(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "AKLAT NG MGA HEBREO (Bible Commentary on Hebrews, Tagalog version)"

Mag - aaral Komentryo 



AKLAT NG MGA HEBREO 



Tomobolumen Sampu 



Dr. Bob Utiey 
Bible Lessons International 



Ako ay ihandog itong tomobolumen sa aking guru ni Hebreo 



F. B. Huey 



Itong ay guru ni Southwestern Baptist Tfieological Seminary. 



Kotento ni Talaan 

Pananalita mula sa may-akda: paano makatulong-ang komentaryong ito sa iyo? 5 

Isang gabay sa mabuting pagbasa ng bibliya: isang personal na paghahanap 

para sa masisiyasat na katotohanan 9 

Komentaryo: 

Pambungad sa hebreo 23 

HEBREO 1 32 

HEBREO 2 52 

HEBREO 3 75 

HEBREO 4 102 

HEBREO 5 118 

HEBREO 6 129 

HEBREO 7 151 

HEBREO 8 168 

HEBREO 9 180 

HEBREO 10 204 

HEBREO 11 232 

HEBREO 12 251 

HEBREO 13 273 

Apendise isa:maiikling kahulugan no mga terming ng griyegong gramatika 290 
Apendise dalawa: kritisismo sa teksto 306 

Apendise tatlo: glosaryo 314 

Apendise apat: pahayag na pang-doktrina 327 



NATATANGING PAKSA NI HEBREO 

ANG PANAHONG ITO AT SA MGA DARATING PANG PANAHON: 35 

PAGPAPALIWANAG 42 

ANG UNANG ANAK 43 

MAGPAKIALANMAN (MGA IDYOMANG GRIYEGO) 44 

KABANALAN 45 

PAGBABASBAS SA BIBLIYA (BDB 603) 49 

ANG MGA PANGALAN PARA SA DIYOS 58 

AKDA/PUNO (ARCHEGOS) 65 

PAGIGING BANAL 66 

IGLESIYA (EKKLESIA) 67 

NAPAWALANG MALAGA AT BISA (KATARGEO) 68 

SATANAS 70 

SI JESUS BILANG PUNONG SASERDOTE 72 
MGA SALITANG GRIYEGO TUNGKOL SA "PAGSUBOK" AT ANG MGA IBIG 

SABIHIN NITO 73 

PANGUNGUMPISAL 78 

PAG-ASA 81 

ANG TRINIDAD 83 

ANG PUSO 86 

YOM 87 

APOSTASIYA (APHISTEMI) 92 

KRISTIYANONG KATIYAKAN 97 

ARCHE 99 

ANG KALANGITAN 112 

ANG PANGANGAILANGAN NG PAGTITIYAGA 113 

WALANG HANGGAN 134 
MAYROON BANG SUMASAMPALATAYANG NAKATALIKOD? 

(APOSTASIYA, APHISTEMI) 136 

BINAGO (ANAKAINOSIS) 141 

MGA BANAL 145 

ANG MANA NG MGA SUMASAMPALATAYA 146 

KATAPUSAN KABUUAN (TELOS) 157 
WALANG PAGSISISI, WALANG KASALANAN, PAGKAINOSENTE, 

WALANG PANINISI 162 

URI (TUPOS) 173 

TIPAN 175 

ANG ARKO NG TIPAN 184 

PANUBOS/TUBUSIN 194 

PAGKAPANGAHAS ( PARRESIA) 215 

PAGSISISI 264 

ANG KAHARIAN NG DIYOS 270 

AMEN 286 



AKLAT NG MGA HEBREO 

PANANALITA MULA SA MAY-AKDA: PAANO MAKATULONG 
ANG KOMENTARYONG ITO SA lYO? 



Ang pagpakahulugan sa Bibliya ay isang rasyunal at ispiritwal na pamamaraang 
nagtatangkang maunawaan ang isang sinaunang manunulat na pinagkalooban ng inspirasyon sa 
pamamagitan ng isang paraang ang mensahe mula sa Diyos ay maaaring maintindihan at 
maisabuhay sa ating panahon. 

Ang pamamaraang ispiritwal ay napakamahalaga ngunit mahirap bigyan-kahulugan. 
Kinasasangkutan ito ng pagpapahinuhod at pagiging bukas sa Panginoon. Narapat na 
magkaroon ng pagkauhaw (1) para sa Kanya, (2) para kilalanin Siya, at (2) para pagsilbihan 
Siya. Ang pamamaraang ito ay nangangailangan ng panalangin, pangungumpisal, at 
kagustuhang magbago sa uri ng pamumuhay. Ang Ispiritu ay napakamahalaga sa pamamaraang 
pagpakahulugan, ngunit kung bakit magkakaiba ang pagkakaintindi ng mga Kristyanong 
matapat, maka-Diyos ay isang misteryo. 

Ang pamamaraang makatwiran ay mas madaling ilarawan. Dapat tayong hindi pabagu- 
bago at maging makatarungan sa teksto at hindi dapat naiimpluwensyahan ng ating mga personal 
o panggrupong pagkiling. Lahat tayo ay hinuhubog ng kasaysayan. Walang nabibilang sa ating 
tapapagpakahulugang obhektibo, walang-kinikilingan. Ang komentaryong ito ay naghaharap ng 
isang maingat na pamamaraang makatwiran na naglalaman ng tatlong mga prinsipyo ng 
pagpakahulugan na ibinalangkas upang makatulong sa ating malampasan ang ating mga 
pagkiling. 

Unang Prinsipyo 

Ang unang prinsipyo ay ang pagbigay-pansin sa tagpuang pangkasaysayan na 
pinagsulatan ng aklat pambibliya at ang tiyak na kaganapang pangkasaysayan ng pagkasulat nito. 
Ang orihinal na may-akda ay mayroong layon, isang mensaheng nais ibahagi. Ang teksto ay 
hindi maaring maging makahulugan sa atin nang hindi ito ang ipinakakahulugan ng may-akda na 
orihinal, sinauna, pinagkalooban ng inspirasyon. Ang kanyang intensyon ang pinakasusi - hindi 
ang ating pangangailangang pangkasaysayan, pandamdamin, pangkultura, pansarili, o 
panggrupo. Ang pagsasabuhay ay isang napakahalagang katambal ng pagpapakahulugan, ngunit 
ang maayos na pagpapakahulugan ay dapat na laging mauna sa pagsasabuhay. Narapat idling 
mull na ang bawat tekstong pambibliya ay may isa at nag-iisang pakahulugan lamang. Ang 
kahulugang ito ang siyang intensyon ng orihinal na may-akdang pambibliya na nais ipahayag sa 



kanyang panahon sa pamamagitan ng pamumuno nang Ispiritu. Itong nag-iisang kahulugang ito 
ay mayroong maraming posibleng pagsasabuhay sa iba't-ibang kultura at mga sitwasyon. Ang 
mga pagsasabuhay na ito ay dapat iugnay sa pangunahing katotohanan ng orihinal na may-akda. 
Sa dahilang ito, ang komentaryong ito sa gabay ng pag-aaral ay idinisenyo upang magkaloob ng 
isang panimula sa bawat aklat ng Bibliya. 



Pangalawang Prinsipyo 

Ang pangalawang prinsipyo ay ang pagkilala sa mga pampanitikang yunit. Ang bawat 
aklat pambibliya ay isang pinag-isang dokumento. Ang mga tagapagpakahulugan ay walang 
karapatang ihiwalay ang isang aspeto ng katotohanan sa pamamagitan ng hindi pagsama sa iba. 
Kung sa gayon, dapat nating pagsumikapang intindihin ang layon ng buong aklat pambibliya 
bago natin ipakahulugan ang bawat pampanitikang mga yunit. Ang bawat bahagi — mga 
kapitulo, talata, o berso- ay hindi maipapakahulugan kung hindi iyon ang ibig sabihin ng 
kabuuang yunit . Ang pagpakahulugan ay dapat magmula sa pangkabuuang pagdulog o 
deductive approach patungo sa pantiyakang pagdulog o inductive approach. Kaya, itong 
komentaryo sa gabay ng pag-aaral ay idinisenyo upang makatulong sa mga mag-aaral na suriin 
ang pagkakabalangkas ng bawat pampanitikang yunit sa pamamagitan ng mga talata. Ang mga 
dibisyon ng talata at kapitulo ay hindi inspirado, ngunit ang mga ito ay makakatulong sa atin 
upang kilalanin ang mga yunit ng kaisipan. 

