Skip to main content

Full text of "De arte vascvlaria antiqvissima qvaestiones [microform]"

See other formats


UBRARY . 
OFTHE 
vmiVERSlTY «f UJJNOIS 



DE ARTE VASCVLARIA ANTIQVISSIMA 
^- QVAESTIONES 



AD SVMMOS IN PHILOSOPHIA HONORES RITE 
IMPETRANDOS SCRIPSIT ATQVE AMPLISSIMO IN 
VNIVERSITATE FRIDERICIA GVILELMIA 
RHENANA PHILOSOPHORVM ORDINI TRADITAS 
VNA CVM SENTENTIIS CONTROVERSIS DIE XXII 
MENSIS IVLI ANNI MDCCCLXXXXVI HORA XI 

PVBLICE DEFENDET 



GEORGIVS KARO 



ADVERSARII ERVNT 

THOMAS DE WAHL dr. phil. 
FRroERICVS DE BISSING dr. phil. 
GVALTERVS VSENER Stvd. phil. 



BONNAE 

TYPIS CAROLI GEORGI VNIV. TYPOGR. 

MDCCCLXXXXVI 



FRANCISCO BVECHELER 
GEORGIO LOESCHCKE 
HERMANNO VSENER 



H 



Quae hic propono non plenum atque absolutum opus, sed 
prima tantum eaque imperfecta esse temptamina primus ipse 
profiteor. etenim cum iam dudum inter uasa Graeca saec. VII. 
grauissimi momenti esse ea perspexissem, quibus uariis ratio- 
nibus atrum colorem figuli indidissent, et inter se omnia affini- 
tate quadam coniuncta esse, quam adcuratissime originem eorum 
atque historiam inuestigandam mihi proposui. cum uero plurima 
eaque .clarissima musea, Romana imprimis atque Parisina, ipsi 
mihi perscrutari fas non fuerit, cumque uasa de quibus hic age- 
tur pleraque spreta atque neglecta iaceant neque in catalogos 
omnia recepta sint, neque plenos singularum classium indices 
neque certum de unaquaque quaestione iudicium proferre pos- 
sum: quorum tamen utrumque mox retractata atque aucta disser- 
tatione praestaturus sum. interim exoptatum restat officium, ut 
gratias agam uiris doctis qui thensauris quibus praepositi sunt 
benigne me admiserunt atque ut uasa nonnulla publici iuris 
facerera concesserunt: imprimis Adolfo Furtwaengler Monacensi 
et Ludouico Milani Florentino, qui beneuole studiis meis faue- 
runt, deinde Carolo Baumann Mannhemiensi, Carolo Franci Or- 
uietano, Petro Nardi-Dei Clusino, Erico Pernice Berolinensi, Carolo 
Sittl Virceburgensi, Eduardo Wagner Caroliruhensi, necnon Fainae 
comiti Oruietano, qui quanta liberalitate egregium suum museum 
curiosis examinandum praebeat quicunque illud perlustrauit ex- 
pertus est. 

1. De aasis aetnstissiniis qnae lineis incisis ornata sant. 

Artis figulinae Graecae quae quidem nouimus exempla 
antiquissima ea ratione ficta sunt, ut uasa e terra rudi manibus 
formata primum igni fumoso imponerentur, deinde, cum fuligine 
totam cretam permanante nigrum colorem duxissent, igni aperto 
coquerentur. quo factum est, ut prout igni uehementiori aut 
debiliori per longius aut breuius temporis spatium uasa expo- 
nerentur, aut colorem ilium nigrum retinerent, aut, sicut in late- 
ribus coquendis accidit, rubra fierent, uel utriusque coloFis, 

1 



. - 2 - X 

flamraa ab altera tantura parte urgente. quod cum optime figuli 
nouissent, pro sua quisque libidine nigra uel rubra uasa uel 
bicolora fingebant: Troiani nigra praetulisse uidentur, rubra 
Cyprii et gens illa antiquissima certo non Aegyptiae originis, 
cuius uasa permulta Fl. Petrie in sepulcris prope Thebas sitis 
atque XI. dynastiae tribuendis effodit. quae uasa quamquam 
formis a Troianis Cypriisque plerumque diuersa sunt, exempla 
tamen exstant, quae a Phrygiis Al. Koertei opera erutis uix di- 
stinxeris, toto igitur raari Aegaeo inter tricesimum et uicesimum 
circiter a. Chr. saeculura eandem artem figuh*nam, singulis in 
regionibus haud ita raultum uariatam, in usu fuisse uidemus. 

Atque inde ab antiquissimis teraporibus uasa et adcurate 
expolire ^ et ornaraentis geometricis incisis, lineis rectis atque 
tortis, circulis uel semicirculis eodem centro descriptis deco- 
rare figuli solebant, neque eo contenti raox lineas rudi stilo in 
cretara antequam coqueretur incisas coloribus rubro et albo 
explere coeperunt: cuius artis exempla et Troiana complura 
exstant et urceolus quem Gordii Koerteius eruit, satis uenuste 
illa ratione ornatus. sed quamquam geometrica illa ornamenta 
in schemata certa atque satis elegantia figulos antiquissimos re- 
degisse apparet, figuras uel aniraalium uel hominum exprimere 
nondum didicerant. sane et Troiae uasa figuris incisis ornata 
reperta sunt (e. g. Schliemann llios 461), sicut plastica quoque 
animalia adraodum rudia uasis adglutinata occurrunt (uelut 
AM XI 209), et inter uasa Thebis eruta nonnulla struthiocamelos 
palmasque incisas exhibere Petrius tradit: neque uero certa iam 
atque constantia artis eleraenta sunt, sed figulorura quorundara 
arbitrio debentur. quod uero fragmentum attinet Troianum ho- 
mine leonera adgresso ornatura, huic multis saeculis postquam 
fictum erat, neque integro, sed iam confracto figuras incisas esse 
acutissime Milchhoeferus contendit^. 



^ adeo hac in arte figuli illi antiquissimi prouecti erant, ut a posteris 
uix superati sint: uelut fragmenta Phrygia Bonnae adseruantur tam bene ex- 
polita, ut a Cumano saec. ut uidetur VI. tribuendo dignosci prorsus non possint. 

2 Zschr. f. Ethn. 1893, 367: neque tamen neglegendum est, artem 
illam in Aeolica ora in usu mansisse, cum reliquis locis iam diu abole- 
uisset: id quod uasis nigris a Koldeweyo Neandriae conlectis atque 
s. VII. tribuendis (Neandria 14 — 16, 19) confirmatur. cf, Doerpfeldt Troia 
1893, 109 116. 



— 3 — 

In Italia rudem illam atque peraetustam artem, quae „terra- 
mare** dicitur, saec. X. uel IX. noua excepit, quae a Villa- 
noua uico nomen traxit: quam Graecae esse originis, siue a 
mercatoribus Graecis uel Phoenicibus importata est, siue a gente 
Graeca ex antiquis sedibus pulsa atque in Italia nouas petente, 
inter omnes constat. atque uasa quidem fictilia qua ratione ad 
exemplaria e laminis aeneis tenuissimis clauisque coniunctis facta, 
a rudibus atque incultis formis ad uenustiores certasque pro- 
cesserint, tam bene Barnabeius libro de sepulcris Narce erutis 
scripto (Mon. ant. IV 182) exposuit, ut argumentis ab eo prolatis 
uix quicquam addendum sit. neque tamen satis monuit, quanta 
affinitas, imprimis formarum, inter uasa Italica et antiquissima 
illa maris Aegaei intercedat: quod si quis uasa ingentis uetu- 
statis, quorum magna copia in Sicilia nuper reperta est ^, in 
comparationem uocauerit, facile sibi persuadebit, utriusque artis 
discrepantias non tantas esse, ut eiusdem artis antiquissima 
exempla esse Troiana uel Cypria, media Sicula, Italica recen- 
tiora statuere uetemur: artis scilicet non uno loco, sed omnibus 
maris medii oris florentis. unum proponam exemplum, poculura 
Troianum, quod bcTra? dicitur (e. g. Ilios 598) ad cornus simi- 
litudinem conformatum, additis ansis duabus (quae exemplis 
Thebanis Petrii desunt) : cui et simillima in Sicilia detecta sunt 
(Not. d. Sc. 1891, 349), et prouectiora, deorsum planata, collo 
a corpore distincto (Andrian I. c. tab. IV, 10), qualia Troiae 
quoque inueniuntur (Ilios 600) : atque ab hac forma facile tra- 
ducimur ad Italicam, initio paruam atque deformem, mox ad 
cantharum huic arti peculiarem progressam, cuius ansae plexae 
saepe arietum capitibus ornantur. 

Talia igitur uasa, ex terra mixta nigrescente admodum 
rudi atque graui manibus, non rota ficta et ornamentis geome- 
tricis decorata, omnibus Etruriae locis facta sunt, quoad medio 
circiter saec. VII. nouum a Graecis impetum ars accepit. hoc 
enim tempore et opera aenea Graeca et uasa protocorinthia 
plurima in Etruriam deferre mercatores coeperunt: neque picta 



1 pauca olim exempla cognita erant, ab Andriano (Praehist. Stud. 
in Sic, Zeitschr. f, Ethn. 1878 Suppl. 35 sqq.) conlecta: cf. Annali 1877, 
57. 1880, 21. plura nuper cum in agro Leontino (Not. d, Sc. 1887, 301. 
1891, 349), tum in Syracusano (Mon. ant, II tab. I) effossa sunt.' 



■ - 4 - ^ 

tantum exempla, sed nigra quoque importata esse infra uide- 
bimus. figuli uero Etrusci, cum ornamenta noua atque ignota, 
plantas, animalia, in uasis cum fictilibus tum aeneis expressa 
uiderent, et ipsi nouam artem imitati similia rudi stilo suis 
uasibus incidebant : quo factum est ut exempla occurrant haud 
pauca, ex terra mixta formisque artis illius uetustae propriis ficta, 
ornamentis decorata nouis, qualia fasciae plexae sunt, loti flores, 
palmulae lonicae et Phoeniciae (cf. infra p. 39). nec desunt ani- 
malia, inter quae saepissime pisces atque equi, interdum alati, 
occurrunt, quae eadem in uasibus pictis Etruscorum antiquissi- 
mis primum locum obtinent ^. equidem cum plenum atque abso- 
lutum in(h'cem proferre non possim, exempla quae noui praeci- 
pua enumerare satis habeo : 

I. canthari formae uetustae, de qua supra dictum est, ansis 
instructi arietum capitibus ornatis: Faleriis complures eruti sunt 
fasciis plexis lotique florum et palmularum lonicarum et Phoeni- 
ciarum zonis ornati ^ equos binos ex utraque parte exhibet 
exemplum Fah*scum (Not. d. Sc. 1887, 173), singulos cantharus 
Narce repertus (Mon. ant. IV 210) eo imprimis memorabilis, 
quod et armos spirae in speciem conformatos praebet et suffra- 
gines spiris duphs ornatas : quorum utrumque in urceo antiquis- 
simo protocorinthjis simillimo (Mon. IX, 5) cernitur, suffraginis 
tantum spira in scypho uasis protoatticis simili, qui Olympiae 
detectus est (Olympia IV tab. 69, 1296, p. 200). praeterea me- 
dium equi corpus fascia cingitifr cancellata, quales et in cratera 
Cypria artis Graecophoeniciae (Ohn. Richter Kypros p. 40) et 
in fibula antiquissima Boeotia (Eph. arch. 1892 tab. 11) apparent, 
ex ornandi ratione ortae, qua totum corpus ornamentis geome- 
tricis tegebatur: cuius rationis optimum exemplum est equus fic- 
tih*s Athenis Bonnam delatus, Cretae ut dicitur repertus (nunc 



1 hoc uasorum genus, cuius exempla Barnabeius composuit Narce 
eruta (Mon, ant. IV 280 sqq.), ex uasorum Graecorum serie pendet quae 
medium fere inter protoatticas, quibus forma urcei prae ceteris usitata 
similia sunt, et protocorinthia locum tenent. cf. infra p. 13/4 et Gsell Vulci 
380 sqq,, qui diligentissime exempla conlegit: addenda sunt Florentina 
complura. 

3 Mon. ant. IV tab. 6, 6—7, Not. d. Sc. 1887, 173. Florentiae 
exemplum optimum adseruatur. equi alati expressi esse uidentur in can- 
tharo Boston. 78 (Cat. Robinsoni p 65). 



- 5 — ' 

fraudqlenter in tauri speciem redactus), cuius corpus ornamejitis 
tessellatis tectum est fascia cancellala diuisis. 

His exemplis subiungenda sunt duo, alterum Narce, alterum 
Faleriis erutum (Mon. ant. IV 206/7), quae equos binos inter 
se conuersos exhibent et ornamenta punctis eflfecta flabellis 
similia, neque tamen incisa, sed colore albo picta: quae 
uasa, arte cum reliquis ceterum prorsus congruentia, et ornandi 
illa ratione grauissima fiunt et ornamentis, quae quanti momenti 
sint infra exponetur. 

II. pocula formae antiquissimae, ansis carentia, pedibus 
imposita conorum similibus. complura Faleriis eruta sunt, palmulis 
Phoeniciis (Mon. ant. IV tab. 5, 10, p. 321, exempla duo Floren- 
tina, Not. d. Sc. 1887, 263) et equis (Not. d. Sc. 1887, 173) 
ornata. 

III. pocula formae similis, nisi quod labra introrsum recur- 
uata sunt : cuius formae praeter exempla e terra nigra ficta, 
ueiut Faliscum piscibus ornatum (Mon. ant. IV tab. 6, 14/15), 
unum simile noui, Corinthium ut uidetur, in aedibus Fainae 
comitis Oruietani adseruatum, in quo capita duo uirilia inter se 
conuersa picta sunt (cf. Eph. arch. 1885 tab. 7). 

IV. pocula formae in Etruria frequentissimae, aliunde mihi 
quidem ignotae ; corpus globo dimidiato simile pede conum 
imitante labroque recta protenso instructum est (formam u. Mon. 
ant. IV tab. 6, 13. cf. p. 255). inter exempla Faleriis eruta duo 
memoranda sunt, alterum palmularum et loti florum zona alter- 
nantium, alterum piscibus ornatum (Not. d. Sc. 1887, 263). 

V. urcei formae antiquissimae, artis Troianae Cypriae 
Phrygiae propriae, cuius corpus globosum collumque altum et 
oblique abscisum cucurbitam imitantur. exemplum Faleriis repertum 
est equis duobus ornatura (Mon. ant. IV tab. 6, 4 : cf. p. 248) ^. 

VI. Ollae formae huic arti peculiaris: corpus globosum, 
coUurii distinctum labroque arcuato instructum, pes exiguus. 
ansae plerumque desunt. praeter Veientem equo et leone (Not. 
d. Sc. 1889, 62) et Faliscas duas palmulis lonicis, piscibus, equis 



* medium inter hanc urcei formam et Milesiam locum obtinent Mon* 
ant. IV tab. 6, 5, ^t p. 326, inscriptione Etrusca insigne, BuU. munic. VI 
tab. 6—8, 17, flabellis dimidiatis (cf, infra) decoratum. 



- ■ -^. 
- 6 - > 

alatis, hippocampo ornatas (Mon. ant. IV tab. 6, 2. 3) duae 
imprimis memorandae sunt : 

1. Oruietana, nunc Florentina (Not. d. Sc. 1883/4, 338), 
in qua chimaera, uir hastatus, panthera, equus alatus compositi 
sunt, ita ut fabulae Bellerophonteae imago euadere uideatur. 

