Full text of "Commentatio literaria continens quaestiones duas ad Plutarcheam Periclis vitam pertinentes [microform]"

OFTHE ,.
Of {ULINOI"

'. ■'■■■■.7' ■•■ . •-^■■- » ., ■ -■■ ■ •,■'/ y ,.'/^-.'.. >
^t^':^'.-- ■■ K-:- •-,..\:V >f-?,?v';^i. ■;•■-■■: . . -

kr^fi^/ 'V ; '.'•-^ " 'v''.' ' '" .:;' ■■^'■^•'- ''^ >^'. •■■ ;■ •

H. J. NASSAU NOORDEWIElt

■J-A ■J^

COMMENTATIO LITERARIA

CONTINENS

„ QUAESTIONES DUAS

£■'*

PLDTARGHeiM PERICLIS VITAH PERTINENTES.

. :iy

■-■:vi

V. -•.• •.-• ■ ■•*

■i

>::

%■

■i-" ■ •

• X. r-

T?»^^'-^''- "'-^ *?f-.V^^V - ^y^' ■""' ■'!y*73fy

COMMENTATIO LITEEABIA

CONTINENS

QUAESTIONES DUAS

P.LUTARCHEAM PERICLIS VITAM PERTINENTES,

QUAM

ANNUENTE SUMMO NUMINE,

■ KX AUCTOKITATE rkctokis magnifici

BARTHOLDI lACOEI LINTELO DE GEEE,

Pliil. Theor. Mag. Lit. Hum. et lur. Rom. atque Hod. Doct. et Prof. Ord.

AMPLissiMi SENATUS ACADEMICI consensu

NOBiLissiMi ORDINIS PHILOSOPHIAE THEORETICAE et
LITERARUM HUMANIORUM decreto,

to {^tah *®oct0ratu6

ST MMISQUE Ii\

PHILOSOPHIA THEORETIOA et UTERIS HIJMANMORIBUS HONORIHUS

AC PRIVILEGIIS

IN AGADEMIA RHENO-TRAiECTINA

RITE ET LEGITIME CONSEQUENDKS
KRUDITOEUM EXAMINl SUBMITTiT

HENRICUS lANUS NASSAU NOORDEWIER,

Wlntchotanan. •

DIE XXIV lUNII MDCCCLXIX, HORA III.

DORDRACI,

APUD P. K. BEAAT.

MDCCCLXIX.

L.^. ^^ y^^^ .Vf^. . iiiiiirfB r f

;-Tf»^ ):q^^i:5''..i'ia»aw!r^ -jsr^ '^f!T'r^

:; r-f

■X OrriCINA TIPOORAFHICA. G. K. VAN HOFTEN , BHKNO-TBAJECTINA.

^s^^ff^iif^r?^-.

W&i*'?^^W^-

PATRIS MEMORIAE

SACRVM.

!iii^^..i.

. V. .-^.v. . ■■....ji.",-

^*w^w

''^r^fP? ■*^'' ^^'^-'^1???-^^ '• • :

Incipienti mihi in mentem veniunt verba Livii //querelae —
ab initio — absint:" nisi persuasum haberem eum vere dixisse,
fortasse lectores obruerem querelis , quales proferre solet is ,
cui propositura est procul a Minervae templo agere de rebus
doctis. Causas praebeut librorum inopia, scholae curae et ne-
gotia, periculum quod est in mora, al.

NuUa aetas studio dignior visa est quam Periclea, et licet mihi
non contigerit novi aliquid afferre, tamen hoc probe scio, nun-
quam fore ut temporis huic studio impensi me poeniteat.

Scripturus sum de nounullis rebus ad Plutarcheam Periclis
vitam pertinentibus , quanquam paene a proposito deterreor mul-
titudine virorum doctorum, qui suam hac de re sententiam
nobiscum communicarunt, Quos enumerare longum est. Sponte
apparet omnes, qui de historia Graeciae egerunt, de Pericle
scripsisse.

Fuit tempus quo fere omnia , quae a Graecis et Romanis nobis
sunt relicta, veneratione quadam colebantur et fere sacra habe-
bantur. Quae illi dixerant tanquam oracula citabantur. Haereti-
cus et sacrilegus audiebat, qui eorum auctoritatem infringere
auderet. Pauci autem erant scriptores qui aequabant Plutarchum
gloria et auctoritate. Per Europam legebatur summa cum volup-
tate. Ex vitis ab eo conscriptis viri docti , cultiores militum
praefecti, politici hauriebant, ut, eius libris lectis, sapientiores
fierent et meliores. lure admirabantur eius ,/ingentem eruditionis
copiam, praeclarum rerum utilissimarum couquirendarum studium

■* ■ ■fiV''^^'

■•[-■

et diligeiitiaiu admirabilem, ingeuii humani cognitionem, auimum
integrum atque caudidum , dicendi docendique facultatem , sub-
tilitatem, industriam plane singularem. Quarum virtutum exem-
pla luculenta quaque vitarum pagina inveniebant. Hinc factum
est, ut Parallela Plutarchi non solum ab iis, qui iu antiquitate
indaganda studium suum collocant , pro rerum memorabilium
thesauro copiosissimo atque perenni quasi veteris historiae fonte
haberentur, sed etiam iuvenilis animi ad humanitatem insti-
tuendi instrumentum aptissimum, praetereaque cordato cuique
animi remissionem ex laboribus petenti dulcissimum oblecta-
mentum. Praeterea lectores mulcebantur dicendi generis nativo
quodam nitore, artificiosa continuitate , laetissimo vigore atque
sententiosa gravitate: ut omnium inferioris aevi historiae scrip-
torum iure Plutarchus is dici potuerit, qui maxime lectorum
animos oblectet, teueat, expleat!" i).

At contra vitia eius 2) quae aliquamdiu latuerunt, sensim
paulatimque detecta suut inde ab eo tempore, quo accuratius
inquirebatur in historiae fontes et literarum Graecarum studia
acrius doctiusque exercebantur. Inde Plutarchus a nemine
absolvi potest nonnullis vitiis ; v. c. quod ductus ethico ut dicunt
consilio, quod semper ante oculos habebat, saepius neglexit
rectam historiographiam , quod interdum immemor fuit iustae
temporum computationis , quod saepius inseruit narratiunculas
memoria indignas, alia.

Ut autem fit, eum qui tamdiu pie colebatur, hominum opi-
nione mutata, subito nonnulli omnibus fere honoribus privare
studuerunt.

Ut alios 3) omittam, valde displicuit ille historico excellenti,

1) M. Westermann, de Plut. vita et script. comtnentatio.

2) Eum iam ab aeqaalibus accusatum esse negiectae chronologiae el nimii in
narratiunculis afferendis studii, inde efiicias, quod ipse se defendit, Alex. 1. cf.
Cim. 2. Fortasse tamea ipse sensit sibi a iectoribus talia crimina obiectum iri
seque defendit antequam accusatus est.

3) Courier, Oeuvr. L. 3. 257, de Plutarcho haec dixit. aCest un plaisant
historien , qui n'ayaut souci que de paraitre habile ecrivain , ferait gagner a Pom-
pee la bataille de Pharsales, si cela pouvait accorder tant soit pen sa phrase."

^"r-f'yi>r^-:' ^-^•■S '^^jvs'?»?: -v"

Macaulay, qui eum vocat principem scholae scriptorum scho-
lasticorum, qui sibi ipsi magni philosophi et viri politici esse
videbantur , tempora quae descripserunt , non inteUigentes ;
quique viros uobis proposueruut fastidiosis praeditos virtutibus,
stolidos et arrogantes i).

Neque tameu aequus iudex fuit Anglus, nam Plutarchi
vitiorum memor, virtutum immemor est. Hoc tempore aequiores,
ni fallor, iudices exstiterunt, Westerraann, Sauppe, Sintenis,
alii. Equidem ex scriptis eius vitam Periclis elegi unde quaes-
tiones deliberem aptum praebituras disputationis academicae
argumentura mihi liceat.

PEinCLES.

Pericles Atheniensis aequales ad suam familiaritatem non
admittebat, profanum vulgus arcebat 2) , perpaucis contigit in
intimos animi eius recessus coniicere oculos. Quo factum est ut
vulgo non intellegeretur.

Videbant Athenienses consiliorum eius effectus felices, admi-
rabantur oratorem ipsique parebant; praedicabant facta belli
ducis periti, prudentis, qui cives salvos usque in patriam re-
duxit; stratego coufidebant in rebus politicis ita ut paene
omnia ei traderent; sed non intellegebant virum gravem,
summi ingenii, summaeque integritatis , philosophum, prorsus
diversa ab iis ratione agentem.

Unum excipimus Thucydidem , qui fere solus aequaliura eum
laudavit; ceteri qui de eo egerunt, ad unum omnes alii alio

1) De Historia scribenda, 182S. Scripta rainora , quae edita sunt in Germania.

2) Cartius, Gr. Gesch. II. 175. Es fehlte ihm die Gabe leicht und unbefan-
gen mit den Leuten des Volks zn verkehren ; es fehlte ihm das leutselige Wesen ,
durch welchcs Cimon zu fesseln wusste, der als ein frohlicher Lebemann seinen
Mitbiirgern niiher stand. Pericles war zu verschieden von der Meiige des Volks ;
er fiihlte, das die Biirger keine Sonderlinge liebten und dies Gefiihl machle ihn
befangen.

■>iW^

modo in eum invecti suut. — Censebatur enim ille excitasse
bellum Peloponnesiacum , quod iiievitabile malum esse vulgo
non apparebat; itaque in odium incidit omnium pacis aman-
tium , inter quos praecipue poetae comici eum conviciis
obruere studebaiit: principem autem in civitate oderunt omnes,
qui civitatis guberuaculum sua ipsi manu tenere mallent; ar-
tium fautor et literarum, doctorum peregrinorum amicus in-
visus erat iis qui maiorum religionem et instituta negligi et
philosophis peregrinis nimium honorem tribui dolebant.

Qui autem post bellum Peloponnesiacum de Pericle egerunt,
liuius belli infelicem exitum omniaque mala inde orta Pericli
auctori vulgo tribuerunt.

Perfectus homo non erat Pericles; erravit, omniaque quae
publice male egit suam vim habuerunt ad corrumpendos aequa-
les; facilius tamen quam par est Socrates, quem Plato in Gorgia
disserentem inducit , adversariis stolidis (Sophistas cum Socrate
disputantes apud Platonem ingenio non abundasse satis con-
stat) probat a Pericle peiores factos esse cives.

Pericles etiamnunc nos aliquamtum amovere videtur. Neque
e Thucydidis neque e Plutarchi libris, ut alios omittam, virum
plane cognovimus. IUe patriae historiam externam scripsit ,
perpauca nobiscum communicavit de rebus quae fiebaut in
urbe; breviter tamen sed eximie Perichs auctoritatem in repu-
blica eiusque rationem politicam depinxit, II. 65; ex ipsa vero
historia Thucydidis iudicare nequimus, utrum vera sit descriptio
necne, licet sint aUae causae quare Thucydidi fidem habeamus.
Silet de Periclis vita privata. Orationes quas Periclem pro-
nunciantem induxit, quamvis utiles ad cognoscendara eius ra-
tiouem administrandi rem publicam , viri perfectam imagiuem
non praebent. Temporis spatium inter bella Persica et bellum
Peloponnesiacum nube obscura circumvolutum est, quae libro
primo Thucydidis non plane fugata est.

