Skip to main content

Full text of "Fragmentum Graecum [microform] : de obligationum caussis et solutionibus, in primis de stipulatione Aquilliana"

See other formats


.■-'^<' - 



itoSTIANVS G0TTLIE5 HAVBOLD 

EQVES ORblNIS SAXONICI VIRTVTIS CIVICAB T; _ 

,_«IVRIS fATKII PROF. PVBL. ORD. SVPREMAE CVRIAE PROVINC -«■ 
■SAXON". COjNrSIL,IARIVS, ORDINIS I VfilS C ONS VLT O RVM ADSESSOR ^ * 
CpLLEGII MINORIS PRINCIPVM SODALIS 

$ O L t^ Pl N I At INAYGVKALrA 

^*^' PRAECLARISSIMI CANDIDATI 

GVSTAVI FRIDERICI HAENELII 



j.l3 



'' :— :'"^'i'-ij|^-*- 



ANNABERGENSIS.. 



FHILOS. D. AA. LL. M. IVR. VTR. BACCAL. ADVOCATI ET NOT. PVBL 
IN REGNO SAXON. I>I>LVTRICVLATI 

t DIE X. M. IVNII A. C. cIdIdcccxvii 

rTBLICE CBLEBRANDA 

-^■:C^-^-^.:^j^'t'^r 

I N D I C I T 






!»" ^f- 



I n e s t 



L 



FRAOMENTVM GRJECFM 

::~de. Qhiig9.t}onum caussis et solutionihns, in primia 
- * de stipulatione Aquilliana, 

•ab Angslo Maio nuper in lucem protractum, nunc iterun ' 

editum et breui adnotatione illuttratum. /^ ' ^ ' 



<^.r': 




'-■if^y^?-^.^\ 







:'■ . '■^.•■■T- ,■ : " 
,'»• ■ •■ : '.' ■■'■^ ■■ .»; . 






}■■ 



Iii dies perglt Angeliis Maius, Vir Celeberrimus , bibliothecae no- 
bilissiniae, cui praeest, loculos excutiendo et, quae non minori for- 
tuna, quam soUertia et sagacitate vsus inuenit, a diuturno interitu 
in vitara reuocando de antiquis litteris praeclare mereri. Qui 
enixi studii fructus tantum abest, vt intra fines earum litterarum, 
quibus proprium nomen est ab Jiumanitate, contineantur, vt nulla 
fere ars sit vel disciplina, praesidiorum anliqiiitalis haud plaiie 
expers, cui non ab inuentorum Mediolanensium claritate lucis ali- 
quid adfulserit. Quae quum ita siut, nemini mii-um videbitur, 
etiam in iuris doctrinam, si qua alia, humanitatis studiis arctissiino 
vinculo nexam, plurimum vtilitatis ex illa temporum nostrorum 
opportunitate redundasse; de qua rc iam ex vno pulcherrimorum 
monumentorum Tullianae eloquentiae, Maii beneficio ab obliuionis 
iniuria ^andicatorum, exemplo salis constare existimamus. Nuper- 
i-lme autem factum est, vt eiusdem Viri ad augendas litteratae 
antiquitatis copias nati industi-ia incideret in fi-ustum iurispruden- 
tiae Graecae, ipsi scholion Basilicorum visum, quod ad calcem 
Opusculorum Philonis ac PorphjT-ii, itidem superiori anno ab eo 
luci redditorum *), gi-aece exhibuit notulisque aliquot locupletauit ^), 



a) Philonis ludaei de virtiilc fius- 
quepartibus. Inuenit ct interpretalus est 
Angelus Maivs, A. C. D. (Ambrosiani 
Cullegii Doctor) Praeponitur Disserta- 
tio cum descriptione librorum aliquot 
incognitorum Philonis cumque parti- 
bus nonnullis Chronici inediii Evse- 
Bii Pamphili el aliorum operum No- 
titia e Codicibus Armeniacis petita. 



Mcdiolani regiis typis 1816. 8. pagg. 
LXXX. et 28. PoRPHYRii Philosophi ad 
Marcellam. Inuenit, interprelatione no- 
tisque declarauit ^ngelus Maivs. Ad- 
cedit eiusdem PoapHYRii poeticum Fra- 
gmentum. Mediolani rcgiis typis 1816. 
8. pagg. VIII. et G8. 

b) Pag. 65 — G7. Opusculi Porphj- 



— IV — 

praemisso tpfdem, quod sequitur, elogio. „ParERGOV. Haud ab- 
surde facere mihi videor, si hoc libello, in quo multa de Arrae- 
niis dixi, graecum quoque scliolion exliibeam, quod Codex quidam 
Ambrosianus addit tilulo sexto, qui est de j^rmeniia in libro XLV. 
Basilicorum; omittitur auteni eo loco in Parisiaca Basilicorum edi- 
tione. Quippe post dictum tiliilum subiunguntur in editione Scliolia 
duo Tlieodori Hermojjolitae (qui Basilic. T. III. p. 5y. antonomasia 
quadam dicitur o Statdiemv iitiyijr^St constitutionum interpres'), 
quibus scholiis Codex Ambrosianus interpouit spatiosum aliud de 
ohligationibas et de Aquilliana stipulatione , quod est eiusmodi. " 
Descxipseral nimirum Vir eliam orientalium litterarum intelligen- 
tissimus in froute Pliiloniani Opuscidi varios Codices Armeniaca 
lingua coiiscriptos, quorum alios seruat et ipsa Bibliotheca Ambro- 
siana, aliorum copiam clarissimus Anneniorum doctor, loannes 
^ohrabus, editori fecerat, in his quam maxime insigne Chronici 
Eusebiani iutegi-i excmplum, cuius specimina in latimun sermonera 
coimersa Vir erudilissimus ibidem exhibuit, vniuersi autcra prope- 
diem vulgandi laclam commouit exspectationem '). Ouae honori- 
fica meritorum Armeniacae natiouis in litteras mentio ansam prae- 
buit nostro, vt ipse professus cst, communicandi cum viris doctis 
eius, quod titulo BasiUcorum de Armeniis, e Nouellis lustiniaui, 
qnippe XXI. c. i. XXXVI. et CXVII. c. i. mixto*), adscriptum 
rcpcrerat Codici Ambrosiano, corollarii; vnde rursus factum est, 
vt, licel ipsi nagiQyip niliil inessct, ad quod quis illarum lcgum, 
ncdum nationis Armeniacac, reminisci posset, tamen in Indice ope- 
rum, quae Maii beneficio luccin Mediolani adspexerunt, Mediolani 
venaliura, auctorilale procul diibio lidiloris Celobenumi publice 



r) Diss. praeniae P. II. p. XXVI. d) T. VI. p. iSy — i3i). ed. Fabrot. 



— r — 



proposilo,' idem pro graeco scholio ad Basilicoram titulum de Ar- 
meniis venditaretur. Quo munere vt quam primum fruantur, qui- 
bus forte nondum visa est libri editio, iuuat per praesentem scrl- 
bendi necessilatem ab officii ratione mihl impositam non solum 
ipsum fragmeiitum diligeiiter recognltum et mendis nonnidlis, quae 
in Mediolanense nQcoTOTvnov ii-repserant, purgatum, addila, quae 
ab hoc abest, latiaa versione, nouaque adnotatione, repetere, ve- 
rum etiam de consilio totius opellae, et, quam nosli-is litteris adfe- 
rat, vtililatc adcuratins disputare. En igitur fragmentum ipsum! 



