan'mn (o. 676/1277) 
"^xaiu'l-Istem" adli degerii eseii ve Zeydi ekoliioium oaemji ^ahsi^^ttenndea olan. ^ev^iai, 
Mtibamnned b. All b.MTJbammed'ia "Neylf 1-Ev^ ^rtai MmteKa'l-Ahbar" isimli degerli hadis 
kayoakb. fiknh kitabiiir. 

IbaHasm, "8l-Mi2baIla"adlieseiiiQde "YadeJiigtemleria ve borglaimsenet M tevsik etmek 
faxadsr" diyeiek kiymeffi evrakm viicut ve taosimiaia hJikoki degeiiai ormya koj^rkea, eh 
IviubakkJkel-Hiffi, de "^mu'1-Islam" adli eserima "Havale" koaasimla "Giro ve devir i^lemi" 
otea mtiteselsil yaeib bavate koaosmiu ve bavale partlama i^lsmektedix^. 



62. ibaKnitome, «1-M«M V?mQ-^^; "t}-^Ml-Ktbir, M391^93. 

63. il>s.K«ia]B.e, eH«lH^ M238-243. 

64. a& T«!|mip^ i&]bm«4 h. MMhOim., d-Hdimi, Expi 1991, ISOXf?-^. 

65. ikt T«iFmive, 2202150-152. 

66. HilE, Ca'&r i. ffeSJia, "^emu'l-jsiam fi Massili'l-lfckh, Yel-Hk^a", Km. MOOi-WSS, inif361. 



20 

A3«ica, UsiUl 3?oMeri mmacaat ettigmiis kajxialt eserlerderi bin Su.3Hiti^ CeMuddia 
AMiHialmian'a <d. 911/1505), di|eri de Iba NQcejmi, ZejawMin b. IbralaiiiVe (6. 970/1562) 
ait "el-Ejfbah ve'a-Naaair" auili iM filsM Mdeler Mmbidir. Bu Kimplara deli^ik toiuilairda, 
dseUiJjle Sm^uti'nin "el-E?baJi ve'a-Na2air"iiun j^asili Mvale i^leiialeii, 3'92ili ifaoar ve 
boi^JariJOoMa bulmiffiaaii: ve borgtoia tasanraf etQ'iek gibi Konulan igenea "Yasili I^leaoiJer" 
bahsinde^?, Ibn Nficeyjm'iia Su3mti*imi Mtabiyk ayni ismde olaa. esemua "Yasili I^lemfeiia 
AhfeSmi" JsoruisuMa miiirdcaat editoii^tii-^. 

AjBOca, ^tibi, Ibiahim b. Musa (6.?90/-l-388)nm "el-Muvafakat fi Usuli*?-§eriati" 
isirnU ki3?metli eseriue de aaman sajiMii geriel il]fce ve kaddeler feonusmida ba^ vmulaiu^tai^^. 

Keza, medem, hukMld, cazai, msM. ve ticail looaularda on»k seaet niodellem-d toplayaa ve 
toisymi^ sWsce, police, Mvale ve bong ikian gibi la3?metli evi-aKi i^ileMiJoen seneT 
ODoeMexinide igei-en, iki OsmanlKa eser de bajtvuidutumus kasmaklar arasaida yer almakMir. 
BunlaidaE bid, DabbaisMe Nmxiaii efeMi'3« ait ve 1248/1832'de Istanbul'da basitea 
"TuMem's-Sukuk" adli eseidir. fldncisi de, 2i3?auddia efendi'je ait ve 1284/1867'de 
Istaabta'da basilaa "Canaiu Eiivan's-Sukuk ve La3ittiii'2-Zi3?a li'Zevi'^-^tikiik" adli eseniir. 

^\jhaMe, Kipaetli evrakMi sayilabilea sMtece ve sutoiku'texsak gibi basi seneHer ite cino, 
havale ve aval gibi koau ife ilgili baa naeselefeiia, yokanda sitoedilea klasib kayiiaMaida 
l^texidxek oxtaya koaulm^tor. Aacak, sltftece ve svikuku'l-exaak gibi bazi sex^tibxia aailaa 
kJasik. Islam hakvk MymisJarndd. ele aMmiasi, pxatikB btiluoaa bir vaKaam sioxlajixmsaidaa iJeil 
geJitisea tekaikmaasida ciio, havele ve aval gibi laeseteter ise okyia fai-asi okcak iMi. boyutmiu 
Bsbit eimek acoacma yoioeUk bir dliigiiiacedea kayoaklaaaiatoadir. Bu aedenle kiyosetli evrak ile 
flgili WasiX mrtipualar, piatik ve teorik nieseleieie yonelik olarak cereyaa etn^i^tir. 

4. Mmaia Islam KaynakJUin 

Dtoyapi Mkm olmaya veya uluslaraorasi platfonaJtoda soz saMbi dhmyt telip oto 
devletter, butwa Imtenyk efcoaomik ustaaltik kajanajta ve iktisadi Mjeatei egesaea olaaaya. 
gal^ioakMular. ^te, ticait bayatrn ^ dasaan MtottSonde olaa Baaka sektoxtl, Menkml 
Kj^metter Boisasi ve bu koiTaalaaa oaemli bisaiet ve gal^ma aiaci otea krpaetl eviak gibi 



67. Suyid, d-Ejkaiv«VNaaiir, Beyntt 1^83, $.308-311. 

68. tta.Hii»?m, s..«)3-40?. 

69. §atiii, ikaldm i. Musi, d-ICuvafsklt fi Usai-j-§«iiati, Mdd£«, tyJB8 -iL 



21 



sektor w joatemtem ekonomik mtaoluk miJcayielesMeki oisemim idmk eden mmsjx islam 
bilgiateii, alteiMtif 'banJsa ve toisalaim tonibiQasi veya mevcut Hlasik Ijaidsa ¥e torsalami 
islamlaiitmliiQasi ve altematif igali^xQa ;^xits»^mim olui^^imlD'jasi glM konubxda onemli 
aia^tranalar japadsen Kiynietli ewafe alaraMa a3?m ga3?xeti stMttaaemiglerdJr. Dola3?3srj?Ja 
kiymetli evxak kouusuMa sadm ^ifa v^xeceK. ajca^tixmai imioolemia xasda}?arjQMik. Nite]um, tstem 
alamyte kiMugumiiz ymh. ^iimsiai ^ ixicelediinnjz Kaialoglar sonucuxtda Ki3iTrjeiU. evicak 
sahsiSZDda sMece hid eser digen paiagxaf olmak iisexe pu doktimaxilan tesblt edebMik: 

Prof. Dr. M^Jtoanjiined Atacued Stoc'm "el-Evra3m't-Tican3?3« fi'g-geiiati'l-Isianiij'j*" a>lli 
esexi, kipoetiie^xakiaoasadace "Ticaxisenetler" tiixtirdi Konu etmestoe xagxoea, kexidi saMsirida 
•jcastMJtmas teifeeseBlir. Bn eseide "ncad seioetler" bir laiaftm agirliKli olaxak tauM cephedea 
iaceteaixkea diger taiaften fOsM agidan degerleadirilmijjtir. 

A^xit ax^tmaalaoaaa laSMi tevmn edea we ^iiiMi3F@ KMar 29. iiacu. ciMi xia^ioedSaii^ olaa 
Kuveyt Fitoli A]asiktopedisi'iim"Mv^"msddesiMe stjfteceaia fikhi cepJiesi degertendixiliioigtir. 

Buntem flaw edileceK. ibir to^lja eser de, Katar Oidversttesi ^etiat Fakiitoesi Oiretim 
Oj^etexMea Prof. Dr. Ali Ahmed es-Salfis MafiMaa kaleiae aliaaa "el-Muamelatu'l- 
Malij^tal-MiiasixafiMisdm'l-Filda'Hslaijrii'' adliesemide kambi>x> senetieriyle hisse seaetlen 
?e %Ji?i}]en i^Ie^^^a prsgxailardir. 1988 KaJare'de basilaa v% ^ag bdluxodea ibaret olaa bu eser, 
BiiixiBCiBolamde klasik hmM hizaietleriadea sd2 edeikea baxtka liaaabyla pois^e, gek ve boao 
senedi deailea ticaxi seaetleiia tahsiliai vie hisse seaetlen ile tahvilleiia dmumtma kaama we 
£ikM delilter i^j^iada degerleialirraej^ caligair^tn'O. A3?m ^eria lldaci BolmoMe, dovis atoa- 
satmu, boxsadtjoramu^ klasikfaizcibaakalana fa£^^ i^leuiniptir?^. O^mtcu bdlumde ise, 
teavlM ve ticaxi olmak xzeie her M s^or<a gepiixdn detexlexidirlhaesi 3?apihxi2^^. 

Pxof. Dr. Abdvlhamid Mahmud el-Ba':tt'xda "Esasijjata'l-Ameli'lrMasrafi el-Islaxni" adh 
muKa3«seli araptcaaa esetiadeM pragMtir. 1990'da Kahire'de basilaa bu eser, Klasik baokalana 
kaaoai we fdshi a^idaa degerlexuiixroesixd. yapxaalitada. Dort laebhastaia ibaret olaa bu eser, 
Udxici Mebhasta IslaM baxikanm fdali3i%it ve hisme^riadea bahsederkea KambiiiQ seastiexixua 



?0. Sdvs, M. MM.6i^ "«I-Mum«}^ul-malii/etttl-mv&$]i% ii mizmi'l-FikMl-hhmi" KMn 1987, $.87,124- 

l«JO. 

?i. SalSs, s. 178-220. 

72. &Ms, s. 379-400. 



22 

ve talfflleim ?er*i Mkmiiinu orte.3?& kojniQaktada^''. 

Piof. Dr. Yusitf Kandavi'niri "Fi3diu'2-ZeKit" adli degerli eseri de bir-M paragralk Wsse 
senetleri ve tahvilleiden soaetmekMir. 1991 Bejrot'ta basilaii bu eserin biiirici cMiairi onucu 
fasliMa "Hisse ve Tahvil senetiemiia seljatlam-idaa. S62 edilimkiB, bu '^esiyle ile bu serietlem 
taaiimlan [^s^ilmakm ve fikJu Mikumleri aijiklaimiaJiMir^S AyncA, ajau eserde "tsJivil 
seaet!8n"rd]a ve doMsasiyla paiaja lenisil edea btitim kiymetli evrakm jxiahiyeti koiiusmida iM 
farkligoiiJjsmomyaiatiMigiifade edibiiektedir. BuM goiij^ten biiiae gore, paiaja tejiisil eden 
seneder, vadefi borg seae^ii olup temsfl ettiMeri ^ey borg paradjr. lldaci gortii^u teiiosfl eden 
Ebtt Zebm, AbduKahmsm , Hasan ve HaJM'a g6r© ise, pamja tsmsfl eden senetter, ttearet maOi 
gibi emtia wasmundediiler'?^. 

Piof. Dr. Mii3tafaAtaM2erka'im"el-Fj3diul-IslaaiifiSevbM'l-CedM de 

senetledtt tanzlm ke3?fi3«ti]ni i^teniekMir. 1968 Dirm^k'da basitoi bu eser, iktoci cflm, orf 
konusunu i^tedsen "Seneierin ^izimiade, ijfeilinin sadece iaazasiyk j^tinniek, bugunkii zmmm. 
oxfun geiegJdir. QwMl, flgiliam imsasi, 3«m bir aJsdia olu^tij^uau ifade eder"?'' dijenek ciro 
i^IaioQinm onemli bir Mvale i^hmi oldi]|:unu besi^i etmj$!tir. 

Dr. Mustafa Kmml Ta:^'m "el-Buauku'Hs]ajm3«, el-Meahecu ve't-Tatbik" adli eseri, 
kJasik V© tslxm bankasalik feonusuada gok degerli bir esexdir. . 1988'de Misir'da basikn bu eser 
de baaMami 15 hismetlemideri sos ederken "Ticari 3enetler"in mhsil keyfijetiMea?^, Msse ve 
tahvil se3ttetieriiutt ataft-sauaandan bateetmektedir?^. 

Ajoica, "Boisa" koaulu Jioakaleleri igerea "Mecelletu'l-Mecaiei'l-FikM'lrlslajai" gibi itoi 
deigfler de zaraaa mmsx baf vuidutumua dokimianlar obnu^iur. Bu tip KJakateterde doJayli 
olarak da olsa, bisse senetleri, taJivOler, dovia niubadelesi ve Mm kambijo seneiieriiiia 
kullanma gibi baa kisraietli evrak torteriyJe agili deiin inceleaie ve tesbitler 3«r abic^Mir. 



?3. B4*a, AMidiamii KMaaui, "Essiiicsiul-Aaeli'I-M&srjifi el-Blaai", KaMre 1990, s. 27-28. 
?4.Ba%s.28. 

75. EariSw, Yvsvl, Tikiu'z-Sekalf, Beyntt 1991, Iif521-«28. 

76. Ksriivi, B527-528. 

77. 2«t», Mtsstefo. Ahm«4 " d.-F3kl.ul4slami fi SeviiM'lrOiia.", Djmijk 19^, illf871.S72. 

78. Ta-vd, WBiistafa K«mal, "a-Bwnlkul-iskaivift, al-MsaOweu Wt-Tatiik", Misvr. 1988, If 118-123. 

?9.Ti^»134-138. 



MeseM VeJibe ZaimyWye ait, "Boisa" koaulu bir imkaMe ZahscM, tojsada cemym. eden 
okylam l^dkaratk, boxsa)?!; "Mali Evxtali Boxsasi" demlan hisse ve ^viBsmi satiMigi boxsa, 
d jgen "AMtbi vsy& Ko&imtkr Boxsasi" deities e^yamn satiMigi boxsa dij^ ikr^ w^m edeiek 
mcetemiptir^. Qmliu, menkxsl kiyjnetter boEsasmi mceles^n bir Jdmse, hisse ve tsijb,vil 
sesetleiMiQcelemeksEorimdaoMiigii glM, aMdar ve}^ kontm.Qar boxsasmi iBcele3i«n hk MmsQ 
de, e]de looevcut olmas^aa xoallaxm alim-satimim mcetemek looecbmiyetrnde kaJir. 

Ajoca, a3«a dei^i iglMe 3«r alan "Islam Hiikiifaioda Boisa" Konulu di|er bir rMlsale, All 
Ahmed es-Salus'a aittir. Di*. MusM'a Tabifi's* ait, "Menkul Krpoetter, Borsa ve Timus 
Dejoej^iopd" konulu di|er bir ma^alede igok delerli bi^iler venlnoektedir. Kesa, "Meiokul 
Kiymetter ve Emtk Boxsalan" koxoisuMa Islmn. Fibh Ko]Qi3e3a'ma. Karama igiran metin, 
"Meclisu'l-Mecmei'l-FiMii'l-lsMmi" adli ve 1980 MeKfee'de basiteadeigide 3?a3?mto]Qm3^m'. 

l^te, muasir Iskmi ka^noaldaxdan, Uhm huloxkimun temel ka^iisoaklan olan Kimp ve 
Sm-aiefin genel pxexisip ve iJKeleil ile tMd Mde ve ilKeler i^^uida yapilaxi ars^tixxQakmi oxiexjou 
wriJxde£iMe& ida^abiMiMenmisden basilan bmilaixbr. 

lY. KIYMHTLl EVSAKIH HCAfil HAYATTAKl OHEMI 

Iiisaa, ha^^atoom devammi sagiaji^n, oxum texoel iliti3?tBy^laiuu kar^ila^^i iki onemli seJitor 
taaim ve saM3?lidir. Bu iki seMjruE Imn. niMde ve miiiderim insanMmi hJ2:metl!ae ra^iym. laktor 
de tm! l^ekenir. Yaxd tDplumim miih^ oMingti JM^laxm saxoaronda ■^m& vH&^tmhmsi 
gorevini usttenmi? olan tfcaiet adamlan, bu goioevJerlm sfliat, gtivea ve itijooadm oMijgii bir 
oxtamdage3PS«kl^limieki3terIer. Buuadexile, odeme, tedavulkokyliligi ve giivexdili geiektiren 
ticad Ihtt^teoQ. dogan kambi}PO sexietteii M menktJl Kijirmetter ve emtia sextederi gibi sesederiE 
pratikteM vad]|i, kijonadi eviak hukukunmi dogx&asuia xieaden olmii^tur. 

XJiosal ve tilnsiteQcaxsGSi dtesei^e ticaredjii gitdkge oxtem kazaxidigx, Aoi&yssvylaL ticaxi dola^im 
sistemiiaa sm'aM (^imsi geiekt^ ^ia, kaiabi3?o sem^n, taliviller, Jiazixje ve devtet boaoMn 
gibi bazi kTsmnetl evxaklar, pam foxik3i};cm.u icxa edexi ve cim ile paxadaa daM luzix i^ girexi 
biner mtibadele axaci olmu^tor. 



80. 2«iay1i, V«M», "es-«%*:i*ul^9sli^", *T;fe«elktul-M»mi!il-FjkMl-islmr, Kfekke 1988, S. 5, s. 1319- 
1335. 



Z4 

Ciio sajresMe toyaietli evxaKm, oaeUikle fcambi3?o senetiemim ^cixe salM^i ticarf 
iQi]5imaaMtpam3a|k3?ama2. QmkxL, bir ^ir efeKtif paiasi olmaditi haMe elMe bulunaa to 
gekm. noinittai de|eii ite pek ?ok mal satm akbilir. Kesa, JajraostU evrakm ta^miKiasi koky 
oMiigu kadar ^aliamktan ve satiiilmekten kormmiyasi da kolajidir. 2im g-almsa ve3?a jitiiilse 
ge^ersis iten edilebilic. FsMt nakit pam oyle de|Mir. Her an pamya §:evrjlebiten ki3m^tli eviak, 
iT2ik03u olQoayaa bir paiadir. Bu nMerde ^uoiMjiQ senetiemie "^iria kSgit parasi" denilmi^tir. 

Kiyinetli eviak kapsanmida bultmaa kambijra senetleri, pam gibi bicer knedi ire odeme 
aracidir. Memteket iginde ve d^mda e§ya. ataa-satmimda odeiiae aiaci oMmk kijiiarato. Bu 
sa3?ede mfi^teri vadeli 3?Dlk emtiaj^a sahip oMugu gibi vadesi gelince3?8 kadar boxcimu odemek 
U26i» pamsa t&mm &tsm ixakmrni da eMe etmi^ olur. Diger iMaftatn satici da aide ettigi sextet 
BseriMe henjea lasamif edebflir ve ommja aJj^-veii? 5'apabillr. 

Utosteraiasi tican i^leiode ise Memeler kipoetii eviakm kambiyo sensttejia fle yapilinca 
miKiioKleter daJia da kolayla^JDOijfta-. OmegiE take di^nidaki ateca|mi tehsil etmek is^y&o. tOccar, 
jraiHi^jMa boluaan bo^ylu vizeme polige gekeiek onua kabul beyaium mmx mw^ oto- DaM 
sonrn alacakli bu polipeyi yait ijfinde de sakbilir. Ticaii sejoeUer bixer odeme ve knedi aiaci 
oMugu kadar aym zamanda birar tamimt vasitotsidir. Para gibi odema araci olarak kuUaruoaa va 
tedavul etme nitelilinde bir kijwietli evrak olan ticaii sexietier, dinamism, glivea ve sur*at 
geraktiJD&n tican faaliyetten kolayk^trnioak va ekonyomik hayatsi canMik getinx^k gibi gok o-rnnsM. 
goievteii ifa etifnektedir. 

Kesa, bututt kiymefli eviak, ciiooaua tejihis foiiksiyorama saMptir. Yani muritesam bir ciio 
silsifesi, senet hamflinia, hak saMpl^iid isbata yarar. Ciro j^Jeaiiae konu olan kiyoaetE evxakta 
biitfin cirantater, laaute kaipi sorumlu duruiMa oM^jfu gibi her onceM cimm. da soiuaM 
ciianmya kai^i sorumlu ve kefa dunmiundadir. 

§u liaMe, Kiymetli Evrak Hukuku, Ticdrat Hukulomua bir dali otoasina lawmen ticari 
ili?.kitewie tacideje yaidimci olmak laoktasinda biiinci deiecede lol oynamakMir. Kiymetli 
evraktan kabbiyo senetleri sayesiiuie ekonomik hayata, butiia kiymetli eviakm tedavQlu de vijcut 
bulmij^tar. Bunun sonucmida tican hayattaki i^ ve i^temlexin imkan va bacminde belii^i axti^ 
gdrolmt!^, buyok olgiMa ukanma dnlemni? ve piyasa ^teyi^inde xabatlanma sagknmi^tir. Hatia, 
son yilkxda bankacibkta kuUanilmaya bs^lanan kradi kartian ?a alektioonik axai^lar, kiymeti 
evxakm yarini t^lirli ballerde makinelenn alabilece|i ?e 3%ni ozel hukumlerin duzerdenmesimn 



25 

gerekebitec^i olasilgmi omya giisaraiaikMir. Zira, bajoka hesaplaii srok bilgisayarlsm 
ge^iritoej'e ve meiJkul Kijiraetier portf63?u (pam ctisdaru/para M^fsu) buiilaxla tutolma]?©. 
bajiaiaiajtir. Bflylece wloslararasi Orf ve teaniDJe uyg^m olaraJi taiEioi edilen las'inetii evraK M 
mm. hajam oneroli bir flitijiaj gMexitoi^tir. Osellikte pamji teriisil edea ticeii serteiier, ciro 
s^y&sMs r«aMt 3?erme toillaroliBak siiretiyle ilitisajii dixiamiliieri. hislaxtdiJDaa-alL iDplimi 3?araiiria 
bliyak Immibt vieixfiigitir. 

IgtB biitJcanSnejioe saMp olaa Kiyrjietli e\ncaOfa jsakmdaii taourM]! i5?m bu JjavxajiiQiri Jiutaik 
agisiMaa taiumi, tanaim bigimi, ana oaeffikleri, ^i»ifi ve torleri; tahvil, devir, cino, defiler, iptal 
ve sija gibiMj'metli evmkm ana KoauiMmii modem hulmk ajismdan incelejieiiek om^ koj'mak 
ve daba sorua Islam batuikn zavi3%smden ilglM bukuk ilkalen ]$}tuula da degertendixxiiiaK. ligm 
bu bcisiislan axa^itinp smims;^ ^ab^acagiz. 



I. BOLOH 
TORK HUKUK SISTEMIHDE KIYMMTLI £V»AK 



27 



BIRIHCI BOLOM 
TORK HUKUK: SISTEMIHDE KIYMETLI EYRAK 

KiyiJietli ewak ite J^fli ^raa tjflgieri Gin? bolltotoie vieniii^tili. BmMa lajaioetli evratoi 
tanhgesindea, hukiiki da5^-js|:inKiari, JiukuM kuianilamidaa, tsmel kavi-aailaxmdai-i ve 
tiJBfleiMea iJicaz agarak sosedecelia. pwiKu, Turk Mevsu Hukuku agisiMaa omja 
ko3?aca|ma2 M boiler ite Iskm Hukuku a^isatiatt kiymetli ewak konubnm iaceleme ve 
^^ttbMJnm XDokam tmlacagiz. 

KiynaetiBt Evrak, modem hukiikta police, g&k ve tono gibi tican senetter; hisse semikxi, 
lalivfller, kar omkligi l>elgesi, gelir omkl^i seiiedi v^e fiaaasmaa tjonosu gibi jneakul 
kijmefler; niBakbus seaedi, ta^ima senedi ve koni^ixtento gibi enitia senetleri ite ipotekM box? 
seaedi ve imt seaedi gibi Ep^ HiskukuM ili^kin seaetier olai-ak 3?er alir. 

KjjnDoetli evrakm mrihsel geli^iraiiDye baJoMilmda, hukoM bir beige olarak esM 
sajQiaiaaiDaaabenkijBaraM^tigdimm-. IslajatajdMade de -Ikinci Boltode ifade edileceli m&m- 
degl^ik adlada kijUaadaa ve liBkuk mraimdatt ksUbxH editea ki^naetli evxak kavrami, bi^inika 
Mvi3«tM xioodem bukidUa eMe et]Qa?tir. Yaai, }i>eai igerigiai ve kaawi ]iaaM3?etini modem 
hnkukJakasaiBi^ti gibi. eski :^?er^iai ve hwkuM Mvij^tini de Islam hukiik maat^i, dw^uaeesi 
ve liTikuk naodM igeasMe de raiilmfasa ettigi goralmu^tuir. . 

I. KXYUWrUL ETSAKIH TASlHgESl 

Uk seaetiem esas foaksijioaa^.ddeme amci oJaiak kiOJtoilmak degfl^ texmil etcii jbakki 
tevsik etmektl Bati Mkukinnm bu seaetlere paiaisal odeme ve tedaviil foaksi^au 
ks2aMim>a3^M Ki^iae^ Evxak Hukuku deioilea ^ai bir lujktik dali dogmii^ oldu. Krpi&iU 



evmk icMe bu foaksijioxyan en iji ta^ijiaa ticari senetter oMu|ii igia, kijQioetli evisJi denilmce, 
ba^ta M senetter akla gelJr. Bu joedente JsijOToetli evxak MlMridea sos etaiek bir balaixia, ticari 
hayam kuHanilagelen yasah. beige ve senetlerden s62 etnoek demektir. Dolayisiyla, bm-ada bu 
seaetlfiila wM mceleiudsen sejaetter, bijiimiku adiyk degil, ticari yasali beige olaiak 
incelenecektir. Daha sonm taiiMa seyid igiM© geli^iak kiyjioetii evi-ak Mviyetine biimiatt bu 
senetier Jiukukimm dog-oju, yet ve zanmi tesbit edileiek 3?apilacaktir. Bmm gore Kijroietii 
evmk, "Batida Kiyjooetli Eviakm Gel^ioii" ve "Turki]?© Tarihmde Kiymetii Evxakin Geli^mi" 
ba^Uklan altiada bu bSlitode ve "Islam Topluai Taiibmde Ki3?metii Evmkm Geli^iaii" ba^bgi 
altiMa da Ikinci Boliimde i^fejasaek Ijsexe lip ba^bk altmda incetenecektir. 

A. BATIDA KIYMEILI EYfiAKIH GELI$IMI 



Kiymetli evxakm ilk kuHanuKi yen ve aaniaoi hakkiMa delijik goru? ve tesbitler vaxdir. 
ICimtoe goiie, ki3?3DttetIi evrakia oaenili gesideilMen olan kambi3?o seaetleri derdlen police ve 
bono jle havale j^leamdn ilk (primitif) islerine, (M. 0.) 3000 jillannda yasibnu? HaiiQiB.m€bi 
kaaualaioMa jcasttajoaak miiJiTikm-idiiri. KimJue gore bu senetter ilk oiice Roma'da orta3?a 
giknaijtii^ Nitekim Roma hukukunda polige3« benser ?6yle bir belgedea sos edilnaektedir: 
Pejmumtio denifea bir havale belgesi ile Argeimrius derdlea backem, kendisiae bir iTiikmr para 
tevdiedea^ahsineiMiyle istenileE kirriselere odemede butandugu, daha soMa ortai£?a|da bu tor 
polige ve havaleden istifale edMi|i nakledihioigtir^. Kiniiae gdie de kiymetli eviak, ilk olarak 
Qia'de Vn-X.yugyillar axasmda kambiyo senetierine bextaer senetler ^ekliMe kuUarulnu^ui^. 

Aacak, Bauh kaimaklara ve bu Kayiiaklaiilaa istifade edea Cumhmyet doae»ii Turk 
hukok kayioaklaimai gore, kiyxoe^ evxak, osellikle kartibiyo senetleri, ticari hayau smirk olaa 
EskJ^agda biliamemekte aacak ilk olarak ticaretia gea^ bir alaaa jayildJli Ona^aida 
kuUambM k mydj,. Buna gore kijmetli evrak, ilk olarak XII. jiisyilda Roroa'da veya Kusey 
Mya'da orfeya ^ikai^tir^. 

i. ixmxsds, s. 131. 

2. Poroy, s. 103; Kiaasiopu, s. 6. 

3. Domaai^, s. 131. 

4. Poroy, s.?. 

5. Kiaaeiopu, s. 93-^. 



29 

Bn Mymk^m goie, Italjja'da flk olaocak bonp senedi tipMe oita>-a gifem JajTOeUi evrak, 
?u tarihsel stceapleiiien. sonra bugtmkii liutoM maM3«tine kavii^mu^tur: 

1- Xin-XIY. ymyHka: arasmda HiSfmetU evraktan once W fejtit Isono senedi ortaya 
?iitamj!tir. §65*6 M, Ortagal'da ticari haj^at geli^mejie ba^k3?inca, siteler-aiasi ve fllfee-ajin 
ticaret japjioafc ve ticari i^Iemlem geiektMlii odeiriieileide btitaomak iBcirlere, jToDanE emia 
olrjoaji^i, uk^jm axajlammi 3«tei3csi2li|i ve paiaJaim de|i^ik olmasi riederdyle 50k sUsmu 
venyoiAu. O donemde tjcaret, kervaidar ile kaia wya dems 3?oluyk jiapdi}?©! ve ijeuii 
3iJ]rir5?oxdtL "ncaxet kafilesiride yer aten tiiccarlar, >xil tehlikesiriederi ve pam tajinia kulfetiriden 
ktatotoak ve paiasjm Jsolaj'ca gidecegi jseijn parasiyk detigebitoeJi jgin. }imk&ihih bir aids^iBa 
3/api3?orkiDdi. Aidaprjaj'a gore tliccar, baidcere bir miktar paxa verijor, baxiker de buna karjtibk 
tljccam, paia3?i aMigmi ve gidecegi 3?eide, aldigi paraiua ajnasmi vejpa oraidaM caxi pam biimd 
iisemulen dovia odejecegini taaWxiit edeii bir mektup senedi verijordu. Boylece, bti donemde 
taymeUi eviak clnsiMen ilk emie 3?a2ili senet (bono) ortaja gikmi? oluyoidu^. 

Ancak, s^ikanda ifade edildiii gibi kiyinetli evxakm flk olarak XII. yusyiMa Ronia'da 
vej^a ltal3?a'da ona3?a giktigim kabml etmek gergeli yansitmiaofnakMir. Qmku bu ara^tirmalar salt 
Kita Axmipasim bas alip diger bolgeleri yadsi3?an taiafli ve bolgesel bir jjaklapimm ik-mii olarak 
gorutafiktedir. Ziia, XII. yusyiMa Italya'da ortaya giktigi iddia edilen yazik senedin, ilk donem 
Islam toptaminda miMi YII. ve Men I. jrasyslmin ilk yaasinda iptidai bir polig* (sMtece) 
bifiminde kuBaniliili bilixumekiedir. Nitekim, pek 90k Islam hukok kaynagi, donemde 
kiiBamian sMtecenia huktiM dTirumuadan babsederkea ?6yle demektedir: "Siiftece, ticaret 
mallamaa ya da gelirlerinia tiansferi snasmda, meydaaa getebilecek dlasi bir tehlikeden 
kuutoJmak igin odtog olaioaik veriten. para liai^ilitinda alman yasilr bir beteedir veya bir 
ba^}?asma yabanci bir memleketfe kendisine, vekiliae, yakinma veya dostona odemnek iisem 
box; para verilip kar^ililinda borcurom belirlandigi pekUyle odenmesird belirten odeme 
belgesidir."'. Bu hustjs/ "Islam Toplimnmda Kiymetli Evrak'm Gel^imi" ba^iljii altmda 
detayli olarak i^lenecektir. 

2- Muasjr kaynaklara gore, XIY. ve XY. yijsyilda, bono ile birlikte police de kiymedi 
evrak olarak ticari Myatta kullaralxnajTa ba^ilanmi^tir. Ancek, zamanla oderne vadini igeren bono. 



6. KiMeiopH, sM; 'Bmi% s. 103. 

?. ib&Hm«m, V&^S-^6; d-I^isk«li, ?;3S0; %h. iUbiim, 77350; B& E^sSiSfot^, «]rM«^ M390; F«l:&m-in 



30 

3«iMtQmii3de havale amhij^etindeM polige]?© tBrketmii^tir. Mesek, Compser demtea borglu bir 
banker, baj(Ka yeiie ffcaaiet etmekte olan arkada^Hia 3?!a2d:^i jaektup-seitedird (bono), ilcim 
veieiek arteada^ma odenie 3?etkisM venTnekte v& odeimiedili tekdicde de bum keMismin kefil 
oldi3t^i^ ve 6deme5i kexidtsmin 3?apacagim teiahhut etaiektedir. Bu odejoie jetkisi bir mMdet 
bono senedinm kuJIaxulmstsma hizniiet ctmi^ is& de daba soxtm febdar oJan &ir ^m, ke^ideci 
olm. bartkere kar^i ba|im3i2 bir bakkm dogniasEm neden oMn^tor. BoyJece kambi]^ 
senettexioden bono v% polige sexietieri bu dortemde ticari bay&tta sahxtieye: ^iknu^ oldukr. HiUasa 
bu tiir polijenin iptidai jiekli, ba^ka bir jerde otamn bir kimse}* \i(M bir mikm paianm 
hamiljike odenmasi i^isx ystzilan bir maktuptasxi ibaspettir ^ . 

3- XYI. yifejiMa kijnonettt eviak uzerinde cino intern jrapitoiaya ba^lanrai^tir. Bu donejiMe 
ilk olamk Cenova]i ^oirter tamfindan poli$« ?a bonmimi ciiio edilme^^ ba^landiti ifada 
edibToektedir. Giro iglemi sajesinde, cirantaJar jeni mustakil bonglular poaisj^oiomda, lehdarlar 
dayexdal^aklibamillerolairsikkabul edibnl^ ■^rt boytece ekonomik onem oxtm. pollge ve borto 
senetleri, tedavlilii kolay birer odeme ve kredi araci halina gebni^lescdir^. 

Yukanda aailan donemterde, Battda kultorolaa iptidai senetteiia tansim hakkmda bir fikir 
edimbibneki igm.^ basi kayMklana yasili omekleriai ve WKsiia gekillenni tesbit ett^i iki oraek 
sumca|i2: 

a) Xn-X¥. srazyillar arasnda A.vrupada kuUanilaa ilk seruBt oniegi ^oyMir: 

"Cenova, 15 Nisaa 1350 

Ben Cenova'da mukim Bajoker N. N., sm Cenova'da mukim &2r P., P. 'den. 1.000 
Cenova altmi aMigum, bum kar^iJik biszat vaya vekflim eliyle sise ve3?a wkilimse 800 Floransa 
atoum Ftoraaosa'da odeyecelinii beyan edeiim. 

Kaipibgmm a]mmadi|i yolunda bir deH denQQueyam hakkimdan. feiagat ediyorom. 

N.,N.» 

Bu smet, KE -KY. y^yiDar anasinda kullanjlaa mektup-senet omegidir. 



8. Doayisi^, s. 132; Kma^iopu, s. 94. 

9. Ki2&R»gt«, 3.94. 



31 
b) XY -XYII. yQssnflar Avxapasania kuBamlaii. Jsaaibi}^ senet omegi poyhAii: 

"D....*]]i«-Ftoraasa 

Bu noekttp ]fcai?ilJiiMa 15 Masas 1350 miihinde Cemvali P., P.'5« wya veldliBe, 
kas^ibgi taiafmazdaa almim? bulmiaa 800 Floraxjsa altmmi odejoois ve bu nieblagi hesabima 
ka]?dedml2. 

"Ceaova, 15 Nisaa 1350 . 

N...N." 

Bu suiet, XY-X¥n. yuEjollar aiasmda kuBaiuMn niektup-seriet omegiclir. 

Havale Hoektupkn seijetle bember vieri]Mi Aacak bunkf, daha som-atoa polige olamk 
istoJeMidtad^tir. Boylece XYII-XYni. yuzjolJar, aiiikri senetieria 3. deviesi oiui?mw?tur. Bu 
deTOede ciro fle poligenia tedavlflu esasi getirOmi^tiriO. 

Aucak, himci omek senet, asliMa Islam alanidMe YIII. 3nii2yiMa kulsmilan bJr horn 
(bixincigepitsuftece} senedi oMugu gibi ikixici omek de bir polge (ikmci ?e^it suftece^hav^) 
senetidir, derdtebflir. Suftcerda ee?ltleri hakkmda Ocmicu BoluiMe bilgi veiitecektir. 

4 - XYII-XYIII. ySsjoUaida kiynnetli ewakm kajnbi3» senetteri tuorii, hukuki bir aoftlam 
ifade etmeje bajlamijttir. Ilgffi kaji^aMantt aaktettiiioye gore, bu doueiode bu sexietlerni arkasina 
bu^iiDktt ankmda cinoyu ifade eden bir kayit ilave e4ilmi? ve boyfece tedavul k&bilijeti art8a\ 
ciio i^temli bir kambiyo seaet torii ormj^a gikjnijitir. Bu devxeden sojara Ismxm. koyucular, 
Kambiyo Hukukn demten j^eid bir hukuk alam ile me?gul olmaya bajlaiiaj^laxdir. Bu do»emde 
ba^ta Atoaa5?a devJetleri, ^JkardJklan bir gok emirnssmeler ile orf hukuku iMJiride bulunan 
Krpoetii Eviak Hukukunu ted^raa etmi^ler. Bu3a]ar arasinda osellikle Hambuj^ E3?aleti'flia 
gikaxdigi 1603 taoiJbli enumajooesi ve 1794 tailbli Pmsy& Kanuriu geni^ gap^ kambi^n bukuku 
ile ifeili MkliDinter getrtm^tir^^ . 

5 - NiM3?et kijonetli evrakm kambi3?o senetleri turii, XlX-jrasjilda loM v& XX. 37a23?ilda 
da ulusbraxasi bukuki bir Mvlyeie Mvu^mc^tur. Kaynaklann belirttlgine gore, bu husu3% en 
bu3rak Qiaba}^ Almanya ve Ital3?a sarfetmi^tir. HiteMm AbMnjra 1848 lariM kaEuniia Kaoinbiyo 



10. Gm$ iilgii$iB.]bik., Oztw, FirM, Kiym«tll Ewdc Hiikn^u, A&kara. i9?6, s. 159-65. 

11. KtSMm^a^ s. 94-^. 






Hiikulm IsaMeksmd luir amjia getiiiikea 1910'da toplaiiaa Binoci Uliaslaiaxasi La Haj* 
KoMeraaosioda omk bir Kambtjaj Hukukimoja 6e proje tasansi haajilaiffiia? ve 1912'd.e 
gengefeJejiettllsmciLaHajse Ko3Qfer8JQSE-»ia34 jpoMdelik rdJiai proje gekliMe Kabul edfljittisttiri^. 
Boylece IsamM^Jo senetleri, hem milletleraxssi Jrakok piensipterijoe gone diJEenteame hem de 
sailam hir metin halMe mma edilme toiKam hBlmu^tar^^. 

px JiaMe XIX.jligyiMa, Almaa doktmiiride bir butOa olamk ele almm&5=a ba^tenaa 
K^jBDoetli Evicak, XX.jlisjilm flJi yansiMa uliislaraiasi bir kiiiolige kavo^mustur. Bu agariMaa 
soxim her Wik&, bu ]soi)fexanslarla netle^en tiluslararasi kararliar ^ergevesinde, kiymetli evmlsk 
ilgilikeMihHkuM sapisma nj^xua bir ic dusealerjoejse gitmigtir. Nitekim, Isvigie 1936 Bor?lar 
Kaaaiwada j'aptigi deti^ilUikle, lialj^a da 1942 Medeni Kaauna ile v© TarMye de 1957'de 
dtteeuMigi "ncaiet KaEimu ile Kijmetli Evrak HtikoJomu tanaim etmiglerdir^'*. 

Bo^ce kiynoetli erxak, bijgimku hnkold yo^x^ Is&v^mo^ ve onemli hukiOd gajiixetler 
^muniMa Kiymem. Evrak HiikuM CLe£i]Mii yem bir hukuk dali te^iekktil etmi^tir. 

B. TORKlYE TAfilHlHDE KIYMEILI EYRAKIH GELIglMt 

Bir islam devieti olaa Os£QaiQ]i DeirletiMe (olmdolUa gegeidi oJari hukiik sistemi, Islam 
hutoaku olmiji^tor. Bmia gore, her torla senet ve her gepit hnkoM belgeim Osmisali devtetiMe 
U3?giitearjasi ve bubelgeleriElslariitoptariii^ oldi3|u gel^me vie r/ievcut biilMrMen 

Osmasali %3ptamaxnm da yo^smhmmsi mbiidir. Aacak, OsmsMli Devieti' ida her alsrida 
gexilemesiiQden ve Avropada ba$]a3?tan KDdifika33fQE hereketindeE sonra Osmaxdi devieti, gextel 
hMkQmleri5te KijmetliEvrakHijkakTmuda Isapsaj'aa. ve 1673 mriWi Frarisis "Ordonasflace Bm 
fe Commerce" kamma ile 1807 isodhli "Code de Commerce" Kamiromderi iktibas edilea^^ 
"Kaaimriime^lRceQPBHBeriij?©"}?! 1850 lanhinde taiiaimetmi^tir. 

tkma. apimada "rarldj^e, 1926'da, esKi Tcaooet Kammima "Sei»8dat-i ticari3«" deailea 
Kambiyo se^tlerL hakkmda hnkumler koyarek yerd bir d^serdexioe :^pm]^tir. Ajocak, bu 
dt^exOemede, 1910 ^riliMayapila&Binrici La Ha3% Koriferaxismda hazulaMia "Police ?e Bono 

12. Kmnootlv, s. 9S. 

13. KuasKnllu, s. 9S. 
M.Poroy^s. 5. 

15. Kukwiopu., s. 95. 



m 

haktoda m1s?te]£ek JiulitJkim 5ri projesi" ile "Kambijo Hukukuram tjirle^itiiiljittesi ile i^ffi 
aa^jna 6a tasansi" son«c\n»da 1912 ^IMode jsapilaa Udiici La Ha3?e Konferaiismda Kabul 
ediJen 34 HMdeHk niM pnoje esas almju^tiri^. 

OgiJncu agaiioada uluskramsi riiteliktBM Kiyo-ietii Evxak Hxikukimua, Turk Hukuk 
mevzmti ipMeM teaael kayaagi, Isvi^re kaamumdaE iktibas edilen ve 29 Haaima 1956'cla 
kabuledilip 1 Ocak 1957'de yiimiule ginen 6762 sajnli Ticaiet Kaauaunua alti fasiMaa ibaxet 
dim 3. kimbi ototigtur^?. 

^u haMe, k33nii6tM eviakm ilk ujguiaaiiasmm XIL yuzyiMa oMutunu iddia edea j^azarte 
varsa da, ki3?metli evrak uj^utooasi DaMaa ouss Erken Islaim toptoauBda goruMliitmtt 
yufeaida onaekterle gostendik. ^Jaidi de Islam Jiukuku tariM aijisa-^aa, kiyaiedi evxakia 
gosterd^i geli^Jineaia ve liukuki ve ekoriOKiiik geH^iaesme i^ik tutaa kunnrdiaiin aeler oMuguau 
aia^tinp omya ko3nina3?a galijiaca^is . 

Her ae kadar Ki3aiiyetfl Eviak iijigulaiQaasi, BOilsirda kuruJrj^sjMaa 50k 5ace 3033?©- 
ekoaonakiM3i«a!glarmbirnetice3io]ax'akriievcutise de ara^txaaaauzda, meiiae biaa edece|iifaJ2 
alt 3?api oM"ak KipoetU Evrak Hukuku M ilgili ^e^itli kmajalaaiaa balisetjaeaiais gerekecektir. 
Bu baknadaa bu kmamlan, Kiyaieili Evrakia taadhijesiaiea soara i^teaiejri. U3?g«a bulu^orus. 

11. KIYMETLI £?fiAK KAYSAMI 

"De|e]fliBelgeterve3?aK%dar"aa]aaaaageleaKi3?HietIiEviakkaviami 1861*de 

Akamsiy& Hukok Lit&iatilirtoie teiija olaocak ifadesiai butoajptur*'^- Daha sonrn, ticari seaetjer, 
nienkul kQmetler, emtia sersetteil ve ^3?a Hukukundaki senet g ruplan gibi toia ki3?xnetli eviak 
tiirieiM kapsajrata bir deyiia otoak blitua iakeleria Ticaret HukukMnnda yemd atoa^ta. 

Bu bdltmde ba^m bu tovramni hukuki aalaj^ti, taanai, kapsadiii sesoet turlemda ortak 
oaellik ?e nitelflderi, mssm. Ugism, ^kil i^aitlan ve ciio-devir i^leiatexi gibi kijiaetli evrakai 
dlJEealeaie ve ^le3?i^ riieseleleri, "Hirk aievsa takuknm gore ioceleneiiek ortaj^a kQauIamja 
^al^dacakta. Om3?a koaulacak bu kaauni bilgfler; ikinci ve upuacii bolumterde Islam Hukuku 
ag}3iMaa iaceleiiecek krpnedi evrak hukukmm^ IsMia toplumuMa kuUaailai}^ beiiser seriedena 

16. Kiaaeioflu, $.95. 

17. Poroy,s.?. 

18. KxaasjoStn., s. S. 



34 



8m$tmmamdm.mi^, ]a3?metjli evmki Jsaauui agiiaa toceieyip om3?a. Kojiiiaafc de|iMir. Aimg, 
imvsfi bxikak. Jfe IsiyamM evxalim loaaMsettoi tesMt ederek omm taoM Mvijetim ve per*! 
Jm&Tiimiu ais^tmp orta>u feojimaktir. 

A. KIYMETLl EYKAKIH HUKUKl MAHlYETl ¥E TAMIMI 

KiycDyeUi evmk depim, "degerli kagitlar" aidajTiiMa ticari bir de;^ oM-ogmu jnaJaanda 
ifade etaiiptiJL Ki^smet Keltoesi, Ai9.p5a "deger", "paM" ve "fij'at*'^^, e-mk ise, 'VaialL" 
feelJHiesJnm ?t^ulu olup "3?apiak", "Ijsgit" 's^ "j'szili Mgif'^O anlaimm gelir. Sosliikte bu 
aalaana gelen Ki3?metli Evxak, Tfirk Ticaiet Kajttum'nm 557. mMdesiMe pQy]& taiuiotorawtir: 

Madde ^7 - "Kiyni»t3i evxak oyte S8»etierdir M, bunlarda mundemi? dlmx hak senatten 
ajai oJaralL deiHie3?aaa edUemediii gibi bs^fesMiria da devxedfleiioes. " 

Kiaoi maelliflar, bu Ka»nm taioma paxalel, kuajleri de bmm ksj^m farkli oaeUiklar lB9i3?an 
(^m s&mt tiptemd diHkate sMsJi deljgflt ve f aMt daM Kapsaoiili taflomilaar jJapjiiiglardE-. 

Ocoelia: 

"Ki3?]iffl6itli e-raalL, haMsm ^mede bagli oMi^tu, seiietsis deiDooajsoQ. vb devmdri mtnilsm 
otoadigiseneflfiidir"^^ ^eJUiadeki main., hem feaioird taoHna parakl hem de oaunk osde ajnoi^ 
falsat biiaz daha aigiMajFKi jioaMjettedix. Bima Kar^m Domardc, AislariJi ve Hiip gibi 
hiJkijfeQiuter, sadece haKto senede bathhtmi esas aiam bu tfior teJoimJan elssik tobul etoai? ve 
KiymetJi evrakia ana mteUMexiQi jgeneE g03« Kapsamli bir lanmjlanmja gitrnfelewiir: 

"KxjimM evrak, tansim s^e iptali bakmaMaa osel peldl pardaxina tabi, ihxiva e«ifeleri 
haltoa devir v« denaej-am ve borcim ifasi mtmhasiraa seaet tiaemwle japilscalL miMaeielejDde 
miJDQttkm, tedaslil Mbili}«tiiii iaia mwhtelif pam, mai ve ^iriset hisse senetJemdn hejpet-i 

B« tsoaim, kiymstJi eviatoa aaa oseHMeiJai ve gepiibmi a^ikga igejcditi jam, eficadmi 



». Mwelfe m. 154; Tiifefe SoalSk, "kvfmtf mad. IB?09. 

20. Twfe?« SozKk, "wiak" m*i. Iffl248. 

21. Poroy, s. 25-26. 

22. H»5, s. 13; Earst, IDlf45?. 



cSjiii' TO agjaoniia niam oMxtundaii teicihe ^a^m kabiil edilebflir. Bima gore Jajanetli evrak, 

osel iiileliML sene&idjr. 

Kiymetli eviakm dzeQiMezirie gelirice; 

Bu ^mnakn tahlfl edeiek lajinetli evrahm ana xmsm ve oselliKteiioi tesWt etmeKle 

kijiraefli evxakm laaMi^tim daha net bir bigimie onajia kojATjak mtoikmi olacaktir. Basi 

faiahklaia vs^imu yukaMa j'spilaja taiumlsarai gore, Kijinefii Evistk ?u rnisw ve oseMkleii 

jgenaekiBdii^^: 

1- Ki3?inetii evxak bir seiiettir (maddi imstii), 

2-. Kiyimetii evmkJa hak seiiette mikidemijtir (gayr-i maidi imstii), 

3-. KiyraeUi eviakta hak ile senet birbiriije bagMir (bidegik tcosra), 

4-. Kj^iobM evxak, tansim ve ip^linda ^MI ^artlaxma tabidir (kaxitim imsiir). 

^imdi Kijiraetli evratoi flitiva etti|i bu mrml ozeWs, ve msvxlan modem Mkok agismdaa 

digiKladGaajiea gali^alim: 

1- Krpwtii evmk bir senettir. 

Senet kavjcaini hakkinda, "Ki3«net]i Evrak lie Ilgili Basi Kavrajcalar" bajili|i altEida gerd? 
tafsikt 3?apMi|i igia bmada laymetli evialan. senet obna mtel^iaia degerlendijdljpriesi ile 
>TetiriiI«»ktir. 

KijmietitL evrak bir senettir. Ancak, diger senetlerden faiki, kiyoietli eviakta MOaa senede 
ba|li olmasi, senetsiz isteniToesi ve devxedilriiesinia in-ikansE obnasi liiisusiidur. Qtirjkii lajTnetli 
evxak, texosil etti|i bak ile kendisi (senet) aiasioda siki bir ballibk bubjnan, kanimi peM 
^artlaiina ve azel iptai Mktoleiiae tabi olaa sene^idir. Diier senetler ise bu oseBiklerden 
birisini eksik olarak ^i5?an resmi ve ja adi senetleidir. Kamini j?eMl partlaiina tabi olan kijTnetli 
evxak, Bab. topliimxinda oldugu gibi, Islam toplurnunda da koHanilan senetleniir. Burdar 
yokazida belirtiMigi gibi kambi^^ inenktd krpie^r ve emtia senetieri ile e^yu Inxkukmia ili^kin, 
senetleidir. 

2- Kiymetli eviakta Mk, seioe^e nmndemigtir. 

Ilgili kaynaklaia gore, -yakanda i^aret ediMi|i gibi- senet, bir diJiilince ve tefekker 
ipei^inin ymk beyaoiMir. Krpoetli evraktaki bej^andsn maksad, bir hak bususunda bilgi 
vexmektix^'^. Dolayisiyla kiymetli evrak 3?azi]i bir beyan olarak pa unstirlan ibtiva eder: 



23. Pofoy, s. ^-29; Kxmm^nk, s. il-18; Bozer-Oofe, s. 8-10; Oztiirk, s. 4-?. 

24. Eisaeic^, s. 17. 



36 

Kipoetlieviak, birliakki a^iMajmb-Mir. Bu hak sa3?esiride bid, d.i|eiMen bir ^3? talep 
edebilir. Senedto koirasu, taiaflaidaa biiine veiiteE hak ve digeiiioe jraMenen vecibe otoak 
usere M vmrnAm. Ajocak seaet, her JM taiafa vecibe 3ifa]lde5«n Isax^iMli Imkuld ili^Mji degil, 
tek ymk taikxiM mmiasebeti ve jHjklimMIJtli be3?an eder. 

a&) Be3^aMa buiunan Id^i ve tebdar 

Senedi duseidejren ke^ideci, beyaMa bulunan Id^idir. Kiyraedi eviakm butSm ^egitieriiuie 
senedi duzenle^n ^aai altma ixnsa kojaa ki^i boxiplu ve3?a soxumlu ki^idir (TK.. m. 583i'Yin. 
f.). Beyaiida]?era]laii]eMar jse, hiiktMmmiasebetiiialacaklJSidirC'IlK,. m. 583«'YL 1) 

ab) Be^^xun. jgexj^i 

Sensdia ipeniigi \mym., bir haklaa var oldugraiu ve devam edecegmi gosteiir. Senetle 
gosterilfin bu hak y& bejaMaa dace ^rardir veya. be3?anla do|ai^^. 

b) Kjjnneili evzaka ]?a2i]b]Qa3i'dicak baklar 

Kr^oetli evxaka sadece osel bukukim aJaxuxia giien baklar 3?asilabi]ir. Bu nedenle kamu 
bxikuktma ait imtiyas, tebaij-et ve veigi belgeleri, resim ve barf piillan lojimetli evraktan 
saydxoaz. Ascak, devietm. hvsxisi kukuk sujesi olazak gikaoodi|i lasaixuf bosolan ve hasixte 
taJivflleii biier kiymetli eviak sayilir. Ajraca tajraetM evxak bir borg senedi oldTj|mjdan dolaji 
Ki^ilik haklan, ]iniiilki3«t hakki ve gayr-i maddi a3^ baklar da kiyjuetii evxak kapsammda Wmm 
editemesler. Qtooka bunlar borg saydroaslar^. 

c) Kxpoetli evxaka yasiilacak hsik ge^idexi 
Krpaedi evxaka iiig ^e^it hak ^-asilabiJir: 
ca) Alacak ve para boxcu 

Boxigter hukoka alaniiia gixe alacak ve paia boxcu, ki3?metii evxakm mubtevasxm olu^tuurar. 
lUtekoE, kxpoe^ evmka "alacak senetleri" de desir. Bu xtedexde kambiyo senetlerL devlet, 
bame boxiolan ve bunlara bexis:e3?exi seneder ile diger exoxe 3?asili seneder de kiyfnedi evxak 
kat^onsiiBB gioebilir^''. 



25. Km^m^% s. 16-17. 

26. KiUuSioPtt., s. 17. 

27. Kiaaeio^u, $. 17-18. 



cl»)A3=mliaklar 

Basso. kijameUi evrak, maidi olaa ajaa Mklan temsilett gikaiilar. Omegia ipoteMi bor? 
senedi, lehinli tahvikt, emtia senetieri vb. senetler eym. haHlan temsil eder. 

cc) l^irKet oxtakliliMaa dogan hakMr 

Hisse seneHeii gibi. Bu serieHer de lojanetli evmli sayiMai^^. 

d) Kjpoetii evraikla hak ile senet binbime bagMir. 

Kijninetli eviakta hak, senedin taonsimi ite do|ar. Dolajisiyk senetteM hak ile bu haklon 
dc^masma ziedeu okn muaoooele axasixidaM illi3%t ih^Kisi diMtate ahrimaE. Bmada yakisz. 
mncenetlik flfeesi gegedidir. Mesek, bir satim soslejfinesi soxmcu ^oosim edilea police, 
sozla^medeM hokuki sakatbktan eiMkimmz. Aksma, taxtsimindeM esasJar dahihiide 3?erd bir hak 
ve bo»g do|uiaiak hokuM ve iktbadi rolunii 3?erine geti3ane3?e devam edei^. 

Senet ile hak arasmdaM ili^ki, hakkm dogmmiMa, delerlexidixihrjesinde (devir ve 
dermejan editoiesiade) vie si3?ai haliade ortaj^a gihar. pimdi bu a? hale goie tajmetli eviakm 
onemimbelirtfneje ^ah^ahm: 

1- Hak, basaa isbati kolaytejtmnak amaciyla seaede yazika:^ basaa da seaede jjasilmakla 
do|ar. Bu itibarla seaetler, -kijixifitli ewakm deii^ik >tjriden jjapilacak tasrdfi sjiiasmda 
aigikteaacali gibi- ihbaii (bildicici) w ihdasi (do|mm:u) seijetler otmk. IJEeie iki Jasnia a>Tahr. 
Daha oxtce dogmu^c hakki isbat etmek axoaciyla lamm. edilen seneder, ilxban senedaxdir. 
Dolajnsijito. bu ^e^it senedeie "Isbat senedeii" de denir. Bmilar adi senederdir. Mi seneder, 
hakki tevsik etmeye yaiaiken, topifiili evrakta ise se»et bir isbat vasitasi de|ii, hakkm rnisura 
mahijetiridedirSO. 

A.3«]c&, ihbari seMtta hakki do|\ixa3a sebep belirtilmi^se bima "illi &smt, balirtOmem^ ise 
"illetten miiycenet genet" denir. Daha once dogmanu?, 3?ahai2 senedia dasenleianesiyle yeni bir 
haklon dolmasxaa sebep olan. senetler ise ihdasi senetlexdir. Bu gepjx ihdasi senetler de 
3rokaaadaM ankcoda ill! veya illetien miicenDet senetler okbHix^^. 

2- Hakkm devir ve dexmeyan edihnesinde senedin. oriexoi 

Kiymedi evrakin bu oitemine TK.. m. 557'de yapdan Kiymedi evxsk tannnanda i?a»et 

28. EiMsiopu, s. 18. 
29.Porov,s.28. 

30. fw>Y, $.24. 

31. Kiaasioglu, s. 18-19. 



edilmijttir. ". . . . BiJiilaida mtoiema? oten hafe., senetten ajjn olaarak iemajBH edilemej^ecegi giM 
ba^kalamia da devredflemeg. " HaKKm dermejjsni editoesi demek, alacafeJmm torjlMaa haJdom 
taJep etoiesi deinektir. Dolayisiyla alacaldi, alacagi taJhsil etavsye jetkili oldxigTmu senedi Vbtas 
etmelde JtaendM isljat etuneli; bo»5lu da telepte btiltinaa ki^inm gei^ek hak saMM olup o]iTjad|im 
senet ile orfeya feo^maMir. Qiinku ki>-me^ evrak boiglusu, ancak senedi ibias v^ kendisiiie 
tesil edene odeme 3?apabair (TK. m. 558). Aljsi haMe "kotii 6de3«n iM kere oder" Isaidesi 
gere|ince, box?lu ildnci keie odeme teWikesiyle Isaipi kax^ij-a lalabflii^^. 

^uhalde, ki3?3aietlievmk.la oselliMie kaoibijio senetlem-ide seaet ibxas edflmeden hak tatep 
Biilemeyeceil gM seaet teslJm edibitteden de hak derMMmez. 

3- Senedia ziyai halMe hak-senet ba|]iii|inm oxierM. 

Seneditt siyai deraek, seiiedin, deprem ve su baskrni giM taM afetler ile ve]?a ^aJiroM, 
3nrti]jTja ve bcsiilina giM nedenlerte knltoilamas hale gebnesi deioiektir.^^ Seaedin boyle bir 
nedextle za;^ olmasi baliitde^ sene^ mmtdemig oJau hak dti^xofis. Ancak sexie^is olaxak hakki 
tatep edebitaek ijia, adi senetlerde jtabsi iptal, kkysmiH eviakta ise xesmi iptal jjoluaa giiilir. 
BilMili gibi, kcjimetli eviakta senet ibias editoeden bak telep edili](ie>"ece|i gibi, tesHm 
edibneden de boip Meniaesi jsapibuas. I?te bu duiumu dikkate alan kaiam kDj?ocu, senet 
saMbine tsomdjli iptal hakkiyla senette mflndemis: olan. Mkkm senetten ajiibnasi ve boylece 
aJacafebya da bojogMaa senetsiz olarak hak isteme imkam vermi§itir. Bu hasm, krpoetli evxak 
igia (IK. 563 vd. , 569, 573 vd. , 669 vd.) maddeleiin tansim edibnesini sa|]arken, adi senetler 
ifia de (BK. 87, 89) maddelem dlEenleamesini saglarm^tix. Ancak, adi senetleiin sijai 
habndeM iptal edibne hususu, ki3?medi eviakm iptalinden gok daba basit bir usia ile tanaini 
edibnijtn^'*. 

4- Kijmetli eviak, oseBikle peMi ^aitlanna tabidir. 

HiMdyet iM^jtacinm bir somicu olarak, ^kil ^tarti en kuwetii bir bipimde ticaxi senetlerde 
gorfilmektedir. Kipaeffi eviak grabijna giten senetierm. ibdasi, devir ijtemleii, teiDins.t veiibnesi 
ve ziyai balinde iptaUexi kannnen. bebrb ^kil partlanna taibi tatolmiiptor. Bu ipjeralexde ammo. 
^ML ^aiti iplemia sibbatU olmasi ^artidir. Mesela kambiyo senetlerinde senedin. tiiixmie goie. 



32. Qm$ M^isiM.Mii.j KiMsidglu, s. 19-^0; Foroy, s. 224S; ZiiMy3£, M402-403. 

33. KmpJjm, Yajar, Ti8at«t Rukiniku, Aakam 1970, 111350-351; dzt«rk, s. 8. 

34. Ozrtjfe, s. 7. 



39 

pol^e, Ifom ^y& ^ek feelimesi jssilraali, misa kegidecmia el jsaeisi ite attbmMjr. Aksi taMMe 
senet W Mkma iMe etmea vey^ istsrdlea ta&i3}5i sooocu veiaiez^^. Yam, bu MteMlaeki Isir 
sesoet, saJite ve uydiimia ^uphesM taf idigi igm, Irakaki hfflccet ob»a mteligmi jdiinGaiji ol«r. 

B. KIYMETLl ETfiAKIN TASHlFl 

Sosyo-Ebonomik M3?atteai doiari 3?em ihtiyajlar, j^m ticaid alanten, 3?em i^lem ve odeme 
axajlamaoliijtuimajtoQr. Igte^ Menie v« Kredi sxaci olaiak failtouteiiL itombis'O sejoetleri ile ^lem 
bir tJcauBt atom olo^taiDaa talLVfl ve hisse senetJeri bu iMjfajtaa dogari ki>Tiietli evrak tMrJexMir. 
Ki3?ffieffl &mK dzelBii lajsiyaa Mtun senet graplsmim detayli bir bipimde tsooitiljnssma hismet 
edecek bir tasxiif :^makla bir^ ]i>ars!r oMugu kajtiaatiMayiz. 

HukoM muanielam mfinfent kisroetli evrak tipleri, fo]QKsi3?Dalanria gore Q&9M gekillerde 
bi]ili3QQ]DQakMn3ar. Deg^ ^kOde buiurian. bu ki^^[mti evxak tiplari, spesifik osellikleu 
belirGocygm 3?axu3ua oxtak ozellikleri de 3!«80QSitiixiiaktatdir. ^ixodi i]gi]i M^naklajoda^^, Mklun 
tiM, hnkuki i]ij(ki, liakkm do|masi, ihiag ve devii gibi degi^ik cepheleidea japilan ki3?metli 
evrak tasnifi ile bu ^liife gore ormssa ^iksa gruplan oset olamk ortajja kDyj(M3?a ?at«9aca|i2. 

1. H&k Toslyle KiymeHi £?Tak Gmplan 

Hak yosiHidex). kx^^xoetli evrak ^% dort gruba a>ilImsikME': 

a. Alacdk Senetleri: 

Buxdar, diagcak hakkmi tsmsil eder. Be^bcalan kambi3?D sene^xi (pol;;e, gek ve bono) 
devlet ve hazixte boioolm ?e ^JwiUeodir. ^ 

b. Hisse Sene^n: 

BiDQlar, %2raa3?esi hisselere boltiiiebileE ticarl ^irke^rde^ Idsse saMpl^iMeri. dogan 
hakMi ve senoaye pa3nm temsil eder. Ammm ^irkatlexin gikardrkian. bisse senederi ve 
iMiiJbabedergibi. 

c. Emtk Senstlen: 

Bu sei^^r^ a:^ hak rteviMeE bir bak ^msil eder, :^ soakbiis seriedi, koxd^roeriiD v% 



35. Poroy, s. 29. 

36. Powy, s. 40; BozaMoole, $. 13-23. 



40 

ta^ima senMi gibi dolraiaa dograsrai bir peym muM3«tmi tenisfl ve zilMj^tligmi tsOep hakkmi 
veiirter ve varaat gibi lehia baldanm tesisii© yamdar. 

d. E^ysiHukaku Seneden: 

Bir ateca|i, ga^Bf-i meiitoil lebm fle tejioimt altma alinak i?m diisenlerieia bu seiietter, gajsr-i 
nisnkwi 'ozeriade ipotek tesisli xehia senedi, IpotekK bon? seaedi ve Irat seiiedsridir. 

2. HukvM I]j|eki Yom;^]® KiymetU Emkk. Giuplan 

HukuM %M agisiadaa Kiymedi evrak iM ge^ittir: 

a. IBetlen MiScenet Krjaiteti Evmk. 

Bu MteliJsLteM Kijoiiedi eviak polig«, g6k ^m bono gibi tooDiibijra seaetleiiiir. 

b. flfete Batli Kiyniedi EviaJc. 

Bmilam da Koai^iottentD, n::^bu2 senetleii ve Wsse sejietleri onaelt olmk gosteillebilir. 

3. Haldm Dogmaa Tomtyle KiymbiiiEvmk Gmplmi 

Hatkfcm, do|TOwi agisiadaa kiymedi evxak iki kisaia synbx: 

a. tbbari MaMjetse Krpicetli Evmk. 
Bnge§itmssibicaQmskoh3xik,m:tQmmfirlsBtiisiim sem^n, Jsoni^nientD v% niakbuz 

seiiedi gosteiitebilir. 

b. iMasi Mahijette Kiynoetli Ewak. 

Braateia da fimek olaiak Kambtjra sejaedeil (polige, gek ve bono) gQsiierQebilir. 

4. t&zaci YdiL^ie KijoBieili E?iak Gimplan ^ 

Ibiai^ 3KOiia3(de kiyicnedi evxak iki ^e^ittir: 

a. Tek Tek Qikaiilaa Krpoetli Evxak. 
Btoalar polige ve bono gibi senstiewiir. 

b. Sen Ha]JbQde Qikanlan Kiymetli Evxak. 
Hme sex^tbn va ^viOer gibi. 

5. Kiymeili Emalcm Devxi Tomlyle Tasaifi 

Krpoetli evxakm diger bir ^nlfi evi^ilon devxi 3^n.u:^ yapiten. tasnifdr. 



41 



Devir yonuyte yo^Hm tasnif , Myinietli evmtoi en onemJi ana gmpfemii T&pM eder. Qliakt 
devir nitel^i lie biiton ki3?3(]ftetli evscaki mma., emm ve hamfle olKoak iiaere u^ ana kategoiide 
topkmak miionkundtiir. Bunlaidan emie ve hamile yozih. senetler, mevsuf senet garuyla temaiyas 
et^i haMe x&na yaaili seaetier i^ia boyle bir jiart so2 korwsu degiMir. 

Krpietlievxakm, biitaatMeriyle ve toiJeiiiiiri de teiael meseleleriyle ^im olamk daM iyi 
aidajalabitaiesi igm, devir lasnifine goipe ortaysi gifeam bu % gmbun aiia mesekleiiyle incelenerek 
ortayahoiralmasiMa buyiikyaiaidanote sanaetvaidir. Ipts bu dusej-deld onemine bii^n, bu 
tig grabm, kijjmedi evrakm bu tasiufe uygiia olarak, once TTK i^igiMa Isaraira taiumlan^ 
ge^itleii, devir ve ahvfl jlemleri gibi biitim taymetJi evxak i^lemieiM agiJday-an bu tip ij^ 
koaulan &yn. ayn ba^liKlar 3ialiride ortaya koau3i»a3?a 9ali;?ilacaktir. 

a. Nairn Yasili Senetier 

1) Nama ymt senedia tmsmi 

Nama yaziliseneaer, TK 566. maddesinde ^yle tsprff edilni^tir: 

Madde 566 - "Belli bir ^alism laamiaa yaaili olup da 'oaun eHucine' ka^idmi iMvu etmejuea 
ve kaaauoett de eniie yasili sene^iden sayibnayan feiymeffi eviaK, nama yazili senet sayUrr" .Bu 
tannna goie , bir senedin nama yaaili senet sayilabilaiesi ipin, belli bir k^inin adina yasilx otoasi, 
'eniie' Isaydmi iMva etmemesi ve Isannnen emre yasili se]Qe^]Dlen sayilmaniasi geielar^?. 

Binaenaleyh., bir ke^ideci taraCmdan Wl alacaklinm adnun senede ya2ilmi^ olmasi, o 
senedin naana yaisitoi^ olmasim geiektiimes. <?mk.u, Kambiyo seae&ri gibi, Isanunen emie 
jjasilx sayilan senetler ile altematif hanute ^artim igeien hannle ya2ili senetiexde, ilk alacaklnon 
adi yasili oMulu halde, biinlar da nama 5?a2ili senet sayilmaslai^. 

2) Nama yasili senet $e?itleri , 

Nama yasili senetiexe , bunlann torn dselliklexini kendinde tDplayan bir senedi omek olarak 
gosterniek inamkun deiildir. Ancak, kanuri gere|i kambiyo senetleii (police, bono ve gek), 
makbus senedi, vaxant, mim. yazili bisse senedi ve ts^inrn senedi gibi emxe yasili sayilan 
senetier metninde "emre yasili degiidir'' veya "ciro ile devxedilmes" gibi olomsus bir kayit 
yazibxsa bu tiir sene^r nama yseili senet baline tatenl edilebilirler. Yani butun kiymetli evrak, 
anilan menfi kayda yer vexmek snxetiyle nama yasilabilif^^. ^u balde nama yasili senedere 



37. Poroy, s. 51; Kaacjo^a, s. 40; Bo2«i'-<3ole, s. 20. 

38. Kmm^t^ s. 39-40. 

39. Poroy, s. 53. 



42 

omek okcak Iwyle meiofi luir kasat iperen bu tur seiiatler gdsteiflebfln^O. A^oica ipoteldi bong 
seaadi, feat seaedi ve bir asenlLal Mymst mtBUgiMe olaa ve mkix KaisnIigEida saolaa "kaoJjBa 
iotifa sexittexi" de naima vejia hamile diisenteaebikn seaetlerdic^l. 

3) Nama yssih. seaetiem devii (Ciro) 

Nanaa 3i«izi}i seneUer tedavul kabJMj^ti exi az dim. sexieitexdir. Qtinku bu sex^ttexdeki bak, 
aiayca^m temBM hukuixilerine uhuii olarak devredilir.YaM, TX/SSg Koaddesine ujgim olaiak 
mma yaailisenetajQcak, zilyed^ devri (senedin teslimi) ve 3?a2ili bir devir bejam (cira) ite el 
del^tinr. Bu devir be3?a]tti seuede 3?a2]labildigi gibi, a3?n bir kagida da 3?a2ilabilir. Aiu;ak eiioie 
3razili seneiterde cioo, &ya bir Jsati^a degfl, seiiet iisertoe veya seriede biti|ttirilen altoaja 
3?ap]]abi]ir. HsaseE nasoa 3i«a2i]i sexiadirL devxinde ]^ili aigjkJama^^ cixo degE, davir beyam demr. 
CiiTO daha sisrade emre yazili senedexin devmide ki se»ede ve3?a aHonja j^apilaii yBzih agiklamaja 
derdr. ^^^^ 

Nitekim. il^lli TK./559. niaddesi bu husxisu ?6yle duzenleniektedir: 

Madde 559 - "MliJkijet ¥e3?a sair bir ayM Mk tesisi imksadiyle k3?xouetIi eviakia devri igin, 
Ji^rhaMg senat iisexindeki 2il>'adigixi davri ^arttir. Brnidan ba^ka, axoxe yazili sajoadasde cixoya, 
aaroa yazjli senetlerde yazjli bir devir be3?am]Qa ilitijag vardir. Bu bejaa kijiwietli evrakm iizerine 
yaziiabilacagi gibi a3ai bir kagit iJ2erirta da yaziiabiJir. " 

Yam bakkm ba^kasir^ devri Igin, mm. y&zih. seaadin borglu3?a lasiim adibaasi gexaktiii 
gibi temlitaaaBi»3» (devir be^anma) da Hax^ vaiDto^^. 

Ndjom yszHa. seaatLarde saaadia bosglosu, saaadi oderkaE, saaadia ma^ru baaiiliai 
axa^tunoi^zoruMadxr. Aksi ^Mixde ara^tmaadaja odeiaa 3?apan borglu^ gejog^k hdaaMae takxar 
6den» y^mk zoriiada kateibilir. Aacak, mbcs. jazili seaeda "v«ya hamiJiae" kaj^di konulm-sa 
borglu, aia^m baaaliai arat^bxamdaa sMaca 2il3»tli§i dikkate akxak odaaiada biiiuasa borcuadaa 
kurtolmw otor^^. "Yeyei hausiliaa" Myii ^ijan. bu ge^it saaetfere "eksik aama ymt senet* ' ve 
"altexnatil" ha3DirQiaB ymk senet" deair. Bu ka3at boi^bmua lehine konmujt bir la3atQr^^. 
Qekteida durum faikMir. piSakti, caklera konulaa "veja baajJlJae" kaj^di; g&U haaale yds^ 



m. Pctfoy, s. 51; KuMcaopu, s. 41; BozeiMSSk, s. 20. 

41. KXBd0]OP», s. 41. 

42. Pcaxny, s. 54-55; Kiaasjoglu, s. 42-43; BozeHSole, s. 21. 

43. Boaer-^olii, s. 19-20; Kia^jogi*, s. 44. 

44. Poroy, s. 52-53. 



4^ 



senet haHne sofear ancak, tos^laj®. haarriliinl-n kimliM aiajtmM 3«tkisi venaes. 

Eger naum 3?a2i3i senede "vnyo. hamfliae" kajKii j^amrida "basit kiyinetli erxsik ^aiti-gift 
3?arili ibras psm" da Jjonuloxsa bu seneflere, "alisaj'aja temile jjasili seller" demr. Bu aljsa3?8ta 
hamfle jasili senet borgJnsu, sej»t bedelM, alacaMi sifatna dxe^tsanadsa her haraile 
odejebiMili gibi hamMett alacaliOi sifatiia isbat ebBesM de istesebilii^s 

4) Hams. jjaziJi senedia lahvili 

TaJivii, -ileide gelecegi Ijsere- riama, er/jre ve>^ bsiiiite yasik seaetleKieri bir sejoedia 
teda^tite ^ikanlBMyiaa ewel l»Mi gmbisMaa di|er bix gmba ge^ixflmesi dea-iektii-^^. Yarn; 
tabvil, seioedm kinaHgM dega vastoa deli^ttonek demektir. Bu deli^ikligm 3sa.pitoasi ieia bak 
v« box9 sahlbi btxtiin ki^itexm muvafakati ?@ bu muvafakatin s@»«t ^dmis :;!t8tsilx»iasi ^aattir. Bu 
degijM iglem TKl. m. 562 *de dlJseaJeraiQ^tir. 

5) Hania diizexilexiebilacek kiymatii evxak 

Btit&DL k^sauetli evxak masiB. taozim editebilii. Aiocak, kaxaxosjo. ejnoxe 3?a2Jli sa3f?la]a 
sene^rta. mm& :^82ikbilmesi ijia "emxe jasili de|Mir" vej'a "ciio ile devtedibnes" gibi 
oluffisoz bir ka3«im senede ymimasi g ereklidir. Yoksa, sadece lehdaim adi yasalip mma 
k&yimoi y&sihaasmsa. y&^M degiMir. ^u balde kambi}^ sexiatLsxi dim. polige, ^ek ?e bono da 
imzism Iss^Sa. msm. ji^seilabflir. 

b. Earn Ymh. Sei«tter 

Emie jasili seuetter, kiyjnoetli evraloa vq btijiik gmbiuodaia biiidir. Emxe ywih. senetter, 
"laevsirf ki3?3QQetli evrak ?aitmi" ipeien ve kamu g feeaine sabip olaa seneHeidir. 

1 } Emxe yseM ^mtbim mrojim 

Eaiie y^s3k seaetlsr, TTX. m. ?36'd& ?5>ie teaf edibnigtir. 

Madde 736 - "Eane 3?82ili olsa ^^jja toaimett boyle saydaa ki3raietli eviak, emxe 3?s23Ji 
senetJeidendir" 

"BDure" kajdi, senedia ciio He devxedilebileqeliiQi ifade eder. Eijore ymk senaet, Mavia 
aoDoacr^ taiosim edited senatdr. Kiymatli evxakua miiicariatlik va tsdavol dzeUiklaxim en. tipik 
bipiiaie tajajjaa kambi3?o senetieri, Ijaramea em£& jazib seaBtteidir*?. Erare jssali senet, 

45. Kx&die»ihi, s. 44-45. 

46. Pwoy, s. 69. 
4?. fwoy, s. 61. 



alacakli igio. yeterli bir te^his ^asitasidir. Bu senetterde bonglu, seioedi ibise ederie odeme 
3ffiipabilir. Halbiikibamfle jaziliseaette tegbis ve Menifi ipia senedia ibiaai kafi depdir. Ancak 
haunfl, sJjQcirli cirolar ite kendi }amli|M vtb jfetkisim isbat edebflir. BmadaM "emre" to5?dma 
"emir j»rti" veya "rmvsvi kijscaetii evwk. ?arti" denii^S. 

2) Ernie y&sjh sene^xio. ge^idexi 

TK.. 736. maddesMeaaala^ildilmagoiie, er/iie 3?a2i]ise3QetlerMkis]](ndir: 

a) Iiadi emie 3?asili seneder 

Iradi 6mm yasM senetter, "emne " lja3?dira, agiJapa iMva eden seioetierdir. Bu ka>T,t^ ilk 
alscaldmin (leMazm) isminden soma 3?a2ibxsa bir aidam ifade eder. iHMym^ eixiie yazHi 
seoe^xde, "A vieyai Enmne" kelxooelezi mutlaka yfiartmaMir. txadi emre jicaeili serusitiexia 
bajbcalan jiinlardir Enue yazik havate, Emre 3?asili odeme vaadi, Konijmento, Denis odiiocu 
seaedi, Te^ima seioedi ve Katdma belgesi. Bimlardan. Koiu^rjoeiilD senedi, nama, emre v« 
hamile; Denis odtora senedi de nama ve emre j^asih olaiak taoosim edilebilir. Ancak tedavlMeM 
kural, Koni^mentonun da, Derds odiicflcii senedinin. de emre jjasili olmasidir^^. Bu senetleritt 
borgbjsu, sene^e aOacaJdi olaiak belirtilen ?ahsa veja bu pohsm. verdi|i emMe gostBiiten. lS3$iy^ 
Mewst 3?apar. 

b) Karranen emre jasili seneder 

Tlcanet Karuma, kambi3?o seneden gibi Mymedi evxaikm bix kismmi, bir paksm aduoa 
dtisenlenmem:^ ise, s^ciet metninde "emxine" ka>>idmi ta^miasa da, emre >'asili sexyeder oliaralL 
kabuletffii^tirCnC. 593 1, 700 1, 11). 

Bu ^ejit se«Btleri de iM graba ayirmsli mumkundiior: 
1 - Miiahasirain. emre y&zM seneder / 

Bu ^pjx seneder ancak emre 3?a3di olaialL ^msim edilir. "Emr-u havaJesine" ka3?dmm 
toaulmasma da gexek 3K3ktiir. Bu }s&^ bulunmasa da senet, emre muharer senet (bono) sajnbr. 
Ancak, senetmetnine "ciio edilmez" wj^a "emie ^zih. depiir" gibi l5&>itlar koauluisa, senedi 
emre ymk senet olmaktan (;ikanp adi bir senet halfne sokar. Munbasiraa emre ::^a2ib. senetlere 
omek olarak bono v^ tagraia senedeii gosterilebilir. Ancak "emre" jrartmi iaj(miayaii bir senet, 
ki3»]aedi evxak olmaktari gikar^^. 

48. KiM0iop«i, s. 46. 
49.KxDia«JOp«.,s. 4?. 
50. B^«H3o1«i, s. ^-23. 



2- Kinal otexaK ejomoe jasili sexietter 

Polge ve ^ek gibi bsei tican sensfler, metialieiirttie "cixo editoies" v^ej^a "mre j-asjJi 
degiMJr" gibi ksjitlar tJulraiToadigi taMMe, tonal olaiak effjie jsasili sayflir ve "ciro edilriiea" 
^5% "emre jrasili de|Mir" gibi MyOsr bTJlmidTigu taMMe de hamile j'aeili seuede d6n.ii^tn5l. 

3) Earn ymh. seiae^ria devri (cinosu) 

Ernst ymh. seneHeria tedavlilu, TK. m. 559*a gore ciro edilrfjesi ve seaedia. tesMmi fle 
ol\]ir. CiDo 5'a2i]i tir be3?aMif. Senedm arlmsina v&y& seriede bagli otoi aUonja (ek Ijagida) 
yasdabilir. Teml& be3?8ira gibi ajjn bir Isagida yaaibTjas. 

Devir ijlem, seiaedi ciro etfaek ve seaedi tehdaia testtii etr/aekiBa ibaiettir. §ii luaMe ernre 
y&siii senedi deTOetmek demek, seaedi cixo ettiktsa sorira senadia Eii5=ietlitini de y^m seaedija 
bmtlM keMisM de aJacakJisia teslim etaiek der/jektir. Yoksa cii^aataxim ce'biMe saktoari bir 
senedia cim editaiesi bir ^y ifade etoies ^e ser^edia devnadea de sos edilenies. Ciro, ciratata 
tanafmlaa ^aedia da v&ys. arka cepbesiae yasiJaa ve altiaa el y&sa. ile ixoza atdaa bir a^ilUasirMir. 
Bu agikter/wLa {"Alaaet Fimt'a ode^nniz" Be^ir, iiasa] giM lebirte ciro edilea ki^iaia adaaa ve 
so3?9sdixim yasiMigi cimya, "^ooa ciro" deair. Lelriae cixo edilea ki^i beiirtilraedea y&imz 
["Odejioiz" Bejiir, ism&] ibaresiyte ^y&. y&haz iaisa ile 3?apilsa ciro3?a da "be3?a2 ciro" deair. 
Cm, ?ifte jetki vierea hukiM \m araaiaeledir. Ciranta, leMaxa kabs, nnihateJba da odeaie 
jflB^dsivenr^S. 

Eniie yazili senedi odeyea bojoglu, harfiiM raepru hamil olup olnmdiiira axajtiimak 
sormuia degMir. Borglu, ciro silsilesiai dikkate aJarak senedi ibxaz edene borcuaa odeiaekJe, 
boxcimdaa kurtolmi}? olar. 

Ciro lie ciraataoom saMp oldmtu seaetieki texrilik, labsE ?e temiaat gibil^ ve foaksi:^ri]ar 
leMaiage?ei'53. 

4) Ena® y&sih. seaetteria tahvili 

TK. ra. 562 ye gore, ejaie 3?a2ili bir senedia, aama jasili bir senede tehvil etaiek icia 
seaet xaetcdae "enae -y^zih. de|iMir" ve3?a "ciro ile deviedileaies" gibi aieafi bir kajudai 
koaotoasi gexeki]^. 



51. Bo2«r-<3dk, s. 23. 

52. Kia&siotlu, s. 47-48; Foroy, s. 61-62; Bozer-Gofe, s. 23. 

53. Poroy, s. 62; Kiaaciogttt, s. 49. 

54. Poroy, $. 71; EnuBCKjgitt, s. 54-56. 



m 



Emre jjasili bir sertedi hmmte j^asili bir seaede d6ri%ttariiek ipm de, Mk ve borg sahilsi 
biitun ki^flem nravafaliati ve bu rAiiTOfaMtia sertet iiserme jsazitoasi gerelanekiiedii^s. Bxm& 
"hiikiM talivil" ve j^ "arOs^rmli ^vil" derdr. Ayxica Isiajaum talivll gekli de vaxdir. 

5) Emus diiaeidextebiiecekvedijisealsfteine^jecekseaetier 

IpoteHl boi5 senedl, Jxat seriedi, hisse seioetlen ve teJiviller KanuooexiL ewjie tensim 
edilemezler. Bxcnalsai^m, KamMj?© senetteri (polije, bono ve gek) gibi kiymetli erxak grabtma 
gixeia d^er butOn seuetler emre dijEenleriebflirleii^^. 

c. Haoimle Yazib Sexietier 

Haanttfle ymh. senetter, kiymetli errnkm % ana gmbuMaa bmdir. HaBiile yosHi senetler, 
IsiymsM evxak axesiMa en koky ve exi sumtli olaxak devxedOebiten ve kamu guvenine seMp olaa 
senetteiDiir. Bii senetJeim taiiCDim ve kaximii nieseleleri 953?]edir: 

i) Haxioile yeeah. semiktmi tmosoai _ _^^=_ 

HaiJiafi 3?a2iliseaetier, IK. m. 570/1. ftoasiMa^yle taxif edflmi^tii: 

Madde 570 - "Senedm metiri ve;;^ peklioden, haxnill Isim. ise o ki]inse3airi hak seMbi 
sayilacagx axdagilaa her Jaymetii evrak, liamite 5«a2ali senet sajilir" 

Bu laraxadaa anld^iMignoa gore hmahcs yosah. senetler, gift ^^erdi ibxes ^arbra ta^xj^en 
]a>inetli evialdir. Ancak, ibras garti bttuii kiymedi evxek torlertode ajraoaan ortak gartor. 
Hamiloe -^ziii senetleri, di|er kiymedi evrak ge^iUexiridea aynaa teiinel mism, "hamilme" 
partidE". Bu gart, seaedia aoetin vejsa gekliMea ajolasitoaMir. Yard "ImrMxie" gara ya. imAdi 
vej.'a^ekfi'anlajnodasenette 5«r alir. Maddi anJamda "hsjCQiliae" ^aiti ijia higbir serabol keamuia 
gostenbaerai^tir. Ba gart ajetaia Msatdaa veya geKliadea ardagilir. gektt aalarMa "bajiTji3ir«e" 
^artmm beldilmesi igln "baarOiae" keliaiesiae ve3?a kelaae diaisiae seaet n^uetiaiade 3?er 
verilnaptiiS?. 

HaarOiae ymh. seaet boxglusa, seaedi ibxaz edeae odeaie yapacalaa ve bamiJiiai hak 
saMbi kabal edecegiai videtaa^ olar. Bu aederOe haaiiUae :^ih. seaedia ibi^i^ 5dea^ taleblade 
balaaaa hianilla ^pimi ve eJecstia tahsil ^^tkisiaia tesbiti ipa kafidir. Dolayisiyla haaal, 
Sf-aedJa geigek aialiki veya jetkili zlly&di oldxit^Jaa isbat etmek Hiecbaia3?etMe de|ildir. Borgia 

55. Pofoy, s. 72. 

55. Poroy, $. 61; Bo2«H361«, s. 23. 

5?.Kisas]Opu,s.50. 



47 

da senedia ibsaamdaa bajika bir delili seaet hiaiiQiliMen istej^mes. Diger taiaftea, hak 
sahq>]^mmsenettetta3Q]a?itaiasidagere]aBe2. gadecesiljetlikCseriedielmde MuMmmak) hak 
sahipl^ioin tejfhisi igia yeterlidir. Dol8i3?i3iyla borjiu, bojka axajtiram jraipiaadaai haimle 
MeEoede bulimmakk boicimdaa kurtulm^^ . 

Ancak, borplmum Meme j^pniskian toouaen meiiohmdiutw P^ iki haJde, hamilme ^zM 
sextet bamilizie odemygde bulimukmas. 

1- Mahkeraee karan ile boiylu odemedea nieaedMili haMir. OiTie|ia, seaet kaybolmn!^ 
veja senette eWi3?et, imza 3ah.teJsar3iti gibi bir sakatlik sos koaiisu otoiu? olabilir. Bu duraaida 
boajlu ddesoede bTiluaaMaj^Ma*, jsayet seaedia haniiline odeaie yapaisa hem borcxjadoa 
kuxtolmdz ve seaedia ge^jek itaaiiliae ikiaci Kez 5dea:iek mecbmi^tiade }<^i]a* (IKi 570, f. 11). 

2- BoiTgluaoa oderaede Mte ve3?a sga- kiismu bidimdugu dumoiadur ki, bu dmiiaida boiylu 
odeme jratpaiamaMa*. Qunku, bu durarMa oderrje yapaa boi?lu, boncuadaa kmtulaiaag (TK.. 
558, f. H). Bu jait biitiia kiymetli eviakai odean^si hususu i^ia JsoauJaiu^tor. 

;^u biaUe, bonglu maUceriieaia aMigi odeme yasagaia u3i^iQak soruada oMi^u gibi Mie 
veya a|ir kusuru goruace de odeme 5?apaii»a2. Ayiica, hiiailiae yasik seaet, sjlyedia eliadea 
icadesidi^mdagi^sabuseaede iyiaiyetle ziljret dhm^ bir Ki^ije Im^i istihkak davasi apdajTisa. 
Bu duramdald meakul bir p&y igia istiMak davasi a$iIabiJii5^. 

2) Hamile yazili seaetleria ^^itlen 

Asbadahukukumuzda bir ktyaietii evraikm bamiline duzealeaaiuByecegiae dair bir hiikum 
mevcut degiMir. Aacak kaami, bu Jiusu^ta bazi kiyiaetii evxak turlexiDe bir takim siaalamakr 
getixmi^tir. t^ I^iauaua izia vexip venooeaiyesi a^isnuiaa l^aarOe yasik seaeieri, haaale 
diJsealeiQacek v% dmealeaa^yecek seaetier diye iki kisam aymraak murakoadur. 

a) Hamile dtiseaJeaebilecek Kiymetli evxak 

Hamile taazira edilebUecek kiymetii evmk ^urtlaxdu': 

Qek, (JK. 697) ^viller (TIC. 425 1.5), ipotekli bor? seaedi, iiat sesoedi ( MK.828) 
mhiali ^i¥ilat (MK. 885), haaiite ymh. Mvale (BK. 462), milli piyaago bileti, haiaile ymh. 
nieevduat seflifakasi ve baauliae yazik katUma belgesi (SPK.m. 40) gibi seaetter Mmite 
d1ii2iealeaebi]ecek kiyinetii evretkur. Ayxica gelir ortsikLti seaedi (GOS), yalrua hanailiae taia2im 



5S. Kutiieiotlu, s. 50-51. 

59. Kmmai^x s. ^-51; Poroy, s. 67. 



48 

edilix. Keaa, fm ve tenieM taiponlm ite talonlar da esas itibariyle haiTjfle mmm. edflirler (2933 
Kim. 161). Amlan Kanmiium 160. xoaddesi ite koiti^ixiaentonun da hamile diiserilenebileceli 
Jjatuleditad^tir. Ote jiandaaWsse serietterive i]m\iJml)erleri, liedelleri lanrianiea odenmeK. ve M 
IxosiJisim da orlaMigm axta soste^rjossiMe ajgikca be^^xi ediLiioek sttxatiyte hariiile diiserdenebilir 
Cnc.m. 409). AJasi ^iMMe, Wsse senteten 3?alrii2 mnm dlieerileiBfitJilix^'-'. Hajat sigoitasi 
di^inda, sigorfe poligeleri kuocal oJaxak hamile jasiMbilir crK.m. 1265, f .2) 

lb) Haniite dtEerdeariiejeceJi kiyiiaetli evmk 

Kanuaen hamile di22ealemne3«cek lajrmeil evrak da ^unlardir: 

Police (TIK:. m. 583, f. 6), toioo (TK.m. 15), ha^at sigoitasi poligesi (TK.1324) v& 
makl)«2 senetteii<TK.m. 764/6, 750/1) ilgi]li]saiuiB]argeie|iiace hamile tanaimedilemBester^l. 

3) Hamile 3?a2ili senetteiia devri 

Hamile yazih Kipaetti evxetkta miiMemii; olau hakkm devri, seriet tizexirtdeM zil^istligixi 
devii veya devir S02tegmesi3?]e oto. Yam hamiM, eliudeM secedi boi^luja ve3?a adma cioo 
edihni? Jd^ij?© teshm etmesi geiekir. Bs^lja hir dejij^le y&zih Isiym&Hi evrak hamile, ta^ixur mal 
gibi ajau aMfle deviolncDQinaMii^s Ayxica, hamile y&sih. s&msX hoiDjlusuxflm hiphir iuceleme ve 
ajrai^tinna jietkisive goievi yoktor. Borgtlu, senedi ibiras edeae hoicu odemelUe jTikiimliidiir ve 
hojtece boHniMaadakonotaiw olm-. Haiaiite yazili sexiedia devii ve devir sdzlepraesl ile, hali 
sahihiaia degi^mesi ve muktesibia de hak sahihi oteiak te^his edilmesi gibi h«koki sosm^M 
dolmujt olia*3 

A) Hamile ysizih seaetleria tahvili 

Daha once belirffldigi gibi taJivil, aama, eiare veya hamile yasili tsq kiymetli eviak 
grabuaiaa biiiaia tejasiaaadea sonra senet pajrtmda 5=apilaa bir deli^iklijk ile bir bajikasma 
ge^mesi v&ya. gegiicilmesi demektix. Borglu ile lehtar vftya. daha soaiaki hak sahiplen axasmda 
senet ^artmda yapdacak bti deglpklik ile seaede yeai bir hukoki ?ekil veiilmi? oto. TIC . m. 562 
ye g6ie, hamile yasili bir senedia -diger senet gruplaimda oMiigu gibi- aama veya enae ysmh 
bir seaede doawtiiriilmesi (aala^mali mhvil) igia hak ve bong sahibi biitoa ki^ileria mwafakati 
ve ba mavafakada seaet iiEerioe yazilmasi gexekii*'*. 



60. Poroy, s. 68; Kmciotlu, s. 52; Bozer-Gok, s. 24. 

61. Poroy, s. m; KiaMWtlii, $. 52; Bozer-^Sofe, s. 24. 

62. Ponoy, s. 68; KiB*Kiogl«, s. 52; Boz«r-«ok, s. 24. 

63. txmwi^ s. 53. 



49 

Tobmk soste^nKsi, seriet p&xtna giserek 3?e»i bir ?:e3?ier jiaemsik vej^a esM senedi tiira 
doaujmliiji 3«ni bir seastle deli^ttoaek smetiyle iM geldMe dli^tmulebilir: Ancak, TK. 562^1 c. 2 
ve II c. 1 'ye gore, jjalaia bimnci 91k Mkais ballaiunj^tir. Bima gons, hannito j^saii senedia nanaa 
IjaziJi senede tahvilMe "hamflirie" paitirim tiseri gMlip seriede atecaldmm adi jjasitasa hacoiiB 
jfsaaili senet, nama yaaili senede doajj^mu? ve oium hiikmtoe de tabi olmu^ ota^^ 

Kesa, haniiJe yasih bir senedin emie 3?a2ili bir seioede telwiliride, "harjuliiie" ^arti 
gisiMiktexi sonxa alacaMmm adi ve ernrnke ^^tseilixsa eriire 3?a2ili senede donii^tuxijtbiira^ olur. 

Tatoll sozlejmesi, borglu ve alsicaKliya eski senedin dSEtJjtiilu jerd senet grubimim 
Mkuk! sonanlolulmm yokler. Mesek, nania yasili bir senede ^Jivil ediloai^ haniile yoz^ 
senedin borglusu^ taJivilden ItibareE ara^timm yo^wMm. senedi ibras edene odeniue y^ydxi-taz^^. 

C. KIYMETXl EVKAKIH TAHZlMl 

Kipoetli Evmk Hulmiajna dair diJserderjQeler, Bati ve Turk HiJkak sistejioi ajisindari 
oteak usere iki taM ba^hk atanda osetlerjecektir. 

1 . Bati Hvlmk SistemlexiMe Kiyni.el]i Eviak'in. Tauzimi 

Biiinci Boltioaide "KiyxaetM Evmk Hukakmiun Tarihcesi" bagljgi altinda bessaoci ediMigi 
gibi Ortaifiagda ticaietin. geli^niesiyle ortajsa ^iksn degi^ik senetler, bu donemde hiak geli^ip 
3?a3abiQa3?a bapteHu^tir. Nitekiai kacobiyo seneUeri, -daha once de ijaret edildiii gibi- XYII- 
XVni. yosyilkitda hukoM bir ardani ta$inina3!a ba^lanm^tir. Bu donemde Abnaro^a devletlexi 
ba^m obnak tiseie, oseDikte Hamburg'mi gikard^i KambtjHJ Hiikoka ite ilgili geni? ^apm bir 
takjm biiktmler, 1603 tariWi emicnanie ^e 1794 tarihJi Pm53?a kaaimu i]e honMlmu?^^, 1848 
teiriM kamm ik de Kambi3iO Senetleri KaEimu, Alman. Devlet Kaiumu baiine gatixini^tir (1871). 
BojiiBce tBj»kkul edea AbToaa Kambiyo Hukaku, A^mtmys., Macarisian, Isvi^re, Itelya, 
RoEttaaya ve Jiapon3?a dev'tet kanunlanm da etkilenii^tir. Fransa, 1673 taiibli Ordonnance Sur h 
Comnierce ("ncaret Hukaku) ile 1807 tarihl Code de Conmieice (Kodlannu? "Kcaret Hiikuku) 



M. Poroy, s. 72; Kmsio^lo, s. 53. 

65. KxB&i!S»pa, s. 53. 

66. Poroy, s. 71; KsmcioPu, s. 52. 
87. KjMeio^lu, s. 94-95. 



50 

IiBoaimu ile Kambi;^ HijJratoam lansim. ^taa^tfi^. 

XX. ymyM9.kiyimili&mk, ba?ta.l5ambi3?o seiyetteii toitesixide olarji&k ijaere ulysferaxasi 
]iijtoMbirMvi3?8te saMp otaio^tur. 1910'(iatopla]QaaBirijQci La Hajie KoriferarisiMa oitak bir 
KamMj'o Hiilajkanna 6a pioje tasansi hazudaiariiji ve 19l2'de geicgeklegen Ikiaci La Ha^ 
KonfeiansiMa 34 laMdeiik idMli poje gelslMe MbJil editaai^tir^^. 

Pu baMe XIX. 3mz]aida, Alman doktiximnde bir biituii olMak els abrmia^'a bs^lsoaaii 
Krpoetli Evxak, XX. 3?u23ato ilk sausirida utoslararasi bir kiiiilite KavTJ^mugtm-. Buridari soMa 
Iier ultee, bu ntaslamiasi konfeiaas i^^iMa kendi liukiiM 5=apisi»a uj^dmarak kij^eiQi eviakk 
J^ilig dtizentemeler >mp]iria3?olaiia gitniijtir. NiteJdm Isvicre 1936 Borglar Kammmida i^ptigi 
delijiklikte, Italia ise, 1942 Medexd Kanimiiyla kijjioetli evrak kokukimu iM&im etmiptir^o. 

2. Turk Hnkoimada KiymeM Enak Tanzimi 

TOrkij'e'ae Kiiimetli Evrak Hukuku, B&tida Kiy/iietli Ivxak HukuXmidaki geli^JDoelere 
paratel olsdiak geli^me M3idei]0Qi^ ?a ^u saibalardan ge^^id^tir: 

BidbQCi BolUmde de ifade ediMigi gibi Osmaidi Devleti, 1850 larihli KaxiuMiaiiiie-i TicajDet-i 
Bemye'si ile kambijiQ seue^iiiua h^tianlerioi o gtakii ^arfiaia u^igim olaiak duseideiucQi^tir. 
AucakOsmaali, kambis© hiikokimii da du2enle3?en 1673 tsaiiWi Oidoimance Sux te Commeice 
ile 1807 tariWi Code de Commeice adli Fraasia kaamtexindaa iktibas edexek aiulaa Tb:aret m 
Kambi^o Hukakimu larisim etmi^tii'?^-. 

D8hasonm1HirM3?e, 1926 taohli eski Ticaiet Kanimu ile "Senedat-i Ticaid^'e" adi eltmda 
Kambijo Hukokmu dtJzeBleHii^tir. TMsiye bu dtiiseiilerijede de, 1912'de Ikirtci La Ha3?e 
Konferaiismda k&bul editea kambijjo seiietleii ile ifeili 34 maddelik nihai Ki3?rfietli E%i-8k 
Hukaktt projesioi esas abougtir^'^. 

Btt^oa bu geli^jneleie i8|men, eski Twik TmmsX KanmoiMa kij'metii eviaJk. hakkiMa 
mmm liiikfimter ximwcvx degiMi. A3?oca gegitJi senet tipleil, liaiubijo senetieri, paia, Msse ve 
emtia seneiten Tlcari ve Medeni Kannnlaxm degi^ik ^^deiiade diieenlenBa^tir. Bu eksik 

68. Kx&^iopi, s. 95. 

69. Kiaasiofl», s. 95. 

70. Poroy, s. 5. 

?t. Kmevi^x., s. ^. 
?2. Kutaeiofhi, s. 95. 



51 

yoaleMea dola>i TiJrM:^, Medeiii HuJoiku oMitu gibi Kiyrmm. Evrak Hski&mtu da Isvigm 

Bozi;]ar Karivoaixnlan aJxoi^ftir. 

Boylece Turk Hiitoik mevsmti icMe jTBriiii XniMi Ki3?metli Eviak Hukukmuxi temel 

d&yaaaii, 29 Hasicaa. 1956'd& kie.bid editen v* 1 OcaJi 1957'de yualMiite ginen 6762 sajiJi Tiicdj. 

TJcaietKaaimmimS. MtaMir'^. Kiy/iietli E^Tsk Hukukimu dt)2eiile>TeE 3. Mtap, alu fasiMan 

ibdxettir. BufasiQaor^o^le simtemni^tir: 

Binnci fasil, 557-565. uM^eye Kadax mamid Mkmnki, 

tMasi fasil, 566-569. laaddeye kedar naaia j^sili senetlemi Mktolen, 

Ogtmcli fesil, 570-581 . madde3?e kadar hisGDrjile 3?aeili senetJena liiJMmlsrl, 

Doxd^QQCul&siI, 5^-735. msMjiye keidar, kambi^ serid^mdiahiikuinlemd, 

(EWi5«t9arti582, police 583-687 arasi, bono 688-691 v& gek 692-735 arasi riiMdeler ile 

Begtoci fasil, 736-743. maddeje Ksdar kambi3?o semttextae beasejseia serietler ve diger 
&mm y&sih. sexkedem hiJkiimidexM iM?a etmektedir. 

Altmci fasii, emtla seriedejdxim liiflLiinilerim diiEeiDlerken Hcaret Kammimim (TK. m. 
399-419) asBSimaddetejci, hisse seiaetterin to ilmuMberieri, (TX? m. 571-573) aissi asaddeteri 
de, texnetttt, fais kopoidan v& latoiolm dtisenlesGoektiedirler^'^. 

Bo3i^c8 Isvigm Bosjlair Kawaim'xidaa ayoeni ahaaa iagtuacii kitabm 1., 2., 3., ve S.nci 
fasiDan He kiymetli eroali liakTikii tacceim ediliT#tix'^ 

Kiycoetli Evmk KtMkmmi di|er bir 3sa5?nagi, alsn bakramidsca dar da olsa, TiJrk Medeiii 
Kaaimudur. Nitekim bu, Ipotekli borg seiaedi (IvIK, m. 812-816), Ixad seaedi (MK. m. 817- 
822), ga^-imenkallsafl^ililioliaorakihiTaj editen seneder (MK. m. 844-852^ ve Rehiidi tahyikt 
(MK. m. 844-886) msddeleii lie vsmim edllmi^tir^^. Ayrica Icm ve Iflas Kaamia (UK) fle 
Caza Kammmnm ilgili looaddelaxi gibi diger bazi kanmlar da basi lietllexde Kiymedi Evxak 
H^ikOLtoma kayoaldik etmektedirter?'. BosSece Ki33]Qfitli Eviak Hukoku, hem Tiixk Ozel 
Hukokimim bir dab. baline gelmi^ hem de llcaret Hiikiikixcnm ve dokytsiyk Box; ^nedexi 

73. Poroy, s. ?. 
?4. Poroy;, s. 8. 
?S. Poroy, s. ?. 
?6. Pofoy, s. 9 
??. Poroy, s. 10. 



52 



Hu]fcDtomim da bir paispasi otoa^tar. 

Kiyraetli Evrak Hiifcoku bazi hukuk^ulam gore, raOMir. Nitekim bu hutotoj^ilaoaiaii 
biiisi, "KijTiQsBtli Evmk. Hukiiku" aili eseiinde aynen ?oy]e demektedir: 

"Kijroetli Evrak Hukuku, mill hulaiktoa:, buiada binam iiseriiide bilhassa dmmamiam 
sebebi, Kijanetli Evxak Hiakuka l^ddelermia biijltk 9o|mdutrawm Isvipre Isannmlanndaja ajioen 
iktibas edilm^ olmasidir^^". 

OeieJsfe ile fleii surolen millllik tesi arasmda bence baiis bir geli^M vmdir. QmUm Isvigm 
butojku, TuorM3« iEsaniom dega, Isvipne iaasanmm du^jgu, dii^ltoffie, kiiltur ve ixmxu^mm 
mahsiJlMlir. Ancak y^sm, §xl ayfidsm to]iM3?a ^^ktepmi^ ofebilir. Kiyiaetli evralL lititoJkuifli 
diieeiiJeyeE Turk Ticaret Kaxnmu, Turk Medeni Karnmn ve Tork Borglar Kanuroi gibi kanmilar, 
BaMaa iktibas ediMiktea sojom millflftgtiiibnigtir. Tfokkjisiyh. bu artJajnaia Kijraetli Evrak 
Hukuku, roM bir hnkuktor, derdlebilir. Krjirmetli Evrak Hukoku yasili bir hukuktur. Bu ala»da 
te^ekkOl etaii^ vie yaeilrQanaji orf ve adet tokukinia pimdiys kadar rastlaiunoanii^tir''^. Astoda 
bix, mmnkm da degiMir. Qmkt aduodan da anlagdaca^i gibi KiymetJi Hviak, bir evi^ va bir 
senettenibaiettir. Buise 3?82iliob3QakdTMramyi»dadjr. 

Ki3?xri£itllEvxakHukiika, dselhokukkapsarjoma girdigi i^ixi, Icra ve hlas, Cesa Kaxumu, 
Vei^ UsBlli, De|erfi Kalitter Kanmoi, pirketieiia sajnosn a^iamia Tigrayaa kupon tahvilati ve 
bisse se»e^ii bedellerinin Ha2ineye iritikali ve Damga Vergisi kaauanMaki Kamu Hukoku 
kaideteximigexeai]^ilinic8ddelexiEih.tiva etdklen IxukiioDalsr, de|i^ik du^iioceleifle kryxnetli evrak 
gmplan veya miMeiit kiyine^ evrak bakkiMa kojoulmasioa rslroen, Kiyjiietii Evrak Hukuku 
k^samma girmezter. 

Kipoatii Evxak Hukuku, Misir'da lB83'de (;ikan]au Ticaret Kaxumu, Pakistaxi'da ise 
1881 'de Kambijfo Senetteri Kammu ile tansim ediliia^tir®^. 

III. KIYMETT-1 EYRAK KUfiAMLASI 

KjyamM evrak ujfulanmasx, teozisiaia kmubnasiMan ?ok once sosyu-elionomk 

78. Kmem^u, s. 3-^ 

79. KiaasuiPii-, s. 3. 

80. Ska/s, s. 43 



53 

iM3?ai!?kna \m netfcesi oteiali mevcw Mi. M usJ^Tilamalar daM soiuDaten hxHsok ^oxxsyexi^n 
taucafixulan tahM ve tasnife t&M tutolaiak ge^itli teoiiler orta;;^ attoijitir. Ikinci va O^iiricli 
Boliinileide Islam H«kii}irada hiyimtii eviala incehtken, hise fa]?iaJi olup i^t tutacagi 
agisiMsji. bu ba^llk altiMa laymeHi evxak kiacarjoIanMaja so2 edecefis. 

Kijmetii evrsJi tarami, MjioQetii evis3an tedavMiJMea doganljir liaMan dolTJj feJsefesi 
jte biltosel modelM orta>Ta ko3?a]a dti^toce sistejinidir. Teoiiler, Kiyjcafitli errakto soskonusu 
iiskkax mahiyetkm. ne oMugunu, ne sanisa ve nssU dogdugimu, tedavia ile ^aJnslar arasmda ne 
^ hak ve Jnes*u3i5«t!er aie^ana getirdi^M ve bu feai^ilMi niBjoasebetlerija, harigi genel lmk.uk 
piensip re koiamoiia ba^tenabileceli soiTilaiina aigiMik getiiir. Doktrinde pek gok senetleri igine 
alan kxjiWQd^ evzak teoxisM ola^tozma {^ali^malaniim ilk olaxak XIX. yyzyMs. Ahrnm^'iLs. 
goroMuluifade editaektedir. Italya, Alinanya*3?i takip etna? ve kijiaetJi eviak ile agili bir ?:ok 
kasoffloma aigiklik l^azaMiniu^tir. Fxaxisa genel bir kiyme^ evxak xiasaxiyesi iisexixide gal^irl^ii, 
teoiiteiisevmejeiili^ilia ve Ajneiifcalilar, ampiiik >Tonteinlewien ajulmanu? ve her senet tipini 
&ya aya ele alaiak. de|erteMimiJ^tir®^. 

Ataianya, Iial3fa ve Fransa'da jFapiM taitjjrrialar, doktriode bic takim kvxaonolaim 
dogmasma xiedes. olmu^tor. Artcak bvrdaia, kiy/iietli evmk kapsajDTimai giren senetiexderL ziyade, 
tombijio seae^ii igia. oto^tunjlriiu? kiiramlar olarssk delexlendinnek daM do|ru olacalitir. Bu 
xiedenle bukoxamalar "kxedi ve kambijjo seneHexinasariyelfiii" olaxak biHrditi gibi, -police gibi- 
sadece mmyy^n tip senederixi mahiyetini agiklayaixi kmamlear olaxak da kabul edilmi^tix®^. 
Aricak, iilker/iiz doktxiaixde Hix^ gibi Ixuliuksgu jjazarlar, see konosu teorileri kijmetii eviaka 
tBgmiledeiekdegerlexidiixne dij^uxicesiadedirlei^^. 

Daba 2iyade "kxedi ve kambiyo senettexi nasaiiyelexi" olarak ele atoaxx bu xiasaiiyeler, 
sexiettexdeki hsk ve sorumlulukkn, oseliikle Idasik borg bukuku^a baglayaiak. isah. etroeye 
gab^XQi^laxdir. Boylece, xrjedembukukalsoQmddkisozle^me ili^kilexiiQe dayanaa Fraxisis teoxilexi 
ile buxOiaQca ka]^ tek tsuatli ixade beyaiana dayaxiiSQa Alman ve Itatyaoa leoxikxi obnak uzexe iki tip 
teoxi oxtaya gikxiu^. Soxucalan bu teoxilexi tatmixx edici bulnxayan. yerd ban liukukgular, de|ipik 
nazadyeler ilexi suxmii^leidir. Kiymetli evxaktsca do|8A ib^kilexia daha iyi axda^ibnasi y;ia. bu 
Xka2axi3%]exin oxiemliolaxdanm atgiklaraaya igab^a|;is. 

81. Poroy, s. 5. 

82. Pwoy, s. 38. 

83. Poroy, $. 38. 



54 
A. FRAHSIZ TEOStLESl 

1 . Klasik Fiansiz Teozisi ( Velilet-Tenilik Teonsi) 

Bu, 3a3fl]Qfitli evxaKm aitelikteiM Medeni H«kiik iBseleriyte ^gUsi&ym bir teoruiir. XIX. 
yu23almsoaufle XX. ywyihn. bapiMa Fiaaisis doktriniade Lyon-Com. et Reaaolt gibi yoztuM 
taxaifmdan saviiauJaa bu teoriye gore, Kambi5'o senedi 3?em ve m&exiet bir bor? dogimnayip 
senedia iMasma etki y^^m. ili^ldden. do|an boiglann ifasjim 3?ara:^att ve "emre" lsa5'di sa3«siMe 
tedavul eden bir vesiKMir^''. 

Bu teori, esas itibariyle poJ^e iiserine kurolmu? ye police ile i^ili odenie, ciro v« aval 
veruie (sertede 3;azili Kefalet baysm) gibi ili^Kileri a^^ a^^xi soste^xiialexa berisetexek apildaroisttur. 
Bima gore polge, ke^ideci taiafiMao. muMlaba veillen bir odeme eiTiiiiir. Dolajosij'la kej^ideci 
ile miiMlap axasmdalu ilipM veMlet, ciro eden. (ciranm) iJe ciro edilen arasiridaM ili^ki is& bir 
alacagm temliM ve poK^eye aval vencae ili^ldsi de bir kefalet ili?kisidii^5 

Aricali, bu aazarijie de biliiiisel oMrak gmiitiitoiij^tQr. Muhamp veM po2i33?onurula 
degiMir. Zim poligeji kabul eden. muhatap borj ve sonmiMuk atana girerKen, veldMe boyle bir 
durum jjoktor. 



2. Fitatsu Havate Teoiisi 

Kambi3JO senetleriMeM iii^hiyi bir bavaJe iJi^kisi okrak goren bu ieori3il Fxansiz 
hukuKiguIaixiMan bapta ThEaJler^ Pescerou ve Boutexon desteklenuptir. Hialler'e gore^ poliigede 
]i£^Meci muM (M^ale eden), mubatap muMunaJeyh (5de3^ek M§^ ?e ]eMar ?e3^ mustelit de 
mubalonJeh (leMne Mvale yaipilan ki^i) dir. Giro xse, ke^idecinin ciranla tajDsdTindsoa yapilan 
liftv^b ^leiaini tekrarlainasmdaiQL ibaiettir. Bu teori, Isvipie ve Tiukij'e Boj^lar kaaunu 
taxafindaa. destektenmi^, T«xk Tlodret Karumu tarafmdan da teyit edibp^tir. Yarn Boriglar 
kanuttuifflL gore police ve gek ^aetterindeki iM^ki, bir havaJe ilipkisidir (BK., m. 457, 462; 
poJ^ hakkaada TK. m. 538 f. 2 ve gek hakkaada da TBL. , m. 692 f . 2 ). Anneak, gok isabetii 
noktater iMva etmesiae ragjaaen bu teoii de basi jonleiden eksik goriilerek tenkit edflmi? ve 

84. Pofoy, s. 38-39. 

85. Fotoy, s. 39. ^ 



55 
JsambijaD senetleiiiuieM j3J?}dma W Imvate fli^Msi dega, gifte yeikx veren bir i^lem old-»tii 

IstemliijkiikuagisindaiipoliFe ve gek gibi Kambij!© senetlsiim tahlil ediMigiode senetteki 
^ahislar acasiMaki il^Mnixi, bir havale Ui^kisi oMugu gorulmektedir. Ke^MecMen leMara tesluia 
alma, mtihataba da tesUm etooe jeUdsini vieimek jam Tju i^lespoie 5 if te jietJdrdxi veritajesi, M^fsate 
i^temine teis du^en bir jaooi jjoktur. Bn gifie 5?eM flJdii l-iavatenia jjapismda da rmrcuwifi'^ . 
Kesa bu iphm. velsalet olsocak da degertendirflebflir. Dokjisijla, bu teori de Istem hukoka 
di^]siMan Kabiil edilebilir bir teoii olarak goamk muinkmidur. 

3. D]|:ei FxiiBsiz Teoiileii 

Lescot gibi basi Fransiz ieoiis3?enler, Kambijro ili^Kisine giiBn Ki^flerin birbirleriyle olaa 
mlinasebetlexM &ya &ya tocelej^exek de|8rteMimii?]exdir. Lescot'a goiB, ks^ideci Da leMar 
aiasiMdM ili^M, 3%m dogan bir hukutd iJti^M, kepideci He mubamp, mi^batap i]e hamil 
srasmdaM ili^ld de bir hav^le ili^kisidir. An£:ak, bii teoii ile de tatnm olxiim3i!aja Fxmisiz 
]H3JE»k5Tj]lanijdaa Ldcom, kambijro jli^lasiMe, tek tarafli iiadej-e da3?8i]ttaaa Alman teoiisiid 
beaimserken, Woixns bu ili^ktja, iiijmicii ?ahis lehiiie bir tasamtf olajcaii agiKlami^tii^S. 

B. ALMAH lEOStLESl 

AJmaa teoiis3«»leri, karabrjio senetleri i^iemleririfi de|i?ik cephedea y^Ji&^rns^, baaan 
hakkm dogu? nedem olarak kepideciiiia ijorisasim, baeaa semedijci Isannjoi gelsliid ataa?, basaa da 
seiiedia if jjapisiitt diklsate atoak ili^kioift bavaJe ¥e3?a yem bir skit ili^ldsi oldTJiimu iteii 
stoQfl^leidir. Nitekim 1848 Yeknesek Ahami Kammradeja 6»ce ve sonra, AlmiElii3».'da 
kambijo seriettemdri hukiM riiaMj'etiid aeikkjiiaoft ^u teorOer gorulniektedir: 

1 . Tek Tazafli trade Bey&iu (KjceasyoB) Teozisi 

Einert taacafindain 1839'da onaya atilan bu teoiiye gore, kiymetli eviaktan sayilan senet, 
ozellikte kambiyo seaedi, upto. para gibidir ve ajaa fonksiyoiui icra eder. Burada ke^ideci seaedi 

86. Gm§ iilgi ktk., Poroy,. s. 41. 
88. Poroy, s. 42. 



56 

imzalayaiak v^mm ki^ilaxe Im^i bir sonis? ^^ilxbiit etmi^tir. Btma gore ke^idecmm tek tsimli 
ixside h&'^m ite tefoamlaBim^ okn. sexiisdm, nxQceniet olmasnuldn dtiim, doguminm sebep oka 
JxukuM ili^Ki ile bir batlaxitisi 3iQktur. Ysid teMaim seioetten dolaxi M:km sahibi olicriasi i^ixi, 
ke^ideciidn, seaedi leMam leslim etmMen iajsaknaaisi 3?eterMii^^. 

Bu teori, iiJieiBleKetmiisde Hayri A]cs]sii]i ve ReM Poxoy gibi kutoiKcu yasarito tarafiMan 
savTmulxoakiiaidir. Ancak, haJtkm sadece senedici lansimiyle dogacagim savmiaa Kreas3?ori 
teonsi, seaedi galaa, bulaii ve feotii riiyetle ele gegirea galaslaii bite Ijoruxken, seriet 
diizentemnesiMe blr ba^itm obMsx balinde geiogek hak saMbim koxiiJirjakta 3?ete£si2 JibaJmakMir. 
Bu xiadenJe Kxeasyon ieo][isixdE ^bsiz dogimtik s^m. hsMi obnadigi^ pmtikts Kai^ila^bilecek 
pxobtexQteri gosmede de yeiexsis oMiigu ifade ediXKoektadir'^O. 

2. f^eldi Hnaiiiele Teoiisi 

1843'de Liebe tsxafiMaia om3?a atOari bu teoiijie gone, ksimbiyo sejoedi mevcut bir boiog 
ili^kisine dayarar. Yard, se»ette riitodeaiLg: olsn hakki doguraa sebep, larailami. irade h&ymim. 
degil, senedia karwrida aranaa ^anlara uyguri olarak ^eklexi taocoamlaicriii? otoasjdir. B\i teoii de 
eksik olarak gorulmfi^tik^l. 

3. Hvcexiet Havale Teoxisi 

1847'de TMl larai'indari 2eii stiriitea bu leotiye goie, kambijo seaedi mljceiret bir 
hasraJedir. Kejtideci muhil posisyonuMa oiup borcmi oderanesM tekeffOl etcai^ dtinandada:. 
Poligeaia kabiiMi liayaleiato. kabult demektir. Her ciro fle 3?eid bir havale rjDie>^ar^ gelir. 
Kambiyo boxcu miicenet bir soslejooQeden dogar; o sozte^jae ise poligenia kfibulii ve t&slioiandea 
ibaretdr. Bu wzmy^ de fasla deteyli oMUigu igin elegtiritoi^tir ^^. Aucak bu teori, Fransis 
havale teoiKi gibi Islam taJkaku aijismiaB. da makbul bir tsoii olarak kabul edflebilir 
kartaatiMe3?32. 



89. KaaeiDtlu, $. 30-32; Bozer-Gok, s. 10; Ponay, s. 42. 

90. KiSjiesii^^ 32-^3. 

91. Poroy, s. 43. 

92. Poroy, s. 43. 



5? 

4. Akit Teoiisi 

1882'de bu moiAyi flensijien Briiiuaer'e gore aMt, senedi Mas eden (icabi yapaii) fle M 
devir akn l&Maa: (icabx Jsabul ©den) aoiasiMadir. Bugua ea faak laxafter topkyaixi aasarije 
budxir. AMt teoilsme gore, M3aiietli eviakta 3«2ili HaKKm Ka3Rasi|i bir aMttir. Ke^Meci, 
dtaeiatedili senedi box^ altma ginnek gayesiyb tehdam veiir; leMar da bir bak sahibi obiiak i^ixi 
bu sexiedi tesJim alir. Bu tesliiTi ve tesellum i^leaiiMen itibaiea ]5)e9Me4;i igia bir bong, teMar igiri 
bir atecak do|mis?tui^3 Ancak bu aMt, basan boBj? do|uian jniMoaiete, bsean bir tasaniif 
mMmelesi basan da lier iMsiriden aiiireKkep olabJlir^^. 

5. Kaxma veya. Oxijiimil Teoxiler 

YuJsanda izah edilea teorilerdea higbiriaia, ki5Qaetli evrak ilijikiJeriai doyurucu olarak 
a5]3£fei3?abilecek Ke3tfij?ette ob3:^Bd!|im ileii smea basi j^asarJar, Farazi^se (hukuJd gorimti?) 
Teoiisi, MfiMjret Teonsi ve Htisa-u Nijret Teonsi gektode bazi 3?eai teoxiter orta3?a ataaj^kniir. 

Bualaidaa Jacobi v« GuM gibi miieUifler laorafiadaa ileii sMOea HiskoM Goriiatii? 
Teorisine gone, seaedi devialaa ilk niiiktesibia haklan bir gexgek soale^meden do|ar, ciro ile 
oadan soxaa gelea baaiiler ise, vai3a3nmli bir sSsle^medea istiiMe ederter. Doiasosiyla ilk 
sQZk^im yolsssi veya sakat is& bu deH soaraki baaaUera kai-pi ibri siiriilaa^s. Bu teoii daba 
2i3((8aie miteenetUk ve ?absi defileiin denaejiam sistemiai a^iklaaia}?! arjoasglaaiakMa^s HTJkiiki 
Goriiaop Teoxisiade, ke^ideci seaedi ia'^alaiaak saretiyle lebdaia bakuk! bir gavea veraiekte ve 
bu haksM gorCoitaiaii de tekeiTol etaiektedir. Dolayisiyla iraie^i di^iada senedia, eliaden 
gikmasindaa dc^acak tehJikeleie de katiaaaiasi gerekir. Bu teori, tek ^-afli bir ixsdej* da3?aaaa 
iCreas3?oa Teoilsiaia 2itti ve ?ift imde-^ da3?aaaa akit teoxisiaia de taaaaxQlajflicisMa^s. 

Bualardaa Miiilki3?et Teorisiae gore, seaet aieakUl bir e^ja gibidir. Bu nedeale senettea 
dogaataJep bakkiMseaediLi aialiki saMptir. HaiaiMea baaiile geg^a ^3!-, seiietieki rauMi^nir. 
Seaet iizexindeMmu]lki3?et,zabinpekiMe isbatediJebilir. Bu teoxi soaug- itibanyle Hiisa-u Hiy&t 
Teoosim 50k 3?akiadii^'? . 



93. Ka*8J0^u, s. 33-34; Bo2«r-66k, s. 10; Poroy, s. 44-45. 

94. Kmiueioflu, s. 34-35; Boz«r-<3ofe, s. 10; Ponoy, s. 45. 

95. Poroy, s. <». 

96. KuaeioPtt, s. 35-36. 

97. Poroy, s. 47. 



58 
C. TORK TEOBISI 

Turk teoiisi h,ijsxi-u m5«et esasuMi da5«aU bir tsoiiiir. Htisn-ii niyet Teorisine goie, senet 
l\2eiiMeM her imza toig dolioor. FaJcat M dogaxi bong., dtizenlemio^ senet upmicli bir M^i^ 
intikal etniedik!!^ donmn^ diirmndsydir. Senet ijQQz-dk3?aiim elMeii gikmadi^a^ bstk taJep etmak 
de mtokim degildir. Sea&t, hlisn-ti m3?8tli bir linglmcu IdjirdE eline ge^iiice -ne suretle geger^e 
ge^sin- hukum ifade eder. Bu tsori Ki^ssyon Teoiisi ile Akit Teoiisi arasmda bir KorairMadir. 
ptiratti KrBas3?on Teorisi gibi iiiasa ile haJUan dogjiMsmi Kabiil ederken, AMt TeoidBi gibi semx 
iipoQCU Id^inia elixie gei^iioedexi bMam ^ilep hokki tsomnaz^^. 

I¥. KIYHETLI ErfiAK iLE iLGtU BAZI KA7fiAMLAfi 

Krpnetli evark konuswnm daha iji aala^ilabitoesi i?in kisnnetli evrak osihide bTiltinaa 
kaviamlar ve IgiMe 3i«r aM ^alnslarm Blsxtik teiimieil He kDnimim de|i^ik liukiiM i^leniJeiim 
sJJiQgetej^sakayraiQlan aigjktoiakta biijrak 3?arar vandir, kaariatinde3n2. Bu kavneaioMr; kijooietli 
eviakm ostinu olu^tuiaa hak ve seriet kavianilan ; kjaioetli evrakm aktif gorev iistlerie-ri ke^ideci, 
leMar, Hmhatap ve avalist teiiiioleii ile krjniaetti evmloa i^lemterioi smgokf^n cino-devir, latoil, 
defiler, zija ve Iptai Mviainlandir. Bu kavrairilar rjiaMjret agismdaa tig farkli grap durmnmida 
olduMan igin isg ajn ba^lik altmda lahlil edilecektir. 

A. KIYME-H.! EVHAKIH YAPISIYLA ILGILI B A2I KA¥SAMLAS 

Yukarda i?aiet ettiginm gibi kijaoeffi eviakm 3?apisiyk iligili M temel Jsavxani vardir. Hak 
ve stmt kaviamlaDdir. Ki3fnietli evrakm hak serietle adeta buturde^erek bir vucut haline 
gelooi^. 

1 . Hak Kavxami 

Sosyal bir kuralm varbgi, Bd^iier azasmda cexeyan eden so33?al bir ili^ikima vaitilim 
batMir. Sos3»i il^kOei; igmk. bakntmMaE dim, 3i3?asi, iktisadi ve hnkuM mtelilUi ili^ikitexdir. 

98. Poroy, s. 46. 



59 

K^r arasiMa hnkufea sonugfer dogmaa il^ldteie liukoM ili^Ki dejcdr. Bir Mlaiki fli^kide 
l.Hak, 2.Hak saMbi, 3. Bojog, 4. Bo?lu ve 5. HaJdon konusu otoakmexe be? tBiioel misum 
vaidir: 

a. HakkyaTaxomi 

Hak kelimesi, axapga bir kelime olup l«gam, feesia, sabit, ^tiphedea usak, adalet ve hisse 
gibi degi^ik anlamlaiaSQ gelirkea JimktjM bir teriai olarak da bir kai^ taism Braiiolamiai^tirioO: 

1- Hak; hnktik dtaseai ^naiiodaa bir k^i lehiae bah^edilea icade kwdreti vey& 
hakiDfti3«tidir. Iiade kodret ve^a haki](]Qi3?eti teonsioe dajiaaaa bu tammi 3?etierli goim&y&ii Abaaa 
biitoitegijlarmdaa Jheriag, menfaat tsoilsiae da3?aJi yem bir taaraJa hakki ^yh taamokiccu^tjr: 

2- Hak; Jiukuk dlisenince korurtan menfattir. 

YaJaiz umafmx teorisini 1^1 g6ri]Due3?ea baai hokufegu^ da bu iki taaraua da3?siadi|:i iki 
esas ilkejii birle^tiieiek yen bir taaum gettoiai^leniir: 

3- Hak; iasam sahibi bwluadijl:^ aieafaan korraaak tisere bukuk diiEeai taiafaidaa 
^inmm]^ oM mM kudxetidir. 

Ayas&^ Isbm hukukgiilarmdaa kimi, hak; hukuken sabit olaa bir Mkiitmdtir, kimi da, 
hak; feukuken taxanaa bir aaaslahator, dij* taaiailarkeaioi rauasir Islam hukTJkc-xiilanBdan 
MiBtatfa ZerH, Mk; hukiskim kendisine da3?anarak 3«tki ve sonanMok taaidigi ili^kidir, dij* 
taaiifllaiai^tirWS. 

Bu teajm, biitiia hak ^e^itteiini kapsadigi igia efiadiaa cam ve ag3?aaaa niani olarak kabul 
edilmi^tir. Bu taaim a3aa zaxumoda tiguacti karma teoxisi taanooiaa da yakiadir. Aacak., Zerka 
ayai taaam naklettikten soaia ^oyle teakit etmektedir: kaaua ferafiadaa kijiije taamaa kudiet, 
hakkm keadisi degil vaxilea hakkm soaucu va esexMir. Keza, diger Islaai huku^ulajoam ormpm 
oykMuklan teaHnkn da ajirn yo^mk teakit etoQektedir^^^. 

b. Hakkm Qepitteri 

Hakkm geaal olarak iki toru vardir: 



99. Sm, Mevte, el-Mevarii, Arajja-Tirky* L%it, Maaitnl, ty. (iakk maiissij; Ztni&ylei, «l-Fikiu*l-]slsmi, 
WIS. 

100. Bi^^ $.185. 

101. Zuli&yM, 8lr-Fikkul-Jkkmi, WiQ-Q. 

102. Z«ri4 QVIO. 

103. Z««ki Wil-12. 



m 

Kamii Mklan; IdjiJeiitt toplwiJk oka. ili^JalexM dtEealejuea Imm. Injkak kmalteniniiaia 
dotaahalUardir. Bu Mstex; Hi^isel }m-m hsMan, sosj^l ve elLonomilv kaiiau Mdan ^?e siyasal 
Kamu hjakten olarak Id^iteim devlete Imx^i hakka. fle dev'letia M^flejB fcai^i Mdanm 

2)0selhak]ar 

Osel MiQsr. Kfeflem DirlJidlenyte vejia egja fie olan iligkilemu diisenles'eri osel Imkak 
karalknMatt dotaa Mklamiiir. B unlar da mtelikleririe gore iki ^e^ittir: 

a)MuQaO^M£:]ar 

Mutlak haldar; ferffere inaddi olaa ve olDoaj^sca Mtiia Miallai ikenMe vej'a Ki^fleie kaijii ea 
geid? yetki veiea haKlardir. Ba^Ka m deyimte, MuHak haMar, Id^iaM sahip oldTagu ve lierlsesin. 
lE^imya mecbur tatoMulu tasaxntf yetkisMea ibaiettir. MiiMj^et hakla ve fikir haJda gibiios . 

Mu^Jc liaklaflr, genel oieapsik &yai haktodir. Bunlar, Boaddi raalMr tJserirideM J-iS.kIaidatt 
veya velayemn ve vesec^tten dogaxi ki^ fi&r tJsemuidM litaklaxdsocn dogaa haklaxdir. 

t))NisMHaMai 

NisM haklar; iki ki^i aieasiMa cerej^aa edea ilijikiteii diisealej'ea hakukiaa do|aa 
haklaodir. Hislbi JhakJar, bor? iJi^Memidea, aile ili^Mlemuiea ve mk&s fii^JdJexirdea dogaa 
hakJaoodir. Bixolar, iki ki^i arasiMa cem-y^ix edea mnaasebettexdea do|aa pahsi haMaxda. Btc 
taiafta, alscakJi di|er taotafta borglu varda^^^. KiymetJi evarkm temsjl ettigi Mklar, lusbi liaklar 
^Qcoadendir. 

c. Hulaikim Taama ve TasaJli 

Hak ke]iiQQesiDia ^ogiilu olaa Hukak kelaaesi de texim olaxak. ^^ ^opalanmi^tir: 

Hiilsn]^; toplom Ixa^tmda K^fieria birbiiied3?le ve tDptomla olaa iJi^MleiM dtizeri]e3?ea ve 
a:^iliiissi ksmu pcii ile desteklenaji? bijliiasa sosjial kmallar biitiiaiidiBBr^^^. 

Aac^, hvHsiak sdzcugti^ po2itif v% ideal gibi basi sifa^jck kolMubat^ maM3%t egmxa&sxi. 
bnktikaa farldi torlemd ifade ederkea osel ve kama sifatiada kaOaaibaca da bakukoa iM aaa 
bolitaAaa ve inedeai, ticaiet glbi sifatteork da geliac^ da baluikaa daM alt koltexaa ifade 



104. Bil8«, s. 186-188. 

105. GSzfbtpfe, fertif, H«ktik& €in| ve Huukvkim T«mel Kavnamlm, Aaksm., 1993^ S.142-14S; Bi]^^ s.l90. 

106. Gad} IS^ J^lB, Maaz: Bii^, s.190-200; €d2iii}»uyl£, s. 136-150. 

107. <3S2«i%«*:, S.5; Bilg«, $24. 



61 

etmektedir. gtoii, tiacaiet hnkakimim ve dolajnsiyk osel loiJaikutt bir bdltoiii oka keyiaetli 
evrak liakakmam daha ija aals^itaiasi igm hukubam bu turleiioe tammlajiaiak i^sret etmelste 
jaiarvaidir. 

l)P02itifl»ikak 

Positif Mtaik, belli bir mer/Jeljette belli bir doriemde yuiiJrMtoe bTitoiaa hufcalL 
kiixallannm butonMiirlO^. Bu Imkvk taivm &ym. aamarda miisbet Iwikak da deidr. Bu dejdm 
igetisine Isarajrilar, tWElUder, jmietmeliljler, V021 M ?e adetler, Jiiasai Kararliar ve ham flrni 
i^tihaQar bile giter^og 

2)ldealliiikak 

ideal hoknk belli bir mswiBls&m belli bir daomM.6 viygaMamkta. olm. de|il, fakat 
uygiJliBQEimasigeieken, -^m so33?al iMjiagJan adatete en mjgmi bigidide Ijai^ilrpycali dii^uniilen 
liokTik di3?e tsocmnlajffiaia^tir^^^- 

Bu ardajipa gore, her zmim. ve her >wde ajm geJdMe e|eriiiea otaiasi gereken ve 
de|i?me2 mtBllkts^i3=an teasel iDsfilervrndar. Bimlar aM joMaj'la ara^tmhp btdtmabilir. Positif 
deiiilen jtcrarlokteM km-allar, bu deii^»ie2 illielere uls^rmjia gah^jr. Igte gengeJtle^tirilrriesi 
gerekea bu deli^mes preasipleria butiiriiine Ideal hmtaik veja tabii h^^kuk. derdldigi gibi 
dolLtnude "olmasi lazim gelen hnkulL" derdr^ ^ ^ . 

Be^en dixoallann axadsigi ideal ve tabti hnkuk illseleri, tabiat ve fitrat htm>ietini ia^i3?aa, 
belli bir milletia, belli bic jrKia, belli ?atm veja bell bir cograf^a bolgesiaia dogal jiapismr 
degil, aksiae torn insanbim rnaddi-r/isaevi, fisiki-roM ^^pisixa dikkaiie aleia ve goktea ioea 
Islam hokuku v% oaim objektif ve btitim rexiklen, dilleri vd (;aglan kucakla]^!. evrensel ilkeleri 
oMiJ^u ka]Qaatiade>iz. Tarafsiz olarak ^ah^acak akillir, ideal hukiik ilkelexird semavi vahy 
alemMe ke^fedebilir. 

3)02elhMk«ik 

Topliun igiodeki k^ria ve korohiplaoa epit haklaxa sahip ve e^it imkiioQiLier altiada 
bTotaoaa vajdtiklar olarak surdiMukteri ilipkiten diJ2enle3«a hukoka Osel Hi3tok derdr. 



108. Bilgu, sM. 

109. Bil^, s.36^. 

110. BJ3g«, S.S5-58. 

111. Bilge, S.36. 



62 



Bu hutaikaji alt kollan da ^mikidir Mederd Hukuk, l^aret Hmkiiku, Fikir Htdoilcn ^e 
Devtetler Osel Huki&Mm. Bu alt bolWileiDiett en geni? okm Medeni Hukwktur. Kigfler 
Hutotai, AiJe Hukiiku, Miras Hukuku, Ep3?a Hukuku ve Bonglar Hiikuku Mederd Hnkukm alt 
IjoHandir. Hcari l^tetme, Ticaiet girketieri, Ki>Tmetli Eviak, Denis Ttoajceti w Sigona Hwfciiku 
da 11083061 Hukulamim alt boliimteridirll^ . 

4)KamuHu}j.tiku 

TopliHnsal orgiiflenmeja ve ki^i-toplam ilijikiieiiai dtEeritej^n hnktdsa Kamu Hwtojka 
denir. Buhufcal;,im ilgi alaiana da Amj-asa Hukuku, Idaie Huktikti, Cesa Huta&u, Yaigilanm 
Hakotoi, Devtet Hiikuku v« Devletier KmnxL Hi&uku otoak tisere alti liukuk dali 
giiraektedir'^^^. 

2. Seaet Kl&fXBiai 

Kiyjoaetli eviak bir tur 3?a2ili seaetdr. Dokjnsr^k senet kavraim iiseiixide dunnak., onu 
temndajrp snaflandimiak, ki3?3»etii eviakm jmalajjetmia a3?diiiktitaiasjMa geiekM otecaktcr. 
Ajmca^ seset kavxaxoi axaciligi He kiynoetii eviakm taxM geli^md hakkxoda daha kolay W0. 
saMbi olonabilir. Qtnkfl senet, liokHki imetia ve gelal joaiiyle daha soma orteja ^Jkan 
"Kipnedi Eviak." m eski ve asil pekMir. Bu nedeale once senet kavraannm mma. ve tasnifini 
Tfiik ve Islam Irakakana goie ara^tinp oita>"a ko]?3nQak. geiekir. 

a. Senet KavxaminmTammi 

Amp^a bir fceKme otaip sosliikte "d^y^mk" ariteanna gelea "seriet" keltoestQiii tekioilk. 
^mxrHaiOBSi, piMij^e kadarTork htLkokunda ya.^iSmi$ degildir. Btma kax^m doktcinde pek gok. 
mv&M blrbmoe yakm basi ^mmiJamaJarla senedi tdxamlanu^laxdir. Hitelom basi hukiikpQar, 
metliettiklexi Von. Gieike'in "senet, dli^tince mnhtevasim ijraaretler (jaai) iie be3?aaa yamjjan 
leydiifiM ^eklindeki tenraoni nakMerken, di|er bir kisrai ImkakijTiter da bu tannm biias daJrn 
a;;axak^uha}e sokmo^laxdir: "Senet, bix d%uncenin., bii fikiin. bir cisim tisennde ^^asi ie ifade 
edilGaesMir" 115^ 



m.B2g«, I10-li5. 

113. Bilge, 121. 

114. E]]MSU>P«, s. 12. 

115. dzrSri:, s. 3. ^m$ li>ilgi i$m ]>ak., l>03fa&&%i, s. 4 vL; Oz(as., s. 8 vd. 



68 

Diger bir tsuuim goie senet, hukuksal bir i^lemi v&y^ bir oJaja gosteraiek aiuaciyk 
jsailmj?, resM bir amkani Mafjralaa omylaoajxi^ vej®. aleylmie lii&iutoal soaug: doginacafe 
kinase teacafindsm iimakaxicu? bir belgedirll^. 

Bir ba^iKa ^omim gore ise senet, bir baOda, bir boiTj: vej^a atecati tejiisU. edea be^edir. Bir 
kimsenia j^scpaMiji tsahhut ettigi ^ja vejia odeniejl vadett^i boicu tesbit etmek tisere iai2aMi|i 
hagida da bonp senedi denir. Bir jjiera vej^a olaja belgelendirmek aaiaciyla msm bir aiaJaaiom 
oaajajk duzeaJeami? belgej?© de seaet denir. Tapu senedi gibi^l?. 

b. ^netKaviTaimTai£mimm\TauhliM 

Bu mnnmlara baktagimisda senstte, p&y (mal)^ mstia, dii^unce mwh.tBvasi ve haber veraoek 
gibi dSn imsurua buluadugu goriibaekiBdir. 

1 ) ^y (msl) okrstk seaet: 

Daha dace belirtQdi|i gibi seaet, soamt, ta^iMbilea v^ aiaddesi ?o|u keg kagit olaa bir 
^ejidir. Seaette kaiit, 3?siidaBCilik foaksi3?oau ijstleaaii? ve hakkm tefenroati olarak goruKiir. 
Hitekim, kijiaetJi evxak deyiaiiade ge^ea "eviak" S02ctj|1i de kagit ve japrak aakraaia getea 
"varak" keliaiesiaia ?o|uMur. Krjnaetli evrak demek, "degerli ka^it" demektir. 

2) Metia olarak seaet 

Seaet, keMi butaDj|»|u igiade y&zHx bir metindir. Bu jooetia bexbaagi bir yszi tiiora. ile ve 
beibaagi bir diMe yazilabiUr^^®. Seaet aieaidaia, bizsat seaedi dlizealeaiektea sonaalu ki^i 
^nafmdaa kaleaie abaam zorualngu 3?Dktur^^^. Ba^kakaiam yssAmn iie y^zsksx seaetlsr de 
bukukea gec^erHtr. 

3) Dy^liocice mahtevasi bakaaiadaa seaet 

D1j|!i3Daee mubievasi, seaedia gorutebiJea a:tetniaia arkasaaia gi?! "gassr-i maddi" 
uasurudur. Zaa seaedia Max (sozii) j^imda bir de muhtevasi (ozii) vania. Lafis yakaz 3?azi ^ 
aaJagitokeaaiahtieya aacak 3?oriaak aaJla^iJIabilir^^. 

4) Haber vera]yek agisauiaa seaet: 

Seaet bir dt^^yoce}^ aigikMam vdsmsi oldulmm gore, bu dii^uaic^}^ b^kasiaa biMfioooe 



il£. B%i& Kii]t«r ihss&}&p«disi, "Sei^t" ibM&% i&skam 1984, :S?4128. 

117. Dtsmir, Om^r-Asar Mustafa, Sospl Bilimler Sozliitgu, "Sesat" maMisi, Bt£Bl»ul 1992, s. 316. 

118. Hm^, «1-Mtscmu, ISifl?!. 

119. Bskarsi: 2/282. 

120. Kis«0]£#%, s. 13. 



64 

ga3?e3i de ^ipBakMir. Senet bir bejjamdir. Doh.ymyh. krpoetli evxiak bir bej^aa senedMirl^l. 

c. Senedittpei^itleii 

Mutlak senet baai ka3?xjaldai-da ^oyie bir tasnife €bi tututoiu^tur^^a- 

l)Adi3e»et 

Resmiolnaa3!aft, oselve mabejna sensdi de denikn Mi semt, noter kaaxmmida gosteiilea 
yasili Kd?u1 ve Jitiktoilene •ajgmi. olaiaK. Misto editoie-jTexi ve 3?al][U2 aleyMrie sonmi? dogm-acaJt 
ki^iter MafiMan onaylanan senetteidir. Mi boiy senetieri gibi. 

Taiaftenft kaijuMdi icadeleman iioter ve tsauldar ontode aJmip, ioflgafemun oa&ylandigi 
seaetJeMif. Resaooi v&siy&uSme, jioiras soste^niesi ve ta^Eiijiaa sati? va'di gibi ^leiater, aacak 
lesmiseaetterte 5fapikbilir. 

3)OM3?liseiiet 

Taxaftemon ixnsa va miibur lso3»xialaxmdan soicuca notexce onaylaxmi senetiaxdir. Sa»at 
BOtezlE IiuziiruMa d^il^ dj^anda dtisexiMmp daM soma immx tsixafiMan tasdi^ edibui^tirir. 
Resmi va oim}^ sanatlam bar ildsi da a]ssi isbadaximcaya ]sadar Isasiii dalQdirlar. 

4)Muva2aSli3eaet 

Ij^ililami gergela uygim otaiadjlmi bileiek var obmj^aa bir boicu, bir jjlejaoi ve3?a bir aMi 
varnd^ pbi gosteimek amaciyla dtzenMiJdeii seioet ^le^iididii. 

5) Kijnrneffi eviak (senedi). 

Kxjfflaetli evxak ise balsloa. seaede batli oM\j|u, senetsis isteimiftesi ve deviedibrjesi 
imiiiasiz oten sojmt eviak ve senatteidir. Bimlar da: 

a) Kambi3?o seiae^ri (police, bono ve <?e]l5.) 

b) Mankul kijnnat aenatiaxi Qmse sanadan, devlat va hasina bonobn) 

c) Emtia seiae^ri fle e^ya Jiulitikima ili^Kia sei^e^r o toak mem Ijg kisEoa ajaobr. 
Dexttek M muttek senet, 5^1 Mk ile seitedin sifa siJaja birbidboye b«ilJb|i biamjaa, Mimii 

^kfll ve pitea uygua olaaak dtizenleaea ve osel iptel buktoiOenae €bi olan lesjiai wsikalaiDiir 
M biiateia krpoaffi eviak denir ve3?a bu dzelliklaiden bidsi elssiktir ki,bii dirraaoda butaoaa 
belgeleie de, resm! veya adi senetler adi vexilir. 



121. Kmasm^x^ s. 14-i6. 

122. Myti: KiOtw^Miidojolisi, "Sdattt" mauL, :s;4i28. 



65 



d. Kiyjiaetli Evi^ ite Adi Serietter AiasiiidaM FarMar 

HukuJk; Yaigilan Usulii Kanuatoadsi sensde, delilter fasIiMa y&r veiilm^ v© km-allamua 
leistiit edUon^ olnmsim lagimen taaxunu 3^pil]QQa](]Qoi$(t]r. Ticaiiet Kanmumda da J^iiiM3ff]> 

yQ^mhiai^ti. Bu iiedexde adi sextet lie tjcaii senetler ai'asuida tesUt ediJen fwikk rioktalan 
belixcinekte 3?aiair vasdir. Ijfefli bazi kayoaMaoKal^S tesbit edflen. farkli XkokteJar ^uiikwiir: 
i) Hakkm seitede tus^IOigi xiokmsiMari, 

a) Adi seuette hak g&ml olazak sextetten ewelvardir. Bu iiedenle adi sexiet, hakki 
beMe^eE bir Iw^edir. Ymd, \m kamCaiioa aracidjr. 

b) Kambi3?o senedemide bak He sextet birbixine bs^Mir. 

2) Seuedixiibxaziag^siMan^ 

a) Adi sex^^, alacakti sextedi borghr^ ibxask 3H]ika]inlti degiMir. 

b) Kambijo sexiedexlMe ise, seiiedixi borglu}^ ibrasi gexeklr. 

3) SenediagexiveiilMiesixioktasiiidaxi, 

a) Adi seaettenie, alacajdi odexae halinde seaedi boivtaya geil veaiaek soxmida degildir. 
Alaucaklx senedi gexi vexmes ve3?a iptal etriiease, box^lu odemedea kaginamas, boxcim 6dexidi|ixie 
dairbirbeJge veiUQiesMistejrebilir. <BK. m. 87) 

b) Kambi3fO senetteiioni Mexmiesi halinde alacaklx senedi geii veimek 20xm\dadE\ 
Bonglu, senet gexi vexitoe-dikipe, borcimu odernektea Kagmabilir. 

4} Zixtcixii soxrixoMuk aigisxxidan.^ 

a) Adi sexte^^ alacati devxeden ilk alaoakli^ boxiglimtm ddeme acisEUgio^exi. ims'i^ de|ildir 
(BK., m. 169/2). !lk alacaklmm boxigbmuxi M&rm gu^sMii^iuMexii soruxolu tatukbiJmesi h}xa, 
soimolu o]s£d§im kabtiUenm^ ohmsi gexekir. 

b) Kambi3» sem^mAe, sexieet boxt^lusu, semt alacaklisx^ cima^ular, aval v@xextler seaet 
hamillTffi kax^da3;axy^malioIa£ak3ormiQlM\}ir]ar. (TK:. m. 636). 

5) Devir i^hmi agBUCiddxiL^ 

a) Adi seaet bir isbat axs^i oMtig^uoodaia^ bir ba^ka beige ile devxedflebilir. 

b) Kambiyo sexsettexixuie hak ile senet bixbixiiis bagli oM«|«»(iaa devir, senet Issexine veja 



123. Opt$>u, A. T&yr-iUKm, Melimet, tUm. U^mHi^ v« 02«1 TiJdj YoB&n, Atklutra ty., s. 5-6. 



m 

s&xMm devajQQi s&,yiiB3x aloEj iizemie ^^iazilacak cino He olm*. 

6) Odexoe 13t Kuxtalma sygismdaoa, 

^ Adi s&mm akcagi devxedeia vey& devxakn, devir drnimnmu boxyluj^a bildiinu? 
olaMiKis^a liorglu, ilk alacak]i3?a 1311 my&tkt odeme :p.ptigmd% boxcimdan ]oixMT}r.(BK. m. 165). 

b) K60Qiibi3» seaetlexmde Mil senede bagli oMviluMaxi odemanin gezyek hsxaSst y&^HmBsi 
gerekir. Senet gezi aJmmstdan ba^ls^ma 3?api!3iii odeiiie He- Miriik ksn^i sorunilutoktsija 
kuxtoluMmaz. 

7) DeflJeim Mn sMilaiesi aygisnidaa, 

a) Adi seneVie! boi^lu^ seaet alacakbsma kaoc^i iteri siJaBbilecegi savulaii (defileri) seaedi 
devipalaMkar^idaitensm'ebiJir. (6K. m. 168). 

b) Tican seitedexde sanet borglusu seiiet alacaklisi ile kendi axasmdaki ki^isel ili^kiJexdeii 
dogandefiteilseiietMmfliaeliajqpiilleristo m. 599). 

8) Mlit^eM soxujiiQluiuk ^am nokoasxadan, 

a) Adi senetQs (niuBselsjI^dajiiaxu^mali) ka:^i yoks^ borgliitei dayano^mali olaiiiak somrrilu 
ta^jlamazlar. 

b) Tfcaii senetJeide bonplulann. dajaia^n^Ji sorumMi^tix 3?a3a geiegidir. 

9) OdejQOB mki xkok^mda]^^ 

a) Adi senette vadeden errel odenaede biflmiaE bor^M, senedi devsalana kai^i odeme 
MdJasiMa bulimabilir. 

b) Kambi3K} sexietiexiMe vadeden ewel odeme balMe^ se»et hamilJBm genigek baimll 
olmamasmdan dogan risk bonglu^^ ait olur. 

10)SeBediasl3?amdadavaimia^i]]i]imsiiioktai3mda&, / 

a) Adi senedi kaybedea, borglu hakkmda dogiradatt atecak davasi agabilir. 

b) Tican seioedm kaybmda, iptal kaxan aliimiadaa alaycak davasi ai?3lama2. 
11) Kanimi ^kil ^laztlan aigisiMait, 

a) Adi sejoettg ujubr^isi sonmlu ko^uUar yoktoi. 

b) Tican seiiBetlei-de soraabi ko^ujlkr (HC. m. 583, 584, 688, 692, 693) yasalarla 
beliilemnl^ olup, bu ko^ullam "Qjiilmamasi Minde seiiet, kambijo seitedi olma rdnelilioi jatiilr. 



67 

B . KIYMETU EYSAKTA ITEK ALAH ^MilSLAMLA 
tUGtU. KATSAMLAfi 

1. Ke^Meci; mwhamba 6derx», feMara da kateetuM jseikisM veren asil tongta k^Mir. 
Butori evxak tOrlexiMe oseffilsle KambijiO serffitteiiride Me^Meci geiiei olamk. bonglu 
dvoruuiuodadir. 

2. LeMar; ke?Meci3?e l&m^i alaca^i po2i3?oni3Ma olaa la^idir. LeMar her j^lemde 
alacakMir. 

3. Mti]mti$; Mmi&yi Biabul etnoe^ somaiMuk altma giioen ]^Mir. 

Mutetap, polige de li^m-tcii bir palus, bo»oda ke^idecinm ta IseMisi iken gekte bir bsxtka 
0}]QQa3i2aKiiidii. 

4. AvaBst; bir kambi3«j boicimim edasmi teminen jsapilaa ksmbiyo taaWiMimB aval ve 
bu taatOiMt vexeue de avalis deiiir. 

C. KIYMEILI EYSAKIN 1§LEY1§1YLE tLGlLl 
BA2!I TEHEI. 1C.AVIIAMI.AS 

Kiycoetli evxaJon i^les^i^ird agildayaii baai ommH Jsonular ve kavramlar vaidir. Bimlar; 
laymem.&iTs^ ii\&.ukxsmm alQr^pjsmi oli^^mran cMdi konulardir. Tlrk Jiuktjtkurida iiMesM 
bukn bu kDxodami Islam bnkuku geiQel Km'al ve pxemiplaii j^iguoda da aza^nxilip izah edilxaasi 
VTB vaicsa beaaer jneseleleile degerlendiiilaiesi fa3?4ali ve aonnaud'ar. DolajKiyla, binada bu 
kavransilsacai Isanimi Mvijfe&mii oxia3?a koysx^3?a gali^iaii^itis. 

1 . KrpneHi ETCskta Ta&vjl K&vxanu 

Krp^m evxaKm BliviU^ Ki3?XQiet!i evxaik tOxlexixuien bir torOa djger bir tOxe gevlQioasi 
dajnekdr. Yam^taJml; kasmla^Jixu^i bJr J^lamL tsxosil eden bir ki3an0^ evrak turn iizexiiie ^zih. bir 
^isamif yapniEaiklai seiMin; teioosil eni|i liukijM i^temla ozelligim de|1^tinxu3k axi]tei]amia geten bir 
Mvramdnr. FikM bir de3axQ]e, lahvil, sextedin temsil e^i aMin vasfi uzexixtde s^piMi bir 



124. Kxmsju^U, s. 122-130; Bo2«r-€dk^ $. 47-61. 



tassflnraftor. Taiafkr, senet iaojasuaa 3«tkfli oMuKlan gibi sejaedM v^fmi de|iptta»e|e de 
3?etteQMiiter. Mevzu "ncaiet Hukuku, M ymh. mmM higmm ve lii&uM p&kM. dliseritenx^tir. 

a. TahvilKavxaiiffiaTamim 

Tatertl, Tttfk Tlcaiet Kaaulamda ^yte ^1f edilmi^tir: 

Madde 562 - «Naana 3i^t.\t ©jooi-e yaaili seaet, aacak kendisirie hak verd^i ve bos? 
yukledJii butto Miiasetem mu^rafakatijte Miiafie ymt bir seriet haline getmlebilir. Bu 
muvafaMtin. bizsat seMt iiseriDa 3i«azi}xiQasi gereMr. 