Ang pagsalin sa lebel ng talata — hindi sa lebel ng pangungusap, sugnay, parirala, o 
salita — ay ang susi upang masundan ang hinangad na kahulugan ng may-akdang pambibliya. 
Ang mga talata ay nakabatay sa pinag-isang paksa, kalimitang tinatawag na tema o paksang 
pangungusap. Ang bawat salita, parirala, sugnay, at pangungusap sa isang talata ay umuugnay 
kahit na papano sa pinag-isang temang ito. Nililimita nila ito, pinalalawak ito, pinaliliwanag ito, 
at/o pinagtatanungan ito. Ang tunay na susi sa maayos na pagpakahulugan ay ang pagsunod sa 
kaisipan ng orihinal na may-akda sa pamamagitan ng batayang talata-sa-talata na pumaparaan sa 
bawat mga pampanitikang yunit na bumubuo ng aklat pambibliya. Ang komentaryong ito sa 
gabay ng pag-aaral ay idinisenyo upang makatulong sa mag-aaral na gawin iyon sa pamamagitan 
ng paghahambing ng mga makabagong mga pagsalin sa Ingles. Ang mga pagsasaling ito ay 
pinili dahil sa ang mga ito ay gumagamit ng iba't-ibang teorya sa pagsalin: 

1 . Ang tekstong Griyego ng United Bible Society ay ang nirebisang ikaapat na edisyon 
(UBS4). Ang tekstong ito ay iisinatalata ng mga makabagong pan tekstong iskolar. 

2. Ang New King James Version (NKJV) ay isang pagsasaling literal na salita-sa-salita 
batay sa tradisyon ng manuskritong Griyego na kilala bilang Textus Receptus. Ang 
pagkakahati ng mga talata nito ay mas mahaba kaysa ibang mga pagsasalin. Ang 
mahahabang yunit nito ay nakakatulong sa mag-aaral na mahanap ang pinag-isang 
mga paksa. 



3. Ang New Revised Standard Version (NRSV) ay isang binagong pagsasaling salita- 
sa-salita. Ito ay nagiging panggitna sa sumusunod na dalawang makabagong bersyon. 
Ang pagkakahati ng mga talata nito ay nakakatulong sa pagkilala ng mga paksa. 

4. Ang Today's English Version (TEV) ay isang magilas na katumbas na pagsasaling 
inilathala ng United Bible Society. Hinahangad nitong isalin ang Bibliya sa isang 
paraang ang isang makabagong mambabasa o tagapagsalita sa Ingles ay 
maiintindihan ang kahulugan ng tekstong Griyego. Kadalasan, lalo na sa mga 
Ebanghelyo, hinahati nito ang mga talata ayon sa nagsasalita kaysa ayon sa paksa, 
katulad ng NIV. Para sa mga Uayon ng tagapagpakahulugan, hindi ito nakakatulong. 
Kapansin-pansing ang parehong UBS4 at TEV ay inilathala nang parehong grupo, 
gayon pa man ang kanilang pagsasatalata ay magkakaiba. 

5. Ang New Jerusalem Bible (NJB) ay isang magilas na katumbas na pagsasaling 
nakabatay sa pagsasaling Pranses na Katoliko. Ito ay higit na nakakatulong upang 
maihambing ang pagsasatalata mula sa pananaw ng taga-Europa. 

6. Ang nakaimprentang teksto ay ang 1995 Updated New American Standard Bible 
(NASB), na isang pagsasaling salita-sa-salita. Ang berso sa bersong mga komentaryo 
ay sumusunod sa ganitong pagsasatalata. 



Pangatlong Prinsipyo 

Ang pangatlong prinsipyo ay ang pagbabasa ng Bibliya sa iba't-ibang pagsasalin upang 
magagap ang pinakamalawak na maaaring saklawin ng kahulugan (semantikong larangan) na 
mayroon ang mga pambibliyang salita o parirala. Kalimitan ang isang parirala o salitang 
Griyego ay maaaring maunawaan sa ilang paraan. 

Ang mga itong ibat'-ibang pagsasalin ay naghaharap nitong mga mapagpipilian at 
makatutulong upang makilala at maipaliwanag ang mga pagkakaiba ng mga manuskritong 
Griyego. Hindi nakakaapekto ang mga ito sa doktrina, ngunit nakakatulong ang mga ito sa atin 
upang subukang makapanumbalik sa orihinal na tekstong sinulat ng isang inspiradong sinaunang 
manunulat. 



Pang-apat na Prinsipyo 

Ang pang-apat na prinsipyo ay ang pagpansin sa anyong pampanitikan. Ang orihinal na 
mga inspiradong may-akda ay piniling itala ang kanilang mga mensahe sa iba't-ibang anyo (hal. 
pangkasaysayang salaysay, pangkasaysayang drama, tula, paghula, Ebanghelyo [parabula], 
liham, apokaliptiko). Itong mga iba't-ibang anyo ay may espesyal na mga susi sa 



7 



pagpapakahulugan (tingnan ang Gordon Fee and Doug Stuart, How to Read the Bible for All Its 
Worth o Robert Stein, Playing by the Rules). 

Ang mga prinsipyong ito ay nakatulong sa akin upang madaig ang marami sa aking 
nakapamihasnan sa kasaysayan nang sapilitan kong pagsumikapan ang sinaunang teksto. 
Hinahangad ko na sana ay magsilbi rin itong isang pagpapala sa inyo. 



Bob Utley 

East Texas Baptist University 

Hunyo 27, 1996 



ISANG GABAY SA MABUTING PAGBASA NG BIBLIYA: 
ISANG PERSONAL NA PAGHAHANAP PARA SA MASISIYASAT 

NA KATOTOHANAN 



Maaari ba nating mapag-alaman ang katotohanan? Saan ito matatagpuan? Maaari ba 
natin itong mapatotohanan sa pamamagitan nang pangangatwiran? Mayroon bang 
pinakapangunahing awtoridad? Mayroon bang ganap na katotohanang maaaring gumabay sa 
ating buhay, sa ating mundo? Mayroon bang kahulugan ang buhay? Bakit tayo naririto? Saan 
tayo patutungo? Mga tanong na ito — mga tanong na pinagninilayan ng lahat ng mapagkatwirang 
tao — ay palaging naglulumagi sa kanilang katalinuhan mula pa sa simula ng panahon (Eccl. 
1:13-18; 3:9-11). Natatandaan ko pa ang aking panariling paghahanap para sa isang 
makapagbubuong lunduyan ng aking buhay. Ako ay naging isang tagapaniwala ni Kristo sa 
pagkabata, batay sa aking nasaksihan sa ibang kamag-anak na malapit sa akin. Habang ako ay 
tumatanda, ang mga katanungan sa aking sarili at sa aking mundo ay dumami rin. Ang mga 
payak na kapalasakang pangkultura at panrelihiyoso ay hindi na naging makahulugan sa mga 
karanasang aking nabasa o nakaharap. lyon ay panahon nang pagkalito, paghahanap, pananabik, 
at madalas na pakiramdam ng kawalan ng pag-asa sa harap ng napakamanhid, napakahirap na 
mundo na aking ginagalawan. 

Maraming nagsasabing may sagot sila sa mga pinakapangunahing katanungang ito, 
ngunit pagkatapos ng pananaliksik at pagninilay-nilay ay aking natuklasan na ang kanilang mga 
kasagutan ay batay sa (1) mga panariling pilosopiya, (2) mga sinaunang alamat, (3) mga 
panariling karanasan, o (4) mga sikolohikal na proteksiyon. Nangailangan ako nang ilang antas 
ng pagpapatotoo, ilang katibayan, ilang pangatngatwiran na pagbabatayan ko ng aking pananaw 
sa mundo, ang aking makapagbubuong lunduyan, ang aking dahilan upang mabuhay. 

Natuklasan ko ang mga ito sa aking pag-aaral ng Bibliya. Nagsimula ako sa paghahanap 
ng katibayan ng pagiging mapagkakatiwalaan nito, na aking nakita sa (1) kasaysayang 
pinanghahawakan ng Bibliya na pinatotoo ng arkilohiya, (2) ang kawastuan ng mga paghula sa 
Lumang Tipan, (3) ang kaisahan ng mga mensahe sa Bibliya sa loob ng nakaraang labing-anim 
na raang taong produksyon nito, at (4) mga sariling testimonya ng mga taong ang kanilang buhay 
ay tuluyang binago matapos mapag-alaman ang Bibliya. Ang Kristiyanismo, bilang isang 
nagbubuklod na sistema ng pananampalataya at paniniwala, ay may kakayanang matugunan ang 
mga masalimuot na mga katanungan sa buhay ng tao. Hindi lamang ito nakapagkaloob ng isang 
makatwirang balangkas, kundi ng aspetong pangkaranasan ng pananampalatayang pambibliya na 
nagdulot sa akin ng walang-hanggang kaligayahan at kapanatagan. 

Inakala ko na natagpuan ko na ang mapagbuong lunduyan ng aking buhay — si Kristo, na mapag- 
uunawaan sa pamamagitan ng mga Banal na Kasulatan. lyon ay naging mapagbigay-diwang 
karanasan, isang pagpapalaya ng nararamdaman. Ngunit, natandaan ko pa ang pagkabigla at 



sakit noong aking simulang matanto kung gaano karami ang iba't-ibang pagpakahulugan nitong 
libro ang tinatangkilik, minsan sa loob ng parehong simbahan at samahan ng pag-iisip o school 
of thought. Ang pagpapatibay ng inspirasyon at pagkamapagkatiwalaan ng Bibliya ay hindi ang 
katapusan, kundi simula lamang. Paano ko patotohanan o tatanggihan ang nagkakaiba at 
nagkakasalungatang mga pagpakahulugan ng maraming mahihirap na pahayag sa Banal na 
Kasulatan ng mga nagsasabing sa kanila ang paniniwalaan at pagkakatiwalaan? 