1. ') J. laaaQES eloYv jvo;{al «rro 
ovyaXlayfiUTwv iyeiQOftivat, re, 
verhis, litteris, consensu. ^) Kal 
r] iitiv re avvioTarai dno ^dxrov 
ijtoi dQi&fiijatus , xai t^s dno 
') yeiQMV tis *) yjiQas ') dno&e- 
aems- *) 'ft «^^ verbis avvlaraTat f | 
ineQmr^atias *«« ') dnoxQiaems, 
r^viyt» *) ^ yevia&at ij dod-ffVai rt 
ineQ0)Twfiev. *) '// litteris avvi- 
crarat Q^^fiaat xal yQUftftaat 
*°) rvmxios- ") Jl. de consensu. 



1. 'f^iiatiior sitnt ohligationes c 
contractihus oriundae : re, ver- 
bis, litteris, consensu. Et 
re quidem (pbligatio) contra- 
Jtilur ex facto vcl numeratione, 
atque e manu in manutn tradi- 
tione. f-^erhis autem contralii- 
tur ex interrogatione et respon- 
sione , quando autjieri quid aut 
dari stipulamur. Litteris con- 
irahiturper verha soUemniter di- 
cta et scripta. Consensu auteni 



i) Cf. TiiEOPn. ad §. 2. Inst. de Oblig. 3, i3. „ TiaaaefS St tx Ti'y avva!.- 
Zayfidrwv TiXTovTai- ivoxa). ^ re, verbis , litieris et conseiisu. *' Pro r/xrorra* 
Fabrotiana vtraqne legit iytl^vTai, sicnt ante Fabrotum: »/' (jt , ^fp.iis, U- 
Tt^ts xal xovatvaov, 2) Cf. Theqph. ad pr. la&i. Quib. mod. re contrah. 
obllg. 3, i4. 3) xitfoe Theoph. 4) x^^e"^ Theoph. bi\ fttTniHafvis Treoph. 
6) Cf. TiiEOPHiLis ad pr. Inst. de Verb. oblig. 3, :5. 7) Addit Thf.opb. 
orutffijvov. 8) ^ yivia&ai r* 1} So&^vai Theoph. 9) Cf. THEoprr. ad tit. Inst. 

de Litter. oblig. 5, a. 10) TvTrtxoti Thf.opb. et Ita etiam infra j. 4. yQa/i- 
fiaat Tvntxo7f. Sed velustiores edd. habent: ^ifftart xal yfHifi/iav^ zv:tt3a»^ 
11) Cf. TaioFB. ad tit. Inst. de Obligat. ex coiueasu. 3, 23. 



— vr — 



cvvtoTKtui ano avvutvsosmg, i}Tie 
Kul ficTttlv dnovtmv /opfvpws 
nQo^aivii. '*) Avtai ai TeaaaQtg 
ivoyal naaag Totg ano avvaXXa- 
Y/.idtwv TtxTO/ievag ivo)(^dg, «al 
idg iyetgofiivag «aT aVTw»' dyia- 
ydg iv avTaig neQteyovai, xal 
vn aVTUv diogiCoVTat. 

2. "),£/oi Si eTeQtti TeaaaQBe 
ivoyat, ov xvQiwg dno owuAAa- 
YfidTwv, dXk' uaavei ano avvaX- 
JiayfidTioV oiov '*) TjveyoiioQovfii 
yeatoQovfjii, TOvreaTiv »/ tov dX- 
XoTQiov nQuyfiaTog Sioixijaig 
""l yimQ\g fiavSuTov' '*) ttai itj 
ToVTeXae f]Toi xkt' innQoiKoV 
") x«i To commvni diuidiindo, 
voVTtaTiv iq dtatQOvaa t« iniicot- 
va nQdyfiuTa , xoivwviag ixTog, 
OTdv Tvyiov dioQrid-^ Tiatv fj Xtj- 
yaT£V&y ' '*) xal t6 nsQi StaiQe- 
aeioe ipuftiXiae,' r,TOi ") iyxXt}- 
Qovofitov, aaavei dno ow«AA«- 
yfidTtov ioTiv *°) xai otk»' Tig 



contrahitur ex conuentione, qua- 
lis etiam inter ahsentes rata est. 
Hae quatuor omnes ob/igationes, 
quae ex contractilyus descendunt, 
exque iis oriundas actiones in se 
continent, et per eas distinguun- 
tur. 

2. Sunt autem aliae quatuor 
ohligationes ,' quae non proprie e 
contraclibus, sed quasi e contra- 
ctibus veniunt. Cuiusmodi su/it 
negotioruin gestorum, id 
est, alieni negotii administratio 
citra mandatum; et(actio) tu- 
telae siue adueraus tutores; et 
communi diuidundo, hoc 
est, (iudicium) separans res 
extra societatem communes , vel- 
vti quibusdam {simul) donataa 
vel legatas. Etiam{iudiciujn) 
familiae erciscundae, sci- 
licet inter coheredes, quasi ex 
contractu est. Et si quis me he- 



12) Absunt ha«c a Theophilo, sed respondent iis, quae ad finem §. 2. Fra- 
gmenti nostri legnntur. i3} Cf. 1'iiEorH. ad pr. Inst. de Oblig. quae quasi 
ex cnntractu nascuntnr, 5, 27. i4) Cf. THEOPn. ad §. 1. eod. ib) Siya 
Theoph. 16) Cf. THEorH. ad §. a. eod. 17) Cf. TnEorH. ad §. 3. eod. 
18) Cf. Theoph. ad J. 4. eod. 19) Mallera oiyx^i/pofo/^ui' , quod exstat 

apiid THEoru. tiini h. I. tuin ad §. 20. Inst. de Action. 20) Cf. Theoph. 
ad j. 3. Inst. de Obh'g. qiiae quasi ex contr. „£t Si xai tu TtlivTuv (v- 
OTt]arjTai fis x?.tj(iOvvuov 1 3.tjyaTivo>j Si •Jiat/ tfiov ngayna d?JMT^iov' xotr^;^o,uc* 
iyuj Tu XriyaTo^ii^ tvtxa Toi iMTaUKf&ivTos Tfi ex testameuto. " 



VII 



Tt^fjQovofiov MaraXmmv /m ktj-' 
yaievati naq ifiov nQay/na dX- 
XoTQiov, ttariyofiat rw Xvjyara- 
Qi'(p T37 ex testamento, tovtiortv 
ano Sia&^KijS- ") ■K«i airat di 
ai Tfaaages iroyai (oVarel dno 
ovvaXXayfidToiv eywaiv iv amais 
vtXTOftivas ivoyds *ai iyetQOfti- 
yas «OT* avTuv dyayds- 

5. **) JtaXvovTai tH airat *')w; 
xaTttjSoXy %ov ino(petXof*ivov , ^ 
ivfQOV dvT avTov, **) §ovXofiivov 
Tov daviiaTov. 



4. *') Ka\ i^ dxxenTtXaTiwv 
^TOt d&wwais dtaXvet ti^v ivoyijv. 
AvTi] Si **) fiovij Tijv dno t^s fieQ- 
fite {tijv iv Xoyots) ivox^fjv dta- 
Xvei. Ov fi^v Tijv dno t^s Qi, 
ij XiTeQis (t^v iv ygdfiiftatti tv- 
nixole,) V xovaivao (t);V 0*710 
avpaiviaeois )• 'AxoXovd-ov ydq 
ivoftla&i] elvat Trjv Qi^fiaaiv 
*') ivioTafxivr/V ivoy^v iziQots 
Q^fiaat dvvaad^at **) xaTaAi/eo^at. 



redem 'relinquens a me legauerit 
rem alienam , teneor ego legata» 
rio {actione) ex testamento, 
id est, ex vltima voluntate. \Et 
hae qitatiior ohligationes quasi 
ex contractibus continent in se 
natas ex iisdem obligationib us 
actiones. 

5. DissoJuuntur autem hae 
(ob lig ati o ne s) solutione 
eius, quoddebetur, aut alius rei 
.loco dehitae, consentiente {ta~ 
men) creditore. 