Hamite 3?azili seneHexm iiama vify& eims y&sik seuat Mlix^ g&mtsmsi lammmdA da aym 
esas candir. BusonbaMe 1:^ va^^ hotg saMbi Icbnsatexdaxi bimtin muvafaikatl bxiluxui^issa bix 
deg^jMik axicak degi^ikligi yapaii alacaKIi ile oimim baMamm dolroddE do|m3?a balaf olan 
pabis axasiMa bakm ifada eder.» 

GoruMi^ti tisere, TK. TaJivIl" Kariaiiimm tamaiim degil, i^hyi§M v« g&vinm vsxslmm 
mmiim etimkMk. Bism goie, nama yasili bir senedi hajioite vaj^a emre y&zM bir senede 
donu^tunnek igin Mk ve bo]a; saMbi bttim ki^ilem mirrdlakatL ?a bu muvafaMtin sertet iizeiir^ 
yasalmasi j^itttr. Keaa bamile y^ah. bir seitedi, aama jabut eiioxe 3?a2ib. bir seaede veja e«Me 
jazili bir senedi, naaia wya baniile yaaili bir seBede mbvll edibnesi igia btitto haJs. ve bor§ 
sahiptexinin nsasi ve bmiiin. seaet uaeiine 3?azibTjasi gerekirl^S. 

Ajnca, rabvil Kavranmn dtiEsenlejeE TK.'daa 3?aixarlana][ak "Tabvil" kavraaiim ^63^ bir 
mam istinbat edilebilir: 

Tabvil; msmij &m& ve3?a baroile 3?8i2ab. krpnetii eviak tiJiteriMea bir imm, Mavlile 
gjjtianMiktaxi sonrai, ke]Qdi sextet grubmdaE d$er bir senet grup tormie don^tiiiralmesi deixiektir. 
OmepQ., &am y&sM bir seoet, mwk vtys, bajQiile 3?a2ili bir seset balii^ ve^ bamite yssih. bir 
senet, xianm v&yd. eixtxe yazili bir sextet baliDe ddxili^tiiriiilxQek istexiir. Bu tsibvil i^lemi, senetlenm 
tedavole gikaoi^bnasiBdan soma 3^p]lir. Do]a:^iyla, serietlexiii ledavuie gikaribnasiMaE ewel 
yapifea bir fehvil, tekxtik ankmda toriixi tabvili sajibaaz. Mesela, emxe j^azib bir sexiede, 
ledavuk gi^iolzii^an aw&,"cm edilenies" kaj^i ^ymk, onu mms, ymk s&mx balliie 
getiacoek tskxdk Hoanada bir tahvil de|iMir. 

Kesa bu tabvil, seaedia ger?ek Jdmli|iiti ve 02 benl^iai deli^tiniiek degil, tedavul 
kejfijetiai ve xafeligiai de|i§!tixmek ve om. ba?ka bir oaeDik kaaaadrnxak deniektir. Mesela, 



las. Poro% «• '^- 



emie 3^111 bir Ijoao W^bir ssflKMn ^l^y& v&y&. bir police Xmrnys. doEii^tfiimlerj-ies. Aricak eirjie 
yasiJi bir police ijseiine "devnedflejBQies" gibi olraosxsa bir Mydm Koimiasiyk ys^iMi tasanuf, 
seriedi polige otaaaJiteaa ai3JiaiiM3ap, risxM ydsM bir senet halirie soKar. Boyte olimca da serset 
ciro jle de|il, aiwak temlitoiSooe ile devjedilebilir. Y^ad senet, 3?ine CHixe y^ik senertr isJkat 
senedia ciio fle devii jsasalsMraajitir. Seriet ^ajfset devxediJiise M dera- aJacagm femliki 
piensipletine ysm borciKi ba^kasina sati^i eseslaima €bi otel26. 

b. TabviMQe^itteri 

Kiyraeti evTratao. teJmli xig ge^ittir: 

l)KaEm)ltaJb.vll 

Eger senedia nev'i, ilgjli listaim liukmli geregince de|i?i>ioisa, bima kanujoi tsJivil 
(do|iM8]aiab.vil) deiur. Bujiijsiis, TK.. m. 602.de ?6yle taneimedibKiijtiri^?: 

Madde 602 - «Yade3Qia gegmesindea soma jsapilan ciico, s'adeden once yq^Hm. cixoEim 
blikomtemiidolumr. ^uKadar M, odemerrie protestoswidaa 3?aMt bu protestoauxi wmm igia 
mx&yy&xi ofen muddetia gegmesiaden sonm j^apika cijco, soocak alacstia temlila Mkimlenni 
me}^aMgeii2ii^ 

Yaai, odemexne pxotestosflindeia veya piotesto siiresinin ge^Miesioden soiua :^pilaxi cioD 
i^lemi ile police, bono ve g&k gibi feanabiyo seneteii, devir yoatyle Ismuiri geregiace, nsjima 
ymh. seaet haline donii^ta: ancak, miiracaat boigMan baJoauMan emre 3?a23li ser»et vasfim 
}jorari28. 

Ajnca Isaaijaai taJivil, kiyimM eviak borgtemriua iflasij'la da mejdajaa gelir. Bu duronida 
haMIe -^aih. Ijrprie^ evrak, alacaimm ilgili masa3?a bilidiribnest sei«di, nama ymk senet 
haline d6aii9«Qrar(BaE 42 III 385). / 

2>Ante^jnfiaiT8bvil 

Bir to.3?3inet3i eviak taru, ^ocaflami iradesiyle ba^lsa bit tare tdhvH edilijjorsa bima arda^niali 
^3iia biikiM tabvil denlr. 

Aate^iinaliialivilde TK. m. 562. ile ^yh dtizealexuixd^tir: 

Madde 562 - "Nama ve3?a ennre yosak seret, Kaaimim Kendisioe hak v^eiDliii ve borg 

127. Ajnca isk., TK/690 , TK/705. 

128. Kmsm^U, s. 57. 



?0 

TiriikM^ Wm. kifnseteriE muviaifakatiyte, liamfle y^iSi bir senet Miiie getiiflebilir. Bu 
nmvafakatixi hizz&t sextet ikeiiae ^i^asiJiTiasi gerekir. 

Hamfle jrasili senetteim de, nsjtm vejia emie yssih. senet Mttae getirilQQesi hosusuMa dym 
esascaddir." 

Boylece^ anlapQiali taiivil hakmii isali edilmoJ^tir. 

Daha oiQce de belixtlMigi ikexe bu kadouBdau azda^iMigma gore, emxe ^^aaili senetlexi naxoa 
veya hamile jraaali senede; handle jaeili senetleii nsina ve3?a emie yozih. senede veya nama 5«2ili 
sexietlen eixtze ?e3?a hajooile j^aaili sexiede donu^tuzmek igm M ^art axaxtjoctaktadir^^: 

1- Blitiin bak ve boxg saMptemdn muvafakati 

2- Bti muvafakatixi senet iieexixte 3?a2ilmasi 

Tahvll sozfe^mesi, sextet boxylo^ii He tahvil axtxoda haX saMpleii olaxi Kj^iler aiasutda 
yapiiaxt. htiB3]M bir sozle^inedir. Tahvil sosle^inesi, p&l&kt tab! bir so2le^me degiMir. Axtcak, 
IpoteM borg seztedixtde >'ap]lacdk tahvil, ta^ntroas ipote|iy]e i^ili sosle^xnexdn degi^tiiibnesim 
genektixdiiiriden resmi ^IdMe japilmaMir (MKi'T?! , MK^839). 

Tahvil soslepoesijie, boxcrni odeiurjesiBde senedia onemi ve foiiksi>x>i«i da degi^ir. Yani 
bix ki3»netli evxak hsirigi tiir sextede doxiiii^turulrixiji^ ise, o seriedixi foxtksi^urtuna. saMp ohxr. 
Omeiin, hamile jasiJi bir seitet, xtama y^ih semde tahvil oloitca borglu, ara^tomm jiapja-iadaa 
sexidi ibxaz edexte oderne yapaxoas, ^:^iet odexQede bulimursa borcijoodaxi kortobw]^ ohrjaz. 
Tazallar axasmda 3?api]aE tahvil, sexiet tizerixte i^aretiextir ve hak sahiplen ^afutdam imza edilir 
ki, bu iima oxtlano, muvafakatlexixd ifade eder (HC. 562i'I c.2 ve II c. 1). Bu xiederde tuxti 
degi^tixilen sextediE dmumtma goxe, bazi kxsixolan giziJir ve >i8xti bazi ilaveler 3%pihr. Mesek, 
hamile ymk bir sextet, nama 3?asih sextede tahvil edilixkce, sexiet QzexixtdeM '^jbarMtixte" ^arti gisilir 
:^xixie, alacakhnm adi yazihr. Kesa, emre ymh. sexiedi, xiama ymh sextede ddxiii^tuxinek ipixi 
sadece "exoxe ^zHi degHdir" ve^i^i "cixo ile devxedilexQez'' gibi oltu^osiiz bir kajidm eklextmesi 
gexeldr^^. 

3) Ke3?fi tahvil 

Keyfi ^hvil, aiolan TIC. m. 562i'n c. 2 bexidiyle "bir hokuki sebebe dayaxonaKsizm 
tojanedi evrak riietainix). senet ?arti bakjrmndaa degi^tixihnesi" ^klode taxtsim edihni^tirlSi. 

129. Foroy, s. ?l-?2. 

130. K1MSI0P.U, $. ISS^8. 
301. Kmsw^v., 5. 58. 



?1 

Ke3?fi ^vil, tek temfli bir tahvjl olup 5a alacakli veja bojiglu taiafmdaa 3?ap]l30iiak iiaene M 
^eMide 3?a.pilir 

a) Boiyltmim nzmi akuooadan, 3;€du}2 aMcakli m-afiManL 3^pilir. Mesek, haniild 3iea2u]i 
seiiet alacaJdisi, Ti^yS. oMok senede keMi immi y&sm^dk "hanidle" ?artim ^isebilir. Boyle bir 
de|i?iMik, hmak yazih. senedin ^atauaiasi v^ye. kaybolmasi haliode nueydana gelebilecek 
iehlike3a oiilenitek igia 3?apilir. Biim ragjiKE senedia haaiile ymh. kaiekteri ortadaa kaDQioaa. 

b) Alacaktom masi alnia^an., jsObcua bonglu taicafmdaa semt metainde bir degijtiklik 
yapmak suretiyle yapiiir. Boiyiu bu ij-jikam, senet keMlsJJoe gegici olamk veilMili sajiiaa. 
btikbjlir. Bonglu ^txafindaa japitea b\\ defi^iMik, alocakJi v&ys. oaaa btikoki halsfteiias bir 
bej-aa mSsm. ta^ir. Alaeakli sarih veya samii olaicak bu d^i^ikligi onaylao^a, bu tahvil bir 
bijkijm de ifade eder. Eger alacakli buna nsa gosteraaegse, bongMaii degi^ikl^ija diJEeltibittesini 
^Jep etme MkkiM saMptir^^^ 



2. SjQnitetli Evxakta Oevix- ve Cixo Kavxamlan 

Kijnietli evxakm ?ok Onenia IrakuM joaeseteterioden biiti de, devir ve ciro meselesidif. 
Kijaae^ evraka ha3?&t veien ve kij^ioetii evrakm i^h^ igia zorimta. olm. devir ve ciio, 
binbinyJe ba|Mitili ve 3?8kdi|emii ^namlayaa iki ijfleiMir. Devir bir eylem, cino ise y^ak bir 
beyaMir. Pmtikte devir soale^irjesi deniten m-aflaim irade birl^ine dajariBata devir ve ciraaua 
niaMs^ti, turti ve i^tejri^i Turk Ticaiet Hukuknda demyk olaiak misiai edibiii^tir. 
Dola3flsi5*a.,Turk "Kcaipet Hukuku, ]§!:tinda bu kavramlana degerlendiribTassiae ^ab^dacaktir. 

a. Devir Kavisam / 

Devir, "hir peyi bir ba^kasina tesJim etawk" mimm& gelen aiap?a kokenli bir keliinedir. 
Texim olaa:ak devir, TfC'da a^ikca tamiiQlamiaauCDy^tir. Artcak, doktmode ve kaauiida konu iie ijlgil 
agiklaiMi ve draseiQleiiDBSlerdeja aala^aMigioa goioe devir kavrejou ^oyle taairolambilir: 

Devir, ciro veya tenilikr&iiQe i3e birlikte seiiedin bs^kasEm teslimidir. Yard, kiyoaetJi evrak 
hamili, seaedin teioisil ettigi bir adacatia niuMdyetini veya ba^fca bir hakkiiu ba^kasina aakletmek 
v^eya aym bir baikki ©sis emiek istied^i takdiide, ^nedi ciro etoaeli wya t&mMk. beyaruuda 
buluoMoali ve senet ijserindeki zil3?etlitini de o kimseye teslim etcaelidir. Bajika bir deyi^le devir. 



302. Kx&a«iop«, s. 58-59. 



n 

cm v&jbl tenslJtoime ile senedia bilfifl teslimMen ibsa-ettir. Qmk% feipneUi eviakm dzeUiMe 
MuDMyo seaetfetimn devri igin, cto ve devir olaiak lisene iM ko?«l sos Jsortasuduir. 

Jkihytsiy^, cimsm seiaedia teslimi haWan devieditoiesine mam oldugu giM cim edilrai^ 
seaedia tesMjia edilaiejajii de, haKkm de^iiddilniaesiae HMiMir^^^. Ajocafc, &mm ymh. Taym&M 
6VTakm devKJMe chxf Se senodm. tsslism, imm. yasili seimdia. devxiMe de tep->]ikmm^ Ub 
seaedia tesliail geieKirken, lianidte y^ih. senedia deviiade sadece seaedia tesliiai jeterli 
goxiilmu^tar^^. Nitekim adi seaidderin devri de alacagm teniJiki ib olur. 

I^tB, Mpiietli eviatoft devir i$i&m TK.m. 559'da goyle taioEaa edflniJ^tir: 

Madde K9 - "MuUdj^t vejsa sair bic ajBoi hak tesisi a^toadiyl© Jayjonetli evrakm devri 
igia, lieriiaMe seaet iisemideM zflyedJIia devri ^artor. BuMaa h^ls&, emie yasili seaettejde 
ciioya, joaaa juaaili seaedeide yasjli bir devir beyaiuifcai iMy?^ vaidir. Bu bejiaa 3a3Q»etli evicakia 
tjaeiiae yazilabiteceli gibi ajii bir Isslit tizeriae de yasilabilir. " 

Yani krjnmetli evxakm devir i^temi^ feiaflana imdeleiiae ve nsalarma tabi bir i^iejixidir. 
Dokyisiyla cino ve tesBm i^hmi bu icadeye mustenidea yapilir. Bu 8a!ia9XM3?a "devir aalajmasi" 
denir^^^. Ki}Qnet!i evrakiaa emre yasuli senederia devreditouesinde, cino beyani y^ devrediten 
seaedia Sa-arlsa cepbesiae veya seaede biti^ik bir kagida yasibr. Umm yssik senetLeiia deviiade 
mf, bu beyaa seaet uaeriade ciro jiekBMe okbiM^i gibi senettea ayn bir Iss^it iszerine de 
olabllir. Hamite y&sM Jsiysmm evraJaa devii igiia sadece seaedia msltm KafMir^^^. 

b. Ciio Kavsanii 

OOiroauaMimu 

Ciro, Italyaaca kolseali bir Kelijaedir. Tekaik bakaodaa cino, eaue yaziJi toyiaedi evraktaa 
dogaa MHan bir ba^lsasaia devretmek, lelmebaeK. v&yo. bu baklana tabsfliai salfejimk igia, 
seaet bamilimKi ^net mexiade y&zip i^asaMigi iiade beyarudir^^'^. Ciro, devir bildixiuudir. 
Ciro, rauhatabaodeme 3?etki3i, leJbiae ciro edileae de M>2 yetkisi obaak tjaere gifte yetki veiea 
hukoM bir Mvate i^temidir. Ciro, emre yaadi seaederde seaedia arlsa veya da cephesi iiaenae 
veya seaede bagli ajoaj deailea ^it iizerlae yaziJaa ve ciraam tarafmdaa iiazateaaa bir 



133. Opt^lL, A. T&ldr-Mm, I>ile]lua«t, Tism Seoetkr ve Ozel Tsin|i YoUm, Askam ty., s.41. 

134. dp:$iirA!UB, s. 42. 

135. EuacsDpi, s. 42-43 

136. Optfu, S.42; Bo2«r-<3ol8, s. 23. 

137. D«mjr-Assi', "Ciro" mad. sM; Tiirkj* gozliJk, "Ciro" aa.4.1?213. 



?3 

beyaadirlSS. Nama yazjli seaetten ayn bir ks^it iiaemie 3?apilaa bej^ajoa ise, teJaoik anlarMa ciro 
dep, BHUaaD&QQBB denir ve terjQlik htiktaiileitoe €bilir. 

TuxklfcaretHukuku, sevl&ett^i TEC.m. 593-598'e ladaar oka. ixiaddeterle polijie ctosmu 
mosim ederfcea TIC.ml 560. niMde ile de 3?ap3Jaca3t butto cino ipleniOeiiidn police cirosimim 
liukiimJexiae fibioMutujiuifade etmekMir. 

NitekDHi police cimsu, TK. m. 593'de pdyle Msmeditoijtir. 

Madde 593 - "Her polije, safahatea emie 3?si2ili obnasa daM, ciio ve teslim jralu ile 
deviolmiabilir. 

Kei^jdeci pol^eye: "Eime yasdi degiMir" Jselicaelwlni v&y^ ayni maaajyi ifade edea ba- 
TsskyOi dercetnil^se, polfe aacak ateagia teailOd jolu ile devnolmmbilir ve bu devir aifecatai. 
temliteua takuld aeticeleiiai dogm-ur. 

Ciio, poligesd kabal etmiji olsaa vejs oliaasai muMmba, Ke?ideci3?e ve3?a police ile borg 
altaia giria^ olanfeaiaa herMagi bidae de jratpilabilir. Ba kiaiseler poligeji >-eaidea ciaj 
edebilirler" 

Ci»3aaa y&^ih§ peTM de TK.m. 595. aiadde ile ^yh dtiaeateaaajftir: 

Madde 595 - "Ciroami police veya poli?e3?e ba|li olaa ye "atoxg" deailea bir ks^it aseilae 
ysEolaiasi V6 caaaM M-afaidaa ia^almaaasi lazaada. 

Uthsm cim ^apilaa Idaiseaia ciioda g53tex£baesiae lazam obaad:^!^ §M cim, cixaa^acoa 
sadece toozasiadaa bib ibaiet okbilir. Bu ^kildeM cixokm "be3i^ cia^" deaiMr. Baaaa mateber 
obnasi i^ia, ciroaaa poligenia arkasma veya aloaj uaetiae y&ziimmi lasamda" . 

A3?30ca, police ciaDsaam soaacu da TIC. ksl 596'da ^yte ifade edibai^tir: 

Madde 596 -"Giro ve tesliai aeticesinde poligedea dogaa butua hal^lar devnedilaife olar". 

Keaa, kijaaefli eviak ile ilgili butaa cirolarm, police cirasaaua hakiaatexine tabi oMatwaa 
iMe edealK. m. 560. maddesiite tjm neticeji dolmacataa belirtea TK. m. 561. laadde de 
ajasa ^jfle da2eateaHi:^iir: 

Madde 560- "Bttiia Mlexde cim, polgeaia ciiosa haKlaadaki MkaaiJeiTe gone 3?apila*. 
Devir igiia ^im ciio ve seaadia ^sliaa ytMir". 

Msdde %1- "Devri kabil olaa btitOa Kijoaedi evxalua^ seaedia muJaavfyataulaa ve3?a 
aialayetiadea aksi anla^nbaadikga , cia? va tssliaa ile cixaataam baldan cm edileae ge^er". 



138. Poroy, $.153-154. 



74 



Kipoeffi wmk iisemideM hsMm mM, teriiimti \ne MaaM te^Msi gibi cicoiam hwkoM 
hiMm ve foid5si]?03Qlan da TIC. m. 596-597. maddeleri fle diJEexdexani^tir. A3?aca, cnonm 
temtlik-Mkil oegidi "I^. m. 5%, taMil ?egMi TIC. m. 600 ve mMa Qe$m de IK. m. 601 
HiMdeler fle taozim edflxoi^. Ciico koxoisu detayli saydabilecek o^Me x(am&, erms ve hajimte 
sasili kijanetii eviatoi tip graljimini isaJi ediMigi jeide de igierim^tir. Orada ciro, bir acidaa 
ujjgulaniali olaiak degerlendmtau^tir, denilebilir. Diger taacaf^ia cnoaun ge^iUeri de a^agida 
demyli olaralL isali edilecektir. 

Hfitosa^ bjrajyetli evrakm devir w cixo i^temleii ozette ^yMir: 

Her tMU tosfloiedi e\?xak&. mliondemi? olaa haMm devri, seaet tiaerirideM sil3?ei3Jiia 
teslimi, dm vejsa temlikname fle olur. Yam hanail taiafindaa cixo edflmi? senet, borjMya ve3?a 
adJM cm oOMmJ^ M^ye teslim edfllr. Bixsewt l^amile yszM IsjyrmM evmk ise, t^wi msL gibi 
&3?ma]dtle devxolimupi^^ ve devir-teislim aoshpsmsi fle hiak saMbioin degi^inesi ve moktesibin, 
de hak sabH)! olaxak lathis edfljooesi sontJicii da dolmu^ olur^'^*^. 

Emm yasfli sexietleritt tedasrolu, ciro ve sei^din. teslimi fledir. Cm, cicaati tsiafmiaa 
senedto on veya arfea cephesioe 3?82ilaa ve atdria el j'asi fle icosalanan bir acfljlmiMjr. Najim 
jsasfli seaetleide ise haWam baipikasma devxi igia senedia borglujfa leslim edflmesi gexektigi gibi 
temMkiiamesse de iM3?a? vaidir^"*!. Qmikft, nama 3?a2fli senetieideki bak, senet 2fl.5etiitinia 
teslinii ve 3?«sili bir devir bejiani fle ancak el deliptidr. Temlflonarjoe denilea hu devir bej^am, 
senede 3?a2iiabfldiii gibi ajn bir kaiida da j'asikbilir. Ancak, emie yazih. senetJesie ciio, asii 
bir kstsiSL de|il, se»et iiseiine veya seriede bi^tirflen alonja j^apflabflir. Aynca nsocoa ^jasili 
senedia devriMe ki 3?a2fli aip:i}Uama3?a cico deiii, "devir be3?ani" vtja "tenflikriajGoe" deiorfeea, 
eiQtae yasili seuettena deviiMeki senede ve>ia abaja j'apflaa ^^zHi agik3axna55a "ciio" deair. ^u 
baMe, emie ve nama 3i«i2fli seaetleria devrinde 3!api]aa >m]li aigiklainanm ve bu acfldama^ii 
la^xj^aa k^idrn da t&knik adlan farkMirlar. 

Haraile jasili senettetia devir i^lerainde ise^ sadece senedia teslpoi jeteiMir. Yard, 
senedia devxi igia cixo^a ve;?a temiiknaa'je3?e fliti^^ai; 3?oktar. Zica, baaaie y^3h. senet borglosti, 
senet bedelini aOtyede Memeji TOletmi^tir. Kim. senedi ibras ederse , ona odeme jjapflir. 



139. Poroy, 68; Kaasiotlu, s. 52; Boser-Gok, s. 24 

140. Kuwu^lu, s. 53. 

141. Potoy, $. 54-55; Km^iD^la, s- 42-43; Boz«r-<3ol6, s. 21. 



?5 



2) Oixonttn ga^^d 

Cm Ijavxam, IsiMm cm jsapilaa Isi^mn. leM olap olnaaflDoasi w cmnxm. amacma gore iM 
q&pix taaxkife €.bi tatolabilir: 

&) LeUtoe Clio >Tsipitem gore, cto fid. c^pittlr: 

1-Tamcto 

Lehiiie ciio ediiea Idgiiiia atoua ve sojadima jsasilsocak ^eJjrtMigi cirojsa "tam ciio" deidr. 
Omepa, [ "M. Edip BeM'3?e odejdioa". Aldf, imsa] 

2- Be582 cico 

Lehiae ciio edflen kiji belirtitaiedert ysikaz { "OAeymz". AMf, imsa] ibaooesijjie vej^a. 
j-ataiz imsa ile jsapilan ciroja. da "beyas cixo" derdri''2. cto Oe caaiflaonja saMp oMuiu senetteki 
tgmlik, tajhsil ve teminat gibi hak ve fo]Q3jsi5=on]ar tehdaia ge^er^'^^. 

b) CiJPD, ansacinagone de t3Q gegittir: 

1-TemlikCiiosu 

SenetteE doiaa haHan, ba^Ka bix Idgijie devretmek amaiciyla y&0m ciioy& tejoilDsL cirosu 
dexarM4. Qimku^ sexiedi devreturjakten ga3?e budtir. Bu aaMe? cicomm noimal ve tabii 
foalssisoaiaiiir. Kesa feeiMe "bedeli tejoinatdi:" veya "tsOisil icMixS gibi ]5a:^tlsi butaonasaa 
s.«ede yapdancto da tendik cirosu sa^MS. 

KijiraetU. eviatoa temlfl;. cimsu, poligerdn temlik. cfiDOSu ile ilgili HtHOTColer TK. m. 596'da 
^yb dikezdeximi^tir: 

Madde 596- "CiiDo ve feslim aeticesiMe polgedexii dogaa bfttliia hsMar deviedilmi^ oto. 
Cixo }i&ym cixo i^ Iteoiml; 

1 . Ciiroyu laeMi nanam vieya d^er bir jatos aaoMoa doMnmbilir; 

2. Polije^l 3?8iiM8n bejas j'slnit diger muay^a. bir ^ahsa tskrar ciso edebilir. 

3. BejTas ciiojfu doIdraoaaJjsEm ve poJigesJi teferar ciio etjneJsizia polijeji ba^ka bir 
kimseje vexebilir"- 

TeialikcicosimimteHdik, temiaat ve te?has mteliiiade oteak iisere iig foals3i3?oiai vaidir. 



142. KiaauiopiL, s. 47-48; Porov;, s. 61-62; Boser-Ools, 5. 23. 

143. Poroy, 62; KrssBeiotlu, s. 49. 

144. P<»©y, s. 156. 

145. Bozer^Solfi, s. 76. 



?6 

Temlik ciicosu ite senetteM butun Mdar Mmkf gejer. Bu drauiadaM hrniH, semdi 3«m bir 
temlflt citosu ite bir ba^Kasma devnedebiMJii gibi rehia ciiosu ve mhsil cioosu ite de 
dewedebilifl'*^. 

Temlik ciiosimim teniinat foxdssis^oEmm gelirice, temlik ciiosu ite devxediliorji^ bir sertet 
iMmfli, j^nedin nwihamp M-afixidan M&m-mimsi Mlinde, senet mebfefiam tamii ^m ^pM.eciy& 
ve seaet cirsaQ,teJtomdaa herhaxigi biiioe mfeicaat etaie haKKiM saMptir. Qiiokti, terjilik cixosu fle 
devredifen seisette ke^Meci ve bttun. ciraoatalar, muteselsifen seBedin. muhamp miaf mdan Mbul 
edilaiemesMea ve odemaeBiesiBdea soramlududari^?. zim her ciiaata, Ke^ideci gibi y&$v^ 
cisQ lis ve senade ko3^i}tu ixasa ite kendisiMen soma gelen bak sabipkxxnd kaxpsi, senedm 
Jsabui edilecelixii ve odenecegM temia ve taahMt etm:^ diinuQQdadiri'*^. 

TeiDQlik ciiDDSuttua tssoimt fonksijionu TK/SQi 'de ve TKi 597'd8 i^^de tansajTi edibiaijftir: 

Maide 591 - "Ke^Meci, poligeim Kabifl edilmemesiadea ve odeaaieaiesiadea dok3?i 
ntas'uUiiur. Ke^MeciniakabuledilmexDe baliade »]£!S'uIi3?atteak£adiQi xaoaf tatmasi c^ ise de, 
Meniaeine ballade mes'ulij^tiea mmi oMiitimu gostenea kayitiar 3?azilfaaaa|i s^ythf. 

Madde 597 - "Aksiae part bDlmimadikga cixaa^ poligeaia Isabiil edfljooeiaesindea ?e 
Meaaiemesiadea aiygs'xildiir. 

Ciraa^, iw^l^enia tekicar cino edibaesiai 3^dk edebiUr; bu baMe, seaet soaxadaa 
HeadMenoe cm edilaii^ olaa KiioQ^elere Kax^i mesiii obaaz" 

^a baMe, }s£^ideci ve caaa^daxm bepsi, seaedia kabul edili(ae3i^iiidea ve 
odeaaieaiffisiodea miiteselsiJea sonaaluduxlar. Aacak ciiaam, seaedia leKxar cim edib^iesioi 
jasaKbmak susetiyte keadiai soimaMuktaa kiatarabilir Isepieci Ise, seaede soruaiMugmwi 
JiaMaicak bir pedi ksjsaaas, &]i3?3a da Jii^bir IMmn. iMe etjoaes^'^^. / 

Temlikcirosuauate^his fonksi3iioamia geliace, tejeoJik cirosu jle dev3P6dibni9 bir seaetteki 
cirn, meprutoaala Mia oMnguau gosterir. Bojfece nititieseM cinolartoidaa hak saJiibi oM«|u 
a»tei^]iaa kimse, seaedia yntkiSi bamijli sayibr^^^. 



146. Bkz. Poroy, s. 161-162; Bozer^Sok, s. 77. 

147. Bkz. Poroy, s. 163-164; Bo2«r-€k>k, s. 77. 

148. Poroy, s. 164. 

149. Bager-^h, s. 77. 
150,Bo2er-<3ok,s.78. 



2-TalisaCixD3u 

Senet tiedeliom W lua^Ka Imase moliadm v^H edtmesM sagl^iiiaaL sooosciyk ys^iM. 
cimy& "tehsfl cixosu" deair. Ciio, bedeli "^Jisil icMir", "Kabiz igMir", "Yekaletea" veya 
sadece '^taleili" ifade edea bir Jsajtiii ta^iniaMir^^^. 

Tahsil ciiDOsu da TK. m. 600/1 .f . 'da ^oyle ifadesM bislmtj^ttsr: 

Madde 600- "Cm 'Bedeli tatoa igiMir', 'Katua igMJr', 'Vekafeten' ibaiesM veja 
sadece tevMli ifade eden diger heiharigi bir Isaydj ilitiv^ edeise haxoil, polgedea dofaa butiia 
baMan kollsonaLbilir, laKat o polgeyi axtcak te]s]par tabsfl cimsu jieKliode ciio edebilir". 

Tabsil ci)DDSimda bamil M ciranm axasmda biic vekaJst i^kisi vaxdir. 6u liedeiib baniil^ 
cimm. adma senet bedelmin ^toilird isteioaeJitedir. Tabsil ciiosimun teniiaat ve te^bis 
foidssijonu joktor. Tahsil ciiosxmda senedi devraka hamil, ciicantanm mumessili dwumiioda 
oMut^}^^^ sexis&nen do|aE baKMn h^Mi adnm kuUariiaooQiSiS. Tabsil cixosu ile seioedi eUMe 
boloMuma hamil, sejoedi sadece tahsil ciiosu ite devmdebilir; temlik ve3?a terhin cioosu ile 
derMeBiea^^a, Aacak muJmtap, ciraam:^ Isaipi hais oMuiu deffleri, hajiQiliii gabsirta Ijarp 
dep, cii-aa^un teaisilcisi oldiigu j?in kflllaaabibr (TK. m. 600/ 12). 

3- Rebla Cixosu 

Sextets miindexiixii;? olan balskm lebdaxm alacagixta kaipi xebia edibioasi axoacxyla 3iea|>ik]a 
cixo3?a "xehixiclEosii" deniri^s. Rebiacirosimmiteghis foak3i3?ortuvaiidir. Buaa Kax^ibk teiijiMt 
fon]Jsi3?orai^Qct)9nQabdirl5'^. -- — - ^ - -^ - -- 

ReWn cixosu TK. m.601/1.1 daji6>1e ifSBlesixdbulaa:^uir: 

Madde 601- "Cm, 'Bedeli texnixa.ttir' my& 'Bedeli lehiiidir* ibaielexiai y&hvx texbixd ifade 
edea d^er bexbaagi bir kajdi ib.tiva edexse, bamfl,, poligedea do|aa biituajhaMan kuUaaabilir; 
fakat keadisi taxa£mdaa 3itapilaa ciro aacak mbsil cixosix biikxauadedix" 

Buxdaa da aab^]b.3^r ki; xebia cixosuadaa axxiag, lebixe cixo edileaa bir 1^ devxetxaek 
dep, bMaxxa alac^xxta kaxpi bir teiaiaat veaaektirlSS. 

Rebia cixosuada seaedi devxalaa l^yooil^ cixaaMua teaiisiJcisi obaatdigi igm. seaettea dogaa 



151. Bo2«r-<3oJe, $. 79-80. 

152. Bak., Boz^r-^ote, s. 80. 

153. Bak., Poroy, s. lte-167; Bozer-Qok, s. ?8-?9. 

154. Boj»H3olft, S.79. 

155. Poroy, s. 166-167; Bozer-Gok, s. 78-79. 



?8 

haldankeMiadmaMlanaib^^^ Bmaa ralniea mtixtehia-hiamil, senedi ttrnM. v&y& terhia cirosu 
fle devnedeaoez; mcsk tatofl cicosu ssapabflii. ReMali iajmicetli evirakm, asil boig fl^ldsi onadaa 
kalkoii «MMe, leMa cioosu l5eMili|mden hiMins^ Me geJmes. Bu dmiimda jcehin 
ctosunm gfettDoesi ?ej?a sejoediE ciiaataya Me edtoiesi gereklidiriss. 



3. Kiymetli Evrakta DefiXer 

Kiji'metii evxakm oiiiejiQli hukuki aieseleleilMen bin de defflendir. Diier Kaviajiilar gibi 
defiter de Tlirk T^suEet Hukukimda maMjetteri, turleii ve ^fej?^ biginiteri diisenleaeiek ormj'a 
Jsottulm^tar. Dok>Tsi3?la, bis de bmida "Defiler" fcavrsoQim Tflrls. Hukuku, ag^siadaxi 

a-DefHexinTamrjiL 

Defi, def koktndea, "ojakcosek, reddetniek" ve "savTuoxaak" aalanuaa getea arap^a bir 
keliniedtr. HukiM a^pJaMa defi; bJr talep Mkkma kac^i barhaiigi bir Jiiisi^siud. i&asen iten 
siJrubbilmesMxr. Ozellikte ki^nioetli evxak alaxouda kullaioilata defi temoi, bazen borcu ifadan. 
ka^imm ]:iakkim, bazan daJxakkm nievcut om^iOiSisma daj^sooan itiiisi ifade edei^^^. 

Tuxk Toxet HtikokiiMa emxe 3?a2ili senetleiln deHemii esas akrak^ senst bostgtesimim 
iteristjsebifecep defiler, TIC. 300. 737'de ^oyfe mnsimedito^tir: 

Madde 737 - "Bosnia, mm y?isih. bir senettea do|aa alacaga kax^ti, aacak senedia 
J-juklimsMfliaDe taallfik eden ve3?a sereet rmmM-eii axite^ilaa deflJerlerle, alacakli kiBi ise ona 
kaxpii hai2 oMiigii defiteri i!en smebilir. 

Boxiplu i]e 3]i:u;eM bamffleideE birisi ?eya seaedi teoosini eden Kinise axasiMa^ dogrodaa 
dogmyai mevcut miJiaasebeflenB da^ieaaaa defileria denna3?am aacak seaedi iktbap edexkea 
hamllia bileiek toiogluiBm saianria hianeket ebxd? olmasi haliade, caizdir". 

b. iDefiteiinQe^itieri 

Bu kaaim siMdesi, bir ^-ai'ma deilleria maJhij^tird ortaji^ IsDydxk&n diger ^-af^ia lig ge^it 
definiabiilmidvtvaave buakna belxdi ^ardar dahiliade ilexi suriilebitecegiae i^w&x etmektsdir. 
Bixiaci likm seaedia peklirdea ve a^taiadea dogaa defileri ifade ede][kea; ikiioci fikxa da f^hsi 
defileri baJirtmektedir. Bu tig: ^^it defif ualaxda:: 

156. Bo2«M5ok, s. ?9. 

157. Poroy, s. 72. 



?9 



1) Sextet ^eldMeadogaxidefiter 

KiymetJi eviak, belirli pehjl ^arttemja €bjliiir. Mesela kambij!© senetiexiniie, senet torans 
gOiie sejoet metotode poHce, ceJi veja bono Meltoesi jasitoaMir. §i3l liaMe borcta, polige'de 
"polije"^ ?ek'te "^ek" v«ya borio'da "boao" kelisassiam yaaili otoad^im goraace, Jiak latep 
edene feai^i "bu police degiMir" deflnde biilabflix. Yard bu dmrarMa senet gegersia sajisbr. Police 
olaxak ^Mim edilen senet, police sajaJmse. Bixaa kaxpilik, iimalaxdan bin sah.t&lj]i ve^^ 
elili3?et3i2]ili gibi bir nedeiile gegeisiz sajaJsa, ber imaarim bagniisisligi sebebiyle, senet gegemz 
SAj^xo^ ve d:@er imsa sabipJsmiii bak ve boioglamia sarar gebaez. 6u defilexa a^/^a sarjoaMa 
"seriedmhtyfeSoDosltelultoe ffigldridefiter*' de denir^^^. 

2) Senet inatainden dogan defOer 

^Jslen temam olaii seaet teMaman talebi, senet HKtaMeM aigiklaiaialara uy/inaasa, 
boiis;ta.3?a, metinden do|an defileii fleri sttarje hakki vam. Mesela lehdar, metinde j'aaili v€de 
bekJeHMea veja sraaiJb, meblsgdaa fe^la istekte butaraixsa boi^lu, bu isteti def ' edeiek dderjQede 
biibmjna3?abilir^^^. 

3)§ahsidefilfir 

Bu tar deflter^ UgiliJer axasiada bulmiaxi akdi ill^kidexi ka3;nakte]QmakMir. Mesela^ bit 
TOiesijsB saomaMinde ism^wa, s&m&xd iiu? &y soiDoa ode>'8ceiijQe dair, satEi3?a bir bono taasiai 
ederek veim^tir. Soniadan kendisirie gonderileE saM. noalia sosle^me ^eitlaima u3?3(3Qad]|mt 
goieamiigteicl, maligeiiiade akdi feshedebflir. Bu durmMa mfi^leri, s&imm odenoe boicmidaa 
da kartttaiu? olur. Ipte, bu omekte sos kooosu olaa bono, sabcijom eliaie kalusa, vadesi 
geldigMe mt^tideaoderjoe tatebiride buluMbflir. Buna kaigibk, senet boxgbisu oten. mu§t5ri, 
gondenlen xoalm sosle^me ^ardaxma uj'guzi. obnadigmi, saticr^ Vsipi pabsi defi olaiak ilen 
siiJdap Memeden Smtina edebffir. Ancak, senet tedavQl joluyla ugunct bir kinisenia eline gecrai? 
ise bu dunanda senet borjlusu, bu defi3?i soa haaiile kar^i iexsmym. edemegl^. 

4. KiymeHi Bvxakm Ziya %re Iptal Kavxeani 

K^pneM eviakm oneiOQli biukuki rneseleleiinden bin de esTrailon sijai ve iptafi mesetesMir. 

158. PoTOf, s. 62-63. 

159. Poroy, s. 63. 

160. Poroy, s. 65. 



80 



E'nakm si^ hsJiMe hsaiuHn haWa nasil koratanigii '/e braran igin itasil bir 3?d1 ^iMp edflmelMir, 
Bu taisiislar da llcsgpet Kantmu ile taonzim edileiek orta^a konulmu^teidir. Dote^Ki^a, bii 
htusiim 3?apjlaE Karaiid dlisenteimeteriii drawim tesbit editecektir. 

Turk TJcaiet KsiMmu, sija ve ipial Mvrandaxnan ImJsxM ^mmteuim 3ra|>ma3i3ii9tir. 
Dokyisiyte. bu Jssviajntexm tsuomten doktrine bimfeilm^tir. Doktrine gore ktymetli evirakin si3?aii, 
"yQmm., ys^mmmi, deprem \m six basKmma utrama gibi tabii bir nedente vie3?a ^almma, jcttoa 
ve Jsaybolma gibi be?eri bir olajfei hajnilia lEasi olmakSEin benedin eliaden gatoiMCi ve3?a eliMe 
bulimmaMa birJikte jipianma, bosiitoia gibi nedenteite aitik kullaratejBaz oTsmsi ymL mtjMMba 
ibi32 edilemes ditramagebnesi" demektir i^^. 

Senedin zi3?ai demek, jjsitaEca senedin ka3?bolmasi ve ibisz editeineg Me gelmesl 
demektir. Yoksa senetfe mtodemi^ olan hakkm s^yi olup sona ennesi demek depdir. 

Doktrinde ki^snetJi evraJan ipM, senedin zijai hsJiiide senedi 205! eden MmM. senet 
^erindeki hakkini kortonak ve borglimrai da bapkasma haksE odemede butomnasmi onteme 
poktatom amaglajjan toktM bir kimradur. Yard, 362 komisii senet jDoahkemece ip^ ettiodleiek 
hiiiklbnsiis hate sokolur, senet ife onda mtodemig olan hakkm birbiiinden ajrahngei saf tenir ve 
senedi 2a3?i eden hamilin ?ekten de olsa hak sahibi oMugu tesbit edileiek hakki sene^fe tetep 
etme imkani oto^torulitf. Ba^ka bir ifade file iptal, sajri olan senedin te^his fonteijfontnm ortsdan 
iMiran, ditek?e saMbimn sos kontjsu iMikka saMp oMtitraia dair bir katrine olc^toian ve 
hgQsnlin bu hakki senetsis otemk ^ep etmesini sag]la:?an nisasE hukiM bir ^hiMk^^. 

Tork Ticaiet Kanimti, kijraetJi eviakftm saiiece poligenin 2i3?a ve iptelini T.Kte69-677 
airasindaki mMdelerfe dusenteini?: ve d:ter torleii i^in goidemnede butonnrc^tor. Nitekim, 
TK/669. maddesiyle Iptal, "Rizasi olmaksEin police elinden cakan kimse, odeme 3?eiindeki 
mahkemeden. ]an3ha^.bm: poligeji odemekten meiteditonesini iste^rebilir. Mahkeme, odemeyi 
meneden kaxaida muhaiaba, vadenin getoiesi iiiserine police bedelini tevdi etmeje mfi^Eade ve 
tevdi :^iini tajm eder" ?ek]inde tensim etm^tir. 

^u halde senet, gaJmma., Jsaji'bolma gibi jrollarla 2a3»i otoiiJ^ ise bu dminnda sadece senedi 
ka3?'beden harajl, senedi ibias etnae imkaram kaj'beder. Bima kaipiMi gilj^etlle sahip olabiten bir 
ba^^ssi, senedi borglu^?! ibiaz edeiek geregini tahsil edebilir. 5a3?et senet gaJmma, kajrbobna 

If'l. dzHflfe, Ekaifs, Kipnelli Ew*fem Ziy». vt tjtali, Musn 1990.. s. 8. 
162. Ozrtirft, s. 15. 



81 

gM 1)1X116463016 de|il, ystaaa., jipismnoa ve bosiibna gibi bir sebepte ibias edilemes hale gebioij! 
ise bu durraoda senedia aaj^tl^irdiii bajtkasixia da gegmesi mtoikto de|Mif^&3. 

BiaoaejoaJej'h, 328JiiatosE>TetIitM Kaybett^i senedi ele geginne imljSm vaisa, bu dunHnia 
sejftedm zfljetUlini ek ge^iiea tense >tsl belMir veya. beffi degildir. 

Senedm siljietUgini ele gegiien IdrnseDia belli olmasi duiramuTKj'6?0'de ^o^de 

Mayide 670 - "Poligeji eline gegk&n hmtse imtam oMx3|u talaiMe aialikeme, dilekige 
saMbme istMat davasi aginasi iipm miiDoasip bir miihlat vexix. Dilek^e saMbi, ta^m oluxtan 
nrnblet igizide davap sui^niassa, mahl^rae mubatap baJkkmdaM odeme 3J^a|iDi Kslduir". 

Sexbsdm 2ii3»tijgmi ele gegirexi ki^aisenio. belli olmadiii durum ile senedia sil3?etU§ini 
ba^lsasHun eliiae g&gmis mSsmimm btduninadJli durum da 'TK1671 'de poyh tansim edUm^tir. 

Malde 671- "Polige3?i eline gegiren. kimse rMlum de|ilse, polijerdn iptaline kaiar 
veiflmesi tsteitilebflir. Iptai telebinde bulunaa Idmse, poli^enin elMe iten sij^aa u|iad^im 
kawette inubtemel gosteren delilleii mahkemeye temin etmek ve senedia bir suretini ibras etmek 
v&yd. senedia esas mulrtevijau haKKinda maiumat v«nnsKle mu&elteftir". 

Binaenaleyh senedi aaji eden. harail, sijjanm nisbi olmasi duxumuxida, a) Onlejnci tedbir 
almmasi istepode bulunmak.b) Senedi istirdat davasmi agmak ve c) Senedia iptali isJebMe 
bulunmali gibi bir prosedurii taMp ederi^*^ . 

SiyaocaDa muHsli olmasi durumunda ise, ^sani yanmak, jirblmak ve bosulmsk gibi 
nedenterle senedi sa},4 eden baroilia, istirdat veya. 5rile3?iici tedbir aldirma davalan a^masma gerek 
3?oktor. Bu duiomda hamil, mabkemeje bapvmaicak sadece senedi iptel ettixifi^ davasmi 
ajrnaMn:. (TKJ563) 

Yani, ilgili mahkemeden iptal karsn nim. bak saMbi, ismse bakkim senetsis olaral: ileri 
sHooebilir isteise de :^ni bir senet duseolenmesioi talep edebilir. TK. m. 669-677 ile poli^erdn 
sija ve iptali igin diJEenlenen bu hukiiimler di|er bttto ki3?3ine^ evTcak graplan igia gegerMir^^^ 



163. Ozdirk, s 9. 

164. Ki3a*»p-«, s. 76-78. 

165. Poroy, s. 84«5 



82 
¥. KrrHETLl E76AK T0I2LEBI 

Mevzu luiko^ goxe krymstli evxakm pek ^k gepidi ?aidir. Bimlami en dxiemMexi Tkan 
SeuetJer, Menkol Ki3?me^r ve Emiia SeaefleiMlr. Bu ba^lik altiMa JajsmetJi evmk gejitleiM 
xoevzu hukuk i^ilmda ete alip ixdete^^e-cegis. Boylsce, mevsu hukoktaki konnetU evrdk ^lexism 
iQmlii5«t, tanzim ve i^k^hii^ %fli bilgileii, gelecek MBJiialeiiie Islam Huktiku esaslan 
^igiMa buguaku kipodtli evxak turlen hakkiMa 3?apycagixiiU2 deterlandiBiQietexe ve Ishsm 
toptomuMa kuJtoilni^ bemer senet torlexijaa basaioMk 3?apmi^ oIacd|22. QimM testmizm 
axnaci, Ki;a]!»t!i evrak komosimu m&vza bukuka gojce de|il, Islam Hukuktma goxe incelejioak 
oMu|imu daba 5ace de IMe etml^tik. 6u turlar ^wolaxdix: 

A. TtCAHl SEHETLEfi (KAHBITO SEHETLESl) 

Ki^iiXQetii evrak derdlmi^ akla ilk olaxak tican sexietler gelir. Q^kU;, MavM kabili3i^ti m. 
genj? dim. ve Imtm kiadi agmada ve odeme yapjoaada ^tai olaiak pam goievi gonen tek krpsetli 
avxak gmbu, tlca^d seMttexdlr. Tkudd ssmtisx, Turk b^uk Mj^osaklsaiMa degi^ik Brmilgila 
ifade edM^i gibi yabaoci biikaklacda da gepM i^killarde adlaxidmbi^tir. Ubialaxarasi bokuki 
kbiol^e sabip oM ticaii seitettexm^ Turk Hiikuka Oe bazi j^bana bukuklaxdaki texlmlemd 
vexmeik, oitsik ymi^mi bebrti»»k ve gexiel bir ^auBmii yapmak smMyla konuja a3?diQlatmak 
Istiyoxuz. 

1 . Tlcaii Senetter Teimioololisi / 

KiysnetliEvmk Hukukunu du2eale3?en *I%k 'Dcsmt Kaiwmu iie Bonjlar Kamiau, "Ticaii 
seaetter", "kambijo seneteri" ve "pam senetteii" de3?mde3ani epoolaHiia kiJllamioakMir. Bu tj^ 
deyimdea bar bin de pslije, ^k v© bono senedisd ifade etaiektedir. Aiicak, Kijraatii Eviak 
Hukokmu d«zei»le3?ea IK. aim Ogitacti kimbiam D5Jdtocti fastoda police, ?ek ve boao 
seioetbil "kainbi3iO sei^tlan" n&mm. ile de ifade edilirkea, BK. noMa "kambi}K3 senedi" vey& 
"kambijKJ mabbMu" de^^imi kuQambai^tir. Haixiafib "kambi3A3 taabbMli" de3^mi, kmdi axaci 
olan polige ve bonoyu ks^arkaa (^ki kapsam di^mda bHakir^^. 



166. Bozw-Sob^s. 45. 



83 

EsMllcajDBtKanimraius buseaetteii, "Senedat-i Ticaii}?©" di3?e adlaMmiai^tirlS?. Bis de 
bu aja^tnmamEda geneMle '"Hcaii Senear" de3?i]iiQM kiilteri3Qia3?a gali^aicatis. Aiicak, 
gerekt^iMe "Kambrpo Seiaetlfiri" de3?miide k^dJamfeycaktir. 

Tican senetfer, basi 3?abaBci hukiik dfllemide gu terimlerle ii'ade edilmi^tir: 

PoUge: Ingilisce "Billof Exchiange", AJmaiica "Wecbsel", Frarisisca "Letter de Chaise", 
Iialjarjca "Cambiate" ve Amp^aKlasikFikilikasimklariMa "SMtece (Bolisa)", muasii dMe ise 
"'kmabiyskt" teiiialeriyfe ifade editoektedir. 

QelE.: lagfliace "Chectue (ABD) Cheek", AlnaaoQca "Sheck", Fraasisca "Cheqite".. Myaflca 
"Chqtte", Ampcada " es-Sakk (e'p-^fk)" deialniektedir. 

Bono ise: Irigilisce "Pjomissory Nob", Almaaca "Elgerier Wechsel", Fxaiisiaca "Billet a 
oMer", Myamca "Yaglm Cambisaio" ve Ampca "es-Semdu'l-Ism" tekiiik temnleriyle ifade 
editoektedir^'^. 

2. Ticftii SeseHexJB. Tftuuui 

Toxk HvkukoMa ticari seaetbr igin baguiQSJg or^ bir taflcunitona j^pib^i^iaii^ta-. Fakat 
Tijik Ticaiet Kairasra tiMmdan, tican sexieUeiia asai ajjn otaoak garttyla am imsiir to gartlama 
ijeiBn bluer tanitma (polige TK/583, bojoo TK/688. to gek TK./692. jooaddeteii ile) j^pitaa^tir. 
Aucak, yakanda beliitilmj^ ortak mteliklere bakaxak, ticaii seaetieri poyh tarumlamak 
niomkiiMur: 

Ticaii senetter, hakkm senette miindeHiig: oldt^iia, seaet ite bember dogHiasmdaE ottMl 
Masi TO. ibias! senet osellili ^i3?ari, kanuioen &mm jasili senet sa3iilgai to dolajisiyk illetten 
miiicemet seaet aitel^ine saMp oka, osel ^ekil ^aiUamia ba|li, miiteseM .QOXumMuk getiioen, 
devir, odejoae to ipsl koaxjjten ib bu seaetierde mlmdemig oba alsiiGakMaaTa lakibi, sssmaa-ajmm 
TO yosmm gati^aaalan hus^JslanMa osel tokuki hiikiiim to kiBraUam €bi olaa. bir kijraietii evrak 
turodur. 

3. flcaxi SeneUexxoL Oitalc Toalexi 

Teak HiJkaktma gore police, ^ek to bouodaa ibaret oTm. ticaii senetiem kendilemie 



167. Powf, s. 101. 

168. Tap!. »118-1W; Poroy, s. lOMCG. 



malOTS bazi oitsik osellikien I'andir. Bu onak oselUMer jmilaniiri^'^ : 

a. Ticari Sejoetier Karimiea Emne Ymh. SerietterdJr. 

Bmteadaa polige ve gtsk, kuial otoak e»ixe 5?a2ili senettenden ikea, bono "mimhasnmi 
emioe yszif se3Qfille]oiien Kabul edi]]rjieK.tedir. Yard tican seiaetienei "cino ediJemes" '.fe^/si "eime 
yazili deiildir" gibi ohmisus bir Mjat Isorailmadikga, bmlar emre ymh senetter olup bti grabim 
iMdsaM htUoatoet €blaiiler. Bu tfir otoiisuz feajadar oau adi bir seaet Jhalitie getirir. 

b. Ticaid' Seaetfer Ibias SenetLeildir. 

Senet, ibraz ve tesliiia edilniediKge bong odenmeg. Dolajosiyla, Mnid seriedi bonjilmiiia 
flsame^ahmda v&ysL gostBiilea adreste ibras etaoaeMir. 

c. Ticari ^netter, ^ekle Bagli Seiietteriir. 

Buitibaxlaticansenieitier, ^M ve niuhte'^ baloxamdaii TEC.'nm iJgill maddeJbrme uygxm 
oMak ta3Q2Jm edibiaeMir. Dolajasiyla senet metmide pofi^e, g^k '/eja boao KeMjiuesi dahi 
b^jlraumd^i teMMe bu senetler kambi3?o senedi objoaktan ^ikip basi osel biiikumtene €bi 
seaetler hfilaxLtoe geger. Keza ticaii senefleiia, taaisinmide oldutu gibi, si3?a' ve ipM 
tonusuMa da ozel hukuki prose«iiiir teMp edilir. 

d. Ticari Seretler, iBetten Mticenet SerietLerdir. 

Yam ^ixalkr aiiBsiMaJid asil borg: ili^kisiiide bulmiart saMtbk, im^ seaedi eiMteiioss. Yasi 
Kambijo seiietsri, Atoiaa bukukmidaoldiitu gibi maddi axdaiMa mucenet dep, aksine illi ise 
de, Fiansiz hukukmida oMi^tu gibi, asil bor? mmiasebetiMen. miistakil bir bonj dogtoraia 
senetLexdir. 

e. Tican Seu8il&r, Miitesebil SorumlulukT8^i3?ari Seitetterdir. 

Yard, senedin mubambi ve3?a nitoisisi (Ke^ideci it&ys. cim :^pa»i) seiietfeM borcu 
oderasd^ teMixde, senedio. haxoili, semt ikemtde imzasi bulmiaxilaMaii bexbangi hismsf borcun 
mamm ^m. I^^muabilir. SenediE bu ozelliti saj^six^e Mavul kabili3%ti artmak^ ?e bamilirie 
buyuk guvett veso^kMir. 

1 Ticaii Senetteide Her Bej-aa ve linza Bagirasisdii. 

Yani, baa bejaa ve3?a ixosalsa' sahte veya bukukea ge^eisiz ^iksa, d:^er imsa ve 
be3?a]QladE3}2^tiBe sararvaDioez. Keza, bir ticari semtx iMrmmi degi^tirilmesi baJinde, oriceki 
metni imzstlajsato:, asil metinden; det^iklikten sonra imza k03?a]Q]ar da degi^tiritaii? metinden 



169. Bozer-Gok, s. 52-54. 



85 

soxuxolu olacaMariir. 

g. Tjcan SeaetJer, UiiKlardiasiNitelffi.Tajij'saa Seaetlerdir. 

Yani bu seaetter titosal siBnlana. otesiade- luali bir devir oseffilM liaisdider. 

4. Ticaii Senetleim HnkuJu Kayiiii||i 

Tkm s&mH&m. Turk luikulLmTdaM ¥^ya^i -daha once de i^axet edlMli gibi- 29 Hasiraxi 
1956'da]£abul8difeavie 1 Ocak 19S7'de yuroiiiite girea 6762 sajili Tiirk Ticaret Ksmmmitm 
3. Mabmm dSaitocu fasMiri^o. Kiymetli "ZTmk Hukiikmiu dtteerdejeri 3. Mmbm doidtmcii 
fash, 582-735 aiaddefejciyte kambij?© senetiemdn hl\k6rjiilemii tsaTziin ettai^tir. Ehlijet paati 
582. , poise 583-687. , bono 688-691 ve gek 692-735. arasi ixiMdeler ile dtiseioJeruiiisttii. 

Boylece KjjmetU Eviuk Httoiku, Tiirk Osel Hukukumm bir dali oldtitii gibi, Tteaii 
Seaetter Hukuku da Ki^nioetti Eviak HiJkiiku j^eiisiade osel bir hukuk dali haOirie getoi^tir. 

BiliodJiigibikambijo senetleri de deaflen tican senetler polige, boiio ve gekten. ibarettir. 
Bimlarm or^ Szeffik ve rdtelikleiiMen kisa da oJsa jfukanda sosedfljioi^ti. Axscak, gmilijk ticaii 
M>>am kaipiJia^alaa oneial iplexoler po2is3K)xu]Ma o]an, ki3»iQdtli evxak denilixtce iJk akla ge]en 
ve daranlaiMakijwietlieviak ile egardaiMa sajitea seaetler, kanibijo senetleridir. Bu riedenle 
tican sdaetbsxi sxpasiyla, sya ayn olaxak, n:ievzii hvkak a^isuidan aigiklaniaya gali^acatis. B^n 
bi]gi]er ib dzeUikle, ticari. sexietieriE mwjnlamn, nialuyet itibdnyla ^idikMi imsm'lan, 
9e$!it]e£im, ticari senette kabul, ciro-tesliai, odeme ve piotesto gibi kavramalaim dunmalanm 
ormja koyan kaamii bilgiterle gelecek boltiimlerde Islmi toplimniruia kiiBaioitoia^ beriser 
senetlerffi, deferiendiritoQelerine, a3au ve3?a benaer kavraai ve kTJjramJaim bulmiup 
biiluanisd^iM ve Mea kulkoilmakm oM ki3«aeffi eviak tSa-leiiniii. §:eri MktolerimE tesbit 
edilmesim ^ik tataicak dnemli bukuki olgijleri ve kistaskn orta3?a kjoymii^ olacagis. 

a. Polige Senedi (BUI of Exchange) 

1) PoligentBL maM3«ti ve mmm 

Kambi3?o Senetteii Hukukunu taoosiiin edea TQrk Ticaret Kantmu'rraa iigiwacti kit&biam 



170. l>o«>y,s. 7. 



m 

tMLmcxk fasli, ticaii senetteri tsimiiiLscmaian, ilk olaiak boiiglaiona ehlrjfetL fle flgfli ohx&k. 
sevkettgi 582. mMde ile ticari seneflerle ijoiylaiuiiQa altma girebflecek ^ahislami elMyet paxma 
poyh belirtmjjtir. 

Madde 582 -"AMt ile 'borglarimaya ehil olaa Mitise; police, §ek ve boriD ile \iO£0axim&y& da 
ehiMir." 

AjQcak, kaauMa maim y&$ih'm.ym police dokticiride ^>ie tsuumlarirni^tir: 

Polge, beMi bir Ki^i emrine (istisiaaen namma) diger bir ki^ijie venten odeme 3?8tlasiQi 
havi ipeM ^aitlamia i&hi^ bir senettirl^i. 

Poageiun niaM3?eii, Ticaiet Kammuntm orta3?a koj-dii^ii ^ekil ^artiaiXiMaoa ve doktriMeM 
hiikiiH agiklaitnalajdan^yle aBla^]ln^ 

Polije, 3?asili havale maMjfetiMe bir senettir. O5 kipi arasjMa comym eden pqligede, 
havaMe oldii|ii gibi, iiyglii bir ili^M vo^m Kegideci ile muhatap, kejiideci ils lehdar vie laMar ile 
nralmtap il^kisi gibi. Biiincisine "kai^ibli" {-^mvisyoxi), ikiijcisine "bedel" ve iifjisDciisiiune de 
"havale" ili^kisi dendr^'^ 

Kejideci ite nrabatap aiasmiaki meveut fli^kije goie, kegideci muhaiap iiseme police 
ke^ide eder. Baili^ldidainaMj'eti ge^itli olabilir: Ke^ideci ile muhatap amsiMa sati?, kirn vey& 
kiediili^kisioldulTigibi, ke^ideci muhaiaj) iiseiioe hatir se»edi de geJjebilir. Provisjoa iligldsi 
kavrami geni^tir, butisa bu ili^ki ^e^iHeiim kapsar. 

Ke^ideci, senedi leMam belli bir kai^ilJk i^in veiBii^tir. Ba^lsa bir deja^le, ke^ideci 
Midamolaaboanmuxikax^iligjnda keadisine seaet vem. I^te, ke^ideci ile lehdar arasiMaM bu 
ili^ki de "bedel flijkisi" ismim m?ir. 

Kejiideci, muhataba Meriie, lehdam da kabzetrne 3«tkisi ^m. Bu itibark muhatap, polige 
bedelioi 6de3?ip odememekte serbesttir. Kesa lehdar da bu bedeli ister kabseder, ister ebnes. 
Axicak muhatap, polipeja kabul ettikten soxtm, onua borgteu durumuM dii^er. Goriildiitii gibi, 
muhatabi boigln hale getiien, kendisinia miicenet be3?aiudir. Muhatabm kabul be3?am 
ohnaksizm, oxiu polii?e boicuadan dolaja takip etmek kabfl. delildifi'S. 

Ke?id«atarafindaii polige ile muhataba ve lehdaia verilen gifte jetki sa>'esiiide lehdax ile 
muhaSip axasiMia ola^aa W^Mye "havale" dexdr. 2im, havale de gifte yetki verea bir i^leradir. 



l?LPoK>y,s. U7. 

1?2. Bozw-Goln, s. 56-57. 

173. Foroy, s. U7; Bozer-Ook, s. 56-57. 



2) Poligede buhmixasi geieken mism'ka- 

Toik Timm Kaxomu, tican sexjeUe bojogkoorjoaj^a giiecek ^alHslana iMyet ^aitteiim 
beliittOxten soxim polipedea baptejoraik ticen ser»etleiitt tasasim ve i?le3?i^ ji^rtlamu. poyh oiiaj^i 

Maide 583 - "Polige: 

1 . Senet jooetidMe "Polige" keliiioesM ve eger senet Tfek^eden ba^lsa te dille yaadnii^sa o 
dlMe polige ^ocpil^ ohmk kulkMaa telimeja; 

2. Mua3rs?en bix bedelin oderaiKsi hiasysimda Ka?iisi2 ve ^artsia havalejii; 

3. Odeyecek oJba kiioisenm (MiJhaMbm) ad ve so3?&dmi; 

5. Odeme jertoi; 

6. Kto ve3?a Mmto eimine Meaecek ise oimri ad ve soj^dE-a; 

7. Ke^ide terihive 3?8mii; 

8. K^idecmin imsasmi; ilitiva eder" ^'^^. 

Turk Ticaiet Kammu, bu aiaddenm 1-8. beatleriyie poligede b«taomasi geieken ^artian, 
85ik bir bipDode oxtaya kosonis^itur. Aacak, biitim bu partiaxm liukuki degeri asou, de|Mir. 
Dotegnsiyla, axolaxi l^iamila policed© buloionasi isterdlen mismlan loiecbim, aten^tif ve ttiti3?ari 
dhmk tiaeie ug gmpm incelexittek mtoikiiottduri^S: 

a) Mecbim Uasmrter 

Poligede bulcmnoasi geiekea niecbim misurlar, TK.m. 583/1 , 2, 3, 6, 7, (kepide tsariM) ve 
8. beatleriMe ytx alan pu alti husijstur: 

^ Polige keliniesi, j 

ab) Belli bir bedelin odexoioesi hmttsuMa ka3nLt3]2 partsis Mvale^ 

ac) Mislmmbn). adi ve so3?adi, 

ad) Kim ve;^ kimixt. emme odexiecek ise oxnm ad ve 203^1, 

ae) Ke^Me tariM, 

af) Kejsidecinia imaasi. Bu gxuba daM butojaa uasTJorlardan. bin bulimixiadili lakdjide, 
seiietpolge Mtel^irdka3?beder (TK. nx 584) 



174. A^^UIar:, AM«l tjmi(^ En ^& D«§i$iklik]firk Tiiric tkmA Kmrnu, Bt&iil^iiil 1993, s. 206. 

175. Kiaacjo^lu, s. 155-160; Bozsr-SoX s. 57-69. 



\i) Alteinatif unsurlar 

Mecbmi ransmlann 3?mimda iJgili JanuMa belirtilen. diger baai mism'texin poli^ede jier 
stosdili mMMe 3?eme tia^ka bir imsm- gegebili^orsa buna altematif urisur deiar. Bu tip poli^-e 
de polige nitelilini kaybetnies. Poligenia altematif misurkn, TEC. m. 583/5 ve 7 (te^ide 3«3Ci) 
fifeiasETda y&x alaa pu M Imsmtm: 

ba) Kejiide y&d; 

Ke^Me jertoin, esas ititianyle poligede gosmllrjiyesi gereKMir. Axicak, tasiUi editoii^ 
o]toadife?a kej^Meciain adrnm yaainda gosteiilen y&i^ Jss^ide >TBri sasate. 

bb) Odejae 3?erL 

Odeme 3»ride, esas itibanyle poli^ede gosteiilmeMir. Aacak, odeme yen jasOmaam? ise 
odeaie yen olaialL m\iMtab adinm gosieriMili yer kabid edilir. GoiiMtitli gibi, ke^ide ve 
odeme yen, aiteimtif ^ardar aiasmda jer aloialdadE-. 

c)lMyadUnsin' 

Poli9eMai]liti3?anmTsm-tti3e,TEC. m. 583/4. beiidiMe yer alaavade misiaradm-. ¥ademn 
poligede gdstdritoemi? oto^isiseae^mmtellMetMleiiaes. Qimkii, police goriiMiJtm-ide oderdr. 
Yani poligeiDdJa Hnmz samam, vademn goiTevM gorur. Dolajasiyla, poljede vade yasiliiQanii? 
oJsa da ibiasEida odeimiesi geieKir. 

ac) Polge ^e^itleri 

1-Tampolge 

Kepjdeci feiafindan tedavlile ^ikantucken temajiaen doMmiUiiau? okE polifejne, mn polige 
denilir. Yam flgili 3?asa gejoegince, KendJsMe bulmimasi genelsa bMia miS/OXlan ta^iiyaa police 
^aaipoUgedir. 

Tedavute gikanlirken Ise^ideci M-afmdaa ^onamen doldinralBiadiiti Mlde, daha so»m 
ai-alanndaM aate^jM dograltosimda Isioiffi mafindaa doMijrutecali poU^eye de agik polge veya 
be3^ polige dexur. 

KiteMm, TQrfc Ticaiet Kaaimm 592. niaddesi geiepnce polgeam muMtaba ib]oa2 
ediMssn geieHi ^ai^in tsfu-ii^ dhmsi yetedi goroMiJiu igia, tedavole gikanlirJsen poli^enia 
mmamea doUmiiliaasi ^arti Sen sMilma]^ 



Ham ke^ideci senedi, bo^ olarak sadece bir iwisa ile cican^ya devredebilir. Oiianta senedi 
doMuim&ea Ke^Meci ile amlamidald. anla?3DQa3iia uygym olaiak doMmTjiali Eorundadir. Aijcak 
caaam, bu aate^maja ujaaiaa ise, semdin iJdnci bir ciraritajia devri haliade bu ]diMse>e ve- 
sonraM cimatetera kai^i, polgemn. aradalsi mia^rm^ uymMjiii dell ileri smiilemea. Bimurila 
bdiaber, hamfl poligejd kdtu aij^etle iktisap etmi^s va poligenia iktisabi snasinda haiiiiliri agir 
lujsura var ise, bu defi Immile kar^i da ileri stirulebilirl?^. 

4) Poli?ede kabul 

Poligje, «5 Ki^i aiasEida havale peKliMe cere3?aii edeii ve havate aMM tenisfl edea bir 
senettir. Bajika bir ifade ile police, ymh. bir havale aMidir. Normal Mvaleden farJa, buradaki 
irade bejam "ode3?ird2" ^Klinde eniir Mpiiide olup saraMtea odenie enaird ta^miaktada-. 
Normal havalede ise, rauhataba odeme ermi dolayli olarak veribriektedir. Her akitte ea as iki hijr 
imde beyaarn butouaasi gerektigi igia, poli^ede 3?er alari her a? ki^irda iisasi da partta*. Risarua 
alameti ise kabuidiiir. 

§u haMe Polgeyi dtserdejfea kegidecinia polige^i wmimi icab beyaai, JeMana (alacakli) 
seaedi teslim almasi lehdana ve useriae kepde y'apilaa muhambm kabul ^erhi de kabul beyamm 
mpM eder. BSylece akit gergeklegmi^ olur ve polipeyi tesUm alaa leMar Mk saMbt kabiil 
beyamada btilmiaa mothaiap da polige borglusu disramiam geger. ^adi muM^bia kabulii ile 
i^il baai iHisuslan Turk Ticanet Kaamm i^igauia arsebae3?e gab^saiua: 

a) Kabiil beyaruam maMyati ve ^artlan 

K.ab\Jl, tek m&fiL, mticenet ve kayitsis-^artsis bir beyaada". Poligede, kejtideci maliamba 
Meme, tehdamdakabz yetidsiverir. Muhatap, police bedeliaiodeaiek aiecbmiyetiade de|iMir. 
Ancak, muliamp, police liEeiiae IsabiJl j«rbiai koyduktoL soma, ba beyaaj. dola^isiyla, polge 
bedeliaia soramtasu olm-. Kabul, ticaii seaeUeidea yalms polge ijia soa koausudar. Qmku 
boaoda muaxzi, hem seaedi ke^ide edea hem de boxcu iisHsnea kia^edir. Qekleide ise, kab\il 
moaasBelesi can d^ildir. Qek ^eriae yazihaj^ bir kabal ^rbl yazihaami^ sayihr. Zaa gek bir 
krediaricidelil, odeme aretcida*. ABcak Kabaliia polge bedeliaia bir kismam hasredilebihaesi 
husasa istisx^ oMiak kabiil edilmi^tir. 

b) Polgeaia kabule mz duroma ve ke^ideciaia soxamMuga 
ba) Polynia kabule ars saaiam, yen, ars ve Mbul edeai 



176. K3»*e3op.u, s.121-122; Bozw-Gole, s. 69-70. 



m 



Bu Jaomi Polipenift Kaljule Aisi di3?e der-Kenar bs^lagi altmda ge»^ kapsajioJi bir JsaMe 
otexakTK. m. 603'de ^53?te d^enlenxn^tir: 

Maidd &XB - "Polige vadeaia hnlulmie feadar haniil vie;^ po]ige3a eliade Wm\ hexfees 
terafiMaoft mutetabm iKaiiaeigahiMa oaim kabultine as olmiabilir. " 

Bu Moadde ile poUgenin Kabulii ile ilgiJi ^u Jiususlar belirtihiii^tir: 

Poligep Sabtiie ais eden ktose, Immi wya pol^eyi elMe tuMi kuTisedir. Aricak police, 
Jfeabule ajcs eden Mms&yt de|il, jetkili hamile oderiir. Poligesi Kabul eden kbiise de; muhatap, 
muhambm muajessili '-myd. aiaja giime stiietijle polpejd Jsabul edecek oka Jdiiosedir. Polige 
v^ideidahutalune Kadar, Isabule ais ottaiaftaMir. Yam polige, ledavule ?j]mntoadan dime vey^ 
tedaTuk gikaxildikMi som-a muM^bm kabuliioos axsolmmbilir. Axicak mua^iitieJatta poUge, ^otu 
k^ Maviale ^dsaaobnadan omt, Ke^Mecmm te^ebbiisuyle^ muhatap larafiMaii Jsabui edilir. 
Ke^ideci, mubatap useiiae polige ie^ide eder ve muhataba da kabul gerhiid jazdixdikma soam, 
poligeyi lebdam tes]im eder. Bu smette tedaviile gilsariliiiis; biiluaaa bir polige, lehdara^ 
ciiaatalam ve hamile daba ?ok emm3?Bt veiiri^^. 

bb) Ke^Mecinin Isabulden ve odemBedea sojraniMuk diimmu 

ICe^MecMisoiTfflMTikdmiffim'nc. m. 591'de;?oyted1ii2eii]eriiitd?tir: 

Madde 591 - "Ke^ideci, poligeim kab\3d edibneJuesMea ve Menaieniesindea doJaja 
mesuMur. Ke^idecinia Kabul edibneme halMe lorjesiilij^tten Hendini mxmi xmmsi cm ise de 
odeaaoeme MMe mesuMj^^a mmf old«t«au gosterea Jjajatiar ymiammp sayibr. " 

Dokjasiyla, muhatap poljeyi kabul etaie23e, haniil Jsabul etsiaeme pratestosuau Ke^ide 
edeneJi, vadedea evvel police borgluJamm mmacaat etme imJsam elde edebilir. Kabul etmenie 
piotsstDsu ?ekea hamilia ajaica, odemenie protestosuau Jse^ide etrjoesiae vej^ odeiae igm 
polife^ ibjC82 ettnesiae geiek feahiMe (TK. m. 626). Buna Jsaipjlik, poJigeaia saniaaaida 
aafsedihaeaaBsi mys. Mbul etmeiae pajtestosuaua geJdhiieniesi haliade, hajoalia muracaat halsiM 
d%er^'^. 

be) Kabuliia ?eai ve KabiiMea rijcu l^iliia. 

Muhambm pohgesfi kabul pelsH TK. m. 607'de ?6yie Miaim ediha^tir: 

Madde 607 - "Kabul bej^am polige iiEemie yaaihr ve 'Kabul edikni^tir' tabirijfle veja buaa 



177. Eaaciotlu, s.205; BoseHSolft, s. 8a-«3; Poroy, s. 142-144. 

178. Bo2«r-<3ok, s. 91-42; Poroys. 147-149. 



91 

misadil bif ibare ile iiMe ve muMmp tdMrndan iniaa edilir. Muhatabm policerda yu2 tarafiim 
yadms iJCQsasiM koymssi k&t>«l JitikmuMedir " 

^uJiaMe muyhatap, "Jsabulediliiu^tir" tabmjie vejabuaadenk bir ibare ile kabul bejiarum 
poJi^ iizexme ymex: ve altim unsalar. Kabul be3>axu3Qm^ mutkJsa poUge iisexine y&zibaM^x 
gexeKir. Ba^ka bir yet^ Kabul be}^anmm yosMa^ dhmsi niuhatabi police bonglusu dmiuiuma 
ixikmse. Polige iizexine mxibambm 3^1120% iniza l^ymssi da kabttl hiikmmidedir. Kabul 
^exhinia altma lanh. Isoaulmasi ^axt de|iMir. Kabul, tek taxafli ve kai-pi terafm ula^niasi geiekli 
bir Jisde bejraanidir. Bu itibaite Kabul bej?aninda buluaaa Kioose, bu beyan Isai-^i tia-afa vasil 
oluifccaja kMar, Kabul be3?aa]ridaa racu edebilir^'^'^. 

5) Poligede dm ve teslim 

Polgeida ciro ve teslim joluyla devil liususuiiu TK. m. 593 Misim etiiQi^tix: 

Madde 593 - "Her polige sarahstea enae y&zM otoasa dahi ciro ve teslim jolu ile 
deviDoluMbflr. Ke^ideci, 'eimie 3?a2ili degiMir* kelinieleiiM vQy^ &ym. mmm- ifade edea bir 
}s&ydi deicetiaj^se police ancak, alaK^m leailiki jioluyla devroluaabilir ve bu devir alaca^m 
temliMnia hukuM soau^laani dolunir. " 

GoiuMutu ijzene polige, esas itibaxiyie, ciro ve teslim yoluyla devredilir; ancak istisnai 
baUeide alacatia teialikiaia Mkumieririe tabMir. Bu itibarla, poligeaia devil ile ilgili iM oaenili 
miiessese vaidir: Ciio to teslim. 

Polipeaia ciro yapili^ ^ekli TIC. m. 595'de ^oyle ma2im edibiidptir: 

Madde 595 - "Citoaua polige ve3?a poli^ej* bagli oka ve ' Altoaj' deniiea bir ka^it iiseriae 
yasiilioQasi ve cixaata taxaf ladaa iaizalaruiaasi lazaada*. 

Lehiae ciro yapjlaa IdiTisenia ciasda gosteribnesioe Kaurn obaadigi gibi ciro, ciraaM-aa 
sadece iiasasiadaa bile ibaret olabilir. Bu ^klMeki cirolara 'beyaz ciro' deiiilir. Buaua muteber 
obaasi igia ciroaua poli^eaia arlssiaa veya aDoaj iiseiiae ysaabnasi lasanda-. " 

CixonuaaB sajimnaKadar yapilabitece|i'nc. m. 602'de poyh diisentema^tir: 

Madde 602 - "Yadeaia gegmesiMea soara yapitea ciro, vsdedea oace ya^Jilaa bir ciroaua 
hukuHilerini dolurur: ^u kadar ki; odeaioeme pxofestDsuadaa yahut bu prolestaaua mnsicai igia 
mimyyea olaa mMdetia gegniesindea soara yapiMa ciro, aacak alaca|ia temMki biikiiniteiiai 
laeydaaa getinr. Aksi sabit oluncaya kadar taiihsis bir cino, protestoaua tansiiai igia rau&yyea 
olaa mMdetia gegmesiadea oace yapiba^ sayibr. " 



i?9. Boz«!r-<36l6, s. 88. 



92 

Polige, temlik, letdxi ve tahsil ciiosu ite cno edflebilir^^*^. 

PoHgenia teslim fajniisum gelince; 

Poli^enm devreditebitaissi igm. ckoyn taMben senedin teslim edilmesi geiekir. Teslim, 
aynitesozle^memteligiMedir. PolpeimtieslimimigeserMokbJaiTDesiigin, tairal olarak, teslim 
eden ile teselllim edeiiin Mr bir irade^?© sahip olmalaai gereldr, aksi Mlde sQzhpxm viicud 
Imhmz. 

§u Mlde polge, cino edileiek 3«rd hamile tsslijii edildikten sonm, devir ijlemi 
tanMOJiilaima^ olur ve boj'lece MtM MkMr 3?eiii Mmile ge^er. Nitekim.. bu husus polige 
ciiostmtm sonncnmu beliiten TIC. m. 596 ile poyh wama. edilmi^tir: 

Madde 596 - "Oiiio w teslim iiaticesiMe poli^deii dogan butim haklar devredibm^ olur. " 

6) Poligede odeme ve vade 

Polifede odeme demek, muba^p ve^ oami lehiiie aval veren Idmsema polipedea do|an 
boicu ifa ebiiesi demektir. Poligej^ kabiid ^erhioi ko3?an mubaiap ve3?a kefil, poligexmi kiiptiettai 
vadesiida huMiinde hamiliae odemekle 3?1iikttmlMiiif. Yade, polge ve bonoda 362 koaiisudm". 
Qekler bir odeme aiaci oMuklan igixi ibrasmda odenir ve buatoia vMe soskoawsw dd|ildir. 
Aacak, gekleiple ibraa suieteri vaniir. 

Poligede vade, TK. pu maddeleri ile tejosim edilmi^tir: 

Madde 615 - "Bir polige: 

1. GoraM^TJoade; 

2. G6rtiMiikteamm3?3?enbirmMdetsomTa; 

3. Kepde guniiiuien mmyyexi bir mMdet soma; 

4. Mm3?3«nbirgm-ide; 
odemnek tisexe ke;p:ide olmiabilir. 

Yadesi bs^lsa ?eMlde 3?a2ilaa ve5ia birbiiiiii taMbeden vadeleri gostenen poli^eler batilda-. " 
GorQMi^imde odenecek polige, police useriode vadesi tas'in edilmemi? pol^edir. 

Dolajasiyla bu police ibras edildigiMe odeidr. Bu hususu Ticaret Kanmiutturi gu maddest 

^xiisim etmektedir: 

Madde 616 - "GoraM^tode oderniiek liseie kegide olimaa polige, ibiaziMa ddenir. 



180. G«u$ Jbilgi ijm M eseria, Ikiaei iolSmfe flgili h^M sOtoik iileMU "Ciro ve Devir "ks.vraa.3aniii& 



m 

BojiB bir poli^enia ke^ide gtoiiMea itibaiea bir yil i^Me odenmesi i^in ibiasi Isauiadn-. 
Ke^Meci bu mMdeti tasaltabilecegi gibi daha usmi bir aiMdet de tesbit edebilir. Ihsm 
mMdetLeixi cix^soatsJar taxafiMaA kisaltdabilir. K.&pid.eci, goruMi^imde odexiiecek bir poligenixi 
mmifyen bir gitoien 5nce Meiojiek iteere ibras edfibxiejieceli Miikmda psn KD3^bilir. Bu 
takdiide ibraz mMdeti o taiUitBn. ba^lar. " 

Gorulduktea mw.yy&!x bir mMdet soma odenecek polgerun dmimm da T&aret 
kax\xmux»m ?u mMdesi dikenlerjQdki&dir: 

Madde 617 - "GoriJMukteE mmjrj^n bir mMdet sonra odenecek bir poligema vadesi, 
kabul ^rbinde yazik Mfbd v&yo. pK>te3tD Mihins gore tayiri olimm'. 

Kabul ^erbinde larili gOsteiilaiemi? ve piotesto da cekilmemi? olmsa polge, Kabul eden 
I^Jdoxuia, Mbtk ibraz ^ia. derpi? editen mMddtln ison glmii I^bul edilm^ myihr. " 

Polj^^eniaodeiuxiemie geBace; 

Polj^iun MeimiedmTjmimuTEC. iiisri^umaddeleiitariaimetmektedirler: 

Madde 620 - "Mmyy&o. bir gtode veja ke^ide gmmidea 3?!aJ»it gorMtikiieri miiaarpa bir 
mMdet soiaa odeioecek bir poligerua hamili, poliijeja odeme gtouMe ve3?a onu takip ederi iki i^ 
gmiu ^iMe Sdeninek ijsere ibrasa mecbmidur. Polgexda bir takas odasma ibrasi, M&im igia 
ibraz 3?e]ax»iegeger." 

Madde 621 - "Muhamp poligeji oderken haiTciil m-afindaa bir ibra ?erM 3raEj3amk poligerda, 
keadisine veiibnesini iste3«bilir. Hamil kisim 6de3DQe}a neddedemes. Kismi oderjoe lialinde 
rmilmiap, bu Meaienia polipe iJEeiine i^aret editaiesini ve keidisiioe bir makbus verflmesiai 
istejiebiHr. " 

Madde 622 - "HaiMl, vadeden oiice poliige bedeltoi abiiaja sorlaaaniaz.; 

Yadeden om& odejsea nwhaiap, bu 3?«2dea do|acak mesulij^ti flzenne alm^ olur. 

Hile veya attt" bir kosmu btslimmadJkga polge^a vadesiade Sdejea kiaise borcuadaa 
kurtolHMip olur. Ode5«a kiamse, cirokr aacasiada muatesaai bir teselswlua ansvcut olup 
otoadiliai iocelejooe}* mecbm- ise de, ciraa^tona iaisalaraaa siWiatiai arajtumaj'a jaecbiar 
degiMir." 

Madde 623 - "Po3ic?eflia odeme 3«riade myid. olamjaa bir para ile odeascegi jtart 
feo?\Mt:tu takdiiDde, bedeM, vade giaiitadeki kijoaetine gore o ajeaileket parasiyla Menebilir. 
Bongta odemede geciktiii ^ikdirde, hamil polge bedeliaia dilerse vade gliatodeki, dileise 



odeiaQe gmtodeM m3ace gore memleket paiasiyla MenmesM i3te3?ebilir. 

Kairam rayici olaia3?aa pajraoam Ki3?nQeti, odeme jemideM ticaii teamtiltene goxe ^ym. 
ohmur. Btmunk bember Ise^Meci, odeaecek paacanm policed© yszih. 3iiiwsa3?ye.a bir rajjice goie 
hesap edilmesM j^t edebflir. Ke^Meci odemeBia muaj'^/en bir pam ile j'apitooasi iTJamnmm ?axt 
ko^mi]^ ise (A^Diaxi Meme pam) ilk M fikimim Mklinriten tactbik olmiuids. " 

YadesiMe ibxas edilmemJ^ polijeim M\3aiQ.ttoe gelrdce; b\i hususu pu nrnMn 
diisexiteniektedir: 

Madde 624 - "Birpolge 620. m maddede m3?ia edilea mMdet Eaifirida odenie igia ibnas 
edilmed^i teMixde, boiplu masM ve tesar haaaile ait ohmk mem poli^eiua bedelird notere 
tevdiedebiHr." 

Pu tolde, jrakanda aiulaa nc^delei-a goie^ ibras stixesi 3?ordJMeii pofigeter M gene! kjsiim 
ajiilir: Goitldiittode odeniecek polgeter ile bmiim di^mdaM vadeleri ta^iyan poligeler otoiak 
«2e»B. Ba^te bir de3?J9le^ belli bir gmide^ kejiide gmiiindea y&imx goruMiikten belli bir stiire 
soiQia odeaecek polgefer ite gfiruMugiiade odeaecek pol^-eler ayxi litikltoiiere €bi tutuliiiUjtur. 

G63EliMti|iJ3Qde odenecek poligeleiia^ ibrasmda odenmesi genekir. Bajtka bir ifadeyle, 
bmitei-m vadesi, jwlieeim muMmba ibiDaa edild^i gtJMiJa:. Boyle bir police, kejiide giiriijaidea 
itibaren bir yil igixuie odeninek iiaeie ibraz okmnr. 

Belli bir gtode, kejiide gtotiMen yaJiut goruldukBn belli bir sm-e soara odenecek 
polipeler ise, oderoe gmitoie veya onu mkip eden iki i? gmii ijiMe Meme i^ia mtihataba ibrae 
ediUaer. 

Pol^enia Mermiesi igia muhataba ibrasa^, aacak yelkili hamil taraimdaa yapilroaMir- 
Qmiku, aoe^m ymml& police aieblatmi odeyea miiMtap, boi^taa tantulur. ^tiphe yok M, yetJdli 
haaiHia vekili de poligeyi^ oderae ii^ia mnhataba ibxaz edebiUr. 

Polige, odeaie igia, vaiesiade mubataba ibraz edilir. Biioden fasla rauhamp bulmiditu 
teMixde l^anil, mulmtaplaidaa biidaia Mem«yi neddebrtesi haliade, Meaneme protestosmw 
ke^ide eimedea ewel seaedi, diger mutemplam da ibxas etmek mecbmiyetiade detildir. 
Muhatgyplardaabimunodemeixtesi, odeaie protestosimoa ke^idesi i$ia yetedidir. Bu fikria aksi 
de sayuaulmuptm" Odeaieme pnotestosm-iua ^ekilebitoesi ic-ia, bMia niuhamplara seaedia ibiasi 
j^rtttr; aksihalde MeaieaMi protestosukeipiiie editeffiszlSl. 



181. Bo2«r-<3ol«, $.9?. 



m 



Odenieden Imtiim hiSiiiMe mmacaat hakki yms&hsim geliiice; 
Bu hususu da TK.pu xnMdeleri tamioi eteaaektedMer: 

Madde 6^ - "Hsoosil, vadeim hulultoie police odtmrnmspst, ciimitelaxa^ fee^ideci}?© '/e 
police doteyisis'la taahMt atom gtoioi?: olaii diger Idmselere Kai^i mmaca&t halslaia kuDMiabflir. 
Hamil: 

1. KabiiMetttiaQiia3iienve3?aki3meninitmaedibiii?; 

2. Poligej'i Kabul etjini? obmi olmasm, mxxhamp iflas etiBi? ve5«i sadece odenieteiini tata 
exmp jalittt ateyhindeki l^rhangi bir icra takibi seroeresis kalmj?; 

3. Kabul is?in ais edibiaesi menediten bir poljenixi ke^idecisi ilTas ^tscd^, buluaujtsa 
?adeidxi IMuluMen oxice de a^m mtocaat Mkkmi baisdir. " 

Madde 626 - "Kabuldea veys. ddeaieden imtinai, Kabul etnieme v&y& ddenae»-id protestosu 
demlen, msm bir vesika iJe tesbit iBecbmidir. 

Kabul etmeins protestosumm, kabule ais i^iE mmyy^n oten niMdet igirtde gakilaiesi 
lazimdir. ^a3?8t606. wi jioaddeiuE 1. fikmsmia gosterOen halde policeniii ilk ai2i ^i'adeidtt son 
gunuMe vukua gebii^ ise, protesto o gunm ertesi gunu dahi ^ekilsbilir. 

Mua3?3«tt bir gunde vej^a ke^ide gimlinden ve^ goriildiikten niuaj^ieE bir ratiddet sonm 
odenmesi ^arttoi bavi bir poligeden dolayi ^ekilecek odenie piotestDsumm, odenie guaualx 
tekibeden iki i^ gum i^inde gekitoesi lasuMir. GoiuMiituride odennoesi ^art olaa bir poKgeden 
doteja ^ekitecek odenieme protestosu yukanM fikrada kabul ebnBeme piotestosu igia gosterilen 
mMdetter i?inie ^ekUir. Kabul etmeme protestosugeldbxd? ohmsi haliride, oderroe igiii polices?! 
ibiaz etnae^e Wisum obinadili gibi, odemeooae pxotestosu geksmyt;- de ih.ti5?8i9 3?oktur. 

Polipesa Isabul etoo^ olsua otoiasm, muhatap odeaietemii ^til etmi? veya aleyhiMeki 
herha^ bir icra takibi seiaeresis katoia? ise, iMmil miiiracaat haklamu ancak poligeBia odexBaesi 
ipin. muhataba ibrasEidafli ve protestoami gekfliKjesiMeii sonxa kullaaabilir. 

Poli^eja kabul etini^ olsua obaasni muhamp v&ye. Isabul igia ars edibinesi aieaedilen bir 
polipenin ke^idecisi Was etmi^se, iflas ilanrmm ibran, miioEacaat hakkiam kuBaruteasi igia 
l^fidir." 

PxDBsioaua ^Idirii de pu aMdeler duserilemektediter: 

Madde 627 - "PioiestDauaagaiidakinmddede bildiiilea^ekil ve surette noterlik^e taasiaii 



Madde 628 - "Pratesto; 

1 . Piotest03?u ^efeea ve kendisiae piotesto ^ekileii kimselerin. ad ve 303?ad]smTi vejd. ticaiiet 

2. Keadisiae piXitestD ^eJdlea kiiiQsenia, poli^edea dogaa taahhtiduiiii jertae getinn-je^e 
davet edMigi JhaMe^ teaMMimt jeilrie geiiniaeni^ ^ja Kendlsi buhsiriajiaaGiTiij j^aliut ticaiet 
^xixd3& v%3% ](£^3]k;snmirL tesMt edile^ixuemi^ oldugima dair bir perM; 

3. S52a gegea davetm 3?apiMi|i veja dasret te^ebbtistofla aJdm JsaMigi 3?er ve guae ait bir 
^rM; 4. Pmtes^ya taasiiji eden notemi imzmmx iMv& eder. Kism oderae, pnotestoda 
sJlQPedflir. Kabid jgin JseBdisJae bir police ibras edibiiJ? olai\ niubat&p, polfeeim eitesi gmti 
tekrar ibiasim, istemi? ise bu TsBy&y&t da pro^sto3?a jsaadir. " 

Malde 629 - "PnotestD ayn bir varska Mine taoagiiii edilerek j^W^eya baglamr. 

Eger protesto, ajntu bir poligenin niuBaddit aiJsMan vrey^ polijeaia asli fle bir sureti ibras 
editeiek lansim edib:»ii? ise, pro^stoj^u bu aUshalardaa birisiae vej^ asil sei^de bagkaiak 
kaJldir. Di|er niishalara ve3?a snocate, protestoatm kalaii ntishalardaa biiiae veya poligeaia asbaa 
bailaaxai? buluadiJtu ka^Taoluam*. " 

7) Po%ede mmacaat hakkiaa saMp olaaJar 

Madde 636 - "Bir poli?e3?i ke^ide, kabul, ciro edea ve3?a o ^ola^eye aval veiea kioiseter 
bamite ]^i, mutsselsil borglu sifatiyla niasuldmter. 

Hamil bunMim boisglaamMaM sasalan ile bagli otoaksism Iyer biilne veya burdaiKiaa 

. basifeiBMi jaliut hepisiae birdea niiimcaat edebilir. Poligedea dolaja teabMt atoa gioniji olup 

da, polif eja Mem^ bulmaa herkes ajm hakki kuDaaabilir. Um-ml, boioglijlaidaa y^hm biriae 

muiacMt etmekle; digar borglidarla iJk dace niuracaat ettiii borgludaa soara gelealere kas^i 

baklaoai kaybetmes. " 

8) Polgede araya gioae 

KipoeiM evrak borcm\«a odeaiaesi koausmida J^iamiea esas borglu ve kefildea ba|i:tosi 
da devxeye gireiek ddiyebilir. " Araja Giaae" daailea bu koau da TK.gu rataddeteriyte 
dii2e33leami^tir. 

Madde 646 - "Kepideci ve cimataJardaa veya aval verealerdea her bin, polgeyi luauiiau 
MUade kabul edecek veya odeyecek olan bir kiaiseyi gosterebilir. 



9? 

Poli$8, a^alida 3?!ai2ili ^arUar ataMa, police doto.3?i3i5?ia fe&Misiae mtiiacaat editoesi 
mlimiAto olaa lieiibarigi bir tuorglu igm aimjja giiea l)ir Maose Mafmdaa kabiil edflebilir veya 
odenebilir. Multamp da daM J»r ik^uacfi Id^i v&y& -po]if83?i kabul eden kiaose Jiari? olimk 
Ijseie- poligeden doksa zaten tonglu olaii herlses araya giierek poligej?! kabul edebilir wjd. 
bedelird 6de3»bi3ir. Amy^ girmek suretiyle Isabnl veya odeniBde bulmiaa Maise, leliiae amya 
gMigil)on?lu5>aKe3tfi5eti M i? glmli igiMe biMiiTMSie jooecburdur. Bu mMdete m3?et et]ii:«23e 
ihbaxda bultmnoauM? obnasnodan dotan aaxaidaa, police bedelird ■^■wmnBk iisere aossul ote. " 

Madde 647 - "Yadeian gebMstadeii. oixe Mimliii mtixacaat baldmii kullanabfleceli btittm 
halteide a£a3?aginfn8k suretiyle kabul caiadir; niager Jd, kabul i?m ibxas edibiaesi menedilen bir 
polige baliis BTevzuu olsim. 

Poligeja luzuinmida odeme yeiinde kabul edecek veya 6de>'ecek oka bir kiiTJse poligede 
gosterflm^ oMu|u lakdMe, Miwl, o kimsejue poligejil ibraa rnrn^ ye ara3?a gjnoae smetiyle 
MbuMen imttaa halMe imtiiia kejrfis^tird bir pmtesto ile tesbit etJiimi? olmadikga, o kimseja 
gdstemkj^ olaxi ^ahsa ?e o ^ahistan soxuca geleii borgMam kar^i ?aderdE JMidliMen obcq 
miiDDaucaathakkixakuIkQaxii:^is. D^er ara}^ gmm MlsxiMe bamil, araya ginoa smetiyla kabulti 
ipeddedebiltr; 911 kadar ki, bmia muvafakat ederse, ara3?a ginne 3meti3?le Mnm. lehiae kabulde 
bulusmu^sa om v@ bir de oiidan soma gehu borgMara kax^i vMeim bululimden oi^ce mmacaat 
baklaxim kiilM^amas. " 

Maide 648 - "Aia3?a ginne sisretiyle kabiil keyfi3?eti; poJige ijaeiiriiei yaeilir ve araj^a giren 
^•afiMaa iiaza edilir. Kabul ^erWnde kirjaia tehme araya giriMili gosterilir; gosterfltoierjii^ ise 
kabul, fee^ideci tehine vTikubwImugs sajrilir. " 

Madde 649 - "Axaya gmm suietiyle kabul edea kimse, hamiliae ^ Mam lehine araya 
gioa^sa ondaa soma galea boi^Maa-a kai^i tipki tehiae ara3?a gixilea kuase gibi raestxl olur. 

Ai&y&gimm suretiyle kabule latirjen, lehiae kabul vSki olaa kiiase ile oMaa dace getea 
borglubr 637. aci a^dede gostarilaa tutaa oderaek ^aroyk lauaiMea poligerda v© vaisa 
proiestD TOcakasinai ve bir nmkbiEim veribaesiai isByebilr. " 

Madde 6^3 - "HaaiiJia vaderda getaiesiadea ve3?a vaieaia gebaesiadea oace miioicsat 
jsaktema kalJaMbiteceli buito toaBeide ara3?a glEQie sm-etijie odeme caisdir. 

Amya ginae suietiyle! odeaie, lehiae odeascek kiroseaia 6deaie3« mecbur oldiif u tatarni 
lammmm gajnil olur. Bu Qdeaieaia ea geg, odeajsaie protestosuaua gekiliaesi igia niuayj^ea 



olsitt son gmm eitesi gimli yapibnasi Isaanidir. " 
t>. Bono Seaedi(Pxo]niis3pi3?Note) 

1 ) Bono senedinin maM^^ti ve mamx 

Bono ^aedi di|er ticari seneflere gore daha larldi bir Mviyet aKeder. Bono senetteri 
genal olarsik. iki ki^i drasinda c&mym. eden mucexret ikrdx senetleiidir. Kanun! p&M. ^ax^ina 
mbi bir ge^it enne 3?a23Ji senettir. 

Bono senedi Tm3& Ticaxet Kanmimida poyh dl\2erdeiwn^tlr: 

Maide 688 - "Bono ve3?a enuDe muhaner senet 

1. genet metainde (Bono) veya (Enire muhamer senet) kelimesini ve senet Tiiiibgeden 
\m0k& W dUde yozihrn^s^ o dMe bono ]^ax;?]]]|i otemk KuUamlan kelinie3a; 

2. Kajatsiz ve ^aitsia mwaji^en bir bedeli odemek vaMM; 

3. Yadejl; 

4. Odeme 3?e]dni; 

5. KJine ve Msm. emnne odenecek ise omm ad ve sojiiiadnii; 

6. Senedin tansini edfldigi gim ve 5?eri; 

7. Senedi tanzto edenin measnm; 
ibtivaeder." 

2) Bono senedinde bulunjioasi gerefeen unsmlar 
Yu]s^aGula3?apiianl:aniiDdta»nMandaan]a^ gibi, bono sexiediMe bulmmoasi gereken 

Tsnsuxlar polJgede olduilu gibi lag kategotij?© ayjotor: 

a) Mecbun imsmlar: 

aa) Bono ^Innesi 

ab) Ka3iit3iz ^artsiz beUi bir bedeli odeme vadi 
ao) LeMlmi sdi ?e so3^i 

ad) Ke^MecJnin uasmi 

ae) Bononim Mizim taxM 

b) Mtexnatif misurkr ' 
bs^ Bononun mmm ym 
bb) Odeme 3?eri 

c) IMyan nnsiudar: 



Bonoda vMema gostenlmesi iJitipfld bir husiastoris^ 

3) BoBO senedinm g&piaBd. 

Bono, iKjnoipi dlieeiileiSiip tedavute sliirea Itegidecistae goie tinp gegittir 

a) NonMl bonoter 

BxL tor bono senetleri, boiDjta ^ahislai tarafiMari dfisenJerdp alacaMtiam veiflea ve vadeli 
toiCTJ. temsfil eden seaetteidir. 

l)>Baii}sabonolan 

BajQka boaolaii, barJjaam boiylu sif&tiyk d«se«ledj|i bono seiietlendirlSS. Dajja 
dogrosu, baJOMbonolsn, baritojQiri pam ihtijacira KsxgilaiTjiak iciri TOtaMagtaE fai2 Kargiligirida 
6dtjn9 okaak teium ett^i paianm temiriati olaocaK vatanda^a s^eidi|i senetteridir. BwOar faisli 
jstitoee seaetteiMir. 

c) BmkB. gdiaEtOi bonokr 

KaynafeJana tesMHexioe gore, bariM gararttfli bonolar, baiJia bonolanridari oyn. 
bonolaidir. Btccdar, baakadankrediktOQanaa ortakljklana bu kredflermia temimti olarsk bor^u 
sifati3?]a dtseafejip ajscakli baalsj'a wrdikJeri emre mobairer ser^tteicaea, bu Jsredija 
ktiBaMixmip olaa bankaca k&xtdi garaatisi altmda halka axs oluaaa serte^xdir^^^. Buabia baaka 
gaoraataigiiketboaoka denflebilir. Qiiaku, bu boaolan borglu sifattyla gikarea pirketlenair. Bu 
bonolan piikstAea ^laiaat olaxak aJaxi va keMi gaiPaatisi altmda balka ars edea da bartkada-. 

Banka bonolan ve barika garaatfli boaolar, unerikijl kijTfjetter degil, Jajm&tli evralL 
nitBligiaie senelierdir. Baaka ve baritaL gaiaatili pirket boaDlaiiam aorairial degeri de bir 
lOQiljfToadtir. Baxika boriolanndaa, vadesioe ea as tyg ay, ea gok 360 giia kaitaa? olardan sati^a ars 
oluaiir. Baaka garaatili ^irket borioten ise vadesiae ea as iig &y, ea 50k yediYuz^imi g«a kalmi^ 
o]lanlaiPL satipa simular^^s 

4) Boxioda kabiil ve odeiae 

Bono seaedM taazim eden ke^Meci, a3?m samaada seaedi kabul v& oderi^yi de taaJjMt 
etm^ otor. Dolayjsiyla, kabiildea ve odemedea sonaala dmTaadadir. 
Nitekimbuliusas, TK. 691. irMdesinde goj'Ie d^enlenaii^tir: 

182. BoE«r-<3ofe, s. 138. 

183. Bozw-6616, s. 139. 

184. B02^-GSk, s. 189. 

185. Boeer-^le, s. 140. 



100 



Madde 691 - "Btf bon03?a taieim eden Mmse; tipki bir polices?! ¥^hvl eden gibi noesuldtiir. 

GoroMBttMen muaj^n bir niMdet soma odeiunesi part oian bonotenii, t)an2inii edeiie 
(605) inci n^dede y&sik mMde-tier j^mde ibras olmuiiatsi bsmidir. 

TaiEimedea/bononimKeMisme ibms ediM^M boiao useme ibias gmmiii ijaxet etmek 
ve m^asim Jso^miak smietiyle te3?id eder. MMdet, ihxoz perM ^Ihmden. itibsocen i^lemej?© bajiter. 
lanEimeden, boxionimlfeendistoe ibi-as ediJdigM, gmimui^aret ebiiek suietiyle te3iid etniektea 
imtma edexse ]^3?fxyet bir protesto ile ^sbit edilir. Bu taiMMe mMdet pratests glmliMexi 
MbajDen i^lexQa}^ ba^lar. " 

5) 6o»o sexiedioe tatbik olmtacak diger huktimlar 

Bono senedioe; ciro ve devir i^lemi, vade, odeioe, odemeden imtim, rAiiracaat MkKi, 
defiter, ziya ve ipial v& ara3?a giixne gibi koiojlarda, boiiDi-amu 3Q^iM3?etiiaB aytoi dii^medibge, 
'nU^Q.mci niiaddede gosteiciiett ve polipexdn liliuyiDiJCiieiim igerea loMdeler U3?giilaaacak.tir. 

c. 9e]iSei»di(Cheq^i3ie/Sarraf Rukasi/Sairaf <Pe]d) 

1). Qekia mahijeti ve Miami 

Qek, ejMie ymk bir senettir. Aacal, ^eJdn iioetxdMe "eniie yaaili de|ildir" viejia "ciro ile 
devxeditoaes" gibi bir ibare 3«r alm^ otesa gek, enire yasali seaet oto'iaktatt gitop naonoa jjasili 
seaet hatoe geHr. Qek bir kiedi araci delil, bir odeme amcidir. <PQ»M^ ibias ediM:^inde kijoaeti 
odenir. Qekte vade 3?ieririe ibrae aaniarave smesi vardE". Oekte de police gibi kegiieci, lehdar ve 
mTshamp otaakvsere iig ptHm vardir. Ancak, gekia iiiahatabi, tesocum geregirice, bir baaka v&y^ 
0281 &iaxt3 kmimm olJOoaME'. 

Qek senedi Tiirk Ticai-et Kaaummda poyh diisentemifti^-: 

Madde 692- " Qek : 

1- '^ek' kelinaesiiii v^ eger senet "rark^eden ba^ka bir dilde jjaaitau^sa o dilde "pek" 
kai^iligi olarak kuBamM MMmyii 

2- Kajitsis ve ^artsia mmy5?ea bir bedelia dderanesi igin havaleja; 

3- Ode3?ecek kimsenin "m\ihambm" ad ve soj^im; 

4- Odeme 3?exim; 

5- Kejiide gtounii ve 3?e]iM 

6- Qeki ceken kirosexoE (Kepideciain) inosasim; 



101 

ihtivaeder." 

2) QtK senediade bubmauasi geiekea tmsurlar 

Yukanda y&piMi kanum tariuMsa-i da ante^ildiii gM ^ekts biJiimmasi genefeea imsm-]ar 
polige TO bojQoda oMwl^ gibi tip kategori3?e dctil, M kategoilye ajralir: 

a) Mecbun misurlar: 

aa^ Qek keltoesi vejrai ^ek ba^ka dMe ise e^soolaanii bir keJinienia btdmuiDasi; 

ab) KajatsE ^aitsia belli bir bedelia odemioesi igia hamate i^lemi; 

ac) QektB muhaiabin adi ve so3?8idmm jsasiliiQiii olniasi; 

ad) QektB ke^ide gunilam de j^eailriii^ otoasi; 

ae) ^ekte ke^Meciaia ioisasnua bulummsi gerekir. 

b) Altematif imsurkf: 

ba) pekSB Meaie ym gosteiibnelidir 

bb) Qek.® ke^ide 5?eri gosteiiliioelidir 

3) pekte Mtilmtap ve Kai^ilik 

a) Qekte muhatabni kimligi 

9ekte, 5ekitt bedelim odemekle yuMmolu oiaa muhatap, bir baxdsa ^y^ osel fioasas 
kurumu otoaaMir. Eger, gek baiika veja finaris kunmnuadari bapka osel ve3?a tiitsel ki^ileie 
(jekitoe ipek i^leaii nomial bir Mvale dmiimma diijer. 

Nitekim, bu hnsus TK 694. Jiaaddesinde ^oyle larisiai editoi^tlr: 

Madde 694 - "Tlixkij^'de odenecek ^ekleacde muhamp olarak ancak ba3Qka gostBiitebilir. 
D^ex bir kixose D^xtoe ^ekilexi (;ek; ysHms bavate Mkmiindedir. " 

b) <pek kax^ibgxom dttromu 

Qekia muhatabi baaka veja osel fiaans kraumMiir, demi^tik. Aiicak, baaka veja osil 
fiiiam koromimim ode^B&de biilttx^ibilm&si igia, ke^Mecinin banM sa^zdiMe gek kai-^ibgi veys. 
kiDBdisi buliamoMMir. Ajaica, ke^ideci ile banM aiasmda oderiieieria gek ile 3raipilaca|i 
husiBiinda bir axJiapHaaam biduianiasi da gerekir. Fafeit, d^er ^artlana tabakkuku aianda, 
Isai^ilititt baaka veya tmans kurajiiu nesdiode buim-oioamasi veya anla^aiamri jsapiiaaiaioasi geki 
eikitemes^^. 

Bubusiis da IX. 695.iiiiCi]QQaddesJ][ide symia^^ d^enleioiini^tir: 

Maide 695 - "Bir ?ekia ke^Me edibnesi igia, muMtabm elinde kejiideciaia tmxix^ tahsis 



186. Bozep^lfi, $.147-148. 



,g. msEKnwiM mm 



102 



edilDQ^ bir Trn^M. hvlmm^i ve kejiidecmin tnu kai^iM iJEeilMe gek kegide etiTjek suietiyle 
^isajcrof MIdsam haiz bulmacatina dair m»Mmpla ke^Meci arasirida agiik ve3?a smm te anla^Hm 
nisvGut otoiasi gsrttir. ^u kadar M, bn hliktoildre m3?etsi2lik haJinde seiiedia gek olaiak mutieber 
olxnasioa lialel gelme^. 

Ke^Meci^ miiMtap xiesdiode gekm. ancaJt bir Josini kai-jililim hasir bulm-idiMugiu takdMe 
niuhatap bu kisim ka3[?ilJtm tatema odeniekle miikeUeftir, 

Gosterilen parstj^ mukabil muhamp aesdiMe ka]c^2li|i buimiaiMaii bir g&k ke^ide edea 
Mmse, gekinkapatilamjaanidktamori yMAe be?M odeniyekls mukeM' oMuktan ba^ka, hamilm 
bu jTOzden ulredigi zaian tssjimiBe JDoecbm-dm-. 

4) Qekte kabul, vade, odeme ve ibras stresi 

a) Qekte kabul, vade ve odeHie 

Qekler, knedi aiaci dep, oderjue aracidir. Dolajosiyk pekler goitiMtiguMe odeiiir. Bu 
Mbaxki gektexde ne kabul ne de vade soz konusudur. 

Nitekim sekte kabul, rade to odenfte konusu Ticaret Kanmiua 696, 70? ve 699.rjcu 
]QQadde}e»le ^oyb ^oosim ledilQai^tir: 

Madde 696 - "Qek hakkirida kabul muanielesi can degildir. Qek iiEerirja j^aaitoti^ bir kabul 
?eiM, jasitoiaMi? sajitor. " 

Madde 707 - "<pek goruMligtiMe odeidr. Bum aykm lierhangi bir kajjat, 3?a2a]m8orjQ2^ 
bijkmundedir. Ke^ide guaii olarak gosteillen gmidea once odenmek igia ibraa olunaa bir gek. 
ibraeguttuodeiar." 

Madde 699 - "Qtik, muhatabia ihanae^alanda ve3?ia bajka bir jjerde u^lmcix bir ?ahis 
tarafmdan odeioanek useie kepide edilebilir; p\k kadar ki, bu u?ikicu ^aljsm bir baaka otmsi 
gartbr." 

b) Oekte ibxas suiesi 

Qeklexde vadenia buluria^oio^aia kax^ai, ibras surebri varda'. Bu sikeler, ^tasim 
.wrte^im xoyerkeziade ddeascek pekJer i^ia oa gua, ulksbrajpasauia 3?apiMa oden^ugleide bir ay, 
krtalararGsiodeiaelerde ise ug a^^da'. Qek mmm guauadea itibarea, bu siiopeler igiade mubamba 
ym. banka v&y^ osel Gmm kuruniuaa ihv&z ediMeJidir. Bu husus da TK.ia. ?08'd6 ^oyla 
difeealeam^tir. 



108 

Msdde 7Q8 - "Bir ^ek, kepide edMigi 3?eide odeiaecelsse oa glm, ke^ide edMi|i j-eiden 
ija^M bir 3«ide odeaecekse, bir ay igmde muMmM ibraz editoieMir. 

Od6Xidce|i xQd£Qlek3ti3]Qi bapika bir meultekdm ke^idd editen ^ek^ ke^ide 3?en ila odeme 3?en 
ajm loMa ise bir ay ve ayn ayn kitalaida ise 115 ay iginde mutemba ibi"a2 editoieMir. 

Bu bakimdaa, bir Avnipa meiinlekBtiade ?;ekilip de Akdenia'de sahili buliiimi bir 
Koemleketse odenecek oka ve bil-nmtobele Akdeais'de sahili oka bir nieMeketfe gekilip bir 
Avmpainamkketiride ddexuDoesiksim gekn ^ekkr aym Kitada ke^ide edibai^ ve oddiuaesi ^art 
Kibamj^ sayjbr. YukandayaailiaiMdetter, gekie ke?ide guati okxak gosteritea taodhJea itibarea 
i^kr." 

5) Qekia Maie kejiMe edikce|i bususa 

Q&k, mms yasib hiiviyetiyk m.ua3?yea bir kiiasejae veya "em£» 5S23I1 de|iMir" kaj^dim gek 
n-jetaine kosm-ak xmm yasili bir seaet baviyetiyte yiae nimyyaa bir kiiaseye veyabut hanailioe 
ke^iie edikbilir. Niteldja bu busits da, agik bir ?ekilde TK.699. maddesiMe ^oyle mmtiai 
edilia^tir: 

Madde 699 - "Qek, muhateibai. iiame^ahaida veya ba^Jsa bir 3?erde ii$toca bir p^im 
mrafaidaa Meaowk users ke^ide edikbilir; ^u kadar ki, bu 1i?tiacu ?ahsm bir barika obaasi 
?.a«ta" 

6) Qekia poligeye tibi okcagi koaitkr 

Qek seaediae de; ciro ve devir i^kira, vade, odeme, odemedea imtira, miiiracaat halski, 
defikr, siya to iptal ?e amj/a gion^ gibi koaukida, §:ekiaiaaMyetiae aykin du^inedikpe, 
TKJ7dQ.mil laaddede belirdka ve polgema hakamkrird disseakjsea maddekr aygukaacakta-. 

Police, boao V8 gek seaetkmda orak yoxikri oMuga gibi basi farkli yoiikn de vaxda". 
Yulsanda belirdka onak oaellikkre paiakl olaiak, ticari seaetkxja farkli aoktakrma da i^aret 
edilirse aiesekrda daha iyi aak?ikca|i kanaatiadeyia. Bu nedeak ticaii serietkria taasim 
giaflkkiiai ^izesek unsujdaam ormya ko3a»aya ve boykbkk daha demyli bir ?eMlde iacekiaeye 



&. Polige a^efidaM ^kMe ^issim edi]ir: 



10 Mart 1994 5.000 000 KaperilO Ocakl994 

l?bu polije muMbilinde 10 Mart 1994 laifliiMe Bay 
ServTetBeMviejaejmlrifi Birigol'de (begniajf-ori) limodej'irds. 

Akif Beki (ICe^ideci) 
Kajseii CiBialimisiet Mali. Cuirj3iml3?8t Ipham No: 45 

10 OcdJc 1994 
(iiXisa- xoshi pill ^^ 5) 
Bay M. Edip BeM (Muhamp) 
Bii^Sl, Posm Cad. No; 30. 



h. Q&K ise a^idaM jiekMe tansim edilir. 



TBrkltosi (Yade TaiM Yok) Keside milM ve ^leri 
5.000 000 Kayseri 10 Ocak 1994 

(Mistomp) 
YaM BankasiMerkes ^ubesi 

Bir^ol 
I^bu ^elan ibiasiMa Bay Su&t BeM veja eninne yalius 
be^mJlyoa Tliirk liiasMU odeyiim. 

(Ke^ideci ) 

Nesip BeM 

(imsa) 



c. Boao da a^idaM ?eMlde mmm edilir: 



Yadetaodhi Ttirklirasi KegidetaiiMye'i?eri 



105 

10 Mart 1994 5.000 000 Kayseid 10 Ocak 1994 
tpbu t>ono mi335al)iliM8 msosioiMen doJsan gto soiira Bay 
Nevsat B©Mvie3?i&8Jmin8 Bii^drde Be^jxiilyon TX. odejecegiim. 
Bedeli nrnkxi aliruDoi^tir. DitiM toliiide Kajseii iioaliKiemeten 
se]ahi3«tiMir. 

(K8|!ileci ) 
AMuiIha}£uii BaM 
IsTjsa-NisM pul, % 5 

Ka^eri. Piiaitli CadAesi Buham tgham No: 45 



YiJtoiada ^ma ite daseiOeBie l^igiiriJeil, ?art ve ujosurfen gosteillen ticari seriefiejd 
3?ekd^eiiyle ]!ai9ila?tiMi|jmi2 aaman ^oyie bir tablo ortaya gikar: 

1) Polige senedMe gu husiislan goiiiftektesag: 

a) Poli^ede lig ^ahis vaidir: Ke^ideci, muhatap ve lehdar. 
BmdardaafeegldecitoJDglu.; niuhatap, tegideciriia ermiyte tonj odenieeMe 3fiMuMu mxOMi 

Jd^^kmiim, leMarise, kendisine M&im s^apiJacak Jd^idir. 

b) Poage ■bir MvaMir. Yaai i^leni a^iMye-tl agismdaB, W: Mvale goRmtomidedir. 
Kejiideci, muhil (asil bonglu), leJidar mulital (alac&kli) ve muhatap (miJihalmTaleyli) 
po2J33?oauniadjr. Ke^ideci, niuhatate 'b&tn bir rmkM parajn odeme^ leMaia (aJacaKli) da 
Jsabzetme yetkisM vensiektedir. Bu itibafla polge, gifte yetki vexea bir havaledir (nuewsnf 
has^). 

c) PoJiif^ bir kxedi aracslir. Ke^ideci tebdara derhal odemade bulmimak yemms^ 
muMtap^iM alaecialmi iterIKi bir mQm K&bzetmek husiiciuMa IsMaica 3fetM v^rraektedir. 

d) Police, damga vergisii^ ilbldir. (%0.5) 

DeaaekM, police tyg gate aiasmda Imvale ^kliude ceie3?aa edea, dajo^a s^i-gisiiie €bi rd 
kiedi a£S^ luBl^iMe okn bir ik^ semt Q&^MMic. 

2) Qek seiyedinde ise gu iususlar gortitoektedir: 

a) Qekte de ug gahis var: Borglu oJan kegMeci, kegideciioitt emriyte bor? Sdeniekle 
3rakuxalii baafea^osel f iaaas kmnrnu ve -alacaKJi oto lehdar. 



106 

b) Qek de bir havaledir. Ke?ideci5«, bajokaja odeme, leMam da kabsetme 3?e*i3i 
vexmeJitedir. Boylece ?ii"te 3?efti ^fenea bir Hievsiif MvaJe olaiaJLtadir. 

c) Qekbir odenie ai-siciiir. !^te ?;ek ile police arasmda bu li«stism fark vaidjr. Polige, bir 
teDBdianaci oMutinsdaa dokyi Menie igia bir vade tajm edflir. Qek ise bir knedi m:&:.i otomjap 
odaBQBB aiaci oldugu i?ia hBimu M&mmk dmisnimidadir. Bu nedei-de ^ek seristlexiade vade 
yoktai. Ancak, gekferde origoiUOten ibxas siiielerivardir. (TIC. m. 707, 708 ). 

d) Qek bir odeme araa oldugu igia daix^a veigisiae €bi degildir. 

Ddinst M, fek de iip ?a3as arasaida Mvale ^ekJinde cexejwt edea, dair^a '/ergisirie €bi 
olma^aa ve odeme araci idteli|iade olan bir ticaii senet ge^ididir. 

3) Borjoda (eiione mitMimr seuedde) ise §u hvsxisM goriilxjuektedir: 

a) Bonoda iki ki?i vaMir: Ke^Meci (boiTglWmunisi) ve leMar. Ke^sideci ajm sajXiaiida 
stiiiedia mulmmbidjr. QmOm sej^idin boxftoudm*. 

b) Bono, havale degil, bir odeu:^ vu'didir. Yam boao mijceinet bir bonp Uoaadr. Bonoda 
kegideci belli bir mikiar pam odeme5'i maWiiit eder. Halbuki police ve gek havaledir. HavaJede 
ke^ideci yffxtm, muhatap derdlen. ix^imcu ki^i/kimim odexoe yapar. 

c) Boaao, j^lige gibl bir kredi aracilir. Ke^ideci, borcmiu ileiideki bir Mihte Sdeniseji 
^ahMteder. Buic^denle, poli;;edeMvade3Jie ili^kinMtkimder, bono seneden hakkinda da tatbik 
edilir. Qekfe vade 3»ktar. 

d) Bono, poMge gibi damga vexgisine €bMir. 

Deinek M, bono iki ?ahi3 arasttida oderae va'di ^eklinde ce»B3?aa eden, daniga veigisine 
€bi ve kxedi ossei nitsliginde okn bir ticaii senet (^e^ididir. 

pL baJde poUge, gek ile akitte ^i eMi §^as sa:^uuia ve bavale iMinixi rMM3%iinde 
birle^irken dannga vei^isine tSlbi olup obnama hnsTJsii ile kredi ve3?a odeme araci otoa 
Jiusmiirida ?ektea ayabnaktsadir. Polige damga vergisine €bi bir kcedi araci ikea ^ek, damga 
vei^isine €bi otoajram bir odenae araucidir. 

Keza poUgje, bono ile kredi aiaci olma ve danr^a vergisine €bi olaia rdteliginde 
birfepixken, akit» y&t afea palus sajpismda ve aMin msiMjetiade bonodaa ajoibnakMir. Polige 
xiQ k^i arasiByla cere3?aia edea bir Mvale aMi ikea bono iki ki?i aicasaida ceie3?aa edea bir odea^ 
va'di, bir ^sliMt akdidir. 

Qek de bono ile 3?aliu2 tjcaii senet niteliginde birlejiirken, di|er ij? hiBtJsta bonodaa 



i07 

ajrateaktadir. Qek, ii^ W^i aiasiMa cere3'8ca eden. ve damga ^?ergisiiie €bi otaiaj'sua bir oderiie 
aflcaci iton bono, iM la^i dsssmia cexeym. eden ve damga veigisiae tabi bir laoedi aiacidir. 

B. MEHKUL K:iYMB-n.ES 

Kiy/iietli eviaKm oneffjl tinteiMen bid de Menkul KiyrMtierdir. Mertol KiyiTjetler, 
togBDoelli eviak kapsaan igiMe bir alt kaviarMir. Merikul kiymefler, belli bir fiatla ^iyas&ya. 
giksiMi^i haMe, daM soma e?3?a gibi, pi3?asa fi3?adsn de|i?ebiteii senetlieidir^^^. 

1 . Menkol KxfmstkBixB. TaBuni 

ll^iM basi kay^taklaxm tesbitlemte gone, meslLul kiyriBtlar ]k:avxarnrQa 2499 s&yih. Beamye 
Pi5?asasi Karamu ile Sexmaye Pi^'asasi Kuralu'ram Seii ?. No. 1. rojiruslu tebligi ite aigiMik 
getiriimijrtir. Daha once, Kijaioetli eviak. koawsuMa rig mevsmm rie de doktiiruie sadra pifa 
veiecek olgMe bir taimnlaiim ve3?a agilstoom soskoiaisu otoamigti^^^. Daha soxuca "Tajimir 
degerU belgeter" anlamnia gelen menfcoi kiyraetler, doktriride V6 SPK'nuruia goyk 
taxoxQlamxa^tir: 

"Bir loeblali terjosil eden, rdsbeten U2im vMeli va donemsel gelir getiren 3?atirBTA 
araojlandir"^^^ di3?e doktrinde tsjorailanirken, Serraajie Pijfssasi Kanomi'Ma da poyle 
tatrorjQlanmi^tir: 

Madde 3 - "OitaJdik ve aJssalsliJjk S8|la3?8iak belli bir mebla^i temsil eden hisse senetleri, 
tahviller ve>'a hazine bonolan gibi kiyr/ietlerdir" 

Bu mixmikx&wdm. da anla^]l8ca|i vssw, inenkol kLpoetier ^u rd^liktsM foidi:3i3vxilan 
iMva eden ta^nur deprli serietlerdir: 

a. OiteHjk veya alacak hakto saglar, 

b. Belli bir XTieblalitemsileder, 

c. Orm w usTin vadeli 3?atiiini areyci olarak tofllaialir, 

d . Doneinsel gelir getidr , 

e. Misli rdtBliktedir ve sen Minde gikanlif , 

187. M. K«mal, s. 131. 

188. Bo2«r-€dX s- 203-204. 

189. Bo2«H3ofc, s. 203. 



108 

1 SeneilerieKiibajiBlerajiraiir. 

Bu senetteria misM niteMiite otaa geregi -rargiatemrKen, bTOtemi a3?m h^i^xt^ sbUU 
A«^so&^i belirtflnnek istsruDoi^tir. Qmiku menM. KiyjTietter, sen haliMe ^ikismlmaiktajiir. Ojsa 
M, miinfeiit BiteliKteki KiyiraBttt ewakta serusde vtjcut veren In&iOd sebep her senette ajiidir. 
Boaaljai^ilik, serihalMe taJivIl ihrac ediM^i tsMMe, butiin taJiviltemi tek bir JiuJittki sebeM 
vaidiri^o. 

YukaMa 3?apiiaa\ tenmidaa ve aialaa Teblig'm ikixici maddesiida ijdaci filaasiMan da 
ajttls^iMiii ^ere, mexdojl 'hiymBiki ^mdaidir: 

a. Hisse senetlerive gegiciiJmliJmberler, 

b. Intifa Sejoedi, 

c. TahvTller, 

d. KatjlnoaBelgesiCKB) 

e. Haaiae w DevtetBoinoten, 

f. FiaaoQsiiiQaEBoxkoIian 

g. Kar v« Zapar Oriaklili BeJ^eieri (KOB) 
k GelirOrtaKl^i Seiietteri(GOS) 

Gelecek tK^lttiUeide Islam hukiiiai Sigismdaii ete djjjoacak mertkiil ki3?xQetier ve beriser 
S9»stlextat&sbilbxi]ae ve p&ii hx^moiBmm. be^^a^tana olgu ve Castas te^M edecegi i^m 3i>xikaxda 
S02 toirasu olan Hiealjnl lajraietleiiri bu gepWeiim losaca ioceteriiektiB blijinak yaiar muJatesa 
edijsoras: 

a. Hisse Senetteri 

1) Hisse seBeHemim taxaxoi 

Hisse sejaefleri; ajaonim ^irketter vejia Mssan kon-isMit jixketler terafiMaa gikasolmi^ oMp, 
hjsse^ iBinsfl eden, meiakul hxyimt sene^ridir. 

AnonJm pixkeHeide semjaye, hisselere ajsotoi^tir. Mesela A, ariordm sirketi, kendi 
seimayesM beper yiisMJk hisselere aymnjjitir. Her be^jrolok bir hisse igiift bir senet 



190. 6o2<ir-^li!, s. 204. 



109 

giKanlabflecellgMiJg Mss&yi tenasil eden biribe^joalok bir Wsse senedi de gilsanlabilir. Hisse 
sene^ri iWbari loiahijiette seneiterdir. Zira, hisse seaMi jrievcut bir hskki \mym. eder^i. 

2) Hisse senetieiiMe bulumjiasi geieken rasuiiar 

Hisse seaetiexiMe butaonasi gerekesa tiriSTirlar (^ekil paxtlan), TK.. m. 4i3'de 
beJixtilmi^tir: 

Madde 413 - "Hisse serieflenrdri ^iiijeim iirivanmi^ esas sercaajse inik^tnai ve tescil 
taixhim; senedia Hievi ve idbaii JajTuetim ihtiva etinesi ve pirketin narama imsa atmajrai sateMj'etli 
olaakidaa, en ae ildsi taiafiridari iajza edilmi^ olmasi gartttr. Imsa, damga ¥eya nrnhiior ^eldixide 
olabitecegi gibi matbu dahi olabilir. 

Haxoa :^a2i2i l-iisse seioetlextiim ayxica saMplamdn ad ve soyadixa, ikarjoe^ahmi, seiuet 
Isai^ililinda odenini? olaa miktan da iMva etouesi ^artor. Bu senetler ^irketin. pay defteiiae kajd 
ohmur" 1^2. 

Ijte bu kaaim mMdesi i3e, touiite wya msm yasili Msse seioedinde bulunmasi isteicdleA 
butitEtmsurJar^ detayJibirbigijQ'ide belirtilmektedir. Dok3asiyJia &yaca. btmlan incelemeye gerek 
joktnr. 

3) Hisse seBetlexxaixi devxi 

Hisse seneltteii liamile wya jasaim 3»a2ilabilir, doMjisiyla einie 3?a2Jli hisse seaedi 
gikatnlaaoaz^'^^. Nitekim, buhusiJis TK. m. ^OS'dadaaijik^a^yle belictitaQekMir: 

Madde 409 - "Hisse sejoetJeri Itomiloe veya mim. yish ote. Esas mulsavelede aksiae 
htjkijm biilmanadifcpa hisse seaetleiiiuxi nanoa ymt olmasi laemidir. BedeBeri mrsasmu 
odeninejni? olaa paylax iipiji hariiUe 3?a23li hisse senetleri vey-a ihJilihaberler gikanlairiss. Bu 
hiikxoe aykm olsmk gikaxilftnlav hiiJdhTiSiizdux. H^rdimyet sahiplexirdxt tasxaioat haklan 

Hisse se»etlexi»ixi m. amnM osettiti sexiediE devxoloxtabihxie kabiliyetidir. Bu sayede 
hisse senettezi eMexi ele tedavtil etjooe irokam buinxa^uir. HamiJiiie ymh. hisse sezietlennia devxi 
yaboxs sextedin t&slixoi lie gexQekte^irkeri, xiaxna y&sM hisse senedixdri devxi ise sexiedta ctoosu ve 
teshmiiteolGQr. 

191. Bo2«!r-^ok^ s. 211-212. 

192. A^iXBlav:, s. 163. 

193. B<n«r-€ol«, s. 21?. 

194. Aytml&r, s. 162. 



110 

Hisse seneflemdn devir liasusu da TK.. m. 415 ve 416.mci maddeleiinde p6^ 
d1i2enteximi^tir: 

Madde 415 - "Haomifee ymh. hisse senetteiinia devri, girket ve uigiincii ?ahislar halsfciMa 
aocak. teslim ile Wkma. ifade eder. " 

Maaide 416 - "Nama y&sih. hisse seneteri, esas raulsaveMe ateine hflkum obnadikiga 
devTOlunabilir. Devir; ciDO edihai? seaedin devralaiaa tfislirM ile oto. §u Ijadar M; devir, ^irtoBte 
kai?i ancak pay deftemie Ka3atla hiMima ifade eder. " 

gtthaMe, hisse seneUerienue de|a, naa-ja vejia hamile diigenlenebilir. ^iriiet smtusiiouie, 
sHsiDB hWam ttiOmmMiix smece, hisse sesetteii naaaa yasjhr. girket statusiiine lioriacak hir 
hiikonde haixdle hisse sexkedi (;ikiaoi3]abi]£r. 

Hamile yasih hisse seisedtnin devri, senediia tesliam ile olur. Ancak, hsuoiiline ys&M hisse 
seaedi devmda yapilahilffiesi igia, hisse seriedi hedeloiri taommea odenmi? ohnasi ^arttir. 
NamayasiJi hisse senediaia devri ise, dm ve senet tested ile geigekle^ir. Aucak ciio ve senet 
teslimiaden soma devir i^leminin ^irketiri pay defterijoe de kaydeditooesi gerekir. Hatta pay 
defterLae yapilaa kayit i$i, senet ijseiiiie de ipteroneMir^^^. 

b. IhnuMherseneHen 

His^ sene^ri ^Qcaaden. sayilsn ve hisse senetterniin yerine kmUaiotehilscek lajjaieffi 
evTsk nitel^iDde "ihnflhaher" deaiten seaetler de gikankbilif. Bunlar hisse seaeileriain. 
unsudamii iperen, j«kil gaittennda ve devir i^teminde aym seaetleria hiikraoterine €bi otea 
seae^niir. Dolayisiyla, ajaaaa yszih. hisse seaetleiiaia yeriae gi k a n Ja a ihaiihaherlexia., riarrja 
yasih ohaasi geiektti gibi, ciio ve itarahaber teshini ile de devredilebllir. Hamile yaaili hisse 
seaeiexlain yeriae gikaoJan ihaiihaber de aama yazdi olup, alacatm teraJiki hakkiadaki 
hoktoteie gore devrolanabiliri^. 

Nitekim, hisse seaetteriaia bir ^egidi saydan "flamhaberler"ia gikankbileceii ve oalaim 
hiikfimlerine labi olacati hvsmu •IK.ni.41 1 'de ^yle dtisealeami^tir: 

Madde 411 - "Haam yazili hisse seaetleriaia. yeiird mtiaak ^isexe gikaxilan ihaiihaberleria 
x^aamyazilioliaasi lazaMir Bmdazm devxi^ aaaia yaz]li his^ seaetieiia devxtoe ait hiiklaalexe 
€bidir. 



l«5. Boz«r-Sola, s. 219. 
196. BozwMSols, $. 222-223. 



ill 

Hamiliiae -^ik Msse serie^itnm yemm mszmi olmaii imns. yasili aBtihaterler, axicak 
alacatmdevrihia]5tedaM]iijai«m^^^ gore devnolTjn&bilir. ^utodar M, dem ^irkete karpi ancak 
flilMflr taaiMMeri itiibareE litik.1i]r4i ifade eder. " 

c. latifasexietleri 

Iraifa senetteri, liisse seuetlerine beriseyen bir cegit menkul kiyrf^ettir. "FasdaLaarjos. 
seiietieri" axiteoooma gelen intifa senetteri, smiece nsam diisenleaebilir (TIC. m. 403). Ayxica, 
TK. m. 413. tiUQCiimiaeddesiride sila-edifeimrisiirlaniMv'aedeiimtifa sexuetteri; sadece bedel itfa 
olaxiiari pay saMplsri, karacidar, oitsJdJk alacsJjlJkn ve bmikm beraer Ki^iter igiri iMas 
edUebflir^^'^. Intifa sesaellemidett mrm. anonim ortaMiia mal! iLajxaiKter -feriXDa etmelL degildir. 
BusenederiaiMasindaaamais:, ^irkets 6riemlieme|i ge§mi?, aiaddi ve maae'rf: destek s&lkBDC^ 
ve TK. m. 402.iici rjoaddesMe belirtilnii? bazi ^ahislam ^Irketiii bJi miiinet ve vefa borcu ve 
flacami olaiak bu sene^rie 3i«fl£arlsxidiiTiial5.tirl^^ Bu senetlerls axiilan ^alaslaxa sadece ^irlsetia 
safi Jsazancnadan, tasfije baMyesMen pay vermek yahvx ym. ^jkanlacak Wsse seriettemuieE, 
Msse senedi almada oncelik hakla. taiujBaktir (TK. m. 403). Dolayisiyla jxitifa senederi, hisse 
seuetJeiiQia bIr turu degJMirfer. Qlmkti bu sexieHer, temsjl ettigi payla saMbiue, ^irketiri msl 
V8xl3|m& omk otoa irakam veiaiesler. 

d. TaJivfller 

Menkal kxjiuietlexm ommli tMsxmden. bixi de talwiUsxdir. Axioaim. ^irkeder, araa>;liaxmi 
ger^eklejstiimek feia serinayeye vejsa bO]Dplarima3?a flitiya? duyarlar. girJjetter bu ilitiyaclaiira y&. 
senDoaye buJim ^ya boj^laruotta yoluyJa temia emisye g^nlm. BojOfknma, fccedi ^ekliMe oto. 
B 11 da lasa, orta ve usim vadeli borglaroria olamk temin edflebiliris^ . 

l)TalivilifttBi]CBmi ^ 

Talivil, TK. m. 420'de goyle tMeimeditad^tir: 

Madde 420 - "AiMDmai pidsetteiin, odiinii? paia butoiaii i^ia itibaii kiyjrjetleii e?it ve 
Mbarlan aym dtmk mem gikardiklan borg senetleiirie (Talivil) deair. " 

2) Talivil seriettemoa gikaxilma paidsn 

Talivfller, Wsseieiidega, bonglan leaisil edea senetleBiir. Tahvilexia gikajakbilmesi igia. 



197. Boz«r-<3dii!, s. 225. 

EkoBomisixtIa Fiaai&s Mssikleti" Maslkid 1092, s. 491-519. 
199. B02«r-<36Tte, S. 231. 



112 

laimL q&smss. feoaiisiMa ^iiketiii geiiel kmiitomm fesxar v^m^si, miMimim tsMlM, tescil v« 

Ticaret Sicfli GasetesMe ilart i^lemiia y^mm getiiitoBSi gaittir^oo. 

BulMJstislar, detayholaraklK. m. 425-42?'de h&ik^x&Kpoyh diJaerJdrjmi^tir: 

Maiiae 425 - "Tatoilgifcaimak iciri lialM miiiracsat etmek ismwsx idaxe JXieclisi, a^aiaiaM 

cihetteri iMva eden bir isalmaxiae nejirirts rjoecbmdur. 

1 . ^idsetin tovara, mevsuu, merljes ve mMdetij 

2. Esass dexma3?extm miktsoom; 

3. Esas nrakavele mriJhirii ve Isurida degigfiUiiaer 3?a.pi]rmgsa tjimteim da tariMyle ilsii 
edildiklexi taxiUen; 

4. ^ketge tasdik edflixjii olaa toflaagoya gore pirtetiii dunmBnai; 

5. Qikaxilmi^ v@ gikaiilacali teJivillexm itiban laynaettexijam tatama ve bu bymsttem 
^irlaeB Menie smetM ve her ^viliri itibaii Kiyiaetiylie "sreiilecek fajsiri mflaajom, riajcoa yasili 
veya haxailme ait oldtJimTO ve tahviltem itfa smieti ve saioarum; 

6. Tahvil ^kankmsma. dair rairaai heyet karaium tesca ve ilari teodhM; 

V.^irketiit meakuil veya gayr-i menkoleri, ewetee ^iKiaiateii lalxvilterden veya diier bir 
sebeptea dolayi xehriedilmi? veya temixiat gosteiarji^se bu. cihetleri. 

Bu izalmajDijeam laliviDem tedavul jaerkiioe ^ikanlcttasjadaa en as on beg gmi oace negir 
ve flan editaesi lasinidn-. 

Madde 426 - "Tahvillerin satin aJininasi laaJiliMii ycilsaiiM rnaddede aralan isahnamej'i 
iMva edea ve M ntohadan ibaiet vamka teeilne ymt^ tosalaaaialL smettyle yapflir. " 

3) TalmlteHie bulanmasi geielsen unstiriBa: 

TahSTBeide bulimraasi isienflen •ooosisrlar, TK. m. 425'de aggiediiiriesi gexelsea 
igahaainede yer alan tmsurfenn yanisim, ana sennaye ve faislerinin odesme gaitlan vb vaisa itfa 
pJaai gibi UQOsiiiiiardir. 

NiteJain, bu haam da TK. m. 427'de ogiki^ belirtibnigtir: 

Madde 42^ - "Tal»nlleie feahaajpoede siM geieKen laisuslaidaa bajika, ta3i'?iltena aaa 
seEGQ&ye w faistermin odeme garttoa ve vaxsa itfa plara yasitoak leeandir. TatenUena picket 
namiaa imza etmeye salaMyetIi olaalaxdan en a2 iKisi laxafiadaa iiasa editad? otossi garttir. 
tosa, damga veya mliJ-im- peMinde okbfleceli gibi raatbu dahi okbilir " 



200. Bozer-^is, s. 235-236. 



113 

4) TalivillBria devxi 

Tahvfller nama vieja hamite tansim editelJilir. Hisse senetleiiMe oMutu giM, emi« yssih. 
tahvil gikaxibiQaz. Hama 3?a2ili ^xvilm devri, alaca^m ter/iliM l^eyam ve senedioi teslixoi lie 
otolaeii, hamite jteiJi tahvflia devii 4e senMia teslimi fle gengekJegii^*^! . Hamile >'a2ili 
^iViOeim ^ikanlabitojesi ipia, tahvii bedellerinm tajcaacmen odenmi? otoasi da ^arttir^O^. 

5) Tahvilemi(?e?iiie]ii 

TahviDer, kural olaxak aaojatai ^irketler gibi 52el sektorler ile devlet ve hasicue gibi farJdi 
kuralu^lartaiafrndaiigikaiiMiligfti, taJi^ii iiiteli|i baJamdan da degi^ilslikler ais etrjttektgdirler. 
Dolajisiyk tahviler, ^vflin rdtelildeiine ve gikanMikkn kiirulu^Mm gore alti tiire 
aynlmaktadix^^^. TahvinermtiJimiifaJsliistDaras senetieii oldulimdan dok3?i, atai-satmoi ^er'an 
hsmm. olari seaetterdir. Dola3.i3s13.fk bis de burada sadece niaddekr Jialiride beliiteiiek kasa bir 
tanitmik jietiiiiecegis. 

a)PmnMtahvil3er 

Itibari de|erIfiiMen dfijjuk fi3?atk veya itfa 3?olayk deleria iieeiiMe bir fiyatls. saokbitea 
khvilkrdir. Mesek, itibande|eribe?yiiE TL. oka bir tahvil, dor^nkelli TL.>Te satdabilir. Kesa 
iiibari de|eii bepyos TL.obii bir taJxvil be?>i.\2 TL.ye satikbiMi|i gibi itfa edairken be^jijseai 
TL.y& de satdabilir (SPK. m. 24) 

b) Ikramij'eU taJiviller 

Tsiml saMbxoe, verikcek faizia ^^amsira ikxamjexm de oderidigi khviUerdir Cnc. m. 
421). 

c) Kam i^tixakli tahviUer 

Faisle beraber teiinettaaa venMi|;i tehvUtexdir ("IK. . m. 279) . j 

d) Hisse semiksnyh defijitiiilebilirierikhvilkr 

Basi holdingkria, ^Jivil ^itoonrimyan javru pirkeikriiaa gikaidiiti Wsse seaetkriyk, 
khvilkm de|i^tixi]xaesi mixnokiindtir. Ancak^ bu nitalikie talivilkna gikajolrrjasi igin 3%xiiae 
getirilmesi oMukga sor oka ksaom foiMjalitekr 262 koaiasudiir (TK.. m. 430; SPK. m. 13 ve 
14). 



201. Bozet-GSSa, s. 239. 

202. B<a^-<3&h, s. 239. 

203. Bozer'^ok^ $. 239-245. 



114 



e) Deli^ton f sdsM laliviBer 

AoDDim ^irketJer Mafirdari eii. as doit 51I v^e ite ^ilsmilari ve ^jm tertip iijiride yei 
dJmasms. ralmen faxkli faia oraiilan u.3!guLiJaaii ^vHteiiiir (SPIC. Sen II, No. 4, 10 Teblig). 

f) Tenuboatli tahvller 

Ajni veja ?ahsi teminati butaaaea tatoilerdir. Bu teiraoat, tahvil bedeU odernnediti 
^Mirde dt^i&yQ sokolmak smietiyle teMi edilen bir tenimanr. Mesela, bir axiordrii ^irketiri 
giKaxdigi ^vIBer igin bir baiikanm veidi|i tfinm8.t bu cms bir tejcntaatli tsteilia giJantoaasna 

8. KatilniaBe]g8Si<KB) 

Katdiaa belgesi, riienkal layjxietler y&ltxam fomma feablanlaiiri ortaldik Jiaklaxim gosieren 
w sadece baidsalar taurafmdan ^ifeaiilabileii senetJeidir. Bu fon, meiikul krpoetleiden olupan bir 
portfoyu, (pam ciiEdam) ortaMan adiria jsed-i erjoia sifatiyla i^leten ve tosel Id^il^i otoayaa 
kixrQl(!i$]a]cd}r. Bu fon, jaJxoz baxikaJar tairafioddii kturaMbilir; baxtBalazdan ba^ka Mgbir Knrum ve 
jalas taiafindaa kuoralamas. Bu fona vucut v^ma SPK'dir. Bu fori, katdma belgeleri ^ikacrarak 
Mkm ^e^itli menliul kipietleie ortali otaiasim saglar. Kr^raetli evxak mtel^inde olaa Jjatdma 
belgeleri, emre vejja harMlfi 3?a2ilabilir. Bu belgelerin itibari (rioriuaal) degerleri joktur, ihra? 
ve3!a geri almma degeii vardn^os. 

f. Hasina ve Devlet Boriolan 

Genellikle blithe geMennia biitge hsicamateina kaipilajiainaniasnidaja ka^ijaklaaan blithe 
aijiklaam finanse etmek aroaciyla, devlet tarafiridan gikaalari, vadesi bir 3?ili B^m&ym. bor? 
seuetleiine "Hasine Bonolsn" denir^^^. Qe^itli fasJijietterin fiaaxjsmaxujQda kuUaiulmsJs. iisere, 
devlet taiafindan ^ikanlaa. ve vadesi bir 3?ib. a^aa borg senelteiiae de "Hasioe vejia Devlet 
Talivili"denii20?. 

g. FimmsioQanBonolan 

1) Finassman bonolannm tanum 

Finansmaa bonolan; SPK'nm Seii in, No.4 Tebliitne gore, mevduat toplajsan baakalar 
lisii^, anonim pirketterirda borglu sifauj'la diiEeidej'ap, Seijomj-e Pijiasa Kurulumm verd^i isin 

204. Bozif-GSk, s. 245-246. 

205. Bo2er-«ok, s. 251-252. 

206. Ikmir-Agar, s.160. 

207. D«mir-Aear, s.l60. 



115 

gergevesinde ibm^ edeiek satoMan rjoeidiiil kij.'metler niteli|iMe bir ki3anetli evxalitii^^^. 
Fiaansmaa bonolannm, sos toausu aim. Teljlilia eWeiioie uj^ua olarak tarcim editaiesi ve 
aiBilaft Teblilm 6.maiddesindeld imsuilan Mpsamaei soraolMmr (SPK. Seii III, NO. 6). 

2) Fimmrmxi Bonolanrim ^e^iden 

FJaansman bonolain, gamnti vie tsisjihtiit dTirannma gois dort gepivt: 
a) A Tipi Piiiaocismaa Bonolan 

Garanti Ka3?di ts^unaj.'aoa ftosxismari boxioknaa "A Tipi Finajosriian Borioten" derdr. 
h) B TLpiFiiQaasrjQaaBonolan 

Omlsl^a kai^i taahMt edilmi^ feQjflte Kredisi ile deste Jdeiard? fiusrisn-im boriDlsmti da "B 
Tipi Fioajftsnaaax Bonolan" deair. 

c) C Tipi Fficiansmaja BoBOkn 

Sadece banlaa garantisi ta^iyaa finmsiam. boaolaima da "C Tipi FiciarisiTiari Bonolan" 
dexdr. 

d) D Tipi Fixiaiisunaja Boriolan 

Bir >-ed-i emia bantojja tevdi editaii^ ve SPK'ca belidenen niaiddi temioaUsidaa olr^m. 
belixM bir temimt portfoyuae da^iali ohmk glkajolan firiarisr/iaii boriolaxzoa "DUpi FtioaDsmaxi 
Bonolan" denii^os. 

3) Ftnaxtsmaa. bosolanMa bedel miktaxl ve vade 

Topkmi 500 miijoBdan az olaa bonolaim Hmg ve sat^ istemi SPK'ca de|erlei«iiiraB3?e 
ahrimaz. Dola^iyla kuptir bii>iMiilden, balka axseditecek fiBarisman bojoolanrida 1 milyori 
lixadan ve baJQ^ axzedilnisksisixi saQ]ai:;aklai[da 100 nuij^n lixadan az olamas. Yadetexi, 90 
gmtden az^ 360 gmidexL gok dinmmk mem 30 gm. ve katian olaxak Bsbit edilii (rM .10). 

4} Fix^QOsman box{olan]Qm i^te^l^lexi 

Yiiljanda sos koraisu olari Teblige goxe; fiaarisman bonolannm gikantaiasi ve sattoasi 
SPK'naBEiuBB ba|Mir. Ajaoaimgirket smtostandeM Kama Iktisadi Te^ebbiistexiiuii. finaiisinaii 
bOBOsu ihiBCi itjiri ise, ilgiJi Bakardiktea 6a isaia aliamasi geiekir (aid. 13^2). Ba boaolaim tek 
bir tBitiptB gikanlmasiaa isia veiitebilecegi gibi izia gegediUk siimesi ipade seiilere boltoerek 
gikantoasiaadaiziavexiJebilirCaid. lite). 



208. Bo2M'-<35l8s, s. 253. 

209. Bozw^Sofe, s. 255. 



115 

BuseaeiieriiliJijp etmekislBjTBEmioiwi ^irkeHeiia esas sozhpiriBhrnde bmm y&ikl veiea 
bir Mtaraa bxamunasi ve btjiia dsir gertel kvn^co. bir kaiaor ahriiiaasi genel ohmk soruiilud-ar. 
Bti bonolana ifemci el pi3?asada atai-satirni serbesttir. Emre jjasili olarJanam M&\rulii igia 
seiQfidija aadfca jiisitae ciro ^mpitaii? obMsi ve teslimi 3?eterMir (rM. 23i'l , 2). 

Fistajasman boaolaimm iJEeiiride j?a2ili bedel, \fadelexi sortuMa, b\mlan ^ikaraxi ariordm 
girlaettsnafixidaave senet iEeriride belirteneE yeAe oderdr. Odenie, sat^a aiaciMi 5%pan. bardsa 
vejia araci toram taxafindan da j'apilabilir <md. 23/3). 

h. Ksr OrteKhgi B elgesi (KOB ) 

KOB, tasaimflaxm nieiikol Kij/nedeice jatmlaxali halkixi iktisadi kal}ajQxi-ia3,ia etkiri ve 
y&ygm. bir ^Idlde Isatdmasjm saglaodoak amaciyla, aDoium ortatKbldiar tarafixulaE i^dgal sabateonm 
giien torn faaliyetlexm gexektixdigi fina^nsiTjan ihti^iai^lanm kax^ilamak igixi Beiim-ya Fiynsosi 
KimduBdan izin almmak smetiyle ?ilianlan; gilssocmi? oten auoidm onakbgni YSmm katibnim 
hakkmi, saxanoa is& Mdamna ycMllilvigimu '?exe:a bir iiBexLicul Icrpoenlr^^^ 

§u haMe^ KOB 'lar, igleimeiua kar ve saianns. or^ otam hakki verir. Kar haliade^ beige 
saMbixie oiQceden belirlexiin^ fbrmiile gore kar pa^a verilir; aarar halizuie ise KOB 'uri degeriMen 
dfijiiioralar. KOB'lar Kam Igtiraldi Tahvil ve Intifa Senetlenndexi de farkMirlar. Qlmkii, Kara 
IgtiraiUi TahviDeide ve India Senederinde km Ijatflrna varken^ zaraia katdma joktoi^ii. 
KOB 'xtti hiikoki dajraooagi 2J3. 02. 1930 MiWi ve 1567 sajili Tork Parasiam KijinetiQi Koruma 
Kaamiiffia dajtanaiak gikaidan SPK'nm III, No.2. (RG.iS. 12. 1984, S. 18604) Tebl^idir. 
Bxi ksnuMa gegen "esbam \^ i^ivilat" de3,dBQ]eri, hisse seiaedeii ve tahviller olarak de|il, 
kijsoJBBtli eviak olarak jrorrnnlanamk Msse senetteii ve lahvillerin j^flsira KOB 'lam da rfjeiokdl 



KOB i]e ki^, ariordm oxtaklami mal varbgiria oxtak olraas. Aiu:^ bu beige saMbi ariordrn 
oitakbgmm belli bir doriemdeki Isama katdma hakkina saMp otou? ve>'a bu donerMe om^ 
gikan saram kattaxuaa ^HikmdMiigii altina girmi^ olur. 

Dola3?}sryla beige sabibi ite anoxdm ^irket arasmdaki ili^ki bir onakkk ili^kisi de|iMir. 
NitBkiin doktrinde bu belgej^ "Sonuca katdmab odiiftj; sozlejsr/iesi" demto^tir. Bugimfcii 
liukuki dijseriteinenin KOB 'u bir ortaklik ilijkisi oterak diigtoinedili ve dijsexderaedi|i agikor. 

210. Alasoy,-a«iiaJ£0tl8, s. 502. 

211. Bo2«H361ei, s. 24?. 

212. Boz«H361a, s. 24?. 



117 



QwM KOB saMbi bir m&m paiasno, belli bir Sjooinini ^irljeiB i^t^al akQlaima giioen KoaixiaMa 
i^letieiek Ism eMe etaiesi ariiaciyla tahsis etHiekledir. Sonuf olaiBk diyebilias M, KOB flijikisi 
mevsTi Iwiknlsa goie Kar ve saiaia Katdma psm ile j-apilmi? bir odiing (kaia) aMMir. Nitekim, 
doktdMe bu soalfi^me, "l^tiiakb. kms" veya, "ICam i^tirakb. kaos alsdi" peklinde 
isjinleijdmtaii^tii^^^. 

I. GelirOrtaKbgi 2ertedi(G0S) 

Gelir ortakhgi senetleri; kamu kranjim ve kurulu^teima (Kamu Iktisadi kTsrotojilan ve 
Iktisadi Delist Te^iekksUexi daM) ait alt>upi tesislextfm gelirteririe bakiki v& Mkaa. ^abBlana 
ortak otaiasi igin kamu kraram ve ktindopten tarafiMan gikanlan senelieidii^i'^. GOS, ayni 
taaimla 13. 09. 1984 taahli Kamu Oxtakbgi Foaa YoaetmejaliiiQia 4/g beMJMe de 
tMumtenna^tir. GOS'im kukuld Mjnosgi 17. 03. 1984 tsorihli ve 2983 sa>Tli Tasairaflsim 
Te^viM ve Kajuui Yataimlamuii HElajodrabnasi HakkiMaki kamjiMTir. Bu kaxiua fle yexd bir 
lajijjuetli eviak ge^idi sa^^jlaa GOS ihdas edami^tir. Kesa bu kanmi ile Isarjim kmiim ve 
kurulu^laima (iDT ve KlK) ait tesisler if ixi rnunferit ve3?!a gngj haljxjde "Gebr Orteikli|i 
Senedi"3Qitt ^ikarflmasi ve btx senetterle Ijsmu jaomnlamim finansmam ongorQlmlJ^tur (m.l, 
2.).Ay£u:sL, tDT ve KtK'ler ifixi hisse senetiexixun. gikaubjoasi v% i^letoTie bakkxam veioiniuesi de 
bu Isammula dlisexdsimxi^tlr. Bn mxaixtlardan aoola^ilaca^i iizexe GOS, kaiau kurom ve 
kUQCUlu^lan taopafrndari gikanJart ve senet saMplenne sadece gelire katdriia imkara mayoii 
senetteidic^^^. 