Ang gawaing ito ay naging layon ng aking buhay at paglalakbay sa pananampalataya. 
Alam kong ang aking pananampalataya kay Kristo ay (1) nakapagbigay sa akin ng labis na 
kapayapaan at kaligayahan. Ang aking isipan ay nangulila sa paghahanap ng ilang ganap na 
katotohanan sa gitna ng aking walang katiyakang kultura (pagkatapos ng modernidad o post- 
modernity); (2) ang pagiging makitid sa paniniwala nang mga nagtatalong sistemang 
panrelihiyon (mga relihiyon ng mundo); at (3) pagka-arogante ng kinabibilangang sekta. Sa 
aking paghahanap ng mga maaaring pagdulog sa pagpakahulugan ng sinaunang literatura, 
nagulat ako nang mapag-alaman ang aking mga pagkiling sa sariling kasaysayan, kultura, sekta 
at karanasan. Madalas kong binasa ang Bibliya upang pagtibayin lang ang aking panariling mga 
pananaw. Ginamit ko itong batis ng dogma para atakihin ang iba habang iginigiit muli ang aking 
sariling mga pagkabuway at pagkukulang. Napakasakit nitong tanggapin ang katotohanan sa 
sarili! 

Bagamat hinding-hindi ako maaring ganap na maging obhektibo , maari akong maging 
mas mabuting mambabasa ng Bibliya. Maari kong ilimita ang aking mga pagkiling sa 
pamamagitan ng pagkilala at pagtanggap na nariyan ang mga ito. Hindi pa ako malaya sa mga 
ito, ngunit naharap ko na ang aking mga sariling kahinaan. Ang tagapagpakahulugan ay malimit 
na pinakamatinding kalaban ng mabuting pagbasa ng Bibliya! 

Hayaan ninyong ilista ko ang ilang mga pagpapalagay na aking inihaharap sa aking pag- 
aaral ng Bibliya upang ikaw, ang mambabasa, ay maaaring suriin ito nang kasama ko: 

I. Mga Pagpapalagay 



A. Ako ay naniniwalang ang Bibliya ay ang kaisa-isang inspiradong pagpahayag ng 
sarili ng nag-iisang totoong Panginoon. Kung sa gayon, ito ay dapat ipakahulugan 
batay sa hinahangad ng orihinal na banal na may-akda (ang Espiritu) sa pamamagitan 
nang isang taong manunulat sa isang natatanging tagpuang pangkasaysayan. 

B. Ako ay naniniwalang ang Bibliya ay sinulat para sa karaniwang tao-para sa lahat ng 
tao! Ang Panginoon ay pinagbigyan ang Kanyang Sarili upang magsalita nang 
malinaw sa atin sa loob ng isang kontekstong pangkasaysayan at pangkultura. Ang 
Panginoon ay hindi nagtatago ng katotohanan- Siya ay nagnanais na maunawaan 
natin! Kaya, ito ay dapat isalin ayon sa kanyang panahon, hindi nang sa atin. Ang 
Bibliya ay hindi dapat mangangahulugan sa atin kung hindi ito naging ganoon ang 
kahulugan sa mga unang nagbasa o nakarinig dito. Ito ay maiintindihan ng 

10 



karaniwang isip ng tao at gumagamit ng normal na mga uring pangkomunikasyon at 
pamamaraan ng tao. 



C. Ako ay naniniwalang ang Bibliya ay may pinag-isang mensahe at layon. Hindi nito 
sinasalungat ang sarili, kahit na ito ay naglalaman ng mahirap at balintunang mga 
sulatin. Kaya, ang pinakamagaling na tagapagpakahulugan ng Bibliya ay ang Bibliya 
mismo. 

D. Ako ay naniniwalang ang bawat sinulat (hindi kasama ang mga paghuhula) ay may isa 

at nag-iisang kahulugan lamang batay sa hangarin ng orihinal, inspiradong may-akda. 
Gayong wala tayong ganap na katiyakan na alam natin ang hangarin ng orihinal na 
may-akda, maraming panandang nagpapakita ng ganoong tunguhin: 

1. ang anyo (uring pampanitikan) na napili sa pagpahayag ng mensahe 

2. ang tagpuang pangkasaysayan at/o tiyak na okasyon na nag-udyok ng 

pagsusulat 

3. ang kontekstong pampanitikan ng kabuuang aklat pati na ang bawat yunit na 

pampanitikan 

4. ang disenyo ng teksto (balangkas) ng mga yunit na pampanitikan habang ang 

mga ito ay umuugnay sa kabuuang mensahe 

5. ang mga tiyak na katangiang panggramatika na ginamit sa pagpapaabot ng 

mensahe 

6. ang mga salitang pinili upang maiharap ang mensahe 

7. mga kaagapay na pahayag/pasahe 



Ang pag-aaral sa bawat bahaging ito ay nagiging paksa ng ating pag-aaral ng isang 
sulatin. Bago ko ipaliwanag ang aking metodolohiya para sa mabuting pagbasa ng Bibliya, 
hayaan ninyo akong maglahad ng pagkakaiba ng ilang hindi naaayong pamaraang ginagamit 
ngayon na naging dahilan ng labis na pagkakaiba sa pagpakahulugan, at kung sa gayon ay dapat 
iwasan: 

II. Mga Hindi Naaayong Pamaraan 



A. Ang pagbabalewala sa kontekstong pampanitikan ng mga laklat ng Bibliya at paggamit sa 
bawat pangungusap, sugnay, o maging ng bawat salita bilang mga pagpapahayag ng 
katotohanang walang kaugnayan sa hangarin ng may-akda o sa mas malawak na 
konteksto. 



B. Ang pagbabalewala sa tagpuang pangkasaysayan ng mga aklat sa pamamagitan ng 
pagpapalit ng karapat-dapat na tagpuang pangkasaysayan na kaunti o walang suporta 
mula sa teksto mismo. 



11 



C. Ang pagbabalewala sa tagpuang pangkasaysayan ng mga aklat at pagbabasa nito katulad 
ng pang-umagang lokal na diyaryo na pangunahing isinulat para sa mga makabagong 
indibidwal na Kristiyano. 

D. Ang pagbabalewala sa tagpuang pangkasaysayan ng mga aklat sa pamamagitan ng pag- 
aalegorya ng teksto sa isang mensaheng pampilosopiya/teolohikal na walang ganap na 
kaugnayan sa mga unang nakarinig at hangarin ng orihinal na may-akda. 

E. Ang pagbabalewala sa mensaheng orihinal sa pamamagitan ng pagpalit ng sariling 
sistemang teolohiya, paboritong doktrina, o isyung pangkasalukuyan na walang 
kaugnayan sa orihinal na hangarin ng may-akda at ng nakasaad na mensahe. Ang 
penomenong ito ay kalimitang kasunod ng paunang pagbasa ng Bibliya bilang isang 
paraan ng pagpatibay sa awtoridad ng tagapagsalita. Ito ay kadalasang tinatawag bilang 
"tugon ng mambabasa" o reader response (pagpakahulugang "ano-ang-pakiwari-ko-sa- 
teksto"). 



Mayroong di bababa sa tatlong magkakaugnay na sangkap ang makikita sa lahat ng 
nakasulat na komunikasyon ng tao: 

Ang 

Mga Orihinal Na Tagatanggap 

Ang Nasusulat Na Teksto 

Ang Orihinal Na Hangarin Ng Manunulat 



Sa nakaraan, ang iba't-ibang pamamaraan ng pagbasa ay nakasentro lamang sa isa sa mga 
tatlong sangkap. Ngunit upang tunay na maipagtibay ang natatanging inspirasyon ng Bibliya, 

Mga Pagkakaiba sa Manuskrito 

Ang Banal Na Ispiritu 

Mga Kahuli-hulihang Mananampalataya 



Ang Nasusulat Na Teksto 

Ang Orihinal Na Hangarin Ng Manunulat 

Ang Mga Orihinal Na Tagatanggap 

12 



Sa katotohanan, ang lahat ng tatlong sangkap ay dapat sinasama sa proseso ng pagpakahulugan. 
Para sa layong pagpapatotoo, ang aking pagpapakahulugan ay nakasentro sa palaging pag-tsek sa 
ating mga motibo, pagkiling, pamamaraan, at pagsasabuhay. Ngunit paano natin tse-tsekin ang 
mga ito kung walang hangganan sa mga pagpapakahulugan, walang limitasyon, walang sukatan? 
Sa ganito nakapagbibigay sa akin ang hangarin ng may-akda at istrukturang panteksto ng ilang 
sukatan para sa paglilimita ng sakop ng mga posibleng pagpapakahulugan na balido. 

Sa gitna nitong mga hindi umaayong pamamaraan ng pagbasa, ano ang ilang posibleng 
pagdulog para sa mabuting pagbasa ng Bibliya at pagpakahulugan na makapaghaharap nang 
malapit sa pagpapatotoo at hindi pabagu-bago? 