4. Etiam acceptilatio 

(d&iiiaats) dissoluit ohligationem. 

Haec vero sola verhorum ohliga- 

tionem dissoluit, non item re, 

aut litteris, aut consensu contra- 

ctam. Consentaneum enim vi- 

sum est, verhis initam obligatio- 

nem aliis verhis posse dissoiui. 



21) Etiam haec absnnt a Theoph. vt finis 5- '• 22) Cf. Theoph. _acl pr. 
Inst^ Qulb. niod. toll. oblig. 5, 29. 23) t?; aoXoirlmrt , TOirtart TJi uaTa- 
fiof.fi Theoph. 24) Apud Theoph. 1. 1. avrairiait tov xpti'iVo>pof. 26) Harc 
§. fere integra descripta est e Theoph. ad §. i. eod. vsque ad verba: dxo- 
Xov&a>t 7] axiunTtkaTiuiv inayirat. 26) Leg. /tovtir, vt ap. Thloph. et infra 
§. 5. 27) airwTafiirtjV Theoph. 28) avyxaTaiviadat Theoph. quod Cuil, 

Ott. Reitzio prae vulgato mraKiia&at placuit. 



— VIII — 



J57 ik itiQu&tv i'ari fiol Ttg evo- 
yog, olov «710 Tijs pi> UisQig, 
consensu, fi dno vijg negotiorum 
gestorum, ij ex testamento {iJTOt 
dno Siu&^xi]g) , ^ovXti&u Si aoi 
TOVTO avyywQ^aae *'), dvvu/Mni 
as inegmTuv ovrug' oftoXoyeig 
diSovui fioi, onnQ inocpeiXsig i» 
T^gtfe T»;g dyvyy^g; xaJ aov si- 
novTog' oftoXoyw' ij /iiv nQO~ 
TiQU dvfi^fjTui dyotyij, TittTSTUt i^k 
iq (itQ^ig, xai '°) dxoXov&(og ■^ ac~ 
ceptitatio iJTOi d&viotaig indysrai. 

5. ") Kai iv ixsivo) fiiv ioTiv 
)j dtatpoQtt aoXovrimvog %ul '*) «x- 
ttsnTiXuTitavog, iJTOt StaXvastog xai 
d&iodaswe' oTi i^ fiiv iidXvaig 
ndaav StaXvsi ivoyr^v, rj di 
d&mtoatg fiovtjv ti^v ^iQ^ig, ijyovv 
%i]v iv Xoyip ivoyj^v. 'Ev ixsivu 
dk avToig iaTixoivmviw ") diansQ 
fuQ ftsQog yQtovg xaTu/SXij&kv 
iv fiiQst dtuXiist Trjv '*) Siayiayriv, 
oiJTmg xul sig ftiQog dvvuTui yi- 
vsa&tti d&iamatg ■^toi acceptiiatio. 



Si quis vero mihi aliunde ohliga-^ 
tus sit, veluti re, litteris, consen- 
su, aut ex negotiorum gestione, 
aut ex testamento, atque ego tibi 
hoc (debitum) remittere velim , 
possum, te interrogare hunc in 
modum : „ Spondesne mihi dare, 
qiiidquid ex hac vel illa actione 
debes?'^ ette dicente: „Spondeo," 
prior quidem actio perimitur, na- 
scitur autem verborum obligatio, 
et (huic) consequenter accepti- 
latio {d&wiaatg) inducitur. 

5. Atque in eo quidem solutio 
differt ab acceptilatione, jquod so- 
lutio omnem dissoluit obligatio- 
nem, acceptilatio vero solam ver- 
his contractam. In eo autem con- 
veniunt, quod, sicut solutio, parte 
dehiti solula, pro parte tollit 
actionem, ita etiam pro parte 
fieri potett acceptilatio. 



ag) THEorH. addit: ro y_Qtot, «jnod omnjrio supplendum. 5o) Ap. Theopit. 
Iiaec inleriecta sunt: h>iit6v oiaraoT/c r^; verbis. 3i) Etiam huius $. fons 
est Theofh. ad $. i. rud. sub fin. 32) Maivs perperam exhibuit daifTi- 
Xariovot, guae forma parum abest ab axtQTti.aTwiyot , vocabulo in Glossis 
nomicis obuio. 53) Ap. THEorn. raelius baec ita sunt nexa: u» wotiiq 
uigos ». T. l. 34) ayuiyijv Tbsopu. sed legendum vtique ivox^v , aucture 

RlITZlO. 



IX 



6. ") 'EnuSri Sh ") Tov izi- 
Qwd^iv Inotfeli.ovTa IneQcoTtj&fV- 
%a Mttl yevofievov evoyov tois 
verbls, Svvaad^ai tots Sid Tt,s 
dMxenTiXaTiwvos '>Jtoi a&iauaeias 
iXev&eQova&ai' avayxaiov etntiv 
xul ") neQc T^g ' AKOviXiavijs 
ineQmTi^oeois } i/TiS intQtoTijais 
nXiov naaav^ ivoyjjv SvvaTai eis 
ittVTijv xttTayetv, xal Sid tijs 
«xKenTiXaTmvos '^TOt ad-utoaeias 
dvuiQeiv, 'H yaQ ' AnoviXiavr, 
ineQWTtjais ndaav ivo^aTevaev 
ivoyViV, '^) iJTOi dvsxalvi^s /is- 
xttTe&siaav sis ixiQav ivoyrjv. 
'Tno di rdXXov 'A»oviXiov tov vd- 
fHXov oVTio avyxeiTttt' „Ehi fioi, 
iS oias SijnoTe aiTtas ") Sovvtti 
noiijaai iyQijv i? *°) «a&aQov ^ 
vno ■^fjiiQav , %ai uv nQttyfiaTiav 
y^dQiv ifioi x«t« aov uyioyt) ij tv 
ghft i] ■*') neQaovdha {*') tovts- 



6. Quoniam i-ero (d/ximus) 
emn, qiii aliunde dehet . inteno- 
gatum acverbis obligatum, posse 
deinde per acceptilationem libe- 
rari: necesse est dicere eliam de 
Aqui Ili ana stipulatione, 
quae omnem omnino ohligaiio- 
nem potest in stipulationem dv- 
diicere et per acceptilationem 
(d&iomaiv) tollere. Nani Aquil- 
liana stipulatio omnem innoua- 
hat obligationem , seu niutahat 
conuersam in aliam ohligat io- 
nein. A Gallo autem Aquillio 
lurisconsulto sic est composita: 
,,Si quid mUii ex quacumqiic 
caussa dare facere te oportuil 
siue pure siue in diem , qua- 
rumque reriim nomine niihi 
tecum actio siue in rem, siiie 
in personam est eritue; quod- 
que tu meum habes, ienes, pos- 



35) Fundus rursns TnEOPHiLvs ad J. 2. eod. 56) Srnsus posril, vl suppl<>alur, 

?raeeunle Theopuilo, tl^ijxauiv ve! simile quid. 07) Urclius sic, quain apud 
'heophilvm: Ttp! ri/s dxxf^TiXaihiros xitl rzji ox. tn. , quum hic locus de sola 
.slipulalione Aquill. agat, camque acceptilatio nou praecedat, .sed subsequatur. 
38) Abest haec explicatio, vt solet, a Theophilo. MiiaiHaiojs vocabulum 
eodem sensn vsurpatur in Basilicis Lib. XXVf. tit. 4. c. 1. T. IV. p. laci. 
el ab HvRWEXorvLo Lib. IH. tit. 5. J. 83. 39) Theoph. Sorrai jj ti itoiij- 
aai as x9V V '')f("7»'i sensu ab ipsa formula, qualem e /.. iS. y. i. /J. de Ac- 
ceplil. et §. 2. Iml. Quib. mod. oblig. toll. di.scimus, aliqiiantum quidem di- 
vcrso, nec tamen reiiciendo. 4o) aovQojs ij in diem Theoph. 4i) ,J, 

quod Maivs iuter ij et miiaoraha inseruil, maniresle abundat. 42) Jie- 
nue hauc explicationem habet THEora. 