De ceteris fontibus historiae Pericleae nuuc sileo. Fieri
potest, ut aliquando, omnibus fontibus exhaustis, quae ad il-
lam aetatem pertineant, rebusque permultis hodie obscuris clara

luce illustratis exsistat aliquis, qui vitam Periclis describat
omnibus numeris absolutam.

At quid etfecit Plutarchus?

Plutarchus operam dedit ut Periclem bene cognosceretj sed
erant quae impedirent quomiuus voti compos fieret. Historiam
externam, quam praeter alios Thucjdides egregie descripserat ,
iterum scribere noluit, quum ineptum esse putaret eum, qui
cum talibus viris certaret (Nic. I) , sed fortasse hoc ipsum ef-
fecit ut nimis negligeret iustam temporum computationem ,
et Thucydide omisso alios sequeretur scriptores, minore fide
dignos, in rebus quas tamen ille tractaverat ita, ut ncmo
uuquam eum correxerit. Sed hac de re mox accuratius.

Ceterum Plutarchus in Periclis mores et indolem inquisivit;
nam describendo bouos et magnos viros ad virtutis studium
alios incitare ipsi propositum erat et penetrare voluit in viro-
rum aniraos. (Per. 2. Alex. I Nic. I Cim. 2.) Ei igitur rerum
gestarum historia non sufFecit. Dicta et facta quae parvi
momenti esse videantur, interdum certius hominum uaturam
indicare quam illustrissima facta dixit ipse (Alex. I).

Adiit ergo scriptores quicunque quidpiam de vita privata
Periclis communicavissent, quo factum est ut saepius hauriret
e fontibus impuris, non adhibita iuquisitione critica satis pru-
dente. Licet ab ipso alieuum esset TtQOs t6 xhqov ftttd^fip ,
saepius tamen secutus est scriptores xaM0^9tlg. Tum magno
temporis spatio quod inter eum et Periclem elapsum est, im-
pediebatur quominus illius aetatem probe cognosceret. Denique
Plutarchi Pericles non est totus homo ; ipse scriptor vera oris
linearaeuta ante oculos non habuit pinxitque imaginem imper-
fectam.

DE FONTIBUS PLUTAECHl IN VITA PBBICLIS.

lure animadversum est ^), Plutarchi iudicium de Pericle

1) Vid. H. Sauppe: Die Queilen Plularchs im Leben des Perikles. Golt. Dietr.
1867. p. J. sq.

V ■■>)?." ^»wj,-Tf^Tf^-!j.frT>7* ■ Vv.-?'^^!py^fF'?w?'*r:

vacillare illamque dubitationem ortam esse e variis fontibus
inter se discrepantibus quibus usus est.

Plutarchi fontes erant Periclis aequales: Thucydides, lon
Chius, Stesimbrotus , Teleclides, Cratinus, Hermippus, Plato
comicus, Eupplis, Aristophanes. Pericle posteriores: Ephorus,
(Theopompus). Idomeneus , Duris , Aeschines, Plato, Aristo-
teles, Heraclides Ponticus, Theophrastus, Critolaus.

Thucydidem secutus est agens de bello Samio. Thuc. I.
115 — 117. Plut. c. 25 — 28. Sed non unice eo usus est.

C. 28 dicit lanoTrjxa^ rjv ovxi Oovxvdidrig laxoQijntv ovx
^EcpoQog ovTf * AQKSTOTiXrjg. Ubi ergo non hausit e Thucy-
dide , Bphorum et Aristotelem ei fontes fuisse verisimile est.
C. 25 etiam Stesimbrotum citat. Ceterum ex toto libro ap-
paret Plutarchum Thucydidis libros legisse et inde conce-
pisse iudicium de Periclis indol.e et moribus aequius, quam
habuisset, si modo reliquos secutus esset. (Cap. 15) Periclis
potentiam eiusque potentiae naturam describens ante oculos
habuit Thucydidis locum notissimum II. c. 65; Thucydidis
autem robur rhetorice extenuavit.

At expliciturus belli Peloponnesiaci causas , Thucydidis plane
oblitus esse videtur. Hic brevior et interdum obscurior erat
quam ut omnibus placeret. Rumoribus et narratiunculis , comi-
corum pacis amantium qui Periclem civium odio obiicere stu-
derent , dictis facetis , vera expositio Thucydidea obruta est.
Posteriores historici ex Isocratis schola profecti, non simpli-
citer res exponebant sed rhetorice eas explicabant ex affectibus
auimi ac moribus et indole hominum. Quod placuit etiam Plu-
tarcho, qui hac in re Ephorum 2) secutus est. Licet enim

1) Thiicydidem citavit, Cap. 9. 15. 16. 28. 83.

2) Ut apparet ex Diod. Sic. XII. 38—41.

Postquam descripsit caasas belli, dicit Atzini, fitv ovr tov ITtXoTtoviftjom-
xov TtoXfftov xoinvrai nvtq vTt^Q^nv, ti? 'E^oQoq dvfygn^e. Coiilra Plul.
de llerodoii luuli^uiialu (si creiliiuus eum etise Uuius Iibri auclurem, cap. VI)
iTll rav oi*oXoyovi*fvmv TrfTrQaji&nt, Tijv ff' ntrlnv, dqi' ^5 nfTtQnnTn^ ,
Hial xriv dtdvoiav ij(ovTwv ditjXov , b TtQOf t6 ytZQOv tlndi^wv dvai**vi^q

•t?'#57?""ry;*^'??S!f3P^

Per. c. 32. 3. dicat, x6 5' dXt}&ig dStjXov. Nic. 9 baecce
leguntur: 'O (tip ydg (tt' ahiaig fiixQalg fig aviicpOQag (liyd-
Xag ifi^aXtlp iduxfi rovg "'EXXi^vag.

Cap. 31. initio tamen spectat ad Thucydidem I. 140.

lon Chius. Primum videamus quis fuerit, deinde quomodo
eo usus sit Noster.

lon variis poeseos generibus excelluisse dicitur, fuisse enim
poeta tragicus, lyricus, praecipue vero dithyrambicus. De
eius operum titulis a viris doctis multa disputata sunt. Eius
feruntnr Xiov xriaig, inidyfiiat (a nonnullis spuriae habitae,
a. Doct. Euehl loni tributae) , vno(ivrifiaxa , avvfxSiifiijTixdg,
TTQfg^fVTixog , TQia/fioi, quod idem opus esse dicitur ac xoff-
ftoXoyixog. De libro qui inscribitur nQfa^fVTixog Xoyog, de
quo ceterum nihil constat, Scholiastes ad Pacem , vs. 817 di-
cit : ov v69ov d^iovaiv fivai Tivfg xai owjft avToii.

Adolescentulus Athenas venit ibique raagnam vitae partem
degit. Interdum in patriam rediit bona administrandi causa,
ut videtur, quae ei ibi erant. Cimonis amicus fuisse dicitur et
reliquisse urbem cum fautore. De posteriore parte eius vitae
nihil constat neque ubi diem obierit.

Paulo antequam Aristophanis pax in scenam ducta est (419
a. C.) mortuus esse videtur. Schol. Pac. vs. 837.

Multa ergo meraoria digna tradere potuit de rebus tum aliis
tum politicis illius aetatis; res vero gravissimas non tracta-
visse videtur hilaris poeta.

In Periclis vita Plutarchus eum citavit bis, c. V. 2 et
cap. XXVIII 3 , nullam vero causam esse sentio cur as-
sentiar D. Ruehl, contendenti Plutarcho in hac vita saepius

ioTi xal »iixorj9"rii iooTtfQ ol Km/inxol xov TtoXfiAov vno xoii IIfQi.xi,{ovq
ixxfxaua&rti (fi,' ' AaTtttalav 1] 6la ^r^&Lav dvroipaivovTfq, ov <pikoTtiA,in
Tivl xai ifi.Xovfi,xiH /lakJiov aTOQtani, rb qiQovrjftn IlfXoTtovvfjatMv xnl
fi,ijdfv6q viftla&ni, Aaxfdaii4.oviotq &fX'i]anvToq

\) De lone cf. Rich. Bentleii ad Milt. p; 404 sq. opp. phil. ed. Lips. Schiiei-
dewin vel potius Bergk, in opere de poetis lyr. , Ruehl, die Qnellen Flntarchs
iin Leben des Kimon , Ekker , Cimoo. Praef,

•'.*•■ ^'■"i:>^^S^r'^S

1£

fontem fuisse lonem quam in vita Periclis i). Ex opere quod
inscribitur ^EniHrjniat hausisse videtur, quo in libro lon nar-
rasse dicitur res memorabiles, quas ipse iu itineribus viderat.
C. V. 2. lon dixisse narratur Periclem in vita quotidiana su-
perbum fuisse et alios contemsisse, Cimonis contra fuisse hila-
rem elegantiam cuique gratam.

Inde coniicit Doct. Ekker (Plut. Cimon. p. 16), „verisimil-
limum habendum esse etiam lonis de Cimone, in quem fortasse
pauUo benevolentior fuerit (quam iu Periclem) narratiouibus
non nimium Plutarchum tribuisse nec temere sed prudenter
et cum iudicii acumine usum fuisse."

Quae sententia displicuit Doct. Ruehl , dicenti Plutarchi
iudicium modo referri ad ea quae lon de consuetudine quoti-
diana Periclis dixit, non vero ad facta haec pertinere.

Verum etiam alio loco c. 28 1. loni obloquitur et saltem
in vita Periclis eo prudenter usus esse mihi videtur; ceterum
ex iis quae Plutarchus de lone citat nihil aliud eificere possumus
quam hoc: lonem omnibus in rebus Periclem non laudasse 2).

Aliis locis lonis versus citat iisque delectatua esse videtur.

Stesimhrotus Thasius.

In vitis Themistoclis , Cimonis et Periclis, Plutarchus usus
est libro qui inscribitur : niQi OefiinroxXiovs xai OovxvdiSov
xal TlfQixXiovg , qui liber a Stesimbroto scriptus esse dicitur.

Nuper viri aliquot docti 3) conati sunt probare hunc librum
non scriptum esse a Stesimbroto sed a sophista quodam primi
saeculi post Christum.

Stesimbrotus eorum fuisse fertur qui nominantur tnaivfrat
'OfiiJQov. Natus est in insula Thaso, ubi medio et exeunte fere
saeculo quinto a. C. studia Homerica laetissime floruerunt.

1) Nisi aedificiorum descriptionem hausit ez lone, quod non satis constat.

2) Aroicum Cimonis, poetam vini et amoris amantera , Pericli, fautoris adver-
sario, viro otfivoTdTO) non amicissimum fuisse oon miramnr.

3) Anonymas quidam in Zarneke, Ccnlriilblatt , 1860 p. 620, cui asseutitur, .\.
Schaefer, j!ihii's .lahrb. ti. 91 , p. 630, praecipue V. Ruehl, die Queilen Plutarehs
im Leben des kimon, 1867, p. 37 sqq.

..^^'■■.^-

: - ip<-<- '-!..»■- "'

Antimachi Colophonii prateceptor fuisse traditur (a Suida
V. AvTi(iaiog). Stesimbrotum supparem Cimonis appellat Plu-
tarchus, Cim. IV, Periclis aequalem.