2. olla magna Veiis reperta *, prouectiore iam ratione 
ornata, cum in superiore uentris parte costis duabus rectis zona 
effecta sit, quae striis perpendicularibus in quattuor quasi metopas 
diuiditur. quarum prima pugiles duos tunicis breuibus (cuius 
uestigia in lacertis apparent) indutos exhibet, inter quos tripus, 
praemium certaminis, expressus est : cui imagini simillimae in 
situlis Euganeis occurrunt : additur praeterea ornamentum informe, 
quo cupressumexprimere figulus studuisse uidetur. reliquae metopae 
animalia bina uel terna exhibent, leones crura humana, panthe- 
ram capream ut uidetur deuorantes, ceruum, equum, auem, 
sphingem barbatam, grypem rostro aperto cibum quendam 
tenentem ^. animalium corpora fere omnium fascia, de qua 
supra dictum est, panthera et leo gradiens armo et sufFragine 
spirarum in speciem conformatis ornantur. praeterea palmulae 
in campo adduntur, et, ni fallor, palmae post pantherae et 
equi terga agnoscendae sunt, quoniam alas haec uocare altera 
parte, quae sub animalis corpore apparet, uetamur. haec omnia 
arte admodum rudi atque inculta expressa sunt, cum picturis 
Veientibus (Canina Veio tab. 3 1 ) imprimis comparanda. de sin- 
gulis uero animalium typis infra dicendum erit. 

VII. Vltimo loco formam omnium fere uetustissimam el 
huius artis prae ceteris propriam pono, urnam dico quae 
nomen a Villanoua uico acceptum toti classi transmisit : etenim 
quae noui exempla figuris ornata duo, Narce eruta (Mon. ant. 
IV 290/1) senescentem iam artem atque degenerantem monstrant: 

1. in collo equi tres alati, in corpore maeandri zona. 

2. in collo uir galeatus et loricatus (uel tunica 'breui 
indutus) gladiumque tenens inter leones duos aduersos, in in- 
feriore uentris zona simillimus uir inter auersos leones duos 
apparet, cum superior uentris zona equos quattuor dextrorsum 



* Campanari Vasi di Veio tab. I. 

2 similis gryps in pictura antiquissima Clusina cum Veientibus con- 
iungenda (Bull. 1875, 225) occurrit. 



— 7 — 

conuersos exhibeat, ornamentis triangulis diuisos. quae omnia 
licet artem monstrent rudem et uix nomine dignam, tamen <juam 
maximi raomenti sunt, quoniam figurae binis lineis postea 
punctis expletis expressae sunt ; quam ornandi rationem 
ad exemplaria aenea referendam esse infra exponemus ^. 

II. De uasis nigfris anaglyptis uetustissimis. 

Vidimus artem Etruscam antiquiorem saec. VII. exeunte 
artis Graecae operibus importatis nouum impetum accepisse, 
atque per aliquod tempus certamen fortiter sustinuisse, donec 
uicta riuali cessit. neque uero uasa picta atque aenea tantum 
in Etruriam illo aeuo deferebantur, sed exemplaria quoque 
Graeca artis illius uulgo solis Etruscis tributae, quae Italico no- 
mine „bucchero" dicitur. atque cum his ultimis imprimis annis 
pluribus locis uasa nigra Etruscis simillima reperta sint, uelut in 
Magna. Graecia *, Sicilia ^, Asia (Zeitschr. f. Ethn. 1882, 49), 
Rhodo (BCH 1888, 501), Attica (AM XVIII, 111) al., de ori- 
gine illorum uiri docti dubitare coeperunt. mihi quidem prorsus 
probatur sententia quam Helbigium secutus Barnabeius (Mon. 
ant. IV 293) protulit, uasa ex argilla nigra pura et optime ex- 
polita ficta primum quidem aliunde aduecta, mox uero ab Etrus- 
cis figulis imitando expressa esse, ita ut exemplaria Graeca, 
quippe quae post breue tempus importari desita sint, pauca 
seruarentur: dignoscuntur uero ab Etruscis cum formis Graecis 
nondum deformatis cretaque leuiore, tum eo quod saepius cum 
uasis certo Etruscis coniuncta inueniuntur tam rudibus, ut 
eisdem figulis utraque tribui non posse eluceat. accedit quod et 
nonnulla exempla antiquitus refecta exstant necnon uasa e terra 
quidem mixta arte antiquiore ficta, sed formis et ornamentis 



1 urnis subiungo urceura admodum rudem (Mon. ant. IV 290), in 
quo centaurus humanus tunica breui indutus gladiumque uibrans expressus 
est, in suffragine spira dupla, quam tetigimus, addita. 

2 Cumis: Helbig BuU. 1875, 98, Neapol. Racc. Cum. 1048, frag- 
menta Bonnae adseruata. Sybari: Not, d. Sc. 1888, 651. 

3 Syracusis: BuU. d. comm. d. ant. d. Sic. nr. 5 tab. 4, 2. Annali 
1877 AB 3. Not. d. Sc. 1893, 122, 445, imprirais 456, quo loco uasa duo 
commemorantur litteris Graecis iricisis insignita. — Megarae Hyblaeae: 
Mon. ant. I 384/5. 



noua, quibuscum in eisdem sepulcris saepe coniuncta sunt, imi- 
tantia. 

De his igitur uasis ut iam agamus, ab exemplis duobus 
procedendum est prorsus singularibus, in sepulcro antiquissimo 
ducis Vetuloniensis erutis (Not. d. Sc. 1887 tab. 16), cantharum 
dico et cyathum pede coni simili anuloque cum corpore 
coniuncto nisum, ansaque alta et uenuste recuruata instructum, 
quae ansa ad exemplum laminae aeneae conformata est ^ : 
quam formam, artis Etruscae recentioris propriam, antiquissimae 
esse originis cyathis probatur aeui Mycenaei in Sicilia erutis 
(Annali 1877 E, Mon. ant. II, tab. 1) et ipsis nigris, e quibus 
noster aperte pendet. atque canthari quoque Vetuloniensis forma 
singularis est, cum ansae ita conCprmatae sint, ut ex laminis 
aeneis tenuibus et bacillis illis infixis constare uideantur : quibus 
similes ansas cum amphora antiquissima Clusina, colore fusco 
non lucente picta ^, tum cantharus praebet a Micalio (Mon. in. 
31,7) editus, qui triangulis scalptis et animalibus formis impressis 
ornatur. accedit cantharus antiquissimus in eodem sepulcro 
Vetuloniensi repertus (Not. d. Sc. 1887 tab. 15,1), e terra mixta 
admodum rudi fictus, qui similem quidem, neque tamen cum 
nostro prorsus congruentem ansarum formam exhibet. 

Vasa nostra cura ex eadem argilla leuissima atque sub- 
tilissima ficta ex interiore parte eisdem fere figuris anaglyptis 
atque Hneis minutissimis scalptis ^ ornata sint, eidem utrumque 
figulo tribuendum esse censeo. medium locum in utroque rota 
quattuor radiorum occupat, circa quam leones alati tres ita dispo- 
siti sunt, ut duo inter se conuersi pedes priores iungant, tertius 
alterius illorum caudam faucibus teneat, cum alterius pede pos- 
teriore ipsius pes teneatur. sic egregie figulus animalia in anu- 
lum ut ita dicam continuum coniunxit. leones arte insigni eadem- 
que seuera expressi sunt : corpora exilia atque tenuissima, alae 
singulae exiguae recuruatae, linguae protensae, costae atque 
genitalia sedulo indicata. totum uas e caelato exemplari pendere 



1 inscriptionem Etruscam, qua pes cingitur, postea demum incisam 
esse censeo. 

2 Annali 1878 R: simillima est Boston. 81 p. 66 Robinson. 

3 cyathi ansae lineis, corporis pars exterior loti florum zona, utrisque 
scalptis, ornatur. 



— 9 — 

uix opus est monere ; atque rotae quoque in medio fictae simi- 
les si non in uasibus aeneis, quae quidem tempus tulerunt, at 
in galeis in Magna Graecia repertis ^ occurrunt. 

Atque felici casu factum est, ut exemplari illi aenea simil- 
lima seruarentur, discos dico Caeretanos (Mus. Greg. 115, 3 — 4) 
eiusdem fere aetatis,. qui et ipsi leones temos ratione satis simili 
circa rosam dispositos exhibent : qui quamuis alis, costis, geni- 
talibus careant atque omnino arte minus egregia caelati sint, 
tamen cum uasibus Vetuloniensibus disci illi maiore affinitate 
coniunguntur, quam quae casui tribui possit. a discis uero seiun- 
gere omnino non licet laminas aeneas in eodem sepulcro Caere- 
tano erutas (Mus. Greg. I 17. 64, 10) neque turibulum quattuor 
rotis innixum (Grifi tab. 6, 2/3) ^ : quae ad seriem operum 
aeneorum pertinent animalibus admodum exilibus atque pedes 
priores erigentibus insignitam, quales laminae sunt Mus. Greg. 
I 38,7 ^, necnon turibuli similis ut uidetur ansa Praenestina (Mon. 
XI 2, 9) : quae oninia eandem artem lonicam prae se ferre 
singulis animalibus examinatis apparet. etenim leones iubis ad 
caudam protensis ornati linguasque proicientes (Grifi tab. 6) in 
urceo Chalcidensi Caroliruhae adseruato (527 Schumacher), necnon 
in aliis operibus lonicis, de quibus infra agetur, alati quoque 
interdum, occurrunt, lupi uel canes aurei qui dicuntur (Mus. 
Greg. I 17) in urceis lonicis a Duemmlero (RM II 192 nr. 18. 19) 
enumeratis et in ornamento aureo Vettersfeldae reperto (Furt- 
waengler Goldf. v. Vett. p. 23 tab. 2). accedunt equi exsultantes, 
ibex alatus, in monumentis Assyriis non rarus *, leones uiris 
uirique leonibus binis arrectis interpositi, qui et ipsi ex Assyriis 
operibus pendent, denique palmae uarium in modum confor- 



1 Caroliruh. 697 = Baumeister Denkm. fig. 2250. Neapolitana Rubis 
eruta (Fiorelli armi ant. nr. 10). 

2 flores quibus ornatur prorsus congruunt cum operculo amphorae 
Vetuloniensis uetustissimae e laminis aeneis coniunctae (Not. d. Sc. 1887 
tab. 15): atque item cum operculis splendidioribus (Not. d. Sc, 1887 tab. 
16, 8 et 1894, 353) unum comparari potest Caeretanum Mus. Greg. I 16. 

^ Mus. Greg. I 38, 8 Etniscum esse uidetur. cf. etiam tabellas fic- 
tiles anaglyptas Etruscas, quae Mannhemi adseruantur, AAnz. 1890, 152. 

* Perrot II 610 (V 853): cf. ansas duas amphorae pulcherrimas, 
artis Persicae .ex lonica pendentis, quarum altera Berolini, altera in museo 
Tyskiewieziano adseruatur (Coll. Tysk. 3). 



-10- Y 

matae, necnon palraulae Phoeniciae (Mus. Greg. I 17 cf. 15,6) et 
palmularum zona ex Assyria orta, cui simillimae in loricis pulcher- 
rimis lonicis Olympiae erutis (Olympia IV 58/9) ^ occurrunt : 
quae loricae sphinges quoque pantherasque, binas arrectas, 
leones linguam exserentes, palmas simillimas exhibent. — lam si 
haec omnia perpenderis, totam illam uasorum et laminarum 
seriem urbi uel insulae lonicae orae Asiaticae tribuendam esse 
concedes. atque cum Lesbi uasa nigra facta esse sciamus, id 
quod infra fusius exponetur, cumque praeterea Neandriae, in 
urbe Aeolica cum Lesbo commercio et affinitate coniuncla, 
fragmenta nigra animalibus anaglyptis ornata atque et ipsa 
saec. VII. tribuenda reperta sint ^, suspicari quidem licet, nostra 
quoque uasa eo referenda esse, quamquam certis hoc argu- 
mentis confirmare non possum. 

lam ad cantharum Vetuloniensem redeamus, qui eo summi 
raomenti est, quod praeter figuras anaglyptas leonibus alatis 
ornatur, qui forma quadrata exigua ansis impressi sunt : cui 
formae similliraa et canthari Vetuloniensis e terra mixta ficti, 
quem supra commemorauimus, ansis impressa est, et scyphis 
artis indigenae admodum rudis, in eodem sepuicro repertis. en 
testimonium habes certissimum, quo primas formas ab Etruscis 
adhibitas e Graecia importatas esse comprobatur. atque tales 
formas a caelatoribus figulos accepisse docemur operibus aureis 
uel argenteis pulcherrimis, quorum raulta in Etruria (uelut splen- 
didum illud Caeretanum Mus. Greg. I 82/3), fragmentum Olyra- 
piae quoque repertura est^: eisdera enim formis paruulis irapressis 
opera illa decorata sunt. 

lara noua euadit uasorum nigrorura origo, ab ea quae. 
uulgo traditur oranino diuersa : priraum igitur uasa aduecta 
sunt Graeca figuris anaglyptis et formis paruulis irapressis ornata : 
cuius artis quaraquara duo tantura exerapla, insignia quidem, 



1 accedit quod craterae basi Praenestinae (Mon. XI 2), quae cum 
laminis nostris equis alatis exsultantibus coniungitur, exemplum forma, quae 
Asiatica et ipsa est, simillimum Olympiae (tab. 49) efFossum est, 

2 Koldewey Neandria p. 20 (cf, 48) : artem uetustara in ora Aeolica 
diutius permansisse supra exposuimus, 

3 IV 37, 693, leonibus interdum alatis palmulisque lonicis et Phoe- 
niciis ornatum. 



— 11 — 

aetatem tulisse uidentur^, tamen plura olim importata esse inde 
apparet, quod figuli Etrusci, nouam artem admirati, uasa rudia 
e terra mixta ficta formis illis paruis ornare coeperunt : qualia 
scyphi sunt et cantharus illi Vetulonienses, uel olla uetustissima 
Bononiensis (Sala VIII vetr. J), cui chimaerae impressae sunt^. 

Atque mox saec. VII. ex. uel VI. in. formae illae planae 
exceptae sunt cylindratis, quarum antiquissimae quin et ipsae 
aliunde importatae sint mihi quidem dubium non uidetur : de 
hac autem quaestione plurimis demum formis cylindratis conlectis 
atque adcurate examinatis certum iudicium proferre licebit^. 
hoc unum moneo, nuUum quod quidem sciam exstare exem- 
plum c terra mixta fictum, quod formis cylindratis oinatum 
sit : qua re formas illas tum demum adhibitas esse deraonstratur, 
cum ars antiqua aboleuerit. 

Aboleuit autem, uel potius exstincta est noua imprimis 
arte, et'origine ab illa de qua iam diximus et ratione diuersa, 
quippe quae non anaglyptis uel impressis figuris, sed lineis 
scalptis tantum usa sit. 

III. Se nasis nigrls scalptis^ 

In nouam hanc artem inquisituro initium a sepulcro ducis 
Vetuloniensis rursus sumendum est : in quo cum uasis e terra 
mixta fictis et duobus illis anaglyptis, de quibjus egimus, scyphus 
formae protocorinthiae erutus est ex argilla nigra subtilissima 
summa arte confectus zonaque flabellorum^ et radiis scalptis 
ornatus® : qui cum forma omnino cum scypho pulcherrimo 
argenteo in eodem sepulcro reperto congruit, tum ornamento 



1 cum uasa egregia Vetuloniensia ab omnibus adhuc neglecta sint, 
quamuis dudum publici iuris facta, fieri potest ut alia quoque huius artis 
exempla in museis lateant, 

2 cf. amphoram Fainae comitis admodum rudem (Annali 1884 C), 
quae et maiores formas exhibet et minores in zonam compositas, has ut 
uidetur importatas, illas in Etruria fortasse factas. 

3 cf. Helbig Annali 1877, 407 tab. UV. 

- * subtilia Bamabeius optime de eis meritus uocat. 
8 hoc ornamentum grauissiraum, punctis effectum, iam supra teti- 
gimus p. 5. 