B 



•— X — 



ativ »7 tiQayfittiav unttittjats 17 
aiQoaiiimtxij) iattv ^ iarai, *a\ 
oneg av av iftov ixV^' *') *P"" 
xeffi, vifijj '^ ivefi^&i^Si ^ **)S6- 
Xov inoitiaae, oniag fitj veftt;&fis, 
■*') 000»' iarlv txaaiov TorTwv 
twv nQayfittTiov, roaavta yQi^- 
ftata Smattv int;Quti;ae fiiv *') 6 
Avkos *') 'ytyeQoviios ' **) dftoXo- 
y^oas ih NovftiQios 'Eyidios." 
Eha ftettt to fevia&at ti^v tot- 
ttvtr^v ineQvittjatv , x«i niivta 
*°) fvex^iVtti els Tjjv ^iQ^ts, 
'°) tote 6 NovfiiQtos 'EyiStos 8t« 
tiiS^AxoviXiavijs *') inegaita Av- 
Xov 'AyeQovxtoV '*)„ot« eitt aoi 
««T« TJ^v a^^fieqov r^ftiqttv '^)dt« 
T»;g ^xoviltavijs ineQiatrjaeus 
wfio).6yr,aa, toino oXov eyets Xa- 
^iivy ttnottqivetttt '*)AvXos'Aye- 



aidea aut pouedisti, aut dolo 
{malo) feciati, quo minus pos- 
sideres, quanti quaeque earum 
rerum eat , tantam pecuniam 
dari stipulatus est Aulua Age- 
riua , spopondit Niimeriua Negi- 
dius." Deinde, facta huiiismodi 
atipulatione , et omnibus in ver- 
borum obligationem conuersis, 
tunc Numerius Negidius per 
Aquillianam atipulationem (in- 
terrogatus) interrogabat Au- 
lum Agerium: „quidquid tibi 
hodierno die per Aquillianam 
stipulationem {interrogatua) 
spopondi, id omne habeaneacce- 
ptum?" Respondet Aulus Age- 
rius : „ haheo acceptum et acce- 
ptum tuli." Et ecce! perpriorem 
quidem formulam contracta est 



43) In Theofh. rd. Reitz. y it(aTi"i, ^ v//ttj. Prins tamfn ^ ab aliis cdilis 
abest. 44) Lrgendum , monente Reitzio , vel Sollif vel tmrd 3oXof, quam- 
quam et Theopbilvs sic habet. 46) ooov Sv laxtv 'iv inaaTov Thbopb. 

46) Articulus abest a Theoph. Aj) Thf.ofr. hic et infra semper legit 

'^yiQMt, sicut pro 'EyiSiot NiyiSwf. 48) Theoph. rectius vifiolioyi/at. 49) 
tycvtx^tjvat Theopu. ReiTZ. sed Pabrot. edd. habent, \t nostrum fragmen- 
tum , ivix&^vtti. Ceterum verba haec : tial navra ivex^f/yat elt rtjv SfQ^ii, 
ab^unt a Si holio c. ad Basil. Lib. XI. tit. 2. c. 4. T. I. p. 8o4. quoa alio- 
qnin inde a clausula: elra fuTa to' yev/a&ai x. t. H. Thkofhili vesti{;ia presse 
sequitur; vnde etiam illius varias lectiones ^Rsitzii T. II. p. 941. exemplu) 
\isum est huc transsrribere. 5o) Scholi.vstes Bos. sollicite suppressis 

personarum nominibus ita : tot« o e:ttpuii7,Ae)t .... eneffOiTa toV ejieovjTt}- 
oavta. 61) Theofh. et Schol. Bas. inserunt: e» tou evavriov. Quod se- 
qiiitur: eTiefvjT^, habet quidem Fabrotvs, sed Reitzivs: eTZTjgvjTJjaev. 62) 
oi'ri'JC ' eiTi Schol. Bas. 53) Thbofh. addit nomen : o Novfte(Jioi NeyiSiof, 
pro quo ScHOL. rursus faabet eyuj, sicul pro ^io t^s tVfp. ap. ScuoL. simpli- 
citer exstat: Sm Tijt eiti^Tr^aiujt. 6i) o' iite(/vjzi',aat Xeyviv .SrnoL. 



XI 



gtd^iv dnrivtyndfifjv." liai idov 
'*) Std filv imv nQfoTiov pif/»a'- 
rtov ") tveoTiv «? §lQ^tg, ^ tfid 
vijg ' A*ovi).iavf}g ndaav ahiav 
nQovndaywaav '"') vo^uxevovca, 
ijroi fisraTi&eiaa. /itd 91 xiov 
SfVTiQwv iTtyd^ axxtnTtXaTtwv 
•^TOi d&totoatg, tijv 'AxoviXiavi^v 
intQmTtjaiv '*) Sta).vovaa. Avrtj 
Toivvv ioTtv rj nuQd i« nXi^&ei 
Xeyofievfj 'AnmiXtav^ ") tne- 
qmriate. 



verhorum obligatio , quae per 
AquillianajJi [stipulationem) 
quamlihet caussam praeceden- 
tem innouauit , idest, conuertit. 
Per posteriorem autem nata est 
acceptilatio, yiquillianam stipn- 
lationem dissoluens. Haec ipsa 
igitur est , quae vulgo jiquillia ~ 
na vocatur stipulatio. 



lam etsi, ex quo fonte maxima saltem tractatus huius pars 
manauerit, neminem fugere potest, qui, quae supra indicauimus 
Theophili loca, a nostro, quisquis fuerit, vel in compendium red- 
acta, vel ad verbum adeo descripta, cuni ipso opusculo compara- 
Verit, idemque, quanta Theophilus apud lurisconsultos Graecos et 



55) 3«t zitir rtQOTtgu>r Sihoi.. 56 5 ot''{oTti Theoph. rt Schol. qnod verius. 
67) ivoSaTivat sine cxplicalione Thboph. et .Schoi. qunre etiam pro 7} ibi 
exstat 12'. 58) Sux!.iooi'aa .Scuol. pro quo, si Hbitziym audias, rppoiirndum 
SiaXvaaaa. Celerum Schol. po5l verbum SiaXvaovoa addit : we ^rjaiv tvorir. 
y. TiT. *&■ q<»e clare produut, ipsum I^heophilvm ante oculos habuisse; 
5q) SidlKiis Theofu. 

B 2 



— XII — 



iu ipsis Basilicis eorumque Scholiis floreat aucLorilate'), mcmineiit: 

lamen ad ferendum reclum de vniuersa fragmenti propositi ratione 

iudicium videtur esse necessarium , vt reliquae quoque Graecae iu- 

risprudentiae copiae in cousilium acUiibcantur , et cum nostro com- 

mittantur. Ac de Scliolio quidcm Baaiktxur, cuius clausida extremae 

fragmenti particulae respondet, ita dicere occupauimus, vt pronum 

sit, vtruraque hactenus ex eodem fonte, Theophilo nempe, fluxisse. 