^ haMe, GOS devletin bir kisim alt jjapi yatHirnlama. gerpeklegtirffiek jgia mm-acaat ettigi 
devJet tahvili, hazizie bonosu gibi ig borglaiuim 3?ollaniulaii bixi olarak kax^nooisa giloiiaktsidir. 
De-s^t, GOS saMplenoe lasairuflan ile sa|Miklan boig imJiara dolajisiyla-baai oaemli alt 3?api 
tesisleiinia belli doneme ait bir kisim geMemd, kaijjlik ve giivence olarak taljsis etcoektedir. 
Yam devlet, Ig bong laxuma ^ittlona ba^vuzarak kendisiMen borg ald:$i ki^ile3oe basi altyapi 
tesisleiiDia geliitexini tabsis edexek, oxilsn hem tatmia etm^ otaiakta hem de onlaia g iivence 
veimektedir. 



213. Afaisoy^-BanJakogiu, s. 503-504. 

214. 1?. 03. 1984 tariili v« 2983 saijik TasatTiflanax T«?viki v* Kamu Yatinmlanam HEkaiiinlBUisi IMkiaia 

Kd2.ua m.3/e. 

215. Bo2«M3ok, s. 249. 



118 
C. EHTtA SEHSII.EBI 

KiysGDBeffi eTCakra oxifijooli g raplaiiMaa biii de "Emtia Seriet3firi"dir. Turk Tfcaret 
KaETmmwm 743, 744 ¥e 745.irici rrMdeleri giM deli^ik imaddeteide ifadesM buJsa emtia 
serietleii, &pya. hxikakm& dahil bulariaa bir Mkki temsil ederler. Bimtex, umraoi malasaOsra 
tevdi editod?, Ksxada vej^aliut derdsde ta^iriiTiak tEere t8si3?ici5a ejcoauet edflmig egj^^ayi tenisii 
edenseriettexdir. BmiJar enitis. vej^a ssMDeji teiiisil edexi miakbTjs senedi, varaint (rehm seuedi), 
Jjord?](]QeEtD ve tajiima senedi gibi emre jiasiii senetlerdn^i^. Bmtlsidaa ^ima w kordgniigxao 
gibi basi emtia senettexi hsm muOd^^t h&m de xeMa hakkmi kapsar. NiteKBii bu ti&x M senst de 
ts^ijicij^ tesHm edflen emtiaja ■mnsU eder. 

1. Eutia SeBeHeiislii. Tauasu 

Emtia senetieii grap olaccak kaaurda taomiitemTaamj^br. AJOucak, emtia seriettemm ^ya ayn. 
bireyteii]adiJ]ramuiaidiS2en]ej«n flgiM KsEim maddeteri, ele atosri seaet tnraode axsxisn gsxtoa 
tsjQsim ederkea oawi taramim da orta3?a koymiiptiir. Bia da kamm koyocimim prasedmimii 
i2le3?8iek, feidm taiamira graburi tsaiainriiM teafli etmek suretiyle emtia seaetieilrim tiioriteiM 
axa^timm^^ gegecegiz. 

2. Emtia SeBeUeiinm Tirlexi 

Yukanda da J^aiet edild^l gibi emtia. senetieim pu tijxieri vmdE" 

a. Makbt3i2 Senedi ve Yaxant 

MakbtE senedi ve mmix (xehin seriedi) emtia seuedi tiiorlemideri olup kiymetli evrak 
niteliginde dirler. Emtia ve saJtire sahibi qMl toccar, mabm gwen to itim&t eyjismdan tsscfl 
edilmip mnxma. miaiaaalsi demlen ardi>'elere mohafesa edflmek lEeice tevdi eder. B63?]ece bu 
mal&r, mstasada depo editop# dmiinrida btiluaii^u smece, bajfka bir y&m ^mmaksjsm, 
satilma vie retoiedilme imkam bi}Mu? olur. I?te bu amssila ixmumi magaaeM kuratooiitijr. 
Arscak, bu ma^asakr normal raarketier de|ildir. Bmilar TK. m. 744'de ^im:aaaaft 
msaiasaJaxdir. Oxsemioe biriseamakbus ve vsxaEtia i^leuditi umumS magasalan taiomlaj.'aii TK.. 
m. 744. mMd8sMayaBn.8^«|idasikiadi3?ora2: 



216. Bo2«'-^k, s. 173, 195. 



119 



Madde 744 - "MeJibina senedi ve vsocaat (mhm senedi) venne kaipiJjtmda serbest ve3fa 
gtoxiiklenmerfii? emtia ve saJareja vedia olaaraik Ijabid etmek ^^ mudilere de; bu serifitlerle tevdi 
olansn emtia ve sehiicyi satabilaiek veys. terhm edebilmsk imJjsium veimeK. maksadxyJa kxirato 
xoagasdlam "timwM magasa" derdr. 

Uraaimmat^^alar muanieleleri bu tasim iMOfiiJjnQterme €bMir. Umujni nrngasakr, "Rcaret 
Yekaletirda musaadesiyle kurolur. Musaade olmadaxi tmtum niagaza apaxak maJibus seiiadi 
ve>-a vajcairt tsnsim edeider haJjJanda T«jxk Cesa Kaiamumm 526 mci mMdesi tatbik. olmm. 

Umraoi magasaJaim kurulu? usijl ve cardan, bm-dara kabid edilecek emtia v& sahiie 
cmsleri ve ymmrn mslasateim heaus gitoralLterimemi? olaa epy&yi Mbul etnoaeje salaM3?eiii 
sajstaialan ifia gereten. cardan ve bmikr iisemide gtoairuk mmaliabesmifi icrasi mn, hususi 
kaaim ve uisainiiameterte tajiia oItjuht " . 

§11 licsMe iimmni jinalasalar, deviet aesajcetiride kmulaa resmi ve cinsi belli vedialar 
deposMTSo:. 

1) Makbuz senedi v& varaxitm tamrfja 

Makbiis senedi, emtia \nB]rai sahiieiun mljlkijiet hslikim temsil eder. Bvm kaigiM: 'i'araat 
Ise, iBvdi editaii? dim. geyler iiEeiiride rehia haJikmi gosteiir. GoiraldiJIii ikere, TiJrk 
HtikiJkrattia ikfli bir sistem cSiidir: MMajJet hakki ile lehia Mjkt ajn ajii seuetjerte ter/jsa 
edilmi^tir. Bima kar^ihk, basi hukuk sistemlemnde hem miiBdjet hem de rehiri hakki aym 
senette tecessiiim ettirilmi^tir^^'. 

Makbuz senedi ve vmmx dipkogardi bir del" terden kopaiilir ve bu defter timumi magaaajsa 
aitbefeeteraiasmdasaktoarcmc. nA. 748). 

Mekbuz seiQedilX. m. 746'de ^oyle taMcnJamimjtix: 

Medde 746 - "Umtctni mia|asalam te^^di edilen emtia ve sahire miskabiliade veiilen. makbus 
s&miMsx a^d|ida i^ili hnstislaxi Mvi olmasi lazimdir: 

1- Tevdi edeida ad ve sojadi ile sanat ve JkametgaM, 

2- Tevdiatia ^^ildjgi umtm-ii SDoagazaian, ticaret mvaai ile bultiMutu 3?er> 

3- Tevdi otoaa ^ej^leiia cins ve raiklan ile mahij^et ve kijuaetiim bflinmesi igia 
apiklaajDoasi lazim gelen hMsuslar, 

4- Tevdi otanaa geyleiin €bi olmssi lasm geten bttim xesim, hai? ve ve^ilem odenip 



21?. Boz4f-<3ofe, $. 1?3-1?4. 



120 



odemaed^i y& sigona edilip edilniedili, 

5- Odenmi? olan veja odenecek \m&x ve masisilar, 

6- Seiiedia kiimn naamm vie3?a emmie tensim edMigini gostex-en bir ibaoe, 

7- Ummiji magaaa saMbiim mi2asL " 

Kesa, vsijcant da makbiJE sencdine kiyaslammk TfC.m. 74?-748'de ^oyle iiMe edilniijitir: 

Madde 747 - "Yardritm da jmkan ki niaddede yazili Imsuslan ayxiea iJitisra enioesi ve 
aiakboa senedine batlaromasi tesmidE-. " 

Madde 748 - "Malibua sexjedi ve visamitiaaa mliiTeldsep aim. vesikaimi diptogardi Ijir 
defterden kopantao? otoiasi ve deftexm mnmm 3i]i]ieta2a5'a ait vesilsalar arasmda sakMiuiiasi 
kaamdir." 

^tihaMe, aiulan ilgili Jjaiiunlan 6aeliB3?eie]i makbtis seiiedM ve vaiaxiti, poyh 
^!imn]a3?abilii2. Makbus senedt unimjoi niagaaalara tevdi ediieii emtia ve saMce kar^iligiMa 
veiilea ve kaauMa belinilen ^ekil ^artianm ts^rj?®!! ki3?met3i evi»k mtel^iade emtia ve3?a 
2alu]oeBiamulki3?etmi temsil edea bir senetdr. Yaraat ise, timuim jioa^aaalara tevdi edil&E emtia 
ve aaldie tizennde xehin lakkim tesis eden ve rjiakbUE senediyb kaimnda belirtilen aym ^eJdl 
^(dxtidiiM ^lyan kri^metii eviak nitel^iMe bir ser^tdr. 

Ba^fka bir deyimle, noakbiE senedi ve varantj ijimmm ms^asa taiafiMan., Ijendisine tevdi 
editen emtia ve salmexda teslim atomasi kaipiligmda mal sahibi olaa mtidie verilea biier 
senetdr. Aucak^ makbvs seitedi emtia ve sahixexiiE miiMyetixd temsil ederkexi varsait da emtia ve 
aahixexdE xehi]Q]^M temsil eder. 

2) Makbtie sertediMe ve vaxanm buLunmasi gexeken ^ardar 

Makbtiz sexiedi ve vai^atEt da diger kiymetli evxak ^leii gibi ^ekle batli senetLeMix. 
Nitekim, yixkandaamkaTK. m. 746.maddesi bu senetiexde butonmasi gereken ^erdan Mkxm 
batlamiptir. Dolayisiyk miSkbtK seriedi ve vaianm a^idaki tassuslaim bulmimasi gei^kir. 

a) Tevdi edeniii adi ve soyadi ite saaat ve ilsametgalii, 

b) Tevdiatm yapiM:^i \mmm magdsaiuQri ticanet m&mL iie btilimd'ugii yer, 

c) Tevdi olmian ^eylem cins '/e mikMi ite maMyet ve kiymetiida bilimnesi ijia 
ai^ikMximasi gemkeu huisiislar, 

d) Tevdi olmian peyleiift €bi otoiasi gereken biitua ipesim, M^- ve veigilemi odemp 



121 

MeniBedigi ve sigona edilip edilmfidili, 

e) Odexani^ olaa vejfa odenecek iiciet ve gjderler, 

i) Sejoedija Ktam riSHana ve emrine duserderdiiird gosteren to ibaie, 

g) Umxmd magasa saMbinin imsasi 

Bu TBOSurlaxdari tiiiai la^]ma3?an bir maltbus senedi vejia '/maxit, sadece bir ib-Auhaber 
vejia ispat ataci hiikmiiMedir. Kantm koyucinwm, msJibus sexiedmi ve vsjraoati bij. liadar siM 
^ekJi ^arttona batlaniasnmi jjaranda, 6riejD-jsi2 basi Isasadanri da makbua senedi vej^a vaiaritta 
buMunssim ongoimssi etegtirij^ deger bistojomij^tar. Gei^gektea nevdi edenia sanatmm 
gosteritauBniesi^ sejoMi bir flmflhaber vej^a bir ispat araci hutoaiiiie sotoonaktadir. 

3) Makb^ senedi ve vaiaatm devri 

Makbuz sa^di v^ vaimit kuxal olasak amre ywh. sasatlardiz^id. Aucak, burdar aimie y&zik 
olDoasa da emie 3?a2ili inii? gibi cim ve teslim yoluyla devredflir. Nitekim, bu Imsm TK. m. 
750'de ^yh taosim edilmi^tir: 

Madde 750 - "Makbus senedijle vaxant emie ymh. olmasa bile ajm a>-n ve>^ bidikte 
tesliia v« ciro tankiyle deviediiebilir. Giro, yapiMigi gliriiiDft tanhM de iMva etoeMii. 

Yaiaat ile makbiE senedi biiiikte bejjss cfioo ite de ciro ediiebflir. Bu ^iii ciro, her iM 
senet teslim ediM^i takdirde , ciranJarim haklanra hamile devieder. " 

Makbuz senedi ve vaxaatmciro ve tsslim ile geiDjekJegen devideiioiE do|m"ac:^i somjuglar 
TIC. m. 751-752*de ^oyle ta»2im editaiijitir: 

Madde 751 - "Seaedia tssiimi ^artij'la ciro a^agida yasili hiiJiiioDriteri dogTiror: 

1- Makbiis senedi ve varantm birlikte cirosu, tevdi oluaan. ^eyleriri rnijlfcijfietim aakleder, 

2- Yataia varaann cirosu, vmantm deviedild^i kimse}* tevdi otanaa peyhx iiserinde lehin 
hakkiba]]i^d6r, 

3-" Ya]xaz xnakbitz senedixiixi cimsu vaxant Mjoiilixun bakki maMus kalmak ^artijla, tevdi 
Qlwm. ^ylexiE miilki)%tlrd xtakteder. " 

Madde 752 - "Yarantin ilk ciiosu, bangl borcua tenuni igia jTSipilmi^sa onim ve faisinia 
nidkiarlaxim ve vade taxihiai iMva etrnelidir. 

Yaraatai ciiostjaia y^ih hvsvslsi aj^aea makbuis seaedioia isseririe de jsaaiterak cixo 
ediMigi lamse tscmfiadaa inaaa edilmeMir. " 



218. Bosftr-Sok, s. 173. 



i22 

b. Td^ixma Serugdi 

Ta^ima Mkoto.. TQrk Ticaiet KaaimuMa M sya Mliin^e l^tenmi^tir. Kam ^limcibli 
Kjymetli Evrak Kitabinda, deniz j^luyk ts^iaia da Derds Ticaiet Kitabmda 3«r aliTii^tir. Bmia 
ka]q?m hava ¥e demir yoluyJa j^pilari tsi^mm ^leri Turk Ticaret Karimmrida detayli olaiak 
d^ejalenajeau^tii^^'^. Tajiinoa seii6di, ptM. ^aortlamm bagli bir emtia seiaedidir. 

Tapimaijleri, ts^ima soste^mesi w tagima seBedi okmk fisere M j^asili beige ile s'S-Pito. 
Bu M beige maM]i«it Mbaiiyie birbmrdexi farWidir: Ta|!irjoa soslepiioesi, epjsa lajsirnacilali ile 
yokiu ^pmmn^mM jsapiMsen, te^FM seaedi, sadece ejja ta^irmda diisenlerdr. Nitskim deids 
te^imacil^mda da benser M farkli i^hm ve terim vmdir. Navlon sosle^mesi '/e koit^Miento 
senedi ki, naviua, denisde e^j^a te^irim sosieipmesi, Immpimati ise derdsde e$y& ta^inm seiiedi 
demektir. 

1 ) Ta^una senedirda. tamim ve unismisii 

Yukaoia de|iruli|irjQis gibi kaia ta^naacalilnida, sorunlu otoamakla beraber, mmmi 
zmmiMy^ik "beige s62 koiajsu oto. Qlmkti, tagirna sosle^iiBesi 3?alxa2 olarak da jsapilabilir. 
Ta^Bmseaedisaientsi^ijiTcnaxi istemi Ikemie diiaerdexdr (TK. m. 768). Birbiriae bensej^en bu 
M Mvmimi teiamlajQiiiasi, koimjii daha da aj^dmlatmi^ otecaktir. Aricak, ep^ ta^mm 
kottusimu dijisenlejfen TK, ta^mm senedinia tanijini yem^ sadece te^rpcijniim tamniim jiapm^ 
(TK.. m. 762) ve ^m& senedirdii igerdigi laiisijcrten (TK. m. 769) belirtr/iekle ilitifa etmi^tir. 
Tajamseriediiuttgekil^arttonive j^erdigitjnsmlanbelirteaTKl. m. 769. \mcu riiaddesi ayoexi 
pStyMir. 

Madde 769 - "Ta^mia senedi s^agida ymik hnsuslan iMva eder: 

1- GSMeiflejam adi, soy&ii veye. ticsxet tmvam ve adxesM, e93?anm,'f oMeiiMJii yen ve 
ttif am seaedinm emxe ^S3k olimsi ismdyotsA, eiraine ^erhM; 

2- Tapiaacak epjjanm. ctasM, sikiet, istiap dexecesi veja adedtoi; 

3- Goaderenitt adi, soj'sedi Y&y&. ticaret iJnOTim ve adiesird; 

4- Tagijiicmm adi, sojadi veye. ticaret mvam ve adresird; 

5- Ta^ima ticieti ve iiciet Menmi^se bu ciheti; 

6- Ta^iJDQaam yap]]a»:aii niMdeti; 

7- Taiafkr arasnida kaiarte^tiriteii difer hnsisslan. 



il9. Boz«r-<3oli!, s. 183. 



123 

Bn Isscjatefdaa hiima selmtxi jsaeito-iSXiiasiridan v&ya. yQX\h^ ysihm hsMsate aylon okcik 
ysaitoasiMajadolaasarar ye sijmi go-Meiene aittir. Ta^iaacak ©93% t>9iut ve Milak aiMdeleri 
giM tehJikel e^j'seOardan ise, buiai biMranie5=!enL ve aiAbakj ^seilne etiket ve i^aret boj'siiaj'aa 
goaderea, buMaa dolaa sairax ve sij'arii da oder/jelOe miiikelleftix. Biiixici fiKrada ydzih. $em 
paotknaa uy/ria3?aE lapima senedi laymetli evmk oiai-aJi dep, arcak teselmsri ilmliihaberi v-ej!©. 
bajsjja ispat viesilsasi teiakM oluaur. " 

Bu Miwdde; ts^ima senediMe butanmasi gereJjen partlan, bu ;?artlan ta^ixriaj^xi sejoadixi 
Kiyiaem evjsife. grabinia girjifiBediiM ve eKs& dliserderfjfidea doiacak saxaxdari, goiidererdri 
sonimlu oMvtimu ifade atrjisktsdir. 

tpte bJ2 de a^^xica^ bu gexd? };;apsa!GQ3i maidde He dagl^ih. Kanim maiddelemvie]i^ ve 
doktidMexi istmbat ebTiak smatiyla a^ag^da bu iM kavranAm tapcmrdaxim yaprimya ^alj^acagiz . 

TajKna soste^mesi; 6^3% ^5% 5?o]cii3?u goMeren ile t95i3?Ki arasirda jsapilsri, egjjarim. 
ta^ijicijfa tBsli3i»i lie WimiUmm., jsekil ^dxtlaxixia €bi olmajiaa ve dolajisiyla kiyr/jyetli evrak 
nitiBligi ta^imayaa bir soztegmedir. Yaid ts^iima sozhprnssi, Maflarm ma s^e miitabakattoxta 
MyeUa. &ym. bir sostepioQadir. DaJba ziy^e T^xsmu. pahis po2}S3ionu]Qda olari va adsoa goitderilamn 
laMoie d1]een!a]Qexi bir seiiettir. 

Ta^ima senedi ise, epya5i gorderea i!a ta^Qici arasinda japdan, ts^ima soaleprjoesinia 
i^ibataia 3'ara3'aii., goMeriJen ile ta?i3?Ki arasmdaM Mk ve boiglan gosterea, jiekil ?ardanaa bagb. 
oJaa "enure 3?82ab." kajMi tapiyaa v« tapijjici taarafmiaa ijoosalaaaiak goiiderene geri vaxilea 
seaedia aoshasaa te^kil edea kiyiaetJi evxak Biteliiinde bir emtia senedMir^so. 

2) Ta^ima sex^dima hukiiki Biteligi 

Ta^iaia senedi iki aiisba he3iride gonderea tsatrafiadaa taasim edilir (TK. m. 768). 
BmiJaiidaa bir aiishssi goMeren tsaaflndea. irasaJaaaiak ta§iKi?a veiilir ve bu atisha e^jsa ile 
birlikte goaderilir. Bu aiiislm.}a3?metli evxak rdfeligiaie otoadigi icia, koaumusua digmdadir. 
Diger aosha ise i^iyun tarafaidaa iaisalaaarak goxiderer^ geri verilir. l^te ta^i3?ici ^iraiaidaa 
mz& edileiek gondeieae geri vmka. bu msM, "eraie 3'82]Mir" kaipdim ^rjaarsa, toyaieiii 
evmkxdtel^iade^ emtia^atemsil edea ve 302 koausu olaa la^irna senedidir. Nitekira, bu hMsm 
"EK.. m. 768'de goyle dtoealeaaji^tir: 

Madde 768 - "Gonderea, tapijiciya, lalebi haliade iki auslm olaiak bir tagama seaedi 



220. Bfow-GSh^ s. 134-187. 



124 

vemjeye jBecbisrdur. Fatet ts^nioa seriedi taicm edilmenid? olsa bfle, musrafaJsatleri v& epymm. 
^i>ia.3?a tssUmi i]e sdz]e^x»0 tarailatr axasuula tarAam olui. 

GoMeien, ta^rpjijja gtoiiHi kagiflajora ve dg>mim •te^inais^i igiri muOitap oMugu diger 
vesilsfllan verme]* jDnecbmdur. Bu ls»|it ^^e vesikalanxi ^ekk ve haMMta uj^gmi ve kM 
olmamaiaiiMan goMeien r/jesuMm:. " 

3) Ta^rnia seaedirda devii 

DaMonce deliMitijm giM ts^nxia seiiedirdE M nushasi vardE". Buidaidaii biri lajsmetii 
evmkrdteliliaiedir; di|exiise bu nitelikte degildir. Dolajisiyla^ta^mMi senedinin kiy/netli evrak 
mteligmie olm&jiaoa riushasiriiri devri, Ki3aTietli e^Taikm. deviiae il^km tajcsda de|il, Borglar 
Kantmu ^exye^sixide ^.^apilablir. 

Ta^Dioa semdirim Kijanetli evrak mteliiim ta^i^mi aflshasmm derri ise, Kijimetli esTitoa 
devjaMUaMaMhtiktaiTolsie libidir. Nitekinii, bukijsijs TK.. m. 771 'de pdyle McmedibTji^tir: 

Madde 771 - "Ta^iim seitediim bir ntiisJ-jasi gOEderen taocafiridaE imsaisiriarak tejusiaciya 
veiiljr V8 ^ima esEasmda epy& M birlilite sevkolm-tux. Diger EtiBhssi lajiijici taiafindari 
ijoasalsEiaraliL goBderene ^^enUr. Ta^mm seriedi er/Ee j^ssili ise, lagisicEari ioisaMiti EtishsxiiE 
cirosu ^ teslimi e^3?adQm miJ]M3?ettoi aakleder. 

Ts^Bioa senedMe gosteiilQiiej'eE husTislam dayanaia]!, adma gondeiileae ve tagiyici 
teiiae&ndaE iaasa olunaa emxe y&sih ta^ijcoa senedioia hsiKiilioe k^i, highk iddia dei-mej^a 
oimmm.." 

pix hsMe, kiyinetli evitik xdtsl^iMe oka ta^aaa seasdi, diier emie y^ak Kijjmetli ©vmk 
gibiciro ve senediatesltaEfle deviedUir. Devir igtemi He seiiediE iBmsfl. ett^i emtia ve e53?arim 
miJM3«ti de hamitoe iatikal etmi? ote. Qiixikii, seiiedia teslirm e^jiacnm ^slinoi hotorEurBiedir. 
Yam, Ksarad axilajfi^a gore seaediE tesltad, senedia teaisil ettigi emtiaam kaba EiesabesMedir. 

c. KoEi$ixQeEto SeEedi 

YTflsaada degiMigimia gibi derdsde egya la^UESSi fle flgffi otexak da M yosM beige tsBSim 
edilir. Bmiliaopidn bid navloa digeri de feomgnisEto seEedidix. Navinn sozle^mesi; ^axtex ve 
kEfeambax otoak m&m M ?e?it sSsle^xEedeE ibaie«ix. Gemtoiii teomaxEiEm ve3?a bix ctis'totiE 
yatot belli bix 3?emm te^iteooa tahsis edilerek, opymm denisde ta^itilmasEE ama? edinea 
sostepmelexe "gaibx soslegiEesi"; paxga EialEi dexasde i^^masi smkpumsii^ de "kixKarEbax 
soslepmesi" deair^^l. GerriMe ts^maxie^ya ile ilgili olsorails: diisealenea aavlim sosle^nielexiridea 



125 

MgtmkijanetlievralLrdtel^irde degMii. Ancak, kukaioibar soshpiri^si iokjasiyk AmenHema. 
"toni^roeato" senedi, peM paortlarijna bagli krjaneffi eviak uitisligMe bir emtia senedidir. Daha 
dc^xusu kara ^mi^H^i sertediae ]kar^m deidsde ^^apiJari e^3i% ta^iaiacil^i seiiedidix. 

i) Koxii^mexito senedinm taiuim 

Bti senedjja kaxumda taraixii 3?&pitaianu^222 sxtcdk, doktiiride goyle tanimlari»ii?m" 

KoiajmoeniD, ta^ij^aa tsxafmdan jnjJdeteriia taJebi useilrie tek larafli olaisli dliserderiea bif 
vesika (jriik. sessedi) olup bu vesika ile ta^ij^an; bir jsaMari sevk igin gonderiJen. e^j^asa tesliin 
aMj|iiu be]?aa ve di^er yaadan sefem sonuMa (van? limamnda) 3?aktm kaxiunien 3?etidM 
hamiliine teslioiim teaaJiMt eder223, 

Bu taiumdaa enlsjitecali gibi emtiayi temsil eden ve krpneffi eviaJj. nitelilinde aim. 
koid^mento, nonnai olamk. ta^ijian ile e^j^a ve emtia jHildetea arasjrida, ta^ijian tarafiMaii tsrisim 
edilenbirsenettir. AncaJs:, basaa kaptan, doimiaii veya temsjlcileri taiafindan da dliseidenebilir. 
Koid^meaiDaun iM fonksijraroi vandir. Bin, ta^ijianm, se'irk igia goMeriiea mak teslim aMilami 
bejraoa; d%eri ise jtjlculuk soiraMa jetkili hamiline, tajnam emtianm teslim olonacatmi 
taahhMMur. 

Konipmento, tamroda da ifade edildi^i P^^^ ^^^ Mbaxijle ta^r^i taiafmdan tsozim. edilir. 
AjQcak., ta?i3?icidari ba^ka gemiaia kaptam, doriatam ve3?a jetkil bir temsilci tarafmdaada 
^i3?ic]daa isia slmmsdaa diisenleaebilir. Niteldm, ba koaa "EK.. m. 079 ve UOl'de ?oyle 
laxisimedilai^tix: 

Madde 1097 - "Yijk gemij'e ataar almmas ts^ijea, yukm teslim atodigi sxtsjia verflmi? 
olaa rauvakkat raakbus vejja tesellma kDni^meatosaatm (Fikra 5) iadesi mukabiliade 3?6kletBaia 
isted^i ksdar aiishada "Yijkleme koai^meatDsa" taasim eder. ; 

KorB9meatDaim.biJti3ri.aiisMlaimm a3?m metiaie olmasi to her biriaie ka§ aiisha tansim 
ediMigiaJa gdstsiilmesi tesimdir. 

Yiikletea, talep uaexine kord^riieatDaTm keridisi tarafiadaa imaalaaau? olaa bir kopjsasaa 
ts?i3?ana veimej® mecbiadur. 

Kap^ia TO doaataroa bu hasusta selahi3?etli herharigi bir terissilcisi de, ia9r5?araa hasasi 
setoMjuetiae lastaa kalmaksism koidpmeatojni tainsim etB5e>Te mesaadm. 

221. BozeHaok, s. 193-194. 

222. Boz«r-^'fe, s. 194. 
2>i3. Boz«r-«ofe, s. 194-195. 



126 

YukleteniamiivafaiMtiyle, td^a-oBak tisexe teslim atoan faMt heaus gemiye 3?iTiMetili:Q!e»-ii5i 
olaii nmllaia dair de Isoxu^rfjyeEto (Teselltoi toni^mentosu) ©josiai olm-iatiilir. TeseEtnii 
kon^mentosmm maJIami ne zaman Ve haiigi gemrs^ yixkteroiu^ oMu|ura dadr ^erh veiiMigi 
^iMMe l>u3iord^mentD "jraMeme koidgmeatosu" JitiLlQmiindedir." 

Madde 1101 - "Aksi ^aarla^tmlaxij: oliiMudikjga, 3?uk]etje!»ift Mebi itseririe Jjoiu^merito 
goMerilenia euimiie v^ys. sadece emxm ohmk mmim olimm. Bu son Jialde "Erm-e" jIMetenia 
extirme dexoektir. Koi'u^]i:i:^xito gonderileim sifatiyk ^i3^im veya liaptamii namixta yszik 
olabilir." 

2) Koxd^mento seioedlnde buliman mismiar 

Kord^mentoda biihnffii^i genekeE misurlar TK. m. 198'de ^yle li&ym ediliiii^tir: 
Madde 1098 - "KonipixieatD a^ida jaaili hiisuslaii iMvu eder 

1- Ta^ij^aiuri ad ve soyadEii veya ticaiet tirivamm, 

2- Kaptanm ad ve soyadna, 

3- Gemiom adi ve mMjietiai, 

4- YliMeteiiift ad ve sojadim veya tfcanet mivaami, 

5- GojQdenlemE ad ve soyadim ve3'Si ticaiiet lioavanim, 

6- YuMejQoe limamai, 

7- Bo^altnia limaiiira vej^a tmia dair taltoiat aJmacaJs. ym^ 

S-Gemije jiildenen ve>'& la^mnltak mem teslim alu-^i maBatna cirisi, olgiJsu, sasa vejia 

iiMii^alan ve haiicen belli olan M ve maMj^ederi, 

9- NavlOM ait ^axtlai, / 

10- Tanaim olmidDlu ysx ve gimu, 

1 1- TaMim olimaa niishalaim s^ymim. " 

3) Koxd^ixiaatDxum ge^ideii 

Kon^ineatD sexsedi tanzim jieKli ve devir agjsmdaa Iki ge^ittir: 

a) TeseUum koxd^msntosu 

Tesellun), Jsoni^mentDsu, e^j^anm genMj^e yalslemGoek tiseie teslim alindili saada 
diJEenteaen kordiinieEtD ge^ididir. Bu ^e^it Isoaigmeato, e?3?anm teslim almdilmi gosteien ve 
gemi3?e jniKtenmeden jraHetenia muvaiakati ile ^i3?ici taiafiadaa dtiseideair (TK. m. 10975) 



12? 
b) YiiJsleiDe koB^njentosTjL 

teslim aliM:gi sixada veilten miw^aWaat n^sJibus vej^ tsseaixan kord^roeniDsuauii Mesi 
Kax^ibgmdla tansim edllea Koni^merito gegMMir (Ti:. m. 1097/1>. 

AncsJs,, leselliiQia kon^iBeiitosima niallaim ae sajiiaii ve haagi gemi>« yuktendigiae dair 
garJi ^pitoa, teseliijm Imio^imiitisu, ymBim Jjoni^msnlDsu halmie gelir (TK.m. 1097j'5). 

Nitsldm, iora|tJiQeatonmi tai-cirM ite ilgili hijstis TK. m. 1 101 'de poyh dliEerdero-iii^tir: 

Madde 1101 - "Aksi ImsxJ^tmhra^ olnMilJca, jfuliteterdn taOebi iiiseriM feord^riieatD 
gordenteaiaemiirie vej^tsadece ermine olarsJi taorisim ohmmr. Bu soa hisMe "Erare" jHikletBaia 
eraiiae deiDoektir. Koai^mento gondeiilerdri stfaojifla ta^i3?aoQm ve3?a Kaptsmm riaauaa 3?eeili 
okbilir." 

4) KonJ?3ineator«m dera 

K.ij'Hietli eviraik rdtel^iai ts^iyaa toai^raeato, teseliim feoni^n-ientosTi degfl, yiiMenie 
koa3?mea.t03iaiiir (JK. m. 1097^1).YtiiMerae Koni^meatosu, aa»m, enire ve haraJJe 
diiiseateaebiten bir emtia seaedMir. Dolayssiyk, dflseatead^i seaet toxmie gone devir iphrrd 
yapilir. ^oyle M; iJoai^meatD^ diier Kiyaietli erjcak gibi, aaam ymh. ise, seaediii teslto ve 
teaiUM ife, emxe yasili ise seaedia. cimsu ve teslia'ji lie ve harAile >^ili ise seriedin tesliau iJe 
devtily&piJn^'*. 

KLoai^nneatonimteaisfl ettigi ep>'a liseiiae teisamif etrne MHa, yuJUeteae eittir. YuMeten, 
konijjDQieatDinm devil ve tesUmiile ejijaliEetiride dfiedlti gibi tmsrM edebflir. Koai^meatDaim 
teslaai, e^j^aam teslooi deaaektir. Bu itibarJa deals jxjluyla ts^iaaiakta otea niallaiiri muMyeti 
koaJ^iaentonim devxi ile bir baplLasiaa iatlM eder ve3?a seaedin leibM ije epys^ lebm ema? 
ote. 

Koaigmeato; btitiia atisMami aj'm metal ta^aiiak ve ter auslMa da btitna atlshaMmi 
sajisim gostenask jsaitiyk, 5HjMeteaia istediii kadar aosha haliade texeiai edilebflir (TK.. ai. 
1097i*2) Aacak, koai^meatDaiia btitm atislialan bir tek borca tefasil etti|i igia, senedi ibras 
edealekbir ki^iSje epyatssMraedilebilir. Nitekim, buhusiis ^m raallaim tesliai keyfiyetiyle ilgili 
d^er tajsaster TK. ra. 1102- lUO.arssmdaM rxtadelerle laaaim editaii^iir. Ba raaddelerdea 
raaBaaaa tesliaa i]e ilgili TK.. m. 1102, 1107 ve UCe.iaci aMdeteria aielialeriai 8?8ti3?a 



224. BozeiMSok, s. 196-13?. 



128 

alraaniE kmuyu daha da a3?diriJatacaktir. 

Madde 1102 - "Koii^myeiito gereliiice keMisine mallar tesliQi edilecek olari veya 
koiDfl^iBento euMe y^Hx ise ciro ve teslini ile teMisirie devnedilmi? oiaa toise, mallan teslim 
aliioaya seIaM5?ietlidir. 

Kom^xa&xito binden 90k luisM olarak taiiaiiia edil}-jii?39 niatlissr, bir tek BusJiaron sahaliyefli 
H^iilUiie te^liiiii e4}]ir. " 

Madde 1107 - "Malter, aocak kord^nMmto raJshasjiim nmllarm atodiiirja dair ^rJx 
veiilenek Mesi kai-^ililmda teslini ediUr. " 

Madde 1 108 - "Biione yasili bir koni^iTiento mizim. edilxai^se kaptaai, 3?ukteteim niaUaim 
iadesi ve3?a tesliaii tasasmidaki lalimatma, anicak kendistoe koni^inaexiToriim butoii. iiljshakn geri 
verfld:!! lakdMe m3«t eder. GeM, vanim Imiamna vasil olaiMaE bir koni^MoentD hamili 
amliaim teslinimi lOiep edeise ayra htiktoi mtbik olimijir. Kaptaii. bu hliktiniOfiie aykin haneket 
edeee ta^xyaaa, koidstmentonim selaluyeUi hamilme kai^i mes'ul ote. 

Koxdj^BQejfttD ejmi?- yseili degilse, yiikletea ve koiiisiaieatoda adi 3?iasJli goadexfleii 
muvafafcat ettikleil takdirde, koru^nieritorflm Mgbir iBisbasi ibxaz edflniese dahi iniiallar iade veya 
msihJi oiunm:. ^ kadar U, kor#n]yen.toaim bMm nusJiaJan geri ?en]jr# de|ase, tapiyaa bu 
jisdea dogabilecek aaiartor igin once teumdimt gostenlniesM isteyebilir. " 

px liaMe, koai?.rjQ8nto senedi de, ts^mm senedi gibi, la^iyici veya yetkil bin teraftiaa 
yazikp imgateaaa ve 5?ukletene (e^ya saMbi) veiflen koni^niento niishasi, kiyniedi evi-ak 
rdneliglade ve onirn litikamlemje labillr. 

Boylece, bu bdltisMe kiymedi evi-ak hukiiktt ve licari seneder^ jnejokul kiyoieder ve emtia 
seiietlexi gibi tOrieri konusmida W&. Positif Hiakok raevsimti ba^m olajxjak Qaeie de|i?jk bfliin 
kayMklm:^i|mda lariM ve Jiukuki a^idan yaptigmus bu incelems ve ai-a^tmiiatoijiaisi gelecek 
boltofeide Islam mM ve Jiukiiku a^jsEidaa ete almacak bu komdar hakkinda yapaca^iBiE 
iaceteme ve ara^itmiaalam buyiik oljMe i?ik tamcak ujawsduyk b«mda nokmlajap 
mmaaiMj^agiz. 



tKlHC! BOLOM 

ISLAM TOPLUMUMDA KIYMIH-I lYSAKIH DOG0§O 
Yl HUKUKl GELI§IMI 



130 



IKIHCI BOLOM 

ISLAM TOPLOMUHDA KIYMETL! EVSAKIH DO0U§U 

¥E HUKUKI GELI0IMI 

Bu bolliimde, Mjjraietli evmkm ilk doaem Islmi toplumarda }aillamld3|nu tariM oliyl&rk 
omja feojidiiJs^taii sonm o iewmi&Me kixQmiihm^ ve JiiikuJigiilar arasmda tai%^iJ3Tii? xiiileimi 
mceieme5« ealigaca^ia. Daha soiira Kiymetli evrakrn Istoi toptomixida gegMili Jiiikuki geli^me 
ssilislamu on^Jderld tesbit etoej^ gajaret edecegjs. 

I. ISLAM TOPLUMUNDA KIYMETLl EYRAKIH TAfilHl GELl?lMl 

islam tuptouuTda kipoetli eviatoi taalM geligimiae bakti|mu2da, kijmetli eviakm Bati 
tDplraimidaa 50k ewel.. ilk domm. hMn tDptoriimda kiiltaroldiiim, hukuki a^idan ilk Islam 
hukwkugtilan aiasmda tsam^iMigmi vt bu ^ti^mamn ]»ikwM kayoaklsiTla y&x aldilim 
gonoektejos. GosteBiteiiiea bu hakikatter, kijnioetli evi-akm do|\]^Tmim BaMa olrfM^m aigikpa 
gostermektedii. Aiicak, bu tip seiietlemi Islam topiumu taxafmdari icat ediM^iai ijidia tdtrm^. 
QiJGQku, ilk doaem Ishm loplumurida kuBamlaxi "siiftsce" senedi Faisga kokenli bir 
sosctiktor^. DokjiTSiyJa, Iran medemjetindeii Hicaa cotrafyasma ge^mi? olabilir. Qtoku, 
eskiden beri, Aiaplar amsrnda en onemli gelir ka5^aa|i ticaretti. Hatta kendileri iigin "Her Arap 
taciidir" deiuliyoidu^. Nitekina, IslsiMsn once Yemen, Saseni deyletine batlamTU^U. Islam 
feldi|istti8da Yemen' de Sasani hykumdan M-afindaxi 'rali olai-ak tayin edilen B;a2dxi i?. bs^n-ida 
bulimuv>3xdu^. Bu donemde Hicas'm en oneiTfiM ticga-et meikesJeri samtexi Mekke </8 Yesrib 



1. Bs, Rumam, W355; Bsitrti, VIi'355. 

2. Hfcyet, aot«jtai gilaiimfee, BilyiJ}!: tka. T&riM, Bt&ilnd, 1986 .If 141. 

3. Taieri, EM Cs'fer, MvUmumH .Cent, Tariliiil-tTmea w'l-MiEiik, Kaiirs, 1326 i.i'555. 



i3i 

mkhn: Irsa, §amve Yen-jeaile k61d.1J.tb38riffi?Mler ijinde Miter. Y^zm $am'a, kipm da Yenien 
taiaflm sej^ahet ederlexdi^. Dotejnsijta, bu tia^liK. altirda, bir taereftaxi lajiiTjetli e-rfajaii taiM 
geJigniesM aia^tmrJ&ea diger taiaftari Iskni tBiitoMe tatJlamto!? Jaj'/aetM evmk torlemu de 
om>^. koyiiiak m&m M laJi U0k sltirida mcelemek soroMajas. 

A. KIYM1II.1 EYHAKIN TASIHI GELi§lHl 

Islsxii Dminia gettarm? oMtjsgu errensei ogietUerle tiM zmrmi ve iTjeksxida ssa^ayaii 
iXiS8a-darmso3ranisimi9. feendi Mtoiilwlti i^jeiisirde ^oswm yoBaai gosteren vie irisaiiian bir bxitim 
o3amkdiixi5!a¥e alaret Mj-atirida rrmtMuia gotiiiea bir diridir. Bu din, e^fxerisei kiidffirtm lemel 
luiscrlamim olu^niasjiu ve ijnssiil^i daha iterij'e t&pij'acak, bir 90k tenielia atUi^i^issmi satto-iU^tir. 
Mesela, noodem Bati medeaijietiiuE cdii^trnMrida bir si^miTia tsOaasi ^fsaifesi goieri 5a da 
A^^sdmlaajToa Qati oricesi Avraparori a3?dialaririmsnia vesile olm. Endiilus, K»|it ve ffMhemihk 
rjoktesiMa oiicu bir rol ojamy^m^. Bu Jmidkeaeri, Jacques Risler, E. F.Gautier, WiE 
Durant ve Gijismve Le Bon gibi bir igok Batili ilini a>iarm itiref etcaekMii*. 

Aacak, son tiiig-dort asmlan bu 3?m\a Islaaii dtos'asmda bilimsei gefeiaekten cMdi bir kopw 
raeydana geldi. Bu kopn? IslaiXi diirrjfSismm bir «;ok alarida batili delertere kendird a^ik 
bn-akiiaasi sonincmu da beraberinde getirdi Bati, liukiik da dahil obXiSk tiisere Islaxn 
dtinj'asindan ofrerwiiklerixari trarariij. j'erd bir episteniioloii (bilgi tsoxisi) ite gerd^te^rek bmw. 
xm\ dm5%3?a hakirn kmtOx olaxaJL ernpose mm 3«lunu segti. Bu, Babxim teridi lebine tek-tip bir 
iDJltur ortenn olu^toxrna istBlioia bir mtctsi de olabiiix. 

KiytmM evrakan orteya giki^i, ticari Myatin geli^rrissi w geni^lexiiesij'le ilgil oldutu 
kadax, toplmmda hakim olam ImkiiM diiserde de flgilidir. 'piinkii ticaii haj^ti da hukuk 
duserderrjektedir. OxKujag tslmi toptoKiuxuia Morn oten h-uliuik sis'terni, btituii rnlJesseseteDyJIe 
Ishm. h^tjtku Wii. 

Istounanahukuk }ja>i-iak]an olan Kimp ve Siionet, oseDikle iradeli olsxak yapilan ivasli 
i^texnleim, giwenilir '^zik be^eterle tevsik editoesi genektiliaie dadr Sardr yasalar koj'nio^tor. 
NiteMm Kmr'an-i Kerim "...vadesi belli bixbon? ile borgteiaxsaxoa, onu jjasnas.." ^ geklinde 



4. ^kat^i, Osm&a, iskm. ^irketkr Hukitku (Emek-S«rm».ye ^irked] Btdik]bul 1981, s. 24-25. 

5. ]>£ia$m«]4, JsmM Hmi, Bsti K&ys^HmM. <3om Bkm. Mi<liuitpti, Bta£l>ul 19S9, s. 14-19. 



133 

bir Siair tmkmi koj'arken; Hs. Miihsi'aiTM (sav) de Mda gibi ki^flerle alijveii? jiapartoa. bmw 
senetle tjelgeleMixxrii^, valileiliie verdigi taliniati 5592111 helge lie tesMt etrjijp ve dii^niaida iJe-ptili 
musalal-iaji 5a2i3?a dolQ-iiij^tui® . 

Bojifece H2. MidianirjBd (sav) bissat hesTi Kmr'aa-i Keriini'lri bu Jioma ile ilgfli sBm 
3?asasini ujf -aJaaiip hem de fiiJi Sijcwoet ile hiikwi tesis etnid^tir. Bu nedenle o gm-iden beri Islam 
topliranirida her ?epit ImkiM rmmmhyi jjasUi beige fle tfi-^rsilL etuiels., gelsnek toJUride deTOoi 
edegetau^tir. 

B821 Ijayxialdsiiri tesbitleririe gom^ IsMa alerm, sirai, SE'iai ve ticari laalijietterirdxi 
ysxasmL depoiajfna v^e derds uls^iim alardanada ka3?dettigi hnyvik gelipnieler sayesiride IK. 
asndaa bu ym& Asya. ve Avrupa arasiruiaM ticaiet listiMQimiii ele geciDid? ve Axsiiyn. ticaietiade 
atirliJdibir3!eredin»ii?tir. Niteldni, M, A. Cook'im aakJettitilO bir tesbite gore, i338'de Orta 
As3?ada5iksiiL bir veba liastaliga-im doit 51I gibi tea bir sure ijiride, once 1342*de Hiridismn'a 
ve ardiadgft 1346'da da Itadya'j'a ge^njesi, Avnjipa ile Islam coliafj'asi eiastt-sdaki derds 
ra^miiacitotE-im rie Kadar bsrekedi oldugiirai ardatjioaya 3?etrfjeK.tedJr. 

Kiymetlievraktgiri bono niieli|irideki "saklnMde^m" ve police rdteleliaiiela "sMtece" gibi 
seneieiirt, iptidaibijimiyle daMevvelrriiMWisrdar arasnidalajllaraMJii ve Istein toptonuirulen 
Avrapaya ge^tigi tesicd savunan Islaam karsflriaJdana yaxosna pek. 50k Batili kayxiak da TOxdiril 
Hata bast tojuaktem gore Baa Ticaret Huliuku., Kiyrrjuetli Evmk HvMku da daM olixiak tfeere, 
IslarA MiiyKiTielat Hukukaridexi buyuk olgMe etkilerixiu^tir. 

Nitekto, M. A. Gook, Islam alemlim o dojaenideM tican aktifliii ve deiiis utogmnrim 
geli^imi^I^isa^siale, Isl8mmede»i3!«tirua62ellikle ticaret hukukm'om, bati dii^iascesird biijrtik 
oIigMe etkitedigisQi ve bimmn soiracm olarsik da Islara ticajDet lmki]ikim.i]ri bazi kavrsoinlanrim bite 
bad dilleriae ve ksnoxilsmm girdiliai itixaf etmektediri^ gj^ ija?^ insafli batili j^asar olaa 
HuvelSri de, M. A. Cknok'im bu lesbittni destekleyeirek pmm. iMe etmektMir: 

Orfejjs^da huyuk geli^me kaydeden arap ticareti, geni^ ^apta bati ticaretiae Bsir ederek pek 



7.Bikm.2mZ. 

Q. Bifu,s. IZ. 

10. Cook, M. A., Stxtiy of iM Ecoaomic ifistory of (ha MMk Esst, Loa&a 19?0, s.94. 

11. BmTiyiel, s. 150-151. 

12. Cook. s. 94. 



133 

^^oJi^aMt 12 biiakiiu^itir. Nitekaii., FraxiSE Ti^aret HiAukurda amp^a kokerdi basi ka'^ianikn 
gonrnK miiimktoiiiEf. Mesela, 'v«rgi' antoiiiMa kuJtoroian "faxdeau" kariarm ampga koke»li 
'^Ji" = farisa" kelOT^^smden, 'stsk 3?eri' sjoaanmia gelen "amgaem" kavi-sam, "<j>i-» " 
*iT^h2eri'm?o|uluol8ii " ^jt:i«*= 3iitta3i82ija" fleii, 'toimi' vej'a 'gttoijriiiJi div-ara' ardajnima geten 
"douane" keliaiesi " o'^-^ *ii'>''*3ii-i " kelin-jesiaden, pek i;ok A^Ttipa dflleriade knibxuten ve 
'rasm-vergj3er' arilsmiim gelen "iBxii" JielJmesi de aiapga isfilierdi " •-^j^ =taxife" 
kelfiiBesiaien, 'cira' aateiTiina gelen "aval" karraim da arap^a kcikerdi "4Jlj--= fmmk" 
Mvmim^m ve 'gek' arilaiTjmdsJd "c}ieck" tjeiir/ii de arapija ".^Ls = MHi" ffiiiiiTiiruien 
Omg^i^ bati hukuk ve ti;aret diliae ayruen vejti. 82 bir delipiklikle ge^en ^?b date, sonra da 
Islara loplumima Mti lerinii olaraJi geri gelen basi de^Wi ve Isawanileidic^Si.Igte bu hvkiM ve 
lisard k&viamsal etki, ortagstda Islsia topkuATmyii ticad Mj^atmrn geli^tilmi ve jnjtoek bir 
dtisejsde oMutium gosteren onemli kaiator. 

Ajoica, iJk Islajoi tDptoiiiinda kuJ]araMi|i soskonusu oJan suftece ve serxaf roJ^asi gibi 
ticaribe^elerikiillanrai? gevrenm isbati da onenili bli Imsiistor. Bv. nederde ^eJaslsxdan sijiade 
bu belgeteri diiaenlejien ve ki5?wietli evmki i^tetsn karamlair ehenirmj'etliiir. Bu eherniTji}?©!!! 
iL-UGraraknn, vaorltEii ortajja Ko^mi ara^tmii-iacitena te^irida S. D. Goitein derdlen Mu Batili 
bflimsjiainQigelnQekMix. NiteMaiDr. Muhsimned Sirac, KaMre'de ort&j'a ^ikanlan ve X-XII. 
yuzyM ait Cenfea dokiinjarilaiTm mcelessen S. D. GoiteiiVin "A Meditexraaean Society?" adli 
eserinden koau iJe %ili olaa ^u tesbideri nakletrjoektedir^'^: 

Mtjsltoan €cirter, ticaiet, ilirsjcat ve itteM muarjielelemide odeme kolajtili ve glivea 
oxtar/ii olv^tuiTjoak i?m, kiyinetli evxaks. bercer ka|it senetJeri tedavote gikaramk omg&i, IskiXi 
toplam efeonomisM &lem ketit-senet etorojmisi halirie donfigturmO^lerdir 

S. D.Goiteia, tesbitteiixie goyte devana etn-^ktsdir^^: 

Islaiia cemij-etitoi ortajelda bu. ticaii diseye ^ilssiMi ve rkm senetleiiii tedavtilyxdi 
koiayla^tiraa faJit^rlenri bajmida "sarmflar" ile "tacirlemi mmsitikn" getoiektedixler. Orsjjgat 
Islam toplumunda imm. senetierm. kijllanaldJiEU isbat eden kwuxiHax axasaida bu. M kimjxmjxi o 
donesMeki fonksijran ve 8k.tivitelei1ai omya koyoaakte. koiwj'a onejM bir agikljk -getmbrii? 
oimiacaktix. 

13. Uim, s. 15-16. 

14. Sims, s. 13-M. 

15. Goiteia, s. 240 



134 

1. Saziaf-tacMer 

Sarraflar; saif (pais. b02ma) evi vd^^ sait paean derdten osel Tjir gargida ^ jerieri Ijutoiisxi 
tljjirleKiir. BmilartKanM3?am hisaTetetliJik kssaxidmBak igin ciiisi, tijxu, aj'sn ve;.!!8. tarasi fiaikli 
oiaa paralan l]iirl)iri3''le deli^ttanek siiretij^ie ti:8iet j^psxlar. Ku-jWiicuMi sekxdraruie haM 
tajJlsaikftkuJ^e (tsbr), siJdJsli^ hsJis, kan^ik (jYiag^u^), 154 (ce^-j^) ve koto, (rediy) gibi tgisrak 
teriniJier, gtokiii ssiraftom-i Iseridi inesldklem-ide lie Kad8x eWij^tli oMuJdaxixa gSstsrmekMii. 

Sacccaflaim oneriJi riMharetleri aoDssEtiia, i-nadeiii pexslan deriemek, ksxi9i|:i halisixuien 
sefJOTjek, imh ijiraateiM 'bMi&K ve akgeleri cljsdaxdaxa v^j^a fendi mliJiuxlenjie mliJiiirlemTii? 
Jjfiseteie to^faiaJk mMi degerter haliiie getir/joektir. TaiiM Cerdaa d6kiJxri8iriMm-iai& gOJDS, 
lierhaxigi "bii toicmi tesltai ve leseEtjim i^lemiiim imTi^ajntoxiatiitoesi igin bir sairafa gidilip 
odenecek akgelemi sarxaf taxafiiyiaa >Teniiert tartUaxak a|irliklsxinm tssbit ediliXiesi, sonxa. da 
altm veyo. gtoiiige gore hesaplamp mtJliMli Jieselexe lanEiOmasi gerekiidi. Sarraflar, hu intern 
kax^ilitinda '^ I v&yo. dalm faak korjriis>x)xi atirterdi. Ham bu doaerMe bir saxiafm taxtip 
bosdtit'tt 6*4 dmardan bir dixisx sMiii ifade editaaekisdir^^. 

Kajamklaim^sbMexiae gore, sarraflaim en ortenili ekonomik fa^j^tleri, biigtixikii ticajd 
rjiaariieleierde kiiBaraiart liarxibryO serietleilii^i son derece bereery^n ilsxar saiaa ■j/ej^-a. box? saJiki 
(borio senedi), sijftece (poIig:e) ve sarraJlanxi xok'slaxi (baxdia ^eki) gibi ti:sxi seaetleri 
gikariimiaii otoustor. Bati ticaxet alerjii % asir sora-a aricalL bu serietieii tsmyabitoii^ ve sariian 
samaa bu ti>;aii serietMi ^ek ve havaJe gibi arapi?a kokerJi tsiimlerie itMe etnii^tir. Bu da 
gostenjjor ki, Bati Avrapada ticari senetJerixi oroas'a CJlaxiasi, bu serietlerixi Islarxi aleriiixideki 
tedavtUtoe ba|liotaM]^tar^^. 

2. Ticcar Temsilcil^ii 

Ka>iiak3axmtebideitrie g6re ticaret erbabi, vz^i rjiejoileketler ile ithaM ve ffjxsycat yapr^iak 
V8 buaii birsistem j^iiuie 3?uriitiriek j;in ba^ka ba^ka rxienileketterde ticaret burolan derulen ticaii 



16. Ctmzd. iakmL^sihn, Mkdi K., HI. ve JSI. isr& ait ielgrekriiir. Bu ]>«]geJ«r K»Jui%'4« ki, hir YshvS. 

K^hki'iiki ^akvMi^, JshM iivletiam ^Mmh^htiiM: (Smi £.15. 4ipjt0(} Bu }»6lg«kr, k%iii£ m.vM6tit Mi^hr 
Sx^vah. % m«cffl.ua43r. Biriaci mecmm isj, iiiMi mecmm oa ve %wU mecmm di vimi risalKdir. (girae s. 35) 

17. gin*e, s. 16. 

18. SJras, s.l?. 



135 

teaisiteflilcler aegar ?e "bu l^mTolaiHa kerdileilne 3?8aTli]Q-ici olacafe ^aisilciter g6ie?']ieMim-cli. Bu 
viekil-tBMisilcflex, ba2an iJgili iioeiiileketia tacMeilMea, basaa da »:*a3teketm iiafualtt Jd^ileilMea 
otoTiiL Bu sajnede hem tacirler, tjcari '/e etoriojML almda flgili devlet taraXiridsxi da destek gomr 
hem de vekil-tenisiiciler sosjsD-ekorMiuTiik hayatta onenili rol oynainii^i oluxJaidi. 

NiteJdm, Misarli taifligi Ibn Me3?ser, toim fle ilgiU ^u 0M31 riaJaettrjJ^tir: 

Fatinil devletmia Halifesi, Mils.di 1075 'de Misir ilitisadi haj-atma bir caiiMik getirmek ^^iri 
vesiil Bedru'l-Cemali':j?e, gajii ticMermi (iji adajiilaiira) Misir'da I?. 3'apmaya da'/et edereK. 
Oi-Jax8. cesanet '/^nriesM emreder. Bu doiierMe ^aiyJi bir i? adaim Misir'a gelir, btirada bir 
meta& ^div& veiat edirice>'e. kadar burada MM. Bvyuk bir server, gerd|! siyasi ve iktisadi bir 
'?evre>TB saMp ote. BMm bimlax yebmyonmi^ gibi Halife oiui kendi ca]aiiin.de Mtip olaiak 
gore'/teridirir^^. 

Kesa 1 122'leMe Fatoii' Halifesi, Fatbm devleti taiafmdaii iii^a edilea Kahire'>'e ticaii bir 
harekeiJilliri getoesi diJiitocesiyla Suiiji® '.?e Irak'tari galea €cirteriii. kaa-^ilarup bianrmiaMirii 
mmm ii^isx kendi veairi. Me'mim b. el-Ba€ih£':j?e, KalMe'de bir ticaret merkesiain kuralsiiasmi 
errjiadeic^o. 

Goiteia, bu ticaret aceatBteriiade goravli ten^ilcilsim gorevieriai oset okmJt ?u niaddelarle 
belinmektedir^i: 

a. Mahkeaieterda tamf oMuklaa davalaxda €0irlail ^msiL etmsk 

b. YabaiTCi lactrtendeE sami almaa malMi "niahseE" demlen ardijelerde depcaajniak, 
mevcut imton satip bedeMird muvekkilleane goidenaek. . 

c. AcentieleriM bir ticaicet boisasi vieja ticaiet fmn ^ekliade kuDaruTiaktir. 

Nitekim bu aceateterde her tarlii agik artiniia, pasaiiaBQa, or^iklik k^iia ve raal de|i?iiQii 
i^lemtensratpilML Basi tjerfjsilciter usuri jaUar a^tiklaii aceateJerde gorevteiM surditoiliglerdir. 
Ham Cevdet b. Mosa'iua, M. 1055-1098 jnEan axasmda y^ma asra yakm bir sure Tuiuislu 
icirlere terjieilcilik j?ap^i ifade edihiiekMir. 

GoitBia'aia teisbitteilae^S gom, daha sonra terasilci sajaaa saaiaa otsMe kaM^i igia otelci 
de bu tiir ticarietidrdikteie iatilnii^tii. B63'lece sarraf, ter/isilci v& otelci oliiiak iisei-e olu^an iig-lu 

19. Si«u?^ S.17. 

20. Goit4ia, s. 188; Sim;, 5.I8. 
21. 6otem, s. 188; Simc, s.18-19. 
22. <3oit4m, s. 230; Sffss, s.ld. 



136 

faktor, Iskm toplumuxida ticaret sekt>3iri3riun geli^rrjesirde ve ticari seneHerirt kTiJteratoiasirida 
blijiiiJi lol oyosmi?, Mem toptonmui tican imiiyex ■>?& ticari senetteria kijllannia atoiuMa asirtex 
sonxa AvTuparon 5?83ials.3.iabMiti Avzeye ^ifcaaTfu^tir. 

AyiTca, lajineti ewalaii tsiisimijnfi i^iii toian cllmu'^-puruts!' deniteri iktisadi ve Imkuld 
b6lgetexi diizerdeme forfiiiil ve iTiodeBerird Q|ietni-je biliiTiirdn; Tabiirder dorierM IsMm 
topltimuMa do|masi da, luyrmtx evxslan Istoi dw^Jasmda gegMi|i geligme tsiiM JjoxaTSuris. 
hu^k §:apta a>Tiixi]atari bir okj-dir. Nitekbn, bn bilini dali, Tabiirderden Ebu Said el-Muse>i?eb 
fle EbiiHanife'den beii Islam tDplumunda bilinmi? v^ bir bflim dali okmk. Islam huiLuJi dallan 
arasiridajieilrdatoa^tir. Dolayisi3?la serifitleri diiaealeme formjilejii de dejaiiebileri pvmt kDausii 
i&. mtictBhit tato3i}^;T3laid8ja ben filali Is^ayiaak kitaplamida "Kitabu'j-^iijrat" ite "KitsM'l- 
Mahadir" v« "es-2icMt" veya. "Kitabu'l-Kasa" adli boliijoilei-de yex atea? ve burtua >TamMa 
miJs^Jdl eserter liatode de telif edilmi^tir. 

Ilrau'^-^urut kimplanam konusu, her tiirlii aJj^-vexi?, sshm, Mmg, kiralaixia, Mbe, 
pMiet, ^fa, ibit, kefatet, havsJe, saoKma, rehia, ikrar, borglsiraia, odeme, sijJh, vakif ve aiaai 
ilji3?a etrjoek gibi muamelat hutoiJai ile ij^ili komiilan mreira rfiodelleii ve evlenme, bo|iaririia gibi 
miimakiehat huloibi (Aile Hutojlm) fle alakali komdan ile di|er Isasai konuJan diisenleme 
forraijlerird olretfiiiektir^^. Islani toplumurida bix tip huJaM ve ticari belgeleriri j-aj^m halde 
b\3teidu|imdan olsa gerektir M, "Islam Hekukmida AMtleri DiJEeideme Foimijleri" de 
dl3?ebilece|irrii2 "llmni'p-pmiit" birbilimdaliolarakdolmu^tur. 

Katip gelebi'fliii jsaJdettigine gore, bu alartda Mutoxfimed b. el-Hasan e§-^eyima. (v. 
189^804), Hilalb. Yahji^b. MiislimelrBa3ri(v. 245^859) ve EbuCa'fer Ahraed b. MubanaTied 
b. Seline el-Esd! et-TaMvi (v. 321i*933) gibi biiyfik Islam alimJeri, gejiidi ticari ve tozai 
belfeelfiri dBsexdeme usuDeJOJOi korni edinea Kifebu'^-^TJilit aduida eserler te'lif etrrd^lerdir. 
Kesa, Ismail b.Y9]i3!a.el-Miiisem<v. 264'877) ve EbuZejsl Ahmed b. Zejd e^-gyjiMgibi Ishm 
ato'derijoiri meskur koxuilairk ilgili be^^eleri igeren "el-¥esaik" admda eserler rriejTdaria 
getiimeteri de bu tosiasu tB'3'id etmekMir^^ 

A3aica, HTJsa»-imuddia, Omer b. Abdulasis el-Buhari'airi (v.536.'1141), ssasdi havale ve 
sijftece komistmiadegerlive detayli bilgileri igemn " el-Yaldata'l-Hi3S8mi]?5e" adh eseri de bu 
konoda jasilmi? degerli bir eserdir^S Kesa, ^emsu'lrEimme, Abdulaeis b Ahmed el- 

24. Ksdj <Pefel>i I»199§^00. 



137 

HilvSni'iom (V. 456/1063) "el-Yakiat"i '/e TaMr b. Mumd ei-BuMri'im (v. 542/1147) "el- 
Viadafi da bu alaMa telif edilnii? oaemli eserleideMic^^. 

Tahavi'nm "Kitabu'^-^m-utu'l-Kebir" adli esejdrd Ingiliacej'e c-evirea Jeaaatte A. ^¥akm 
adiMaldlagfliz bilimadaon, Mtabm admi "The Fmiction of Docimien^ In tslmmc Law (Islajii 
Hukiitoada Belgelexia Foalisijoim)" ^eHMe tercwie ederken Mmbm koausmiu da "Written 
Docraoents In Istemic Law (Mam Hukukm-ida AJddleri Yasnm)" ^eMinde isiinlendrani? ve 
esem gin? boluamnde de "^iirat" dejTOiird, "saodeller" dij* tercwie etm^tirS?. gu. halde, 
K.ifebu'^-l^'arat, "Alddten Yasma Modelleri" aalanmia geiniektedir. 

Tahavi, "e^-ginttu's-Sagir" adli difer blr eserirdn pek gok jigrinde akidleicia dusenlennie 
foniftlillejilm tesbit ederken/ Eb« Hamfe, Elxx Yusuf, Uvhrnmitd ve Ibn Ebi Le5'la gibi basi 
islam liukiikeiilanna gose p\i ve-s^a bu ^eMlde bir M;^m j-asibnasHun uygmi oMiigu.. Siifer gibi 
bir talajnlslanialiniJieme gore de boj/le bir kaj/dm duj^uiiiaesinin iiygim otoa»ii|i ^eklinde baai 
tesbitlere de j/er vennektedir^s. Bii ifade ise, "pmiit" ihYiinin o donernleide ne km&i y&ygm 
oldulmui gostemiektedir. TaMvi, "miditsJin emri fle imiM, onu liEeiixuie boncu bidunan bir 
kimseje yasili havaJe lie havate ederken bii havaJe iplernim oaet olarak poyle foDimfee 
etrnelidir" denitektedix^^: 

"Ipltu, bej^ede adlan 3?a2ili tenikleim jiehadet ettikleri bir senettir Id, A. . adn^idaki paJus, 
B . adiadaki p^hsi, pu tadhli ^ek geretince bomjlu oldu|:ti ^ii nitelikte bu ksdar atei ile C 
adnidaki ^alisa sahili bir M^fale ile hamate etmi^tir. " 

Bu formulde dikfeat gekilen ikinci bir hissus, ilk hukidd miMmete ile havale i^ieixdnin ayn 
bir beige ile tamim ediJjQiesidir. 

Seiahsi, "el-Mebsut adli" eseiinde/gok eski doneioQjeie kadar iaenyve bij^miku noter 
foaksijionmu fcra eden ve ihtisas disiplini olsa^ Kabul edilen "Itaiu'p-gurat" hekkirida: 
"llrau'^-^iara.t" xesmi be^eleii diisenlenie ilrM olarak hem en onemli bilhn daJlanridan hern de 
en huyuk sanatferdan biddir. 0^'»kii her tiklii mm, hukuM ve sijasi bejfeerdn dijsenlenmesi 
"Ihna?' ^vmt im foDnlid ve oigiileririe gam jiapihnaktadir. Bu gok onemli bilirn dalinda ilk oruce 



25. KsJCip giMa, JSmm. 

26. ICsJtij <P«l6M, 13/2000. 

27. Wakitt, Jfea»att« A.,. TKa Fvisdoa of Domim^ats ja iskmii? Law, H«w Yotk 1S72, s. 1-2. 

28. TaMia, ia?<)3. 

29. TaMvi, ffi?93. 



138 

Ebu Hauife kDau?mu|i ve kendisi "IlimV^-g-urat" ite i3g:il esaslan ilk olarak Uydii eti-jiekte 
l-^rKesi ge?3Qii39tir" 30 jeJdindeM tesbitim orta3?a fo3.TmakME-. Ancsl Nesdi" (v. 279^31 ) "el- 
Miicteba" adli hMis dseriride, Imaini Ebu Hanife (Y. 150t'76?)'deri e'/'/el, mbm Imajiilaimdaii. 
Said b. el-MiJse3?3?eb'm (V. 93/7U) raudaxebe, 'iaan ve miifa'rasa pirketlemu kuiTjia 
protokolmum rs^aemi asuiimii aenklayaii biier omek venii^imi imklebXiektedir^i. 

§u halde, btiti-ta bii aakiJIlerderi axda^ilijcir M, Said b. el-Mlisd3?5'eb '/e Ebu Haiufe 
doneniiMe, ym. rmMi ¥111. asinda bite, belg:eieri difeeiileme aiDdeEeri, Ishm hukiik 
Utemtliimide y&mi abii^tir. Hatta daM da ileii giderek trnkiiki v^ tican i|ileiTii&mi, saliabe 
^gtuMifift beri ts^a^ik editegeldJkleme bakarak dokuiBaa-itgr i^hmknii saliabeler dorieniMe de 
mevcut oMi.#mii ifade edebilim. Niteldi-A, sttftece to bono senedi gibi ^/asiJi iktisadi beige 
faktoiiiixiim ilk Isiaoii toplumimu gerd? ?:apta etkiteaofisiiie binaen, o doneiioieideii beici bu 
vesikaten dijsenleme ke3tfi;^ti tjaemide oneaile dmuidutu gorulniektedir. 

Beraat-i SulMiijie denileE msm belgelerle beraber suftece, sakk ve rak'a ite simsax, 
sairaf , esnaf ve tilccar defteri denilea gajai lesm her gepix beige ve vesika gok esMden, beri 
Islam loplimiuMakiillaiutoakmjdi. BmilaMaaMmimlsm'amabelirteiabelgej'e "kimbul-Kadi" 
ve3?a "sicii", taocallar ile ^aMtierin ifadelerixd ve di|er htikuki be^eleri i^exen dava doS3?a3iaa 
"maMar" ve iiiali komilar ile ilgili medenS (pahsi ve ticaii) mmaieleteii levsik edea belgeja 
diJseriJeiiQe usulmTe de "pm"«.t" denfibioektsdir. 

Bu kDaukidaa bMm niedem da^lar ile Md ve ta'air cesalan gerektiiea sug isiiat davalan 
ile alakali olarak mahkenieleide tutuiaa Jter iMii i^leaii yosma. vsvlu "Kitabu'l-MaMdir" ve "es- 
Sicilkt"; evteanie, bopiarinia, ^-mn^, pirket, icare, havale.. kefalet, ikfar, rehin ve siiBi gibi 
galiister aiasinda japilan lier tiirlu medem ve ticaii ipleriilerie ilgili beigeyduseiiteme itsulu de 
"Kimbu'?-§imi«" baglikkn aitmda tileximi^tii^^. Hs. Omer doneniiade tatuka divan, btitm 
asker ve memmlarm isiai, gdiev ve joftaa^iamii igexea §ok oneEsli ve b1x3mk bir j^aeiii kMiiktu. 
SatuTQi, lehia, ikfar ve beiizeri muar/jeleri tsvsik etmek ii?ia dfeenleiien seriet (sakk) ile divdii '/e 
a^Mar gibi be;^efeiia hepsine de hticcet v& vesika denniekfedii^^. 



30. Semhsl, SXH7i6S. 

82. H«sai, Mfessrua, Vtt'54- 56. 

32. Bak., S«raist XSXP16?j, 207; F«Uv&-^d HiaJive, "Eiiaiml-Msaiaijr ve's-^iciHaf W160, "Eit&bu'i- 
§w&", Sni247; iba AJiiiD.,S<iMul-MwMar V;35i-436. 

33. Ba. iU»iMa, Se41u'l-MubJt&r:,?;359. 



139 

B. ISLAM TAHlHlHDl KULLAMILMIf OYMlTLl E¥SAK 
NlTELlGlHDEKl SENETLEr 

Kjw^m ewaJmi MMan ewel Ishm m-plmnrnds. kmml&iima. dsir bs^M kesirt deJiUer 
daM vaidir. BudeMer daM si^^iade sarrsf ve tScMem f©]?* temsilcifemm eliyle ortaga^ Islam 
cofiafj'asmda XiJiBaralaB toelgeteidir. Bm-ilar, saK3m'd-de3'n = .ila (boriiO seriedi) svfwce 
« 4r ,, : i,a . ..i> (polyje), i»i^ (bexika ^eM), sulutal-besad = ^Uj-JI wJjX-^ (eratis. 
senetteri) ve STikTJkii'l-eisali = ^lj^."^^l <^JLa ^ Oma? istiWiak peJjten) gM seiietteidir. 
Ajaica, iiiaUjeraeteide kuJlaruieai ve vadeli aJacaMan igdmti senet mteli|ixide basi "M^bu'l-Jsadi" 
ve "mM&£" demten HtsJaM ve msm be^eler iJe daha sonm ticaxet gmidejmiie gixen to seriet 
niteJiliai ig^ij^axi "^:ir, kuyoTiisu v© simsox defieri" de bu jneyarida sitoeditebilr. Islam 
litsratfliiiiMie jner aliTii? Kiyrnedi evxok rdtslliruie M sertetter Imaonda genel bi^i Baniin Boltode 
" IskiiaHukulii Agisirdaii Ki^so-jetJi E'/xak Tasnifi" aim ba^ligmL " Islam Hul>aT]i'oM& Yer Alari 
Seaet Qegitleii " alt bajlJii alta-ida veritoiey-e gali^ilscaJLtir. Burada MIM delfl olaiajk. byxdardan 
blrljs^ taaiesMft ort&ya ^ila? feiiM, cografyasi, toiltexam bigiiTd ve toaksijuDrdannm tesbit ile 
>ie.tineceti2. 

1 . SMmce {Police) 

Polige de denilebiteasMtece, vg ki^iaxasirida ceieyeoa edea, havale iiiteliliftde bir senettir. 
Co|iita "sefatlc" olsoa "siiftiece= ^-n'ia, . * " felimesi "mtiWiem" anlaiimm gelen Farsga "stfte" 
keiimesi ile "^y" axdamma gelen "^ih." laelimesindea olw^aja. Amp^aJa^tmlmi? bir kelime 
grabudTir. TasiliborQ Mvatesi" demeiaii^''. 

SMtece, ilk samsidaida 3o:^im ya da beneeri bir eMi^edett kmtatoak ijija, aJacaktaun 
ba^ka yeide oturaa dostmm veya terjisilcisixie oderaaek vz&m, bir tacirin ba^ka bir tirirden 
Sdmii? aMi|i iiafcLt paia kas^ililmia vardigi bir seaat ^ekliride ortaya gikau^SS ^^^^ soma bir 
mubaiele axaci otexak ki]i31ariilma5a bajlarcoa^tn:. Niteldm Hicii 1. jliEssibri ilk yansnodan 
itLbacen SaJiabe arasiada sfiftsce olarak da adlandrnteii police ite bir takim miaamalalemi 
3i!apiMi|i¥ehi3kiMai5idaridatmti5Mitxb2liiTriiektedir. Tabmdea. iLtt'iom rivayiet ettitiae goxe^ 



3^. Q&Hmam^ W355; hn Abi4ia, B^Mul-MuMdr, ¥i'350; il-Bd^erti, Ekmeluiim Mu]iamm«:i i. iMmvA, 
35. anHUmaa^ W353; iba Abilm, 'RnkMl-MnMir, Yi'SSO; d-Bsifirtwl-Harzemi, W355. 



140 

AMulM fbE Ziibejf, Irak's ticanet ^Apmak iteere gideceK. olaii MelLte'li ijcirterdea, KeMi 
<atepleri iiseiine dirlBriiiemii ddiia^ oiarak alir, buna kariiilik, Irak'ta bulunaii karde^i Mxjs'ab 
b.Zlibajr taiafiMan keridileilria 5denece|me dair bir senet miato ederek ordam vemdi. Mekkeli 
tiicirler de bu senedi Irak'ta bulxman Mits'ab b. Zubejsr'e ibras ederek feridisinden pajratoni 
alirkrdi^s. Kesa Ibn Abbas, KCtfe'3?© gMecek tacirlerta. gtoit^^ paralaiira, Meia^e'de nakden 
odim?! olaisJi alir ve kaipil^mda Kiife'de 6deiwj&k Hz&m, sitftece y^zvp verirdiS"?. Bu i^leMer 
biae gore, poligeden ba^ka bir jsej? de.|ildir. SeraJisi "lialkirt sMtece ile musmele emiesi o 
2aa:aadan gmilbiiijse kadax devaja edegelen bir ola>Tdir" deaiektedir'®. 

DaM sorira SKftece JJe riiuaniele yapmak sarraflarm omirM i|!leri arasiria giiT/dgtir. Sanaf , 
tacMen aldi|i nakit pam kar^ili|mda verdigi suftece ile ba^ka nienilekette bidmian teinosilcisi 
kartaliyla paiBsnu taciiiii kerdisirie, '/eJaline veya alacaklisma odetir. Sanailaim bu i$lBm, 
b\jgim baakaJar aiasjiuia cerej-ari eden bir Mvale i^lenii gibidir^'^. 

Goitein'raa naMetti|iae gore, sarraf slifteceleii'^o jjg. odemeJeide bulmwiak ve ticaii j^leii 
SfOTtttBoek, iiakit para ile aiuaniele yapnuakiaft daha giiverdi ve daha jaygm bir bale geto^ti. 
Nitekira, Ceruaa belgeleririden XL jnicsjda ait bir belgede poyh bir vakia jer abr^Mu:: 

Iskenderi3?e'de ikamet edea bir &ir, Fusmt'ta ikajDoet edea Ir&s b. Ynsui admda bir 
samtkaiajasdigiriiektupm^xmlanso^/terjiiptir: "Oserinide bulmiaasanaaitborcumu, naM para 
oterak bir ixdsafir ile goMerdi»i. El;:irun selasiaetim dilerkea sliftece ile i^ gorea herJiaagi bir 
saiiaf ile bulipm iiTikaiffioa olixM^iMaa bu 3?olla saim mkit para goMerditim igm de osliir 
dileiim'"'^. 

Muhammed Sirac'm ¥MiBr J. FischeE'den aakletti|iae gore, Ahvas'daa bepbia diaarlik 
bir sliftece, Batdat'taki Halife'aia validesirie goaderitoii^tir. Kesa Abba^i EjraJet idaielea de, 
devletia degi^ik bolgeleiiadea topMJklan '/eig i ve liarac gelirlerM sitfteceler ile Bs^dat'ai 
nierkes haeinesiae goriderirleidi. Nitekim Misjr ve ^aja E:^ederiaia mal i^leiiadea soroMni 



37. Bftykskx, V«52; ^eylm, 32610; Bmiid, l^Rm?; BiiEulam*, d-Mi^ai, M390. 

38. gersisi, SW^S?. 

39. Sbk, s. 24; Goiteia, s. 232, 

40. Eeidm kasaiMlm^ gdi%, Jb'wiMyii s^^eo^krd^ia. £ia.si$, liioEika peki siteSptkii/aki sarmflarm mkakni^Iir. •viiiLku 
siift««6, sitml^iu ma^'us ol&Mi^ gi]»i &ym. Ml^ ii^ia. & kulkulmaz. Am^, samIMm ^ $ilfte««]|«tl 
kvliasma]an maslniliw. 

41. Skm, s. 24; €o&«i&, s. 243. 



Ml 



Mb. Isa, MBH^da vei^ioto3}itDpM]|i5i1iE}Liik5«dil3mdiiii.m naJsit ohmk. <ie|il, slxfteceler ile 
Ba|dat'a gorideimi^tir^^ 

Butto bu tsiiM vakmlsx, tKaii scnetlexden oton stiftece (poli5:e)jain. ilk Istem toptaniuMa 
bilixjen ve kBllaxiiteri bir seitet oMu|\m\i gosterrnektedir. 

Bu gengeli ka3?dedeii mussir bati tsiilijiJeriMen bir digeri de ijidii Fiansxa Tanh.?:isi 
Ferrtand Biaiiderdir. Yasar, "Maddi Mederdj^et ve Kapitalism" adli eseiirtde ?u gergeJderi diie 
getranektedir: 

"Kambi}© seiaedi de, gift jsordu defter gibi ilk elden. Ital5!ai\ ^ehirleiiri etldsi altmda bir 50k 
3«ie j'aj.ildL Ajnaacabadahadageiilerdenmigelij'oniir? E. Ashtor'agoie Islajoii sijiiece, batiii 
kambi^ sejoedine bercemea ve huJiuki ^mpisi bakimnidan buyiik olgiide farJdidEr. Oyiedii belki. 
Asm. muhakkak M Avmpa ksmbijio sexiedinden once mewiit idi. Qok erken tarilxterden beri 
Islam dliajsasinia MrMa ve pasarkona seji^aliet etmekm olari t^ysa. tScirleri, bir miktar parnji 
sade4;e bir ksigit pajogasij'Ia iisak yeihm transfer etDoemri bti x^gvn 3?6xiieiQDd3i]Be nasil dikkat 
ebiierni? olabilirler? Kambijjo senediim Islam'dajfi gelen bir odua? oMut^ bana niiditemel 
gorojaiijfor*' ^^. 

Bu gerek^iefi vorgtjlayari Braudel daha sortra j^mdan da ilave edijsor: 

Islam' da isim bir gegmi^i olan mtidarabaji (commerida) (Pej^amberia laeMisi sengin. bir 
d«l oiari hamjm ile bir coiTrnwada kmniu^tu.) Ital3?a*da aricalL XL ve XII. j^jqUarda Hanse 
limanlarmda goimelde p^mmymz. Aj^nca, A^ntTipaxim dogudan aJdiii aimagantex axasirida 
ipek, piriag:, ^ker karxa^i, kl^it, pamuk, Arap rakariilan, abakiis, Islam vasitasiyia jj^niden 
ke^fedilen Yimaui bilimi, barat ve pusiiia gibi peyhi gormek miianklJnilir. Mtsliiimsii €jcirter, ea 
eski devirlerderi idbaren Avmpa'da riadiren goriilen bir itibam saMptilsr. Hal boyle iken 
Avrupa'nm Islam ve Bisans ^eWrlerine ticaietteki girakblmm sontmu gosterea bir tarili segmek 
2ormida kahssak, batmm bir lies daha altiri paralan darbetrjaeji© ba^ladigi 1252 tarihird 
gosteimek en ijd Milrtir. Bati kapitelisminde (iktisadi j'a^aminda) idial kokeiili hei^ey hi^ 
^tpbesia Islam' dan. gelmi^tir*"^. 



43. BmsM, s. 150-151. 

44. Bra.«dsl,s.l51-157. 



i42 

BasilslairiaiiagtETiiaacilandaGoitem, Walter ve BiaMel giM tosafli Mti arajtaTaasilammi 
gdiij^uiiu p&3?ia?aiak pmm ifade etmektedirler; 

SMtece ae muajnete yAprjimimtesaiiMwe liuli-uiku ilk olaxak IsJam toptonuada goriiiiili^ 
ve en as ij? asir soma, 6x»ce Iskin ticaipet merJsesleriyle. siki Ijir ilipM i5?iMe bTjlxmaa Italya'imi 
ticaret iitterKegletiiie daM soara Avrupa'nm d^er jiiiiemieKetteriQe gegmigtir. Bu r«eidenle 
Avrupa'mn suftece ite ilgfli hukuki diJserdeaiesi, geni§: ol^Me mMumoaii tacirter aiasiMa 
yajgiE oteii ticaii teajoiiiil va Islam Mrale hukukmidaja etJsMeraioijtir. QimM, sUftece Yin. 
.?62>iMa Ishm toplmmmda kidlaruidii;! Mde, ancak XII. s'ijisjalda Itadya'da ve X¥I. ]ra23alda 
Irigiilteiie'de kuHaroJiijajatja^teionj^m-. Ayxica, simece i^lerjmiiriteriM]ii]iku]d:K.a5?i-ia|iolari borg 
havalesi, Roma hukiikunda bilmmemektadir. Borg hav#esi huktjiiai Islmi hitkiikimdan. bati 
liukuJumage^tiligibimiJKiarebe (emdk sermaje ^ickati) 3iuJi«ku daM IrigEtere taiafiridan aacak 
1391 taiihmde kabul edibioijitir. Kesa 6nemli bix Bati tiUiesi olan Ingtttene'nin. Selaliaddm-i 
Ejyiibi Mmz Myam Ikaa onmi adira ^i^mi "SaMin Titie" isrmMe ^eni bir optiir vergi 
kainmu ^ikarmasi da Batirim Islam htjkukundaii her fnsatta bir p&yhi almakian gekixmieditird 
gosBnaektedli^^. 

2. SaldtMaeja (Bono Seiiedi) 

Bono saaedi dijiebilecelimia diger bir beige de sakkujddeya boi^ seaadidir. Sakkm, 
biipnkt baaJ^ ^eki ile, ismi beaserligiadea bis^ka, bir ilgisi yoimM. Sakk, Turkgedeki seaet 
ka393li|idjr. Qiinkii, o gtmkii literatiMe kuBaiutea "sakk" i&ywax; sati?, rehia, ikrar va beaseri 
liiikiikiiiitenileiive bui^temlerdeadoganliakve bor^lan temsil eden seaet belgesi'*^ aidammda 
kuUaailmi? Jrakiiki bir tierimdir..Boao aitaJiginde oiaa sakk seaedi, iki kj^i arasaida cere3?aa 
etraektedir. Boao posissoamida oMi ¥e paraja teaisil edea b\i sakka ayai zaiaaada "el-TiiMe", 
"sikru'l-hak" ve "kubale" de deaiJif. Nitekim iilide, vadeli satilan maim, bedeliai taiasii edea bir 
seaet oMak Muajkridili"^^ gibi semen (bedel) ve mttenmieni <mal) de igeren Iiukuki bir sertet 
oiarak da mil" edilmektedir^^. 



*i5. Siras, s. 28-29 ( HoMswoiti, A HSstory of Es^Msi. Law vol. 2. p. l?9'&3ii Mijfea}. 

^j . U& AiMJa, EeMm'l-MiiMa', ¥i'359 . 

47. ^iTraaa, V/217. 

43. «l-H2yi;«, ibrisijym, Hsif iv^HlM ab. EsLVSji'l-Elbrar, Kaldne: ty. 1313. 



W3 

SdlikuMeya (tono) rdri v& >ldhyi3iyh. kijTrietli eviaJmi ilk donem Islam topliu-Am-ida 
kuDariildiimi gSsteren gsMt olaj^laonisii feiil Hicii Tstorini tesMt ol&y^lii. 9o;?le M; 

ttoEsir'iririakletttlme gone, Hs. Omei-'iriHiMetLdoaeriiirde, "^abartajnidaodeneceli " 
;.3a2i2i olari Ik saOdari (torio seriedi), i^eiilirdri oderiJiTiesi iQiii ii&Misim mtiM. eWiesi tkeiirye, 
H2. Oimer, "gelecek l^absn mi? jciksa gegriiekte okn $ahm rm?" dryie j'llim soiTiiu^tui. (Qijrtkiii. 
seaette mill olarak jtI de|il, sadece aj? j^asili idi). Bmwxi useime, H2. Or/ieistaiiM tesbit edecek 
bir pma k«rdiL ;?ijia.da Rmm tali'mi, Sasard tekvim gibi taikTOXilemi kabulii oneilbTiesirije 
ragnnett, H2. M'rdii; Hs. MuhajmrM'm (sav) Wcretird esas ;alari bir talLraiiiri tobulii He ilgili 
oneimesi ^TODSca U3=gim goriilmu^ ^m hoyhcd Hicri Takvim kabul adilmi^iic^^ 

tpte, BtiM bir beige olaM: bu olay, ilk donem Islsxii toptoTiimda salskujideri gibi borsg 
seaetletinia lesmea kiJiIteroM^a-a tescii ©den orte/jiM bir vakadir. 

Fikih kajToakfenMa 362 konissu olari ssJsk, j^okanda belirtilditi gibi, geael otoak bono 
rdteliliMe bir seaettir. Qiiakii, hep iki ^ajijs aiasindaki hMkiiki ili^kiyi ^?e bu ili^kiden dogan 
borcu ten-iSil edea bir seiiet rdteliiiade gorijtoektedir. Ba^ka bir de>1]i]rjle Axapgadaki "sjaklL" 
lliirkgedeM "senet" kelimesinia mm-adifiiir. Aiicak, bugijuakii gek seitediae de "sakk" 
desQitaiiptir. QmM. da borg paiaia tenisil edeii bir sertettir. Bn aiada ?mm da tesbit etniiek 
geralor: Amp iktisad litjeratucriJMe bajoka gekine "sakk" degil, "eji-^ik" derdlmektedii-SO 

3. Saiinf Smkialaii (Saxxitf QeMeii) 

Sanaf ^M dirv^biiecettrnis dJier bir senet torij. olan "sanaflsim ralL'aian" da bardsa ^eia 
po2is3?oroj!nda paraji tenisil eden sexietlendir. DaM sij^ade sarraiTar temfiridari dliserJexidiii, 
odeM^i ve sarraflar arssixida tMavlil etd|i igia bu pekilde adterydmtoiijtir^i. 

SarM rakaJan, iliti«.'% ett^i ^aJaslaim sayisi, bell nitelikteki muhatap ve havate 
•jQitel^iadeki i^lem a^isirdaa barika gektetine beiisejcrjektedir. QteM, sarraf rakssmda muhatap 
ger^l olarak bir saDBfor. Dolayisiyla sanaf rukasi deirtek, sarM geki demektir. O gteiia 
©ptoiuMa tBdavtiiti en j^ajg m olari bir senet tliirMiiir. 

Hx^kim Goii@iB'idn belirttigirie gore, sanaf rok'alan tsdavtdimim, ortajgiatda Islam 
elsonomisinia ticari senettere dajsaMiimi onaj^a ko^raaktstki isbat rolu, siifieceleiiri bu Irceijsii 



49. Ba Esir, d-Eamil fi't-Tsdi, Baym, 1982, 110. 

50. es-Salfe, s. 124; tml, 1111% d-B&'li, s. 27. 

51. Siras, s. 30. 



144 

ispaflsaim roluaden daha etkin oton^^tur. Qm±.u, saiTSsf rakalan M teaiiiultiin, Jialk arasmda, 
osellilde tliccarlar arasE'da siiftecelerden daJia >'a5!gEi ohmsi, om^al boyimca Islam 
eKoaomisiaiE ticaii serietler ekonomisi oMi\|miu tescil etaii^tii-ss. 

Ayiica XI. yiis>ila ait basi belgeler, Qekleria saaiaa sanoaa. Islaiia e-yaJetieri arasiMa, 
bolgeleraiasikiJDaiiiMilmigostBiTiiyeiktBdir. Nitekiixi, Fasli bir taciiiii ticaret deftemde goj'ie bir 
olajan JsajTiedMigi tesMt ediloa^ttt^-^. 

Bu &ir^ malm \ik Im^am LasMj^e'de (Siirij-e'de W Isent) diger t)ir losmimi da "P^e'de 
satip bedeM bir boluMiiinii pe^ia aJir. Kalaii bollini igin bor^ilulan onu kendisiiu i?:iri 
dtEeritediKteribirersanafc-eMyte Fustat'taCMjsE-'da bir kea^' oturaii iki sarraia M'/ale ederler. 
TScir, bu havale ile saiiafm binnden 13, diieiinden 27 tam ve halis dinar tahsil ettiiird defteiine 
not etiQii|itir. 

Kesa, basi arapuriioabsm gore s&tm bidsi, XII. jHisjalm miMi tacirlerinden olan Ebu 
Zikra':j?a goMerdigi t^. erdib^^ bu|da:^-i smp senediruie, Ebu Zikra'rya bi]!gda>iit bedeli olan 
6.75 diaarni odenmesi i^in «alu bir sarraf olaa Ebu'l-H&3?r Hi^ar'a Mvale ediliiiesim istsmesi 
userii©, Ibu Zikia da iJgiti seriedia sag alt Mpmim^ "om. (hmMm) bedelini ode" yasarak altmi 
iEnsalajap v^nai^tirSS. 

Bu okyia diiisealeiieri seriiet, polige-den b«^ka bir §&y otoiMili gibi seriediri sal-iist 
ko^esine "bedelini ode" beyam da bir ciro oh.yi6.u. 

Or^al Islaai toptanu aiasinda Sarraf gekleriyle nixiamelebrin 5^3^m oldugunu gosteren 
olaylardaa biii de, Miihaj^iiXied Siiac'm, Atoned Ernin'in "Zuhru'Hslajia" adk esemden 
nakiett^i pxk vakiadn" Halep Enml SeyfiMdevle Ba|dat'i 2i3?aret ederkfn giali bir kij^ette 
meaiteketiE durujiiamm iacelejneye ve halkm yonetinie kar^i nabsim 33okMnm3?a gallon". Bu arada 
siyaret ettli bazi ki^iler, kendisiai taannadiklan halde kendisir® biiy«k ilgi ve ikraiMa 
buluamlar. SejtfMdevle de Bstdat'tan donerkea bu ki^ile-re B-^dat sanailaiiridaa biilrie Mmben 
1000 dinarhk bir nik'a (ka|it ve deri pax^asi) yssi^ verir. SaiDaf da bu ruk'ayi ibras e4en bu 
yj^i^m Mtmu gerekea 5den^3a >mpar ?e sornialan lisenne kendileiine nik'aji j^asanm da 



§2. GolteJJi, s. 245. 

53. 6oit«m, s. 242. 

54. Bir er^ji 150 k-^Mi l«ir tati lirimi&.TsM ti6iatmui.4& kxillajahr. M-M.'cemu'l-VasJ)t"«'iil>"m4. 

55. <3oft4iB, s. 242; Sims, s. 21. 



145 

SejfMdevIe oMiJlmiii bMiiii^^. Bu iki oky polige v'e>'9. ^ek ola>Tiia somut taiihsel laxatlsi 
oMnKlan kMar, bugmOdi cto olajira da aMnsn. onieMerdir. 

4. SlificiiSLiL'l-Besal (Emim Seuetlexi) 

KijTjieTJi e'-^rakm BaMari oxux- Ishm toplTmiuMa kiilkniM^iim Am di|er oneaili bir delil 
lie erntia serietteri liljkmtoie olaca "emtia feJLleri" derdleri seiietteniir. Bn sencetier, risJdt paradart 
sij'ade, rMk >'a da i?i teriisil ettiWeri i;m bir tarafisja istihkak seiietLeriiie, diger taa-aftaxi da emtm 
seaetleilae benseriiekMirier. Bu gekler MilorMaa (sMtecede oMulu gibi) ilk tart:^ffiiaam-i Hicri 1 . 
yiJEj'jJm flk jiaasirida sahabeter ax^smda ba^lanxjasi xiedenij'le tarb^ma, pek ^ok MAis ve fikih 
IsaynaiEida jer stou^br. 

B\iriadair InMiaiMsJik, "Mwati." adk hadis esermde 911 dhxyi riskleb-Aektedir: Mensmi b. 
HakexA'to Mediae valiligi dorieniiMe saMiri el-Car deialeii jmilnde Mka ventecek m'am 
ksjq^ilifmda, deviet ^-afmdan ^ikantexi ve veritecek eisakm (t&'ajTim) ciosi ve miktan y^ih 
bulimaa seiietter (suki]!ka'l-ei2ak=ei2ak istiMiak senetteri) hak saMpleilaa dagitibrii^tir. Hak 
saMplexi de^ sexiediE mxasll ettigi ei-saki teslim almaddri, kendi axdJamuia saxtattemuoa abrjor 
satDiQim3?apjnim3!ab8s:l8iiii?la3Dair. Aslmbdaii Zej^d b. Sabit, bir bs^ka salmbi ite birMte Mewaa 
b. Hakem'iJahnsixiraria^ikarak, 

- YaMerroa! Serifsisliabg-veiigicsiz mi g6ra>Tors-uri? dediler. Meivan, 

- Alah.'asj|iBmm(b63?lie bir^teii), nedjro? dedi. OnJar, 

- But senetter var ya! HsJk keMi araJsnrida alig-^eiipird 3's.pi3=or, serteHeilri rn'mii ettiMen 
ersala teslini alniadaii tekiar sabjortex, dediler. 

Bvmm. feem» Mervaii, sabim immrnhma goriderdi, sabim mBmxoMi da but m takip 
edeiek sablan s&mH&n abcilardaa akp tjekxar sahiplerine iade ettilsi^^. 

!?fe bu IMise de gostBiij-or M, Irrism MalilL dSriexQinde }a>inetli erxsk ciiisixiden oiaxi 
emtia senetteri bile gikanhiu^tir. Aiicak, jij-eceli temsil edext bu. ^eklaiia lemsil ettikleri 
la^secegia, tsslim sMmMaa sabJmasi, "Gida xjuaddesird sabri slan., oroi kabsetxrieden 
satmasm"^ hadisiaia WitomuTie ters dij^totii igiii, bmia kar^i tepki gosmilmi^tir. 



56. Sir&s, s. 21-^ (ibJoaet Emm, ZtikWl-Jslu., KiMa ty., IJlOS'Ssa Mkks}. 
5?. IsSyjk l. lass, el-MuvattI, Btip,, s. 526. 
58. Eiu DasM, Buyft: ^<m. 



146 



Kesa, wA.bdmre229li/'el-Mu5&xiXiief' &ili toils eseilMc aaHettiliiae gore, Wa Omer ?e 
2e3?d b. Sabit, emtkserifitlerirdri ilk sahipleri taxafudari tesilrn aGmirMaxi satiliTiSSE-da bir beis 
gonnszliea, mij^-terinia, senetleri, temsil ettikJeri eisaJa leslim alniadan, tefaar satixiasiia cais 
goimerni^lendirS^. Di|er bir sahabi olari HaJdr/i b. Hiaaiji'm da iXiaa^ istibJcali seriietLerim saim 
aldigi ancak, Hs. Omer'in onu, senedin temsil ettigi eintis.51 fcabsetmeksisin satmsliiaxi nwriettili 
de ris?a>'et edilsnektedii*^. Bu tiir emtia senetLeil ile diger JaymetJi evraJari iikla Yakxaxmmx 
tan^ilniasx, Ogijncu Boliande igleneceli igin btirada bu kadarla j^tiiiecelia. 

Daba sonm Osmmh. topluioiurda da ktillaraJaii kiyjoietli erraJi, aym ssariaMa bukuld 
WJccetolaiBkdakaibtdgoiTnau^tQr. Niielam, mtiiSisiraraistDmQacilaidan Haffl SahiHiolM, Hijjcceti: 
"Yade iJe satijt j^apaa do|iilu &ixia ve3?a Kara suretlyle para verert mufafeia, rrjahkenis siciDirie 
tescii ettixdigi sao? muamelesi veya iJjiss i^lemird igeien ve r/iahkejfne tsiafnulari teMisine 
veiHen serifit vej^a bono dijaebilecelir/iis bir belgedii^V^kliride taamiMiktari soma buna dair 
OsmaBli dowmme Qit basi tariM omekleri vexmsk^ii^fi'^. 

Son olarak bab teyriaktoMari Alia Briterdca Ansiktopedisi'rdri bti toroi ile ilgili 
tesbitleiiae de j^er vererek korta3?»i noktBhiadyd. pJi^ac^is. 

KarjQbi3?o senedi, idoslararasi ticanette bir Menie ve hesap araci oteiak ortajia. gilom^tir. 
Arap tOccarlaim karabij=D seuiedirie bexiser jioiiiemleri kulkicaMlan (M.S.) ¥111. 5nii2:)?ii3i kadar 
irier. Ancak bu senettem giiriimikde kuEaroten bigirj-iiyle yajgiribk kasaianasi, XIU. yiisj^a 
geia? gapfe di? ticareUe ugia^aa Mj^a'am kuseyiMeM LorAbardbx aisjiaiia olmii^toi^'^. 

A]BiaBiilaiaca, daha sonra kambi>TO serietterinia tarihi geli^ijcai hakkmda pu bilgileii 
veimektedir: Kambi]?© mektubmixm ko^ijOOan ilk kes Fiansa'da 1673 teiihli bir kaiiamaniB ile 
belirienmi^tir. Aacak bu ilkeler, 180? tarihli Firaoosis Ticaret Yasasi'rida berfflYiseriroi^tir. Daha 
soma 1869 mrihinde Almanya'da ve 1882'd8 Ingiltere'de yikanlaa ydSQ. ile 1869'de ABD'de 
5il5axilaiiDeierMKa|itlarYasa3ikaiTibi3»serieikiiriak^^ "nirkirjje, 1850 taiiWi 



59. iU)iwi%z2ak, Buyu, Vnil<®-i41. 

60. Ai4wr622ak, BxiyO, VIIIfl40-141. 

81. gaMOiogiii, Halil, "Bw^a Kaii Sisilkfiafe 1; ve Dij O&m^kr Ar^i Olarik "Kitaiul-lsix v« "SiJlTtsceW 

aiOi teiligi, Twkijfe iktis&t TariM Stamerkri {Ji-MialfirfTartJimabr) 8-10 Hkglrai. 1973 Mkara, Ha.e«««p« 

Uaiv^fsftssiTapalan, 5. 106. 

62. 6eidi? luilgi ijia Sal5iIlioPu'ii.uii aailm teiljpafi iak., s. 107-117. 

5-3. iicBaBritsmca. Aasikk>pe&i "Edjaiifo" mad., I»iD?450. 



14? 

Karitimiame-i 'Hcaa-et-i Benij.'e'de jer sMi kaiiabi>x> serieteri3?le ilgJl hiiktjaiten, 1807 miiM 
Fmasm Tmmt Ydsasmdm. aliijai^tii-**^. 

police ve ?ek giM seristter, ^M bakBmodari ibtidai sajaLaoak bigijcaijiie de olsa batudan d6rt3?ijs 
sere oru^e Islam toplixixnmda taiBariitomya bajlamiiii! ¥8 dalia soiim ban topkiaikmida p&M. 
^m\yle teKaniM ederek biiglinkli fomiuBa kavu|imu|it«r. Mitekim ka»ibiyo senetleiirda daha 
soiiraki doneuifeideM miiM. gel^rrjeleriaden so2 edeii meskik kajfrialslar, bi\ tekdjAlUtiri ban 
topliunimda ge-ii;ekte?ti|M ifade etsiiektedMer. 

Nitekiai, bu¥e daM soroaM doxiariiterde cereyaa eden borgkruna, ha'/ale '/e jfasili beige 
>3kylan ve biinlariJEerindeMliukiJiki tsiti^malar, bu gepit ticaii sesoedeiia ilk defa XII. yOsjalda 
Avmpa'da dega de.. oadaa don-be? yvzyil oiice Hiladi YII. jHisjolda Islani colraf^/asE-ida 
gor«ldti|unu agik^a gostsnuiuektedir. Aacak miiasir aia^tamaciiar, krjQTietli evmk hulivM gibi 
pek 50k UTiOdem bilbii daliam kaynagi olarak Bmyi Kabiil ettikteil igm, ticari semmmi m 
kullaoMjti y&m. de Bati oMiigu sehabEm kapibm^laidir. Islam kiUlflxuae ait eserleiia ban 
dflleitoe terclijiiesiyle A'/rapa'da nonesaiis haiekedaiaba^Miiibilii-UTiektedir. Ban, genek Hac-li 
seferteri aeticesinde elde etti|:i ilim ve- kiiltik eserlsimden, geiiekse EMM\3't8 knralmn? biiyuk 
Islam saedemjetmdea istifade ederek iterleme ka3?denTj^, bnra paralel olarak da hnkulita 
kadifikasjcm haieketterim gersgekle^tirm^tir. DoMrsOsiyla poaittf biluTiferia altj^apisi IsJajii 
co|iaf3?8ismida Islam bilgmteri m-afiMaa olij^turalmii^nu. Bn arada 3os]?al bflJmleiln, osellikte 
liukakun. -Kisnae-tli Eviak Hnkxjkn da daM- biitto dallanrim Islam, kayiiaklannda sistematise 
e4Mi|mi ve Isla3iico|raf3?asmdakullaruMi|u:a sdyteiioek mtmikim olur. Bnan teyid edea d^er 
onejioli tailM bir resJite de gndur: 

Bndonemde (YII. 3ra25iMa) irjsaxiMjanmbMmyoriteriyte msM eden Knr'an-i Kerim, 
ilk mimtjesipleiifti itifcsdi, ajiielive sJilaki' sal».da ne kadar kendim ballaiioi^ is^; sosyal, sr/ssal 
w. ekoaomikakMa da o 61c:Me kertdine baglai^iJiinr. O gimkli toplunimi anayasasi Mikminide 
oian Knr'axfc-i Keiim, Mklarm koroamasjoca gaiantilemek ve hakkm isban ve MenmesM 
satiamalL ^in ?aMt mmm, boicn jasiya gegincae ve relmi veime Imsuslanra knaniiiajm-iitu? 
gibidir. Nitekim Islamm temel Kitebi olan Knr'an-i Kerim'in 2/282-83 Mndajnene a3?eti ile 
veresi3« olarak yapilan ticari ijtemlerm, iki ^aMdin huEnanida do|m oterak diiseiitenecek yasili 
bir beige ite tsvsik edilmesiaai, o aiida btma firsat jjoksa rehin verilmesini '•?& pe^in yapilan ticari 



64. Axi&Bntmm., "K&mJiyo" m&L, 1SIM450. 



148 



l^lenilerde de ?aMt tiitotoasEU erjireden IMJmMi iie bor^Iaiinm MmJamim ana ilkeleri Dareini 
editoii^tir. 

AjiicaHs. Mutemmed (sav), mMtimardara hitaben: "Sisden biimis, serigiii bioxtd 3ia'*!%te 
ediliise havaleyi Mbul ei3in"65 dij* bu.3,nmTiii?tuir. Ha'/ale hakJarida okri bu eriiir, o toptoiim 
ha^^ak koirasmuia b%i saMbi oMiJtmu gostsmaekMir . Polige tiM kgrnbir^^o seBfiHeri ise cm 
i^ilemi gibi j^asili birer haraJedir. Di|er taaraftan tedaviile smiilan torn layjTifitli erraadar a3?ra 
samaadabiier itararbelgesidir. HavaJe ve ilacaim Mk&nieri ise detayli bir bipimde Idasik. Islani 
hukolni kayrtaJdaxirida kab. edibni^tir. 

II. ISLAM HUKUKUNDA KIYMETXI EYRAKIH H0KUK1 GELl^lMl 

Kijaaetli evxak, daha once degirdil'irjm gibi, ilk ddnem Islam toplummida toiHanildJii 
gibi, ilk donem Istem Huiajkij-oton aiasmda da lartJjitaH^ ve ajm sajjnanda flJi donem sa3ilacak 
ksdax esM ka3a-ialdarda dahi yei abn^tur. Axicak, kiyinatli evxak hukiilai, asbada Islam Ticaret 
Huliukmnm bir boliimt oldisluMaa dokji once, Islam TLcaiet HiolaTlumim taiumi, flgi atom 
}iayfia|:i ve illjeleii tesbit edilecek, daha soiua kiyiXietii evrakm ge§iD4|i hotoiM geli^rfie safhalsn 
oiaelUerle oitaj'a lioraiMalL EOj^eiemTiesiae pJipilscalibr. 

A. ISLAM TtCARET HUKUKUNUH TAHIMI YE ALAHI 

I . TIcaiiet iiiilLal.iiJi.iim Tasiiii: 

Ticaret Hukiilai, mev2ii hulmk kayaaManrida, " ki^iler arasiridaM, ticaii ili^kileri taxeifii 
eden bif osel ImIotIi d8Mir"^^jie}Uiaie tsiumlaiinrkett Istom hnkvk IssyDaWtonda bii^ok Islam 
Hukok^ulaxi tarafrndan i2ah. edixQektedir. 

Imam ^afii'j'e goie, "Alteh. abm-satom helsl ve faisi hsaam kibm^tir" meaUndeM aj^stte 
yet aiari "bey* " kavjajm, kapsam agisa-idaa farkli aiolamlan ifede etrjoekte ise de en do|m olam, 
agik delil geie|i olaiak istisna edilmi? bej^'ler di^inda, ^iraflaim kai^ibkli nsalamia da:^insii ve 



65. Btiiari, Hkmb, 1, 2, 10; Timisi, Bup." , 66; Ifessi, Bup.', 99; Eiu Dacral, Bupi.', 84; iba Ma>», Sailakat, 
8; Malik i. Ems, drMuiratta, Buyu', 84, Atoed 1». Hajaiel, 3/245. 

66. Bilgii!, H«ei$, Hukvk Bd^kitgisi, Hijikvk'v.s. T«m6l ilkd&ri, Askam 1983, s.ll4. 



149 

hukutoea cm. olari biituri aiiiTi-satmi gegitlemid igeixfifikJe '/e ontoiia rnubali oMiildanra ifade 
etraektedii^'. 

Biuftlaxdaa Cassas da, licaret kavramirii ^oyk kali etmaktedir: 

Ticaiet kaviaini, )m: smacma ^rojoelik jsapilan. hWxa. mszh aMtlieri ]£9.psa3fan bir tjerimdir. 
'Dol&yisiyh., "..kar^ilikli nsaya. dajali tjcaret aMtteri mustesaa.." aaJanioMaM ajetia ^iarMmia 
her tMt atai-saum, icaie to ivssli b8|]9 aMtteri giraiektedirler. Zim, bn tip aiddeiden halKm 
aiTjaci, ivas ve liai^iilik team etxrjfekten ba^J^a bir pey de|iMir^S. 

Cassas, ba^ka bir jierde "ticaret" kavrami, abm-satrai anlamma gelexi "bej?"' ka^iariiiMan 
daha gerd^ ve daM topsaj(rdi(arrirMir) oMtigmw iJ"ade ettiktsa sorira, pu htisiisTi gerekge 
gostererek ticareti. joyle t^cmUmaaktBAir. . QiMift, ticaiBt., alim-satmiter, ivasli baligtex to 
icareler akitteiird diisexdej^en bir ka'vnraoniidjr^^. 

Hasmda, ilgiliayetindelertendirilriiesiride ^oyle der: 

Ticanet, kar sa|lariiak Jjarialiyla, serveti. aimTiiak to geli^tiraiek an-jaciyla rriallarda jjapilari 
tasamif to imli gerM donderme taaJitj'etidir^o 

Serahsi, Mteibu'l-bu3?u ba^ligi altmda ticaret kavranmu de|erlerydiiir}Deri poyk; der: 

ABali(cc), kTJJteimm ditayevi nMslaliatliaxmi, olu^tump ievmn. ettiimek igia, irisd ymnu$ 
TO ticareti de nialiri to dolajsisiyla roasaMhtlann kar^ilanma araci kitou^tu'. ^lihaMe, iki ^e^it 
ticaret TOidir. heM ticaiettirki, buna peraa "bey"' denir to haram ticaiettirki, btma da gerart 
"riba" denir. <piirjkij, her ildsi de ticarettir. Aricak,bunJardaa alirA-sabai anlaamria gelen bey' 
helal, fais anlaanma gelen riba da baram bir ge^it ticarettir. H2. Mishsiraned (sav) pej^gamber 
okcakgonderiMiliade balk arasjrida her iki ticaret bi^irjii de rfievcutta. Hs. Muhanmifid (sav), 
"Allalt alim-satam MM to faM haram kitao^tir" mealiodeki TOJiym geregi olaoak atoi-satonJan 
helsl ilan edeiek deTOsiama to faisi de haraixi oMu|untt biMirerek ilgasina karar TOxiMi|ird 
biMicdi'l. Alim-satuni ticaret sa3fdj|i gibi haram olan faisi de ticaret sajan Seiralisi, bey' 
kavrarnmi da ^5y]e terarjolarmktadir: Bey' , hukuki de|er ta^iyan (rfiutakawini.) bir malm ^eri 
deleri bultinan. bs^ka bir nial ile miibadele ebxiektir^^ . 



67. §afii, IffiS; Heirevi, d.-]Sfe«mu, Wl4t>. 
&g.C»ss3S, II?172-1?3. 
69. Cftssss, ni'l?4. 
?0. Ham, B222. 
71. Bmihsi, KlifiOS. 

72. umML mtim. 



150 

B mm gore, ticaiethulaiJiuderiiek biijiilrafcoiaidemektir. Aricak, jnjksxida bilirtMili gibi 
Cassas'agoie^ticaa-etkariSJfji, bey' Jjavraamdaii daha gerueliir. Qiiaikil, ticaret kawarjn, biitua 
alim-s&tim, kiiBtenna ye vrosh bagi^tema aMderiid ijeren bir ka^i-arMic. 

I?©, biitlitt bu delerleMinmeterdea hareketie Iskni Hidoikm agisnuiaa Ifcaret HiiufLiukmui 
poyle igiiumiaansjk, miimkiJMtix: 

TIcaiTetHiJktikTi, iMaflamikargilJkliiisalaiiTriadasmimiherti^^^ icsie ve ivasli 

balipiema i^teiiileri gibi hukaM akiteri duserile^^ri, heM ve harajTi oisBlaxira ajikkyaxi 
MliasTielat Hnkiskmiim bir bolitoMtiir. 

Ti:aretta!ta30bmi3irifikMian3i^^ ife karnM taroim aiasirida, helal-Jbsiam kaj^i dj^iruia pek 
bir fark s62 koB«s« degiMir. Nitekim, a^agida gelecegi tise^oe, her iki ticaret hukukunmi 
alanlanria baktiguTjisda alsa aigisHidari da birbirteriue ijok j^akin olduklaiim gonxiektej'is. 



2. Iskomi licaiiet HnknkaitTm Alaai 

Mevsu Hifliuka gore, Ticaxet Hukuku, Ticail igletirje, Tlcanet girketleri, KiiTiiedi errak, 
Denis ticaieti ve Sigorta hukuky. bdiijtermi lie.psaxiisktajia-'^^i 

Yiikaaifla ti>3aiet k^Tdifii koriDsm-tda 5?apilari deierleridiJDfiielere baJm^ak dij^bUiiis M, 
Islam Hnikokiiiria gore, hertoxiu. almi-satmi, MralaxriS., r-mzh bali^laxoa, selera, istisria', saif ve 
ribaakitteriiie miadaxebe ve inari gixiieti gibi tteaii ^.irlKtlerlri ^le^rijleri, Fitjsaxas., rfnjili3.baia ve 
riiiisaMt onaklikkn, kifmetli e'.'xalL, derds, kaxa ve Mva ticaxeti gibi boliJxrJdr, Ticaxet 
Hijtokmim\iIgialariaaolT:^turiia9JLMir]ar. Quxtkti, setem, isdsna, saxf, riba, iaari ve raijdarebe 
^irketteii alim-satmi hukukmivxi koa«su. oldu|u. gibi, mmexm., mvMh&m. ye ransaJiat 
ortakMaan da Icare hiilLulLm-im-i konusMur. Kesa, JajTOedi errak / huJi-aJm, Mijax/jelat 
Hitoiik-anim MMe3.=eaat bolraTiori bir d&Mix. Dexus, kaxa ve haya ticaxeti ise, adi Iteerixide, 
ticaret kavrajiruran kaps8d]ii alt }5a\n[a]Qii]ardE^ 

Nitekim, Ebu Dayisd, "Ki^bu'1-buyu" (Ticaxet Hiakaku) ba^ligi ataida, hex tOrlu ehm- 
satiai, riba, satf, iiiari ve mudambe gibi ticari ^iriaeieii, mttearaa, mwsaMt gibi eniek-JBahsul 
^irketteri, ijcxetli i^lexnlex ye selem gibi kormlar ile ilgili hadisleri toplami^tix?'^. 



?3. Bilgs, S.115. 



151 

Kesa, IbnMace, "KMbu't-Ticarat" ba^litiatenda, her turltialim-satim, saif, riba, seism, 
p'uMt VB mMaielse kontdan ile flgili hadisleri toplanagtir'^^ 

B. ISLAH TTCASET HUKUKUHUH KAYNAdl 

tskm Hiifcukmum di|er dallanMa oMi3|u gibi Ticaret Hnlukumm da kaj^rii&li, Kitap, 
SuQXifit ve lit! ild ternel JjayMitan. stEulexi Fikhi }Laiie ve igtfliaHaxdir BmUaiiri aiasE-ida oil 
totatoJiraa da onenili fcir jseri vmdir. Bu ug }ja>Ti8Ji, Isknii^Tetia btitlm daDanra du2erile>Ten 
temel kayaaMar oMt^tu gibi Islam Ticaret Huku3am.u da totsiai etriiektediler. Ancali, bm-ada 
Ticamt Hnkukunueft doktrirdrii olu^toiran iMd i^tihatiaim y^x verraeixiise gerek olmadignwidn. 
dola3ii, sadece Kitap ve giinrifitten. deliller g6slBni(ie>^ g&h^ms^n. 



1. Kia:''am-iKerii!i ~^ '~' ' 

Ticaret HTJkukimim biiiiici Haj^aali oLm Knxait-i ileiim'm aj^tJeri arasnida bssileimm 
koim ile ilgili basi boliBiileriri roealleri ptirdardir: 

"Ejf InsBsirdar! Birbirinise belirli bir slire i^ia borgteMi|iifl2 zdxmsx onv. yasEm. 
Erkeklerniiaden M ?aMd tutmi.... Bu, Allala katuida en dogra, ^ahidlik ipjn en saglam ire 
^uphelennierdsdea en iisak olaadir. Aiicak aiaimdald ticaret (ali^-veri?) pe^in olursa, oau. 
yasiaarjoaiusda sise bir sormiiMuk 3?oktar. Alig-veri? :^pti|mi2da galad tutun.... E|er 
3?olct3Ltakte olup Katip butemassaias atoasn lehin >-eier. ^aj/et birbirinise giivenirserus, gliveniteE 
kinose borcmuiMesiri. Rabbi olan Allah,' tan sakmsm."'^. 

Aynca, "Allah., abm-satum helal, libaji haraim Jalnuptir'* 

"Ey Inananlar! Ararasda rnallanruai haksE yollarla yeme3?3rda, aricak ka^jhldi nsalanrqsa 
da:pxian ticaxet p&M btjndazi mostesnedn" 

l?te, bu eyet-i ceffleler, ?ii ilkeleri a$i}Ji?a koymakiadirlar: 

1) Yadeli i^lemler, seBetlerle tev^ik edilmeli 

2) Yadeli jjtlenilfire ^ahit tatulniali 

3) Yasitam imkam >x5lisa lehin ahnmali 



75. aaM«5«i, Tisaik, 1-69. 

76. Bakara: 2/282-283. 



152 

6) Gtvea ire itiiimt buiurduim-Mla odeiBe gerefi glM yapiliXiSJU 

2. Svjmet 

%9aTetl»ikvJkm\imilim)3i ksr/mii Smuiettir. glixfjaet, biituxi Isksiii iluTi daltenruri aynriti]i 
Mvi3?etieiird onaya Jaoj'sii liii kajirisltu. Bu MjJXisiLm Tlcarex H\]i}LU}o)Xim-i maMjettrd orta3i^ 
ko>'an hMJsterdeii basibn puxdarda" 

a) "Ejf ixisaritei! AlteJi'dsja koriamus; nsisioEi gusel solaria arajsixas. Helalira sMm; 
haiBmmi birakiriis"^^.Bu liadMe gegen nski araaxia exMi, ticari, snm ve sirai alaxdan igixie alir. 

b)" En tennis Kasar^, Idgirdn liendi el eme|i ile her gegit nie^ru ticarettir"''^' 

c)" Ticaxetie saailm. QtinM, ticaxette Jjasancmondadokosuvaidir"?'^. 

d)"Effim, dIJDriJst ve dogiu tacir la^-aniette geMtefle beraber olacakor"^*^'. 

e) "AUah, atefeen, satsffkien, (oderkexi) ve haJUaraisterkeal&wftsin, nesakettexi ve feokylik 
gostemiekien s^ahmym k^i^e rnerjharriat ^yksm."^^. 

f)" TkjaxTBt hsxpiliJdi nsajfa dajsanan bix aKittir"^^ 

Ipte, Stoaet; M hadislerle bir taraftan Tlcsxet HislPJlamiin. jne^raijetird, di|er teraften da 
oiHJXi hakaki Mvi5'etM oxtaj'a toyrntj? oMu. 

C- ISLAM HCAHET HUKUKUHUN GIHEL ILKELIHI 

Islam "ncaret Htikuktmin alt japisnii olv^txmii kajrisilar, onim ternei iltoeiertoi de 
tojirjakMnter. Btt Jjassrialdar, Kur'arn Keriin, Stiraiet ve FikM Usftli Bfliinleidir. giindi, bu 
te-yaaJUaicm "Hcaxet Hutastoi M i^ili olaxsJi ko3?dTildan ilkeieri goxelim: 



??. Btt Mase, f is»^, 2. 

?S. Biaa&'m, BS4. 

7Q|. Gasali, ikvs* Oi^tti'Mia, Ivlis»- ty. Iii'64. 

80. Bn Ms^, tkmt, 1. 

Sl.BnialBup, 16. 

82. ib% W^, Tis^U, 18. 



153 

B jr ana Jsaj-emak olaiak Islami ilinolerm ilkjeleiioi JkD3?!an Kmsn-i Kerim'ia, Ticaiet HTjJitiJai. 
ite ilgil olarak da pu K&rml iHk&l&d. kD3?4u|m-iii goraiekteyia: 

a. Tfcaii l^temler Batii Yolto. Olniajracak 

Matet ve haldsardyet 5!oMu.yla Ifcasaa-onajsi esas alan bu illae, "Keridi ararosda mallamTEl 
hsjssis jjolterk jiemejlius"^^ ixiesJliiideki ajjete da3?8mi(ialitedir. NiteKiin, aj^tte jser akri " 'batil" 
}u^r£mmaitgM&ym.lsMn. Tefsk bilgixdeii, bu Is&xrrmmi; fais, kmrnbi, gasp, laxsislik, hij^ariet, 
aOdatma, 3?alanci ^aMtlik ve 3?a3a]a 3?emiQle kaeaaoif sa|]8jnak gibi dinia jjesaMsd:^! her tiirlii 
gsy£-i xmpm. kasang joDamu. kapsadigim tfade etmektedirkx^^. Ajai miifessir, Balsara 
siiiesMn 188.a>"etinie de gegen a3'm liavxsjm poyh deferleiidioiiektedii®^: 

Batil ite nual yeiri&mxi jsolu dorttur: 

1) Zor kulteJorM jtdItjl. Mesek, gasp, taJsn ve so]?g\m gibi yoBsi. 

2) 03?oa jsolu. Kmnar, ^arkici kadiiuxi iicreti, parap ^& hararii galgilaim bedeli gibi >Tollar. 

3) AiUa^ma j^obi. R%vet ve ^aianci geMtJili yoM gibi joMl. 

4) Hijsaaet j^olu. Emariette, alma-satmnlardaM hlM jtulu gibi 5ioI]ardjr. 

b . Tkm Iphmkx KmpiMh Risaja 'D&y&k Olacali 

OsgMiik ve eWij'eti. esas almi bu illie " AxicalL kar^iliMi iisajia dayariari ticaret jsol, biindaii 
mustesnadir."^^ mealindeki a>'e-te dajjairarnktadir. Btoia gore, aM^iin tradeleri, sorlama, 
ehli3?etsi2lik ve Mle gibi iradeyi sakatiajrari her turlii ansadaa terrds ohuaMir. 

c. TiGaadt?]em3er ^eriOlgtJleie Teis Dt35Mie:!?iecek 

Pert ve tDpluriwm raeBfaatird goseten ^eri kjstaslan esas alaa bu fflje " BuxJax Alah'm 
}a]i3fdi]tusiiadaidif. Sa}aaonten(ih3aledip) ajmaym. Kim AMi'm siiurtenm s^atsa i^te onlax 
salijfnieija m keMilerMir"S?.riieal2rjdeM ajete dajjaamaktadix. 

d. Ticari Akitler, Nassm Itlak Atom Iginde Serbest Olscak 

Tlcaii i^lemleria, isirrdi akiHerle mahdut otoadigra esas alaa bu iBsje "Allah, alm>satum 
JieM, faisi hmma Mm^tst'^ mealiMeki d^dm yei alaa '"bey"' kavrananm geiiel }:apsamma 

83. Wsk 4f29. 

84. Hsem, I3?0; Hes«fi, B370. 

85. Ifesio., 1128. 

86. Miss: 4f29. 

87. Bakaiu: 2i'22Q. 

88. Bskar: 2^275. 



154 

daj^smmaktadir. Niteldjxi, 5'akaQda belixtiM^i giM, tmam §afii, "bey' " Kavranmim; egik riass ile 
jasaKlaraxa^ Iwy'ler di^irda, mraflaflori kargilOJli malamm ^&y&mL. Mtiin, atom-satim cepitterinia 
mubah oMTiktema tfade ettiiM belirtSTiektsda:^^. Yard, ticaii akitier, sadace IsMu. Hijkak 
ijajmaMani'ida y^x alsja ve isiiirileMiiiln-iig sMtierderi ibaret defiller. Nassiarla -^£s dij^eniejien., 
liaj^ilOtli iisaya dajfaxjsii ve 6rf gerefi 5=apilari her tJMii ticari i^lem hukiikea ge^erlidix. Zira, 
akitterde asl olsra ibahadE". 

2. SlQim&t 

Btitiiori Islam Imtaxk. daJlanran ilka ve esaslaiim deta]?]i olaxak ofta3=a Vjiy^n ^uphesisM, 
fidiicikajiiiakolari Smmettir. Dok3S3Siyla, Islam Ticaret Hmkukimmri temel ilka v^e preiisipleilrd 
de detayli olacak orta.j'a. kojan Smiriattir. Nifekim, Hadis Kullrp.n, Islam Ticsxet Hyktiku ile 
egariJamli sa>TJabi]ejQ. "Kitebu'l-Buyu.", "Ebvabiil-BuoHi" ve "Batabn't-Ticaxat" gibi ana 
ba^bklar atarida ticaii i^lemlerle alaksJi olarsk. 3?u2]e»:e iJka ve es^Mi vaaetr/iektedir. Mesela, 
Biihari, "Kitabii'l-Bw,3?a" bs^ilJiialtmila 113 babk, MlisIiiTi, 21 bab va 123 haliste, Ebu Darod, 
243, badisle, Nesai 108 bab ite, TtoTiia, "Ebvabu'l-Bu>=u" ba^ligi aitmda 7? bab ite, Dsxerai, 
"Kite.btt'1-Biiyd" bapbtialnodaSS bab ile m Ibn Mace, "iaiabii't-Ticamt"ba9lii altuada 69 bab 
ve 170 hadisle Ticaret Hmkiiku ile ilgili eses ve ilkaleri ort&jsa kojarnktajiirlar. 

Biz de Stiaaetia; Islam Ticaret HijIl-uIlu ifc ateJjali okrak orta^a k033l\3ttt orierrdi bir kaig 
ilka ve esaslan a^atija aJarak koimjni i^hTfi&y& lUv^m. edecegis. 

1- "Ataa-saiuitt aacak Ijarpilikli 112a ite olux''^^. 

2- "YasuBda bTJlmuna-jm-im atoi-satrm 3?!asaklaroTjj?ta-"^^. 

3- "AMajormji igeiea atoia-satim ifasaklaroTiigtir'"^^. 

4- "BiaialdatanbisdeadetMir"^^. 

5- " AlMi'Ei Kimbiyte tars dii^en her part baiiblix"^'^. 
6- "Mtisiaffisxdar ^axtlsriria bslhjiirfer'"^-'. 



89. ^afii, i3I?3; ifevsvi, «i-Maeffl.u, IS? 146. 

90. iba IvBase, TiJar&l, 18; &u akia]>«l, Iffi5S6. 

91. EiuDivul., Buytt, 6S; TirmM, BwyCl, IS.; Hasai, Euyu, 60; Bal'fee, Tisarat, 20; il.a.i&aii6i, IIB402. 

92. &11 Mase, Tisarii, 23. 

93. ibsL Mase, TissrSt, 36. 

94. BisMii, Buyft, 73. 



155 

7- "§8iapm ticaaiet yapmak hardXA kiliraiii^^tir'''^^. 

8- "Kabseditoedea laarjim aluTfi-saiimi ydsaMciXifliijtir'''^?. 

9- '"ZeiogmirigeciktinTiesisiidluMliir, sengine. M'/sJe edi]erih.a'.?a3e5akatii]ilede.cdktir"'5S. 

10- ^^taungiiinui^le veresijie alBji-satnTiij^dsakbaiuGnj^tir''^^. 
11-" Ilitiksx (kambooacilik) aiicak g miaMiiir yapar"'^oo 

12- "Garer (hileli aJdarania) 5?8i3aMari]iiu?tir"i<^i. 

13- "Zasoar^eiTjiekve saraxasararile mukatiele etllttek5^^sa^darl]^ill5tlr"^0"^. 

14- "Kasaag, sor«mitJlu|a tabidir"iO^. 

3. FilJii UsM Bilimter 

Islaim Ticaiet Hiikuku, iki ve:pi daha isek osel ^''ej'a tiEel ki^iler arasinda C8ie5«ri eden 
ticari ili^ldleii taieim eden bir hukok dsMir. Her ticari intern, httbiiM bir aldttir. Her aJdtte en as 
iiep- ddit unsur vm-dir. Akit :^pan taralTar, akdJii konusu olaii mal, bedel ?e irade bej^asUandtt-. 
Ilcaii akdia olc^mau i^iii bir takim .sartlar oldii|u gibi akdia her unsuru igin de ayn a3?n jartkr 
302 kOETJSiidiir. Ishxn. hnkitk^iilan tsxdfnuisii Kitap ve Slmruet'teri istmbat edffiiek ortaya 
koEiiJsxiticaneMt'/e tuistsrlaii ite i%iM ^artlami b8]irtiloi-iesi3'b Ticaxet Hnkokmum ;ait yapisi da 
bliyuk olgMe te^ekkljl etiirj# '/e ilkeleri de ortaya JsoraibTiU^ olacaktix. C^m-ikti., bu. ?.axrlar ayni 
sariianda Ticaret Hijknkuami temei ilkeieilrd olu^tunnisktadiflar. DolajTsiyia, bmada bimten 
iacelememisde fajisia vardir. AjKak, bu partian tesbit ederkea gexiel oterak biitto Jiukuki 
ekolleim vej^ Hanefi ekolun kabnl ettiip hiisiislan ara^tinp ortaya }io;?/ai3-a|i2. Di|er ekoHerm 
farkli tesbitleiiae giiTJie3'ece|i2. 

a. Akdia Taaam, SiaalaiMmtaiasi ve ^artkm / 



95. Bidtari, hmt, 14. 

96. B^jiari, Bup, 105. 

97. B^Obri, B«p, 49-56. 

98. Buyjl, IfevsJat, 1-2. 

99. Buhm, Bup, 80; M«slia, g«lem, 4; Ba Haaiel, IW289. 
iOO. Iba. M9[««, Buyu, 6. 

101. MUsUm, Buya, 2. 

102. ibtt &^«, AikSm, 1?; I4alik, Muvatta, Akziyn, 31; iba EMbel, Vm?. 

103. Elu Davu4 Bupi, 71; Tirmisi, Buv\i, 53; N«jH, Buyu.. 15; Ba I»Iase, Tksi^, 43. 



156 

1) AMinTaxmrn 

AMt, iugatga, b8|]ama3i^o%ji- pQyj^ fljj tarsfim bir arajia getijdreli birbrarie ba|lsjiMiktiriS5 

AMt; Islam Hukukmida MeceUe-i AW^A-i Miiy&'Ae jjapilscio. giekUde larifinoldXiiTii^tir: 

Ma4de 103- €AMt; icabm, nievstiuMa aetfcesM gosteiecek rne^ra bir tsisda Mbul ite 
baglsBTjfiasidii^. Y©M, sMt, iki Ki^i aiasirids. cere>=5airt edea ve hukuM soroicu. dolsrari hukuM bir 
iglemflir. Butto ticari j$hm^i de birer aJjit oJarak aj^ra soauca dotmmsJiMiriax. 

2). AMin Smifkndmtoiasi 

Islam HukiAm-da aMi2er, de|j;^J}i ^epheden ^^rdfe tabi tututoiy^tux. Muasir Islain 
bilgixdemidext MusM'a Zerlia, sMtleri; isuTnOflik, jmprmy&t, sihhat, aja-dlik, ?ekljlik, M&z, 
Mmn, mubadele, teer/iia, gaj^e, samana balMik ve esalet-tebeiljJsL gibi oljuleri dMsate aim 
Idasik tasmf gepi^md birle9tjiiex«k oiuki deli^ik cepheden fsxMi sjroflsra a^mria^nrlOS: 

a) Isimleadtai'ie.aipidari 

B u aipidaa akitter iM kisidix: 

aa). Istoli aMtler: Bu aMiler, Islam Hulmlajiwm, aMtteiin iiievsulaiiria. ijaxet edea bir isim 
ve kijeralu^tenaa taaEiA eden asli hOMmiler Mhvi etti|i aMtterdtr. Satim, kim ve jirket gibi. 

ab) IsirjQsis aJsitter: Biirdax, iTie?2iJ!lsm-iau3fm-iozelbirie]iirji lie isirjileMintoiieiTiij ve Islam 
Hi!k\30kmimi62ellittkujjilerba|]aiTiadi|iakitierdir. Isimsis akitter goktur, sajiIaiTiSS, ^Brikiiakit 
taQcafmi]iti3?aci'?e fiiegratoMute ve ga3i«ler daMiride tiseiMe aida^iliiQ^ mevsiilsia gone gepitli 
tipkxi vardir. Bii graptakiakittexi birte^tiien, ortak. osellik "akit" ^my&. "ittifak." mbirleridir. 

Islam toplommida gegitli asirlaida bii^oK >ierd aMt do|mu^. Mam Imkukijiilan bm-daia 
oaelisiiiilier veimi^ ve Mikimiler ba|lami^lar, boylece isimli akit olmu^lardur: Mesela, bey' bi'l- 
vefa (vefali satig), vakif mallaimda jsapilari "Icaxeteyii" v« satim akdimxi bir ^egidi olup, b-ogiiri 
"caii hesap" di;;^ adkadmlan i^lem kabflindea olsii "isticrax" akitieri bu cias akitterdix. 

Biigmiloi, kipietli ewalLM Qaellikle merdoil kiymeaerde 3?apiia]CLbasi tasanuflan da >md 
tsicnsia akit olsiak kablo. etr/iek mltokiJMiJx. 

b). Me^-jraijetAcisiTidari 

B u apiaa akitlex iki gxo.ba a^mtetex: 

ba) MepraalJiQer: Biirdar, Isi8uiTiHi]ilDJ}Lmi.m"icai2 gordiit|ila}a.tlaidii". Mtitekavvim bir mail 



104. Cassas, 11294. 

105. 2ub?3i, «l-F3ki,ul-iskffi.i, Wim. 

*^^ 2«tkl, £'569-586 v« tm., Am.i^m, Bmy^i, <p#3aj' YaJtl^mk BMa H«k«ku, kaiiiTia 1993, ]i'4i2-423 



15? 

satn-wA., rehin ve bali^jarjia gibi. 

Wi YassJi alaHer: Bmilair, Islaona Hwliuliimim j-asaMsdigi aJdtlerdir. Amie kenuniaJd. 
cerdxuii satm-ii/'MekkDi" ve "MesaiTjiiV'in satirm gibi. te2a^ gerusl adaba y& da Ijsmu duserdae 
ajtoi akitter de jasaktir. Su^ igleriiek itjiii insaja JitaiMMk ve mut'a lulajn gibi. 

c). Aljdift Sihlmti Ajgisjxidaa 

B u QjgidaE da aJdtier iki graptur 

ca) Saliih. AMfler. BurslaTj, aslirida vb teferfuatirida, Islam Hultuknuxi isted^i geriel ve bzel 
psiQm. hvlmtm akitteidir. Mutefevnrim bir mail, pegin viej^a biltnen bir vsdeye kadar, bilinen bir 
bedel lie satmak \m bir ayiH, belirii bir r/iMdetle riiua5s>''ea bir bedel fle Idrajja venTiek gibi. 

cb) Fasid akitter: Bunlar, basi laJi hustjslaia ait gartlaim bir kisramm olmamasi haliiuieki 
akiUeidJr. Me^htil jard r/itiajiyen. otoajjari bir bedel ile bir p&yi satr/iak. vej^a rjieglrul bir radej* 
tolar satoaak gibi. Kesa, bedeli vej^a mMdeti. belffi obxiajaii Jaia akdi de boyledir. 

d) Ajmilik Aigismdan 

Bu aigidaa da akitJer iki kisma ajiite: 

da) Kym aldtler: BuriMr, tarfiaialaariiasi i?iri akdirt flserine kmiiMttu peyki teslimi ?art 
olan akiOeidir. Bu akittenn tsjnsjmlaianasi -^m Mklto do|wimasi, ancali teslim He mlJEmlimidiJj. 
Bu akitter, hep adettir: Ba^jjlarjita, arijiet, 'i?edia, para Miinicli ve seliirt. 

db) Ajidolmajian akitter: Tamamlarraiasi vt huJdJm dol-ocnoriasi, mwceret alidin j'apilmasi 
ile gerpeJUegen akitlerdir. Buxdar birirsci grup di^mdaid difer aldtlerdir. 

e). ^eklilik. Ai^idari 

Bu aifidari da aldtter iki kBrria aynbmktadirlar: 

ea) §iekli aldtter: Bmdsx, akit sirasmda ilari etnuek ^eldinde ^eldi pQitkm. mbi oian 
akitlerdir. Hak i»?a edea akitier ve kaami Ijojnjcwtim rjoecbur tattugu evleroToedeki nierasiiinler 
gibi. Kesa, gajT-i menkul ifeeiiaield raJjilkij'et, leMa, ixtifak vs. ajid hsklami tesisi de boyMir. 

eb) Rizai akitter. ^ekflsia akiiler olup, in'ikadi igiri sadece taiaflaim masi kafidir, aki^rixi 
?o|milu|«iiia oMu|u gibi. 

i) Mas AigisiTidaE 
AMtler bu a^idan da iki graptur: 

fa) Nafiz akitter: BurOar, laraflsr di^Eida, bimm hakki ite ilgiM bir erigeli kaldiimajia v& o 
kimsenitt jjcadesitd alma3?a batli buliinma3?aa ve infasiBa ei^el olnm3?aa akitteidir. 



i58 

fb) Mevkaf sMter: Buidsx, sMt taralTsiiXidari te^Ka 'brnmi hsMam tecavik eden ye sMin 
nsfe otaip obnamssi omm iiade ve icasettog ba|li olsri aMfleiKlir. FTJEiJlmiia satmm gM. 

g) Ba|]la>TCjMi(lfi2tQ(a) ve De'/amlilik 

AMtler bu a^idaii doit kisma ajiilirter: 

ga). Batkyici (leeim) sJat Bimlar iM teraf ipm ba|la:p;i olan ve kax^iMdi aiila^r/ia (ikale) 
ile fesljedilemej-eii akittir. Bii, evleiume aMMir. 

gb) Ila tarafi ba^la^ici, mcak iM taMm itdfaki (iljale) ile fesh edilebileri aMtier: satrai^ 
suDi ve d^er b^la>ici aMtier bu gniiba misaiMir. 

gc) Tamflardaii sadece birird ba|la3?ari aMtier: Rehia ve kefalet gibi. Bu iM aMt rehJii 
vexea ve Kefil is?ia baglajici olup, aJacaJdi mSitehia ve leMne feefil olurssm battemas. 

gd).Tar8£lardari hi^bid igiri batkjnci olrjoajjan aMtier: Bu aMtlerde herbir taratm riku ve 
iJga hsMo. vaidir. Yedk, aiij-et ve veM&t gibi. 

h) HaManri Miibadelesi A?isiridan. 

AMtk-r bu a^idaa ijy? gruba s.j£Mka: 

ha) I^a2li aMtier: Bmikr, iM mraftari birirdri bir pey akmk ve nnikabiliride bir pey verasek 
suietiyle KaipiliMi vecibeler tesis etme esasiaa dajjanan sMtterdir. Satim, Mia^ -imh. }i&i§i iml ile 
s\ilh.gibi. 

lib) TebeiTBi aMtter: Bimlar^ taiailsiden biiinin digeiine begi^i ve yaidum esasina daj^ali 
aMtIe»iir. Bagi^lariia ve aii3,!etgibi. 

he) Bajta tebeira, somuida ivash aMder Oimg (kais), boi^lmiun isteii iteeiloe Isefalet ve 
iva2 ^lardi bagi^larjoa gibi 

i)Tazmm(2a2naa) Agisffidaa / 

AMtier bu aigidan t^ gruba sydMBx: 

is) Tssmini aMtier: AMin ifa ve icrasi icabi bir elden diger ete intilial eden mad, teslim 
a3aiun.ta2«uninesuli3?eti]EuB ge?mi? Kabul edilen aMtiendir. Bu sebeple sernavi afet de olsa, niak 
getecek teM ve hasardan teslim tkm. inesul olux. 

Bu aMtier ^urdardir: Satim, taksira., raala karpi rjoai ile sulli, rauharece (vaiisleiia terekeden 
gilana aisJa^roasi), odiju? ve bu aMtteria iMIesi (kaniiilitti fesM). 

lb) Eimriet aMtier. Aiaiici icrasirida teshm ahxiari mahri, teslim alaiori elinde emanet 
3a3?ild:ti aMtleidir. Bu sebeple teslim alan, tecaviis vej-a muhafasada kusura bulunmsMiga, 



tesliffi edilene getecek telef ve hasardan mes\il otoae. 

BttaJsMer^imlsaDlir: ¥edia, srijiset, Mtfioa^e^itieriyle ^Maet, vekatef.^ \fesa>Tet. 

k) <?ift vasjlTi akitter Bir taraftan t^Tom diger tejBf^fft ise emaaet hukiaxjiBrim ^ijsart 
aldtteidir. B u aJafler ^iirilaxdir: ICim, xehici ve mala Jv^i^ilik -flteaf s&t ile siilh. 

i) AJaiin Gayesi A^isindari 

AMtler M ajgidan te^ gruba ajiiMsx: 

ia) Gajiesiternliliolardar: SatiiXi, ba|-:^]ajiTja, v^asij^-et, Idxa ve ari>«tgiM. 

ib) GajiesiortaliMiofeiiJar: ^iiktt, mManebe ■!.!« mu2ara:3. gibi. 

ic) Ga3?e3i tsmiriat olardar: Rehiri ve kefalet gibi. 

id) Ga3?esi te'rJal okrdar: Yetotet w ^^esayet gibi. 

ie) Gayesi muhafasa ve Ijorama olan: Yedia gibi. 

KijmetJi eviaJon bttim ciio ^egitleri bu aMtleria kapsamma ginnektBdiiiier. 

j) Zamaaa ba|lilik. (stireMililL) Ajgisixidaa 

AMtler bu aigidaE da ifei graptor: 

ja) Aid ifali akifler: Bianlai% aMia yapitoiasi3?la tariiamlanabiien aMiIerdir.Taksitlisi da 
dahil her tMii abm-sabm, sulli, odliiiis: ve bagi^lama gibi. 

jb) Devamb. aidtJer: Bh akitler, koausurida tasarraf eima 2arMria ba|li olan aMtleridir.. 
Yani, ifasi sainaii iigiiyde iJEayam sMtleidir. . Kim, 8ii>-et, ?irlset-i aM ve vetolet gibi 

k) Asfi-tebei Aijismdaii 

Bu aigidan. aMfler iki graptur: 

ka) Asli akitler: YticMm'tda rriiistakil v& varb|irida ve sona eraiesixide balir/dibk 
baJajGOiadaa ba^lia bir ?eye bagli oiah%ym. akitleidir. Satmi, Kiia, v^dia, ari>]eft gibi. 

kb) TebeiaJdtler: Bualdtier, dalm govdajyle bailaatisi gibi, varbfiMa ve sona erjnftesiride 
bs^kasinm hakkma bagli ^?fs om. rriijodabit olari her aldttir. Rehixi ve tefalet gibi 

Yukanda 3?apilari tesrdflerde yeic alaii gruplarm pek go'lu bir 50k gruplarda yoi ahTiaktadir. 

3) AMiE Haitian 

Akdia hukoki olu^ixrjim ii^ixi aranaja ^ardar, akit imsiirlaimda arai]aari ^ardanri loplariMir. 
Dokjisiyk, Tinsxirteim cardan, omyo. kontdiTOca, aJsdia ^arflsn da behrlenmi? olsjcaktir. 

b. AMt Yapari Taiiflaida Araaaja gartlar 

Akit yapaa tauaflaida araaoaE gartter ehlijfet, ^er*i wlaj^et >ieikisi ve ozgMQktor. 



160 

Ysiii, hfixiMtssMirisMve temj'is k»ixetixie saMp '.?8 tasaiTDi" edeceldeil aMta teomismida 
mulldj'et, ve]5§letve3!S. vasi3?etgiM W MJssM yeM to TOkisete malik oliimisn gerelar. Ajn£% 
her M tasaf da skit j^pmsda osgiix olmsMir 10^ . 

c. AMixiKorajsuOlaii gej^de Ammn §8iflar 

AMia faoxrasxi oian ^3?da beai ^axtiar araniimaJiMir. Bmilar, mevcut olmak, IrakwJd deleis 
sahip olnmk. (naiiatorviJiTi), aldilm miJULttjietiMe veya yettdsiride biilmorjsJv, niaMiira't-teslto 
otaak, kendisiMeri yaiarteinabilecek soitelikte hix p&y ohmk ve isflcaflsxca rmlma otfiakm^^^. 

AMin IaoE«sixMa araaan iiaeskur gaxtter, Mecelte'de goyle ifade ediiiiaigieHiir: 

Madde 19? - "Mebi'ixixnevcutotosisilasimdix " 

Madde 198 - "MeM'ixi tesliixii xntoOdioa ve makdtx otoiak Issimdii " 

Madde 200 - "MeW , mvpBmim mBlmciU otoak liisimdix " 

Madde 201 - "Metii'ia malraiij^ti saiiMeri iBmw edecek ^^asfmi Ipeyaxi ite liasii olui " 

Bxj. ^axtlaxi ta^miajan. skitteiixi hokuM Mkim Mecelle'de poyle taoosifA editoxi^tix: 

MsMe 205 - "Madijmmit3e3''itiat!ME'. 

MeseJa, bix agaj^m hig belixmemi? mej'vesixa satmak. batiMix " 

Madde 209 - "Teslum xjiiiuTilitiiXi ve rjiakdik oto-ja^-axi geji satmaJL batJldE-. 

Mesela, dex3a5'a baup da iJ-jxaci Xixojooktift obTia^fsxi bix ks-jitm veysa to.ixip da teslixM 
miimkijii otoajaja bix fixan. Myv-axuxi bey' i batildix " 

Madde 210 - "Mechutei bey'ifasittix. 

Mesete baj^'i, niij^teiiye xfisHk oldyfu kaffe-i eg^sami saxia pu kadsx knoraga sataxi dejlp 
mnjiteiL dahi aMim dese , veJakia e^ya mti^texiBm nmlunm otoiasa bey' fasit oto " 

d. Abdia Bedeliade Aiaaaii ^arOax: / 

Akdift koausii olan. ^eyde aianaxi paxtlax, geael olaxak akdiri bedelixwie de araxujQakiadix. 
Yani, bedel de taxaflaxca xnalimi olJiTialL, peri defexe saMp otoak., ?ex'an IsexidisMeii 
yaiaxlaoabJlecek bix ?ey otaiak, bedel ayo. ise akidin. XiwJk».yeti»de veya yeftJsixuie buluxaxjak, 
■re ixialsdimi't-tesliia olniak rdteBgixide oliTjaMix. Akdia bedelixtde axaxisii gartlax da Mecelle'de 
poyk dusealeiuDDi^tix: 



iO?. Ba Himffl., ¥M55; Baiati, ¥i'455. 

iOS.'Ssz&li, ikym UlfimiMa, m&?-m; §iitlM, ffi5-16; »a Hmam V/455; B&b&ti, VMSS; Kas&M, Y/135-i48. 



161 

MMde 237 - "Hi3?n.-i hey'de t&sn-dye-i smrna hztmln. 

Bmmi&^yh, mstim bahasi silcrolm'aittaesa hey' faslt olm* " 

Madde 238 - "SemeBiii rmlvm otaiasi lasirMir " 

Maflde 239-''SemeriJrirfiSliraii>Mrfie3!fl.axiilaise mli^atede ile, de|a ise iixiMar \?e vasfim 
be^ianiJe Msjiolor" 

e. AMia Imtie Bej^siaMa AX8Xi3ii. ^artlsx 

AMiii irade bej^ara uasixranda jii f^axdar aiisiimsJcMir: icap ve kabui beydxdsn sxasnijiia 
U5f urtlulL, ajra rrjecflste gergeWe^mek, fasiissis olrrjsJi^ bej^sxaxi taaiailarca sxila^iJiTii?. otealsL 7e 
aiasi (gegaa?) }dpi3?te oteaktirlO^. 

AMtiide irade bejiaiuximsosle otmsi&sm olniaJUa bember, ixadej?© delalei eden iier tlirlii 
M, i^aret jfsei ve eh^i fle de akit j'apilabiMr. Qiiuiku, aaxiau!?, osellikle ivasli aJsiderde, 1-isa-^iliklx 
nsm gosteren bir mu; He isterdterd ifsde etaieKtlri^o. Bu da so2 oMbiieceli gibi fiil, dilsisiri 
i^axeti ¥e issaktaJstam jaaili be3?aQi ''/e3?a. eijisirdxi ts^iduli ixade bej'aia olabilix. 

guhaMe, jiTifeanda aMt mism-lamm dair &yn. &ja sikredileri ^1laim topteim, bir tMaftari 
hwk'oM bir aMin oliiptiBiu i^ixi biitoamasi geiieken. gaiHar oldu|u gibi di|er tsiaf^n IslaiXi Ticaiat 
HulojJaiaim temel ilte ve esasMira lesbit eden m-isMexdir. Islam HiJlmlLmi rasJi ilj^laelende 
haiafeet noktasi, jiapilaa i^ieaiiin nsssa, geaei adaba ve tDptea aWakiaa W£S diipraarrjasidir. 
Dol&jTsiyla, aassa, genel sdaba ve toplom aMakma leis dlijniBsseii tjcaad geteiiek ve oif He 
3?api]aa her ■felii aMt filshen ge^erlidir.NiteMm, Imam Buhsxi, bu Jsorwda ?oyle der. 

^Wrler ahalisini; alirji-satmitoxda, icarete»le, olgii v^e tarti bimiolemde ve hsKlaxida xias 
bTjtoamayaft koratenda, keadi axalanada ^^aj^m oteii axdayi^ ve rdjetterine gore, kendi 
tDpjHBDRiian i?iMe cemyma edea oil ¥e aieder tjsemie serbest buiakmak caisdix. Nitekixa, 
9mTeyli, oigtclitejoe " sisia adetterirdse gore cerejsaa eden mijar/ieleleiiais ceJsdir" demijtix. 
Kesa, AbdiflTOlihab, Ey3?ab'd8xi. O da MutoJimied b. Sim'deri " ordok bir rMka onbixe 
satdmasmda bir sakmcaiuxi buMarMilEii" riakletiTiakMirm. 

Hijjasa, Islani HuJmlLgijJsin; d^er sMtlerde oldulu gibi ticaxi bir akdia ImkxkM. olwimm 
^m Kitap ve gtooetten. giksxarak tesbit ettikJexi ^ardarm tablosu ^oj^tedir: 



109. Majpaaid, VM56-464; aaHtaaam, ¥M56-464. 

110. KfergiMd, ¥M59-461; iittHMmaa, ^nm^A&Z:, Nevsvi, RavzmCt-TsliiiB., lllif 157-158.. 
ill. BuJari, Buyfi, 93. 



162 

1 ) AJat 3?a.paiii8i(ia axaiiari paitM 

a) AMohaa^ 

b) Baljg vfijQ. tem3?i2 kMretixie saMp ob-jial 

c) BMeri fasla olrnaK. 

d) Osgtix obTiisJi 

2) AlJiim Kdiiusu ve tedeliade ararisxi paxttei 

a) Cehaletteii tsak olmak 

b) Suieli olmaJaaa vsdk olmals. (Qtoi-satmilar i?m) 

c) Ga)£ierden (hileli aMataia) usak ohimk 

d) Zaxar vermekieri usaii olaxiidi 

e) AMI liosacak |iartiari vsak olniak 
!) Nassa ters dij^mek-ten TJisak oItmJi 

g) ^er'i degeri de|eri ^ly^ii hix pey dkmk 

h) AkMiri mijikij'etiade vey^ yeHusmls bulmoioak 

1) Tesltaii miimkari otoak 

3) Irade tiej^arncda siaiiaii pmQm 

a) leap lie kabukm bixbime ujjgmiolmasi 

b) Taxallsica axite^iJir ve igitUir otoiasi 

c) Ayxa imcHsw pe^pege otoasxdir. 

Aynca, yokania 2ikxediieE kaide ve ilkelei-e Mecelle'rda Desbit ettiii diger basi iliseleri de 
ifeve edexek Islam Ticaret Hukiitamm-i osellikle kijinetJi awakm gerial ilkeleri Imkkixuia biiyuk 
?apm bifei verflmi? olacaktir. MeceHe'rdri etsbit etigi bu flketeiin goguma Ocmcti Boltoide 
"KiyiastJi Evxakm MaMjJetiria Dair Fikhi KaMeler" ba^l^i altmda yet VBiikce^i igm binada 
sadece a^atida jier alari fikM kaMe ve ilkeleie 5«r ver/jieeklB 5!eti]aece|l2. 

1- "Muk8.tebe, muMiabe gibidix" ^^^ 

2- "KM>e^, yarn >^i ite ikxai, lisaja ile ikxar gibidir" ^^^. 

3- "Oxf jle tajiin, nass ile ta^fia gibidir" ^^^. 
4- "Idetmuhakkerjiedii'' ^^^. 

112. Mee«lk ]&i69. 

113. IvIeeeBg mi'l&0&. 

114. Mcelte mM5. 



163 

5- "Oifen mseraf oM pey, part Mmmi? gibMir" ^^^. 

6- "Bey^'t-tnccMraaxMoMipey, bej^xileriride mfij^mtgibMir" ^i*^. 
?- "Nasm istunali bir hiiccettir Yd onuiUs. amel •'.^ajcip olur" ^^^. 

8- "IlkcaimrfiuteddmbihdefterleilrdeMkujnidttdaik^^ JabilixideMir" ^i'^. 

9- "Ki?i, itoairi5de miishasaolDiiux" ^'^^. 

iO- "Bir Miase keniisi yasip jsahut bir katibe j^asdEip da mmtsz^ yaJiut r/ialituoni o]ara}i 
Sliaie vermi? oMutu Aeja. senedi.. eger meisiam ise jsrani resm \!ib adete mwrafili olarsJi j'ssjim? 
ise ikran bi'l-M€be olup takrir-i ^ifahisi gibi rmiteber ve n-jer'i olur. Ber-muM verilegeleri 
-ntsuUar jssni iioalibas ibnulmberteri deM bxi fcubiMeMir" ^^^. 

1 1- "Bera&t-i guitam ve tojnjd-i defter-i Hakard, tgsvlrden ermi ise niarriubmbilitir" 122. 

12- "^eii&tge muiM. olirak konulan, hvkak telacdli ve sozMi batoi-undan ta>in '.ig tesbit 
fABxmyexi konuJaioia, oife niiiffacaat edilir" ^^^. 

13- "HaHtaida nsss biilimma>^ih«rpejiarjiercii6ififlr'' ^'^'*. 

14- "§er'ari ge^eisis (fasit) aldder ile r/iuaraele j^apriiak hararMir" 125 

t§m, biitaa bu esas v^e JjaldeJer, Islam Ticaiet HulOTlitmtm v« dokjiisiyla }a3?rrjetJi emraJi 
huki30toiU3ageaelilke]arirdtopluolaa-ako^^ Bu riederde olupaa tekrarlaiiaa daM 

tonti ve ^r farKld^mdaa dokji mssux sa^abiisMn-. 