Diu Athenis moratus esse fertur. Exstaut fragmenta eius
libri tkqI TtXtxiav. Utrum plura de Horaero composuerit an
unum non liquet; titulus servatus est nullus. Unura scrip-
sisse eum opus titulumque fuisse , TlfQi "OfiTJQov , suspicatus
est Mueller. Praeter locum vitae Hom. 6 , quo Homerus se-
cundum Stesimbrotum Smyrnaeus fuisse dicitur, tria servata
sunt spectantia ad Iliadis locos ui 636, 193, <P 76. Longe
maioris moraenti sunt duo alii loci, alter Xenophontis, Conv.
3. 6, Platonis alter in lone, Cap. 2. Utroque loco Stesira-
brotus in primis Homeri interpretibus fuisse traditus est ^).

Stesimbrotus ergo fuit vir doctus vacans interpretando Ho-
merum et qui de eius studiis bene meritus est. De eius studiis
Homericis agunt Plato et Xenophou, de illo alio opere his-
torico ne verbura quidem edunt; longe sane diversa est docta
Homeri interpretatio et libellus , qui confectus esse videtur ad
clarorum virorum gloriam commiuuendam.

Praeter Athenaeum . XIII p. 589, et Plutarchum eum
libellum nemo citat, nemo novit, licet in eo narrentur quae-
dam , quae sane non praetermisissent historici aliique scrip-
tores. Alexaudrini saepius Stesimbroti opera memorant , de
hoc plaue silent. £t Cicero libello, si exstitisset, sine dubio
usus esset. Supersunt duodecim fragmenta (Plut. Them. c. 4.
uon invenitur apud Muellerura) , quae agunt de Themistocle,
Cimone, Pericle. Verisimile igitur est illum Thucydidem, cuius
noraen est in titulo operis, esse Melesiae filium.

Multus est scriptor in rebus venereis Periclis; ceterum
pleraque quae tradidit falsa continere, satis, ni fallor, proba-

1) De eo cf. Bernhardy, Grandrisz der Griechischen Literatur, 1867. I, 280,
327. Wolf, prol. p. 16. M. Sengebasch, Diss. Hom. p. 20 b. Hic dicit, ante
430 a. c. eum mortuum iion esse apparcre ex loco Plutarchi c 36. lis, qiii
putant libram de Them. et Thuc. et Per. spurium esse, hic locus uihii probat. —
Heuer, de Stesimbrolo Thasio.

' I :'"^^ff-f ■-' Jl

vit Doct. Ruehl 1. 1. Plutarchus ei parvam fidem tribuit.
Eum citavit cap VIII 5, XIII 7, XXVI 1, XXXVI 3, sed
videtur etiam aliis locis eo usus esse Piutarchus v. c. XXIX 1,
narrans Periclem odio ductum in Cimonem huius filio Lace-
daemonio decem tantum naves dedisse, ut eum perderet.

Quae insulsa narratio plane redolet istius libelli scriptorem l).

VIII 5. quo loco memorantur verba quaedam orationis fu-
nebris quam habuit Pericles in honorem caesorum in bello
Samio. Quae verba plane conveniunt Lysiae Epit. p. 198.
Quapropter Ruehl suspicatur Lysiae sententiara Pericli ad-
scriptam esse.

XXII 7. Stesimbrotus Periclem accusat flagitii nefandi, quod
Plutarchus acriter repudiat.

XXVI 1. narrat Periclem in bello Samio, dum Samii ob-
sidebantur, Samo relicta in Cyprum navigasse, onfQ ov doxH
ni9av6v tivai , ut iure Plutarchus dicit. Auctore Thucydide
I 116, 3. navigavit ut aggrederetur classem Phoenicum , quae
Samiis auxilio veniret. Cf. Diod. Sic. XII. 27.

XXXVI 3. iterum agit de Periclis amore in filii uxorem.
Eieri potest ut etiara (VIII 3) narratiuncula de Pericle et
Thucydide ex hoc libro sumta sit. Libri scriptor, quisquis est,
collegisse videtur res raemorabiles quae ferebantur de illis cla-
ris viris; et praesertira quod ad Periclem attinet, multa hau-
sisse e comicis. De quibus iam videamus.

Hi omnes acriter invecti sunt in Periclem , quem varias ob
causas odio persequebantur. Ipse a Cratino in scenam pro-
ductus esse dicitur, et, ni fallor, apta erat Periclis persona
quae prodiret in scenam comicam Atheniensium. Vir ille, om-
nium civium princeps, quem jn foro quotidie videb^nt cives
eodera semper vultu sereno serioque omnia investigantem , eodem
gravi incessu euntera; strategus strenuissiraus et prudentissi-
mus, quem vereri solebant; orator summus, lovi tonanti si-
milis , a quo ad omnia quaecunque vellet, adduci soliti erant,

\) Cf. Cim. cap. XVI. Thuc. I. 45,

flf^'^^'?'^^?^-:- ■■ ■ - .■r-X--».N-;jr-v».J ,•-

deoique vir ille, quem ommbus superiorem esse couscii erant,
in scena ridicularia ageus el comice gravitatis modum excedens,
grandem movit risum. Vir maguus lusus delectat vulgus. Hic
risus Periclis auctoritati non periculosus, irnmo vero utilis fuit.
Poetae voti compotes non facti suut. Nam tali modo invidiae,
gloriae comili satisfiebat; Pericles suae magnitudinis poenas
luit, civesque quum theatro exiissent, ut ante, auscultabant
illi. Pericli vero displicuisse videtur illa licentia comicorum,
01. 85. 1 443 a. C. enim lex perlata est, quae poetarum pe-
tulantiam coercuit ^).

Hanc legem ei non ignoverunt irati libertatis vindices.
Cratini XtiQotvtg fabula acerrima , in Periclem scripta est, post-
quam 01. 85. 440 a. 0. KaTtXij&r] t6 xprjfpiafia toi) /mj/ xioiA.(o8tip.
Undecunque poterant, in eum concurrebant. Corruptor dictita-
batur veteris simplicitatis , violator maiorum institutorum , ty-
rannidis cupidissimus, bellorum patriae funestorum auctor, sui
tantum ipsius commodi memor. Multa falsa in scena comica
ficta, deiude vulgata et postea a scriptoribus mira et famosa
narraudi cupiiiis ad posteros tradita sunt 2).

Plutarchus comicis uon magnam fidem tribuit, vid. Per.
XIII. 6; interdum tamen eum nimis moverunt.

Teleclidem bis citat in hac vita c. IV, 3 et XVI, 1. Priore
loco Teleclides ludit Periclem ob caput inconcinnum et oblon-
gum, dicens, ,/eum modo negotiorum molestiis obrutum sedere
in urbe capitis pondere gravatum, modo solum ex capite domo
maiore ingentem strepitum excitare !"

Cap. XVI. ,/Athenienses illi tradidisse: Urbium vectigalia ,
urbesque ipsas quas vinciret, vel dirueret, muros lapideos,
quos exstrueret aut rursus demoliretur, foedera, potentiam, di-
vitias et felicitatem."

Poeta Atheniensibus nimiam Periclis potentiam ante oculos

1) Vid. Cobet, Obs. crit. in Plat. com. rel.

2) De Aspasia et coraicis vid. Cob. prosopogr. Xenoph. p. 7'J sqq.

;..■ ,'5*^

pouere voluisse videtur. Ex quibusnam fabulis haec Iragmeuta
sumta sint, non coustat ^).

Cratinus 2) Callimedis filius Atheniensis in poetis scenae
comicae veteris alterum ab Aristophane locum tenuit. Vir
fuisse videtur acer, vehemens, nuUi parcens, Aristophanis
suavitate carens. Eius Xfificc^ofitvoi et HctTVQOi , huius fabulis
-^;(a^y*rj et 'iTnr^g victae sunt; senex autem in IIvTivij
revixisse videbatur et illius nNtqiiXa" vicit. Vid. Equit.
520 sqq.

Plutarchus usus est eius fabula inscripta XeiQoovig quae,
ut dixi, scripta est in Periclem. Legimus cap. III. 2.
2!Tdaig di xai nQta^vytvijg KQOvog dXXriXoiai fityivTf (li- ,
yiOTOV TixTfTOv tx}quvvov, ov dij xfqtaXtjyiQiTav &{oi xaXiovai.
Quae verba sic explicauda puto, factiouum certamiua, quibus
uovae res factae suUt, et vetus tempus, i. e. spatium mul-
torum annorum, quo sensim eius auctoritas accrevit, raaximum
tyraunum pepererunt, quem capitonem vocant dii. iQovog, naQd
TTQogdoxiav dictum pro KQOvog spectat ad Periclis cognomen
Olympium; et fortasse legeudum est KQOvog, et uihil amplius
subest 3).

1) Vid. Cobet in Plat. c. rel. p. 16.

2) De eo vid. Cobet, I. I. 1 sqq. qui hos locos niferl Platonii: TTfQt difiqioQat;
yapitKiTjoiDv p. 27 in Edit. Arist. Inveru. Kqazlvoi; 6 t^; TtuXiudi; mofiio-
diuq Ttonjiiiq ciie dij xal to, zov ' Aqx^Xoy^av t^-^kaoui; avafjQiK; fiiv TaZq
loidoQiaig iarl — arcXiai; »ai *axa tijv TiaQot/iiav yvftv^ ti^ xtqiak^
Ti^i/Oi' ra; fiXaaif^i*iui; xara Tiav aftaQTavovTiov. Incerti auctoris de Co-
raoed. pag. XXXI II. E7ii:yfv6iA,fvoq df 6 KqaTZvoi; — to» j^a^ifvTi, t^?
xutfiiadiai to laifiXifiov 7tQoi;i9ri»e , tovi; xaxd»; t» itQai covtitq dtafidl
Xi>>v xai uoTtfQ dtifioaiit f»,dott,yi Tjj xtafionHn xoXdl^wv.

3) Si }(q6voi; legimus , hoc spectare videtur, auctore Curtio, ad Periclis naturam
democraticam et aristocraticam. Thucydide pulso, postquam cives taeduit faclio-
num, Pericles princeps factus est: huius autem principatus Ztdan; mater esse
dicitur; et ;f(iovo; repraesentat priscum genus, unde ortus erat, et vetasta-
tem quam verebatur. Sic fere expllcat Curtius. II. p. 186 et ann. p. 391.
Utrumque tempus in Pericle coniunctum esse et priscum, et receos. Fieri po-
test ut viri docti in hac voce plura ponaut, quam in ea sit. Curtius cilat. Ly-
siae locum VI. 10. KaiToi, IleQixXia Ttoxi tfaot TtuQmvioM VftZv TteQt

-iP^lr-'"-^ ;■-

Verba quae sequuntur e Nemesi sumta: MoX', w Ztv ^ivit
xai fiaxdQif (alii leguiit xaQait) fere significant: Eas, Olympie,
qui ades hospitibus (Anaxagorae, Aspasiae, aliis) et capito.

XXIV 3. ^HQav Tt 01 ^ AanaoLav TixTti KaTanvyoatlvij
naXXaxiiv xvvtoniSa e Chironibus. "'Hqu Aanaaia est uxor
Oljmpii Periclis; naXXaxi^v , nam Pericles Aspasiam iustam
uxorem ducere non potuit. Ad iustas enim nuptias requirebatur
ut nupta etiam esset affjjj. Liberi Periclis et Aspasiae non
erant yvrioioi sed vo&oi. Vid. cap. XXIV 6 vo&os di fioi
\^fi; cet. 1).

Xni 4. e Thressis:

'O a-^ivoxiqiaXog Ztvg bdt
nQoaiQitTai TtpStXov inl rofi xQaviov
e'%a>v, intidrj TOVGToaxov naQoiitTai-
Legebatur ntQixXiijg ante vocem TwdtXov, iure delevit Cobet
Var. Lect. p. 371, 372.