Quae vero in eo Scholio praecedunt ') , sicuti reliqua iuris graeci 

loca ad acceptilationis et Aquillianae stipulationis notiones expli- 

candas spectantia ') , (nam ad alias doctrinae partes, quas noster 

summo, vt aiuut, digito attigit, hanc ipsam ob causam graeci in- 

terpretes niJiil praesidii adferunt) non verbis solum a fragraento 

uostro plurimum dillernnt, sed interdum eliam senteutia, adeo, 



c^ Vere Car. jinniB. Fabrotvs in 
Edit. priori Theophili ad §. 2. de. 
Oblig. „pleraque," ail, „apud Theo- 
philum el libros Basilicorum totidem 
verbis leguntiir. " Testimoiiium prae- 
bent e contextu Basilicoriim L. XXVIII. 
til. -i. c. 46. (T. IV. p. 255.) tit. 5. c. 1. 
(ib. p. 281 — 28G.) Lib. XXXI. iit. 4. 
c. vn. (ib. p. 747 — 74g.) Lib. XXXIII. 
lit. I. c. i>i — 35. (ib. p. 7G1 — 7G3.) 
Lib. XXXVI. tit. 1. c. 1. (ib. p. 819.) 
c scholiis vero, quae exstant sub o. ad 
Lib. XIV. tit. I. c. 22. (T. II. p. 182. sq.) 
6ub o. ad Lib. XXI. tit. 1. c. i4. (ib. 
p. 534.) cl sub r. ad Lib. XXVIIL tit. 4. 
c. 47. (T. IV. p. 280.), \t taceam plu- 
rima loca, e TnEOPHiLi Paraphrasi non 
laudata tum iisdem Basilicis eorumue 
schoUis, tum Synopsi, Glossis nomicis 
rl Ilarmenopulo ilUta, quae, asterisco 



praefixo, congessit Reitzivs in Fra- 
gmentis Theophili T. II. Paraphraseos 
p. 929 — 943. 

f ) Laud. Schol. c. ad BasiL Lib. XI. 
lit. 2. c. 4. T. I. p. 8o4. a vcrbis: 
„ // '.^iioitXiavi} tTifpmTtiate navrl rpu- 
na> vofiartvtt," vsque ad vcrba : „ i/to- 
Xoyui »al xf^ooTu! aoi navra." 

g) Vetus Glossarium iuri» excer- 
ptum a Barn, Brissuhio dc verboruro, 
quae ad ius ciuile pertinent, signifi- 
cationc v. jicceptilatio p. 1 3. { cui 
glossae Pet. Lucret. Strvchtmeyer in 
Epist. criU in Glossas nomicas ad 
Herm. Cannegietcrum p. 11 — 13. me- 
dicas manus adbibuit, sed, Andr. Guil. 
CnAMERo, lurisconsultu eodcmque lit- 
teratorc summo, Suppl. ad Brissonii 
Op. laud. p. 35. iudice , satis licenter) 
et v. jiquilliui Callus p. 93. (qui lo- 



■ — XIII — 

vt conimode alterum ex altero suppleri possit atque illustrari. Qui- 
bus omnibus -diligenter expensis et inuicem collatis , tandem no- 
bis visum est fragmentum, quamquam Theophilinae operae velut 
ouum ouo simillimum, tamen tum a fonte suo, tum a ceteris iuris- 
prudentiae graecae monumentis, quae aetatem tulerunt, ita dis- 
crepare , vt digiium omuino fuerit , quod publicae luci exponeretur. 
Cui nostro iudicio vt fidem faciamus, lubet ante omnia pro- 
vocare ad ea, quae in fragmento plane sunt singularia , nec facile 
apud alios e gi'aecis interprelibus obuia: compendiosam in primis 
breuilatem, qua vsus est auctor tum in consociandis sfne exemplo 
rebus alias per maxime dissitas doctiinae partes tradi solitis ''), 
tum in colligendis et vno tenore definiendis quatuor contractuum 
generibus (§. i.), denique in ineundo numero obligalionum , quae 
quasi ex contractu descendere inteUiguntur, procul dubio, vt etiam 
hactcnus propriorum contractuum varietatem aequarent (§. 2.); 
quod quidem eam vim habuit, vt indebiti mentio supprimeretur 
simili labe, qualem libellus, Brachjiogi nomiuc uotus, iu obligatio- 



cns verbotenns repetitus legitur inter 
Glossas nomicas v. „'yixoviXc«vr^ ov* iintv 
ayeaytj" k. t. L T. III. Thes. Otton. 
p. 1710. sq. postea itidem a Strvcht- 
MEYERo 1. 1. p. i5. emcndalus.) Glossae 
nomicae vv. ' ^xxfintXaziOiv, (in Thes. 
Ott. T. III. p. 1710.) ' jixoviiMVij (■rifoj- 
TTjQif, (ib.) Elxovtx^ X}jy;K, (ib. p. 1728.) 
ct ' EjitQuiTTiacs lOTl avv&Jixji x. r. X. (ib. 
p. 1734.) et Scholion ad Synops. Basi- 
lic. L. XXVI. tit. 6. post c. 22. p. 265. 
Cf. Basilicorum contextus Lib. XXVI. 
tit. 6. (T. IV. p. 175— 181.) scholii» 
ipse destitutus. 



h) Theophilvs, qui vnns e graecis 
doctoribus caiissas obligandi paullo ad- 
curalius exposuit (nam liasilica Lib. LII. 
tit. 1. in Thcs. Meerm. T. V. p. 96 — 
io3. nihil aliud continent, qnam ca- 
pita tituli D. de O. et A. scholiis ca- 
rentla , et in reliquis fontibus Postiu- 
stinianeis altum est de hoc argumento 
silentium, si ab exili Michaelis Atta- 
liotae decreto discesseris, quod sistit 
lus Graeco - Uomanum T. II. p, 8.), 
omnino sequutus est lustinianeam ra- 
tionem inde a Lib. III. tit. i5. 



XIV 

nam quasi ex contractu exemplis recensendis ') aditionem hercdi- 
tatis, actionis ex testamento caussam, praetermittendo contraxit. 
Neque etiam adgnouit, quam Theophilus '') et interpretes Beisilico- 
rum cum Glossis nomicLs ') vno ore adgnouerunt, vel potius a lu- 
stiniano mutuati sunt acceptilationia per eixovtxijv KttTa^oXijv , seu 
irnaginariam, vt Institutiones"") loquuntur, solutionem definitioncm,. 
qua*tamen iii re magis laudandus noster videtur esse, quam vitu- 
perandus, quandoquidem hauc explicationem non in omnem acce- 
ptilationem, sed solummodo in eam, quae stipulationem Aquillianam 
vel certe aliam nouationem subsequitur, cadere existimamus, in 
primis si vera sunt, quae lac. Cuiacius ") monuit, acceptilationis 
verbo i;lerumque et eam, quae praeccsserit , stipulatiouem Aquil- 
lianam significari "). Et hactenus de liis, quae nostro fragmento 
quasi propria vindicaraus. Quae porro de eo aduotabimus, etsi 
iion omuibus, quibus vtimur, iuri graecis monumentis conueniunt, 
tamen auctori nostro «um ^tio alteroue communia sunt. Sic sae- 



i) Lib. III. c. 17. 

k) ad §. I. Qiiib. mad. toll. oblig. 