115. Mi««Ik mi'36. 

116. ykwm vlI 43. 

117. lafeeelie mM4. 

118. MiCilk mm. 

119. M^e«Ik mi' 10. 

120. lvlec«ljte m/??l. 

121. Iv&«6lk mi'1609. 

122. Iv&oells a ^737. 

123. SuyM, ftl-Ejiai., s. 97. 
124.g«ifp4gai3k,a'?7. 
125. gui/tttx, 6l-E?l>ai., s. 287. 



184 
D. KIYMEILI H¥RAKIH HUKUKI GELl^lMl 

Bu tia^Ui altmda, kiyjuietli e'/islari dselUMe ilk mmm Islmi tDpluaiurdari Ija^laj^miJi 
gmuinutee feadar ge^Mili hitki^M geli^iriiiri S8ih.sa;am-a sia^tsisa-tsi: ortsaya kory^istis. Ancsl, hn 
ara^QDitta esiBspida orrtekteilrid iiia|aijiadi|ii"iii2 semibmi laUlamMili taiUi ve coirafyasim 
tesbit etmejfle ve omeMeiine n^abfldJ|;mii2 senetieiiii de orrteMeiM veraieye gaJicsfis. 

YuKaiTda "Kp/jiietli Ewalori TailM GeJlgiaii" hd^^hgi altinda belirtildili gibi, ilk Istoi 
tupluniimda AbdullaJi b. 2ube3?r ve AbduHah b. Abbas gibi ^ahislar mmfindan suitece/poM^erdii 
dtJ2erjlemTiesi^2^, Hs. Omer'iaHJMeti. dorieniMe saUoideyfi/borjo seriMmM Kendisii© intilsM 
editoesi^'^^ v& Me.diae valisi M&wm d6jQ.eniir»ie §ikanlari suJmkHL'l-eisaL'emtia ve istilikaJi 
seiiattexmm j$«i1|1nm ^slm aJnwiMan satLl]i:ia]amm SaMbeteMen ZsyO. b. ^blt v@ Ebu 
HittTepe'imsert^iki^iabuluimiaMnlSS, busaiiettemiMiMiYII.yiiEjiaMa isMa. toplmriuada ve 
Ampjjanmadasmiila mmrn edflip kuUaMdiMamii isbat etJiuektedirter. Ar«cak, m y^ik. M, bia bu 
ai-B^trasoamisda bu senetlemi yasih oiiieMemie uJs^saiumdjk. 

B\i dSnemde, sakkudesai/bono senediumi, hxHsxiki mxi^m^ys. Koau otosmasina fcsupm 
siiftece^poli^e ite satoiku'l-ersaJWistOikak. senetteri fikhi tarti^nia Konusu cddiilar. Bu taxtijniaJam 
O^toc-ti BoliirMe ydx '#erildl|l ig:m bijrada bmiurik j^etiaecelis. 

Tabiialer donemiriiri urdii siniaianiidan Sadd b. Miise^Teb'ift, pek 90k koiiuda seriet 
taiisan bJgiiTii ImkJaMa omekter '-r&mitsi^^^, o doneirilerde degl^^ik senet tiiriemm buluxidi^tmm 
oxtay9.ko3nrjaaktadir. Bis de Said b. Miise^^b'ia senet mmm modellemden '^endi|i bir omegi 
ilerde yerecegia. Abbssiler doner/iirde, de'/let mraiE'idsixi toplaaari wrgi ye tmrnmi syXteceleile 
merkese ufe^tmliiftasi ^^0 gflji hadiselsr^ ticari seiiettemi Ortacjag Islam topkraim-ida ri« kadar 
yA>^m oMugtmu iiMe etixjektedirler. Hcail seiietlem pratikBM bu geh^fmsi, bu dOD^ioide 
"Seaetve BelgeferiTafl2imIlmi" derulebilen "Iliixiu'^-^urut" admda bir biiim datom dolaiasiim 
neden oMu. Bu ise kijTj-ietli evxakm liukuki gel^mesi deniektir. Said b. Musex^-eb'deii soiira 
Ebu Haaife <o. 150/767) bu itaiia kuml ve kaideteiirii kojmakla mejigul oMu Daha soma, Imani 
MuhajDfflDtted e9-5e3?bam (0.189/804), HiM b. MiisUia el-Basri (5.245/859) ve Iniiam TaMvi 



126. ^ylm., 1P610; BeyMii, Vi'352; S«raisi, SVI'3?. 
l2?.BaEsir,»10. 

128. Malik, Muvatta, s.526. 

129. }^U, Mitzatraa, V1154-56. 

130. Unfis, s. 26. 



165 

(6.322/933) "e^-pmiituL's-Satir" ve "e^-§miitu'l-Kebir" ismMe M eserie to. AtoTM h. 
MnJionanied es-SenierkaMi (6.550^155) de %p-^.vmx ^ thm's-Bxikvk" adli esenj'id bu 
JliDttteil geli^tiopaeje cali^tilari^i. Serietieiln w iol&yisiyh. KiyriieHi e^x-atoa hukuki lanaimiFte 
%iM olaii bu geli^meler OsEttaali devletiMe de devaan etti. NiteKiiii, XIX. yosyiM Osmaaili 
bilgiDleiMea Dabbagsaide, Nmiiari Eferdi, bu JsoEUda "TuMetu's-SulLuk" isjjoili esemii 
1248/1832'de;Zi3?auddi]a, Yusufb.HacciYakub b. Alide ''Oamiii Envan's-SuJiitk''ad3i eserim 
i284^1867'de vermi^lerdir. Bu eserfem 15 Jasmi seaelem ve dok3?]3iyla kr^Tietli evrakm 
mizm bigimini modelleadirirken keaaa-lsa-mda da ig kisnimda tesbit edileii ^aitlanxi fikhi 
dmiJiiitttomii a^iWa^aa MkxM nietmler j^er aljTialiMn-lar. Osmardi Devleti, XIX.jHjEj^iJm ildrici 
jansnttia kabisl ettiii "Kan-imnSme-i Ticaiet-i Bem3?d" adli mevsuatmda ]a3?nie.tli eviak 
hukukuM oseUJJde ticari senetter hukukuna yei venii. Ye en sonmiuda Battmri XX.jrtiEjnlm ills. 
yaiTsmda kabtii etti|i ICijix^tli Evxak H-ukiJdiii fle kiymedi eviakm litikiiM geli^iiTii ijdvislararasi 
bir Miivi3?et k^anamk butim topiuniterda ayra Mviyet to iTiOdelle kullarabTi8.3?& ba^Mi. 

tpt; butnn bu geli^meter, kisfnietli eviakm gec-Migi ^eMi to hxskxM gelijme Sisfhaiamu 
gostBimeJdBdixter. ^?imdi de, kpiietli em^aii bu MiM ^ekJi cjisgiie bMmdu|ii iTiOdelteiden 
l^l^•i^abM^ilrJds omeMeiim TOreiek komxya aoktalamaya gaJipacefis . 

1. Mv3e7$«l>*i2L Mmddiebe OxEieti 

Said b. Mlise^yeb, mmk-semi&yt ^irketi., iriari, niufaTOsa to emek birliii ?.iiketleri ile 
jiiketterin ^fij^ieriae, ejilerin birbirieimdett ajaibiaalamm to koteter ile yapiJtoi. miiikatsbe w. 
tedbir soste^uietemie dair pek ?ok i^lemlem jesjli omekterim TOnioi^tir. Biirdardaa bmMa 
emek-seiTDMye ^iadseti (modaiabe) imi prototol 6me|iM TOrmekte iktifa ede^egis. 

clpbuyisilibejge (senet), Man b. Mama; keridi istegiyle siMm to sa|l3|iyemde iken.. 
filan b .lliaaa jasdigi bir y^ih beige (kitap) dirki, sei\: bana pu jnJm pu ayuma kadar 3?edi 
a|irlJtEida3»^nioabiage5erlidirhem, emek-sermaje pirketiitde galijitinTiak igin, gEli to agiktaon. 
AlMh'xa tekvasi to emaiietia hukukimu gosetniek iisere TOidiiL Yeillea pam ik- uygxm. 
biiMt3|um.ii sada abaak, onu ticaiet ge^itJemidea \xygm. goxdliltioi alaada de|erteMimiek, o 
papsidaaistedilimkadanyla geiekli g6aiij|twi yem ticaii seyatette budimaiak, satia aldilaiodaa 
diJed^imi pe^ia TOS^a TOdeli, pam TOya emtia ite samiak, geiekli g 6aiti|lm picket i^iade TOkil 



131. IMii C«isiM.. 111998-2000. 



166 

tatJTiak. giM i^terde keMi osgiix irademle UmMt edecelto. 

Buridan eMe edilecek ka2aiicm, bu Jd.te.pta (sexueite) r/jilLtan yaejli otoE ve Tiarta verdigin 
eim paxaden soiim, beimnie serdri SJKJiaia j'anj'adE-. SerrMj-ert dokjisij-k j'axisi seniruiir, 
enie|mi riedeni;;]e de diger 3?aiisi da beriiiMir. Do|abi]ecek sarar ise serjn^yey^ aittir. 

Ben, seMen fiMa jtMi fiteia aji bis^mda, ge^erli 5=eiii OEbia dirhemi teslim mm.. Bu pam, 
bu protokoMa belixtilen ^arflar mwacehesiride erriBk-semia.ye ortaklili okrali eliiMe 
budtffiiaaJitedif. Bu. piotokolu filan ve film Ja^fler tosdi}: etttters-i^'^. 

2. Taiiivi'iiiii H&?fiM Oisegi 

TahM, "eji-§mut's-S8tif" ve "e?-§urutu'l-Kebir" adli eserlerinde her turla liukuM, ticari 
ve kssai i^lemterm seiiet miDdellermi tesbit etmiptir. BurMa TaJia^nl'niii foraiile etti|i bir tevaJe 

<d.pbu, belgede adlsn yssik tamklaim ^ehiadet ettiMeri bir senettir M, Man admdaki jaJus, 
fiOaxiadindald^ahsi, ^utaiflili senet geregirice bonflti dlAvgu pxk rdtelikte bu liauiar altm fle filaa 
adiniaM ^ahsa sahfli bir ha^rale lie havale etmiistir (tarih.. imsa^. 

Bu omslde diMiat ^ekflea husus , havale seaediaie ilk. hukuki i^leiioe aufm bulm-iulmasi v& 
havsJe i^teraiain aj^n bir bej^e ite tansim edilmesidir. 

3. EM ZiJbEi'lum Qek Ox££p 

AsncftEa kadar tormiagelen ve Ingiltene KdiiEesJade buiuriari bu yazih beige, ^ek 
diJEenlerarje fonrilalijoaii gosterea bii beJgedir. 

«Seim admk ^ Rahioi! Biijiik Ebu'l-Hayr Hij^ar'm, hitoilixie, devlet hasiriesi adma ym 
dinanodemssioiricaederim. lb 1451 (Yuljni-AgTjsiDS 1140 M) EbuZilais*. 

Ajraca bu ^ekixi sol fist ko^siride, odeiraiesi isteralen 100 dirjana lakarnla da y^^rsx^ 
oldu|u ifade edilmektedir^^'^ . 

132. N«ii, \?IH54-56. 

133. taim, ffi793. 

134. GoitftiB., s. 242. 



16? 

4. XT.Tiozjil Osmaidi Bono Omelleii 

SaMlio|taaim nalvtett^i ssMinMejjQi'ljorwj senetteiiMen besi oiueluler 

a. BJrHuccetOme|i 

« Haci AtoM h. Hasbek toex edip dedi M: 

gaaali Sadieddia t. AMunaJarisai'a, bu Mtab tarihirdeii mn M ay soraa, alip Jabsettigim 
pelser bedelJMen 13.000 dirhemtatermdaboicmift vaidir. TazoJilsr: BeJar b. Haci Osmaiij, Attar 
Yusuf, Kasim b . llj^as , Debba| Mehrjiete 

b. Di|er Bir Hijccet: 

«Ba|dati Iras b. Abdidiai ikrar edip dedi Id: 

Bu Mmbm hamOi Hatepli Mehmed b. Mehmed'e Cijocosdelahir 8.3a ba^inden idbaien tarn vg 
a3?sorim oderimek mem satm alip kab2etti|im sa}a2 ve Irak Immiasi bedeliriden 1.600 dirhera 
borcumvmdii. TexolUsx: M&imM b. Ytisitf ve Hemnied b. HaciMusa vs.s- 

Sicii 199 A, ^Tk. 1 15 b, 2. 6. 870^20 Ocak 1466} 

5. XIX. Y%2.j!d Osmmikmm. Hcaii SesuetleT Oraelleii 

a. Dabbagsade'iunBoiKjOmeli 

«MahaTd3?e-i Isiaribyl'da Fertajmlede rfjahallesiride saJda ^eyti. Ahrned Eferdi biri 
Kemateddm,Mec]is4?.er'iceMv8x;ibu't-tebcMei9buh9fi2iil-Mmb Seyjid MuMmmed EfeMi 
bin Ceteleddiri rfjaMaxmda bitav'iM ikrar-i teonnm ve ^irir-i IselajTi ediip meabur Sejrpl 
MTiha]inmed EfeMi cihet-i kais-i pier'iden oitosk. iiisere riaJsden bana bej^nte kTJXui? ikjpas ve teslim 
ben dahi 3?8dinden tamamen istikxas vie teselljim v« kabs eylediian ki, te'hiien Ji'l-asl nisfi 
ikijfeeJli kara? eder. Mebils|-i meskur be?>i32 kiouf sene-ja atiye ?ehr-i Rebiu'l-ewel 
gmTpesioe dejiin eda etmek iEere aifisbia: Seyyid MtJhanmied Efendi'ye 2iaimetiiTide wacibu'l- 
eda VB tesinnil-kada dejTOindir dediJtte ba'de't-tasdiki'^-jter'i raa vete'a bi't-taleb ketb 
oIondii.:s> 

b. Dabbalsade'niaPolic?© Omegi 

cMateiHari Ba|dat behe^t-abad maJiallatiridan Abbasiye mahaUfisinde sakiri tikcardan 
^iikiiJEayie Yah3?a Qelebi bin AbdiJi^^ekur meclis-i peti mmm TOcibiVt-tsvldide i^bu lafiiVl- 
kimb ei-Hac Ma'ntf bin Manswr imsi ki3-jiesr«& muFacehesiade ikrar-i tarn ve m'bir-i ardi imm 
ediip mz^m el-Hs£ Ma'rorim ciliet-i de3?n.-i ^er'iden simrjQjeiirMe selsis^rOs kmu^ hskki 



168 

olaiitMa i^blat-i aiesbiira medjimian oMi i^bu imzK-i M-ixjeclis ^caniaii MarJsos veM-i 
Aitm 1^ simmi sicmrietinde oteadoitbiribegyas kuni? alaca|jnidaii eda etoek iisere ii^liimuz 
Ijir anecBste liaeir ilsen nsamis ile rriesfem- el-Hac Ma.'raf'u medjim iraysfm Markos stoioii 
lisemie Mvaie-}?! nrnkaj^de-i saMla-i ^er'ije ile havate eytedilmide ardar daM Iiaval8-3a 
aieskmejil ter-vech-i mnJiarrer katnil ejde-diler dedikte ba'de't-tasdito.'?.-?.er'i ma veka'a Wx- 
taleb kefti oluMtt.» 

c. Zi3?aMdm'3ttmPolifeOiTie|i 

«Molla Muhananiied biii fiJaai AM Qelebi aiahkeniesmde meclis-i ?er'i exYvierde Ali bia filaii 
muvacehesirde mesbw Al'im i^bu liseir btt-jyieclls AJux^d riajni ktoiesriejie ciJiet-i kasdari. 
be?yQ2 kimt? dejaii oMakla bimdaa akdem iijuimis bir mecli3t» hasjr oMulraiua haide meabm- 
Ali arieb^-i uieskm^ h&pym kum? deyrd ik hszii merkw/i AJiiTiSd'i beruin tiisenri^i Iia^mie->1 
mtiflaka-isaMha-i pei'iyye. ile havale ve mebla|;-i meskura tosir r/^ikitiTia eda ve testoie bana 
em-edtip ve Mi biriim ha?ale-3?i meskm-ejd Jsabul eyMittoUsden hasir merkusji MurnS. 
mebk|-i muM-biJii iioerkTOa he.§ym kura^ii havaJe-ji meskureye binaea beriden ah2-u kabs 
etmekte bendaMFjebls^-imeskmTimeabTjr AM' den bi'1-muraca'a lialea tatep edeim diy-e JiasE* 
mei-kiniBm ^sdiki3?te davaettikte oldahi h.us«3-u iioeskmii vecM niTshan-er iiaene ikrar ve itiiaf 
etaiiejaa ala Jiaiacib-i itirafiM meblag-i Bierkiua Mpym knjra^im mMdai iiiezbma eda3i5?la niesbur 
Ali ilsam olandTigu hHsur-u alilenjfte ilaiTi olm\du.:^l'^5 

d. Zi3?ai3ddm'rd]a Polige TsniaylaHa'.'ale DavasiOnieli 

«Osniaa Efendi b. fulaa, meclis-i §er'i munirde Isn^dl A|a b.filaa mwacehesinde 
mesbur Ismail Alaam^eioMoiup Yikj^ti AMdoluda Aj^mi saucatrnda sidMi Hjssx kasasmda 
sakin besci Abdmiahman Agaiua haJtea ksaa-i »i82bm-ede aaib«9'^?eri oJaa Deivi^ Israail 
EfeMi3?e, cihet-iliai'sdaribiiibe.jjIJE kuru^ de3flfli olaiakla merkmxi Abdiin-ahmaja Ata, meble|-i 
mesbor ile daikii merkum Deiw Ismadl Efendiyi ^eilki meabur Ismail A|a ikeiixie kabidtme 
]ixie¥kufeii havale->i xmidaka-i sabiM-i gex'ijo* He grfabE'ida M^r^ ve 3Jediiie bir kia polige 
temessiM i'la ettijjtea soma r/jerkiim Deivi|i Ism^ Efendi daM kabul ve meble|-i meabiir 
biabegyljiz kmis^u mesbor IsxiMil AgM-an M'lmle-i meskm-ej-e binaen ate U kabsa taraiiadan 
bseni ts'^ddl ve temessuk-i mezkmi bana icsal eyMiginde ben dahi bil'vekate lemessiik-i 
meskirn meikmn IsixM ^aj^a icae ye ha^ate-i ]infi2kml3?i ifade ve mebfeg-i meabml merkmndaxi 
tejep eyMgimde ol dahi ber vech-i muharaer vekaietimi tasdik ve havia-i meskurejl kabud edip 



135. Zivsisiim, s.38?. 



169 

niet»la|-i rftssJojre sajoijri oMuktari sora-a Tf^hl&i-i merkummi bin kmii^imu mweldoUiTi rjoesbur 
i^ixi bana def ve tesliiri etanoeKte bsM lietojft h&^ym kimi^n rrierkmri lsni8Jl Aladaxi bil'vetoJe 
iiajen tatep edexim, di3?e da^^'a ettilDle ol'daM Injsus-i me2kml \^ech.-i mulisxfdr tjsere toai to 
iiiraf etTiielixi ak miic-i itiraie meblst'i STxesbux be^^nja kuru^u. miiveiikil nierkijiTi i^iii mudda-i 
rfiesbui Osman Eferuli'jse edasiyla rflerkiVii Isriiajl Aga ifeaiii otodug-u rimb8^.u:]en Huseya 
Ka.'^'vas jsedrj'le hiism'-i aJiterirte flam otoxidy.. erer/ir liiTifiiileM'l-eiTir.^l-*. 

&. KK.ymyilSL Ait llcaii SenjetiexijQ. OxaueMexi: 
a. PoHge Onie|i: 

Vade tacriM Turk lipasi KesMe imlM ve i ?eri 

10 Mart 1994 5.000 000 Ka^'seri 10 Ocak 1994 

l^Mpolge. mukabiliade 10 Mart 1994 tanhiMe Bap/ 
Sirnt BeM vejfa emririe Biogol'de (be9rn2l3?orO lira 6de>1ru2. 

Bii^raIslariiyo|M 



(Ke^ideci ) 



Ka5?sen. CimAmijflet Mali. CiTO"iliml>Tet I^hani No: 45 

10 Ocak 1994 
(mzQr nisbi" piii % 5) 
Bay Semih Be-M (MuMtep) 
BiL"^:ol, PostaCad. No; 30. 

b. Qek Onie|i: 

Turkli]»5i (Vade Tarihi Yok) Kegide taxiM ve y en 
S.OOO 000 Kaysexi 10 Ocak 1994 

(MTsMtsfi) Yakif Bankasi Merkes gubesi/ Biagol 
Iphu ^ekin ibiasiiHia Bay Nevsat BeM wya eiraioe j-alais 
bepiilyon TOrk Urasmi Odeyinis . 

(Ke^ideci) 
AbduIhakiJoiiBeki 
(iiTisa) 



136. Ziva-uUit, 5.388-389. 



i70 
c. Bono Omeiidir: 



YadetaniM TOrkliragi KesMe tsaaiM ye •yen 

10 Mart 1994 5.000 000 Ka3'3e3d 10 Ocals. 1994 
tp\m boao rfiuOfiabflMe laoosiniiMen dolsaa giiri sonra Bay 
M. Edip BeMvej'aeniiine Btogol'de Be?mil3?oii'TL. odej^ecelim. 
BedelimateriaMmu^tif. IhtiMhaliride Kajjseri mahfaemfileri 
se2aM3?etlidir. 

(Ke^Meci ) 
E?refFiis.t 
Irosa-NisM pui^ 95 5 
Ka yseri. Frnvh Caddesl Bijfejia Ighsia Mo: 45 



III. KIYMETLl lYBAK ILI ILGILI BA2I KAYSAMLAK 

KijinetJi evrahm ImkuM japismi, i^inde 3?er aten Ja^ilari ve i^lej'i^mi daha net bir ^kilde 
ifade edip apiJdajsaa basi kavxaaxJar vai^ir.B-ordardan osellilde kipoetli enokm. i^lejfj^iyle flgili 
IsiavTaanlar, bir taiaflaa Isisim HiakoJoHida kijimetli evxali doktrinixua alt j^pisim oto^toxmsda 
bt3?uk pay sahibi ikea diger taiaftan Islaai "Dcaiet Hi&uk.inraa bir boltiraii olari kiyiineHi evraMi 
onemli iUsBlertai ohi^tarjnsktainilsr. Bu nederde btii Ijavramlami asil iBcelenme yen Ogljncu. 
Bolum olxoasma xagiAert bu bolijoiode incetexmielen daba uygim gorHmn^tur. Telordk. isirrilexl 
mevsuL huJnjJitsn aJmm ve Birinci BoKjnde mevzu hwiailsa gore iacelenen bn ka'-nrajnolaQr, bwada 
islam H'okixiai agismdan Mr^iMdan vay^ kuroii'dan olarak vu; gertel ba^bk altinda iriceleiaTiesioa 
gab^ilacaktir. 

A. KIYMETLl EYKAKTAKl f AHISLASLA iLGlLl KAYRAMLAH 

KiyjnetU eviakm j^r aJaa ^ahislar, ke^ideci, kMar, muba.tap, ciraam, avalist ve arajja 
gtoett kavia](iQlark ifade edileii gaJhislaidii. Bu kavranilar, 0?:tacii B611i3iMe har^ale kavroriH 
toaustuada yapilacak iacelemeye havale edeiek btJiada iasaca bir de-lertendiime iie yetmecelis. 



1?1 

1 . Ke^jdeci, senedi diiiseiOejseiiL ve bo»jltt okri ^ahisdir M, Tstixia muhil deiiir. 

2. LeMar, tehjtos seriet dfeerdexien alsucaJLh vey& Mmm ciro editen hsjiiii posisjsorimida 
olexi ^aJusdir M, bmia da muJitai veye. rfiijitoliixileli derar. 

3. MT3ihs.t8.p, vzeitiB sexietijefeiierivejjaciio ediJen Idgiiir M, buria miitoltiiisleyh. deiw. 

4. Ciranta, senedi ciro eden yaxd Isexidi j'erixie kexidi hoxghisviiv. mvMMM teA'ate edea, 
kendisi ikji€i ^yd. iijlJiBctt Kiegideci posisj^onuofis. girerfen borgiusii da tuSGixdi dmumm-ia gegea 
seiiet hamJMix ki^ bmm ikiiici ■?By&. iiglkwi mwM dexdlebilir. 

5. Ayalist, leMaiaTCj'adSer liir avsJJste aval w&mii j<m. odexiie sorarrdolulmm iis^nen 
'%'e di?8iidaa deweje gfioen bir ^alustixM, buxus. Kefil dexdtebir. 

6. Amjfa giren, to^Mecmin ^'eya cnantaiim gosmnmsiyh devieje giiien ^^^ muhambai 
yearns geg&a p&hmm M, bassxi fusiJiixdri basaxi da vsKiJm posisjoamidadix. 

B. KIYMETH 17SAKIH YAPISIYLA iLGtLl KA7I2AMLAI2 

Kiymetiievi8toi3?apisaykifeiMkav]rarjiJto, se»et, JmIl, deyi\, ^ait, Mjmdk ve aMtle^xae 
karxaailandir. Kiymsm erxaJoxi ostott olu^tuxan M M^jaxi^Jardan sexiet ve Imk MrmaUm, 
Birixici BoliJjiMe deteyli olaiak iacelexBiili igia biixada geiide Maao. kavraxaiar irojetexiecektix: 

1 . Deja (Boif) Kavxami 

a. DeyxdriTsxflxa 

Deyti JsavsarjQi, Myjiietji evxaim ve Mm biitMXt vadeli ipiemlemi temei mismiMm-. Teiixa 
olaxak Aeya, belU s1iixe>'e bagli ^tr aJacaktix^^?. De^Ti, sexjiexi (satilmi^ iiMlm bedel) dexi 
faxkMix. geaiieiii vedeli okbild^i gibi pegia de olabilix. De3?xi, fcaa-sdaa (odm-t^ vexiMyek) da 
finxKMix. Qtookii, dejxi, hex tMia TOdeli alacaga dexdMigi liaMe ksis sadece odiing yotoyla Jiak 
edilea atecsta danilir. Dokjrisiyla butim vadeli hiJtoiki rjxoaijftetelexe v^e akcagi teixisil eden 
senettexe koau olsxi hak. da bix de^Tidir^s^ . 

b . Tecil ajisixidaa deyrda gepiikn 

Haskefi, bu Jxceusm pu oxiex/Oi tesbMexi^^^ oita3?a ko^'mii^tax: 



137, el-Mu'cmul-¥asJt, "Dep." msMssi, ffiSO?. 

138. Bssk., Hevm, E&waHu'l-Tlmin, Beifntt 1992, Ilf 172-174; il>m i&iiiiB, EeaMl-MuMar, ¥^52. 



1?2 

Her hoiQ (dejixi), bor^limm kabul mmsi paitiyh., '/adeja (tecil) -Mm ikixici rMeyi- kabul 
ederve bitlaip;! bir tai-2da mtieccel olatiJlir. Aiicak, alti i^Jem bu MMmidea istisna ediljiii^tii. 
B writer, salt, seleni, ikate^^'O, ^itfa, olm-dm borcn ve liais nmsiinelesidir. tslmi liiikijaim-jda bu 
alti ^e^it boiytaE ba^l^ tecfli Kabid mn^y^-n Mgbir bong joktor. Bmilar tjiinihuiia gore hukuljen 
pe^in otoMan gereken borpferdir^"^*. Arscak, bu all ^tenidea Isais ^lenii, d6n sm-etie tecJli 
Mbul e4ebilir: lakar edilan kais borcu, Maliki bir haJdiim teciline Jiukirietniesi, vadeii borca 
havale editoiesi v& ksrsdan dolaja ba^kasE-tdiaM alacatmi belli bir stjre3?e teciliriiri '-miiyi^x 
edilmesi gibi niesefelerie yapilaa kaisin tecili bagMyicidir. 

l5te, hukuki defer a^isiridjaai, tig katagorile degerlendirileri bor^ilarm Bell diinuxjlama 
gone ge^itierll'^ ^mteidir: 

1) Tecili batil olari borglar 

Bimlar satf ve seiem bonglandir. Qijiikii, sarfteL paxaiarm kar^ilikJi oiarak de|3?irA 
niecMsiade teslijoai ^artor. Kesa, selsBide serjTia5«rdri pe|iia olnmsi da |iart ko^ubriujtur ki, lier 
iki bedel de vadeii duruma dii^mu? obioasm. BrnMa yapilaxr-ak Bcil ^arti, abii de bosar. 

2) Tecili saMti olan fakat ba^lajTCi otomyari borglar 

BmJardakars, ikaie, ^ula ve olikimi borcudiu*. Bu nmanieielei-de yapilacak boicim tecil 
gam akdi bosnias, fakat ba|la3QCi de|iMlr. 

3) Tecili sahih ¥e ba|la3aci olaii bonglar 

Bmilar da bu iki kategori di^nida kalaa her turlii borg gepitleiidir. Satini, itaf to rdkali 
akdi gibi akit weja rjaiiessir fiildea kajaiakknaa bedel ve ^sram&t ciasiridea olaa bor^landir. Bu 
karagorije ginea boi^larte ilgili oiarak yapilacak tecU. -^artt, hem saMh hem de ballajxida-. 

Z. ^mxKikwmmi 

Ki3aaetli evralsm Mtzim ve i^le>^i bir takim ^ekil ^ardaraia bagli oldugu gibi ^vil daM, 
akit metal tiEetiade ppilaa bir ?airaa degi^mesjadea ibarettir. Aacak, ^er! akitlerde onemli rol 
03?aDa3!aa ve kijraietiL evrakm bokuld mnsisii ve oitt i^lejipird ifade ederi"|iart" k&vraiM 
koausmida genel fikhi bilgi venrjekte, Islam Mikxiku agismdaa maM^'eti ve .geptleriai ara^tinp 



139. iiiskefi,¥/15?-159; Ba Abiaia, HeMu'l-M«Maj', V/157-159; Aym^, iak. BaNlfcfrvm, s. 316-317. 

140. ikdJg; tu^ftCbrm tizdhnyh. -jikiixi eski mmv»I ii2^re fa$MdilmesMir. 

141. QaHfeevm, s. 424. 

142. Bd5k«fi, ?/l5?-l59; ifca Abilm, ReMu'l-MuMs*-, ¥.'15?-159; Aynsaisk.: BaHwjeva, s- 316-51?. 



173 

omya 3503iTOakte. Mjnik yaiar vardu:. Dolajisiyk burada bu kavisami iaceleniej'i wjf im biMuL 

a. giartrnTaffiffifii 

^it, sosliJJbte "sorunlu sJairidt" deiTiektir. Me^ramn dynlnmjian bir sfasifor. 

Teiioi olarak ^axt, "bir gejiri V9xli|i Jiendi \far]i|irta tegli oMisiu haMe vMh^i dmroiiiurida 
o pe3?iri '.s^i olms5mi gerektirmeyen, dmnk. j^okiulu ditroxjiuruia o peyiB. j^Mulmux gerektiren ve 
9e3'mo2l30ttmdi9ixida bulm-iaa bir rdtemLtir"!'^^ Harjias %;m abdest gani, rdliaJi igln psMderiri 
butaMiissi, 'mdeli sati? igiri rehin ve kefsjet ?.8xti gibi. R-okmi il& gaart arasmdaki faxk pvAm: 
RiiklJxiniegratuiiostJMedirve onuixiig m-isunmux. N8XjJt92da}d njkii, sucw ve Jaxaet, aMtterdeM 
Kab-k8.balgibi. 

b. ^aumQegitteil 

Iskm Jmkukuria gote, akitlerde sos kornisu olabilecek paxiter, huk-oM fonksi5=>3ri!am-ia 
gore 135 grapta topitoiiaJL rjitolLliMlia"!'''' 
l)Cai2 0la3a?axtlax 

a) AMia gejoegi olsja her part, caisdir. 

Bu ?a«, ayra saxiisada Mecelte'de de ^oyte m-jsmi edfljoii^tix: 

Madde 186 - "AM-i bey'iri miJlLtesasmdari olari jiaxtla Oiiapilaia) bey' saMtt to ^ait rrmteber 
otaf" 

Bu pmx, rjitUMyetm mli^ten^ite intikali, bedelm Sderdricej!© kadar satiirm? imim 
tepsedilmesi gibi, akdia Iktisa ettifi bir gegit saMh gaxtor. 

b) §eiiatixi taraditi ve a}Ldi destBktejsen her gait da caisdir. 
Bu ?art da Mei:^lie'de ayrien ^oyle duserderuiiigtix: 

Madde 187- "Muktesa-ji alsdi te'j'id edea gartJa bey" saMh ?e gart nmieberdn-" 
Bu^sxfvMe, hxyacra'g-^axt, rehixi, kefil, jaMt mUTia ve yasi ile belgeieridinrae gibi pemtm 
teirodJti tojojk geregi lisr gejix gsxtor. B u gaxt sahiJi ve bsglayuMir. 

c) SaMli orf geie|i olan her part dahi caisdir. 
Bu ?art da Mecelte 'de pQyle iBiiZim. edilrfjdjtir: 

Madde 188 - "Mutearif yeai 6rf ve adet-i beMede caii olaa ^Ua (yapilari) bey' dahi sahih. 
ve part muteber oto" 



W3. Zey^aa A]b4«3keriia, d-Vecia fi XJsidil-Fikli, ka»i«l ty. s.59. 

144. Merp»a3U,W77-?9; ibaHmsm, W77-79; Supti, d-Ejlal., s.453^55. 



1?4 

AydlskabicKiaii dmyi satm alip saticiya as'saJdsa'bi dkmk iik^JM ¥e Mlidi yemnt. tslaiialL 
giM sa3iih orf ve teamlil geregi otoa her tuiiii 9art da caisdir. 

2).F9j;it olMi ^arflar 

AMt, ^eiiat v& oifmi geiieti obiaadi|:i haMe, iaMtierden birina veya bir bs^tesHia tjikar 
saglaoimaj^tt ^artlar fasittir (gegersMir), mllfsit de|Mir. 

Bu^aitdaMecella'de ^oyls diiserderoiiiptir: 

MsMe 189 - "Ahad-i aKider/rie nei'i olinayaxi p^M (yapilari) bey' sdMi otop aricak pmt 
fasiddir" 

Mesela, ba^teasina satniamak ?amyla satimkm sati? saMh.^ pm. gegersisdir. 

3> Mijfsit Olaa ^itlar 

§emt ve 6iftmgeie|i oloiayari aMtte, aMUerderi biilxie veya bir bajkasEia gikhi satlajari 
her tiiflii ^art fasit (gegersis) ve miifsittir (akdi bosucudiir). 

Mesek, Id^iiim satoli evde bir daM kabmsi veya evi sabuajixiasi '/eya rmli Deslinxi 
aJmajBiasi gibi gartlar mltfsittir. 

BuKJsuaa, ai?iMarjari kisuioiaum di^mda Kalari bir kisun oMugu ardainMil;! igiri Mec-elle'de 
ajn bir madde ife micim ediiTiemif tir. 

3. Oif K.&¥Xtt]iu. 

Oif Kavrami, sefliia ve saiJiarta gora peM de|i;?tir8ri Mymefli evratari muzim bigiixiim, 
i^leyi^ini ve ge^ittendiribuesiai yaOoMan i^itendiian ve komposisyomum :;»& vBmxL bir 
kaviaJTMir. DoMyisiyla, bu kavranm Islam Hiikukimim yaMapmura tesbit etniekte fayia vardE-. 

a. Oitija Taiunn va Hiakuld Kayxiagi 

On" kavrarm, arapga bir MMm olup marifet kokltoden galea va soslokte taiu^ikligi iiMe 
edenbukeliiTie teriiii olarak: aklmdesteliyte ki^ileice berdaxisannii^, saglikli rjiisaglar mrafmdari 
M)ul ediliiQii: ve loptoMa aljjilageliia^ 3?erle?jk alj^kaiibklaMir (adetteniir)^"'^. 

Orf kavrami, Km-'an-i Kerim'da, akil ve dirdja niakbul ve gijisel sa3?di|i p^^ ifade eden ve 
bu KiQkBii turetilmi? "msp-tf" sozctitti ile kullarabriipm-. 

Kur'aa-i KerinVde, geisnek ve so33?al kmallara dikkat gekilei-ek toplum ya^aiimia hakim 
olaa sahih oifu ifade eden "xM'raf" keliJTiesirdri kiil]8iiild]ii basi yerler ^imlaME" 



145. Ba MiMs., Ifejrul-Ott" fi Bislii Bssal-Aikamx &kl-<>rf, { Sss&ili ifUufej, Bei.«nrt ty., H. ciG/112. 



in 

1) ".. OMtoen, olenia kardeiii mrafmdaja Mi?.lamiQi93a, keadisme 5ife uyrjiiak ve 
h^t^hy^m g-QsellikJte di5'et odejTiek gei-ekjr"i'^&. 

2) ". . KadmknE haMan, one uisiiim bir jiekiMe vasifeleriae denJitir"^''''. 

3). ".. OiQJaim oife uygvjx oJaiak bestenniesi ve gi3mm b&ba tamfina aittir. <?ocuMamu2i 
suMTTieje eni2iniTiekistei-3erd2.. yerecegmiai orfe iisfgim bir .seMMe ddeoerds^ size sorarMuluk 

4) ". . Nikalitixi soma hemi2 dokm-uxiadari myd. onisx igia belli bir meliii tajmi etjiiiedea. 
kadinlan bo^ai-saais buada sise meMr somxau|Ti 3?oktur. Bu duxm-jida ordaia imtt'a (hedije 
cinsiruien hii^ykt) veiiri. Zerigia olm dunumma gore, fakir olaxi da dunumma gore 
verxiieiidir. Mtoasip bir muf a ve-rmek, iyibiigm bir bor^^tur"^'^'^. 

5) ".. Onlarla veMerixiiii isnij'le evlerdave one iis^imaiehirlerixdwmV'^^^. 

6) ". . amimda one uy^Mi bir ^ekilde arda^in. . . "^^^. 

?) ". . Zengin olaa, iffeffi otoiiata ^ab^sEi. yoksy^ olan one uj'gmi j^esia"^^^. 

8) "M yolvim tut, bagi?.la, one vygm. olaia emopet. . . "^^^. 

Yukanda gegeri ajetlexden (a) a>'eti ite kisas cesasmi aiYeden velinia aftsxt sora-a dijet 
i?teaiede one ixjifmi liaxeket ebXiesi erjinedilirken^ (b-f) a3?etten ile^ kadni Jiaktona xia3?et 
etffi8de,naiaka, mehir, en-j2irriie iicreti ve mw'anidkiamimtssbitiride '-m (g) ajetij'le de sorumta 
ki^iran oksiismi imlartdaa akc.a|i licretin. tajroinde orftin olgii atoiXiasi genektigi 
eim-editaektedir. Ibn Abidiii'im joaklettitine gore, (h) aj^tMeki "one ujgim otera erriret" 
ctjmlesi ise oriua^er'i da3?aMa|i oterak g6steritaiektediri54 

§u MMe, orimi JiukoM kajSis^i Kux'aa-i Keilm ve Bvmettii. Ye ddhyisiyh. Fitah UsM 
biliri datoda y&r abnoj-tir. Nitekim, xiiu^teMtJer, on'ii tali kukuki delillexd^n bin okrak kabid 
ederek ona ijsiil ve funi* karjmaklanda geni^ yei venni|!lierdir. 



146. Bii£ftra: 2;i78. 
14?. B'^m- 2t'228. 

148. Bakam: 2^233. 

149. Bskara: 2^235. 

150. NM: 4/25. 

151. TsM: 65«'6. 

152. Nis&: 4/6. 

153. .Aii»fa99. 

154. Iba ikl^ijSm, H«;nii'l-Orf Bisatled , $ 113. 



1?6 

hrmn Gaaali'je gore, lti:avi kelimeler, vm'i ve 6m otoak meie M kism-idir. Out 

}Kilmeler, dace sosiilkte genel bir anlajnia bmrndMiiTiup ancak daha sonra bu. g enei anlanim 

kapsad^i fertlerderi basiiamia tateis edilerek kijHaroJiTiaj^i ba^laiwii^tir. Bu ardaiMa mucittemi. 

ic:atiannal!s:j/di3Jdani3im3erde lligavidir^^^. Aiiciaklbn Abidia, "Mecmii-u ResSii" adli esemide 

orii terimbm; eve giniiek ardajiiimda oydk basaiak gibi "geriel oxii texioiler", ^e^idi biliiii ve 

mesfefe. gevresinin teKiak (istilsM) teiiiTileri gibi "osei orii teruiibr" ve iiaiBss, om-j gibi gibi 

"6if-i per'i teiiniler" obmk iiisere ug Jasmidaii ibaret oMuiimu ifade ettikteri sonra ^u tgsbiti 
nsJUetmektedir^Sfi; 

b. OrfiiaQe^ifleri 

Orf kavrami, feapsani ve hukuKi ge^erlilik aupisixdaca iki gr^ptor: 

1) Kapsam ApisaMaa OiHer 
Kapsam a^jsETdan. oitler JM losimdur 

a) Geri&l oif (Orf-ii Amm) 

Orf-u amm deniteii genel oil", mmmi MIK. arasmda jdygm. olark cere3?aii eden. soslii vty^. 
fifli adetleidir. Di;er bir tmmm gore, oif; aJdi muMfeejiie ite iiefeleide 3«iiegen ve saglikli 
niisa^Mr ^ixaf jadan kabul edilen haJleidir ^^^ . 

b) Osel oil" (Orf-ii Hass) 

Oifu has denilen osel 6if,belli bir ycm r&y^ mi;]sm& nmhsos oka dar JsapsajrJi bir orftiiir. 

CtniiiJiura gore, genei rdteiekteM oil ite Myarrii mmi sabit oMutu haMe, osel one idbar 
edibnes Fakat, basilaima gore, orf-l\ has ile de htikm-ii has (osel huklaoi) sabit olur^^^'. Ajncak, 
genel orfmi delil olarak kabiil edilebihioesi igixi wygm. otoiasi ve rtass ile geJi^nieniesi part 
oMiigw gibi osel oifim de keMi gevresinde 3%3?gin ve nass ve kiyas ib geli^spnemesi ^arttn-. 

2) HTikuM Gegerlilik Agismdan OitTer 

Hukiiki gepexlilik agisiadan orf sahih ve fasit ohmk iJsere iki ktsinidar^s^. 

a)SahJ}idxf 

SahiJi orf, nmss ite teis dij^niej^n ve cranhuru ilgfleMiren y^ygm. orf" deaiektir. 



ISS.Gasafi, el-MususSi, BxOak 1322, »325-32?. 
156. Ba Aiidia, lfe?ni*K>ft" Kisalftsi, n.«ii2/112-113. 
15?. tta ^iliB, Hejru'i-0»€ Eisalssi, H-oiiig/ 112-1 13. 

158. Qa. MiSm, ihfrvH-Cd Sisaksi, E.evziU'^- 

159. Jin AiUm, Hejru'l-Orf SissOssi, n.ciJ2ai4-116. 



i?? 

b)Fasit6if 

Fasit oxf , . .nassa vej^a krpsa teis dii^en ve^ dar bir alam Jjapsaj'aii orftur. 

Ibtt AbMia, liukiiJ^;iilMiaram-ijdari6rfe gore hiiktoitexi tespit edilea baai orten-ili omelcleri 
silJiettfldBii sonialaonraTOsIa %ili ^x ometi vereiek devam etmektedir: Yasili beige Ee amel 
etrfjek de oxfe mebrd mesetelerdeii biridir. Aricak, orf gexegi oJarak 'bTjgm-dm j^asili belgelerden 
iM 5epit j^asili bel^e ite aitnel edilebilir: 

1- Harbmin eiXisa dilejiae niektubu 

Meraurten atsuna ve asletme gibi bir ijeilte ssMp Beiaat-i sidtam>Te deiulen resmi belgeter 
bu gepit belgeleie iajjasla, kukaken gegerli liabid. edilrj-d^tir. 

2- Tican belgeler 

Bunlar lacir^ sarraf ifse siixisarlaim tajosim ettiJileri ticari dei'terterdir. Bu ticari defterkr, 
ImkuM be>iimed3i. Kesa, haBi ardsnida yaj^gm oxfe uygun olsjrali dijserdeaen her tliilii ^/asil 
beige (senet) de hukuM hijccettiri&o. Derfjek M, bngijriku hukuM one ij.3,!gim olsiak taiism 
InuDooSSiiySdddnimrM Sedilen Mj^iTietli evmK, MMayeae a3!8ti kapsajmoa giren sexietier 
ciJiTJasiBderidir. 

4. ¥isaiL (Gl^^nce K.a9T&mi)i 

YJsak Jsavxami da ki>'met3i evredan oslinii iiMe eden bir }^vjmM.i£. Nitekiim, aj^m koktexi 
gelexi '/e TQrkgede kiilMulaa wsikalar, kiyixuetli evralt da dahil tiim jsasali belgeleri ijerjTiektedir. 

"Yisak" sosciJIt, sosle^mejl peiajtiime, guven veime ve baglama ipi aidamma. geleii bir 
kavram oMugu gbi, aym gokten gelen "niisak" s52ciiiu, antla^nia v& 'Vesika" sosc^ii de seriet 
an]sjiaiia geten her ^lu belgeia ifade etnoektedir^^^ . 

5. AMdepmie Kaviajii 

AMt kawaffji da seaedeiia ve dolapsxyla kij'aietli ewakirt osiiade bulirciari sos vexme ve 
ahde vefa rabmni tagi^van bir Isaviaixuijr. 

AMtkavraim, "bilgi", "tavsij^e", "j^rrdxi" ve "giivence rasktubu" ardaamjra gelen Amp?:a 
JjokexOi bir lielimedir. Ajw koktea gelen "nmaMde", "ilsi taixaf aia^inda jjapilan sosle^me"]?! 
ifade ett^i gibi^ "uhdet" kelifnesi de, "ticari ve si3?asi sozhproB pxotDkiili\"riTi ifade 



160. tta Abiiixi, Jfejru'l-Otf lisaiisi, l.ciJ2/ 14 1-143. 

161. MisMiWt-T-ulkb, Bev"* 1986 "YesJka" msMesi, s. 900; *l-Mtj«emul-¥6Silt, "V«ik&" mai., Iifl022-23. 



i?8 

etiiitektedirl62, "AMtlepie" ise, bir koEUiia yapiten BM^m., bir ^e>i iistJexuTie ■i'e j^emiie 
gettajrie>i taahliiit etrjie aritomia gelriigktedir. 

Bu terxai-ii Kux'im-i Keiim'de pu ayetierde ge^r/iektedir: 

1 . ". . AMi yeiTXie getWri, dognxsu veiilen aJiMde sonuTiliduk vandir"^^^. 

2. "Oxilai emaxustkim ve soslerird j^rine getimier"i64 

3. "Ey Irisxiardax! BatteMignos aladerirdsi jiem-ie getiiirda. . . "^^^. 

Buccada aWaM ve huJtwM sMe b^:Wj|m hIikrAimu igexen (a-c) aj^etleri, AJJah ite kud 
arasmdalaher gegititilLad! v^e iiipaxd sosle^meji kapsadiii gibi kul ile kxd axasnijia ya$iitm$ her 
tlirlii soslu \'e>'& jsasili iktissdi, ti:;ajd, JinkuJd ^^e Mfla idw-slarars^i sij^asi" ve dipkiimM 
s62]epieleri de kapsamakMii"'^^^. 

AyxJcaBulMaf nmriva3?etett^i 'IviijsluKiaiTJar paiiiscnim belMiriar'l^? hadisi ite "Birmis, 
seiagm birisioe Mvafe edilirse, bimu. Mbui etsiri''^^^ hadisi \?e AbdtdlaJi b. MesM'mi 
"Mu'nmlemi giisel gordijkleri ?&y, AMi ks-trnda da guaaldir" bej'axa^'^^ da kiyrrietJi ewdkm 
dtisealerjae, ciio etme, kabul ve odeme kejfij'eiirie i^ili tuiacakdehHerdir. 

D^er tanaftan -Ikinci Bolrai'de galeca|i gibi- Mecelemri pu riiaddeteri de kiyfliuetii evxak 
hukukuM }$ik. mm. aiiemli fikM kaidelerdir^^^: 

"Mijkatebe ](mdmt9.be gibidir", "KHabede >m-d yaai ile ikrar lisaii ile ikrar gibidix", "Adet 
ximhakljerfjedir", "Bejm't-tMcm: nmM oteri pey, bej^rdeiixide nieprat gibidix", "Bix khTjse 
keridisi j^asip yohut bix totibe 3?82dmp da miJxDsa yehm riiahlMXfi otejiak aihaxe mmd^ oMij|u 
deya seriedi, e|er m&ismn. ise 3?ard lesr/i ve Mete mwm&. ohmk ydzMm ise i}^mi bilMtjibe 
olup ta35iir-i pifahisi gibi miimber '.^e raer'i olux. Bex xnuM 'i^nlegelen 'jfusuitex ^.^sid maiibws 
itoaihaberieri daihi bu Ks-bMexidir". Aj'oca, "HalLlaxda riass budrnvMsaii her pejJirt riiercii 



162. 61-Mwsemul-Vsst, "M4.k" msifessi, I!i'640; MiHisasi't-T-ulki, "Al^ds" mani., s. 503. 

163. Brl:17«4. 

164. Mu'mi&tB.: 23t'8. 

165. hMk: m, 
166.Be^m, 139. 

167. B«b^i, iJMsm, 14; Eiu I>&v«4j J^kziye, 13. 

168. Buybm, Hscvale, 1; Miislim, Miis^k^ 34; Tirmiai, Biiyu' 66; Ebv. I>xvvi, Buyu ,10; HtsM, Btpl, 99; Stii 
MiEesft, S&lskat, 8; Daremi, Bupi', 84; Malik i. Ems, Muvattsl, Bupi, 84; iba Hscfiisl, 3/245. 
169.ttaHa8]>el, U3?9. 

170. Mbc«1]s m. 69, m. 36, m. 44, m. 1606. 



1?9 

oittiiir" ^^^ fiMi! kaidesi de Ki^iaetli E'mk Hulukii'ium Usulti'l-FiJalitaM deffird te^Mi eder. 

KesaklasikigtiMtlarcadelayliotexdli^leiienitacsii-, havale, saup akdi, lehiii, keMet, icaie 
?e istitoas gfti konidar ile ifeili Mitkliaiiiler de KWiietli Evrak HukiilLurm i§me alnieikMir. 
<?m"ikii, M3?Jiaetli eviaJmi igeiigi -^^e i^lem 3fl:.rttenii genel olarak ajiii tijx koiuiMdir. Niteton, 
kaaiM3?o senetieri ile her turlii cino J^ilem ikrar ve Jia-rale; ixierikul 3a5i3Tietlerden hjsse serietteil to 
gegici ilnuihaberter sati^, talivil ve boiiotex istitoae, ipotekli boi-? ve irat senetleri de rehiri ve 
emtia seaetieiindea ta^mim ve konigixierito ser^tieii de icaie konusmiu tegldl emiektedirler. 

C. KIYMETLI ITHAKIH IgLlYipi ILE ILGILI TEMEL KAYKAMLAK 

Yiikaxida i^axet edildigi gibi kij/jTietli eia-akia ipteji^M iiMe eden h^i tekoik Jsa'^Tar/itex 
vardix. BimlartaJivii, ciro-devix, defiler ve sija ve iptal Mvxaiijateaiix. Bnxada bmOaim kmmd 
MmyeHtn i^igmla likhi kar^iliklanxa ve].?& nieflimmMim omya kojiim:^ ?al3^acai;i2. 

1. Mam HnkukuMa T&k?il Ka?xanu we DeferleMiiiliatesi 

'i¥J562 ve TK../602. maddelew goie tahvil^ mma, enHe w hsBiile yaadi her % grap 
ki3?3i]iietlievTdkM\herhaiigi bir seriedm sail Mnililirdxi degil, deviile ilgili tedavljl erne ?artmm, 
kaximi gei-etisacej. fecrailaxm iraivafakatiyle vey& -tek terafli ixade ite diger kiyj^ieHi evxak grabm-rtm 
liaxtma gevnlmesi deixiektix. Yard, talrs^il, akit kesirdejitiktea soBm akiHer taratoiaa. akiia 
rjiaMj'eti de|fl, vasfinm de|i^tiriJmesi deraektix. 

Bu kaaimi MteMifeki taJivite alan apisindaa degil, n:Kihi5S8t agismdaa beaser bir tah.^.'ii 
kavmnu Islam Huktak Isajaiaktenada yex abaaktseda-. ^inidi Istoai Hukak ka^talslaaada ji&x alaa 
bu "TaJivil" kavisaaaa iacete:i?8cek ve. daha soara bix her iki ka'/xaana ani32a3?esesiai j^apacatE. 

Islam hMkokmm gore tahsril; geri?ektegtikteasoam, birakdia her iki akidia ittifakiyla ve3?a 
bir Skidia monferit iradesiyle me^ru belli bir aiteliktea (stfamn) diier rae^ru bir aitel^e 
del^tirOajesi (tahvil edihaesi) deaiektir. Taai akitler, birlikte veya tek ba^am akdia belli bir 
^asfiai defi^tinae .wtkisiae sahiptirler. Qiiakii, keadi iiadeteriyle akdi ii^a edebilea ve keadi 
iiiMelertylie akdi ten-jeliadea feshedebilea (ikale) Skitter, elbette akdia vasfaa da 
de|3^tinebilirleri'2_ g^ duruaida deg^.ea akdia sati. de.|:il, akdia parti-vasMir. Mesela, akitter. 



171. Seyyia Ush±, F^ku's-Staufi, KiMra 1937, ffi??. 



180 

satj^ aMMea sorim tea-afbrdari hiim l-jiyara'p-^am (gartli segmii) tara3?gir8Lk, akdin 
b.^kyiciJj|m gegici oiaa-ak asKij^ «Jal)ilirter. Kesa aMteiden bin, his.'am'ii-pga-tli bir aMtte 
kendisiiie taiamioi^ Mydra'?-.$ain aJdtten kaMuaraJL akdi baglajiKi bir Me soMbilir. Bmum gibi, 
va.d8li olajoak gexgeMejnij^ bir akittsn vade}?! kaidinp pe^iae geviraaek vej^ pe^ia olaiak j^piian 
bir aMi vadeli yapniak da cai2 goriilen bir Jiusi^stur. Ham Hariefi ekolurie gore, aJdttea soma 
riil3?.ten, saticmm ^/aianaa bedeli; satici da rftli^temiin yaraxma sattigi rrmh di|er tarafm kabui 
etjuaesi pirtiyla arttrabilf %m eksiltebiliri"?-5 . 

A3?iica, gergekkpi^ aJat tiseiinde rfapiiaa bii tiir tasanrudTar, caiadir v& alidiri aslina iltiliaJi 
ediiir. Yarn, aMin ba^inda jiapiliiai? gibi kabiid ediJir. Boylece, pe^ia sab^ alidi, ^^-adeli afede; 
vadeli akit, pe^ia akde; to/ani'^-^artli aMt, iay&m'p-pmsiz akde; fsiyoxix'p-pdmis alat, hiyara'^- 
?arti akde doaij^ebiMiti gibi bedelde (sejaeade) yapilaa exo?, asil bedel, s&M. raala j^piiaa ek 
de, asil satik laal oterak kabiil edilebilir. lama ZMer di^iada butua Haaeli Imkuk^idan bu 
lassuisia ittifak etmi^lerdir. Aacak, Imani gafii de brnm kaobaaaagta-i^''. 

BiMieaaleyh, akdia vasfi iiiseriade 3?apiiaa bu ?er'i tahvil, Turk hukiikiaida s62 kcawsu 
otoa kijijooedi evxakm oaeDikle "aalajraali lahvil" '/e "Jsejil telivll" tlirlen ile bii3?iJk gapm 
beaserlikaisetmektedir. §6yleki; 

"AMt Tahvili" di5?ebilece|iaa2 ^er'i tahviMea biiinci je^it, taMlaoa kabul we. malaiTiPla 
.wpilaa ve "ittifaki tahvii" deaitebitea tuidiir. Ikider larafmdaa akit iisemde j^pilsn bti tsaOivil 
?e?idi Mecelle'de ^oj'le taaaiai edilrrd^tir: 

Maide 254- "Baja' ba'del-akd aaebi'ia niikdanai sijade edebiMr. ?e naiigteri meclis-i 
2iyadede kabul ederse, ol sijiJadeja tatebe hakki oliip bayi'ia aedameti mltfid olaias. Aaaaa ol 
meclistea soam mij^teriaia kabiilfi mateber de|ildir" ; 

Madde 255- "Mii^teri ba'del-akd seaiea-i laiiBeaaaa^a nakdanra te2>id edebilir. ¥e ba>i' 
niecib-isrsjadede kabul ederse, olsijadeyitadebe hakki olap mii^temiia r^dameti lalifid otoae. 
AnuM ol nieclistea soara ba5l' ia kabulti rauteber degildir' 



172. Seraisi, SMS^; el-Merp»am, Vl?143; liaHftiasim, V»143; Easaai, ¥/l?6. 

173. el-&&jfiBM,WW2-43; Ba HSmm, VIfl42^3; Kh^,Vn76; BaskiCi, IWISS; Ba. iUsJiia, KiMu'l- 
Mukar, I9ifl53. 

l?A. SmJiisi, 201185; «l-M6fpiM,VIf 142-43; Ba Hiimam, VB142-43; EasaBi, Vi'l?6; Haskafi, OTISS; Ba 
iikiJia, BeMul-M«Mar, Mi53. 



181 

Bu M iTiMdede i^jaxet edilen tasarM, sMiii ana irasuxima l3ir ?ie3'le.r ilave etQiektir. Bii 
ila.ve J jkve edeim sauiMixia, kacpi ^afm 3?axajaria bir tasanraf oMTj|uridari otum baglayici otoasi 
ve ksi^i ^iiafm da istBins haldona saMp olabiloiesi igin, toipi taiaiga Mtoxil e-rmesi geieldr. 

Mesela, 100 rrjxl>mia 3«di "F/ satari ki^i, '% T¥.dalm verdto" dejsince mii?ieii de &.yax 
Knscliste "Ka'bijl ettim" deise 100 iml5=oria 10 TV. satitou? ote. Kesa, 80 nuljca-ia. 10 T?. satm 
alan mii^teri "20 miljiOA daha veidmi" dej^irice satici da ajiu lorjecliste "Jjabul ettija" derse, 10 
TV. 100 iml3?oiia satitai? ote. QiniJDi, ittifaJda j^piteii bu. ilaveler alalia ssMb. iltiliaJi edeceJitir. 

Anla^niali talivUde japilari tasamif ittifaki bir tasamiftux. Bu tasaxmf, aj^ra samartda her 
M taiaii ilgjleniiidili igin MpbM tek bapina .wpscagi bu tfir tesamtf-a baglajnci hale getiremes. 

"AMt Tahvili" di3«bilece|iri-ii2 ?er'i tahvildea ilaaci 5e?it ise, tek tarafli bir irade ile >')apilaai 
vie "miinferit lateil" denitebiten tiMiar. Tek iiaxie be3?am ile akit ijserinde ^japibn bu. taJivil ^epidi 
de Mecelle'de ^oyle MTsimedibTii^tir: 

Madde 256 - "Bajfi'ija ba'del-akd sdimm-i rmseiimMm. bir rfiikdaura hat ve lerisil etmesi 
sahili ve rixtitebeidir". 

Burada ksi^i taxafm tetbul ^^5% neddi sos korw5u de|iWir. Qimkiii., bu tah.vil ge^idinde 
karpi tarafa sarar ver/rjek s62 Ijoausu ohnadjli haMe, tasarrwfu yapari ki^i kexidi aleyhiMe bir 
is^ajorofta biitoiui. Bv. }u$i bu rfitmferit tslivil ile >-«. haJiIarmdan biriid iskat eder v^jd. cindaii 
vasge^er. Bu tah^dl ^e^idi ile yapdaa degi^iklik de akdin aslina iltihak eder. NiieMiTi, a}at 
useiiade 3?apilsa ittifaki tatonl ile riiixoferit tah.vilirt de aMin ashita iltihak etti|i MeceUs'de go5'le 
tensimeditoii^tir: 

Maydde 257 - "Ba'del-alsd ba]?i'in mikdar-i mebi'l ve mijjteriim semeioe-i m.iJseimrJ.3a 

tesjai etmelfiri veya. ba5d'in. serjiejoe-i musernrjMdaa tersili asii akde rjaiiltfhik olur. Yam, asil 

alid guja ol tesjdd ve3?a tensil ijserinie vSki olmu? hukmtiinde Uttoltir". 

Afflcak kaaum ke3tfi tahvMe, tek tarafli dlaiak bu tahvili 3>ap:3ucak kJji, ya seriedin haiJiiMii 

veya borgiissudm-. Bier bu tahvili 3;apacak k^i sejoet haimli isa keadisi, eiiMe bulur^i seaedi 

ve sejoedia i^ifidi haklan koiurMk igiri belirli tasamiflaida buhmabilir. Mesela, "hamiliiife" 

kaylmm ikerim gisip y&m& ksMi ismM 3i!a2arak, saaedi xiar/ja y^aJa, bir hala getingbilir. 

Bojelce, atecakli-hsiiiil, seaediii ^ahrmiasi ve3?a kaybohnasi haliMe mejidaaa gelebitecek 

^hlike^a ve yaxih^ odenisyi da oiilemi^ olur. Bu tssamsfu yaipacak olan, hajooil, ^lirket oi^i gibi 

orfen U5f im gorOlea alaada geieken tasair«f1an yapabilirl?^. gijxJoi, seaet Mmili bir Maften 



182 

senediageiogeksahibi, dfer tmM^m kejiMeci, cirsoatalar to borglu ^alaslair lie birlikte hk ^irlaet 
or^ jioesabesiMedir. Gexek mal sahibi w gerekse ?iir3set ortstgi, her alarda ve her teomtda 
dep, oxfea isinli sajildigi alardarda tasaiToM Mm-iaTjilir. 

Efer telL t>9|:im KiyjXiiem eviaJfe liEeriride tesarraf yapacali Kl^i senet torgliisu jse, hamll \?e 
ciraa^ikna xisasi ohiiadari, oauxt t&k. ba^nm senet niietrii uaeriruie j^apacagi issamji, fusulirda 
(rM sahibi dhmy&n ligtacti ^ahsrn) tasamxfti derecesiMedir. Buise, aiscdithknii icasetteririe 
baghdir. Zim, Islam hwtaib^ulanxua cumhucrana gore, fusiilirdii tasarrufw, hak saJiibinm 
ijabulliDCie batMir. Qtokii, "sora-aM isszet, daM once v-eritoi? ^'■eljalet hiiOaiiteidedif" (icaset-i 
lahika v«3jatet-isabikagibidirjl^^ Wmsi, omrnH bJr kaidedir. Dol&yisiykL, aJtecaJdi ve ciraxiteJar, 
yapitexi de|i|;ildiie icaset yerip tobul ederleise, bn saten IsejCi tahvilden gilap "aida^ri-iah tahvil" 
halffifi donij^tjr. Kabtietooeslerse gegersia sayilir ve afecaMi, ge^ersis sajilacak bu de|i9iKli|ia 
beitaraf editoiesird bor^tolari. talep edebilir. Zira, fusfiliim tssanufati icasete irMar ohiifiesa 
ge<?ers32dir. 

^11 haMe Kayli tahvil, hamiUri haMom Immwi, Mksiz odenie tehlikjesM de beiiaraf 
ed^r v^ hi?; Mjooserdn hakJaiia da saxar irerimjoi^a hu caisdir M bu, harmlin yd:gac^i keyfi 
mh^nMir. QtiDolLtisenet, 2il3?etli|ird elMe bulaMmmiharjQiMmiilLthftloiim-idedix. MaMk, Isendi 
mtilkuBode ditedigi gibi tssarrof edebilir. Bu tatenli 3?apaa senet bonglusu ise alscaJiMaa waaet 
verilmemi^se •teh?il gegersisdir. QlmMl, borgla seriedia rMiiJa degildir. Dolajiso^ia, senet 
viserinde tek bapoa tasaxrufta. hvimmaaz. 

Hlilasa, aMtte 3?apitecak tasamrf , bedel ve }mwi gibi aMixi temel ijoosMaima Have edici 
ve>ia v^e, rehia ve Isefa gibi aMe tali urismlsr eMejea htisTislark ifeili ise, m-aflana ittifala 
^artdx. ]^er sjapilacak tasairaf , bedel we iiorni gibi alsdia teioQel mismlanxidi^ bir aiiktar eljslltici 
veya vade , rehia ve kefil gibi aMia tali luasmlanodaxi birini islsat edici (kaldmci) bir tssarrwf ise , 
taxaflaim ittifaja gart olrxjajap tek kiji kendi bajtjxia bimu. asaMbilix weya. iskat edebilir. Qtrtkii 
vade, boxgtoaan; rehia ve kefil ise atecaklinm Mdodn-. Bor»;.lu tek ba^aia vadeli paxa borcimtx 
pepiioe geviiine MklUM saMp oldutu gibi alai^akli da rehia veya Isefil haldaxuiaii '•mzgegim 
hakkma sahiptix^^? . 



175. Hask«% ro316-318; Ba Aiito, E«Mu'l-M«Ma-, TOSlS-SiS. 

176. MejpalM, W188-192; il<a Hilmam, W188-192. 
I??. Sefiaisi, S21I27-28. 



^11 Mde, dkimxi soim lleri siiiiilecdk saJiiJi pm, Zllfer di^Eds. Ksimii Jiulufegiiiami 
Mfakma goie, akdia aslma iWMk edeiek aMe kerdi niteligme goxe 3?em bir kejifijet 
kagaMmii^ otecaktir. Zim ?aiuii degi^mesi, adidiE sm-etiiiiri degJ^mesi deirjektir. Etu Hardfe'j^e 
gone, akitten sonra ileii slmiJtecek fssit ^art dahi, difer tarafm kabiiluyie akdin aslma iitihak olup 
aMi iisat eder. IjQKmejme gore ise aMtteii sonra ileii slirelecek fasit ?art, aMiri aslirta iitihak 
otomjap akdi ifsat etQ-jues^^^. 

Kesa, "akit taJivffi" dijeMece|ii-iii2 ?er'i mh^olden biilaci gtpix, Turk hukiiikimda sos 
kon«su ofen "AiUa^nMli Tahvil" ile bir/lik §apm beriserlik aisederkea, ikirici §e^it de "Keyfi 
TaHvil" ite beiiserlik aiaetniektedir. Zim her iki tahvil bi^iinii de, akitler laraiE-idaE akdiri osliride 
degil, vasfiiiserifflde yapilan. tasamiftur. Ancak mevsu hukuktaki tahvil, seaet ijaeriade 3?8.pilaa 
3?s2ilibif warrafaifade ederkea^eri tahvil ise "Kitab hitab gibidlr" keddesi geieglnce saslli ve 
y^ik otora k^sAym. rautlak tasaiiitf u ifade etiiiektedir. 

Kaatm tahvil ise, bu da ashrida akit tahvili gibi akdia vasflm degi^tiren bir rnhviMir. 
Ancak bu tahvil, taiatlar ^serine kamm koyucu 3?arii velij^yul-emr tarafindan §i8ocm ba^h ]?apilan 
bir ^iViMir. Islam hiikykium gore, borctjmt 6deme3«E boi^lu, tseir cesasiyla tecsije editebilir. 
Nitekim, Hz. Mixhanioied (sav) bir Hsidis-i ^ifte, "Zei-^ima boicxmu odemejd geciktiniftesi 
aitluiridtiir, orni >^pania2. Biiirds seiigiri biilsiiie Mvale ediMi|i takdirde, bu havaleji Isabtjl 
eteia" 1?^ di3i«e btiyorarken diler bir hadiste de "Hali v^akti 3?emide olanm, bcnTcmux odenieja 
geciktiDijesi stii&jc^ilir. Borcmm geciktiriise, teiildfl editaieyi, singlaiWiajii ve cesdlaridmhmp 
hakeder"i^%i3?e bivjraoriut^tm-. OaeUikle buikirici hadis, rjoazeietsia olamk boKimu odeniekmi 
totfjioaa borghmtm protesto edibaesirie m teczi}?© edfliioesine isiii veraiektedir. Kaaurd mhvil^ 
ki3?met3i eviak borjlusimtm boKmut haksis olarak geciktira-iesindea do|aa |)ir imiiey3?ideiiir. 

Kaatmi ^xvil, farsei olarak bitltmabilea bu tip bo^jlulan cajdmnak igiri bu hadis 
gejagiace "sedd-i zerad (kotoliikleri oxdeme)" fikM pie»sibiae trjif tm olarak duzenlenen kaami 
geiegi pomi bagli bir i^leMir. Qlhiktii bu kariuo! ^art, borglu-muhatap, boicuau odeniektea 
imtir»a eder, haiGQil de protesto ^ekerse, kariun gerelirwe senedin ciro ile devil duiduialarak 
mtiMtap sorguMnr. Boj'le bir pmm. mtsimi ite Bdbir ahaak ise, Islam hukukmia a3?km 



178. KSsaal, V/ITS. 

179. Bvkffi, Hivafe, 13; Maslim, Musaki«, 33; El»u Divud, Buyt, 10; TimM, Buyt, 88; Ifesal, 100; ifea 
Ma<;«, Sshkai, 3; 2«Mik i. Ems, MuvsittS., B%i/u, 84; Daremi, Buyu, 48; jba. Bsxibel, W?i. 

180. BiUkaii, ist&Rsz, 13; Eiu Dawd, Aksifs, 39; HesS, Bw/u,100; tta Mase, MsAikit, 18; tba. Hkaiel, IV?222. 



184 

de|Mir. Zira M ttof -^M ^aitlana te?.iji '/eli3!3m'l-e]im1a 3?ettd3iin& bmatoMigi giti kanmii isJivil 
de bu 5?e&mm doluxdi^u "bir diiiseiileniemn: soaycudw. 

Ajaica, senet vasfium degijimestoto protesto '/e5Ja stogrtia gegniesi ^artma t<a|M-iriiasi, - 
daJm ome, Jajrnetli eviakin ?ekil ^artJan hxssusuruia ifade edMi|i giM- sedd-i sem^i (kotu 
yoBm. l^patim) ve fetli-isensoa ( i3'i3'ollm a^rn^) giM serbest maslatet v^e saJiili orf pierisibine 
daj^aiuaiakME". §6yl6 ki; 

KaauntteJivilialiijglixikii mrtsto bigto 3ra35a»da aroMi me-^ra bir moaslaMte JTiebrddix. Bu 
maslahatia taJikiM igm genekea kanuai tedbir aliioaJi da ^er'an caisdir. cpmikiiL, bu tedbir tte 
iMBiOm haKki lasrminiu?, boiglu da odemiieslik 3?ap3ia8j5.mE cajdmtoiii]|! oto. Bu mizmi sedd-i 
seiayi ilkesiaia gene|i ve cais bir tausiindir. Daha once gagtili gibi haxam ve vacibde de|ll, 
caJsde velijiytt'l-eim-'ia lasanuf haWa vft jretkisi ^imrdiri^i. Caisde jjapflan bu tasanuf aym 
aajTiiaMa ba|la3flcidE-. Yard veMj^Vl-ejm-'iri caisdeM tasanufu ile bir ^ey meriedilirse oau 
ya.pmMmk, bir ^y eriiredilirse ona usaimk ^eraii geieldldir. YeU3!yu'l-erj-ir si3^dsi v-e ibm 
otoritedir. 

NiBMm Islam Jiukuk^idaQ- ilende geiece|i fee-re- sajoiaa-a^inoi toousurida "3i3'asi-ihiQi 
o«3rit&]£an2a3iQaa-a?jniisuresimtesbit eG:Qesinia cais oldut^'i^" i^ada ederJerken gexekge olarak 
da "sultaottmeam.. .ser'-i^eiife uygm. olursa uyubiaali ve kai^i geliiuooemeMic. QmUiu^ sioasi^fiet 
di^i Jaoraiteda sultauoa itaat vaeiptirl^^ dejGi:iakt8dider. 

Bu tesbitten tooeketle 903?]a derdtebilir: Si^jasi-flmi icauieiani zajOiait-a^UM konusuxidaM 
tspili 118 kadar gegerfi ise, ajau iraderdri Kijnioatli Evrak Hukuktmua ?ekil ^ankiiaa ve kaauai 
mlivii koausuua dair taMir ve Bgrii de ayai olgtide ma^ru ve bagMsaci otaaaMjr. (puaku, her iki 
^pn' alaia da ibaha ve cevaa alaiudir. ^u haJde, kijnioetli avxakm ^ekil ^arflpi, kanuai teltvil v« 
diger cevas ateaaaa gineii hususterda si3?dsi-il3im otoriienda te^iii cm ve bagtegnci obiiaMir. 

AyasQ. "Hakkmda aass bulmtma3iiaa bar p&ym. m&mii oiftiir" ^^^ kaidesi geregi, kijniietili 
eviakm te^ili, Mudajerae a3?etmia kapsamma gindi|i Mde, misim ^kJi ve kamuii «]wil gibi 
i^Ia3i>i^ bi^imi kom\smida ai^ik bir i^tssi duserdama obniadigi igin, bu hususta 3i«gioQe mexciiE 
bugtiaku Jiukuki orf ve mmM oldntu kabul edilir^^"'. 



181. iSa Hlfeepij el-Ejl'Si, s. 137; Al>4«ss6liim, d-Iv&^w, Sultatu veliyvi'1-eair, s.33?. 

182. il>a A^Mm, EaMul-muMar,, Vi'422. 
183.gey!id4Sai±,IB?7. 

184. Suy&i, «1-£^]»&L. ^'a-l^a»-, sM. 



185 

Bicaenateyli, ger'i nassm te^idi kapsaiimia gixen MryiDaetli evraJda i^ili her jmu diiisenlejTiie.. 
^.er*! 3D^.sIsia, genel aWak ve adaba ters dii^merfjek pwiyM mtkhxMm. Kesa nassm te?iim.e 
gifdiii haJde, mmim peM vb jph:^i haMoMa imsi bir duserdejiie bulm-urxs^aii kiyij^tli 
en-aloa. taijsmi ^eklioi v& i^leyij Mgiamii, aassa ters oMaxaak jsamj'Ja auiasir sij^asx-aiii otcaite 
te3bite4ecektir. BukonuAaliulaMonieriprarJMuiabillr. Bepeii hukidim-i bugtoliti baai iUieleri 
birer orf haliae geLiiiiitir. 

ICaramca, tslmim teics dtwie jen bu ilkeierden istiiMe ebnekte bir beis joktux. Niteldbia.. 
Hs. Onier'in, di'/an gibi deyletm onenili idari mekardsmasinda yapti|i diJiserdemede Iran 
aiedenijetMen istiiMe etaiekte bir beis gonnedigi gibi OsjiTjMsli devleti. de "Kaximmabne-i 
Tlcaiet-iBeni3?e''adtt-id8M'ncaietK8mimmu i850'de 1673 taalhli Fraiisis "OitLoHMrice Sxtrle 
CoBimeiTCd" kamimjadaaiktibas etmiekte^^^ bir sakiaca goimenii^tir. 

2. Islvm. HtLku&imda De?ir ^e Ciio KaTimai 

KiymetU eviakm en belirgia 6se}li|ird ta^rjian ve kiyniddi eviaka tedaviil kabili3?etim 
kasaMiiia kavranilar devix ve cJro kaTraiTitodir. Btt kaTxaiXiM, Masik kaynaJdarda aigik bix 
tajtsm ve bugiioaku tekoik isuiiyte i^leiuxiedili ileii siixQleE kasTanilaidJi. Aiicak, T«ik Ticanet 
Kaamimmi TH.m. 593-602 rMddeleriMeii aida^iMiliM gore "dew" telijiiiesi, hvkxM bir 
terim oJaiiak teiiolikriaixieli ^'sya ciiolu bir kijiXxetii eviaJa veya ciioswg vt- ^mMkimmsh bir 
sexiedi 3?8rd hak sahibixie teslim etnie>i iiMe eder. Cixo ise, nmhamba oderfie ^'etkisini, lehtoe 
cixo edileiTS de- kabs jjetkisim otoak tisere ^ii'te yetki veren hukxdd bir Jiavale i^leniidir. Kesa, 
polige '7e3?!a poMcejiie ba^k kabiil edileri "aloBj" derdlen bir kagit tiserirys 3?a2iJari ve cimrita 
tarafmdan iJTjaatenan "tenilikajaiOie" de bir haTOle bej^iudir. 

Biaaexialeyli, tejiolik, terhin veya taJisii cirosu ile ciro ediJen seriedin :s«rd kaniDe teslim 
editoiesi anlanmiaa gelen devir Jto/rarm i3e seaedia lesifisil etti.|i alacak, hak veja emtianm bir 
fea^kasma satitamsi, nehineditaofisi ve:i?a veMlet ^oliiyla tahisl editoesi aaianiiM gelea ciio 
feaviasm, Islam Hiikoku MiiameEt bolltoiioftde 3?er almakta, bey' ve ha'/ale koroslarmda deiayk 
oM-ak ^leiimektedir. 

Nifekim, Istem Hukukima gore, moM posisyonmm giiecek oka dimata, eliadeki ymh. 
Mvate belgesi useriae ^m bir havale beyaaaida (ciio) bidiiaarak, kerdi alacaktomi bir 



185. Kmasio^u, s. 95. 



186 

ba^toisma Mvok edebiJir. Bu bir y&sih M'/ale mkiBiiAm Bu y&sih M'.'ate belgesi ijseme j^geitexi 
itoxe, bir taxafm icaide besmMir. Bu be3?9Xim ssMh. bir M'/ale aMi okbiliyjesi i^iri, itrifsJjen 
niuJi^nlin, cimihnm gore de muhdlmisleyh'iade ks-buJleripaxtarl^*. Kab^jJe sisedilebilrrjesi ijixi, 
seiiediE 3?erd hsr/iiJirie testtiii oram da rfiUJ-iialm'iialejftie Ibrasi gereJdr. Dolaj'isijJla ciro Tiir icatj 
beyam, 3?ieni iMiBiilift teslimi ise, bir kabial beysm rfiesabesiadedir. 

Niteldm Mevevi, satrni we Itenseil aldtteriri ydzi^im lie j^apiiatiitecegi Jsoxiusm-uia ibasi 
tutsabanm iigtihatlaiir)! osetie ^d>'te naklstrriektedir: 

EssaJi olaa goxu^e gore, saHJiTi ve bercexi herteiigi bir mTOjfifiJfirdri ydzi^mi Hb j^apilmasi 
saWMir. piinkii, bn taraflana kar^iliMi neakii iJa olm. NiteJdm, araJaxEMia Iffjaxii GasaJi ye 
Rafii'run de l>i]di¥tfii3|ii fuMharuri golii, satmi ve bereeri aJatteriii yasi^rfia ils okbilecelird 
kabTjl etmektedir. Ancsi, Irrjariiiji'l-Haraaie5!'a gibi ^jasi^iioa yoliu aioarAelsjl satdli gorert 
aliTiJeirirfds, aMia WiiarfjtoiwjasiigirikeridisiiTe y^M Mtap 3.!apil8a(rjjyektui.biieyhiri) JioGcgi taMKi 
da belgeim. igeii|irie 'raJof olvxica jiasaii vej^ soslij. olaiak kabul etniesi gerektim ilMe 
etniipterdir. Bu yasi^rasxuxi, ksSit, deri, le^fha mys. sei^Toik, faj'sxts giM lopxak ffisjiiiaien 
ijserioe otoasi i3e ^©j? re ta^ tfeeiiae nakf edilMiesi smsmda bir fark ^joktur. 

Akit jJiei^ma ite saMb. oMuiiJBi gore, bill "..Msii ^alisa ..filsii arabaiiH 10 bin pepiri 
diriam satttr/i" dij^e ymk icap bej^amxida bijlimmsa, kax^i taxaf da kerdisixie r/iektup vardiktari 
soroa "kabiii etttni" derse, Kabul edei\ m&£ igin, Isabul n-jaclisiXBie buloxuiugii niMde^e, 
niecl2S"te se^noe (Mydxa'l-riiecMs) hakki vaidnr. 

GasaJi'je gone, aMt3iTje.ktabmTO3?a2aa. taxaf da rsmcUs segim tokJoaa saMp otop, oxibd. bm 
hakki da mektubuxdlsyhia soacliste sepia hakki sorta eriacejie kadar devara ader. Hatta, 
HTUtetabm keialisirje ruektabim simoMxitii rrieclisixiden a3?i]to8ylaxi ewel, Jsatibixi. (ke^ideci- 
satjcirart) fcap bejfaroadan vaagegt^i biJinise, ■bwrnm mcmi gegerli olup, akit irdkat etmes. 
A>iica sauxii, icaxe ve bexiEeri hex toxlt aMt, lier ge?it dfl ite de 3'apikbiHx^^''. 

a. Islam HiikBkmdaDevixKavxairji 

Devix, njanktil bir msl p«32is3'»3ayxida btdmian. va Mvale, rahixi ve3?a te%'Ml skdine korni 
aim. kipaetll evrakm icap agisiridaxi be3!8Xi saMbi oJaa hsxjafliE, havate be^moMaa sonxa Iseiidisi 



ffil58; el-Mwia*:k2kul-HiIli, B'361. 
187. Nev«i «l-Macmi mi§7-16§. 



18? 

M-afiMaa senedia tenisil ettiii halskrk beraber, muJital posisyonuMa bulmmi bir ba^Jiasiaa 
tesMm editoesi aimeli3?ef.Mir. 

Qmikli, bir JasaiaetliewaKmciio veya. tjernlitoiasmd ile teslmii.. Islara Jimkuikii s^jsa-idari bir 
aMtraesabesindedir. Zms. ciro, yssili bir Mvate^ 3'a2ili bir rehia '/e^/a yasili bir '/ekafet akdidir; 
devir i^toid ise, bu MvaJemri.. rehxiiii vejs. tevkilia konusu oka ve nieakM niebm (satdrfjj^ 
ta|iam e^-jia) MtaalJade bxsliuiaa seaedia tesliia i^leniidir. Dolajnsij'la, ciroaua her ug gepix 
hejdxv. da bii-er aMttir. Aacak.. Mrale cirosuada oMugu gibi rehia we '/eJkalet cirosm-ida da akdia 
konusu seaedia teiTiSil ett^i bir Jiak '/eya boiytux. Ha'^'ale, lehin w- teyJdl aMi ise, ea as iM 
iradenia bidegiuesixdea olu^aa bir ger'i aMt olup, ^er'i Mvaie., leMa ve v«Mlet Mikibiileilae 
tabidir. Rehia, Kitap v^. Slmaette, ha^'aie- ve vekSlet ise sahih sumiette s&bit birer aMttir. Bu 
aMtler, a?tiacij boltode kanibirvo seaetleriade 3?ap]]acak tasaiiuilana ^er'i duximilan tornjsmida 
isahedilecektir. 

b. Islam HukiskuadaCiro Kavraiai 

l)Ci]R3ia«aTaiurra 

Giro, 3?as2]li osel bir havale mttaiaelesidir. Niteki^a, bttgliaku aiapija teknik dejimle 
"tashir" derdlea ciio ^lenii, ikiaci ^.feya iigiJacii yaaili bir havaledea bajika bir pej? de|iMir. 
Havale ise eski ve 3?eai blitaa fikih ka3?mklanada demyh bir ^ekilde ^leroa^tir. Ancak, nievcut 
kaynakkiaia mutlsk olaxak ^leadili i^ia, daha 2i3?ade sSslu bi^iaideki havale oiarak telakM 
edihaigtir. Yard, havaledeasoa edilirkea, havate edilecek ymk seaedia iiaeriae ^.oj'le bir beyaa 
3?ia2ilacak ve ciiaam taraimdaa ^ojde iiaaa atilacak ^eldiadeki hiisuslara pek teaias edihaeria^ 
j'dni, buigtokii nianada osel ^ekil -^artlanaa pek deliaitoiemi^tir. Aacak soslti havaleaia 
htikitoieri, y&zik havale i^ia de ge^erlidir. Ostelik, ktesik hukuk Msmaklamida y^x alaa 
"stiftsce" dahi, jdzih. bir havale seaedidir w bugijakii "police"]* lekabljl ebaekJedir. 

Ayac^., kiatit senedia sa-oaa Impale be^'aaaida bulm'tfaak aalaamia gelea "tisMr" in, 
eskidea beri ^art ■>rt vesika dliserdejiealer ai^aida biliriea bir teaailil oldi^n da basi kayriakhrda 
iJ'ade edihaektedir. ^^^ Niteldm Iba Sayreli'dea rialdedilditiae gore, vesiMana asil a^lKton 
iieeriae hajp^aia j^ihaasi isteairkea, "halfe'l-niastur (3?a22larua arkasi)" derdlerek ciro etmek 
igia seaedia sim gosteiilirdi^^^ . 



188. Sirfes, s. 38. 



188 

Keaa Nw^yii (v. 733/1332) den jsapilaii naJde gore de, cixo aiilaGQina geten "tasJiir" 
teiifjQM l»i2sat HulWiiaoft NysrejiS goyte derm^tir: "Lehiae ilom' ediJteE pato (mulitad), borcm«3ja 
fejcnajni vej'a ksJararuxi bapkasma sit oMnt\mu ifade etr/jek istejTiice, belgeiua sntma (niiektabmi 
ssJraxia): Bu be^erdri igirideld. fato, bu belgede tteHi otexi borcuri saTiili 1311 jToMen filaa gahis 
ijia sabit oldulmm itocar etti.. Buxiuri gere|i oterak bu peJtm, bu belgede (adi) yesih Oarar 
edendenboicuialep edeblHr" peMiode biribaie dti^erdi. 

Nuvejii daha soara "vasika fle tevsik ediJmi? bir borcim Imr^ 3?olu, boi^ seaadinia 
sirtina Mvatesa ifede edecek bir bejiaoixi 3?823lmasidE-" demektedlr^*-*. 

2) Istem Hiikuku AgmmAfm OiroiMm Qe^itteid 

YiikaMaM ajiKtaiinalaiDaaii aijtegilditirsa goie, cto xdteligtoie olaii mliteseM Mvate ijilemi 
iM bigiiiMe cem^o. etnaektedir. Bs^ka bir deji^le iki ge^it ciro sraxdir: 

a) MuhaliioMdej?}! deli^kfexili M'/ate; 

Yaani nmhtal sabit, muJisliiaateyhler deli^iTjekiadir. 

Mesela A, B 'jl C'3« havale ettaiten sonm C de B '3a D'3«; D de B '3=1 E'jse havs^ eder ve 
hakesa. Bu omekte laMSr-mul-iiBl olan. B , hap bir ki^i ve aym ^alus o]amk havale edilirken 
niuJtoiltiiriaie^tjler (miiteiaptor) C, D ve E otexali de|i§tiler. Hep DIl alKSlOi oka xiiuhtM, 
mnMij]aaie5''Mer texafiMexi bimdeii dileiiiie havale edilixji? olujsox. Bu. i^e^it hsA'alejie "dejii 
(bore) Mvalesi" de derdx. 

b) Muhtai de|J9ken!i has=ule 

Buxada ise rjinliaUjx^ilejfi sabit, nnxiitsiUex detijrjieKtedix. 

Mesela: A, B '3?i O'ya Mvala e-ttikten soma B , keridi aJau^aklasi olan D'3?i O'je; D de keruii 
atecaWisiolaxiE'^lG'jse MvsHe edex ve hakesa. Bu durcixiida raulmtallax de^ipix, muhaluxialsyli 
(boiDfluBiuhatap) de|ij(nies. Bu oniekte niuhalunateyh olaa 0, hep aym ^eJus olarak kandisine 
harate 3'ap]]3xken, mtihiaBar B , D ^m E olaxak deii^taex. Her niuhM, IseMi alacslihsixa ajTii 
muhaltoateylae Mvate etmaktadir. Bu ha^'aie ge§M.}Xt& de "hak havalesi" deiiir. 

Niteklm, Zuhajpffnia ifesbitleiiQe goxe de, havsMe sJacakl. sabit, box^iluMr yei 
de|:9ti3Deii8k bir borglu ^serine d^er bir boBjlu gegiyoxsa, bu ge^it hava]s3?e "borg havsJasi 
(Mvatetu'd-deyxO" derdx. Bu ?egit ha^mtede rauM hep borglu patastir. 



189. Siras, s. 38 Ctta S3^vfstt»ia"M«Mssanii'l-mirfiiieJaJti'l-l)i«dit mia umwi*?-? aia"toi aakka.). 

190. Si«ye, s. 38 (§eMl»\(Mia Aimed i. AiMlireiMb ea^'Tu'rev'^aia "Hila.y«ul-Erel« a Fmm'ia-EagFiaasa 
Xiakka). 



189 

E|er havalede bosglu-nrnhatap sabit, alaycakliJsx y^i de|i?tixerek bir ato^aJdi 3=em-ie diger 
tiJr alacakU gegis'orsa, hu ge^it ]ia7a]e3'8 de "hsJi MTOiesi (ha^i^m'l-MO" derdr. Bu haTOJe 
§8^idiMe ise mtjM, hep alacsJdxolanJsrdirlQl. 

Btaaeaalej^, tinrici havsle ^ekliMe mtilM (stecalUi'leMsr) sabit ve aj^^a iiahistir, 
niohaliJjQsleyli (bor^toMuMmp) ise hep de|i^ir. Bn nederite, btt tip havalsde her 
muMimiale3?h23a, 3«i"ii bli seiiet tamim edip mulitala 'i^er/riesi gereJdr. ipiMili mijhatap 
deli^irken, seiiedija de.|i^merfiesi gijygtiir. Zira, her muhaltinaleyh y&xd bir kegideci-rriwM ve 
Mvale etti|i 5«rd mitfialorisleyli de j^rd bir muLhatap posisjorida 61m. IKirici havale tipirde ise 
dmoiiiburnmlessidir. Miihtal (atsce^'lebiiir) hep deli^ir, rAuhalanaleyli ise hep sabit ve ejm 
palustir. Dola>Tsi3?la bn dmiuMa ajrfa seriedia elden ele dola^ip tedavui etirjesi 50k kolajdir. 
'piJaJiii, raoMtap sabittir. 

Kaainiiciio i^ler/iibir tip hwalt bigiimiir. Zira Jsaraird ciroda rrii]iliate.p, ger^l ohiQk sabit 
bir kijiidir. Lehdar olari haniiller deg^ir. Aiicak edresli poligede nrohatap, w^micft bir pahsi 
gosterebilirCIK. m. 609). 

I^te biitiift bu fikhi aakiDer v^e igtil»d£ agildairiaJar, rniiteselsil havale dij^bilecelir/iia 
cironisri MtaiM WM^^etlm ortaja Kojfflakta. ve jier'i hiilamiioaii agiljca belirQioektedir. Ham 
derdlebilir ki, bu hakuM nakiller, btjgijakii adi Vit ^eklij'le olmasa da, ciro jDrjeflwurioaim o 
donemJeide biliMigiiii ifade etrfiektedir. Ayoca, bu nsJdlerden ari]lapili3?or M, Wa vq kipi 
axasiMa cerejjaa edea havale ile, hav^ siacinride 3jer alaa d^er pahisMr icimxasimx) exasirida 
jsapilaE Imvailfiim hnkmii ajfxadir. 

3) Ciroiam Fikhi KajMklarda De|erJeridiritoesi 

Klasik fikJh ka5?aaMaiiMa "ciro" derdlebilert ratiteselsfl Mvate pek gak XsMn trakiikg-alan 
^aifnftdan detayli olarak degerleridiritoiiptir. Btiirdsrdaa bi).3?uk hokukgti hmm pafii, mtiteselsil 
havale dijebitecegtoois ciro i^ienmi goyie bir orxiekle agiklamakMa:: 

"A'am B'den, B'airi C'den, C'riin de D'dea bin dirherii aJacagi vardu:. B, A'yi 0'3« 
hav-^ edeiflaea C, de o-joa D'ye Mvak eder. Bo3fl8ce japilsn bm havate ile ilk ildsi (B= iik rauWl 
ve C= bimci raohalimaleyh = ikirici rmM) borglanxidaa kmtoMTj^ otekea, A'lari hakki da 
D'ye iaxilsal etmi? otor"'^^^. 



191. 2«Myli, el-Fiditfl-islmi V^1?0. 
192. §afii, $.107. 



AyiicalniamNevevi, cifo saj^tkbilecek mtteselsil ha'faterdxi cerej'sin T^jfimirii ve cHoami 
lamJeie ]?apiIabi]ece|i]Qi pu &; oiXieJde agiJdsjiiiiitn-i^'^. (Isimler yeme lisif kxilMulimi^tJi) : 

1 . Oiriek: 

"A, B']aC'5=ie Mvate e4erkenC, de B'jiD'j'e; D de B'yiE'yQ M^mk eder. 

bu havale caisdir. Bu Mvale highYiXCtde rAuJitai (leMiir) mk Mpi okrak. dm-mlien, 
m«Miimlje3fhl5r (muJiataplair) teaddiit edejrek deli^nH^leniir. " 

2 Oixiek: 

"A^ B'3?iC'3!e havale edertenB de D'yiC'ye ve D E'j'i C'ej^e havale eder. Bia havaJe de 
caiadir. Buhavale biginiixide miihtallar teMdutederekdeli^irksamuhMtiriak etiTieden 

tek ?ah]s olarak latoojtir" 

3. OiTiek: 

"A, B*3a O'ys havsJe eder, daM sonm C de. A' da satim ve3?9. odung gM bir sebeple 
alacfitnun olu^masmdaa otiiru B 'jd tefaar A' ja Mvale eder. B u da caiadir" 

Nevevi, d©M soiuca muteseM kefatet y-Q sorranluMUsx t9^i5?an. bonpluMm, havale lie 
boBflaimdaa kortuMtiMam-g da ^oyle bir omekle isali etrisi^tir: 

"A'nm, birbiiiae hefil otara? B ve C'de elli^er dinar otaisl tisere yiis dinar alacg^i vardir. 
B veyaC'dettbixi A'jijnis dixtarlik atecagi He D'jje havale ederse, her ildsi de borglaxiruiaa 
taxctubijijip olurliof. E|er A, jits diiiarML eJsjcali ile H'j'i B veja C'den birine Mvale ederse, 
di|eride borcuMan kmtuJmt)? ote. Zira havaJe, aJacafm Jsabsi-teslicrx ve tahsiJi hiilanurdedir. 
Kesa A, her biriMen elU^er dinar almak iisere H'>1 B v« O'ys havaie ederse, hu da ceMIr ve 
boylfice J^r ikisi de borcundan kmtutou^ olmlar" ^^^. 

BiriDci oixiekteM duopjinxu, kijiaetli e-^ncak ile ilgiM ymik havate olaiak de|erk.ndiiiisek, 
rfiuMal (B), senedi eliode bulondiarjriajia devam ederkea miihaliirialeyWer (A, C, D ve 1) seriede 
5«ni bir nrahatab iJave edeiek, senedi ciro etmigfleidir, denJtebilir. Bojelece iJli Jjegideci A ite 
dilerriiuhatap-ke^ideciler olaaC ve D, j^apilaa bu havale ile bor^iaiiridaii kmtulr/iu^ olurlar ve 
leMar B 'mx haJfki da son muMtap olan E'j^e intiksl etmi^ olur 

Ikittci orxtekteki duxurA ise, mtiMtap C 3%xiMe sabit oJaxak dururken, ilk l^^ideci A, 
senedi dtfeentej-eiek B':j?e de^ncettiJiten soma, senet hamili ilk leMar B de senedi ciro edeiek 
D'3?e, D de sertedi ciro edenek E'^^e vermi^tir. BojfJece A^ B ve D cirantalar bonflanndan 



193. Hewin, Ravsatu't-Taliim, ini'4?2. 

194. H«vm, IsivzMuVTaliim, 1H472. 



kmtulmup ote, soe hsorM E'riia haMo. da ilk muMmp C'ri^e intikal etmi? olur. 

tlgmicu dmekte ise toepMeci A, B'3?i C*3?e Mvale etoeJi useie seriedi tamsim edeiek B'^^e 
VBiir. Muhatap C de, B'3?i tgkrar A'ya M'i.'ale eMek igiii senedi cino edeiek B'3?8 teslim eder. 
BiiiMa leMar B saMt ikea, muhamp C ke^ideci; ilk ke^Meci A da muhatap draraumma giniii^tir. 
Buiala da biriaci oniekte oMii|u gibi leMiir degil, jmihatap degi^mi^tir. 

Hanefihi&ukgiJtoiTnjiariln-^^^ el-Mebsfit" adlieseriMe, havalej'i tarif ettikten 

sorim konu ile ilgili olarak goj'te der: 

Mwhalmiale5'li., muhtali bir bajikasaia havaie ederse casdir. Zim, muliialin borctmun 
birinci smimetten muMiiUKileyMa SDraoietine havale ile gec-iiilniesi sahib oMiigu gibt aj^xa 
borcim hav^e 3?olu ile oram siaioiQietiruien bir bs^kasmm sioirnetiiie gegiiihiuesi de caiadir. Bir de 
muMaliii borcu keadisine havale M iritikal edixice, siairjietrndeki miihiJin. asii borcmia iltihsk 
edexek OEim borcu haline gehinp olui" ^^^'. 

Ca'feri hidoikcjidardan Miihaidaku'l-Hjili ajm konixda ?.53?le der; 

Muhil kendisinde alacafi olaii rauhtali biiirie^ nuitoiunsJteyh de oau aym bongia bir 
ba?:kasaTa havale edebilir. Havaleidn b53?lece sincirli olarak devam emesi de caisdir^^^. 

§afii fukahasiTidao. YTJ3«t" el-Erdebili, "nilihtal, kendi 3?erinde siacaidisim nauhaLmakj'he 
havsie eder veyo. rjiuhaliia-^e5h. mxjhtali bagkasma. , o da bir bajikasma, o da bir ba^ikasiaa 
havale edeise bu havale caiadir^^^ darken Abdulhaaiid l^iivaiu de trnani Renili'den prmo. 
riakletniektedir: "Muhtal, kendi 5?8jdrifi bir ba^kasmi niijhalijiiialeylie "hmak edebildigi gibi 
muhaluaaleyh taiafiMaa da ba^ka biiisine havale edilebilir" ^^. 

HaabeShukiikcuilardaalbnKMa^M de miiteselsil havalenin saMh oMuImm ifade edexek 
koaujm gioyle bir onoek ile isah etJioektedir: "Halit, Salih'i bin dirhem ile ^ej^d'e havaJe eder, 
Ze>Td Oiaishalliinaleyh) de oau (muhmh) Amr'e harale ederse, bu havale caisdir. Qiinkii iMoeiaia 
(Zejd) hakki, biilnciain (HaMd) hakki gibi sabit oldij^TOidaa havalesi de sahih olor. Aym 
juiirival tisere Salihde Ze3Jd iiseriade sabit olaa atoca|a"idaa dola;^ Amr'i Zej^d'e hmdk ederse, 
bu havale de caiadir. Zira muhlal ve mithilin tekiarlamaaten havalejie bir saiar venaes" i^^- 

195. g«aist 1S253. 

196. MiiJbkkjkul-Hiffi, WZU. 

197. EriilM, 1310. 

198. §in,w,.¥;240. 

199. tbaKwaame, d-Mniid, ¥i'61. 



W2 

4) Islam Hukuku. aygisiMsxi ksiiurd ciro gegtaeririiri de|erleMirilmesi 

Biliiwiiii gibi Isarumi cirornm ce^itteri iigtur: 

a) TemlJK cnosu (temlttL teshir ImFalesi) 

aa) TeniBL cirosuxum tamiTji ve liui-LijJd degeii 

Serifidm ciro ve teslimi lie serifitten do|ari ve senadin tenisii ett^i biitiixi MWacm MiTjile 
deviedilmesiDi ssgte^'an ve "bedeli terninattir" '^65% "tslisil igiiuiir" gibi kajit ts^moajiaxi bir 
seriede j/apiM-ikarimdciro (ta2liir), midldj^ti. rualdeden mn bir fiKhi ha^aledir. Niteldm, limd^ 
MeceDe'de poyliB laimitejQmi^tir: 

Madde 673- "Havale, Aejm bir sirmiietteri di|er bir srcaniBete nakletiiiektir" 

HavaJe taiuminda da ifade edildiii gibi tem]ik havatesinde dahi nrntoaJin (leMar)^ mx3iMlift 
(ke^ideci) ziairiifitirideld alacagira rauhalurialfiyhiri (muMtabm) sixAirjetirie riaMetDoesidir. 
MiAtal, muhaltmaleyhten aJacatim tenKHiik etmek vsem mhsU eder. 

Ancak, lasMr havalesi dexulen ciro i^lemi^ gen&l olarak rjiuM iJe raiibalurtteli arasirida 
cei83?aiiet3pnektedir. CirodairaDM(ciro yapan) ile muhsliiuQleli (tehdax) aiasmda ceieji^ja eden bu 
havale bi^imide Islam JiulmlLuaijisiridarisahilitii. Hsjoefi ve CalM ekoUeii^^"^ di^irida currdiuru 
ftiKahsya gore, mTjhilia ijcade beysia (cirosu) ile miAaliJixileMa Jkab-oM liSfidir ve rmdialijcoeleyhia 
(mi3hat9.bm) iessi, osellikle muMle I18191 borglu ise ?axt delMir^oi. Ancak, Hanefi ve Ca'feri 
ekolten matlak olsiaJk. muMlmTsleyhitt iisasira da ?axt to^arten §afn etolu de, r/ruMUii 
niiJhaltoalejMe bir alai:a|i bulmmjadifi (yara Haaefi metDdolojisirie gore havale-i mutlaJca 
o]>iu|n) taMixde riiolislimaJejtjia usasmi ?.ait topimu^tur. w^ncak oiikra goie bu h.a'.'ale degil, 
ikrasdir. Miihalilnateyhia rtsasira part ko^aniara gore da bu durum kerdisirtb bildldldigi 2dmari 
kabtjl editaoesi teslinde havate ism ve saJiili olm^*^^ . 

Hatta. denilebilir ki, ciro aronda illi kepidecirdn, diger ciranialarm ve batia midialuxtaieyhici 
i2id geiekmes. Bimteim isinleri smrnen rs. oifen vaidir. Ziia, Jae^ideci senedi taasim ederkea 
tedaviJledece|irdbiMi|i ijia seaedia hamilirie Mymetiri ode»ece|iiQi teiaWiiit ettifi riasil smmen 
anJa^ilhyDisa, muhaiabaodeme emrivenneside, isin w- nsasmi gosteimektedir. Mtthalimatejiili 



200. Hasfeefi, W346; Ba Aiito, EsMml-Midiltar, WS'^S; MidisJjkikul-IMli, IIi'361-362. 

201. elrAbi, JSi5$; Hevevi, Ravsaxi't-Taliim, Ilf462, Nevevi, el-Miiai?, If98; BaKxtJame, el-M«^, Ym. 

202. Heven, KscvzatuVTsliim, Itt'462. 



193 

pa3?et muMe kai^i borglu ise cuxnhnm gore isiime gerek :!?okM-. Qm-ikii, o borcmm odemekte 
jrtHiliaiQlMtiir v& onmi iijJii, tojccmia rnvMe SdemeKle, muMliri tevsle ett^i hsjiiiile oderngk 
axasiMa bir fork da soskontisn. de|Mir. Ilk olamk bonjteiusken bile bu ddenieji tasaWiiit etJTii? 
dnnnMadir. 

MtiM ile muMluxtleh axasuida cerej^xi eden hakiM havate tupixtden ibaret oim tBUttlik 
cirasu, Mecelte'de poyh lanzto edilrrj^tir: 

Madde 682 - "Yalius muM ile muMimleh be jrdrde icra olyuaxi Imvale muMmislejflie 
Me'l-ttaoi Kabul ettikde sahfli v^ mnBrn olux. 

Mesek, bir kinise dairdni ahax di3?9xda okri bimm iiseiixie Impale edip dasixi daM liabul 
eitikdeE sora-a mT3!Mm-iale3?he Me'1-iiSiTi o daM liabul ett^i gibi havale mmin. olur". 

ab) Teriilik cixostmwa '^ler'i hukim 

Temlik ciDOSii, havale 3«ola ifc bir borcmi (dejiiiii) nialMjetird bir bs^ksjiiia joslLiBtrfiek 
de-jTiektir. Bu ^er'axi caisdir. DolajTsiyla bu Jiavaie ile 5=em hajo-iil, leMaxdeki alacstira bor^lu 
miAataptsari aJr/iak mem, sextedi Xiiuliataba ibras edenek borcumm oderuTiesixd tsiep eder. Aiicak, 
3?e.m hamil isterse keruiisi de senedi kextdi borgiusmia terrJik ciiosu. ite cixo edenek ortu muhataba 
MTOle edebilir. Boj'lece senedi deTxedeii j'erd liajrM de keridi boxglnsmim-i boicoxidan kmtataiij? 
ote. BulrosusuIrjieoiTi §8fn|i6yle birdrxieMe i2aJietrjiektedir: 

Birixdxi dlexi tjsenride bin. dixhern alacati Faxdir. Boxglu, alacaldiji iJEeriMe bin dixhexii 
alaca|i bulunaxi bir kiaxisej's l&v&k eta.. Soaxa rAuMlmiaieyh de burm (XiwJitali) useiiMe bin 
djxtem atocati buloQQari tisgiiQcli bix galjsa tevate ettt. Ilk iiji galas boiglanMari kuxttdKiioj 
oiurlar. Boytece havals de, ieMsx-mijhtalile iigijricu^alus axasmdaoluiiBxa^ olm-203. 

Seratel, Ito Htoiani, Kasani, Hastefi, Eidebil, Ibn KTJda»ie ve benseii MaM^m gore 
de havale, kabul ile taKOSHiMruiica, havaOe edenler (ciio 3?apan cirantalar) borglamidari kuxtutara^ 
oluxlai^**'*. 

Temlik cirosimda nrahilteiin (cixaxitalsxia) kexidi borgtenxidaxi kuxtotoglaiim diJsexUeyeE 
Mecelte de bukoaMagumaddelerise'fketmekMix: 

Madde 690 - "Havetexiiii Mkmii budm* ki, muMl borcmidaft ve keffl, wms& kefatetixiden 
bexi olur. Ye muMtoadeyhde ol boxcu rnutelebe etmek haMa mulialJJXielehe sabit cdux. Ye 



203. §a£ix, (MuMasstTs.'i-M«26iii) s.lO?. 

204. Serslsi, XI252; Jb% Hiimam, Yf44?; Easam, \T?18; Ba Miim, EeMul-Mv^ar, ^'304; d-Fetoa-p 
Hiaaiys; II1?295; Jhn Kuam«, «1-Mtpd, Yi'5'3; Erieiill, li'309 . 



194 

axmiBhin bicM mhm ugemie Mvate ettOade aink lelm habs ve fev'Me saMiyeti Ijalixiss" 

MsMe 691 - "MiiM mutlaK olarak Mrate ettiMe eger mtjjMlflmteyMe alacafi jciKsa 
b&'d-ei-eda niitfialunaJeyh. m«3iik racii eder. ?e e|er sJacsti ^'ai"s& ba'd-ei-eda dejiii fle taka^ 

MeMe 692- "HaTCte-i rAuJ^ijijiiedede muMiri ixiBJialmnbiMen doia>i JiaKk-i mutatebesi 
miM^ti olur. Ye 3Tiiitoltoale>ti artijs onu muMe vemims. Ye ¥erse sajxiiri oto. Ye ba'de's- 
samaa nwMk mm. eder ve KaM-el-eda imiM dtij^im terela&sirden esj'ed oMiji|ii. hsMe fe'.t oM 
sairdairiieririMjtoliJaibihe mMahsle edeniesler" 

Demek M, taraflami ks.bijJ]eri iie gergekteigeri tashir tanilik. havalesfyie, haimtiri biitoxi 
hsMmj^jQihaanile iatilsal eder, ciraritalar da bMm borgiaraidsxi kmtutoa? otoxlsx. Qyxiliii^ hex 
cixanta3«mbir muhil posjsj'on.tmdadix. Texxilik cirosuMa >"©»! haxail, elde ett^i seiiedi isi»d%i 
gibitajBecftabflix. Istexse texislik, lahsll ve •Mjdricixosu.ile cino edexekde^xedebiUx. 

b) TaJbsil cixosu (TevM tashix Mv^si) 

ba) Talisil cixosoami tsxaxni ve IrolvM de|eri 

Senet haniilirdjQ., se»edm ter/iSfl. etti|i atejcali teJisil etxiiek i?ta sexiedi bic ba^ka^ixia cixo 
ederek tesJim etniesi, "tatefl ctosii (teUsa Im-^Mesi)" denuektir. Asliaia "teYkii cirosii" d.a 
deniJen hu cm bix havate degil, jdzih. bix ^ekalettix. Talisfl ciixtsu bix boxcu k9.bsetrxije 
toroism-ida bajKasim velsalet '/eixnedix. YekSlet ise basi Ulmn. Mkok Isajnsktexixula, '%='ekalet, 
bir kiaiserda, bissat kendisiim j^pabiMigi MkoM ve belli bix ^sairofta, bix be^fcasira kexudi 
3'eiirie ikacoe etDaesiCge^toiesi)" deniekitx^os geWiade taiif ediUckea di|er baai kayrisljlarda da, 
"v^kalet, bix ^eyin ^arruf ve Msna veMle havale etmek dexjoektix" 206 taxsixda taximilamxii^tix. 
Dok>isi3,% tBlssfl cixosii, veUlet ahkeoixjixia €bidix. Tal-isil cixosm-ida senedin bamili aiacaMi veya 
boxgludelii, alacaktooxi vekiMix. Islam hiAukuajismdaxialacakUamiiahsili^^^ vej^a bor^lanxt 
MenniesiMe, veKsJet vexiTiexdri ve^i^a aMsxoxi Mgbir salaxiCQ^i 5okti]ip'0?. 

^afiietoKxidenlrxjam giibki, "el-Mecmii'"im Tekxxiilesixide Ibn gijxe^.'c'dexi.iiakiettili bix 
ome We te^kil Mvalesi konusuim 0yh agManiaktadix: 

"B'de bia dioax alaBcagi {d&ysd^ olan A, kexidisijie M?bir borcu bulmurjiaj'axi C'5=e, "seni 
B 'ye tovale etSm" derse bu Mvate degil, alacagm taJisil igirt bir te^kil olm-. Qm:ik% MkJa olaxt 



205. MiUbilm, SeMul-MulkUir, V/SlO-512. 

205. KasM, Ytl9. 

207. rSsM, ¥5*24-^; Ba MWm, ■R^m^HmMu, Vi'5 12-514. 



195 

birKiTiise aricalLMvale edilebffir, oysaM hu meseMe muJitdJin (leManii) bir Mda s62 konijsu 
de|Mir" ^^. 

Hiiuabeli ekolimdea Iba Tjulmm d.e, hu Imsmu poyh lte}/aa\ etiXiektedir: 

Birkiirxse (muM), useiirde M-5?bir al&cagi buimwiayan bir to^iseyi (muhtali), ksndisinde 
alac-dgi biilmmi bir Jmxisej^ ha'/ate ederse, bu. Imrale degil, bir yekalet cdiii. Dokjisiyk '.^kalet 
aMaacuBa €bidir. Eger bir kiiXise (muMl) tiseiinde akcati buiuaari bir kioftseji (muJimli), 
tiseilMe alaca|i bulmwjia3?an. bir kiinisej^e (riiiiteiiJ0Lmle3?l-ie) to'/ale edeise, bu da bir tm^dM 
dhmz, bir istiJoas oto. Dola>i3iyla, avohalmaleyli odeniekJe miJJbsliBf otoaditi gibi rauJital da 
kabmetBieksorundadegiMir. ^ajetmixMliftaleyHoderse mi\Me imt' edei^^^. 

§11 haJde latett cirosu, haiimle ^ekliade cerejmi eden bir tsvM aMi olup veJsilet aW^iiiaa 
€bMir. DolajnsiyJa ^ekidet toiMJstma tasaca da olsa mims etniemisde yaa-ar vmdir. ' 

Once vekaletiii taranma gorelioi: 

Ebu IshaJi epi-girasi, ¥ekaleti ?.oyle larimilaiiaakiadir: 

"¥ekiitet, icab ve kabul be3?ardanyla ger^ekle^eii bir aikittir. Qimkii, iM taratm huk-ukxmu 
tagir. Do]a3a3iyla aiwekkil «/e ?e}dl cdacak kipirda. nsaknra ifade eden a^ik bir soyleaHe. ve]^ 
aolanii aala^ika bir i^aret veya y^n gibi kinai (dolayk) bir ifadeyle irade beyarimda b«limiiMik 
genekir. Mesela, bir kiiTjse bir ba^kasEia "Filaa pahsa mmi&k mem ym dinarlili bii gek 
difeerdeiioeae iain vexdini" deise vb sonra o da hamea Mtemini ^ikanp g:ek 3?a2rria>'a ba^iarsa, 
bi\, wkaleti kabul etniek ardaixmia gelir^io. 

Ebu Ishak, ba^ka bir yexde de, niuhite kac?.i borglu olan muh.alm-iale5!'hiri nsasma gei-ek 
olmadJtim illeii slaiea gortiiimT. gerek^esiiii agiklarken de poyh der: 

Quokiihavale, muhilia alaca|iQi kabsetoae yelkisi varrjie 8rrieli3?esidi^. Dolasnsiyla havale 
muWliri alacalim tahsil etmek igia vekalet ?eniie iplemidir. Bu nedenle tevkiMe borglmimi 
lEasina genek otaiadi|i gibi havalede de r/iuliatabm (nruhaiiiaaJeyhiii) nsasaia gerek yoktui"^^^ 

Diger taraftaoa Islaixi luikiuku agismdaa soslu vekalet ne kadar me^ra Be yazili beyarda 
v^iifett veklilet de ayai dljMe ase-^rfidm". YeljailetiB v&kMa. lafsaa kabi3du degil, i^ddetxiaaiiiasi 
partor. Kabwte deMet edea JierMic^i bir sos v^yo. eylem bam veJsateti ii'ade eden bir i^anet daM^ 



208. Mam. SiiM^ «1-Iv:ikem%'m Tekmiksi, lUm^A^. 

209. iba Kniiaaaa, «1-Mii^, Y(57. 

210. Ebuisliak firazi, SMi06; «1-Miiti.e22eli; llev^vi, el-Mecm%, 22Rfll06. 

211. Hev«%% fti-Mftsmu, Sm'432. 



KatialljeydmjemTe ge«jer. AixalLueretli'^ekllette, veMlia Msaii kabulii psmi. Olinkti, XiOiTM 
vekalet tebeim' aMi ikea, liicretii vekalet bir icaie sMMii^^^. 

VelsStet, Mecelle'imi 1449. rnaiddesmde poyh tmxmimm^tE: 

Madde 1449 -"Ye-Jsalet, bir kinase igim ba^kasma tafvia etiTjek ve ol i^ts arti kerdi 3?eime 
ikauoae eylemekdir". 

Tahsil cinosurBiai, cisi^ftta, alscatmm tahsil i^iMe jeai Mniili ker«ii yexim Mnie 
etrfjektedir. Yeid haniil, vekil stfati3?]a cnaiitaimi atecagmi tahsil eder. 

Demsk M, "tahsil i^iMir",. "kabs ijindir", 'H^ekaleten" ye}^ sadece "tahsil" gibi bir kayit 
lie senet iteeiirie yapilaii tashir (ciro), tarn fikM bir vel-^ttir. QmMi. tsljsil cirosimdaki cira, 
aiaci^m Jsabsi 35111 ciranta tirafindan JiajTiile veilten bir isiii ye bir icaset bej'amdn-. Bii ise bir 
teykil i^leniidir. Zira Mk siaMbi ciraxiMmi arjiaci, senedi de'A-edece|i >ierd haniUia eiiyle kerdi 
alacatmiisihsiletniektir. Biihuaiss Mecelie'de ^ok'.'ecia bir^ekiiie poyh ifade edihiii^tir: 

Madde 1451 - "TevkiJirixulmiiicab ye kabTildiJr" 

Madde 1452 - "Isin ve icaset teykildir" 

Bir laey'l teykil tasliiii olaii tehsil cirosm-da, ciro weye. tenilikriajTie, ifade ettigi km ye 
icaset antoimj'la bir leykil icab be3?ara, senedin teslini akcanasi da s^ikga btt yekSleti kabixl etaie 
naesabesindedir. 

§u hajde ke^ideci-muhilitt, kendisirie borcu btdarimayan bir ^lahsi (lehdan), keadisitoie 
alacagi bulm-mi bir kioosesse hayate etmesi desuek, 01m alacst^oi tahsil etJEoekle teykil euioesi 
demektir. B11 seiietleM ciro r&y^ tenilikname de bir yekatetriSJiiiedir. Dolayisiyla, ciro 
nmyekkllJTi irade be3?aram te^kil edeiken, leMerm senedi teslim ahToasi da yekito MbtJl irade 
be5»i8flimTi oh39tar]0QakMir. 

bb) Tahsil cirosBrwrn §er'i hiikmu 

Yiikanda da belirtild^i gibi, yekaletaltoe hiJkjmmde obn tstoil cirosu ile seaedin. teslnri 
ahraaasi swetiyte yelsalet :3kdi mjiiaiiakrirjiii: olur. Tahsil cirosit bir teykil akdi oldntimdan, 
biitoaiiyle ye]^et ahkanmia tabMir. Dolayjsiyk yekil-harjiil, senedi ibrse ederek nmhampiari 
senedia tenisil et^i hakkm oderonesird iste3«bilir. 

Tahsil ciros\u-da yekil-Kajmiil, senedi ba?kasma temlik cirosit ite ciro edeinea. Qiinkti, 
temlik cirosu bir a^idaa senedin tejnsil ettigi alacagi ba^kasma satriMik demektir. Oysa M, akcak 



2l2.«K;626iiIlfl83. 



19? 

Kexidismtft. degfl, mm^eJddlirdn hsGdoda". MweMdl de oim Y^iM aJacagna satj-jiak igiii degil, 
tahsil ettaek ijin 3?8tJdM Mboai^tE'. Kesa veJdl-haiml, o seiiedi tsagkasma reWn ciiosu fle da 
devreder/ies. QMai, tumayetkilide'llldir. Zira sehriedilecek niaJm da i"S3iJim vej^ keMismden 
i|ieti olaiak qMj^i kBTjsenin naaJi olirxasi lasmidir. VeMl-Jiaxjiil ne sensdm ta^idigi mal ve hakkixi 
saMMir ue de ^isil di^E'ida ba^ka hii i§m y&tkMix. YekJl, muvekkiliim vtMlex alaiu di^ma 
^iksfflfiaz ve muvekkilirdn isiii olmadaii ba^kasnu da vekil tutanias-^l'^. 

Bium gore mhsfl cinosmux goren senediri fmrM, aiicak muMia agik '.leja sum israyle 
senediba^kasmataJ-iSilisiiaciiiQ edebilir. Nitekimbuhusus Mecelle'de goyle tarcirn edib-iii?.tir. 

Madde 1466 - "Bir ktoise '/ekil oldii|;u Jiusuista bajkasim xe'-rM edemes. Meger ki 
mwekkil, oim isia venoi? ve3?a 'rejirde awiel et' denii^ ok. Bu duruiMa vekii-i sM, vekilia 
'/ekili degil, muvekKilm vekili olm-". 

Bu talisil cim i^lenii en (jok bardialaxda cexajrain etoektedir. Nitelmii leMax, belli bir 
koiTii350»li3k kai^ilt Ji'«i& ?ekm kijiirj^tird tahsil edexek, baiikadaki liesabma gegiimek ilsene geki 
banka3?a ba^akir. Banka da vekaJeten ucrede ^ekia lajmetird miihatap tan tahsil eder. Bardiaxua 
bii tehsil i^i ^ia aMigi tiicret, Islam hiikiikii a^isa-idaa caisdii-^^''. Qiiakti, baakama bu iiileim 
r/omtniesi iiucxetii bir vekaiet akdi dummuadada-. 

c) Rehia cicosu (Rehia tashix havslesi) 

ca) Rehia cirosmuai laauai ve hukuki da|eri 

ReMa ciajsu TK/601i'l.f. ile jfapjlaa mimm gore "Bedeli teraiaatar" vsyA "Bedel 
lehJadir" ibaielem-d y^hvx terhird ifade edea bir ka>'di ihti'/a edea bir §e^it cirodm". Bu cirodaa 
mm^, seaette muaderMg olaa hakkai leMairn alacalaia kar?.i rehia edihijesidir^^^. Rehia cirosu 
tsf r5?aa senet hsmili, seisettea do|aa biitua haklan kuHaaabilir; fakat seaedi faicak tahsil ^ia ciio 
edebJUr. Rehia cijdosu da, Mara MMixjelat Hukukuoda j'er alaa reWa koausuada ifadesird bulaa 
liukuki bir i^lexodir. Nifekim, Islaia Hakuk fetjaaaklan bu koauda tesbittenoi poyh oxt»m 
ko3aaskMixteof: 

Rehia muainelesi Islamja aaa kaj-aaklan olaa Kimp 216 ve Suandtle sabittir. 

S52im bakinaadaa "sebat" we "de'rani" aalajXiam getea rehia, teilia olarak "bir laali bir 



213. Ba AMaia, KeMttl-M^ar, Vf527-528; EM felsJt, XK'i'112-H3; Ne^m d-Mumu, I'aV?112-113. 

214. H«v«vi Sazatu't-Tsmm, ia'580; §irJm, 1I'232; «1-C««t. HSiSS. 

215. Bak., Poroy, s. 166-167; Boz«r-^361e, s. 78-79. 

216. Bakau: 2/283. 



198 

homo, tsmioat kitoaktaa ittaret te aMi?^'^ ve3?a "odeaecek bir halda gwence altma aljiXiaJL ijia. 
me^ra bir nial ile 3?apilan. tiir teimiat akjii"dii^^^ . 

Rehia, Mecelle m. 701 'de de goyle taoiimlaiiaiigtir: 

Madde 701 - "Rehm, bir imh amdan istiyfasi mwikmi olan bir Ms. mukabiliride mahbiis 
¥e mevkuf Jalmaktir ve ol mala merhim derdldigi gibi rehin dahi dexulir". 

Rehia cirosmida ciio eden jalns (rahirt), bMar ise miJrtehSri ve kiynieti e'a'ak da 
mdrhmidm". Rahin, boicmiu odejdrice hemen leMandan rjierhmi senedM geri istexjie hakJona 
sahiptir. Biitna bu txj^miluklar rehin cixosmum bir lehia ninjaanelesi oldngmi-tt gostenmektedir. 
Ancak, genellikle parasal bir atocali terjisil eden kijoioetii evrakia rehni koniBuMa tarti^malar 
SOS koiUTSTsdm-. Qtokii, Islam hiikiik^'uJanam gogmia goxe, merlummi dejii de|il, ajia olmasi 
genekir. Qtmku, boi^g liJiiri taraflndan '^'adesinde odemiiedili takdMe., rjiiyeitiimiiri satilmasi 
genekecep igm mieriiuxiim, satikbilecek bir ?.ey dhassi sarmidii^i^. 

cb) Rehia cirosimmi ^er'iMitoiTiii 

Ki3?metii eviakm rehrd, bir borcim lehrd demektir. Dola3?isi5'ia snssehma. puf rioktasi 
boicim (desiiun) nelmedilmfisiim cais olup oliioaiiMSi liususudiir. 

KiysTietli evrsk, e|er meakml bir mal h&hvl edibise, herhangi bir seriediri rehin ciros-a ile 
8Jacakli3?a tsrhin. edihiiesinde Islaina hukijku a^isjxidaa Mg bir beis 3?oktax. Nitekiia, Yijsitf 
Kaidayi'nia aaiklettilifte gone Ebu Zehra, Abdmiahman Hasan ve Hallaf gibi muasir Islam 
bijfeinleri, krpaeili evrakma hisse senstteri ve tehviller gibi meiikiil kijimetteri tIcanBt rjiallan 
olaiak kabul etmektedirlei^^^ . 

Kipoetli evxak, e|er vadeli alacak (deya) oltok kabul ediHrse, bu diinuMa alacagi tsemsil 
edensenedin, lehin ciiposu ile terhin edihxissi rxieselesinde blaxA hukixk ekpleri arasmda ihtOaf 
bidmixjoakMir. Qiioaku, "sati?:! cai2 olaran rehni de cais; sati^i cais ohnayaion rehrd de cais 
deliJdir" ^^^ kaidesi geie|ince, alacatm borgiudan ba^kasina sati^i crailima. gore cais de|ildir, 
dola3fisiyk terhini de caiz de|iidir. Axicak, bix km-alm, havale gibi istismlan vardn-. 



21?. He-reia, Easjiu't-Tamia, Iffi281; §iriim, ffil21; iba Faukm«, el-mi^iu., M326. 

218. Bmhsi, XSB63; Siiis-yl, d-Fakiul-Bbmi, V/190. 

219. gmisi , XgB66-€.?; ZiiMyli, d-Fikiul-Jslami, Vi'190. 

220. «1-Kar4av£, I?527. 

221. gxtpti, 6l-E?ia., S.45?; Ba Htieepi, s.345. 



Bulsaidedea, "alacalibor^Mj'arehJiietiiTjekcadE ise de, tor^Maa ba^kasE-ia »Bhiri etmak, 
cionlraia gam, csis defMif" kaidesi 0isiikbilir. I^te bu Mde geielioce, }a3?niyetli evisJa 
bonghrp tsihia etfioek csis, borgMaii ba^Jjasina relan etmek ise iMlMlidir. Bium poyle bir 
niisal ile agiMaanaifa gaijalmx: 

A, bir otDKiDbil aJmuridaii dokj^i B'3« yu2riiii3?oii lixa bor^ludiir. Di|er laraftaii B de 
A' dan ellumlj'Dii liiaUi v&deM bii aufsa satm ate. B , arsa bedelirdii TjeminatL olaiaJi elinde bnltjoaan 
3iTi2mil3flort liralik bortoyu A'ya rehrtedebilir. Bu oniekte bir a^ilart elacaldi ohii B, ellrtdeM 
bono senedM boiylosn. olsn A']m rehnetrad^tir. 

BoBphxsuMari ba^kasixia rehixi ise ^53?]edir: 

Am]an omeJiteM B, A'dan degil, C'den 'i^adeli 5!ii2iJfjdl5!oii liialili bir arsa satm alm^T ve 
elindeM bonojm C'jm rehin etcai^tir. I?te bii rehiri tipi taxti^iimaJttadir. 

Boicim, borgMaii be^lsssma terbia editoesiim cais oldwlmra sjgiJiga YMmm batlaj^i 
kukoJa ekoHexia ba^irida MaliM efeolii gebTjfiktedir. MeEliep g6rij?tt olarak bu husus "el- 
MMevvei«"de basiomeMerte pojle ifade edilmijtii^^ fjahislar j^rine baiftex koBamtou^tir) : 

Salmim, Iba Kasim'a: 

- "A'nm B 'de vadeli bir alacati va»iir. Atecalt saMbi A, C'den vadeli bir pey satm alsa 
VTe3?aL odra? (Ijaxa) olarak rtakit para alsa ^e B'deki alaca^mi (dej'rd) da Cj^e rehnederse bu 
dtjramliMm MaliJk'in igtOiadmagoie cais ote mu^*" ^iye soidum. IbnKasim, IniaxiiMalik'iri, 

- "Evet. C, Jasrudi a3aca|miri terrdnati olarak A'nm B'deki alacagmi rehia olarak alabilir 
dola>Tsiyla C, A'nm B 'den aMi|i ve elinde btilimaii liakla temsil eden senedi (silani'l-hakki) 
kabseder ve bir de ^aMt mtar" dedi|ird nakletti. Bunua iiseririe Ibn Kasim'a: 

- "HaJjki temsil eden senetCsiliaVl-Mi) tensimeditaiemi? ise O, m- 3?ai.pax?" dij^e soidtam. 
IbnKasmi: 

- "Bu dunmida jaMt tuter ve. hu kifaj-et eder" di3'e cevap vierdt 

Bumesele, ■^radeli alacagi bor^Man ba^kasixia relmetme meselesidir. Buraydari arda^iUjior 
M, Maliki eljolfiooe goie atecetm relmedibnesi, aJacati temsil eden senedi ^sKm aJip ^ahit tatmak 
ve3?a senet joksa jine ?aMt tutmali ^arbyla caisdir. Aynca, mjerhim alacagm vadesirdri 
meitoabfli alacatistt vadesine e?it vej^a daM tisim olmasi da ^artbr^^^ . 



222. MsJik^ sl-Mudewes*, B^vniJ:, ly. V;340. 

223. Bak., Suhayfi, djikku'l-iskmi, Vf22?-2; 



2yu 

Ysjieli akc8|i borfjlix3?a lehiii venne meselesi de "el-MMevYerie"rda ajia 3?8m-uie poyh 
Isali edilmi^iir: 

SaJmm, Iha. Kasuai'a, 

- "BinniE teMe vadeli atecati V8id]r. Beii de ona vadeli tiir jiej' satip IserideM alacagiia 
neliin olamk atasam, Irmm MaJik'in ijtihadma gore caiz olar mu.?" diye sordym. Ibn Kesmi, 
bam: 

- "Evet, caisdir. Hem de bu aJa>3a|m M xehki ^epiiirdri en glJijlasMur." diye cevap 
ikiTeiaikten soum ^miu e}siedi: Imsm Malili, "bs^fcasirari alaca|ira reWn alaiak caMir" dedigioe 
goxe bmomcais ohxyasi bitank-ieifladE'. Qmikii buradamiiorteMa, reMm kendisirideki slacalira 
letm al3Ti3? olujor^^"^. 

Di|er tajlmki etoller ise, jijilsanda dei;Mi|mii2 gibi pxersip olaxak vsjdeli ejaicstin 
borcMart ba^ka^ma satibTiasmi Fe rehto ediliioasM csis gdriHiesHga^^s mesJiepler igmde baa 
holiD^ijilax vadeli aiaca|m. bor^luya satib-jiasiria ve tMhia editomesiM cevas venTii9lerdir226 
Dotoiisiyk bu tonnda M faiUi gdi%T vaidir: l^IiteJoni, gafii ekollMen tmrnn Rafii, aiaca$i 
borgtoj'a ve^m boiDSjMari be^kasma relmetrne ajiimma da giraneden korw.]?!! rmJhk. oM&k 
degeflendirerek ala*;si|iri (de^/ma) terMcoMe M goru^mi oldulmm osetle goyle be5'aii emiijtir: 

i- Alacalm 'terhird csdadif 

CaJs goieiiier, gerekge olsxalL gii dij^uiiceji fleri stoxiektedirlex: Zaimiettexdeid. boxglar 
ayxdar Mikmnxidedix. Nitekim, zmummiu. mai ite vedeli aii?-veri|! ye-pilabilir ve selsxA jola fle 
de satilabflix, Oyle ise relmeditebfflr de. 

2- AJacatin terhmi csis de|iMix 

Cais goimeiFenlex de gerek§;e olaxak pmox belixtxnektMirter. $^yex .alacaJdi, bag}jasiam 
sisfmnatiadeM alace|im i^hia ederse, oxiu xAmtehixie Bslim etnoeye Mwktiedir de|Mix. Aynca, 
"kabsedflioi^ leWxi" iTjeaBMe Aj^t-i celile gaielince xelm akdi sxicak, n-jexlxoximi miiitehixi 
taoraf mdaa kabseditoesiyte sahih oto. Yajdeli aJacegm kabsi isa mMiTikyxi de|Mii22? , 



225. Uartihsi, KV;i40-141; Ktshd, V/181-182, W137; Ba KiiiSamft, «i-Mw|m, M243; Havevi, ^l-MiiOi&s, 
tt'68-?l, 122. 

226. tbaKvtoae, el-Mfl|m, W;243; He\<evi d-ISliaMe, II&£:-?1, 122; Smhs% Z'//i40-141; KMd.. V/181- 
182, Wi37. 

22?. RsSi, Si"2-3; isk., ^irlim, ffil22. 



201 

AncaK, btt goxiJiiii sa^ijridnlam-i ba^mda gelen Hajftefileiiri basi wtBifika. ile d^er ekolem 
1)821 aUmteii, tjonju teiTiSil edea ¥e Jaymetli evraJa. berGe5«ri basi senetteiiii sawjmuia fariai 
i^tiMtlar fieri 3m-ai%te»4ir. Bw. belgeJexin. s&tamnda cerej^xi edea tarQimm, bu tip be^elerin. 
teihirdride de sosKoriusu olablii. Ctixdai, satum caja dkum. terMm de caisdir. 

Es-ciirjife; 

Haaeii Imlnikciilanridaii SersJisi, "el-Mebsfe"ta bu. toau fle ilgil olarslL 965% derriektedir: 

Bejnu'l-mad^jrafiridexiijiksjnlaii'ye aj'Miriis.a^ derdlen "nak" ile yi&ik. veya. alti aylak mas^ 
deittiieri "am"imi mmm cs^ deiildir. QiMiti, nzk '.^ am asl^re gikBiiMn birer is^e bedeMir 
(siia). Doh:^iy]&, eline gegr/jedikge oium nmiku sajiLfiias ve kabl'el-kabs, miiilk sajTlinaydXi bir 
^ejiri saumi da C8J2 olfmz. Keaa riiaa^Em yapjlsii ite-veim satum da cai2 degMii. Bn - 
Tabiinteiden- ^a'bi'rda i^tihaiiidir. Bis bu i^tihadi esas kabvl ettiJi. Axicak, Irrjam Ziifer'ia de 
goiii^lenrie iatiMiti Ibrahim NqM ve gm-ayli'den 3?ap]l8Xi iiaJLle gore bm'dar, alacaim 
boi^Maa ba^kasma satDiiini (bejnji'd-dejiU li-tajsri a-isii ateyM'd-dej-a) cais gormij^lerdii-^^g. 
Yaid^ bmitera gore aj^lik reye^ yiMi rrias^iaim mmm cais okbilir, den:tektirter. 

Ajm ekolderi Haskell de "ed-DmT'u-i-Muh.t8a:"da bu Imsijsta. ^6yle der: 

"Divaroxi ksmu gorevlitedEe tsxcim etdgi Taaa^ celjleriidri (beraitm) satDm cais delMir. 
Bmmkaipilikvakif mrsfmdaxi iiTiaxiilaau wrilsE paj' tjeklemm (husysu'l-einmie) s&mra caisdir. 
Qitakli, iHiamlami paj? cekleilrda teiTiSil ettigi vakfin Jioali nieTOutwr faljat Ijsmu gdmvMen mm$ 
^eklemua B»isil etti|i hak ise mevcut de|iMir" '^^^. 

AruJaa jorjetcd de|er]erdiieri Ibn Abijiin: "Buxsda be3'ari edilsri ioiaManri ws C-eklemm 
satLminm ceva2i, "Sayr8fi5'3?e"de berfaxi editea hiikxfie a5'kir]>in-. QiMm "el-E?b8Ji"E-i 
hagi3?esiijde aaktediMiline gore, SayrafiB'e ralieMl, Jaeadisindea irasraia pay geJoaia 
satj^iadaa somduaca, "cajs de|i!dir" dij* cevap verrrii^itir" dedikten soiim keMi 
deierlertdinaasiai de goyle oi%ya koyrMiLtadir: 

Bende deiiaiki, Sayxaiiyj'e'riixi ibsxesi -oyle de|il- ^oyMir: 

"Haraci {y&zHiL belgerda)" saogi ile iJgili bir soru sorutoica raJieM goyte cevap verraJ^ti: 

"B-oaada satipa feoa-a olaa ^ey, 5% j&zik belgenia teaisil ett^i ^eydir veya j%zih. be%eaia 
(Jiattm) kendisMir. Be]ge igerigiai sabaaroa cais oJabiJecegiae dair bir delil isoktur. Qmku, bu 



228. g«taisi, imm. 



oea'liisEKiieETii kubolu 

BOKlliAHTASYOH iEBlTEZl 



ititvcMX obKiaydii hk pe>1i'i sm§i olacakor. Y921I1 'belgeiim bissat keridJsmiii sanjEia da mvaz 
veren bjr delHin vaxiila-Mi^xi 262 ediieraiea. Qmikii, layj-jietli (nimsJkavvirii) olnmyaa bir ka|it 
pargasEim ijeMisi bir iiyrmx iiMe etaies. Aiicak, kaimx gore^lileriim nms^ geMeri (tieratt) 
boyle depdir. Zira iberaltis^idi ]aya:«tlidii% (dolajisiyia ssxam caisdir). SayMi^-e'deM nakil 
buradasoEaerdi. Ben deiiin M, biirada S02 koxiuisii olari Jiusuts fldrici lisifi noktali olart (iLs.= 
h.a22=pay) haas JseliiXiesMir. Sayrafiy^ie'de soz Jsonusu cdaja ise iJaiici Jiaifi aokmsis okxi ( iai.= 
Mt^yaei) Mtt Keliniesidir. Dola]3Siyla astoda bir flitiM soskoansu de|:iMir"230. 

§afii eJsoimmi kuroctjsu oJaa Iniam ^afii biasat bu Jioxmda osetle poyle der: 

"Devtet tarafmdaa kamu persoiielirie ^ikaiilan eisaJaii., saJiipleri mrafiadaii kabseditoiieden 
satiji cai2dir. Bmia faa^ibk, eisaki satca alaidar bimu teslim almadan, tekrar sal&Qiaslar. <piiii'jku, 
mij^teri kabsetiGMiJGQi^tir, dolayisiyla testtia :3airica3!a wya satici taxafmdari rjitj^.BxiQiri smmm Me 
edi]ince3?e ksdar satilari bu eraaJitaa sati>:i soramlndm-" 2^^. 

^^ii ekollMea lixjuam Newvi, Imaai ^afli'im Bieakur g6i%iioaiJi naklettiktsea sorcDi, 
mesJiep alimtemm iJgili deterleadiDneleilrd osetle ^oylece simar: 

Basi aliiiileitrjis, "de'/letiii gikardjgi ve kabsediljTieden sm^ma. cevasm VBi1Mi|i eisak, 
deviet taaralmdan ifras ediliiii? eraaktir. Qmki\. ifras edflb'iid^ esaki korarna koaustsrda deviet, 
lehme ikmr edflen Jiadar enm ¥e giwerdidir. Bu glwealik garantisi satjjni sihMti igm jieteiliiir" 
di3?e hymn. §afii'im gortt^mw. ifras ?amyla isaJi ederkexi^ di|er bir kisum aJiXileiiJiaia de 01m 
tevkil lie jagiWamigtE. Yaiii eisak saMbi, eisakm teslum igm bWsme ¥ekilet veiir, vekil de 
sahibi adiaa exsaki teslia aMiktaa sonm rmwekMl eisaki ona satai^^S. 

Nevevi, daJia sorna vaMm geJirleimi, askemi exsaki ve gmismx Msseteilm Imaai ;Mii'Bii"i 
exsak hakkcodaki igtihadma kiyaslayaaiak ^oyle derxjektedir: ^ 

"Kesa vakto, gellri, askemi ersaki ve gaBtoiet Wsselemm kabsedllirjeden satibii^aJsii, 
aoikfeicten belli olmak painyk sahihdir" 2^53 

Ayoca hmm Neve?!, "el-Miolmc" adli eseiiade, ag.jk gorii^e goioe.. bir boncmi, borg 
^■aMbiMen. ba^kasina sati^mm caJz obiiadigmi beyan ettikten. sora-a^oyle der: 

Ikiaci gSrCpe gore bir boipcmx borg- saMbinderi bs^l^isma da satj^i saWhtii. Bu gorljji 



230. BaMiam, Ke44ul-Muliisr:, F//5i6-51?. 

231. §afji, IIl??l-?2. 

232. Hewia, Easatu'l-Taiam, IIIfl70; el-Meomm, m2&?; ^wlid, JS7Z. 

233. Hevsvi, Razatu't-TalU&iii, ltt'l70; <:l-M!«mu, ES26?; ^irkiai, nt72. 



203 

itimada psym bir gorii^tur. Ajm saaTnarda "Rav2atu't-Taii'bm"ixi ZevaMi'Me de s-^M olsxak 
tesbit edi33DEd9 ^^e R'efii'nin gorS^uyle de pamlel hvlvxmij^wi. Ancek, bu sa^m sihJiati.. 
boiglTmim aengin obxiasi ve borcuriti itiraf ebxjfisi ile borcim. da pegia ve sabit olmasi ^arona 

HaabeH ekoluride, >l3«cek (ta'ani) borcuram, Jiable'l-kabs, bor^Maii bs^kssiria sati^i 
cais gomtcoedi^ihaMe borgtopisati^icajs gorataiijtjtux. Bmia }jm?]1i}i yiyecek (ta'saxi) otamj'sxi 
borcKxi, kabsedflnifiden., bor^Mari ba^ljasEia JjeMi ^axtian daMliride sab^mda daM bix beis 

^*u haJde, rehin clrosu osellikle MalM etoliirifi gore caisdir. Senet baniili rahiii ohxak. 
ki3=metiievxalalehd§iE ciro edip rehiri olaislL teslim eder. LeMax da mijxtehia sifatij'ia riierlxim 
olaa senedi teslim ate. Gerekirse iki Jdgija de ?aMt tutar. Bajflece rehiii akdi ger^eldejiirii? olux. 
Ne enteiesandii Yd, "el-MMe'."/Tgne" de yt-x alan bix a^MamMa, haMa ^msil eden v^ Imam 
Malik doriemiiide o bolge oxfiiride "sikra'1-Mj." diye bilioen bix borg seriedixdii bissat 
iBhaeditoesi %ie nmrtehia texafiiidan kabseditawsi sos konueij. olmu^tux. Yam, seaBdia teirisil 
ett^i alacagm kabzi yexmB senedixt kabsi j^terli goiiilniii^tux. 

Kesa, Imam Rail gibi aUamielemi, bouglan a>Tii Qpys. gibi gortip, bujalaida almi-satim, 
Imvale ve lehin gibi >'api!abiiecek tasarruflarm cev^ina dair i^tiliatian, IsLariaatijiXiiace pa.ym-i 
iskdix ve ^arsjaa-iteicilitir. pvuldi, hex tiMii vadeli sab^ta aliiia bir misnxu olsa bedel, boxgtux. 
Keza, selem akdiade de, aJjdiri di|er mismu olsxi mad, borg olup sipaxi^ alanm (selexm Isabiil 
edeniii) simmettDdedir. Bu iki akit gejidi de mssm genep olaiak biitim etollerce caisdix. 
Cankt, bii her iki aki«e de, simmette s62 koxojsu olaxi borg, iJiadum de|il, hissi ohxiasa da 
hiikmi olaxak uievcutojir. Teslim edememe eudi^esi ise, bu akitteide de vaidix. Mesek, %=Me3i 
mal alan mtijfteri, boKruau iakSx edebilix, selem alan pam>i sSi^ kajaplaxa kan^abilir. Yard, 
simjoK^M alacagi hiUom olaiak mevcmt Isabul etmek, en isabedi gorii^tDX. Nitelam, sekat w 
litre gibi mM miikellefijieiaerde, mijkeleila sisiametixjdeki sen'et, me^^eut k&huL edihxiektedix. 
Dolajisiyla vadeli sat^ ^ selem aJjdi, borcmi hoig ohmk (de3?iaxt de jii«) satijmi 3?ai58kla3,!aii 
hadisia hukmtoe girmedi|i gibi deyrdxt sat3?i ve rehni de »e o 3jasa|m gionulurie ne de 
rrMtmim sati^mi ve lehnini jjssaklaj^n hadisin k3.psamma giimerjoektedir. piiiddi simmetseM 
hak, huksnenmevciattar. 

234. M«v«sv£, MisHiM, 1168. 

235. &a Kuiaae, «1-Mi(|ai, OT243. 



204 

Ki3niietIie'rraktdJd hukiiM tasairaia gelince, bix tasamii kiy^ietli (tvmkni TmhterBsma. vb 
^lem ^eWine gore delerieMralir. FseM istitoas niahij'ettode otexi taJiviUer to basme bonolan 
gibi kiyjiiietii evxakm satipi elbette cai2 de|Mir. Police, bono ve gek gibi mm. senettem 
tBd-avtUimde ise bir beis j-oktur. Bu Iiusus her kijimetli ew&km HgM boiltolmde isah edilecektir. 

3. Islam Hn^nkoMa Defiler ^re Ksnmai Defileiia Def erleadiiilmesi 

Mevsii hutaikm j^er alsxi defilene bemer defiler, hhm Hukutamda da metcut oMugimu 
gommk^yis. DmdHrnm itk^ geietojelermi ifade eden deiHer, Masik fiJoh kajriaMamim %ili 
bolumleilMe oselliklB "Kitabii'd-Da'vav8'l-Be3?3mat" ba^likli boltoide otoak vsem MuajXielat 
Hukutomi i%i]i pek gok konulamida da y&x aloaakiadjr. 

Defi kavisaaim, Mecelie'mii. ixiadde.l631i'i .fikrasiyla ^oyle tailf edihrii^tir: 

Madde 1631 - "Defi'., mMdea^eyh taiafmdaii mMdeiimi davasHU def edecek bir da\^ 
deneoe^'aa olminiakdir" 

DaM soaiaki fiki-aJaida oseiie ?ii omekler veiilmi^tir: 

Mesela bir kinise odtiiic? olarak bir imktar paim '.feidiiijQe dair biriiie dava a^ai^sa da'fali.. 
"ben omk odeiioi^tim, sen berd ondan ibra etm^tin, bi2 sulli otoij^tuk '/e3?a bu odiing defil, beUd 
sanasatolmifilaniTialinbedeMii " ^eklimie bir iddiada bulunuisa, da'.'s.cnun dwdsma defetiiai? 
ote. Demek M, hsrhangi bir kiymetli eviak ile kendisinden oderjie jiapniasi isteriilea davali, 
odearjiesi talep ediien boicu oder/iemek i^in Ti^aret Imkiiku ite Mecefle'de belirdien husBslMan 
herJiai^i bisisiyte kendini sa'/imabilir. 

Ipxe, defi deriilen bu itiraslaxin baaiMn ve buaknn sonivjlan gunlaniir: 

a. SeriediaHlikiiiTimislliilmellj^kinDefiler 

1) Senedia §&M. jiarflanna uj^gim dliEenlenmemdsi 

KiyaieHi evxakm peVM bakiroiridan gegerli olabibmesi igin, metin tiseiinde bonj niiktan^ 
dtiaenleme ve odenie tarihleri, kegideci ve cirantaron imsasi gibi modern ticaret hMkiikunca tesbit 
e.dilea imsurlaim bulwjuiiasnua gexefi, Islam hukukmica da Mbid editaofiktedir. Omikti, "Bir 
Batip oau araiiisda adatetle 3?a2sm.." 2/282. ayeti bu ciimle M, senedi dU2enleyecek Mi BMp, 
i^erik ve ^ekil bakimiodan kendi gaginm Jiukuki tansim ^artomm ujgtm olarak dusenlemekte 
yukiinilii tutulmu^tiu^^^'. Bu nedente isterdlen unsuriaaTaan bimiia buluraiicajiTji, mezkik aass 



236. Cassas, MM, 521. 



205 

geieliice seiiedi Mikitoislie Mar. Ome|iri, "police" teliiiiesi police seftedMe yok3&, seiiet 
borglijsu, odeme iste|mde bijiltmsii hsuiiie Mipi, "ihms edileri seiiet poEge degMix" ^eMiiide 
defide bulmmbiljr. Zira, ^^ dmimida seiiet htflLtrjisiE sajsito. 

Diger ^irafan senedia ^eJdl ^ditlaima uygim olaiak dijaeiileroxie}?^!, seaediii im'isH. ettigi 
hoTQ ikmnim. dolnjlugima giiplie getiiir. Hata boig riiflitam-ari ihroM v&y&. misanm 
budmuioajn^i^ hon; ikmmm aslmi omdaii feJda-sai bir elssiMiktir. Buna kai^ilik, seriet ttuimu 
beJiiten kelimexun, diJEealeiTie xmhi, odenie >^ri ve miilmm seaet rjoetiijiuie bulurima:p^Eidari 
kajaidWaiian defi ise, fiJdien haJsinm dava ajjilaiasmi osei ve kajmi jjaranria uygtm olarak bir 
iBufemi ^artiara bstlaj^bibioe hakloria MjiHtimimsiii^^'^. 

Niteldm, bu Mistisu dtiisenle3?eri Mecelleim 1609. r/Mdesi ajiiea ^oyledir: 

Madde 1609 - "Bir Idiiise kendisi j^asip yshut bir katibe yasdnip da miurisa ve yaimx 
maJituJiiiolarsikaJiaraverriiij oldiigudejiiseriedi, ege-i m&ismii ise 3?ard msifn v& adate. niuvafik 
olaiak yasibiiig ise^ ikranbi'i-kitabe olup tskrir-i^ifaJiBigibimutBber ve mer'i oto. Ber mutad 
veiilegelea -rusTiDar yom makbiis ibmiihaberleri daM bu kabildendir" 

Deijosk M, senet e|er mersuai degilse yaiii sei^t ilk diiisertleiTjede MikuM oil" to teamijlim 
giekil gartteiina ujgmi oka-»k teaisim edibKiejuii? ise, ge^eicsis olw. Ibras ediMilinde de ajaii 
kmsmw ^lyoxsd. yim gepersisdir dij« itiiaa edilebilir. Qlirddi, jsalari ye ujdmiTia giipiiesitti 
U3?aiidiiabilir. 

NitekimMecelieniri 1610. rjiiaddesiiurisoEflkrdSEida^o]?^ deidtoektBdir: 

"Elhasil sened eger ?aibe-i tesm ?e ^iiphe-i tasni'dexi beii olms% aruoak mml okm\ir. 
Arnrna piiphedea beil obTaaditi talidirde rjiedyim q1 seriedi keuadi semdi oMinImm irJmr eyledi|i 
gibi asil deym dahi miinkir ise dep/ai obnajip seaed daM kendisiim otoiadigma niiMdeiiiin taiebi 
iletsWifolimur" 

Ysaii, senet 3?alaa v^ys. xthxii psibesi te^ijsjxsa, bonglu "bu senet benirn defildir ^my^. 
benimas borcraa var ne de bu senet berdiMir" drj^ defiter ileri siirebilir. Bu duruxMa, ba^fea 
delil v& paMt lyoksa, hak saMbiniri iste|i ijaere bor§M bima dair jienmi ettirilir, Yemia ediaee de 
jitesele kapaair. 

2) Ke^ideci v&y& ciiaatamn (raithilia) eM3?etsi2M|i, 

iCrpoetli evrak i^lenii, 3?a2iii bir aidt oMu|u igia, laodem Jrakukta akitterde eUijet garti 



237. Sjr&c, s. 137. 



205 

m-ardjgigiM Islam IwiJaikmida da araiur. Bunedeinte, 6.eMk, temjis y&^min aitmAaM gocvklvk 
ve temyjs jjetenegijojieri 3?oks'U]Qlnl (bm-tsJdilL) gibi ixauiieyi saljatiaj'sxi mm eMj^tsElik tojsmlaxi, 
Mtaa Islam ekoUerine gore; waiy^ j^eterifigirifi sahip gocukliik ve btircaldilL gibi xialas ehlijset 
kii3tjrl8H ise cwnhomgore gMigejeisls latex^aJi kv^mbidir. Niteldm, MeceEenm 957. intisMesi 
"Sa|jr TO TfiBCiimi v& max'nh saten mateuriaa-dir" dijiserek ^octik, deli to burtagm raswcoitaxi 
menedildildenmitMe ederken MeceUenia 966-967 maddeleri de mltaeji^ris ve gajT-miimej'j'E 
gocugim tesanraflanra duaerilerken. liorglaxoria giM tafsarrufknron ge^ersia oMwIoiiu, 978. 
iiMdesi bimatm to 979-980. maddeleri de deliicuii gayr-i m&Taej'^.Ta ^ocuk htiJariiJMe 
oMufu^u "^e dolajsisij'la tasamiflaiinm da 3iukiir/jsti2 oldat^iU it'ade etrrnktBdn: Ke2a, Islam 
hHlaikoiom Mton ekolleri, her aMt i^in rojt vssfmi ?8it ko^rnalLta to dolajisiyla delili}!:, 
gacuJduk to buriaklik gibi Hadej?! sakatlaj^aa kmijxlan da aMi bosaxi. sabepler olaxak 
silaetmeMirtei^^a. 

b. Semt mBtmden kaymMaxisxi. defiler 

1 ) Ki^jJiKtli eviak ikerindeld ianosanm to ja igerl|in sslitel^i, 

KiyiTjedi evrak, bir bor^lamxia TOsfliasidir. Dolajisiyla senet iiEeiiruieM imaa, r/iulxur to 
miihtevaiun ^iipheden 'osak, guven TOiici otoasi geiekir. Binaenatejii, senet iaseiiMelsi 
ke^ideciaia imsa to muhriiride to3% seriediri mulitev^asE'ida saJite otom ihtiiXiSli builimursa, 
seriedin dolralulimdan. gliphe dogar. MeceUe'im ^-okanda sikrediteri 1609 to 1610. 
rjfiaddeterirdrimeflrurA-i niuhalifi gere|iflce, ioiearim Isa^Jdecije ait olmadi|i vey^ igejd|iri sahte 
oldTiluanla^ilusa, senet gegeis^ sajilir. Qmk% imsaTOja igieriliii sahtel^i bonglaimis. ikiaimi 
ipereri senediii ipteliid gerektiiir. 

2) genedjn sorla laieim TO3'a ciro ettiiilmesi, 

Hukiild bir akit ilipkisird de temsil eden krpaedi evTcalaa tar»2im to ciro i^lemi, her iM 
taiafm nsasina to osgijr iradeleiioe da5=ManaMir. Mam hTJkukuBa gore, msaidax aresinda 
cexej^aE eden tasanuflarda riassca istenilea liaa^ilikli nsa to osgiir iiMe ilkesi 1^ geU^en mulci 
flaah, deHJk to ^ociiMuk^ tssairaflaim k-okuki gegerligiaoe n^iddic^s^. Dolajisijla mik-i ikrah 



238. §sfii, Iffi 333-835, W21?; SuyiM, el-Ej]>si, sJlS; ^k^bM, W ?; ibu. Mm^, Eedtol-Midttar, m504; Qa 
Kx<^t, Biiavetu*l-M«i?teMi, II?125-12?; iba Eufeme, el-Midrm, 353; el-MtJjakfejkul-HaM, Iffl698; Suhayli, el- 
Fikiul-iskaai, TO384-385^93. 