Non notum est ex quanam fabula XIII 3. sumta sint ndXai
yuQ aifTO AdyoKSi nQodyti ntQixXirjq, tQyoiai 8' ov8i xivtT.
A Cratino luditur Pericles quod lentius aedificentur muri longi.
Hermippi versus: c. XXXIII 4.

^aaiXtv aaTzfQoov, tL noT ovx i&iXtig
doQV ^aaTd^tiv, dXXd Xoyovg (liv
ntQi Tov noXiftov 8tivovg naQiiji ,
if/vxriv 8i TtX^Tog vniarijg ;

TUv daeflovvToiv, fiTj liovov /q^^a&ui, toZi; yeyQa/i,fitvoii vofion; Tte^l ai -
tHv, dkkd >ial ToZi; dy^dgion; , xad-' oxx; EiinoJi/iidai i^tiyovvTai, , ovi;
ovdeiq 7Cia xvQioq iy eveto xa&eXelv otde iioX/itjaev dvTebnelv, oi)6e ai-
t6» tov ©■^yra 'iaaatv ■^yeZa&ai, ydq dv aVTOvg ovio)q ov /tovov ToZf
dvd-Qmcoii dkkd *al ToZq &eoZq didovai, dixfjv. Non idera erat daefieZv
Pericli ac popnlo, qui Anaxagoram et Aspasiam ob daifietav persequebatur.
Fieri potest ut ipsa haec seatentia sumta sit ez oratioue qua baoc vel illum de-
fenderet. Hoc Lysiae nil intererat, duramodo consilio conveniret. Cf. etiam Thue.
II. 37. — oi) nuQavonoiiiiev, tuv Te uel iv dQ}(ij ovtiov dxQodaei, xai
Tuv vofioiv , xai /idkiaTa uvtoiv oaoi Te iTT wifekeia tuv ddixoviiiviav
neZvTai , x«l oaot ayqaifoi, ovTei alaxvvtfv 6f*okoyovfA,ivtiv qiiQovai,.
1) Cf. fiecker (ed. Hermanni) Charikles p. 287.

ndyitiQiSiov 8 dnovfi ^*^VQ^
nuQa&rjYOnipjjg ^Quy^tig xoTtido^,
d^^X&tlg tt'i&iovi KXicopi.
admodutn obscuri suiit. Satyrorum rex dicitur a poeta, As-
pasiae accusatore (XXXII 1.), spectans ad lasciviam Periclis.
Nullus vero Teles notus est; Suidas nomen cuiusdani {TiXiag)
citat a comicis tTrt dtiXia lusi. Neque constat quid sibi ve-
lint verba xdyj^. — KXimpi. Creditum est, Cleonem vehe-
menter invectum esse in Periclem , quod includeret cives. Plu-
tarchi non est explicare fragmenta, quae citat, comicorum ^).
Hermippus ab iisdem partibus stetisse dicitur atque Aristo-
phanes; arctius tamen se iunxisse videtur factioni aristocraticae
et Pericli fuisse inimicissimus.

Platonis comici versus cap. IV. 2. citati perspicui sunt.
nQWTOv fiip ovv (ioi Xi^ov, dvTi^oXo)' av yuQ,
tag (faoiv, 6 XtiQCOv i^t&Qi^fiag UtQixXia.
Damon, Periclis magister, comparatur cum Chirone, Achillis
praeceptore. Sumti esse dicuntur ex fabula, quae inscribitur
2!o<pi(STai.

Ex Eupolidis Demis, fabula celeberrima, qua demagogos
populumque eis obsequentem lusit, citantur pauca.

Cap. III 2. 6, Ti ntQ xt(fdXaiov t&v xaTco&tv rjyaytg, quod
ad caput Periclis refertur.

et cap. XXIV 4. Pericles — 6 v69og dt fioi ^fj;
Myronides — xal ndXai y dv riv dvr/Q ,

ti (iri t6 T^g noQvrjg vntOQQioSti xax6v.
Spectat hoc ad filium Periclis et Aspasiae, cui patris no-

1) Curtius II. 324, hos versus tali modo citat: Du Satyrofiirst , so willst du
denu nie aufheben den Speer, Du vermassest doch sonst mit gewaitigem Wort
dich als Kriegsfeldherrn, wohin ist das Herz dir gesanken? Du knirschest vor
Wnth , wenn einer am Stein sein Messer sich scharfte, seit Kleon, der Wilde,
dich zauste." Est versio qua tamen non explicantur versus. II. p. 313, baec di-
cit: »£inen Fiirsten der Satyrn oannte Hermippos den Ferikles met Hinblick
anf die uuwjirdigen and unselbstandigen Menschen welche ihn umgabeo."

Cf. Sintenis ad hiioc locum.

■'%^^?^r^!^T>???!P^ng!^^^!^V!;<*?^;«V^^*':',- ••■■•, •:.;■.•---; ' ••r^^-'

men erat. Significare videntur postrema verba, eum vo^du
impediri quominus se virum praestaret. A civibus hic capitis
damnatus est post pugnam navalem ad Arginusas, cui strate-
gus interfuerat. Eum cum Socrate disserentem inducit Xeno-
phon Mem. Lib. III. cap. 5. Vir fuisse videtur multis virtutibus
ornatus: cf. cap. XXXVII tigayirai lig tovi,' qtQaTogag ^).

Cap. XXVI. 2. Unum versum ex Aristophanis Babjloniis
sumtum citat Plutarchus agens de bello Samio :

2!a(ii<ov 6 diinos iOTiv (ag iioXvyQdfifiaTog.
qui refertur ad stigmata , quae Atheuienses Samiis inusserant.
Sintenis suspicatur versum etiam spectare eo quod Samii primi
usi sint 24 litteris.

Versus cap. XXX. 2, citati ex Acharnensibus , 504 sq. cele-
berrimi sunt. Plutarchus narrat, Periclem dici odio suo in Me-
garenses incitatum auctorem fuisse plebisciti adversus eos editi ,
odii causam fuisse hanc: praeco ad eos et ad Spartanos missus
qui accusaret Megarenses quod sacram terram coiuissent, per bos
periisse videbatur, tum vero auctore Charino implacabile bellum
in eos geri coeptum est; illi vero in Periclem et Aspasiam
causas belli coniecerunt, citantes hos versus :

nOQVijv 8i 2^ifiai&av iovTtg MeyaQadi

viaviai xXtTiTovai fii&vaoxoTTajiot '

«01&'' 01 MiyaQtlg mcpvaiyyiOfAivoi

dvTi^iitXixpav ^ Aanaaiag noQvag 8%}o ^).

1) Miramur Plutarchum doq citasse Eupoiidis notos versiculos:

Jlei&at Tiq intnd&ijTo roiai )^eii.eai,v
Ovcbx; tK^^i.ei xcei ftovoi; Titv QyroQoiv
T6 xivTQov iyxaTtknte ToZq d)iqomi/,evoK;.

2) SeqnuDtur haec:

ttdxek&ev dqj^ij tov ■TfoXifiov ttuTeQQdYtl
EXXtiOi Ttaaiiv i» TQiotv XuntaaTQtbiv.
'Evrev&ev OQy^ JleQmXifit oiXvn^CiOi
■ijaTQUJtc' i/JQOvca ivrexvitM xijv EXXadu,
iTid-ei. voftovq litaTceQ ax6Xi,a yeYQanfiivocii,
mq XQV MeyuQiaq ^i/rf y^ M?^' ^* dyoQo,
/mi/t' iv d-aXdTTfi ixijx' iv yTfeiQip /iiveiv.

Eo tempore sane Megarenses his versibus uti non potue-
runt , quum fabula Aristophanis demum anno 425 in scenam
ducta est.

Haec narratiuncula cui poeta ipse fidem nullam habuit , (nam
alio loco alias causas tradidit) a posteris libenter accepta est
et repetita 1). Veras causas belli , quas tradidit Thucydides,
poeta comicus memorare noluit. Hoc comici non esset con-
traria quaerentis et ridicula. Bellum illud , quod tremefecit
Graeciam, ortum esse fingit, postquam rapta suut tria scor-
tilla. Ita rem proposuit ut risui populi traderet partes beili-
cosas. Ceterum fieri potest , ut tale quid factum sit et
adversarii Periclis, pacis amantes, omnem operam dederint ut
Ijopulo probarent bellum ob parvas causas et singulorum com-
modi gratia esse ortum.

Plutarchus dubitavit quid harum rerum crederet, quid reii-
ceret.

Praeter locos citatos Plutarchus memorat comicos cap. XIII.
6. Si^dfinfot Si Tov Xoyop oi xcafAixol noXXrjp daiXynav cev-
Tov icaTtaxiSaauv fiff rf ttjv Mfvimtov yvvaXxa Sta^dXXov
Tfg X. T. X 2).

Et etiam Cap. VII. 3. vcp' rjg, oycsntQ toixiv i^v^QiaavTa rov
Sijfiov 01 xoofAopSonoioi Xiyovat ntt&aQitiv ovxiTt ToXfiav, dXXd

ivvfvO-fv ol MfYnQij<;, oxt dij ' Tttivmv fidSriv,
^ct»tdainovio)v fddovro , rb ipiiipiOiA, onioq
fifTaaxQaqifiti to (ft^a ra^ XaixaOTQiai;.
OvK ■^&fX.o/ifv d ■^iifZi; dtoi*tvmv 7ioXi.dxiq •
xdvTfV&tv ijdfi Ttdxayoi; -^v xitv doTtidiav.

1) Fac. 572. sq. dicit Phidiae causa bellum escilatam esse a Pericle.

2) Cf. Cobet prosop. Xen. p. 79.

Et Cap. VIII. 2. al fitvzoi xoi/iMdiat' tS)v Tort di&aaxdXutv anroiirfiy Tt
TtoXkdq xal iitTtt y*Awros diftixoTiDv gioivdq tlq airov inl roi koyia iid
kt,arii rijv ■TtQoautvviiirinv ytvta&ai, dr]kovat , fiqovrdv /xfv avrov xai
da T QdTi t f I, V , oTt dijii^^yoQoitj . dtivov di xtQavvov iv yXuaafi
>f)fQfi,v Xtyovrotr — Agitur de Periclis cognomine Olympii, illud fiQovrdv
xni darQdTrrtiv spectat ad Aristoph. Acharn. 530. cuiusnara alterum fragraen-
iiiin sit, nescio. Ccterum , quod ei illud cognomen esset , comicis ansa fuit ut
eum luderenl qiiamquani vix dici potest Periclera illis verbis rideri.

S&)tPfiv TTfiv Etf^oiocv nctl TuXg vijaoig innrijdav. Qualis sit
sententia verborum satis perspicuum est; irriti vero conatus
sunt restituendi versus. Unde sumti sint, non constat. Plu-
tarchus ipsos versus nou citat, sed uonnuUa elegfsse videtur.

Coraicis turpiora narrantibus Plutarchus parvam fidem habet,
ut satis declarat 1. 1. Vulgo iis utitur ad illustrandas res de
quibus agit , interdum , quod periculosius est , ad eas probandas.
Certa ratio considerandi ea , quae tradiderunt illi , ei non erat ,
neque satis accurate inquirebat, quae alii scriptores, Ste-
simbrotus (?) , Idomeneus, alii et ipse Ephorus ex iis hauserint.
Comicorum dicta ab eorum nexu non divellenda sunt.