1) \id. loca siipra not, f. et g. gx- 
citata. 

jn) d. §- 1. 

d) Lib. V. Ohsi. el Emcndd. c. 56. 

o) Qiio procul dubio spectat acce- 
plilalionis definitio a Modestino L. II. 
Rcgnlanim praposita, a qua titulus D. 
de Accpptilat. (L. 1.) orditur: „Acce- 
ptilatio est liberatio per mutuam inter- 
rcgationem , gua vlriusque contingit ab 
eodtm nejru abaolutio." Cf. BnissoNii 
Lib. VI. d« furimilis c. 194. sub fin, 
p. 55i. cui iungenda 111. CiiA.MEUi ob- 



«eruatio in derZeitschriilfiir geschicht- 
liche Recbtswissenschafl heransg. ^on 
/. C, von Savigny, C. F. Eicbhorh uud 
/. F. L. GoEscHBH B. I. Nura. 13. p. 
3i3 — 3i5. Neque ab ea notione ab- 
faorruerunt Basilicoriim auctores, quum 
titulum 6. Libri XXVI. (Tom. IV. 
p. 175.) inscriberent ni^l ihvOiQiuiv 
ijyoiv d&onjuae*us Sid atwilia^as tTttQia^ 
Ttiaeojt, cui rubricae Tipvcitvs in Pa- 
ratitlis Basilicurum inedilis, <]uae ez- 
stant in Bibliutheca Vaticana, teste los. 
Simoiiio AssEyi\so Lib. II. Bibliothecae 
iuris orientalis canonici et ciuilis c. 20. 
p. 620. adiecit haec ■ nal xi iari d&ujot- 
ais. 



— XV 

pius nosler recedit a Theophili consuetudine , vei-ba latina, qnae 
artis sunt , aut retinendi , aut dumtaxat graeca veste induendi f) ; 
sed pleruraque commutare dictiones latinas solet cimi graecis, velut 
ttcceptilationem a&ioaaiv , solutionem xava^oXijv aut dtaXvoiv, no~ 
vationem ^sTa&eaiv, pure xa&UQov reddendo, aut, quas adspemari 
ausus non est, graeca saltem interpretatione illustrare, cuiusmodi 
est explicatio adiecta §. 4. vocibus partim graeca quidem fonna, 
sed sermone latino expi-essis, partim simpliciter ladnis: /ieQ^ie, i«- 
reQts, xoyaivao, ex testamento, acceptilatio , aut §. 5. aoXovrtuvos, 
aut §. 6. ivo^dtevaev , iv Qif*, nsQaovdXta. Qua in re ipsi plane con- 
venit cum ceteris iuris graeci interpretibus Theophilo recentioribus ''), 
giaeca latinis tantum non vbique substituentibus , aut graecam 
saltem interpretationem diligenter addenfibusj more, vt videtur, 
«eculi, quod, quo longius a lustinianeo aeuo abfuit, eo magis la- 
lina fugit, graeca captauit. Sed ex aduerso in eo noster, Theo- 
phili exemplo, tenacior fuit antiquilatis aliis aetatis suae hominibus, 
quod formulas stipulationis Aquillianae et acceptilationis plane, vt 
a Theophilo eas acceperat, expressit, ne mutatis quidem persona- 
rum conti-ahentium nominibus sollemnibus '), quae tam in Scliolio 
Basilicorum, quod supra cum nostro fragmento contulimus, quam 



p) De qua adeundi SDnt Jo. Hem. dem morem, latina retinendi, seraas- 

MvLivs in Historia Theophili c. 6. $. 3. se, multis eiemplis docuit Reitzivs 

T. II. ed. Reitz. p. io68, »({. Reitzits Memorabilinm ex Scholiis Basilic. T. 

ipse in Praef. ad Theoph. $. 44. T. I. II. p. laSy. 

p. XXVI. et J. 48. p. XXVIII. et Phil. r) Qnae apnd nostrum consUnler 

Bernh. Degen, Vir Amplissimus, in efiemnlur 'jfytfovxtos et 'EyiSiot, vnde 

drn Bemerlungcn uber das Zeitalter forte quis conieduram capiat, prius 

und die Institutionen - Paraphrase des nomen non tam ab actoris partibus, 

Theophilns Sect. IV. p. 4i. sq. quam ab agri possessione repetendum 

q) Aequales enim Thcophilo eum- esse. 



XVI — 

iii Glossario Briesoiuano Glos.sisque nomicis consulto sunt oblit- 
lerata. 

Atque haec quidem eum potissiraum in finem praemisimus , vt, 
quae sit fragmeiili indoles , faciiius perspiciatur. Patet autem ex 
vniuersa orationis serie, auctorem, quisquis fuei-it, id maxime 
egisse, vt locum de acceptilatione eique cognata stipulatioue Aquil- 
liana commentariolo aliquo illustraret. Vnde, quum in iis, quas 
sul) iuilium scriptionis adumbratas magis, quam iusto et conciniio 
ordine expositas, legimus obligatiomim siue conti"aheudarum siue 
dissoluendarum formas, cardo rci minime vcrsetur, vtique igno- 
scendum est auclori, quod in adferendis duabus obligalionum caus- 
sis substilerit, neque earuni, quiie vel ex nialeficio, vel quasi ex 
jnaleficio repetendae sint, meulionem fecerit. Pridera enim rece- 
ptum fuerat, vt doclrina de modia, quibus tolluutur obligationes, 
contractibus et negotiis, quae quasi in contractuum numero ha- 
bentnr, proxime subiiceretur , et media inter lias ac reliquas ob- 
ligationum caiissas collocaretur; quem ordinem non demum in lu- 
stiniani, sed iaiuiam in Caii InstituLionibus seruatum fuisse satis 
constat *). Quae singularis argumenti tractatio vtrmn, ad quod 
statuendum sumus procliuiores, aeorsim litteris mandata fuerit *), 
an maioris operis partem constituerit, etsi decidere nolumus, ta- 
men Clarissimo Alaio non magis conccdere possumus, locum eam 



s) Vid. Gust. T/teod. T.iid. Mare- vinres loci pro more aeui a<l maiora 

ZOI.L, Viri Consullissinii, Cumm. egre- molienda parum idonei in compen- 

gia de ordine InstituLionum (Gotling. dium redacti sunt, cuiusmodi est opus- 

i8i5. i.) p. -i2. sq, culum ineditum duorum foliorum sub 

titulo: „tial iv anoipti ai liyvjyal xal 

t) Non carrt ius Postiustinianenm ai (ioTai , " in Cod. MS. Procbiri Ba- 

graecum ex«mplis libronim niinimi, vt siliani , quem seruat bibliulheca Am- 

ita dicam, muduli, quibut adeo gra- plissimi Senatui Lipsiensis, obuium. 



■ « 



— XVII — 

mter Basilicomm scliolia occupasse. Nondura cnim nobis liaec 
scholia diligenter rimatis exeraplum occurrit similis fomiac, quac 
rebus disiunctissimis eiiarraudis fiues iuterpretationis cuique ca- 
piti aptae egrediatur, quod profecto factum fuisset, si v. c. titulo 
Basilicorum de acceptilatione generalis de caussis obligationum do- 
ctrina, alibi opportnnius exsequenda, adrcssisset. Et quamquani 
uostrum fragmentum, vt supra diximus, Basilicorum titulo de Ar- 
meniis in Codice Ambrosiano, vnde Celeb. Maius id descripsit, 
tamquam sclioliou adhaeret, non tamen inde scquitur, reapse id 
eam ob caussam pro scholio esse habendum. Quum enim ille ti- 
tulus postremus sit Libri XLV. '') facile fieri potuit, vt spatio, quoil 
librarius exeuute libro vacuum reliquisset, vel ab eodem, vel ab 
alio libri possessore, inscriberetur tractatus brcuissimus, qui istani 
intercapedinem expleret, nulla ratione ]iabita argumenli, cui sub- 
iiceretur, quodque profecto, si quod aliud, a sententia fragmenti 
toto coelo distat. Qua quidem occasione temperare nobis non pos- 
sumus, quin, cum Maius plura de Codice illo adferre, praeter 
consuetudinem , quam in ceteris monuraentis sequutus est, omiserit, 
ex animi sententia optemus, vt Viro Celeberrimo adcuratiorem no- 
titiam eiusdem Codicis, procul dubio aliquot Basilicoriun Libros 
complectentis, cui similem in solo, quo adlmc vtimur, MSS. 
Bibliothecae Ambrosianae Indice^) fmstra quaesiuimus, cum rei 
litteraiiae fautoribus communicare quam primum videatur. Atque 
idem Clarissimi Viri silentium in caussa est, quare nec de aelate 



v) T. VI. p. j37 — 13(). commemorantur Promfuarium legum 

x) In Bibliotheca Bibliothecarum Sasilii, Ecloga Leonis, variae Impp. Jfo~ 

MSS. Noua auctore Jiera. de Mont- vellae, tractatus de Fahidia, Michae- 

»AvcON T. I. p. 491 — 53o. vbi inter lis Attaliotae Epitome et HAasiENo- 

graeciiurisreliquiasAmbrosianasMSS. fvli Manuale legum. 