6 Not. d. Sc. 1887 tab. 16. 



- 12 - 

illo peculiari, nisi quod in argenteo humiliorem locum flabella 
obtinent. fictili uero scypho prorsus similis Narce erutus (Mon. 
ant. IV 306), tertius, lamina argentea introrsum obductus, e 
magno sepulcro Caeretano in museum Gregorianum (II 103) 
delatus est. quae uasa omnia, si quid uideo, Etruscis prorsus 
abiudicanda sunt: atque cum ornamentum illud flabello s^mile et 
pars eius, quam flabellum dimidiatum dicamus, uasis nigris 
scalptis peculiaria sint, a scypho illo argenteo, quem Etruscae 
originis certo non esse uidebimus, uasa nostra seiungi omnino 
non posse censeo. mox uero Etrusci tam bene artem illam 
imitati sunt, ut saepe in singulis exemplis dubii haereamus, 
ipsisne an Graecis tribuenda sint. quam ad rem diiudicandam 
maximi momenti sunt formae, quoniam Graecas formas et Graeco 
figulo tribuere licet et indigenae, huic tantum artis Etruscae anti- 
quioris proprias. illas igitur formas primo loco iam enumere- 
mus^ : 

I. scyphi formae protocorinthiae, quorum optimi iam 
corfimemorati sunt. accedunt Cornetani duo (Not. d. Sc. 1890,74) 
et Vindobon. 181—183 Masn. 

II. paterae formae Corinthiae ansis binis instructae * : exempla 
sunt Berol. 1506 — 1510 et Vindobon. 185: accedit egregium 
Narce erutum (Mon. ant. IV 330), non flabellis sed zona figu- 
rarum ornatum : homo ceruum hasta permagna adortus, equus, 
ulula palmulae insedens, leo iuba ad caudam usque protensa 
ornatus, qui crus humanum faucibus tenet. de hoc uase, prae- 
terea inscriptione Etrusca insignito, infra fusius agetur. 

III. lecythi formae protocorinthiae : flabellis et radiis ornatae 
Berol. 1517. 1518, ornamentis geometricis artis protocorinthiae 
Berol. 1533 et Brunsuig. AAnz. 1890,7 : quas omnes Graecas 
esse existimo, Etruscas uero Vindobon. 187, radiis deorsum 
conuersis auiumque zona uolantium admodum rudi ornatam, 
et fortasse etiam Berolin. 1542, quae equitem exhibet equosque 
duos, quorum sufFragines spiris duplis (cf. supra p. 4) omatae sunt. 

IV. canthari formae Graecae, ab antiquiore Etrusca om- 



1 exempla affero quae mihi quidem praesto sunt: longe plura ex- 
stare non ignoro. 

2 hanc formam Corinthiis non peculiarem, sed lonicam esse infra 
uidebimus. 



- 13 - 

nino diuersae, cuius exempla haud pauca e terra nigra subtili 
ficta sed omamentis carentia in Sicilia occurrunt, flabellis ornati 
complures tempus tulerunt, uelut Berol. 1485, Vircebiirg. 8, 
Gsell Vulci tab. 3, 4, alii Florentiae, Bonnae al. adseruati: acce- 
dunt nonnuUi figuris insigniti : 

1. Berol. AAnz. 1893,82, Graecae ni fallor originis : altera 
ex parte omamentum quoddam grypibus^ duobus interpositum 
est, ex altera palma ornamenti in speciem redacta inter sphinges 
duas, quarum altera ala caret, expressa est, additis struthio- 
camelo (cf. infra p. 17) palmisque duabus ab illa diuersis, quamm 
cacumina, quamuis ornamentorum, non arborum uice fungantur, 
ad naturae exemplum satis adcurate expressa sunt : qua re et 
ipsa uas Etruscum non esse confirmatur. 

2. Berol. 1541 (nostra tab. I) A. centaurus humanus tunica 
breui indutus ramumque utraque manu gerens, aries quem leo ado- 
ritur, B. equus, cui paruum animal felinum insidet ^, sphinx ala 
recuruata, monili, brachio humano, quo ramum tenet, instructa^, 
caprea a panthera dilaniata: in campo rosae et omamenta addita 
sunt, quibus similia in ansis quoque exstant. animalium corpora 
fasciis cinguntur : cf. supra p. 4. 

3. Micali Mon. in. 27,5 : panthera capream faucibus tenens*, 
leo alatus, leo arrectus : corpora punctis expleta, in campo 
palma et palmula Phoenicia addita sunt. 

4. Micali Mon. in. 27,3 : exemplum Etruscum esse apparet, 
qnoniam nouae formae arietum capita uetustae arti peculiaria 
addita sunt; in ansis flabella dimidiata exstant, in corpore leo 
linguam proiciens et ceruus dama, quo exemplaria quidem ex 
lonia aduecta figulum imitatum esse apparet : cf. infra p. 18. 

His subiungo exempla e catalogis mihi nota, Petropol. 162 
(panthera, equus, ceruus), Cat. Campana III 87. 97, Neapol. 209. 

V. urcei labris trifidis coUisque altis instructi, cuius formae 
et in Sicilia exempla reperta sunt arti protocorinthiae simillima 



1 rostris apertis bullas singulas gerunt, typus artis Milesiae, non 
Corinthiae proprius. 

2 cf. picturas Veientes Canina Veio 31 = Micali Mon. in. 58. 

^ sphinx brachio instructa picta est in amphora Bonnensi in Italia 
ut uidetur reperta, quam coloniae lonicae tribuerim. 

* lonicus typus est : cf. Mus. Br. B 102, 23 et Tanis II tab. 26, 15 a, 
atque etiam fibulam antiquissimam Boeotiam Alhb. III 362: cf. infrap. 41/2. 



- 14 - , 

(Mon. ant. I 811 Not. d. Sc. 1895, 167) et in Etruria permulta 
ornamentis geometricis et animalibus decorata (Gsell Vulci 
380 sqq.), quae cum Siculis illis satis arcta affinitate iunguntur. 
exemplum ex terra nigra factum flabellisque in humero dis- 
positis ornatum Narce erutum est (Mon. ant. IV 305) : quod 
Graecum esse et lamina argentea, qua obductum erat et eo 
confirmatur, quod antiquitus refectum est. accedunt Vindob. 
191 et Petrop. 211 animalium zona ornatum. 

VI. urcei labris trifidis instructi, formae quae Milesia dici- 
tur, cum huius artis plurima exempla exstent, uerius autem 
lonica uocetur. nostra uasa pleraque in infima ueritris parte 
radios exhibent: flabellis ornata sunt Berol. 1519, Micali Mon. 
in. 27,8, Virceburg. 440, cuius labrum serpentibus plasticis in- 
signitur, striis tantum et radiis Berol. 1535 — 1537 (cf. 1538. 1539), 
squamis exemplum Clusinum, lineis tortis, rosis, squamis, fasciis 
plexis Berol. 1534. accedunt complura, quae animalium zonam 
radiis et flabellis interpositam praebent, uelut Micali Mon. in. 
27, 6. 7, Neapol. 216. 222. 413, Petrop. 158. 211, Canina 
Veio lab. 34, 15:inter animalia saepius cerui damae occurrunt 
(Micali 27,7 et Petrop. 158. 211), praeterea panthera capream 
faucibus tenens (Micali 27,6) et canes, fortasse aurei (Petrop. 
211, cf. supra p. 9) memorandi sunt. 

VII. urcei exiles, labris rotundis instructi, ad exemplaria 
aenea (quale Mon. ant. IV 302) conformati : Vindobon. 1 92, 
flabellis dimidiatis in humero dispositis ornatus : cf. Boston. 254 
p. 97 Robinson. 

VIII. urcei utribus similes, formae Corinthiae: Narce exem- 
plum erutum est (Mon. ant. IV, 304), quod Etruscum esse Bar- 
nabeius tradit. cf. Boston. 255 p. 97 Robinson. 

IX. pocula formae Etruscis antiquitus usitatae atque iam 
supra inter uasa nigra uetustiora enumeratae : quam tamen 
Graecis hic subiunxi, quoniam eadem lonicae quoque classi, 
Cumis fortasse tribuendae ^, peculiaris est. exempla exstant 
plurima flabellis ornata, uelut Berol. 1468—1474, Vindob. 176, 



1 de hac post Duemmlerum (RM 11) ultimus E. Pottier (Album 
d. mus. d, prov. livr. 2/3, 71) urceo adhuc ignoto edito disseruit. pocula 
complura Monachii, duo in Fainae comitis aedibus, unum Bonnae adser- 
vantur. exempla ediderunt Lauius Griech. Vas. tab. 6 et Micali Storia 90, 4. 



— 15 - 

177, Bull. Coraun. III, tab. 6 — 8, 20. atque dignae sunt -quae 
memorentur paterae duae permagnae Florentiam Clusio dela- 
tae, forma paterae rubrae Etruscae Mannhemi adseruatae 
(AAnz. 1890, 152) similes, pede alto nisae, quarum utraque 
urceum formae Milesiae et pocula quinque sustinet operculis 
instructa pedibusque deorsum acuatis in marginem paterae 
perforatum inmissa : quae omnia flabellis ornata sunt, accedunt 
exemplum a Micalio (Mon. in. 27,4) editum et Neapol. 202, ani- 
malibus utrumque decoratum. 

Praeterea eiusdem fere formae pocula seruata sunt et pede 
exiguo ansisque binis (Berol. 1479. 1480), et pede alto ansis- 
que quaternis (Berol. 1481. 1482) instructa atque flabellis or- 
nata : quae omnia Etrusca esse uidentur. 

X. pocula formae similis, sed praeter pedem quaternis ful- 
cris innixa, quae uel ex ornamentis opere perforato effectis com- 
posita ^ uel in hominum daemonumue speciem conformata sunt: 
qualia Caeretana sunt (Mus. Greg. II 103), mulieres interdum 
alatae crinibusque longis in nodos tortis praeditae, quibus si- 
millima et ipsa Caeretana Dresdae adseruantur (AAnz. 1889, 
164), quae certo Graeca esse Loeschckeius certiorem me fecit*. 
atque felici casu factum est, ut quasi exemplar in ipsa Graecia 
detegeretur, poculum prorsus cum illis congruens, quod Rhodo 
in museum Parisinum delatum est (Louvre A 396 Pott.). exempla 
flabellis ornata sunt Florentina, Virceburg. 17, Micali Mon. in. 
27, 2. accedunt complura a Canina (Veio tab. 34, 1 — 5) edita, 
quorum duo loti florum et grypum ut uidetur uestigia, et Petrop. 
228 a, quod aues quattuor praebet. 

lam ad eas formas transeamus, quae antiquiori arti iam 
notae deinde noua quoque adhibitae atque excultae sunt: qua- 
rum exempla omnia in ipsa Etruria facta, non aliunde importata 
esse in propatulo est : 

I. amphorae, de quarum origine atque historia egregie 
Barnabeius (Mon. ant. IV 232 — 235) egit : corpus globosum est, 



1 quale fulcrum a Bissingio Bonnam delatum, quod ornamentis con- 
stat palmulis Phoeniciis simillimis. 

2 prae ceteris memoria dignum est fulcrum Dresdense ibid. editum, 
quod omnino cum figuris marmoreis maris Aegaei antiquissimis congniit 
atque aperte Etruscis abiudicandum est. 



-16-, ^: 

pede exiguo nisum, collum a corpore distinctum sursum coan- 
gustatur, labrum ansaeque, quibus cum corpore illud coniungitur, 
quasi e laminis aeneis resecta uidentur. totum uas, initio humile 
atque depressum, postea grandius atque uenustius fit, collo im- 
primis altius protracto. ornamentum sollemne, cuius originem 
optime Barnabeius exposuit, spirae duplae sunt in utraque cor- 
poris parte incisae. exempla et ex terra mixta uel rudiore uel 
puriore et ex argilla nigra subtili ficta exstant * : accedit argen- 
teum in magno sepulcro Caeretano erutum (Mus. Greg. I 62, 8). 
praeterea et amphorae ex terra mixta fictae inueniuntur orna- 
mentis geometricis nouis (Milani Mon. ant. II 46) et palmulis Phoe- 
niciis (Berol. 1410. 1411) insignitae, et egregium seruatur nouae 
artis exemplum Berolinense (AAnz. 1893, 82), flabellis et pal- 
mulis Phoeniciis solito longe pulchrioribus, quibus equus alatus 
interpositus est, decoratum. 

Ex hac forma deinde amphora orta est similis, nisi quod 
corpus aliquanto exilius pede maiore nititur zonaque cingitur 
costis duabus plasticis effecta: cuius formae haec noui exempla: 

1. Canina Veio tab. 34, 17: taurus (?) et leo dex- 
trorsum conuersi. 

2. Petropol. 321 : pantherae, leo, cerui damae, canes, 
ceruus florem ore tenens. 

3. Vindob. 200: aues quattuor rudes spiris et rosis diuisi. 

4. Vindob. 201 : aues quattuor uolantes, eodem modo 
dispositi : exemplum eo memorabile, quod ansae non ornamentis 
incisis, ut solent, sed grypibus binis ^ formis quadratis (cf. supra 
p. 10) irapressis decoratae sunt : qua ornandi ratione iam ad 
amphoras deducimur formae quae dicitur Nicosthenicae (cf. p. 23) 
cuius exemplum et ipsum omamentis geometricis incisis insigni- 
tum Oruieti erutum est (Not. d. Sc. 1887, 351. cf. Cat. Cam- 
pana III 140). 

II. urcei formae antiquissimae, collo a corpore distincto 
cylindro simili, uentre striata praeditae. aeneus Narce effossus 



1 Barnabeius 1. c. Berol. 1406—1411. Vindob. 196-199. Cat. Cam- 
pana III 32. Not. d. Sc. 1884/5, 686 (Corneti), 1887, 266 (Faleriis eruta). 

2 grypes eiusdem formae antiquissimae, rostris clausis alisque recur- 
uatis praediti, in amphora Vindob. 202, ornamentis ceterum carente, oc- 
currunt. 



~ 17 - 

est (Mon. ant. IV 302), praeterea et ex terra mixta (Mon. ant. 
IV tab. 6, 8) et e subtili (ibid. p. 303) facti exstant i : flabellis 
ornati sunt Berol. 1521 atque Florentini duo egregii, qui prae- 
terea zonas forrais cylindratis impressas ansasque plexas atque 
opercula alta exhibent, quibusque docemur scalpturam statim 
formis cylindratis exceptam esse. 

III. uas formae singularis, stamno qui dicitur Corinthio 
simile, operculo coronario, qualia artis Troianae propria sunt 
(cf. infra p. 28) instructum. unum noui exemplum Berol. 1501 
(forma 155) flabellis ornatum, 

Denique monendum est, etiam in uasis nigris artis Etruscae 
florentissimae (saec. VI. med.) ornamenta scalpta non raro ana- 
glyptis addi, uelut flabella dimidiata in humero urcei Clusini 
pulcherrimi (Annali 1884 D) * expressa sunt. 

Vt paucis summam quaestionis iam perstringamus, quamuis 
uasa nigra scalpta haud pauca Etruscis abiudicari non possint, 
antiquissima tamen optimaque exempla Graecae originis esse 
persuasum habeo. etenim formae fere omnes Graecae sunt, 
scyphi et lecythi protocorinthiis similes, paterae et pocula loni- 
cis, urcei uer et ipsi lonicis (Milesiis) uel Siculis ex arte proto- 
corinthia pendentibus, canthari item cuni Siculis congruentes. 
accedit quod animalia quaecunque uasis nostris peculiaria. sunt 
eadem in operibus lonicis occurrunt : qualia leones alati sunt ^, 
struthiocameli et in situla aenea Praenestina (Archaeologia 41 
tab. 6, infra p. 19 — 20) et in patera Niniuitica (Layard II 59 A: 



* monendum tamen est, similem formam inter uasa Graeca quoque 
inueniri : qualis urceus est antiquissimus ut ita dicam protomilesius Mus. 
Brit. A 34 (Duemmler Alhb. VI 268). 

2 degenerantis atque recentioris artis exempla sunt olla a Micalio 
(Mon, in. 34) edita et urceus Tragliatellae repertus (Annali 1881 LM), 
quorum utrumque inscriptionibus Etruscis insignitur. 