Ceterorum poetarum, quorum plures legit Plutarchus, lonem ,
cuius versum nullum attulit, citat Timonem Phliasium, sillogra-
phum, qui floruisse dicitur c. a. 270 a. C. et fecisse carmina
quibus risit philosophos, lingua Homerica usus. Versiculi, qui
cap. IV 3. leguntur, pertinent ad Zenonem Eleaten , quem
audivit Pericles:

d(*qiOTiQOy}.6)aaov r* fjisyoc a&ivog ovx ccXaTradvov
Zijvmvog ttccvtoov iTccXrjnTOQOg.

C. XXVIII 3, Pericles versu hoc Archilochi respondisse
narratur Elpinicae Cimonis sorori:

ovx &v fitlQOcac ygavg iova' i^Xiccpfo
quod suppletur a Schaefero el fiij q^gtvmv dnfaq^dXtjg. Versus
etiam XV, 688 exstat apud Athenaeum.

Eorum qui post Periclem floruerunt praeter Tiraonem, pri-
mum memoramus Ephorum, quo saepissime usum esse Plutar-
chum hac in vita suspicantur viri docti l). Ea enim, quae a
Piutarcho tractantur quaeque non sumta sunt ex scriptorum
operibus qui supersunt, ex Ephoro sumta esse statuunt praeter
ea, ut sponte apparet , quae Noster nominatim ex eo hausisse
ostendit, ut c. 27 agens de bello samio. Muellerus iure de
fragmento Ephori (119 Diod. XII 39 — 41), dicit, ea quae

1) De Ephoro cf. Arnold Scbaefer. „Abris8 der Quellenkuiide der Griechischen
Guschicbte bis auf Polybios. 1867," p. 46 sq.

■■ ''^r - . -vr".r!;'?'MftWJ

continet, tam longe abesse a Thucydideis tantamque prodere
levitatem, ut Ephorum ea a poeta comico potius quam ab his-
toriarum scriptore mutuatum esse credas: Plutarchus tamen
(c. XXX) agens de belli Pelop. causis, hac ipsa in re Epho-
rum secutus est l).

Nescimus autem quae Plut. hauserit ex aliis scriptoribus ;
accurate ergo ostendere nequimus singula quae hausit ex
Ephoro. Quae de hac re allata sunt, plerumque meris con-
iecturis nituntur, quamvis interdum probabilibus. Sauppe 1. 1.
suspicatur ea, quae cap. XVII de illo consilio viro magno
non indigno memorantur, ex Ephoro ducta esse 2).

Theopompum, qui in Philippicis fere totam historiam
Graecam tractavit, libros complens digressionibus , praecipue
secutus est Plutarchus in vita Cimonisj et hac in vita ex eius
libris hausisse videtur ea quae nobiscum communicat de con-
tentione Periclis et Cimonis (Cap. IX) , inprimis de Cimonis
liberalitate , et cap. X. Theopompus summis laudibus extulit
Cimonem et Plutarchum movisse videtur ut Periclem repre-
henderet.

Ceterum minoris fecisse Theopompum quam Ephorum fertur.

De Idomenei Lampsaceni vita et scriptis accurate egit
C. Sintenis (excurs. V Pericles) -^).

C. X 4. acriter hunc refutat Plutarchus, qui ei non mul-
tum fidei tribuisse videtur. c. XXXV obiter memorat Idome-
neum scripsisse, Cleonem Periclis fuisse accusatorem.

Neque maiorem fidem habuit Duridi Samio qui, de rebus
Samiis scribens, in maius extulerit patriae labores et hostium
crudelitatem , C. XXVIII; cf. Alcib. c. 32, Dem. 10, Eum.

1) Fragm. hist. Giaec vol. 1. p. LXIII et p. 266.

2) Ephorum qui apiid veteres magDa gioria et aaetoritate floruit, et Plut.
maximi fecit, eumque c. 28. iuxta Thucydidem et .\ristotelem citavit. Seroel eum
vituperat Dem. 36. oi)/t^j/ ovd' ''fqpo^o; vymivtt xbv 0iXiaTov iYxmiA,td^o)v.

3) De Theop. idemque de Idomeiieo vid. tichaeier , 1. I. p. 91. Krat hic Epicuri
discipuins et amicus. Scripfil negl tmv HotxQttTmiiiv , Tttql dtifinyo)yiiv.

1. Vixit fere saeculo post bellum Samium. Scripsisse fertur
"latoqiai, (quae etiam citantur titulo "^EXlrjviKa et Maxtdo-
vma), Tce ntQi ^ya9oxXea, ^afiioov wqoi , al.

De eo legimus apud Phot. bibl. cod. 176 p. 121':

JovQig (iiv ovv 6 2aniog iv r^ ttq6}tt] twv avTov laro-
Qicov OVTO) cpijaiv //^ EcpOQOg di xal Qtdirofinog t6)v ytvofjiivtav
{TiQoyev. Casaub). nXiiaTov (XTTiXiicp&tfaav " ovti yocQ fiiii7\at(ag
fiiTtXtt^ov ovdtftiag ovTt rj8ovfjg iv tw tpQdaai , uvtov di
Tov yQacpnv fAOvov intfitXij&ijaav.^ xaiTot /iovQig xal trjg
iv avToXg TOilTOig oixovofxiag , oig aiTiccTai , TroXXd twv
dvdQWv Xttnofitvog-

Quod a Cicerone (ad Att. VI, 1) vocatur ,/homo in historia
diligeus" hodie movet neminem ^).

Aeschinem Socraticum dialogorum scriptorem bis citat c.
XXIV et XXXII. Quae priore loco leguntur partim falsa
esse puto. Leguntur haec: .

^ioiivTjg 8i q)ijai xai AvaixXia tov TiQO^aToxdnijXov i^
dytvvovg xai Tuntivov ttjv q)tfaiv ^ A&Tjvaitov ytvia&ai nQW-
Tov Aanaaia avvovTa fitTd Ttjv HtQixXiovg TtXtvTTJv.

Et Schol. Plat. Menex. intyrjfiaTO 8i rj Aanaaia fitTd
xov IlfQixXiovg &dvttTOV AvaixXti to> nQO^uToxanrjXfa, xdi
i^ avTov vtov taitv ovofiaTt noQiaTtjv , xai xov AvatxXia
QTiTOQtt StivoTttTOV xttxtaxtvctattxo (og Aiaji^ivrjg 6 ^wxQttxtxog.
Non prorsus idem est quod citat uterque. Nullo autem modo
fieri potuit ut Aspasia Lysiclem, si fuerit dytvvfjg xai xantt-
vog xriv (pxJatv, fecerit Atheniensium principem et oratorem
^mmum. Neque talem virum sibi elegisset Aspatiia, quo-
cum viveret, neque Periclis successor vir esse potuit animi et
ingenii dotibus destitutus. lam vero hieme a. 428 periit
belli dux in Caria (Thuc. 3. 19). Ab Aristophane petitus est
(Eq. 132. 765) simul cum Eucrate et Cleone, qui Lysicle
§8tXtJQ(OTtQog vocatur. Perpaucasunt nota de hoc Lysicle, aeque

1) De eo scripsit I. G. Hullemaan, Uuridis Samii quae supersuut. Trai. ad
Riien. 184,1.

'!WiTv-:'V^'

ac de Eucrate, qui fortasse Diodoti pater est (Thuc. III. 41),
sed verisimillimutn esse puto eos non fuisse homines vulgares,
licet ad eos etiam referri possit quod Thucydides (II, 65) de
Periclis successoribus queratur ^).

C. XXXII. Aeschines testatur, Periclem precibus lacrimisque
damnationi eripuisse Aspasiam , idque contra leges. Idem
narrat Athenaeus, auctore Antisthene. Admodum mirum est,
duos hos Socratis discipulos idem narrasse in dialogis qui eodem
titulo „^ Aanaaiu" inscriberentur, ut traditur. Quare loco Athe-
naei legendum putant nonnulli Ataiivrj^, non 'Av&ia&ivtji ^).

Ei Plutarchus auctoritatem tribuisse videtur iusto maiorem.

Platonem philosophum citavit cap. VIII ifxard tov TlXd-
Tcova, xal dxQUTOv rotj noXiTais iXtv&iQiav oivoiotav •' refe-
renda sunt haec ad vocabula dxQUTog iXtv&tQia, de Republ.
562"^, non ad res ipsas.

Memoria omnino digna sunt ea quae cap. VIII sumsit ex
Platonis Phaedro 27 O^

Locus est hic: ndaai oaai (itydXai twv Ttfvdiv nQogdiov-
Tai ddoXtaj^iag xal (itTtcoQoXoyiae (fvatag niQi' t6 yaQ vifiij-
Xovovv TovTO xal ndvTij TtXtaiovQyov ioixtv ivTtv&iv no9tv
tiaiivai , o xal IlfQixX^g nQog tw tvqiviig tivai ixTrjaaTO.
Philosophus haec praedicavit de viro quera laudare non solebat.
Quanti Plutarchus Platonem fecerit ex eo etiam apparet quod
eum vocat „6 &tTog UXdToov."

Quod cap. IX tradit, multos dixisse populum primum a Pe-
ricle peiorem factum esse, spectare quoque videtur ad Platonis
Gorgiam, 515^ Inter Thucydidem et Platonem haesitavit Plu-,
tarchus; optio ei fuit difficilis.

Cap. XV tdtt^t Ti]v QTjTOQixTjv xaTa UXdTcova x. t. X. spectat
ad Phaedr. 261": uq' ovv ov z6 (liv oXov ij qijtoqixtj dv tXrj
Tt^vij xpviayoayia Tig did Xoyutv, ov (lovov iv dixaaTijQioig
xai oaoi dXXoi drjfioaioi axjXXoyoi, dXXd xal iv iSioig;

1) Cf. Curtius, II, p. 348.

2) Vid. Sintenis, i. 1. ad hunc locum, p. 219.

f^',?K^^fS^'^''^i

Cap. XXIV 3. legimus: ip di roi Mtvt^ivw t6) UXuTmvog,
ti xtti fifrd Tcaidiag rd TTQwra yiyQaTtTat, to<sovt6v y' iffro-
Qiag (viOTiv, OTt So^av fix( t6 yOvaiov ini QTjTOQtyifj iioXXolg
oniXilv. Vid. Men. 235 E.

lure Plutarchus dicit ^fra nat8idg. Non vero Td nQOfTa
tantum ironice scripta sunt sed totus Menexenus colore festivo ,
ni fallor, tinctus est. Miramur fuisse qui hunc dialogum spu-
rium esse putarent.

Aristotelem saepius hac in vita citavit Plut. , e quibusnam
scriptis autem sua sumserit, indicari non potest.

Cap. IV. Aristotelem tradidisse dicit Pythoclidem fuisse Pe-
riclis magistrum musices, quum vulgo Damon nominaretur.
VerisimiJe est Periclem utriusque institutione usum esse i).

Cap. IX. Periclem distribuisse pecuuias pubHcas avfi^ovXfil-
aavTog avTio Jaf^oovidov tov Oitj&tv {Od&fv). Nonnulli
putant hunc fuisse non Damonidem , sed eundem Damouem ,
musices magistrum; pater aut filius eius esse potuit.

Cap. X. Ephialtera optimatium adversarium inexorabilem ,
ab inimicis occisum esse per Aristodicum Tanagraeum. (Diod.
XI, 17 non notum esse occisorem dicit).