III. Mga Posibleng Pagdulog para sa Mabuting Pagbasa Ng Bibliya 

Sa puntong ito ay hindi ko tinatalakay ang mga bukod-tanging pamamamaraan ng 
pagpakahulugan ng mga tiyak na anyo ngunit sa panlahatang mga prinsipyong hermeniyutiko na 
may pinagsaligan para sa lahat ng uri ng tekstong pambibliya. Ang magandang libro para sa 
tiyak-sa-anyong mga pagdulog ay ang How To Read The Bible For All Its Worth, nina Gordon 
Fee and Douglas Stuart, inilathala ng Zondervan. 

Ang aking pamaraan ay tumutukoy sa umpisa sa mambabasa na makapagbibigay-daan sa 
Banal na Espiritu na bigyang-liwanag ang Bibliya sa pamamagitan ng apat na personal na siklo 
ng pagbasa. Ito ay ginagawang pangunahin ang Espiritu, ang teksto at ang mambabasa , hindi 
pumapangalawa lamang. Ito ay magpoprotekta rin sa mambabasang maimpluwensyahan ng mga 
taga-komentaryo. Narinig ko na ang pagkasabing: "Ang Bibliya ay puspos na nakapagbibigay- 
liwanag sa mga komentaryo." Hindi ito nangangahulugang isang punang nakapagpapababa 
tungkol sa mga pantulong sa pag-aaral, kundi sa halip ay isang panawagan para sa napapanahong 
kaangkupan ng kanilang paggamit. 

Narapat na maaari nating suportahan ang ating mga pagpapakahulugan mula sa teksto 
mismo. Ang limang panukatan na makapaghaharap ng di bababa sa limitadong pagpapatotoo: 

1. ang orihinal na may-akda 

a. tagpuang pangkasaysayan 

b. kontekstong pampanitikan 

2. ang orihinal na pinili ng may-akda sa 

a. mga istrukturang panggramatika (sintaks/palaugnayan) 



13 



b. pangkasalukuyang gamit sa paggawa 

c. anyo 

3. ang ating pag-intindi sa naaayong 

a. kaugnay na magkahanay na mga pahayag/pasahe 

Kailangan nating makapagbigay ng mga dahilan at katwiran sa likod ng ating mga 
pagpapakahulugan. Ang Bibliya ay ang ating kaisa-isang batis para sa pananampalataya at 
pagsasakilos. Ang nakakalungkot, ang mga Kristiyano ay kalimitang hindi nagkakasundo kung 
ano ang ituturo o papagtibayin. Nakapanlulumo ang pag-aangkin ng inspirasyon sa Bibliya at 
pagkatapos ay ang mga mananampalataya ay hindi nagkakasundo sa kung ano ang itinuturo nito 
atkinakailangan! 

Ang apat na siklo sa pagbasa ay dinisenyo upang makapagbigay ng sumusunod na mga 
kabatiran sa pagpakahulugan: 

A. Ang unang siklo ng pagbasa 

1. Basahin ang libro sa isang upuan. Basahin ito muli sa ibang pagsasalin, sana mula sa 
isang naiibang teorya ng pagsasalin 

a. salita-sa-salita (NKJV, NASB, NRSV) 

b. dinamikong katumbas (TEV, JB) 

c. pagpapahawig(paraphrase )(Living Bible, Amplified Bible) 

2. Hanapin ang punong layon ng buong sulatin. Kilalanin ang tema nito. 

3. Ihiwalay (kung posible) ang isang yunit na pampanitikan, isang kapitulo, isang talata o 

isang pangungusap na malinaw na nagpapahayag nitong punong layon o tema. 

4. Kilalanin ang nangingibabaw na anyong pampanitikan 

a. Lumang Tipan 

(1) salaysay na Hebreo 

(2) panulaang Hebreo (panitikan ng karunungan, salmo) 

(3) paghuhulang Hebreo (prosa, panulaan) 

14 



(4) Mga pambatas na koda 
b. Bagong Tipan 

(1) Mga salaysay (mga Ebanghelyo, mga Gawa) 

(2) Mga parabula (mga Ebanghelyo) 

(3) Mga liham/epistulo 

(4) panitikang Apokaliptiko 

D. Ang pangalawang siklo ng pagbasa 



1. Basahin ang buong libro muli, naghahanap upang kilalanin ang mga pangunahing 
paksa. 

2. Balangkasin ang mga pangunahing paksa at ihayag nang maikli ang nilalaman ng 
mga ito sa isang payak na pahayag. 

3. Suriin ang iyong pahayag sa layon at masaklaw na balangkas kabilang ang mga 
gabay sa pag-aaral. 



C. Ang pangatlong siklo pagbasa 

1. Basahin ang buong aklat muli, naghahanap upang makilala ang tagpuang 
pangkasaysayan at tiyak na okasyon para sa pagsusulat ng aklat ng Bibliya mismo. 

2. nista ang mga pangkasaysayang bagay na binanggit sa aklat Bibliya 

a. ang may-akda 

b. ang petsa 

c. ang mga tagatanggap 

d. ang tiyak na kadahilanan ng pagsulat 

e. mga aspeto ng tagpuang pangkultura na kaugnay sa layon ng pagsulat 

f. mga sanggunian sa mga taong pangkasaysayan at kaganapan 

4. Lawakan ang iyong balangkas sa lebel na patalata para sa bahagi ng pambibliyang 
aklat na iyong ipinapakahulugan. 

15 



Laging kilalanin at ibalangkas ang pampanitikang yunit. Ito ay maaaring ilang 
kapitulo o talata. Ito ay makakatulong sa iyo upang masundan ang pangangatwiran 
ng orihinal na may-akda at ang disenyo ng teksto. 

4. Tsekin ang iyong tagpuang pangkasaysayang sa pamamagitan ng paggamit ng mga 
pantulong sa pag-aaral. 

D. Ang pang-apat na siklo ng pagbasa 

1. Basahing muli ang tiyak na pampanitikang yunit sa iba't-ibang pagsasalin 

a. salita-sa-salita (NKJV, NASB, NRSV) 

b. dinamikong katumbas (TEV, JB) 

c. paghahawig) (Living Bible, Amplified Bible) 

2. Hanapin ang mga istrukturang pampanitikan o panggramatika 

a. mga inuulit na parirala, Eph. 1:6,12,13 

b. mga inuulilt na istrukturang panggramatika, Rom. 8:31 

c. magkakatambis na mga konsepto 

3. Hista ang mga sumusunod na bagay 

a. mga mahahalagang salita 

b. mga di-karaniwang salita 

c. mga mahahalagang istrukturang panggramatika 

d. mga tukoy na mahihirap na salita, sugnay, at pangungusap 

4. Hanapin ang mga kaugnay na pasaheng magkahanay 

a. hanapin ang pinakamalinaw na pasaheng pampagtuturo sa iyong sabdyek gamit 
ang 



16 



(1) mga aklat ng "sistematikong teolohiya" 
(2) mga sangguniang Bibliya 
(3) mga pagkakatugma 

b. Hanapin ang isang pares na balintuna sa loob ng iyong sabdyek. Maraming 

pambibliyang katotohanan ay inihaharap sa diyalektikong pares; maraming 
tunggalian ng mga sekta ay nagmumula sa pag-proof-text ng kalahati ng isang 
pambibliyang tensiyon. Ang kalahatan ng Bibliya ay inspirado, at kailangan 
nating hanapin ang kumpletong mensahe nito para makapagbigay ng 
balanseng Banal na Kasulatan sa ating pagpapakahulugan. 

c. Hanapin ang mga magkakahanay sa loob ng parehong aklat, parehong may- 

akda o parehong anyo; ang Bibliya ay siya ring pinakamagaling na 
tagapagpakahulugan nito sapagkat iisa lang ang may-akda nito, ang Espiritu. 



5. Gumamit ng pantulong sa pag-aaral upang ma-tsek ang iyong mga obserbasyon sa 
mga tagpuang pangkasaysayan at okasyon 

a. mga pag-aaral ng Bibliya 

b. mga ensayklopidya ng Bibliya, handbuk at diksiyonaryo 

c. mga paunang salita ng Bibliya 

d. mga komentaryong Bibliya (sa puntong ito ng iyong pag-aaral, hayaan ang 

naniniwalang komunidad, sa nakaraan at kasalukuyan, na tumulong at 
maiwasto ang iyong sariling pag-aaral.) 

IV. Pagsasabuhay ng pagpapakahulugang Bibliya 

Sa puntong ito ay tutungo tayo sa pagsasabuhay. Nakapag-ukol ka na ng panahon upang 
maunawaan ang teksto sa tagpuang orihinal nito; ngayon ay kailangang maisabuhay mo ito, sa 
iyong kultura. Ipinapakahulugan ko ang pambibliyang awtoridad bilang "pag-unawa kung ano 
ang sinasabi ng orihinal na may-akda ng bibliya sa kanyang panahon at pagsasabuhay ng 
katotohanang ito sa ating panahon." 