3 frequentissimi in . operibus Assyriis, Syriis (e. g. Perrot IV 534) 
Phoeniciis (e. g. Perrot III 408) lonicisque ex illis pendentibus, ut in 
armilla aurea Vetuloniensi (Not. d. Sc. 1893, 504), in arca aenea Vetulo- 
niensi (Not. d. Sc. 1887 tab. 18), in cratera Caeretana (Mus. Greg. I 11, 
16) al., rariores in iiasis pictis occurrunt: uasculunj noui protocorinthium 
(IHS XI tab. 1/2: insigne clipei), hydriam Lesbiam (cf. infra p. 22)> 
amphoram Etruscam Mus. Brit. B 67, uasa rubra (AAnz. 1891, 16) et 
nigra (Micali Storia 20, 16) formis impressa, uasa bernice tecta, de qui- 
bus infra agetur. 



— 18 — 



V 



cf. anaglypta Assyria ut Perrot II 566) expressi, cerui flores 
ore tenentes, cerui damae^, pantherae capreas, leones crura 
humana deuorantes, de quibus infra fusius agetur, centauri hu- 
mani tunicis breuibus induti, qualis in eadem situla Praenestina 
exstat. arctissima autem affinitate uasa nigra scalpta cum scypho 
argenteo Vetuloniensi supra commemorato conectuntur, quera 
iam adcuratius examinemus. 

Scyphus igitur ille nobih'ssimus (Not. d. Sc. 1887 tab. 16\ 
formae protocorinthiae, ex lamina argentea tenui ductus atque 
lineis scalptis, caelatura non adhibita, ea ratione ornatus est, 
ut zonis aniraah'um cingatur angustis latisque binis, praeterea 
flabellonim zona illis interposita : in irao uase nunc deperdito 
radii certo dispositi erant. flabella illa, quibus iraprimis scyphus 
argenteus cura fictilibus coniungitur, ex palraulis orta esse uiden- 
tur, quales in pateris Phoeniciis aeneis occurrunt (Layard Mon. 
of Nin. II 68, Mus. Ital. II tab. 6), sed punctis, non lineis 
efFectis. — aniraah"a quae in angustioribus zonis expressa sunt, 
aues omnes uno lepore interposito, toto orbe a ceteris diuersa 
sunt, cura ad exempla Aegyptia ea conformata esse appareat. 
neque uero artis opera, sed litteras quae hieroglyphicae 
dicuntur iraitatus est artifex, quem pro arbitrio exempla illa 
rautasse inde intellegimus, quod praeter nisos et phoenicopteros 
Aegyptiis usitatos et struthiocamelos, qui raro quidem, sed tamen 
nonnumquara occurrunt, aues addidit triangulos, ex nisorum 
poUinctorum figuris perperam intellectis deformatos^, leporem 
auibus interpositura, palraas in ornamentorura speciem redactas^ 



^ arti Asialicae et lonicae orientali peculiares: antiquissima exempla 
sunt anaglypta Assyria (Layard I 35, 44) et paterae Niniutticae (Layard 
II 58 A, 61 A) atque Praenestinae (Clermont-Ganneau Imag. Ph^n. tab. 1): 
sequuntur ouum struthiocamelinum (Perrot III 856) et uasa Milesia, Naucra- 
titica (IHS tab. 79), nigra scalpta : cf. Malmberg Material. z. Arch, Russl. 
nr. 13 p. 12. accedunt arrphora ab Amasi figulo facta (WVorl. 1889, 3, 2: 
clipei insigne), qua re et ipsa ex lonia illum Athenas uenisse confirmatur, 
et anaglyptum Dresdense ad archetypum lonicum saec. VI. referendum 
(Furtwaengler, Roschers Lex, I 2224). 

2 nisi pollincti et in litteris hieroglyphicis exstant (e. g.^epsius II 
149 e, us, 3) et figurae paruae eoium ligneae frequenles occurrunt. 

8 fortasse non litterae uere Aegypliae sed iam deformatae artifici 
praesto erant, qiiales in pateris aeneis uel argenteis uulgo Phoenicibus 



^ 19 - 

Neque igitur Aegyptium fuisse qui scyphum nostrum fecit, 
quamuis exemplis Aegyptiis usus sit, ipsis angustioribus zonis 
probatur, confirmatur latioribus, quarum animalia non Aegyptiam 
artem, sed lonicam (elementis quibusdam Phoeniciis contamina- 
tam) prae se ferunt: qualia leones sunt linguam proicientes, 
alter iuba ad caudam protensa ornatus (cf. supra p. 9) et taurus, 
cuius armus punctis indicatur, quod idem in uasis fictilibus 
antiquissimis non raro apparet ^ : praeterea extremae lineae, 
imprimis auium illortim triangulorum, non raro punctis omatae 
sunt : qui usus iam in uasis Mycenaeis occurrit (Tiryns tab. 
14, 17, Myk. Vas. XXXIX 405, 407, 403, XL 418 a), ab exem- 
plis aeneis aperte deriuatus. — equi alati, qui et ipse lonicus 
typus est, quamuis maior pars deperdita sit, tamen, id quod 
haud parui momenti est, cum grype, cuius caput solum seruatur, 
crucis in formam eum compositum esse apparet : quae ratio iam 
in gemmis illis uetustissimis, quae insulares dicuntur, saepius 
occurrit necnon in ouo struthiocamelino scalpto (Perrot III 
856), quod artem scyphi similem praebere uidebimus. 

Grypes uero, quorum rostra clausa bullis carent, Phoenicii 
sunt, atque idem de sphingibus ualet, quae inter pedes priores 
quasi uestem gerunt : quod ornamentum, sphingibus Phoeniciis 
pecuiiare, primum ortum esse uidetur e pinnis inter pedes additis, 
quales in patera aenea Niniuitica (Layard II 68) atque etiam 
ih cista eburnea Clusina (Mon. X 39 a), quae tamen lonicae 
originis atque recentioris aetatis est, apparent. sed iam sphinges 
eburneae et ipsae Niniue erutae non pinnas, sed uestem 
exhibent (Layard I 89, Perrot II 534). accedunt paterae argen- 
teae (uelut Mus. Ital. II. tab. 6, Layard II 58 E, 68) gemma 
artis Graecophoeniciae (Cesnola Cyprus tab. 37, 15), statua 
picta fictilis in Cypro reperta (IHS. XII tab. 10), denique situla 
aenea Praenestina (Archaeologia 41 tab. 6) atque cratera argen- 
tea Caeretana basi alta instructa (Mus. Greg. I 11 et 16 per- 



tributis, in Etruria, Cypro, Creta repertis interdum occurrunt: quae tanien 
paterae arte a scypho nostro omnino diuersae sunt. 

1 ut in fragm. Daphnis erutis (AD 11 21), tabella Corinthia (AD H 24), 
urceo Gamedis Boeotii (WVorl. 1888, 1): armus linea uel spira indicatus 
arti lonicae fere sollemnis est: cf., e. g. loricas Olympias (Olympia IV 58), 
urceum Aegineticum (Mon, IX, 5), oua struthiocamelina (infra p 20) uasa 
nigra uetustiora (supra p. 4). . 



- 20 - • " \ 

peram diuisae)'. praeterea ad eundem typum referendae sunt 
sphinges sellae Soluntinae (Perrotlll, 426, Bruckmann-Arndt 546). 
Phoeniciam arlem alae quoque monstrant recuruatae quidem, 
sed pulchram Graecam formam nondum adeptae atque plerum- 
que distensae. 

Grypum sphingumque coUa fasciis uel monilibus cingun- 
tur, quibus similia et in fragmento Phoenicio, ut uidetur, Olym- 
piae eruto (IV tab. 37, 692), et in lorica lonica pulcherrima (ibid. 
tab. 58) occurrunt, necnon in cantharo Berolin. 1541 (nostra tab. I), 
qua re et ipsa uasa nigra scalpta cum scypho nostro coniun- 
guntur. animalium corpora fere omnium fasciis cinguntur, quales 
in uasis nigris deprehendimus. denique palmae commemoran- 
dae sunt ornamentorum uice functae et una post taurum posita^, 
quae arboris formam seruauit, necnon palmula Phoenicia sphin- 
gibus interposita. 

Omnino apparet scyphum Vetuloniensem non a Phoenice 
factum esse, sed a Graeco in lonica quadam colonia commer- 
cio cum illis coniuncta habitante : quam coloniam in Sicilia 
fortasse sitam esse infra exponemus. dolendum autem est 
nulla quod sciam seruata esse opera aenea, quae eidem offi- 
cinae tribuere liceat. nam et ab arca aenea in eodem sepulcro 
Vetuloniensi reperta (Not. d. Sc. 1887 tab. 18) et a cista 
Praenestina et operibus cum ea coniungendis, quae supra teti- 
gimus, scyphus discrepantiis satis grauibus diuiditur, quamuis 
haud pauca utrisque communia sint. atque idem de ouis scalptis 
ualet struthiocamelinis quattuor in sepulcro antiquissimo Vul- 
centi quod Polledrara dicitur (saec! VII. ex.) repertis (Perrot III 
856 sqq.) ^, necnon de cislis eburneis Clusinis duabus (Mon. 



1 cratera una omnium grypes quoque uestibus indutos exhibet; eidem 
officinae tribuenda est crates Caeietana (Mus. Greg. I 16) propter pal- 
raulas Phoenicias, quibus cratera quoque cum situla Praenestina tota arte 
simillima coniungitur: quarum utraque satis arcta aflinitate cum cista ar- 
gentea Praenestina (Mon, VIII 26: Schumacher Praen. Ciste 38 sqq.) 
conectitur. accedunt fragmenta eburnea Archaeologia 41 tab. 8. 

2 cf. uascula animalibus anaglyptis uitreis ornata, quae iniuria uulgo 
Phoenicibus tribuuntur (ut Mus. Napol. 49) quaeque et ipsa litteras Aegyp- 
tias interdum praebent. 

^ quintum, in quo sphinges admodum rudi arte pictaje, non scalptae 
sunt, Etruscae originis esse censeo. cf. p. 43. 



— 21 — 

X S'^ a, Bull. 1878, 130) arctiore affinitate cum ouis coniunctis : 
quae opera artis lonicae antiquissimae neque elementis alienis 
adraixtae optima exempla esse censeo^. quod si in uasis 
nigris scalptis, quae a scypho Vetuloniensi seiungere omnino 
non licet, norinuUa deprehendimus ceterorum quae enumera- 
tiimus operum uni uel alteri peculiaria, et solum scyphum ex 
tota artis illius serie, ex qua uasa nigra scalpta pendent, tempus 
tulisse reputes, et talia non uni tantum classi, sed toti arti 
lonicae orientali tribuenda esse. atque in tanta exemplarium 
aeneorum inopia quam maximi momenti uasa fictilia sunt, quo- 
niam ex his illa quasi reficere possumus : id quod cum in uasis 
nigris scalptis fecerimus, iam ad alteram classem transeundura 
est, satis arcta affinitate cum illis coniunctam. 

lY. De uasis nigris et rnbris pictis. 

Figuli cum lineas in uasis incisas coloribus explerent, 
ad nouam rationem facile deducebantur, ut reiecta scalptura 
ornamenta eisdem coloribus in uasis adcurate expolitis pin- 
gerent. neque desunt uetustissiraa huius artis exempla, qualia 
fragmenta sunt nigra lineis rubris ornata, quae Koerteius Thessa- 
lonicae repperit, uel rubra ornaraentis geometricis albis deco- 
rata, qualia inter Petrii uasa Thebana exstant^. atque eadera 



1 neque Phoenicia neque Etrusca oua esse cum litteris Graecis in 
eis incisis tum tota arte comprobatur. lonica sunt et animalia, ceruus 
dama, canes aurei (cf. supra p. 9), leones crucis in formam compositi 
(cf. supra p. 19), ' grypes auisque grypis capite instructus, qui non Corin- 
thius, sed lonicus typus est, et ornamenta, imprimis triangula cancellata, 
quae eadem in urceis Aeginetico (Mon. IX 5) et Rhodio (Mus. Brit. 
A 34. Duemmler Alhb. VI 268) Milesiis simillimis atque in uasis Mi- 
lesiis et protoatticis occurrunt. iniuria uero Smithius (IHS XIV 216) oua 
Naucrati facta esse contendit, fragmento nisus ibi eruto (Naukratis I tab. 
20, 15), quod myrthi ramum exhibet et longe recentioris artis neque scalptum, 
sed erosum. simillimam ouis artem, sed iam minus seueram atque rigi- 
dam praebet cista eburnea Clusina (Mon. X 39 a, Schuraacher Praen. 
Ciste 52), saec. VI, in. tribuenda: paulo uetustior uidetur cista eburnea 
et ipsa Clusina, ab Helbigio (Bull. 1878, 130) descripta, quae inter ani- 
malia sphingem ueste indutam et leones crura humana faucibus tenentes 
(cf. supra p, 6) exhibet, 

2 his subiungendum est uas a Clemenio ex Aegypto Bonnam dela- 



— 22 — 

ratione ornatas et urnas antiquissimas Italicas tugiiriis similes 
(Not, d. Sc. 1882, 290) offendimus, et urnas artis Villanouanae 
(Not. d. Sc. 1882, 307 tab. 3) similesque primo qui dicitur 
artis Euganeae aeuo tribuendas (Not. d. Sc. 1882 tab. 5, 10): 
quae omnes ornamenta in reliquis eiusdem artis exemplis incisa 
colore albo picta praebent. apparet haec exempla non communi 
e fonte deriuata, sed pluribus simul locis rationem illam inuen- 
tam esse. atque idem de uasis nonnullis e terra nigra mixta 
factis ualet, quae ornamentis geometricis colore albo pictis 
decorata sunt ; qualia cyathus Berol. 1385 uel amphorae duae 
sunt Faliscae (Not, d. Sc. 1887, 266), ornamentis partim incisis, 
partim colore albo pictis insignitae. quin etiam ne cantharos 
quidem illos de quibus supra (p. 5) -egimus, certae nouaeque artis 
rationi, sed figuli cuiusdam libidini attribuerim. saec. VII. ex. 
demum uasorum classem offendimus, cui haec pingendi ratio 
propria atque peculiaris sit : cuius cum optima exempla in sepul- 
cro illo antiquissimo Vulcenti (saec. VII. ex.), cui oua quoque 
struthiocamelina debemus, reperta sint^ tota series ab illo 
Polledrarae nomen accepit : quamquam Etruscam eam non esse 
equidem persuasum habeo. uasa uel ex terra nigra expolita 
uel ex terra fusca indumento nigro inducta ficta sunt, neque 
haec ab illis secernere licet : quod cum tamen Smithius, qui 
uitimus de his uasis egit (IHS XIV 207) fecerit, diligentissi- 
mae dissertationis fructum perdidit. nos igitur quaecunque noui- 
mus exempla coniuncta iam proponamus : 

1. hydria in sepulcro Polledrarae reperta: post Micalium 
(Mon. in. 4) edidit Smithius (I. c. tab. 6 — 7). forma uetustior est, 
ad exemplar e laminis aeneis ductum conformata, corpore uen- 
truoso ab humero non distincto. quae forma, quam calpida 
Gerhardus argumentis parum certis nisus uocauit, inde a sexto 
saeculo exeunte Athenis occurrit, a figulis qui rubris figuris 
pingebant primum adhibita^: inter hydrias antiquiores nuUam 



tum atque eisdem ornamentis decoratum. de fragmentis uero a Petrio 
(IHS XI tab. 14, 8, 9) editis iudicium retineo, quoniam ingentem quam 
ille uoluit aetatem eis tribuere dubito, 

1 in museo Britannico coniuncta nunc adseruantur : Micali Mon. in. 4 —8. 

2 quae exstant calpides figuris nigris ornatae antiquissimis nouae 
artis exemplis uetustiores non sunt, qua re et ipsa artem illam ab loni- 
bus Athenienses accepisse indicatur. 