Cap. XXVI. A Melisso et Periclem ipsum devictum esse
in pugna navali. Quod falsum esse videtur 2). Sintenis (ad
h. 1.) dicit — ,/mentionem eius rei fecisse Aristotelera iv Tfj

1) Plato, Aloib. I. p. 118 c: Aiyfrai yi rot (Pericles) oi». iato Tftvro-
^ccTov oo^ro; yfyovfvai. , di-ld TToililo;; xa* aoq>oZi avYyfyovfvui,, xal
ydp Uv&oxXfidij *ai ' jiva^ayoQa xni vvv fxi T»/A«.xot;ro? ti)* ^dfioivi
ivvfaztv avT^ov tovtov fvfxa. Schoiiastes addidit : nv&o»Xfidt]<; /iova^KOi;
rjv T^i; offtvifi; ^onotx^s ifiddaxai.oq xai Uvd-ayoQfZog , oi ixa9-ijxi]i;
uiya&oxlijq , ov Aaft,7t(io»i.ijq , ov Jd/ioiv. Vid. Sintenis ad hunc Plutar-
chi locum.

2) Vid. Grote, h. cf. Gr. VI. 27 n. I. „Pintarch seems to have had before
him accounts respecting this Samian Campaign not only from Ephorns, Stesim-
brotas and Duris, but also from Aristotle, and the stateraents of the lalter must
have differed thus far from Thucydides, that he affirmed Melissus the Samian
general to have beeu victorious over Perikles himself, which is not to be recon-
ciled with the narrative of Thucydides.

Twp ^a/i.ia)p noXixiicf certo mihi videor coUigere posse ex
Suida voce ^afjiioip 6 d^fiog."

Aristotelem Plutarcho verissimum foutem visum esse con-
stat.

Theophrastus , Eresius, Aristotelis discipulus, c. 322 A. C.
floruit! Cuius scrlpta nobis periisse dolemus; ijd^ixo^ j^agax-
T^Qfg quos habemus non Theophrasti sunt.

Opera eius feruntur: N6(i(ap xaTu aToixiTop, Ttfgl ^aai-
Xfiag (qui liber citatur a Plutarcho Them. c. XXV) ntQl
^i(op , noXiTix6)p 6 1. noXiTixoyp ngog Tovg xaiQOiJg 4 1. noXi-
Tixcjp i&o)p 4 1. nfQt TTJg dQioTrjg noXiTfiag , laTOQixd uno-
fiprifiaTa. Magistri studia sectatus esse videtur.

Plutarchus Alcib. c. X de eo dicit: fi' 8i 0foq)QdaToa nia-
Tfvd/Afp dpdQi qnXrjxdoa xal igTOQixo) nuQ optipovp t6)p
cpiXoaoifojp. Sintenis probavit falsum esse quod Plut. Arist.
c. XXV ex eo citat. Nic, XI eum non sequitur. Saepius eum
citavit ; hac in vita ter , c. XXIII , XXXV , XXXVIII.

C. XXIII. Theophrastus narravit a Pericle quotannis decem
talenta missa esse Spartara ad raagistratus, ut bellum dif-
ferret, non pacem sed tempus ab iis emens. Quaeritur num
ndpTfg 01 ip TfXfi Spartae sic corrumperentur, et quamdiu
hoc factum sit.

C. XXXV. A Simmia Periclem accusatum esse.
C. XXXVIII. Theophrastus in Ethicis, opere ab 'H&ix.
XaQ. quod habemus, plane diverso, anxie quaerens an pro for-
tunae casibus immutentur mores et corporis doloribus affecti
amittant virtutem, narravit, Periclem aegrotantem amico cui-
dam ostendisse amuletum, quod mulieres (non sane Aspasia,
quae tum abfuisse dicitur) collo imposuissent , quo appareret
quam vehementer aegrotaret, quod talem toleraret insulsitatem.
Huius uarratiunculae veritatem praestare nolim; si vera est,
non inde colligi potest, Periclis auimum tum fuisse fractum l).

1) I)e peripateticofiim ratione tractandi historiain acute disputavit Sintenis, in
praef. ad viiaiu .^ristidis, p. 14, haecce:

Pariter ea quae sequuntur, e Theophrasto sumta esse vi-
deutur.

Critolai Peripatetici nihil aliud citatur quam memorabile
dictum , (c. VII) Periclera prodiisse ad raagnas res conficiendas,
navi Salaminiae similem, sed cetera amicis aliisque reliquisse.

Heradides Ponticus qni floruit c. 350 permulta scripsit,
quae nobis perierunt; opus quod citatur ix twv 'HQaxXfiSov
TitQl IloXiTixwv excerpta esse dicuntur aliena raanu ex Aris-
totele. Eius fertur i. a. opus thqI ^iwv.

Cap. XXVII Plutarchus dicit, Heraclidem perhibuisse Ar-
temonem Periphoretura obsidioni Sami adesse non potuisse,
quum hic Artemo multo ante vixisset, citantem versus Ana-
creontis. — Vid. Sintenis ad h. 1. p. 192.

C. XXXV a Lacratida accusatum esse Periclem tradidit.

Haec de Plutarchi fontibus in vita Periclis.

In rebus gestis narrandis praecipue Ephorum secutus est
adhibito simul Thucydide. In quaque vero parte quos secutus
sit auctores , accurate indicare nequimus. Ad ornandam nar-
rationem et illustrandum viri charactera usus est comicorura
dictis, philosophorum sententiis, aliorum descriptionibus et nar-
ratiunculis. Qui totus apparatus ornans prudenti oculo in-
spiciendus est. Plutarchus enim de Thucydide et Ephoro
prudenter non iudicavit; quem locum Athenis poetae comici

Durch ihres grossen Meisters Aristoleles Beispiel aageregt, wandten seine
Jiidger ihren Fleiss sowohl auf antiquarische und literarhistorische Studien ira
AllgemeineD, ais im Besondern auf die Biograiie, als deren Begriinder Aristote-
les zu betrachten ist. Wird uatiirlich jeder seiner einzelnen Schiiler seine be-
sondern Vorziige und Mangel gehabt haben , so scheint doch der Grundcharakter
aller ein gemeinsamer gewesen zu sein. Als solcher lasst sicb vor allem grosser
Fleiss in Anhaufung des Stoffs bis auf die kleinsten Einzelkeiten bezeichneu, mit
besonderer Vorliebe fiir seltsame und auffallende, mitunter ganz unglaubliche
Dinge, so dass man von ihrer Kritik keine besonders hohe Meinung hegen kann;
ferner Abschweifung von der eigentlichen Aufgabe, besonders aber Beriickrichti-
gung des Privatlebens einflussreicher Manner der Vorzeit, das bei friihern Schrift-
stellern gegcn ihre politische wirksamheit nicht in betracht kani. Hierbei zcigen
einige ein streben nach Verdachtigung und eine Partheilichkeil, die, wieerwahul,
bei Beurtheilung ihrer Nachrichten eine strenge Kritik nothwendig macht.

■•■^i^ / . -^--'^■^

^v->-.^-

teiierent, nou probe intellexit; prae philosophiae amore nimis
reveritus est philosophorum senteutias, quns historiae fon-
tes habebat; diffidebat quidem hominibus xaxoij&tat veluti
Stesimbroto (?) Idomeueo , Duridi, aliis; constans indiciura de
iis ipsi non erat.

THUCYDIDKS, MELESIAE KILllIS.

In vita Periclis Plutarchus nonnullis locis de hoc viro egit,
e quibus praecipue eum novimus. Hos comparare cum iis
iuvat quae alibi traduntur, ut quis ille fuerit, uobis ap-
pareat.

Cap. XI haecce legimus.

Ot 8 dQiaTOXQaTixol fAiyiarov (iiv ij8^ rov IItQi%Xi« xal
TtQoa&tv OQOiVTtg ytyovoTa tmv noXiTaiv, ^ovXofitvoi 8' bfion;
tivai Tiva toj' nQog avTOp dvTiTuaaofitvov iv Tfj noXti xal
Tr^v 8v'va(itv dft^XilvovTa, coaTt fii] xofAi8fi fAOvaQiiav tivai ,
Qovxv8i8rjv tov ^AXwntxfiO^tv, av8Qa aio(fQova xal xi]8taTTiv
KifiOivog, dvTtaTTjaav ivavTtoaaofttvov, 6g tjttov ftiv wv no-
Xtfiixog Tov Kifiojvog, dyoQotog 8i xai noXtTixog fiaXXov,
oixovQO)v iv aaTtt xal TTtQi t6 ^rjfiu tw UtQtxXtX avfinXtx6-
fjitvog Taj^i) TTjv noXiTtittv tig avTinaXov xaTtaTijatv, ov yaQ
tiaat Toiig xaXovg xdya&ovg xaXovfiivovg dv^Qag iv8tianaQ-
&ai xai avfAfitfiii&ai nQog tov 8^fiov wg nQOTtQov , vno
nXtj9ovg ijfiavQtofiivovg t6 d^iutfia , xooQig 8i 8taxQivag xai
avvayaycov tig TavT6 Trjv ndvTcov 8ihafitv ifi^Qi&fi ytvo-
fiivijv wantQ ini ^vyov Qonijv inoirjatv. r]v fiiv yuQ t| dQ%ijg
8inX6rj Ttg vnovXog, wantQ iv at8tJQ(o, 8ia(poQdv vnoarjftai-
vovaa 8r]fi0Tixrig xai dQtaTOXQartxfjg nQoaiQiatcag, ij 8' ixti-
voov dfiiXXa xai ipiXoTifiia twv dv^Qwv ^a&vTaTTiv TOfiiiv
Ttfiovaa Trjg noXtwg t6 fiiv 8fjfiov, t6 8' oXiyovg inoirjat
xaXtXa&ai.

Vulgo Thucydides prodiisse dicitur post mortem Cimonis, a,
449 a. C. , nequaquam tamen hoc omni dubio maius est.

^^^«i^ij^vii^^^T^v^^r^w^iS

lam ante hoc tempus eum se praestitisse virum rerum politi-
carum peritum, qui vivo Cimone, huic adesset et Pericli
adversaretur, verisimile est l). Ipse annus quo hoc factum sit,
dici non potest.

Ante Periclem partes , proprio sensu verbi, nondum ade-
rant. Respublica erat aristocratica. Optimates praecipue re-
gebant rempublicam, multo certe superiores erant.

Themistocles , Xanthippus , in primis vero Ephialtes res
movere et mutare coeperant, viaque ab iis strata processit
Pericles; Areopagi demum auctoritate fracta optimates inferio-
res esse coeperant.

Cimon non is fuit qui assidue in urbe mauere vellet, partes
colligeret et luctando in foro et in comitiis iis victoriam da-
ret. Quo magis autem optimates viderunt qualis vir esset
Pericles et quaenam essent eius consilia, eo magis intellexe-
runt eo vigente male actum iri de sua ipsorum potentia in
civitate. Timebant iure ne a multitudine, ducta a viro summi
ingenii summaeque prudentiae , opprimerentur.

Se ergo coUigebant in unum corpus; consilia agebant etiam
extra comitia. At iis duce opus erat. Eorum nemo insi-
gnior erat quam Thucydides, Melesiae filius. Hic ortus nobili
genere, rerum politicarum peritissimus, eloquentia Pericli fere
par, vir probus ac constans erat 2). Partes aristocraticas con-
stituisse , membraque disiecta in unum coegisse dicitur '^). Cer-

1) Sintenis ad cap. XI p. 118 hanc sententiam tuitus, citat Plutarclii locum
(Per. c. VIII) TT kilaTov dvTt/roXiTfvaaro to» IleQiKiet xqovov, urgetque
illud itXeXaTov. Praecipue hoc statuendum esse putem, quod Tbucydides statim
fere post Cimonis morteni exstitit suarum partium princeps, et quod fuerunt
causae in eius vita politica anteriore quare eum secuti sint reliqui oplimates
ducem.