Ang pagsasabuhay ay dapat sumunod sa pagpakahulugan ng hangarin ng orihinal na 
may-akda pareho sa panahon at pangangatwiran. Hindi natin maaaring isabuhay ang isang 
pasaheng Bibliya sa ating sariling panahon hangga't di natin napag-aalaman kung ano ang 

17 



sinasabi nito sa kanyang panahon! Ang pasaheng Bibliya ay hindi dapat maipakahulugan sa 
hindi nito nais sabihin! 

Ang iyong detalyadong balangkas, sa lebel na patalata (siklo ng pagbabasa #3), ang iyong 
magiging gabay. Ang pagsasabuhay ay dapat gawin sa lebel ng talata, hindi sa lebel ng salita. 
Ang mga salita ay may kahulugan lamang sa konteksto; ang mga sugna ayy may kahulugan 
lamang sa konteksto; ang mga pangungusap ay may kahulugan lamang sa konteksto. Ang kaisa- 
isang tao na inspirado na kasangkot sa proseso ng pagpakahulugan ay ang orihinal na may-akda. 
Sinusunod lamang natin ang kanyang pamumuno sa pamamagitan ng kaliwanagan ng Banal na 
Ispiritu. Ngunit ang kaliwanagan ay hindi inspirasyon. Sa pagsabi, kung gayon, ng "kaya 
winika ng Diyos," ay dapat tayong sumunod sa hangarin ng orihinal na may-akda. Ang 
pagsasabuhay ay dapat na may tiyak na kaugnayan sa pangkalahatang hangarin ng kabuuang 
pagsulat, ang tiyak na pampanitikang yunit at pagpapaunlad ng kaisipan sa lebel ng talata. 

Huwag hayaang ang mga isyu ng ating panahon ang magpapakahulugan sa Bibliya; 
hayaang ang Bibliya ang makapagsalita! Ito ay maaaring mangailangan ng ating paghugot ng 
mga prinsipyo mula sa teksto. Ito ay balido kung ang teksto ay sumusuporta sa isang prinsipyo. 
Sa kasamaang palad, maraming beses ang ating mga prinsipyo ay ganoon na lamang, "ating" 
mga prinsipyo — hindi ang mga prinsipyo ng teksto. 

Sa pagsasabuhay ng Bibliya, napakahalagang tandaan na (maliban sa paghuhula) isa at 
iisang kahulugan lamang ang balido para sa isang tiyak na tekstong Bibliya. Ang kahulugang ito 
ay kaugnay sa hangarin ng orihinal na may-akda habang siya ay tumutugon sa isang krisis o 
pangangailangan sa kanyang panahon. Ang maraming posibleng pagsasabuhay ay maaaring 
manggaling mula sa isang pakahulugang ito. Ang pagsasabuhay ay ibabatay sa mga 
pangangailangan ng mga tagatanggap ngunit dapat kaugnay sa kahulugan ng orihinal na may- 
akda. 



V. Ang Espirituwal na Aspeto ng Pagpapakahulugan 

Sa ngayon ay aking natalakay ang mga prosesong pangkatwiran at tekstwal na 
nasasangkot sa pagpapakahulugan at pagsasabuhay. Ngayon ay aking tatalakayin nang maikli 
ang aspetong espiritwal ng pagpakahulugan. Ang sumusunod na tseklist ay nakatulong sa akin: 

A. Manalangin para sa tulong ng Espiritu(cf. I Cor. 1:26-2:16). 

B. Manalangin para sa sariling pagpapatawad at paglilinis mula sa kilalang mga 
kasalanan (cf. I John 1:9). 

C. Manalangin para sa mas higit na pagnanais na makilala ang Panginoon (cf. Ps. 19:7- 

14; 42: Iff.; 119: Iff). 

D. Isabuhay kaagad ang ano mang bagong kabatiran sa iyong sariling buhay. 

E. Manatiling mapagkumbaba at handang matuto. 



18 



Napakahirap panatilihin ang balanse sa pagitan ng proseso ng pangatwiran at ng 
pamumunong espiritwal ng Banal na Espiritu. Ang mga sumusunod na mga sipi ay nakatulong 
sa aking balansehin ang dalawa: 

A. Mula sa James W. Sire, Scripture Twisting, pp. 17-18: 

"Ang kaliwanagan ay dumarating sa mga isipan ng mga tao ng Diyos — hindi lamang 
sa ang mga elitistang espiritwal. Walang kauriang guru sa pambibliyang Kristiyano, 
walang iluminati, walang mga tao na pagmumulan ng lahat ng tamang 
pagpapakahulugan Kaya, habang ang Banal na Espiritu ay nakapagbibigay ng mga 
natatanging handog ng karunungan, kaalaman at pag-unawang espiritwal, hindi Niya 
itinalaga itong mga piling Kristiyano lamang bilang awtoridad lamang sa 
pagpapakahulugan ng Kanyang Salita. Nasa sa bawat isang tao Niya ang pagkatuto, 
paghatol at pag-unawa sa pamamagitan ng pagsangguni sa Bibliya na siyang 
tumatayong awtoridad kahit sa mga taong pinagkalooban ng Diyos ng natatanging 
kakayanan. Bilang pagbubuod, ang pagpapalagay na aking ginagawa sa buong aklat 
ay ang Bibliya ang siyang totoong pagpapahayag ng Diyos sa buong sangkatauhan, 
na ito ay ang pinakapangunahing awtoridad sa lahat ng usaping naipahahayag, na ito 
ay hindi isang ganap na misteryo kundi mauunawaan nang sapat ng karaniwang tao sa 
bawat kultura." 



B. Mula sa Kierkegaard, na makikita sa Bernard Ramm, Protestant Biblical 
Interpretation, p. 75: Ayon kay Kierkegaard ang pag-aaral na panggramatika, leksikal 
at pangkasaysayan ng Bibliya ay kinakailangan ngunit panimula sa totoong pagbasa 
ng Bibliya. "Ang pagbabasa ng Bibliya bilang salita ng Diyos ay dapat basahin nang 
naisasa-puso sa kanyang bibig, sa lakaran, na tigib ng pag-asam, na nakikipag-usap sa 
Diyos. Ang pagbabasa ng Bibliyang nang wala sa isip o walang-ingat o pang- 
akademiko o pampropesyunal ay hindi pagbabasa ng Bibliya bilang Salita ng Diyos. 
Kung ang nagbabasa nito ay parang nagbabasa ng isang liham ng pagmamahal, kung 
sa gayon ay binabasa ito bilang Salita ng Diyos." 



C. H. H. Rowley sa The Relevance of the Bible, p. 19: "Hindi lamang ang isang pag- 
unawang intelektwal ng Bibliya, kahit ganap, ang maaaring makapag-angkin ng lahat 
nitong kayamanan. Hindi ito paghamak sa ganitong pag-unawa, dahil ito ay 
mahalaga sa isang ganap na pag-unawa. Ngunit dapat ito ay pumaraan sa isang 
espiritwal na pag-intindi ng mga ispiritwal na kayamanan ng aklat na ito kung ito ay 
nais na maging ganap. At para sa ganitong espiritwal na pag-intindi ay may isang 
bagay na kailangan na hihigit pa kaysa sa kahandaang intelektwal. Ang mga 
ispiritwal na bagay ay inuunawa nang espiritwal, at ang mag-aaral ng Bibliya ay 
mangangailangan ng mapagtanggap ng saloobing ispiritwal, isang pananabik na 
makita ang Diyos upang ialay ang sarili sa Kanya, kung siya ay makalalampas pa sa 



19 



kanyang siyentipikong pag-aaral patungo sa mas mayamang pamana nitong 
pinakadakila sa lahat ng mga aklat." 



VI. Ang Pamaraan Nitong Komentaryo 

A. Ang Komentaryo sa Gabay ng Pag-aaral ay nakadisenyo upang makatulong sa iyong 
mga pamamaraan sa pagpakahulugan sa sumusunod na mga paraan: 



Isang maikling balangkas-pangkasaysayan ang nagpapakilala sa bawat aklat. 
Pagkatapos mong magawa ang "siklo ng pagbasa #3" ay tsekin itong impormasyon. 



B. Ang mga pangkonteksto pag-unawa ay makikita sa Simula ng bawat kapitulo. Ito ay 
makakatulong sa iyong upang makita kung paano binubuo ang pampanitikang yunit. 