239. aa Hmsm.VHB 166-170; Hssk^fi, IV«0?; B». Aiiiiii, l«Mid-MT«Mai', ^505-55?; Kasam, VIB175- 
191, 222-524; f afii, Iffi 236; sai-Hfivsm, sl-Muiiac, Ilif?; ^iriM, H*?; Suywtx, el-Ejiai., s. 202-210; tta E%d, 
ffil25-12?; iba Euiam« «l-Mii3Ji,Vf2?3, \1BU8, iba Eijime, d-Mukaf s.354; iba Hazm, VIli'210-211; d- 



20? 



ik taiEim ve>^ cm edM:ii tesbit ediieri herhsjcigi W sem% hiAuten geger oluf. 

NiteMm, hu KoEujni dtii2en]ie;.jeiiMecelerdri lOOS.mMdesi ayxien ^oyMir: 

Hsidde 1006 - "Diiah-x mtstetjer ife \aOiu Ijuiaxi tjey' ve?ii9. ve icer w hibe ■'.'le fers^ ve an 
malm siilh ve ikiar ve ibra ve t&cH-i A&ysx v& isliat-i ^lafa nmteber otoiae, gerek Ocrah-i mulci 
otmx v« gerek itoOi-i gajjx-i mijici olstm. Fal^at, mijjaffiili bade sevali'l-itogjti mvciz olmsa ol 
h:5Jde miiteber olur. " 

Braoi taMp edea 1007. msMede miilci ikrah^ biitun Kavli ve fiiH tgeanroilaida muteber 
oldntu haMe ga3?x-i miiOci ikiSli sadece Itavl tasarxuflarda muteber kabTil edilrni^tir. Her tMu 
Itapnetli evrsk, Isavli (bej-aid) bir tasamtf oMtigii jgin, her iM ge^it ilsiali fle de geigersis 
sajikbilir. 

Qlmkli mijtei ilacah, tstej/i hnlaitomca da lasainii' ve aldtjerde Istemten J^sj^ilildi xisa re 
Qsgm irade bejjajoim salsatlaj'ari. bir kusiirdur. AxicalL, bu tur defileii ileri sijoren bor^lu^ bu 
MdiaJsjnm ispatJamalda 3?0Murilpjdm-2'^o 

3) YapiJaa Mexrje taiebmiri senet i^erigirie irpaamasi, 

Seiiyet hauiili, seaetDe 3?a2Jli box?: miktesmTdan fasla veja vade tsiihjMea once odente 
isteliade bulurtursa bonplu, bu isteli senet iper^tae nj^riadili defisij'le def etnuejje gab^ir. 
plJnJm, Modem Torfe. hulDjJDjnda oMij|ii gibi Istem hidDjOfmna gore de hsk saMbi, sersfitte j-asili 
rrjJktardan fasla veya vadeden onee v&ys. alacagm cirisnden ayn bir hakki odenie istelinde 
bi3lananM!2^^^. 

4) Zajooan-d^mimanbulorimasx 
Zajoiaca-a^iiin da boryluji^ tarunsri bir dell haM^ 
IslarnHijlaikiiridaZarnan-a^nm -^ 

tstem hukokiHida prensip otoiak kabid edilen saman-a^ran bir kaJdon iptsJine dair bir 
sebep degtt, davalijsa taninan bic sa^mnrjia defisidir, Niteldm, sarnaa-a^ma ile MMan 
dupmeyecegi tassus, Mecellei'i668'de "Ta.kadOTi-i saman ite Mk saJsit olmas" jeMinde tescil 
edilrni^tir. 

Sajnan-a^Jim ilJsesi, a3?m sarjMXida Imk saMpleiini daM erken bir sajnan dilim ipinde 



MnW^ikul-HOlx, nii*898; SinMylx, d-Fikkul-iskmi, IVi'213-216. 

241. Bmid, SIIIfl92-W5, SS20-53; mvtvi, «l-M4«mu,ISi'2?5, 339-:340. 



208 

haklamu araoBoayd. ve saaisiite. onadari kaj'bokbitecek beypaeleite 3sbati8diTia>^ sesrl^dea ImkixM 
bir 2}5sdir. QiiciM, /bir Mi saMbimri, Herdi haJilaaa toigi tesbit edflen sijixe bojaujca m92eretsi2 
okxak laks-jni ve i]g:isl2 ksioissi, iionTisl bir dwium de|Mir. Dokjasiyla 2drji^xi-8|imii, iddia 
edEea. borcmi odemTii^lJIme ve tslep edilea haiaari da?8x;i]i?a adt otomditiria bir emaredir. 

Zaimari-a^imi, i^^eiik baJoi-mridaxi isiishap ve "hem^H zkmaBt asMir" kaideieitciie dayaBan 
bir Isaiiriie olduiu gibi, per'! tsJiii; asisn-ydsii da iBesalQi-i mttoelej-e daj'sxaxiSlLrndtt-. C-toJitJ-, 
Ti^tteiJi hutoik nierciioa, iMJJLiJk da^i'aJanxaxi a^ilxossma jjaxduioci olacak ve adlij'S kmrnriyxiii 
jiHaraiQi? Mklan isbat ebiie pioblem v& siimmsnMxi ktonsaxacak ixysmi kasai ledbirieri atom 
jMftusiJGcda tarn jsetM varan rriesajih-i iriiirseie, saxasxi-agmu M^rtmma. da IruJo-iM illie JdiTJilird 
^2sMmm$m, deioJiebilif. 

ZuhayE'rda tesbidoe gore Islara hukaku, pek 90k konuda o]d«|u gibi sax/jaxi-a^am re 
sliGceslxdri tesbiti jtornj^mida da niodem fcaiuMami itoam kaynali otaiwtur. NiteJanTi Smljse 
Ticaiet Kaaimu 372. niaddesiyJe saiioaxi-a^nrji suresird onbe? yd olaraJi i&kdix edexkeia 919. 
madde M de de^let Maiasiae tab! obiMyan arasH BidriB'ede smsyi on 3nl olaxak takdir 
etmijitBt^^S, SaiTiaa-a^iirm sujresitdn tesbitinde basi ihtilsilar v^oiir. Kimiae gore on ay, kiniine 
goxB iM 51I, on yd, yirxni 31! vey^ kimine gore otn2-kirk 51I, bam elli-altn-uj yH olaiaii ileri 
sureriterin de oldi:|:^ nakleditaiektadii^'^^. 

Nitekirn HasJiell, "Dijrxu'l-M-olitar" adli esenade, sajnan-agiim ve sijiesi Mjlanda 
goru^kmd joyle baj-an etmektedix: 

KasaJliiailto, JiakkioliijitKrandep, ormj^a koyardir. Kadilik ise, beffi saiOMi, meJian ve 
dava torane lahsis edilebiten bir gorevdix. ^u haMe, sij^asi otorite taxafmdan onbe? 3?il saxjaxi- 
a^imixia xi|raim? davaletnn dinlenmejseceli erjoredilditi Mde Mdxn, boyM bir davayi dintejdp 
Jittkme batlasGsa onuii bu hukimti ge^ersis s&ysM. Bimemhyh ben de deriiXi ki, ^ixMiden 
iiibaien, yeiMH otoriterdn hu yasalnu deli^tirecek ikiruci bir ernix butorixnadik^a rniras, vaM, 
gijirbet «/e ^er'i masereis dayarmi davalsx di^n^ida, higbix dava onbeji jildan sora:a dirderiexxijes. 
AyjQifeTsray&Ebn's-SuM Efendive AlEferuiide Isatdrrji^Mnto^''^'^. 

Ayac^ Ibn Abidin, aiaian ixjetrd iaali. ederken, Haxiievi'nin, §e3?M'l-lslaxn Yahya 
Efeiuii'dea "Bugmdm sidtaidaxm, biitaxi vilajet ksdilsaxia vaJaf ve ixs darasiruian ba^lsa bir 



242. 2«MyS, «l-F3kkul-i$3mi ^335-33?. 

243. Ssrac, s. 39. 

244. Bask^lt, YM19-420. 



2uy 

dava3ad3iilerjieiaelei1rden]ffe3?ledi}dem-d" ria3c]etti|ird heym. ettfldfin soam, HarjiMij« adli ¥ew%. 
kitebijnda '"samaii-d^inmimonbep 31! M taMit edM^i Ims'mu, siyasi otorite tacrafiruiaxi ogttolai 
kadilarateljBI edildfldierisonm, jmljandald dava ^ejiitieri di^mda anilari siireyle zmriaxi~s^wim& 
ugianu? higbir davaam a5itani9.y9cati hulunii ife flgili fetvakim, dort hudaiki eJtoiden 
riaMjedildilM" ifade etmektedir. AyxafetsmjT.E'bTi's-Su.M eferidi, AM Efendi ve AMulMi Efendi 
de imimphiAifi'*^. 

IbE Abidia, v&M ve irs di^mdaM davalarda 2ama]a-a9Dm suresirdii onbe? ]al oMngmni 
ifade ettiktBin soma, agiMamalanna ^oj^le devam etraektedir 

Yelisi b'otamiaj'att gocxik, deli, giirbetfi ve me^m ma2eiet sahibi olaii kiniselexirt 
dairaJarmdaki sasnaoa-a^nrQ, kinune goie elli, kimine goie otasalu ve ktauije gore de otos 
stxtedir. Yani sijiasi otoritB tesJcafiMan. koauJaa bu stiredea soarn bu dava dirdemaez. Kadi, bu 
5'iaisakla>xi emirte belirtiten 28]maQa-a^maaa.ai|r8J3(B^ dibiralsn diatemekten menedilmi? demektir. 

Aacak, 3i>!asiotoriieaiabEyasa|i, sikdkl delildir. Aym. si3?asi otDilte dilediii sajaaa bu 
siJDDe3a kaMirabildili gibi omm. 5=eiicje gegea ba^ka bir sijfasi otorite de bn lahdidi kaldiiabilir. Bu 
tahdittea ajnoaip, davada ujidmiikbiiBicek hile, 3?a3an ve talaifleri ordeaiyektir. Yoksa arjoa^ bir 
lorasemn MUaiu diJ^mTPnek degiMii. NiteMm, z^ximtdpmma. isgisdigi haMe ijseiiiuie j^sMi 
belirtiteri g6x«liTie3?ea davalan ya. bi22at sij^asi otorite diiiiejsecek ve3?a Jjeadisird teajsilea Jjadaiia 
djnlemesiniemredecektir" 2"^^. 

Diger taraftan Islaai laikultuaua MTjarneEt bolraiiiau karomaala^iuaa Mecelle-i Ah3jam-i 
Adlijse, jnikanda seidedilea benser igtOiatian dikJjaie sJaxak 1660-1675 aiasi maddeleriyle de 
sasoaa-a^maai, stiresird ve diger htikijirjilerird dikealeaii^tir. Bh liususlardaa saiaaa-a^anaim 
gegeriioMut'ttdavave sllDeter, osellikle a?g<|ida}dniaddelerte ^Qyte tanaioiedflm^tir: 

Madde 1660 - "Deya ve vedia' ve m-ulk akar ve naias ve akamt-i nievkufede mukam'a 
yshxa icmsteya ite tssairuf ve impium mv^yet ve galla darolan gibi asH vakfa ve umuma ait 
olGoayaa da'valai onbe? seaa teik oluaduktaa soara istiaia' olaaaiae" 

Madde 1661 - "Asl-i valaf hakkinda mlitevelli ve mmtesilaiBm davaJan otusalti seaeye 
kadac istiaia' oluaar. Aauaa otusalti serie raiirm: ettikdea soara aitik istiaia oluraaas" 

Madde 1662 - "Taiik-i has ve mesH ve haklM jirb davsMi e|er miilk sksaia ise oabeji 
seae mmiir ettikdea soaia istiam' olaamas ve e|er akamt-i aiavkafede ise aditeviliiaia aalan 



246. iba Aiito., EeMul-MiOita', VM20-421; iin Abiaia, Teaiikul-Yuialt vsl-Hxikkatt, (RsssdlM*]! 5.327-328. 



210 

ota2alti sejae3Je KMar Am&ya. seMiij^ti vardn. Oa. serie miimniruiari sonra arasi-i miri:j?>^ 
dav-alan isttoia' olraunMili giM araei-i miri3?3=edeM taaik-i has ve mesil ve MlJm pirb davlan 
daM oa se»e terk olariduls.iari soiom istiixia' olmmjas" 

Meceltenin. hv. nMdeteiiMen anteinldjlma gone aamsn-a^imi smesi, 'yalaf alsar 
davalaiinda otusalti sena, vaMa ve umtGcoa ait olr/iayari da'vaJarda ontep seris ve devkt 
aiaeisiMe de on senedlr. AucsIl bu h»sijs, MeceDe'iom 1663. unaddesiride telirtiMiti giM bir 
^er'i masirete da3?aruTja2sa gegerldir. 

BusiiaB, TlUeSl. msMesmde be]iitiMi|i ijeere, poligeji teMil edeiie kaxgi «egilan da^ada 
vadeiuE geMi|i, haniil MafE-idaa ke^ideci Ite ciraiitajja. liar^i agilaii da«/ada vaderdii bitt^i to 
cirantanm ciranm fle ke^idecijig Jiaapi a^tti daraia ise seriediri i]fiil sMildiJiii gtodeift itibaren 
ba^larken; Mecelie'riia 1667.iiQaddesiruie ise, oderjierdn tatep edilebilece|i >=ard 'i^'aderuii bittili 
gijuden itibaren barter. 

Zaman-a^imi, dav^aci laiafmdari davaraa aigjlmasi, taMp taaebiride bxiiuriutoasi, davaioa 
iJibareditoiesive^'aafecatmiflasmasasiis.biliiixilrf^sigibiTfCm. 662'de v& Mecelte m. 1666 
ve 1668'de belrtilensebeplerle kesilir. 

pi haMe, samaa-a^rau smssi, dav^iun ve dm^jcinm del^ik durumxjina gore ta-jfin edilditi 
gibi siireja taMit eden riisxci de ^eiiat de|il, fert ve toptoiiaiL maslaMtira goseten siym. 
oloniiedir. Uersiyasioionm Ijendisamanmdald toplamsal konjonJitora dikkate alsiak bm simyi 
tesbitedebiUr. 

Bmwuskyk, lajroetli eviak igm Toxk Ticaiet Hiikukmica tesbit eiiku bugmiliii saaaian- 
a^mn siiooesi, Islam hulmlLima gore de ge?exliiir. Zira jralsanda beliitMigi gibi, hu sijtrejl 
belirl83?8nper*!kaynakdep, siyasiotoritedir. Yaai ^eiiat, bu siiimjl tesbit §tme gonevird sijsasi 
otorite]* bnakioi^tir. Islam lmku}55iJlan da bmm makol goierek, diirumTi muasir hukukim 
takdixiiis Mvale etmijleidir. Dohrmiyid. bu siire, de|i?ik IMlselemi Ilcaiet Kanunkima gore de 
farkli bir duxum aisetmi^iir. Bu siire Mecele'de basi davalar jpici onbep >il otorak tesbit 
edilixken, TSikTicaxetKanimMaiig :>il ve Misir Ticaiet Kanoiamda kambij^o seiiettenyk ilgili 
194. msdde ite de be? 3?il olarak tesbit editojjtir. YuksidabeMittitimis gibi, bu tahditteiiii semin 
'.^ samaioa gdie de|i?mesin,de per' i bic sakmca joktor. 

Islam hukukpulan "si3?asiotorite teiafindari aasTiaiva^imi sikesiQia lesbiti cats, halamleidri 
de bu sunej^e goie haxeket etmeJeri vaciptir. Yaxd, bu koEuda siyasi iiadeiiia te-^m ba|la;p;]dir" 



211 



dedildert sonia geieJige olaxak pnmi gosterjoii^lerdir: "SijMran. erim, per'-i geilfe ujigim olmsa 
tt3?ulmali ve lm:pi gulkmrnjisMii. QmHiu, imsiy&t dj^i Ijorodarda sultaaa itaat vaciptir"^'??. 

4. Islam HnkokuBda Kiyisatiiii "ELwinkvn Zi^ ve if tali 

Krpmetli evxafem stj®. ve iptsQi mesetesi, sajd olmw^ bir senedin. temsil ettili MsJa 
tonrjjarak laak saMbirue ula^tjnitja joUanra. arania njeseJesidir. Dolajisiyla isaeai bir rneseledir. 
Tijrk TJcaiet Kaamiu, bu mesete halsJaxidsM hiMijnleiM ortajja }i03'mi3^tur. Ishm hutolmda 
2ij!a ve iptalJjavxaiiilanftljeiTserleri rjievcuttur. Bdhyisiyia., ?imdi de Islain haltuJiunmi senediri 
siya ve iptili koimsmjdaM jjaBajiiJcnmi ve degerteMlimesM ortaya. kojma.j'a ^sjj^sjcalis. 

Islam hutojJDiria gore, MJjla terxisfl edea bir seruedixi kayl)otoasi3?]a, halt liaybolmas. 
Ajfjicak, liak saMbi; mahkeme hijEimmda herhaagi bir jjolla JiaJklam isbat etoaeJdd jil&WilMiJir. 
Seriedin siyai halinde hak saMbi, niodem Irukukta belirtileri prosediirii taMp etDtteMir. 
Dolsgnsiyla, sa>iolansenetteii ba^tosnim haJjsis 3'ere istfade etjiiesiru. 5nterfiek igiia, oderiie>i 
ordfiine tedbiii aMirr/iak iisere durmiiu raaiarjiTmyii biMinagdi, serusdiri. iptal Ijaramai 
saflaniaiMir. DaJm soma raahlaenie hiismunda senedin igeri|im isbam ^aJb^iJoaMir. 

Buna 191k talacak beriser raeselelere dair basi filda i^tihatlar vardir. 

Imam §afn, "el-Umm" adli eseiirijie. Kadi Mtabi (maMieiEiiece diiseialei-uiii? beljge) am, 
2a3a oMulurdari 302 ederken "fcaudi kimbi, hem kadi aj^ivinden. hem de saMpIerirdri elleiiriden 
saj^i olup gideise, YMi, ^«yi olaa belferdn doirulutuna dair belgejd tariSJm edertleiirt wyo. 
ba^kalaximri^ahitliklerixie teiaklikedecekJapileiidirJemederioriiik&bulederfies" ^eldMe ijtihat 
.etmektBdi][248 

Serahsi, "el-Mebsufta rfierhimdaft sos ederken "gek ve ^ahitteria helk ohaasiyla aJacak 
dti^mejieceti gibi sJacagm temiaati okn nBrtamim hetek olmssiyto. da hak-de3?n (alsjcak) 
dij^mes" demekiedir^'^Q. 

Iba Kudarog de, "el-MTjgiii" adli eseriMe tojdi kimbmm 215591 ve siliomesi koa\isxmda pu 
tesbitiorta3?akoyini»J5lHr: "Kadikitabi2a5dolarve3?asi3iiQerekokm-ima2 hale gelirse, rrmhtavasi 
paMflerte isbat ediMigi takdirde bw husnsta a^ilan dav% dinlerdr \^ isbat ite hmiiiiTi veri]ir"^50- 



24?. Ba Aiito, l*Mu*l-Mutoar, VM22. 
248. §sfa, W 211. 
2^. »mH> li::^63-^6- 



212 

$u MMe, Semhsi'im vtufguMigi gibi Kiyjoietli eviatoa 2i]?©i, Mkkm sajd olup ortadaa 
feaHoBasna gereKtirfiies, tirma gsfit'im liejMi ettigi giM, seaedi sa^a edea liBimi, hsJslara istsatla 
jiHjikiJDriilMm-. Aywo. VjyimHi eviraJari nyai, kMi MmbEim sr/ains. kipslmmbileceli gibi saji 
oto Japoetli evxaKm isMti da saji otoii? Kadi KimtJinm i;eri|irari teKrar jaMtlerle istjatiris. 
luyeisIsdQabiBr. 

Bu toimda muasir IsIaiTi biJgtoleriXideri basilsiiiuri gorij^leri de goyledir: 

Kahiie Oiweisitesi, llimler Fakutesi, §emt BoliMiJ. Olieturi tJjjeleririderi MutoxiUTM 
Suae, "..KamMjJD serietlemde. j'apilaxiliiii^Lukiiasarfuflar ile ilgili modem tonmi. liavianiiaiiroii 
i^iolixkluJkk, Islam hototoiMato bereer ka.'rrajDrJara dayaad^im" ifada ettikten soiua poyh der: 

Bu kanaat, PaJdstaa geilat Mahkeniesiriia 5 KasBm 1983 tailhfli bejiaxadir. hMikBYf^, 
tayme'fli evrak toximm toiwsramia ^^aptili mmTacsja-ttBi aynen ^oyle derai^tir: "Bu. Isaawtoxi 
(lfcaiTibi>'0 serteHeii Issiiunu.), gecftttoTiie faisl ile i^ili r/Mdeleri dign-uia geruel olamii Islam 
JmknlDi ile teis d%ecek bir texaii jioktuix. Bn. duxuxji, ayra saxjiaxida ticaxi senetierk yapilacak 
tesanTiflamiMktoidemiidisiplJxie edentorraBive pierisipleriifade edenfULhi tenjiolem ijli^tiii 
yiitoek diiE83?i de gos^nfjektsdix" 251. 

Mmsir Islam bilgtalenriden Atoiiet Ferec SerdiM de, "MasadEU'l-Hak" sdli eseiiruie ?u 
tjBsbiti. ortajia koj'XAW^tax: « (^^ij^*^ Aic ^j-*Jmi = Mljslua-iaiilax ^axtlanxia b8|;Mixlai> 
ksMesi gere|inc8, Islaai ImtaikiJiia u^'gurt paitten tejiiyaa j^erd alsitleri, megm akider olaiaJL 
ka.bt3i etmek gexekix. Bixtaerialej'h, xAuasix ekorioxiak ¥e tekoolojik geli^nieleiia onsya koydugu 
alJitier, per"! nasstsoca, geiiel aWska m Isamu diisexdae &ykm deiilse jniKgrad-ux"^^^. 

Biinaemleyli ger'i aasslsm, gexiel alilak ve adaba aykin dii^mejjett hex kiymedi avmk 
impm oMiigu gibi, orwBla ilgili her 3?erd diteerdeme de ger'i rissslara, geiiel ahtelL ve adaba ms 
^T^smrmk ^aitiyla makbuldm". Keaa ^eii rtsssm piixxMiiXie gixdi|i haJde, haMoxida a^ik bix mssi 
duserdeme budmwiajmT. Jaynrietii evxalait 21},% ?e ip^ komjsuMalsi dtirumu tesbit etmek iieere 
hakxjld oil V8 teamiilden. ^'axaxlaiaiieikta bix beis j^oktur, ksxiaatoiejis. 

BudmTjmda kiymetii erxala zm eden hali saMbi, mahljeme kax^yla ka^'bettigi seiiedin 
ge^eisis oMutflaim ilaa ©dilx/jesixd s&lladiktecn sonm, dtEnuifMi boxplaya biMixnieMix. Boxgto., 
hak saMbixiia haklaxa itiiaf edip seaetsis olamk odemeyl Isabufl ederse, mesele 3?oktux. Kabul 



250. iba Kuyiaa*, d-Mu|m, EH469. 

251. Sum, s.MS. 
252.S«alM. S.80-SI. 



etniKSse Ymk ssMM, "^^! (J^ 4aaJI =Da¥aci isbat iJe ^.^olaij/ilMiix" ksMesi 
gere|ince, haktom isMt etmeJdg yiJJyJDQilMm-. Herhaxigi tir jsolla isl)at ediixe hakJaxia liavrn^uic. 

Bo3?lece, "islam ToptomuMa Ki^inetJi Evxalaa Do|i3^u y& HukuKi Gel^tai" ba^lilim 
ta^iyari lldooci Boliari buisda taniajTJaruxaii oMu. Bimu taldp edecek "boliiiTi, "IshXii B.vkakm& 
Gore Ki3?metli Eviak. Doktrini" "b&pi^ua •©^ij'sm Ogtocii BQlujiid'ar. 



ISLAM HUKUKUNA GOME KIYMlTLl E¥SAK BOKTRINI 



X5QX3MCtI BOLOM 
ISLAM HUKUKOHA GORl KIYMlTLl EYKAK DOKTRlMl 

Islam HuteuM sgismd-dn Kijfjietli Erralt HijOmkxi doktnidrd ortei>% bDyabiljoieniis igm, 
layffi&MerMi'ki}kv}Lmimits]m£i HnlLuM agisnidaxi haxigi esas kavraina da3!!ariiaiiE-a, toxigi ijst 
karxamm giimlilm-ie gMigim ve Jiaiigi sdt lia^'i-aiialaii kapsadilira tesbit etoieiias geielar. Yam, 
Joyinetli eviak liitokinrari leoiisM, hiikxM maMsetM, fikM }iaj£i^mi, mmm ve tasrafini, 
hukoM i^Jejo^M, ?er'i deteimi %!« dird Jiiitoiimiu ojrts.j'©. toy/jMaxiis gereJdr. KijJS-iietli evx&k 
liiflsQtoi aitik Islam Hmtai}! MteraturuMe de S'eiird tSiTi r& agili olarak alnmMir. 

I. ISLAM HBKUKUNA GOKM KIYMllLl EYHAK lEOKlSl 

BJitoci BOlwide, Batiii IiuJotJi teoiisj'erdemm Jupmyetli evrak liulmko. komisiifidaM 
f 6i%lemii sesdetQ-ii^tOi. Fiiarisjs teoiisyeateri, Jsijiioaetli eraJi ]iu}i«kimw tevkii ve havale 
riftsaiijelenjle isali edeikeri Atosii teoiisyerdexiam, aMt, Imvils, tek taiafli trade bejiaxfl ve 
hwsa-u xuj'et gibi degigik la^myshti ortaj^ attiklanm bej^isaa etmigtik. 

Isiarji taJkukiiria gore Ki3TOetJi Errak Teorisi, 'bir aMt '« hav'ale' teoilsidir. Qtixikti, 
hspideci ile ilk Jtehdar aiasmda mvcm olan jJipM bii akit ili^kisidix. iJk lehdax ile aJacaklilan 
8xasa:id8}a. flipiki ise Isir Impale iJi^lasidix. Axicali, Sii3?i\tf'rdri JoakJetdliiis gore, M'v'aierijxi 
maMj^ti hakkmda oxt faxkli igtiliat sos koaiasMm-: Kisiixte gore MvaM, borcuxt (dejxt) borca, 
kbiurie gore aj'nm ajsxia., kirrdrie gore, ayraa deyrie sanjii, JdiTdJoe gore bir sm^ de|a, kai^ ^^e 
lateil i^leiiQi, kisooirie gore de kefatet m ibrSdirl. HavaJerdn sati? wya ^isil dunjanmia gore, 
bir tiakirfi farkli laikteder ortajia gitoxiipiir^. Bmm gore KijirmiH E'nak Teorisi, tevaJte olarak 

1. SuyStl, d-Ejiai, s.461, 170. 

2. B^i., Suyuiti, «1-Ejiai., s. 170. 



216 

tiir sati|i akdi, bix ijdis-tahsil weyo. liir tefalet-itira teoilsMir. ^iirikij., havgOede biitim bu ijitemler 
wi(Le. 963?Ie M: MnM, miAtBJia kerdisMeM :akc8i|ma toxjiMi muiislu'n-alejtiteki slsjcialiia 
niuJitala satmi? olur. Diger taiaftBii, muM, dikerilfidiiti Jayr/iatii evralL iJe muhtala, muhalu'ri.- 
aleyhteki 8tejC9|nE tahsil, nnjhalii'n-ale5']ie de odeme jjetkisM jjaiii 'v-ekaleti vemiip olvi. Ke2a, 
iTiiiM taxeim ettigi seristle rioahteiiri, ciraiita da ciro i^lemi ile JiaiTiilm alacagmdaxi kurfiihuu^ 
olurJsen, muMmp da islep edileni odemeMe ibm olmop olm. 

Biriaenale5fh Islani ImJailLmm gore Kij'mfitli EOTali Teorisi, riievctit hulLidd muaiTjekden 
etJatenea ve oiwm saj-esinde vijicut bnMiien birle^ik bir aMt-havale teorisidir, demlebilir. 
Pmkii, kiy/joetli evralitaki tasamif , ter/iUi, ter3im v& tsJisil geJdiade cere jari eden bir tasamtf tor. 
Tlmljai C33DOS11 bir satji aMini tfade ederken terhia ciiosu, bir x&im w tahsil cirosia da bir igvM 
aMirdifade etaiektedir. Yard; illi]lMj}iukirjiuajiriele5!itjerji3ilederibu s&mx, ciro edilerek tsda'^nJOte 
siirijlrajce bir havale sMi olu^tjr. Aiica}i, bti havale; durumijas. gore, satij, lehin veya. reJaJet 
alaiini de igeonektedir. Bu aMin oliJ^iuTiuim ij-jiljaa iaru.:3?ari sebep elbefle semm rol alan Id^ijter 
a^resiruiaM eski livkiM maamete ilij!}nsi ol^aJitir. MeseM, bir siaftece i^temi, ilk 
diJ2erdeadi|i»de bir Jjaxs-ha'v'ale alaiird tenisii eder. Yard birle^ilL bir akiitir. Muhatap vejsa 
leMar terafmdanteda'inJiJe sijorijlijiiwe j^erd ki^iier devre3=e giier ve jeni bir h^-r^ a}aii mej^aiia 
gikar. Ancak, kij^metlierfakirtta^jdilihakJarikayriaili, ilk Ixukuld: rAuaxnele de|fl, devir ve ciro 
ile yapilan havale akdi otox. 

Nitekaia, Islani hukuliurta gore serjet, aslmda hiikiuld bir i^lenm vesikasidir. Bu Irukuld 
intern borg ikran, ts^moa senedi ve bono gibi M kiji aiasmda cerej^an edi]?oisa, bu ijkmi Bmsil 
edea senet, bir ikrar ^re odtrm va'di seriedi; Police ve ^ek gibi u? iU^i arasrcida cereyan ediyorsa, 
bir havale sei^diotar. IM M$i arasEida cemyeii eden hulmld i^Ierii senetleri de^ ciro ile % kipi 
arasirida cereyaaa eden hukuki i^Jeni hahne doxra^iir. Boylece ciro ile tedaviile slirulebileri her 
iMu senet, havale kihgma bijirunea ve ha'i'ate hukukuaa tabi olan bir kijinetJi e^iak hulanliae 
ge^er. Havale^ hakkindogumu, seaediriaiuhaia'a-aleyhtarafiridarikabuliiile gergeklegir. 

Bimaci boliimde sos koausu olan Fiansis ve Ahnan teoiileii ciddi bir ^eKilde 
de|erleMiiiMi|inde, bu teorfleria. goiurdukla Islara huliukmiun alat ve havale rnuaroelesi 
rioktasina la&li cephelexden yakia^msktan ba^fca bir psy olmsdi|i goriilebilir. ^ijinkii Klssili 
Fransis Vel^t-TeBiiikTeorisine gore kambij^ seaedi, yem ve miicemet bir borg dolur/joajip 
senedin ihdasina etki ys.pan mevcut hulnjki ilijkiden dogan borglsnn ifasma ysx&ysa. ve "emie" 



21? 

y^ydi sajiesMe ^85/1311 edea bir vesilsa^ oiairak ks-bui ediUrfeen, Fisaiisjs HawJe Teoiisinde 
ticaiQ semetleraeM ffi^Ki bir ImMe ili|i}dsi olsa'aH, ciio intern de, Jie^Meci-ciraiita teralaidaB 
3?apils!a havsJte tefacarlsxiiasi olsisjc fe&bul edilir. 

Almsn AKlt Teoilstoe geltoce, bmm gOre: Kij/fiem evrak, serieai IMas eden (Icabi j^nmu} 
lie iJk devir aJaa teMar (w&bi kabul edeii) ai^smda yapiJsxi bix aMttix. Kij'rjietli evraJtta 3?s2iJi 
hsKkmkas'nstidabu aMttir. Kegideci, senedi dlteerilemeJLle bon; altrna gmi, leMai da sensdi 
t&sto alsii^Jjia Imk. saJjibi ote. Boyhce bioM bos? di|eiine aJbiiak do|m«|f olui^. 

Haldmg5iii^, Ha?a]e AlDiiTeonsMbeimTjsexiietoedir. 

Qtokij., kaiiabij'o senediMeki lli^teim bk sMt iligkisi obxiiBsi, but aMm havaie sMixidexi 
ayn bir aJdt otoMsnu. veyo. M'/ale ffigJdsirdri oteaixjasmi gerektiiTjies. Zira MvsJe, kegijieci ite 
leMax axasmda yapilaii bix akitox. Hax»fi^ ve Ca'ie# ekolieri dj^mda Istem hvJtinkijuleaifim 
currdiuxuTia gore, rjiuMt9.bm nzdsi gax? delMir. Quiila). rfiuMtap borpiMm, borcun odeiWifisi 
is^naxide ortoxi nsasi sos fcornjisii otess^ . 

SuMlde tedavlije smi3itebi]ea}a5!]iTietLerra3imla UigM, Islam halailoi anjisE-daa bir Mvate 
ijj^kisidix. Havate de bix akittix. Akittie ii^ab-kabul gibi iM temel mjsTJoraxi 3?arji3u:a teslixxi ve 
teseEmgibiiMtaliiiiBsijrdav'ardir. YardtojTOjeitlievrak.teda'ralii, tslaui taliulLniia gore Imrnl^ 
huknmlexine tabMir. Fmnsiz vt Atoiaxi Kiymetli Evxak Nasaiij^lexi da Iskm hnkujoi t&oritexine 
be.j(Ker veja msMjiet jmuyle aym riasariisglerdir, denJlebilir. 

KiysTietli evxak hyMkoxui ajjikkj/axi kavxaxxi akit va Mv^Je kavxajXiJaxiiir. Akit ve havaie 
koautoise Mmcoelat hukukmran bir bolttoii olari MMayeriat Iruktikimua koradandir. Bmimi 
iJgi alaMoa Ticari Seaetlex, Merjk\3!l Ki3axietler ve ExAtia SenetJteri gibi butua krpiietli evraJk 
tflileri gimifiKtBdirler. 



3. Pomf, s. 38-39. 

4. SliWtfJiofl*. s. 33-34; Boser-^Sok, s. iO; Poro'^, s. 44-45. 

5. tta HiJaB.*m,W35i; BIsitaEai, Eiu'l-Abb&s ^sksiuiiia Aimed b. Mukoamai, irjadu's-Safi li §6rM 
SaMhil-StiMi, BtiiM!: 1305 k,W15; Haskefi-Ba Al.iilii, V^345.; F^tava-yi HSiM^se, I]1215. 

6. d-IMJi, ffi361-3&2. 

?. Hevm/ d-P.'Iiiiiae; firiM, Misiail-IvRiMio, ffil93-193; Vm. ETtime, d-Miigm, Vf54-55.: d-iad, SsM 
Ai4tjs5«ai', CsviM'-ul-lklil, B^yrm 1S3E, 11'158; «1-Erfel»fli, ffl09-«10. 



218 

II. ISLAM HUKUKUHA GOKE KIYMETLI 1¥MAK KATSAMI 

Kij'mBtli e'-ncal: teiirai, ^Jeiu, bir teriQi olditgyMaiX l-dssik iilah }^:A-i8Manrida 
kttUarutoiaa-i'ugtix. Bixirice liolrni'ide de i^aret ediMi|:i gibi, bu terii-iim ilk olsurak 1861 taalMi 
Umiam Alman TJcauret KsKommda kTjJianiMiti'^ w- Atassja doJitrtomden Isvi^re doktria vs 
mjevsuatma girdiii bilirm-jfiktedirS. Isvi^re rrie'-fEuatiridari da Tiirk me\f2utiria gegirji^tix. Hatta 
Ameiiks. Birlepik Derletieri dsM 1951 ^xihinde kabijl ettigi Uiuforai CorameicM Oode 
(Yeknesak Hcaret Kaauriu) xigmicu kisirji olaialL Comrrjercial Paper (Tican gerjfit) ba^ligi altiruia 
1968 lariM Uidfonms Negotmble Insrucoients Lm-r (Yeknesak KijTjoetli Evmk Kaxamu) 
hnkunileiM basi tadilaiia atoii^tirio. 

Qok jjeni bir teiim oten }a3n(netii erraJuE, es}d t'lkih ks-jiisManMa j^er aMasi elbetie 
diJ^imOlerflfis. Bmiakai^iakiyjxifitlievrakmfifliTimu, tiirleri ^^e hiikujonlea pek 50k Islam hvitxik. 
kajmaklsnMa mevcutwr. pimkii, Krpoetli Evmk Hid^ku, tshm liukuk daHanodan. Mxian^Et 
hulaikmrnim MMaj^nat Jsoluxom bir daMir. MuaniaEt ise Medeiii, Bor§:lar ve Ticaret Huliuli 
dallamuian ibsiettir. 

^u hsMe Kiyrrjuetl Evxali^ ayra tsiira ile otoasa da rfisiia ve M^nj'etij'ie Iskni Irokuk 
fcajixiaMatmida j-er alrfiakiMii. pxidi Istem hukuku i9i|mda }a3?rfietii evialaii once tdiuimm, 
taxeirfiird ve tasiiifird daha sorna da lnyfjietji eviralaii bugiifftkJi isaifiii, tarisini ve t^Birdfirdii 
degerteridiiilmesim japmaj^ ^sl^acal'is. 

A. ISLAM HUKUKU AQISIHCAH KIYMETLI EYKAKIN TAHIMI 

Ki5ine.tli evxsk, "de|erli kSliOsx", "de|erl belgeler" ve3?a "de|erli senetier" demektir. 
Senet, maddi agidari ka|it ve ks|ida 3^ei]ari hsktari ibaiettir. Islam Irukok literatmikide "veslka" 
anterama geJen senet, ikiar vej'a hijlanii ifade edea bir isbat belgesidir. Hltocet ve deMl demektir. 

Kijixfitli evrak; tican bir seaattir. Para, mal gibi bir hakki temsil eder. Ancak^ htikuki 
iBkiuk partteiina tebi osel bir senet tiJxMliix. GeiJ^ aidarada seinet, bir hskki, bir bong v^jq. 

3. KiMeioflu, $. 8. 

•3. Poroy;, s. 12. 

10. Pom% s. Uiit^J^AQ] 



2W 

a]»:8ti teiTQSil eden telgedix. Bir kmiserdri ys^-ffsB.yi taaWiiit etti|l g8>i veya, Mexi-iByi vadettiti 
bojPCTi tesMt etnieK. ijsere raeaJMigi Isstida da borj senedi derdr. Kesa bir i^hm. ^3=3. okji 
belgelendioxiek igia nesm blx maljanim oria>iy]a diieertlerijeri beige de seaettir^^. 

tslam toptomwuia koJlaiuleji Kiymetii e'/rsikm ^lejfipini vie Modem hulaikim da temtram 
dildaate alaiak kiyflietli evraki ^yle taa-imitayabiliris: 

Ki3?inet}i evxak; pans., msl ve e.pyr% gibi hjerhaxigi bir Milsi tenisil ederi, serietleri dlteerdeiiM! 
teaaiuliine ujigmi olarak tauosiiia edilen, ticaret Jiukulm kuiallamm gore i^lej^en, de|ei1rd tenisil 
ett^i haltssn ve hsMa koraj^da. peM jsitlanridQii elm ve Bdaviil kabiJiyeti bulsiisxi 
senetleidir.Btmlar, siiftsce ^^^e sarraf rulsasi gibi paraja ter/jsil eden serietier oMu|u gibi saMs.^ 
uhde, sikm'1-hak ve tobate gibi borg senetleii, gida ve jdyecek gibi maddeleii vejfa oidu 
personeliairi lam^hxmi temsil edea stiJctilai'l-ei^alt, iniaarilam-i vaJaf hissekiird ifirfiSil ederi 
litusijEiVlreiirjine senetJeii, karmx peisonelirt ma.a^laimi temsil edea beiaat-i sliitacaij'e gibi fcalsii 
senetler iJe ?a|da^ kijTfietli evMi turleridir. 

BiitOrt bTi seiietJer genel Mfhiryh tshm huJivlamda yei dJiTjalitadjilai. Dola^nsr/la Islam 
Imkiilmruia j^er alan senelier ile Egili genel hlikimler; bugiJaoM kiyjuetii e'/rak Inilailajriu da 
igerinfiktedirler. Qtnliti, her 3?erii hssmmm ts^id^i miiJiteva ve 9Jidi|i peMi, Islam diiiima ifeil 
disiplialerirdri kiiterleiiyle de|erleridirilfirek orteijja konolabiUr. 

Aynca, Islam Jiukuku nasanMa Ki5!metli E%iakm, i^eiik ve ?ekil apisnidea mussn- ticaret 
hxikukuram oitmie uygm-i olarak tarif ve tarisim edilmssiade bir sakmca ve tersliii 362 kontisti 
delildir. QmJsxk, kij'raetli eviekm kamim mii ve tarcirairide Islam liijtoiliimim teiiiel kaynakton 
olanKitap, Stooet, Icm' ve Kiyas ile ters dli^ecek herhaagi bir liusus bulurmad^i gibi, fikM 
kfucalve IsaMelerte ^eli^abir jsm da 3?oktur. Zira, }aj=mem evialL, ipeiik bakmaadan 3?a2jli bir 
borflaaaia ikran, ?ekil bakaiaadaa hakki tevsik etcoe aroacma 3ii6rielik ve i^lejq^ >!6aii3?le de 
havale i^tfemiaita^iyaaseaetlerdir. 

Ilk olarak Islara Hukmkimim ana Mjiiaklan ila Islam toplumorula sextet Imaligiyle 
ifadesiai bulaa KriJmetli Evialan modera kokuki taaam, Islam HutokuBdaki seaede aisbette 
osdea si^Jade, ifade ve ^ekii farklibgi ta^ijiaai bir tanimda:. Yaai; Islam hukuku, "Siaresi belli 
vadelibirborglaainayagirerseaia oaudiJite ediais" ^ raealiadeM ajmtia amir Wjikmij. ile 3?apilaa 
lic^r tikiii borglaruxia i^lemiain senedle lareim edflraesiai erarederken, seaedia diteealerrie ?eldird 



11. Dftmir-Acar, "s«ast" msMssi, s. 316. 

12. Bskm.:2mZ. 



220 



de deli^en senmi ve sarjmm y&m sipsi ve ilrm otoritje}^ ImvaJte etrjid^tir. DotejTSij'la -modem 
MilnJiunlayjTjeflie^rfsJiifia 3»-pti|i tjsjiuji, ipeii}t to ^e}di haimmdm Kimp, SuxiTtet, Icnm' i^^e 
Kiyds gibi Islam hulLvluiraa M9 bir -temel kajTrtsima ters du^n-iSiriekTfi, hMus hu mrml 
deliDfiiiri raJiuria tarn njiguxi oM-ugu mij^aliede ediliTiektedir. Qiirddi, Islam htJiltiiJcQriurt senet 
taxistadiuien Qimci, hak ''re hyJiuM myMfaea etmek, laiaflsx axasmdaM giiven ve itimadi t&sis 
etrfiek ve ileiide mahtemel rikai ordemelttir. Bu aiTia? liarigi senet 5e9idi3?le ve harugi taxisuTi 
bigimij'le sagkiuisa, Isknm-i emrettili s&m.t gepiii vt- tsszim psM de odm-. Bie-jdaxi. dokji, 
layrnetli evrakm taxemi peldixua semixi ve samaxia gore de|i^mesiMe ?er'i Ijir salanca mijlalisea 
edilerjines. 

§11 MMe, Kiar'aivi Kerii-ji'iri dikte edilmesiai eimett^i senedm osii ve tjjpii'jiM iggxem 
}a3?metli evraloa fikhi ve modem taiuj-ranm igeiik '.!« peWi ?iu iBielere u.3?guxidnx: 

1- "Sliresi belli vadeli bir boxplaiimajia gireiserds ortu dikte edlriis. "^3, niealirjdeld seiiet 
diii2eiiteme>i emieden cijimle, 

2- "t^Jrdsdea bir katip adaletle yazsin."!'' mealirdeM sexiedia igeri|M adaletls tareira 
edilmesini emieden ciionie, 

3- "Katip onii AIMi'e-i toridisinfi o|rettii|i gibi jjaemaktan gekirtmesiri, yassE'i-''^^ 
mealindeki seaedia geieken pekle «.5=|:im olaxali taneimini eraieden climlej=e v^^gvn dti^mek^dir. 

Ayxica kiymeUi e vxakirt peldl ^aiflan da 

4- Sedd-i seiaji (liotii 3?ollsxi kapatma) ve feUi-i semji ( ija 3=oll8xi agma) gibi mesaUi-i 
mlitrsele ve sahih. orf ilkesixie dayaror. 

Kiymetlievrstoiratih.te^.'a ve pekliidri tesbittode lasaErof :v5etHsirie saMp olaa merci', ilnii 
ve siymi otoritedir. Boxtiara bu jsetkija veren "Ulu'i-emrin caisde tasarruf-'hakla vardix" fikhl 
ijaMesidJx. Ulli'1-emr, itoiive si3'asi otoritiedir. 



13. B^k^.: 2/282. 

14. Bakara: 2/282. 

15. Bskdr^: 2/282. 



B. ISLAM HUKUKU A^ISIHDAH KlYMETU. EYSAKIM KAYHA<lI 

Kiymetli evmk, senet Isiiiiigiyic: rnvMyexvn ajietiim Jaapsecriima ve di|er fiMu kayxisk, 
Mde ve geael preiisipler piMiiiilime gixdili gibi modem Mki^M kirfJili Ee de a3a-a aivet ve 
dclflleria kapsajimm girmektedir. Dolajosr^a yAyimtn ermkm fikM kayimgi derJien, suftece, 
^ek, sanaf ruJj^i ve beraat-i siiltanij'e gild hlmi Mkok kayaakJamida >Ter alari seneiier ite ticail 
senetter, nierdasl ki3?3iiietler ve emtia semHen gibi mo«iem liukukia iiadesird buLaa Mynietli ewal 
turJemii ile birJikte kasiBdijionE. Qlmkli ara^^tmp omj^ k.oy&ca|:uTii2 kayrialdar Ym M ge^dt 
senetfcri de igim alinakmdir. Bixm&mkyh, fiJah. ve modem huk«k kajmaJdeimda yei alan 
ki3saet3i evxaK tiiirlemmi Islam hakt^u 2a'/i3«sinden biikuM dayanaiira, ge^erlilik dm-am«n\i 
iCitap, SiJimet ve Islamm d^er Mjmk vq fikM delii '/e preiisipleri i^igmda ara^tuip ortaj®. 
koymaya gali^ajcagis: 

1 .Kijmetli l^miaii MaM^^tiiie Dair Kitaptam Delilier 

iCi5=a-ietIi evrak -daJia 6iu:e de ifade edildi|i gibi- osel pekil ^artamm tabi biier yr^ik 
senetteabajkabirpey deiiMir. Buxada, Kitaptan, SliririetteEve d^erFikMMde ?e konutoian 
fcijmetiieviaJaniTiaMjeiine delalet eden bttim delilfer, blltan 'mdeli tic:3al seiietlemi mahiyettni 
IsapsaiiTjakMirlar. Yani, bu delOler, ba^Mm veidigi ijoiiaji gibi.. me laWietJi e'.iakm 
diisaeiiieamesi igm sevlsedibXii? ne de sadece kiyiTietli evxaJsm mahajjet ve tsaTsiamii 
kapsaJOiakMirlar. Ancak, kiymeffi evrak da diger gensl ticari seaetler gibi bu deliltem 
^limiufam giimekMirier. rDolayisr/to kij^iiietli eviak ka'«ann, hlmi Imkukm-flm ak kaynagi 
oto K\ir'aa-x ICexim'iri koau ile ilgili ?u ayettemm kapsamma girmektedir: ^ 

a. MMayene Ayeti 

Kiir'aa-iKeiim'ifl.eEU2ima3«ti olaa Mnda3?8ne ajjeti ie b\mu taldp eden a^^t, vadel ve 
pe^ia ticaioet akitleiisoia hiikitoleiim, senet, ^alut ve xehia gibi hukuki gtiveric«ieard ve 
dolayisiyla ki:^iQetli evrakm Miklinilejam genel preiisiplerle agiklaanaktadir: 



222 

M.*jA-'J' 'ij^^ *jl# itf^' o'« "4 ly-jli'jJ ^ (s^il.* ti-W-aiJ j.p1> aUI -Mi:. Jr....?!! fJJi> .*1>-1 JJ 
jLiu % ,*SjuIjJi' iit I.*i4t^> Ly^zia "il ^li?- jiiLlc- ^mli ,iX^ 
♦j<^- i^. Jia ^1;^ ^Jil j*l_jLuj, aUI Ijtijl^ ^ti ^j-^a Ails l^'cij" ^j> i*^ '^j^ ,_i-lir 

J ««Ui ^jKjsi> iUtiUl ^ji^l tjiil »j^ Leuu jtXuouu ^»1 ,£jU 'a^j.^ iMj' ^'^ h^' j4> /*~' <5^ j*^'^ oj^ 

"Ey Irisxtaaiar ! Birbiiirdse belirli bir siire i^m borgJaxdilmE saman onu yasiriE. Igiriiaden 
bir katip do|ra olacraJi ji^ssm; katip oini AlstJi'm tendisiie o|xBtti|i gibi j^smalitssxi ^elaximesia, 
yazsm. Borrjlu olan da j^sdnsm. Rabbi olaxi Albli'taxi salarisE-i, oMaii bir pey eksatrfjesiri. 
E|er boi»;Ia, aptalvej'aacis, yd.is.ydzA'mjm^:)mkitixn}inAd.i3&, v&Usi, do|ra ohidk ydzAjism. 
Erkeklerirdsdea iM ^ahM mtun; e|er iki erkek bTJimruiQassa, ^ahidlerdea ra2i olacaliBm bir erkek, 
bin imttttoitmda digeri ona hatirlatacak M \isAm. olabilir. ^aMdler ?;6|midi}d3iirida 
^ekinriifisiriler. Boiig biijnjk vejia kiiglik olsmi, onu sijresiyls bexaber jjaarriaya v^Qxamyki. Bu, 
AJlah katmda en dogru^ gahidUk igin en saltern ve ^iiphetemnerusden en rxs^i obndir. Ancak 
araxo2daM ali^-ver^ pe^in olursa, oau 3'a2riiaiT4ara2da sise bir sormxiiuliik jjoktur. Ali^-vea^ 
>"apt^in]2da ^ahid tutun. Katibe de ?9Mde de aarar ■^'lerilmesin; e|er saiar veritserds, o sanian 
dogru >x3Mari ^itau^ olursm-oia. AlMi'taai saJaron, Allali si2e olreti.j'or; ABah her peyA bilir. 

E|8r 3?olci3!MLm olup ^lip buJamiesaius aJman lehin 5«ter. ^ajet birbiiinise giiveraisems, 
giiverdJeri kirnse borcraoiodesia. Rabbi olariAMi' tan sakixism. §aMli|i gislerrjej^iri, om. kir/i 
gizlerse ^tiphesis Mbi glinah. i^temi? olar. Mlah i^Milsterinisi bilir" ^^. 

^irfjdi IsJam tiearet ve bor§]ar huliukunun aria IriikiiaTjiemd aigikiaj?an ve oadort asir etn^el 
loasilolanbu A3?et-iCe]ilenia edebi ve fikM aaaJisird Hadis ve Tefsir ilmleri ipitinda J^apriiajja. 
5al3|ialjrA. TaMDini ^JapacagurjE bu a3?et bise gore^ eski seriet tipleriyie kiyrfietii evrak denilea 
seriet tiplerine vanncaya ksdar her ^aida gegerli olacak biitijin senet yejiitlerini, sen«din igeritiai, 
dijaeiiierne ^artlanra, seriedi diJeerdej^en ki^ide aranan gartlan, gaMt ve rehin gibi diger Imkuki 
gtvenceJeri de kapsaj^&cak jeliiMe Mkiionfjler IsojTfnaJLtsydir. Aaceik faisli bono ve tsilivii gibi 
seneler, per'i lii&iim. jioaiiyie ajsetin kapsarm di^inda kalmasma ralraBn; tsiEirn ve ^ekil ^artaan 
joniii3?te ilgil aj^etin kapsariima giraiektedir. Nitelmn aj^etin kapsadigi hoJaJmtenn gen^l^ine 
i^aret eden MaJiki Jrolaikpylariruiari Allaxiie Ibn KwreyzrmMM, "Bu aj^etin otu2 ImkWi 
igerd^ini" be jjan etmektedir^^ . 



lo. Bsikam: a^82-283. 



223 

giiiodi MMajmie a^-etirdri IrnkxHd taMDM, •a.5'e.ti fikralai liOKmliMeM ciwilefere Whxok 
mi\fessu:-Ji\3Jo%tilsim gorti^lsii i^igiruia yapmaya ga3i^ac:^:is: 

1) «E3' Iriisaiaxilar! BWiiiaise 'be.lirli hii slire ig.ia t)orglaMi|E-u2 sMiiaii, oiui ya2EU2..2> 
2^282. a^tia bu ilk cliQifSiesi pu Jiuiduiileri agiMasTiaJitadir: 

a) Yafleli alJ^-veii?, selem (pam pegiii mad V'eresi3?e) veya kajC2 (odlixig) gihi JiuliUd 
iM^Mden dogan Mx hoxg yszi lie tesbit edflsTieii, 

It) Yafleli alacati igeien M tur seiiet^ siMtler (aMi j/aparilar) taiaimdan dtiserderaiaeli.. 

c) Senedi dtiserdejecek akider aM ve balii; oliTjaMir^^. QiiriM, a>'8tte rmdiamp oisidar, 
boiigJIaiuaaaJlJdiyapaMen, tonglaronaitoMigeijerli, rti^tgatEmgeliTii^ ve rii^tu ispattai-mii? olari 
ehli3?8tii 3d?fler fcasteditoekt&djr^^. 

2) €. .Isdrdaden bir Katip do|ra olaiak jjassm; katip ora\ AlaJi'm toxidisme 6i:rerti|:i gibi 
jjiasmaklatt ^^kixuaesm, 3?82sm.» 2i'282. aj-etin bu ciiailesi ise ?u hususkn bejfaxi etaiyektedir: 

a) Senedia katibi vQmcu bir ^ahis olabiJir (Kaiii, niaWsjiis '/e rioter gibi) 

b) Katip, boicTi e]cs& ?e3?a fsek ^/asiXiaktan, sxsi&yi 6m. veya U2a|:a ka^Tdirji^taa 
sataiiMiali ve borcmi. JUiktan ¥e suresi konusimda halitari ve dogrulisik^att arfnlxiiaiTiali, 

c) Katip, keMi 2e»m v^e saiiian ?ardamm\ gerektixdiii 6l5«lere vygmx cdarak sei^idi 
dU2eiite]iTieli, (CJmikti^ Allali Teala'nm ter katibe oiretdgi ye onu sorujuolii mtm|u geyier^ 
kendismiri 5ia|!ad3|:i gagm iigili difeeiiierj-ie kMtor ve bilgisi ile sirurJi olacakta-.) 

d) SerifidmJge-i^itaranaiagwertce verebflecek, IMyog ariiiida ijenk '/e jieldl bakurjaiidari 
gygerli hukoM bir beige olabilecek bir biginide tansun ejiibiieli, doiajosiyk ihtiiafa sebebij^t 
veiecek Mt tOrlti kapali '-reyd. aiitej-iliiaas kelinie ife dejmidea aimdEiiioi? olarak ihtisas saMbi 
katipler teiafnodatt jjagjJniaMir^O . ^ 

3) c.Oseiiride hak olaa borglu yafidEisim (boicumi i}am" etsiii). Rabbi olaii Mah'tan 
sakmsm, oMaa bir ^ey aksiitooasiri. .:^ 2/282. ayetin bu cwileleii de pix Jruklimlen ko^m^tadir: 

a) BonflXL eWiyem ise, senedi bissat keMisi eksiksis oM^ak dliserdeixjeli yeya ba^kasiria 
y«2dnniali, 

b) Seaedi difeeiiteaie ve yasdnaa esaasiMa Mah korkiisimu ®?ima]i^ 



17. Km^M, jm77. 

18. d,-lS233a,, If^-^O; Kmtm, W$B4; «1-Csssfc, i'482-483. 

19. CassSs, ]l?498. 

20. Hazia, IP220; dssh, lr'484. 



c) Boxcimu eksik ^edirmarjiaya 02en. gosteniaeMir. 

4) €. . .E|er bon^^lo. aptal r&ya. acis 3?3. da :5?82diirajjQs.3?ac8l dnnnrida ise, wlisi, dogra oteiali 
3?a2dnsm.3> 2«'282 c&xiiesi de ?\i Mkumleri koyrrjaktadii-; 

a) Bonglu ehli^ieUi degilse Y&yo, 3?a2aam5!orsa tenisilcisi senedi diiisenterjieli, 

b) Bor<?lanm-i tejxtsflcisi senedi diJEerdijcisraa, senedi dogra dlJeerilerxjeMir 
2i'282.a>Tetm bmaja JjMsxolan boiljmlij'te senedin dliserdeiunesi ile %ili genel Jiijktoler 

tesis edflmi^tir. Biiridaii soiuaM KisuMa ?ahit tuimak, gahiiiexde araxian ^artkc v^e pegixi ticaret 
3?apmaWa ilgili huktoler ile seriet dijeenlemje vie ^sMt mtmsjom gerebjesi tiej^an edilmi^tir. 

5) «... ErkeMemmden M gaWd tutBua; e|er M erkek bijlunri-iassa, paiMhiAeu r82i 
Gl3jC8|3iii2 bir erfeek, bill mmtto|uMa di|eri oria Mtiriatayceli dijyB M kadrn da olabilir. galMler 
galmldjManrida ^eldxamesiiiler.* mealiiideM 2i'282. aj^etiba bu cwiiieleri ise pu MiJamileri tesis 

a) Seriat diJEenlerdrkieri, haMari Haxici bir tevslM if?iri, IMLuld muai-jieleji miijahjede 
edenleidea cinsijiet faxla amrmialssism. ?aMt tatulmali^ 

b) Bor^lar h.-u}mk.mTda ^aMtleiiri adedi en a2 i}d. erJiek ^.i^jja bin tami kavrayip MmiaiTiassa 
di|eriomhatirlatsmdij8 iid Jsadm otamli (Zirs. o gijonldi istem toplvrnvjoda ticaiBt, kadmm tern 
jigi ve bilgi alara daWlinde de|il idi), 

c) ^aMiter, ehli3!iet-i,'e mteliMeiiyle begenileE^aluslaidaiiolmali, 

d) ^aMUer^ iriahlieriifide do.|raolaixak ifade verrrifikteri^eliiraTifiriielidixlisr. 

6) cBoiy bttjHJkvej'akijjg.iJkolsun, omasiiresiyle birlikte y^imyti. y^rnxsm-^. B«., Allah 
Ijabrida ea do|m, ^aliidlik i?ii\ en saglam ve ^iipheleimieriisdea en leak olamdn".* mealindeM 
2i'282.a3?etin bu cijmleleri ise haMan onemine \^^ senetteiin teasim gerekg^ii^ dair ^u illjeleri 
Wi2imet3(»ekiedir: 

a) Seioedin ■teiiEiaii igin hakkin 82 ■^rty^ 50k oMwtima balalmamali, 

b) Her 'radeli alacak rnutlaka belgeleridiribneli, 

c) Senet, ?aMtli|i gij^gleridiimek, taiailaii kai^iMdi siJ^lajJiMan, borctj. irikai re 
mwtiaaik^t isorumak ve Allali'm er/jriai if a etc/jek igin duserdenaiyeMir. 

7} «...A]QcakaiMU2daM ab^vexip pe^in olmsa, orni 5?a2mamsxa2da siae bir sormiiMok 
;«3ktur. Aljp-veii? j^apt^irusda gahid taturi.» anIarfimiaM 2i*282. ajietin bu cwJasi de pe^in 
yapilan ifcaietin hiikmiiGali agiWamakMir: 



a) Pe^hi ticaret ijin senet j^ssiliTxssiria. gerek goruJiTiej'ebilir, 

b) Pepin de olsa ah^-'^reri^te psMt mtutoaMn'. 

8) €. .Katibe de ^aMde de saxar '%='en]jiTi0siri. Eger sarar vemserda, o saiTifirt dogru jciMaa. 
C-itoimp olm-suxnis. Aliali'tai-i ssMmi, AEnlisise ogxetisor; AllsJi lier geja bi]ir.» 2i'282. aj^etiri 
son cijxntesi de pu imkmril&m diMiat ipekmektedix: 

a) Seriedi ii1ii2eriie3?8ri liatibe ve jaMiffli edene. Me i^pturma}! ijixi sarar veiihmmili ve 
baski yapito8JQ-j3i, 

b) 5aMt ve Satibe sarar venaeriia ve baski 3'8.pTfiart3ri gmtsJi oMTiiu bflioxrjeli, 

c) Bu presftsiplsil 6|reteim her ^eji en ija bilen AUaJi TeSls. oMu|-u da tmutijlaiaixnaMjr. 
Buramia 2S82. a3?8t sona enerken bu aj^etia rirOtenmitoi htSto-xrariide olan 2t'283. aj^eti de 

vadeJi iplemlespde gereken nehin, gweru^e ve oderne ite ilgiJi hakibKiteil be^^xi etixiekTBdir. 

9) «Eier jofcutolLta olup kMp bnlaaTjaasaiiis slmsa lehin y^m. §aj«t birbiiiidse 
gliveriirseais, giiverdlen kixxise bo»:;imu odesin. Rabbi oka AJlah'texi sakinsin* nieatoieki 
2i'283. ajetia 2k ctoiteteri de §u WMiQTiieri tareiai ederler: 

a) genet tsxisirxiine inikaii j^ksa, rehinatojimMn-. 

b) Tarallar birbirtae gtwerdsoisa senet gibi relM de isterxie>'ebi]2rler. 

c) Ancak soslli gftvence vemn boryiu, samanirda borcmux odeineMir. 

d) IMtjer, Jhakla. isterne ve odenie kornjsuxida AEali'tm IsorJoTjaMirM". 

Yinkaxidan beri j%il a^^etier i^3|inda jJa-ptilimE tsMjl de gostjerxxii^tir ki, vedeM alacakJan 
seriet iie beligeiendirix^k, l^Jiten 3^111 beige, paMt ve>^ relm ile tevsik etiXiek, Bi ishm 
tjopl-uoQiiinda bilinen bix hadisej'di. Qmiku Kiar'axi-i Keiini hmixt. axoir MJiuxxilerle isteniektedir. 

Nitekiiia, Tabmi liii}i«}:5oMTridari Ata, Tabeii, Ibn ClireiK;, NaM ve' Ebn. Said el-HMri 
gibi hBj-aik^ijJar, Ion aj^et-i celikje dajiSiiarak, her ije^it vSdeM i^krxi ve odijmp boxcwxi seriede 
>'a2i3n)ssmm fais oMijiSimu. lleii siicfXilJiileBia:. Biiaa ksi^m JiuJL-ukcTJteim ctoriliijra da, bu 
a^setien sonm gelen "^ajietbirbiiicdse giiverdrserds, kendisixie gwerdlenkixose borcDxm odesin" 
^i mealMeki a3?ete da>'axi8xak bmadala "3?seixfls" eixjiirdn sunnet ve rfiendubij'eti ifMe ettigini 
soytem^brdir-. 

Kesa ZaJm raeshebinden tbn Hasm, ajTii a3?e-te istiriaderi boiglanxMfeim senet ile levsik 



21. B^^: 2/283. 

22. Hszia, B220; Csssh, 1482; KmxM, Iffi383. 



edajfnesinia fais oM\ii|ijini ifade ettiltten sonxa pu gereJ^jejl de fieri slirmektedir: Borglanriuajom 
^aiesi belli ise bm-iU3?8sri-iak. 7e bmm dsir M adil psMx mmmk da her M ^afa faisdE*. Qmiku 
AMh Teali, "OaujBZiius" biLjijiarken biriniii 0a.p da "istersem 3=a2mam" demesi C8J2 olaiss. 
§a3?8t aMi jjapardar bimti 3?a2masa, aJddeii sahft olur aiTia, her ikisi de Allah' a Jjai^i isjjaii etmi^ 
olinisr. Kiis.p ve sljmnette hsiam oMuluna dadr bir delil buluianaj-an her ^egit almi-satjm, 
"Allah, ahji-veii^i helal KiMi" syet gere|irice helaMi^^. 

§u halde, btitim piglam himp eden K\3!r'aii-i Keiim'm bu Ticsiet vb Boi^lar HuLkukii ile 
ilgili a>ieil3eri, nie^ru ticaiet ve borglaruiia riiuarrieleleriade diiEeioleriecels. serietlerm geriel 
gesfe^'esini gismi^tir. <pei5evTe3« toioolacsli igerik ile senetterin tsxisim jelslM de semin ve 
samaiia bimkJiu^bi. Yard, senet tarisiiTjittde her asirda ge$erli olaii igeak ve ^ekle xkygxm ve 
dogPioliiiak^ergewidndoldijriTljfnasmi ve geieldrse pBidt '.^ lehin gibi ek gii'rencelerle hak y& 
borglarm tevsiJt edihrjesM ernretrrji^tir. 

b. OiflB ilgili ajTeder 

iCxsr'aa-i Keiiai'de s62lu}Lte "r/iaiifet", "ma^imk" ve "ah^rrialL" anlaarima gelen "oif" 
kelisaesiMen 2i3?ade, "akil '.^ dirdn r/iakbid ve gijsel sa5^2.|i pey"i ifade eden ve bu kokten 
tinetflnii? okn "nia'raf " lieliaissi k'ullsriihTxals.tadir. Ba2i Isiarii hukok5ulan,«<j,*JL .A*.?^' '^ 

^.tf I ^ ^jriJi;^ =Ai' j^obmn tut, bef ijila, one tij^un olsm ernret. ...^-^^.meaiirideki ayeti 
Islaj-ji diriiaift orfii; ?er'i bir delil olaraJs: liabtil ettilini gosteri»i^lerdir"25. 

Nitekim, sahih on", pek gok hukuM meseteieide delil oteiak ktjliaiuidi|i gibi kiyfjoetji 
evrakm ijeiilj. ve taazim ^ekliruxi gegerlilili lasnusmuia da orierrtli bir dehldir. Qiirikii, layniedi 
evrakm mevxrat tsasim biprni, yJkesel hatta. eviensel hukuM on' teKmf ine E3?gi3iMnx. 

§u halde, orfii emreden a3?ei3er, layrrjetii evrakm hulLiiM raahij^etirie MyaalL olabildi|i gibi 
oiraa tansiBi ve i^lejl^! bifimine de kajimk olabflir. Zira, lassa ters dij^mejien ssMi on', 
oselhklfi ticail hajsatta onerjoli bir hiiccettit^f' . 

c . Ahide^me ^'^e Akittexiii Geie|irii Yerine Getiimek lie Ilgili Aj^tler: 

1) « .%i.^ ^U i^l ^ i^L 1h>U =ahdi jerine getiria, do|rasu ventea ahidde 
soruMoMi vaidirs- '^. 



23. iia Hastt, EJu Mubmrn*! Mil. Ma«4 i. gsi4,^l-Mi«idia, Bei,irMJt 1988, W351-52, YUiZZ'S, 300. 

24. Jad: 7/199. 

25. Mii'miaui.: 2S18. 

2^. Unynti, el-Ej]b«i, sM. 



22? 

2).€ >yull4 !yi>1 l^T ^.ili y L =Ey Inariajoter! Baglandignus aMtleiiiiisi 3?83drie 

Bu M 83«t, Alali ite kul ardSE'idald her ce?it itikadi ve mmi sosbga-xeji kapsadigi gibi k\il 
M kill arasiMa 3?apika her turlu iktisadi, ticari^ hiokiiki vie hatta ulBslaraa-asi sijasi sostejime^ de 
kapssj-jiaktaia^^. Doiajisiyla, bn. iki aj^^t: osellikle laj^inetJi errakm terfisfl etti|i hsMoii 
saaiaioiMia vt mekaroBda ytMli lebiara oAe-m-mssme -mw hijukiiiiiler kojimskmdir. 

$u haWe, ticm hjr sosle^rrie kuxilili ta^ij^dii io.>T/ji8tii em'akiri galds^ Bknik :5Cirtl3xa bsih 
ksMak v^e tenisil etti|i borcii samaxdrida odeniiek gibi hijeusiami bu a^^tm genel kapsdjiima 
gMiiird kabul amekte tdxeddlxt eMernek gerekir. 

2. Ki^Fiaetli BvxaMu MaM^tlse Dadr Stuiijetleii DeliiJter 

Ki3?nietli evrak, fikM vc kamu-u kurililiyle.. tshm huktikmum biriuci ka3?na|irid& 3?er 8ldj|i 
gibiikmcika3a\agiola3Q. Smmet'tei de JfadesMb\ihm^t«r. Nitekini, gepitii akitier '.^e bu akitierde 
biilmian. aoraalu ve3?a ilitijimi ^artjar, kabiil, odeme ke3tfi3?eti, havate, selem, rehin '/e senet 
dijseniemeiun ?ekil ^arti gibi Ilcaret Hukuku ile iJgili pek ?ok htikiuii Sijuonst ile tesis ve te^ii 
edihiQiptir. Bu has^krda ki3«iietli evraka 191k tutacak ilkebri kojmi basi hadiskr pimtodir: 

1- Bidm'Binlbii Simi'deEnaktettigijQe gore H2. MuhajnuBed (sw) : 
^^jS' iic i^jum «MiJ3liJQTQmilar partlMma bs^Mirlar" di3?e biiyumiujtoi^^' . 

2- Tiiiim'mri iiaktettiljiie gore H2. Muhaniaxied (sav): 

« Uy- J*.^ \J-jib. J.J.- tt^ ^a ^^sA iit 4^J-4i =MiJ3l1JQiiaB]ar ^artiamim 
yarondadnkr. Aricak heJah. harajXi '/eya haiaoiTii helal Jalacak ^art bimdsxi Diiistesriadir:* 
diye bTijixnniTjtai^^. ; 

3- Us. Ai^e'ma (ra) rlvayet ettigirie gore Hs. MuJismiJiied: "Ne oMyor ki bsei Jdmseter 
Alteli'm kitabmda bTiimiiiiajiaa bir takiini partlsxi psn ko^arter. Kim Allah'm kitabmda 
bulMaiayan bir |iail ile ^ml ko^aisa -ym defa da ko^sa- oanoa pmi gegersMir. AlM'ai - 
Mtabirida beyaa etti|l -part daha do|ra ve daha gwencelidir" diye buytram^tor ^^. Yaai 



Zl.hrklim. 

28. Msdau: 5^1, 

29. B6V2&V1, s. 139. 

30. Bukdi, iedti 14; Ehu. D&vui, jy^zip 13. 

31. Tirmizt AMtm: 1?. 



AlteJi'm kitabmda tieiiitileii bir hiitoae texs du^ea her ?8xt ge^exsiadir. 

4- Orfjer ve Ito Omer (ra) de aym ixiaris-da: " Allah.' m Kits-biria teis dijgea her gait -yvz defa 
da feopyJsa- ge^eisiadir" denii^terdirSS . 

5- AMuBaJi h. Mes'ud, "Mti'mirilem giisel gordtilderi ?e>% Alkli Is&Mda da gmel; 
ordami ?irkm gordiiMen pey, Alteh. kattnda da gickiiuiir" deiTii^tir^'^. 

6- EM Huxeyxe'rdri rivaj^t etti|me gore Hs. MiihajiTiiTied (sm), c ^jt ^i ^jk* = odeme 
gijcmie sahip ki^inin boa:;uioi geciktirrriesi sulixjTidm-. Biiirda, sarigin birisine Mvak edMigi 
taMMe bBoaiikabidetsiB" di}* baj^jirmij^tin^^- 

7- Iba Abbas'm wmy^x ett^ine goi-e, MyJiaim/ied (sav) "Medirie']?© tegiif ettjldexiaie, 
Medicse MlKi, selern^^ suMi^le bir 5% da iJa.-l\g >TMn>a va'del hrnim alip satardi. B\jiim*i 
liseriae Hz. Miihaairfied (sav) "Kan bir j^eji setem >=ohj,yk slip satarsa oijjljsu belli, tertisi belli 
V8 stoesi belli bir gej^e seiem aMi5?le akd eytesin" diye buj^inarali seler/jirt garttemii bes'ari 

8- AbdubXiecii b. Yelib der M: Idda b. HaM b. Hevsete, baita: "Sana Hz. MitfiajruTifid 
(sav')'iBbaria5'©2di|iMtSibi(seriedi)oktiya3.'DTirrii?''dedi. Bende "evet" dedim. B uivm iJEexioe 
Idda baM bir yseili beige CJlLanp okiidii: "Bn. Iddl b. HaM b. Hevsete'rori MaJi'E-i Resiil-a 
MTjJieQrrirned'derisatixislditmadairdir. Adda, O'ruiari bederiin hastdM. ^'t ahlatouia ^iilaiilik ve 
ri-iepriii3«ttaiae kiism- buauxoTiaj'm-i bir kole (veiva caxiye) sam\ aldm. MMitoaxtiri rnyslWiana 
sati^i gibi bir sat^ >!apildi"-^'^. 

Hs. Miibar/jjoied (sa¥)'lri Jiajjatirida bizsat kertdisi laiafiridan dlkte edileE bu beige, Asr-i 
SaMet'e vadeli akitlerm be^e]eMiri]>ii|irie dair ^aipKi bir deliiiir. Bti belge>i riakleden Ttaxjiai, 
bsdisiri saMi oMiJtimii da vxu-guteaMlLtsdif^^. 



32. Btitori, Buyu: 6?, §wnk: 13,1?, Kiitaiu'l-LMatii: 2; Miislim., lak: 6; Ebxi D&'/iii: lak: 3; N^sai: Bw/v.: 
85; MwMtl: Itak:!?; ii-a H&aiel, Mtfeaet: 6/83. 

33. ButoJ, §wit: 17. 
34.il>aHail»el, l/3?9. 

35. Bulkdii, Hk\%le, 1; Muslim, Mu5aksJt,34; Tirmizi, Btyu' 66; Eiu I>&v%i, Buyu 10; Hsssl, Buyu, 99; Ba 
Mk^«, gsiS^at, 8; Da^Bmi, Biiyu', S4; Muvatta, Biiyu, 84; iia. Efeai«l, 3/245. 

36. Sekm., $6^iiL ]^ar& ik viu%-^iy« mal almak jemaktir. 

37. Buiari, Sdem 1; Muslim, MussJiSt^lSS; Tirmm, Biiyu' 63; Eiu D&vud, Bupl 55; Hesai, Buyil, 63; Jia 
l'4ai««, TisarM, 59; I>«*«mi, Biiyu', 45; Qa Haaid, 1/217. 

38. Tirmki, Bui.% 8; el-Eai, Btpl, 111324. 

39. Tkmxzi, Bui/u, 8, ¥i'221. 



9- Ebu UxmffiB der M: MDiiariirneii (sa','')'iiea ^oyle ^ittim: 

" ..Ari3?e (liieti gey) geii veillecek, rfiinba (i|reti satmal v'e meweli agag) geri iade 
editecek, bong odenecekv'e kel'ilsoroMuolacaktix"^'^. 

10- Imam ^afii'im SsM b. MiisejjyTeb'deE ri'^m^'et ettiiiae gore Hs. MuJiaimiiedCsa^O: 
"Rehixi aMi, merMmxx (rehirdik m&k) msJikJidn muDdj'etirideri ijikarfiiaa, dote^Tsiyla rehirdilin. 
aitilLten ve yarsilaii malildae ait oMi^ii gibi onuxi gwericesi oMug;^^- boimm odeiwiesi de 
keridisiae 6dttir " di^;"© biij^jaTiTiy^tua-^l. 

YiJiuandaseidedilenHalis ve eserlerden ticsii sMfleiin glrv^ncesi olm her gepit senediri - 
tayriietii eviak da dsM- iiiahiyeti, iBJOslm ^artlsn, ha"?8le i^lei-ni ve mlm. gibi hysuisIsaTia 
aj/TiMatacalL ^u pnensipleil gilianxiali mwAtodlir: 

a) "Yadeli mvmneh y&sihiidM-n:". 

b) "Nassa ters dn^rmimn 3ier ImliM gait maJibuMm-". 

c) "Ness ite geli^en her gart ge^eisisdir". 

d) "Mlisltoardai gsitteocma ba|li olmsMa-lsx". 

e) "MfeWofiiiaa toplummica gvzel gorar^a her oif glJseWir". 

f) "Bore samaximla MenmeMir. KefiilsefalettoderisoramlMiir". 

g) "Seagia iiseriae yapitea havale Kaboi edihiaeMir". 
h) "ReWa mal, asii saMbiaia nmllLMIiir". 

fpx haMe, Sikuaettea §ikanlaa butim bu ilke ve praasipler, kiyiTietli evrak hwtajilamu 
olB^tujtan, oium altyapismi toyaa ve oram l^leyljiM belrtea ImkxM preasip ve iBielexdir. 

3. KiiFHUitii ETxalim MaMpetiaie Bair FalM KaMeler / 

KiysmWi evsaloa hukuM jaaMj^ti, peM v& igexik batorrjiadaa UBismd Kitap va Smirtetia 
geml htadimieri KapsaaiiMa r/ievcu.t oMniu gibi, a^aiida tespit edebiMigir/ils fikM kvM ve 
kaMeter de oa«a hotoiM mahiyet, tanaim ve i^teyi^ine i^ik totaa ^^e daha net bir bi>;aMe bti 
tojsaslsn a^iJdayaa kuial ve Mdelerdir. Bu ksideleiia gogui, Mecelte-i AWLam-i Ml3?3«*dea, 
M tanesi da ba^ka ksynaktordexi siixom^texda" 



40. Eiu Da.vtd, Bu]fu, Tssmmul-Arii/a, 3565. 

41. et-Teirisi, V«liBmlmM-«iamm641. MfcOlai., Mjiktol-li^fesi^ii (I'iifirka^'k iirlikte), F/ty., Iffi332: 



230 

1- "MuJj&tB'be, muMtabe gibMir" ^^. 

2- "KMbetle, y^m yazi ite ilasx, lisan ile jlarax gilddir" '^^'. 

3- "6rf ile tajjm, nass ile tajiici gibMir" '^'^. 
4- "MetmnMl^Kemedix" ■^^. 

5- "OrfeE iTjaruf olaxi pey, part laMu/ii^ gibidix" ''^. 

6- "Bej-BS't-tJJjccar maiijf oto piej?, tejiaeiMe rjie^rat gibMir" '''^. 

7- "NasEi istiTiiali bir hiiccettir M onurila aiXiel vacip ote" '^^. 

8- "Bflisijidn'l-imtoa .59ita mmsM oliJiuiinJi hzmi gelir" '^^. 

9- "Tuccarm rimteMuxibih oka defterJerixdeki kajnidu dahi flaan bi'l-Mmbe 
kabilJMendir"^''^. 

10- Xi^i, iMTsriy-le mikhasaolm'tur" •^^. 

1 1- "Bir Mmse tendisi jbzi^ yshm bix katibe yasdmp da mTOisa yaMt mahtran olaxafe. 
aMre vemii^ oMugtideyAsenedi, e|er rneisijm ise 3?axd lesm Sfe adete muvafili olaxak jfaailx/ji^ 
ise ilsian bi*l-M€be okip ttmr-i ?.ifalrisi gibi miiBber ve mer'i ote. Ber-muM '\'«iilege.]eE 
'v-usular y-and makb«2 itaitihiaberieii daM bu MbiMeadix" ^^. 

12- "Bemt-i Sijatsiii^^ }a^3,'^ld-idef1Br-^Hak8m, tes'mdeEeriimise jQ-mrrMimbflitir" ^^. 

13- "Hile ve fesattaoi ssJiXii okcak suxette tatulan siciMt-i MehsMm ife axfaal oloxtiix" S*^- 

14- "^erjat^ie rmMi oMak toiiukii, ItiniLXT}^ -telariili ve sosMl bslaiimidsxi m^mi. ?e tesbit 
editoiejjexi Ijonulaxda, orfe mmsca&t edilix" ^^. 

15- "HaJdoMa nass bTjtacanaysxi her gej'in meicii orftiir" ^^. 

•42. lslec«lte mi'69. 
•s'S. Mecella m/160d. 

44. Micdk mi'45. ' 

45. Meo«Ik mSZ&. 

46. MiCiiUfi mi 43. 

47. Mftselk Bii44. 

48. Mecelk iai37. 

49. MM?«]liS a/83. 

50. l8fec«Ite mflO. 

51. Ivfecelte Bii?9. 

52. It&edls mi'i609. 

53. Ii3fiee31a m /173?. 

54. MiCdUe m ^1733. 

55. Sui/iki, d-Ejiai, s. 97. 



16- "^er'aoDL gegeisis (fasit) aMtler ile muarflieie! jd$rmk hammiir" 5?. 

Nass]Mdmi2stirit)ate4iie][eK.formiJle editoid^ oteriM filihi JjsMe ve kmallar, genel olarak, 
"MeceDe^ AWsam-i Mli3f«'''fll8 ve "ei-E^bah ve'n.-Nesair" adli £i3iM kmal v« feeMekri ijeren. 
miiteber hi&iJiktojMisimridajieralaiilLsMeterdir. Bn ksMeler, kiyrjaem e'i^xQJari TsiJ^ma, ig to 
?eJdl ^arflanria, taneim v^. tsdavijlurfce katfisr her dmin-iimw. 8i?ik bir ^eJdMe aj-JdiriMtniaktadirlar. 

NMiini, bTi toodelereieii i ve 2 itdM Jsadfleler, j-azili be-jMila. so2l1i bej-axori m dokjisij^la 
yasik beyaridaoQ. ibaret oka hexhai\^i bir senat ve layrjietli evmk ile soslii nnjairiele httkwileriim 
ayiuoMiimmgostermeliMir. Kesa, 3-7 arasi Jsaideler de, riassla peli^mej^n Jier tiMti 3'!a>^2n 
6rf ve tBamiilm-i Isabixl ettigi her ge^it kiymetJi &vxQk ve bu ewaltaM tasarntfmi da, jer'ari 
jTiakbul ve haMjen ge?erli olduforiii be55siri etixyektedirler. 9 fle 10 aolu Mdebr ise "jsasili 
ilscar, sosliiilarar gibidir" ilkesiyte, muJiieya^i birer ikrar olari biituja kijiXietli erraJori, oselliMe 
fcarjibijo seneliBri i;e![^iairi gecerMBiird Umie etfjiektedirler. 

Ayncd., 11., 12. ve 13. Jmideler de, laj^iiaetli evmk dsM, bixtim seriederiri ig ve gekil 
gaidanra agildaoDoakta, her sernedm Mie ve tshmten komiiacel bigiiXide tartsim edihiiasi gei8kti|i 
ve boj'lece lansim editeii her beige ve ki^/metJi errakm da hukutea geijexli olaca|ira 
bildinnektedixler. 

4. kaide ise, Kitap vb^^ Bma&m niutlakoteiTakjier aii^|i halde taxisij-jii bijir/ii, ig ve gekil 
^.arttenteloHkve sosMjge ts3?m editoiemi? her gegit senet ve kiyjiietli e^fralari taiizto bigirai, ig 
ve pekii partlaiirari tajiaiairi hukouki orfe gore ;^pilaca|ira ifede etrfjektedir. 15. kaiie de 
hakkffida riass butoDDmaj'aici her koxni ve meseleroja riierciiiim sahih. orf oldyiimu behrtraektedir. 
16. kaidej'e gore ise j^apiteicek. her raiseiiiieJerda hukuki" rionnlam ULjfim ohuasi gerekniekiedir. 

C. ISLAM HUKUKU AQISIHDAN KIYMETLl EYHAKIH TANZIM Bl(?lMl 

Ytjkanda sdskonusw. oten MMajserte a>'eti, vedeli r/rusJBTielelejriri jJaai ile 
be^eleruliritoies3rds8i8h8.t8a erjorettigi halde y&^'i^ belgerdri ymh^ geklird agjJjga behrtai^j'erek 
bimu semia 're sanisiia gore olii^acjak orfe bnakti|i axite^ihTiaktadir. Borgiar huiDJitmiim ve ticari 
ha3?atiii 5riemli bir ogesi oteit senet dlkerderne i§i, insaxitoira birbirleiiyle olan ii;ari 

57. Suytti, el-E|:bai, s. 287. 



Biiiaasebetlemd dijseiiterrjfide bir ilitiya^ olarsk dolmu^tur. DokjiiSFi'to bu ihtij/aci en ij^i ve 
pratik joMaE kar^iicuioafe. i^ia iiisaailam-i ge%tirdiMeii jmtemleideE irjsdabiUiiyajL mbiidir. IsHmn 
Eukaku "iasanlami jiiasiaMtiria en w/gm\ jcmtemi" rne^ra oicimk berdinsejoii? to bimu "oif " 
kapsaim iginde mliiml8.a emii^tir. 

Bmimila birlikte Ticaret to Bor^lar HuJaiku ile i}gM helge diisenleiiQe Mikiiniieii, ana 
Mtlanyja Kitfaa'da Bakam 282'de agddaiWiJi^tir. Dolajisij'la, yukarda "Islmn Hvkvka 
A^ismdan Krpnetli E'n-akin Kaj^naii" bs^liii alttrda 2toedilen ve Jajmetli evrakin ImkvM. 
vm1i|nia delatet eden deliUeria aymlaii di|er bir cepheden ki3?5iTj«l3i evi-akin dikenlenie biginmie, 
pekil V8 i^eriliiunmnsiiTiine de delatetemektedirler. Qlu'toi, meakurdeMler; Mi\da3?enat derdlsn 
Bor0ar HutoikMXttm temel fliselem-d. ortaj^ koymakia vt kp/metli evrakia tanstoiine de ^ik 
totmaktadir.YiikaiTda soz toniisu olari delilteri burada farldi bir cepheden ete alarak losa bir 
de|erlendioTQe ile yttmrny^ gali^acagis. 

i .Kijmetii E^T&lm Timssim Bigimiiifi J>mx Kitatptaii. Beliller 

Yulsanda 'XiymeiJi E?ra3fln MaMyetine DairKitaptan DeMler" ba^ligi altnida ifade ediien 
deliller, bm-ada kiyaietii evxakm tansirn bi^iamie delafet eden delilletin aynisidjx. As3nida, bu 
delOter, btiton ^adeli ticaii i^lemleiln senette tmisini editoesini ve bu senetierin genel i^erik 
yapismi igexmektediler. Yani, bu w- daJia sonmki delilter it, x\s kiyrnetli e^inrasJan tansimi igin 
se^'keditoi^ ne de sadece tojinetli evraJon r/jaMyet ve tansijn b^innni kapsarnaktadnlar. Ancak, 
kijinetli svmk da di|er genel ticaii senetler gibi bu deliUemi ^iBnuiuaa ginnektedirler. tpw, 
kijirnetii eviakin tareini Mgimini de kapsasian Kitaptan baai delilier: 

"Ey Inaaanlar! Birbixinise belirli bir sure i;?iri bor^landjlnus isasnan or^ix yasnas. Iginisden 
bir katip adaJteUe yassin; katip oroi Mali'm kendisine ognettigi gibi yaeniaktan ^ekinniesin, 
yaasm" ^^. 

I?.te Ticaxet ve Box^lar Hukukunun ana haHanni cisea bu aj^t- i celite, bu ilk ciiffileleriyle 
"onu yasnus", "Iginiaden bir katip adaletle yaasm" ve "Katip onu Afla]i*m kendisine 6|retti|i 
gibi yasmaktan Qekmnesin, y82sm." diye lie kere vadeli i^leniJeiln seaetle tevsik edilmesrd, 
adaletie tamsim editoesird 're AUaJi'm katibe dgrettili gibi ji^sitoasmi einietiTiTBektedir. Ayni, 
5«id8 ug kere senedin yaailmasi ile ilgili emiin farldi rnesajlan ta^miasi gerekir. 



58. B^m.: 2/282. 



Karisatinmce, -jmlianda i^saxet etti|mii2 giM- aj^tiri ba^ taxafiMa j^er sjari "oim jasjraa" 
di5=e venien iUi emir, toedi aigan ■^mysi vdAeH ticsii faaliyette feioiujoan herkese Mtap edea senedi 
taasimeime enixiiif, BueamtaMp eden "Igixdsden bir Idtip adaietie 3?a2sm." fldrici 3?a2rria erMi 
ise, igei^iimi do|ra •'r- adil otexak j'etkili bin ^simdan tsjasira edihKiesim istemektedii. Bmui. 
i2ls5'eri "katip, oiui ABali'm teridisirifi ogJKttiti gibi yasr/ialLlari ^eldraTiesin, yazsm." v^mtcu 
ydzim. emri ise, semMiia tomposisjfOn MamiMdn Mi asnda tesbit edilmi? stdMartteiJj. «3!f mi 
olsxak dikerdfixuaeleiird erxaetfiOfiktedir. QiMtii, ter Ijltip sureMiliJi dXsed.eiriByexi faxii bir 
insandsr. Bo»?laHma'.'« senettatusimetme i^iise dijuj'a dmduJiga dev^m edecektir. Oyle ise her 
seriet Hatibi, ijiMe 3sa?a3?ip biij^MIJiii §^ ve co|raiyada gorlip olreridigi seriet diisenJar/ie 
bjjgisi ve kWm olgiileiiae uygxsci ohxdk seaedi ^insim etmeMir. §u haMe Kiynaetli evrak da 
daM her turlii senediri tareiifiim siTiir olaa\ bu a].?et-i celile, biiirici jjasinm errul3?le bor^laroTja 
torajsinida senet diiserdemesine, i]dru:i adsletle r/aznia mmyh seriiediii igeiiJIirie '.-e ij^ijiicij. 
6|i^riimgeiTe|igibi3?si2rfiaejni"m.yIe de senedin pekil ^aitlam'ta ve peM. tsusiiniria balsaralL dlMiat 
^^eJoTiektedir. 

Aricak, Islam topiimiurida kiiBanilageleri yasili sexietier, nievcut J^iurd ^ekii '-re ipeille 
ujigtoi olsxak dfeenlenen krjrajetji evtoknaxi faxkli bir posisj'oMa btjlTHUiiskmdir. FsMt Kiir' aa-x 
KeriTiViri ai?ikMiti senet ^ergev^esi, gekil ve igeiik bajajimadari da o giirikli ge^erl olari hukuM 
senet }a3nipo2is]i?oni-«ia uj-gim geld^i gibi bugijnku krpnetii evrali posisjionuna da ujfim 
getoektedir. Qwiku Kur'ari liulailajrim-i ilke ^''e km-alla n belli z&ram ve sarriana h^h obxia^ap 
^aglarfistu. eviensei illje ve preusiplerdir. 

Pu haMe krpietli evralan, igerilL bakmrnidan dtisenkroTiesiimT., eksiksi2 ve dogm bir 
bigiinde senedin mnsimini emieden mesktxr Muda>^ne aj/etinin adaiet hukmune ii3=guii oiniasi 
gerekti|igibio igeiige gijsdiiiiacek ?ekil de IslaiXi hukukuriim bar asirda kexidiria hakera olarali 
mjia ett^i sahili oif ve leamiile de uygym otoisMir. 

Apica Kur'sri-i Keiirri'ia dikte edilioesird ernrettiii seaedia igexik ve ^ekfl. bakroiuridaa. 
tsaceimi; daM onc« de ifade edildiii gibi, MMajene ajietiniE, senedin ijgerilinitt adalette tsiizmi 
edibrjesiniemredea "l5ird2deribir katip sdafcfle yassai" v^ senediri gerekan gekie U3?gm\ olarak 
tarsimedilmesirdeinreden. "Kttip onu AJMi'm Iseruiisine ogrettigi gibi j-asmaktaa ^eldrimesia, 
imzsm." ifayielemdeki oigiiOter lie "Sedd-i seraia' '/e fetri serayi' " gibi riiesalih-i rnitoele m 
saJhili orf ilkesiie da]?Siiiir. ^yk M; 



234 

Kiyfiietli esiak, igeiJIiriia vecisM|i vif ^eMiim msraiye^ itibaiiyk bogwxiku biplrMe 
mmmi-im§m bir rflsslahattir. Bu riissteMtiri gexgelite^tiiiliiiesi y;.m. gereteii Mmiii tjedtiJrleri 
almak da ^ex'an csisiiir. Zim bu tedbirler fle kiji^rietli e^?wk., bir taisftsji sedd-i aeiai-ja' ilkesi 
geregi, ^Onif , t^svir ve talditiert j-iiuJiafasa edilrjii? boylece I19M1 teMit eden }ii3ttil«}L jollan 
kapamm? oiacak. Di|er m-afisja kaxim-d peJdlsel tedbir ve ciro igiemiyle, feth.-i serajT.' ilkesi 
gexeti, }a3¥/jetlievra}ari»3rimideM tedsAnJl .wtoiu a^r/ij^ ¥8 bojsiieliMe ticaii Mj^ata 3!serd bir 3ian 
verrfjQ^ olacakur. Cm olsn her 9e5=de oMiji|.ii gibi boj^lesi tedbirteil almada da, velij^jni'l-ajm-'m 
tasaintfliaMa ve ^eUdsi varda^^. Cai2de jjapilaxi bii tssanraf bafiajicidE-. Yaxd; bu. tasarruf ite 
bir p^y y&suMsxayoxsa. oruiaxi sakHmaak, bir pey erMeAiiiyQisd. ona vjrmk, ^er'axi gerekliiix. 
NiteMm, Ki3ir'aii-i Keiim'irt "MMi'% Elgij^ ve YeMjiTi'l-ex/jre pmt edixds" riiealixideM 83?eti, 
velij'ylVl- esDUxe itaa-teditoesMemrederkenonmi itaa-t alaxiinm da ajrxi bir aiari oMwfm-ia deteJet 
etmekMix. Qteidl, ABsJi ve Eesulmmikesixi tegii' alaidaxixida 2mm fais ve liaxaxii lioradaxixida 
veli>yd'l-e3ni'jja]a ^axxof selaMj^eti sos foDxtusu de|iMir. §u haiie velijyu'l-ernxiXL tasarnrf akra, 
vacip ve iMiramtJtaaj'mi alaMir. Yam ibaJia ve ce'.'^s alaiodir. 

l^tB bti alafloa, 3?axd; ibaha ve cevas alanma gixexi kijTiieili evxakm taxsiiri ?ekli ve iph^ 
bijiirni tteeiMe tasamtf etrnek, onim gekJird ve bigtoiia mjsm mf&K muasir ytWM. siymi ve 
hnkuki otoiiteim yetki ve seteMsjeti dsMiaded ix. Yeiiyjrii' l-Emx de si>=!asi ve itoi bix otoritedix. 

Bu lius'os'a, Islam Mkxik keyMkteimda 3fei" a3axi bexeer rneseleter i^igKida bixas deM 
i3§ik]ama3?& ^aJi^ataa: 

Haskell, -Ikixici Boltode defflex lasmismida gectlii gibi- Eaxjoaxi-e^ix/iixiixi tsMidi 
koaiasiHuia pn goxii^lexi sexdetmektedir: 

Kadflik belli saxaaxi, rxieJsiri ve dava ttjxiiix* taJisis edilebilea bir goxevdir. Doil&yisiyh.. 
siyasi otoiite tarafauiaxi, oiihep ya ssx/iari-e^jjramm i^txsxia^ bix davaxoxi dixilexdlxriesixdri 
jasaklarffioasi haliiide IiaMQi, bc^de bix davaji dixdejdp hiSoxje baitexsa, onuixi bix IMmm 
ge^exsis sa3?3la-. Qmkii bakim, si^^ ixauiej* texs haxeket etmi^tir. Ebu's-SttM Efexidi de ajm 
ietvd.51 verini^tti^o. 

Klesa Ibri Abi^iia, "Hamiiije" adli eserinde, "semsxi-a^mm-u. oabe? >!! ils t^Mit edexi 
sky&d otoittenJa enm, gtokli Jssdilara bildiiiMiktett soicra, zmnm-o^mmm. utxaxju? M?bir 



59. D>a Hi8«i/m, Zspsiffia 1. Bt^siia, fil-Ejiai v%'a.-Ne2idr, Dmi§k 1983, s. 13?; Mdvssilm, d-M64kvr, 
SuUtt-uVeJiyTrtl-Esir, s. 337. 

60. fflisktfi, VMIS^O. 



davrnwi aciisjiMjacati" konusm-yda doit meshepteit fewSiaiin bu dogralma oMT]tra.u 
Mklettiliten sonm osetle 963'te devajTi eder: 

KMi, bu ejjiMe beliitileja ssjuisxi-s^jjrinaa xH'mmit davaMi dmlemekten nieriediliriigtir. 
AiTi^aJs., si3?8eioi>3ritemi\bi\3»iSS9|i, sm-eM de|Mir. Ayfasi3?asiotome diledli samaii bu. svmyi 
kaMimbMiti gibi.. omm j^mie getpen ba^^M bir sij^asi otoiite de bu tahdMi Mdmbilii-^'V 

Islam Irakufegiiten, "Bijdsi otoxiteida zmrimr^ma sliresird tesbit mmsi caiadir. Bu 
sfe3?e goie harelset etoMiJi de bstoxileie vaciptir. Yard, bi\ J&oraida sij^asi iraderiiii tB^iii 
baglajKidu:" de-diktem sdraa ^u liususten gei-ek^e otoiak gostenneJitedirier: Sidiaxim mm, ?.er'-i 
?erife ujgimoim-sa ujralmitali ¥e kai^i gdltmnemeMir. Qimkii, ma'sij^t di^i Konulaida, sudtaam 

Bu tesbittiea haiekette srmi iraderdn aai-aan-apBin toEUsuxidald tB.sm m Isadar gecerli ise, 
a3^u iMeaJn Kijsi'^tli Ivrak Hukukxmun ^eJdl ?iaaliai-m& dair taMir ve te^rii de ayxii olgMe 
me^ra ve baglajici obiiaME-. QmUm. her ilo. te^ixi alam da ibaha 'v^e cwas sMudir. Caisde 
',?eli:)':j.Hi'l-8jQirin tasaixof haWu '.^aidir. f'lx Mde^ kijjTietli eviakm ?e}dl ^aitlan ile dilei ceras 
aJaimui giien iiususlarda, siy&si oTjoriiBriiri te^ili, cm '-m baglasan otesJidE. 

Ayiica, "giexiatje mixtlak olsiaJi te^ri edibTiij oM-ct:u liaMe, r/jaMyet ve j^leyajsi hxikok vt 
sQzlvk bafeuTiiMari tejm edibrj^iiuji tonui^rda oiie muracaat edilir" ^^ FiJdii kaide ile 
"HakkuTtda aass buluimia>m-i her gejmi niercii orftur" ^^ kaMesi gere|ince, kiyaietji e^nrak bir 
seaetolarak Mudajene ajsetiiiia teprii kapsajiiima gixd^i haMe maMjeti, tarisini ^ekJi ve i^hyi^ 
biginii gibi Iweusiarda agik bir nassi duserdeme oMadi|;ma gore, bu hususta >'egarie raerci 
bi^mikii hukuki on" ve teamul olacsktir. Nitekiori, Misjalik cesssmda hirs ofeiisu, ab^-veii^te 
a:^iJjQm ve kabs kejrfij^ti. gibi konubxda da ?er'i ve liiigavi ol^u buiuaniadi|i igiii buiilarm lakdiri. 
oife Mvale editoiiptii*^. 

2. IjjoQBLetli Ivialm T&B2im Bigimme Dair SluBetxeiii Delilter 

Sei^tteria 'teasiamTe dair Smtaetten delil oteiak, daJia once kijnistli evxakia fikhi 



62 .Baiybilm, S«4l.%'l-muMdr, ¥N22. 

63. SuyM, a-Ejiai., s. 9S. 

64. geyyiiSaiik, a'77. 

65. guy&t sl-Ejialt, s.98. 



236 

ks.>'»aMan ajDasmda "Smir^tten Delflier" bolijcaimule sitaedilea ve TSriXiiai'im "AMtleri Yaania 
(Senetteri Dliseraem^) Kommi" bd^lig:! altiMa iiakiettigi "Mda Hadisi'Tijie tjizaat H2. 
Mulian-iiiied (sav) m-afmdaa net bir geJdMe mmm edileri beige gdsteillebilir. Bu belgeja 
nsMedea TtoXiizi, Mdisia saJiffi. oMijgmm da ^uxgiilajaialitaiilE-^*. 

Ibii Arabi bu ba^Iigi isaJi ederken ogetite ^6>ie demektedir: 

§art.. ajSjTjiet demektir. Ba^kssam delalet eden %m ba^^kasan taimm lier peya "pdii." deuir. 
Iki ki?i arasmda c&mym. eden hiikiTki ili^kiteri oki^teran akideie de "^artlar" dexiilinektedir. 
Di|ex tarafiaa, bix ^^d>i digeiirie ba|ladj|;i i?:jxi akitlexe vesaik de dexdx. Hatta, bmm akit 
dexiBiesiium nederii de, sMia y^zi ve s62 ile balteruiiasidii^^. 

Hs. MiitoiXjjXied ve Mda axasmda gei'^e-Jile^ea skitie^, r/isd ve bedeldexi, bidiiiii r&deli veya 
her ikisinm de pe?.m o]abilece|i, senedin H2. Muharnxji^d (sav) taxiaimdaa du2erileiidi|:i ve 
naxxiJXia sex^t y&ziMi ki^ixiixi de Mda oMu|ii axda9]ila^3ikiadE\ Ax«:;ak, toadis xxjetrd , j^ekdileiixie 
sit aiilam iiMe edea iki farkli riv8.>TBtle naJdediJxiiektedir. Yiikarda iiMe ediMigi gibi, TiiTXiisi'ry-e 
goice, Mda b. Halid, Hs. MnliaxaiXied <sav) dexi, Biihari'>^. goxe de^ Hs. MiiJiajjuxifid (sav) 
Mda b. Hevsete'dea bir kole ve3?a cari>'8 satia alaij^ta'. 

•nrjQUs'imi xivajsetirte gom, ba mvmmle tmkOM. apian ii? siuetJe delerlexidMlebilir: 

1- Selem 3«3liiy]a. sab^ (para pe^ia mal veresiys) 

Yaai, H2. MuhajaiToed (sav) paxasaa pe^ia :abxiak sinetiyle, bell aiteMte bir koleyi seleax 
j^cduyk Mdl'3?a satrni? ve bima dair bir sati^ seaedau tansiai ederek keiuiisiae vema^tir. 

2- Yeiesijise sao? (aial pe^ia para radeli) 

Bu stnette ise Adda, H2. Muliajxaxied (3av)'dea beUi rdtelikta bir kole^caaTyigja vadeli 

Glaxaksataiabii!? ¥e bima dair duzeateaea sati?. sexiedixda bix atishasi da isndisiae 'v'enbXiiiitix. 

J 

AacakseaediaHa. Muharjimied (sav) taialauiaa diiserileaniesi, biiiaci ^ikfci giiglendixraektedir. 
piixiku senet geml oJarak, borglu taxafaidaxi dijeeaieiiip akcakJiya ^-erOix. MajXiafiJi, H2. 
M«JianQXQed (sav), iki bedeldea hangisixda va.deli olacagaa, bix al2?-TOi^ aMiai j'seili beige ile 
tevsik edibxjesixie omek obxiasi h;.m bmiu yd$-m$ olabilix. Diiex laxaftaa Buhsxi'rdxi, sexi^dia 
metrdai "BuAMi'a\Resi\li\Muhanaaed'ia Addab. Halid b. Hevsete'dea saQa aldigi" pekMade 
aakletaiesi ise bu ^ikki te'>1d eder. Zixa bmm gom H2. Mishsixijaied (sm), Adda'daxi bir gey 



66. Timizi, Btju, 8, Y/221. 

6?. Qa Amii, d-itosai, Buyu, ¥^220. 



satm abBijtir. Dohrmiyh H2. MitmnifM'm seiiedi «iQ28iile>ip om. venmsi uyiMi ohxa&ii. 

3- Her JM mismtm da pe^ia otoasi ite japilan bir sati^ pekJi de olabffir. 

Bm-iagore Adda, Hs. Mittexjinidd (smyAm \rey9. Hs. Muhaimiied (sa^) Mda'daa bir 
Mh ve^^ cmy&yi, bedeJini pejiiri 6de3?emk saim alnuistir. Pe^in otesema mgmen taiismi edilen 
bu seriette.. atoari kole veya caii^eriiri, Mda'3% satiMigi cnnriisi'idri imy^tkn g6re)ve onim 
miJMjietiM. iatikal ettigirdn belixtilaiesi isteiuxii? okbilii. Nitekoii otiomobil gibi basi ^mir 
malm ta^HUDnse rM gibi msnsm. tescili son derece gijeeMir. Kdle vey& cmye ise piiphgsis M 
ta^Hur mal ififtde en oiiemli olamdjr. Hele s&tiri atoaii cariye ise, satjj akdi rdkah akdi 3'emid 
ge?.ti|i igia mswi olaiak tescH etQiiek daha da aararidir. Qmiki, bmidari faj^alaiiaiaJc §ok 
I'arKJIidir. tp^ Hs. MoJianmied (sav) boj'te mallami sati^mm pe^ua de olsa senette 
beJgeleadirilHiesiai ujigmi gordtitu igia, bu seaedi taasiiii edeieJs. Mda'ya vearii? ofebilir. 

tba Ambi, bu hadisi tahlil ederken hukuM ve edebi ioceliMeri dikkate alaiak liadisdea 
seriiedia mnaimi ile i^ifi p\k iioktakn istinbat ebiai^tir: 

a) ?adeli muiamele seaette ^.';^ik ediloieli, 

b) SeMtlende owb mv:^\m, soma saucuim adi 3?a2ilmali.. 

c) pahiskiTn bilirien adlan tam olarak jrasibasJi, 

d) Anlajiisis geiiflerj^iIrMsifiali, 
e> Huk«ki aMt beJirtibii^li, 

f) SeterjoQi akitiende sipaiij verilen rmhn rdtelikteri belirtiljiQeM, _ 

g) Malm kusiira gosteiUmeii^^ . 

Aacak, bu mism-laim keadi aiaJsimda daM sym. sHari^ g 63Pe yex atoalan lart degildir. 

3. d^Fxnetli EtihiIiii. T&nsuii Bis;iuiiiD& Baiir Filtbi KaMetex' 

Kijiraetii evraktti hukaki maMj'etiae delaiet e4ea v^ 3?akanda belirtiJea gahih. oil" ve 
TeamiJl, Mesalih-i jutksele to Umuiaii iMyog gibi fikM deliller ile "Mtikatebe, muJiatabe 
gibidir", "Metniuhakkemedir", ''Be3me't-tik.carniaiTif 01311963?, beyaleiinde iTieprat gibidif " ve 
"Hakkmia aass b^uruim^aa Mr jejm mercii QjOftiiii" gibi 3?nk.arda s6s konnsu. oM FikM 
kaideter de ayni gaaiaada krsriTjyetli evrak gibi senetieila hukuM tsasisimie w- pekil ^ardanaa da 
dektet etiDQiektedir. 



69. ibaiWait el-Mimsi, Biiim, Vf221-222. 



238 

A.yac% lldiici BdllirMe beiijctMi|:i gibi Ishxti huikukwaia senatlea tBa-eiin etj-iie v5b1 ve 
kaideleil ogretexi "ImiVji-giirat" dejolleri hu mm daJi Tabmler donerjm-ijle dogiira^ ve daM 
soBJcaki doBsriilerde de geli^tiiitod^tir.tux. Niteldiii, ilk senet tsxcim bii^iomd ve toideleiird 
dixiexilejeE omeMeiiri TabiSiilerderi Sail b. Mliiseji^'eb taralmdsxi yetilliiiid tiii3ra}L 
MTjliMdisterden Nesai'nm riaktetti|i exaMa boloxMe ifede editoii^tix. DaM sora-a by. daiia t^'Mf 
edili/ii^ eserlenri Konusu, her gepit alig-^^eilg, selem, IdiialsGiTia, kefalet, Jia^ale, reliiii, IKrax, 
borijlaiaria 're odeme gibi niuaxjidlat JiuknJi koxiusu. ohn iktisadi XiUjax/iei&r lie Xiiederd ve feeai 
i^tenTileridlteeiilerjierfiOdel'/e fonritiillem-dogretiiTjfiktir^'-*. Buaisxijia Said b. Mijisej^jeb ve Ebu 
Hamfa'den soras. Irnam MDJiajruTied, HiM el-Basri ve Ebu Ca'fer et-TsM'.'i gibi bujmk Iskm 
aJimlerixdii, gok erlsen doiier/ilerde "Kitabu'^-gmiit" adEUia esexler Blif ettOdeilid rxifiskm^ 
bolwide belirtnifljtik. 

NesSi'ran SsM b. Mlise5?5?eb'deri nalLlettiii bssi omeMerde igeriii otoa}L kulyM ill^ldrdxt 
nedera, konysn, bedelm riiiktsn, rdtel^:!, vajie tsaihi ve di|er ^axflax demyli bix bi^iiMe 
j^azihrij^, beigeim Ksjg adet taxem edflecegi daM itoml edibTierjiijtir. Kesa ticaii oriakfem'i 
aynbna sostepriiesiade, ^irfcette cerej'ari eden aJi^-vexip, oiiBJdik, kais, }ssxiibi55»3 iplerxileri, 
vedia, eniMiet^ imiiarabe, siifieceier, bor^Iar, lamlasnia ¥e siraatipilik gibi hiavM i§hmm§ 
aynca, eptemayniniiaprotokolt, kax^ibkli, kar^ibksia ve3?a vasiyet 3?oly.yla j^ipilaxi kole asat 
gibi 3mk«M igfemlen y^zms. ysylli ile de ilgiJi pek gok oinek v^e-rOxidgtix'^^. 

SeiTfthside, beige diJEenleme ania? 'i'e ^fsnaartemadortnitadde haliade dsetter/d^tir: 

1 . Yasili beige lie raal ^ Mk IsDruxaim altma alixari^ oto. 

2. Tai-iaflar arasmdaki ^ekiinieter ordeimd? ote. Sim, seaet flitiM aranda hsJ^m rolmii 
tisttenaii? olui. 

3. Fasit akitlem 3?apitaiasi oiilerani? olur. Qijxikii akitier, bu dyiranda liykyM esaslaia 
ujimi olaxak dlJsenlernQig olacaktir. 

4. TmM^m^dsmi.d.ol^iitlShmiwpu'^M'kiUimMeiiSm^ aim. Zim., jdsib. beige Wisim 
irnkMi 'vie vsderdE smesi gM onexiiii Irasusten igexdigi ijixi i}iiu.tk8nMLnedeid3% malm ^^jd. 
%'aderim srakMirida ^iiphe 'k'-eya tarb^ixja sozkaxMsu oliwwa, sejoede mm-acaat edibiaekle problem 
gosulmtj? olsc8}Ltix^2_ geratoi dalia soma da ymh. seDediri dlieerileiaTie Ijejtfij^tixd, byguxadi 



70. laMvi, IB793;. G%m iilgi ijia Uk., Binmi Boliiim, s.%-12. 
7i. Bkz. Hessd, Vffi54-ei. 
72. Ssraisi, 222215?. 



2:59 

dejdmle zmm, iMyari '/e altematif pardan, m-ismlan ve. tumuriia ilgili diger liusnsian detaj'li bii 
?.eMMd takiitieB 40 ssMe Mcirrili bir boKmde beyiari etsniektedir^^. 

Seiiai3isi*im sm-idoi\i omeMeiiii tehJfliaderi ards^-iM^i kadaiTs'ia.. belgerda duserdemesiade 
tarailami tsammiiasi igiii geieken isim ve mivm. ile satdaii ta^Eiiiiasm y»n, smsxhm^ bedeliimi 
riiikiiii, 'mieimi sliresi ve taiih gitd iirisiirliMm da rjietiride j^er aluiasi geietor^ktedlr. 

Bijrada sos toayju cdari sene-t orerdieleri lJdry:i Bollinide "IsMii Ticaret Hidiidaixda 
Iviy/jiBtli E'/raloa Geligirrd" bajiligiXiiri sonurida '/eiitoiptir. 

D. KIYMHTLI HYSAKIH FIKHI DlGEfil 

Maai hiikuku, vadeM muajXielelem j^asi Jle tsxtsiQi editoiesini ejiiiietti|i haJde M; bir seiiet 
igia osellildie ^ekil ve i^ergeve jjonujde osel bir kalip getiimemijtir. Dola3?i3i3?'k, Islam HuJiiiku 
a^isEidaa jasili belgeleilii tenisil ettiJdeil aldtlerle sosiii aMder axasiMa hukiiM bir fark s52 
JasiTOSU degildir. Islam hufadm, isimli aMtteide oMufa gibi, ismisis aMderde de a^an ^ardar 
aramsgtir. Nitekim, Iskm hukiikii, kiymedi errakm duserderar^ bigJiTiirie dair, dar bir ger^ew 
giSi-mmip ve osel ?.ardar kDynmruipm: Bdylece, kiymedi evmkm 3'!Si2di akit rdteJ^mde olaa 
toisiQigeklirdsemirt'/igsaiiisxiagoredeli^ebileriserietdliEerdei^ tekiugiiie birakrai^tir. Olmke, 
harigisemia ve gaiiisxBia, heiigi seaet model, hak ye borca\ komjorsa, Islain hukukmica da o 
model gecerJikabidedilir. Zira, bu. liusnsta Mam iMikidamim amaci, 3iak '-re hukiiku muliaiasa 
etriiektir. Dij/ebilida ki, tstem huikiik kajTialdaimda ikiar ye ha'/ale gibi aMdeK. koan olaa 
iyilemlerle^ buglirto kijiijedi evraJon i^iemteri arasmda sureten fsxkli pu tip basit nokta s52 
koaustt oiabilir: 

i . K lymedi evrak y^ah. tielgedir 

2 . Ki3anetli eviaMi taieifa jiekli farkliiur 

3. Kipoedievrakfedevir-ciro ij-lerMTardir 

Demek ki Islam hukidt kayaaklanada bu tiix koaidar dalia si;?ade soalu muameleler oiarak 
i^ileiuikea kiyraedi e^ialm her tuiiu i^lem kaiit iiEeiiMe, ym. 3?!3i2ili okrak 3?apil3iTiakte.djr. §ii 
hiSlde klasik kaj^ftaklar.. her ne kadar ikrar ye hayaie gibi koaidan daha ai^^e soslli. oiarak isaJi 
ederleise de M M]saaMarda 3?er aMi Mddimler, ymk ikrar ve Mvale :^lemi gibi her tMii yazdi 



73. Uanhsi SS? 167-209.. 



240 

imiameleiidri hMiiuTildnrd de igeiTjiektedir. 

NiteMni, jAxfcmda belirtiien nass, tsji delii ve iikM Mdeier biigijx&iii kij^JBetli erMa da 
^terli oligMe ajdmlatcii gibi ictiliadi l-iukuld nietiiifer de bmm tmi agikML getiiTjii^tir. gtodi, 
bugiinku krs/metli evi-atoi jseili bir beige ve aMt olamk hulaiM degemii V6 ba|ia3T.cilii:ira Masik 
V1& miiasir icstUiatlar j^^inda taWil ederek oitaya koj'Jiiaya ^aligalirii; 

Bujaik huk«]igt\laidan Inmn ijisi'ii (v. 204^81 9) .."de^''iet laMmdaii haUsa '.leiilen ex-saJt 
seneferi kabaetaieden satdabilir" ^"^ derJien, ImajQi Ne'.fevi (v. 676i'1277) de "askeiiri maa^i, 
gaimioet ve vaM gelimm Msse senetieri de kabaden e^A^el satskbiiir" demektedir'^s. Bisradari 
anla^ilijjorki, Immn $Mii dorieriiMe bife pek gok odeni^, jdz^ beige lie yapilij^Didu. 

Ne'.'evi aym eseiima bir ba^ka yemide, "herhajc^i bir knTfiseoin keMi dili ile vejra -%ffi 
teiailaim bildi|i- hdpM bir dilte j^pt^i lier tiirlu ikrar, geg-erJi oMugii gibi yaaili vesifca. i3e 
jiapilaiiherikrardagegerlidir. Kesaabj-wii^, icare ve hayale gibi Jier ^e^it akit ^.prjm ve akdi 
bosnm i^Ieaii de aym MiikfAe tabidir" de.mektedir'"s*. Nevevi, Irami Gasali ve Rafii'rda de 
yos'i^rm. ile ^Is^^-v&ii^ akdirda jspib-Jiaisaii saMh. gordiiklemii najdettikteri soitm "hitki-ikgiii 
ajiirilerimjae goi-e yssi^ma ile yapilan 8Ji?.-i?eil9 akdiim kabulti de sosllii v^j^ yaeili otexak 
ger5eMe?ebiM:^i gibi j'stsi^iiiiianm ka|it, ded, ta? ve3?a ^m gibi herhaiigi bir nmdde feeiinde 
yipitoiasi arasiada da bir faxkm biiluraiiadignu" ifade etoiektedir'^'. Yaiii tarailaim nsdlaona 
da3?an.an her ge^it akit, her dille soslu olarak >%pikbildi|i gibi, y^sHx beige ile de 5?apiiabilir. 

EbuBekr el-Cassas (v. 3?0i'980), 2/282. aj/etmia "..ararosda bir katip adatetle yozsm.." 
cTOKilesini "Insaalar axasmda cene3?aft eden ticaii ve hmkiski muamelelexi tevsik etmek igm vesika 
dxjEenlerj'en k^inia dognduli, ihtiyat ve. gmesMik oi^tflerine uyiun, hukxikim g erektirdi|i 
j^artoa nMRrafjk bir taxsda senetleri mmm. etmesi ve dolayisiyla kap§ili, 50k aritemli ve 
U5i:misi3i2 jiart ve ifadeterden saknuiiasi genekir" gekliride degedeMiaiiQigitir^^ 

Maljki bilgiftlemiden Kmtabi", (V. 671/1272) "el-Canii'u li-Ahkaiioi'l-Km-'aa'' adli 
tefsidride MMayerie a3?etmi tahiil edeiken, Taberi ve M gibi ban liUkiJikculami, her tlirlii borg 
(de3?a.) ve karsm ]?a2ihTia3iiuii fers oldtigmux ifade ettiklerird ve Imam Malik' in de, bi\ aj^etixi 



74. §afii, Buyu, 3/?l. 

?5. m\t\% Win, «i-i»i6omii, mim, zm 

76. Nev6Vi, EiVzatu'-TaMl'tB., mZASS. 
?7. N«V8\% el-Mscmu, ^36?. 
^^. C^sk, If484, 521. 



241 

".aioarusdabirliatip adaletle ymzsm." cltoiteslm, "iiissidax arasi belgeleil feilgUi, adil '.'e gmferdlir 
ki^Men ba^fcasi dikeideirjsmelidii:" m-smda delertendiidigM^'^ naMettikten sonra Ijsridisi d6 
amlaii ajyetiri "..Onu j^azEiE.." ctoilesM 'Vade-M mimnTiele i^m diiaerdecek sersiet, torcn Mtfjoi 
yonleiiyle agiMayacaJi, taiaflar a'asa-tda dw^^imtilebilen ihtiiaflsxi beiiaraf edecek ve niah}ieme>'e 
iriti}j£d ett^i takdirde Mdme imxaxjiekrari maMyetird teiatacsii bir Idgmide m^ini ediliXielidir" 
pekliade tefsiretniektedir-'O. 

immk M, ilgili ajigtiri layffiatli errakm gekil ^e ig yapisi agjsiridaxi ga|Ki IMiudd telge 
teiffito 6xf mum gerektM^:i p&xti&m uygm't olaxaJ: t^izim edilnxiesM euMBttigi diiia^.jliTiaktadjx. 
!p«xddii, meskux dytx-i celile senet diiseiilcmasfi er/iie-derlLcn, dttserdeme Jiejlrj^etixd 'my&ii 
&tmem^^. Nassca bir iiejdri .wpjliXiasi Bm*didi|;i MMe yapjlirxa peklme .wr veriiojenii? ise, 
bmimi tajM 5rfe 3mmte edflixdj demektix. Nitekiiii malm katus Myfiy&% ihras dmiaxiu ve 
nafakanm niiktea giM Jiug-uslar ifa edilixxesi istendldili JiaJde, keyfiysti beJixtiIjQiedi|i i^iri aaiiiaxia 
bs^li oiarali degi^ebflen one terk edibiai^tix. 

Ajaica SaJiaim, Imaai Malik.' ten (v. i79i'795), "Kadi kitaWnia.. yehm, rmS. ve hukuki 
koaulaida deffl, ajm samaMa cesa Mkiikmida da riiQibiil oMutimii mmy&x eTniektedii^i. 

Zalmi ekolii ilini otoriteldmdeii Ibn Hasm <v. 456^063) "el-Muhaila" adli degexli 
eseilMe osetie jojle der: "Sati? veyi kan aMi vadeJi olm-sa, aliideilxi buxm 3'a2i ^/e ?.:sMt ile 
©vsiketnielenfaEsdix"^^ . 

liiiajii Semtoi (V. 490/1097), "el-MebsCit" adli eseilriin "Babii'Hkxax bi'1-Miab" (y&zik 
beige ite ikiar) ba?l]|:i altinda o gmrikii hinkuJd belgelerle mml emie. korwjsuna osetle ^oyle bir 
aigikJik getiJiTiektedix: 

Miieemet yasili bir belg:e (kitab), 3?a2i vie>^ ks^it denerjiesi vejea J^a^ka bir aaiai? i^ia 
yasiMbildJIi gibi salite oterak: da duserdsriJiXii^ wya ^jiif e-diliioi? olabUix. Bu tlir ilitiixialeri 
(a^iyaii bir beige kiyasen Miccet olamas. Ancak bu tip borg senederi, halk ax^ssmda yaygm orf- 
adet gere|ixiC8 hsMa oitaya toyjijak. igiri du2erdfindi|:i dtjjliacesiriden Jm^ke-tte istitoimeii Mccet 
kabtd editaii^tir. Zira ilirar^ dil ile bir ^eyi beyan emiek ifeen beige de, yasi ile bir ?eyi beyaai 
etniektir. Lisani beyan mixitulabilditi Jjalde kimbi beyaxi glivenli ve kalci olm"^. 



79.i:iutut«i, IHif 383-584.. 

80. KwtuJi, inif382-«3. 

81. jstm- Msilik, paiaiEB. h. BaH'iii. Jhn el-Sasim'^aa riv&y«ti ) el-MiJAeyveae.. V/146) 

82. tta fitom, WaSl, ^OT225. 



242 



Serahsi, "Belh InjJnjQagnMiria gore tscirler, laendi el3'a2ilaii3?ls. defterlemde j^ssitoip 
olsxalbuluxiaaborglanodemielsle jliJ^rasiilMtoler. Qfeikll, one gore •icir, ticexet defteriiis aitcals. 
haDari aJeylmde veya lehiadeki borcmm ve siacalmi ydZM. B^esa bir ticir "iJlari pahsm 
iiseitrMe, KitabirMa, geJarride ve5% hssabimda bin dirlieriiiaL bii borcu vardir" de^riace bu da 
boxij jkran kabwl edilir. Zim bons? ^eM, sabit olan bir hsMjxi v'ssiisasirim osei adidir" di5« 
fialLteimelLtediic®^ . 

Semhsi, bir bs^ka 3?er4e de "laxtsirA edifea beige, en iMjiSitli bigiiMe, her turlii ihtbiel ^.j^ 
^tiphe veiici bej^aridan msk olarafc dliEeraerimeMln> di^i^rek belgeleriri Misim geJilirie diKljat 
<?ektikteri^''5 soma oife U3=gim olarali terisiai oMp olrrjaixjj? senedisria dynjunjuui goyle 
degexleadinxyektedir: 

"Ya3^m oife «.5'gim olaiak dijeeiilenen her beJge, liiiccettir. Bu nederJe topi-ak, ymik bir 
parga veja bir saMe tteeririe 3?a2il8Xi bej^n gegersisdir. QtJri}Lll, otfe uj'Si-ixi ohmk taieini 
editoieriiigtir" S^. Belgenia dikerJeaiesiae hvyvk m\sm '.^ren SeraJhsi; "ksdirim, tskv% sahibi, 
dm-0st^?8 jeterieldi bir Jjatip tiitrjiasi geiektiiird" ilMe ederekjoyte devam etnTiigtlr: "jazi ysziy& 
'.ie mltlitiir miJJixe bereemesiae ragnien bis, Hs. AM' ran "kadmin Mmbi" ile m'ml etn-i&yi miz 
goreai?tiJtiad3ia dajfar^aJi giApte ile isbat olabilecek konuM-da (yard usM konularda) "ladinm 
Mtabi" ile ar/jeletJiaiejicais gordiils." denii^tir^-''. 

Ajm UtiSTista. Meriirird i^f. 593i'li96), "el-HilajJe" adli eseilride "Mmp (yd2i iJe ifade), 
Mt8.p (soalij. ilMe) gibidir. Dokyisi^'Ja her tijxlii aJdt sos ite yapiMbiliiti gibi ydzi ile de 
5%pi33.bi]ir" derken ayra riietrd a^Majsan Ibn HliXiiaGr/i (v. 86i;W5baberti6), el-Babertt 
(v.?86a384) ve Sadi Qelebi (v. 945^538, "beri. tsiaftari goaderilen jsasilL icabixi raxiMi|i 
niBeclistB 5teki tarafm kabialii ite aldt tamsmlaimng otox" dijierek^^ yTdzi^rm. ile akWeiia 
3?apilabiMi|ird lescil etmi^terdir. 

HaskefiC?'. 1088/1677) de "Drariil-MuliBx" adlieseiiiuxi "BabwKllaM'l-Kajdi ils'l-Kadi" 
bs^hlialtindamahkemeier arasmdahakiiriiri soro^tuxn-ia ve ksxax dosj^asirori hutoki duxwrnuxai 



83. Utn^i, XVlffil72-l?3. 

84. Ssr&bsi, 2CVIIB20, 94-95. 

85. Seraisi, ICSa 169-171. 

86. S«raisi Xyiffil72-173. 

87. ger^i, Xyi"30-'35. 

88. d-Iv&riiMBi, VM61; tba Hliam, d-Bal.erti, el-Hs«emx, S&ii gdeM, SatoJlsi. i. Ba, ¥M61-462. 



degerleMiiidteE, genel oteflraJi basi jdziii tielgelerdea s62 etniektBdir. Bu arada haibmm 
soiMiTJtu ej(ma Mt&binm ( guvence rmktubu.) maJilJul oMugmui ilMe e-den Haskefi, "Bem&t-i 
sultmiij^" demteE ve di'/mi katipieriace taremi editeii, ajiiir ve menim-laim mas|: geMeri fle 
gjftjilere jraMenea v^ergi tteyamwjieleilrd, tacir, siixtsao' ve sanaf defterlerird de y&hii 
ihtiiTiallriden. onen usaJi sa5^di|i ve gm?Bmldi|i igiri "eman Mtat<i"ria kiyaslaj^siak gegerli 
oMugunn. beydxi etiTd^tir^^- 

HasJaillm^ailandaMrjiatnMizahedeEltiri AMdiriC'/^ 1252^836), "Beraat-i sidtaidj^" 
derdlen aiemm- rnas^ ^eMeri, mahkemeleiirt, valileiiri ve biituri resnii msJaQjilaim yaz^ 
t*8yariton "Enmi kimla" gM huccet oM\3tu gfti tacix, smisax ve saiTallsim-i defterleil de 
Jiuccettir" dedikteiii soxim lbi\ ^uhiie.. tba. Vehbaii,, el-BessSs, Kadil-ibn ve Sei-^ihsi gibi Hanefi 
liitfeuJigxjMiii da sarM, sisxissx ve tIcIx defBxleri, sidmii belgelex gibi on" gexe|ixice jjialaMaxi 
U28l olup guw-rdlix olduMaii ijixi bimlami igeriti He aixiei etuxie-xaxi sorurdix oidu|mm ifade 
ettiMexixd iiaKtetoiektBdit^O- 

Iba Abiditt, amlaxi esemmm bia^-ka bix yeiinde "el-Mucteba"dai\ "taciim, sinisami v& 
saiTdfm Mm (yasili sextedi) immwexi otoiasa da, lialk arasixida yaj^gm olaa on' genelixice Miccet 
oMiuiu gibi halJjm keadi sxaJannda yasip k«llaad2|i her tMii be^enia d© orf gexe|iace Mccet 
olarak Kabul edibiaesi gexeklr" dedi|ixd laaMetakteE sonra^^ ?u hususu beliro-jiektedir: "Bu 
kabttl jsitais jasidaadokjidelil, orf ijiadir. E|er €cimi, simsdxm ve saaafm sakki (g&ki) od 
gexegirice m«aiwexi ymi Qsexixide akiaerin isimlm ve digex mismlax y&sM im (daJia do|xueu. 
one uygim olaiak t30Q2im edibTji9 Jse) bu saJik sdslii beyaa gibi kesinJilde Imccettix. Kega 
yetkfliferce diiserdeadlktexii soxira J^exidi msm miJMxleil He miMixlexiexi borg sene-di to ali^-veii? 
ilimihaberleri de orf mucibiace Mccettir"^^. ; 

Iniaim BiiMitma (v. 256/870) "el-CaiiTjiiVs-SaMi"iMe aaklettii ?e Kasmlixd'idxi (V. 
923^51?) de agiMadigi Geaa Muhakemesi H«kukuyla "Kitabu'1-kadi" ile ilgili §n igtihadi goiti^ 
v& uyg\MmiM "KimbiVl-kadi"rtm 1iu}liiM de|emii onaya kD3?axi oimsM bej^elsidir: 

Oilier b. ei-Hattab^ cesaJHikuky.koausyxida, "evsaMbiaia ksaisi ile ziaa edea bir koauk" 
liaktotda, "siJoaniriMxaxjioldislmmbiterdkiislenil? tee, Jmd cesasi uyguila" pekUxideM yasili bix 



89. Haskefi, Dwral-MiiMar, KaMre 1956, VM32-436. 

90. iba iftJ>a% S«4iu.'lrMuMar, ¥i*435-S8. 

91. ika AiJJfin, Eedfail-Mukar, VM35. A5,iraa M:., Eiv.'1-Fsil, s.435. 

92. Ba Aiiiia, RtMf£l-MvhKt,r, ¥M38-43?. 



244 

lelgeyi Yemen r&lki Ya'E 1). 'Oim.yy&'ye; goMeiiiiijtir. Kesa Omer h. AMvMiz de "di^in 

toTJjuasma dair bir Jdjinm jaMtlili" jle ilgili Mikmli e^iMajisai 5=^32211 blr beige}?! Zuiayli h. 

HaJdai afliMaki valisirie goMeiTiiijtir (Bii lielgeleria gexe-imici j/apjliiiasi isteruTji^tir). IbraJiiiTi 

en-Nalm de, "Kitabu'1-kadi, yssi ve muJaii tajcuroisa Msccex olabilir" darken, fa'bi, "miiJiMu. 

olari Mtabu'i-kadi ile dxnel edEebllir" derm^^tk: Ebu Haiiiie ve iJUiXi axkaida^^lan da cesa liiTliuku 

dj^mda "Kitabu'1-kadi" ite aix^l etoiek caisdir iQtaiadmda buluiOTiu^lardir. Muaviye b. 

Abdiilkeimes-Saliafiise, "AbduMeliJL b. Ya'la, Ijds b. Muavi3?e, Hasan-iBasri, SibTiame b. 

AbdilM, Bilal b. Ebi Biirde gibi Basra kadilan ile Mew kadisi AbduJJaJi b. Burej-de, Amk b. 

Abi3?de ve Abbad b. Mens-ur gibi attiTileila maOikeme hiismimda yazildigE-ia dair ^aMt 

biJdmTiiiaksi2mkadilaiTriMtaplan(kaiar dosyajan) ile a^-jiel etnieja tecvis etuldeiine paMi oldiWi" 

der/jfiktediJE^^. 

MuasE- Islani bilgiideiiiiden SenliM "Masajdnti'l-Hak" a^lli eseilrde pu Mdkati tiesbit 

etraekMir: "tshxa Imkukmm u]fgm-i ^artan tapi>m\ j^erd akWeri, "musliiainarilsx keMi paitimyla 

balMiiiax" kaMesigerettfyce rnegiu aldtler olaxak kabiil etxiiek geieJdi. Bixiaenalej'li, ekoxujrailL 

ve teknotojik geligmeleiixi ortaj'a toji>ii-i|u mvasu akitter, peti msshxB., geml ahiska ve kaxxiU 

diiserdxie ajfkm degUse rxiegradiir. DolainsijOa ger'i xiasslara, geriel alilaiL ¥e adaba ters 

i^rmyeii her mnasir sextet ^^e kij^sioetji errak da ^ex'axi r/idlbuldm*" deiiaekt2x94 

Kesa niuasir IslaxA hukuk^ulaxmdaxi Mustafa Zerka "el-F^Jdiu'l-lstoii fi Sevbihi'l-Cddid" 
isiiXili esexiiide bugtixi}m kirjsmetli ewak konusimda poyb dex: 

"Gmuimus dxfl\rs0 goiie, senetlem-i taxisum-sde, ©skiden oldtigu gibi, ba^uida wsmi bir 
Mmba, hukuKi ili^kija a^iktamaak ve sexiedixi igex^ixd itimf emmk gibi liiisijslan y&smd:^^ arok 
gexek kalmaiTjo^tir. E>ola>Tsiyla sexiet liseiixie bir iixisa atniak ki^i ile ba^ka^i arasmda bir akdia 
ol^-nmi ipo. jeterl olup inisa eden ki^i, se-ruedixi igex^ixd ikxax etiiii? sa3?ilir" ^^. 

MusMa Zerka, "Otfen rm'mf olan ^e.!?, ^t kJliiDJU? gibidir" ve "Orf ile t&jia, riass ile 
m3aa gibMr' (M8celle./C.,45) mMdeteiim isah ederkea hltecet olacak onm\ ?i\ dort Immxk 
^jjoiasiam ^art oMu|imn ifade etoiektedix^^: 

i- Orf, dliEeiTli ve 3?a5'gEi (mutMid ve]?a galip) otoaME", 



93. B\(iarf:, iiikam 15; KsstsJaia:. 23232-233. 

94. S«iiiM, Aimei Feres, Mesatetil-Hskk, frtor 1954. 
95. 2erk&, IS871. 

96. SsrijSl, IB87S-74. 



2-45 

2- Orf , i^hm. snasinda m&vcm olimMu, 

3- Oif , ^er'i to nsss fle ^eli^meineMir, 

4- On", aMtlem osel gaxtaaiiaa da ters duprfianieMir. 

tpiB, ksjmsMcrx^jB. mnzim highmmtsyti eden oil ve tegmul, bolgesel w Jhata e^ieiisel 
rrifivcia hiikuld diieertlerfifirdxi oil ^^e teaiTiUlMm-. Kesa, hu m^zmi h^hm, hi? bir mss ile 
5elJ?medi|igiM9Mtteim 02213X119.16 ■'.'le maJsxma Tij^gim otexak dlteeriieMili i^ta osel pmAQxnm. 
texs dy^meiaektedir. Ciixiliu, ktyaiustji eviakm tarisirmriden aiXiag, Ml ve hulailDi iDoran-iak, ticaii 
1m3=at gartoim donmesM histendnmak '-rs oder/je iiKiKsium tolajfte^tnmalLtir. Bu a]riiBi;?l9idaxi 
herhangi bixisirim riass ite ^eli^nifisi ^oyie dm-siin, biitua bu ajnajflajcm en ideal bir bifirMe 
gergeMe^tiiflmesi dahi mss tsffafrndan eriireditoiektedjr. 

Netice olarak, defter, hat, ajJoTi'l-bak ve uMe gibi ha3k arasiMa tedavul eden ticari 
sei^tieiin jier'i deferi MitaMa Ibn Abidiri; "Sexahsi, KadjJm, Bessasi, Ibn Yeliban ve Ibn 
$ubne gibi pek gok liu}s.yk;ijiinm, bu. tip serietJexi Imkiikieri gegerl Mbul ettilird to Osmaiili 
peyto'l-Isteanknnm da bu gisgide fet!.=^ --.i-erdil^terim" jaa};ieittm?tiiQ^.A>"X]ca, hsJ};. aiajiMa 
ktilkaikfi, j^Jaii ve uj^dtir/na olma flitiiTialiridaa iesIl otoii borg senetieri gibi her ge^it seriet ve 
msm be^e, sonisM Islam taikokgiaten taiTji'mdaii Imlniteea gegerli kabul editoi^tii^^'. 

HiiOisa, 3?akandariberiserdetti|imi2 asKdeliUeiiolu^taraapekgokajet ve hadis fle saMh 
orf, teamijl, tDplumsal maslsMt ve ].'8.3'gm ihtlyais; gibi €1 deliUer, fikhi kaiie '-re ktmliar; 
uloslaiarasi hiifcuH olgu ve staMarflara uygMi olarak dlJEealerian ktyjrjatli evxakia taa-isiai ve 
TBdaviliMia raepruij'ettae dair delilleniif. QiJidm Mudajsene ajreti geielaace, bagta Istem 
toplurjioada vadeJi bong ve emtia seriedi oselliliyle dolmti^ ve gegeii saBiari i^iride karaaai peM 
ve haliTild tasairaf foidssijioiratwi da de|j?titeiek 20. asirda bugmfeli ionmsyoumxxL kasaiam^ 
olan kijunetli evrak, ne ijerik ve iie de psM. ^arflan joatiyle M?bir tshxm esas ve iike Ite 
geM^memekte aksine islam hxikukima da uj.'gtjja otaiakiadir. 

Bmaeriale3?li, ?er'i riassEi te^rii kapsarfima girea Jayrrjjetli eviakla flgili her 3?exd diJEerilerrje, 
p$.ti nssslaorai, geriel ahlak ve adaba te:rai dti^rjiemek ^artiyla makbuMcx. Kesa mssm tepxine 
girdigi halde, tamsim pekli ve i^h^^i haJ^irida nassi bir dijsenlerrie bulmwia>m Mywietli 
evialna tansim peliiim ve i^leyi? bigimioi elbette samanm sir^dsi otDrilesi tespit edecektix. Bti 
konuda Imkoki oxften >marlanilabilir. Bejieri htskuktm bugmikii ba2i ilkeleri, hirer on" haline 



97. aa Abiiia, Ksaiu'l-lvIuMar, Vi'435-426. 

98. BayyiS. Saiik, W435. 



246 

iOmiBica, Islania ters du|im83'eri tax illielerden BtiiMe etoiekte bir beis jjoktur. Nitekbia 
H2. Omei'iii, divSn, giM de^letin oneniii idmi meksiiiEmasinda 3?apt^i diisexJemede Iran Sasaiii 
medeuiyetrnden istifade etoiekte bir heis goimemesi gtibi; Deviet-i Alij'^^e de "ICaiumiWie-i 
Tiicaiet-iBemjf'e" adrndaiki Ticsiiet Karammui 1850 tdiiliiride 1673 tarihli Fimisis "Ordoimance 
Sur l8 Oonmierce" kariwriiJiMdii iktibas etfjiekte'^^ bir saJonca gonmmi^-tii. Qmku, tarihixi b« 
5/e bereariokr^aidalslajjiMikulqidammilierJMiTgibirseMd^ tepJd gosterdiMeiird Mrvdetciiae 
rastterulfnaiTii^tjr. 

E. KIYMITLI EYRAK l^LEYlpiHl A^^IKLAYAH FIKHI KOHULAR 

Ki^/oietlie'mkmi^lej^ hiikiraderird Islam HukiJktmmi belli vie 02el bir bolijamirule tophi 
jiaMe bidJiMk miJJiiQkim otoiasa da, deli^ik bol&iilerixide bulrj^ak mwiklMur. Bu geael 
h.tiiki}!iTderia..dem3?li olaiak j^er aldigi boliirMer ^imtendir; 1) Ikim 2) Ha'rale 3) Bm^ akdi 4} 
Borgta Tasairm" 5) Rehiri 6) Kefatet ?) Icare ¥8 8) IstOscss bdlwileridir. 

Hiteldm, Islaai Mi\aiBela.t Hukukmida detayli ofao^k i^teBen havale, •testoi almaiadaa. borg 
TO satiteu? iiialda teiQiiik v& terhiii eMek gibi tasanitf, be5'', kefiUik, ikrar, laMa, icmt ^e vedia- 
erjiaaet gibi fikhi Konulsr, la3«"iietii evrdJon b-atim tmleilxda, ba^ta teruilk, t&rhixi ve tatoil cixosu 
ve devir ^temi, ke^ideci ve cirarttaMm mttteseM soraniluluMan, berbirleiine ract ebiie liaklan 
gibi i^lem ve jj^te^T^ileilm s^iklajan ve ?eri MlkmuleiTrd ortaya koym. gok ortenili koriuiaidir. 

CurM ticari serietler derdlen police, c-ek, bono., stiftece ve sanaf rukasi lie her mlu 
kiym&Wi e'ATakm devil \^. cino i^ieaii, ilirar w. ha'/ale bolftamide; aierdail' kijffiietlerdeii hisse 
seii^tleri ve gegici itowMberler sati^ boiumtmde, devJet ve dM^i kamu tfeel Ja^ilexiri tsJivil ve 
boaolan kais bdltoiwia; IpoteHi borg '^ nat seaetlerl de lehia boliiomde; emtia seioetierindeii 
tepom ve kon^nieato seaetleri de vedia, icare ve sati^ bolltoleriMe 3?er abiiaktadttiar. 

Aym:% kryaietli evxakm bu i^iejri?. nieseleterird ifade ederi dm, devir, tali'nl^ defiler ve 
iptad ve si;^ gibi kaTOariitor da; kijfJBetli evxak Jiiikukimwi oiiemM meseleteidrd a^ikteyaa ve 
krpneUi eirmk doktriaia aK ]?apis]ni olti^tiu-an Jsavsaxrdardir. Aacak, mevsu liiskiikim teknik 
kavramlan olaa bu kavraailaim, ikiaci bolurMe ilgiM ba^lik ateda a^iklaraiiklan igia oraj'a 



99. Kmaeiotlu, s. 95. 



24? 

havale ederek brn'sda ssdece Iskm bjjnjikii sjgisttuiaia lajTiietJi evrakm hukiikm i^lej'i^ird 
9QiM^ydii fikM kottnton, Myrjietli evTalL i9le3?i9i3fle initiatlardi:arak orta3?a 'kay&c-dg-^ .. 

Ancak, lajaiietli evraJa en 90k j'skiiidari HfifeMiren koxraiar ai-asixida, Mvate, hutoiM 
kat32 ve 1)02C5ta tisamtf , ksfiOik ^e emaonjet maMa tasanatf Jsarnilan otogm-ulari dolaji, binada 
SOS koaasu oten koradaniari sadece bimto. de'tej?!! olarak iriceleiTjery-e, digerteiird de jieri 
geldikce kisa paratraflar liallride i^-lemej^ calKaiE: 

1. HaTiaite K&vxami 

Ha'.'ate torfosu, kijTOetIi eviDek hukukm-om ariaJitsx ks-vraiTMir. Nitekirji, kij^-iTjetli eviak 
doktdid m ?ok liuliok Tgoris3.«riteri tarelE'idari M kavranuM de|erleridmto-iiektedir. Bu kavram, 
soslii havals i^lenileiixd jgexdigi gibi ciro ve devir gibi yasdi Mvale i^lemleiixd de igenTiektedir. 

a.. Hav^alerdiiTarorm 

SosKJk^ "mtikal" axdajTiixja. gelen Mvale, liiiikuM bir teiini olarak, cwiiJiuxa goia, "bir 
deyrda (aJaca^iri) bii smwietteri d^er bir zmmmi& mitk-iMmsM satlayan bii akiitii"iOO 
jeldiade taitmrilsawji^tir 

Hai"ii5fi ekolttfulen Ixmm MiiMmjirjed, Impale}.!!, "borcnxi oderoEesiid isxeim Mdoiari 
(mutsalebe) boxglomixi smirrjetixuieri kabul ederdxi 2imrrjiet!iT.e mkleditaissidix"iOl ^jj^^ 
texomlaxken, Ebu Hm-dfe ve Ebix Yij!Si3f ise MvaJeji, "dejm ite birMte mutalebe bsklanm, 
borgloxnm smirjoetirideja axoMlmiialeyhiii wmmtk& n8kliedilmesid2x"102 pentode texon-iladikten 
sonxa^ "ancali, miihsliUialejIi otamg, borcmTO irikar etmi? veja iflas etmig otosa, borg tsKxai 
6511 bor^taom anxcnrjetixie dorier" demi^lerdixiOS. Ebu Haxdfe ve Ebu YidsdI 'm\ havate taxmm, 
cwnlimim tovale tsGommaa ayxosidir. Qijiiddi, deyim nsMi, raatatebe baklam da bitlikte 
riakleder. Maioftaifih cimAijm goxe, havale ik muMIixi sirrimeti boi"?t&xi kmtoMi]^ olux ve axQk 
•mulital, iskxax miihite ddiwri-ie2:^04 j^^qj^^ mmfi ekoltoe goie, teTO iMOIxide dOBebiBx. 

Havale Mecelle'de de payh •fexorrdaxoTiijitir: 



100. H«v«vj:, «l-6fe.jmu, KII?424; iba Kwism«, sjH^ftrku'l-Eeiir, M54; el-MT>|iii, ra54; §irim, ffil93; d- 
MxObkkttfs-ttl-Hiai, 11361-362. 

101. iba Humaoa, W34&, 348; iba Aiiiia, RsMu'l-MiiMar, ¥^340. 

102. BaHumam, W348: .ibaikiiaia, KeMul-Mukar, Vi'340-344. 

103. 1'4arfisM, Qa Hmam, W350-352; iba Miim, RsMu'l-MuJiitsi', Vi'345-346. 

104. MaB: i. Eaes, d-Muae''maa, Vi'288; §&fn, sl-Umm, ni?228-229, Ba Kma^sme, el-Mvlai, Y/58-59: el- 

M-uiakkjkul-Halli, ffiSC-l. 



248 

MsMe 673 - "Havale^ dej^xii liir stomieTOri iii|er siim-mm naJaetJuieKtir" 
Suyuti'am aaklettilirte gore MvaJemn mahiyeti Mdanda tarn oa larMi mzmyt. vauiE-. 
Kari;3atu-jii2ce timitoiaa en makitl otoi 511 % iiassxij^dir: 

1) Havaie, satj? soste^mesidir 

Bu mmxiydye gore, MvBJe Isorcmi borca sati?.! olup ihtij^a^texi dola>i cai2 goiuM%^turi^'5. 

2) HavBle, ikras ve tevM akdMir. 

Bu ria2ari5iej!8 gore, r/iulitala, riiiiMdeM -alacagira alip JXiUliallmale^&e. odijxig olarali 
'reniii? gftidir M dajia sora-a ondari odemesM talep eder^°^. Di|er taraftan nitihil, muJitala, 
liiuJialm'ialejjMeki al8jc&|]rii once kendisi adnm talisE etmek daJia soum da liendi ala£a|;i olaraJi 
da temelluk etsmk yetkisM veidi|;i gild miilialunaleyJie de bderm yetkisird veniii^ olur^^^. 

3) Havate, it«ra ve s-Siiian sosleginiesidir 

Buila2aii3«3?e gore de havaJe itai ve sanTian rdteM|iride tirle^ik bir akittirl'^S. Ama. astea 
liaJoJnsa havalede M her iig na^arij* de s62 konusu olabilir. 

b. Havaleairi Hukxiki Dayaxia^i 

Havale Sttnaet ve tenia' ^<^^ delileriyie saMt bir alsittir. ^u saMli todis jte ?immette 
ifadesM tiu1iiiu|itar: "Zenginio. 6deme3a geciktirmesi swliimdik, herhangi bimm bir sengine 
Mvale edffixse bulmvBle>lkabiiletsm"^iO . 

Havale, boHJun borca sati^i mahi^^tinde olniasma x^m&ii iMy&gmi doia>i gura-ietie tie^ri' 
edjLTi^ ve icma* ile de cm gowlamxm. 

Havale i^leriunta. ilk Mani toplumu olm. Sahabeler arasmda cexe3?ai\ etti|:ird g5ra>x)r\32. 
NiteKJm, Ibn Hasm'm naklettilirie gore^i^, "Said b. Mu3e3o.?eb'in babasi Mijsejij^b'ia bir 
Jdrnside ikibin dirlieniJiJj. bir a3aca|i vardi. Brnia kai^jlik, difer bir MsQ-ise/iin de AM b. Ebi 
Talib'de JMbin dirhen'ilik bir alaca|i vardi. Bmiuiri tsere Ali'de aJacali olaa Ki^i, Mtisej.^if'eb'e, 

"- Ben seal Ali'j'e, sen de beni filan |:a3isa Mvale et" dedi. UvsByyth de bunu 



105. Nsvem, KiiV2mi'l-Tiail.ia. IBi4^2. 
ia6. tfex^vi, gavzatu't-Tftliim. ia'462. 

107. Uinhsi, S254. 

108. Supiti, el-Ejl>ai., s.461. 

109. iba KvhMii, el-M%t|M, Vi'54. 

110. BiiiMfi, H&taJ*, 1,2,10, Tifmisi, BuyuSS; Ifesli, Bup., 99; Eiu DamMl, Bxiyii, 84; tta Ivfe..;«, Ss.iliika.t, §; 
lyWik, el-Muvstta., Buy», 84; tba Haaiel, IIffi245 . 

lll.QaHa2m,Vl'394. 



249 

"' Evet" dijerek kalnil etti. 

Daha soxm. MtJsejr/eb, Mv«te jrolu iie H2. Ali'deii Mkknu aldi. Ancak Miisej^/eb'ia 
havale etti|i M^i, mi2Mto9le3?h paliistsM mail Mak oMuiu i?m, haktam tslisfl edeniedi. 
MlT3e3?3'eb, budunnmiHs. Ali'3'e. bMliirice AJi.. 

"- AIM onu (MLkmdan) iisakla^^tmii" dedi. 

Ibn Kwiajiie'initt nskline gore^^^ de Hs. Osman'a "Bir Msiose kendi haMn ile di|er bir 
liahsahavale otoiduktaa soma muMimalejh. olaii bu pahis iflasli olarak obe^ miihtaliri, tekrai 
mmhifc imu Mkiki var nudir?" dijie soruiujoca Hs. Osmaii: "Evet.. mtihMm racu hakkx '/ardir. 
QliiTkii, mMiJmaa bir kiuisenia hakki fmlBk otoae (feva jioktur)" 6.iy& cevap verdi. 

BtttBtriMoJayMaiandaanla^ili^ir M, M^imie i^hmi Sahabe toplmauMa biJinea ve i^lenen 
bir akit idl Cemijet brnm bilir to kiiDamrdL 

c. Havalexdn UiTsmian 

CismlMm goie M'/alede, tieti saliB otoak lieeie alu imsra: j^r aliiiiaktadE" MiiM., 
ratihaliinteh, niuhalljrislej*, miilialimbili ve myJ-ialtmaiih. (iki bor?) ve icab-feab«ldiisri^2. 

IskiTi liukuk kayiiakJbJimda j^er aim bu ijrismiar MeceUe'de ?i63?ie taiimilariiii^todE" 

Madde 674 - "MuM^ hax'sde edeia kitrose ki mtedjimdyr" 

Madde 675 - "Miihalurdeh, dairi olari kbTisedir" 

Madde 676 - "Mohalmialej'h, kerdi tit2erix» Mv^hyi MbxH edea kxmsedk" 

Madde 677 - "MuMimbih, Jm^ale olunari bi^e"" 

Madde 680 - "MuM, kerdi dajidiie sexii filaran iiiseiirie ha^?^ ettisn dej'ip anlar dahi kabid 
ettiklemide havale miJaiakM oto" 

Craiilmr, bu misuxten Im'/^eiain %mel rukmileri olarak kabiil ederkeii^yHaiiefi ekolii Issndi 
akit nseariseten geregiace ha'/aJeim xukamide yalros ^. taraim iiade besmrdamii s'scQi; rjiiiiMMri 
icab bej^mve niahialile mtiJiaWooaJej'lmi de k&bwl bej^ardamu k&bud ebTii^tir^W. A^ca Hanefi 
ekcdune gore muM igia, muMimates'k tEerinde bir alacagm bulmwiasi da ?an degildir. Bu 
gorii^teriyte de hav%le-i nittdakayi ortaj'a koymujilardir^lS 



112. Ba Ku&me, el-Mt«pi, Ym. 

113. Hmifi, d-J'&omu, EIB424; Ba E^brnft, el-Miii|m, M55-5?; ^iriiai, 11193; d-EnteiiH, ffi 309-310; 
«1-M\0bkkiiiku'l-H!lli, ffi36 1-362. 

114. KhM, W15-16; Haskstt-iba ^iSm, Vi'342. 

115. Ba Hiimam, W355; Kssaai.. Wi6-18; Haskefi-tba Midia, Yi'348; EsMlct, IIIi73; Fet&ya-p Hiaiiye, 



aso 

SosgeliiTii, bni satim bedefi, difeja oduag bedeli okbillrii^. 

Hamtede bulm-iari. bu iitrisuxkn, kiyjiistli evraik. i^lsniiMe y&£ sJm. vnsmM ile mttka3?ese 
edexekgojiie tara3DQ3arna3«.biliil2: 

1) MtjM, senedi dy2enie3?eri ve bonjlu. olsn ^:B^ideci veya ciro eden cixaxitMir. 

2) Miihtal vejis. muJialiirdeli, leMae senet diiseiiteneE aJacsM JeMar s^eys. leMoe ciro ediiea 
toxj'iil po2is3«3a«xida okri ^ahisdir. 

3) Mxstelurialejti, liiseiioe senet te^ide edilen veja. ciro ediiea muJiatapta'. 

4) MuMiJxibili, leMsim kejiideciiield, kepieciim de r/iyMte.pt)jM ala:a|idir. 