2) Plut. Nic. II. reyqaqifv ' AQiaToxeXtiii, ot^ TqeZq eyevovxo fiiXTiaToi.
t£)v Tiokixav *al TtaxQmriv ey^ovTeq evvotuv xnl qnXiav 71q6<; tov d^/iov ,
iVixiaj 6 JViKtjQdTOV , xai ©ovxiKTirfi/s 6 MeXifOlov nal 0t]Qa/4,evi]q 6 Ayvm
vb<i — Quod S|)!eiididum iiidicium aliquantiim immiiiiiiuir nomiiiibus adiectis , sed
etiam Nic. VI Thucydides inler optimos uumeratur simul cum Aristide.

3) Woldemar Ribbeck, Die Acharner, p. 236, bac de re sic disputat:

tarn viam sibi praescripserant optimates. Volebant suam ipso-
rum restituere auctoritatem et potentiam , frangendo populum
et introducendo oligarchiam, servare pacem cum Lacedaemo-
niis , omnem fere operam navare copiis terrestribus. Thucydi-
dem confidentem causae jure egisse credimus, at in ipsa illa
causa, in ipsis consiliis quae exsequi voluit, sita erat eius
partium imbecillitas.

Integra Athenarum magnitudine pax perpetua cum Lacedae-
moniis nullo modo servari potuit. Urbs ita sita erat et res
sic se habebant ut modo raari augeri possent Athenienses;
mare autem erat nutrix democratiae: sic Pericles docuit Athe-
nienses habuitque auditores non ignavos. lam democratia ro-
bustior erat, quam ut sisti se et opprimi pateretur.

Thucydides adversarii peritiam agnovisse videtur si fidem
habemus narratiuuculae quae traditur a Plutarcho (Per. c. 8.).

AQiiSctfiov 5( Tov ^axfdaifioviioi^ ^aaiXiiag nvp&ai>o(if-
vov, TTOTfQOP avTog rj TltQixXfig TraXain ^iXTiov ,,OTap^'
fintp ,,iyo) «aTa^dXta naXaioop, ixfXpog dpTiXiyoap, utg ov
ninTooxf, vixa xal xaTanfi&ft TOiig OQoipTag.

Plutarchus (Per. c. 12) nobis servavit partem orationis for-
tasse a Thucydide coram populo contra Periclem habitae. Pe-
riclis adversarii in eum invecti esse dicuntur, ^owpTfg utg 6
(lip dfjfiog ddo^tX xal xax&g dxoiJti rd xoipd twp ^EXXtjpoap
f^QTiliaTa nQog uvtop ix JrjXov i^fTayaycop, et haecce dicebant:
xal doxtl dfipijv v^qiv rj "'EXXdg v^Qi^ta&ai xai TVQavvtta&ai
ntQtqiavwg , OQooaa To\g tigqitQOf^ivoig vn avTfjg dpayxaioog

Ein verhalten, dessen Werth man gut than wird oicht all za hoch an zu
schlagen, da die geringe Zahl der antiperikleischen Eiemente so aiif das augen-
scheitilichsle zu Tage kam und den Geguern dessen, der uuter democratiscben
Formen die Alleinherrschaft ausiibte, die damals noch nicht schmeichelhafte Be-
zeichnung der oki.yot eintrug.

Erantne Periclis adversarii tam pauci? Quoraodo tum certamen tam acre esse
potuit? An erant pauci, sed pecunia, genere, aiictoritate validissimi? Viri certe
erant, quorum patres bellatores Marathonii fuerant excellenlissimi, divites, aucto-
ritate etiam tiini pullentes, multos secum trabeules quocunque vellent; iisque ad-
slabaut socii potentissimi , poetae coinici.

THl«r!5?^S!5?^!^?¥»>^-».«HK?;'«S^.v : . *:**?)

• 31

ngog xov noXtfiOP ijfiag ttjp noXip xara^QvaovPTag xai xaX-
honi^optag oianeQ dXal^dpa yvpaXxa niQianTOfiipijP Xi&ovg
noXvTfXttg xat (xyaXi*aTa xal vaovg iiXioTaXavTOvg ').

Haec accusatio breviter repetitur initio cap. 14, Tmv di
ntQl TOP QovxvSidijv qijtoqodv xaTa({o6)PTOop tov TltQixXiovg
cSg (Jntt&(x)PTog tu ^Qtj/iaTa xal Tag nQogoSovg dnoXXvpTog.

Postquam per aliquot aniios, ut vulgo traditur per quinque
annos 2) (ab a. 449 ad a. 444) utrimque acriter certatum est ,
Pericles vicit; nam (c. 14) TtXog de nQog top Qovxv8iSi]v
lig dytova ntQi tov odTQccxov xuTaaTdg xai diaxtpdvvttlaag
ixiXvov fiiv i^i^aXf, xaTeXvat di tijv dvTiTtTayfiivijp iTai-
Qtiap.

Ex his ipsis verbis colligi potest quam acre fuerit certaraen,
ex magna rerum mutatione postquam Thucydides pulsus est,
quantum hic valuerit.

Recentissimi historici ^) contenderunt a Thucydide eiusque

1) H. Sauppe (Die Quellen Plutarchs fur das Leben des Perikles, Gott. 1867
monet his verbis fragmenta orationum nobis esse servata.

«Sonderbarer Weise hat man hier nicht bemerkt dasz das Pronomen 17^«; das
Vorangehande und Folgende Alles als nicht nur dem Inhalt, sondern auch der
Form nach einer Rede, die vor dem Volke gehalten wurde entnommen bezeich-
net. Gleich der Anfang <u$ o (liv cff/to; d^o^tZ setzt so ein , wie sonst direkte
Rede mit einem <»; oder oti, an das Vorangehende verbum des Sagens ange-
schlossen wird." Cf. Curtius, Gr. Gesch. II. p. 156. Grote, Hist. of Gr. VI. 17
aterque putat haec dicta esse ab ipso Thucydide.

2) Plut. Per. c. 16.

3) Curtius, Gr. gesch. II. 156. So rieben sich wiederum die besten Krafte
ira Parteikampfe auf, bis endlich die arbtokratische Partei, als sie vergeblich
gegen den gewaltigeu Perikles ankampfte, den Weg emschlug, dass sie ihn als
einen der Freiheit gefahrlichen Mann verdachtigte und die Anwendung des
Scherbengerichts beantragte. Grote, H. of gr. VI, 19. Probably the vote «as
proposed by the party of Tbucydides, iu order to procure Ihe banishment of
Pericles, the more powerful person of the two, and the most likely to excite
popular jealousy.

De tempore exsilii idem scriptor dicit, p. 20 I. c. The ostracism of Thu-
cydides apparently took place about two years after the thirty years truce
443—442.

Elinnota I. Plutarch, Perikles c. 16: ihe indicatiou of time, however,is vague.

;;y-"s«¥:

factione ostracismum adhibitam esse, qnum pntarent Periclem
pulsum iri. Hoc verum esse mihi nou persuasum est. Si
enim attendimus ad tempus huius ostracismi, videmus id op-
portunum fuisse Pericli, qui pauUo aute dubiis in rebus pa-
triam servaverat. Hoc Thucydidem, virum prudentem, fugere
nou potuit. Quantum posset Pericles, Ciraonis exsilium pro-
baverat. Res vero incerta est.

Quae de Thucydidis vita posteriore traduntur, incertissima
sunt; nulla enim praesto est materia qua ad illam enarrandam
utamur, nisi duo' loci Aristophanis eaque quae a Scholiistis
narrantur. Hi loci accuratius tractati sunt a W. Ribbeck 1. 1.
p. 235 sq. ad Acharn. 664 (703). Cflf. Vesp. 947.-

lilo loco (Acharn. 664) queritur senum chorus, se pro me-
ritis non coli in senectute, sed contra iniuriis oflBci a iuniori-
bus, tum sic pergit:

Ttt) yuQ iixog cevdQa yivcpov riXintov 0ovxv8id7]p

i^oi.ia9tti avfinXaxevTa rfj Hxv&iav tQrj^i^f

Twdt Tw KT}(fiicso8fjft(o Tw XaXo» ^vvriYOQm ;

aiffr t/o) fiiv i^Xiijaa xaiTffiOQ^afi^^v i8wv

av^Qtt TiQia^tlTrjV VTt' dv8Q6g to^otov xvx6)i*tvov '

og fta Ti]v Jri(iriTQ\ ixtXvog rjvix' rjv 0ovxv8i8r]S,

ovS^ &v ttvTrjv TTjV '^iaittv QCf8i(og r]via^tTO,

d}.'kd xttTtTcdXaiat fiiv y' &v ttqwtov Evd9Xovg 8i»a,

xttTt^orjdt 5' dv xtxQttywg TO^OTttg TQigiiXiovg,

TitQiiTO^tvatv 8' &v avToii tov naTQog Tovg ^oyytvtTg ^).

Loco vero Plutarchi leguntur haec: ^^ro rfi xijv 0ovKTdido\i xuTdlvaiv
Hftl Tov 6aTQdxi.afiov ovh ikdTTO} Twv TtevTfKaidtKa iiay — ^QXV'" —
xTffOd^ffo;. 8i huic loco, conlidimus, annumque quo Pericles mortuus sit, a.
429 esse accipimus , Thucydides a° 444 pulsus sit necesse est. Ad hunc locDm
statim redibimus.

1) Verba, aviA.iiXaK t^ 2!>iv& iqtjfiin variis modis expHcita sunt. A
scholinsta sic : intl &TiQt.a>dfn; ul iqijiiial, tw» Stiv&otv. dvTl lov 6kf9-q(a
xal xaxoiq av/A,7rXaxivTa — laTi, de naQoifiia •>] Shv&Hv iqriiiia. Satis
apta mihi esse videtur haec interpretatio; Aristophanes proverbio hoc loco
utitur ut simui referat ad Cephisodemum, sagittariura nominatum. Recentiores
alii aliis modis explicant. Dixeruut Thucydidem in Scythiam iisse, vel eum a

'^'^■i::-'. .<'.r;.-

Qai versus sic fere vulgo explicantur:

Quomodo enim aequum est, virum, annis ineurvum, qualis
est Thucydides, implicatum scythicae solitudini (i. e. maximis
malis obrutum), perire per istum Cephisodemum, loquacem
causidicum? quippe miseratus sum et lacrimas mihi detersi
quum vidi a sagittario vexari senem, qui ita me Ceres amet,
dum erat ille Thucydides vir integer aevi, ne Cererem quidem
ipsan^ passus fuisset sibi molestam esse; verum primum luc-
tando deiecisset Euathlos (Euathlus est sophista male audiens)
decem , clamaudo autem et vociferando superasset sagittariorum
tria millia, tum sagittis confixisset sagittarii ipsius omnes
cognatos.

Thucydides qui h. 1. raemoratur a scholiasta fuisse dicitur:
dvTinoXiTfvaaftivog IlfQixXii ; hunc ergo , postquam ex exsilio
in patriam rediit, criminibus persecutus est Cephisodemus
quidam. Eo tempore (425, a. c.) senex erat. Si a. 444 homo
quinquegenarius fere esset , a. 425 , senex uominari potest ,
quem exsilio fractum esse verisimile est.

Ceterum asinus leouem morientem ferieus saepissime occurrit.