C. Sa Simula ng bawat kapitulo o pangunahing yunit ang mga pantalatang pagkakahati at 
ang kanilang mga nakalarawang paliwanag ay ibinibigay nang buhat sa ilang 
makabagong pagsasalin: 



1. The United Bible Society Greek text, fourth edition revised(UBS4) 

2. The New American Standard Bible, 1995 Update (NASB) 

3. The New King James Version (NKJV) 

4. The New Revised Standard Version (NRSV) 

5. Today's English Version (TEV) 

6. The Jerusalem Bible (JB) 



Ang patalatang pagkakahati ay hindi inspirado. Dapat tiyaking nasasa-konteksto ang 
mga ito. Sa pamamagitan ng paghambing ng ilang makabagong pagsasalin mula sa 
magkakaibang mga teorya at pananaw na panteolohiya, maaari nating masuri ang dapat 
na istruktura ng pag-iisip ng isang orihinal na may-akda. Ang bawat talata ay mayroong 
isang pangunahing katotohanan. Ito ay tinawag na "ang paksang pangungusap" o "ang 
pangunahing ideya ng teksto." Ang mapag-isang kaisipang ito ang susi sa maayos na 
pagpakahulugang pangkasaysayan, panggramatika. Ang isa ay hindi dapat 

20 



nagpapakahulugan, nangangaral o nagtuturo nang kinakapos sa isang talata! Isa pa, 
tandaang ang bawat talata ay kaugnay sa kasudlong na mga talata nito. Kung kaya ang 
lebel ng balangkas na patalata ng isang buong aklat ay napakahalaga. Dapat nating 
masundan ang takbo ng pangangatwiran ng sabdyek na ipinararating ng orihinal na may- 
akdang inspirado. 



D. Ang mga pagtatala ni Bob ay sumusunod sa berso-sa-bersong pagdulog sa 
pagpakahulugan. Ito ay nag-uudyok sa ating sundan ang pag-iisip ng orihinal na may- 
akda. Ang mga pagtatala ay nagbibigay ng impormasyon tungkol sa ilang sukatan: 



1. pampanitikang konteksto 

2. mga pag-unawang pangkasaysayan, pangkultura 

3. impormasyong panggramatika 

4. mga pag-aaral ng salita 

5. mga kaugnay na pasaheng magkakahanay 

E. Sa ilang punto ng komentaryo, ang nakaimprentang teksto ng New American Standard 
Version (1995 update) ay dadagdagan ng mga pagsasalin ng ilang ibang makabagong 
bersyon: 

1. Ang New King James Version (NKJV), na sumusunod sa tekstong manuskrito 

ng "Textus Receptus." 

2. Ang New Revised Standard Version (NRSV), na isang salita-sa-salitang 

rebisyon mula sa National Council of Churches ng Revised Standard 
Version. 

3. Ang Today's English Version (TEV), na isang dinamikong katumbas na 

pagsasalin mula sa American Bible Society. 

4. Ang Jerusalem Bible (JB), na isang pagsasaling Ingles batay sa isang Katolikong 
Pranses na dinamikong katumbas na pagsasalin. 



21 



Para sa mga hindi nakapagbabasa ng Griyego, ang paghahambing sa mga pagsasaling 
Ingles ay maaaring makatulong sa pagkilala ng mga problema sa teksto: 

1. pagkakaiba-iba sa mga manuskrito 

2. mga pamalit na kahulugan ng salita 

3. mga mahirap na teksto at istruktura sa gramatika 

4. mga tekstong iba't iba ang pakahulugan 

Gayong ang mga pagsasaling Ingles ay hindi makakalutas sa mga problemang ito, 
tinutukoy nila itong mga lunan para sa mas malalim at mas malawak pang pag-aaral. 



G. Sa pagtatapos ng bawat kapitulo kaugnay sa mga talakayan ay may mga tanong na 
iniharap na nagtatangkang tukuyin ang mga pangunahing isyu sa pagpakahulugan ng 
kapitulong iyon. 



22 



PAMBUNGAD SA HEBREO 



MAHALAGANG PAMBUNGAD NA PAHAYAG 

Dahil aking pinag-aralan ang aklat na ito, naging mas maliwanag na ang aking teolohiya 
ay hinubog ni Paul. Napakahirap kong payagan ang pagdami ng ibang NT may-akdang ipahayag 
ang kanilang binigyang-diwang pag-iisip dahil mayroon akong ugaling ilagay sila sa 
kategoryang Paulinyo. Ito ay lalong halata sa pagbibigay-diin sa Hebreo sa pagpapatuloy sa 
pananampalataya. Sa aklat ng Hebreo ang pananampalataya ay hindi isang pakikipagtalong 
posisyon (pangangatwiran sa pamamagitan ng pananampalataya), kundi isang matapat na buhay 
hanggang sakatapusan (mgakapitulo 11-12). 

Natatakot ako na marami sa mga tanong na aking ibinaka sa Hebreo ay hindi kailanman 
tinanong ng kanyang may-akda (o ni Peter, o James). Ang Hebreo ay isang pambihirang 
dokumento, tulad ng lahat ng mga NT libro. Dapat kong hayaang magsalita ang may-akda kahit 
na nagdudulot siya sa akin ng di pagkapalagay; kahit na hindi siya gumagamit ng aking mga 
pinapahalagahang kategorya o kahit na tunay na ginulo itong mga kategorya. Hindi ko kayang 
palitan ang aking sistematikong teolohiya para sa isang binigyang-diwang mensahe nang NT 
may-akda. 

Mas nais kong pagsisihan ang aking pangteolohiyang pagkakitid at mabuhay sa loob ng 
isang NT tensyong hindi ko kabuuang naiintindihan o nagugustuhan! Natatakot akong 
tinitingnan ko ang NT sa pamamagitan ng salaang makabagong ebanghelikal, mapagbagong- 
loob na pananaw. Gusto kong pagtibayin ang mga pangbibliyang pangako; mga pangakong 
pagmamahal ng Panginoon, pagtatalaga, at pagpapanatili ng kapangyarihan; ngunit ako ay 
binilanggo ng mga makapangyarihang babala at utos ng mga NT may-akda. Lubhang kailangan 
kong marinig ang Hebreo, ngunit napakasakit nito! Gustong ipaliwanag ang tensyon. Sa tingin 
ko, sa totoong buhay, gusto kong pagtibayin ang malayang kaligtasan at isang halaga-lahat na 
Kristiyanong buhay. Ngunit saan ako maglalagay ng linya kung ang huwaran ay hindi nakamit? 
Ang walang hanggang relasyon sa Panginoon ba ay isang panimulang pananampalatayang tugon 
o isang patuloy na pananampalatayang tugon? Ang Hebreo ay malinaw na nagpapahayag ng 
gawaing isang patuloy na pananampalatayang tugon. Ang Kristiyanong pamumuhay ay 
tinitingnan mula sa hull, hindi sa umpisa! 

Ito ay hindi nangangahulugang gustong sabihin ang isang mga-gawaing-tutok na uri nang 
kaligtasan, kundi isang mga-gawaing-tutok na kumpirmasyon. Ang pananampalataya ay ang 
katibayan, hindi ang mekanismo (na ay ang biyaya). Ang mga sumasampalataya ay hindi niligtas 

23 



ng mga gawain, kundi sa mga gawain. Ang mga gawain ay hindi ang mga paraang kaligtasan, 
kundi ang resulta ng kaligtasan. Ang MakaDiyos, matapat, araw-araw na Pagkamala-Cristo ay 
hindi nating ginagawa, ngunit kung paano tayo sa Kanya. Kapag walang pagbabago, at 
nagbabagong buhay sa pananampalataya, walang katibayan ng ating kaligtasan, walang 
katiwasayan para sa sumasampalataya. Ang Diyos lamang ang nakakaalam sa puso at sa mga 
kalagayan. Ang katiwasayan ay dapat nakatalagang kasama sa isang buhay ng pananampalataya, 
hindi isang panimulang teolohikal na pagpapahayag na walang katibayan sa uri ng pamumuhay. 

Ang aking panalangin ay hayaan natin itong binigayang-diwang NT may-akdang 
malinaw na makapagsalita at hindi hayaang isantabi ang Hebreo sa isang teyolohikal na 
pandagdag na salita lamang sa isang sistematikong teolohikal na balangkas, maka-Calvin man o 
maka-Arminia. 



MGA PAMBUNGAD NA KAALAMAN 

A. Ang aklat na ito ay gumagamit ng mga OT tekstong sinalin ng mga rabinikal na 
hermeniyuniko upang ipahayag ang kanyang mensahe. Upang maintindihan ang hangarin ng 
orihinal na may-akda, ang aklat na ito ay dapat isalin sa konteksto ng unang siglong rabinikal 
na Judionismo, hindi ng makabagong pangkanlurang pag-iisip. 



B. Ang aklat na ito ay nagsisimula katulad ng isang sermon (walang bating panimula o 
karaniwang pagbati) at nagtatapos tulad ng isang sulat (karaniwang pagtatapos ng 
Paulinyong kapitulo 13). Ito ay maaaring isang pangsimbahang homilyang ginawang isang 
sulat. Tinatawag ng may-akda ang kanyang aklat "isang salitang panghihikayat" sa 13:22. 
Itong parehong parirala ay ginamit rin sa Acts 13:15 ng isang sermon. 



C. Ito ay isang puno ng kaaalaman a komentaryo ng Bagong Tipang sa Mosaic na tipan: 

1. isang kapanipaniwalang pananaw ng OT 

2. isang paghahambing ng luma at bagong tipan 

3. ang nag-iisang NT aklat na tumatawag kay Jesus bilang ating pinakapunong saserdote 



D. Ang aklat na ito ay puno ng mga babala laban sa paglagas ("pag-urong pabalik" cf. 10:38), o 
pagbalik sa Judionismo (i.e., mga kapitulo 2,4,5,6,10,12; cf. Di Madaling Kaligtasan ni R. C. 
Glaze, Jr., nilathala ng Insight Press). 