— 23 — 

noui, quae cum nostra comparari possit: nisi quod labrum fascia 
cinctum, ansaeque tenues, buUis minores, maior palmula et costa 
ornatae, eadem in hydriis Chalciclensibus apparent, ab exempla- 
ribus aeneis scilicet deriuata. ornamenta et figurae, quae cum 
adcuratissime Smithius descripserit, equidem hoc loco praeter- 
mitto, coloribus indumento impositis picta sunt tribus, rubro 
alboque sufflauo et caeruleo, qui color ante saec. V. medium in 
uasis pictis ceterum non apparet. figurae extremis tantum lineis 
rubris pictae sunt, ita ut uiri a feminis camis colore non 
distinguantur : dein lineae internae rubrae additae et uestes, 
animalium corpora, similia saepe coloribus tecta sunt, quibus 
speciose componendis et uariandis figulus operam dedit: in ex- 
trerais uestibus limbos plerumque reseruauit neque alterum co- 
lorem alteri imposuit: quae omnia huic arti peculiaria sunt. 
lineae scalptae, exceptis perpaucis, non apparent. 

2. amphora in eodem Polledrarae sepulcro eruta. Micali 
Mon, in. 5. forma pitbi simillima est (cf. Naukratis I tab. 16, 2). 
collum picturis caret, humerus fasciis plexis cingitur, uenter binis 
animalium * fasciarumque plexarum zonis, dein semicirculis eo- 
dem centro descriptis et circulis lineis parallelis iunctis. scalp- 
tura adhibita non est. 

3. amphora Parisina (Louvre E 660, Smith I. c. 221) 
prorsus similis, quae et ipsa nauem animalibus interpositam prae- 
bet: lineae scalptae nonnullae cernuntur. 

4. amphora in sepulcro 'Caeretano una cum uasis Attico- 
corinthiis saec. VI. in. reperta (Bull. 1881, 159), formae a 
Nicosthene postea excultae; collum squamas, coipus ornamenta 
coloribus tribus huius classis propriis picta exhibent. in utraque 
ansa panthera leo tauri protome formis impressa ^ et eisdem 
coloribus picta sunt. 

5. amphora Parisina olim Campanana (Louvre C 617: 
Smith l. c. 213), eiusdem formae: ansae trinis pantheris impressis 
atque rubro colore pictis ornantur, collum spiris duplis et orna- 



1 leones ibices equi cervi sphinges, cuncta dextrors. uersa, eisque 
interposita nauis (Torr Anc. Ships tab. 3, 12). animalium corpora uariis 
coloribus tecta sunt, nonnnmquam punctis albis impositis. 

2 cf. amphoram eiusdem formae Vindob. 203 et supra p. 16. 



— 24 — 

merito reticulato, humerus flabellis ut uidetur dimidiatis ^, uenter 
et pes lineis tortis. coloris caerulei pauca uestigia cernuntur. 

6. amphora Parisina (ibid. 618, Smith, 1. c. 213), eiusdem 
formae atque originis. color caeruleus non apparet. in utraque 
ansa uir nudus currens et uir ad feminam uelatam conuersus 
impressi et rubro alboque coloribus picti sunt. coUum et uenter 
punctis lineolis angulis acutis cinguntur. 

7. amphora Caeretana eiusdem ut uidetur formae, Not. 
d. Sc. 1880/1 397 sic descripta: „bucchero policromo con rilievi 
d'animali nelle anse". 

8. urceus Berolin. 1543, formae Milesiae, Oruieti repertus. 
tribus coloribus in uentre septem uiri et tripus picti sunt, hu- 
merus angulis rectis cingitur. lineae scalplae non apparent. 

9r^aniphora in catalogo auctionis Sothebyano (Londin. 
1885) commemorata, Rhodi, a Biliottio ut uidetur," eruta, cuius 
in labro coloris rubri uestigia cernuntur. 

10 — 15. urcei sex in eodem catalogo enumerati, qui non 
diuersi esse uidentur a Londinensibus formae Milesiae, quos a. 
1884 Rhodi erutos esse Smithius (1. c. 220) tradit ^. 

16. patera formae Corinthiae (lonicae), in sepulcro Polle- 
drarae reperta. Micali Mon. in. 5, Smith 1. c. 219, qui adcura- 
tissime ornamenta enarrauit^ 

17 — 22. lecythi sex in catalogo Sothebyano enumeratae, 
formae angustissimae atque acuatae (catal. Berol. forma 143), 
anulis ornatae impressis atque rubro alboque coloribus inductis. 
eandem formam eademque ornamenta exhibent: 

23—26. Berol. 1344 (Camiri), 1503—1505 (PoUedrarae, 
Tarquiniis, Nolae erutae). 

27. Bonnensis, e Graecia ut uidetur aduecta. 

28. Mus. Gregor. II 95. 

29. 30. Cornetanae duae (Not. d. Sc, 1889, 102). 
31. Mannhemiensis. 



* „band of vertical arrow-heads formed by punctured dots" Smith. 

2 maeandri membra, qualia in hydria exstant, et loti flores atque 
calyces commemorat, rubro colore alioque nunc euanido picta. 

^ rosa, quae interioris partis medium tenet, ad exemplum eafum 
conformata est, quibus in pateris aeneis clauus, quo corpus cum pede con- 
iungitur, tectus est. 



— 25 - 

32. uasa et fragraenta a Boehlaiiio Sami eruta atque in 
museum Cassellense delata: inter quae urceum formae Milesiae 
et discum exstare loti calycibus ornatos (cf. Naukratis I tab. 5, l) 
Loeschckeius certiorem me fecit. 

33. fragmenta Lesbi et in Ponti Euxini ofis reperta, nunc 
Londini adseruata, in quibus loti calyces se uidisse Loeschckeius 
benigne mecum communicauit. 

34. uasa et fragmenta Naucrati eruta et summatim de- 
scripta (Naukratis I 49. II 48): craterae et bases eis aptae, tri- 
podes (?), paterae, disci commemorantur, nonnulla ornamentis 
rubris pictis atque etiam anaglyptis ^ decorata. imprimis autem 
inscriptionibus memorabilia sunt, quibus nisus Loeschckeius 
(AAnz. 1891, 18) haec uasa a Lesbiis, qui cum Samiis et Mi- 
lesiis Naucratim coloniam deduxerunt, facta esse demonstrauit. 
cum uero totam quam enumerauimus seriem tam arctis uinculis 
cohaerere uideamus, ut alterum ab altero diuelli non possit, 
Lesbiis haec uasa omnia tribuenda esse censeo. quod si inter 
singula satis graues intercedunt discrepantiae, monendum est 
antiquissima exempla, quae sola colorem caeruleum exhibent, 
saeculo fere toto distare a recentioribus, in quibus pauca tan- 
tum ornamenta atque minus adcurate picta, imprimis loti caly- 
ces, occurrunt. neque ornamentis anaglyptis Naucratitis prohi- 
bemur, quominus uasa illa pulcherrima Vetuloniensia saeculo fere 
uetustiora, de quibus supra (p. 8 sqq.) fusius disseruimus, et ipsa 
Lesbi facta esse nobis fingamus. atque oinnino quaecunque ua- 
sorum seriei propria sunt, cum Lesbia origine optime congru- 
unt. inter formas praeter hydriam, urceum, pateram, quae lonica 
esse uidimus, amphorae duae imprimis memorandae sunt: qua- 
rum altera ex pithi forma lonica orta est^, alteri praeter Nico- 
sthenis, quem lonem fuisse Loeschckeius (AZ 1881 35 sqq.) 
certissimis argumentis demonstrauit, similis exstat amphora 
Berolin. 1855 (Pottier BCH XVIT 432) et ipsa lonica. a Les- 
biis igitur hanc formam Etrusci figuli acceperunt. 

Figurae extremis tantum lineis pictae, deinde coloribus 



1 palmulas, spiras, ornamenta papauerum capitibus similia occurrere 
Lo eschckeius mihi dixit. 

2 cf. pithos Naucratiticos et jeos qui in cista eburnea Clusina ex- 
pressi sunt. 



- 26 - 

\ 

tectae, punctis nonnumquam impositis * atque lineis scalptis perraro 

adhibitis, lonicam pingendi rationem antiquissimam prae se ferunt, 

qualis et uasis Milesiis et sarcophago Ciazomenio (BCH 1895,71) 

illustratur. inter ornaraenta praeter rosas circulo inscriptas, quae 

in pateris Milesiis quoque nonnuUis medium locum tenent, fiabella 

imprimis memoranda sunt, quibus uasa nostra cum scalptis con- 

iunguntur^ pantherarum laruae, quae malis auerruncandis in 

hydria nostra iuxta ansas dispositae sunt, eaedem in hydria 

fortasse Corinthia (Cat. Campana II 43) occurrunt, similes in 

hydria Monac. 1039, classis illius Etruscae, de qua Duemm- 

lerus (RM 111 159) egit, in uagina Vettersfeldae reperta (Furt- 

waengler Goldf. v. V. tab. 3, 1), in laminis eburneis incertae 

originis (Smith I. c. 217), denique in urna tugurii simili Floren- 

tina (Not. d. Sc. 1884/5, 674) et in frontali Caroliruh. 787 

(Schumacher Praen. Ciste 79). — animalia nihil singularis praebent ; 

leo alatus et equus lonicae artis proprii, a Corinthia fere alieni 

sunt. centauri vero humani capreas tenentes in ornamentis aureis 

Carairi erutis (Salzraann tab. 1), arbores humeris irapositas 

gerentes in uasis formis cylindratis impressis et nigris et 

rubris exstant. ratio homines animalibus iriterponendi cum 

cista eburnea Clusina congruit, quae et bigas simillimas^ et 

nauem cum amphorarura nostrarura 2. et 3. nauibus comparan- 

dam exhibet. cf. etiam urceura Cypriura artis Graecophoeniciae 

(Cesnola Cyprus tab. 45) et fibulam Boeotiam (Eph. arch. 1892 

tab. 11), in qua et ipsa naui aniraalia addita sunt. — singu- 

laris chorus est in hydria nostra brachiis inuicem nexis expressus, 

qualis praeter signa antiquissiraa aenea Olyrapiae eruta (01. IV 

tab. 16, 2C3. p. 41 — 42) in una quod sciam amphora Corinthia 

Londinensi, quae ex lonica arte tota pendet (Mus. Br. B 36, 

Passeri Pict. etr. 111 228, Koerte, Festschr. f. Brunn 28*'^) 

apparet, cum in ceteris huius aeui operibus^ figurae manibus 



* ratio corpora punctis explendi antiquissima est: Tiryns tab. 15. 21. 
cf. fragmentum Naucratiticura (Naukratis I tab. 5. 44) et uascula figurata 
quae uulgo Corinthla dicuntur, sed tota ex lonica arte pendent. 

2 rotae quaternorum radiorum, operibus Mycenaeis Atticis Corin- 
thiis propriae, in lonicis raro occurrunt, ut in amphora Milesia Eph. arch. 
1892^ tab. 12, in ouo struthiocamelino supra commemorato, in amphora 
Monac. 151 (Micali Storia 95). 

3 ut patera Idalia Perrot III 673, amphora Clitiae et Ergotimi, la- 



- 27 - 

tantum iunctis incedant. Thesei dfenique et Minotauri certaraen 
quod attinet, cum lamina aurea Corinthia^ (AZ 1884 tab. 8) in 
comparationem uocanda est, tum lanx rubra formis pictis im- 
pressa (AZ 1884, 107 : cf. infra p. 30), quae sola praeter hydriam 
Ariadnen glomum tenentem exhibet. 

Vasa nostra quanti momenti sint nemo non uidet. etenim 
non modo huius unius saltem classis originem certis argumentis 
definire, sed etiam per longum temporis spatium qua ratione 
ars Lesbia creuerit atque degenerauerit obseruare licet : quae 
initio qutdem (saec. VII. medio et ex.) uariis gaudebat colori- 
bus speciose compositis, qui cum fundo uasorum nigro alter- 
nantes operum aeneorum quae intestina dicuntur, qualiaque 
nostrorum exemplaria fuisse censeo, speciem praebebant. mox 
uero, cum facilius colores illos euanescere uiderent, usu eorum 
magis magisque represso anaglypta ornamenta, quae et ipsa 
antiquitus eis nota esse uidentur, uasis imponere figuli Lesbii 
coeperunt : quo factum est, ut exceptis quattuor exemplis uetus- 
tissimis nullum exstet uas figuris pictis ornatum. Etruscos 
uero figulos speciosam illam artem imitatos esse cum per se 
probabjle sit, tum aperte demonstratur uasis rubris pictis 
ad quae iam transeamus. 

Vidimus uasa nigra Etrusca interdum quidem pictis orna- 
mentis decorata esse, neque tamen certam artis rationem inde 
effici. rubrorum uero saec. VII. ex. magnam offendimus seriem, 
cui omamenta geometrica picta sollemnia sunt : quae uasa ad 
exempla Graeca cuprea confecta esse speciose Barnabeius, qui 
de his quoque uasis egregie egit (Mon. ant. IV 235), coniecit. 
formae certo Graecae sunt, ipsa uasa Etruscae originis. atque 
cum eisdem temporibus et uasa rubra formis cylindratis ornata 
(„red ware") e Magna Graecia, et Lesbo uasa nigra picta impor- 
tarentur, figuli Etrusci haec omnia ea ratione contaminauerunt, 
ut ab illis formas, ab his figuras atque ornamenta nonnulla 
(additis elementis aliunde acceptis) desumerent, atque colore 
albo iam noto usi uasa eificerent rubra figuris picta, quorura 



mina aurea Corinthia (AZ 1884 tab. 8), fragm. terrae rubrae Tarentino 
Gaz. arch. 1881/2, 183, al. 

^ in aliis laminis cum illa olim coniunctis chorus et biga duas 
personas ferens expressa sunt, hydriae similia. 



— 28 — 

parua quidera, sed grauissima series seruata est * : exempla quae 
quidem nouerim, propoiiam : 

I. pithi eis qui formas cylindratas praebent simillimi, nisi 
quod coUo breuissimo, cui operculum ansis coronariis instruc- 
tum iraponitur, ansisque tribus duplis in humero dispositis 
praediti sunt (catal. Petrop. forraa 247) : exempla coraplura ex 
museo Campanano Parisios uel Petropolim delata sunt, orna- 
mentis colore albo in argilla rubra expolita pictis: quae nunc 
in nonnullis cernuntur indumenta eis qui uasa fracta refecerunt 
debentur : 

1. Petrop. 14: ex utraque parte loti flos, ds quae in 
uasis nigris scalptis exstant similliraus, inter leones duos linguam 
proicientes expressus est. 

2. 3. Petrop. 16. 156 : zonis binis cinguntur, quarura su- 
perior leonibus et piscibus, inferior piscibus^ constat, dextr. 
conuersis. 

4. Cat. Carapana I 71 : nr. 2. 3 simillimum, nisi quod 
ansis, teste Loeschckeib, sphinges uestibus indutae (cf supra 
p, 1 9) interpositae sunt. 

5 — 7. Petrop. 88, 126, 127 operculis instructa et orna- 
mentorum georaetricorura zonis decera, duodecira, undecim 
decorata. 

8. 9. Cat. Campana I 69, 70: loti florum et palmularura 
atque angulorura acutorura zonae. 

10, operculura Vindob. 146 Masn. ansis coronariis instruc- 
tum et ornamentis geometricis decoratum. 

11. altera forraa huic arti peculiaris cratera est ansis 
duabus et operculo coronario instructa, uel uno pede (nr. 1 
et 6: catal. Petrop. forma 162), uel tribus quattuorue nisa: 

1. Petrop. 66 : A, loti flos equis alatis, B. alis carentibus 
duobus interpositus : flores rosae cycni supra ansis addita. 

2. Mus. Gregor. II 100 : leones octo dextrors. conuersi. 

3. Mus. Kircher. : eisdem leonibus ornatum: quod exem- 
plum Loeschckeius mihi indicauit. 

4. Cat. Campana I 81 : equus gryps aues. 

5. Parisinum (Gaz. arch. 1881/2 tab. 28/9): operculum 



\ 



1 unus adhuc haec uasa tetigit Loeschckeius, Boreas u. Oreith. 7 l"!- 

2 cf, uasa nigra et picta Etruscorura antiquissima supra p, 4. 



— 29 — 

birila, non ansis instructum. A. nauiura duarum singulari modd 
conformatarum pugna, mari animalibus marinis indicato : B. inter 
palmas duas hominem biga dextr. uectum a tergo leo adoritur. 
in campo loti calyx et rosa punctis ornata foliorum quattuor 
addita sunt. 