5) Icab-}5abul ise, seriet liserindeM borQlaroxia vey&. ciro icab ve Jmbul be3'axiidn: 
d. HavaJteiTift Cardan 

Havalerdrigartoi, havate mism-texiridaarari8Xi.58rQsiiritopl8xnidir. Dokyiscto ter misiirb. 
ilgili ^arflax belirdlirice Imiralerdxi ^exdsii da omys. konulixiy^ olacaktix. HukiM ekoller aissmda 
partlami tesbittode farMi gortigler oidugu. igin aiii ayii eie slaralL lesbit etmiej^ 5alic9ii2; 

Hanefi ve Ca'fexi ekoHeririe gore, nxoM, rrnjlitaL ve xjuthaliixialeyhija aMt :>=«.pxrjs. ehlij^drid 
saMp otecasi^ ter tjctoto nsa gosterip kabid etrrieleri Ee Kabul bej'siorari liavsJe rrieclisiade 
Cyej'a kendisiae senedin ars edibce|i bir rfiecliste) ger^ekie^niesi ve rxiuhslmbihiri de sabit, 
cirisi, vasfi ve rM}y»ii beUi ve halL editoi? kesin bir alacak (deyxt-i teairn) olmasi 
gexekrxJ^k1l5dirll^. Aacak, Hextefi ekolijae gore, rjatsMtsibm ¥jfpiAeciy& karpi bor§:lu 6]mmi p&it 
deliMir M, biixia "Muflak liavaJte" derdr. 

Ha^'aie ^artian, Hariefi ekolijxie gore dijaentenen MeceUe'xda 684-689. ncu maddelerinde 
detayli bir gekilde belirtflm^tir. / 

Olaiih.ux dedJ|iiTii2 di|er hxiJaik! ebDllere gore ise havate ?ar?3an ^oyMix: 

Havate akdinde jer 8Mi bier iig taxafm akit j-spaia eWij^eti. ite niuMl ve mr^itsM iisaLan 
98xtg6ruldij|iihal)ie, ke^idecij'e kax^i hoxqhi obxi niyJiadtiDaalaMii nsasi, ^ext goruiiTiejiiii^tixil^. 



116. Hevevi, Eav2*tu't-Ta]iim, IIB265. 

11?. ibB Hiimam, VI.'34d34?; Kkkx, W15-16; HasketX iba Aiiiia, Vif341-^42; Fetava-vi ffiaiiya, IHi'2'55- 

296; d-Mxtiakkik«l-Hil2t D?361. 

118. Hevsm, lawaitu't-Tsliiia, lB'462-48&; d-lvlui3i3.8, UklM, m'193-1950; d-Aii IL'158; tba ICttifeHie. sl- 

MTigsi, M55-58; d-Et^iffi, H? 309-310; d-MviakkSna-Haii, IL'361^62. 



251 

hjm^, Mvate bosgknnm ciiisi, vasfi v% r/iiktsal beJji, vasdeleii de birbirine epit ve sabit feesm 
8icM:alLlar (dejii) otosMn. 

6. Hamtexua Qepitleil 

fiavafe IslaiTi liuiLyJai ajjisiiulaii iM Bijstoite tasrdf edaxiektedir: 

1) MuiJak ve niuJkaj'jet oliTiSsi jTOitiyle M'/aie 

Mulialm'taleyluri miiMle Kaigi boiclu okip o1rM3B3isma gore^ ba§ka bir dejiiiile 
riUilwilQiiateybixi j^sioxuia byluxiari riniMMxi rriBtoidaii odejXid j^apip yaprAaaiasms. gore iM ce^it 
Mvale vaidir. Bti taKsto daM aijsside Haiiefi're Ca'ferieljolfeiie goredir: . 

a) Mukiai.55«t havale 

MvMj^^et havale , Mecelte ' de poyk MwMaiamj^tir: 

Madde 678 - "Havale-i rmlm^^Afy, muMliii muhMtmateyhin siauioetiride y^m. j^ediMe 
o3an 3iMliM8jft TOttrae}! ttsice dije imMy^^ oisn havaJtedir" 

Yaai mi!!]ja>7et havale, miiMliri; mulislmialejjh. siimiietixide btjtoian. atecalEidan ve^^a. 
yaiorida biiiimari rjoialiridaxi odemr^k ifeere, iTiUlital hs.vale etmek sxuetiyle j^pilaii ImTOJedlr. Bu 
5e?it havale biitim hukuM ekoUere gore cais ve ge^erli feabul editoii^tir. 

b)MutJ9JiMvaie, 

MutlaJi havaJe de, Mecelle'de poyle taiaiTilarom^tir: 

Madde 679 - "Havale-i muHaM, rii\iMliri muhaliiiriateyMe olaa nialiridari verr/jiek tsere 
deya miikayjjed otaia.j'ajft havaledir. " 

1mA, miiMiJDfiate5?]Mi rminM alacaliMan vej^a maOiMaja oderjoek gaitma baiiaiimaksism 
miiMlia, muhtsli havale etti|i peldMe cere3?ari eden M'i^Je bJjjirrMir. Ba^ka bir ifadeyle, 
m\iMt3!rtsle3*iri, muiWte Jjaigi boxgto. otoadiii ve yaxuxida xxiiihiliii bir xfisli jbuMmiaiiili Jmlde 
odenieyikabiilett^h&vaJe ^eklidir. Qijukt Hariefi eJsoiiixie gore rirahMmiiateyldri, mmlale kax^i 
boiglix obxiasi ?ait de|iilir. NiteJaxi bu li-usnj Mecelle'de de agikca goj^te ifade ediJbXiiptir: 

Madde 686 - "M-uJialmaJeyhixi xAuhiie xaedyim otaiasi part oixMyip muMixi anda alai3&|i 
otoasa da Mvalesi saWli olux. " 

Hariefi ekolti buxia da Mvaie derkea, d2|er ekoUer bwau havaJe olarak degil, istikraEli^, 
saniaxii^o v^ luariiule dijie^^i jfade etniijlerdif. Ha^^^ IqJjimda goxiTOeE bu iglenide, dlier 



120. f irlmi. If 194. 

121. imSs., *1-Miiitew«lis, Yf288; sl-Aii. IE258. 



efeolteie gore de miJihaimisleyhia xisssi ve kabiiMi ^aittir. MuMtta emxiyle oderjae jsapsii 
miiMmmieyh de derM muhile wet ederek 6d6d3|ixd Mep edebiliri^s 

2) Desfft ve lieJk yowiyh Mvale 

Havale, JiaraJe edilecek Jajirdn defi^sMsme gore de M QtpiWi^^^: 

a) Hak Mvaiesi 

Hak Mv^esi, aiacaJjMan ate.ca}di5=a ]iak}oii nakiedMiii hav8lediri24_ BagJ^. bir dejigle, 
miihalramteyli (hoxgMrmih&iB.p) saWt, bir m«htel (daini'slacakJi) yeiim difer bir m«lis.taliri 
ge^tgi M\reMiri25 Hak M^falesinde mijM, hep alacaJiMir. 

Yaai hak ha^'alesiMe, havale jsoMj'la de|i?eii $Btm, muhatap dega, hep als^akli ImxaMix. 
Her seriet hanxiffi, keridi aiacaklismi ayxa riiuhataM haFale ediyorsa, bu hak ha^faJesMJr. Qiiinkli^ 
byxada her nvjihil, keftdi hsskkirtm tahsilird istej^en aJacakh kipidir. 

Bu hsyale i^lenii biJigiiriim ciro jjoluj^a 3%pito havale ppiMir. ^djde ki; 

Senedi ciro edea haxM fle MMb ciro edileii ve hsjirdlift jserine ge^en ki^i, afe>:akli ki^Mii. 
Boj'itece al9.c8kli harrdl, d^er bir alacskh hdaxiil ile 3?er deii^tiilrlJieri ijiitfjatap hep ayia borclii 
?ah33 oiarak katou^ otat. Demek ki, fikhen cais gorOen hak havaJesi, bugimkii ciro yoMyla 
yapilari havalerdxi ta Keruiisidir. 

b) De jja (B or^) Havalesi 

Bor? havalesi, -hak Mvalesixiia afisiije- birborcun, bir borjlimuxi OTMiri) eliylB diger bir 
borgluya aktoaMigi hav^dir^^S. Bir ba^ka ifade ik, tehd§r-«mhtalm sabit kald^i, muhatip- 
rriMhaliiirtste3?Ma yeiirte diier bir rrmhalliriiaQeyhiri gegtigi havaMir^^''. Borg havalesinde rrrohil, 
hap bor^lu nrohatap-or. Yard, hoxg hav^siride, havaJa j^kaluyte. de|i^eri ^ahis, lehdar-haaml 
de|il, Isep bortjlami)to.tapt]r.Hep senetboxQlysuoleiifiiutetap de|i$n-iekiiedir.E|er her niiOiamp 
kendi a2exi»e havala edilea ayra lehdar-hamili diier bir nnalmlaba ha'?aJe ediyoisa, bu bopj 
havatesidir. Borg havaJesiruie, her mviM, keridi horcmnm odenrfiesim istej^a borglu Is^idir. 

BiaaeasJeyh, her muttek havaJe sadece bong hav^esidir. QiirM niiihil, hep borglu olaa 



122. BuEwlms, Vi'5?; N^w^-i, d-iyfeomw, 1-312430-431; Ivfelik, «i-M%k'."«a6, Wdm; «1-Aii, ffi'258. 

123. Siii&yli, «l-Fikli.xil-bfemi, Vi'l?0-1?2. 

124. 2«bLy]i, «l.F±liu'i-isksai, Vi'l?0-172; ZerkS, Bl'fiS. 

125. H6i«!vi, R&w&tm't-T&liiia., m4?2; ibuKxaame, ¥t'61.: ei-M\ibkkiknil-I£Ui, 1361. 

126. ZvM^M. «l-Fikkin4-kmi, ¥.'1?0-1?2; Zafes., ia'65. 

127. §^ii, ei-Umm, (Muttasarul-Micem), s. 107; Sembsi XHlfSS; Nevevi, Eavsslu't-Tsmia, Iffi4?2; Ba 
Kwlitme, Yt&l; d-Muisirkikul-HJlli, D381. 



253 

KJjidirl^s. Her imika^/j^t tmmh ise, -d^m -dxida hmi borg hem de Imk M'/tlesidir. Qm±% muM 
bir taraftaii boxiglu/diger tai^'tari da aiacaJdi durumm-idadir. Zira muM, mulialtirialeyhe karp 
alacsMi, mutitala "ksipi da bor^Mm-^^s 

Boi? havalesi ije^idi, bonjlu ofen muMtebm jjeme baaJsa bimm gosxexibiiesi ^eMiride 
olaii Tlcaret JsaranmridaM "Araj'a girme" k.m\mm ile bdriserliji 8i2etse de, bu kimiiMari ^olc 
farldidtt-. Qmkii TK/646.iici iTjaddesiride, "ke^ideci ve cirsxttaiaxdsA vey-A msl vereiilenden 
heibin, polije^a liiswjiu haUride kabud edecek vej^a odejecek cdaa bir Jaaisej'i gosterebilii" 
f-eklinde taiisim edilen arnya gmoe kurmxiimda, araya girecek jiatei tayiri edecek olaa muJiatap 
degfl, keiT-ideci, cimm 'i.fej'a kemdir. Yard iHtijian '.'eya alBmatii', misto^mbi gostereii senetieM 
muha^p degil, senediii ke^Mecisi, cirantasx ve>^ aval verenidir. Oysa M, fikhi bor^^ havaJasiiide 
ba^ka bitird muMtap gosteren Wpi, senette yasili olaa nraMmptir. Islaimi Injikiikii ac-ismdari 
kanuai "Araya girme" ktminiu, Islwuiliukukua^jsiadari "fiisuliimioderiiesi" mesabesmdedir. 

Bu tiior Mvale i?lemi, ya senet borglusii muliamp taMindaii haniiliri eliiideki seruediii 
tserijoe yeai muhatap gosterip ^erhin altmi iimafeyaiak hajuiile vennek veya yeai muha.tabi da 
myiri edecek 3«4ii bir senet dliaeEteyerekbmTiile tesliBietaieksm-etiyte ger^ekte^ebilir. Bu i^lem, 
myJiatabi yahxsz banka olsa bugijnkii ijek Mvalesirde pek niiJUTikua gortthaiiyor. Aiicak ya^al 
bii dlTEerttenie ile, bir barikaruii diler bir barilaya ?e3% pubesiae bell sliire igiride Morale 
yapabiliTiesi de pek U2ak gdriJJjiMmeUdir. 

1". HavalerdaHukiM Sonuglan 

Havate, diger aldder gibi kendi -^arflan dahiliride tamaiTJaroriica, gu doxt nefeeyi 
dolurar^^^. Bunlanxiiaddeler haliride poyi&ce smdmimm mixaikOMur: 

1) J^iiMiii kmtulnju 

Havale, ilgiliiexlri kabulii ile tsaniaiTdexanca, iikM ekolieria. 5o|mm goie rxiuM, iTiuJitaha, 
]i'iiiJialtoatey}i de muMliit borcimdan ve niutalebe Mkkmdan kiirmlimi^ olur. CimiJiijira gore, 
muhtad, Mgbir telde ffiuMe tekrar elacagniiistemekijisere doneiiws. Qiinkii, tai-aflsxirika.b«lu ile 
gei^-ekJe^tt M^ale dolayisiyla, muJiilin siiiaMietindeki muJimlm aMcal'i ve miitsJebe Mkki, 



128. EUto/li, a-Fiki.ul-isissi.i, Ytl?!; Ztttl, mm. 

129. Zefki, m65;.2tiiMyli, il-FukMl-Jslm^i, Vii7i. 

130. Hevavi, lavssJtu'it-Taliiim, nff^eS; ^iriini, 1&195; el-iy>i/ffil58; Ba Kmiaae, el-Mxi^, F7^55-68; «1- 
Er^iili, m 309; Kas&ai, V116-18; «l-MvJ»kkidjv.'l-i3iUa, a'36i-c562; S-UMyli, el-E&i.u'l-Blami, ¥;i?3-l?4. 



iiinMmTsa tatikal etmi^ otox. Niig}m-ii, "el-Mecmij."'im EaJdmei^^ gore, myMim. sumiTietMeM 
haMori, muhaltiiialejflm-i siiimrfjetirie intilLsl ettij|i sabit oteu:a, bu hakk "bk dahs. r/ioMliJiialeyMa 
olijmu, tflasi veys. Mjsn sebebirrte miiMlin sinnmetme a'/det etmes. Hs. Ali'den ri-rayet edilen 
bu goiij^u IjToaiTi MaliJi, §afu, Lej^si, Ebu Ube^^d, Ibrni'l-Mimair ve Ahxfi&t b. Haribel Mbul 
etnai^teidir. Ancsk, besi MsJiM, f^ii v^ Hanbeli huJath^titei, "mTjOiiBM, havste aiunda iflas 
JialM ya^ayan muhMimaleyhin iflasmdan habexdar edilmeden havala edUmesi lialiode racu 
hsMa vaidir. Qimldi^ btJiada aMatma. sos ton'osuidtir" demipleidir^"^^. Hanefi etoliine goie de 
rjiiihil mtibtaliri haldoxidari kurtulmu? olur ise de aricalt teva haliride muhial donebilir^SS, Yard, 
raohamp iflas eder ve]?a inkSida biTluxi-oisa muJitsl da alaca|im Iratoid bej'jni© ile isbat 
edeiTiease, tetarar miAile njcu edebUir. Haneil eJiolurdicfi bermisedili iflas v&yQ. M^ar ^artma 
bagli olaa rojct JiaMa fle ilgfli goru^ de Hs. OsmaiVdaxt wmy^x editaii^tiris*^. 

2) MiAtalm mataJabe hajda 

Ha'i?a]e, maflaxm tobijly. ile ger^eMe^iaee, muJitato. nmiatebe hslUa, alajcati gibi nrahilia 
siTiUTietindeii mtthsliionaleyhirt zkmmtktB iritiljsl eder. Muhtal burdari boyle arolL hsMaxa 
miihslmaleyhteiiislep edebiliri^^. 

3) MijQialuiisleyMa rrmMi sila^tifiTja M^ki 

MiiiMi hsvale yepidinde miiMiJxtaJtej'Ji, muhtal taoafnuiaii Mpis yb benseii mije3?3.ideierie 
sito^tinlnsa, keridiside BiaMii siki^tirabibris^. QlMdi, buhavalede rrnd-ialmialej?]!, hernrimbils 
kai^i boxfhi degildir hem de urahilin enrn tiseiine, Kendisine iryilSi jjapmak igin bimu. tobul 
etnuptir. Bu nedenle rjiuM, muhaliirialeyhi kurtarjTiak sonMadrr. Aricak, rfiuka5!3«t bavalede 
oldmlw gibi muhaliioaaieyh, muMle }mxpi Xion^lu ise ve3?9. havale5'i m-ahiHn emriyle de|il de lieMi 
irade ve i»si3,'atifi3,'ie kabii etrni^ ise mahili sjka^bnnak vey& hapsettiiPQ:iek%ibi bir haMsa saMp 
oliraas . 

4) Terriinatm soria erjoaesi 



131. NftTO^-i, sl-Bifecau, 2a]S43'4-435. 

132. ^dn, el-Umm, Itt'228-229; IvMik.. «1-Mii&w*a6, ¥^288; Ba Kisflma; V;59. 

133. SeniJisi, ^-SS^S-^?. 

134. fafii, el-Umm, 111228-229; Hevm, al-Mwmt, >nnf436; IvBO^, el-MM6W«Bfi, 'v^i'288; Ba Kxidams, 
Vre9. 

135. Kasm, VBi6-18; H&sket% Ba Abifc, VmS. 

136. ZiaayH, d-FikMl-islmi, ¥/i?4-l?5. 



2S5 

Hav«le, m\ih.t9M-i]k&bi3liiyk! de geiq^Uepiise, rfiuthainrehin ve kefsJatgibi niuMaJB. wrdigi 
gtlvenceterde sonbiilar. YaM, mTjMiri M tur g weiuieleri miiJisliiiEaiej'he iritttsad etraes. AJssiris 
muM adina kefil olaa da kmnilmu^ , muMifi rehm dmiirM da son bulmuig ote. 

g. HavaMe Rijycii HaW-a 

Ha'^ede jer elabflecek gahjstenri, baai hsJlerde oder/ji^ oMukten borcw. geri isterjiek lisere 
bell kimselere fil^jeii mm'aicaia.t etrm fia}ihm. vmln. Igte bima ra:1i MiJo. '/eya mikacaat lidlOLi 
deBir. Rucijt hakkma saMp oMbilecek ^eJtnsM, hasi Mlterde muJital, basaxi muliaJmisieyJi to 
bssaa da JjefMir. Geriel olsxsli I^eiulisiae ro^ii edEecek p&lns, muJisluiislej-h. ve3.% muMdii:. 

i) MwJiteto wen hsJdsi 

MiiUmMi, j?u}£8Ma balirtiMili gibi, ciirrJiura gore, miihaliJjQaJesto-i iftsj lialiride 
oMij^mum IteMisme bildiiito0>ip sidatibrii^ olimsi vejia ha^'sMm bs^in^ia m'uJhali3xiale3'hiai 
iltesi\!«3%iiik.tQrim sosbna-asn. otoasi m kaipit ispat besjyinesixdxi de 3?eigrli ohimmsi haHride 
JiauMle racuedecelM^aitlaD^masidijryxAuxuia veya. da Hanefi ekoliirig! gore ^axt kji^iYiaksisiri, 
imiMte racti etQ-je MjIsi vanln-i^'?. . 

2) MTJhaimia]le3?Mri racCi hskki 

MTiilialmia]e3?h, m parOaxfe riwMe njct etme M»}aM saMptir^^^: 

a) Hav^rdrtmuWliiierijalj'le otoasi 

b) MT]Mlto8]fi3?]mibCfrcimi\ odenii? obiissi 

c) Ve3?a muhtatei, mohalijriajeyhe alacalixaballamo^ otoiasi 

d) MuMHn miihaltiirisJeh IJEeoxide bir alaycaiEim biduxiiioarm? olmasi . 

Yard, rriiiMtoaleylim mcu hakki, ciaTihura gore, istikraa vey& zmmn rdtellliride olan 
havaJtede ya da aacaik Hariefi etolliiiie gore rrmtisli M^le derdten Imvate ?epliride dij^miidebilir. 
Qijrddi, hu Imvais bijirrd, nwk.aj'j'et de|il, rfittdak. Mvale bigmiMir. Mutlak bamtede veya 
istiJaiaa ve sisjanartte^JOiasaTda rriUMLm"ii8Je5?hm muMle }m:$i hoiglxk olniasi sos kcausu deiiJdir. 
Dola3?isx7la rAUljESluxiateyh, muhiliri enixiyle muhi3in borcimu oderse elbette tekrax keruiisirie 
dordip Milam istg>Tecekiir. Aricak, iigm-icii ?.8it olan borc-uoa b^iglarffliasi dmimm, rrnj}ja.3?;.^t 
ha.va]ede de .butimlmk'okiekolteide de cereyan edebfljx. 

Ke2arjttuMimaie3?Ji, fasitl1av9Je.de odeme jmptigitiMMe muMls ttcli ImlLla, miditala da 



13?. Hevm, Savsatu't-Taliim, lffl466; 4l-Abi, ffilSS; Ba Ku-isme, d-Muigia, IVi'59; d-ErM.i]i, E' 309; Sb. 
Htaam, 'TOSSO; Easam, W16-18; el-MtdssiikTjliul-Haix, I!?3&l-3&2; ZisMyJi, d-FikMl-iskai, V/175-176. 
t38. KasM, VB19; EUto-fli, d-FjkMl-felami, ¥f 177-178. 



256 

miJiacaat etsxie hslsM dogar^'^'^. 

3) Kefilin nictt hsida 

Kefil posisjiCiiiuMa olm ^-aluslardaxi heitiaEgi tiM, tor^M olari muliaiimaleyli adiiia J^ei'ii 
otop oium Eidj'le odenie r/^aptili talaiirde, muMllmaleylie ract etoe kiJduna siahipnr. ICesa, 
i22]ftie JieiH olup kmslz odeirie 5«apaisa assaJi gorli^e gore %^ys. Mmsz kefil olup isMe oderaie 
yapaisa assah. olCQja.yari goro^e gore., jfjiie de rucu haJda vaidarWO. Hattsi, yaaili sSiTiaada daM 
ttiii Mil oluaca bir ba^-kasi da teffl ajilma kefa, 'bir di|eri de ikiiici kefil adir^ kefil oliirsa ve 
hakesa miiteseM bir lisfatet Mkssi olu|im-sa bu, da caisdir. Ca'feri ekoltoe gore, hali: saMbi 
•dMcagiai son keilMen aJicsa son kefil kendisinflen onceki kefile o da kendisiriden oncelane 
mtimcaat etme hakkma sahip ote. Bima ksx^ilik d^;er liukuki ekollere gone, oderrie yapaa kefE, 
birden fasia kefil vey& nv^alm^yh ''rr^sd. ve riepsiiiin isnij'le kefil otap oderne j^pai^^sa.. 
istedigi kefile veya muMmialeyhe m:.ix edebilifl^i. Esasen muteselsil kefalat duxuimmda 
nmrnmat ewrienin liukiiki keyfij/eti joyledir: 

Boneim asil somMusu ve bonjlusu olaxt nvjihalmaleyh (niasrjumtoardi) borcu. odeise, 
kendi borcmui odedi|i igiri Mg kiiosej* racti edenies w Jierl^s de borg-tan kmtiibmT? oliir. 
Kesa, kefiEenden biri de boicu oderse, hepsi bor^mn ve dokjosiyla mutalebeden kmtoJmu?- 
otolar. Ancak, odeme 5^.pari ki^i biilru^i kefil ise kendisi, laendisiaden sonra gelen kefillere 
defil, sadece niuhaituialeyhe rasft edebilir. Eter Jierbiri difsriridert isirdi olari kafiUerden ikirici 
}».fE odente yapaxsa, binnci tefile, biilnci keffl de esas bonpta oto yjuxhaluiialeylie mcii eder. 
E|er odejMs yapaii kefil, asil boi'pla ve JjefiUardea biiirdea isinli, dileririderi isinsis ise b\x 
dmiaMa j^atos isin venene imu edebilii^'^^. 

4) FikMhavaledeki racu ile kanmii havaledeki miiiaca&tin mMka3?esesi, 

FikM havaJsdekl imt tokki ile kiynQeUi evrak MvaJesinde kabul ve3?a oderrMen iiTitina 
halleiiade sos konusu oiaa rocu hakki arasmda biiyuk oigMe beiiserlik ve yakmUt vardir. 
TK-unim 625.irici rjBddesinde racu sebepferi poyh imi2i}n edilini^tir: 
Madde 625 - "Hajioil, vadeairi liululliaide poMipe odejiaemi^se.. cirantalara, ke^ideci}*. ve 
poUge dola:^iy]a maMilit almm ginxii^ olan difer kiaiseleie mliracaat tiakkiia ktillana-bilii " 



139. «i-Effeij3i, mm. 

141. d-Mtdbkkiku'l-HtlH, Il?355-^358. 

M2. Neveia, RaT.-sstu't-T&Jiiia., Itt'501-504; fti-Mitisi:kikul-Hil]£, Q'355-358. 



Ayxica, miiteseJsil borgMuk ve MjiTiia kini^ miiracayat haMam kuDaitaca|i hususu da TKL. 
636. mMdesmde pojle dtisenieniJ^tir: 

Madde 636 - "Bir polgeji ke^ide, ialjiil, ciro eden ^^eya o poligeye aval verea khriselar 
iMmile fcsipi, miiteselsil borpltisifatiyle mesiddMet 

HaiTiil, bimlsairi borglaxaTiMaM siralan Ub bagli olr/jaisism her bimia veya buxdardari 
■basilarma 3?alnit hepsiae 111111611 mijjramat edebUJi. 

Poli^ederidokjsiteualihiitaltixjaginTiip olup da police jd oderrii? buluriari hertes ayra halda. 
k^jllambilir.Haniil , boif Maiden yaJxaz biiine mijisjcasjt etnieWe di|er bbrgMexto iUi orice 
mtiracaat ettigi bor^ludsxi sorura gelerdere }sar^i 3ia}damu toj'betiTifia " 

Y9xd, mtdiatap poli^ej'i tobtji etmes ^fe5'a '-rs&esi geld^i hsMe odeme jsapmassa hsjXiE ipija 
muxacaat balda dolmup ote. Axicak, bariuliri mtiracaat haldora kuUariirjaJj. i?iri gereten protesto 
i^temi, ilgilflene ilibar mecbrai3?8ti ve di|er fonnsJiteleri, TK.nim ilgiili 626-635.irtci nmddeleri 
genelince jieiine gettoriesisorurdTidur. KiyiXjfitlievi-aktanjCTihaklanasaMp ki^iler ^m-Janiir: 

a) Hsnalin niijx9jca9.t h3l±i 

BuradaM har/jil, aJacaJdi oJan. muhtai Id^idir. Miilxtal, muhalm-iaieyb. odeme yaprrjayinca 
muhiJe ve laelilleie mijiac^t eder. Tipki niuhtal gibi hsinil de, raoMtap iftes vej^a iiikSr gibi bir 
riederile poligejaJjabuMenvej^aoderrjedertrntiriaederse, Jie^ideci denilen muhile veya. birbiiirie 
fcni?!! boiylu ve miitBseJsil toefii diuromuMa oka cirsnisJsia mikacaat edebilir. 

b) Odej^nm miiracaat haMa 

Ode:^n }d?i ]a ciranMir ys. aval veien ve3?a aiajja giiea biiidir. 

BuhnsuB daTK.rfi. 638'de ^oyle taretoi ediloii^tir: 

Madde 638 - "Polige bedeMm; odena^ kimse KendisiMeE once gelerib9rglu]sidaxi: 

i . Odexiii? oMiigu mebla^m tax/iammi; 

2. Odeme tscrihinden iiibaioen hn. meb]a|m jnjsde on hesabiyle laiaini; 

3. Yapt^imasraflan; 

4. Police bedelixdn binde il^ird Qprimrmk ijsre komisj^Dn ticretiai istej-ebilix " 

Bmsda 6de3?ext Id^i, ba^ta asil bor^ki olari iie^idecijie, boi^lu cirsxitajja ve3?8. isirdi l^fite 
raoiacaat etme hsMaria saMptir. Ajocali, Ijsxtuna gore odeme y&w^ kimse kendisiruiert once 
gelen boi^Mara mijmceat edebilir. Nitelaxii, Islarn hsilLukuirida da dderiie 3?ap]Drii?! isirJi kefiliri 
hem EOoMie hem de kendisinden once gelen d^er isiidi kefillexe rucii hekki vgxdir. Geiek 



ass 

Ca'feri efeoluxie geakse de di|er toJiuM ekottere gore, -yoJ^jinia i^siet edildii|;i gibi - oderiie 
yapsn Jjefil, bMen lask Jiefii wey& muJiiSllirisjBjti varsa ve Jiepsiidii isrd3?]e J:jefll oMp 5deme 
•5'8.pmi9s&, istedili kefile veye. muhsluxiaiej'he nxii edeliffir. Aacsj-i, oder/ie j^apsii ki^i 'bimai 
sirada ly^sra iliL Kefil iss iLeiidisi, keruiisMen scaua geleri. kefillBie de|ii, sadece mulisllmsileyhe 
rucu eder. 

Eger oderfie yapniij oiari Mmzi kefil Jse, bfimci iisfite, bimci iLefil de esas borcjlu olan 
mxjJialmialieyte racw. eder. Axicak oderiie yapari kefil, biiiruieri isirdi, diteiiMen hkisiz dmuaida 
ise, jQlcus isiri vererie rujcli edetJflJi^''^ 

h. Himkimi Sons Ennesi 

Havate, a?agida belMten toJlexde iMiloiljen sona erer^'''^: 

1) Hav^3idfeshetaiek 

2) MuMiiriialej'Iiixi Isorcn oderiiesi 

3) Muhtalm aJaca|irii rriohigduxialeyhe bali^tercasi ve hmcoxi kd.bwl ediliTjesi 

4) MuJitaM aiacslira rrmlialliiiialej'lie tasaddulL etmesi vq Ijmum Isalml edJirnesi 

5) Muhitalm rmjlialmialeyM alicailmdaxi ibra etQiesi 

6) MiihallirisJej'Mii mtiflis olsmk otoesi (Hsxiefi elardtoe gore) 

7) Miihallixialeyhjxi borcimn. irikax etfx^si (Haxiefi ekialliiie gone) 

8) MijJi8luiia]te3?Wri ha>^ita iken Iflase tmesi (IjTjsxrjejJXie g5re) 

Bij-taxi hu haJlerde hastate sona er/fjij otox. Fesh. ediliruce ravJitsMi riiutalebe hakki tekxax 
mxsMk ddiier. Kesa, atecafm hdii^Mamsi vey& ta^addiik editoiesi ve mxMlmiaieyh taraimdari 
da kabijd ediJjKiesi haJiode miihiJe kax^i horglxk olnnajari niid-iallixialej'h, miiMle doriebilir. 
MiitoJiJiisleylmiiflasivej^ijnJ'J^^ ise rriiAtslmmiiiMle donrjissme cevas Feiilir. 



Ki3?Tinet!i evmk geglfleimm i^teB?!? drnTiraima, har-ms koraisuL ksdar j'stoodan. ilgileMirea 
fikhi kooolar axasmda, satip ekdi ve oseBiMs bu akdiri orwiyJi geit ve misurleaiixidari olari kabs 
]iD-£iwu lie kabsediloiedexi saulfia? bix riisJda, bedellMe wya herliartgi bir borg gepiMe 



143. Seaij iilgi jjmMr., Nm'.€, l&vssiu't-Tsiiim, nii'501^04; d-Mxdakkikul-HiDi, B355-358. 

144. Seraisi, 22Cf52; E&slm, W18-19; Z1.lb.vli, d-Fikkul-febmi, Va?5-177. 



259 

^assiraf etme meselesi getoekMir. Yaid, l-iiifexM Mis ^e bor^ta tasarrof koiuiJaii d& Mw&k. 
hukuku fcadaor, kiyrjietli evralaa i|ie.>Tpird a^jMs-yan oneriili komsterdir. Bu nedenle tim-ada fildii 
etolter i|ii|nMia M\ konnMi degerlendirerek ara^trnioarjiEa de'rarji edeceliz. 

a. Kate Ka^-aJTii 

"iCabs" vejra. "tesIuTi" teiism, fikM istdsJia gore., bir kBTjserdii bif ^e>"de tasaiTof etur^ 
jjetkisird 3a|M3?8ii '/e aaja oldiigmida siaixim (soruMu) oteasim gerektineE bii dimuiTidm-. Bu 
taruiiiJaiim, ekoltexia fcabs ve teslim lie ilgili pu kisa teiifleimden istiribat edilejrek ^^pibTi^tir: 

Hariefflene g6re, satmia konu olaii mal ile bedeliri tesUirdxide kabs: "TesliiTi emie 
soramiudiitwi'i^'t tB^iiyan. ktmiia, tesluiii edib-iiesi gereken ami vey-A bedeli, tesliiii alacak ki^ixdii 
ertgelsis 'fe peniesi2 obiak teslum atoasma mikan -rerecdk pekMe taMj-e etojesidir''^''-^ . Aiic:3ik, 
b:32i Hsxieiiliukwk^ulan bima "Seim ile satai aldilia malm arasiia tahli}* ettfiQi" ^ekliade soalii 
bii beyarida da biiiimiiliTialidii gibi bir ?8it daHa eklemJ^lerdJi-^'^^*. Bu, "seid satm al?li|m mal ile 
ba?ba?.a biraktmii" demektir. Zira t3ai]i>-e demek, hutoiaeri kabaetmek den-jektix. 

Ancak, kab2edilece.k jQiala-i diirmmma gore taWiye dmiuiim degi^ir. Maliki ekolii, mjirur 
ve tapmjDTias n:»a3m Jiabsi koiutsmTda ta3ili>'e3?i ye^M gorerek ajsra igtiJiadi paylajmakmdjrW?. 

§afi ve Hanbeli ekoEeime gore kab2, one goredir. DolajiisiyJa, kabsm hmil. okbiliTiesi 
igin, te^ixonas n'laMa taMj^e jJeMii gorijliirken, tia^mir maMa tahlij* sseterM goiiJliTiejip malm 
riaiMedibifjesigerekligoriitouWii"^'*^'- Aricsk, iBhUye. durumu farkli oMbildigi gibi naldl dmTmm 
da farkk olabilir. §63?le ki; 

Taila, a|a$, ev r& bsg-batge gibi td^E-ffiuais mato kabsi igiii, tajurairiaa riiaM her tOrlii 
raaddi ve mai^vi i^galden bop ve faril obin^i gerekir. Odim, t^ai ve balik gibi oifen 
iiaaediiecek iioalm kabsi Ise, m^i bir jfendeii. mal saMbiae ait olm;a3?ari ba^^to bir 3?er8 
riakledilmesismTetiyte olm*. Axicak, dlgiilensk ve>^ tertitarak satm aliaaa tepmir ixialm kabai igia 
de, teslim aMiiioasi sirasmda olgiSbiissi ya da Mtitoiflisi genekir. Pam, mendfl ve elbise gibi elle. 
tBpnabilir 893?axuri kabsi ise, elte teslim atomiasij'k ger^eklepirl^^. 

Bimm^&yYi ¥Aj£nB^ e'-mkm de'dr we teslim i?.lemi, gtafJi v'e Haribeli ekollerine gore. 



145. Hk*6fi;-iba MmxL, M561-562. 

M6. Hssksfi-Sii Abiim, r/i'562. 

147. Ikvivi, tl-mon\ n-22S3 

i4§. H4vs\i K&'/z&JE-art-Taliiia, im?5-l?6; el-X'^toau, E^2?6-57?; Bit Exdsai.*, «1-Hv|m, W238. 

WQ. Ifevevi, Sav2&.(u't-Ta]iiia, 1K175-176; Ba Ki.i..km«, al-MvM. ^238. 



260 



3* iiediii leMaim vejM Jianniliri eline teslBXi edilmesiyle geree3sle;3irKfiri Hanefi ve MaJiM 
eJioBeiiiie gore de senetle leMsim ho^h-d^t. bn-akilmasi (taWi3'e) senedin tesliiTii igm j^terM 
goiijjbjiiuiitur. 

b. Borg Kavrajm 

Bon? MvnsQiamm daha i3a anlaiulabitiTiesi igJn dace borcuii laumma ydmc-oK smwa v'e 
ksis gibi borg KarxsMaiTaa anMmca 5«Mi olaii teiiiTileri tesbit edecek, daha sofffa boiicim 
gejitleri ile bongta 3!apii&.bilece]i tasairuftenn fiMu dmTBmmii de|erleridirme|e gegece|l2. Qimkil 
bOTcmt tsaimum, tasmi'i ve kukuM tasamau gibi diu-mrJan ara^tmp omy^ toymuj. olniaMa.. 
i§l&^ ^iOEur^te kiyjTietii evmkiri flJsM dmumm-iu tesbit eir/ii? olurua. 

l)Borcuxitsa"uiTii 

IJdrtci BoiWide ilMe ediidiii gibi, borg (de;^).: iaJBri-satmi, kaia, feefiUik, evleioiie, ixM 
ve gasb gibi herhangi bir sebepten dolaji sii:^!^!©^© sabit olaa MJam bir maidir^^^. Bong 
Mviamaroa daM iji aida^ikbitoiesi igiri "Seaiea" ve "Kais" ImFfaiTitommi da s^MaroTiasnida 
immrmiu, karsaatinde5d2. 

Semen; bir satiii aMiiide satdan nialni bedeli olarak siQUTjette sabit olaii naMt, miiaji^jieri- 
niisl v«3?a. mutekawtui olaii bedel demektiri^^. Mesela, "Bu daii-eja on ton pamwla sattuTi" 
dij«n daiie saWbi, on ton paaiuk, satiian dairenin bedelidir, dejr^k istejio^ktedir. Ba^^ka bir 
i^yi^h seniea^ satnui alidird. gergeMeftiien Mi iki tarafin liseiinde anla^tigi malm bedeliiiir. 
Semenin Kar^iti miisemmen veja satlik anJaanna gelen "mebi"' temiidir. Mfeemmsn dainia 
miiteJsa'nnm, naMt vej^a mtmj^'en otoajan a5'Xi kai^ililmda yei aiaa misli maJdn-. Mebi' ise^ 
sati^a konu olan her tiiaiti mal demektiri^^. 

Ar^:«k dtjo. 'k»?rmm, sati? bedeli deralen semenden de faxkMir. Zim semen b^an pe^in, 
basaa da raieli okbillr. Vadeli olamna "serfjen" dendili gibi "dejxi" de derdlir. Fakat, pegin 
bedele sadece "semen" derdlir, "dejin" deiulmes. Eyleimme akdindeki mlieccel mJM-e '/e Mm. 
k8i2 bedelirii "deyn" derdlebild^i haMe "seaien" deiiibnes. Demek ki, de-r/n He sen^n arasmda 
tek 3?6rdii genellik-oseUik (ujaiuiTrJtius'os) ili^kisi vardir^^^. Yard ikisi basaxi bir halde 



150. Ba. Hifceym, sAZl. 

151. Ba AiMia, KeMu"l-Mvit»-, ¥i'i52. 

152. Baiiiidm, EsMul-Mxtbiai', Vi'152. 

153. iba MMia, KaMul-Muiia^-, V/152. 



261 
hJxhptkBit, baaari 4a semsmi buluiaiijtf u. haMe deya, dejTaia buimidugu haMe de sem&n. 

liUllJIBBSe. 

Kai2 (odtiii^) Mrxmrnm geliiice; Kais teim olarak, lajsjiTieii degil, hex&en geil oderonek 
ijsere VTgiiten misfi bir maJdir. Ba^ka ^ir iiMe fle kais^ mislinm geri Me edjlm^si psitiyla hit 
nialm bir bajkasiria veiilr/jesi alaiidixi^'^ . 

Bt\ tSQOima goie de, boipg ile kais kavraMmi siasmda mntlaJi gerueUilL-osemL ilplasi vmdir. 
Yaxd borg Jsaosdaa dalm geneldir. Ddl&ymiyh. her Isaia boiigtur fakat, Mx bong kais de|Mir. 

BiaaeiiiaJeyli, bir mad 135 po2is5'oiida bnlumtr: Biriacisi her hal-u }^ida semen durjjmiioda 
olari JCoaMir. Bu ge^it mal, parasal lialattir. Bdricisi her hal-ii karda r/iebi' diiramurida olaa 
raaMir. Bti da My^n ve gi>im e?i3?95i gibi miiteka^Jviindir. Ogimciislii de basan semen, beseii da 
niebi' posiajpaaaa giren rriisJi rnaMn-iSS. iviisji y/jal, olgek ile .oljlilebilen, teraai ile tartdabilen 
v'e]?afertlerinmhscimve delerlerirdn birbirine j&iim oMuIn, sajilabiJlen melaotdir. Bu rdtelilite 
otoiayan maDaxa da "kij^r/ii" veya "xaWB^^rm-n r/ial" derdr. Ba^iM bir tarunia gore rrdsli ve 
benseiipij'asaiiabijlmisxive biibirlerine ejitfertleri olan vieja aralaxinda deger feadama-Ldan fexk 
bwlijxtma.j'sa rjnaBardir. Bu mtBli}j.te olm rmt rfjahn kapsajTiina giren malar da, geael olarak 
oljijlebilen, isitikbiljen to msMj^t vs degerce birbiiiae j'sloa sajikbilen maJJardix. Bu rdtelikte 
Qlma3?airi malar da kiyemMir. Mesela tahji, rrjercifiaek, piriri? gibi oljiilebilen; dermr, §elik ve 
balur gibi tsitdablen malar, rmsli msXlaidir. Kesa, jnimrats. ve Hint cevEi gibi toxtmlin ferdeii 
arasiridade|erldegi9ti)recek61?ijde farkll&bulm-triiajip s&3?i]abaen mallar da rriislMir. Hayvari, 
gijnm e^yasi ve arasi gibi malax ise ki>-emidir. 

Kiycaetii evrak ise, t&xmil ettiii haljla bakihisa rrxisliya^iridir. Qtokii, teaisii ettigi pey 
daha2i:^e paiadir. Paia. ise mislMir. Ziia, aj^m cms paiaiun feendi fertteii axasmda defer farJa 
balimmaditindaa otiira, biri digeriain j^rirae ktdlaxakbilir. Mesek, btitun birdikler ayrodir. 
Bijgmam, ticaii senetJer de paii.31 temsii eden k^fitJaidir. Nitekim bir mil3'oidiJik gek, diger 
btitiin r/iil^nluk ?ek!erle ayra degeii ^ir. Ajiica, riiisM malm ortemli dseBikkiinden biri olan 
simnKtte sabit olrmk ye simmetJieM birinin di|eri ite takas edihnesi hosmhn da kijiioetii e^iakta 
cerej^an etmektedir. Qlmkii, kiycoatli eviak genel oiarak bonjlan temsfl etr/iektedir. 

Bima Jiai^m, basi kij^medi e^mk misl de.p, laj^erm bir maMir, dij^nler olaxopvji. 
NiBkJm, miiasir Islam bilt:irdexiriden Ebu 2ehm, Abdim-ahman Hasan ve HaUif gibi satlar. 



154, Ifesk«tt-aa Aiiim, Vmt. 

155. Ht'/evi, Sa?«:al:xi"t-Ta3ibiii, IISi?2. 



262 

kij'KQetli ewalttain hisse ve tah'/il seiicetleiM, Hcbb. emtia ohmk deleriei-idinTii^terdiri^S. 

2)Borc-u2ige?iileri 

Mahij'etii-ifi gore bor?, iM kisma ejakmlmdu: 

a)N8Mil3org 

NsMi'boj^, vadelisati^, icsxe. ve odijiu; gibi bir jC'Ea kipirdxi sifiiiTietirtde 3'er aJaxi ve pai-s. 
cirisMenolm borgtux. Mesela: A, B 'y^ bir tt3ri piiixtci bii &y vade Ute bir rfiilj^Dim samiip otosa 
bmada bir niiljoxi TL. , B 'rdri suTimetuade sabit otoj^ naJdt bir borg olwx. 

b) Ayr 11 borg 

Ayiiibong, vadelisatj^, icaxe ve odwxu; gibi bir j'olla ki^irija 2iiTiiTietinjile j^er alaxi -m -dym 
e^yo. mtsiMj&Xi ohXi borgtux. Mesela: A, B'^je bii axaba5?i ijjg ay vadeli olaraJi on ton demJie 
satarsa, bisrsda on ton dexiur, B 'ran sinnnetinde b^liman bir bong olox. Anm para degii^ epy&. 
ciXisMen nmsli bir aya ote. 

3) Kabsdan once borglaxda tasamjf 

KrpoetlievraJari i^leiylgM agiMaj^n hw^ Kadai omiM bir kona da, boiglarda tasarnif 
etjTie komisBdw. Qiinka, KiyrjiatJi ewaM'i konus-o. borgtur. Mesela ciro ile senedi terrJik, tjerhia 
ve talisfl etmielL vq-^. senedi KndicfnaX bu senetjeiia tenisil etti|i borglarda bir tsimn tssamrfta 
butonrnalten ba^lsa bir gey de|iliir. Bu oaer/ili konuyu detsyk olarak incelemeye gaii^ai^alE. 

a) Bongta tssaxrof gegitteri 

Borgia. 5'apilabitecek tasarrullax de|i|!ik olabiliigi gibi, borcuxi nakit veya aj/n olniasma ^^e 
iBsli]irjirdenoriceMv'e3i^sora-8MdmT3mm-i;agdre de faraibir Mklto ifade eder. Dolajisiyla, 'bxk 
IwjSTKlsn dikkate alarak poyla bir de|erlaridirine yapabiliris: 

Nitgldxn Mevft%% Haskefi, Ibn Abidin ve Ibn KMams gibi tslmv 1-Majkgulm borcu 
semen, mtJseriniDan ve ildsirdri di^mda kalan iiijijocicu bir borg otaiak iisejce iige aymnek suiretiyle 
Imtanlixiii poyle belinmi^Ifexdir^^^: 

1- Selam akdiyla olo^an borg, mlisernrjien {&ym rriai) dir. Paimmi pepin ve satjlacak malm 
ayn oldugn, vadeli bir bi3r5toi. Seleni aMixon konusu olaxi vadel ayM imMi, kabsdaa ev^/el 
satma ve istibdali(de|ij!i3frii) kesinlikle cais goiiUr/ieskenhav'atosilHJSflsm-ida, csisdir, diyenlerin 
yajomdacais degildix dij^enter de otara^tox. Ogtixic-ui bir goxiij olarali da^ selem aJidirdn koroiisii 



156. Karfivi, 1?527. 

157. mvivt, Karoatut-TaJam, ISf 172-174; Haskefi-Ba MiSm, 152-153; i»a Knisme, M239-2'10. 



2§3 
gM"i aja'ti mal userine Mrdle edileMeceli sitca}: -aym. msM bs^i&asma fmmh edileaiej^cegi ileil 

2- Sao? aMij^le olujiaii bo»;^ semeMir. Seriien; mm3?^ri bir -dy^i (liasiri'smiinette degJl) 
ise ister ayau istsxse iiaJidi olsmi buximi Jtabsdaxi ewel, bor^luya veya ba^kssjim satalniasi., 
deli^tiillrjiesi, ''mM, Mbe ■!/« relmeda-jiesigiMtendismde j^apilaj^aJs. Jier turlti tasanui Haiieil ve. 
^tsfiiekoHerirBleMgu^lugoru^e gore caisdir^^'^. 

Mesela, A, B'dexi pe^la olaraJi, bir tiilgisa^/ar kax^iliguida belli bir an satm abii^ olsim. 
Hartefi ve ^afii ekoUeilxdeM gtl^lii gorii^e gore A, ayra pe^in senien duxunamida olaxi ati tasliiTi 
•alamdari teKrar satici5'a (B 'ye) sosgeliiTii bir meH liar|iil]|mda satabiMi|i gibi b8;*a bir riiii^-teilje 
da, borcua mii^terisi borcu, lioictm saticisi da bedeiird riiecJista Ka.b2etiTiek ^aruyla, satabilir. 
Yaiii, B vejra. C'rda ati, A'rori da irie|:i aMt nieclisiade tesaii atessi ^artiyk cajzdir. 

^iTicak, ^afii ekolimde 9cy]iayi\ derdleri Rafii ve Nevevi'>'8 gore, -selerji ve sail bedeli 
digmda- kabs ebnedende Yi&i tmlli bor?-m yapilan sati? ve diler tajaraiilar saMitiri^'^. Haribeli 
ekolu ve diger rjiealieplerin b«ei igtiiiatiamm gore, senien muay^^n ayn olimca, aiebia 
liutoTitiuride olup tesliJiii mto&im oMadigi igixi, kabsdari once iie borgMya r^ de ba^^KasEia 
satito^si caizdirl^l. 

Biiria kar^ilik satig akdixide jw alaii seaieri, EiJiwistte bir dejii (?adel akcak) ise bii deyxi, 
ys. para, bu|day ve liiuiciia gibi ribevi mal cinsiiiden '^^eya para ve ribevi otoayan e^ya cinsiriden 
bir bore- olabilir. Bxl liusiisii de|erleridirert Nevevl, poyie der^^^; 

Biiaa gore e|er sinimetteM semen, pam, bt\|:day ve hmum gibi ribevi bir nial ise, gafii 
etolmideM gii^lii bir igtilMa gore, Mbsdan once bimun bor^luja veya borgliidaa ba?.Kasiria; 
Hanefi ekolime gore de, beiirl ^ardar dahilinde, yalros boipluya sattoiasi, Mvale editoMssi, 
baliplariBoasi ve birgieyJe deli^itiiiliTiesicais gorOlinektedir. Yard saticiran, oimu teslirn atoMan 
bor?lu(mupteri) ite ba^kabir aial kar9ilig:irida takas etaiesi ittifaken, boijludan ba^ljssi ile tsatos 
ebnesi de ^ai'ii eKoltoe gore caizdir. 

Ancak, de|i^mesi istsnen aijrjnietteki ser/isn, de|i^ece|i bedel ite birlikte xlba iUetM 
ta^ijanmaHardaaise deli^iniiplemi, sarf aMininMMbiQtenrK €bidir. Mesela, sinunetteM bor?. 



158. Hevi6vx,S6,V2Mu"t-T&li3>m, 1I1?1?2; 

159. Bak., Hs'ft-vt, d-Meeaw, I52273-S75; Ebskstl-Bs. iiii&t, 152-153. 

160. Hevsavi, et-Macmu, TEi274; Haskefi-tba AiiJm, 153. 
i&l. lba.Kud£ia«, IV7243.. 

i&2. Hev%vi, Ia.v2aitu't-Ta3ii.m, mi7Z-174; el-m«cmu, E2274-275. 



2M 

p.:aiL olup hs0M bir pam ile degJ^ecek ise sail aMiim Mtoriii gerelince ve3?a.2iim:aetteM seiaeii, 
b\i|day olup arpa ile de|i^ecek ise, ribevi aMinm MiJoiiiiu mwibince semerdn degijeceli 
bedelin, deli? jiia nieclisMe teslbii ateoiiasi gereldr. 

Ribevi semerim, ribevi bir mad ile deli^mesini ^65% bir niisal ile agiMa^/adum: 

A, bllgisayamu B ':!« elliiiiiil5?ori TL.3?e alu Ay Td&eH ohmk sattii? olsm-i. Sliiresi gebioederi 
A, B'dea 'fej'a O'den B'nin aiirjiyjetirideld 8lIiiTiil3?on TL. ksi^jlilmda ikibin Mark satin aiimk 
isteise bajka bir deyi^le, eiliaiiljan TL. alacaimn Maxka ijevinriek ismrse, caJ2 oliir mu? 

YeysL A, B'3« be^ ton btildaji ft; aj rade ile dort ton rnercijneie sminp olsa, siiresi 
doljiiiiadaii A.. B'rdri2ij'4mietindeMi}d ion rjierciinek alacalira %;. ton ru^Mit kar?ili|:mda tela-ar B 
vtyri C'y& satabilir mi? 

ei-Ce'rap: §11 iig ^artla vadeM aJacai:mi deliptiiebiUr : 

1 ) B edelia defi^ini ST^clisiruie pe^in oiarak teslini atonossi, 

2) Ddlijtmin her ila isiafm riEasij'la olroBsi, 

3) Boi^tejasatJifiak, borglitite dei:i^tirmjektir.(H8nefilere gore) 

Qunkii, degi^iQie koau olan Jier M nial da ilbe?i maidir. Biiirici niisaJda degi^iam bir 
teiiafiMa Tlrk Limsi, diger ferafmda Mark obnak ijsene rebevi cinsten iki farkJi paxa 
bulmuiMiktadir. Paiarim para ile deii^im t^lerme "sail" demr^^^^ ^M dMMe bm Mark di|ei1 
Rijial gibi iki cins pararaa birbiriyle degipmesi isterdrken, btmmi pe^in otoiasi rt- delijlm 
rfjeclisiode teslim edibnesi gartor. Binnci misalde oldntii gibi. IMnci nii3;aMe ise delijiiiTdn bir 
isMirwia K^iciifnek, di|er tsaMinda nohut gibi rebevi cinsten iki yiy&:-ek. maddesi 
bidtnoiMkBdir. Ta'airim ta'ani fle defi^imi de pegin otoiasi ve nieclste teslirn alaniiasi ^artiyk 
caisdir. Her iki misalde defi^en mallardan bici siiTirjiet© hasn-dir, diferi deype^in oiamk teslimi 
aJmnsa, her ikisi de mecliste aievciit to JiaEir olrnu? otar. Bn ?.art ise bMm rebevi inalarm 
birbiiij'le de|^niesinde geijerlidir. 

§u RaMe alacakli, Jier iki rnisalde oMugu gibi, '/adeM alacalmi teiidisiyle degi^tirisiek 
isigdi|i (matei) bedelini deli^iin meclisinde pe^in teslini alarals. borglunmi da naasij'ia, kendisine 
vejd. bir ba§ikasi»a satabilir veya de|:i|tirebilir. Yard A, iMbin Marki pepiin oiarak to de|i#im 
rneciisiade teslini atoak ^afQ.3?k B'rdn sunn^jetiadeki eUiniiljran TL. alac&|i ile deti^ticebilSr. 
Kesa, vadeli alacati dort ton merciniek olan bir ki^ii de, ayni ^artlarla doit ton niercirMli, iiyg ton 



163. Haskefi, (Iha AiiJia ik liMm] Vmi. 



265 

noInMa sat9.bilir. 

AiiC&k., degp-jiBsiisteriieasto-iJTietteldseriien, de|i^ece|i bedel lie tirmdB rita iOeti te^^i^aii. 
r/jsjlaidari ise, de|i^ijii iglenii, mxi sMiim Mkmrx^miB iSbi otox. Me-sek, stoiiTjgtteki hoxg, psxa 
oli\p hd$ks. tfir paia ite deiijecek ';5e]m sBTjiiietteM semen bntdaj^ oli3.p aijia lie deiijecek ise, 
saai" aMJxtiri htutonii geregiriice seriieriixt degi^eceli bedelixi, de|]|iiiTi meclismde testoi aMuTjMSsi 
preldr. 

Eger sinanetteM ser/isri bilgisajisx, deve 're giykn e§yQ3i gild xebe'/i obuajfaxi 6^5=©. 
cirisMen. bir box? ise ?e3% SDmiietleM bor? retie\!i oM-ulu IiaMe, kendisijle deiigece|i iTiial 
rebevide|ilse kabsdaiionce boximiborglu.^'e.satiiriidsi, iiavale edilixiesi, bali^teriXimsi 're bir pey 
Jsax^ilitixida taCkas edtoiiesi, Kendi garOsn if Me Haiiefi ve ^afii ekoHsilxideM gliyplii goria^e gore 
cais goraldti^ulMMe, boiijMaxi ba^kasjxia sdMhriBsi ise j^Jxus baai ^aiii hntoJiijidaxiria goxe 
cm goiiilmiii^tur. Buisda pm oiaai asseJi gorli^e gore, bedeliii mecliste KdMi wy&. 
belirtemTiesidir. (pDxilit, bu riiuba>iele abiirari bix taxafirda zurjfflaetteki boBj biili-muxfen, di|er 
MafiMa da ornjoola deli^ecek bedel de vadeli oimisa v-adeltoirt ^adelfe^ (deyrdxi deyrie/KsJiidii 
kali ite) del^tiiilmiesi >% da satibxissi olyx M, bu xiassexi csia de|iidix. 

Mesela, A, atmi B'jse bEgisajw }L8xgili|irida vMeli olarak satmi^ olsim. A, B'nia 
smmietixideJd bi^isajisn tBslBia aJiXaadaxi tekxax B vsys. C'ye Bayas E^jja kai9ili|i sambilix. 
Kesa, axulaxi inissMe, elttTiiiyon k8igi!i|mda, bilgisaj'sura ^/adel olea-ak B'yts sataii A, daha 
■soxm. B'mi sixjfariiatlxideki ellirjiil5=ori M-^iligixida B v^>-a O'den. Bajsas E^ya satixi aJabilix. 
Axicak, A'rim aJacagi kar^ililmda IseMlsixts venlecek Beyaa Ep3?arim, akit meclisMe tesbit ve. 
t&ym. editaiesi gerekir. 

3- Semen ve nraserjimeridigE-idakaJaxiborgfljir. Ba|i}»8.birdej#fe, selenive satsj aJidiriden 
be^ka iHiktiki bix ili^kiden kayxiakiaxiaii boxigtox. Mesela, kexs, itM, gasp ve ruksJh. skdi gibi 
sebepleiPden dokyi siiojjiette sabit olari borglar bu graptsandir. Bm-dax m mlisernrjieri rie de 
semen cinsiMen borglaxdir. ^u haiie selern ve smp sebeplemiden ba^ka, liukTiki ili^kilexden 
doteyi simmettg s&bit oteii blitan borglarda lier imlu uss&iM cafedir. Ba^ka bir ifade ite, bn. tfir 
boigJaim bor^taya satixxn, b^i^Jaxxiasi, havslesi, xehxd va icaxesi ittifaken caMfiri^"^. 

HiSteisa, boiglaian tasairufix koroismTda IraJojki ekoHer aissiruia r^rede ise ittif ek! blr kaide 



164. askisfi, {Be Mito ik IklMi) ¥/152-153; H«ve\% Ea'ssdiu't-TalibiB, IIIfl?3-l?4; el-Iv&cmu, n22?4- 
275. 



286 

po2is>'Oftunda!. olari ^oj'lfi bir esas prerisip v-axixc: 

"Teslim atomsdsii helak ohmsi, sMia feshM gerektiiecek her ^e^it atejcsl:m (ivas) 
kabsdaii once tasamif etj-jiek cai2 dellMir. Bmia kargm, teslim aOmmadan ijeMls: oJbTiasi, aMin 
feshM geiektimie>Tecek her ^e^it stocsJitd. da kabsdan once tassir-tf etmek de C8jsdir"l^'5 . 

Islam itukuk^ulaimm gofu, borglarla ilgili pek 90k problerjai bu iLaide^^e gore ^osriie].:© 
galijmi^lsr. Mesek, semen hefokoiwisa, akit miinfesih snyihmz. Kesa suTimetteM ksis, mehir, 
itlaf tsseriimati^'e dijetin sum bedeli de Mbsdaa once helak olsa, bir ?e>' dd|i^me2. BolBjisiyli 
bimlaxda kabsdan once her tijrlli. tssaxruf csMir. Satoxi konnsu. olari msl (mebia), icaxenin iicisti 
ve alaca|m sxiBi bedeli pejiin ve belli bir rrxai olup kabsdari once helak olursa, alcit ge?ersi2 
sajihr. Dolajisijda bwdaim pe^in ^re beM olan tMemde kabsdan once ts^amtfte hulmamk cais 
degiMif. Qtmkii, icaareiUn mm.yy&n iicreti \m boicmi mmyyen sulh bsdaU/ satim koausu olan 
iTi-1 gibidir. Dokjisijda rnmjsjien okmca.. kabsdan once satom ve difer ta^airuilm cais 
obTjasl&S'. 

Demek ki, pejin ve belli otexi rMhiin, teism, idaf tseminatmin re dij^et s-ulli bedelirm, 
hem bor^luju hem de bir ba^kasma Mbsdan once satdmasi, hibe edilmesi ve diger temMli 
tasaiTOflsimda buteraJmasi cais otox. tJiMiii, bnidann saji otasisn, ilgiJl aMin tufisajima 
sebebijigt vermes. 

Kesa, simmetteM semenin, mijia>7en ohna.3f'an kaa-sm, mihiia, idaf •fesmiimtmm ve dij-et 
suQi bedelirdn Isabsdan once satimi, hibesi ve diier tasarruf ge^iUeri, sadece borgluj^ olursa, 
ctanh»ja g5re cais olor. Qlinkii, bn tasaixuf aj^ni bir malda de|il, borpta (dej^n) 3?apilan bir 
tasairuftur. Bu da borglupi j^pihxsa ittifaiien caizdiri^?. Biiria. Mkiilu kaynaldarda "Be>'u'd- 
de3?n. E' men atejhi'd-dej'n", 3?ani borcijn boigla]?9. satmn \my& "Istibdal= borctm boi^kLj-a. 
ba^ka bir psy^ deti^i3m"mfi38le3i derdrl^'^'. 

Bijna kai^m, simmetteM semenin ve di|er alacaldaim kabsdan once borgMaxi ba^kusms. 
sabbnasi, hibe edibnesi ve di|er tasarraflarda bulm-iubnasi ise Hanefi eliolu^^^ jjg digex 
ekoUeidenbasilarana^''^' gore cais gorijimeslsen, Malikielioliifle basi ^dfn bilginieiixie gore cais 



165. MergiMai-BaHmsja, W138-13?; Hkjksfi-iia iiiMia, ¥i'i48 iiuKvMM.6, WmO. 

166. Msrfinam-Ba HiJmam.. W136-13?; Efejkefi-Ba AJjidia, Vif 148 Be Kutbme, WI240. 

16?. Ivfef»|iimd-ifea H-ms:ai, Vl'14i-W2; Ifesksti-iba Abi.iia,W 152-153; ihvivi, RA'.'zatii't-T&Jibm, IIIi'l?3- 
l?4; 6l-Mscmu, E/274-575; Jk-a KiOsme, r/i'243. 

168. Hevsvi, el-Mmi*e^ iba Bsusit', WMQ6A(i'S. 

169. Hsskefi-Bn 4y;.idis.,¥/ 152-153. 



26? 

goroliTi^tor^^i. Bmia da "Bej^'d-de^m M' gaya amx akyM'd-deya" ydid, borcuii borgtoiexi 
bs^lsasnmsatQ-nir/jeselesiderdr. Bu nifiseMe bu gora^ti tercili eden §slii ImJiuJiguJsii aiiasiruia 
Rafii Te SiibkS gibi hvyiik hvkvhpMx da '/sMir. Bu. bDrnida "Blabsdan once bor^luj^a satum cejs 
oteE Jier borcmi, ba^tesirua satum da ©sisdir" geMtoie s^apilaa laims, iHM hii kaile ohm}i 
geli^tiii]rj"ji9tirl^2_ ArtcdJ-i, borglMaxi ba^kesaia ^^.piJaxi satuTi s'-e beriseri xassxruilsxi cais 
goxeiiterdeia basiJan; bor^limim borcu iJa'ax etsnBsi, ddexiie gijcuxia ssMp otoiaji ve borcim da 
hulyl etnoi^ otaiasi gibi gok mstoJl toswstexi p&jX bDjaxken bssilsxi da bor^ mij^teiisirdxi borcv.; 
borg satcismin da bedelird mubadele rxiieclisiride tesIiiTi sjrrMdimi jaxt fon^mwisidir^^"^. Axicafe., 
biitoaekoUexe gore, bu aitelikiieki boicm-i bonjMaa-i ba^kasma yoaelik xn;- ja^it ter/ilik jjoIu, bu 
otoisus Miktoderiistisriaediierekcaja goralmij^tlix. Bnxdar v^Imlet, havale ve v&siyex jjoluyla 
boiicu bo]^ladan ba^kasnm tea-dik etfiia yoHandir^^"^. ?^6j/]a ki; Alacskli, bor^luxiDxi 
EixiMietMeki atejcagmiri kabsi i;to b^ks^iria verdiii '/ekalet ile vekil, borcu once mweMdli 
adina daM soma da kendi adixta ka.bsederek tamaElik eder. Kesa alscQJsJi, bd^kasn-a 
botgliKTm-ori sinirnetirideki alacati liseiios Mvale eimek sm-etiyle teMara :alac-3iira terj-JilL 
edebilir. Ayia nmwal iEene alacakli, ba^kasmm zmmtBtmieii alsjcalmi, biiixia T&siyex ederek 
oxiateiriJikedebilii. 

Ajiica, paia cixeinden iki ajxi siiTiiTiette b-uim-taxi M taxkli paxa borcm-iuxi bixblriyle 
deliptiiilixjesi Bamfi ^m MaliM ekoEeiine gore C8i2 goiiiMlittt^'^^ haMe bssi gaffi ve Hdnbeli 
hykulajulara gore de cm %b-mkmrai$t£^'^^. Cm. gorenJere goxe, hBZix wmrm, Mzu ayxi 
gibidir. Nitsljim. Neverf, "Zixmxieler ajiSxu'ayrd v^xlaklsx hulaTimidedix" dij* bmui blr knxsl 
oteirakriaklebia^tixi^?. Qwikij., vadeli 8Ji?-veii|!te sinwiStteki seiiiexi ile bix ^ej'i sami Bh'&dk da, 
seiera akdiride oldygu gibi pegixi bedel kaxgilitmda stiXiiiiietteM xaljsserrjerd. satraalL da caisdix. 



1?0. N«vev£, d-I-jfiitbg, Qa Hkeer, OT408-409; S3.->.'2sJtu'i:-TsJa>ia, ia'l?3; sl-lvfeemi Di'275; tba Kvisms, 
M243. 

171. Bltsilik, el-MiJjfeweiw:, r/i'221-222; NsV6\% tbs. Baser, M408-409; S&'/satu't-TsOttia, IIL'173; tl-Mwmu, 
WJ25. 

172. Hftvevi, el-Msemu, Ili'2?2. 

173. H«¥«vi el-t-feemu, E2275. 

174. But Aiiim, Eeiiul-MijkM-, Vi'i52-i53. 

175. iba Eiikm«, W;i86. 

176. Ba KuSam*, IVlf 186. 

177. HevevS, fcl-Kfecmu,SM206;. 



Mesela; B'mn, A'rnn stiMjietiride. yx^z dlrliem W Jilacagi; A'lim da B'riiit stom^tiruie on grarA 
aitmalac^iotoim. A ve B, simmetiemideM tm iM cijos parasa birtoij'le takas etoieli isterleise, 
EW Hardfe ve MaliR'e gore cais; ?^ai'li, AtoiM ve Le3?s'e gom cai2 Qh'm.ym M£ -^ey yapriu? 
olurkr^^^. Farkli bo»; piaa-iarori M ^sJus axasinda takas j^apilr/iasim caJ2 •gonmyaxdem gore, 
isJias i^ieniirtde, ^as edileceK. borg pmmim ayra ciiisten otoiasi ^aitor. Bm-ada tm jiart 
btdmuiiadili gibi ayra saaianda deyrdxi deyne sattuxji da soskonusudur M, deyim deyne satum 
Ise cai2 de|1Mir. Fakat borglmiuri, k&Mi zimm&xkAeM dirlierri j^mie sltmi Tej-^a :aimi j^eme 
dixheaii ddeaiesinde, ittiiakeri bir beis yoktur^^'^. 

Btitto. bu ftaKfflerden a'da^ilijior M, sfiimjietteM borglanda mkas manitfu pek ^ogima gore 
cai2 oMmgu gibi M'/ale, satim., vekalet^ hibe ve vasiyet gibi rasancuflar da ciwihum gore caiadir. 

Biaaerialeyli, para ciristoden. Wmu tenisil eden kiymetli evia}j. He y&n^m. Morale, ieWi\. 
tevJai, ciro, sail' ve satoi i^leriileii, paiaja ten^ii eden siiTi^TietierdeJd bor^lania yapilan 
i^leniteriri dyfos^M. Bu i^ler/ileiixi go|i\, oselMMe Mvale i^him cais oldu|ima gore, Jaj^iietfi 
eri-akla H^M i^lesoilemi de Islasi liuliijikiit agisnuian. cm, obmasi gerekir. 

4). KabMari Once Satjlnn? Malda Tasamtf IConusix (jnebiada tasaniu) 

ICiyxaetli evxafcai JiwkuM iplem v© iplejiiimi agjJdayssB oiiemli fildii koatttordaii bir di|©ri ds 
«Kab2dan Ortce SatiliTiig Malda Tasariuf Koniisii^ dm". Qtjnkij., kiyjnetli trmMi en 5^ygm 
i?ienii ciro to devir ile senedia tsnisil ettiii alacs|:i, hakki veya hissesd^tesliija aln^aa bajikasiaa 
satiT^k veya terMn etiTiSk yalmt da tatett etinek gibi BsaiTuQardir. 

Nev8vi'imnakietti|iae gore, smhrn^ biraMlmtartilir-tartili-jjas, d]gvlm-d^M7iBZ, ta^mir- 
ta^iraKias ve 3?e3Qir-3?erime2 oMp olniad^inm gore kabadan fia^e lekrar satiloiasKida dort fikM 
gorijji vaxdir^^^: j 

a) Hig bir inaJm kabsdaii orice satilir^si cais depdir. 

Bu, basi §afii ]iuk«k?.iijar ile Irfjarn Mii&sx/iiiied'in i^titoiidir. Bu. ijtih&ia gore, ister 
td^nm* olsim fcter oinasin, satilmi? lierhangi bir mal Kabsdan once, saticEm'i isnijiie de olsa 
jiyj^teri taarafmdaa ne sabciya ae de bir ba|ikasma, bedeli odeasin veya dderunesin, tekrar 
saolabilir. Malm MM^ otoasi IraJJXide de saimi sattciya ait okir^^^. . 



178. i]biiK\<y!am«, M186. 

i79.BaEwi*m«i,ri,n'18?. 

1§0. Nevsvi, el-Mecmu, WZ7Q-271. Awcs-M:., BaEvdame, IV/239. 

181 . Bak.: Hev«vi, E&v2»tuVTalibia, IIIi'166. 



259 

b) ICabsdan once tartdsii ve olglTden ciristen olrmyaii imMi satmm C8i2, laitilir ve Q]giMi 
cxcssttn olan ymha. satmn ise cm detildir. 

Bu, Osrjmi b. Allan, Sadi b. Miisej'j'eb, Hakem. Hamrnad b. Ebi SiileFman, Ishak.. 
E'/sai TO Ahaie-d b. Hanbel'm gorii^Miix. Bu igtihadm temel dayamli ise pv. M kaidedtf: 

Biilrici kajde: "TarQlabilir, olijtilebiiir veya. sayilabilji cinsten otoia^/aii bii mal saidirsa, 
teabsedlbnedea once, aJiitle mtigteilrdri miiBdj^tirte intikai eder, dokj'isijda da baj-ka^ma 
saniabilir. TeM obioasi dimununda saxai, saticijsa de|;il, m%?tei1:j« aii oliir. 

Ikinci kaide: "Tsitilabilen, oigidebilen vey&. saj^abilen ciristen cdan bir mal satilnsa, 
kab2olmwiadarimii|itidm"dn miiil}d3?etirie intikai etmea, dolaj^yda ba^kasnia da satibjiiusa. Teief 
oiniasi haliade de aaian, ilk saMbi oLiffi saticij'a ait oktr^^^ 

c) Kabsdan once ta^nunaa rnsM satilniasi cm, tj^nian malm satdinasi ise cai2 degildir. 
Bu i^itiJiat Ebu Hmife ve Ebu. Yusuf' a attir. Bmia gom 6¥ ve Mia gibi m^iiams mal 

di^mda her ^e^dn, kabsedibrieden once satibBasi cais obTiadigi gibi -tebf oldu|:ii talidirde de 

tmmi saticrya attir. Ta^nuaaa mal ise belak oIjtj©. endi^esi olniajiii:i i>;in, ksbsedib-jieden 

satilabiMr^^"^. 

Bu U9 igtihadm ternel gerekgeleriim, ^tx hadisler oldn^u ifade edibriektedir: 

AJimed b. Hanbel, IbnHabban ve BeyJiaki'nin Hakim b. Hisain'dan naldettikleme gore 

Hakim, Hs. Muhammed'e, 

- Ya ResCtliiliah! Ben, pek gok gekilde -dh^-wd^ yapij^nmi. Bnrdaidan hangisi bana. 
Mai, hangisitoxamdir? diye sordimi. ResijditDaJidabana, 

- Ey jelenim! Kabsetmedigin bir lieyi satma" dije bit3?urdiilS'^. 

Ajnca Butori ve MlisUm'in Ibn Abba^'dan nakiettikteii bir Mdis de pxpim: 
"Ibn Abbas, ResCtllilMi'm, "Ta'aiimi Mbseditoieden satilmasn-a neto^ettigini" naldettilLten 
sora-a, Mx -^eym. main Mtominde olabUecegird soj'Jedi" ^^5 . 

Ebu Da-rad'tm Ze3?d b. Sabit'ten nakiemli bir d^er Mdis de gMur; 

"Reswlidlah, tsb^irler larafmdan satm atomi^! emtiaa-aa, saim alindilx j^erden. keridi 



182. Aynsa., bak. Una Kudaacj M235-240. 

183. AYnsAh^., InferpBaai-Ba Hiimaa, VL'135-MO; Hasksfx-iba AiiJm, V/ 147-153. 
i§4. ma. Hkoil^^I^ ^l-MusMd, 111402. 

185. Biikiri., Buy*, 55; Miislim., Buyu, 30; Eiu Di^njii, Buyiii, 65; HssSi, Bwyu, 55; Dstimi, Buyil, 25; 
MSvatta, Bv.y% 41; BaHaaid, SS56. 



270 

toaakJaiTM ^mGoajidn. satiliaasira nehj'etii "i^^' 

Kesa, BuJ-M'iiiit Ito Orrier'den nsliJettiliiie gore, Ibn Omei, "ResMiIljJi (say) 
sarftsjomda halk arssmjia >i}.!ecek maddelemm aiip-TOri^iim arap-pasan geWiride oMijgwaw. 
goiduni. Bmim tiisere RestafflsJi, tojlaii satai sldigi jd3?e.ce|m atotditi j^rdexi evhrn iatiksl 
edilrjasden satjliioasttu yasakMi" deniektedirl'^'?. 

Ordamidiier bir InjQ-inJd gereli^esi de pvAm: Mttjtemm MbsetiTjediti to rml imemuleU 
rmMy&xliBkkxh&xm karar Mniariii^tir. NitekiiTi, teslim alirtrfism^ bir rnsJia }»r an halak otoia 
i3iti]iTia3i ^fsocdif. Katseditoieriiisi bir rjialm toM. otoasi ise alidia irifisaJma gerektaii. QiMai, 
aMia bir terfiel iffisiini ortMsn kaUarii^tir. Bu dimaa isa, aliaiuim gibi gereksis bir sonujcu 
doguror. 

d) Kabadaa once, jsijiiJebilir oh-mym. bir imM sao^i cais, jajatebflir bir nialm sat^i ise 
caJs deliMir. 

Bui^tih&t, Ir/jaiii MaJik ve Ebu SevT'iriijtitoiidir. Bmmgoiie jaj^cek ve i^ecek cmsirdea 
olrMjaatelicoiigibJr msilmkabsdanem^l satijinssnida bir beis jjoktox. Yl3?ecek ve igecek tml 
bir msilm kabadaa. once satalrAssi da, nass gere|irice cais de|iMir. 

Bu igtamtteii oaMeden Neve-rf dalia soitb. Ibrin.'l-Ml3itslr'm bu iQtDiatlaxia iigili 
degerJendixmesM JieMi tss'-ribiyle poyle r^klatmektedir:; 

Bu gorij^teiixi en assahi bu son goiu^tur. Qm"i}pi, kabsedibTiederi rn'mrmi s's^aklaxuiigi 
riassla sabittir. NitekiDi, Malik ye hemilkirieii, bu gorti^laiini isbat emmk sadedinde, Buhari ve 
Mlislim'to Ibri Omer'den irm^t euilLteii "Resuliiiilali ism) "Kto bir ta'aim satm stosa onu 
Jsabsetr/iederisatmasm" inealiadeM hadisla istidlaletmi^lerdir. 

Yaui, kabseditoeden sataioaei risssla jsasaktenan mal, jzlssacek cirisiaden oMi nialdir. 
Dolajisr^k te'am dj^mda difer aiaJlann kabsdan oince satdmasinda bir beis 3?oktar. . 

BuJiDaBaa esasea beptoci bir i^tihat daha ^aoolir M, §afii' ekoltodea Osrmii ei-Betti'rdii 
goru^Miir. Iba Kudarae'rdn nakletti|i bu jjtihada gore, her ^ey, isiex jdj^ecek oJsun isterse 
ba^ka jOieBkul vs^ ga3rf-i merdiul bir rml olsua, kabsdari 8V^?ei satilabilir. Aiscak bu gorii^, tbn 
Abdu'1-Berr gibi aadsr tarafmdaa., siinnetB tars du?t«|u ijia, bmia ilgifi badisia kerdisiaa 
uiajmsm^ olabitecetigerekpe olarak gostgiUabiHr derdteiBk, giddetie reddediJbwtir ^^^ 

186. Eiu D&vui, Bup, 85. 

187. BuLaii, Bmyu, 56. 

188. Ba KtJtoi.*, IW239. 



Alt X 

Ca'feiiekoKi, bukoswsta, yjjkandasxaJaxigoriJpler dolMtosimda gorij^ler lleil syr/aektB 
ise de dsto. sij'ade MsJM ijtOiadi ^lisgisMe goriit^ter bej^^sji eWjelLtedir. Niteldm, etol i?Me bu 
^sasetm sJsxoai her pej'i kapsa5iac8i. ^ekMe gerd^ tutari goru^lem ymmxc^ hn yaisa|i kSxli sati^a 
taJ-jsis edengorO^Ier, t8itas.l3ilir '/ej'a olgiiiebffii maJM* Mmie gerd^leteri gorii^Ier '\f^e3,% M irndK 
slamsadece 543?ecek cirtsiadaxt olaa maddelere de ^xsis edip dexeitaa gorO^ler de v'sidir. Ham 
bTi son gow$ daha agirlikMir. Kesa, M yasagm iWalM meMtfisajmiMm yaroxida Mrmi 
g6»enler ve cais olffiadigiiu ifade ederder de vexdjx^^^ . 

ZaJmi e}j0liJGft1iiri oneiiili IsuTJeiinjien olsxi Ibrt Hasm, faxMi tir goiij^ oxta^m ymysiok 
miitalaasEU ^oyle siMmTjiektedix: Bufday d^^ixuia sattQ-ii JieM otexi hexJiaxigi bix ^ej'i satuia 
j^lnylaaJajabixkto-iserdxi, 0Eiili3.bsetoederisatjrjia3iIie.laIdet3Mix. Bmm kaicgililL, o geji r/iixas, 
Mbe, odmiig vs. gibi satHMaxi ha^M bix j^oUa. elde edeise kabsdaa oxiee o peyi satniesnuia jq. da 
batJjIarmsa-iida bix beis yokwi. Bi^dajixi, haiigi jqHs. eM^ ediUise edilsin, kabsdaxi ©^.Tel 
satiiiTiSsi cais goxiJMedigi bslde, baliplaxomasi, tesaidisk ediliXiesi, ic^xe iiicxeti %''ejd. odmij 
olaxakventoiesiise C8i2 gorlUmiigtax^^o. 

Pti Mie 3?akanda jiex eJaxT. ¥65% bemex olaxi hadisleri ^'ormnJaj'an mijjjtehidtendexi basitexi, 
jiadisig gecexi "jiey" gibi gexiellgi ifade edexi keJiiTjeler iie 2bri Abbas'ixi 3?orummm da3!axiaxak, 
5?i3secek msddetexi ile kiyastemek sm^eti^de hijbix gejiixi kabsdaa once s&Xiknaydm^i lakmrnm 
iraraogtexdir. 

BasiHaxi da saMi hadiste jbx aJaxi ^asak Milmximii, sadece hadiste ge^exi ">i55ecek" 
maddesiM ixiliisax ederek diger maddeterixi Kabsdaxi oxu^e satitoiasmi cai2 gormligtijx. Di|ex 
besilan da 3?6sak enixini tavsijje ve ixgat rMhij'etixide de|exlexidixei"ek hex pejnn ks.b2ddxi 6xo3e 
satihMsiia cais Jsabiil etmjglexdir. / 

Kesa, ytiMndB. taxQ^ifexi j^asak htitom, sadece "smm." eksexd etrafixida taxxi^jlaa bix hosvs 
degiMir. Aymmni^rM, Mbsdarionce totignia toxiusuolmir/iSlaxixiMbe, tesaddnk, ij^sxe iicxeti, 
xeMn ve ikxas gibi tasenrafiaixda da cei^yexi ebxiektedix. NitekiJia, Ebu Hexdfe, Ehv. Yxjswf ve 
gafiitemiCOTjiliuiradadaWl Idaid mQjjieMtlex, Mbe, lasaddid-L, icare ticieti, xehixi, ikrse, tevlij^e, 
iprek V6 setem gibi tasdrjraflsn, ilgili hadislexde y&i sMi satrai yds^utxn kapsaxm ijixaie 
delerlexidiiifliea, Iioam Minhsiiir/jied vq Hafii gibi raiJygiBMtler de ilgili hadisde gegen "kabsdaa 

189. d-l*I«2aikJkul4Ji31i, m285. 
l%.mihzM,Vm4?2'48l. 



•>'?'> 



orice satQiasm" cimlesi gerelirice j^asali, satmia 02gii olarak delerlerdjierek., di|er tasarruflaim 
Ijorgluj^a da te^lsasma da jsisjibnssm csis goriTi%ileniir. 

Bm-ada bisim Jjarisatiniis de Itnui'l-Mm-isir'in teicih etti|i MalM igtOiMi 
do|rult!jtsmidad]r. QmMk, ytm-dk MdaruisM nassai lsjesmlii|irie lisi^m dler r/iMdeterdeM 
Jiadislfiila sihhat dm-uiTilaimxa tsati^jir/jfisx ve doIaj!asi3?Ia ta'sjoi di^jMa diger rrjaUaxm tobsdari. 
once satj^i koExis-oMa totoM etoUeBie Ui}ih gorii^leiia olms^i bisim teiisaiiiiiizi 
destgJLlerjiektedir. Aricak, teslim alumMari satJtoii^ malm'hielaJas62 iainiBu olyxsa aidi ge^ersis 
sajilir, heMi oM maJm saran saticija ait olup m.ij^terij'e sernem, oderoni? ise geri Me edijir. 
Yard satim konusu olan maliri heM dha& flitimaJi problem obifiaa . 

Ayoca, bijgijidiuticaiietslemiiuie teleionla sMt j^aprjoak ve teslirn almmadsn satnxJan icia 
etaiek bu3?Qk bir iMjia? haline getoii^tir. Mesela, Kaysen'de toptanciIiJL j^apari esnaftari biii, 
Bxiisa'daM bir fabiilsMaii tetefoida pasarli|mi j'apajraJi aldj|i }!;»Jite ve mtelMeri belli bir rrjali, 
hjeafls teslim atoiadajo. buradala bjr peraiisadeciye veya bir ba^Jjasina satabilix. Bti dunuMa 
hi^bir problem de giiu^aaz. Aricak sraal, iJdiici mij^termm eliDs gegmesse, elbette r/iWteri biirtdan 
soranilu oljiMS. 

BiDSjen&lejh, byfliBlrii ticari IsydX cardan dMiaie aMei;a}L me'.'^iit lil^ilL igtOiatisidart 
toptoi masialiatn-ia daM uj'guri btf ^tiMdi terciJi etoek, ratoTjuet olsiak rdtebrie-xi ijtDiadi 
UitiMm da geiefidir. 

Krpaetli erralan i^lsyi|iird oseMde aval v&n-m ve ciiaatsdanri Karidi araknrida m 
>iertditeii5«'le bamJl wjfa. te^ifleci arasmdsM sorumluloii ve r«cii haMn gibi ri^seleleiim agiJUaj^ari 
fikhikoriBlardaa bin de kelalet konusudur. Islam hukukuroiri 3?erlie^ik kmumlarmdaxi bid olaa 
saman (odeme soramMTj^Tmu IJsttenme) vsy^ keMet koxomu, ^sMtlik va rehin vermak gibi 
wsaik-i?er'i3?3?ed8aoiup, ali^-i?ei3$, selem ve kars gibi rayamfiierde cereyanetrrifiktediC; 

Kefalethukoku, biitimbonglark %isi bidimdulTi gibi boiglan ■temstt eden }a>Tcrj«tji eviaJi 
ile da jjakm flgisi vardir. 9tijf«kii, polagelerde veriieri aval, maM3?et itibarijie bir kefalet oldugu 
gibi ke^Meci de deM, ciiaatalsim birbiriiw rsys. hsmSs kai^i sonnnlul«kMn \^ pjcu haMan da 
kefalet hiakokimtm temel koniiiarmdaMirlar. Dola^^iyla kefalet komismiu Islara HulLiiku 
eygisiadaii isajhi etjjiemjs de faj'dali otocakor. 



a. KefsJetiriTaiiifiii 

Ketatet, fikM ekolter ai-asmda farJdi olarak tamn:iJaro-jii9 bir ijavxacfMir: 

HaneliteiiB gore Kefalet, "MMaJi mi«jiet<e JisJUaMa bir giixij-iieti diger bir sinwiete 
aaiiinieMektiri^i.Yani, palrm sreya niaJi taJep etaie koniisimda kefilia siiTiir^tirii, mmi 
smMoetme iftaJt etjuek, hsJi saMtilne M miirdcayat y&n olii^itunTiSJitir. Nitekim, mutlak keilJet, 
Mecelle'de de 6yi6 tairiirjiian]iTii^.t]r: 

Madde 612 - "Kef&tet, bir ^ejAi. rfiUtaOebesi haJdmida sirjiiTiete zifmn&ti zmmimntMi. 
Yam, bir kimse satmi digerto satma saimiedip ve amri hakkmda Xhmi gelen mutsiebe>l keMi 
daJii iltizaai e:!?brj^ktir" 

MsJM, gafii v^e Haabelileiie gore ise keMet; "Haklaxi llstieajTiesiMe, kefiliri airjiJQietmi 
asilirisimjTiettoe teatiiBalim-^^^. 

Yiilsaida serdMilen toTinilariian goyle bir wmm istiribat eduebiHr; 

Zaaiaa, ImmM ve zem-m derdlen kefiMi, zmmi ¥eya keffl derdlert smisexm; 
masnimilehia, niaariiurianli denilen bia^ka bimmi siimrietindeki akc;a|ira odemesiiii vby&. 
kendisiiiiri mahkerjierdri hnsunina ^ikanlQiasa-a listieraiie i^teniidir. 

Bu taimiiiar arasa-uiaJd ^oyle bir isxk vardir: Haaefi ekoliiae gore, keMet iie 3lax;:5J-sJmjri 
torcn, kefUii\2i5Mi-iietiae intikalebijes. Dolajiisr/la, alacakli Jiiefilderi sadece a!ac8|n-a istej'ebilif. 
Qunktt, bor? biMir, teaddiit eoaes. CiurJiuxa gore is&, intikal eder. Arusak, sJacakJi elbette 
elaca|mi y^mz birisirideri tsihsil edebito i^'^. 

b. Kefatetiii §er'i Dayaaali 

Kefalet, Icrjoadan once Kitap we Sm-iiiet ite sabit MlmkX bir kiuiaridur. Nitakim, Km-'ari-i 
Keim'de, "Kralm su kabira jatirdik. Onu getireris bir deve yuku. (bahpi^) var. Ben de buna 
tefiliiB, dedi(lei)"i^ . 

Kur'an-i Keiirn biirada, Yusuf (as) donemirde cereyan eden bir Jjafalet oJaymdan 
bsJjsederken MlQmmii leddemernektedir. Hatta, objektif olarak nakiebTiekle tasvip irMji 
t/ermektedir, denilebilir. Nitekim Nevevi, "el-MecrntV*'da, "AliiTileiliiriiae gore, bu ajet-i celile, 
Jicfatetin ^m cmMtm cevasn-ta dair, kesin bir mss oidugu gibi, kefalet alaroran, rdyabet ve 



191. Iihr^iMsd, Ba Httmsm, W283; Ebskefi, iba Aiiaia, ¥^281. 

192. ^-Mi, 11109; Ba Iiu?er, V<'240j B^KvjhMi, Yt?0; d-Muiakkiiul-Hml, a'355, aai£.iia, YliZm. 

193. iba Hiimna, W283. 

194. YiJis< 12^72. 



2?4 

vekaletikabiil eden Mkali alsxa oMnlniis. da deMet emektedli" dediktenl^SgQji^-g g^j^ Da'Aid, 
Tiimm ve Itm Mme'mii mltktagi "Ahyt ve. emaxiet geri Me editeceJitir; bor? odenecektir ve 
}^i"il odemekten sormxiludur" 8iasaTiiai:5sla Hadis lie kefalemi mepmiimrtd ve. kefillri 
me3i\li3?etmi bejj^sja eden diger baai Mdisleri de, naMeWiektedir^^^'. Aj^xica keiaiet kuraimi, 
sosjio-ekoriOJiTjik iJitipjgtsii dogaxi tix kmuxx^m-. Beperl bix iM5a.$m-. TeteiTUJ ^^e hasbi bix 
hajsx kiiraimidm-. Kux'axiirxiasMiaTlaxa iij^guxidiir. Etolajisiyla Ishm. mmiBii h;m de ge^exM bix 
lii&u}d kmuxxi otou^tux. 

c. KeMetinipepirleri 
Yukand&j-apikmtaxiJjiTilaxdaxidaaiilai^ild^litisexe, kefalet^ rxiali vt tiedexa dij^ebilecegmiiz 

iki ge^ittir. Mecelle'de her iki ge^iit de ?;6yle- taxisijui edihiii^tix: 
l)ICefatet-iBixai.efs 

Madde 613 - "Kefialet bixaiefs, t>ir adaiXim ?.a3isina kefE otoiaktix. " 
2)KefaJeTlM-mai 
Madde 614 - "Kefalet bfl-sTial, bix Xi:aJm Masnm kefil ohrnkM. " 

d. KefatettaUiismlan 

Haaefi ekoliixie gore, kefaletixt xiMxxdeii ikidixW^. 

1) Kefilixiicab Wfism 

2) LeMaim kabxd beyara 

CiTOiJiuxa gore, kefaletixi hep ana misuni raxdix^^^: 

a) Maznimvim-aiTli (asil borglu) 

AsiLtmig sonuxiliisu olaxi xxia2xrim-iti'ri-axdm\ xis-^i ittifalLexi^'^^, biJiiWifisi ise ajsaha gom 
paxt de|Mir. QiJmkli, oxiuxi isrd otoxadaa boxc\m\m odaxmiesi caiadix. Ikiri9i goxii^e goxe, mM 
dimuTmajgjsEidanxiiasrfitoiii'xi-axJmisaiiiixi taralmdaxi taxoxamsi gexekix^O'^- Kesa, asilixi; Mda 
xesMi etni85!8 muktMir olmasi da jaxtta-SOl 



195. Nsvs'w.fii-Mwmii, JaW3-4. 

196. ifevi6vi.6l-Mei«mu, Siyi'6-7. 

197. Haskfeft iba Aiiaia, V?283. 

198. mwK% lawMu't-TaliiiDi, m'4?3;d-Al.i, ffil09-110j tbaEviam*, Yill v4; d-MuMik^ul-Hiffi, ffi355, 
iimHazm, W396¥l 

199. BaEt«4aime, Vi71; N«V6\% S&vsatu'Maliim, nii'473; el-Mi.(M±j&:u'l-HaI, n'356. 

200. Hevevx, Kavzatu't-TalibiB., Iffi4?3. 

201. KasMd, W6. 



b> Maam&ft'im-leh (slacaldi) 

Mfisratotl'ii-leU, Hefalet isDmisurda lias}! saMDi olaii }d?Mii (Mecelie m. 619). Ass:a3i 
gorij^e gojre aiysemBM'n-ieMa bffiroiiesi ^sijwr, Miatmasi ?8Xt d.e|iiiir202 Aiu^sJt, Ebw. Hsa-iife 
ve Miilisxin-jied'e gore tse ieMSim iisiasi \fe iLaDtJltii '/ej^a en as, fefaJet meclisirde Yiizn 
builmwiiasi ^srttir.^OS 

c) Zamiri kiji (keffl) 

Kefil, Mecelle'de goyle i»xiimlairinii|tir: 

Madde 618 - "Kefil, kertdisimnJtetM8]tem\2imrj:«t2iia z-axmrMen >md, aJiaim miiteaMiM 
oM«|y. ?e;i« IseMi dsM rjiutedJiMi olan kiiiosedir M, ol ahara asil ve rjieMullVa-sxiJi derdJix. " 
Tani Ijefll, bajlsasnurt taaMitit etogi geji tasMiit eden Imrjsedlr. 
iCefilift ise, bMm etosllexe gore eMj^etJi ve liur olixissi veya eixdi oto&si p6Xttix2CN. 

d) Kefalet tonmsn. (hak) 

Kefalet jbormsn., asiliii stouiietixide satdt, saMi, bilixien ve tesliixi edflebiiexi rdwlila^ bir 
lia}L, elJide bulimaxibir aim vejja itean rjiwilom bir jialiistirSOS. bu dseMLte otoajmi bii pej^ 
kef a otoalL pak 50k liuk-oM etoUere goxe gegersisdix. Bu Isonuda aa. geni^ ve toleraxtsli ekol 
naxibeli eMMm" Bu ekole gore, M$mm. smwifitiruie sabii ohrm^ \mj3. oIcoJl Iier liMti niaji 
Jiakkakefilotoaksalah old«|u gibi, yaii^malai-^a koiiukri odiiUexa, ijoiktari kefii olacak ^ahsa 
gore imciM alacsMaia, tmmz mmriBVm sabit otoajuj? aleiclialaia ve smrrrjetixuie sabit otoui: 
dm-olii oiniak tisere herkesia aJb^alixia. liefil otoxak caisdix^^^. 

e) S^a (Irade bejjara) 

g^a, bir hakkm oderonesmi ve3?a bir pajism ihsanxa iisteroTjgji ijerari bir beyaxuiir. 
HanefHere g6re ^"^'^biibej'arikefillnicab beyaraile leMamitob^ be3?arfldK. Cxijiolim-a gore ise, 
bu beyaa sadece kafiliri icab be^jaxa v&yd. leManxi da nsasi ite bixlikten ibarettix^O^. Yard, 
kefalet, kefflin icab \mymx '.ie leMSnrt J^bnltt veya^ nsdm ile irdkad eder. 

e. Kefaletia Hotoiki Soiiugkn 



202. Hevtvi, Ra.V2Situt-T&li3>ia., ]3L'4?4. 

203. K&sm, VI6; Haskefl, ibai Aiiiia, V/3i0. 

204. Kassjii, VI5-6; ifevsvi, Havsatu't-f aliiia, in?474-4?5; Ba Kvhmt, m7B; dl-Mwluikkiku'l-HiUi, IIi'355.. 

205. KHssm, W?-10; Hevevi, Ka,w&nrt-Talil.ia, I31f4?8-485.; d-MxChskkJktfl-HdE; If 357-558. 

206. Bak.ttB.KiAm*, ¥i'?2-74. 

207. Kasaoi, 722^; Hask«fi, Sa .Aii&i, V/283. 

208 . mvi\% EM-zaxu'c-T&mm, Ili'4?4; B)a Kiitoms, Y^? 1-72; el-MuiMckJicul-HiM, IIS58 . . 



276 

Hukuteea ge(?8rli to tefaiet, vg omirHi soawjcu. dogm-jTiakMir: 

1) LeMaim kefile }mpi mutsatetie baMa. 

LeMai, tefil tsiBiirdeii venten tefeJet my^smie alacagira tsJ-jsfl etmek i?iri ildru^i bix 
soramluya ve dotojisiji-la 5«rd bii gwencej'e M'-nj^mii^tui. Bu dija-uiMa teM§i, sJacaluim 
oderanesM, ister estt borgtoiaai ister kefMen '.=^e isterse her jJdsmdert talep edebilix^O^. Asfl, 
borcmm odeniedea olecek otoxsa \?Qde; kefil riaiimia degii olen esil adma li-ulijl eder. DolajTSiyla 
lehdSx, alacaliiun odemTiesi ijiii hemen kefik de|il, olen asilifi terikesiiie imix&j»jat. edebilir, 
Kesa, bor?? oderaiaederi kefE otoij^ cdiirsa vaie kefil rsajfrnm liiiltil etmi|i oliir. Hatta, leManri 
alaca|i kefffiit terekesMen odenecek olmsa, kefiiia miiBs^ilan, borcujn normal '/adesi gebrjedeii 
asE bojpplaja mmacaat ede^iiesler^io. 

2) Kefilin asile kar^i rjiutatebe hakki 

Kefalet, bir taiafraii leMar lie MM axasinda huliuM bir ffi?.ki>i oliigtaxm-ken diger taxaftaa 
kefil ile asil ai-asiMa da 5«p;;;erd bjr ilijiM kuDQTiaktadjr. Bu riiedente leMar, kefilden borcim 
ddexooesi talebtofle bid.iminsa kefil de, e|er asiUii izmyh kefil otoiBg ise, asMeit borcimu. 
dde3CQsksiirietiylekieMisifdkurte!]miaisTB|ir»ie buluMbilir. Aiicak, teMar kefili siki^tnTjiadikfa, 
Mil asili siki^mamas^ii. 

Aiicak, Ca'feri re 2eMi ekolleiirie gore, kefaJet akdi gexgeltkpme, aJacak; h&f^i 
siffmetiae iatikal eder, asil bonjlu ibra edibrd? olur vd ioMyisiyU MMmi teridisiaden aiicaSira 
•feiep etme hakki da kaJkar; Mm leMar boii?l«.yu ibra etse de kefil ibm olmamz^^'^- 

3) KefiBem racii kakki 

Kefatetin en oiieiidi somicn, kefiMn r«ffw. hakkidir Kefil olamjan bir kijoise, bir bsitkasimn 
bonc«au, keridisirtdert i2iresi2 olaxak odeniig oloisa, rucii etJTje Mktoia ssMp ol8x/jS2. Qmiku., 
isinsis j^stpilan bir dierm, teberroi ve l»5bi bir i^tir. E|er odeaie 5%part kiiiise, asil bor? 
saMbiruja ismyie oder/ie jiapaisa, oded^ird asiMert geri alJiTiSk iqin taieptie bidmmbilir^i^'. 

Kefilleiin xwii kakki ise , iki |!ekilie de|ertendii1tebilir: 



209. Hsirevi, Kavzatu't-T&Jiim, llii'4%; iba Kv^ka*:, Vi'?3; ESssoii, W2-3; Hask«fi-iba ^iiia, Vt'284; tba 
Hszm, TO.399. 

210. mvivi Ravsatu't-taliiia, IIIf49?. 

211. Kasm, W 10-U; mskefi-ibJi. Abito, 7^315-316; Nevsvi, E&v2atu"t-TalJJi&, 11149?. 

212. d-Muliakkiku'l-HUli, IB356j ibaHdzm, W39S^00. 

213. Nsve^, E&vzsytu't-TalSia, in?498. 



2?? 

a) Blefiliri ssfle Picii hsMi 

Kefil, asil boi^kmim isM^.'ie tefil oMuiat gxbi omm isrdjfle de odeme j^s-paisa JteMSxa 
Oiled j|ifii atoak -CEere asile met edetilir^ yoksa. ed&rms. NitekiiTi Imam l-Uvexn, liu Itjoxouia 
kefilin mkuidigi dort ttttoma gore rucCx etme hsJitam poylsce- delerleMixmektedii^'-^'^: 

i- Kefil; isirde }ieiR, isixde odes^n ise rucu edetilir 

Bn nitelUiteM kefffiii jjaptili odemeden dolaji mcti Mifa don fiJdii eJsole gore ^nsidii^^^. 

2- Keffl; kinsis liefil, isirtsis 6de>^ii ise, racu edemas 

Bu tip bir Isefilin nwu hsMu Mitijn fikhi ekoleiB gone >t)kTOi^i^. 

Mamafih, Haxibeli eJailurideri gehu ilartci "bir rs/aj^t fle MaiilL, AbduBaii Is. Hasaai ^?b 
IsMi'a atfediten i^tihatlsm goi? de isinsia keffl olu.p v^e isinsis odeme j's.pdxt tefffin dahi racii 

3-) Kefil; isinsE kefil, iaiidi odej'eii ise asssM goie racii edejues 

Bu tip bir kefiliri racu hakla ise, Haribeli eJiolii ile baei gafiilere goxe^i® ^aa-dir, d:i|er 
etottexe goie, jToktui^^^. 

4- Keffl; isixil Jiefil, iairisis odejsen ise assalm gore rucu edebilir. 

Bu Up bir kefilin wet Mila ise, H.mefi, MalOd, Hanbeli etolii ile ^eiiiterin giagiiii. 
iijtOmtlam'ia gore vandir"^"^. 

AncalL, buna tex^m Cafexi Irukukfulsn, esii borgtoxam isrdyle kefil olsxi }dj.li!ia, borcv. 
Medigi tskdirde asfle wen etiTiS halda vardir, derlerlien?^^ Zahiri l-Miu^tdarmdaxi Ibn Ha2rA, 
tefil, asiliii emiiyle tefil olsa daM odedigird geri is^joiek iiisere asile asla rucu hakla. sos tomisu 
otemas, di3?e goriijiiriii beyan ettikten sorixa, Iba Ebi Lej?S, Ibn §iibreme, Ebu Sevr ^^e Ebu 
gutejinan da kendi g6re?iMi. pajle^td-dsnm ifade etmektedir'"^'^. 

b) Kefilin kef ile rucu balda 



214. ifevftvi, Eawaiu't-Talilim, IIB49S-4'3'3. 

215. Bu KttiJdme, YlBb; K*sam, W13-14; Baskiti, Bii. MiM, ¥.'314. 

216. Kassau, W13-14; H^sksS, Kn. AWia, Vt'315; Bit ZvMm^, Vi'8?; H*v«\a, Is.^'ss.tu't-Taliim, nii'499; d- 
MisM:kikul-Hiffi, Ili'356; BaBfem, W403. 

217. Ba Kuaaae, VtBB. 

218. iba Kuiame, V?8?; Hevevi, Eavsatu't-Taliiia, BI4'39. 

219. Essaai, W13-14; Haskefi-iba Abiiia, ¥^315; ei-MvM!:k:d£u'l-Hilli, ffl3§6; Balfeam, OT403. 

220. BaEiiiiame, V?8?; Nevevi, la.v2»JEu*(;-Ts2il.3a, 111499; Haskftfi-Ba Abiiia, ¥J'314. 
2?d. «l-MT*M:kJku*l-Ha3i, B'356. 



Birkinise birkefile tefilolox ve iWriCiK^filMemede bvluxiyxsa, bm-coxi himci kafile imu 
]i9Ma, blrfrici jLefJUn ssil tiox^lnya pjcft etr/je lisMii gibMlr^'^^. Yam, iJaiici kefflin racft etnie 
hsldayakM"MabelMteri don tiitijix/ja gore delerleruiirilir. E|er iKixici kefil, liiilruin tefilixi isrdyle 
keffl olup VB OEim izrii3=ie de odenie jrapsisa, elbette IttLliici Kefile met edebilir. Eger 22irdi kefil 
olup isixtsis odexjie jj-apaxsa asseJh. gorij^e gore jnxie nwu edebilix. ^ay^x isixisis fceiii '.?a isixisis 
Cdeme j^aparsa v^3?a isiiisis kefil isirdi oderne 5?aparsa assisJi goiti^e gore wt& racii MLFa otoss. 

iMxici Keffl, birixici kefile rucy. hsMaxa kiiltexiixsa birixici kefil de asiJe kai^i mm. kakkixa 
kiJ]l8iiabiUi. E|er Udiici Jiefil, liiilricl kefil biraJiiSiak -dsilB mcii etuek is^rse Main: gaj^et i}aru:i 
kefil asilin. exjiriyle birirtci kefiJe kefil otou^ vey^i. orfe gore esile rujcw. liekki '?-sxsa, bir goriif e 
gore, by. dynjundald ikiru;i kefil, asile n3.cii edebilii^^-^ 

E|er ikixici kefil de bs^tsxi beri dixekt olexak esfle kefil obwap ise, bu. ditxuxiida kefillexdexi 
liigbiridileiirid n).cii edernea. Alaiae, Oderiie y&^dii kefil, mik 'met edebilir. Hger ii-diici teffl., 
iiem biiirwi kefil tern de asii adjiia kefil ohrm^ ise, \iv. mteJiketki ikiaci kefil odeme ji^pexsa, esil 
ve biririci kefiMea. istedi^ine imimzmt edebildlii gibi bir kisrm i?ii\ binne, di|er kisriii igki de 
di|eririe iwxk edebilir^ss. 

l$m, fikM kefaJet tokiilai, Mssniaetli e^rrali ile oderiie jiapan v&y&. M&im jd^imlmn geldiien 
ciraxitalanri, hamilin ve aval vererda hykijki duxumlamia ajiklik getiren orierfllL bir konudiir. 

Ki^metli e^inpalari ternlilL ve terJm liiikiilLima oseJlikle emtia ve dpjd. teaisil eden serietleiia 
fcdavijdijrie aspiklik gedxen 90k of^xxdi difer bix fikhi koau da "Er/iaxiet ixialda tssarM " korojsujdux. Bv. 
iDiiXL reWE, vedii, veKliiet, axij^et ve icaxe gibi layinie^ evralo. llgilead^-eE torrtiisxia maTOmtmi 
jjerdigi i^ia bu baglik altmda ilgili tesarruf j-oxderini iriceierrjekie iktifa edece|i2. 

Erfjsaetmai, bir ImTjserdn; ortalLlik, veiisJet, ida' ve reWri gibi ivs2Si2 bir sMtte ve3,=a icare gibi 
iicietli bix aMite 3?alnjit rrdxes gibi cebri bix texfiellljk 3«3ii.i3?la vej's. ^'^ij'et j^iDluyla. be^kssixiin elixde 
bnlimari IseraiisiBe ait r/iaMn:. 

Kij'saetii evxakm dselUkle erntia seaetlerirdxi ter/isil ettiWeii e^j^daki tesexxuflax ise, mal 
sahibiidxt bajJasmm eHride erfiaxiet olaxali biilimaxi kerdi rriegra rfiaifielel-amie 3?3.pai;a|i rassrrwiTaxdir. 



223. Nsvavi, Savzatu't-Tsliiia., Hi'SOi; tba Kwbjaa, ¥i'91. 
221. Nevsvi, l&vzalEtft-Taliiiii., Iffi'501; tbaEx^ilme, Vin. 
225. ib&Kiitoa*, \mt; mvtvi, Eawa^u'c-Tsmia, IffiSOl. 



2?9 
hiwrn. Neve'.'i; "Eaiaxiet madda tsssrroi" hutolimu oseUe §6^Ae siidMAwdidk iz&h etiTiS^tjf^^': 

geleceJsL issilda iacelijisgcetia. Ayn ise emanet m maamCm (keadmideE soRmiliii).o]riis}i liare IM 
posisjiiDrida bwiimaa mciMir: 

a. Emanet Mall-ia- 

Emarifit niM siaMpleri, majlanra teslun slnmdsxi, maJi eliruie tailyjidmmia vej^x bir btj^kasma 
satabiliilsr. Bm-dar; miiiste^i'diiri eliiideJa ^.^edia, ortstiii elirideki pmm msJi, miidaiabe ortaJdiimda 
amilim (emekgi) elindeki mal, ■'rt-MM elindeki mal, mliitehixim eliiideki rehirdik mal -reMri liQJitom 
goanDBBk gamjla- mlistecim eliiideM Jdxali}! suxesi dotoi\?. r/isl ve ru#t ?a|ma gica-ji^ t'ii" kmiserdri 
vssisirda eliiideki aimi, emaaiet mallardir. Bti tip n-ialknri nialila, maJjm tesiuri ainiadsai. s&mbi]ir. 
Omikii, aial saMbirdii bu ejimnet maM-daM aiulM3?et haMa tarMir. Kesa, rfiixas to vasij^et mail da 
teslim alimiiadan satiiabilir. Bir rriaMa en huyiik ve ea JioMix tesanraf oiaii s&tisii i^ierfii cak otoica, 
terhm, tahsil, Mbe ve diger tdsarruflar elbette cais cdacaktir. 

b. Kendisinden Sonuriiu Tutulari M&lMr 
Bm-Jar da M kismidu: 

1) ZiijietJik nedeniyle kendisinden nies«i tutiUan nial 

Bu ^epix ajiii malar, ]dj.irdri so2le?riiesi2 olaxak isiiisis yes^a iairdi.. kexdi eli alnrida 
buliiMiwiiigiJt ba^kasa^ ait maliardjr. Bimlar.. gasibm elirideM gasp maJi, alisTi-satuTi soshpmesi 
fesliediMili halde mu^terirdxi elixide bulm-ian rasl, musteiriri elindeki siiycX Tmh. (i|:reti), baJa-mii'ii 
gcituruleii pasajdik mail ye gegersis aisit iiedeniyle mlis?.teiinin elinde biilmiaii mal gibi aj^ni riiallaidir. 
Bu tip aycu maBanxt da t^slim aMmiadaxi alim-satura ger'axt caisdix. Aricak, gasp msMmi ssAece. gasiba 
satrnn caia gorulmli^tur. 'pmikii, ba^kasi ga^ibm etoien teslim alma:;mbilir. < 

2) Ivaeli aldt dolajTsis'la Ijexidisirden rjiesul tutuMi mal 

Bmiiair, ivasli hukiiki aki-de saMp cdiman ayM maHaa-dir. Burdar.. atoia-satim ve kiraiaQia akdi 
gibigegexM soslepaie ile saMp oteidntix Mde Imh asil mal saMbixan elinde b\iliman satdmi?. mal ^e 
kipadam&bedeliolsnajaiimaldir. Butip malm, kabsedilmeden alBxt-satimi gok mti^maMir. Owahm-a 
gore rM ta^mir mal ise, basilarma gone de, jij^ecek-igecek ise cai2 de|iMir. 
Iba KMame de koatt He ilgiM olarak osetle pxk hnsujslan nisklietmektedir: 
Miras, vasijet m hissesi bell olmv§ gaxiimet malmm, tesMm almmadan satmxi cajsdir 



226. N«^m, RAVzatu't-TsJiim, im69-170. 



aso 



Kez&, bir JdKnse i'da', mMaiebe, '/ekiilet '7e arij^e gibi bir judIIs. l:«3j}!»5Emi elinde InjMuaxi 
malmi, tesiim alixMaxi, o riiali elirde tuluaim-axi paJisa veja "ba^Jiasirta satalilir. QuxiJiii, bu 
posis3?oiida oten nisi, tendi elindeki msl gibi, mli9teii3!5e ^slimi mlimliim oian bir rMdir. Bmm 
1-car^m, gasibm elirmield mai, axicalL gasiba '.!'85!a gasiptari tesiim akbilecek ki^ii* satikbilix.227. 

Blitim bii WMimter, bu aidamda msl saMbiidn kendi msiinx b:3^kasma satms^i haJinde sos 
koiUBU olaa ImkumLeKiir. Yard, nial saMbixum, ilk el olaiak serieHexirdn teriisil ettili niagasada veya 
tagiyicinm hinaa3?estQde olaa malmm satitoasiMa veya. lehin edflmesiMe higbir ssJaixa jjoktur. 

BuQTiakai^m, biitip iMlisatm alaxi mii^temm ilaiici el olaralL, iigmiclx bir ?ahsa satr/iasi, "satin 
8Ji)Dffiiiij jnoslm kabseditaieden Tjelsiar satitoiasi" r/ieselesidir. Bu. mssele ise, dsM 6ry:e "BCabsdan once 
satUrfii^ niaMa msantif koroisu" ait ba^l^i altrcida detayk olarak i^3eridi*i gibi, Isiaxn iiyiiukptilan 
sxasEida tsrogmali bir infiseledir. Imm-L Neve^a'mn, bu. rfieselcmn M}um. konusuxda dort tdiltk 
ijtihMin 302 konusu oMu|tinii ifsde etti|lid SSSjniJianda nakletiTii^tilc. 

pi halde, ranumi XMlsalaidsM epj's.ji t^jxiSil eden makbu^ senetleri ve Fdxaittra, Itcretji 
ta^iyicxam hiijoaj^siMeki mah tarrisH eden la^iTiia ve Ijoxd^rriento serietlfiiixide terhiri vei tsmlilt 
cirosTi ile jja-pilan de^ir ijlemi emanet malda yapilan im^xroitm ba^lia bir ?ey de|ildlr. Bii tip 
lasarruf ise Imkiikeri ge^erli bir tasarruf tur. 

III. ISLAM HUKUKUNA G5HE KIYMMTU EYRAK TOKLESI 

Islarntopltmwiruiak'dUaralaxi vb bir kisrrn Iskrn Imtvik. IrajfaalOaanda j^er alari ve de|i?ik 
krsfmetJi eviak i^irieiine bensej^en senetter vgrdir. Bijiiada iBs; Islam toptomonda kullanilsja ve 
Islam hukuli kajynakiaairda yex alan seaetleri tesbit ederek iricelejsecelis/ DaM soroa, Islarn 
hHkok ]sa]?nakteiijada yex aten senetterte birlikte me^fstx huktjlua j^r alsn ve hslen toptamda 
kulkmHsn kanimi senetleiin fikhi hiiktodeiird ortaj^ koj'mas.'a $ali?aca|i2. 

A. ISLAM HUKUKUHDA TiCARl SEHEILEH 

BTJgiJiiku Islam HtiktJk. Mierat6xiJXi.de "el-E-sialiij.'t-Ticarlj.=e" dij^ isirnlendixilen^^Q Ticsii 



228 . He'm>£, el-l'^Iecmu, IK.'2?0 . 

229 gjj^^ J 124. g«y^n..iT8:!,ql, I.'li8-120; Ivlsinxijl el-Ba'fi, s.2?. 



asi 

Seaetier dejraid.. "el-Kembiyaie" (polive), es-Sensdu'l-lsrii" (bono) ves "e§-$ik" (gek) igia 
kxtlteiato^iaktadji"^^^ . 

MeTOtt Mkak UteraturtiMe poUge, bono m ?eJi olaiak adlmdmlan dcari senetiem 
mtMyttvt iphyiphnBixxmiBolmndt IK/mwrmtht-skide i^sleruTii^tir. |lii"Mi biyrada ilk doxiem 
Mam Toptommiyda kuliambriip, Maixi Hu>ii\}i kas'fisManiuia 3«r sJiTiJi! to bugiktkii ticeii serifcdeie 
tieiiserJils. aiseden senetieri mceleme3'e 're kajanxd dcaii senederle de|erlendii3riie3'e gaJicalis. 

1. Islam H'iiiLii& Ka:^aMax3]id& Ticmi S&nsH&te Besseir Senetier 

Klasik Islmi kaj'naMamida "SiiJtece"(polige).. "SaJdiudderiid" borg sene-di (bono) v& 
"RuMttt's-gajmrife" Sarraf rukasi ( ?ek^i di^i* isioilendixilea ticaii senedere bereer senederin ilk 
donem Islam tDptoiunda kidJanildilira gormektejda. Biiras sonra bmilar leker iBk&i kaynaMar 
i^jgn-ida imjelenerek omy^. konulaj^akiaidn-. tlk donem Islani -toptowxida kidlaxoten bii 
seneder, polpe, bono ve gek denilen kaiTibi>'0 senetieri gibi, hem ticaret kanurdannda hem de 
IslaniMUismriektHiikidiuriasaimdabirerbor?: v^esikasi niteli|ini ta?p^\. orfen ciro ve teslinTi ile 
eldea ele para gibi dola^abilen senederdir. 

Buseneder, bor^lanma wsikalaii oldiiklan yecMyle hvkvM 3=6nden do|Tudan Mmia3?ene 
ajietmin kapsamina girmektedir. Qiiiikii, bmilami femsll eta|i toklaiin h-okuld kaj^its^i, genel 
olaxak odiiaTi? ve3?a vadeli olan ticaii muameMir. Dokjisiyla, "Iskiiii Hukuku Agismdan 
Kiymedi Evrakm Kajiisii" koniisunda ortaj^a konidan blitiin delil, kaide vb kyrallar a^/ni 
sainandaticansenedemide kajimlma deirdir. Keaa, krsnTietJi e'n'akari tansuii M^irniae dair olan 
btitlin deli ve kaideler de ap/m samanda kajiTibi>x:i senedem Mizitnine de delalet etnektedirler. 

a.lslamHuki\kiiA)gismdan Sliftece (Poli>;e) 

1) Sttftecerda MaM>^ti ve Taiumi 

lslMnhtJkukb^5'»9Mam-ida5'«ralart w ilk Islam toplumunda kuUamlan sxtftece, biigidnkii 
polige po2is3?onimda paiaja temsii eden blr senetdr. Yasili bir borg havalesi demektir. Stjiftece, 
ba^tagwenlikendipesiadendolaji, bir iScixIn ba^ka bir tacirden odtoj olamk sjddigi riakit pajDst 
kargilitinda vierdJti senet leklinde ortaj^ gikma^tiifi^^. LmM soma iim-'rsu Jiidiukim de'ifne5« 
giraiesiyte tedavijl keyfiyedni kasaaarak b'oglmkii hale gehni^tir. 

Sahabe toptoiimda kidlamlmaja ba^lanaa sltftece, konu otorak, YxxMk ymmyh fikih. 



230. mvs, s. 124; S«yyilTayxl, CllQ; fcMmiwL el-Ba'E, s27. 

231. iba moLm., TO255j Jh^ Aiito., RiUvll-MvM-ir, V.'350; Baifitti-Hafaami, W355. 



MyiMManada, geiiiel ohmk da havale baJisMe i^Ierijiii?, baaaii 'bi^m-ik.lii polige basari ^ek basaii 
da bono kaipililmda kiiJlamls-iiiptir. Ha^ii^e ve itorau rruahij^tmi ta^^r/an sliftece, Mvale 're ikrar 
]iyJi«3aile.m"iie tabidir. Nitekim, Josepli ScMcht, "Islam HiiJatkimda bHiaea M'/afe ve sMieceim 
kmm-u vus^da ticaii senet olarak ktnEamlinasi, musluiTjmi tacirler v& ysJiudi kujnu-jicular 
oniiMe geiopek bai»}^ faalij'etfcri kapisna agnn^ta"" dij^ei^-k pu SnerrJi Jyjsusu da 'iairgidajTiayi 
iJffiiad etnoenii^tir: Bii^mi bauda kuUaralniak^ otoa polije, IslaiTi HinkDikimda bflmen M'/aie ye 
stiftecedea ba;?M bir §ey degiMir"^^'^. 

Esasen, ScMclit' tan once sltftece]^ bolisa (poJi^e) dij^e istoiieMixeE Ibn Abidin obmi^tur. 
Iba Abidia Reddii'l-Mulitar, adli eseiinde "Sliftece, bolisa (polige)" dii dij^i^k biirdaxm 
e^ajftkoiJi iki kelinte oMwgimu iiMe etJiiiptii^^"'. 

Sltftece, Ishm Huki\k kajiialdsunda §6yle. taa'iuTilaiw^itadir: 

Sijl'tece, 3?ol teWikesinden korurtinak ijin, bir kunsenm, kendi menileketiride bwimian 
di|er bir kia*ise3«, emariet olarak gdnderrrjek ijsere delll.. odtm?; olarak vexditi parajsi bagka bir 
ffjanitekette ikamet eden dostima veya wkiMe odemek ve odxmg alan teiafiadan odto? verene 
vemiek lisere diJEenleiiea bir senettii^S'^. 

Diler bir tasaama gom sliftece; 3'*3i teWikesinden kurtobnak igia j^pilaa -soslu vey& 3?a2ili- 
bir ikras niiMiinelesidii'^^^^ . 

'^l-Mei.'sltetal-FikMyj'ettt'l-Kw'^ejnij'j'e" admdaki Fikjh Aasiklopedisiiuie, kiasik 
kaynaMania gegeii biitun siiftece siiretieiird de dikkate sMarak goyle bir laiiuTilarjia j'apibiQJiitir: 

Sliftece^ 510I endi^esiaden dok^a bir kinisenin ba^ka bir kuiisej'e boiy olarak wrdigi 
paiaiim misliid bis^at kendisi, tsrjosilcisi ^ja boxyiusu tarafindaa ba^ka bir ni^melekette para 
veiexua kerdisinei, vekiliae veja alacaklisma odeniek liseie 3?api2an borglaruaa mnainslesi 
soaucimda mnsim editen bir senettii^^^. 

§uhaMe sMtece, osel bir ikras mnanielesi sonucmida dlEeiilerien. bir senediii ajdi oldulii 
gibi jiapilsoa muajcoelerda keadisirie de derdlniektedir. 

2) gflftecede Buhaaan Urisuirlar 



232. ScteM.. Joseph., Aa Mroiuctioa to islamic L&w, Ojaord, 1975, s.99; Buss, s. 58 

233. iia iUbito, EsMu'l-MusMar, W550. 

234. M^rpuoii-BaHiimsm, TO355; ii-a AbMia, RfiMul-Miika^v VmO. 

235. Hkskefi, W350; M!h|iiia3i% W355. 

236. «l-Msvsi6tul-FikM¥i/stu'l-Exm].itiBf<!, 1970, il-mmhi, s. 209; Bum, s. 23. 



Yykanda gegen siiftecerdn tanmm-a taUil ettiliiiois de, siiftecede gii imsurlami 
balmTdvttmu gortirus: 

a) Op galas 

aa) Sitfteceji dltsentejiexi bon;?lu (Ke^ideci) ram adi, laks-tn, 
ati) Sitfteceim akcajdjsi (LeMSx) run adi, Mabi, 

ac) gliftecerun tenisil etti|i psraji odeyen 3d^i (MuMt».p) imi adi, lakabi otmk lisere eri §2 
ill? saliis sitftecade ad ve Mabiyia buImirriakMir. 

b) Oderuecekpa-aniiktaa 

Odenecek risMiri sitftecede belli edUiXiesi ganar. OdeiTie nakit lie yapilinsltadir. Oimkiii, 
sttftece geriel olaiak pamj/i tenisil eden bir senettir. 

c) Odenie yen 

g-uftece, genel olaBaJb ]?>:d gW!Tericesmderi otiiru diii2enlendi|i h;.m farJLii bolge ve-jd. iJJJieter 
arasmda ceieyan etioiskte ve odenie jyieii paxaxuii odiing olarak veiiMiti jerden ayn otoiaiitMir. 
Odeme 3/erinm, siiftecede yasili oiaiak jier aliiiasa da, sosiii olaiak tea-afitexca beJirtitoiesi geieJdr. 

d)Hi]GQ]i]diilisiki 

Sijfteceyi dijaenlej'en 3d?i, geiiei olajpgJi sMtecede "bu kadar nakit para odmi? olamk 
almnu^^tir" di3« hem paraimi rjiiktanm liem de JiiikuM ili?.kisi cdaa kars dmiummu 
beliitniekiedir. P0li5e.de deJia farkli il^kiier de olabiUr. 

Nitekb-ji^BidriciBolurMe l^aset edild^i giM, AbdnJlalib. Ziibeji'iEMeMLe'de tSm-lerden 
odting olaiak aM]|i sdtm '/e grnrn^ psia kaipilslmda tm&m ettip siiiftecede, ke^ideci olsrak 
knitdislm, muhatap olaiak ycedii;i Ijandi kardeji oka Musab b. 2iib6>T'i ve leMarlsii ad ve 
iakabiyla bepoa etti|i ve aldigi paraxim riiiktamii ^'e odeme :;;eri olamk da bsssaii Basra baaexi da 
K6fe (Iiak)'3fi beliittigi gorubriektedir. Kesa Ittii Abbas da Mekke'de ald3|:i paia kar^iligmda 
miszim. ettigi siiftecede odenie j^ri olaiali Kiife'j'i gosteniiektedii^^^^. 

3) Stiftsceruii^epitjeri 

Tukanda yapiiari tarmidait da ariB^iidili liaere kajiiialLlaida siiftecexoE aralaimda ceresssxi 
etti|i ^alusbxm stkjisi rt esil-vekil; 3?olct.i-niukbTi obna duuramima gore bir fcag ^epit oldulu 
gorahioskiiedir. 



23?. Bak.: Seraist 'SNm; Ibn.KvhMi, Wmi. 



a) Miildm yokvyd. borg para veniiekteiiir 

Yol tehlikesirden koiiiHiTAali i^iri, bir €cim bis^ka bir iTusmtekette otaran dostmm odemek 
iisere 3?olciji. bir toisej* oaim; oiaxak para '/erme igler/iidir. Stiftecerdri bi\ orrieli onerriJi filoli 
kajmaManrda 3*r aliTiaktsuiir^^s 

Bu^iemde uc- ?;a]iis bylmwiaJLtajiir. Bu bir odeaie poligesidir. 

Bu SDxetteki siifte-ce bir M'.'ale ijleMdir. BuiadaM yolcv, bissat paraji taciriri ba^Jsa 
rnerMefcet© oturaa dostima ulajiaracaktix. Para 5cd erdi^esixiden dolaji eimim ohi&k degil, 
oditog oMmk veritoiektedir. Busiirette axda^maJi, odenie yeriiie ^ADicuiwl 3?apari. mukria defii, 
sadece bonglMur. Yard rnxikirA, yohznya. borg. p:ara veniiskte, jcdcii da borcimu. rfiUMam 
'^^kiline odeniektedir. 

Bu 5e^it sijffece, taixi bir p:3a-a Mvalesi iilejoiidir. Qi\riki\, bu rnuajTielede mukioi muM.. 
ydku riitahatap ve bajska meMekette otwxsn dost da leMajPdir. 

Bu havald i^lenii dd leMarm MbBlli ile mtmakit olm- (Mecalle m. 683) 

b) Mvkiiiimtikijiie kre-di a»j57iakm Ye TOksl ^ekile odeme 3»8.pmakMn-. 

MutadEEi, par&ji bir rrieFJeketten di|:e.r bir rjianiieJieB aktanxiali axiiacijda odlixig olaiiak 
','eidili ^myi mustalariain ba^ka merjileJiette otnxaxi vekiliim '/e^Ja tmisikisMa. sym raerMekette 
otnrart mTikrisin vekiliiie veya lenisilcisiiie odeme yaprjiak mem yapika bir ikras niuar/ieiesijiir. 

Bu smietisB arda^maJi odeme ^leririe jislcnluk 3^.pacak jaJiislar ne kejideci m de rjiutkiisdir. 
Bit diiruxMa ke^ideci po2i35Ciam-ida oiaii tacir,. Mi^i paraj^i kendi ?ekili kaxialiyia rjiukiigin 
'/^kfline nla^tnacaktir. Bmum igiii ke^ddeci diwiJiTiiixida cdaxi niBstakxiaiLi duserdej'eceli 
sliflecede ksrdi vekilird muMtap, mukiisin vekilm de IsMar okrak ^aaacaktix. Bu soxette 
nuikirA mukime bong para veXiTiekte ve vekl vekila odeiT^ japiTjakMiif. Buxda dort p^ns 
bulmisMktadJX. Mustakiis tacir; mxM., iraidalain vekili, leMar re riTOStakrisin vekiM de 
miihalanaleyMir. Bu 5e?it sMtece de bir neAd, poli^eden ba^ka bir p&y degildir. 

c) ¥ekil^ yolcujia kredi agifiMikta, yolpv. da asile odenie 3?apmakMix. 

Yol lehlikesiMea. dolasT., bir taciriri emri ijsere, ba^ka niemtekette otmraa vekili tarafmdari, 
3?adttmda bultman tScirin roalira, mciie testoi etniek ve taciria iksxiiet ettigi JXien-iieketg gidecek 
biriae odiaig veiiQiek iisere yapilaa bir ilsx^e rjaaaxxielgsidir. Binada iScir, siiftece kaiialijda kerdi 



238. Ba IKimaia, d-BsJerti, «1-Hk2emi, W355. 



veJaUaia. jJ-aruMaM r/iaJma lia^ni^mals. isierriektedir. 

Bia sraetteM suftece de bir ^e^it havsle polj^esidir. cpiiiilm, bijorada pamji ^^el-dMen. odlmy 
alam. ve siiftece3a ^-lalrji sden j-olcti, lifim miihatap ham de ke^ideci posisjyonm-idadix. Yekil 
hawle jjapart '.ib licix de leMax duinriim-iiiadir. Zira, hv. omekte '-mML, saidd €cm, ysm, asili 
5«lcti5?&lmv8le etmeldgdir. BusiJiettB veM, yolcixya. bong para ^''ermekte, >iD]£nj. da asils odeme 
5®.pma}itadix. Bu suietteM havaJte ge^idi de, muiMl olan '-reM ile mytollirialej/h obn jcdcn 
axasiiida cerej'an etoiektedir. Bumeselede muhaliirde]i olari tacir, daM orsca kiaset verrrd? ve 
Mtte. Mv-8le j^ijQi oigaiuse etniijtir. 

Bu ii? suretteM sMteca ^egidi, rrjahijsetge aym, ^eMen ayn blxer poli^edir. NiteJdiii, 
btfiadaJd her v^ h8.'irale sosJtejmesi de mwM (ke^ideci) ile muliailmaleyh (mwMtap) sissmda 
jsapjlrMitadir. Bu tip hsA^-ale, cnjidiuxa gore, mijhtalixi icaaet paitrfh. geqmWk kszaim:. NiieJdjTi, 
bu ge^it ha^'-ale MeceUe'de ?6 jle tsnsiiTi edihrdjtir: 

Madde 683 - "YaJias nidhil ite miihaliia-ialeyh beyrunde icra olimaii havak, rjiTxhallkdehici 
tob-olijufi mevJmfen miJxia'Md otox. " 

d) Yolcu muldiiie }iredi a^r/ialitadix 

Midaisia, jjoI tehlHiesinden etJalenmenxek gaj-esiyle odiinp otexak ^^erdili parayi 
musmkrismba^lsariieriilelistifi oturari veldlixidea veya temsilcisinden tahsil etxaek IJsere yapilaxi 
bir ilacas mTjsjaietesidir. Bv. sTJiette jiolc-u., moMnie bong pam ^reumk^ ve muidam v^ldliiiden 
mhsfl etrrjektedir. 

Bia ^eMMe aida^mah odeme 3?eriiie jiolcidnk 3%paii kepideci delil, tehdardir. 

Bti stiftiBce s62le?aie3i de tig Jd^i axasmda cenepiri ettj|i igia. ^Ti bix police i^leim 
goitoiimtoiedir. Muldm tacir; muM, 3?olcii midmi ve vekil de rjawJlaiiJimleyhdir. 

Bu. smetseki havals soslsgr/ifisi, r/niMl olaxi niuJdm ite niiihtal olan jsolcu axasirda 
jspdmaktsdir. Bu daha nomjsl bir havate gepitidir. Bu havate jteWi de Mecelle'de ^oj'le 
diJEerderixflektedix: 

Madde 682 - "YaMis miJiMl ile mTjihaiiiiid.eh ber/niade icm olraaaa havak-, mwlialoiialeyhe 
M'el-ilarii, kabijl etffisde sahfli ve taiiiani olur. " 

e) Yoteu j'olCTij'a boxy paxa '.'^niiektedix. 

Yol tehlikesiMexi etkilercoQiemek axiiatnyla myJalsixi, muismkrisderi istedili mer/ilekette 
aJacalim tahsil etmekigixt>'a.p2lan bir ilaras muajiiQelesidir. Bix omek de Ibn Huxa9xii, baberti v^- 



Hai-seim'rdri eserteriride gegmektedir^s^. 

Bii siirette, ke^ideci ve ayiii sisariaada m«3iata.p posisjytsmmojda olan nuistaJais, ieMar 
p02i33»riua.da olsia mxi}uX22 He blilikte aida^^maJi odeme yemtt- ydk-vhik jfapmaliMiriar. Bu. 
niuanielede jjoIcu jralcuj^a boi^ psra vexmekxe- ve M ^ahas yer aMaltadir. 

Btoienaleyli, bugefdtsimece, tajji bir bono senedidir. fylirJiti, busltftiece ge?.idi bii odeme 
taahhMii XTitBli|mde v& ila §&his :5a^asmda cereyaxi etjiaektedir. 

Busuftece meseltelemidenpoiige rdteli|mdeM (a) '/e borun rdtBli|:mdeM (e) i;e.?.itlei1id Imx 
omekte iz&h etnieriiiiTiisde ysiar vardE', kaaaatiiide-jyis; 

(a) MuiMjiii; jcilc-ujm boxy piaBs. veiTiiektedir: 

BtiradaM stiftece; mukiin bir IdiTise tajratftt'daii, farJdi blr co|rafi bolgede orarmakm olan 
dostuM ve3?a veKiUrs ddeiunek ijseiie, o bo^ej* gidecek bir 3?otoiiya yeillen odto? para 
mukabiliMe taii2m edilen yasili bir poligedir. 

Mesela, Ahniet, Kay'seii'den Birigioi'e giiecek oJaa Be^ir kansJiyla, Birigol'de biilmiari 
Ceniil adffidaM dostuffia vejfa veldlirie 100.000 Tl. para goMemmk ister. Yol tehliiiesi ve 
kMetiMen kiirtiitoiak ijia poyle bir iglem 5%pilE": 

Kayseri'de ilsaiTiet edip Bir^iol'e gibiiek isteyen Be^ir, Bingol'de oturaiaJtxa olan Cemil'e 
odemek mem, Kayseri'de iksmet eden Maiet'tea 100.000 TL bory- alir ve biina kar^iML bu 
i^lemi igemux bir beJge diisente^dp AtoTied'e verir. Ba|!ka bir ifadeyle Ahxiiet.. Ceniil'e 
gorideneceli parajfi, jcd risldriden eridi|:e. ett^i igiri vekaleti adma Be?.ir'e, emhimX ohmk de|il, 
6dm^ oiarak veiir ve Be^ir'den de bir kiedi seriedi ate. 2ira bu para aniaiiet olaxak Be?.ir'e 
verilir ve onuri kmwu. olixMaja sajji oluisa, Be?.ir soraailu obiiaz. Bu i^deiiide g6riiL"iiJi?.te de oba 
l\g p^ihis h'^vMupx i^iri bu belgeye sufteice deiiix. Bu sMtece ile Be^ir, Kaysexi'ds Ahi-jist'ten 
boxy okrak aiiXii?. oldugu 100.000 TL'yi Biagol'de AlB-ned'iii dostu vey^ veldli olaii CerM'e 
odeyecelioi tMWrlit emv§ olur. Ba^ka bir deyi?le Ahniuet, Birigoi'deki dosbi oteri OerM'i, 
borgl\33u olan Begir'e Mvale emii? oto. 

Bu oiriieti tersine gavirerak sergitersek police iuteM|indeki sMtBcayi daba iyi isah ebiii? 
okcagE poyk^ ki; 

Aluifiat, Biagol'de otonuakta olari Ceniil taflpafmdari Meroiiek usere Kajseri'den Bir^ol'e 
gidecek olan Begir'den 100.000 TL box? ato. Burua impiMk bu J^lenii agjklapn bir beige yasip 
Bejir'e verir. Ipte bu be^eye sijftece derdr. Bxi sijftece ile Bepir, Kaj^sexi'de oturrr^ita oka 



239. ibaH«msB., drBaierti, el-Hkzemi, W355-358. 



&QJ 



AtoXiet'e tor? olaxaJiverdili 100.000 TL >1 Ato-iied'm Bixigorde muten aim. dostu Cemil'dea 
tehsil edecektir. Bii igleniuie Kegideci (Alaiiet), leMax (Bepir) ve muMts-p (CerM) otoaJi liisexe 
iig Id^i ^i^ardir. Bu ise polije senedi olabMigi gibi kte^jk »jek de okbilir. ^yi'i^y., i?eMn 
muh8.mbirim"bard5ao]3iiia3igam 3?8rii hsimi diizeriterrieierle orms^a tonijtonjgtm:. NiteJdm, dsM 
once AMuJiah b. Zubeyr'm Imk'taM Isdxdegi Mueab b. Ztbeja- tardl'mdari oderiiTiek ikere 
Melikfili tscirlejcden bor^ oteisi 8M]|i para k8x?iliin:4a 5^921? 'feiditi beige de bn doiiemde 
kaJteiulaa poligeniri ayrasidir. 

(e) Yolcii j^olciiya boiy para. ^.?eriTjektedir. 

BuxMsM sijftece; j^oku bir kinise tsxsl'mdari, faa-kli bix co^mti bolgede bissat kexidisixie 
odexiiTiektisexe, bo^ej'e gidecek bix ba^ka 5531011.5% ^^enlexi odtog nnjlLabilixide texemi edilexi 
5^3111 bix bono sexi^didix. 

Mesela, Ahmei'in Blaj'seil'de Begix'e odtixic otosk ^^exdili paxaja Istexibud'da alabibTiSsi 
iijixi Be^ir laxafixdaxi dijseiilexiexi sexuet bix sliftece sexiediiix. Bu oixiekte kepiieci (B&pii) ve 
aJacakk (Almiet) otaiali vs&m y&lnas iid ?aJas \?'axdix. By. ise tarn exiixe xfiuJhsrrex sextet (boxio) tix. 

Demek M, Istem loplymm'oia kuJlaxalaiXi sliftece, baasxt police baaaxi da bono ^eMixuie 
k-uIla]Q2l]i"m?tix. Hatta basaxi gek olaxalL da k'uHaxaliXiijm". QiiiXt}Lii, geldxi ]QiuiliatB.bE'a baiilia oMalL 
tsMit eden, 5«exd ijek JsanrnTOdwi. SMteceim bails oseUili, faxkli boJjgetex arasmda cexej^^axi 
e tiTiesi ve borg paxaji texxiSii etmesidix. Dola5?isi5''k, faxkli bolgetex sxasmda tedaviiil edeii b82i 
sMteceterJa, gek mtgM|ixideki sliftece obnasixida fikhi bix exigel j^oktux. Ba^ka bix dej^le police 
\?e borto rdteligiMe kitltexalaxisenede sliftece dexdldigi gibi, gek niteliixide kuOlaxdlaxi senede de 
sMtece denitoii^tix. 

4) Stftecede k9.bi3d '-re racii Ms}a. 

SMtsce basaxi soslii. basexi da yasiii iksas mosxfiBlBsi ^eklixide oldTjgTJXdan dok>i kabxjiii 
de fax^di olox. Bis bm-»ia ymh. sMteceidxi kabiil duxuxnmTdaE sos edecegis. 

Islara Hulaikiiria goxe aMttex soste olabildiii gibi 5'a2i ile de okbilix. Hatta, ixnsa 'v'e Xixulmx 
gibi taxaHann malamii gosterea ^^-e biliiiexi hex i^axet tuxii iiade bey&xa otexak ks-bisi edilii^"^^'. 
Qwikii, 3?a2i ve iparet sosiiii bejmmi i^iiMe kabijil editaiektgdix. Bu huisuslax biitOxi hnknid 



240. Nev»vt d-Mwmu, nS'16?; Qa Niiisei/m, d-Efbsi, s.403; Iv&rgiasai, Ba Humsm, ¥i'46l; ifesk«fi iia 
iyjHia, M512-513; IbaTepiip, ICSEi'5-?. 



ekoller arasmda kabnl editoiptii. 

Ys2ili 9Mm Kabulmie gelince, limm gn^rati'idri Uy&B. etiiii gibi, icab beyexa tasuj^sxi 
belgejom mwJi&taba taMim edflmesi hsJiiMie, miih.ate.p istarse sosle isi»rse de y&zi ile bibul 
e-debflic^''^. Aiicak, bMm l-MLnlLijulai, 3=82111 isJdtJerde Jsabul be5?8xaxL ve fcab bdjitara mgiysn 
belgerda nwiha.taba ijto^H|i meclisiK genjektepmesird, 8Mm gegerMli ijiri jtart oterak 
goiTiiiJ^lerdlf^'^^ . 

a) gijfiecede kabuJ 

SMtecede Kabul kesifij^tirie gelir«:e, sltfteceim mijto.te.bi slii'tsecerdii iLeMisirie TsMiiTi 
edM%i joaecHste y&,y^hvlveye.mA edebiJir. Kabul, sM-mceyi ilvze-oMyea kJ^iniri "6deme ermkd 
VBy& havitesM" ijeien icab be;.^"ii veja. di|er aldt mdimUn veillen irsile bej^aradn-. AlDiift bir 
lardfinm asasuu g6stej»ri bir bejssMir. Qiixtku, ij? kiid ara^iMa cereyoori eden sijiiece, bir 
Mv'atedtf. Havale, osellilOe mulJs.j'S'et M-fale, Serahsi'im de besjaii etti|i gibi, leMSxa Kabs, 
mmhataba da odeme yfsikmi veren bix isvkildii^^^. DolBymiyh., mijiMmp vekaleti kabud etiTiek 
sorarida deglMir. QmUm, ve}iBk;t cm aJatlerdendirS'i^. AiicaJi, tsxaflexca kabiil edilerek 
taQ-namla]Qdii havale , Issim aMtlerdendir2''5 . 

Stiftecerda kabiilli, jnjlLanda bej^ari ettliniis gibi, psili vej's. soslti okbilii. Aitcali, 
muhamp kabul beycamida b«lmwiadi|i sijxece sMxece bor^tosu olxriaa. NirBkini, IiTiSxa 
MuhaiTiOGQSd'e gone, keMisirie sM^ce mMiia. editeii Idpi, sitfteceiJi okMulLtm sora'a "Buxra. 
serda.i»;]ii\3?am»mk8.3.ilettijiTi" diye stiftece liseiine boyla bixibaxe yd2sa"sa by. yasili beyaxi, kabul 
sxdanima geliTifi2. FsMt, "Bm-oi seim iglxi iiseiliiie ka^fdettirft" geliUiuie jiasili bic bejmuia 
b-oluiwisa bu be]»ii, sonjiTdyluJlii gerektirea bir kabuldux. Ebu Yusm"' a gore de borcu. 
odeniuglLie jmlLiixniu olaii mijQiatap diterse sijftBcejJi okMiiiitm soroia reddedebilii^''^. 

Havale mahijietirde otexi sitftecede kabui ise m-uMlimaieyJi kepdecij:© ksopi bor?lu d8|il 
ise, btitim hukiild ekolleie gore nsesixa iiMe eden tobul be^saroxda bnloxoTiSsi p%imx. 
Muhalijasleyh, muhile ksxpi bor^lu. ise, ydid muka-yj^d havalede ise muhaliii^yMxt kabulD., 



241 . Suy«ti, el-Ef Bai, s .308 . 

242. Mfergiaaai, Ba Hvmam, Vi'461-542; Ifeskefi, tba ikl-Mm, ri?/512-5i3; H«V6V1, d-Meomu, n2167; Bax 
Hicidym., tl-E^lak, s.403. 

243. Seraisx, SSf54. 

244. SuySti, el-EjMi, s.2?5. 

245. Suytoi, el-^iSi., s.275. 

246. KliiJiHB,, JHif?!; F«M-fi HiMii/«, M295. 



289 

Haae-fi ve Ca'feri ekolleiliiie gore pan ise de ciDiiliura gore Mvslemri sMmA oium kabulito 
tistli fiegMir. Qmikti, o Mltul etuxiek soruMadir^'^?. Ancak tamu., sMteceriiri keMisi m-afirBiari 
dljsealeioriedili, salite oMi^u vej^a siifteceim teioisii ettigi haMaii tMendigi gibi defflerte kabul 
etiTie>'ebilir. 

iMld^iarasEida cerejisn eden -•re dola5T3i5'to bono niteliimiie olari sliftecerdn. Mlnjdu ise, 
terisim edfliiiekle aJdt nieclisiruie gergekiepiiistir. Bumda teaibijl eden. mM, dtisenlejeii teraf 
oldii^tt i^Ja boiiplimun sltftecej^i tariami edip alaca3di5!a. ^eniiesi icab ve ikcm ifade ederken 
alacaklmm da sufteceja tesliai aioiasi, kabulii ifade etrjiektedir. Qmikii.. bu aitelikteki sMtece 
5?a2ili Mm be3?mTmlari ibaiettir. Biimda kabul, teMami bej^xodn-. Doia5i3i3?M, Misli 
co|Taf3?alanda (^mym etse de, leManri kabul be3?am gerekir. 

b) KabiJlden racl\ Hhakki 

Farkli co|ra2i mekanlanda cereyan eden swftecesd kabul eden taraf, beigerdii ulapt3|i 
meclisten a>n]]iiiiad^i sttrece,. segme Jbakkiria (]u3?ara'l-]iiiecli3) saMp olduiu gibi, h^pi taraim 
se^iioe hakki da, tmam Gasali'iiin beyari emgi gibi, kabul eden laiafm kendisine be.:^erdn 
Lda$t]|:i nieclisten aj/iUmcaj^ kadar de'/asn edecektir'^'^^. 

Qlinku, icab ve isabul beyaidaiinm -^ym mediate cereyan ebiieleri her tiMli akdin oneniM 
j:anlaiiiidaridir. Ayra colrafi mekaada j/apilan bir akdin icab ve liabiil berfdidaoion ayra Bieciiste 
geryeJde^mesi ?ait oMu|u gibi, farkli co^-mfi rnekSaJaffda yapilan bir akit i^ia de iMr«:i beyanm 
kar^i tdiafa ula^tgi rnek&n, akit meclisi olsxsk. kabiil edilir. 

5) Siiftsecenindevri 

Stiftece, bir borg senedi oldiigmidan dola3?i^ bongiaida 3'apilabilecek tasarnalaim 
hiiikjajaderiae -fibiiiir. Selem ve sarf bedeE miistesiui Jier turlii borg^, her ge^it tasairaf 
j'apilabili^'^^. Doteyisiyia huikiild iH^ikisi ne olmsa olsim, sefemye sarf bedell mlistesria hex 
xMu boicu temsfl edensMtece, havale ve tesMin yotoyla devir edilebilir. Bu devir i^lenii elbene 
bir Mvale beyeomite sitftecej'i lehdim teslim etmekle gengeklegiTOi? olur. HavdJe bej^ara bir cixo 
ijfemidir. Bis gerek Ikiaci Bolmnde "KiyDQetii Evrakm Ana Meseieleri" ba?.h|;i altinda "Islarn 
hi*,ukunda devir '/e cixo kavrajm" komjsimda bu konuyu demyh olaiak i?Iedl:iini2 igin oraj'a 



247. Kassai, W16; Hksksfi-Ba Abito., W341; d-Er4el.ili, i'309; Hevevi, el-Meemu, 2212431; Ba Exdaas, 
Ym; «1-Aii, III' 158; el-Hiffi, 12381. 

248. irlevevl, el-Mecmu, IS 168. 

249. i&5kea-Bajy>iii3i., ^^.n* 152-153; Hem-i, tl-I'leemu, m}Z74. 



290 

havate ederek bureda ?« tajsusten bej'sxi etniielde iktifa edecelis: 

SMtecenia cirosu da bir hamate bessarudir ¥83?a bugiiinkt ifade fle, bir odems ejxmdir. 
Qmikii, polijej* "A'ya odejiiiia" ^eklirde bii enm" kipi ile ciro 3,'apibmkMir. 

Biil»]isus^oseMdemutl9JiM\?aiedes62koraismoIab3lii. QiiuM, miiiisJi ha^.^'ale ijegidMe 
muJhs.'teibm boiijlu obr^isi veye. ydxaxida muJaliri mateim bvlyxaTjssi ?ian degiliJr. FaMt ornm 
112851 w. Ijabijl-Q^aittir. Buiglem, Hanefilsre gore "Mvale" iiym isimleridiiiliilieri d^-er etollere 
gdiTB, istitorae ^mjB. rmla. kefiJat otexak edbxidmbrisJiMix. 

SeiisM, "el-Mebstt" adlilas^metliesemde "Pai^oderrie eiml" di}.!© bii ba^lilL tois-iTHJig ve 
by. ba^lik altmda pek 90k meseleleri Iplerjii^tix. Es-clix/ile; 

Bir Mmse bii ba^liasma, "Berdm aduxta filaii Mmse^'e bin dixbem ode" vByo. "QzsmMe 
bin dirhem alassli buluxiaxi filsxia biri dirhem ode" gibi bej^sixdark bir erjiixde budmiux ve 
er/iiediten de ki^i]* ddenie japaxsa, odedili bin dirlneniird geri atoek igin bu eiml verene nmu 
etrae hakknm sahiptix. piinku bu i^brji, axjiirin rrjexavxdaxi bir istikjcss i^teniiiir. Sajoki mnk, 
rnemmTdanbia dMieM istikjrae ettiliten sonm Isendi alscaklisna, bin dirhami •iTieiriuxdaii orsce 
bonglusu adiaa, daha sonxa da kendi adina feabsetrxiek usere ye^M vekil ktoii^tix. E>ols.5=asiyia 
mmm odedigird atoalL amacijla arnire wet edebiMx^^'^. 

Poligenin temlik, rehin v& tahsil ^e^idari ile ilgili Imsxmhx, Ikinci BoluaBie ciro koriuaunda 
deta3?]i olaicak igtendilileri igin birada bimurds. 3«tiiiece|i2. 

6) SMiecede odexjoa 

Sltftece^ MtLuM s^idan vMeli bir boDj temsii eden bir i^lem oidijiiii iQiri, va&e ve 'v'aderdri 
huM-ooadaodajna gibi onemli bususlaii ilidw. eden bir senettir. E)o]a.3?i3i3?la, 6d6rjie ve v^edenin 
duxam-unu a^fld^a JavuigtuDrjak i^in bu hiisijslan iricelij^ceii2. / 

a> Boiigtexda vade 

Boxcm-i MdM iJipiasiits gore vsdesinin ger'i dlmmiu deg^ir. goyle Id.; Kais borcmTO 
temsfleden sljftecede ve biitiixi kars i^lerxJeriBde vaiie ^axti, cumhyxa gore yard; Hanefi, ^lafi!, 
Hanbeli ve EvsMetoaeniiegore, b8ils.].^ide|iMir, dolajisis'lalsais boxcuteciJikabiiletims bir 
bon?tox. Alaeakk ana hskkmi talep edebilix. Majild ve Lej^s ekoEeiine gore ise ksxs borcv. da, 
diger borglar gibi, tscili kabid eder ve tieerlMe mibpm^ s^apitoa siire de baitojif^idii^'^^. 

250. g^slsi, I'Si'SS. 

251. fea. Ktiiiameler, wm4, 387. 



291 

.^iihaMe, ciuxJiyxa gore, Ijais torcurida vade htiiLuld de|:il, aWaki ve orfidir. Bu ruederile 
vade ?arti, seMlx otais-kla btdikte bsflajici de|iMir. MaOilaiere goie, feais mijamelesiade de bs^ts. 
tajdri edilfin vade ge^erli v& 'baglajJicidir. Bu far}di ilitiMm ruederd ve prati|e yansiiiiasi gojfledir: 

KauE, lisipdteE he^M bir jsxdmls^ma mMamelesMir. Dokjisxyk, ctHnJiuxs. gore, mtJJais 
istediii sajmrt ve mekSMa ■bor^Mdaii verdii|ird talep edelbilir. Malfld elaslijiie gore, 
"MiasluMmilsr ?art!siEia ba|Mirtex" prensibi gere|2ru:;e, di|er vrnzh borglaromlaida oMt3|:u gibi, 
Isars borglaxaiQSSi sirasirida da toronlari. ^jMej^e bagli . kalmak gerekti|irid.eri oturii smesi 
dotoiMifeja raotaisin muialebe haWa 3'oki:ijx. AjTaca, alat tsrailan, aMi f&sMim&y^. jretldli 
oMiiklaa gibi, idajne ewoBye mtakMirdirler. Siireji elder/iek gibi, aMtte tasarruf etaie 
salaMjietteii vaidii^^'^ . 

Di|er muavseali borglaamalarda ise biitiiri hMlmld ekoaene gore teraflarca tesbit ve tajsia 
edilen vade siiocesi baglajicidjr, dolajisiyla 'vi^itiMen once alacaMi, bonf Man bir p^-y istenie 
baMaria saMp delMir. 

Demek M, stifoecede, polgede ve d^er ticari senetleide de vade 6iiemMir.Yade hulljl 
etQ-jeden alacaMnuri talep hsJsla, vaderdn hululmiden sorira da borglmimi gecUktmm ha3c3a sos 
tomisuotoiiss. 

b) Yadenia uaatilBiasi 

MaJiJave Leys etoHerme goie, laxs borcttve sliresi dotanj^ borg dadaM, her tiMb. borg, 
lamflaxm mutabaMtp/le, leciii kabiii eder ve tB.yhx edilexi. suxej^e Jiadar niiieccel olur. '^aili, 
HanbeS ve E'^ai etollerine gore ise suiesi dolmv^ herhaagi bir bonj, isiailaim tecili]?^ mfteccel 
oto'ias. Hariefi eJjolii, Isaos ve iflaf bedelirude currJiurua gorupii do|rultasm-ida igtihat etrfii^; 
smtsi dotoiTi!^ borp da daM difer pek 5:0k bonpta MaliM re Le>"s'in igtiMHan dogMtusisMa 
iptjlmt ederek smie»iri iisatiiabJ3ece|ird kabul etmigtir. Ancak, lieMe istisna edilen. bor^larm 
MOont maM usdm^^S . 

Bti taro^raa, tet3?iri edilacek usatnia sikesiim balkjacil^i ve 50k onceden tesicdegmip bir 
vade3?e j^apiiaycak ilavemn akdia aslma iltOiak edip etrne3?eceti husnisu ■oseriMe 3?apitoia}5ME". 
Yoksa, odeme g^mii kaybetrrd? boi^lttj^a Ir/iljari venxjek, Kilap ve SuriXififin ermidir. 
Dokjisiyk, bStfiii etolteie gore, iflas etmd? borghiya belixsis bir siiie tganmisk ve duinsrna 
di22eliace3?e kadar mlihlet veiiTjekgereldr. Aricak, ^afi! ve Haribelilere gore, verQecek bii siire. 



252. Ba Kisiaaelsr, IW384, 387. 

253. ibaK^tottelM', iy?3H 38?. 



5?s.pilacak bu usatrria, aMiii asteia iltlhak etaie^ieceli gibi ba|k30C.i da otam^acaktir. MaliM ve 
Heuelxlere gore, 3?ia.pikca]i bu iJEatrna a}niiri sstoa kaijlir ve ballajici ote. 