24 



E. Kahit na ito ay isang higit na pangpangalahatang salita, nakakatulong makita si Paul sa 
kanyang pagbibigay-diin sa kaligtasan bilang isang natapos na gawain ng isang naghaharing 
Panginoon (gaya ng, pangangatwiran sa pamamagitan ng pananampalataya) pagpapahayag sa 
katiwasayan bilang panimulang katotohanan. Sina Peter, James, at ang mga sulat ng 1 at II 
John nagbibigay-diin sa patuloy na mga tungkulin ng Bagong Tipan at napapahayag na ang 
katiwasayan ay pang-araw-araw, pinatibay ng isang nabago at nagbabagong buhay. Ang 
may-akda ng Hebreo, nagbibigay-diin sa isang buhay ng katapatan (cf. kapitulo 11), ay 
nagpapahayag na ang katiwasayan mula sa katapusan-ng-buhay na pananaw. Ang 
makabagong kanluraning rasyunal na pag-iisip may ugaling humiwalay sa mga pananaw na 
ito, habang ang mga NT may-akda, sa pamamagitan ng isang banal na may-akda (gaya ng, 
ang Espiritu), gustong panghawakan silang may tensyon at pagtibayin silang tatlo. Ang 
katiyakan ay hindi kailanman naging layunin, kundi ang resulta ng isang masiglang 
pananampalataya sa lahat ng mga pangako ng Panginoon. 



ANG PAGKAMAY-AKDA 

A. Bagama't ang pagkamay-akda ng Hebreo ay pinagtatalunan, ilan sa mga naunang 
Gnostikong gawain (gaya ng, Ang Ebanghelyo ng Katotohanan, Ang Ebanghelyo ni Philip at 
Ang Apokripa ni John) ay bumabanggit nito ng ilang beses, na nagpapakitang ito ay 
inaayunang bahagi ng mga pinapaniwalaang pang-Kristiyanong kasulatan sa ikalawang siglo 
(cf. ang kay Andrea Helmbold na Ang Mga Nag Hammadi Gnostikong Teksto at ang 
Bibliya, p. 91). 

B. Ang Silangang Simbahan (Alexandria, Ehipto) tinanggap ang pangangatha ni Paul ayon sa 
nakita sa kanyang pagsulat ng Hebreo sa mga sulatin ni Paul sa sinaunang papyrus na 
kasulatan o manuscript P46. Ang kasulatang ito ay tinatawag na Chester Beatty Papyri at 
kinopya sa katapusan ng ikalawang siglo. Nilalagay nito ang Hebreo pagkatapos ng mga 
Romano. Ang ilang pinuno sa Alexandria ay kinalala ang mga pampanitikang problemang 
may relasyon sa pangangatha ni Paul. 



1. Si Clemente ng Alexandria (A.D. 150-215, binanggit ni Eusebius) ay nagsasabing si Paul 
ay isinulat ito sa Hebreo at isinalin ito sa Griyego ni Lukas. 

2. Si Origen (A.D. 185-253) ay pinanindigang ang mga kaisipan ay kay Paul ngunit ito ay 
sinulat ng isang huling tagasunod, tulad ni Lukas o Clemente ng Roma. 



25 



C. Ang aklat na ito ay hindi isinama sa talaang mga sulat ni Paul na kinupkop ng Kanlurang 
Simbahang tinawag na Muratorian Fragment (isang talaan ng mga NT kanonikal na aklat 
mula sa Roma ng halos A.D. 180-200). 



D. Ano ang ating alam tungkol sa may-akda 

1. Siya ay mukhang ikalawang henerasyong Judiong Kristiyano (2:3). 

2. Siya ay pumupulot mula sa Griyegong pagsaling tinatawag na ang Septuagint. 

3. Siya ay gumagamit ng makalumang tabemakulong pamamaraan at hindi mga 
pangkasalukuyang templong ritwal. 

4. Siya ay nagsusulat gamit ang tanyag na Griyegong bararila at sintax (ang aklat na ito ay 
hindi espiritwal. Ang kanyang oryentasyon ay ang OT, hindi Pilosopiya). 



E. Ang aklat na ito ay di-kilala, ngunit ang kanyang may-akda ay kilala sa mga tumatanggap (cf. 
6:9-10; 10:34; 13:7,9). 



F. Bakit may mga pag-alinlangan tungkol sa pagkamay-akda ni Paul 

1. Ang estilo ay ibang-iba (maliban sa kapitulo 13) mula sa iba pang sinulat ni Paul. 

2. Ang bokabularyo ay iba. 

3. Mayroong mga munting pagkakaiba sa paggamit ng mga salita at parirala at pagbibigay- 
diin. 

4. Tuwing tawagin ni Paul ang kanyang mga kaibigan at katrabaho ng "kapatid" ang 
pangalan ng tao ay laging nauuna (cf. Rom. 16:23; I Cor. 1:1; 16:12; II Cor. 1:1; 2:13; Phil. 
2:25) ngunit sa 13:23 mayroong "ang ating kapatid Timoteo." 

G. Mga Teyorya sa Pinakamay-akda 

1. Si Clemente ng Alexandria sa kanyang aklat Hypotyposes (na sinipi ni Eusebius) 
naniwalang si Lukas ang nagsalin sa Giryego ng orihinal na sulat sa Hebreo ni Paul (si Lukas 
ay gumamit ng napakagaling na Koine Griyego). 



26 



2. Si Origen nagsabing alinman kina Lukas o Clemente ng Roma ang nagsulat nito ngunit 
sumunod sa turo ni Paul. 

3. Sina Jerome at Augustine ay tinanggap ang pangangatha ni Paul upang mapadali ang 
pagtanggap ng aklat sa Canon ng Kanluraning Simbahan. 

4. Si TertuUian (De Pudic. 20) naniwala na si Barnabas (isang Levite na inugnay kay Paul) 
ang nagsulat nito. 

5. Si Martin Luther ay nagsabi na si ApoUos, isang hinasa sa Alexandriang intelektwal na 
inugnay kay Paul (cf. Acts 18:24), ang nagsulat nito. 

6. Si Calvin ay nagsabing si Clemente ng Roma (ang unang nagsabi nito noong A. D. 96) o si 
Lukas ang may akda. 

7. Si Adolph von Harnack ay nagsabing si Aquila at Priscilla (tinuruan nila si ApoUos ng 
buong ebanghelyo at inugnay kay Paul at Timoteo, cf. Akto 18:26) ang nagsulat nito. 

8. Si Sir William Ramsey ay nagsabi na si Philip (ang ebanghelista) ang nagsulat nito para 
kay Paul habang si Paul ay nasa piitan sa Caesarea. 

9. Ang iba ay pinipilit si Philip o si Silas (Silvanus). 



MGA TUMANGGAP 

A. Ang pamagat "para sa mga Hebreo" tumutukoy sa mga Hebreong tao, kung sa gayon, ang 

aklat at sinulat para sa lahat ng mga Judio (cf. Clement of Alexandria, quoted by Eusebius, 
Eccl. Hist. VI, 14). 

B. Ang panloob na katibayang kasunod ng kay R. C. Glaze, Jr.'s Di Madaling Kaligtasan ay 
nagpapahayag na ang tiyak na grupo ng mga sumasampalatayang Judio o isang sambahayan 
ay ang tinutukoy (cf. 6:10; 10:32-34; 12:4; 13:7,19,23). 

1. Sila ay inaakalang mga Judiong sumasampalataya dahil sa maraming OT sinipi at ang 
paksa (cf. 3:1; 4:14-16; 6:9; 10:34; 13:1-25). 

2. Sila ay nakaranas ng ilang pag-usig ((cf. 10:32; 12:4). Ang Judionismo ay kinilala bilang 
isang ligal na relihiyon ng mga Romang awtoridad habang noong huling bahagi ng unang 
siglo ng Kristiyanismo ay tinatanggap bilang iligal noong humiwalay ito mula sa 
sambahayang pagsamba. 

3. Sila ay mga sumasampalataya nang mahabang panahon, ngunit mga hindi pa hinog (cf. 
5:11-14). Natatakot silang humiwalay ng lubusan sa Judionismo (cf. 6:1-2). 

27 



C. T Ang malabong tekstong 13:24 ay maaaring magpahayag na ito ay nasulat (1) mula sa Italya 
o (2) papunta sa Italya, maaaring Roma. 



D. Ang lugar ng mga tumanggap ay kinakabit sa iba't-ibang teyorya tungkol sa pagmamay-akda. 

1. Alexandria - ApoUos 

2. Antioch - Barnabas 

3. Caesarea - Lukas o Felipe 

4. Roma - Celemente ng Roma at ang pagbanggit ng Italya sa 13:24. 

5. Espana - Ito ang teorya ni Nikolas ng Lyra (A.D. 1270-1340) 



PETSA 

A. Maliit na panahon bago ang pagkasira ng Jerusalem ng Romanong Heneral (noong hull 
Emperor) Titus, noong A.D. 70 

1. ang may akda ay bumabanggit ng kasama ni Paul na nagngangalang Timoteo (cf. 