C 



— XVIII — 

opusculi quidquam pronunciare valemus, quamquam, si rera essent, 
tjuae de Tlieodoro auctore suspicatus est, simul aetatis argumeu- 
(um satis probabile inuentum foret. At euimuero veremur, vt 
Maius cuiquam fidcm fecerit de Theodoro, nedum de Theodoro 
Hcrmopolita. Nam, quod Theodoro alicui fragmejitum tribuit, 
uuUa alia ratione nititur,- quam nomine huius interpretis duobus 
scholiis ad calccm tituli Basilicorum de Armeniis praefixo '). Quum 
autem, quam parum nosti-um fragmentum huic ipsi tilulo conue- 
niat, in procliui sit, non opus est, vt refutandae coniecturae Maia- 
nae immoremur. Et quod de Theodoro Hei-mopolita addidit, in 
eo non distinxit Theodorum antiquiorem, lustiniano avyxQovov, cuius 
sane sunt scholia Basilicis multo post cum variis additamentis il- 
lata, a Theodoro Hermopolita, auctore longe recentiore operis 
inediti ad ipsa BasUica scripti ; praeeunte quidem Reitzio ') , qui, 
etsi in his litteris versatissimus, tamen a confusione lurisconsulto- 
rum cognominum sibi non cauit; sed rectius dissentiente Christ. 
Frid. Pohlio ') , Vii-o Hlustri , deque iisdem litteris optime merito. 
Id solum igitur certum est, frustum nosti'um post Theophili tem- 
pora esse concinuatum ; alia omnia de auctore huiusque aetate 
ignorari. 

Superest, vt de inuenti vtilitate pauca adiiciamus. Quam etsi 
intelligimus minime comparari posse cum praestantia aliorum mo- 
numentorum nostris diebus in lucem protractorura , adeo, vt haec 
ipsa folia in iis, quae Celeberrimi Maii vigilantiae debentur, infi- 
mum forte lociuu occupent, tamen, si plane nuUam esse negemus. 



y) T. VI. p. iSg. a) Ad Io>. Mariae Stx«b8ii Noli- 

z) Memorabilia ex Scholiis Basili- tiam Basilicorum §. 3o. not. u. p. 

conim V. T/ieodorus {Htrmopolittt); in 70 — 76. 

Theopbili T. II. p. i24o. sq. 



XIX 

non veremiir, ne aeqnos hariira rerum acstimatores nacturi siraus 
aduersarios. Etenim, ni quid videmus, praeter fi-uctum commu- 
nem, quem e qualibet quantumuis teuui fontium suorum et prae- 
sidiorum adcessione capit solidior iurisprudenlia, duplex polissi- 
mum fragmenti dos est, altcra, quod passira Tlieopliilo meliores 
lectiones suppeditat, allera, quod euidentius docet, non minus iu 
Byzantino imperio, quam in regionibus Occidentis, ctiam nedio 
aeuo viguisse stipulationis Aquillianae auctoritatem, cuius vcaligia 
nec iu instrumentis huius aeui desiderantur *"). 

Sed indicenda nunc sunt sollcmnia inauguralia Candidati sum- 
morum in iurisprudentia honorura doctissirai, 

GVSTAVI FRIDERICI HAENELII, 

ANNABEHGENSIS, 

PHIL. D. AA. LL. M. I. V. B. ADVOCATI ET NOTAJUI P\-BL. 
IN KEGNO SAX. L\DL\TRIC\XATI, 

qui de vitae snae laudabUiter adhuc actae et studiorum ratione scri- 
psit haec: 

Natu* €um Annabergae, anno guperioris seculi XCII., patre CHRI- 
STIjINO THEOPHILO, mercatore, qitem adhuc Deua seruauit , matre 
CHRISTIANA DOROTHEA, e gente EISENSTFCKfA, iam ante de- 



b) Sic in tabula emtionis reoditionis 
anno 53 1. p. C.n. celcbralae apud Caie- 
tanum Mvrisivm in Opere eximio: I 
Papiri diplomatici raccolti ed illuslrati 
Kum. 119. lin. 67. p. 182. memoratur 
Lex Jquiliana, sub qua, monente Viro 
Celeberrimo Prid. Car. de Savigiiy in 



libro laude nostra maiore: Geschiclite 
des R<imischen Rechts im Mittelalter 
B. II. p. 187. not. 29. nibil aliud in- 
lelligi potest, quam stipulatio Aquil- 
liana. Plura exempla suppeditat M\- 
Ri.vtvs in Commentario ad illam tabu- 
lam p. 347. not. 19. 

C 2 



— xx — 

cem annos faio miJu erepta. Fuerilem aetalem in patria domo moratus, 
nil fere narratu dignum, praeter ipsum parenlum amorem atqne pieta- 
tem, qua liberorum suorum curnm gerebant , experlus sum. Praecepto- 
rem nactus sum DEUTSCIIMANNVM, qui nunv Torgauiae popularem 
tcholam moderatur , virum et animi virtutihus et eruditione iiisignem, 
mihique pie colendum , qui praeter alia ah iis , qui vltra vulgus sapere 
cupiunt , disci solita, etiam linguae latinae atque matheseos rudimenta 
me docuit. Cum duodecimum aetatis annum agerem , vrhis patriae Ly- 
ceum adii, in quo per quatuor , et quod excurrit , annos FAEIISII et 
KREYSSIGII disciplina vsus sum, quorum alter hoc tempore Gymnasio 
Seryestensi praefectus , alter in schola prouinciali Misnensi Professoris 
munere fungilur. Animo in priniis ad theologiae studium inclinante , et 
Hebraica tractaui et Graeca non neglexi: sed postea aliae me rationes, ' 
vt iuris scientiam praeferrem, impulerunt , qtiam talem cognoui, vt num- 
quam ab ea discedendi causam inuenirem. 

Die XXnr. Maii, anno huius seculi VIII., Lipsiae a TITTMANNO, 
Rectore tum temporis Magnijico , in numerum ciuium academicorum re- 
ceptus sum, ibique plus quam tre» annos in litteris consumsi. In iure 
ciuili et Saxonico priuato IIAVBOLDVM, qui et interpretandi iuris 
ciuilis arte, et cognilione eius litteraria me imbuit, in historia iuris Ro~ 
m^ni MVELLERVM, in philosophia beatum BREIIMJVM, PLATNE- 
RVM et fVENDTIVM, in historia BECKIVM et tVIELANDVM, in 
iure Germanico, canonico et regni Saxonici publico fVEISSIVM, in iure 
criminali et ordine iudiciorum discendo BIENERV^ > "* ""■* feudali 
RAVIVM praeceptores habui. Praeterea HERMANNVM selecta llia- 
dos loca interpretantem, et WIELANDVM iuris publici vniuersalis 
praecepta tradentem, audiui, et scholis disputatoriia KORI interfuii ia 