Aduotatio quam Eibbeck hoc loco adscripsit digna est quae
legatur. Simul inquisivit in quaestionem quae nobis superest,
quis fuerit Thucydides ille , qui ab historico inter belli duces no-
minatur qui praefuerunt classi in bello Samio, Lib. I. cap.
117: xccl tx Tmv 'A&tjvwv VGTtQOv nQoaf^orj&tjaav TtonaQd-
xovTa (ifv ai f*iTd Oovxvdidov xai "' Ayvwvog xai fpOQfiioo-
vog vijfg.

Hic Thucydides a plerisque Melesiae filius fuisse dicitur. Quum

sagittariis relilum esse, vel z^ Utivd-. ig. designari ipsum hominein Cephiso-
demum. Ribbeck vertit: Sprecht, wie ziemt 8ich's, dass gebiickte Greise wie Thu-
kydides, schwer bedrangt znm opfer fallen skythischer Verlassenheit , diesem Schuft
Kephisodemos der sogern der Klager macht? Ludwig Seeger:

Ist es recht, dass ein gekrummter Alter, wie Thucydides,
Eiier verloren ist, als Stack er in dem Scythischen Wiistenland
Durch Kephisodemos, jenes freche Rabulistenmaul ?
Quare hoc loco Aji^aia , ini&tTov /1rjii7ivQo<; , memoretur, nundum apte
explicitum est.

':'jWr

vero bellum Samiutn fere a" 439 gestum sit et Thucydides
a° 444 pulsus, sit ostracismo, ante tempus revocatus esse di-
citur 1). Sequor iam Eibbeckium.

Et in Biographia Sophoclis legimus Thucydidem simul cum
poeta fuisse belli ducem 2). Quomodo hoc conveniat cum verbis
Plutarchi? Si iara a" 444 pulsus est, spatium modo quinque
annorum ei fuit quo decertaret cum Pericle (si prodiit post
mortem Cimonis). Hoc spatium brevius est. C. 14 Plutar-
chus dicit oratores factiouis Thucydideae iuvectos esse vehe-
menter in Periclem ob ingentes sumtus quos impendisset ad
illa magna ac splendida aedificia exstruenda, quorum tamen non
multa eraut perfecta a" 445. Quid ergo ? Eratne ille belli dux,
qui in bello Samio copiis praefuit , alius quidam eodem insigni-
tus nomine, quem scriptor biographiae Sophocleae confuderit
cum illo? Hoc contenderunt nonnulli. At historicus sine dubio
patris nomen addidisset, si ille non fuisset Melesiae filius.

Bellum Samium gestum esse ante annum 444 et Thucydi-
dem historicum rem male tradidisse , quis credat ? Superest ut

1) Grote, VI p. 28, N. sic iudicat hac de re: It appears very improbable
that this Thucydides can be the hislorian himseif. If it be Thucydides, son of
Milesias, wo must suppose him to have been restored from ostracism before
Ihe regular time, a supposition indeed noway inadraissible in itseif but wbich
there is nothing else tu countenance. The aulhor of the iife of Sophocles, as
well as mosl of the recent critici adopt this opinion.

On the other hand, it raay have been a third person named Thucydides, for
the name seems to have been common, as we might guess frora the two words
of which it is corapounded. We find a third Thueydides raentioned viii 92, a
native of Pharsalus, and the biographec Marcellinus seeras to have read of raany
persons so called (0QVxv&idai, TtoXXoi, p. XVI ed. Arnold). — The subsequent
history of Thucydides, son of Melesias, is involved in coraplete obscurity. JVe do
not kwow the incident to wbich the remarkable passuge in Arislophanes (Acharn.
703) alludes-Compare Vespae, 946, nor can we confirm the stateraent which
the scholiast cites frora Idomeneus to the eifect, that Thucydides was banished
and fled to Astaxerxes; sec Bergk. Keliq. Com. Att. p. 61.

Vesp. 946 leguntur: orreQ Ttore qKvyotv iTTa&e kuI OovmidiS^^i dno-
7rk,i]xrot i^aiqiv7j<: iyfvtro lae yvd&oTf.

2) Kibbeck quidem contendit, hoc loco agi de nostro Thucydide.

aut locus Plutarehi emendetur aut scriptorem in errore fuisse
dicamus.

Aristophanes de sene Thucydide loquitur, cf. Vesp. 947 , qui
iam omni robore egebat. Si hic Melesiae filius est, poeta de
eius exilio loqui non potest h. 1., quum Pericli certamen acre,
dubia victoria, non fuerit cum sene iutermortuo.

In verbis (Per. c. 16), ttjp Oovxvdidvo xardXvaip xal xov
odTQaxKSnov illa xaTdXvaig et ostracismus non referenda sunt
ad diversa facta, ut voluit Bergkius.

At quid significant illa verba? Postquam iam facta est ij
xaTdXvoKi, sequi non potest 6 oaTgdxiafiog ; dici uqm potest
,/fracta Thucydidis potentia ipsoque pulso." nam eo ipso quod
pulsus est, eius potentia cecidit.

Sic fere disputans Sauppe suspicatur h. 1. agi de bello Samio
et emeudandum esse tali fere modo: fHTd tov J^a/iiaxov
noXifjiov xaTdXvaiv xal tov ©ovxvdidov oaTgdxia/iov , et le
tToav mutanda esse in t tTwv , ita ut Pericles solus regeret
civitatem non quindecim , sed decem annos.

Haec conclusio vera esse potest. Universe animadvertendum
est chronologiam historiae graecae nondum tam firmis funda-
mentis niti ut singulis factis anuos singulos indicare possimus.

Haec quaestio cohaeret cum recta computatione temporum,
qua in re Plutarchum non satis accuratum fuisse dolemus.

Ribbeckii disputatio mihi non ab omni parte persuasit. Di-
serte contendit ille spatium quinque annorum brevius esse quam
quo Thucydides copias parare, machinas dirigere et cum Pe-
ricle decertare posset. Ei non assentior; quinque annis multa
fiunt. lam Cimone viveute Thucydides vir erat magnae aucto-
ritatis; factionis elementa aderant ei modo colligenda, iniitque
pugnam iam dudum paratam.

Spatium quidem decem annorum quo inter duos principes ci-
vitatis varia victoria certaretur, multo longius mihi esse videtur.
Duae factiones, quae erant in una urbe, id semper agentes
ut publice nihil fere confici posset, eo tempore non tamdiu
certare potuerunt.

Invecti sunt o« irtQi tov 0. QtJTOQfg in Periclem ob sumtas
in illa aedificia impensos, quorum tamen quinque annis post
Cimonis mortem non multa confecta erant." Omnino, sed iam
aedificabantur, et hoc ipsum tempus opportunum erat accusan-
tibus Fericlem, non vero postquam perfecta suut summamque
totius Graeciae admirationem excitarunt.

„Thucydides historicus,^ si alius fuisset belli dux in bello
Samio, hunc accuratius describeret." Fateor hoc verisimile esse,
dubitari tamen potest cum Groteo.

Quod ad coniecturam attinet; quare hoc loco (c. 16) loque-
retur Plutarchus de bello Samio non intelligo. Verba t6p
oaTQccxiafiov esse emblema, accipere malim l).

Litem dirimere nequeo. Annotatio Eibbeckii qui eo loco ac-
curate etiam de aliis locis ad Thucydidem pertinentibus egit,
dignissima est quae legatur.

Denique haec de Thucydide statuenda esse mihi videntur:
Fuit vir probus , constans , integer , cui persuasum erat per
Periclem civitatem male administrari , summus orator, rerum
politicarum peritus; partium aristocraticarum princeps per ali-
quot anuos omnes vires intendit ut vinceret Periclem, cui vero
succubuit et temporibus. Postquam ex exsilio rediit in patriam,
optimatibus iam oppressis et timide et furtive ageutibus, mo-
deratione bello pulsa, senex pugnator a sycophantis vexatus est.

1) Vid. etiam Clarisse , Coramentatio literaria de Pericie, ann. XXVIII, p.
198 sqq.

^^??l???^'?if;-?l-C-'"

QUAESTIONES.

Probabilis est Sauppii coniectura ad Plut. Per. c. 27 , mu-
tantis na^ofiivoip in TQvy^ofiivcop.

II.

Eiusdem coniectura ad Plut. Per. c. 15. 2 pro verbis wv
ivioi x«t ini xoX^ viioi dii&fvro, ixtXvog rel. legentis wv
ivioi xccl tTil ToXg viiai dii&tvTO ToXg ixtivov haud placet.
LocQ tamen emendatione opus est.

III.

Placet vero eius coniectura ib. c. 8. 5 tuvt ovv- pro
Twr' ovv.

IV.

Recte etiam ille mutat ib. c. 23. 2 tv&vg ovv in uv9ig
ovv: et iure c. 25. 2 legit oi 8' «v&ig dn.

*♦

Eodem praeeunte ib. c. 31. 2 sic lego nQoaSi^aftivov di tov
dijfiov Top ai>&Q(onop tp ixxXtjaia xai yfPOfASPijg dKa^foag.

VI.

Cobeto legenti assentior ib. c. 13, dpayiyQanTai pro flyat
yiyQanTai.

VII.

In verbis quae exstant ib. c. 16. 2 iifTd. ttjp Qovxvdidov
«aTaXvatp xal top oaTQCcxiafiop mendum est.

VIII.

Quae leguntur ib. c. 7. 3 6 di xal tov d^fiov t6 avpf^ig
(ffvycop xal top xoqop, oiop ix diaXftfificcTUip inXijaial^tp ,
emendationis indigent.

IX.

Quod ridebatur Pericles a comicis, eius potentiae perpetui-
tati non obfuit.

Scholiastes ad Vespas vs. 947 auctore Idoraeneo narrans
Thucydidem , Melesiae filium , accusatum quod prodidisset
Graeciam , punitum esse dttffvyia et bonorum proscriptione ,
fide indignus est.

XI.

Falso creditum est, lege sanctum fuisse ut comici luderent
quemcunque vellent.

^5ipi?|»^?^^'-s?^<^''J'B?R^CE??'«5^^

XII

Libellus nfQi OffiiaTOxXiovii viul 0ovxv8i8ov xal IltQi-
xXiovg non scriptus est a Stesimbroto Thasio.

XIII.

Thucydides historicus inique iudicavit de Cleone.

XIV,

Quod Plutarchus narrat, Periclem adolescentem timentem
ne ostracismo eiiceretur, ,/t6)i> 7toXitixo)p ovdii' fecisse" uon
verisimile est.

XV.

Cum Aeschine Socratico (Plut. Per. c. 24) non statuendum
est, Lysiclem fuisse virum Tanttvov t-^p cptJaiP.

XVI.

Nihil in Socrate tantopere movit Athenienses quam quod
docebat melius esse iniuria affici quam afficere; nulla re ille
maior est.

XVII.

Universe non statuendum est mythis graecis aliquantum
veritatis historicae subesse.

XVIII.

Quaeque versio sit libera.

^4~ "■'Prr'^' '"• ■^?^r*y^^^lri-^''^^^^f'r!v^ilxVk-K'!l*J^

XIX.

Locus scriptoris veteris obscoeuus in classibus gymnasiorum
superioribus non oinittendus est praeceptori.

XX.

Liuguae belgicae studioso uon negligendae sunt dialecti
quae in ore populi Nederlaudici sunt.

^^?'5iir'*^"'-*''''v' ' "*

^^ rif>'

Is.-' ■>..'■_!■ ■,* .i('^ ' ■