Ajiica, bu iJEatJ'iia elbette kai^iMssis oMaME". Yard, aJacaMmm "bedeli arttr slinej'i 
iisatayim" ve3?a boiytoam "sliieja iisat, bedeli aim-ajaia" demesi gibi caMli bir riba ibniiimi iM 
fasMik saglamasim sebep olabflecek bir y2atma soskoiuisu. otoisaiiaiMir. 

e) Sliftecexdn odeme saniam 

Siiiftece, Idasik, mimm. gore, genel okrak bir itoemuiamelesi oMulmidan dolaj^, tsecili 
kabitl etniea. DolajTsr/k sMtecerdn, bii^gtiiiikll ?ek gibi, boxyiujia ais ediMi|ixtiie odemioesi 
geneldr. <?tmku, yuKailda belirtiMili gibi, stii'tece camihnia gore tecH edfleniea ve her aii 
akcaJstam alacagmi talep etrne haJda ''nMm 

Difer poligelere gebrice, bnrilar Td&eyi kabnl eden seiietJer oldu|:u igiri, biinlamT. vadesi 
huiul ediricp, bonjlnmm odeme dimmiu da 35erinde ise, derJial odemesi geiekir. Zira, r/iaaeretsis 
ohmk borcu erteieniek ve sarjiarurida oderiiemek dinen haraiiidE*. Qtirikli, Pe^ganiber Eferidifiiig 
(sav) birHadis-i ^enfleriiiide: "Odeme gucliaie saJiip okxtm, 03?alamasi 2uilbTidm-"25-4 . diler bir 
hadisde de: "Y&[mt. ii-jikam olaimi, borcmm geciktirmesi, kniajomasau vb cesaJaridinlmasE-a 
mlibali Joter" ^55 jiijig buyurai-ak bor»;bim vadesinin hululuMe odemTiesinin gerikti|iiie i^-aret 
ebrd^tir. AMe ?efa, Iskim hiikuku vb Islam ahlakmda yer abTii^ onerfjli bir prerisiptir. 

YadeM bojc^, aiacakljrim de|il, axicak bongimimi ohmsiyh veya bo]p?l«ram kendi iradesiyle 
kai?iMjsj2 oMak m'cil etmesiyle hxM. eder^^ft Aiujak, bu ta'cil diiiumu da "tiorcuau ta'cil et, 
diT9iJie3?im" vtyo. "\mmvmu dli^ur, ts.'cil ede^mii" faisM fonmii ^eklinde de|il^^, kaipiMsis 
olxMMir. 

/ 
Smesi belli oka borcun raMdeti dotamdikga, akcaMuam riiiitakbe hakla 5?oktur. Butim 

vadeU i|jkmteide, suieim belli olsmsi psxtm. Hatta Isaja-^iMaim tesbitkriae gore, borciai odeme 

3«ii belli okip da odeaie samara belli oimassa, bu akit geg&xm s^^nM. Mesek; bixi digenae 

"saaa pu malam, bedeltoi fika j:ehiide tesMm etmek mere, sattmi" derse bu akit gegersis styihr. 



254. Bakuas: Bx<iari, BtK'f&k, 1, 2, 10; Miislim, M«s&kfet, 34; Timisi, Bxiyu, 66; Hesai, Buyu, 99; Ehix Davud, 
Buy«, 84; &s.M»£«, Sshkii, 8; Mu'.'^f.s, BuyS, 84; Akifi.edl>. Ebabd, IIli'245. 

255. Bvl^iii, I&v%}|St, 1, 2; Miislim, MvsklU, 33. 

256. msMi, M532. 
257.BaKuJm6,M189. 



QiHdm,. meMa belJrtiliTiJii ise de odenid ssmara belirsiadii. FalLat rnal saMbi, mii^terij*, "sdiiiSi 
pn mshm, bedelM filaa ^ehMe odemek tiaene, bir ay vade ile sattun" deise bti c:ai3 oliir. 
Qmk% m^'i editen mekiiii da, m ZBinmi odeaecegi de belinilrjiiptir. Biirada zmrxdii p^m, beil 
otoaJi ^aitiyk, ge^erJi 'i'-e baglajici oldiigix Mde meJiSn ?:aiti, tesbit edilen meniletette odermiesi 
isterdlen be-delia gotiirijkiiesi, imsim ve eme|i gei-ektiri5S3r3a ge(;eili, gerektmui^'orsa Mbial 
edilii"^^^. 

d) SMtBcenin odenie MkiTiU 

Siiftecexmi odeme dmiamma geJiiice, suflece beiimten saiima ve mekSMa, siiftiece 
borglusima axsedJlir. Yaiii sltftece, stifteceim temsil ettigi kijineti odej^cek Jogisje aia edilir. 
Ki?i syftece3?i daha once kabul etnii? ise, hemen odemesi gerekir. Hitekini, kajmsMarda pu 
tesbitleri goDisekteriSE: 

Imsm Hxibsmmtd't^^ gore, sijftece boi^lnsu. (niedttVtmileyh,).. sltftece}! okudnktari 
soiim, stftsce3« "Semn adjiia btjriu tiaeiinQe 3?sed]m" veya " Sexda igin brniu iTEeilnie tesbit 
ettirn" gibi geic^ek kabtdii iMe edecek yszik bir bejm-ida bulunmsa, odemekte miJkeHef olur. 
QmSm bu bejiaa, liukukan gegerli ve soramluluk genektiren bir bej^saidir. 

Bmm kaipm, bonplu, "Seniii adina bimtx yaiujona kajidettuii" ve3?a "Serdn i^jii bmw jmwiia 
tesbit ettim" gibi bir ibare ile be3?:mda bulunuccaia, serbesttix: Isterse odeaig jrapar isferse 

Taliavi*3i« gore ise, sMte-ce borgkisu, sltftBce seriedini kabid edip igirideJard okujranca, 
ki3''iiQ.eti]ai odemek sorundadii^^^. 

Attcak, bu gor«|ileri nakleden KadiMa, daM sora-a ^o^/le bir delerleridimie r/apsr. Itiiiiada 
pAjm. gorij?. Imam MBJiajiffiiied'iri gorw^Mm- M, sijfisce borglusti, sMpceyi kabxd ederek 
jiiQBesiili5ieti iiseiiiie atoadikga w^/a sonmiliiliitii ifade eden yasili bii be^aruia bidmuaadikca 
odeme j'apmak aonmda defiMir^^^. 

DeiMk ki sMtecardn odeme Miteimi, boicuri odeme MikriiMiiir. Borglii, borcim-a IsabTsl 
ettiktea so«m nass geie|:ince vadesinde odemek soraMadir. 



258. ibaHismam, VM69; fta Abito., M531. 

259. Elajila, IQ'?i; Feta»».-jii Hi3i&y%j. nii'294. 

260. KaajiSa, M7i; F«t&v».-vi Hffi%«, 1K294. 
26i. fumiryiWaMyit, W2%4; KUi\^\ m?!. 
262. KUiiih., ID??1; Fstam-idHiiidiirs, Iffi294. 



e) OdeiTjyeden imtina 

Kab-oilen imtiria edebilen bir Imjise, odemeden de toitaa edebilir. NiteMnxi Imani 
MuMmarM, "kendisiae sMtece sm-iulsja ki^i, ddernesmi gerektinecek hii bibul be^'aimida 
"bijtoimassa, odeniedenii-iitiriaedebilir" derken, Ebu Yiisufda "sltftece 1301511131.1, siitfigces?! apip 
okiMiikteri soroB. da olsa, svtmmyi kabid eUTjekten mtixia edebilir" dij^rek gcaii^urdi 
belirtrfiigtir^^^. 

t-jriisaa Mavexdi ve Revej^ii de bw. konMa gorij^iarird ^oj^'le serdetriiektjgdirter: 

Hav^ife mteJigiiide jjasiliriij liir senet, toJiiUi taiafrndaa m-ahatsM-ia (rriektu'bm-dlej?]!) 812 
edjto^e, rfmhamp, ks.iibm (ke^ideci) ve ieMSim (iTi^ktubyxdeh) borcimii itiraf eder; ydsyxmi 
onun ydzm oMi3|mTO vs bu beige lie de ym^oksyi kastettigM kabiil edeise sertedirL Jaj^Xietmi 
odemek sorijxidadii. Eger by. Jiusustexdari bimii Mt&i ederse, oderr^k r/jecbmijietixuie de|iliir. 
Aiicak, basi albTdeitiTise gSre, sadece senet ve borcum dogmlutmra Mbul eden muMmp, oil -^re 
tesjiral geioelioce odeniekle ydkiJMMux. Qijxddi., kapiiecixdxi jradesmdlrerimak^oksordux^^'^. 

Bwm bu riaJdlerden diila:^ikyxsi M, suftdcerdii veya polijerdxi dogralutyxitt kabyl edexi bir 
miihamp, kijflTietiBi odemakle mijk.elleftir; do|ruIiJti3i"i;a tsm kanaat getmmyen muJiatap da 
tobijlden v^ dotojsisijda flderjieden totiria edebiHr. Ysxd, odemeden imiixia., elacaJdicaii 
teghisiade yeya. konumm tesbitinde tereddiit varsa gerekebilix, joksa odeirjeden iiTitixia elbextB 
}ie3?fi olaif^e. 

f) SMtece mebla^imri tajQianman veya bix kisnunm odeaBiesi 

ValeM boi? ImM ediiice, borcim tajnammm Cideriniesi esastir. Tateitli bor^m, tossiori 
smesi geliace ilgili kismm odemriesi gerekix. Aricak, d^er bor^laxda oMugu gibi, sMtece 
ki5TjQietmm bir kjsmjra da oderriek mlijfjk.iiiidijx. / 

SMtece iKieblatixim bix boliBTii). oderidiktea sorixa, kaJaxi bolMm odexiiekten iamm etmek 
koroisimda Imam MixtoiQiaKd'e soralaoa 30x115% venteii ceva.p "Fe&?a-i Kadihiiri" adli Mmpte. 
^dyle 3aakledilDQek.tedir: 

Bir temse bir bajkasETdaxi aldigi sMteceyi bir ticire arseder, €cir de sMtece riiebklirna 
bir kismixa oder, bir kisjm da kalixsa, sMtece saMbi (lehdax) kateii lasnumm odexarjesixd ^cioiert 
talep edebilir rxii? dij?© soraMu. KadMa, IniaoiTi MuJiarmTied'ia bu soru.j'a goyle cevap v'erd:i;ird 



263. F6(a.m-viHiaMp, Iffi2'34; Kaiiycix, HI?!. 

264. Su-pld, d-EjliSi, s.Sli. 



295 

naMetmekMif: 

E|er, IsMhki (iKgMeci) iiaeMibm-dleyhe (3mA.amp), ks-tuTMia bultman liMhm malmdan 
smmce saMbixie (leMii) odemeslrd enireder '/e •iTiektu.bimile}?}! de siiftecej?! kabyl ederek 
i^ittdeM m©bla|ia kerdi 2mi](3Qetiri<ieki katLbiri aiacagi oMufimtt itixsaf edexse, rjiiektubuail&>ti 
tScir, k^am da odeniej^ sorlamr. ^aj^et, r/jjektubiiiidle]?]! tScir^ kati.be karpi bonjM cddisiimux ikmr 
etmesse, cideiTuejiie 20iiariama2. Aiicak niektuburdkiyh, sltftece sahibJim katibia siiTinietiride 
&lac;aj|i oidugiimii itiiai" edcr '/e bima dair Mfal&x '/e-ilise, tefaleti ma}£biil oiup dolaj/isij'la sitftece 
saMbiae kaicpi da soruMu. oiui-265. 

Ar/iU Hususm Kadil-Jii, Ebii Beki Midiaimjied b. Fsel'dan. da ^.o^/le ba^ka bir iMSdhyi 
naJdetmeklgdir: 

Bir kJiiase, keridi ticietli temsilcisixd bir meniolekeie jioUar, arkasnidaii da tenisilcisine bir 
miktar nakit goMeiirse; DaJba soiira da teixisilcisine hMberi bir s'Difte4?e dijseiitejaap birisirie verir 
yem, musikM tteeririe ke^ile ede-rse; Siiftece, tgrjisllcijie ula^tiktaii 3ora:a teiiosiici, sltfiecejii 
kaboleder ve kiyrnetiQia bir kisrimu ddajap ve geri IssMa igiri de leMSxa bir senet veriise; Bu 
iplerj'&piM&tanbinriMdetsonni^cir, Wiisiteisiiie Mtaben birmekwp j-asaxak "Saka-i M, fflaii 
}uiase- ^iri saria jasdjgBXi sufteceja kabtd etaie, eger kabul etaii^ isen de ddemede bulminia ve 
stifneceja de kendisirie reddet. Qmikii, dmTUTi delipaii? ve bu koiuida bende bs^lsa dtsgmice 
oi^^riiu^tar" dije bir taliaiat biliirirse, Taciriri bu talmati iiseiirifi terjisilcisi, geri kalani 
odemekten imtina edebilir mi? di5« son]iljmi?.tur. 

Ebu Bekr Miiicajimiied de buna ^oyle cevap v«niiii^tir. 

Eger, suftece ImiM, Jsendisine stiftece mmim edea katibe, sQfteceidii lajfjiietiiu nakit 
dlarak odemi? ve tsniisilcisi de sufte.ce>i kabul ederek 6dea-ie3?i ikeiine &}xmp ise, teriisiicirda gexi 
kalaami Memekten iimtiria etime MkJii jciktor . 

Eger, sMmce hmM, kendisine suftece maim edea katibe, silftecenia kipxietird neJdt 
oJaiakodemerrd? ise, te]iTiSifc3sisijift8ce3a kabul ederek odenieja m&tMkX etse de kefaleti gegersia 
sajiiM^mdaa geii kalaami odeniektea ijiitiaa edebilir. Aacak tenisilci, odeniej'i taaJ-Jiut etti|;i 
mMiaie daM once odedi|i borcmi kjsnmd geri istej^eaies. ^aj-et, tejXisilci oderaej?! taalJiut 
etooemi^ ise IsMara odeaie >^pn:^tari i»itir& edebilir. Teaisil^irdn boicua Mlaa kisamiia 
Ddenecegiae dair leMlra verdigi senet ise bu duramda bir maJMdu iiMe etni^s. Aacak^ bu 
taahlxMu diliyle ikrar eder ve^ seaede "filsn kii-iise ig:ia berdm iiseriaide bu kadar baklu vardir" 



265. KaJiiiia., IIB72; Fstavi-^i Hiaiiye, Iffi294-95 



-I'm 

idBlilMe 1)ii seaet mmfn eder ^^e tarna 6m pdMx de mmsa maMiMIl gegerl olur^^s. 

§\i halde,, muhatap^ polipe>i Mtad ederek boiTim taiiiiaiTiim odejietiMigi gibi bir rrjjJsMTm 
da ode3?ebil3r. A3aica, bimci iiieseteje goie, muhatap KepMeci;^ ISMpi bon?ii\, fldiici 3"jies8Me. 
ise ke^ideci leMam Imr^i hoiglu ve her IM omekie de mixhatap po]ig:e;0 Jsabul ederek boncua bir 
rfiiJitaimi ddeniij ise, gen kalari Biiktamii odemeden mitma edenies. Bima kaxpirt, eger mutemp 
kepideciyB karp (biriaci omekte oMu|u gibi) v&yd. kepdeci leMam kai-?! (ikinci orriekte oMui:u 
gibi) borate dep Ise midiatap, polii;;8>l kabul etse de, borcua tlipaimul vejs. kadari losriimi 
6dem8deaiiiatiaae.d8bilir. Qmikii, mubaabm kegJdecij^ kaxpi bor^iu olaiadili biriaci r/jeseMe. 
i^lem, istitoas^S'' veya keialet ilssri, ke^ideciim leMam boi^lu otoedili iJdaci meseMe de 
i^lem bir ^i^kaJettir^^^'. Dola>isi3?la, bixiaci omekieki, rauhatap, siiftece sahibiiuri kepideciidn 
siJHiffiyetindeM alacagEmi oldn|mm itiiaf ederek kefil olijisa o zmm^. oderiiekten soraailii 
tutukbilir. Ikioci omekte ise leMar, ke^idecirdn imihatabm katmdaki alacci|mi tahsil etunsk 
iisere vekii p02i33ferimTda oMiign gibi ter/iSilcM de odemek ImsusiuTda vekil dmiWiurjdadir. 
Y6^Sk)t ise cais akitierden oMiJi|u ijiii baps.j'Ki de|:iMir. 

7) Stjftece kar^ililmin durmxiii 

Havste aitel^mde ohn police tsaisini edilirkea, kiJisJ oJamk 6s«llikle ciuiiJim-a goi-e, 
ke-^.Meciiiia niyJiatap nesdiride bir tel'gilili varda". QmilLti orikra gore, havaJe aocak, rriitiatap 
kefidecije kai^i bonjiu olvisa Mvale cdm". HanetHere goie bu, ^art de|:iMir. D^erlexiiie goxe, 
ker?.il^i biflsroriayari bir ha'/ele sm-eteri M'/ele gorimtomide olsa da ger^ekte istikras ''feya 
keMetdr. Yaai, senedixi karpil^i bxilm-noassa da nmhatap kabul ettiktea sorffa caiadir. Bu 
drnTimda muMmp, kejideciaiii eamyle odenie 3/aptigi ^dirde, kepdeci^i^ rocu ederek 
odedilim geri mlep etoie Jiakkina saMptii-265. 

8) Sliftecede kei'aaet(Aval) konistt 
a) Kefatetin anaMj^eti 

Kefatet ^aissu, daha once "KefaJet ICavrearn" ba^ligi eltinda, kmimi oterak demyli bir 
b^imde j^tennii^tL Burada, yalnis ticad seiatterle, daellikle police ite iigili kefatet dunammdaa 
ki3acas6zedece|i2. 



265. EliMaiJ, llf71-?2; F6lav&-yl Htaaiys, 11/295. 
26?.i3>a.Kutoi.e,71'?5. 

268. iJa Et?jiam«, V??5. 

269. Smisi, KS/55. 



29? 

Kefetet; sertet, peUiMk ve relmi gfei oseiliMe ^iMeli boi-ylai-uxialarda onenili bm" kukuM 
gweacedir. Ba^ta sQj^-veii?, selem ve Ksis otoislL iisere pek g-ok ticaii muarrieleiie cere]?aii 
etiTiek-tedii^^O. Kefakt, tiir hakki talep etfjiek hysysm-da^ iki ^ej'a daM fosla sii-iUTiSti or^ 
sorarMi-iMi &lmm. soKan rgk taiiafli bir bei^aridir. 

KefaJet daha ziyml& bonjlsxda kyJJaxalaii bir giiv^ncadir. Twaret Kaamwxida 5=«r sMi 
"a?8r Mrjcsj/jiiidaii dsM geid^ bir axilsjii ifa^e eder. AimK poli;e.le.rde- ^eiilen SA^al, rfisMs^t 
itibanjda kefatetten bs^ka bir gey de|Mii% derdlebilir. 

Keiatet, dlger aJdtter gibi, soslii olabilecegi gibi j^asiii da okbllir. NiteJmTi, el-MyMkkik 
el-Hiffi'rda "l^emy'l-lstoxi" adk aserijo#ie konu ite ilgil poyh bir %sbit vexdir: "KefoJtet, kefilia 
ydzih. be>^a3?]a da mOiisMt olm-". Bu rfietrdii gerhiride de Isorw. gSs'fe bir orrieJjte 
agiklarffiiaitadir: "Bea, Zejsd'm skmmmi&M., Ami'm bia dinan i^ia Zej^'e, 1 MyJiarxerji 
1398'deri ittbaren iki jfiliria kefil olduia" geldiade ydzih bir beyanda bijl-urnjlor vt hu bejraxoii 
ciddioMyturiadairkailrte de objtrsa, JcefsJetlsesirde^riii^ olm^^l. 

Bugtolitt poligelerde ise, verileri a^j-al, polije v^yo. aJlonj lizemiie "a'/ai igiridir" de>toii 
^fej'a beaser bir ibare ile bejmi edilir w- aid da aval vema pains taralmdan iimaJsxdiCnCi'Sia). 

b) Kir/iier kefil olabilir? 

Yukanda belirtiMiii iisei-a, kefalat, kukuld eh]ij=et saMbi herhaxi^i bir ktoiseriixi borglartam 
siriciiiride butotan asa ve3?a liefiUerden birirdri ves^a hepsirda riaMima, borgisGorii Sder/iek 
koausyrida aJacaklilanaa karpi gy.vence varan bir tsaWitittiJr. Kafaleti b«gmikii pekMj'te 
kuUaansak deiis M; Keffl dhmk, bir Jdrfiseran lagideci iressa ciraritaMidari birimn ve.3?a hgpsirdii 
adma, borgfeiaiariodemiiesikottymuTdaalaijaklilsrinakarpita^ byluriaiak gwen>:8 veiiTiesi 
derfiektir. / 

Byaa gore, hakuki ehlijiet saMbi olan hsrkes, keffl olabilir. DoUyisiykn kafii oiacak p-sim, 
ttcanserietborgliJSTioliriassarilmTdsrioiabiliiti gibi ticait seriet borg-Msu. olm ortaljtei Imkmliiride 
ciranm ve kafillerden de okbilir. Cirantater, asfl. a]aji3akk3?a ve birbirine ksxpi nriiteselsil kefiUer 
diirmnmidadnlar. 

A?»cak ke^idaci, j^ara asii boajiu, aa Mk saMbi abx;akli3» ae de Jsafil oiniak isi^yen biriairt 
sydiaa kefil otemas. Qiiffikti, keadisi satea oderaekJa ^lilLiimlMur. Zimmeti. satea aieggiddlsr: 

270. Suy&i, d-Ejiai., s. 283. 

271. el-HjlM, 1?357. 



zm 



Me^gijl olaii tir siiMnetia, ajTO borgla tefaax me.sgul edilniesi BiwJtm (iegiMir2?2. 

Kesa, lie^Mecij'-e tesiji bor$lii olm muMtap da kejideci gibidir. Dola5q3iyfe, kegideci '.^le 
bu rdBl&teM muhatap, Mil oJsa da ]njJiii}L6E bir pey ifade eones. FaMt TK/612.nci maddesirte 
gore It^ijxtfju ^aJus aval ve.rebMi|i gibi, poligede mizmi biilmiari kepieci, muliatap ve- ciraMar 
da a¥al TOrebilirler^^s. 

c) Kinilere kefil olm-tabilir? 

BagJja bir dejdgle, Malet kiiTie '.farilebilii? Kefalet; her ce^it bongta, asil borg sormrilusy. 
oian ve jmsmlm-ila-ariJi da denilen iriekfiiltirianjia (Jkejideci), oium imttialiuialeyhme^?^ 
(muMtap) venlebM^i gibi, idnci derecede soitbtjIix olm keiliae de '/eriJebilii^^s. 

Bi3QiaeMe.y]i, bi\ Jiusiisu tican senetlej^i kaydimsak diyebiliiTS M; KefaJdt, Jie^ideci, 
muMtap, ciranta ve bmilaim keffleilx^ willsbilir. Boylece, bu Jionuda fikhi kefatetin 
'reiilebM^i Isiniseter fle karium kefaletiri '/-eiiMili kmiseleiiri aym oM^tu goiiilrAektedif M; 
biTOJar ya ke|iMeci, muhamp gibi bidrici ''my& Miller gibi ilsiaci derecede borg odeniekteii 
soruQTilu kimselexdir. 

d) KinitexiE racu liskki vandir? 

Yiikanda ifade edUdili gibi, kei"ilM|iri ea oneaiM hvMid neticesi, kefilia nicCt hakkida". Bu 
konuda rucu Mdoaa saMp olaxi palsjslar .surdardix: 

da) KefiJia racn. tekki 

KefiM asite, kefiUii Ijefile otoiak iJEere kefilleiiri iki gejit wcv. hakki vdxdn" 

I- KefiJiiri ssile ruc-Cx Mkkx 

Keffl, asile rocii tekknu aricak -pi parflaila kiiEanabilr: 

a- BiMiil borcii oderjiek, j 

b- Mile kefii otoak ve isiBle oderiie jyapmaktir. 

Ancak, isinte keffl oldtiliu haJde isinsis odeMne yapaisa Maliki, Hanbeli w. ^afiilenden esaJi 
gdiijpe goie yiae racuhskki'.'irdir. ^uakiii, kefaletianiodema iardrdde igermektedJr^'^^. 

Kesa, isiasE kefiloldixguhaJde isirde odeme yapaisa.. basi §afii ve Haiibeliiere goi^ imu 



272. Ba-Ewfeme, V^84. 

273. Boz«t-^k, S.129. 

274. Hevm, Sst¥zs«v."i-f&liiiaL, Iffi463. 

275. Nsvsvi, Sawatu't-Taliim, IffiSOl; iiakiito&e, ¥«i; el-HOli, 12358. 

276. BaEuime, V;86-S8; l-fev«< EavsMxCt-Tsmm, Iffi498-499. 



2M 
liakMolm:. Isiosiz tefil oldygu gibi odemejd de isiiisia 5%pm35 is6, s&dece Malikilere. gore rai^t. 

2- Kelilia kefile ract Mda 

Kefaletton.usimdabej'saiedMililiaei-e.. odeme jiapaii kefilin kefili, biiinci keffle.. bimici 
kefil de asE bonpluj'a, aralmi gartiar daMJinde, racft edebflii^^^. Yaiii ildiici ksfiliii, teialat ve 
odeme koiuilaimda bimci kefiMen ismli oltip otamdili dimumma goi"e bimici keiiie ract halsJa 
tesbitedilir. 

Ikiaci kefil^ biiiiici keffle racw teklara kttllaamca, bmrici kefii de asile karpi rur-ii hakkira 
kuEariabilir. Ikiaci kefil, bimci toefiJi birakarak asile racCi edeix^s. Aiicak, ikinci kefil asiliri 
erjiriyle biiirici keffle kefil obmip tcj's. due gam asile racu Miki varsa, bir goi%^8 gore, bu 
dixmrMaki ikirici kefil, asile -djcv. edebiln^^'^. 

Kesa ikiaci keffl de birinci Isefil gibi diiekt asile keffl obiui? ise bii dururMa odeme j^pan 
kefil, direkt mM xmu eder. '$-&yex ikirtci kefil, heni biririci kefil hem de asil adma kefH otoii?. 
ise, bu mtelikteki ikinci kefil oderiie j^paxsa, esii ye biiirici kefilden i3tedi|ii"ie fniira.caat 
edebilecagi gibi bir kisr/ii i^ixi biiine, dii:er losnii igin de di|emie rucli edebilir^S"^. 

Imani gemhsi bu mtsehyi poyh bir omekle c>m,y&. kojfjiiakiadir: 

B'aiasimmetiride A'lmi bin dirherii alacaii olsim. U? ki^ioiii bu bin didiernMk boi? igin 
B'3« kefil otoasi birbirierine de kefE olrjialan anlaxjuna gelir. Bu kefalet caisdir. Qlinkti, 
bmilardan her biri, asil borglu adma btitiin borcmi kefili oldiign gibi ri^ekdileririe de kefildii. 
Kefile kefil olrask sahihdir. 

BiMeijaIe3?h kefillerden biri, borcmi tltoiiaui oderse, isterse odedi|i haldon tmnijnll 
isierjiek tisere asil bor^lii}^, isterse de liigte ikisini isteii^k iJsre di|:er pd. kefile nmacaat 
edebilir^^^. 

guhalde, polijedeki ciran^Qar, aval verenler, isiiili kefiller Mitomindediiier. Doiajisiyla, 
bmilar arasinda mm-ar.aat hakki, fikhi mcii hskkinda oMuiu gibi bir sisteme gore &mym 
etmektedir. Asil borgbi olan mnMtap odeme 3?apaisa, herkes kurtwlmu^ oto. Mnjhatap bor§lu 



27?. iia K-aiame, ¥^6-88; Hftvevi, Sa.VESJtu't-Taia.iii., IIIi'498-499. 
S?8. ikvt\% EavzaJtuVTsJiiin, HffSOi. 

279. Hevsvi, S&vzifituVTiaiiia., IIESOi. 

280. H«TOvi, Eivzatu't-Taliiia, Iffi501^02; ibaEui3aaa«, Vi'Sl. 

281. Swsisi S231. 



300 

ise, M? ^ms^ye mlimcaateder/ies. Qtmldi.. keMi toicmui odeniJ^tir. M"uhaiap, borglu de|il ise, 
kejMeci]* rucu eder. Muhatabm kefili odemede liuluioju^^sa, muhataba mcti edex. 
CilmitalaiTdari biii odeaig yapnu?. ise keMisMen 6ry:ekme racu toMsi TardE*. Boyto-e lierlses 
kendisiiTdea soma gelen ciiaataya kar^i mttteselsJlen sortuioludm-^s^. 

db) Hasmlm met toMi 

Keiidisme slifwce ais cdimsii muMtap, siifteceyi kabul ettikteri sonra smtece JayjTjetird, 
MiTjiUjQe oderjiek 2onmdajlir. MuMtap^ kerdisine -^s olmisE s1ji"tece>i fcibul ettXiekten veya 
oderiiekteft initiim ederse veya iflas ewii? olursa, sMtece lisjiiiiJi, muhatabm -vaisa- kefiline, 
kefili de 3?oksa ke?Meci]?'e, Hariefi e^ltme goie^ss, mtoacsat etJiie hakkiria saMptir. D^er 
ekolene gone^^'^, bu dimtnida katexi suftece haaiili, muhambia liefiline mwacaat edebilirken 
ke?ideci3?e mtocaat etnie liakkma ssMp ohriBZ . 

9) SMtsceaia bongMm 

Stiftece bir havate i^lemi oMii|midari dola^a, liavale ml^anlel^si i§iride jer aim kiniselere 
bakiToak soruadajos. BilMigi gibi Mvaleda nitihil (ke^Mec), muhtal (leMar) vb muhalurialeyh 
(miihaiap) ve3?a bmilaim veJdl ve^/85=a kefflleil buliinabilir. Ha'iralede asil borylu umiM oMi^tii 
JiaMe, havale i^leniiyle, mutoltoiateyli biiirici derecede, borcuii soracolusTi dunammia ge^er. 
fytokt^ Mrale iJe muMliii stoiJiiietmdeM borg, muhaltoaiej'Ma sinii-jietirie mtikal eder^^^ 

Aacak, mmhalurialeyJi, iflas vie!3?aink§r ederse, mulitsd muhite rucu edebilir. Kesa, muJiils 
kai^ibonglaotoayari miflialimalejti, imihilm ermyle odeme :!?apaisa, muMle racii edeceti gibi 
odeme ?©.paa kefili de kendisiic© racu edebilir. 

§11 haMe^ miiJital i?in sttftecerdii ^isil borglusu, muMluxiaJeyli ve oaim kefili; mliiracaat 
bonglusu da, muM ve oiimi kefiMir. Dola>i3iy]a, bomjMar aujJSEidaii fikj^ suftece ile ksiumi 
polige muka>^se edUdiiiBde amlaimda pek bir fark gortilJiaeaiektedir. Nitekifii, sliftece 
sahibiiiia asil bonglusu, niu]ialunaie:yti ve kefili, ixiuiacaat bonglusu da nuihil ve kefili oldiig:u 
gibi ksamu police JiamJlirdn. asil boi\ilii3i\ da muhatap ve kendisine aval vexen gato, nmacajit 
bongliTStt da ke^ideci, ciraatalar ve bimlara aval veierdeidir. 

10) FikM suftece ile kaiam poligerdn karpiM^tuilmasi 



282. Bose-SSfe, s. 104-105. 

283. SeraM, Xaf4B-4?. 

284. iiasm §afii, «l-Uam, Iffi228-^29; iba Kuiame, ¥/55-59. 

285. H«\'ftv£, Raszsiu't-Taliim, ia'466; BaE^isait, ¥t'58. 



301 

Ilk Islam topltmiurida j?ol tehBiesiruiien kuitolma airiayci5?la kuHaralaa sMteceriixi, daM ilk 
donemtenie bile boiijteix odeme, psiaJsn tolgeden bolgej-e aktarma giM oiiemli hisiiietiemi 
ifasiMa kullaialditna gostexen olaylar Biriaci BoliirMe "KijsmetJi Evrakiri Tarilipesi" 
toiiTJStKuia aiiito.ti]iiuj;ti. Bu apdsm dclerlendiiditinaisde fikhi stjftece ite taiinjim polijerdii ueiede 
ise e^arilaarJi iki teim oMut^-^ soylj&:5?ebiliri2. Nitsldm, tbn Abidirt ve DusuM, keMi 
doneiEDleriiuie "giiftece, pollgedir" dij^eiek bmtom e^aritemli iln Yjilmm olivimm. iiMe 
etmi^lerdir^^. Hatta Misir ve Libj'a'ruxi bugiMrii Ticaiet KariiiriknMa police, "Kerfibij^" 
tertaayle ge^erken; Smijie ve Liibriaa Ticaiet Kanimteimda ise "sMtece" temioi ile ilMe 
ediimfikt8dij287. 

Ancak, prmu da hat2riatmali>T2 Id., sMtecenin bir §:ejidi, ild lo^i aiasmda cemjimi eden 
bono mteliliMedir. \''aai Ise^ideci ile lehdar axasnoda cemymi eder. Yukanda belirttitiriiis gibi, 
sijftecerdxi^egitjerlrtderiblride, j'ofcymmj'olcii^'ateis v'eimesidir. Btisyiette boEgto., aialaiiMa 
tesbit edilfifl memlekette bi22at alacalOi^Ja oderiiede bDlimur. Yard bin gepim bavale dminnu, 
ugiJ3acubir?8Jus deviede j^oktur. tptt bui^leme de sQitece demlmi^tir. Qm^iij., bu da oderuTiesi 
ba^ka ineialekette 3?apilacak bir ikcas mtxamelfisidir. 

Bmia ratiueE tUM sijiiece ile kmiM poli5:e "'?e]?9. esM siiftece ile j'eid sMtsece arasirida pek 
50k oitak noktaam bulunraasiria kar^m, ba2i farkli rioktalar da vaxdir. |irMi, ii? Jdpi arasarda 
ceie3?sa edeE sttftce ge^i^ri ile polige eiesiridaki orteli ve faxkli aokislam ipaiet etraek ijsere 
6ace ortak sora'a da farldi noktalan ortaya lioyirmja. gali^abm. 

a)Onaknoktsitor: 

aa) ^alus sa>i3i agisxridaa 

Siiftece VB polgede ij!ig gains 3!er almaktsdir: Kepideci (ni«M), niotoMp (mtjlialanalejli) ve 
laMar (m'aliiillml£l'i). 

ab) HukmM n3sM)?et a? ismdan 

SMtece ve polije hamle idteliliride olup , Msrsle ahkaHmia €bidirl8r. 

ac) Yexitea hisraet agisiMan 

Her iM serusdiri ainaci, para akMiriak ve odemeleri kolayla^tmnaaktir. 

ad) Kabul ve odeme agismdan 

Her iM sesoette de rAishaiabiri kabiilii ve odeniesi esastr. 



286. Ba Alicia., K«41ul-MwMar, V^O. 
28?. Saras, s. 64. 






aae) Rucii Miki :a>?isiMari 

Her iM senette de miihs-tabm ifbsi rej^. M^n s62 kornjisii otesa, leMaiiii lapideci ^e 
tefillere rjiflracaatMilLi vqiAu. Aricak, riiyxacaax prosedora faxlsMir. 

8i) Defiler ajjismdan 

Her iM senette de bor^lu tarafixidari, saniari-a^iiTii ve diger defileilri ileii siariiliTiesi hul:uki 
tif Mitir, hxk defilerle babul wja oder^den totiria edebiUi. 

b)Far3diNoktedar 

ba) Taiffiim agismdaa 

Polipe Tsir tadaxji ?ekil psrOamiB. bslli fljjen siiftece daha serbesttir. Omeim, poligede, 
"polige" lalunestam knllaxoliridsi ve odeme teiihi gibi peM. .jardan araiurken sltftecede btjidsx 
axaxanaa. Kesa, police oset bir bej^axa ts^nli^n, siiftece 50k deta3;Ii blr sexiet l-imrLj^etirii ai2 
efnektedir. 

bb) KuDawm colrafyasi ajgisjxidart 

SMtsce, iM farJili menl3e^let axasmda MdteruM^n police hem faxMi snosmleketler arasmda 
haemde ayramemlal-iet^iMe Millamilir. Aacak, buxijm fikhi bir de|eri >X5ktur. Quxdiu, senedixi 
koJlaiumi igin bir mskBn tsMidi sos Jioinjsu de|ildir. . 

be) Protestx) ajisE'idaxi 

Poliijede borfltmtm kabxdden -^myo. odemeden imtina etmesi hslinde, leMiaim mijxsjcaat 
ha}±mikalaxiabilmesiigia, bu dm-mxiu protesto etrxiesi gerekixken, siiftecede bu dunjiXijia djcu 
ba3i}a oldugii hslde protesto etmesi gait de|ildif. x^ncak, si3?asi vb huktdd otoiiterdn., leMsim 
mcu hskkim kullaxiabibriesi igia, protesto gibi bir pxosedmii paxt togrnasirida, Islam hulitsJai 
djgisixydaxi bir beis yoktox. Nitelaxii^ zm'mii-opmma tsMit etms kitsiiSTi hu otorite]^ bnsJaliTii^tir. 

bd) Devix ve teda'^Hil ajpisixidari 

Police, ciico vt de'.Tx saj^esiMe gert^ bir tedaviji imksxima saJiip iJiea, siiftjecerdn. pp3.tikte 
boyle bix tedavtiii obriarm^tix. Aiicak, bir to/ale niteljgiride olari siiftecexdri nasari olsraJt ciro ve 
devir ite tedaviiiimde fUM bir engel j^ktux. Qliidoj., kavale kontsstinda ifade edild^li gibi, 
to-vale edilen leMax da liexidi alacaldisira sabit Ijalaxi miihatep usexiriB ha"irale etiXiek sm^ti]ifliB 
leMSxlsim teJaartenmasmdan olu^acak tevale, bugiJjDkli aidamda ciro '/e devir i^lemirfden bs^ika 
bir gey de|iMir. Aynca, Islsxxi Imlaikm-ida sabit olaxi leMarm, deligen muhataplar taxafixidan 
hr<rdh editaiesi de caisdir. Bu Mwle gegidi yma. leMix sabit, mijto.iap de|i?keidi hsA^ale torii 



'>y^ 



ginxje kniTBiiurida j^erd muMmbi aMy gosteren esM muM&p de.|il, ij^jMeci toj^a cirariMir. 

2. Islam HnkmkmBda S&kl-m'l-Ilxaxflsmli Sexiet (Boao SeB^edi) 

a. hinJi gene(im(ga}ik.u'd-Deyn) MaJiijeti 

Islsuflii HukiiJj. Literatuiiirde yet alaii ve ilk IslaiTi topiiuTiUxda tolkrolan saMi'mi-deyn, bix 
boig senedidir. tbn Manswx'a'^'^'^- gore, 5o|ulti. "siJia};. w snJyjk" otea "sa}di" kelimesi Faxsga 
"^ek" lalimesirdririiaharrefMir. "YasiliblrtaahhiitQaiTie" derrisktir. AxicalL liukulc JaLyxiakMimda 
"S8kk" deidliiKe, satim, lehm, iJtisx ^re beriseri iplem ve laahMter ile bu. tijx v^.deli 
mijaiTiieieleiidea dogaxi 'bongian igeien jsasili bir beige kastgdibTiiptix. Doia>?isi5?i&, sirrisar,, sarM 
ve tJaciiiri ?eM huikakeri liljccet J^abyl edibcfii^lexdiic^^'^ 

BiJXia kai-pm, IsajTiaJdaxda sos toniisu olaxi 'salxk' dejiinii ile, bardta geM rdtBli|:irideki 
'gek* kastedilmemektedix. Zixa bitgiMm geYM muhatabi banJ^adix. O gltakij. saliJL'm -tniAatabi 
al-ai taxaflaiiridari borglu olara Mi. Baxika ?eki ii? ki^i arasixuia cerejsari edea havaie rdteligi'ide bir 
sertettii. Borg geM ise, lid. laji axa^ixda cemysn etunektedix. Aynca., sQltk 302cii|ii "eisslL" ve 
"besajJi" gibi Jjelirflelerle taiTjlaQTia texMbixifi gixererk, "stiliult'iil-eisaJt (xaaa^ geithkil" v& 
"sukuka'l-besa]?! (emtis. gekleri)" gibi sejaetleii iiMe etmekie de knllsiolim^tif. B\iX8.da 
"swkuk'ud-diij^i (borg gekJteri)" dejTOiiiideri kastediieii senet, borio senetleridir. 

Biimte]ikteMsa}i}iaa;.=msaBiaxuia "el-uh.de "290^ '■2ikro.'l-h8k"29i^ "Ijibele"^'^^ ^.^ "ei-jjatt" 
da derdr. Burdardaa el-uMe, date 2iyade ali^-veri^tea kayrualdaxian borcti terxisil eden seaet 
hakkmda kuUanilji^^^. Aiicak pimu bemen belirtmelips ki, Islam HukiJk kaj'xusJiisimda sos 
konusu oiaxi bu isiiislem 9o|u, daba sijade iki ^alas arasirida cerejfan 4deri bix seruet ipixi 
kollaiiiW.:^ Mde, bazsii xsg pahis axasmda cexe^mx eden havale rdteliginde bir senet igia de 
kiillawbiQakiadjr. Yard, sald-i tBiir/ii de dahil biitiia bu JsiBiler, bijgiirdiii axikrMa bir bono 



288. nitM, s. 20. 

289. liii AiiSm, EiMul-MiOiLv, Vf399; a-u'l-Fafl, MMhk I. MuhiOBiasi BihsitvU-fnivt Mmhvl 1850, 
S.435. 

290. nklM, IF20i; ^imm,v;21?. 

291. M.SM. Maiik, {SsMm tiviyed), il-MuMw^m, •Vi'340; Bmisi, XS38. 

292. Fet&vil-yi HiMip, r/i'522. 

293. ^irhM, 11201. 



m4 

seiTBdmi ifade etdMeri iKlie.. ti82ari bono MTalesiai de iiMe emeteairlei. $u hMe, saaldi to 
kerdisiyle epantonili di|er teiii-jilar, ijokaniajiiilt (elias-i mli|itereke) temiLldrdnS'^^. Ham sakk, 
"evraK." ^m "beige" anlajiimida JaTnaroldigiiijin i\era85f3e taitiiri ticm evraka bir agidaii "s\]i3iiik.-ii 
ticari3?8" de derdtorii^tix^^^. 

B&yyii. SabilL, J'ijgiIi belgelerle ilgUiolarak^m-iuilede etuiekxedir: 

H®Jk, ticari f&sliyetleiird geMerle (suJiijJji'senetierle) siirdurmej-i teSmlil htilixie getiierek 
oim itiiiiat ve gwertce sa|la>irica Msm bEgMeri y^ik beige ile airiel edilebilece-liiie d;5di fewa 
■i/esdiler. Bn felva^ karam niaddesi olarak Mecelie'de de jmiid aidi. Borg ^lekleri (sxiktoji'd- 
deyiu'bono sex^tleri), tacMeilri kayit defterleri ^.^beffier belgeler, saJiteciUk, D.j-'diuTaia t& yalari 
fuphssiMeii. xszdk oto-iSk .?ainyla, liukxifd isbat bdyjariesi olarak kabxil ediMiier. Yasili beyan 
sdsltt beyan gibi degerleEdliiMi. Kesa, y^lBii ve uj^dmrna gllpliesiMea miki olan. lesM 

belgeieim geielM yapmak da tr^pm liabul ediidi. Butuii bu husxislax daM Mecelie'de ifadesmi 
biMutei296 

b. Isioli Seriedin Taroim 

Yiikanda j^apilari aipiklarjiiaOtexa daj^iarak pi5yle taraailaiiabflir: 

SaiLki'Ikiar ijeki; Islm-i Imkxkkxk B^mmim. satmi, reJhm, ikrar ve beiiseid ipleai ve maliMeri 
igeren jisHi bir Jsbat belg:e3i oMugii gibi g^pM toJkiM ilijkUeiden kayaaklaiTiari borclm da 
t»n-isil edea bir seiietdr. Kesasakk, baaariodeme emmdv}emA havale riite]ig:iride bir belgejas de 
deiTir. Sakkm, stftecede oMtsfa giW, faxkli bolge gam aianmad^i gibi IrakuM ilsras jmmniete 
ili^kjsi de axaruioaz. 

$u liaMe^ sakk dejwii; Islaai Hukiik kayrisMamida, liiik-uM Isbat belgesi ve borg paraja 
temsil ederek odeme vadird igexen bono senedi haklaruia kulaiuMi|i gibi^baaan da police ve 
banM c-eM nitgUgirdeki sextetler He di|er senetler hakkinda da kulanilabiUr. 

Ancak, pratikte bono senedind ifade eden, mutlak "sakls^^ek" yeiine ikrar ^eld (salsku'l- 
ikidi) ve borg geki "safelai'd-dejii" dejTJiTileri kuliaxolirken barika gekird IiMe eden "ssJik" yeiine 
de "saiT3if-rukasi", "serraf-ijeM" terMbi knJlaidbnigta-. Bins^nalej'li bonoya ikrax geki, ikim 
ser«4i ve bono senedi de derdJebilir. 



294. Bti teriaki' MikaMa gim^ l<jlgi Birmc-i B61ta'4« "fekm. Tariimfc Eid3aMlwi3|: EivmstM EwiiJ Twkri" 

295. Siras, s. 20. 

296. gevFliSsiik, I]i'435. 



305 

BugmMii Aiap iiLtisat liteiatiMiide horn se-nediiie "es-Se.riedti'H2rti'Ejiire muJisner 
senet" deiuli^iektedii^'^?. Yard, esMdeiibono senediigm ka>TisJklarda kuBamlaa "saklai'l-ikrar", 
"sakkii'd-de-r/ii" dej^r/ilenj-emig taxgrn-dtii muasu de.wiile "es-Senedli'l-terii" kidlariiliTiaJitadir. 
OiPO v» devir i^ler/iiyle tedavulm-ie hukudien ism verildili ve dolajyisiyla kepdaciim boiioyi.i 
taii2iai ederfcexi cto ve dermie de bu Yixslmld M '/e teamiU geregi olarali izia verd^l katud 
edildigi i^in bono senedme, isiiiM senei deruJiiii^xixSSS 

IsiiilS8nedmtnji;urikiitara]Qmia.geMriCe, PsJdstaii'm- 1881 w Misir'm 1883 tailM Tii:aiet 
KaiuTOlsa-ma goie hmh. senet; kepidecinin teMara rjiilitan belli bir meblal paxayi beHrtilirii^ 
vaderda Iniltiltole Vdy& &iz ediMi|irtde Mmmyi taaTJiut ettilM igenen ve kaiumiui tayia ettigi 
gekli jfaxtlaia ujgmn olarak dikenfenen bir senattirSQ'S . 

Bu taxuiii, bononmi niaWjiettai or^-ya toyniajJi esas alaii ve luisnilamm da dokyli ^/oM 
iparet edea guael bir teroniydn". Bis byrada tebir cais ise fikM boiioda ^ifej/a borg seaediride. 
bidiiiuioasi geneken nrisnrlan omyd. koifjiiaya gal^aca|i2. 

c. F]kM Bonoda Biiiunan Unsiirlar 

Ikiai geki VBy&. bor^ geM derdlen bono senedmi, Osmardi dor^rime ait bii: cuTi^Jite taWll 
edersek bononma iinsmiamu daJia kolay tesbit etirdp olurus: 

Di|er bir Mtecet ^"^"•': 

"Bapadli Ivas b. Abdulali ilaar edip dedi M: 

Bu Mmbin MiTiili Halepli Melmied b. Melij-jied'e CiWiadelalilr a>i biajn-uiaxi itibaxen tmi l^ 
ay soriraoderanekijeeie, sam-iaJip Isabsettilim safcE ye li-ak hurrnasi bedelnden 1.600 dirliem 
borcnm vaidir" 

Tamklar: Mehined b. YxisvSve HajTimad b. HaciMvsa to. 

Sicil 199 A, ¥ik. 1 15 b, 2. 6. 870/20 Oc^l 1466" 

Igte yokandaki M-Ojiiilar ile by. 6rrie|;i dikkate aljioak smietiyle bono senedinin unsurlamu 
tesbit etme3?e9al^ac8|i2. pyleM; 

l)ikiasilpahis 

a) B onojTi tansiiii edea kegideci. 



297. es-Salts, s. 126; T^yR, B119; el-E"a]i, s. 27. 

298. Susis, s. 45. 

299. girac, s. 45. 

300 . 3ftlii2Jio|lu, s . 103 . 



S06 

b) BoBonim hax/iili kMar, 

c)¥aisatefiller; 

olrfiak ikere en a2 M galiis asil^Qi ^/e '/axsa lafilkriyieSO^ tirBulB sd ve soj^audlaii da 
belirtitaBk suietij'ie ikiar senedixide i^ssihr. 

^•u haMe, ikrar sertediruie borgM hem li^^ideci hem de miihatap dyxummida ton lehdar da 
aigjcakJi psim po2iS3?on'uMadir. KefOler, ke^idecimn kefOteridir. 

2) Oderiecek hoicun cirisi ve rnilitBii 

iJarax senedinde odenecek borcun cmsi v^- rrnkt^imm belli oteasi p&itm^^^'^. QmMkj 
senedin tsffjsfl ettigi liorg; para okhilecegi giM hapJca hir ^63? de olabilir. Aricali, odeme i^i; 
seriediit temsil ettlgi m;alm 4310313% oMblMi|i gibi nsMt olsxsiL bedeli ile de 3!3.pili3.bi]ix. 

3) Odeme yed ve sajXiara 

iJarax senediXide^ odeme ssxosni mutipiia belixtiljiTieMlx. piMiii, borg seriedlrdn metomde 
Merm samarorori tayki edilmesi, "Siixesi belli bir ^^adej^e bor^laxidigmE '^rakit, onu yazaas" 
mealmdeMnassmgeselidix^*''. Yudiaijala, borcimodeiXie 5«mmi belli olo.p da odeme ssxiiaxonm 
belli obxiamasmm akdi g&gexs^ laMign-ia; odeme samamxuxi belli olup da odeme jeiixdn belli 
otaiamasmjxi akdin sihliatme mani olmsiiilma. delinmijijk. Kesa, ^^^jdeli seitetleide saxiiaioxi 
belli olixjasi ^axt ve ballajnci oMugu halde rxiekaron tajm edilmesi $mx ohTM2|:i gibi ?art 
Isopulam da boicim 1213^11 edilen mekSMa odenmesi ^;in bix xmsM ve eme|i gerekmi3=or3a 
ge§erli, jciksa akit sahib; part ge§ersi2 olacagn-a da jnikanda ifade etmipti}j305 

4) MlJlxar-imsa ve paMQer ttnstixo. 

Yasili belgelerde miahiim kullamlriiasi € Asn-sa^ets kadax iner. Nitekim, Enes b. 
Malik' in nrajiet etti|me goie . Pe"^f amber Efeidimis (sav); Hicii altmci 3TMa Hvm Kaj-serine 
Islama davet ve teblig n-isktabu 3«2mak irade buj^uxunca, Sahabeler, "Rumlax, ancak mijlmrlii 
be^eteii kabifl edip otojirlsx" di3'e bir hatirlatmada biJlimd'olar. Bmom ijseiine, Pe3!faxnber 
Eferidimi2, nakgii "MuharmrMim Resultillah" olan gOmii^ten parlak bix n-Mim ediodiSO^. 

AiiCdk, donenileHie herkesin miiJiru. biilumrMili gibi imsa gelene|i de 3^ktur. FaMt, 



301. EitMl, 5Sa*170. 

302. Semlisi, ESS174. 

303. Cassas, 1521; Bmhsi, 5202172. 

304. C&ssft?, S521. 

305. ifea Hiimsm, ¥M69; Ba Aiiim, Ssadul-Mrnksf, M531. 

306. Bvlm, j&bklim, 10; Kasta&d, 22232. 



be^ertia gii'^encesi ^sMtler '/e beigeyi -mmim eden koiujinm tasdllddir. Bu. tojiojii, bijgiJXiM 
nj3terM}i g6iie\'M jfapsn rmlik&rmlBi okbMiJIi gibi sarrallar ve tacirler gibi osel sekxor 
temsilcileri de okbilir. 

Asnrxu2da ise iiTiSa ve muliux yajsgE-iteprriip durmMadir. galiaslaiTXi mszasi, cesai 
miJejijiMelerle soiraola tutnldn^u ivin en gegerl gmnencedir. 

NiteJaiTi^ Bixirici BoltiaMe de de|ixdMi|i gibi, Myasix Islai-ji bilgn-ikiixiden Mustafa AJbTiet 
Zer}^, toim ite Ugili dteisii pu goro^leii ormjia toymi-tjtux: 

B-ugunktt seriieiteria tareiJiTiiflde, zcurmi orf gere|ifice, iJgili pahsm imsasi lie ^letiro-iiek 
geiekir. DQh.ymyh., esMden old-utu gibi, senedin ba^iMsM MtsM ve iffiS8i9.3!a]nm seriiddia 
if exi|M itiraf edece|M bej^axi etQiesixie gerek yoktur. 

Biiiiaensle]?}!, Ugili palasm. sadece seaede uiosa korfiTiSsi, fesMisi}!© di|eri apssKida bir 
aMia olu^nQasma vey& mmsfent iradajje dayaaaxi bir tasanrafua ger^ekLe^masiae kafi geldigi gibi 
dym. ssmaMa imsalajmim senedin muhte^'ssim itiraf ett^ini ifade eden ydzih. bir ilo^r seMdi 
rdteli|iM de ta^jr^O? . 

5)Ht33aj}d:il3^M 

IJam" serifidixtde hiJkuki ili^ki belirtilixiaMir. Mesek, ts^xosnaz bix irial almna^ ise "^m 
rdtelikteM bsJujeim satm alijomasmdaa fcaj^xialUsBaai (bu iMar) Tlirk lirasno. fflaii Jmiisej^e 
bor5lii>nj]iTi" .^ekiiride hukmldilipMba^Jiabir de^aiTda boig Jiayaati belirtilnieMir^'-*'. 

6) Taiili ixnsi3iru. 

Ikxar seiiedtojii diiseiilemTie ^oriM de ser^tte belirtiliiTjeMir''^'^. 

Btitacelemelerinusle Mbono senedirdn vjnsiixlaiim mu}j3.:sfese ett^iiTiisde Minid boxioda 
"bono" vej^a "emre muharrer senat" ifadesirda buluryiu|imii, fMa. klasik^borg sertediride ise 
hdyb bir ifadema b«ix?jffimadj|mi gortij.'orus. 

d. BonorujaQe^itlfiii 

Borg senetJeii, genel IruJniki lli^ki ajjismdan M kategoiile degerleMiiilebilir: 

1) Paia>i temsil eden borg sertetleri 

Z) Emtia>i temsil eden alasak senetleri 

30?. z^m., imii. 

308. Seraisi, 1SS?1?1. 
:509.g«raisi,XH2S187. 



SOS 

e. Boriods. Kabnl, Odeme ve Riicti HaJda 
i) Bonoda katail v© odeme 

laixdiseaet, Jjamli taiafmdan. hoigbxim. '.nidesmde aiaediliaije, tiorgki seaedia resmi lutde 
ivygxm olsxak tssnsmi 6dMi|M ve kendi iiXisasim ts^jdigixa goilmce kabid etiriek sormidadir. 
NiteJdJiii Itin Abidin, Koauyu pu husTjisteii onaya licojaiiik 'beUitiTidktedlr: 

Boieglv. bir Imme, ilam'Mber veya box§ seaedi yaaip kerdi ferum-iap muhiiiyle muliMerse, 
5it ve teaniid gere|i bn. senet, kendi alej'hinde baltoyKi bir Miccet oto. Dolajnsiyia.. ttajniM 
tarafaidaa kexidisiae aa-sedilince, senet borglusu da •usule uj^im okrali duaeiileiuTd? senietteM 
3ra2i ve miSlmm kendislne ait oMufrnm tobid ederse, one gore boicmwji odemek sorurulMH^^^*^'. 

2) Bonoda racv. hskki 

Bono sexitM bonglu ile alacakli arasmda cereyaa eden bir odeme fMI oMnf u ^^iii, 
odej^eain bir ba^kasma racii emit-si sos kornjsu. de|iidjr. Axic&k, bonglmum kefili.. asilixi isiiiyie 
odeme yapar ve>^ boi^lmum lisemie M^^ale j^aptili myjialtoale]/!! odemede bulmuusa, 
sMtecade bejsaa e-dilen ^ardar dahiliruie, kefil v&y^ nudialimaleyh asil borgluya racu etiae 
MKloaa saMptir. Kesa, bono seaedirda alacaiJisi taraimdaa boi"^-lU-y& Mmle- edilea Id^l de... 
boiylunwaiflasigibibirnederito alacafira tateii etoiesse Hai-^fitere gore boao alacsJdisaia rucu 
edebilir. 

f. Boao Senediae U^'gulaaacak Diler Hitkliualer 

Boao seaedi, ciro ^^e devir i^ieraJade.. vide laisusmtda.. oderaedea iaidrtia, boiio 
karpjligaim duromu^ borctm taaiaira veya bir kisrjomm odeamesi, kefillik, defiler ve. diger 
kctauteida sttftece i^ia korojtea MkitoileiEB tabMir. QmM, bono seaedi^ Imvale j^oluyla devir 
edilebilir. ¥ade boiioda tescael wnsmdiu*. Oderae sajaara borcim hulul vaktidir. Borcirnm 
kaipilJlmia bidmaaasi sartodir. Zira, boao nievc^t bir boi"^.taa dokji taasim edilir. Borcim 
MmajQiJBea vaja kisraea odeaaiesi ise bir sulh aieselesi olu,p caisdir. Odeaaedea iratiaa, ancak 
gegerM defiteie dajmrolarak aitoMnidtir. KefillilL Irofatsu. vMeli aiuaraeleleide ber aJacaklirua 
haJdMir. KefiBeria mm. etjae Mklan da belirtilea ^ardar dahilinde soz koausii okbiUr. 

g. FikM Bono fle Kaamii Boaoraai MuMp/esesi 

^landi, ikrar ^eki veya borg geld ile boao seaedi, isinM seaet v^jsa eski boao seaedi ile 
kaamii bojoo seaedi arasaidala. ort^sk ve farkli rjoktslan iaceleniek iiisere, orice ortak soara da 
larkli aoktaton tesbit etrae3?e galj^alaa. 



5t0. iba Aiidm, BtMx:i-MvM$r, VMS?. 



309 

rjOrtakNokmlar: 

a) $alus sa>isi agisnuiaa 

Her iki tip bono seruedirde noiTiial olarali. J3d ^ahis vaxdix: Bin,, seaet borflusu olaa. 
ke^ideci (miBiEi) M ajsm ssmaMa, senediii mnJiatabidir. E5i|eri ise senediii alscaklisi olaii 
IftMardir. Aiicak, bunlardsxi ba^iia Jsieffl de ■butaiabilir. 

li) Hiji}a]!}dinaM3?eta;2siruisxi 

Her iki tip bono seriedi ikrar senedi rdteligiruie oltip itocar aWtarriiria labidir. AxiCaJt, devir 
jjiteJDQijde tedavijjte giiioce M'lrsle alOssjornis-Cbioloxlar. 

c) Yeiilsri hisffjet agjsiridaa 

Her iki sensdin amaci, ticaii mu9;mele]«!ri ve odemeieri kolaj'lajtm'Ji.aliitir. 

d) KabTjl ve odeme apisindari 

Her M senette de borgloiwm tebidll ve odemesi esastir. 

e) RucuL haKki atpisixidari 

Her iM senette de nwjJiatap waaiiiJMe oten bongM, liendi boicijiui odenoek duxm-jimTda 
bulmidogii i?iii, ba^kasaia rriiiracaat eA&rmz. Ancak kefil, onya ermyle odeniede bulmiursa 
elbefle Jiendisine mcu edebilir. 

f) Def iter agisEidari 

Her iki senette de boiylu, megrii defiler ileri slirebilir. Dohrfisiyh. keyfi olarak de|il.. bit 
tip hukuld defiJerle oder/ieden iiTitina edebiJir. Mesela., vade Jrulfiluadert once yapdari oder/ie 
isdebielbette reddedilebilir. 

2)Fark]iHoktelfflr 

a)Tdn2ini9igis]Man. / 

Kammi boruD senedi bir takmi ?eMl ^axtlaaiXia ba|li iken. I'jkM bonp geld dalm serbesttir. 
Oxriegiri, karnird borci seryedixtde, "Bono" veyo. "Er/ae rfnaliairer seriet" keaxjesirtm bulTOmasi 
ve taxiaixiijiierigibi kajitlar araruikfin, fikhi borg senedinde bi3Da3ar amriiToa2. Ke2a }Lanm"d bono 
oset bix metin teijade lansim edilixlisn iMd bor? senedi gok demj-li bir ^eldide tsxisim edi]rni|:tir. 

b) Devir ve tedaviil agismdaxi 

KanMidbono senedi, cixo ve devir saj^esinde geni? bir tedavijd iaiJiaxima saMp iken fMd 
borg senedirda pratikte boj'ie bir teda^nilii olinami^tix. Ancak, senet borgiusu her bal-ii kSrda 
elasaktoimba^kasma havaJe etms yetidsine saMptir. Yani, fikhi borg senedi de havate 5'oln.5da 



S'ii3 

tgda?1il olBia kabilij^tirdedir. ?e havaJs psxtiamia d& gok jirojsittii. 

c) ImzA a^isiruiiBai 

Kariurii bor? serffidMe frriza kuflaxalirken fi}^ tiong seiiediMe dalia sij^-ade paMt.. miiliiir 
V9y& senedi MTSir/i edea kuruxiiun tssdiki ile iktiia edibxjipxir. 

3. Islam Hnknkvada Emx&i Mmk&silSmmi Q0M. {Qi&k} 

a. Saiiaf peMrdiiMaM^'eti 

Islani huJiuk l£a>iTsiJtem-ijia yex alaii to eskiden beii k-ulkrolan belgelexdeii bir ba^^kasi da, 
baaka gektexi nitel^inde olari "sarrailiaTa rak'aMi" derdlen ve paiaji Denisil eden senetlenllr. 
C-lbikli, ruk'a, gexiel olarak sarraf ea-afurdaa. haiiailliie ve5?a iiasiia yasili muajry-ea bir ?alisa 
odeiiie:^ t&sMrat etniek iizere misto ediien senettir. Aiicak. havatejie giraieden rak'a gekiride, 
bs2aE bill sarraf digeii leMar otoak ijaere yalrus iki ^aJiis bulmiui. Bu ajpidari ruk'a, havisdasi 
ke^^ideciiim Miiiiie bstlanan bono senediiie de beiiser^^^. 

Arap^ia" sakk" kalifjiesi^Tm-kgedeki "seaet" kelBTigsiile dei-ikolaamutiak senet rdtBM|iride 
bir teitMlr. Yard, saJik deniek, aslrnda Turkgedeki gek der/iak delildlr. Aricak, senet 8id:iaTm-ida 
oldtjiu i^jn diger ticajd v?; hukuki sarietlai-e deiuldi|i gibi banka ^ekiae de derdiebilir. NiteldB^ 
biTgiimkuArapgaiktisatdiliiide biarJiac-ekiris, "sakk" de|ll, "eg-^ik" derdbXiektedii^i^. 

Qoltdu nka' "^^^ " oiaxi "ruk'a" iai^. " keluxiesi, 9dk kameleri gibi "liEeiiride y&zi 
ydzMii kagit ve^m deri paiigasi" dexiiektir. GeiieMsle ssiTaflai taraimdaii taiEmi edildi|i, 
odend^i v© sarmflar ajraismda tedavlJd etti|i i^iri bu ^eJdlde isuxiteridmlm^tix^i'-'. Tuccarlar 
m^asE'ida sairaf iiikaMi lie i? yapma teajXitilIMm slifteceterdeii daJia y^UMi oh'msi, Istoi 
ekoxioixjismi ttcaii seiietlar akonoxxiisi haline getnTjii^tix^' i*^. j 

Nitekim, Cenfea dakmiiiaiQlammi axajtiimacisi olarak bi]iiisa S,D. Goiteln, bu 
dakiJODoaalara dajaxiaxak pu tesbitieri ortaya koymu^tar: 

SarMtemi bu gekleri gikaiixia asdeialeri ile halkm ekoiiorjiik hayam bmilm tercih. 
etmesiom sebebi, bunima, altiri ve guiXiiJsp gibi rtakit paiaya rdsbeten ta^am"b|irari daba kolay ve 
daM 82 mikoM olu^ii^ur. 



311. Urns, s. 31-32. 

312. «$-S3li]b% s. 121; T'^dl, I,'ll9; d-B'»li, s27. 

313. Sirac, s. 30. 

314. Goiteia, s. 245. 



3ii 

Bu gieklsr, sarxafm j'sxarida risMt parasi bulur^n mMiltere diJsenlsMlli gibi, samdii smmm 
■^mmM M}at parasi tiiilm-miayan aiicsl oderfiS giictirie ssMp gwerdlir lagilere de dlieeriiemp 

Igtg M psjajiri son. paratrafl, o dorierMela sarraf geldeiiriia, 'bijgijxikli biariM geJileii 
rdi»M|iMe kuilaJtuMiMaura gostermektedir. Serrsf, bsxifea foriksijioriimu wra etiTiektedix. 
Me'/dmukab'oletJTiekte-, ijeliteri 18X121111 etaiiektedii. Ayxica, iaiolari ai^Wi'mni tesldt etdii liir 
ok3?i xiakletmektg ve poyte de'.?ajfi etJiiekBdir: 

Bu doriemde slji'tece '^?e sarraf ruksJan gild toJJlsxolaxi ticaii semtter, ledawl baJamn-uiaii 
nsMt para foriksi5'oritt icra atiTii^lerdir. NitekBTi, kayxisklara gore, Nehraj' sdmda FustatJi bir 
mcix, geWr di?E-«aa iMsn biristodexi aMiti larMert dinar kaaigililiada dtSsenteyip verdigi stiftece 
ile oxuj. Fiistat'^ buinxusxi burosmwi M'.''ale ederek brarodaM 'irekilixia sltftecerdri bedelird 
oderriesird exncretuw^tir. DaM sonra Fustat'a doiien Nehisi?, syftece beddlriiit lientJE 
oderiaiedi|M gorlarica araJaxi sijitece hairdlix^, iM dinar kadar riiakit para ile biri 20. 1^8^ biri da 
18 vt dlleride 4.1i'2 dtoM- otoalL Iteere xsq ayiiru}La(gek) dtiEerdejip vexraek suxetijiie odeiae^a 
j'apna^tJi^'i^'. 

Mtptufsmn. daM soiira, bn geMem ticaxi Mym- tajidiii taze kan ve jissxaxlanridaxi sos 
etiiifiakiBE hsxekatie gu noktalexi serdetrnaktedir: 

Bil geMer ticaii hajjajsa pu rioktsdaula pek goK y&ini saglarfiijMilir: 

1- Toccara. nakit para iie jjaptilaTdaxi daha fasla ticaret 5'aprfia axikaau taximu^tir. 

Mesela, ym diiiaia nMk bir ta^ir, Myoz dinaxMi bjx sari^af ?eM ile pek gok epim:^ satin 
alabilir. Daha sonra paiasim Oder. 

2- Sanafa, >;aiaxidaM nie'rtiiatiaxi daM faala gek gikaiTQa ixfikaia verniigtir. 

Mesela, bir sarrsf , j'sroridaM bin dirtarlik bir me'.'diiat kdi^ihlirijia, buriaii kat kat fash, ijek 
dliserderiie imlariiiaa. saMp olmu^tm. 

.3- Halki, aakit para ta^ liiTia taWikasi ve riskit bosjTia to33Tjds>'orijD«lu|x!i karpisHida, rtskit 
paialanra sairajQami yaiuiida toraniajfa. se\^ketmijitir. 

Aacak Cerdsa dokuxiiaxdaxiruia, sanrafEi g&k ijikanr^. ksr^il^mjia bir korrdsyon aiiigiria 
dajx de bir o^ileMm. 5CiktBr. Zira. lisralfleiixie tesiim ediieri riievdimt^ ordaxa'i psxa bosnia^ 

315. Goiifts, s. 247; Sii^as, s. 31. 
316. 6oi5ei% s. 246; Sim's, s. 30. 



sMtecelem bedelteiird odeme re mk'Bhxixule^i^md fibi kontjlaDia iMj^-gteiira gidenneye kail 
geJirdi. 

Sairsfmrak'SiSij'ksiiftece ve gekler erdsiruia $u fark wMir: Riik'a ile odemTiesi isterdlen. 
bedel, nj!}L' 910X1 liaJiTiiUrie \myd.iSift&.yi2Jikxm&y2m'£iliii§&M^M.eiJi& tasMiMMtJi. Buiada tBrrxel 
yxistir olarak, bmsarrsf digeri de leM§i otoiaJ-i tjsere ild ki^i vsxdjr. Bn ajgnisxi rak'a, MvaJesi 
kegMeciiiixi izrdrie bsiiaiisxi boriD seaedirie (berdjn Kariaatiir^ g5re, bono seiiediCie de|"tt, gek 
sertedii'te v&y&. her ildsirte de) berser/jekiedir-^^'' . 

b. Sanaf QekirdriTariBm 

Tiifeanda :^pil8ii rBsMterden 8trite^iMi|i tieere o gmku sarraf rakssi ile bugimim banka 
geM sorasmia btyoJt olpMe beriseriiJsler vasdir. Dola^isiyla taraMilaiirim da birbiiine s'sitori 
otoasi geiekir. Qiiakii, sarraf nik'ssa'dii havalesiMe bii" taa'afta bor^iu, bir taxafm aJajsakJi ve 
diier tarafta da tex^ale j^olujda muMtap posisjoiuixyda saxraf vardJi. Ary:ak, bis 
ara^tmTiaJaxuTjisda saxTaf rukalaxixim taruiTiixia. xaBtlaiTjadik. 

Biwiimla bember, ba2i ara^tmrialaim tesbit etdMeri olay ?e gek siuetlerird sergileyerek 
iiu^elersek bti tahlil if Men gexgegi yaxismszek bix tsxmrn oiia.5% ijiiiaxabilecelixriiae ixisxiij^Dras. 
Es-cumte; 

Sej'jsah Nasir Hiisi-ev, "Seferxiame" adli eseiixide 4:3?-444 H. tsxIMeri sxasixula Bmm'yi 
ziysmta&en so2 ederken $u tesbiti slkxebriektedix: 

Basm halki rr^Jianxa saiisia \='erir, kax^ii^frnda ^ek ato ve ali^-wripte hep bu ijekleii 
kuHarundi. Kexidisiiideri limL satiri aldigi Idpiia de Keridfleilxie cek vereri sarrala lisj^^ale ederlerdi. 
Herhaagi bir kbBse Bajia'da kaMi|:i sijxece sairaf ^ekirden ba^lsa. bix p&y kijlaxoxia^di^i^'. 

Bii ^ek, gtjxdijiutede basi baitoMin, axdapmali ticaiet loerkesleiiruie aiiji-'s.'eiiglerde 
kTjJlanmak ve bu rjierJieslexderi belli bix iiexet v^eya korrdsjsori aJmak ijsexe basi palaslara. 
\?erdiktenkiedikajtinadaberisemekt8dir. Aacak bsidsa, kredi ksiti, tgmir^t ffigktixbn. gibi biier 
toediaxeiCi iken bu ^ekler, ksff?ilj|i sarxafda buluxiaxi bixer M'^.'ale sertedi dmuiTi«xda>iixlax. 

AjiTca, Gcdteia'rda nalJlettigixie^'^^ gore, o donexfilerde borglii olaii Imxise, hexliiarigi bir 
saxrafa Mtabea, hax/jilixie veya onuxi ts-^m edece|:i ki^ij*, rxiik'ten belli bir pararoxi odexumiesixd 
istemek liEexe bir gek diJserilejebilJxdi. 



31?. Gokm., s. 24?; Bms, s. 31-32. 

318. Ifefjf HiisrevIJlvx, Sefsruaae tare. EaMre 1965, s. 9&; Sme, s. SO. 

319. Qoi{.i% s. 241; nta^, s. 20. 



•5|?' 

NiisKim ssajxiisa fcadex koroimgeleri h^zi helgehi, bugiiriku. ^eMerin diisertlemTiesi 
formmmm dsM gSstermekteillr. Bi\ Msm^. lldiiin BSluiMe "Islmii HuluM Agismim Kij^rjetli 
EViTskm TaBsjjCTii" bef Ii|i altia>i& hsJert Irigiiltere mu^esirde b^^l^a:ij8i1. y^ik bir tjek oxxiek oleissk 
■s/eiUjDrjJ^ti. 

Aricak, bu^eksstoia "sarraf rak'&si" yaxd saxraf ijeM derjiektir. Dola.j'isiyla buxia "sdxxai 
saJLto/bsu}^. peM" fle deidiebllii. 

Igts bu ijek ixicekxidilixide buf uxtkii ^ekoemi kaximu gekiileiijQe ydkai bix dtkentenie 
lorimiimiii goiTiiek mwilimdlix. Metixi igixde tnjgtiixilai. rjiuub.atap dmiimm-uaa oisxi saixaim adi, 
mivaxa 3issiMj|i, odeiWiesi jsterdlen psxa sol list bSjiesixde PskaiTila 5«2iMi|i haMe, iTaBtJxi ^ixtde 
de jasiile beUxoMJii, "hsxfiiiiiie" keliiXiSsliTB j^ex vexiMili, ^ekia altjria ay v& yH oiaraik isxOi 
toxmiiylu gojralaisktadix. 

giiMi, bti xiakJl ve cek oxriegiruie gegen mismlan dllLteitie alarali ssxraf xuJiasmi ve3% saxrsi 
gekmi^oyte murrilaj'a.biliiis: 

Qek, "belli bix Imnisexim, belli bix muMtaba; niiktaii belli bif mebteii mMx olsxali serist 
iiejifiiline ddenie eimixd tasarxiXiiuri edert bix saxietox. " 

Bii axsila, kadifil^syiDri Jiaxeketixule Isbui mn.aiTieLat linlnlDmTi da Mynali ohmk dMiate 
alaxi basi tsktm iilkeJerixda de gek 3-jakk3Xidaki taxmiiitenxa sikxebiierjiisde y&T&i '/ardix. ^'dj^ie M: 

PakistaaVm 1881 \^& Misir'm da 1883 imMi Ticari SeMtfex Kanmumda gek g03% 
taruaiteaau^tix: 

"Qek; kairaxwmmjixietf^i jeldi ka3ataxa ujiTm olm-ali dliisexaeneri ve lisgideci tnafiMim 
aiuhamba bell bir miktax aakit pamja leMara odeme erriidiii jgeneii yasili bix sexietox" ^^^. 

Ajiica, Islam toplymurida da kiitortitaialLm olan bugtoilili rdtsUliadeki gekixi gegerli 
tsiTimi, bugtokii utasisxaraisi kaauxu taxiBTidir. O da pdj'ledix; 

"pek; ke^MeciiTixi, toxxiile bell bix riiebtegm Memmsi ^iri bix b8Xik8.ja Mtabexi karaixda 
ta3'iri edil3irj# ^eWMe j^asd^i tedij^e eiTjil fmUyetiele y^ih. bix havsledif" 321. 

Birbiiiae jalon but iki mma axasnula §u fafla gonmi^im: 

PaMstanrMisu: taxummda hex ne kMax ^elan, teximimi myhx etti|i peVS. kajitlaxsi u>!f im 
olsaiak dtiiserileraTjiesi istexoxiekte ise de ancali, muhatabjxi rjiutlalsa baiika oMu^TJXfu tasxOi 

320. Saas:, s. 45. 

321. Kaaasiotlu, s. 308. 



314 

etJTierfiijitir. Dokjasiyk tax tartBii, filihi s^Jkrn tariiiTiiria daJia j^ardir. 'piiinkli, .iii5«tiili]E M; 
fikM sakkm en bam farMi dselligt muMt&bin geiiel ve vsadesmia belli otoiasidir. 

c. FikMQekte (SdrraimQeMruie) BnlmianUrisiuidx 

IslaBi w^bmwisd'X JaxlIsxuJbTii? '/e Islsun MyaaaMaimda inceJemii]? oiaii sakkte buiuimissi 
gereken ui'ismlsii.. tsiiBTiiaiiri i^igaida a^agmip iiiceiej'eceSis. 

Yijlsaida geijen saldoii mmimn taMil ettilbXiiade gekie ^u iirtsunjai biidm"uln|;iuui 
gcaiijjonjis: 

1) Og ?ahis 

a) Q&ld duaerdeyea borgdu (Ke.3ideci5 nim ad ve soyadi, 

b) QeJdii alacaklisi (LeMairj imi ad ';ie soyadi, 

c) QeMii teiQisil 8«l|i para^i 6de3«n muhatap (sarraf) m ad ve soyadi obmsl iisere en 82 tig 
palus ad '/e so3?8!dl8aiyla i;ekte 5«r alaiaktada". 

2) Odeiiscek pjsara rjiiktan 

Odeaecek nakdiri ^ekte de sikieditoiesi p^itm. Odeme nakit ik yapibxiaktadir. 'puxtku, 
saxMm geM. de pamji texjisil ederi bir senettix. 

3) Odeme yeri ';« sanuam 

Qdkte, oderiifi ^adesi niMaka belixtOxiieliiix. Dalm oxice de degiad^iixjis; gibi, bMm vadeli 
39ie}iXilexde sltxenia belli obiiasi ^artor. Hatta, borcuixi odexxie yeri belli oltip da odexiie saiXiara 
belli otoiassa bu akit gegeisisdix. Qmikii, tesbit edikxi iioekaMa xie zmqmi odexoxjBsi gexakeceli 
biliimiemektedix. Fakat, odeme Siajiiaxa belli olup da odeme j'eri belli olr/iaasa :akit sahih. ote. 
Boxcu temsil edexi ^ekte samanm belli olmasi part ^re ve ballasaci oldii|:ii l^aMe xjiekaxi ?axQ. ise, 
hakkm tesbit editen 3?enie odemnesi, bir masraf ve emegi geiBktirijroi-sa/ge^erli, j^oksa aldt 
sabiJi; ^artge^exsia ve anlamsis olui^'^^. 



4)Taii2imtaQaM 

Sanafm ^ekinde de, oriiekte goxIMIitii glM, gekixi alt kisixoma mnsirxi mlM yaailJixi^tix. 
AjHica, ke^ideciiiift ad ^e sojadi da alt kismma j^asilnx^tir. 

Eariafm ^ekinde odeme s^il belixtitaiedi|i gibi Isg^ideciBia mm. s^amxida mmosi da 



322. ibuHm&m, VM69; tba AiMia, SeM^a-Mxiiiisr, Wmi. 



315 

gorijlmerrjektedif . Aricali, Merm saxiiara lieUitMikten soma Meim yemaii 'belMkrasi Qitiym 
t»if ^aitolaiakgoroJmek-tedir. QlMili, •t&ym. edilecek ryeide bedelm oderarjesi ijiri bJi masrsf ?e 
emek geiekicse odems j^ii tajfiii edikbiMr. Ke2a, o dorifiiTJerde riassm kesia ermi gere|irijC8, 
vq&qH nmaoooateleide ^saMt tiitnfia 'i,^ ^sMttemi MoiMMerM senette jjasiioa gelenegi ile senet teBsiiia 
edecek kunurnm x&sm tasdiJd, senetJere iixisa toy/iianm gelaaek Imlirie geJxriesim ordfirril^tix. 
Ysui, ?9Mt tu.ima miiililii ^^e imsadsn hwkijJien dsM giivenjieli ve sahteliJi, u3^iiQnd. ve. tdJdit 
etjiTiskteri daM rmsmrx bir kuliuld Wkcettir. 

Bmia ragmen fstimisda, rsroiiaiiida da de|iMi|ixjii2 giM, JiuilOTid gsxtteia nj^vii olarsk 
diJEexdenfin senetiexe atslari miea, gaMtLsr Isadax Jiaaurd hikcet olarak kabul edilJTii&ktedir. . 

d. Saixaf Qekioia pejitleri 

HavBle mteiyiiodeki geiiki iki kategoride de|eiiexuiiiile'bflir: 

1) Sairafa }ie^ide edilen gelilsx 

BngekJ&i, tarn barika ^eM iTiesabesmdedir. Yiiliaunda simulaii, kajixialdaairi wrdijli Mgilere 
gom, saxraJlar, haHitmi teniin etti|i meTdmt kia^^dilroia Ymltis. hvgviHw. g€k liaiitslerme bereer 
58k }ia|:itlan veririierdi. 

Aacak, banka ^eM Jiiauiieleii matbu. ve osel Jiaininla giJianIixken saiiafm 5:ek katitlsja gaji-i 
rjnatbu faliat kiipiilj. haciiTili Icaiit pajD^aiaaTdir. Halit.; vadeli i^lerda hemen alacaJdBmm eliiie bu 
}a|it paiigaJanMaE bmsiui kendi el rsfseisij'La j-Jszip ve3?6. jaMinp vererek sanafa Iwc^ale edebilir. 
Lehdar da eline aldifi }ia|it senst ^eJard sarrafa ai2 ederek kij/fifitirdri oderiiTiesM takpte 
btJlonabflir. 

2) SanaftaabagkasDoakegide edikn^eJOer 

Isliam HiJkok kajnalilsiiMa, cjek senedi sarraftsn vie.3?a bajokadan bagto^i liseiine havak 
ediJfijfiQfis, dij'e bJr liijkiim soz komssv. degildir. O da sMtece gibi ve hatta itoar senadi yard bono 
gibi ba^kasma havale ediJebilir. HavaJs igleminde rnvMlap olma mtB]i|liMie oian Ixerises^ hier 
ge^it seriade miiliatap oJabilix. 

AncalL banka, feiaiis kmnmw wi^a ssrM gibi tijsel vey&. osel kmimi ve kmT3lu|ilsn 
rnxshatep olaiak mjin etoiekts de Islaiii linknku a^ismdan bir salaaca jnDktsjx. Qmilit, bu csis 
olarimTOJiieMekibir tssaiTijftux. Buise ceisdir. Bu tican hsyanri exiim^etird sii|l3.3?8ii ve Istem 
ruJiuiia •aj'gim hiJikiM bir tedbMli. 



316 

NiteWi-ji, d:alia once de 2i3ciettii;toii2 gitd, Paldstari'da yaifimj? §emt MsMemesinJii 
keMisine yapiferi miiracaat itere '/erdi|i Snu 1983 tailM cevapta: " Bu.gmik.li Ticaii Senefler 
Kaauam", ddenie geciktiiTiiesMeri dolajii aln-aiiasnia islri '^^rilen faisle- iJgili maddeler dj^Eida, 
genel otexak ^er'i huMwilere u^amdux. " di>ierek per'! kamnra beyaa ©tiTii^tir523. 

3) SeyaJiet gekleii 

UliTslai-arasi huvij^ste sahip baiiJialsiTxi ^-ikaxdiklan sey^im g^ythxi de, baaika ?;eMdri 
IitikBiurdediiier. QtoMiseyaJiat^eMiiirilisji-jil, ^^ekiri l3ed.elM 6dedii:i i^^iii gek gikarsxi kuruiiia 
kaipi alacakJi dimuMadir. Dolayisiyla, seyaJtot ijekinin Mjiiili, ^eM cino ederak biiisiae 
devxedersd oiui g&K gUmMi kimmia miiKasf^M M'rale lie M'/ale emii? oliir. Ziia, kmxQTi MiTiile 
kaxpi borgludur. Be-y^M geldsri koxiusimda devxe3?e gii-BXi baxikalax ise bmiiax, belli bix 
kCQTiisyon kar|!ilignida gek giliaraii kunuTilar adnui w-kii sifatijpla, gektemi laLjai'^tlerird mhsU 
etiiQek V8 sej^Mtgekiarajsiaxdaxacjek ter/jiri edip veiTiiek gild ipleri 3HMtiTi8kM3i]er. Bu hisixiet 
Ise Jiaejra bir Wsmet oiup '^.^ekaleti tosebij^le aliJl;! konilsjion da cm cdur. ptimlai^ vekilMli 
iicretle jiapmakcaisdir. 

■ e. pekM Stiftjecenia AMaxmna TM OM-ugu Hnsyslax: 

1) Qekte. kabol ve nicCi Imkki 

2) Qekte Oderine 

3) ^ektei vade ve vMexdii usaQbiiasi 

4) Qekte odeme sa^iiara '.?© odenienia. Mikmll 

5) Odenieden mtixia 

6) Cekla tajXiaioMiiri yej^a bir Jasrrmim oderoiiesi 
?) Qek. kac^iliia-im duxmxiu 

8) KefJimL.koiu\su '' 

9) E»evir ve ciro ^ienii 
iO) DefJIer 

il) Zijrai V8 y>tal gibi bixtlm bu koxiulaxda mrmf geki, genel cdaxak sitftecexiixi belirtilsxi 
hiikWitemue €bMi[. 

Qmiku, sanaf geki ile sMtecexiiii hex ikisi de havale nitel^iMe bixex boxg seaedidix. 
Dola3«3iyk her ikisi de bcirg texiisil ettikteil igia borgm 5'apilan, Morale tssanrof hlMwilemie 
tabiiixler. Bu tassuslan niaddeler JtaHxide defil de bix biituxduk i^ixide bires a^xoamis genekixse 



323. Urns, S.14Z. 



3« 



deiia M; 

Qelda moMlabi oMi sairaf veys. Iss^kasi, mijMe ksa-gi borglu ise «/ej?a dahs. once Mexmyi 
i5i8.btiletm:^ jae, ^ekixt ei-3ed.M%-ixid6 corrJimm gore, ks-bwl etsTjsk aoroMadir. Haaieil ve Oa'fexx 
eJjoMlrie gore ise^ nrahs-tap muWJe tei^i borglu olsa da olmasa da liatul etmek riiecbtm5!8tinde 
de|iMir. LeMarm mulab Isargi rucu haMa cuiTihura gore yoktux, Haruefilere gore, aricak, iflas 
ve iokan duiiimimda sios konusTi olabilir. Mutlak Im^^ede boii^lix otoia^-Mi muteamp, muMle 
r«cu edebj3ir. Qekten enmi olsxi bi3xigltt rnuMtap, ddeniekie jiiJdiin-ilMTk. SaiTafm ^eJdride vade, 
Maltemi aate^msiteima bagMn-. MUs^rm ^msd. gek de stiftece gibi ^ej^a bon? senedi gibi ^?3de5i 
kabiil edebilir. Vadesis geklerde elbette vaie vej^a vaierda usatdmieisi sos konusu okrfj^. Qelmi 
clxo v« de^* l|!]emi, liavate geregi, caiadir. Qek, eldea ete teriiHk, terhin vej'a tatoa nij-etis'Ije 
havale editebiJir. 

Sarraf gekjidn Ijai^iliii -mmi^ olarak miihatap saarafm yaiorida vaidir. Ancak, ksipilili 
bijlm-anM^i haMe, muMmp sarraf, odemeyi kabiil edeiek oderse, miiMle rucii edebilir. 
KefiUilL, M£ vadeli alacak lialikixuri hakladir. Kefil; laMe faeffl otop iairde oderrxe j/apsrsa, 
ittifaken, asil borglaj'a mtracaat mm hskma saMpdr. Kefilierdea biri odeme j^apaisa, 
soroaioMuk smsum. gore mcu etme Mj}a. '.?ardir. MuMtap, rm^it defileri Iteri siiirei^k 
odemeden mtma edebilir. Qek JianTiili de defileri ve delilleri seigHej'erek hakkira isbat etniieye 
galjpir. Qekia zLy^ haliruie hamil, alSjcaiira isbatii jfuMnrjlMur. 

t". FikM Sakk iSis Ksnuxd Qekia M«ka.3!esesi 

FilsM gek i3e kanuid gek veya esM gek Ite 3?erd gek aa-asiiida biigok onalL noktaxtni 
bidTinrjoasisQa kar^ai basi farkli aokteJax da vardir. pMi, bu orfek ve fexkli nokiateia. i^exet 
edeiek owe onak, soma da UiKh. noktadan ortaj-a toyj-Mssa cali^almi. 

l)0£^Nokis]sx 

a) 5ahjs sajasi agismdsxi 

Her iidsinde de u$ pahis v^xdir: ke^ideci, muhaiap (sairaj-baaka) ve leMarda- 

b) Odenecek meblsgEi belli otoasi ajsisiridan. 
Her ikisiade de odenecek aukiar belirtitoelidir. 

c) Qekia teasim guau agisiadaa 

Her ikisinde de ?ekia m&im gmui yasitoaMir. 



d) HukuM maM3=et a^isiadaii 

Her fldsi de havate niteJitlnde oMp , haraJe aW-Lajoma tS-bidirler. 

e) YeiilerihiaTjatagisiMari 

Her IM senedm 8ms«;i, paia aJitsr/jiaJL, odemeleii }iDM5='l3^t2rfMita-. 

f) Kabul ve odeiiie agisiridaa 

Her i}a senette de rauMfebm kabulii t© odemesi esastir. 

g) Rucix haMa aupisirdan 

Her M seriette de miAatabm iilasi vejd. iiUmi 362 tonnsn olviss., leMSim Iiejiiieci ve 
liefillere muxacaat haMa do|8r. Arical, rjiiirsu;aat prosedorii farJiMix. 

u) DefilerapisEi)iaxi 

HeriMseriette de bon?M terafmdaa, saimri-a^iim m d^er defilerin ileri sm-uliTiesi liiiliuki 
blr hakm, bu defilerte boj^ln Mbul rej^. odemedexi imtina edebilir. 

2)Far}UiNoktaaar 

A) Tansim agismden 

Barika ^eki bir teiom ?ekil ^artlanria ba|li iJieri filda gek daha serbesttix. Orrie|m, tiaxdia 
^eiaBde "^ek" Iselimesinm kijlaiulme^i, odeme yeii vs. imsa gM ^ekil ?ardan sisimken I'lkM 
?ektB buiilar araiUTia2. Kesa, barika geM Ijarrueler halixide basili olaralL dalitilirlLeri, filM ^eldar 
basilidegiMir. 

Aiicak 5ekia r/ietroade "Q-ek" keltauBsirdn. bulmirjiasi, oderaie j^xirda Iselirolrj-ifisi '■/& 
janzssm. atjjsnasi vej^a gekm basiJi veja elle jjasito^ olmssi fikhi MJanii etkitemes. Ysiu, Islam 
Ixokukiucia ters dij^r/jes, BMas, ^eldii byglmkii IniJojki orf ve teariiiae u.]?gm-i olaralL 
dikeidemnesi, Isla^omi eviensel sahih on' ilkesiaia de geietidii. / 

b) Oderne sarrjam a^xsiridaa 

Keiram gek, gorijld-otitode , tMd gek ise vadestnia hoMliXide odenir. 

C^ariku, kanmii ^ekte ''mAe ydk, ibras sviesivai ikert, fjkM ?ektB i^ade okbiiir. Yedesi 
b-utomiaymgekte oderAe valLti elbette ^eldri midiataba aisedilerek MkJmi tejep ediidili ^'skitdi. 
B 11 riokta da kaauxii bir istdahtir. 

c) Devir ve tiedavijd agismdaa 

Kaaiim ?ek, ciro ve devir sa3?esiride gerd^ bir tsdavijl iiiakartma sahip ikan, eski gekiri 
pratikte bojrle bir tedavtaii oln^ii-agtir. Aiw;ak, bir Jmvale aitelitinde olsxi fekiri, di|er ticaa 



319 

serietteide oldwt^i gibi, naasai olardJi ciro '^e devk lie ledavliliJMe fikM bir engel sos koiuisu. 
deliMir. Ancak, lisauud ledainMe, eMen ele mistemp, leMan degil, saiece leMax bs^Ka bir 
IsMan aym mwMtaba Mmk ed&ikeA, fiJshi sextet leda'i'Ulwaide teMar teMaai liavaie edebildigi 
gibi, jTiUlmmp da leMmi l)ir 'ba^lsa muJataba M'^^sJe edebilir. 

Bu intern araja gixme ipteniinden de farkMir. Quxiku, fiMii havatede teMaxa ikinci 
muMtabi bimici mnMtap gosierebilirKien, kaamu axaj^s. girjiie igleniirule, leMara ildrici mitjatB.bi 
biiirici niuMtap okrak de|fl, aricak cirenm '-r^jd. kefiEemien biri otexaii gosterebUix ("nc. rri.646). 

■4. lsl«m HBkBkttada Yer Alaa Diger "Kcaii Belgeler 

IslaniMFiiaJLiiar/ruslLiaiiryaa, sliftece, SiSdLkMdeji-i ve ndimi -mfcsMi dj^irida »;oi;Ti bono '\''e 
i?ek seasdiyls e^axto-ali sajTkbJiea bir kai? saii«t tOxleri daha vwdir. Ordar da ?mikrdix: 

a. Tuccai/S8iT8f ve Siriissx Defterleri 

Deftex de , bos; ?eki gibi ikxax, xeJaxi to aJi^-vexi? gibi i^terriA^e taBliMtlen iyexen ve saxraj", 
mcir re sir/isarlax tarsfiridsii tutulaa ticari defterierdir. Bimlar, e|ex mmnveii ve imismi jdxd 
resmi imila uj^gim olaxal tanzim ediUxse , gek, pol^e to boxio sexiettexi Ixukxiiiixvie ol-ijxtex. E|ex, 
mmxiwa ve meo-am deiil ise Mt derdleE ^.sssili belige d1i2e3^ide Malar. Sarxsl, tuccar ve 
sixasaxEidefteride, Mtn da 6if gexe|iace tatoki liikcettix^S^. Nitekiixi, Ibxi Abidixi; SeraJisi, 
KadiJiaa, Bessasi, Ibn Yehljaii Ibxi ^uJme to Ibn Wmami gibi pek gok liuliuFigmim-i hu ticsxi 
belgeterixi bakoOki gegerlikleraDi kabyl etoklerird to Osamardi ^ej'h-u'l-IsiairiiaaTxaxi da bu 
dograitoda fetsm TOXdlkleriBi iiakletri^ktedix®^^. gu deftextex, gekil batoiXimdaxt semt gibi degJl 
Isetex de, pek §ok senetieil ihtiva ettiklexi to fiktexi hikcet kabul edMiktexi igiii buj»da 
sifcceditad^terdir. 

b. Hatt <Ya2ili beige) 

Hatt satim, xehia, iJam to benseri aJiit to tasMtleri i^exen j^asili bix sexiettix. Bifiisdi, saxiaf 
TO tsciria hattt da ]iyk.okien ht\cc6ttix326. |fea Abidin, "SajiBfi^/e" saMbiiie "hatt'Ei satt^;^" 
sobMu, KmM'm de "Hattm sanpi cais degEdix. QiiiXikii biuada sai3|;a koau. olaii ge>\ j'a Mttm 
ternsil ett^i haktir. Bu. ise o aiuia rmrcvx obiasdi|i i^ia, laevcut oliTMi.^'sxaxi saiapi derxiektix ki, 
cais degiMix. ?e>Ta}mttixikeridisi jani, j^asiii belgexdxi kexidisidix. KagKlEi ijsxidisi ise satitomya 



324. Ba Aiaia, ReMu'l-MtiMat, Vi'399; Elul-Fadl, s. 435; S^i/vidSsi^, Ili'435. 

325. »a Mma, SeMul-MisMaf, VM35-4S6. 

328. iba Aiito, SsMu'l'MuiRsr, Yi'399; Eiul-F&ai, $.-135. 



820 

deger bir kiyjiQfiti Jiad2 olaiTias. ResMtsii- beige oka Beraat-i Sulteaiiye ise boyle de|iMir. " dijie 
fikhi hutanii h&ym. ettipoi nsidederken, hattm bir l^it seret oldTigijiiro. ifade eimektBdir. 

c. 2i3jra*l-Ha}c(Bor5 senedi) 

Sflsra'l-Hels., mAeU adacsgi ts-xmR eden bir senettir. "HsMa Imtoiatma belgesi" sidamina 
gelen bu dejdjn, liTiSxri Malik' in "8l-MMe'."/eriie"siideS27 ve Serahisi'riin "el-Mebsm"m-da32S 
ge^nieJdiedir. 

d. Uhde (borg sexiedi) 

UMe, bonglanma mmmek-si wye. boig iJaraina ta^ijQ^x bir boiy seaedidir. Bono 
fordisijionimu iciia ebTiekl8dn^29. Bir bor? ikrax senedi olm uhdenia ^er'i degeri ve fMm% 
boBo senedi hubntoto ajiasidir. B orglsr hlitlanfilJDcie €bldir. 

e. ¥t3sM (ItoaJmber ma}Lbu2ti) 

Yustil, bir ticaxi iMikbus itowdiaberidir. Resm usljle •iij'gim olarak. dijsenlemp saMbi 
taxafiadan mtiliiiirlerixjii? oluisa ^er'axi hiiccet Mbul edilir^^o. 

f. HtJccet ve YesM (Genel isbat behest) 

KiptteUi evxakm esMdea beii Islaon tDpluxauxida kuDaruMiiina daix oxmaM. belgeJexden 
bidde, adi sidBeide mmim ticsri ijeiiMi beJgeieriir. O sajnan M Islam tDplamijada bijigljnku. 
axdaornda noterlik miiessesesi adlijisdea ayxilip tarrx okrak raiistaJdl bix kuxom halixie gebTjfidi|-i 
igia, BDterlik i^lerinia ilimal edilnrieden aM^/ece jniratoMlJI'D. tesbit edUrm^tirS^i.Hij^cet ve. 
vesiM, hukukea delil kabul edilea beJge dexiiektix. Hex ikisi, sakk, divaa ve -jmbAsi gibi Itssd, 
tlcaii ve medeni belgeleri Im^semsktaAif^^'^ . 

5u hsMe ticari ve iktisadi raiiaa-iieleleri s62lu olaxalL j^aprrjsk hiiimkea gegerli oldujlu kadax 
y^zih. olsiak yapiuak ve jasi ile tevsik etnoek de Islam hTJliijkuiuJii aita liajmakLaimda, btton 
hultuk ekoleiiride ve ilk Islam tDpluixiuxida teoiik ve pratili olaxali y&x alx/ji^tir. Qiixikii lutabi 
bej'ajpi, Miabi bej-saa gibidir, kitabi mu-ariiele Mtabi rnDsmele teiax koknka iry-gnxidwx. 
Dolajasiyla S62M1 akitiexixi biitua hiilttoJeil; biitua yazih. akitleri de kapsax/ialitadix. 



327. Mam Isfelik:, el-M>*tew«ite, W340. 

328. Sejslsi, 22S38. 

329. f iTTfsdt, Vffil7; ^hxai, 11201; Efisiili, li'313. 

330. ika Aiito,, leMul-MiiiMsr, VMS6-437.; Eiul-Fail, s. 435; Seyyii Sai-ik, M'A^S; Mecelk m.i'1609. 

331. SaMilJo^lu, s. 106. 

W5. Iliii. AiiSia, S$a4u'l-M\jMa', V/369. 



321 

5. Kiym&M E^rakim Kaaaai TasaifiMa DeierleMiiJImesi 

Ki3?metJi e^Tslari btigiJiOiii hi&nM gergevesM gmu w imMyetko. m^m eden Tmidm 
Imliuk oMu|u igiri ayxii l-mktj}!, kerdi rfjaxitil-isal yapisi igirde orum tasnifiiii >'&pip turierird de 
tesbit etmijtir. NitekimTicsjKt HiiJinky., Mda temsii, hukiild: ili^M, toWm dognmu, seriediii 
ihiiag dimunu ve devri gibi degi^U;: osellildfiri dfldiate alarak, degi^ik. cephelexdan laymfitli QvtBki 
l&te-goxize etmi^tir. Bima goie oitarj'a ?;i}i9ii. }a3'metji evraJi toxleii JiaJitoida dets^;]! bilgi jnjlisiida 
veribTiigtix. 

Islam Mttanoelat HuJailai. ise, bJiglmldi Medeid, Boiyto -'re Ti):sxet Hukniamu kapsaysn 
bir hukuli dsMir. MuaiTieLatm Biij.^.' bolmii, gerael ardsamjia bir HBvi Thzmet ve Boiglai 
HTJitoJkmwii dTJsentes'en doktcmer bir kartyxt hijlmiymiedir. Dokyisij-Ja mjsdem Injliutoja tssidfi 
.wpdan layiTietli evraJari biitijffi tMeri lie bMSite bufdaxm kaamii iptejii^lfim-tki ?er'i hulLlJaiitemu 
de Bej'' , Ha\=^le, IMx, Rehiri, Icaie '.^b Ksx2 gibi ba^Mdax sltrnda gorr/iek mwjiijxdm-. 

DaM dace de i^exet ediidi*i gibi, JajnTiiedi e^TaJoa buturi tiirleri osde MMajflsxis aj^tixdn 
kapssomaa giimekte, peM ve tomposlsjy^sii 3=Ciau.:/le de Ishm. lyji}Lu}imum lier asixda Iii3iii3}d 
Imkem oiarak tajriri etti|i saMb oil ve teaiTiiJle u.3,i;m-i olaxak tarisifA ediJbrjfiktedir. Nitelam, 
tombij'o senjBtjgri vaxhgira ill: ohxQk tsiam taiktik ve co|iaf].=asma borgMw. Kesa lehixt, 
ta^ima ve Msse semiksn. iptidai ^eMIierij/le de oisa eskiden bexi Islam ]lu}i^J}m konuJan ars^irida 
iladesM btitea senetteidir. TsJivil ve bonolsx ise faisli istitoas iptemmde kuHaialdildaii jgin 
Islam toplimranda y&x bulamarrjo^ta-. Hatta tali%?il ve boriolar, faias^ istitoae senatifixi olaxak 
koltoiuba idi, bianlai da di|e.rleii gibi Islsia buktikijiMa 're toplijaminda jier alaceWaidi. 

Islam litikuku, karnird tarciiTi ve ;?ekil jioniiyle kijsrjieti evrakixi biitim turleilrd Mtoken 
gegerii feabiil ederken, hasine bonoiaii vq taJiviler gibi fsjsli istikia:^ senetleiioi, i^eiik 
bakimmdaa megm olaa-alt kabul etcasmektedic. Zica laymeffi evxakm biitiixi tuxlexixaxi, tomxta 
bi^toii ^kliyle, evnensel hukuki diiiseuieme teamijliione uj-gim oldislti ve Migbir nsss ve fikhi ilke 
ilg de 5eli^riiedi|igorutoQektedir. Kij^Qietli errakm tarisim vi ^kil ?artka cais ve sahih oMugu 
gibi larlJli birer ymh. akit dmixcavxida oto hu torleiin ^nsim ve ^ekil ^sxtJan da ger'sxi ssMh. 
goratoielidir. 

Nitekim ^ej'M'l-IsIam Iba Tej'mij'B, mutlsk aJdt '.re ^axt toiias-oxwla -pbyls bir gorij^ 
riaWetmektedir: "Akitier ve gaatiaxda aslolari cev^ ve sibMttir. Dokjisiyk, gertatiri xuassea vej^a 
ki3?aseii Mmm yd. da batil oldixlima. deMet ettigi aldt ve gsxttox dijiMa h^bir aldt \reya ^axtm 



W dotrultoia cerej%ri etGoekteilir. limm MdM. de hvi& 3Ja}aMir. Aiicali, doit ImlLuld elsol 
ijerisiade Ahmed b. Hariberdert daha fssla partlan gegexJi ^e saMh. kabijl eden b«^ka bir etosl 

ibn TejYjQi;.!© daha sonxa bn. goru^u desteklaj'erek deterldndliTjiesicd osetie po}'!© suxdiMix: 
IslSJiTi, siicaJj. helali haiam, toisjM helal j'a.pacaiL aMt ve jaitoii j^ssalLLsiJiJ^iir. Ziua. M^bir gart 
saMbi, hfflracmi hetel ve>% helaJi hsism MacaJi j^etfaj.^ sahip otoad^li gibi fais veya 'mcibi 
}•:. .MttTM 3i8Tlasirie de saMp degildif. AB:ia}L geit saMbi, ^'acip ve tiSidiii olmiij^dxi bir liusus lie 
jlen siMiJtti ?arti, vQcxg haline getJrebUir. AjacQ., aJdt yap/iiak ve ^axt koprrjak ef ai-i 
adi3«deMir. Noimai ve dogal fifflterde ise, a'SJ-dXidaoMiitugibiaslolSJaibaliada:. $u MM.e dogal 
fidterde oldutu gibi aMt ve paxflMda haiism oMi3|mm delajet edecek bif delil bxjlm-tfnadikija, 
istisMp kaMesi gere|ixice, ibaha hlitoTili Aevdin edecektii. Kesa, geiiat©. skit veya garfiaim 
ciiisirdn haiaiTi oJdugyxia delaJet edecek Mijbix ilMe jsaktijx. Ostelik, bir psym Mc&XiX oM-uitiria 
dair delliri butooMji?!, o gejiia Immi olrmd^ma dair deffldir. Kesa, Kitap ve Sliiff^tiix 
5%piJsxi aMt ¥8 pamri ifasina dair emirlsri de, aMt ve ^axtlarm iTie^raij^etirBe dair delilerdir" 334 

§11 halde, kijiinetli erxsJoii megrulj^tine dair jiiJiSiifla sttJiedilsii $m delil, }djxc4 v'e 
kaideler, biitiia bu Mji/jedi evrak ^riemm tartsiiTx ve peM. ^ardan ai^isixidaia riiegfijij^tixie de 
dellMix. ZJxa, krjraitetli ewakm hjer gntbimim hier ferdi, bixer senet ve bixer MjiTietli erxalitix. 
Doia3«3siyla, toiiiete (MM) jsard Mj'ir^tli eiiakm isbatina dair olari deliUer, orim\ kapssayjiriS. 
giien tikelleiia (cli^ilem) 3^xd luxlemiiri touiDxie de deMdif. 

B5ytece, ksxi&ii ^ekil paxdanxia ba|li olari M^^iXjyetJi ewak tjjxlexi de Isla^a huliiik 
liajiTakJaxmda yet alaxi ^^e Islam toptoxiimda kiiDaxalsxi seriet tiixleri igerisixide mtimlaa ediien ve 
hvkmateimB tabi oltmaxi senetlerdir 

6. Kxymetli BTrak He FikM Semetl83±QL KaxfiiiaptixiJm&si 
Islani Jtokyli ksynaJdamida yei alaii seristierle rfiodern huMilLta jex atoxi MiT/xetli erraiL 
serietlexird kaipda^t!rdi|]iifti2da axaMixida ortak rioktaMiri bulmiaiasE'im y^msxm. faxkli 
nokiatomi da buluMTSiimu goimek-tejiis. Hatta deioilebilix M, Islani IwuMjiL }»a>m8Jdi3xixida ^^er 



333. Ba tiymm, Ahmei 1.. Al'duaisJiia, Macmuu d-F4to% lip.4 1'391, 2Ca2-2132. 






&hii senetler ddM soma d3|;er l-aitoli ksyfialLteniuia da j^er sMi adi serietter h.ii3oTiUiuiedix. 
Dolayisiyla. adi seiseder ile lajmetli e^nrali ara^mdaJa faxJdi nDteJsx, fildn teijiiialiijxda gegeii 
serifitierie iajqnetli evTa}L anasiiida da soslioriusii olaliilir. 
a. BiJcnteimaynldi|irijokt8li!r?yjQiiaxdir: 

1) Hakkm saxitde baglaligi a^isxMari 

KantHE kijraetli evialita hsJi, senette mliindeimgtir. H9J1 sahibi senet ibias etmeden 
■bonplMariliakistejyen-ifiS. FilsM senfi-flerde ise haJi, serjem rriurideimj; detiMir. Dola3.?JSi3?la hak 
saMM seaetsis oteisJi ImMoiq tatep edebffir. 

2) Metni balmmridaii 

Kairam loj^medi evial, 50k Jasa bir metiide tsiBSim edilirken; fikM seiiedeiia go^, gok 
vzmi ffjetixite taosirii edi]]iT#tir. Aricali, basilan da §ok vecMir. 

3) ^eldlpartlanagismdan 

Kanm-ii kijiiietM evralita ^eldl parflam-ia lja|Uilt rusbetl^ filcM serifitteriri ^eldl garflam-ia 
>js|1ib|iBdan daha fosMir. 

4) MyMtap tejama^isixidaxi 

Qek gibi basi senet tiJileiiMe myMfep Mjinetii err&kta osel p-dlm de|il, ijsxda oMx^lu 
haJde fikhi ^eklerde osel to tijael id^i okbUir , 

5) igeijk bskimmdan. 

Kaiim-a kiyiXietli e^iakm igerigi, 50k vecis , FiliM serietieiiD. ijerigi deiB.yMir. 

6) IMss ve ihbai balanuMgii 

Kiymetli eviak, 5«rd bir hx&xM akdi Mas ve iii^a ederkexi &ski seiietter, daM e'A?el ia^a 
edilmip bir hokxiM aJaxiien haber vennekiedir. Qiinkli polige ve ^ek gibi )a]niQetJi eviakta IBl 
MEim suasttTda, diger kiyxnetii evxaJda devir-cixo i^lfiJiTd esnasiMa "A'ya ve3?a eramie ode^irda" 
gibi emir kipiiuie j^eni bir aMin iii^a vs iMssim ilMe edea ibaoceler jier almalitadir. Kesa bonoda 
yex aJaa "A'ya vej'a eimixie ode^iecelim" ibaresi de y&m. bir taaJihMti irt^a ve iMas eder 
njaMjiettedir. 

7) Tedavlil kejiljseti bskmmidaxi. 

Kanrad ki3?metli evmli, devir ve cjro ile fiili MavtU kB>tij'8tiae ssMptir. FikM sexiietLeiiii 
?o|iiise, fiildep, ba-ku-we tJedavi3lkabil]?em-iB saMptix. Evet herhaxigi bir kbxise borglusuxoi, 
iJLhde, sikra*l-hak ve ssljk gibi bir boxg geM '^myb. siji'tece ite ijendisiMe slacs|:i biJlimaa bir 



324 

bs^kasixia havale edebilir. 

8) Amap toatonrndsm 

Kafltturd kiynnetii ewaJs:, kredi ve odenia araci olarak devir-ciro sajeskide ticaxi Myatm 
dinamikleniQi iHsbMinr; tUM seneiler ise dsM si3?8d8 Isbat belgesi dimjofiiimdadir. 

9) Zi}.% ve iptBliTide >^.pil;3jcak tsaldp a^isiridaxi 

K.i3?metli e\nrai}nri sij^a ^^e iptsJinde osel ksiwmi prosedijx tsldp ediJirlien; t'lkhi sei»-Qeriii 
sijrairida liaMan. herharigi bir geMMe istiati jmterli goriilrriu^tar. Yam sertfidin 2i5?ai5?la hak sajji 
olmss. AacaJL, haJi ssMbi haMaxa isbat et/aelLle jnaiiioiiiMtJx. 

b . B uxdaairi birlejiili ortelt noktaiar da gmikrdir; 

1) Temsil edilecek pey ajisiMart 

Her JM grupteri bir lusmi sertetler paraji Kr/isJl ederken di|er bir kisr/ii da emtia '/e egjia 
gibiMMJitemsileder. Mesela, fiJjMseiietierdeiisijfiBce, sarr&f ruk'Qsi ve beraat-i stjltsidryim gibi 
tjekler pamj^i terrjsii etti|i gibi; kaiturd layr/ifitli erralttari police, gek ve bdruD gibi seriiSder ile 
teMnller -^ine hasinie bonctten da yshisz p-nisji temsil ederler. Kesa, iriide, sikm'l-liak, Mt "iiie 
&iria. deftsri gibi senetter de geriel dlsmk. parasal bix alaca|i tenisil ederken, basaxi da e^j^a 
ciusindenbir alacetiteinnsil ederler. A3=tijca fiKM senetlenlen sukBM'l-eisak, siilmktt'l-bessd ve 
hii2i32iil-eiiTjmae gibi hisse senetieri geael olsmk niaddi e^yaja tera-isfl ettigi gibi, nifird-Lul 
JajTOetleiden hisse seisetteri de ^pya^yi temsi ederler. 

2) paluslaimsajJisiagisiridan 

HeriMgrap senetlerin bir kismmda iM ^aJns ^fer sJbrten, dlfer bit kismmda ise vg gains 
yex BtmkMvc. Mesek, sarraf niJsasi, borg ?eM, uMe, sikm'l-hsk, €ciriii ham. gibi para 
senetjeri ik- s-oinilni'i-ersak, snkukiVl-besai ^^e huauEtt'l-eiximiye gibi p^xasal hskim vt^m 
teseleri terrisil eden senetienie j^er alari ^ahislar fld ki^i oMiigu gibi Mnurd kiyiTjedi e^A-aktaai 
bono, hisse senetieii, tahvOter ve h.a2Jiiie boaoton da M liiji axssmda cere3?aii etifidk-tedir. Buna 
icsi^ibksiiftiecede ti? ki^i oMugu gibi, havale ik devrej^e giien u^ikicii ^atasla biituii serietleidfe 
deiiygki^ij'eralir. 

3) ^alHSlaxda aranaxi ehJiyet ^arflsn agisiridsxi 

Her iM sei»t grixbimda borglsxona vej'a odeme jiiJutoiliJliJtft altina girea lajiibrin wj^a 
teKiQsilcilemm eMi3?etii olxixalan gexelar. MMayene By&t hmm. er/jxettili gibi TICE.82 . r/Mdesi de 
bmrnajoaidir. 



S25 



B. ISLAM HUKUKUMDA MEHKUL KIYMHU-EK 

B\Ji:lu:ikl\l3iaiTiHiili&luteratuiimde "el-EwsM'l-MaJije" derdidri^-SS jnerayja Jaymetier 
dejitrM, ilk ba^tst hisse senetieri vt- tsJi^TJler igixi ktdiaxtilirken daJia soiira., K§x OraMi|;i Be^esi 
<KOB)/GelirOrtaklj|i genedi(GOS).. Katdma Intiia Semd (KIS).. Intiia Sdnetleri.. FinaiTsmaxi 
Boaolan ve Katiiiia Belg:8si gibi mali ]si3?meti bnlimdii ve bir jmtjxmi axaci oMrsJ'l donemsel 
f elir getiren '.^^ ^vil to Msse semrleiine beri2e5«ii Mitim meiiJatJ rjiali belgeler haldarida da 
]i«lkml]iria3?a ba^iaimii^tir. 

Mmsii Ishiii JsajriaJiOsnMa "el-Esham" denileri Msse seMeri lie "es-Seae-dat" de.iuten 
tahvillem i«celeMi|mi gon-jiekiej'is^se -ncari Mjatm sijmsi otoritejd sortemasy'la v'lliaiilaa 
.wm s'asalarla dlteeraenen (KOB), (GOS) to (KIS) giM 5=em menkisl lajTiietfeiln maM>'8ii to 
i^feji^i Birinci BoiiiirMe detayli olsacsjt iplenini^tir. Bia bm-ada Masik IslarA kaynaWamida ysx 
aim TO liisse seiaetieri to talivilere bereej^ii seiietiexiri TOirligma diBLat gdMkmi sonra hhm 
Hitkutoma gore kammi menkul kiymetteila delerleMliHoiesM 5a.paca|i3. Btit«xi meiUnjl 
kijmettem ?er'i liukliii-Mexi ise flexde "Kr/metli Ermk Titemm ger'i HiiJiLyx/ileri" ba#]j|i 
aitETda teker lelsier ele laiansl deleilendiiecegia. 

I . Mam HufcalL KayaaMaimda Meafeml Kiymetlere Beaser Seaetier 
iClasiklslajQiHutaJikkayfualdaiTndajto^^ emtB.TO- hakki mrssil eden 'mzi senetler TOidir. 
Hatta buniaim teixjsii ettikle-ri hsMax tsslini atamiadgn teda'nile sml\ldt\i:li igixi, doktriiide 
raanQ^im koausu oJmu^tur. IsIaiXi Hukiils. kaj^makMnnda yex- aMi to Ishm toptoumda kuiEaxaian 
rxientaii kijiioetiexe bertaex senetlenden basiian ^imtexdix: 

a. H«2iii2u'l-EiiWiie 

HiJEUsul-EiiiiiraQe toM mliesseseleri tssxafE^idaii imaaxilara (hadexiue-i hayxata) dim 
hisjDoetleii ksi^ilagiMa '/stof gelixlerixidea tahsis edilen paylan t^rasR edea hisse sexiederidic^^^ 
Hiigustt'l-Eimnie, hisseteil teiosil erne xsoktasaida, xxiexdcul kiymetierdexi hisse seiietfexiyie 



^SS. udvs, s. 140; Sn'piT&i.ql, B131-13?; Ivlaimud d-Ba.'li, s.28-59. 
3S6. uavs, s. 140; Sfeypd Tii.ni, S131-137; m^myd. 6l-B&"li, s.28-29. 
337.aaAl.iaJa,M516. 



326 

beriserMkaisetmektedirlfir. X^ni.ymy^ Hariefi lii2}Luki?ulanrid.ari HasJjefi'rda, hususu'l-etoTjue, 
senetteriidn igertlinin satonnun Cijis oldiii|Tmu, ilMe etmesi^^^' bii senetieim de eskiden beil 
Islaai tDphumiMa kuEarold^n-ii gosteraiektedir. 

b. Beiaat-i Stiteiiiye 

Devlfit tarafiMaii Mi2m edilip vexileii "Resioii gorev, vergi ve istihMiL serietlen" 
di:y8l3il8ce|mis "Bemt-i S\jlisim:j?e"3S« gfti y^^ belgeleiden "istiMaJi senetjeii" rdteEliride 
olardan ise temsE etdWeri ayrd ve iiaMi JiaJdar a^isrcidatt xjiarikul JajiXietlerle bdnaerlik 
s'cetniMktedirier. 

Harififi hutoJ^jidanridaxi Hastefi, divan tarafirdari kamu persorisli igm d-jkerdfirien 
beimt-i s-oltani5?ema (nis^!^ geWeii) satmmim cais olmali|ixa ifade ederken, vakif -teiafrndari 
ffiiaiTdsis. tahsis edilen hu2U2u.'l-eimjii^riixi satimirari C8i2 olduimm belimikiBri soma ^ti lyjsijsu 
gerelige ofeiaJi gostemiektedir: "Omi}Di, irjiaMarm. paj' seaetteri valam gelidrd te-jiisil eder, 
vakf li'i ixiali ise mevcuttar. Buna kax^dik JiaiXiU persorieliriie ait r/jaa? geWfixixdri tenisfl ettijii ha}t 
ise rnev^ixt de|Mir" ^'^^. 

Nitekini bmilami tedavJil ve tasanrafu tard^iteker^ bxjxdanri teslim ateirfisdari satiliTiasina 
ce'iras ^feienJtemi bajinda gelen Imam ^efii'mn bii igtihadmi degerlendiieii ^afii alimleii.. geiekpe 
olarak "Qiiotiktt, buserietleriritsriieEettilihaMaritoxmirriasirdadeviet, hajrjiil gibidir"^'^! demek 
smetiyle devtetm. gaiantisiid geitekge olaiak gSsieniaeteii cidden enteiesajwiir. 

Seiiettere kijiTieili errak veya. r/ierik-ui kiyriifitiar aaMjjetini kasandiran hadise, geM 
jjsittein ^ergev^siade tedaviil kabilijietjdir. B\\ tedaviite i^lerMk kasandiimi da gm'^n '-m 
garaatidir. Bu giiven ve garariti:)?i olu^turari en gtiglu otorite ise elbetfe devletdr. Dok>!isr5?k, 
devletin teminati altmda gik^alaii senetJexm tedavuM ^er'an cais g6ruto8|:turA 

Islam Hulajkimuii teriiel kajiiaMan olari. Kimp ve Siixaiet, iioeiiJajl kijaioetleri ayn dja ele 
alip Irakald maMyet, i§hyi^ vt jekll paidania dlJseideiiQie ym^. bimlaim tokidd msMj'eti ile 
alakaligeiielprensipkr liDjanu^ ve genel esaslar tesis etriid^tii. B'oyhce, bu genal jasadax ve bu 
JS3&M dolratoisiJXyda jjapiten igtiliaTM me-mix menkwl fajmetlem fikhi kaiiiJCQumu ve jer'i . 
.dururflTO.'a orte3?9. koymak ^ia. y&^xh. oMt^;ii gibi ilaiide pikanlabiicek 3;erd merikul layjTietler 



338. a5k«t% DwfTf.l-I€ijM3r, W516-5i7. 

3.39.BaAl:.i5ia.,r/t'5i5. 

340. Haskefi, Dwi'l-Mi.tkar-, F.?i'516-5i?. 

241. ifevaxo, Ravaajtu'l-Taliiia, lffil?0; sl-Mscau, 13226?. 



32? 

iijixide jieterlioliSBcaktir, kdiiSAiiDida3.i2. 

C?'Mra, anoirnn piiMu gfti tjir j^irket Mssesmia sJim-saturara Brxjsil eden Jidsse seaetieii 
d3^iruia butiiai merdLul Jajmetler^ bixer bor^larona -greja vaieli ijikrai teiXiSil eden senederdir. 
Hisse senetfeiifdri kapsarjima giidi|i siQia-satim alidi, "BiijHi" •baJBiiDle i^^lendigi gM T&Jivil, 
KOB ve GO 2 gitoi diger nierikul layiriedem.. ^iiuTiUlurifi dahil oM-u|u haxglBxana. ve vadeli 
l^krfiler de "Istila-a^" ve "YadeEaldtier" boldslerirde demyliolarglLisalic-dttQiiileniti. 

giiTidi Isiarji Jiid-cukm-tun Jionu lie alaMli ria2ajQ preiisip ve esasXan i^jgiMa, riierdiiii 
laymetlerta, hoJiuKi maMj^et ^e gmacma tiraliaralt. genel W delerteridmne j's.primj'a ijali^alis. 

2. Kanimi Menlisl Kzjmetleim Begerl&Multeesi 

Ticaret Hukiikuaun %iM rrjaddelerindea asiia^iM^iM gore, Tmakal 'kxyrmHaxki, Jiukuki 
mahij^et batorandan aJim-sattni ve.ifa istteas i^temini temsil eden.^ tedavlil }iabfli5«ti b«lmiari, 
giivea \?e gaiaatisM siyasi-hulaild otDiitederi alari, peM ^artoorta ba^li ve Jayrriedi erxak 
tojleiinden. oijemli bir tor oMwixina daJia once delirnioijtik. "Degerli kata seaoederi" aidajnnoa 
galea hu serueder; d^er kissnoedi errak gM, sij^asi-ludaild otoiitedea aMildaa tsda'^nU 
kabiHjiedaii sajsgsiMe iktisadi h.a3'att9. onemli fonksijionlar icia. etmektedirter. Byidsx bug imklii 
iTc^iMj'et ve isnmlermi riiev2u JsaxiiJooM }isssxam)M^ii. 

Btreyleiine baMsisk teriiam msMj^etim onaj-a kojian teknik taccum, Isbm IxgkTJku. 
a^isindaa da geQerlidir. Qm-diii, farldi ■sxMyi^lm^ gore de|i?ebileri. ?ey; rrjaMjiaeder delil, 
liQIitmleidir. Mesefe, Bir&siigelir, Islasn, Htikiakii \m Merzu Hvkidiia maM3=«t iiibsii3de sym 
olsa bile, hiiktm olaiak farJdibk anedebilmektedir. SoEgelirm, bir ticaxi gelir olaii fais, maMj^et 
itibarijls heri}dliijknkt9.aj!m iken, Wkmi itibailyle, Mevsu Hykirdife belajL, Islam HnkidDiada 
ise hararn olaxak kabtil ediirriektedir. 

Kesa, >-5m dogan bir pe-y; hsr pejdeE once iginde do|dij|ii jTijeA^iit sosryo-etortomik, 
kiiltijrel ve hukuki ortaiiMt aitj^apisijiia besleaerek olij^m-. Biaaejoaleyh., galmmda Mam olan 
bejenanlajn? onmnmdaoiia;ya.gik8nher >ieni kaviam ve i^leniin, once telmik maM3'8ti, i^le^i? 
bigifift v« cardan buatmosferde var olan hijkula vie so3]«-ekoriomik sisteniler laiafirdaa ortajsa 
konutoiakm, dalm soma Islam toplumimda knlteralma.j'a bajlamaca, bunon tstemi -^m ablaki 
bukixfnJen tesbit &dilm8>ie ^ali^ilrjmkMir. 

Ipte, bijgiiinkii maMyetyls menkul laj'meder de 5«ni dofan kaviS^iGJaxdan biridir. Egemen 



iuevsuJiyJmk amosferi ig.iride dogup geli^en tai kavrsjiim jBaMjseti ve hdzi hm-yhn. yxik&M^ 
js^pikn Js^imii touiioJa ortaya koiiulwkeft, kap3ad3|:i alt grupkr aijismdaa da ?.6yle 
miumlaiBQU^tir: P-ai% Altiri, HJsse sene-di, Ta]i'.ii, Yatmiu fonu, K§r OitaKbgi Belgesi ve Gelir 
OitaJOili Seiiedi gibi para ve lienseri de|erli ]sa.|itlara "Mdrdcul degerler" veya "Merikul 

Dalia once de de|:iridi|:iri-ii2 giM^''^, x/jerjlLnl kij-jTjetiere iaymetli evrali maM>'etird 
kiosaridimi, TIC ve. SPK'dE". Nitekini hix ksxamim, n^rikia Ja^/iXj^tieri, omJdik ve lalacaMMi 
sa|ia>'arak belli to meMali teixisil eden Jilsse senederi, mhvUiei" vejm liaame tionolan gibi 
kij^sTietlenilir dije Bxmiiiafl^:nu. bej.'art etj-jie^tllL. Yitoiida viirgidadiimiis gibi siydsi otorite, 
daM pek 50k 3?eai seneteii ihdas ederek meiikui kiyimxkx gmbima katabilir. Yeter ki, i?!ei^i v© 
i§l&yi$i impxxL olsim. 



Enma Senedeil, bug;lia-ikii Ishm Hukids. iiiiBratiialmde "Sxtkuku'l-Besai"' dijs 
isiiXileMirilaiekte.dir^''^'^. Me'/sii liiikuk literatliruiide >^r alari er/itia senet tmleri olsxi Makbua 
Seaedive Ysiaat, Ta^uaa Sertedi ve Koiii^merito Bixmci BoliaMe TK. riiwacehesirid© detayk 
olarak ^leiuii^tii. Bijocada klasik Islaixi kajimklsimda bulmmbilea exMa seneteme bereer 
senetleri ara^tinp omya koyduktan, sonra, kaiimii Emtia Seaetlemiiri de|eiieridiri3iiiesiid 
yapacsfj?. FikM ve kammi erntia senetLerirdn ^er'i htik&Xilenai de iteide gelecek ilgiJi "Islam. 
Hxskuku Aigisiadan. Kiyiiietli Evrak Turleiirdri §er'i Hiikimleri" ba^ li|i altmda ixicelepcelis. 



i. Islam HuliiSimtfe Eiii.ii& Semetleime Beiizer Semetler 
Emtia Senetieri deyam, Merikul KijiXieder ve Kaj-iibiyDi Senederi t&xmi gibi yexd kMiimi 
JdXiilJtim mevsu hukiiktan. aliiiiakmdir. Islam Jiukuk kayoaklarmda iss e^ya ve emtiaja teaistt 
eden ve bitgiinkti Enitk genedeiririe tsniel tepkil ettikteiiai denilebilen baa senedem ilk Mam 

342. Dsmir-Aesr, s24Z. 

343. Bo2sr-Gok, s. 203. 

'^'**. Sirs*?, S.32. 



329 

topluj-am-ifla kiiilaiuldiliim gmmlimym. Bizim dm^.m-imMmzh. tesMt edetiMipTilsi emtii 
senettemie benser senafler ^unlarto: 

a. SuJoitai'l-Ei^isk 

Devlet tBra£iM:m kaami persorieM, 6s6BM& ordu mensupMi i^iri tansiiTi ediicn "Maa^ 
ritiWiaJ-L seMtleii" dij^eMecepuJa "SuknIai'l-enaJL'''^"^-^-- dym M^Ma teJiiSil eQiek XLO}itasmd& 
bir taraftaii B-jfertol laymetterden hizse. senetieme benserken diter taraitaii eratia sexietieme 
bdi'isemelitedirler. Qiiiiliu. suk\j}£ul-ei2iik saJMaja terjisil edcii niaJiabus seridme benserfilLetedir. 
SeraMi, devlet taxsimdexi giJteiilart ordu personellrdxi s.ybJ-t. maa^ira 3wMiJiu.'l-ei2:ali de3arjm\de 
j-'er alaii "iisaJi" oMraJi taxanilexKert yMk. ve-ys. -dlu aj'Mi maa^mi da "ata" dijB taimjilaiiiiiJtir^'"^'. 

Bu seiiet timtium ilk Islani topliwumda kitlkMjiiasi v& pek 50k hukuk kaynakiaiirida y&x 
■aifiwsi Q-mxiM bir husiistur. IJdiuii BdlmMe' tfade edEdigi gibi.. Imaui Malik, suknku*l-ei2Sk lie 
dlakali olaiak ve Sahabe Asmiia yaitanan bir ola>i dzeHa poyle iiakletSQiektedir: 

Medirie Yalisi Mepfari b. HakerjVin ^^'aliligi dorKnmide devtet tarafnidari i;;ikaiiiari, cirisi ve 
riiiktaii j^asili btxlurtaa exsaki (saJbora.) tenisil eden ve guk«k-u.'l-e£aak (ersalL istihlsak senetlen) 
derdlenbasi senetienn terrisil ettiJderi salMmmi teslim almaMaatok. saMpleri tardimdto kendi 
:30Kdam'ida satilmaja ba^lsimn^lardir. Buxiu. olrenen Zey6. b. Sabit lie di|er bir sahabi, Meivaxi 
b. Hakem'e gikaraK. "Ya Mei-van! sen, falzili alim-saxam Mai m Mm^sm? "dij^erek M 
dmiunu pratesto ederier. Bimun U28nae Mervm\'m ermiyle, hu seristtex, toplatjbiiip ve 
ssMptertne geri Me edibioi^tir^''^. 

Ipt8, sahabeler doriexiiiade ya^axiaxi bu olaylax, emtia senetlexirie bexiser bir tetkuii 
senetlenn. bnlimdugimii m bimlaim liukiM i^^leyljilemm tartigiM3g;nu gastermektedir. 

b.H'a2U2u'l-EiiTi]iTie y 

7nM miiesseseleil tarafmdsxi taxtsiiji edilen "Hiisfeui'l-EiiTiJtiie" senetleri de bir taiaitaxi 
rrieakul kijaiietiere beiiserken di|:er mreiraxt erMa senetMliie bexi2e>Ten seiietler olarsk kabul 
etoiekr/iUiiTikiJiMiir. Qiu'ikti, bu senetlemi de maMj/et Mbailyte e^y:3.5?i isrrisil ebiiekte -/e teda'/tl 
kabilij^tteii buloxmisexietlei-dir. Zira, yolsandadeliridipiiis gibi, senettere kxyimMe.vTdkvByA 
erjitia seae^ri rjiaMj^ttoi kasandnaxi Mdlse, j^ekil ^axtlan ^er^evesiiide Bda^.aiL }-abilij«iidix. 
Tedavultt sa|la3?an. -^ekil ^axttexmi kojaxi siyasi-JiukuJd otenitedir. B\i otoritie her zm-mxi vaxdir. 



345. ^M"fi, d-Umm, Biii.ru' HI'?!. 

346. Seaiksi, XIVW. 

34?. JmdA M»iik, el-MwraJtti, Bw/S., s. 526. 



Bu gibi teiihi doaeriilerde y^£ aiaxi ve lajsliuld kayriakknia terogilan syJiyiai'l-eisaJi ve 
lUEiTsu'l-eir/jme tiiigliram erMa senetleme de i^ik trariSJimdn-lar. pMi de Istoi luikitkmum 
tonu ile ilgili teoiik pre-nsip ve ilkelexi i9j|irtda, emtia senetemm hvlaM maMy«t ve aixiaci 
do|rolTusimda genel blr delerte-Mirjiieslrd jd^niByd. g:=s]ji9a|:i2. 

2- Kaaniii Imtia SeaeHeiiMm DegejleMiiilJiuesi 

Yukanda de|irid^-i3Tii2 gibi, emda semtemiB laymetii evraJi maMyeti k82:5a-idirdxi Turk 
Hcaret Karimuidnr. Nitalarj., bii k&mmdsii gikaiil&xi. taiwjia goic, enitia senetlen; iwiimid 
iXialassMa tevdi edib-j-u? veya kaxada veyahut denisde tasurariSik vsere ^lyiciya emsaiet edib-ji23 
eiTitliii vty&. 28M'e54 ^rjosfl edea '-^ ptkR gaiHanriaballi, Mpxidtli evrak rdteligicide senederdir. 

Bu taxajfiia gore, enitia senedexi, huladd temile, vedia ohmk imiuuii resrm msgssslam 
tevdi edfljTii^ V85^a tagnuiiak iijia Kiareli ts^ij/icami eline euisi^t olaiak tesliJii oliiruXiy:^: emtii vej^ 
z;ahire gibi ep5?8Xim XiXJJIki:!«tiiii j^a da reliirdiliiii teuisil eden senetie-ndix. Mesela, bmU3xd:m 
makbie senedi ve varaxit, aiiiiaxi mat^alaxdaJii vedia dpydxaii xjiiiMjetixd '-rByd. reMrdl|M Den-iSil 
edexken, ^mia senedi, kara tapipjismm, koBi^xxiexito da deius ta^siyicisixim elixie tesiiixi edilea 
er/iaiiet e^yamxi muIMjetixd terxif.il emiektedixler. 

Yukaridan beri iacelexiieye ^alj^t^mus kiyiXjstii evxak tuxleri aslixida buiilaxdaxi ibaret 
degildix. Nitekiai, xjiemletetiiXiisde gok as ktillajoiliXialda beraber, ipotekli borg senedi ve irat 
senedi gibi E|:yaHxiki]i}ymaili|ikixtkiyiXietiMevxaktmieride vai^ir^'^S, AyxKa, gayx-i xrjenkul«xi 
veya ipotsekJIi bonp senediim retod kar^ililEida da Kij^netli evnak nitgl^iMe istitoas serietLemii 
^^ikaiTjaak XiiiJoiiakiiindiJx. Axicak, bii tip kiyxxidtii evxak timi xjieriiieketoxji2de 90k eiiiiier kiillarald^|i 
ve keMilende digerkijmetlievi'aktuxleiiri Mtomderirie tabi oldiMan i5iri,^biirdan burada ayn 
bir baplik altiMa incelejxjeye geiek gorjXiedik. 

Dahaorice de i^^aretetttfiiiaa gibi, Istom Hiikiiku agisEidm, garaxiti., gm^en w. xxieju-uisietixi 
teniin edilebildifi takdirde toprak. altin. bu.|:day, dexiiix, elektiik ve kopru-baxaj gibi tesislerle 
eMeksli serietleiixt gikaniabEdi|i gibi, proje senetteil dij^baecegiixiis xXiUdaiata ve beiiser 
senetleri gikam'ijsk da xnujuikuxidur. 



348. Bo2er-<36l6. 261-575. 



i¥. KIYMITLI EWUAK TOKLIKIMIM pSH'I HOKOMLlHl 

IslaoiTi iDplomnruia kullariilJTiSjLm olaxi Mymetli errsli tuxlfiilrdii ger'i hiildjuiileiiid liihiiBk, 
Islam roplyxjimut oseUikle miMujiisxi tacirleri ysMidaii ilgilendiren onexjili bir koiuidm-. 
NiteJmii, ax8^tirm3xni2m temel aniaci, /ajTricTji e'.i^Jaxi tsxM cephesiai 's'-ej^a rfie'.'^u hyiivXa goxe 
riMiiijiet vc j^ieryT^mii degii, oxiim Isbm Huknlama goxe MikiM airj'iipisini ve tm >'8.piyd 
daydxiaa-^Jioium peti hiJiknmTO oitaj'Si. koj^maliiar. 'Py-i'ikiJ, kiymetji erxisJaxi kariuxd j'-apisi '.^eya 
tailM dmiiimi Mmi tuoplinTimw. ve ticsii Mj^tixi pmtiglrd UgileMixert IsJx Misiis degMir. 

Biaaexial>'8]i, bii ba^-ML isdtixida butim M^TXieti evxaJi tuxlerixda gex'i huMuiilexi, gxup grap 
ele atoiaralj. her gratiim birej'lenxori pet I hvkmfdm Isbm HnJatoxam g&ml prerisipleil to 
iiikaJiaxaa ijtihatlan ji^]|:mda tesbit ediiecektix. 

A. HCAKlglHHTLERlN $EB't HOKOMLIRI 

Muasnc Islaxa MyxtaJdam-ida "el-Evxaku't-Ticari}*" dije bilixien Thzaxi 'Zen&iki, 
sliftsca/polige, boiio/sened-i iard vt saxxaf njks^ii'gek deniiea sexietlerdert ibai^ttix. Btuuda fikM 
ve kaximii ticari s&mt tuxlermixi ^er'i MiMnrileilxd aj'ii a^m ixicelej^rek omjfa koj/fjias^a gaJic&lis. 

i.Stftece Fc Ktaimi Policeam ger'f Htlmt 

gijitece lie ticaxi t8:5aTdJllixt Hicii 1. jAiisyjlixi illi yaxismda okiptniuiux goXiXxekte^Ta. 
Do]a3asi7labasi SaMbih.ytoj!}L5\3l3cadas-iii"tgce ile ^.^pilaxi iJasz rawsmelesi haMoMa gdrij^teiini 
he-^Mi euui^lendir. Aac&k, lienieri jii Imsinsu belirtfrjyelijiris M.. bono ve mim mMsi ((jek) Jte 
ry-sapitorimurixaeletexde M?bir flitiM sos bDinisu de|il ilien sMecede faxldi ijtiliatlax ^^pilarij^tix. 
$hMi, siiftece lie ilgili iv^ittis.ilaii serdeoxieje galigacaliis: 

a. Suftece lie Ikiasi Me}ai\3i Ooxsrder 

Bti gortifii daM si3?ade HanelHer ileri smrnekiedixier. Niieldm Seiahsi, Mei|mam, Ibn 
KiMHiaciin, Mbexti, Hasisietl to Ibn Abidin gibi pek g-ok Haiieil Jiukukigulan,. "Mukilze merifaat 
sa|k>!m\lBr ka]i3 i^terMlwraradir" meaJixideki sajfif hadis ile Ibii Mi'imi "el-K§Xiul" adli hmlis 
eseiinde C&bir b. Serfitire'den asMetdgi "Sliifteceler l-isxajnida-" axdamixidaJa zdyif liadise'^"^^ 
da3?siaamk, 3?ol tehMssesini odun^ alaxta (musiakns) ^niMeniek ax/iaciyla ba^ka bix rxienilekette 



ibiui'l-Cevzi oa.u aavzu k^kr ijjixuk 4d§&(-k3a4iimi^tk. Bs. Hmam, Vlii'355. 



332 



odenxiissM pm. hogaxaJi ]?9.pi3aii her liOigMdmm. myar/ielesi mjd, sliiftece i^lmd tsJubiofiii 
jTiieJjjralitor, dij* igtihat etjffiiplerdif^^O.NitBJajTi, Ito Umnrnx, M Konuda Sababe to seMin 
gorti^kiini jiausitt^i i>;m, en gfeei gorij^ oLsMi niteleridixdili Ita El5i pejfbe'rdii 
"Musanrifif "iride Afi'daii ri^mj^t etti|;i "SaMbe i^e selef-i salihin.. nierifaat salkj^ari her ^e-^it limz 
mvamehsmi mekivh sa3?dxl8idi" arJexfimdaki gorij^ti asJdettiiiteE soxm. poyb &e'rdm etmektedir: 

"el-Fetava' s- STsIra" vie diier liasi iLayrialdaxda ^oyle derdliTiaktedir : 

Sijftece^ ksis mvsmshsmdt -mBprnt otoisa, bu mtiameJe haiamdir ve bu j^axt riddeniyle de 
}iaa"2 muairjfilfisi de fasit oliir. E|:er suftece aieprut de|il ise bu muaiiielB cajzdir. Bu ^artli 
nmameleimsiiiieti "el-Y§}asit" adli eserleide poyMk: 

Bir Jdrjjse, ba^ka bir Knemlfikette odeniek ve bmm dair siifteceja dti2erilie>ip feeridisixte 
vermsK pmtiyh. bir ba^kasina. odlrn^ paia. ^mtkse., bn. mmsmh hajtajnodir. ^aj-et, bojle bir part 
koputoiadaii kais muaiTjelesi j-apiMiktan soma^ suftece tarjsiin edilip yeiilirse bu da caisdir. 
Kesa iSicir^ para saMbias "Bana filan yex& kadar bir sijftece '?er, ben de orada sana misMai 
odejiBceliiitt" derse burida da Myn ].=oktur. Bejfhaki de "Tacirlem siifteceleri nielQ-ulitur" 
dediktea sonra "Ancak kais i^leiiii ^srtsis 3?a.pildikt8n sonra sijftece dtjseaiemrse, bunda bir beis 
jsoktor" demi^tir^^^. 

Kesa Semhsi bu iiOauda Haaelt ekoltom goru|-iJa.iii. poyh ilMe etmektedir: 

Tabiioderi A.^: "Siiftece ile Abdiiliah b. Ziibeyr'le aimniele eden Meltke ^icM&n, 
Te-rdiMerigltoiJ^ paradai daM ij'islrd Irak'm sMtece rmxhatabE-tdan alirlardi. Bu diOTQTxim cais 
olup olaiMiilira Ibn Abbas'a sordian" dijcir. Iba Abbas da: "T&irler ba^ta para>i Abdullah b. 
Ziibejx'e oduaf oljaralL ^.J^xirterliea^ Iisk'ts. daM ijrfslrd 8l8x;;i}il3iira part kojaiasMsa, burda bir 
beis joktnr" di3?e cevap '/endi^^^ Sexahsi, bunu rtakietolden sorffa poyle dev^oi eder: 

Bis bu. iftihadi eses tobwl edeiis ve (Lohymiyh. deiis ki, 

Hadisle yasaklarian 5-nfird"aat, ^artb. menfaattir. ^artsis meafaat, caiadir. Qiiakli bu, ijalile 
iyOikte mukabele etmektir. IjTiitin kar^ibgi i>ili}Ltir. Kesa, ?artsi2 oMuktaa sonra Mxsng alarun 
hfidij'esini kabul etn'iekte ve davetirie icabet etmekte dird bir sakiaca jsoktur. HiteJdm, Ibn Abbas 
biszat Mekke'de ^irterdea para aJir, Kufe'de odeamek ijseie kenditeriae stftece diiseateyip 



350. Bir^% XIWS?; tfe^TMii, iba Hilasm, «1-Ife«emi v* Esiwti W355; Haskefi-tba Aiilia, Vi'350. 

351. iba Hiimsim, W356. 
.352. S«raisi, S\y/3?. 



veiirdi. Else gore, Itei ^Mns limox gaitsis obxakyipaidi. 

Binaenaieyh, Mk arasiMa kiilisa-ubiiakta ofea siifteceler, psaisi2 olamk ilsras mTOmelesi 
yapiMiktari sonm dlteerdenip tlcirleie yeillirler ise, ttmida 'bir salarica sos komisix de|iidir. E|ei, 
bs^ta ba^ka 3«rde odeaiek ve bmia dair sMtece taremi etiTxek p^xt kopulxursa, bu ^ekildeki ikias 
rmsjT^lesi niekrahtur. Qm&u, bu ?.an ile keridiiie j^dI teWiliesird ordeniie mewaati sallaijii^^ 

Ibn Fasili, "Nasmu'l-Kere" adli eseilade, ">t)r stifmceleri" dij^e isJjTileridMigi bu 
sufteceteri aiBkiuh. cdarak de|erleridixei-Bk "Bunlax gergekten havsleilir" demektBdir. Eseiiri 
•^SilM el-MaJLdM de "Qtmkti, sllfieceji dlii2erdd5^ri gato, dostimu smtece liaiXiiIiri8 vejd. 
iiwhmhmB. Jiavsaie eder" dry-eiek fkmskt- tipmde oMugmui beyari etirii|:tir554_ 

b. Siid'tece tk- tossi Cais Gorerder 

Buiiu C8i2 gorerder, kars borcimim msJii:?,^tiite bsJiaxalt poyh de|:erlendirme jf^apmi^iexdix: 

Blx kiixjse, bix bs^kasixia odia\g w.idi|i malirt niisliid bajika bix' XiierjitiiJi&ne odeianesM 
j^sxtkogsxsa bakiJbx; Odenecek kaxs borcmum iB|inuTiasi igin bix masraf gereki5!C'rsa, bu duxuxMa 
ba^ka bix JTieiXilekette oderoiiiek ?.axuyia jfapiiaxi itesa muaixielesi cais de.|ildix. <piMa\, bu 
fssMaa bir menfaattir. §ta>Tet, Odenecek ksos borcmum m^ixmssi igin bir masrsf gexstoiTiiss-ii^a, 
bu duraiTida yapiJacsl }miz XiiuaoQielesi, Xtd^kd. bix Xiiex/ikkette oderoTiek ^.axtiyla da j^JipiliXiij olsa, 
caisdix. Qmiku, bir XiiaMaat sos koraisu de|iidir. 

Ibnu'H^iusir'e goie bu goru^u tejTiSil edexder sxasmda Hs. AM, Ibii Abbas, Hssaii b. 
Al, Ibn Ziibe3Sf, Iba Simi, Neliai, AbdrnTahaiaaa b. el-Esved, Eyyhh es-SahtiySiii, Sevii, 
Aluaed ve Ishak gibi saMbi, tabim ve diger bujniLk Islajm hukukgulan bulmuiiaJiMH^ss Aricak, 
Ibxi KudaiTie, "elrMu|rd" adii aseilrdn di|ex bir yeriride "Ikraz mmnplesi pdiuiz otoak 
yapiMikmasonmstiiftece tansiiiiedilip vd-fQkwej&Mmie. ba^ka xjueMekette yapitasa, bmida bix 
beis yoktur" dedikten sora-a, bmm cevas wrerdexia poyte bix isioi listesird taljdiJXi edex: 

IbaOxjier, Said b. el-MusejrM', Hasaxi el-Basrl, NaK5i, t'-s^'bi, ZuM, Meatd, ICatade, 
MSlik., ?afii ve Isha^'ux. Buxdax, bmia xuhsat verdikterixd ilMe ediyorlar^'^^'. 

Buxia kaxgm, oderiecek liais borcmiuxi tajmiXiasi ijixi bix rxiasraim gexeJmiediti bix ikras 

353. SeraMi, l^m7. 
354.JhuMhm.,YmQ. 

355 . Jb-XL Etiiaamekr, ^3-30, 39 1 . 

356 . Eba Ewlameier. IVi'390, 99 1 . 



r/njanietesmi, 'ba^ka mer/jlekette ddemxtesi gait ko9«Mu(|:ti taMirde, jTieJaiiJi gqrenler arssiMa da 
Hasan el-Bs5ri, Me3=mwiiib. EM giebib, UMet I3. Ebi LiJMM, Malik, ^pafa ^^ E^^sSi gibi Ishm 
bilgixileri btiluroriaktadir. QiMiti, bu fasMsxi bir nifiiifaat sailajTjca paxtidir. Hatta, Ahxi-jfid b. 
Heiibel, "Ikias musmeilesiade sijftecerda j'^ilmasi psxt topxjlixtsa bu imiamele caiz olmas" dij's 
iiesixi hiildjon bej^i etnii^tir. Zira, suftecerdri j^asiliTjasi dernek, ba^ka rrjieriiiatette oderaTiesM 
tesciletmekdem^litir. AXicaJi, AJimed b. Haxibel'dengelen di|er bir im.yti& gore, by. muaxriele 
caisdir. Otixikik, her iki ^af i^iri iiias3a]mt vardir^S? . 

Ancsk, taiti?ni8lisufigce, k8i2 ilijJdsmden ka3-ii3M&ium sijftecedir. Satoii ve di|:er MdjM 
ili^ldierden IsajTiaklarisca borgJan ternsil edea siiftecelarde, kerahet daM 202 koniisii de|iMir. 
NMdm, SeiShsi, buhn^nsubirmisalveierekjojle bej^an etmektedir: 

Bix kiQise, bedelixd, belictti|i ba^ka bir irmuMk&mi tesltm etr/iek mete, kaxM iLoksird, 
beffi bir bedeEe bir ay vade Hb birisine sa'tersa bii aJdt csisdir. ptrnJiii, bedel belli, ■^^adenixi stjiiesi 
bellidir. Oderiis 3?ei1r^ gelirice, odenecek bedel, ta^iraniasi riiasraf gerektirecek bir bedel 
Biteliliade de|il ise, boicim hwlCtitoden sonia alacaHi, borgtajm buMTJ|u l^rhengi bir yexAe, 
alacagmiister/ie hakkina sahiptir. E|er odenacek bedel, ta^aimasi fjoasraf gerektirecek bir bedel 
idteliliMe ise, atecskh borglndsn aiacstim ancak tajfin edilen memlekette is^^/ebittr. Zira., pdxt 
Myiik olmsa xiiuteberdir, }a:vitli obxiassa rnuieber de|iMir. 

Biiaaenalejh, satim borcu, liais borcuMaxt farldidir. §o>1e M; Keis borgiluisu, boicmimi 
mislirdodemekle jniktodudur. Dokjnsiyla, ?art oJaralL ba^ka bir xoekaxida oderoriesi istexoxiea. 
Di|er taorai'lmi, teisda 'fade jjoktux. Yard, ksxs borcTmuxi odeiuioesi i^ia belli bir zmmri x&ym 
edilmes. 03?le>ise Memmsi ipixi beBi bex rmkm. da tajdn ediinae2. Fakat, satuxi aliii boj^ie 
de'liMir. Qimkft, ss^trai alaii bede&dri irideinxiiesi igia samsn da meksn da ta^.'iyt edibXieMix^^ss 

§u halde, pmsiz siiftaceli ikxaz mmxoBlBsi, diger sufteceli muajxieleler gibi, SaMbe, tabim 
ve djger bixjnjk Islam bi^in ve etoleiinixi biiyuli ?:o|ijirdo|i3ma gore ciaisdir. Kesa, tajxnmaisi 
TOBSM gerektirrxie>'ecek nitslikte olaxt Jjar2 borcurida, ba^ka mexriielcettie oderaxifisi part kopiiba 
da CTmjtoira gore csisdir. i^ait Ijaojuilm hvsvs, her iM laxaf i^in fajTdali ise Haiabelilene gore 
caisdir. Ta^iXiXjOasi i^.iri xjoasraf gexekexi kax^ borplaxaxiasu'via, ba^ka xjiaiiilel^ttB odexiX/iesi ^art 
laopijlrasa c\i3PQh.ina. gore melsrijJitar. 

Bygimku polge ile j^pilari ^axruflarm ^er'i dmuriimia gelirice, poli^exuxi kijJJXifitim 

357. Jhs. KvhMihr, ^'392. 

358. Seraisi, 5a7/3?^8. 



335 

etniekte I'lldii bir saJanca sos konusu delMJr. Bu i|ileiXiter saren Mvale kurmmmim 
lOiiKsijca'ilantiE". AjxicsJiimm kuxunm '/ej^i banJiarim, }ii]/metM tatoil etaiek Iteeie kerdjleiine 
tevdi edilen poli^'enin lajsTietird belli bir ticret kar|iili|mda vekalaten tahsil etmesi ^er'sxt caisdir. 
Qmik% bu muauiele baiUm wya imans kimmm ile police haiXiili sxasmda cemjm eden ticreHi 
bir vekalet nuiaiiiielssidir. Ocretli vekSiat r/iuaiXielesi de per'aa caisdir^^^. 

Aiiciak, baiika wjo. flMiis kmiami muhamp ise ym. kejidecij'e kar^i bonjlu ise iiserijoe 
yapilan police havalesi ite laMara kar^i box^lu dyxui'iia dii^eceii igiri, leMara yap8ji3a|i odeme 
kac^ililmda bir ttoet talep ederxies. Qlixikiii, bu duiujiXida banka veyd. imaie ktmnmu keridi 
boiicimu odexiii^ oluf^^'O. 

Bono xxiyr-erret bir ilirax sertiSdidir. Yade-li bir i^lexxiden kajnaklariaa bir borcu WfisH eder. 
Dola3T3i3?k, boyle vadeli aL=i.ca}Uanri senetle te'/sild, dsM once de bejaii edfldigi gibi, cnxxihurs. 
gore siamet iljert^^^ ZaMi elioltirie gore de fas olarak la-biil ediliXii^tii-362, pgxt ye topliWiUtfi 
rjxSJi liykukuxi«i\ koxuxuXiasira temel ajxiag edixtdxi IslsciXi Mu.aa-jialat Hiikyku aijismdsxi, boaoium 
mi2iaii onerxili bir ibadettir. Bi&aerialejti, bono senedirdn; feis ve di|er Mleli jCin-teinlerden 
siTxidEibXiip bi^in-jde, per'! ol^iidexe uygtm cdaxak kitlai-ulniasiron mai\evi xxiukafaati vaxdix. 

BoxiO senedi bu lionuda suftece gibi degildir. Dola^isiyk^ ?er'! olguLere gore borci seriedi 
ve sarM rukasi (^ek) ile yapitexi miMyoielelsrde higbix fikM ilxtiM s6s konusu oljctiaixii^tjr. 
Aksixie, SselliMe vadeli alacaiamn bono ile tevsili w. teda'^nil ^.lexjoiain tgrki lanaroinii, rxietorali 
V6jd.hMmis&yilmi^m. Qimkii, vadeli aiacakkrm tgvsiki sijxa'iet ise terki mela^uh; fars ise terki 
liaraMir. 

B«gu3Qkt bono ile yapilan tasarxuflami ?ex'i de|exixie gelince, ladamu bono pek 50k 
hiisusMrda esM bono senedi gibidir. Bmuin normal i^lej^i^i x/ie?rMiir. Bononim texiisil ettigi 
bedeli haMe joluyla bir ba^ilsasina tenilfli vej'a terMn ettxaek, daha once de be3?8xi edildi|i iJsere, 
cai2 oldii|u gibi te-^M cirosii ile talisfli de caisdir. Ham, banka ¥B3?a flnans kmiamma v^tilen 



359. Nevevf, E&V2i!J%i't-Ta3il.i% M568, el-Mecmt, 2aV/158; ^klm, IB232; el-Cessrii, Itt'183. 

360. THinl, S.124. 

361. el-Cassas, B481-483. 
362.BaIfe2m, Va'225. 