6. Parisinum (Gaz. arch. 1881/2 tab. 32—34: Rayet- 
CoHignon Cdramique p. 37) : praeter ansas manubriis duobus 
inter illas dispositis instructum. inter fascias plexas et ornamen- 
tum reticulatum ex altera parte Minerua ex louis capite orta 
et homines aprum adorti, ex altera leones duo inter se conuersi 
picti sunt. praeterea supra ansis ornamentum e flabellis et semi- 
circulis compositum exstat, quod idera in urceo nigro scalpto 
Neapol. 216 cernitur: imprimis uero inscriptione Etrusca picta 
memorabile fit, qua totam seriem re uera Etruscae originis esse 
demonstratur. 

Figurae ea ratione pictae sunt, ut extremis lineis colore 
albo ductis totae eodem colore tegerentur, reseruato lirabo 
punctis ornato : quae ratio, quam in rudibus quoque urnis 
Narce erutis (p. 6) offendimus, ab aeneis exemplaribus argento 
uel auro obductis in uasa fictiUa translata est : atque limbi qui- 
dem, quarauis punctis ornati non sint, in hydria quoque Lesbia 
apparent : ad Lesbia exeraplaria leonera quoque, qui horainera 
biga uectura adgreditur, referendura esse censeo, quoniara Assy- 
rius typus est, cura Mineruara e louis capite ortam et apri 
uenationera ex Atticis quoque uasis antiquissimis deriuatas esse . 
posse non negauerira ^. animalia uero, equi alati, leones hnguam 
proicientes, sphinges uestibus indutae, cum uasis nigris scalptis 
et illorum exemplaribus aeneis oranino congruunt. 

Mixtara igitur artera, qualera Etruscara uetustiorera fuisse 
consentaneura est, uasa rubra picta exhibent, eleraentis a 
Lesbiis iraprirais et scalptis uasis acceptis. atque cura rubris 
quoque forrais ornatis affinitate satis arcta ea conexa esse 
exemplis demonstratur, quae utriusque artis elementa conta- 
minata praebent : 

1 . raagna lanx Parisina ^, forraae ab ea quae inter uasa 



* cum pugna nauali cf. Aristonophi crateram, hydriam Etruscam Mus, 
Br. B 60 tab. 1 Walters, anaglypta Pisaurensia Mon, ant. V 98. 
2 Mus, Napol, 87, 2, Caere eruta. 



- 30 - 

rubra formis omata iisitatissima est, aliquanto diuersae, cum 
umbilico alto circulisque et pediculis quadratis quaternis praedita 
sit. in margine superiore et in pedicuiis illis equites exstant 
forma impressi non cylindrata, sed quadrata atque antiquissimis 
illis de quibus supra egimus (p. 10) simili. inferior autera lancis 
pars rosam octo foliorum et bacillorum zonam exhibet colore 
albo pictas. 

2. lanx similis ut uidetur formae, Tarquiniis eruta (Not. 
d. Sc. 1884/5, 633) manubriis duobus pedibusque tribus un- 
guium in speciem conformatis instructa. pedibus singulae formae 
impressae sunt : a) uiri duo inter se conuersi, quibus animal 
quoddam pertica suspensum interpositum est. b et c) centaurus 
humanus iaeua hastam, dextra arborem tenens, ex qua animal 
(caprea ut uidetur) pendet. corpus equinum albo, humanum 
rubro colore picta sunt, addito subligaculo albo, qualia in uasis 
scalptis quoque centauri saepius exhibent : flores folia spirae 
per campum dispersa sunt. 

3. lanx prorsus similis, et ipsa Tarquiniis eruta, a Furt- 
waenglero (AZ 1884, 107) descripta. pedum duo eisdem cen- 
tauris ornati sunt, tertius Theseo Minotaurum adgresso et 
Ariadne glomum, ut in hydria Lesbia, tenente. 

Apparet has lances a uasis rubris formis cylindratis 
ornatis secernenda atque cum rubris pictis coniungenda esse. 
cum uero et centauri et Thesei atque Ariadnae typi cum una hy- 
dria Lesbia congruant, has formas Lesbo in Etruriam delatas esse 
uix temere statuamus, praesertim cum formas paruulas uasis 
nigris impressas eidem insulae tribuendas esse suspicati simus. 

Restat ut de uase dicam prorsus singulari, quod in museo 
Fainae comitis Oruietani adhuc latuit (nostra tab. II 3): 
amphora est mediae magnitudinis, forma cum Lesbiis a pitho 
deriuatis (nr. 2 et 3) omnino congruens, arte medium inter illas 
et uasa rubra locum tenens. ex argilla badia uasis quae italo- 
corinthia dicuntur propria ficta atque bernice uix lucente, fusca, 
multis locis adusta atque rubicunda tota tecta est, excepta in- 
feriore uentris parte. bemici . deinde omamenta atque figurae 
e o d e m colore albo flauescente atque e a d e m prorsus arte, 
quam uasa rubra picta exhibent, imposita sunt^ in labro zona 

1 quam delineandam curaui figura singularem uasis speciem parum 
adcurate praebet, cum picturas albas lineis nigris exprimere coacti simus . 



- 31 - 

Hneolarum picta est, in collo panthera et leo, ornamonto reti- 
culato, quod in ansis quoque exstat, diuisi, in huraero palmula- 
rum Phoeniciarum, in uentre animalium zona^ fasciis plexis 
cincta et lineolae, deinde in inferiore uentris parte semicir- 
culi eodem centro descripti atque bemice in fundo argillae 
picti. sequitur fascia bernicis, cui lineolae et puncta imposita 
sunt : quae omnia ad exemplar, qualia amphorae illae Lesbiae, 
aperte expressa sunt; atque cum arte et colore albo cum rubris 
pictis uas Oruietanum omnino congruat, grauissimum est uincu- 
lum, quo utraque uasorum classis coniungitur. eo uero uel gra- 
uioris momenti fit, quod figulus colorem quoque uasorum Les- 
biorum imitatus non uasi rubro expolito uel indumento tecto^,- 
sed bernice inducto ornamenta imposuit. 

Atque uasi Oruietano subiungendam esse duxi amphora- 
rum seriem, quae et forma e pitho deriuata et omamentis non- 
nullis cum illo atque cum amphoris Lesbiis congruunt, ea uero ra- 
tione ornatae sunt, ut animalium zonae tres uel quattuor ber- 
nice in argilla pictae oraamentorum zonis (fasciis plexis et 
squamis) diuidantur, quae in bernice scalpta sunt, coloribus 
mbro et albo impositis. in imo uentre et in pede bacilla exstant 
scalpta sursum conuersa. 

Huius classis, quam unus adhuc Loeschckeins (AM XIX 
511) commemorauit, praeter exempla Petropolitana (nr. 44, 51, 
81) et Parisina (Cat. Campana I 83, 84) Florentinum exstat 
optimum; accedit Veiens a Canina (Veio 35) editum, quod a 
ceteris secemere minime licet, quamquam in bernicis fasciis, 
quibus animalium zonae diuiduntur, ornamenta scalpta non ap- 
parent. Veienti uero simillimae sunt amphorae nonnullae magnae, 
Romae et Corneti adseruatae, quarum unam Barnabeius (Mon. 

1 sphinges duae capitibus humanis admodum informibus, coUis et 
alis recuruatis uirgatisque praeditae, equi duo, panthera toto corpore punctis 
tecta: cuncta dextr. uersa, id quod huic classi peculiare est, sicut in ua- 
sis lonicis a Dueramlero (RM II) conlectis sinistr. animalia conuersa esse 
solent. 

2 cum uasis rubris coniungenda est amphora Narce eruta (Mon. 
ant. IV 267), quattuor ansis instructa, quae colore rubro in indumento 
albo pictos (quae ratio uasis ornamentis geometricis decoratis compluribus 
illustratur) equum exhibet cui auis insidet, et ceruum supra quo hasta 
uolat: at cum qui hastam uibrauerit non appareat, ex alio uase quasi 
excerpta haec esse uidemus. 



- 32 - 

ant. IV 275) edidit *. inter animalia memorandi sunt cerui atque 
ibices flores, leones animalium crura faucibus tenentes ^, grypes 
formae antiquissimae lonicae, quorum rostra aperta bullis ca- 
rent^, equi, pantherae binae singulis capitibus praeditae (ex. 
Florentin. *: quae omnia plenis figuris picta sunt, interioribus 
lineis non scalptis, sed plerumque reseruatis. corpora fasciis 
cincta, armi sedulo indicati sunt (cf. p. 4). accedunt naues in 
amphora Parisina (Cat. Carap. I 84) ut in Lesbiis animalibus 
interpositae, denique femina alata palmulas tenens et leonibus 
duobus alatis sedentibus interposita^. 

lonicae igitur originis, quam certioribus finibus circumscri- 
bere nequeo, atque cum Lesbiis affinitate quadam coniunctas 
has amphoras esse apparet: ab eis autem iam ad ultimos ut 
ita dicam catenae anulos deducimur. 

y. De nasis antiqaissimis bernice indnctis. 

lam Mycenaea uasa primae quae dicitur bernice pingendi 
rationis*^ bernice inducta atque ornamentis rubris et albis deco- 
rata sunt: quae uasa in sepulcris Mycenaeis quarto et quinto 
eifossa, ad exemplaria operis quod intestinum uocatur aperte 
confecta sunt, qualia pulcherrima gladii exstant figuris ornati, quos 
eisdem sepulcris debemus. neque tamen hanc pingendi rationem 
placuisse apparet, quamuis numquam eam prorsus exoleuisse 
fragmentis recentioribus Bonnensibus et Mycenaeis et Thorici 



1 cf. etiam Canina Veio 34, 7, in qua taurus capite humano et siren 
brachiis praedita exstare uidentur. 

2 cf. situlas Euganeas, Atlas d. Centralcom. tab. 54 et Sacken 
Grabf. v. Hallst. tab. 21. 

3 cf. uasa rubra formis ornata, cistam eburneam Clusinam, uasa 
lonica a Duemmlero (RM II) conlecta. 

* haec forma iam in gemmis insularibus occurrit (Perrot VI tab. 16, 
20), haud raro in uasis Corinthiis (Salzmann Camirus 31, Not. d, Sc. 
1888, 692, Cat. Campana II 58): cf. Duemmleri amphoras RM II tab. 9, 
AV 127, et situlam Euganeam (Montelius Civil. en Ital. I 55). 

^ Canino Veio 35: similes et in poculorum fulcris nigris (p. 15) 
et In operibus caelatis uetustissimis occurrunt, palmulis additis in orna- 
mento pectorali Caeretano (Mus. Greg. I 82/3), ipsae alis carentes, sed 
leonibus interdum alatis interpositae in diademate peruetusto Vetuloniensi 
(Not. d. Sc. 1893, 504). 

6 Myk. Thong. VI 32. 34, Myk. Vas. pag. VII, Tiryns tab. 4, 2G, 27 



- 33 - 

repertis doniprobetur, donec saec. VI. in. frequentior rursus ad- 
hibita est. 

Hoc enim aeuo figuli Naucratitae uetustam illam artem 
redintegrarunt, ita quidem, ut interiorem uasorum partem uasa 
nigra picta Lesbiorum imitati ornamentis rubris et albis bernici 
impositis decorarent, exteriorem uero, Milesios secuti, animali- 
bus ornarent bernice in indumento albo pictis. mixtae ilHus artis 
exempla et per se probabile est in ipsa Naucrati, quo tot tam- 
que diuersae gentes confluebant, facta esse, et inscriptionibus 
probatur pictis, quibus Veneri Naucratitae talia uasa nonnuUa 
dedicantur *. forma huic arti peculiaris poculum est corpore 
paruo, labro permagno instructum, quod e paterae forma lonica 
quasi excreuisse dixeris. ornamenta parti interiori sollemnia sunt 
loti flores et calyces, palmulae, rosae circulis plerumque inscrip- 
tae, nonnumquam melis granatis cinctae ". accedit eiusdem 
formae poculum Camiri erutum (Louvre A 330. Salzmann 38 = 
Mus. Napol. 12), loti floribus et calycibus ornatum : praeterea 
Petropoli fragmenta adseruari simillima, rosis, nonnumquam 
melis granatis cinctis, ornata Loeschckeius benigne mecum 
communicauit : quae in Ponti Euxini oris reperta sunt Mileto 
ut uidetur aduecta. 

Vasa de quibus egimus et Mycenaea et Milesia atque 
Naucratitica coloribus tantum ornata sunt, scalptura carent. 
in ipsa uero Naucrati aliam quoque pingendi rationem depre- 
hendimus, qua in bernice iam non picea, qualis alterius classis 
propria est, sed fusca ornamenta lineis scalptis descripta 
et colore rubro cum bernice alternante tecta sunt. atque hanc 
quoque rationem interiori uasis parti Naucratitae reseruabant : 
paterae sunt globo dimidiato similes, quas in ipsa Naucrati fictas 
esse inscriptionibus pictis docemur, et ipsae mixtae artis exem- 
pla, cum exterior pars animalium zonas exhibeat et Milesiae et 
Corinthiae artis in eisdem uasis coniunctas, interior qua dixi- 
mus ratione ornamentorum zonis insignita sit, bacillis sciiicet, 
punctorum rosis, loti floribus et calycibus, denique, id quod 



^ tamen iam ipsos Milesios talia uasa fabricasse probabile est, qtiippe 
qui cum Lesbiis uel antequam ad Naucratim coloniam deducendam illis 
se adiungerent, commercio florentissimo conecterentur. 

2 Naukratis I tab. 5, 1 — 10, IHS tab. 79: idem omamentum e. g, 
itt disco qui Euphorbi dicitur (Salzmann tab. 53) cernitur. 

3 



- 34 - 

SUmmi momenti esse exponemus, palmulis Phoeniciis (Naukratis 
II tab. 8). quod uero de poculis ualere uidimus, Naucratitas 
rationem illam pingendi non ipsos inuenisse, sed ab alia gente 
traditam excoluisse, hoc idem in alteram rationem cadere ua- 
sorum serie docemur, quae Rhodi eruta atque tota eadem 
arte qua paterarum pars interior ornata sunt. cuius classis haec 
noui exempla : 

1. amphora Berol. 1648, Camiri reperta, formae iUius Atti- 
cae, quae figuras nigras in campis reseruatis pictas exhibet. tota 
bernice inducta est, exceptis fasciis quattuor angustissimis reser- 
uatis, quibus zonae diiae definiuntur loti florum et palmularum, 
quae deorsum conuersa atque inter se non coniuncta sunt : 
qualia praeterea in una quod sciam situla Daphnis reperta 
(Tanis II tab. 26) apparent. 

2. amphora Berolinensis, Sianae Rhodiorum eruta (Alhb. 
I 143), eadem prorsus ratioue ornata, sed formae amphoris 
Samiis ^ similis. 

3 — 5. amphorae tres in catalogo auctionis Sothebyano 
(a. 1885) summatim descriptae*, Berolinensibus similes. 

6. patera Parisina, Camiri eruta (Louvre A 331, Salz- 
mann 33), formae Corinthiae (lonicae) : labrum exterius linea 
torta ornatur, humerus zona reseniata, in qua bemice ornamenta 
metopis et triglyphis similia picta sunt, uenter palmularum alter- 
nantium zona Phoeniciarum similium. 

7. patera Parisina (Louvre A 332, Salzmann 34), eiusdem 
formae atque originis : interior pars palmuh*s et loti floribus 
trinis stellae in speciem compositis ornata est, quae eadem in 
patera aenea Niniuitica (Layard II 58 c) cernuntur. 

8. patera Berolinensis (Alhb. I 143) eiusdem formae : in 
labro exteriore linea torta, in humero fasciae plexae, in uentre 
loti florum et calycum zona Milesiis similis et bacilla ex rosa 
orta, qua olim, antequam pes adiungeretur, infima pars uentris 
ornabatur. interioris partis raedium tenet rosa magna circulo 
inscripta (cf. p. 24^, 26) palmulisque, quales in amphoris (nr. 1. 
et 2.) exstant, quattuor cincta, quae loti calyce, rosa circulo 
inscripta, polypo qui uocatur diuiduntur. 