XXI — 

arte relatoiia decretoriaqne KEESIVS atque b. ERJI-AIiDVS me innti- 
iuerunt , cuius auspiciis etiam iurisprudentiae heurematicae exercitia feci. 
Die XXP~II. Aiig. anni MDCCCXJ. varia iuris controuersi capita, 
praeside HAVUOLDO , publice defendi, cuius Viri Illustris patrocinio 
lemper ita sum vsus, vi non possirn, quin ei, hac oblata occasione, pro 
lumma beniuolentia et humanitate , qua mihi rebusque meis semper eon- 
lultum foluit, gratissimi animi sensus publice aperiam. — Mense Ocio- 
bri eiusdem anni examini publico me suhieci , quo feliciter peracto , ab 
lUustri IClorum Ordine luris vtriusque Baccalaureus et Notarius publicus 
creatus, quum aliquanto longius studiis academicis facare constituissem, 
nwx Heidelbergam me coniuli, et in Academia liuperto - Carolina an- 
num transegi, cuius temporis memoriam numquam sine maxima animi 
voluptate recolo. In illa Academia a CAROLO SALOMONE ZACIIA- 
RIAE philosophiam iuris et ius ciuile FrancogaUorum didici , KLVE- 
BERVM iuris pubUci foederis Rhenani prcuceptorem , MARTINVM 
exercitia iuris pragmatica moderantem, et b. ACKERJtlANNVM doctri- 
nam anihropologiae forensis anatomicis demonstrationibus iUustrantem, 
sequutus sum, nec non ESCHENMAYERI de oeconomia poUtica scholas 
frequentaui. De iure Pandeciarum, quod maiore cum temporis impensa 
iUic traciabatur , praeleciiones audire reUquorum studiorum rntio me 
prohihebat ; sed ne peniius doctissimorum virorum , qni tum ius ciuile 
docebant, scholas praeterirem, TIIIBAVTIVM de vsucapionibus et 
praescriptionibus , et HEISIVM de iure hereditatum disserentes audiiii. 

Sub finem anni MDCCCXII. in pairiam redux, aUquot menses 
Annahergae in ipeciminibus pro facuUaie caussas pubUce dicendi elabo- 
randis consu/nsi; quibus a Summe Regimine Dresdensi approbatis, Dres- 
dam adii , ibique per hiennium magnamque teriii anni parlem sub au- 



XXII — - 

tpiciis EI^^ENSTVCKII , celeberrimi cautsarum patroni, cui cognationii 
finculo non minus , quam animi Jeditissimi adfeuta coniunctum, bene~ 
qttt Jactorum memoria obstrictum me ttntio, negotiis forensibus operam 
dedi. Neque vt proprio Martt consulentibus adessem, et in foro litium 
fortunam experirer , occasio defuit , postquam in numerum Aduocatorum 
rtceptus sum. — Sed nescio qui literatum amor, quae veri indagandi 
cupiditas me iusserit ab hac via dejlectere , alqne vt in iurit scientia 
perdiscenda docendaque omne studium ponerem, hanc Academiam repetere. 

Anno MDCCCXV., inter ferias autumnales , Lipsiam adueni, et 
slatim initium docendi fer.i scholis examinatoriis , quibus Institutiones 
iuris ciuilis secundum ordinem legalem audiloribus exposui: praeterea 
et aliis, qiii seorsim institui iuris doctrina volehant , operam dedi. Die 
JiJi.IV. Febr. anni superioris tummos in philosophia honores adeptua 
sum. Semestri, quod sequebatur, aestiuo gratis de modo procedendi apud 
Summum Prouocalionum Senatum ysitato, ex thesibus meit , praelectiones 
habui , quum non abs re tsse pularem , si ii , qui aliquando in foro illo 
lupremo caussas acturi essent, iam in anteceatum regulas ibi praescri- 
ptas cognouerint. Eodem tempore dissertationem meam inauguralem de 
adquirendo rerum dominio acripsi. E valetudine aduerta, quae et ttudia 
mea aliquamdiu interrumpebat , neque leuis momenti erat , T>eo salualore 
incolumis euasi. Semestri proximo collegium practicum institui , quo 
praeter stili exercitationem et ordinis iudiciorum perspicientiam etiam id 
adsequi siudui, vt ipsam legum applicationem, et quemadmodum doctrina 
iuris ad catus obuioa vtendum esset, adolescentes discerent. Praeterea 
scholit gratuitit loca quaedam iuria ciuilia probantia cum auditoribut 
perluatraui. — Initio huius anni cxamine, quod focant, rigoroso defunctus, 
libellum tcripsi de hereditate ex prinvipiis iuris naturalis 



— XXIII — 

iudicanda, eumqiie die XVI. Aprilis Amplissimi Philosopkorum Or- 
dinis auctorUate , ad optima magisterii iura rite obtinenda , publice de- 
fendi. — Nuac aliud opus maioris conaminis suscepi, quum mihi lihrum 
CyRTIO auctore inchoatum, de iure ciuili , quo in Saxonia ftimur, 
perficere mandatiim sit ; quod vt illius Viri Illustris nomine non indignum 
fiat , ft omnes cupiunt, sic ego pro pirili parte contendam operamque 
natutbo. 

Quam autem Candidatus Praeclarisslmus, antequam e nostra 
Academia discessisset, in priori tentamine Ordini nostro probauerat 
ingenii vbertatem et doctriuae praestantiara, eamdera, quura reuersus 
ad nos, vt studiis, quae inter forensium negoliorum strepitus num- 
quam intermisit, totum se addiceret, in altero coUoquio, cui Docto- 
ratus in vtroque iure consequendi gratia se stitit, nuper ita expediuil, 
vt Ordo vnanimi consenju eum liis lionoribus dignissimum iudicaret. 
Defuncturus autem reliquis speciminibus, quae a Candidatis eorum- 
dem honorum exiguntur, non solum crastino die, hora a meridie 
secunda, in Auditorio nostro, Legem II. C. Vbi in rem actio exer-> 
ceri deheat interpretabitur, sed etiam insequenti statim die, qui fu^ 
lurus est X. mensis lunii, Dissertationem inauguralem de adqui- 
rendo rerum dominio elaboratissime a se scriptam, eodem loco, 
inde ab hora nona publice et sine Praeside defendet. Quo facto 
Vir lllustris, Excellentissimus atque Consvltissimus, D. CiiRlSTi.v- 
Nvs Ernestvs Weissivs, Supremae Curiae Prouincialis Consi- 
liarius, luris Criminalis Professor Puhlicus Ordinarius , Ordinia 
lurisconsultorum h. t. Decaniis, Collega coniimttissimus et in pri- 
mis suspiciendus, cui ego, Cancellarii vice ac munere, Promotoi'is 
partes rite delegaui, summos in vtroque iure honores cum omni- 
bus priuilegiis ac iuribus huic dignitati adnexis, sola spe ad scs- 
siouem in Collegio nostro adspirandi excepta, ipsi tribuet atque 



XXIV 

concedet. Qnam sollemnifatem vt Vos , Rector Academiae 
Magnifice, Celsissimi Principes, Illvstrissimi Comites, 
Vtrivsqve Reipvbhcae Proceres Gravissimi, nec non Vos, 
CoMMiLiTONES Generosissimi et Hvmanissimi, pracsentia Ve- 
stra reddere velitis splendidiorem, Vos onines ac singulos tum 
Caiididati, tum Ordinis mei meoque ipsomet nomine rogo atque oro. 

P. P. in Vniuersitate litterarum Lipsiensi Dominica I. post 
Festum Trinitalis A. C. clalDCCCxvii. 




'w m 



f: .. '^^■i 



-yJ 



I • 



, ■';" '*^' 



}i^jfy}§^i 



' C 



i-'^ 



\ .V. I??, 

V. i' V ■» 1! ) 






■» ii 






:■;*■ 



■^■f^.-ft^i?:.^^lic.i. 









^(^•■■f. 



* 






'-.'aH.'- ¥i 



•^- '- ^^k^,"^'