336 

rionml boriolaim banlLa ve finans kiumnii t&rafmdari l)ix ucnet muljabilmde, bedelieiiim 
vadesiftde mhsU editoiiesi petmi csiadir. Qiirtku, barifca v^ej^a firiiBiris kunuTm iie bono haaxiili 
arasmda yapilaii hu i^lem, Itoretli bir yekalettir. Ocretli '/ekalet Bmasiieiesi ise Islaiii JiiiJLiilai 
d^ismdsa ge^erli ve mtpm bir muajnueiedirSS^. 

AiTcak, fadaJiistitoas senetieri rdteligiiide olaii bsiika borunkii ile barika garaati]! bonolami 
ateap satiJmasicais deliWir. 'PlmJm, jaslmda satdari bir §ey ^^oktija-. Zira, bu bonokr, banlsartin 
tendi fixiaiisjinan ihtiyacEii kar^ilar/j}! ic:.in. vatards^tari faia }:ar?ili|:aida teniin etti|i pai-sami 
tenimati oterak. yerdi|:i senstleriiir. Bxx Jjilenide fai2 vtxtxi, bor^lu. barika^ fais aiari da alacakli 
v&taMaptir. Her tMii faisli i^hnm. Islam Iktisat Hnkukimda yasaklaridigi rnalimidm-. 

v; 

3. FiUii we Kamiuii QhMm. fer'i Halmm 

Sanifffi rokasi denitebilen fikM gek ile biigimikil bajolLa ^eki arasmda oldijkf a beriserlik vd 
3?akHJl3k vardir. Yukanda veriten oiTiakleiden de arda^ddigi iisere, bartka §:eM rdtBiigindeki 
sanaf gekteriHicriS. asixdan itibaieri tslma. toplummida kuUaiiiJbiii^tir. Sanaf ^eki, banJ^ geki 
gibi bir odeme amcjdir. Ye pu Imsmhn jgeDTjektedir: Her ?.ek seaediade ke^ideci, miihamba 
havaJe etti|i hsanile^ §ekia bedelini odeiTjesiiii eninetoektedir. Biimenalej'h. b\i h&vale erm Us, 
bir tarafMi mishambEi ke?.ideciy8 larjfi, ke^idecirdE de leMIra kar^i borgki oldniu itiraf 
edibiiekte, di|er toaftsai kepideci, kendi borcmum odeniiiesiai muMiapista Mep eixiektedir. 

^?uhsiMe, fikhi veyd, karium ^ekie ys^iMi Mmk i^hm ile rmuMmp, ke^ddecirdri eniri ite 
faejiidecinin. aimmetiadeki leMami alacagira odeniiji olm% b63'ljece leMar hakJana k^'n3§iTm§, 
ke^ideci de boictmdaxi kmtubiii]^ ote. Bu dBrmmida e|er, niiilmiap da mvMk kar^i boralw ise, 
da borcmidan kmtoMn^. olvi. ^ayet borglu degil ise ke^idecijie met ^er. Bu i^lei tslsm 
^emtimri emri vie aiiaacidE-. Havsale, astoda borcmi bonpMdan bapkasina satam rdteligiMe 
oimssEia ragnien Islam Hukoku Mvale}!! topinmim ilitij'acm.daii dola^^.. "Borexm borgMaa 
Its^kasim satum cais de.|iidir" kaMesiaden istisna ebiiijtir. 

A3«ica, Jierhangi bir ticari seiuedi kirdirma veji^. soslii oiarak kixdnma ^ird gergekle^tinae 
m-uaraelesi, sistematik ekoUajB ?b nniasir Ishm bilgiideiirie gore, cai2 g6riitoe3T#tir. Qltokii, 
seiaet kjrdirma, herhaugi bir baiikaaiin seaediri vadeM igeiT|inia bedeJini, katea smmmi u2iiBiii|i\ 
BisbetiMe elsik olarak, ^fadesiim MiJlm-ideri once, harMiae pe^-iii oderiiek ve vaderda 



3S3. J&v^vt el-Me«mi lHV/iSS; gifiiid, ffl232; d-C^seri, ini'183. 



getoiesinde de senedin mimil ettigi lajiiietm. tuxjimiii tshsil etmek mem senet hairifli ite banks. 
ai-QSiMa j^apilan ttir mmimisfiix. Ktoitoe gore tm muar/iele, vadeli bir naMin pegm to eJisik 1)11 
risMe sataTiidtt^S^. YsM, ^sMeli Ijix pai&ji, pe?m bir psm Jle eksik olamk ssifetoektir 
(de|i?tranektlr). Bixrada seriet saMbi, seriedm teJiisil ettiti ?ade]i asMi, elisik. cdaiaJi bsjciJias^ 
pepia pamj^ satar/ psxasirii ate, sertedi de baxikaya teslijiri eder. Baxika da sertedia htilCilmide 
senedrntambedeJirdtalisileder. Bnise ribadir. Kiam-ie gore^^^ de bn mTisi/iele, faisli bir ilam 
'.!'e havale mtiajnoetesidir. §6yte ki, banks., senet haxjiiiixie,' oium ^Qep etti|i psxaji odmin; olaxak 
v'eiir, hasTdl de sexiedM reWxi otoxak baxJiaya teslim eder, bauJiaji da dsil borgluya havale eder. 
Bv. i^iexii is8 niukiisa nieni"aa.t. sa|layaxi faisli bix kais i^leixjiiix. Bu da Islaxn liij}iijdaixuia cais 
gorijibrierrdgtir. 

Sexiiet kixdETjia niTOXXietesi, bonjteiuxi alwakhsins.: "Zixrnxiatii'Meki s'^sdeli slacagiscaiaxi 
birasE'a du^iiic, teMora Mix'ttn Meye^nmi" gel-JIrtdeki lorijilile de beriseraes:. QiJxdLti buxadaJa 
baxdLa, iTygtixu^u galas dynjxAimdadir. 

HalbiJiKi, "tridliiia ya^, pegiii odej^yuTi" fonxiijdtj.ji'le j'^^-Pilsxt r/iusx/jfile de caiz 
q.6v3}merfd0i. Bvm.c&ras yeirr^j^rdar arasmda, Zejsl b. Sabit, Ibxi Oniar, l^liMsd, Said b. 
M1jse3?3f8b, Sajixxi, Hasaxi, HaiXiiTiad, HaJieni, Ebu Hanife, MaJilL, gaiii, Sevri ve Ishak gibi 
sah8.bi, tabim v^ Mesliep nmjtj&hittexi :>=ar ^rxakiMx^^^. 

Bufor/iiiid, IbnRtiigd'totesbitetdlibep fais foxfiililleiixuleii bixiiiii^^?. Borgln. lie alacsMi 
axssinda c^x^ym. edea bu foixiiule, Ibii Abbas, Nahai ve Ebu Sevr'ixi sicak baktddan nr^yet 
editojektedir. Bmilax, "Bu. meseMe alsjcaJdi, liaMaruxi bix kisnma alix, bix Jas-jiuxa da boxgluya 
bixakjm^ olux, Aohyisiyh. bu., pe^in. bongm 3?ap3laii bir ibra gibidir ve caisdir" dexxd^lerdir^^^. 
Ancak, bmdaim gorij^leii MlM gormeBii9tii. QiMtt, "Erfele, sitE^ym." weyd. "Am:, 
ertelejiseyim" for»iuli3. ittifak.eri faisli bir forrAiil oMutu gibi "IndiriiTi j^p, pe^ia oi&yeyhn" 
formollide fa22Mb3xfi3rraMiJix. NiteldxxilmiaauMsU}!, bn.lujsiis'O.acikcaifade etxfiekMii^^^. 

Seaet kMaiXia ipJanii ise bmidaxi da faxkli bir i^larMir. 2ixa, iigm-icii ?ahi3 duruiXiOXida 



3£.4. d-B&'li, s. 27. 

365. Biivs, s. 82. 

366. iha Euiamii, Wli&'i. 
36?. i3>aS%iIBl43. 

368. ttaKiJi^aae, I¥»'1S9. 

369. ia&a. B-lalik, d-Bluvatd, s. 551. 



olari banlsLa, ne alacialLJidir ne de box^Miir. Dcdajosij^Ia, bu dinniMa alacaMi bor^luya bir 
nidJiB'E5'Sipma2. AJssine, bopjlujnrie. borcmux taam oteiak b9iikB.5% oder. Ancak, borgM boicimu 
^^8iisj12 okicak pe^iae ge'-mciek oderken, alsciSiMi da bjr 3a3r/iim iade edei veya. Im Imnmddii ibra 
ederse.. hu caisdir. 

B. MEHKUL KIYMEH-SSIH §EWt HOKOMLERl 

MuasE" IslaQTi Jiayaaklamida "el-ErraHu'l-Malijie" derdlen MenJail Jaymetler, maJii3;«tien 
uclpJh CfMiignMaii doia3!i ^ser'i hlfeiiQ-ii acjismdaxi da farliWik ai2 etiXiBtediiier. Qtiriiii, j-iatiniiTi 
araci olan Mmi ms;.t>kvX kiynoetter; teseleri, kimi n:^rifaatleri m Idim de borg psxa-ji lenisil 
etniektBdir. DoMjosiyla, ger'i hiikiiiTileri de ayn ajiii bej^ari etoiek geielsBcektir. 

1. FilLM-Fe Kaanjii Hisse SeaetteiiMa 5er*i Hikmft: 

Hisse senetleri, inan jtirXeti derdien aiionisTii pkktx gibi bir girketiii onakldii taiaimdan 
satilacaJi hisseteri tenisil eden senetlerdii. Bu pirketa topkim sermajiesi epit hisseJere bolyxitiir, 
her bollbifi bir tasse oiaiak adlaiidmto. pu haMe hisse senetleri, iriSn pirketi serrna^/esmia 
boliiindiilu e^it paylan isrj-jsil eden seneiterdir. Her hisse ortagm paiasal olarak mrimi ve taMir 
edilea Ii&kkmi teiTfisil eder. Her ormgin, ^irketin kar w saimmda soruml'uiwk paji bellMir. 
Boylece ^irketiri kar grafjii jHiikselirice tabii olarak hisseiiin fiyati da 3?uk3elir, k§x p-^afigi 
dij^toce hissenm fij'ati da diJtger.-^^Q 

Dern^k M, hisse senetlerirdri koraisii mMm yapilari tasaratf kcauisudnx. Dolajisiyia, 
tese ssiiettemwie j^pikcak tasaxnjsflar rntslk ?irketirdxi aJiksjnama tabidir. Bu nederde niBlk 
?.irketi bakkmda kjsa bir bilg:i Yermekte yaiai Vdi6.i£. MiJJk ^irketi Mecele'de pbyh 
taiamiairau^tir: 

Madde 1060- "^irkeHmiTak,esbab-ite)TieEiiktericaaiii^tirai^e itamb ve kabui-i '.•-asiB'et 
«,'© tevaros gibi bir sebeble ydhm halt ve ihtilat-i emval ile ■;md msJlan 3iekdigere. kabil-i temjis 
^.'e tefiik olamyaycak surette kan^tmnak veyahut maUar ol smetse yeX di|ere kan^-rnak He bir 
j^y'ia. bindea ziysdt kinaseler beyxdade niii^tBrek ymi ol ^ejda aateia rnshsvs obuasida-. 

Mesek^ iM kimse bir rmix i^tira. j^slittt biri aaiaora hibe y& vssiyyf^t edip de siiJar daM Is&hvl 



370. ZvM0, Mscelfe, g. 5. c. IB, s. 1322. 



-:;i;y 



else '-myshvx te m^l M la$iye. mevru5 olsa ol mal axdsairi beynmde miJs^Teiiek oku"; ve exdar ol 
mM&. Mssedar '/e mwej^aillL vc her ttiii sMa digeme riitigmlk ctliirto. 

KesaJik M kiiiiesriie 2;ahireiemu birtiMrie Ma^tirsB. y&hvx ijWJ^an delira-ji^k gibi bir 
wegMlB ildsiidn ssldieleri birbmiie ksn^^sa i^^bu mahliit 5?ii miilitelit 2dMre iMsi be^/itiiiiie mal-i 

Imii ^.Irketi. derdJebifen 9Xloiwji -^irket onsiJilan, mij^terek bir kaiarla .?irketiii ttjuilmii satj^a 
sisedebMildieri gibi baai hisseleiini de sa%ia mz edebilirler. NiteJciiXi, aiiiBi ^irketi ve ^epideii ile 
flgiM basi liujyslar MeceEe'niri :a?.a|:id8M niaddeleriiide ajiien poyh be^mi edilQii^tii: 

M&dde 1066 - "§iirtet-i mMk, pixket-i ayn ve |:ixket-i de>xi. Jasuxilaima deM taksiai 
olmuu"." 

Msjide 106? - "§ixket-i ayxi rm&Yyexi ve mevciit olan malda i^tiralitix. IM lajmm bix 
kojamda jahm bir sliiii kojnmda ^a5T.'-5Xt i^tiraMeri gild. " 

Madde 1068 - "§ir]-iet-i deyxi, :alacaJLta i?tix9ktix. 

IM }a;^irdi"i bir liiiTise siiXiiji^tixide ajSjCiaklaii oMxi gu kadax kura^da i^tirakldri gibi. " 

§;ixket-i a3?n., a:yra v^axWilaxda OitaMi|;i cdu^xuixaxi bix ^irket oMu.|i\ gibi, ?ix}ai-i dejm ise, 
alaAjaJdaxda olu^^turcdaxi bir onakMitir. Hisse senetlerird ^iliaimi gixket, daM siyade pirket-i ayxia 
beri2exjiektedti-. Bit ^irkette ortaMaxm tasaxxufu. yekdi|enimi isxdxie ba|Mir. OrtaJtlax aitssmda 
sapaiiaririiutabakatfci, jirketiri mal '/i3ili|M'ida her turlli mepru xasamjii" yapilabilir. Bu. Iruisus da 
Mecelle'de ^o^Ae tansiiTi edilixd^tix: 

Madde 1069 - "Bir rnlillsfle rfiUstJldEert s:5iMbi olm Idnise xmsii M kej^e m^,mpd.' tasaintf 
edexse miilk-i mii^texekde dahi sahiplexi bii-itdfak cd ve^hile tasamtf edexler. " 

OrtedLto pirketirt kamm da saraiiria da omlsdirlai^^i. Dokjsisijds., ^i^t nialmda ^/apiteri 
tasaXiTifteiXi elde ediJaa gelix, orteiMax sxasa'da hisselexine c«iaxda paylaptmlix. Axur^ak.. ^-ixket 
hisseleri satilnken, her o-m^m hissesiiiiri cinsi-rfdJitaii ve bedelirdri ciiisi-rrdktim Hade edilirse 
bii dmtmida elde edilecek gelix orteidara goi^ degfl, ta3ffia edilni:^ hissej-e gore baMemrd^ 
o]aca}air. NitekJiTi, buhusiis daMeceEe'rdri 1073 ve 1095'de ?oyle :aigi}ilaiii-iii|itir: 

Madde 1073 - "§ixket-i rrxulk ile xAupterek olaxi emvalixi hasika saMpleil beyimde 
hisseleilrie gore talsiiXA oliirtur. Bixiaeiiatejh bir rjiii^Brek Mj^/aiim sMmdexi yahiit 
jsia'ATJlanMari aiiiiiarililerdei'i. biiirie hissesiriden lasla bir jey part edilse saMh otoias. " 



3? I. Ihm^A, E&vzm^t-TaMisi., nt'516. 



340 

MaMe 1095 - "SeiJia-i '/sMde ik bir mal-i niijt^terek satalip da saMpleiiriden Mj biririm 
Mssesi Jmrn-i bey'de sito t8 tssniiri^ olramiaja buridaii dolaji miigteri giixjimtiride olari 
al;ic:3iMan deya-i iimi|iteKtk oto. ¥e e|er hin-i be3!''de her hiimm. semaen-i metd'de olaii 
Mssesiim niiktan yahm m''r'i Bsinij^ ife Wyki Mtoisa, mesela biiiidii Mssesi ^u kaflax 'fe 
aigemrni hjssesi bu kadax knxu? j^aJiw bixlrdii hissesi rriesktikat-i liSJise vt. di|;em-dri hissesi 
meskCMt-i mal^ij^e di5!e liisseleri teMi '.^'e temyia olmisa ba>l'ldr smsBivi mebi'de miite^ml}! 
oh^ajap her bin baj-ka ba^ka alacaJdi olvx. 

Ke2alik tiirisi Msse-i ^ajaasixa bir kiniesnej* satoJitsxi sorora di|eri daM hisse-i .sajdasira 
ayiKja okrak jioe ol Min&snty^- s&tea semea-i mebi'de mlite^^axili otoajjap iisr bill bs|:ka ba^ka 
aiicakli olyx. " 

Pirket orteklaimdiari Mg bin. dilerierlxuxi Erd otoiaksistti bir tjsanfta byiyxiaxjise. Hisse 
serietlenai ^ikanaiaJk istej^n me^ru giiket daM, biitiiri ortaklarm mw?afakatird aJjXiak 2omu*iadir. 
MeceEe'de b-akonu^oyle dli2erdeiWi:^tix: 

Madde 1075 - ";?iiket-i rniiUite riUite?.8xiMerderi her biri dlgeriri hissesiiide dcnebidir. 
Biiisidileriiiirekih de|ildir. Biii&enaieyh biriimi md otoadikpa di|eri amn hissesinde teisamtf 
edeaies. Fakat raii^terak haite siiQmada ve di\hijl "-rs hurug gibi tembi-i sltoiadaii olaii alr/aMa 
sahiptertoden her bixmia ala ve^h-i keriial miilk-i mahsusu otoak tisre i'tibar oiimijir. " 

$u haide, Mevsu Hukuk ve Mdin. Huki&iiaa gom hisse senetleri; anDrdnit girkatmin e?it 
hissetere boliiouiiiiii? payMrmdaxi birixii tenisil eden ve satm alam, aldi|i pay oraimida ptckete 
oitakyaparirm'drjialikkjlmiriidrtkijilkirsmetlerdir. Hisse seaetieri, anordjQi pirketixdri ilBsxtSJiTian. 
ihtij^cami karpiMniTijasi iijixi ij&anlaii t"ai2h boxy seiietlari deliEerdir. 

Biriaeriale:i?h, hisse senetlerirdri kesiii belli llyatiarla. satijiian §etm ve kaiiUiiexi pierisip 
otoak caiadir. Bimi kisxpm ^ifketiii tssfiye mMoAt belirleiiecek iiym. gore hisse senedemm 
satdiTiSSi, cim"ihi\ra gore caia de|ildii. '^uiJ-ai aldiri bti" uxiSiini oI;m senien nieghuldur. AiiCBk 
Ibn Teji-myye-'im. rtaiiiettigifie gore, on geregi '^e haJkiri maslahatEia U3=^£m-dn|:mui da dSiiiate 
dim Ahi'jied b. Hsxibel'deri geleu dige-r bir rbrajetB gore, j'apsMi arda^ixria. geregi ikxlde 
kesmlepecek iiy^t dwrraiti; e-i^'ialikieki mehx-i smsh ki3?9SlaBarak cads gdrahmi^tijx®^^'. Fakat 
Haabeli ekolii de teniel i^tihadirida c\DTihi\rmi pi2gisiiide hareket etxjii^tir^^^- 

Aroca, akit esxissmda saticmm nuiJkij'etixide btilvxraajmii '?« daha somts. satin aJmacak 



•572. B3».T«v3aiV«, 12222232-533.. 
?73. QaEi^aame, ej-ferMil-Eel'if, TO'SS. 



341 

mvar'^m'ix Msseteilri pejmi vsya. vadeli sati|i da cimilim'a gore cm giiaiJMeniigtii"-'?'^. 

'pmitoi, Islsiji TK8xet Httlailiyxts. gore , satilart ?e>iri mevciit, iTiSl-oari ve teslBTii myaxikm-t va 
rnaMyi olmasi l92i]i*Mn'. Dol&3?Ki3'ia, niaiUjiiiuxi^ teslitiii miixjiJym ve iiiaJsllix oliB3.>-aii gejlri 
satibTiasi batildir. Kesa, taraftexca rjieijhyl olaxi pejnxi satmii da fesittir^''' -'. 

Nitieldxji, sloTi-satnTi i^^lerjilrd igeren liMixi layx/ietli enaJL igixt dald, cax^^k gaxridx xat.Jb:i3uxiu. 
te^Jdl etn'iik TJisere saaiart rxisMa araxuaxi ^axtlax '/e bulyxaTiaxxiasi gei^kext hususlax s^'wiu. Buxdax 
IJiirici Boltojule ifade edibTjijlerdix. 

9y. hsMe hisse sertetleiixiiri saOiXia, sextadixt tex/isii etti|i hJssexdxi satuxii der/ialLtix. Ne 
kaxiiirieri ne de gex'axi fcstidm sataxx delfldix. 

NitekiBilba Tejffdye, keadisiiia "Bix ^;ir, devlet taxafixidari kexuiisix^ yeiileii "^axgidext 
miBiij^t telgesi" xdteMIMeM tielgasM bir ba^M tacixe saM"sa, ti8]^erdxi igextgmiri samxii saMh. 
oiyx Xiuu.?. ^aj^et by. xxiyaiijiet belgesixd sama ajaxi xii%texi, ti^axat 3,=»3lcylytyxua Qikimsi iptal 
edM^iaderi dolaji bu. belgeden M? yaxaxlaxixiiassa, M belgexdxi sejcaexdimi odeiwiesi gereJdx 
rni?" dij'e sorijjtaxasi feerixte jioj'Jte ce^mp verjioi^tix: 

"By. •vexgidexixriyMi:«tbe]gesi'xdxisai]!9Ei.daxi axiiac, kaiulm satigi deiiMix. Zlxa, fcsiidE-i 
2a.€ defexi i^nk dij^yktox. Hatta, by. kalulm satmn bila sos koxiysy. olamaa. By. belsgexdxi 
samxiiXidaxi mmQ. beige saMbixdxi dertstixi Egili Xiiemmlaxixiiri topMiMaxi '/erglleideit 
JLyxtijMasidir. 2im. by. belgexuxi satujisi, beige saj'eslxuie hex tiixly. '/eigiiext x/iuaf tu.yiliXiy.^yjx. 
Bii beJge lie o €im"dexi ^^ergirdn kaldmbxiasi, davjet j^aUaiOerixd sij^axet ederdere, davlat 
taxafiMangondeillext algilexe ve bexisax ki^ilaxe de^^flet liasixiesixuien taximaxi ^^axdiiTiiaxa bextsex. 
By. xdiijliliteki pdJm, kexelisiXiB '/eriieri .gorevl j^apaxsa, hasixieden kendisixie j^axdiiXi j^apiix; 
v^iM&a. gomv lie kexyiisi xia de veldli texai'mdaix mpitoiassa kexidisixta bir jey ^exiljixjes. 
Biiaieriale]?]!, belgeji satari gains, belfeejl satixi alaii rriijgtgxideii, belgedexi isilfade 
edeniedilMen dokyi bedelixd ualep eox^ hakkiriasahip degMix. Qwikii by ipiexxi, sadeca akide 
lasmi geleri bix ^lexii de|ildix. Bii iglexxx, gaxtli olaxali cai2 goriJMligtax*^^ 

Biaaenalayli, ticaxi seaatlerixi, rjiaxdiyl kiyxi-jetieilxi ve exxitia seaatiexixdxi ba^ka bix dejij^le 
btMia kipoetli evrnkm satmrnidan mm^, sexiet kagidEmi satuxii de|E, igeiilimxi satOixi^ssi veya. 
devxediloiesidix. 



'^4. gamisi, EM4?; Zvki.f/&, s. 1322. 

^^. l»!*«6lk-iii]ikm-i ASip, hUMk: 1'37, 1'58, 200, 201, 205, 209, 210, 23?, 238, 252, 253. 

376. iba T«;vmiv«, K:€lSi'230. 



342 

pi hslde Ibn T&ysar^-'£\ki mMBt&H "vexg iden mmfryet beltidsi" bir muceiTed hakla 
terfiSil e.t5i|i Mde satmn CQia olursa; me?ra oisiilaii tiiier -iMcok vej& ayni Mifcan teiiisil ederi 
Jaymefli eviitoi satum ve devri iieden caia otoiasEY? QimJm.. burdaiiri tenisil ettiJileil oseiliJde 
?.irkettem*i Msse senetleil '/e difer emtia senetleri liali3?le ajiii biier mail terrisfl etniektedirter. 

D^er tstmfto ecaaci dipiomasi, m?aM rtOis&t belgesi m ithakMtoacax belgdsi gibi basi 
lesmi belgeler de "yeigMen musIi5!eT beigesfne }o.}'85laiiabllir^ kaiiaatmdejiiz. pijiilai. Mi fldsi 
de beieer hakki ter/jsii etoiektedir. Boylece, ecsaci diplomasmm Mraj'ii veilL-jiesi, iri^aat ruhsax 
bdipsirdii Mtta ithalat-iliiacat belgesirdri saoliBSSi vej^. Mraja FeilliXiesi, mu^.teriidrt be^ejl 
kuJianaraiL y&raxhxi&hihriBsi $:arti>la mh goriJdebilir. AricaJi, bu tip beigeiexixi larayi verOiriesi 
'/eya saniiTiasiraa.. Hgiii uike karairdamia goxd de miuTiktiri. otoiasi gerekir. 

Muasu- Istoi Jiuiaigtoaradari Alu-iiet Selijs'agdie, bir #lrketia gikMcsix hisse serietlemm 
IieM olabfliTissi ijiri ?.ii IM temel p-msit iMmnmsi gemlfJi^'^ ; . 

1) Hisse seaetierird gikaiaii jiirketixi Isiajm oMasi ve 

2) Bu ^m"kstiii. |er'i Deruetiiii Kiiinlimim Bi\lm"0Ti8f.i 

Yaai; ^irketiri ip alam mepra obxiali ve ^iriketia Islaam oJ^uilere uygmi cdarak gsh^-xg 
psipjTMilira kOEtrol eden ve dolajisi}?^ jirketm ^.^silj^masim MaM mecrada kora3.?;m bii 
denetbii kmulmum buiiuwiasi gereWi goruMii^tur. 

MaMjet ve i^lejjfiji bakiiMaii IslaiXii rdtelikte olm bir ^irke-tiii ^ikaxdifi Msse ssiietleilrdii 
alun-satom elliette Itekldir. Yam, xsxumTi. vatarida^kim manglsaim da dMsate akrsk me^m hisse 
seiietigil fikairjiak istej^n bir ^Irketia; biitlm ijalipnm aisulanrida IshM Olgiilere gSre faali>^t 
gosteniassi, her turlii fasli i^lerMen M§:iriiTiasi ve taJivil gibi faisli r/ierdiul laymeden 
gikariijaktaa sakiroTxasi gere}dr.B-u i;m;weM M^eket edip etoiedi|:irdii billrariesi i^mi bir per'i 
DerietiBi Kurulmm saMp otoiuasi soryxdudm-. 

2. B.mim.M.*l-EmmB'mm 5©r'i Hilaam 

Hiizfeu'l-Eijinxie; jaikaida dclmdiiiirds gibi^ Hadame-i Haiyxabii dial hismederi 
kai"9ili|:mda vakjf gelirlexlryien tstisiz edflen paylan xer/isil edeii hisse sexietleridir. H-dmfi 
taJkoJifiJiaiiiTdaa Hastefi, divaii larafmdari Mim persoaeli ijiri dljeerdeneri tmsj ^eMeri 
(bwmt-i sultaruye) satiirimm cais otoad^imi it&de ederkert, '.J-akif taraimdan tnia^ittlara tateis 

3??. Salxts, s.Zm. 



343 

edilea pa:/ senetieri (liusiisu'l-eijiiinie) satDimmi c:=d2 oMutmui belixttlkten. sora-a pi Jiujusii 
gere3a5?e gosteniiektedif ; "9ijxt}iy., iJiiaJTiisnii pa5? seitetleri valam geliiliti tenisa eder, '.^aMuri mail 
ls8 rmvcumfx. Bmia kai^ibk kamu personeline ait mas^ ?eid*mm tenisil ettigi Mk i3e mevctxt 
degmr' '^^®. 

3. HJsse Semeileiiiie Beffiser K&ii«i»i SeaeHeiia $ei'i HfiiSmleii 

a. ItowJiaber genetieri 

Itolihatierler, gegici Jiisse seneHen dij^ tarmrJaxOiii^Iajdii. Hisse senetieii (j^siiiiricayi 
kadar s&t3?.a ai"2edilirij^ toseleiixd ge^ici ohiBk tmnsR ederler. Hisse seriadsri ijiJ-Laiiimca 
amiihatierter gegersis kabul edilir. Buidax maMj^et, i^lej'i?. ve gekll cardan ajjismdari Idsse 
0dri0tk!iiim kaaura liulaiuirdeilrie tsM cdduMaxi gild, ^er'i l«akii-imid:aa. da hissa senetleilri per'i 
littoiime €tddir. Dokjisij/la Islajmi bir giiketiii cil^aidii:! atiiJOiatierleiin kasm fiatla aJiiii-satBTH 
caisdir. 

h. latiia Sene-Heri 

liitifasarietleriisa, bedeli iifa edilen hisse saJiipleri ve kwru.cijdar gitd Jdpilere ek bir yax-6X 
s-d$.Mmk ■mmiyl^ 0iaiiIaii '/efa borcu ve ikmn seneflen iliye idteldridiiili'jii^.senerlerdir. Bii 
seneder, hisse senadirdn sahibixie 3a|:ladii;i mtilM>'et haMara, kendi sahibirie tarojijias^''^*^. 
QimJai, bnxuaim tejxisfl etti.|i Imli, ilerde diin.m"iU dieelebilecek pixketin. gLk8xaca|i Msse 
senetlerird satm ahna iiTj-iaiimi vejsa tssiiye: sonwcuna katihuia haldaxa jaiim ortakMs. kSxmdaii bir 
pa}^ terjisil edex.- Hex M-Ci kaxda seriadixi terxjsll e.tti|i bn hsaklax r/idghul oldii|u. gibi 
madumdiulax. Yard; buxdax, gaxantisi buliuvMjAsxi gelacekte dolabiiecak haklsn ter/isil ederler. 
Dolasasiyla, aJat esxtasmda me^hid ve rxiadmxi bix x/iaJia satihXi3si axicak seiexxi }.cdy.3da.. vasiilm 
beUrfeiek satiiabiMr. 

c. Kaohm India gerietlexl(KlS) 

Kat3h»a ixitifa seiiBtieri; anordiXi pirkeder taxaJmdari, nskit kaxgih|;i sadbiiaJi «2ere, onaidik 
haklaima sahip otoaksEm kSxdaxt p&5? ahxia, wsfiye- baMyesinden j^axarlai-Dm, yeid pay ahrj.a ve 
iJgili Tebli^de 5?er aJaa uTikanlardari j/ararlaxinia haklaiim saglayaxi sexietlex dij* issxiuxjisxuTii^ta". 

KiS'ler de Intifa sexiie'Qie.xi gibi, gelecekte dogabitecek gaimitisis Mdan tenisil 
etiTiektedirier. Burdami tedavtilii de haldan dolriiadikpa veye do|rriasmdaJa erjiia. oim-uTiadakpa 



378. msk^i, Dwul-Mvitai', F/i'516-5i7. 

3?9. Bo24r-<5i5k, s. 225. 



S44 

jer'sii do|ra de|Mir. Apica, KlS ssMpleil, jirketiii s&dece Jsima omk olup asxamm onaJc 
Dto-^el8x. gayet, ^iiket ile KlS ssMpleri rasEidaM Jinl-uiii flj^M mudaxetig (emek-serr/ia]?© 
ortaWili) aliptei o3sa:yidi, Maoia HukuJina gore, oaellikte serrm^ saMbi oimlCIS saMpleiiam 
2aiar& katibnalan gereMrdi. 

4. Taivjl we Benaesi Seaeileim ^ex"! HiSmt: 

a. "BaJivil Senetlemiia 9er'i Hytoriiu: 

Menliul lsi>Tiie.t]£mi fldiici oneirili gmbu t8Ji\=11 senetlendii. TsJivii senetieil, jaik&iida 
de|iadi|inii2 gild, aiioiWA pirket, devlet veya }iaimi kumlttplsxui tenm etdli bon? pai-^a 
kaf^ili|irda, satdt tii l"sd2 mukatiiliade aiai:a}Ui>^ V6rdi|i, hoxQ gwexicesi seiidderdir. Tali^/il 
senetleii, maMj^t itibariyle. faiali isti}a';52 sexietleridlr. TaJivil senetleiiryie kar ve saxar soskoiuisu 
de|ildix. TaJi^dlsexietlerixide liJsse. dij^B hii p&^/ti satumda soskDiatsu delildix. DolajiSiyk teJi'rii 
senedi fle slacdkli, exiord)-ji ^irkeorie onsk otosa, ia}s.aT ?ixket ve dcdajnsiyk ^irketixi tiun caial-Llaxi 
om kariii box^^lu olmlar. 'piixtlm, liii pM^mi ;5daca|i gibi borcu da bMixi orcaJLldriii m%n£rek 
aiicagi veya borcudxir. Niteldsri bu hmtis Meceiie'iiixi ^ixtederle i3g;ili 1091 ve 1094.mmx 
maildelerlxide ^oyle he-y-axi edttiiiptix: 

Madde 1091 - "IM veya dalia siyade JdiXiSdle-iiri bir kuxise sioifjidtiride ahm dlacaidaxi 
sebeb-i '/aWdderi; na^i ise ilasi bes^niiide .siiket-i rmM. ile mli^texek bir dejm oliix. Ye e|ex sebep 
niuttehid oliTiS2sade5aidahiJTiU9terekobTiS2. NitekiiTi mevadd-i &ti.:5»deri mimaSiah. v^. mttstebaxi 
otox." 

Madde 1094 - "Ikiki^i; arasixuiaxiiJj^tei'ek cdaxi pu kadar kmai^u bix koTisejie ikraa etseler 
m1js^itai2ia i^bu deyrd ol JM ki^i bejidxide rjiii^tenek cdiix. Aiwm M Ja^i, bix }m-m&yd bajka 
ba^ka akge ikxas eteeler her bill ba^ka bs^ka 8laca>di olup miistakrEift by. deyrsleri ikisi beyriirde 
riuijnexBkotoas." 

$u haMe, tahvillemi konusu faisli borgtor. Pais te^vikiyle toplaxiaxi aakit para vsiWli bir 
boi\^wx. Dolaji^^ijla, tih'/ll seae^exlxdxi atoxi to satoxii .^er'axi IiaranBlE'. "puxikii bn acjiJL bir liba 
ipieniidir ve her c-e^it riba hardXA JalHUTiJ^tir-"^'-* Nesie libasi ve caMli>'e ribasi derdlea bu i^lem, 
kapitalist sisteniixi dligimce miixiMux. Qiirikli, kapitssJist sihxd>'etie gore, para pa'aji dolmm. 
IsMnii raaxitita gore ise, pam mllbadela mtsci de|;il, mubadele sxacidir. Dolayisr/la parsaji 



380. BdtM-s.: 2/2?8-??9. 



345 

do|;mTJi83. De-li^mesi gerektifiMe de- ayra ciastea ise epit ve pegirij.larMi cixisten ise pepiii 
olarak degijiiSQTd geiBldr. Asil paraji 5o|aiisii ise, emektir. 

ti. TsJi'/il Senetleime Bereer Seneiflem ger'f Hutoiti 

TsJi'ril senetieme beriser senetier, keMileiird Mas edeii kuxoxii, kunjdu^ vej/a. 
ortaMild.ara, r/iafi ksyrtaJi terjiiii eijixek auiacij'ia fais i^e^/'a h-s^-M W gelir gosieieidk ij borglsxuiia 
ycaiteiTii oteisik gifcanim senetlerdir. Nitekisn de'sdet, basi kaxnu. kurmri ve kuMujldiij'k ;5aiordJTi 
.?ir}i6tlem-ie 36iTM5« terjiiit eaiek ve- imaxtsmaii kajaiaJilan olu;?ti.uTjiak it?ixi iv uorglaiajia 
metoduriu kvJknaralJ. deji^ik ism aJtmda senet ^^ikaiTiia mikara tsxiurij^tir. Hepsi de rsareda ise 
"yorarss^kjiiaii^-s akdi" mBUgixide akitser^tteiidir.I^ts tiuiilardan. basiten gurdaxdix: 

1) Hasioe v© devlet boi-unlan 

Ytikandade|3Xid^:toii2 giM lidsMe ve devlet tionolan; imaxisman iliti3?acixim kai^ilaiWAasi 
igiri ig istikjisg >x:duyia, lialktaa sa|iaxi&c.&k ksxs xiaJaddx kdr^ilj|:mda haJlja veiileri faisli boxg 
serietteriidir. BmTlaiin almi-satuxn "Her kaism sai;Mi|i poitli merifa;5.t, fsdsdii" kaidssifiirt 
kapsajiuna gixdi|:ixideri, ^er'ari liaxaiMir. . 

piiiiklj., her tlirlii. fdizli i^lmi Mrmi oMu|n gibi -iTiVkrlse meafaat miMjm her i;e?it kaxs;- 
odijxi^. i^leniideliamiTidix. Nitekuri, IbriH8jcerel-Askalard'rdri(6. 852/1449) naklettiline gore, 
H2. AM h. EM TaJib: "ResiilMaJi (sa'/)ii'i. "Merd'aat ssllaj^aa her kai2 libMn-" jeldiiule 
buyttiPdi:^!^^. xiTs^m etiTiektedir^'Sl Aacak himn BeylMdd, ayxa JiadM Ibn MesM, Cfbdjy-y b. 
Ka'b, AbdTJllaJi b. 'Main ve Ibn Abb;as'daxi rrje-ifkitfen nal^Wjiptir^s^. A^ffa ksdM naiidden 
guyiiti, liadBiE teknik agidaxi zm cddn|:iaiu iiade ederken^^'S Se.y:M Sabik, bimu s:aMJi iMa bir 
kaide olarak de|erle.adiijrAe.kte ^'■e Maiet-i tdsmw-sM de goyk. izuh eQiieJiktedir; 

"Ikras <kredi aijnia) i|!i, ijitiyai; sahibi heJka fcsx^i yapdaxi bir ysa-duTi muaiTialesidir; My&X 
jiaitlam\irikoiay]s;^tioliiiaf.Eii, 2]itij?agl3mi ve r/isJl siJoiitilarm giderOjiiesird m-m.QW^>- ^ii" j-eiliat 
^/'e merliaflieti^ieimdir. Dolayisiyia ikraE.; ne bixkasaag yotane de bir gelir satlajiia yoiitemdir. 
Bii nederite rriukils, bor^Mait verdilMeri b:3^^ka bir pcy talep eMe Mikma ssMp depdir. 
Aincak, rmikteiis (borglii), kendi iiadesiyle ^artsis oiexakfaEkodeniede bulimm-sa, bimda da bir 
beis 3'oktuir^^'^. Nitekii-ii, bis ;«ikanda bi\ kiaide3i pojde lonmile eiB-^tik: "Her Imzm mulaise 



S«l. el-Askaim, aaHi«?er, Aiaaet 1«. Alii. Mttlamaed, Butt^t'l-Meram (Subiiiu's-^ekm. ile ^jfrBite] Bei.>n« 
1988, ia'98J99. 

382. es-Ssoa'aai, Mutommsii. ismail, S^ijlu's-Selam ^eriu BTjdilip'Hv&Ria, Beyntt 1988, lffi99. 

383. SuySli, d-Camiu's-ga^-, (Fncul-E&lii' ila liM'M] ¥i'28. 



346 

salMigi pnith ifmmmx, faia Jiiilamijiidedii".. dokjasr/ia da IiaraiME'. 

2) Fimnsrmxi borioian 

Firiaiisman bonolan, fiiisiismaji M^/acirim kax^ilariJiiiasi igiri, aaoiwi pirketieri xai^jtimdim 
gikanlaxigaisiitili'ii'ej^gdim-itisia fsiali bori? senetMidlr. girketm vtxMii gms^ncerdri dniimnua 
gore. A, B, C ve D tipi imaiismaii tioncdan dij^e ismilendmien bii senetler.de, tau-,Tlier gibi 
faisM istOcpes serietleiidir. Buui&im aluTrsatuim da "Her kaism sa|iadigi psiih. meitfaai:, laisdir" 
kaidesinm Mpsasimia gMitifden ?.er' an rjiaJizmludiir. 

3) Katilaia belgeleri (KB ) 

Menkul 'kiyrmiki ymma loiiiiinu kmmi biSiiJialsa- taraimdan gikanlaii ve Jialktaa 
toptei^icak paia kai^il^iirida halka '/eilieii faiali istikms senetleridir. Bi.mlaim atoi-satDTii da 
maiismaii bonolan gibi "Her kaism ss|:lad^i ?artli inenfaat laiadir" Mdesirdn kapsanmm 
girdili gibi bm-dan g±ti-m kniumtm i? alara da tdizz slstenii oMi.ii:uMari dob.3?i ik aijidan pei'-dn. 

4) Kar ortak!i|i beigesi (KOB) 

DaJia once de|iridi|imi2 gibi KSx OrtaMiiS:i Bej^csi, beige saMbifoii i^lemierdri kax y& 
sai^-a katibriasira sagiaj^im bix belgedir. Kar hsJinde beige sahibiiie pay verildi|i gibi zqiqi 
jiaMnde de be^erdxi ter/jsil ettigi delerden teri2il ^solmm gidilix^'^'^'. Basilamk'i gore, KOB'M, 
j-jiahijet itibanjle, }m ve saxara kattliTxa ^-axtiyk j.'apxbTia? bir odimg- akdidir. Nit^kini, hxs. 
sozhpim:^ doktrixide "Kaxa iptiralLli kais sozhprmzi" derdx^S5_ g,_j delerlendiriiiej* gore, 
BCOB 'Jmin da aton-satuMaii "Her kaism salMifi pmUx menfaat faiadir" kaidesirdri bs-psai-jmia 
ginxjekte ve dolajiSisiyk ?er' ai\ bjixajiiii otoiakmdE". 

Ancak, yukarda yapitm ilk delerieridto-ie^-e gore, KOB, btijilik gajife mudambe aMine 
bexiae^Tiektedir. loyJeki; I^leime, ajirjil (emekgi), KOB saMbi de sermaj^dar poaisj^oiumdaiiE- 
Witekmi, kar ve aarexa katibiua keji'ij'eti bimu tej^it eder. Bu dminTia gore, KOB 'Ian gikaxan 
?ir]^tia i? alam ve i^Jetiiie bigirrii inspm ise, bu girketixi gikaracali KOB 'lann alnrrsatnTii da caJ2 
otoaMir, di}?© diii^lmiiyorjjis. KOB'lar, bir apian taiJi'.nl senetienne altematif olaiak ototuxJilari 
ve "PnDjeniriKax ve ZararmaOrtaJiBeJgesi" derdlebilen '/e 1978'dea beii Ordmi IsiajQi Baxikasi 
taiafmdaa kaliarnteav'^^ "seriedatu'l-m'ukaresa'"}!^ bersserfiSkMirler, deidiebilir. 

384. S^vvi'i Sal'±, Iffi291. 

:iS5. Bo2ef-<3o3a, S-247. 

386. M^OY-BmMic^lv., s. 504. 



347 

5) GeMi ortsldJii senedi (GOS) 

KLaiW-i kujcwii ve kunjlu^Ian mMmi^xi gikmisxi GOS'lM, sslirda isttkra^ sanetteridir. 
>9o3?le M; Jiamii kimjujiu, fkidmifiBii iM^raciia terjilri etsiek icin toiTiaioTia i^aliuia ba^Tinirar. 
BmTOS8|ls5'!ibil]iTjek ijixi faos ^ferine sertaiim tenisfl ettii|i nis'ble.l- xtisbetixuie kertdi tesislenrdea 
liJitesisirigelmrid ortsk eflilecetM tB^Miiit eder. Bco'lece ^^'ataadaji, keridisifiden odmi? olaisk 
&idii|i p8xa oraxurida, tesisiri geliriite orfek Max. Slixe soxiuxida alacsJslidsxi iadixiaxt ddyxu; paxa, 
kerifllsiae Me edilii^^'^^^- 

Qvxiku senedixi teiXiSii etd|i gelix paji, odlixu; rermeniXL }sBXpi!2|i olaiiali, sexiet saidbixtixi 
iiyjuiM iiidljjic olarsk vexdlii paxa rdslicmide-dlx. Bemi sdlnbi ger^ekTB xie tesisJit rjiiJUdj^tirie xie 
de geiixjxie cataktur. Yard, bu ijlarju ne sati^ rie de kiraJaxjm i^leimdix. QiJXiku., saxtat saMbixdxi 
5^3.m"d$i paxa, doxiexrx soxoixda telam texuiisiXiS iade edllecektix. H^albTJld, sang ''my& laxalamsxaxi 
bedeJi iade edilix^s. 

^u tolde, GOS'teiTXi aloTi-samTilan"Hex kaxsni sa|Miii gaxtii niaxiiaai, faisdix" kaidesixdxi 
kapsaxjjma. gimiekte ve dob.5=isi3?ia pex'axi xxiaJismiw. goxuiiXie-ktMix. 

Bixjax^slej'li, Kopra-baxaj.sarietlerixdii aiirri-satnxilaxi da, riieakiu kaideidxi kapsaiJiiXia 
gixmskts V8 dokyisij'la per'axi XAsliSmiu goxJJMaktedix Qijxikii bu. 8kit, saJiibixie BiexifaiaT. 
sagtej^aii bir t.iMdz dMM.ii. pyle M; delist, firiaiismari boxiDlaiixida oMy|ii gibi, raali 
Uitiyeijlaxixii i? boxgtexijTia yoamffdyki texxiixi ettXiek istex. Bmiii ba^axabiliiiek is;m. lais 3?exiXie 
ba^fei tesislerdexi bir xiiexiliaM nuikrlse m'd edex. 

Aacak, koprij-baxa] sexietlexixdxi hukiaki maMj^edBiii v^ Aohyisiyh. pex'i liiJkjXimwi 
tesbitiitfie faxJdi goxij^er ortaya atihTii^tix. Kmii mmsM JiitoiSjijuMaS^*^ goxe, GOS ^^e 
dolayBij'k kopxii-baxiai sexietlexi bix madaieba akdidix ve dolajiisijfla csisdix; kaxiixie^'^o gore de 
xie kaiTOidxie de fikM aJiitlexderi bix xaxiesixie bexisexiiektedix ve dok^flSij'la xxxo-baJitix. KmiiXie^"''^ 
gorede "xaexdaat sallayaxi bix kaxs akdidix" ve dolajisiyk caia delildir. KMidXije goxe da bey'i- 
bfl'TCfa'da"Yarii, ge»;i3i ve xriwaii}L8.t olsiak axda^-niili bix saxi^ v&yd. rehiit aJadidix, Bmia gora. 



FilcMl-bbmi. S. 4, C. DI, f^kke 1988, s. i9ll-l'341.. 
388. Aitasoy-Ba^ko^lu, s. 513. 
38'3. ^asoy-Bsi^ogiu, s. 520. 

390. Yavuz, Yvjivs ¥«iibi, "Gelir Ortskl;^ vt Bvaa. Bd^li Kojm-Bsii-&} SsaatlsfiaiB. Hiikaii", "fclam 
Ekoaomisiaia FiMig Masakki-i". JstsjiJj'ul 1992, s. 525-549. 

391. Y*.vij2, S.548. 



348 

bey'-i bil'refa & rehm edilen msMsxi ssMbiim isrd^'le mm-felmm ymmM^^isisi cais 
gorabmi^tui. Dola].?i3i3;is., liSpiii ve toiaj gioi sir. jjapi lesisiieri. gelir orai-itigi seriBiteiirdxi 
bedellenrte IiM^jM. 'fe teiTdnat ohmk g6steniii|i igixi bu myJMem bej^'bil-'/eia ijercevesixde 
reWxi oteiiaji JaJbiil efliliTiiesi mujfiidJMiix. MjsIIi duroji-iUiddM de'rteoii, GOS saMpleiiae 
tesislerm geliriexmsien ydmxhxaitdhi-xm. izm vermesi, rehirideii mmlsiWia ratd]i|-ixi.d6dix. Koprli 
ve bsxajE'i muMij^etixda devlette IibItmsi scmicxx etlaieriids. Zlia, reMri oLiniijiylan dolsji hey' 
bii-siefaite miJilki5'et«iJici5%ge?:rji«2S'52. . Bis de jnjjssiida beliitd|mid2 gerebjej* biasert uijlixtcii. 
goiti^ii tercili edi5tiin2. Zlia, devlet tsxalmlaii igtixaJiijideri aixmi psxa, J^prij. ve^^. baxaj adEm 
aliraijiti hsJde by. ejaxida de|:E, ksximiun i^axet ettl|i gibi, bmnuxiis. bairka bijpraler v&ys. bs^Ka 
ttamjlax iri^a edaTj^k sm-etijde bir ba^M alaxida }ai!l8xaiaca}it2i. Serxjias^xim kuJlaroMil'i bu. 
aMidaa i^tixaJs^iji'e M^bjr p^y v&akms. Boyte bjr iplem mydanebe aMi ohxties. Kesa bey' bil- 
\!iefa'da leMoli}! HiaM JiOicij'a tesliiiii giM gexeke4i ^^^^^^ daM, OOS'da, s62 koraisy. de|Mlr. 
Doiayisiyk, bey' bil-vefa'yadaberce-iTigg. Dii|er M-aftexi by. i^tenm, hukyld baiijMaxi meriiaAt 
sallaniayi ra'dedea bir iiaxs aMi olduiu agikm. Bu ise batil bix jcilla kasaxig sallamalLcsxi ba^Ia 
bir pay degildir , derdlebiJir. Dolajisiyla, te^nle gerek jxiktux. 

5. Talwil -re Beaseii Seaetleiitt Alteraatifi 

Talivil VQ bexiseiixdxi alterri6.t2fi ve- ^iosijQTi ;.i3iu; baxdia vb borsalaxm Islaxiila^.iinliii8sidir. 

YaxTi baxika w borsaian Islam Iktisat Hykykyxa yj^'yxt cdarak kiir/iiak ve i^letrjgktir. Bimyxi en 

}asa ve koky yoto, bugyxikij. isJa^ili borsa ve baxtlialaxi lais mismuDodaii anridnxiiakm. Sadace 

faisJte rnevduati tjoplaxiiak ve faisJe datitmak ^ekliruie Me^ik baiikacilik axtkytpixeiaxi- kuxyjJiriaJk 

gereiar. Boylece rmv<L'mt SiaMpJerird sadece baxtoxaxi kanxis. de|ll, saxsxixia da oitak emiek 

geiakecektir. Kesa, tah.\Tl ve bexceri seriadari, hisse seiiatiem-ia ijevirip alurji ve mmm. ai-s 

ederek, Wsse alaidanxida kax ve saxara. oxtaJL otoaMim satlamsJau. Ql^xiJyi, sadece }jsxa nmk 
oteiak adaletsisliktix, gylmxidm-^'^S 

Mesela, pnojeiuxi kax ve saraxma omK belgeleri dij'ebfleceiirfds "miidaxabe sexietJerei"M 
•jikaimak miJODakmidm-. Nitekjbiii, bu senetM pek §ok Islam topiumyxda, Ishm baxikaJaxi 
taxaflxidaxiciJsaxitoakiaiir. Miikaiasaseriettende dexdlen bn serietlei% ilk olaxak TJidto KxallJ|i 
i9?8'de kaxiyrila^tmifjak syxetiyte ijiksxjiii^tix. Mydarabe senetleri, 1978 teiiUi ve 13 sayili 



^'^^.I>oa4ma Hsim^i, (A!i Hs.fisr EfeaJi'dea ssklea) islam EkoKr-misiadfi FiaaiismaJL I^feseleferi, s. 2 12-215. 
S93. Z^m/E, s. 1322. 



349 

kaauiia gore poyle taimTJaxiJiiijiaidu:; 

Sennaye saWpterirdri, mmj;:^.^!! bir '-r&jd. bir Mg projeji gergeMe^tinp t^Iemiek ve kar 
salbmsii amaciyk proje sahibi mutepebbise .wtirdiMan nakit karpililmda, keMi adbiiiia 
g&anlaii ve kij'jiietlen aja-a olan belgelerdif^'^'' 

I?te piXiije s&aBt&'d giMrft'i^sk, ekorioniik bakiiMari }ja3}ararj;aya mulita^ okxi Islsjji ulkdlen 
igia gerg-ektien gok oneiTili bir geM?.rjieilir. Axiciak, AM MmM es-Sslus'^'^^ ,.r8 AbdiillA b. 
gvleyiniari b. Meni'^^^ gibi basi mtjssu Islani bilgirtieririe gore, sosde faisderi «2:a}£., projeriia 
iiiijilkij^tird veya. k§nm tenisil edeii bn. seneder mudarebe. seiietteii de|il.. tetonl senetleridir. 
Axicsl, muasu- Msxa bilgixdeiirdii 'jogu lie I985'de Cidde-'de topl&xiari FiJaJi Koriseyi'im 
gcuii^leri, busenetlenrimepridj^aeilrte dsMlr^^^. 

Ham sv., eiektrili, otob:an, tuxiel, lurum, Iiaviaslara.. posta, rsdj^D ve tele^Tsj'tnn kaxisJi gibi 
piojeleri ger^ekle^tliiXiek igiii.. vataiid&^.lami atd parsjal seiiBajfeleiiid iiretiiTid dordj^toicrdk 
ulusal ekonojiiik kalknwiaya katkilsxixa saglainsk -diTi^ciyh., de'/let keiiUili aHmda bu tux 
senedexi ^-iksaTiiak w tslmrd bir ?e.Mde l^^iebnek, de^^'let, rrdflet ¥b ser/jia}* siaMpleriiis yamh bir 
hismet olacakta^'^^. Kesa demir, altixi, bugday v© topi-ak exideksli hisse senedeilrdri 
5ik;3JiiIiTia3nuri da mtoilLlm oidulimu. dalia once iiMe etnii^tfifL. 

Bu tip fajssis senetieriri (?ikanhTiasiyia, niilj'ordaa'ca xjiMyx/isxi tacir ve rxiutepebbisiii 
seimaj^esi niemleketiri ]ia5?mia oiabilecek prolelem gergeMejtiiUmesiae. kaiuslise ediiebillr. 
Bimuba^arxnaimitjek jxiiiu, iktisadi ve siyasibejlritexiiiaisli dii^ltocedea; iktisadi sisterxd de fais 
ve laisli ^^leMerdea kmtdmuaktir. 

NitekijQi PaJdstaxi IslajTi CmTdiiirij^ti, iiH-ie. ^apmda i9le.wri bMto bardLalaxiri, ekunor/iik 
Jiaxiser cdamk iiiBlerien fm ile iiileni jiaprnalsxa-u. jfasad^tyaiali, Islaamv oiialsMi sisteMjde 
5aili^]Qiaianme3im-et]i-iii|:tix3^'3. Boylece fais imsm-m-uimkyxtaxiJiTiip bir barika, extik ne laisle pexa 

394. Trails Miifdisu. MiUyimms'i Mxtitar es-Sebjai, "SeM<ll.fu'l-I'.'M:sra2& v« S^afidaicxCt-Tsiajiiyeu vi'l- 
Btismar", Mee^Eetxt Mec-m&-i F^Li'l-febmi . §i. 4, C, JH, Mekke 1988, (1881-1898), s. 1881. 

395. Ka.taif tMvsmtesi, j-siisi: Fslridcesi 6gt«tim tji;«si4ir-. Yum, iv. kaetkd de, iokifii meM'asJi ssitk5.rsa. ksir? 
jeastleii olsrak afi^erle]i']inii.ij«ir. ("Stae&Uil-MvJJsrsza ■•.'el-istismar", M^celletu Mscma-i F&M'l-iskmi. B. 4, 
C. m, IvMks 1988, s. 1945-1960.. 

396. B. Arsiistaii' BMi Bolgesi T6m3,d2 BlgMtsmssi Kaiisx olsi. At'lxsJM.. 1». Sutevmsai >h. "Bim&v'l-MvksnzA 
v« Seaeteul-is^ismst", Mfeg^lletn Macm&-i FAM'l-Bbmi. S. 4, C. 11, Mekkt 1988, s. 1898-1907. Bu ssaetlsr, 
•ievktia fikariili tsi'/il ssEstkri giiiiir. s . 1902 . ■■,4. 

397. MxsMsf es-Sskmi, s. 1885. 

398. <3eii^ iilp iyia iak.: Mscelletu t-fccma-i F^M'l-isbai, S. 4, C. Ill, Mekke 1988. s. 1878-1990. 

399. S»Bs, s. 145. 



350 

topM" ne ile imh paxa ddiitir. IMyag saMpleri igia bir miaft&xi 2eliat ssMManxa i^laiir di|er 
tapaflsii fajssis kredi a?dr. GereJdise sltin ve}^. rij^tal gibi Qii&syo-aht bsslayla daM ilegeri 
ilu^Biejieri nakixle kretii d8|;imtiilir. OiBtnij. ijiii baiilLada topl&rusxi me^/diiaTi mudaieud '/e 
rAii]ra.bsiJia gibi 36ritemlerle ijletsrek sdJuplerird omk Mm. Baila. aynca tendi mu^tsiitorimn 
l5ainbi3?o seiietlerird tsJisll etniek, i3!]a.c.a}Liamn umisfdi fetjiick.. hesaplanxidaii borgiaara odeniek 
'-m kendileiliie Msse senetleri ainuali gibi igle-jiileri de licret kar^ili|E-ula jmpabiUr. QviikJi baidia 
bii huBiislanda bii hisnietleiln liajua lalep edeii .sahjslann ^/eldli pceisjciumdadji. Yel-diiii tideife 
'.'ekalet i^ini goraiesi ger':m c;=d2dii-^0'^. Kesa Islam tiaakasi di|er Masik baitkaJanii ■:/er>li|:i blxtoii 
kolayiagtiaci i^iemleri de fmsh olarak ri^apabilir. 

Ajaxa faisden anMmloa^ bir baiika.. eliiideM topiak, derrdr, bu|day ve altaxi gibi v^rlik 
reseivme dajar^imk 5e?itli hisse serisfleil §i3}Lambflir. NitekbXi, bu ajaxdaxda teoiil!: oMqIl da olsa 
bir teJani axa^tnmalar 3?apibiiiakta '.'e j^rd projelex oila.3.!a atumaktadE-^*^^. Bojdece, ■pr/es-dyi 
Qlwmm >X3M8 etkileyen to Bitfidsyoiiu buyuJi o^Me Mrukteii'sri fais belasmdexi kmianb-ju? bix 
boiisa Ye bajoka ite sifir faisli bir e-kononiirdri al^^pisi oiw|!tuxiiMu| olux. Imxig ssMbi kiiiiseler 
amk ya iiianciru ^jtxiejmiek foedi libiialL n blijlili i^ter c;e\nxrfiiek ve^/a IxiariCEm balJi ksM-ak fm 
ptydta imhram kabmak altematifleriyle kaipi kaxpij^a kaMaalax. 

Hisse sertetlen, tBlmlki vb bix isJoiXi boEoidx gibi merdml Isiyji'i^tlem atoxi-satuxi pa2an 
celumsda boi-^aidir. Borsa ile meiiknl kiymetler arasirdaki aihiiisel ve ekoiio-jTuk ili^ki -^m 
59|:npijQi o kMai" gixc-lMiix ki, rxiertkijl kijfjiifetiex dexdiince borsaxuxi akla getoieniesi niuxjikto 
de|ildir. Diger tamftan boisa herkesi j'akmdaxi ilgilendiran aktuel to gij^icel bir konu olrrja 
osell^iai v« kDXiux/imuikonuBsktadn-. Bu nedexilfi xjierikul kij^fictler koiaismimi bix Aevmm %m 
tmrnrnkky^-isi rdteli|iM8 olan borsa koiu^sumi da biixada Masik w- mmsu Islam tok-nkgularami 
gorti^leri i^itmda aia^tmp ixtcelexjiek vd I'lkM agidaa taMJl edip delerlendiiniek 50k jfisxarli w& 
hattsa sansri gorlibmii^tux. Boyiece menkul kiysmetler konusimda eksik kalabilecek bopkik da 
doMmutou^ olacaktir. 

Meaktdla3raietterd8iTdlirice boi^aiimaMagebnemesi niibrJiim defildir, demi^tik. Qlmkiii, 



4m. ^khisa., 10232; el-C«2«ti 10^183. 

401. M€b. Hsra KaragMe^ "SsM^lstia Tetorilt ve Fktlsadotilmasi'^ 'T&iasiz Tftiii Bif Baikai r.'Io4elL"'. Btasiul 

1987, S.14?-i5?. 



- 351 

boisa bir agidaxi menkul kiy/iijetier pasaidir. Dokjflsiyia, Jaymetli ewaJaa menkui kiyTniitM 
gmlm lie ilgfli ara^tn-maixiisi, muasjx Islaiu liiuii^-uMirim gorujleri isigiida merJral 
kiymetleilri, oselMkle Jiisse serierlexi. tsJi'/iller. fmaa'ismaxi 'boiurilan ve dovislexin p:a2:ax ^'eil olan 
tiorsa HaJdm'ida tiilgi 'k^ermeii fle XdimifMn'ssyd. gsHjacaliis. 

a. Borsaraii TsimiU 

Borja, DeJl tslr y/jjeliarula Isii gmp iiisan 8X8f:iiula sirai ve suiai iirurik-r tonus iiiid.a v&jd, 
raerdiid Jajfjietter haManda icra edilen ucsn sMtlti ile tsmasvildxiari i^leilit toplaimdir.'^"-'^ 

Bor3aaaaMtb;auisn.Ii8sa-ol8Xiye>^3. hdzix ohmydii hii mal olaMditi gM, aidt esnasmda 
bulimaiad^:! halde, diSiha sora-a bijilimabilecek bir mal da cdabilir. 

Bor^a ile ^aipi-pasar ardajTima gelexi "siik" ks-nsjiiii arasmda basi omk ru3ktal;3x ^^^ardK. 
AiicaJi buiia kaijiia gu iig husus ik de bor^a syk kavrajTimdan aynli-jiakmdir; 

1) 9arpi-pa2arda pjseaxMLbsi rmvcm epy& vzemm yapil2xK.ei\: boisada pasaxlsxii;?., niMime 
veya niteleridirUiiai^ bix p&y ikeiiride cereyiXi edsr. 

2) Qax^i-pasarda ceiByaa eden igleiMere her ^.ej? torai olabUix Uieri; borsada p-323xlara"iiaya 
konu olacak msMa stok olma kabilij-eti, rriisiiyattaxt otm.,, el delij^omie iiiteliliride ve sis-taiep 
jartlaima g5re belli bir ssxaaii. suxeci igMe fiyatlan de|:i?ebilecek rdte-lUiB oLXiSMn-. 

3) Qaxji-passxda I'rAdar aorjBad olarali sabit iken, borsada icra ediLen iaidTlem\ co}du;|:ima 
gore fiyadar deli^Xiiektedir. '''-'•'■ 

b. Bor39iim Tsiihgesi 

KayMdanxi te3bitjgriitt;"^'-'"^g5re.. H2. MutoJQiJiied (SAY) siMiiaxoxida p82;5x ^e pmiajorbx 
vsxAi. Osellikle saMre borsaMTi/aidL Zaxiiarissxr^aiHs. MuMmaTigd (SAY) biasat 58x^i-p;a28xa 
u|:m5'sxak btixalaxi deneTjeisli. Boscm da kendileil Mediae 'de ikea, Mekke <;-^pi-iydSaxhm>x 
denetlerfjjek tteere dexietlepiilergorevleridiiiidi. Blesa He. Pes^aiaberden scaua Rs^sM Hsliielei 
de, ^ai^i-pasarlan dexiedemejw de-vmn ettrd^lerdix. NiiekiiTi H2. Oaier, muajijiiekt hukukiuiu 
bili]Qe3.=8a tiiccaxlaim gsi^i-passxa. girmeteriae Ma w-imesdi. Pezan Isontroi eden Omer, 6r«;e 
mii^teri ?e saticiliaTri korimmalanria dikkat edexdi. Yard yalxos miji?.teiileil lihrii>.y& etnTiesdi. 
Nitekiim bir defesixida passu dcda^irken saticilardaxt birirdxi, piyasa fiya-tmm aitixuia rfialixa 
sattoak l3tedi|M f Ortiaice ora\, "Ya difer niad sahipleii gibi malira pij^asa fiyinaa sat vejd. 
pasanmm terket" dijB tiyariiia^ti. 



402. Zxih&yll, Ms««Mml'4fe.;m&-iFikMl-isbmt S. 5, C, II, MMa 1988, s. 1319 
^03, Ziil&yli, Mi««li6, s. 1319. 
404. Salus, s. 202-203. 



352 

B65'ie-lilile bir 3?8iiui9ii xicaxet oiiBJiilan d.i|er j'sMa da licari rnerad ve sxagiar IsldiXii esissM- 
dolraltosmida gelipme mikaia bnMuplaidii. 

l^tse hn sa3'ede Isbaia tailM pei^pektifinden baJiialuKusda g^xpi, pasar ve panajmiami 
dfeerdibirseiimie otuxdulimu, bm-alan konnol ewje gors^nim de mnJitssibiii sonjuriluluJi aiam 
igeiisine atodilHU mti^aJiade edi^xtnjs. Bix adalet ve totoA soruxnlytalxmmi atjriosKilxie giren 
pasar ve par^5S3riaiiia sanci merimmi^ aiici mermimiim. Bmidaxi 6Ml\dux }d.. ticsii Myaxd. se^/gi.. 
sayp, Kai-deplik v« berabexMJi ha'/asjxim toMxi oldu|u s63?lenabilix. 

GiMuxiusdeM borsapA gelirce; borsa bix paaar y&a. oMasina i8|:mcxi, d^iex csx^i-psusx re 
pdxiajTXiaxdaxi faxJdidir. E^cdajisiyla IslaiiTi dij^i iktisadi sihxdj^tiem kitealmda do|yp gelijien 
biTgiixJdi borsaruxi Ishm obMem uygim otoaiL haxeket eoiiesi beMenexnez. Aiicais. basi 
faalij'etleii Istoi m^metot huJiulima ijj.'a.bflir. Bvm. mlrrien Istoii oMy.|xi soj'Ienexxies;. Bit 
XiBdente boxsa faali^^tlemie bisdittiixjoada golimisxi Isiaxxidaii gok n2ak oldn|mui goxiiij«n.i2'^'^5- 

c. Boi^aimipepitleri 

Borsa, igMe cexep/an eden i^lem ve e^yas^a. gone ijg Josxiia ap/iilir^o^; 

1) Meiditxl Kij'nietlex Boisasi. 

MSI seastier borsasi da derdlen bii cegit torsa, degijiiJL pirkat hisseleiiitiii, tali'.fllldi1ri, altm 
ve do'i'islerin satildi|i boisa tuiiMtir. Axicak bmMa satiian hisse vej^a. taJi'-nller 3?a kesixi bix 
fijatia vej'Si. ^ixketiri ilerde mmB^xi bix ssxjiaxida yapilaca};: sixoxli tasfi5?esixie baSli olaiak 
defijebitecek bir iiysM satilix. 

2) AMtlex vejfa Koiitradax Boisasi 

Bti boxsa tiixti., aMt meclisiMe hasix buduxiXMydxi mailexm kesixi bix ilyatla veya siioxli 
tasiip i^leitiixie bagli olaxiak degj^-ebiLexi boxsa irj^^itma exideksli bir iiimk}. satddJti ji^exdix. 
Bitxadasat^ agifa (mek^wi) j^pilaii bir satigtix. Yard akid siuruda iBsJiii 'edilmeyip geiecekte 
tesliiTi edijecek bir xxiaM sm^i s62 koxnisu. otoialMjx. 

3) Hasir Er/itia Boxs;3ei. 

Bu borsa mua3?3%xi bir xfjSiiri biaui oidi\g;u xxiiianieMemi cere5^\ erti|i boxsailix. Biixada 
satiliTjip ms/Mi bedelixdri bip/ok iasr/ji &Md esiiasmda, katexa da raalixi testoxii esriasixida odexdx. 

d. Borsarim §ex'i HlikiTiiJ. 

Boxsa, paxaaam bijimisiixlii sajnaandaxi beri '.'m'djx. AxicekL rxiSii ijleiixi geli|imesiyle gelipexek 

405. U-^vs. s. 206. 

405. Zm^y% Blee-em, s. 1320. 



biiguxJ-di iktisat konulan arajma glrrfii^ ve onenili bir konu lialirie gebrii^tii. Her v&J-L'amn 
iiijQQiiu iSlajTiirt gerd? yelli-nesi ijlrde yei aldigi gild, Jier turiii borsasnuri litiklbVileil de sail", 
bey", havale, reMii ve bereeii bruwiar icexismde ji^rim lalniaktadir. Axis&k, bugurO-yi borsdlar, 
IslsjjiMuajTieiatH'ulLuJs.niid.gora tarisiiii ediliTiedigi giM bn. liiilLuM gore, de ijileiiAcrridktedir. Bix 
riedeiile boxsa f&ali>'etleme b;alaldi|iitda go|mum IslaiMaa u2a}L oMn|:\i goruiux. Dokjosr/la 
borsaiuii ^er'i Mtoiithui beyaii edebilixiefc ifiii^ boisa tijxlexirti ve hex borsa. igiade cereyaa 
iplexjQleil ajai ayn ele. aiaxali delerleraiiiTiiek gereJdx. 

pMi once boxsaxtm tiirlexixd gex'i MMto agisnidaxi mceleniejie gaJi^sJuii: 

i) Mexikul JayiXietldx boxsasiraxi §sx'i HuJiiXili 

Yiikanda be^/sxi edildl|i gibi, bo, borsada bsajta hisse seiietlexi ve tstodltex satiliTsik.tadu'. 
Prensip oiaiakMsse sexietleiiaixi aluTx-satDTiiraxi ^er'axt caia oMv\|u v^ Msse sexietierixiixi ]"jeial 
olii:^ffim ?u iM gana balli oldntu pA&anda iiMe edibiii^ti. 

a) Hisse. senetlerim gikai-aii ^irketieila IsiajXii obriasi, 

b) Biixdanxi ?.ex'i deXiStoxi kmiilmm saMp otoiasi. 

Bu iiitelikte bir §irfcetiri 5ikardj|:i Msse senetieiirdn almi-satum eibette heMdix. Fak&t boyie 
bir §Mi&x, Islmm o]jrjia3/dii bir bors:ada bulunaiXias. Dcda3!isi54a bugiMm borsada cemyaii edeu 
laalijsetleiin ^olu haxamdix. Qmiku Imse sexietleii gikaxaxi ^ixketter Isisxjii olixiadildan gibi, 
borsa da IsiaiXii delildir^'^^ • 

Menlml Mymetlex borss^mda atoxi-satirxji yapilsax iJdaci senet tuxu, tativUlerdir. Ytiksxida 
talirdldili gibi isdi'.dlljx, genel olsiaJi JiaJlitaa odmx^ olaraK topiaaart naMHere }£ai-piMi oMxali 
veril8niaJ2liisti3ap62 senetieridix. Hex tijxlufaisli i^lerxx iiaram oidii|u gibi, "Hex kaxsm xxiudalae 
salladigi 98x01 memaat fais IiuJaTitJrule.dir" liaidesi gexeli.. rxiitoi2e rxiexif&at saliMjmi lier ge-pix 
kais-odiing i^leaiirdn de haram oldi3|:u da3m oiwe de ifade ediliioi^ti. 

2) Altm ve Para B orsasixoa §er' i Htikniu 

Islsm Hukuku aijismdaxi hex tuxlii para, e?>^mi de|eriiu bigame biruxii v& xxiubadele 
aracidir. Dolajasi^flia asl olaii paraimi p:ara ite deP; tr^mm. para ife degipiaii to alinTi-satmiidE-. 
Axjcak, iitiyaig duyuMuiu lakdjxde pararmi pasa ile de abii-satum gmixjefiii tesMx etti|:i 
^ersgevede ^/apilabilir. Islam Hulmkn. litex^itiMmde paraimi paxa ite atax-satoim-ia "ssif dMi" 
deaix. Sail" akdi, bixbirlyli deg^ecek para cirisfexixie goxe iki kategoilde degexlexidinlix: 



407. U'Avs. s. 206. 



354 

a) Omsleri sym olaa peMsum bixbiriyle de|;i?iiTii 

1- Pe^ia otoiak (hulul) 

2- Kar^iliMi teslim etiTxek (Miatnis) 

3- Miktarlan birbiriiie epit otoiak (mtimasele) 

Mesela, bir alim Mezlk, bir ciuTi]iim].jet adtmi ile deli^ecek ise, biirdaim miitlaka grani 
b8>jonm-d8ii birbiiirie e^itobiiasigeiekir. Bimm esM, di|emm j'erd, biriiuri i^leroiii? di|erirdn 
kijlge otoiasi wya biiiiiia pahaji dilemiin \]y:u2 otoasi bu hiitoTiii degi^tiriTiez. Dcdarsisiyla.. 
delerierifaikliol-jidanri birbiir/le delipmileri soskoiuuu otesa, Jier Odsiimi p;a28i]i|i ^.^e aJurx- 
sataTii ayn &511 jsapilmali, bedeUer soi'irsulari taiias edibi^li ve cataya ijiMri fark oderuTielidir. 

b) Cinsleri farMi oM paralanii blrbiriyle degi^mii 
B u dmxmida M jaxt ei^jcu-ftaktadix^*^'^ : 

1- Pe^iii oJjiBak (iiidui) 

2- Kai^ilikli tesliiri eurxek (takabus) 

Biirada s|:u:]ik ve3?a deger baJaiiuridaii e^itlik .sam ararimas. Meseia, blr bilesik ile 
TL.smm deli^inii ve3?a bir cms do'/isiri ba^ka bir cms dovis iie alim-satum S02 komisw. olursa 
V85^almt altmm dovis ile veya gmm?- ile mubadelesi gimderrie getee bu iM ^ait aiarar. 

gti halde.. cinsleri aj^ra olaxi bir altni vt-;/^ paxa^ difer bir pam ve^m altin ile nuxbadele (sarf) 
ediliise, aMt meclisiiuie testt-ji ediliTMen 7e -/adeli 5^. da farkli satdinasi kesiidilde dogra otoisc. 
Birbiriyie mtibadelesi japilacak aitiri vej'a paraiim cirisleri farkli olursa sadece e^itlik parti 
kalkar; pe^iri olaorak i?.lem goiBiek ve aldt meclisiiide teslirn etmek garti jmie ararur. 

Her turlix altm, gltol^, niadenipara., ka|itpam ve do^'^ier bu huklixMe ajiTidn-. Meseia, 
bir kuyiBTjcu. VB^a bir sarraf jahm bir do'/i2 bltfesi, atara aiark, dolar yahiit TL.ile bcsaiken 
ymi satarken v^yd. riyaJi dinar ite j^wt dolaai mark ile deg^tiiirken. farkli satabilir lakiri asia 
'MeM olarak smmBZ. QDxikli bu dimiiTi^ ssMli Riba Mdisinden istinbat ediiiiii?. "Paiu paia ile 
radelisatdasnias" fikM kaidesiae ters di3|mektedir. 

Bukoriiid&ajraca.IsktXi FiJaii Komeyi'xm i402/l982'de Mekke'de dtiaenlenea Begirici 
doriem ■toplaiiusmda ittifakla alman karsffda da her titrll\ resnii kafit para dsM altai ye -iMim^ 



408. Nev6v£, Rmz^u't-TiMisi, WA4; Bi-ippABil'Jic, Iffi285-386.. 

409. Nevevi, EwsMu't-TsOilm, irii'44; «ey?,ri4 Saiii:, IIIi'2So. 



pamMJamiiide oliiugu. -/e blltim ijleniierde altui-giimii^ huMinilerine mtd cddn|n. kesm bii difle 
ifade ediiiTiektedii-^iQ. 

Ilglli MdBin itassi poyMt: 

El'U Said el-Huari'im wrayex etdgine gore Resnlullali (sav) piyie buj^orfiiuptux: 

"Alom sJtm lie saUTiajnraa. Axicsji biiixd dilerinden fasla kiljTiaj'axak nusli rrjisiine e^it 
olaralL alip-satiras. Glbmi^u de gxmm He alip-satQiajTOis. Ar^aJi birim diiemideri lasla 
kilmadan niisli riiisline e^it olarsJi alip-satmis. IM luiswdaxi bimiiri v^MU, di|;emim de pe-^in 
otoasi diiraniunda almi-satnTi i^leniird rfapmajfUtE'"^^^- 

Kesa, Ebtt Beki'ia wmyet etdline gore JResuiiiillaJi (sm) ^.oj'ie biijainifnj^tnx: 

"IMsi biibiiirie ejn o]jiiadi}i5a (siliJiali, sM^esE) altua altiri v& glmii^u gmm iie alip- 
satmajfflQE. Aiicak gimiu^ii. altm ile pe^ia olaraJi istedi|:ini2 gibi (taxkli we^/d. miJsBm) satirts '"^^ 

Blesa, Berab. Asib to Zej^ b. Eiik&i'mrivajietettiMeriiie gone ResuliillahCsa':/), "Aitirim 
gmmp ile veresije satibTiasimiieh.5'etiTiJ9tix"'*^3. 

I^te, bi\ TO berizen sahiJi hadiskr, ayra cim paralsxin faiHi oraiiiarda mkas ediliTieleilidxi 
hDxmn tatoiilmi a^iteja g6sterdi|i gibi, takas komtsi^ olaxi pam vty^. altn-^gliiim'i^ten herJiaxtgi 
bimm TOiesije otoiasiruxi yaiii almi-satoTiia ^^-adeli olaiaJL ptpilimasEim da haiajxi oldi3|:mui 
gostenxiiektedir. Nitekirji, b\i husiista Isiajii JxiikiikgnMi ittifak ebriiplepiii^i'^. 

Altm TO p:3ii"ai"un TOdeli veya. veiesiye i^hnmm dxernatifi; 

Sail" deniten altm, gtimij^ to paxaxoxi aym ciris TOj'a faxkli ciriS paui ile mlibadelesi, 
mesela; altmm alM, gitoiii^ wy-A para ile; do^riaixi do'm, altixi vdy%, Tlixk Lixasi ile de|iji3Tji s62 
kii3iW5ix oldii|imda, jatkaxidaki hadisle tepri edlien janlaia. uj^gimi olaxak 5'apiliri8S2xai\ geiektitixd 
ilMd etjTii^tik. Axscak, vadeli i^leiXiS lier axi iiiuyd^ duj^ulabilix. Iptg bo5?le bix dmuxMa, IsMn 
hnJinJiimim gelijtixdili kai-s-i Jiasen mliessesesixd devxejie. sokniaji mliirjikmidm-. Bu k-uroxA iki 
bigiaMie i^^fexlikkasaxiabilix: 

a- Ateacak altm to;^. do'/isixi oduxu; TOilhioesiyle, 

Bu dtmuMa^ bedeM ode-jjemediltoxiz altin v&}m do^mi odimg oJaxali alms. E^alia soxim 



410. "Ksli? Pa-& Hakkma^" F&3i KoBsei/fEia Kivmto, l¥&c4lktul-l^^^^ Mekke 19887. B. 1, s. 
117-119. 

411. Butori, Bxip, 77; Milslim^ Ivltisskai, 75; Eiu J>i?F\i^ Bufll, 13; Tiimisi, Bufu, 34; Nssai, B\ip., 47; 
Muvawi, Buyu, 30; iba Jfeiil'«l, II3i'4. 

412. B«ia«, B\q?u, 77; Milslim, M^^rk, 81; EM Ds.'«i4, Btiyii, 13; Tirmis, Exipi, 23. 

413. Bx^lkm, Buyu, 80; Miislim, Musakk, 8?; Ba Hkal'*!, IVi'289. 

414. BiiKiiiifflie, *1-M^fm, IVfl41. 



356 

ddej'ecefmiis sexrxmi, 6i.vitg oMek aldilirjiis sltm vty&. do'-nsm mislird iade eder veya o giix&li 
rajyit; useilriden tiedelird Vb^Iib. bir paxa cinsirideriMeiiE. Bimda dlxd Mvbir saJanca jyCiktui. 

h- AlixiacsJi situi ve.y&. dovis bedeliim odlmtj 'reiilmesiyie 

Bn. dimuMa, m%^teii, satm aldsSi altira de.|il, oium eJssfli Man bedeliid Jmyuj-iicMan TL. 
ye3«. dci'm oMtk odlm?; sJte ve ©Itunm bedelird Oder. By. dyjawida ml\pteri, kv.yoxfiC.11.3^. ksupi, 
altmadelil, odmi^ olaraJLaldiliiTL'jie. ve3''ad6vi2e bor^lu olux. Mesela A, B'den bix Jdlo altm 
satm aJmaJk Isfer. FsJiat, cebindeM paxs. aricaji ;j/axi3irim bedelixd kaipiIa^/a^aJi KMaxdir. Bn 
duxuxMa A, isterse, -tB.biM,- B 'idn de nzdsiyh., geride kalari 500 graxa altmi odijxig olaral alix. 
Odej^celixide.rriblird satoi eJip slacsJdi B';;« iade eder; 're;j?a o glixikij pij'asa {ijQXi liseiiriden 
hesaplajmalTL. '■reya.&o'm cifisMen oder. Yakut A, Bterse de B'den 500 grajTi altmixi bedeM 
de|ermde TL. veya. do'/is clrislxiden do'ris bor^ianaxalL sJtmiri bedelird yerir v& boylece eltm 
hesabira pe^lri oiaxal kapabxii^^ olux. DsM soxm. da bonjlaxidig:! TL'yi. '/eya doinzi oder. 

3) Aladler reyt:. Kontratiax Borss^am-i '$ti'i HiiJbml 

Aiiidier borsajmaa 3n3pil8ii aJuTi-satiJiTi muajxielesirie korat 0I611 mal.. dMA mecHsixide 
nercut otoiedigi gibi, satica-im RiuMii'stlruie de rnevcvx degildir. Nitelffixi koritpatiex borsejsmda 
^.er'axi red edilen pn iil-ieler irj^giiiaxoxiaktadJi-^iS; 

a) Miilkiiaide ob'm.ydix I'kptym stMra. 

b) Kab2 editoieiixd?. bJx main satDiii. 

c) MeghiJii fij&M satuxx jrapniak. 

d) Basit v&i&li paxQaxa daj^Ji ipleniler. 

e) Bilepik ?.8xtl8i^. dayali ipieniler. 

f) Ig ige mvzmf olart i^lexiiler. 

g) Erteleme kaxpi!i|:irida Itcret aJbna. 
I') Borcim borca satmn. 

1) Bir t^kuTi hisraet ye kefaletlere kei^ilik Itoret sMek. 

Biriaeriale3?hbli.tuxifi}d-jiek0nerle birllkte igixide IbriH82r/i, Ibn Teyixdryj^ ve Ibn Kaj^yuxi 
da daM obnak Ixsere blttlto fitk8Jia5sa gore, ki^ixdxi maJik olmMiii bix ^e}! smmsi csis 
GegMin'^. Yard jtMixoi vb gaj^x-i imjfMi bir ^eyle i^azli vtya. teberxui Mgblx tasarntf cm 
delildir. Ornnlxom gcre, madiirxx cldy|;ii ijixi, HaxibeUleie gore de ailaiuxiajn (gaier) i(?exdi|:i 



415. Z\li».y2, MeC€li6, s. 1S24-1S2C>. 



igiri, myjjyjxide lajiiumTiayari bir ^.ejari sati^i csjs degiMir. 

Ht3l8sa tiC-rsada cereyan eden sMdlerin MiJimli p53''l8dir: 

1- Msl sMd meclisixide me'/n:.u.t cdup, fi>^at da kesto belirtilirse bu iplem heMdix. 

2- Mai me.'/cu.t faki-x fiydX Xdstiye- gimtmto diinimmma eridelisM ise, bn. cujTiJiiiDa gore caJs 
de|:il; Hsxibelilere gore ise caisdir. 

3- Yadel aladler, nievcut otoaj'sxi maUami satum ^eWiride cddij|:u i^iri cajs de|;ildif. 

Buipjn ?:dEliim j'Dto., vsdeli sMdler ].!exine ^er'an csis ofen selem sMini fcrs. etmektir. 

•pijidiu seism a)aii; aciM, 'acile (vadelij?! pe^ixie) sabxiaktir. Ye^/a sixmmm rrnvByif bix peji alad 

meclismde, cimili-Ji?. gore kabsedilmesi .saxt olaxi bix semesle satnialitix. Majfldlexe gore, ikx-ij!; 

giixti). J^Bdax selex/i'ixt serrxexd teto edilebilix.'^i'^. 

KcaitxatM boxsasEida vadeli olaxaJi satibxiasi istexdlexi axicak, sMt esnasmda mevcut 

olfmyBii vey&. -mWiMyem bidijriiiiajj'axi tpydnai satLtoussi cais degildir. AMZdk paxa5^5. mnlita^ cdaxi 

Jii^i fiiiaxtsmaxi ilitij-^acixa tenmi etJTiek igixi, va'de hylMmde tesliifi etoiek ifeexe o saxnaxia kadax 

wjmx edeblleceli belixli raTelikteM bix rjiaJi 'iradeli olaxak satabilix. Quxilm, bu. aJatte para pe:5ixi 

rml 'y'exesi3?8dir. Dohyisxyh., tacii elixide veyn. TonMyetkiie hvlvmmym. bix xnaJi satoaJi ^terse 

mlijteiinin belixttl|i rdtelik '.^e OgeMLteM niaJi, bedelM pef-ixt stoaJL ?.axtiyla siJiTjmetiiide selem 

sozlBprmsiyh sambiJix. 

4) Hazir ErMa BorsasKim I'er'i Hlitonll. 

Bii borsada alBTi-satDHii :j?apilaxi xM belli ve ha22x oldutxi gibi satdaxi xjiatoi bedell ve 
oderxie sarnara da bellidix. AxicaJi, satd](xag rxislixt bedelixdxi bix Jasrxii pepixi bix lasxra da riiabxt 
tesJiiTd esxissixida odexdx. Taxailaxjxi osalanj'ia >mpilaxi bu. i|.lemde ^er'i" bix saJoxica yoktox. 
Axicek, satrnikoxfosy. oMxAal, bugday, axjiave touxiS. gibi ribe'ri cixtstexi olnxsa kextdi cixisi>1e 
faxldi ohmk satibxiasi cajs oMadili gibi ba^^a bix gida cinsijde 'mdeli santoiasi da cais de|:ildir. 
Mesek, tohyiXiluk blxcl^ek botdajmi, M olgek ekmsMk bol'day ile s&iikmsi cs& ofcia;ii|:i gibi 
bir olQek riiercliTieliri bir oijek nuliut ite vadeli olaxak da satLbTia^.! cais degiMir. 

gixMi borsa ItDXiiJSTJjaii, Islar/i FikOi Korisej'l'xiixi 1404'i984 taxiWi MeWte'de jjapilaxi 
j'edixici doXigm tsplaatismda aJbxiaxi kaxexixijiuii teiceuiesim a^afida j-^r '.=^xeiek noktalajj^sfis. 



■^1?. ZvMyE, mx^Jk, s. 133^. 






ISLAM FIKIH KOHSIYI'MIH MMMKUL KIYMETLER ?l^EHTtA BOSgASI 

HAKKIHDA BlRtHCt KASARIDIK. 



HerM s&Mcb AJteli'a nwhsijstox. SaM ve seism; feeMisiriden soma peygsxribei 
gelmej'ece.k otexi EfeMimis -^le Pejigsmberinnds Hs. l^lvimimrM'e ve onmi §1 ve esMMm. olsmi. 

IrMi, IslaiTi FiMi Ko'm&yi; 

"Meiiknl Blij'metler ve Emtia Boisdsi"m, boisada 8lij.-\?er!pi ji^pileji ^irlietieiln. Msse 
seriie%m-ii, Ad'-m, ^ixtet, hasixie tettadllexi ve emtiarim atai-satoTiira ve boxsada icra editen pe^m 
'•re- \!^deli sM^eri inceMiler. Bitiaceleme somucimda sJmaxi kaiax; Glr^ ve Uvkvm olimk ijsere 
i}d s^iaxii&dsxi ibarettir. 

A. BORSA ILE iLGlLl KARARIM GlRlgl' 

lsl8J/i FjIlOi Koxsse'^n "GM$" boKxAikide borssxurt ilitisa^ilara ve boisaciisxa gore de 
■ffivsl'tt ve merrfi olsxt j^rdermi ortay?. koymit^tux. Gin^.te, bellrtaen boissroxi bn olijxMu. ve 
olmTiSus jsorderi^ ayxa saxjiiaBda borsarari ^er'i' hvJumumi geielu^esi okrak da orlaj^ 
b3ii'0amy;.t!.ix. Bu gere}^ede fiWii hijJmilm nedeideri s^ili bli bigimde tesbit edllmiptir. 
Doi8.jisi;;la borsaruri genel J^sxeJj&ri &i madde haliMe surtataiu^tux: 

1 . Borsaum Mlsbet YoBlexi: 

a. Boisa; satici 're sJicilaim bnto^mei^niu kolsylaptuan, hfese senetleri, i®Ji'.Tllex ve 
emtisya dejx vadeli ve pe^in. a]ddtem 3?apihriasmi saglayaxi smeJdi bir pasar oluptuxox. 

b. Borsa; Wsse senetleii re mhvil senetlemii satipa aisetmek syieti5fie., ticexi, sinai %!^- 
deviet mljesseseleiirie fixiarisniaafeHiia etcrjelL amelijiesird JjolayJa^tim'. 

c. Borsa; Wsse senetleii ve feMfilleim ba^Kasma satilxnssi ve }a3?metiermden 
yaiBxhiahriBsixa tolsyla^tnir. Qm^u bu hisse ve teh^ril serietierixd g&MBU piiJsBtJer, bOTdexixi 
de|erterixd seMplerine net oteMi vermesler. 

d. Borsa; 3iisse, borg ve emtia serie&xixdxi fijat dikejimiri biliiiiT^sird tolsyla^tmx. 



359 

2. BorssjuttMenfi Yoaleii: 

e... Boissds. icm edilen I'^deli sJudleiin gopi, gergek siilsmda tojJDjM satp ve-j^s. alij 
de|;iidir. QurJiii sM'a Imiox olsxt her iM. bedelrt veya Ijirixdri Mb2 ediliTifisi hiiicisJien gerekt^i 
liaide, •teX5fi3x sxs^irda te-sllm w. tesefiDui i^i 3?8.pilmamslLMir. 

b. SatKi, borssida gertel otersJi dsM sora^a borsadari satiit alip vsAesu^e tesUiTi edeliilec8|i 
fenidijie, mvllaj^tinde bultmma3!5iii dom, hisse, tslivil ve emtia senetlerM, satnn esirasmda 
semerdrd -bedelixd- teslim slmadaxi satiTiSdiMir. 

c. Satirt sjici -mij^teri- da genel olsisli satai aldiluii kattgetrfiederi tjs^kssKis., o da katedsn 
oixe bix b8$}i33iri3 satiTiS}j.tadir. 

Boyl&ct teslim sJaiiiiiajlsit bii peyki satmji, satirji sXdi, mijlii ediioTiefiiilirii ssMi iBl 
satei'isxi satiirj-ji?. mail tesliiTi ahriak isiByexi son m%tBXij'e ^^axaxajfs ^?e;.% tssfij* -terrfis- 
gmwtue fiydX fsxJaMaxt dola3=i iUi S9.uciyi hessM gelaiice}^ kadar tglamiaiisicJi de-Tam 
edecektix. 

Bv. dnjpjm boyle dev-sm ederken illi satici 's^a son slici di^mda kalsxi dl|:er sanci ve siicilax, 
kSx duruiTiUXida iiyax faxJaxa slir, sarax lislixtde de faxlaxti ^^adesMe oder. NiteJuxa kOTjiartiaslanxi 
dtixixfril9Xi da liojdedir. 

d. Sennaj^ ^e^nresiim icxa3.tidir. $6yle Id bu pe'rre, borsadaJa Jiisse, tah^nl '^''e emtis. 
5rnetlerinmkaia.borsai:ilJ|mdaxieiaeettl|ik328iicikuJls!na]fak, mijikij-etinde bulyiraiadifi telde, 
akM tax/ian'jlsxonadsxi orice dalm yciea satm sMiiteiiek ^'e valitinde teslim etoiek raiMiyle hisse 
senetleri w "mhvQ sene'deii satsn satKiiaia. tsJxalsJdtai ve bssJa xtj^tilaj-ajcak onlan sjlanto's. 
dw^miji. 

e. Bcxsejom bu tip cd-oj]nsi3stoMexi boKsxtm, borss&n etMeniak igin, buxdsxi aia.^ olsiak 
itu}i&2 eteesiiifien kajiiaMaxuTjalLMix. Qlixdm fiyatlar borsalarda genei ohj-ak stoi ve satmia 
muhtaf olanknn fiill ais ve t&leplerine dayaimiamaktedir. FlyaHar boisaj^ hakim olan blr ^kim 
IdjTiseterin ^^'e jjs. hisse ve ■teJi'ril senetteri 5?a da erxitia stotojuluf w. jsapaxilann spekulasjsordsxi gibi 
peh^ok peydert etkiMnxagktedlr. 

I^te ^.er'art salaxicab goriilen hvsvs burada gisMir. 2ira hu spektOasj-sorJax borsa 
iiy^jtlaxirida jrapey bir tskim dslgslsamaisim cdn^mssma w dolajisij'la ilLtisadi ha;^.tm oliimsns 
wride etiulerm-iesirte neden olmsJctaydir. 



360 

Meseia; BorsadsM Wiynk ixsccsiM, iKasiih ohxak W-ynk 6i>7Me fosse ve tsfi'-nl seim^md 
ytfoszys. jijxerler. Ais ?:ol:lytmid8ii fi:j,!«.tl9r iii3^er. Elinde hisse serietleii '.^3^5. tali'.Tller bulimaja 
ki3ji;uli ticiiler, bit fiu^iipu gcaiirice fi5is.tMTii dsM fsela dtj^mesixiden '.''e dokj^ijia delia fask 
2SJ5J5. i.\|2ra^ro.s. endi^eslnden dtfeni hemen elirde-Me-xi dij^ij};. bir fiys.tl8. satsxak ellnden ^ilaxmaj's. 

Boyiece om lisili booecilar da eBeimdeM hisse to taJivil seBetteiirdrt tur/iijiui. satt^a 8is 
edixice daM da bujiij'eri ass iBBdexajrle fijfatiarda j^erd bir dti^ii? dalgasi olii^ur. DaM soxixa hmax 
fiisat bilen boisa^m haten ofen bijyijji tijccsx ve pirkeflerj tetebin 5o|9l8jC8f i "^m fiyg.tisim 
yultselficegi wiidiyie Msse ve senetJerixd ucu2 bir fijfatk satiri alirkx. Netice olaxaJi, biij/iiJi 
tijccar ve ^irJ^tter, blxjnjli kasajaftei ssf larken^ boisanm esici 5o|njdii|tmiT olu^Uiian YjigvK 
tiiccar ve ^iriLetler de huynk zararlark ym joze IsaMar. 

Ipte \m hdksiz ojnjjdsx nedemj/le borsa.. iktisa^ilar vb i^adajiiten ajpasmda biijijii bir 
mlicadele ortaxrjira bSriJlikrnektedir. Qijxdiij. boisa, dmj'a iktisat ^siiM igiride, by. sMal-dipi 
conjxilsila. lasa bir zim- i^inde pekgok senglrdn serfetirdii batmasins. rte4ert oMugu gibi, pek 50k 
iTisaruri da lasa ssxiiarida eniek haxcaiiiadaxi sertgiri oloissE'ia nederi olnutjtur. Hatts. bn riederde 
dmij.^yi S8XS8X1 buJiraxdai dorieminde, pe}^;ok sennet sajhipleri borsal&xm Oigssn-a isterriigkrdlr. 
Zira borsa, Jasa ssxiisxtda btjHjJi seivetlen gotijutea^ iktisadi partlan alt-ust eden j^iddetli 
depK:nilei gibidir. 

B. BORSA ILE ILGILI KARARIK ORTAYA KOTDUCIU §ER'I KOKOM 

Ttjksndaa beri seigileaen boisaiun bu olmnsus mblostBis. tqM olan 're boissda doTO, 
enitia, t^ivH ve idsse senelkrirflri aJtoXi ve satuTiina daii cerej^axi edeii pe-pin ve vadeM alddieri 
Ishm HyJyjtoi iplirda iricetej^n "?« bimyn isxtijma^im ^apan Islam Filab ilonstyi, borsaxon 
MlDTiU teMaridaJd karam-a maddekr halinde goyk sirakxia^tu-: 

1 Borsaiaaanagajesi, ars ve tslebin aJici ve sabciteim sttrekli buln^insJanm satlajiacak 
dalrrd bir paaax olB^torjaalttir. Bu arnag ise ysxarli giisel bir rdj«ttir. QtJrdLTJ. bu duruni sari8.t 
erbabi 're ekonomijl bilenleiin, sim-saMna imiim^- okn ve fakat fij^a-tlaxi bi]me3'eri M^3'l 
b -isniar etr/jelerird order. 



361 

Aricalc bu gusel xdyet ve masIaMta }i;ar?m^ borsada kTiaitar, sommrm, batd jj^Ua halkiri 
iTiSira r-jeme ve per' an j'sssMsBua? pel-cg-ok aJial ceie3'3ii etmektedii. Dolayisiyla borsa haWanda 
vrfimm i'mpm bir 3at!i:rari bejan etrxifik m1JQTxk.mi delMir. Aksifie borsada icra ediiexi Mr 
mu.ojri.eIerdii hiJJnniJM tjn sjn bejren etn^k geieldr. 

2. Saticam-i mSiBd;ffitJrde hazir biilrnian, aJdt rfieclisirde Mbsedilrriesi ^axt oM-u|tiXidari 
dolaji kabzedjlen epj'sum alim-satDimia dair yd^Hsxi pe^m dladter, cais oten aJat^dendir. 

Axicak, satitexi msl, ekid anoiida saticirari rauJldjietiride degilse, san^ixi cais olabiinriesi igiri, 
sMia selem peliiiide bi-dyjnmasigereldr. Dolajisijla, mli^teiirdn bimn kabsetriieden satmasi ceis 
degfldir. 

Ker tSilt fajsli istiluas senetleri olexi tsjivil serietleme dsir icra edilen pepiri re Tadeli 
dJatler ser'sxi csis de|i!dir. Olixdm buxdsx fm&iri xiba ile i^ienen riiuaxfielelerdir. 

3. glrket "e di|er muessese hJsselenrdri satirriiria dajr icra edilexi pejixt aJndler^ Msseler, 
isteiraxi raliBiiiride okrssk ^axUyla caiadix. 

Axicak, hisse senetleii sataii §MiBt vejia. difer kun-miiaim i^ slsxa, jer'sii hsxsm otoisa.. o 
z&ir^xi bu rdtsIiiiteM ^ixte&aa hisse senetlemm atorx-saturii da JjaraxA olm. Mesela, faisli 
baxdislsxixi pMietieri jq. da igJa-paxap feetimi >-a|s;5xi pirketlem hfese senetlexirdn alBTi-satmn bn 
ciBTdedeXidix. 

4. Saticmm miJMj'ctmde rtmvcvx olmaj^axi Msse senederimn Y!e.ys. ba^ka e^jiaiiin (jdxd 
xjiaduxfi-xfjeli^yf &py&) satmiixia daix, borsada oIdu|ii }ie>'fi;vet ijsexe icxa edilea blittlxi vadel a}dd 
tijxleri ^.er'axi cais de|iMir. Zim bu Iplem^ dsM soma, satm 9labiiec.e|ine ve vadesinde teslim 
edebiIece|:iiiB gwexiea^ahsm maBt olaiaiiili ge jd saG^iia i^lexjiiiiir. 

Buise, Hs. MijJiammed (saT)'den sabit olaxi "YaxuMa bidwiOTiayam satma" meaJmdeM 
saJiih. hsdisla j^asaldsxijiTii^tii. 

Kesa Alimed b. Hanbel r& Ehu Da'md'uxi Zej^d b. Stablt'ten saMi bIr ismd ile 
xsaidettildeii; "Hs. MxihariaTied (sav), satixi abxarjo?. e^jsaxuxi, tuccarlax taxafeidsxi J^erdi 
konaklsima indlial etoedext, s&tixi aMdiMan j^erde satilmasrai Mkjietrja^tir" axdaxximdaJa fMis 
lie de "gs.teJxaxirjia]}d3.«tiMe bnlyxuriiaj'siari satum" ra jiasaldaxrainr. 

5. Eossada icxa ediieii 'j^deli aJadler, Islaxii hukukuxida cais goroiQ-i% Sele-m ©Mirdxi 
c}ismAf;ii deliidix. Qijxdm ^ex'i seiem akdi ile boxsada cexej'axi eden i^adeM akidex sxasixda iki 
Diismil apian fork vajdir: 



a. Bcirsada icra edilexi vMeli stoilerde, vadeli saiitaii? maliri bedeli, aMt rmcHsmle teslJbTi 
eullnemeli'tedir. BedeU de tendisi giti 'mdeHdir. Semen tasfi>T. '.^Jitmde odertmek feere 
eitelerdr. Biixis. L9X?.m ger'i' selem aJyiixde ser/^rdri akid meciislrule odeiuxuBsi garttix. 

b. Boissjda, liseiirde satim sMi jjapiton? e^jm (senet, hlsse) Tjiiixci saticiBm EHxnnstiiide 
oMiJlnAne iBl mu^teri ordsn ]ks2t)etfriedii:i haMe defsJarca satiltT^lMir. Bu i?.lenideri amsjp, kSr 
¥e liszsnip oyurtu. ojitssinaJi useie flili oJmaj'art satici ve sMMim Wkmihjmhim&ds. olu^sxi fi3^.t 
farManxa ahnsk v&y& ver/iiektir.Bu ise kiayjanxi € keridisMir. Bttxia Jcar^JXi selem alaiirde 
to.'bseditoeden vadeli mebisran S8.tirm csis de|Mir. 

l^te jnilianda sergflerien nedenlerderi dohyx Islam FjMi Koiisejii belixiilexi Jiusiasiara ^u 
nokt5l3Xi da ila're edeiek, jjetjaliieie wrsiye ''re ij-y'sanda bnlimm.'oiitijix: 

IskiTi iiHtjeleri 3?et}dlileririe; 

KeMi li&eleiiade • heiam 'reja heM oldytima Mamalisism xstedMeii gibi Sitlsadi 
isslij^fleri icra eden Ijorsaji serbest bnaJaiiajTiSlan ve fiyatlarla dlledMeri gili 05Tti8.5!ardan 
kendi hsleme ^.rlietmeiitsleri gereldi. Diger teisf^n, boisdjcilan genei fttisadi YmydXL tsMp 
edecek.. pelL^olOamra pexi^axi edecek to rfiali feiaJjstlerB goturecek borsa i3fi oyr^m-ialLmri 
•'.'^sgegizmek igm. 2/eikMei boisada icia edien alafleide jer'an sianan jfardann gosetjlmesmi 
gerelOi laliTiSli; pex'&XiC&iz gotx^my&xi&MiletkiY&ii-^iiSSViayss&i^lMriBh&xc. Quxdm Mtoxi yarar^ 
iy^ili '?a gfeeBiliter, her ptyi& Islam ?.ei1s.tma sanlmaJiMji. Nitekjm AEsJi (cc) "Bu. l>erdm 
dosdo|ra jsDlvorMyx, byieyse orm taJap ediras. SaJan M ba^Jta jsoJlan Mer/iej'mis }a;. o slsi Allah 
j^ol-rndsxi nssMs^mir. Alsh b\mii size m',!^!]?© etmijtir. Umnlnx tekva ssMbi ohsiixaz i.iy&. " 

Yvce. ABsh te\?fi}i sahibiiic, do|rt3i jtiM gosteian sricak O'dux. Salat ve selaxn Ha. 
Mtih&jjiiTied'e, O'ntm 11 ?ie Ashabma olsyxi. 

C. EKHA SENETLEKIHIH flR'l HOKOHLERI 

Erntia seaetMlxdri imMj^tteri terMde birbiilteiMeri pek faxJdi delildii. Hepsl de 'redia 
derdlen en-iariet e^jaji tBrrisfl etnrjektedirkr. Dolajasij'k, eratja. sexietieiixdxi. terrisfl ettildeii 
ej;j.?8daM iBsairoftex, mel ssMbirdn be^skasinm ysiaiM: emaxiet olaiak bwlniraialas. olasi kendi 
rfi&pm irmmMmde j^pacafi tasarxuJlardir. Bu isa irje^ru bir tesarrutur. Qmiku r/iaJikin; er/xariet 
otexsk baj-kalsim elinde b\ltojnari mshiida >"a.p8jca.|i her toxM tsssxnjf hukuken ge^erlidir. Bu 



S63 

liwosta demj'li bilgi i'jin j/oksMa "Emanet Malda Tasainjif " ti8;^Ii|:i altuuia jmpilaii deiiri 
8i9#t3riria ve lriceieme>'e. mfeacaat ediiebilir. 

Aiicaii, emtia sertettexiidn ^iejIplexM agiJdsmaJi ve gercken delerlendirme}?! yapmsJi 15111, 
orada iitM igtihatisx i^iSmda j^apilari detsj?]! mceler/ierdn osetim taixada simiifialM yaxax vaxidir: 

Emariet mal, ortaJdik, vekSlet, retei ve ida' gfti ivassis bir sMtie ■veys. icaxe gibi licretli bir 
aMtte 7/aJiiit rjiixas gibi cebri bij temeUlik jjolnyla Id^irari elinde bnlmian bapfcasma ait rxisldir. 
Ba^kasixim eliride emanet oteiak buitman mal sahipleici, niallamia tesliiia aJraadart, mail eliiide 
biilimdm-axia VTeji^a bir ba^kasma satabJUiier. BuBlai; mliistjevdiin elindeM '^^Bdia, ortagm eliiideki 
^irket mall, mudaiabe ortakli|mda amiliii (emekigi) ellrideki mal, veMliii elirideki mal, 
nitixteWrdrt elirideM rebiiiliJL iml -neMi Md-am 0zrmk gsxtiyla- miisteciilri elirideM laraMi 
3lTO?l doton^ Tml ve rli|!t yaf i»3. giiTJiip bir kiiiiseraii vQsisixdxi elirideki mel, emanet meJlardir. 
Biitip maiisiixt imiM, kesa, iioiiss ve vasij^et msJ ssMbi, rnalim tesliiii aMadaii satsbilif^i®. 

Kesa, gasibm eliadeM gesp mail, mlxsteimi eIrnideM aiij^-t maJi (iijeti), b9jQTia>=?- 
gotijroien pasaxM msJi ve liiitojiLeri ge^ersis sa-joisii aldt nederdyie rjiii^teilidri elixide buliman 
meJ gibi ajid -jXiSJlsx da te-sliiri almrjiadsn ataa-satBiii per'exi cejsdir 

Bima ksxpn'i, bi\ tip mail satm ;5Jari riili^tenrdii ildrut^i el oiaxek, litjlixicii bir ^atea sabxissi, 
"satm aixiffii^ malm kabsediioaederi tela^ax sabbiaa^i" ilkesirdxi kapssixiixia girer Bu. mesele de, 
dajia orice "Kabsdaxi once satOmi^ riiaida tasganif koiuisn."ba^i]|i altE\da detais^li ohidk iglendigi 
gibi, Islam hyJattojiiian arasiMa t8xti|imali bir meseledir. Imem Neve'rt'rdri, bu. meseleim 
itukmii koniismida dort faxlili iptOiadm sos konusn oMniimii ifade etti|ird^^^ Ibn Kiidsxjie'rdxi 
Osmssn el-Betti'rda g6ra?.mli mMetoiekle b\m\i be^e 5ikardi|:ira daM 6rice naJdetmi^tik. 

Biitarti9marinienbti3?i\kMdejoi, "Teslim alumiadsxi satoiaxuxi satmimi jds-aM&ym:i" Mdis 
ile bn hadisi rivaj^et eden Iba Abbes 'ixi jsonmumiixi ^^xasira, sabbxiip mejiri telef ve st^yi olma 
exidiy^esidix M, bu dmimidaki jmI sajsi otoisa biiiiici aJat daM fesholacaltir. Bu. ih&Xial nederdj'te 
ilaiici eJKTi-saUm i^lemi meprti g6ii3Meria?.tir. Imaxji ^^asxi gibi liiikxiktjiiJax, bw. ihtirnal, sadece 
ta^.iiiir raalda geijerlidir, dij/eirek tapawias msJm teslir/i aliroTiadexi satUixiasira cais goiiirte-xi, 
ImjxA MeJik gibi Irakukgiilar da bii komi ile ilgili Siixinet'ifi yassJi ermird Mdisiri metrdxide geijen 
''t&'em" meiTiUxmma myrdiasir olacak. ?ekilde deleiiendirerek yijs^cek-icecek dijirida her f-eyiii 
testoTiixiden once satdme^ma cev^ veiiTii^leniir. 



■i?18. mwn, R?.'.>2*.tu't-T*3il.iji. I12ie.9-i70.; ii'iiKxiis3h<:,Wl24ii 
419. Ifeve'.d, el-Mecmu, JEi'Z70. 



364 

PiiMi fie erfitls. sertetleiiri toileiird, jmlLsuda belirtilexi filiM pierisip v« kaiieler igilmda, 
©yn a^m els ^hcok ve ^er'i WjMxa agjsmdexi delerleMixexek Jsoim^m riokteM/iie.j'e. ^sJi^eluTi:. 

Yvdisxda bellrtildlli gitd SulraJai'l-ei-saiL, de^det tdxafrndsxi sskere v^ejni di|e.r goie^^-lilere 
vermek usere ijilisiilaxi eraak senetleridir. Ir/narn ^afii, Mewsii ddneriiiride f ilLaxilari ve haJlL 
exsjmds. satjja slirolen'^^o fMaiM'l-eisalim ^ei'i liijjonlj. tonnsuMa "deTletia ifr82 etti|:i eissJan 
tftsliixi almiiiadari satibTiasi csjsdir. plixJiii, omm devietixi 3iijTia5'esi altixida biiiimmaji, 
b8f k85HUft kerdisixideki slacagmi Oisxax ve itiral" edert paJism teriuxiatixia bexisex. Bn. ise atoi- 
satDTi eMlxdxi ^Japtoasi iclri 3^teriidii'" de-Fiiptii^^l ygjjj^ gsxsxitili ve gwencell oidi3.|T\ igifi 
liMdir. Abdyxressa^ b.Herjanajii'ixi naMettilixie gois de, Ibn Omerve Zeyi b. Sabit, sukwM'l- 
eisaJaxt iBt sahlpteri tsiBfmdan derletten t^slim ateimadaxi satitoiasmda bix bels gormemljlerdir. 
Bima Ijaxpm mli^temm iBl s;3Jiiplemderi sertetleiixi temsil ettilderi eisaia teslixi atoiadari bix 
ba^kasaia satniasma da cevas YtrmtrmphxAit^'^^. Kesa.. HaJdjiTi b. Histm'm kexidJsi biasat enaJi 
senetjerlxd satm 8ldi|i aiicslL Hs. Onier onn. senedlri tejiisll ettigi emtiaj!! kabsetoieden satmsJitsxi 
xjiexisttili de xr-r&y&t edibxiektedix'^^'-^. 

2. Maklitiz SenBduim ^er'l Hfikmfe: 

Makbus senedi, lurivM mafasa dexdlexi gamatili ve g wexili bix co|:xafi x/iekaxia (axdij'e) 
iBVfli edflen emaiiet blr rnsh tjexjQsil eder. Y'uJisnda belirtiidili gM, Islsxxi huJiukima gore rrisi 
s-aMbi, elixideM xxialLbtjis sexie4iim mnsH 8tti|i bu. jxialira, kabsfetJXiedea bix b:a^.kasma satabilix 
veyi. rehixi edebilix. QliiiJrfi^ bajkasmm js&iacidd. veya. elinde '.^edia '•rt-yrzf. emsnet ohmk biilmiaii 
bix xjiatoi satiJjiiiasi v^ya. texJmi edibiaesi per'axi caizdir. 

3. Ysi&ntui ger'i Hlimt 

Ysxsxit da axalsxi rj"ia|:a2alara te\?-di edllixjis bix xfialici terMxi edilii^;ifti ter/isil edex. Y tiliaxida 
beJixttifiraE gibl'ii'ediamn w.ya exjiaxiet e^yaxurt tesJim almniadaxi satmn C8J2 oidv|:u. glbi texhixd 
de caJsdJx. Buiela da per"! bix salaxica ;iS)ktiix. 



420. Mm m<m, d-Muv^ti s. 55. 

421. ^sfii. el-Umm, IIP71. 

422. iyt4wmzE»l:, Buiju, VM 140441. 

423. Aidwfezsslr, Btiyu, Vlffii40-i41. 



365 

4. Ts^ima SemsAmm 5er*i Hiiai.t 

Ta^raia seneili ise, ksis-ia iB^Uumk Iteere, licretli ta?.i5ic2iQri elinde tailyngxi liir imh ter/isll 
eder. Mel ssMld, ta^ij^rcanm eliiide bnluiian tm rnalira }:eridisixideri teslimi stoisdexi s8.te.bMigi 
gild W£hm. de edebflir. Qvxikix, bix msiixi emsxiet obxsj-i bs^kasixim elirtde bulmufiSJi, orai 
ssMbirdn rmMydt£vlQii gikdrffms. 

5. KoBi^iaeiLtoikiim Per' I Hvlmm 

Kom^rmntD da derdsde ts^auxisJi ijisexe, ticretii t8^i3?i0i>^. tev^di ediliTjdp bir imh iBmsH 
eder. Doteryisiyla rml seMbi, ba^kasmm elinde emanet olsisJi bulunan matoda satrai ■'.'le 'terhm 
gibi lier tlMli. megra tasarn-tf Mjlana ssMptix. 

Axica}L, biitiiri kiji-jTiel]! evxalita. oMulu gibi, emtia seiBetiem-de de ildxtci eliri, ciro ve de\nr 
^'iDln.yk, satin &ldi|:i 6^5^51.51 teslim sirMaxi iit^.lmcii. bix patea devix He satossi husvsy. ■mxnprmh 
fee de hav^Je 3'oM He Ae'-m edilmesl bii taxti^maimi di^mdadix. 

nijiisa, me^ira Jiaiilaii texjisil eden }a3'jTietli errali tiMemm ha.'.i'ale 3^3x11 clxo to ile^m 
}?oia2?lB tgrnllli, texMxi ve tahsilixide pexaxi bix saJaxica S02 tontisu de|iMix. Kesa, gaxsxitili ve 
dok].^i5'k tBslim hrjlma kesixi olaii ki5TrietIi e'rralaxi tenisll etfi|:i JiaMsxixi tesifari etouxiadaxi 
bliiiici el otoaJi samlrxjalm da gliglii i^tiliattexa gore caiz iJien IJaxici dafa satMalsn cmnhxm. 
goie C8i2 'gdWM&'ffii^'Gi. 

Axiizoii^ hrvuri Meve'n, "Telhis" sahibixden "tesliixx sMv/iadaxi ba2i XiiaBaxm satiloiasami 
CB3S oldy|:i.i. bix taJm-jx rAeseleleri" de XiaMetmektediX^24 He'=,'a%fi'xdxi riaWetti|i xjaeselelex; deviet 
gaxsxitisixie saMp senetleiia ^xiisil efiilderi rxie?.rii m^jm Udnci el olaxak ser«dirt tesIiM lie 
satilabiieceiliie igft tsitaxi gn oiienili vt gaxarttili Xiieselelerdir: 

a. De^^letixi ifras etti|i eiaalaxi satitoasi 

Bn r/iesele. ImexA f efii'mi xtsMett^i bix mesetedix. tni^m $&in'yB goxe, devletixi ifxas ettili 
enstoi teslim alttimadexi satilmasi caisdiiE^^S. ipijxilm^ gaxexitil "^re- gweacelidir. 

b. Gaidiiiet Jdssesiidri satilriiasi 

Biixia goxe, cihat j^stoyla kasaxiilaa gaxdmet geMxiden, ■ffSif&n belixlexoBip Msseleriri 
gaxdiTiet Jusse saMplexi taxaimdaxi teslim aJixm-Msxi satAriasi caMix. 

c . §inf 'a saMbiim Mi ettigi pajin satilmssi 

Yard, gnf'a Jialilaria saMp bir Mrxise, guf'a 3!ol]a5'l8. aldigi ]-iissesird tesEoi a&iadsxi 
satabilix. 

d. ?a}aflik sl&cixon mej^^esixdri satiliriasi 



424. Nev6'4 el-Mecmi. 23267; farLiai, B72. 

425. Ssfii, el-TJmE, IIIi71. 



366 

Yard, 'iralafWi a|aciii ine3"^siiide Mssesi olan bir Kimserdn, a|acm ^ilam? rmy-r^sm., 
teslBTi sMadsii samiasmda tiir tieis jciktox. 

e. Ortaturi paylajitoij^ paj^oii satdriiasi 

Ysxii, ortsJi, paj'la^ilrrj^ ^ixket ri^iridari kendissK dij|eri pajira tesjjm aJr/Msxt satabilir. 

f . YaJislaiani? avm satilmasi 

Yaiii, avci, fiSx/mm dO^mij^ v^5'a. menriisirie Mdef otaug avi tesMi sMadsxi satatilix. 

Bfttijxi bu. oiTieMfir gosferijior M, devietixi gsjaiitisi ve Wfimi&u altixida olaxi JayiXiefli 
evxakixi ve dolajisiyla sextetleiiri temsa ettJdteri me^ra emtia ve>'a. Msselerixi, ilmci el tsxafixdaxi 
temUM ciro re^m. bexiser bif lOTlatld j^olla v^viicu bir ^sjtea sati3mssmda ?er'6Xi bir saMicaiun 
bUiUxaTiadili }L8Xiaatiiide5T2 . 

NiteJdXii, '^''slaflsxiri hisseleri, ordu persosnelixdri eissJa '/e gsxdjTiet ssMplerirdxi belli 
hisaeleiixdxi tesltrji sJmxaedaa satibTiSsn-iKi cais gotvlrmsi hu kaxtaatmiisi desteMerftektedir. 
'piMm, biJXilaxdaxt ordv. personelixiiri eissla lie gaxdiiie-t bisseleiirdrt dixekt olaxak de^^letixi 
tsrimmti v& gsxaxitisi sltuida oMu|n. gibl ^'aJailaim msl 7dxli|i da dolaj'ii olaxsk de^/letin 
gaiimtisixie saMptix veyd. syia olgMe bix garantisi sos Jasnusa okbilix. Bti Xiedextte bu xmsehhi, 
saxild, ^rokaiuia belirtilen genel kaideierden istisna editoxi^iexdif. Aynca, i^el'ii ebnlyxaixi bli^aik 
lyjiknlagyl^xiXida Osrnaii el-Betti'nin, "teslim sJimrMan her satOwu? maJm teJsisx satilmasi 
csjsdir" gelLliiuleM igtOiadi da en 82 gaxantffi InjTOetli evrsk 6.e\m liDXiusm-Mia tBrclMiTijsi te'^at 
etiTifiktadir. Kesa, ayra aJdtteM ajia rnalixi tes&A steoriadaxi rebixi edibxiesifie cevas veren 
iijtDiat^^e ^8 biji tasBxiiai destekted^i gibi, H8Xi6i"i ekoliJxiB'^2? ggi^g ts^irffftas malm, 
Haribelileie"^28 goxe , jniitskavron msM 'sie MsJllalere ^^^ gore j'lj'iece.k ^le igecek di^inda kalan 
Jier TfisMi -tesIiDi aJiroriadsxi sanlmssirim C8i2 olu^-a da tercffiixiasi kmn^etleiidiiriiektedn-. Qijxilm, 
buxiy. cais gSxiXiejiexi i^tihsdm jaesnadi olaxi xjialm telef olma eridi^esi ve dokjjosij'Ia oriceki akdixi 
rmidesHi sajibaa d%i3xicesi, ilk akitte '-re hms. rml tasJjxM mecliste yapibxiajfdxi her ekitte soz 
kow3su olabilix. Ancsk, diJ^-imiiMlilij. gibi cdnxnsus bir hadiserdxi ortajm ^iilaiasi hsJiade, 5'em 
ijosljxii 3CiM sisxor. A^mca, fOiTjieM segrfie derdlen "hi5aiu.'r-rij.3«t" ^^e gsxtli secxiie derdfen 
"hij'srtt'g-^art" illDeleri vsxdir. Yard, satui aJiCiXiii^ r/ialiri teslmd rrmMdiri oljQisesa ;alat myxtfesih 
ssyihi. Kesa, ^ardi segrne haJsteia ssMp olarsk da atoa-satim 5=apiLabllix. 



426. W-Vfii, d-Msemi IH/265. 

427. He'«-'4 el-Mecmft, IIS27C1; ZiMyfi, el-FjI-rMi'l-isiami, WMli. 

428. il.£lxifem€,M235. 

429 . H« v«vi. el-Mecmu, E«2?0 . 






soKug 



'''■•'•• i^-M' w- •-*■*: .';;i?.;.w#iv;tl! 



m 



SOMOO 

Kr/metli evmk lanniisimu., nie'/su Jiitol v^e Islaui hulaiku s^ismdsxi ele alip ai^mTM3a 
smaglaj'an bt\ gsit^msjiiiJEda '/«xdi|urii2 nettceyi poyiece osetie^^ebiliils: 

Kr/iXietii errak, tiuism'/e iptali tic^ioiaiidart osel seMl ^artlanria €ta; ijleji?, cixo ve devir 
aijjsiitlext osel j^ssMa uygtm i9l83?!e.n; teUaasene-de siMba|:li olan '-re- psxa, eniM, hlsse jfalaut 
so^Tiit JisMaii ter/jsil eden sexietlerdir. Bnxilaidsxt polige, boxio '-r. ijek derdleri ticaii senetiei, 
s&ltct alacaklan iBifiSil eden ve en goJi JmilaKiiaa boi^ sentttexidir. Kiymetli evmkm digex 
oneniii bir gDjbmui xe^-M eden mertol kijfr/j^tlerden "hisse serietieri" bir orta}Lh|;;m Msseleiixd 
te-r/isil edexkeri, biMexdexi %h'-nl senetieri, tosme ve devlet boriolsai, fixiaxismexi bonoten, 
katibxia helgesi ve. ge'Mi ortakMi senedi gibi digex Bisxikiil Mj/xjietlex, kexidilexixd eilLaxan kmami 
Te- tojxult^texa fmax^.3iTi9B ihxiyQ.gtexis:a tenoin etaiek iijm ihdss edilen ftaali jstikres senetiendir. 
Aiical, Xfjerikul kiymetlerdexi ssjilaxi kax ortaM^i belgesixdxi msMiseti to dokyisiyia ?ex'i 
diju-ur/iti feiti^msMir. Kr^Txetli eri-stoi di|er bix gurabmiu oln^.tm-«xi enitia seiieHealxidexi olaii 
niaJubus senedi, TOxant, tajima sexiedi to koniimento, ba^kasixoxi hiiTiajsesinde emaiiet ofeiak 
bulimiiii epj&3?i texjisil e.den senetlerdir. 

Kiymetii evralan, sexiet niaMj'etij'te esM pa|laxd8Xi beii bilixidigi iddia edita#tii. KFimie 
ft5re, iBi senet, police niteli|iride- MilattMi once 3000 'ii jilisxda yasiiari Hsamifiuxabi 
ksumilanada: kijfjme gore EsM Roma tokiikimda, Mame gore YILyoz^iillarda Qiri'de, Jaiimie 
Klljnjssjjilda I%l3?8.'da dolvp kijJlamtoiajra. baptexuTii^tir. Bu tea.. Batili kayaaklaxk onlan 
referar^ oiarak kitUaxtart mitasK ^-erel kajnaklarda haraietie sa^amuMektadur. 

KisTiietli erisk dejOTii, ilk otexak 1861 feiiM Umiwn AJrmn Ticaret Kexamuxida 
kijMaxalrM5fi3. ba^laxiTiiostic. i8D8'de Frama'da fikaiilsxi Fraxisis Codede Conin^rce to 1850'de 
Osmanli'da g&sslaii Kmimmixat-i Tic^^-H Benije polige senetleii lie flgili liuklBTiieri ihti'fa 
etrf]e.kTe.dir. ISlO'ds Te 1912-.'de topLMidii biniBn '^re ildrtci La Haj^ Koriferaxisisimda 5n5.pil8Xi 



:»)«.: 



309 



QiUmmMh hmMyo JiuJivl kaMeleri omy^ konuMu^tur. 2936'de Ismgm, 1942'ie Imlyd. 
kiyjmtM ermk. hvkviimiu ^m&m ederken TiirMjiB de 1957'iie diiserdedigi Ticaiet Ksximutium 
ij-Cijoricii. Mtatir/la lajfjiTietli evrsJi liuiLyJiimu taieto ewjigtir. 

Islajii 8xa§tiiTi"iac2lsima gore, iptfejiii police rdtelilmde olan. suftece ve ispat senedi olax&k 
i:Me., sikm'l-liaJL ^^e s-dJd-Lii'd-desii deBiJen hono senedi, e-Biiii ¥e Midn ter/iSil eden "siiliiiliii'l- 
<i£Z9k (exz-sk istiWaak serietieii)" giM semMmt Hicri biirinci yi-tejiida JBj Islam toplujAimda 
kujldxjldigi \fe buidaidsxi; llli otersJi j^l eM^^esMen duserilendigi igin syftece '.?-e. tenisil ett^;i 
e?j?-?x2ri i??s]bi':i SiJiroTiadaxi gatildigi iqiii de "siifci'Jm'l-ei2a}:"m o donem Salisbi ve TabiSri htdiuJi 
uligii'ileri -dxesEida fildii agidaii tdxtisildi|:i ti:3^.ta saMi Mdls ve fiJah keynsJdaxiiida cemydii ederi 
oiayisxla naJdedil5-jiektedir. 

KijjiTietli erralL hitl-LuM, IsJarjilii&uJmagismdaxidaticaxet lnjlyjliimmi bir bolitoii saj^ilaxi 
jmiday^nat hwJ-rolauum bir dalida*. IshxA Tic-axet HuJroJamim kayim|i ise Ki%5.p 'v'e Smmettir. 
Rcaya dapji olrfisk, batil joJM. olmaiaak ve ger'i oigijlere teis dtj^memek gibi hhm Ticaiet 
Huksjtkmum genel iJkaleil de Ktep, Smmet ve tshm Hukuk Metodolojisi taxaimdaxi ortaya 
komUaxi preiisip ve llLelerdir. 

Kiymetji <e'-rmk, rmMy^X itibanyla fsxkliMi g6ste-rdi|i ijixi pen IMmn aijBixidsxi da failOilik 
812 eti-jiektedir. Sadece rne^ra slacaltenisilederi ve havaie >witeffii}/le i^-y^.n ik-dii senetler gibi 
}a3/Tjietli evrsJari tedavijlil ^.ersxi csisdir. Aiicak, vadeli ticsii senetleriri vade JiuMmden once 
osellMe liujlmcli dsel veya tijsel i^iyt. kiMniTiak, vadeli alacak paxanm djia ciiis psxa lie pe?.iri 
ve laxkJi olsxek de|i?tirr/iek deniektir. Bu. ise liben-xiesie kapsajruaa gixdigi ic?ixi CBJz 
goiuioioai^tir. 

FriTjietji e^rMmi ikirici omrrM grmby. olsxi mertojl laymetlerden hisse senetleilxdri sIbtx- 
saiiii^da diiii bif i-eJunca soz koimsu de|iidi£. AxiCfek, liisse senetleri eikaiaxt stiSetiit^ kuruiyj^ 
}$hy^ ve senTiaj^esirdri maf-ra olmasi f axttir. Misi takdixda faisle geJijaxi veya. tSfh'-rA cil-isx8Xt bir 
fuyifoii Msse seiietlenrii aLnak onyxi fais geUiixie ve fitoitona da onak oIjT^k demektir. Bu 
grobyxt di|;er titrleri olaxi tBhrnl senetJeri. Jiasixte- ve davlet boxiolaii, fiasxismsxr boxtolaxi. katilma 
belgesl (KB), kar ve 29xaxa ortak oItm belgesi (KOB) ve geiir onaWigi senedi (GOB) gibi 
seae.tier, fsisli istiJiras sane-tleri oMiMan ijixi "AllsJi falsi haxaxri kUiTiif m*" Kux'axa xmss ile "Her 
kex^m sa|Mi|i partli memaatfafedli" &M kaiderdii tapsajiTiiria giniiekte '-m i.Qhyisiyl9. peiait 






S70 

Aiw^sk, lalzi miibaJi sscysn jj^vsn Mkilk, 35£Mi -iiaot^i igiiide ixyfun bidd u|:u -hex tMli 
seriedi gikei5Tiel;ta '/■* tsdavijle svrmt-ktt- bir beis g diTnedigi igm tsJi'.'Tlle-r, finoxc boaofexi^ hosme 
ve de',?iet bonolsn gibi agik riba ipleiTjleilrd temsil eden senetfexi Mjsc etiiaektedir. D:30ia sissade ig 
borglexiraada kuJlaxolaxi bv. jcmtem, bir taisft^xt devleti a|ir bir bor? vt fsis 3'oMmlm eJtma 
soktiitiii gibi di|er taraftan seifmye gerresird ternbelliie, sefatete, sefahete 're giiriBlia serti ve 
te^'.nJi etniektedir. B63?'iece pij/eeadan sernmy^xon topiairaiasixim do|Tamcafi soraic; cemij'ette 
issizWL, imhdMikve smifsal derigesisl^iii ba^gosterrjiesidii ve bmum soniicu da aJ-Ma pokimtll 
'fe sos3red patlexnsJsxdn'. 

Bmia kar^m faisli '« Meli kssexici heM gonxiej^n Isbjii 1-Maikii, fdMi is^uas 
senetiennm ^ikaxibxia^ira, teda^roJe slirtJJnj^sjxd ve sJuxz-sa-toxjira jjaseklajxiiptir. 

Bmum djsmda Islam hukixkii, bMm '.'adeli ve ^^-eresij^li ipler/jlerirt "i/e borcbiut senetle 
t'5V£Lk ediliTifesiid Ki^ap vt gmmetle eniretti|i igin, bs^m ncaii senetlenxi, emtia vt hisse 
^c-aetiem-tifi ci}L8iil3Ti8SKida va mi'i olgiiJere uygim olexsk kuilaxiibBiik ^.siQyia teda'-njl 
t-iiixif-siride bix sekiiica gdrmes. Zira, tshxa Mv&xmBx Hvkvkmixm amaci, inssxdsxiri xjisJ! hak 
ve aJacsManra konBTidk, ibadet sa;?M2|:i gaJi^ma haj^tjxia niepDj. km&ng yoMiiia gostermek va 
:icas^.Tsi3'la fert ^rt- toplvmmi ixitissieri kaJkiroiiasixa sallaj'sxak refaJi diJsejTi-a j^JkseitiTxektir. 

Bu. «?&Jti;^ma]Tii2la; kijMetli ermk huliukyjimi koxfusii, Ishm xnmmeM hnkukmum 
KiMej'enat bolibxiimixi koriten. oidttgimti, koxiuximi iiixkitki" xmMy&t vt tartsiixufim bs^fe 
"Mi\daj?ene" a3«tixdii, "Adda"3iaiisi gibi Slixirt&tetem-i,"Itoi&'p-9iiitt" gibi sene.tMl diisardsxrie 
il^TiiiiJii 're &M km-al ve kaidele-iin ^ijxinjllme gixdigim ve tsedavxtl ve i^IejT^ baJas^sjiiidaxi da 
fajmetJi evxBMi ba^ta te'fale, lehin, kefslet, ilau, borgiaida ve satibiij? iMda kabsdaxi once 
t:-58xn.tf ebrxe miJajDielesi gibi filjM konulsx ijenje-'fegixide de|:erleM2i1bXiasiim gerektiglxd giplak 

Ayaca, ^e-x'!' hutommlm beMxtiJxnesi igixi kij'Xjietli eviakm liukxtM maJiij'et, ratellk w- 
•gaxiacEa tesbit etmek husiisimda asarxii itiiia v^ gayiet gosteiitoaiptir. Ajiica, Xiienkiil Inj/jnetler 
rijxis^ebetij'le fikM atjidaxi dneml bix problem oiaxi boxsa liakkmda deta5'li bilgi '/eribiiiptix. 
B 0138X011 j^ipilaii geriei delerter&iiiibxiesiridea soxixa Islarxi Fitah Koxiseji'xdxi aj'^in'iLatici ve. 
bagla5ici fildn kaiaxmni mendid fcrceme adilerek konumm SOTiimda aJtaoxjo^tix. Kesa, ytx y&x 
^;;aiiTi|.iOii2 isxkii taiclblerimism peri delii ve gexkegleii xjiiideliel olaxak omja. korailjTiii^^tyx. 



371 

Bds-m da Islsx/i ruliima tiji-mi ve toplinTiun r/ie^ra maslahalma rmwaiik >«rd altematifter '/e 
f-osijm 3'oEdii 6rierilxrii?.tir. 

Mesela, ta3i\Tl serietierJi^ kar^m, proje seiielteri di3!«'bilece|JbTii2 "mid-Lsxasai'iTxMaxebe 
senetlexi", topral, fleiriir, altm '.^^ Mldaij' senetleri, eUxtrik, six, jtii, tijxiel, limaii, fms^shm, 
posta, rad^!© ve tiele'.?i25?i3n iJsxiaUanxiS. dayaxisxali, gweri ve gaxaxiti satlaxiialj., Islajji toJiuMma 
nj'gijii olsjreJi. iyletmeli ve teda'.H3i etmek ^aitiyk, Wsse serustleri ve mvdaxatte serietieri giliarmali 
rfi&TiJOTidtix, demifiliiJii. 

Boj;Iece, Istexii In^tojM ayisirdaxi lajri-aetli e'^.^iak doktrirdii alt jffipisi oto^tux^jiTnj? %'?. 
tetnnk hitJnaJd ternelleii ortajna jLoraiton^'tm-. 

HylS^a, eJiOiiomllL Mj^tss. bii;roii driera t^s^ij^jiT. iLiymetil tx'tck koiasvMd. fejJaxdEi 
•fs.j«3ii"iiatjiiisJc gjiiaciyia objektif oteak j^iaptiliijQiE bu ara^-tUTXia, irceler/is '/e de|:erieridixi'iiexxii2de 
i;..5.l.et etffiir. --re Ishm RiJiuXia iji.5i:vxt olaxak taMil edlp delerleiidiraie j/apr/ii;^ isek^ bu s€uHiiTii 
rdj^tljTiise, ve Mesh gajw-tuTdEe itj^gmi ilaM tiir llituftux. MiJkSjatixa Ylice AHsJi'texi lieJiieris. 
GdrfSTTOz, HsMi'm itsti3ii iisssi do|ruIt«simda delerli hsUaxmsa hismsttix. f^uphesis M.. 
gergeliteri en i>i biteri ve 'biHireri Hs. Allah' tir. Cerisb-i Me^^la, hislBu ii2as2Xia uj^guxi olaxi her 
tlixlu. MsmetJeri suitmakta., haBamisi da bn. hismetlerden jiaiaxlaxtx/iakte. ve gereli gibi haj^.tira 
tareiiXi ebxjekte mwr&lMi eyhsixi. 

Asmx. . . 






* i^-.'<fc;i. «'.. w:M'J-vot-.&>»*^;C-iw-^.L"-ifeaS;;**^*^ta^^ ■i£^Misi^^^is^>4««vr4>i-.t-'2^.*.<\--j.". :>.v:^.:.---. ■.■^. ■-A;v.sts ^*d^^'^ im^'^jA 'if^^i i^iHi^x 



BIBLIYOGHAFYA 



B IB LI YOGK AF Y A 

Kiir'aii-i Keiim. 

A^dnlbaM, MttteTOmefl Fmag, 

el-Mu'&cemwl-MvMms H-EU^zi'l-Km&m'l-Kemyi, Beymt 1945. 

"S8rie<iato;I-Mnii8X82a ve Ser^datu'l-tstismsi", " Mecellete Mecma-i 

Fild-ii'l-tsto-ii" . S. 4, C. Ill, MeWifi 1988 s. 1898-1907. 
Abd-Hiressafe, Ebu Belar itai Heriijorisxri es-gaxt'exii, 

el-MiJS8imaf , I-YIII, Bejirat 1986. 
AM, SsIiJi AMiJsserfji' (6. tf.), 

CevaJdm'l-Ildil ^erhuMuhtasan'l-lri-iamHalil, I-II, Beyrat 1332. 
Alaaeit h. Haabel (6. 241/855), 

eI-MiJ5ned (MiiteMbiKerena-UnimaliJe birmite), I-YI, Bej^mt 1985, . 
Aiiiaet Ebusi, 

Ztdmi'l-lskn-i, ICaMre tj.?. 
AJisiet Omer Haf im. 

Ka^fsMaUsoli'^HMis, Eeyo3t 1984. 
Aislaaii, Halil, 

. Tican genetkr Dersteri, Isisxtbui 1952. 
Aytmlm, Atoiet Onut, 

En goaDe|l?;l}ili}Llerle Tiirk "n^sttt Ksnmw., Isfex&yl 1993. 
B&'li, AMuJiiSJimQ MsJirfM^ 

Es^r/'f%M'l-MaBWl-MmxMi:r^'l-tshsm, Kahire 1990. 
el-BarlkeCllDiiEelwMifiMuil^a-iimed b. MaJumid (0.786/1384), 

Serta'l-!'ris.3?e (FetM'l-Kadixile biimte), MX, Beyru.tty. 
B e jkaSi, AJimefl b. el-Hns8>Ti (o . 457i' 1 065) , 

es-Sm-ieEeHCu.br3.. I-X, HMistsxi 1355. 



374 

Beysdm, Ebu. Said AMuIlaJi b. OjTjer (6. 685i'1286), 

En'fsj'i't-Tensil "re Esi9rii't-Te''.'il.. I-¥I., Bejitixttj?. 

Bilge, Necip, 

HuJiijlBa^iargKi, Hvkokv^TermltlMhii, AxikBm 1983. 

B ozer, M-G5Ie , CeM, 

Bsukar-iter ifin KiymsiH E-inak Hutoto. Bflgisi, ABJjsjra 1992. 
Br&Mel, Femand, 

Meddi Mederii3?et ve KapitsJism, (Qev. : MustMa Osel), Istsxitttd 1991 . 
BtiJiaii, EbV: AbdillsJi hlvMifsmsi thxi Ismsil (6. 256/870).. 

el-CiiQTim's-Sahili, I-YIII, Istaribul 1315. 
Cassas, EbiiBeto" Atonetb. Me.r-R82i(6. 370/980), 

AhliajTiw'l-Kyx'sja, I-III , Beymt 1335 h. . 
Cooi, M.A. , 

gmdj'of file Econcr/iic HistOi75?of the Middle E&^t, LoMon 1970. 

D&fel^aiis&tte, NyjTisii Elendi, 

'I^lh^m's-gtlk•«k, Istanbul 1248/1832. 
D&iii^iaeiifi, Isxiisil Haxjii., 

B.ati KariTuaManris. Gore Maxii Ivlederdyetl, Isteubnl 1989. 

Dsresii.EbuMulisxiiiried Abdioliahb. AbdyrraluTiaxi(6. 255/869), 

es-Slixien, I-II, jjy. tj?. 
Deiair, 'Oaier- Acax MysMa, 

Sosj*! BiliJTiler gdslii|ij., IstaxibuJ 1992. 
DomsMg, Hayri, 

KiymeM E'.nfsli HuluM, tsfenbul 1 975 . 

Mlu-icidu't-TyHab, Beynit 1986. 
Ebm JD&fmd, gijle^frrisn b. Ep'^es-gicis^xti(6. 275/888), 

es-Smiea, MY, Istanbul ts?. 

I1jm'l-Fa41, AbdrJlaJi b. MuMjmxied, 

Behcetu'JrFetSva, IstBiibud 1850. 
Erdebili, Yvsvl (6 . t;/.), 

ei-Eiwa-fiA'2Tial'l-Ebm-, HI,MiSB-ri,*., 
Gasili, EbnHtoiid MuJiajiTiJiiied b. Mujiaximied (5. 505/1111), 

el-Mnstasfa, I-E, Biilsl 1322. 

Ihjmi UKTOnddiri Misir t^^. . MY. 



«,-„«atw^«»*«.=Bt* M«.V ^?^'- ^ > -a ^.^ „„, , ^-J^-^**™.,..™ 'S «t& ^ ,„^&«^^ 



Goiteitt, S. D., 

"A Medi-fenaxieaa Socjetj?", BerMa>' 1983. 
H&ccxlte3Jii]i-A<6. ty.), 

Ha^r^etotoxalaEBveii'l-Ebisir, HI, KeJare ty. 
Hasl.efi, AlaMdiriMuJiajTiirieaij. Ali(o. i088i'I677), 

ed-Dmra'l-MiJhtar (Ibn Abidiri ie bidiJite), I-¥III^ Misir 1966. 
Hsjrsemi, Ce-laleddm(6. tj;.) 

ei-Kifa3?e (Fetlni'i-K&dlr lie birJikte), MX, Bejrat ty. 
HS^m, Alauduifi Alb. Muliajimed b. lbr8M-jiel-Ba|d-d.di(6. 72:5i'132:5), 

Lij.babii't-Te.'¥il fi Meaxd't-Tereil (Mecmaii't-Tefasir), 1-IV, Bej/mt tjj. 
Heyet, 

Fetava-iHiadiye (K&dAsji-Bessasij'e lie biiiikte), I-YI, Be3^mt 1980. 

el-Mu'cenml-Vasit, I-II, Tdimxi Pi. 
HiUi, el-MuJiaJaak. Eby.'I-K^.jj3iNecniij.ddmCe.'fer b. H8jsari(6. 676.'1277), 

peraiu'l-lsten, I-IY , B ejYttt p/. , 
Hii^^HalilAiBlarOi, 

Ticaii SenetJer, Istexibul 1952, 

Ticsxet H«kx3M Dersteri, Istaxibtal 1939, 
thn AMdiB, MvJierDTied Emirib. Omerel-H8Xiefi(6. 1252/1836), 

er-ReddiVl-MuJitaxala'd-DmTl'l-MtibtdX, I-Ym, Mjsjx 1966. 
Ibam'l- Esir, Issuddin Ebu'l-Hassii b.Ebij.l-Kerem (6.630/1232), 

el-KSiTjilja't-TsxOi, I-XIII. Beymt 1982 
Iba Kssm, Ebr. Mixbaaiirned Alib. AhBied b. Seid (6. 456i'1064), 

el-MitlialS., I-XII , B eymt 1 988 , 
Iba HIiiaaM, Kemsleddin M«]ieTjJTied b. Abdul'/sMd (6. 861i'1457), 

Fethiri-Kadir, I-IX, Beyrot 1306, 
lbs Kaiame.. Mv%':8jYetoddin AbdttlisJi b. Atoied el-Makd&i (6. 620/1225:), 

el-MitmClerM Kebii fie birffi-ite), I-XII, Bejfmt 1984. 

el-MuJai' , Mil, Bejant tj'. 
ll>fi Kmisme , Ebu'l-Ferec Abdm-xabJTiext b. Ebi Anix el- MsMisi (5. 682i'1283), 

er--fexto'l-Kebirele'l-MBJsai' (Mulmile bamte.), I-XII, Bejmx 1984. 






:»>.v-w^iI{jiu.'=«V»&fes?i*SU-a)'KJSs^^ '•i-'-'v,\. 'i'-Ul\l'-- 'i.-'.-'iU^'''i^':i'i-M.-!ii^i-^jM.^^r~-^^^^^ 



378 

ibm. Mace, EM AMiilaii Muliarjiama b. YesM tl-KQZvtHo. 275i'888) 

gimen-i Ibn Msi:e, I-II, IstaabiJi ty. 
Us. Mwsmjm, Zejiwidm b. IbratoTi (o. 970/1562), 

el-E?'b8]]tv«'n-Nes§Jr, Dnn^};. 1983; 
llJB Tejmiye, AtoM ti. AbduliaMm (5. 728.'1327), 

Mecmuii el-Fetam, I-XXXYII, Rij^ad 1991 , 
Jeametli^, A. WeJdri, 

The Fimction of Docoroents In IslsMc La"??, Ne'5,'' York 1972. 
Josepli, SctecJit, 

All IntrodiKrfen to tshxm: Ld.w, Oxford 1 975 , 
Kadiitaa, FetoMdixi Hasaxi b. Mansur el-Oscmidi (6. 592i'l 196), 

Fem^m-i KMihsu (Fetavri-i Hiadij^'e tte birlflite). Mil, Bejnnit 1980. 
Kaxagtlie, M. Hira, 

"Ser^tterm TedavuLu ve FiaterdralrTiasi", "" FaJ2g22 Yerd Bir Bexto. 

Modeli ". IstBXibxil 1987 . s. 147-157. 
KSxi, All li . S ultsxt MiiJi5i7iT/»d , 

MiiMtiri-MefatOi, I-Y, yj?. tj;. , 
Kitip 9eleM^ MvsM'ab. AbduIWi, (Ham Halife) (6. 1656 m.), 

Kepfu's-Zmiuxi axi EsBiai'l-Kutabi ve'l-Fiirnin, I-II, Istanbul 1943, 
Kmaciotlm, Maci, 

KrfiTietji EvraiL HuIdjiIdi, Ardisxa 1 987 . 
Kogyigil, Tslat, 

Hsdis UsiJlli, Ari}:8i8. 1975. 
EmtftM, Ebii.Abdffl8JiMijfJi©xj-i]imd b. Alumedb. Eby.be.kr(6. 671/1272), 

ei-C8Xjmi.li-AhJi8xrii'l-KiJx'6iXi, l-XK, BejwX 1985. 

Melikfc- EE.es (6. 179/795), 

el-Mir/atti, Be.YAi.t 1987. 

e.l-Hii.der#-erte, I-YI, B&jmt t^\ 
Mergiaani, BrntiSXieddixiEbul-Hasen A3i b. Abd«icelil <6. 593/1 197), 

ei-HMaj'e <FetuMVi-K8.dir ile bidikle), MX, BtjDXt ty. 
MtiJiaiiiaeft AMiil|«ffisre.?.-^%r!f, 

"AML«mx's-SnMi}a'l-M8liB« <Merikul Kr/meiier Borsasnuri 

HmwrJei^". " Me.ceEetu:'l-Mecmai'I-FMii'l-!slami ". MeJske 1990, B. 

6. s. 1279-1315. 



MtsMitt, EtiiJ/l Hiif.e5^i-i MljsIiiTi b. Hacc& ei-Kij^ejii (6. 261/875), 

el-Camu's-Salim, I-Y, Mjsir 1956 
Hesai. Ehu AhlixmM-mxi MarM h. ;?y.ayb (5. 303^915), 

es-giinen, I-YIII, Beynsx 1930, 
Mefe¥i,E'by.Ze.}Leri3?>'8.MDJi:viiiam'b. ^eref (6. timZlT}, 

iRaTOato>Talibm, I-YIII, Beyrat 1992. 

el-Mecrjui' ferly-Vl-MfeeWieb, I-XX, D8jro.*l-f3}a-, yy. ty. 

el-MirdiSBC (Mutrd' l-MuJimc He birlikte) , I-I Y , Misir 1 958 . 
Oftt^t, A. TaJiir-AltEi, MehiTC-t, 

Tical SerietJer '^e Osei TeJdp YoUaai, ArJLsxa t;.?. 
Oztsm, Firat, 

Kij/iTietjiEvTsJLHTJlDJM, AriJLSia. 1976. 
C'gtciL, Kaidie, 

Ki3TaetliE-.'T5}an2x3%'/e IpteJi, Anlisis., 1990. 

Poroy, ReM, 

KijTAetJi ErialL HulDJJm Es85laii.. Istexitail 1989.. 
RafM, EtaVl-Kssmn, AMuBLeimb. MsJi«jiTi3ried,('-'-623i'1226), 

FetM'l-Asis, f«rhv.'l-YecE;, (MecnuTiie birlikte) I-XX, EJeiw'H'ikr, ^rr- ty. 
Eslimtt, MnJi9XjUTie.ll b. NiaamMclixi (5. rj?.), 

Fd'/atOiii'r-RsMiUt, (Mustasfa ile birlSite), MI, Mjsir 1324, 
gati 9elebi<6. 945^538) 

Hssf.iyet-'o. ^tkM sla gerM'Hriaj^ (Fetiiii.l-Kadjr ile. birlikts), MX, 



SaMIlio|lm, HsM, 



'gftlis. Mi AJaXiet, 



"BuiBs. Kadi gicillemide Iq ve D13 Odemeler Axaci Olarak "Kltabu'l- 
Kadi ye "SMteceier", TlixM i J^e Ikfe-at TailM Semmerlen 
( MetirtleitTangXiidlsi ) . 8- 10 H82ir8Xi 1973 Ariliaxa, Hacet?je.pe 
LTiwe.r3itesiya3?iX!l8ii, s. 106. 

el-Mt3SOTefito.'l-M8iijsto'I-Mi!fi5ira fi Misam'l-FiJsM'l-lsifflTii, Ksj-iire, 

iSo.', 

"Seriedatui-Myl-3xs2a re'l-lsnsrmi" , MeceJieta Mecma4 Fiidij.'l- 

Mmd . S. 4. C. Ill, MeMie 1988. s. 1945-1960. 



3?8 

Saa'aiii, himmimmO. b. IsmaiiCo. Ii82i'1768), 

Suliiilii'f-Sfeiaari §texto Bulu|:i'l-Meram, I-IV, Beyrut 1988. 
g&drm'p-f eMd, H-osBxmnvMixt, Ome-r b. AMulesis el-Bijli6>xi (6. 536.'1 141), 

"el-Y&Jdi5tii'l-Hw56jfil5^ve"Si3leyin.9itt5« ICttiiphaxiesi, §eMd AliPijgs.Bolwnu, 
No: 1087"de Ismritifl, ni'169-b -174-"b. 
San, Mevlut, 

el-MeveiM. Ais-pga-Toxk^e Lijtat, Istexilnjl ty. 

"Seriedatu'l-MTiterssa w Senedatu't-TemTiij^ti ve'l-lstisnisx", 

Meceltetd Mecrna-i FMj'l-Iglaim . S. 4, C. Ill, UmiB 1988, s. 1881 . 
J- ettkad, AJuTiet Ferec , 

M85adira'I-H8JL, Misir 1954, 
SeralisI, ^e-imeMmEl-nBeliin^mmm^ ti. Eta SeM (5.482^1089), 

el-MetiSiit, I-XXX, Beymt 1989. 
Sirae, IvMiSUUTjied AJurM, 

e]-EvraM'^Ticaxi>'>'e fi's-^emti'l-Msxiiij'ye, Ksldre 19£:8, 
guyfeli, OeMeddixi A.bdmT&toiaa(d. 9ili'i505>, 

el-E-^bisJive'ri-Nesair, Btymx 1983. 

el-C5Jimf s-S^ir (Fe3?2u'MC8dir lie biiiilite), I-YI, Beyrct ly. 
§si3i, MiAammied b. Idas to. 2041819), 

el-Tj-jTiiTi, i-?in, BesTiittj?. 
§&tibi, IbreMiTi b. Mnss, el-GiiMti, 

e]-Mu.'.^alelltfiUst3l'g-perati, MY, MeWs, tj.?. 
Jekeici, Osiaaa, 

Ishxfi S&e^r H'uiLiiku., Istsxibnl 1981 . 
PwBsed&ia Saiai, 

Ksxafe-lTorJa, Istanbul 1316. 
pejfeSm, Mulii^jmied b. H8S8ja(5.i89i'804) 

Kitab\Vl-H^£ce ©la eMi'l-Medlxie, MI, B^jmi 1983, 
9irliiiii, MiAsuinied el-Hatib (o. 977.'1569) 

Mu|rd'i-MBlite5 ^erM'l-Mirihac, MY, Misir 1985. 
f iirlM, AbdiyhsXiiid (o. t:^'.), 

H9^i>'et!i>i?m^Sxd ©la TuMeti'l-Mirtliec (Ibn K-mwri m^miyh 

biiMite.) . I-X . Misir 1 985 . 



3?9 

Taberi, EbiiCa'fer, MiAaimiied b .Ceiir (6.310^22), 

TailhlVl-TJirieinv-e'l-MulCik, iCsJiixe, 1326 . 
Tftka-rf, Ebn. Osier, AJuTied b. Miilidnimed el-Esdi (6. 933 m.) 

t-:.>?^mij.tiji.'s-S8|:ir, Bstdat 1974. 
"i'a^il, Mnjtafa Kemal, 

e.i-Blm{Uiiil4sl8ini:^.. ei-Merihece ve't-TatbOi^ I-II, Misir 1988. 
TeliiKi, Yelij^HMm Miih-SJiimed b. AMtill8Ji<6. 884/1479), 

M^katil-Mesabih (Mirkaf la birlikte), I-Y, yy ty. 
Timusi, Ebu A3i, MnJianOTied Ibii Isa (6. 279/892)., 

es-gliaiert(Ah?re-siil8 birlilLte), I-XIII, BeyAtt ty. 
Ti&ms, Ymins Yehbi, 

"Gellr Ona!di|i vt Buita Bagli KoprG-Baraj Senetleiii-dii HyJDml", 

"I slaxfl Ekoriomigiride Fmsjig Meselelexi" . Istmbul 1992, 3. 525-549 
ZerkS, Mvstsia, 

el-FikJ-rn'MslasTii, fi SeybiM'l-CedM, Mil, Tmyn^.K 1967. 

(e.l-Me.dMy.l-FflOiijyo.'I-lriirfi) , 
2ey«iaiJ, Abdljli-Lexijii, 

el-Yecis Fi Us«Ii'l-Fi}ih, Istanbul ty. 
ZijaMtm, Ynsiif b. el-Hacc YeMb b. AM, 

Csjiiiu Erft^an's-SiMik v« LarMij.'2-2iya M-Ze'rt'^^-gtikJj^^^^ 
ZlMyli, Yelibe, 

eI-FilUiy.'1-lslajDrji ve EdiHetoJiu, I-YIlI, HmmfK. 1985. 

"e.s-gntojM'l-M8]i};e", "MeceEetiVl-Mecmei'l-FiKhi'l-lsleM", Me-Wie 

196€i.S. 5.3.1319-1335.