\ 



1 quae vulgo „Fikellura" uocantur. 

2 „purple lotos and shell patterns on brown glaze, incised outlines." 



- 35 - 

Huic uasorum seriei alia subiungenda est, cuius exempla, 
in Etruria cuncta reperta, et uniuersa pingendi ratione et pal- 
mulis Phoeniciis, quibus et ipsa ornantur, cuni illis congruunt. 
quorum duae imprimis formae occurrunt : 

I. urcei utrium similes formae Corinthiae. exempla edi- 
derunt Lauius (Griech. Vas. 5) et Genick-Furtwaengler (Kera- 
mik 34). totum uas, ex argilla sufflaua atque satis pura fictum, 
bernice inductum est, excepta infima uentris parte, quae radiis 
pictis ornatur. in collo et in ansarum rotulis punctorum rosae, 
in anulo plastico, quo collum cingitur, puncta colore albo picta 
sunt. humerus bacillis scalptis ornatur admodum longis, quae lineis 
alternis rubris.et albis decorantur, uenter palmularum Phoeni- 
ciarum zona scalpta atque eisdem coloribus picta et semicir- 
culorum intersectorum zona sursum conuersa^, addita interdum 
alia deorsum conuersa : qui circuli nihii sunt nisi rudimenta 
ut ita dicam zonae e loti floribus et calycibus compositae^. — 
tales urcei haud raro in sepulcris Etruscis saec. VI. in. effo- 
diuntur. quattuor Berolini adseruantur (1252 — 1255), quattuor 
in museo Monacensi, in Virceburgensi duo (70. 71 UrL), in 
Torloniae principis aedibus sex (Gsell Vulci 489), quorum duo 
bacilla non scalpta, sed bernice argillae illita exhibent : deni- 
que decem Florentiae uidi, quattuor in museo Fainae comitis 
Oruietani, quorum duo non singulas palmularuni zonas, sed 
ternas bacillis breuibus diuisas praebent, semicirculis omissis. 
his autem exceptis ceteri omnes eadem prorsus ratione ornati sunt 

II. altera forma satis multis exemplis * illustrata patera 
parua est formae Rhodiis illis prorsus similis. interior pars punc- 
torum rosis albis ornari solet, exterior palmulis Phoeniciis scalptis, 
labrum bacillis rudibus argillae bernice illitis. 

Accedit pyxis singularis Berolin. 1158, formae Corinthiae 
similis (132 Furtw.), cuius et corpus et operculimi eadem ratione 
palmulis Phoeniciis omata sunt : quae cum in sepulcro anti- 
quissimo Polledrarae cum uasis geometricis Italicis admodiun 



1 centra punctis rubris et albis indicantur. 

2 cf. pateram Niniuiticam Layard II 59 A. 

8 Berol. 1172 — 1174, sex in Torloniae, singula in Fainae aedibus 
et in museo Virceburgensi, tria inFlorentino exstant 



— 36 ~ 

rudibus (Berol. 192—194. 1378) coniuncta fuerit, uel inde uasa 
nostra in Etruria facta non esse indicatur. 

Praeterea simpliciora quoque exempla occurrunt, quae 
palmulis Phoeniciis omissis semicirculorum tantum zonis ornata 
sunt : quae cum et argilla atque bernice nigra subuiridi et tota 
arte cum illis congruant, secerni ab eis non possunt. praeter 
lecythos, alabastra, scyphos, urceos Milesiorum similes *, quae 
rariora occurrunt, formae huius seriei propriae sunt urceus utri 
similis (e. g. Gsell Vulci 487 t^b. II 2, Berol. 1259 al.) et am- 
phora^ formae singularis, cuius collum a corpore distinctum infra 
anulo cum humero coniungitur, medium anulo duplo cingitur, 
quales hoc loco in amphoris et hydriis Corinthiis recentioribus 
exstant ; labrum incuruatum atque ansae latae fasciisque similes 
striata sunt, corpus uentruosum paruo pede nititur^. totum uas 
ad exemplaria e laminis aeneis ducta confectum esse apparet. 
et amphorae et urcei ea ratione ornati sunt, ut toti bernice 
inducantur, exceptis humero, in quo bacilla rudia bernice picta 
sunt, et infima uentris parte uacua relicta*. corpus duabus 
semicirculorum zonis sursum conuersorum cingitur, quae lineis 
compluribus albis et rubris diuisae sunt. praeterea ratione non 
minus constanti haec simpliciora uasa quam ornatiora i^Ia et 
ficta et decorata sunt artemque antiquitus traditam atque a 
figulis satis prouectis excultam et formae uenustae atque ad- 
curatae et ornamenta diligentissime expressa monstrant : quibus 
rebus mihi quidem non Etruscae officinae ea tribuenda • esse 
probatur, quoniam Etruscos ineunte saec. VI. tam certam at- 
que perfectam artem nondum adeptos esse uasis certo eis 
uindicandis confirmatur. 

Neque uero figuli illi circulis et palmulis Phoeniciis contenti- 
fuerunt: etenim in urceo Berolin. 1255, ceterum reliquis prorsus 
simili, zona palmularum interrumpitur uiro nudo barbaque carente, 



1 formam u. Gsell Vulci tab. II 1: exemplum Bonnae adseruatur, 

2 Florent. Vetr, I 1611. 1612, II 1614 una cum urceis palmulis 
ornatis Pesciae Romanae erutae: alia exempla Oruieti Corneti Romae 
adseruantur. - . 

3 nostra tab. II 4, parum adcurate delineata. 

* urcei nonnumquam bacilla quoque in bernice scalpta et infimam 
uentris partem radiis ornatam praebent. 



- 37 - 

qui gladio serpentis bicipitis coUum perfodit^: quae omnia arte 
admodum rudi atque puerili lineis scalptis in bernice expressa 
sunt. iam inde ad uasorum seriem adhuc satis paruam dedu- 
cimur, quae bernice et ipsa inducta iam non omamentis tantum 
sed figuris scalptis decorata sunt : 

1. 2. urcei duo Florentini inter se compares (Vetr. II 
1750. 1751), formae utris sirailis, in Pescia Romana uico una 
cum urceis palmulis Phoeniciis ornatis effossi, quibuscum et ar- 
gilla et bernice omnino congruunt. descripsit Gsellius (Vulci 489). 
rotulae ansarum rotis quaternorum radiorum, coUum punctorum 
rosis albis ornantur. humerus bacilla exhibet scalpta atque picta, 
corpus animalium zonas duas^ lineis compluribus albis rubris- 
que diuisas. infima corporis pars, quae sola bemice inducta non 
est, radiis caret. animalia, dextr. omnia conuersa, arte admodum 
singulari atque rigida expressa sunt, ad exemplaria aenea scalpta 
aperte conformata. extremae lineae scalptae, internae uel scalptae 
uel, ut corporum fasciae (cf. supra p. 4), albo colore impositae, 
alae recuruatae colore rubro cum bernice altemante, crura ex- 
terna omnia rabro, interna albo colore picta sunt, nonnum- 
quam limbis reseruatis, ut in uasis Lesbiis factum uidimus. 
reliquae corporum partes coloribus carent. atque eadem ratione 
colores et in rosis uariati sunt et in palmula Phoenicia, qua et 
ipsa arctissime urcei nostri cum illis de quibus iam egimus 
coniunguntur. 

3. amphora magna Florentina, Visentiae eruta^, formae 
classis nostrae propriae, nisi quod anulus duplus in medio collo 
bernice inducto lineisque rubris et albis cincto deest. humerus 
bacillis rudibus ornatur, quae metoparum in modum aui aquatico 



1 nostra tab. II 2: Herculem hydram adgressum figulus exprimere 
studuit. 

2 nostra tab, 11 5 : ibices, sphinges, gryps formae singularis, alis 
bullaque carens, equi pantherae leones alati : accedunt ulula pantherae 
caudae insidens, pampini, palmula Phoenicia, rosae circulis inscrip- 
tae (cf. hydriam Lesbiam). 

^ Not. d. Sc. 1886, 310, nr. 3: in eodera sepulcro uasa reperta 
sunt protocorinthia, nigra Etrusca antiquissima, uascula uitro metallico in- 
ducta, neque taraen ullum uas pictum Etruscum, quod arte cum nostro 
coraparari possit. 



— 38 — 

et quadrupede bernice illitis magis quam pictis interrumpuntur, 
corpus excepta infima parte uacua relicta, bemice inductum 
est, in qua animalia tria magna atque admodum longa dextror- 
sum uersa cemuntur : in parte antica leo immanis, cuius iuba 
alba ad caudam usque procedit, corpus alternis campis album 
rubrum nigrum est, pedes alternis rubri et albi: faucibus crura 
humana alba tenet. sub altera ansa aquila dextr. uolans ex- 
pressa est, in parte postica ceruus magnus pascens, cuius ex- 
terna crura alba, intema rubra sunt. animalia omnia arte minus 
adcurata expressa sunt, neque tamen ab urceis amphoram 
seiungere licet. 

4. lecythus Berol. 1187 (nostra tab. II 1) formae protoco- 
rinthiae, cuius humerus et imum corpus bacillis ornata sunt 
rudibus bernice pictis, uenter fascia bernicis lata, in qua lineis 
scalptis panthera expressa est leonera, qui crura humana deuorat, 
adgressa et leo faucibus cibum quoddam tenens'. 

5. lecythus Mannhemiens. Cg 27, eiusdem formae atque 
eadem prorsus ratione oraata, in qua leones duo, quorum alter 
linguam proicit, et taunis sinistr. conuersi exstant : crura alter- 
nis rubra et nigra sunt. 

6. lecythus Dorpati adseruata, ceteris duabus prorsus similis, 
de qua Loeschckeius certiorem me fecit. 

Lecythi quamuis animalia exhibeant ab urceorum et am- 
phorae animalibus satis diuersa, taihen haec cum illis coniunxi, 
quoniam figulos illos, qui tam adcurate uasa fingere atque orna- 
mentis decorare scirent, figuras certa arte exprimere nondum 
didicisse cum ipsis animalibus, tum „Hercule" illo urcei Bero- 
linensis comprobatur ^. accedit quod typo prae ceteris graui 

1 crura alternis rubra et nigra esse solent : armi spira indicati, iubae 
non prorsus ad caudam protensae, in campo ornamenta triangula addita 
sunt. color albus deest. 

2 monstra simillima arte conformata, sed bernice in argilla picta, 
lineis scalptis plurimis additis, alabastra exhibent nonnulla, uelut Florent. 
Vetr. III 1735 (sphinges), 1736 (siren), 1742 (panthera alata), Monac. 952 
(= Micali Storia 74,5: ibex alatus), Monac. numero carens (auis grypis 
capite praeditus): denique subiungendi sunt urcei duo eiusdem formae, sed 
arte longe rudiore iicti, animalium zonis singulis in bernice scalptis, binis 
bernice in argilla pictis, coloribus non adhibitis, cincti : Parisin. (Cab. d. 
M^d. Milliet-Giraudon 17) et Monac. 963: quos non eidem atque nostra 
uasa officinae tribuendos esse censeo. 



— 39 — 

leonis crura humana deuorantis lecythus Beroh'nensis cum amphora 
Florentina conectitur : neque igitur inter se neque a uasis pal- 
mulis Phoeniciis et semicirculis decoratis illa secernenda esse 
censeo. 

Ad originem uero totius classis inuestigandam a palmulis 
Phoeniciis, peculiari eius omamento, procedendum est, quod 
iure ut uidetur Phoenicibus, quibus tot opera temere tribui 
solent, uindicatur : antiquissima sane uestigia eius in Aegypto 
occurrunt, ut in armilla aurea Thebana (Prisse d'Av. II 91, 14) 
uel arca lignea picta (Ohn. Richter Kypros tab. 89), quae XVIII. 
uel XIX. dynastiis tribuenda sunt : cum uero temporibus illis 
Aegyptios a Syris plura didicisse constet^, cumque in monu- 
mentis illis nondum certa atque definita ornaraenti forma, sed 
flores tantura spiraeque similera in modum composita cernan- 
tur, inde ad originera eius indagandara nihil certi lucraraur. 
propria uero palraulae Phoeniciae forraa patera exhibetur aenea 
(saec. IX.) Phoenicia (uel Syria) Niniue eruta (Layard II 62) : 
cui subiungendi sunt cippi sepulcrales, qui quin Phoenicii sint 
dubitari nequit (Mus. Napol. 18), praeterea raonuraenta in Sar- 
dinia ^ atque iraprimis in Cypro ^ reperta. singulae palmulae 
uel zonae earura in uno quod sciam opere caelato in Graecia 
reperto (lamina argentea Olympiae efFossa OI. IV tab. 37, 693) 
occurrunt, frequentissiraae in exeraplis antiquissirais in Etruria 
erutis, quae quarauis Phoenicibus abiudicanda sint, tamen plura 



1 atque exemplar quoque Syrium, qualia Aegyptiis praesto fuisse 
nobis fingamus, exhibetur lamina aenea Parisina (Mus. Napol. 21, 4), 
quam saec, XII. Furtwaenglerus (Roschers Lex. I 1750) tribuit : ia qua 
palmulae Phoeniciae ut ita dicam primordia apparent. 

2 ut anulus aureus BuU. arch. Sardo 1858, 74, armilla Tharri eruta 
(Perrot III 885), scarabaeus (ibid. 237). 

3 et singul.ie palmulae occurrunt, ut columnarum capitula, in quibus 
palmulis loti flores addi solent (Mus. Napol, 33, Ohn, Richter Kypros 
tab. 58, 59), ornamenla aurea (Perrot III 835) et argentea (Ohn, Richter 
Kypros tab. 113, 7), et plures palmulae altera alteri arboris in speciem 
impositae, quales persaepe cum in anaglyptis (ut in sarcophago Amathu- 
siaco Perrot III 608/9, in statuae fragmento Ohn, Richter tab. 91, in cippo 
sepulcrali Perrot III 131 cf. 133, al,) atque gemmis (Cesnola-Stem Cypern 
tab. 79, la) apparent, tum soUemnes pateris illis sunt argenteis (ut Mus, 
Napol. 10) uulgo Phoenicibus tributis atque fortasse in Cypro uel Creta 
factis (cf, cingulum argenteum Alhb. II tab, 8). 



— 40 — \^ 

illis debent^: accedunt uasa rubra formis ornata (Berol. 1644, 
1645) nigraque scalpta et ex terra mixta (Mon. ant. IV tab. 4) 
et ex subtili ficta^. — in uasis pictis raro palmulas Phoeni- 
cias deprehendimus, singulas in hydria protoattica (Alhb. II 
tab. 4), in zonam coniunctas in amphora Berolinensi eiusdem 
artis (ibid, tab. 5), arboris in speciem compositas in scypho 
Argiuo (AZ 1859 tab. 125), similes, sed non omniho congruentes 
in uasis Cypriis Graecophoeniciis (Ohn. Richter Kypros tab. 
61, 74, Cesnola Cyprus 55). denique palmularum zonas in 
patera Naucratitica (Naukr. II tab. 8) offendimus, paulum uaria- 
tas (quae forma cum palmulis circulo inscriptis arcae Vetulo- 
niensis et cistae Praenestinae comparanda est) in patera Rhodia 
supra commemorata, quarum utraque eadem atque uasa nostra 
ratione ornata est. accedunt uascula figurata, capita galeata 
Tarquiniis (Berol. 1304) et Vetuloniae (Not. d. Sc. 1894, 347) 
eruta, et crus humanum atque malum granatum, quae Sami 
effossa in museum Cassellense Boehlauius detulit : quae omnia 
palmulas in bernice scalptas exhibent ^ 

lam ad originem uasorum nostrorum definiendam duo 
argumenta nacti sumus, alterum uasorum classes quae bernice 
inducta atque lineis scalptis ornata sunt omnes arctiore uinculo 
inter se conexas esse, quoniain omnium palmulae Phoeniciae 
propriae sint, alterum uasa illa ad locum quendam referenda 
esse commercio atque familiaritate cum Phoenicibus coniunctum. 
accedit quod ornamenti illius paterae Parisinae (p. 34), loti floribus 
et palmulis stellae in formam compositi, simillimum in patera 
aenea Niniuitica Phoeniciae ut uidetur originis occurrit. 

Vasa igitur Rhodi reperta hac in insula facta esse quo- 
minus statuamus nihil obstat, quoniam Phoenices inde ab anti- 
quissimis temporibus Rhodiorum commercio fructos esse et pei: 



^ scyphus Vetuloniensis, de quo supra dictum est, ornamentum au- 
reum ibidem erutum (Not. d. Sc. 1893, 504), cista (Mon. VIII 26) situla- 
que Praenestinae (Archaeologia 41 tab. 6), craterae fulcrum (Mus. Greg. 
I 11 cf, supra p. 19), omamentum pectorale Caeretanum (Mus. Greg. 182/3), 
pyxis eburnea (Mus. Greg. II 106) al. 

2 Micali Mon. in. 27, 5: arboris in speciem compositas pahnulas 
exhibet poculi fulcrum a Bissingio Bonnam delatum. 

3 mitto opera Etrusca, ut amphoram Oruietanam cum uasis rubris 
coniungendam (tab. II 3) uel picturas Veientes. 



^ _ 41 _ . 

se consentaneum est et monumentis ibi repertis probatur*. neque 
mirum est Naucrati, qua in colonia Rhodii plurimi habitabant, 
similem artem excultam esse^. 

. Vltimam uero quam enumerauimus uasorum seriem, cui 
palmulae Phoeniciae prae ceteris peculiares sunt, in ipsa Rhodo 
factam non esse censeo, cum neque arte prorsus cum illis con- 
gruant, neque formis, quae Corinthiis similiores sunt ; quod si 
in Rhodiorum colonia in Siciliam deducta, quales Gela et Agri- 
gentum erant, uasa illa facta esse statuerimus, facillime iam om- 
nia explicentur. 

Sed antequam hanc quaestionem absoluamus, de animali- 
bus quoque in uasis nostris expressis agendum est. atque 
Gorinthiis quidem omnino absimilia illa esse uix opus est monere, 
neque quemquam fugisse opinor, cum arte nostra, quae monstris 
alatis imprimis gaudet, unam prae ceteris coniungendam esse, 
opera dico lonica aenea supra (p. 19/20) commemorata, quae et 
ipsa animalibus fere omnibus alas praebent: quin etiam grypem 
alis carentem, qualis praeter urceum Florentinum in uno quod 
sciam uase lonico occurrit ^, in armilla aurea (Mon. Ann. 1854, 
112) expressum uidemus, quam craterae Gaeretanae (Mus. Greg. I 
11. 16) subiungendam esse censeo. ex operibus lonicis autem 
aeneis, quale scyphus Vetuloniensis est, uasa nigra subtilia pen- 
dere uidimus. atque in his uasis cum equos alatos palmulas- 
/ que Phoenicias ofFendimus, tum felici casu exemplum seniatum 

est uasis bernice inductis admodum simile, pateram dico Narce 
erutam (Mon. ant. IV 330: cf. supra p. 12), in qua et equus 
eadem arte scalptus est et leo crura humana faucibus tenens, 
qui omnibus fere lineis cum leone amphorae Florentinae con- 
gruit, necnon ulula hic palmae, in urceo Florentino pantherae 
caudae insidens. 

Apparet igitur haec uasa eodem loco facta esse. at quae- 



* certis argumentis haec uasa Rhodi facta esse comprobare nequeo. 
fieri potuit ut iam Lesbi uasa nigra picta bernice inductis exciperentur: 
neque uero de hac re quicquam statuere licet, quoniam tam ieiunam ua- 
sorum messem insula illa adhuc praebuit: cf. Koldewey Lesbos 38. 40. 

2 uascula figurata fortasse et ipsa Rhodiis tribuenda sunt, quamquam 
de hac re pro certo iudicare non iam licet. 

3 classis a Duemmlero (RM II) constitutae nr. 10, AV 127. cf. ana- 
glyptum antiquissimum Vetuloniense, Not. d. Sc. 1893, 154. 



— 42 - 

siuerit quis^ cur non ex ipsa Etruria utraque originem duxisse 
statuamus, praesertim cum leones homines deuorantes simillimi 
et in oUa antiquissima Veiente certo Etrusca exstent, et in arte 
Euganea, quam Etruscis quoque notam fuisse constat, frequentes 
occurrant. non nego speciosa haec argumenta primo obtutu ui- 
deri. etenim in operibus illis Euganeis, quae imprimis Ateste, 
sed aliis quoque Italiae septentrionalis locis facta esse puto ^, 
monstra occurrunt nostris simillima, imprimis leones et panthe- 
rae alata, hominum uel animalium crura faucibus saepe tenentes^, 
praeterea grypes alati quidem, sed ceterum nostris similes, equi 
interdum alati, cerui et capreae plantas ore tenentes, cen- 
tauri alati^. sed quamuis ad exerapla uetustissima lonica artem 
Euganeam redire appareat, ipsa tamen quae seruata sunt opera 
caelata, quamquam uulgo eis aetatera nirais recentem tribui 
puto, saec. VI. medio antiquiora certo non sunt. uasa autem 
scalpta et nigra et bernice inducta, primis saec. VI. annis facta 
esse constat, qua re exemplaria, e quibus pendent (quale scy- 
phus Vetuloniensis est) saec. VII. recentiora non fuisse demon- 
stratur*. atque argumentis nostris hoc accedit, quod in orna- 
mento pectorali Caeretano, situlis Euganeis quinquaginta fere 
annis uetustiore, leones expressi sunt plantas faucibus tenentes: 
qui typus aperte e leone hominem ceruoque plantam deuorante 
contaminatus est. apparet eiusmodi errores non nisi in arte iam 
diu florente et paene senescente accidere posse. quae cum ita 
sint, duos iam quasi riuos uidemus ex uetustissimo fonte lonico 
elementis Asiaticis admixto deriuatos: quorum alter per maris 



1 exemplorum magnam copiam congessit Prosdocimius (Not. d. Sc. 
1882/3, 10 sqq.), qui adcuratissime de uniuersa arte egit. cf. Zannoni 
Scavi della Certosa 35, Gaz. arch. 1888 tab. 12, Atlas d. Centralcoraiss. 
tab. 53/4, Montelius Civilis. en Italie tab. 55 sqq. 

2 sella quoque in situla Bononiensi expressa leonura protomis dua- 
bus ornatur, quorum alter hominem, alter capreara ut uidetur deuorat. 

3 huius typi antiquissimum exeraplum exstat Atticum AM XVIII 113; 
accedunt lonica, fragmentum Rhodi erutum ingentis uetustatis (Salzmann 
39), uasa nigra formis cylindratis ornata, ut Annali 1877 UV, situlae 
Euganeae (Gaz. arch. 1888 tab. 12: alia forma Not. d. Sc. 1884/5 173 
tab. 1). cf. Micali Storia 46, 17. 18. 

* casu factura est, ut huius artis unum tantum exstet exemplum, in 
quo leo hominem deuorans expressus est, cista Clusina de qua supra 
(p. .21) egimus. 



- 43 — 

Hadriatici oras iam inde ab octauo saeculo coloniis lonicis 
florentes ad Euganeos defluxit, qui artem illam uetustissimam 
diu inrautatam seruarunt: alterius uero riui, ab illo omnino di- 
stincti, quasi guttas esse censeo et opera illa aenea caelata 
atque scalpta,- et quae ex illis pendent uasa nigra subtilia et 
uasa bemice inducta, quorum utraque eodem loco originem 
duxisse persuasum habeo. 

Vasa bernice inducta non sine probabilitate Siciliae tribui 
posse uidimus. uasa nigra uero quod attinet, si non scyphos 
tantum atque lecythos formas protocorinthias exhibere reputaueris, 
sed urceos exstare^, quorum forma, arti Siculae ex protoco- 
rinthia pendenti peculiaris, in ipsa arte protocorinthia non 
occurrat, praeterea cantharos ex terra nigra fictos eiusdem 
prorsus fdhnae, quam scalpti exhibent, in Sicilia frequentes 
reperiri, facile concedes, haec quoque uasa non sine magna 
specie ueritatis Siciliae uindicari : qua re omnes difficultates 
tollantur. quod si quis artificibus lonicis in Etruriae oppidis, 
Caere uel Tarquiniis, habitantibus * haec uasa deberi coniecerit, 
peregrinos illos paucis abhinc annis in Etruria degentes tam 
singularem atque perfectam artem adeptos esse non putauerim, 
qualem in coloniis Siculis iam dudum florentibus excultam esse 
nemo mirabitur. 



1 exemplum certo non Etruscae originis supra (p. 14) enumerauimus. 

2 artifices Graecos in Etruriam ineunte s. VI. migrasse cum per se 
probabile sit, tum confirmatur operibus nonnullis cum uasis quoque 
nostris affinitate quadam coniunctis, quae aduenae lonico quam Etrusco 
lonicos imitato tribuere malim: qualia sepulcrorum portae sunt Tarqui- 
nienses (Micali Storia 67, 7, Semper Stil I 435: cf. Not. d. Sc. 1880/1, 
476 atque imprimis Milanium Not. d. Sc. 1892, 472) ad exemplaria cae- 
lata aperte conformatae, monstrisque alatis insignes (accedit panthera 
alata crus humanum deuorans in cippo Tarquiniensi nunc Florentino eadera 
arte sculpta), atque imprimis picturae Veientes (Canina Veio 31 : cf. Caere- 
tanas Bull. 1834, 97 et Clusinas Bull. 1875, 225 necnon ouum struthio- 
camelinum pictum supra p. 20), quae coloribus in corporibus cruribus- 
que alternantibus et palmulis Phoeniciis cum uasis nostris congruunt. 
denique uasa quoque exstant italocorinthiis quae dicuntur ceterum prorsus 
similia, sed monstris imprimis alatis rudi arte pictis ornata, quae ad 
exemplaria classis nostrae ab Etruscis facta esse puto (Monac. 944. 960. 
962. 963. 965. 1218. Virceb. 73. 75. Florent. Oruiet. Bonn.) : qua re uel 
sola ipsam illam classem non ex Etruria oriundam esse indicatur. 



Notis hisce usus sum: 



Mon. 

Ann. 

BuU. 

AM 

RM 

Alhb. 

AAnz. 

AD 

AZ 

BCH 

IHS 

Not. d. Sc. 

Mon, ant. 

Perrot 

AV 

Mus. Napol. 



jj 



j> 



)» 



>» 



: Monumenti del!' Instituto archeologico 
Annali 
: Bulletino 

Athenische Mitteilungen 
Romische ,, 

Archaeologisches Jahrbuch 
Archaeologischer Anzeiger 
Antike Denkmaler 
: Archaeologische Zeitung 
Bulletin de correspondance hellenique 
Journal of Hellenic Studies 
Notizie degli Scavi 
Monumenti antichi dei Lincei 
Perrot-Chipiez Histoire de l'Art dans TAntiquite 
Gerhard Auserlesene Vasenbilder 
Longp6rier Musee Napoleon III. 



Vita. 



Natus sum Georgius Karo Venetiis anno h. s. LXXII a. d. 
III. Id. lan. patre Mauritio, quem acerbo fato mihi ereptum 
lugeo, matre Helena e gente Kuh. fidem profiteor euangeHcam. 
usque ad aetatis annum decimum quartum Florentiae, quam 
in urbem parentes se contulerant, domi elementis doctrinae 
imbutus sum, moderantibus studia cum aliis uiris doctis, tum 
Phihppo Kautzmann praeceptore egregio amico fidissimo, qui 
plurimis beneficiis me obstrinxit. anno h. s. LXXXVI in gym- 
nasium Friburgense receptus sum, auspiciis P. Benderi florens, 
cui gratum semper animum seruabo. maturitatis testimonium 
adeptus autumno a. h. s. LXXXX Monachium me contuli, ut 
studiis incumberem philologis. docuerunt me u, cl, Brunn f, 
Christ, Geiger, Golther, RSchoellf, Traube, Woelfflin, seminarii 
philologi per quater sex menses fui sodalis. praeterea ut in- 
teressem exercitationibus archaeologis Brunn, epigraphicis Schoell, 
philologis Traube benigne mihi concesserunt. quibus uiris om- 
nibus, imprimis uero Traubeo et Woelfflino quantum debeam 
numquam obliuiscar. autumno a. h. s. LXXXXII Bonnam mi- 
graui, ubi per septies sex menses philologiae et archaeologiae 
operam dedi. docuerunt me u. cl. Brinkmann, Buecheler, Clemen, 
Elter, Gothein, Justi, Loeschcke, Nissen, Solmsen, Vsener, 
Wiedemann. insigni Buecheleri Elteri Vseneri beneficio in se- 
minarium philologum receptus sum, cuius per quater sex menses 
sodalis fui. in seminarium historicum Nissen, in exercitationes 
philologas et epigraphicas Buecheler, archaeologas Loeschcke, 
philosophicas Elter, historicas Justi et Clemen, philologas Brink- 
mann qua sunt liberalitate me admiserunt. qui uiri omnes, 
imprimis uero Loeschckeius atque Vsenerus, quanta in me bene- 
uolentia fuerint quantumque studiis meis semper fauerint uerbis 
exprimere nequeo, uita me oblitum non esse probabo. 



Sententiae controuersiae. 



I. Platon. Euthyd. p. 273 A propono : kqi aWoi a^a au 
TToXXoi, jua0TiTai ejuoi boKeiv : jaaOriTai a^a au (aO 
om. T) TToXXoi BT. 

II. Dionys. Sinop. II 457 K scribendus est us. 2 : 
YudXai biKOTuXoi, TpiKOTuXoi, beivoq M^TCt? (T^vai libri 
Athenaei XI 467 d : KOTuXai Meineke : KUjupai coni. Kock). 

III. quae Athenaeus XI 496 e enumerat peoVTa nihil sunt 
nisi puTOt : utrumque nomen ab usu uasis deriuatum est. 

IV. Athen. XI 502 b : paXavujTf) (pidXri, f\<; tuj 7tu9jue'vi xpw<^o^ 

UTreKeiVTO dcTTpdTaXoi. errauit Athenaeus, quoniam q)idXai 

PaXavuJTai paterae sunt glandibus anaglyptis ornatae (cf. 

Ohn. Richter Kypros tab. 198, 3). 
V. Asclepiades Myrleanus libro Trepi Tr[<; NecTTOpibo^ scripto 

non de Nestoris tantum poculo, sed uniuerse de uasis 

Homericis egit. 
VI. Victorias aureas, quae in Hecatorapedo adseruabantur, 

bello Peloponnesiaco fusas (Philoch. FHG I 403) saec. 

IV. summa cura refectas esse censeo (CIA IV p. 77, 

331 e. BCH XII 289). 
VII. Tituli Bonnensis 3114 (BJ. 78, 136) extremus uersus sic 

legendus est : in f(ronte) p(edes) XIIX. in r(e c e s s u) p(edes) 

XIIX, formula Galliae Cisalpinae, unde cui titulum seruus 

posuit M. Petronius Flosclus oriundus fuit, propria. cf. CIL 

V 3500. 3562. 3863. 
VIII, In Herculis scuto Hesiodeo Eris expressa omnino non 

erat. cf. Studniczka Serta Hartel. p. 65 — 6. 
IX. Amphorae quae afFectatae uocantur (Gsell Vulci 502. 

Furtwaengler Muench. Fuehrer 25) non Atticae, sed loni- 

cae originis sunt. 



co 















"<* 


m|jn|jt- 






1 (!^^^)P^^'''>^^ -^ 


h 


^ 


d 


! 

! 


i 


H! 


1 


1" 


■^P*^~j^ 


S^^^n) B rA 


w^^ 




^ 




^ 


- 


^ 





<M 




lO 



\ 






Vl>1 






Xh^^.^ 



.?*. 



i- 






.%. 



'^^/ 



:-<S- 



.J5-. ^ 



:^ 



"^"