13:23) 

2. ang may akda ay tumutukoy sa mga pagsasakripisyong patuloy sa Templo 

3. ang may akda ay bumabanggit ng pag-usig na maaaring bumagay sa panahon ni Nero 

(A.D. 54-68) 

4. ang may-akda ay humihikayat sa mga mambabasang huwag bumalik sa Judionismo at 

sa kanyang mga ritwal 



B. Pagkatapos ng A.D. 70 

1. ang may-akda ay gumagamit ng mga ritwal ng tabernakulo, hindi ng templo ni Herod 

2. ang may-akda ay bumabanggit ng pag-usig 

a. maaaring nasa ilalim ni Nero (cf. 10:32-34) 

b. Inoong hull maaaring nasa ilalim ng Domitian (cf. 12:4-13) 



28 



3. ang aklat ay maaaring may relasyon sa pagsabuhay ng rabinikal na Judionismo (mga 
sulatin mula kay Jamnia) 

C. Bago A.D. 95 dahil ang aklat ay sinipi ni Clemente ng Roma 



LAYON 

A. Ang mga Judiong Kristiyano ay hinihikayat na umalis sa sambahayan at magpakilala sa 
publiko (ng kabuuan) sa simbahan (cf. 13:13). 

B. Ang mga Judiong Kristiyano ay hinihikayat na kunin ang misyunaryong gawain ng 

ebanghelyo (cf. Matt. 28:19-20; Lukas 24:47; Acts 1:8). 

C. Ang mga Judiong hindi sumasampalatayang sa pakikipagkapwa dito sa mga Judiong 

Kristiyano ay ang sentro ng mga kapitulong 6 at 10. Pansinin ang pagkakaroon ng 
tatlong grupo, "tayo," "kayo," at "sila." Sila ay binabalaang sumagot ng personal sa 
maramihan ay malinaw na katibayan sa mga buhay ng kanilang Kristiyanong kaibigan at 
kasama sa pananampalataya. 

D. Itong inaakalagang pangkasaysayang pagsabuhay ay kihuna mula sa No Easy Salvation ni 

R. C. Glaze, Jr. 

"Ang problema ay hindi ang tensyon sa gitna ng Kristiyanong mayorya at ng di- 
Kristiyanong menorya. Ang pinakasalungat ang totoo. Ang mga Judiong Kristiyano 
nitong kongregasyon ay tuluyang kinompromiso ang kanilang pananampalataya at 
kamalayang tagapangalagang ang dalawang grupo ay maaaring magsambang magkasama 
bilang isang kongregasyon. Wala sa dalawang grupo ang totohanang binabahala ang 
konsyensiya ng kabila. Hindi na nauuwi sa paghatol at desisyon ang pagsermon ng 
Kristiyanong grupo sa bahagi ng mga hindi sumasampalatayang kasapi ng sambahayan. 
Ang mga Kristiyano ay nasa kalagayang walang pagkilos dahil sa kanilang kaayawang 
tumanggap ng kabuuang pangangailangan ng matapang na Kristiyanong pamumuhay. 
Ang mga hindi sumasampalataya ay naging matigas dahil sa patuloy na pagtanggi 
hanggang sa punto ng ganap na kawalang malasakit. Ang mga grupong ito ay ngayon 
naging magkasundong magkasama. 

Ang pag-atubili ng mga Kristiyanong grupong 'magpunyagi tungo sa sukdulan ng 
kabutihan' (6:1) ay ginaganyak ng dalawang pangyayari: ang mataas na pagtingin para sa 
mga tradisyon ng Judionismo at ang hindi kagustuhang magbayad sa buong halaga ng 
pagkilala sa Kristiyanismo, na mas nagiging isang Hentiles na pagkilos" (p. 23) 



29 



MAIKLING BALANGKAS NG HEBREO 

1:1-3 Ang Anak at higit kaysa mga propeta 

1:4-2: 18 Ang Anak ay higit kaysa mga anghel 

3:1-4:13; Ang Anak ay higit kaysa Mosaic na Tipan o Mosaic Covenant 

4:14-5:10 

6: 13-7:28 Ang Anak Anak ay higit kaysa Aaronic na Saserdote 

5:11-6:12 Ang mga sumasampalatayang Judio ay higit kaysa mga hindi 

sumasampalatayang Judio 

8:1-10:18 Ang Anak ay higit kaysa mga pamamaraan ng Mosaic na Tipan 

10: 19- 13:25 Ang Anak ay higit kaysa tinaguyod at pinakita sa mga sumasampalataya 



PAGBASA SA UNANG SIKLO (tingnan ang p. vi) 

Ito ay isang gabay sa pag-aaral na komentaryong nangangahulugang ikaw ay may 
tungkulin sa iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakas sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ibigay ito sa isang tagapagsalita. 



Basahin ang buong pangbibliyang aklat sa isang upuan. Ipahayag ang pangunahing 
tema ng buong aklat sa iyong sariling salita. 

1. Tema ng buong aklat 

2. Uri ng panitikan (uri) 



PAGBASA SA PANGALAWANG SIKLO (tingnan sa pp. vi-vii.) 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryong nangangahulugang ikaw ay may 
tungkulin para sa iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ibigay ito sa isang tagapagsalita. 



30 



Basahin ang kabuuang pangbibliyang aklat ng pangalawang beses sa isang upuan. 
Balangkasin ang mga pangunahing paksa at ipahayag ang paksa sa isang pangungusap. 

1 . Paksa ng unang pampanitikang yunit 

2. Paksa ng ikalawang pampanitikang yunit 

3. Paksa ng ikatlong pampanitikang yunit 

4. Paksa ng ikaapat na pampanitikang yunit 

5. Atibapa. 



31 



HEBREO 1 



PAGKAKAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG MGA PAGSASALIN* 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang Diyos ay 
Nagsalita sa 
Pamamagitan 
ng Anak 


Ang 

Pinakamataas 
na 
Pagbubunyag 


Ang Paunang 
Salita 


Ang Salita ng 
Diyos sa 
pamamagitan 
ng Anak 


Ang 

Katanyagan ng 
Ipinanganak na 
Anak ng Diyos 


1:1-4 


1:1-4 


1:1-4 


1:1-4 


1:1-4 


Pinakamataas 
ang Anak sa 
mga Anghel 


Itinaas ang 
Anak sa mga 
Anghel 


Ang 

Kadakilaan ni 
Kristo sa mga 
Anghel 


Ang 

Kadakilaan 
Anak ng Diyos 


Mas Dakila ang 
Anak kaysa 
mga Anghel 






(1:5-2:18) 




(1:5-2:18) 


12:4-11 






1:4-13 














1:5-14 


1:5-14 


1:5-14 




1:5-13 








1:14 


1:14 













32 



PAGBASA SA SIKLO TATLO (pagbasa p. vi pagbasa sa Panimulang mga Tala) 

BILANG PAGSUNOD SA ORIHINAL NA HANGAD NG MAY-AKDA SA ANTAS NG TALATA 

Isa itong komentaryo sa gabay ng pag-aaral, na nagangahulugan na responsible ka sa sarili mong 
intepretasyon ng Bibliya. Bawat isa sa atin ay dapat na sundan ang ilaw natin. Ikaw, ang Bibliya, 
at ang Banal na Espiritu ang pinahahalagahan sa pagsasalin. Hindi mo dapat ito ipaubaya sa taga- 
komentaryo. 

Basahin ang kapitulo sa isang upuan. Tukuyin ang mga paksa. Paghambingin ang mga 
pagkakahati ng mga paksa na may limang pagsasalin sa iataas. Ang pagtatalata is walang 
inspirasyon, subalit ito ang susi upang masundan ang nais ng orihinal na may-akda, na isang 
interpretasyong mula sa puso. Bawat talata ay may isa at isa lamang na paksa. 

1 . Unang talata 

2. Pangalawang talata 

3. Pangatlong talata 

4. Atbp. 

* Dahil nga sa hindi sila inspirado, ang paghahati ng talata ang siyang susi sa pag-unawa at 
masundan ang nais ng may-akda. Bawat makabagong pagsasalin ay hinhati at binibigyang buod 
ang mga talata sa unang kabanata. Ang bawat talata ay may pangunahing paksa, katotohanan, o 
kaisipan. Bawat bersyon ay nakabuod ang paksa sa sarili nitong kakaibang paraan. Habang 
binabasa mo ang tksto, tanungin ang sarili kung aling pagsasalin ang akma sa iyong pag-unawa 
sa paksa at pagkakahati ng mga berso. 

Sa bawat kapitulo ay dapat muna natin basahin natin ang Bibliya at subuking tukuyin ang mga 
paksa (mga talata), pagkatapos ay ipaghambing an gating pag-unawa sa makabagong mga 
bersyon. Sa ating pag-unawa lamang sa layon ng orihinal na may-akda ating masusundan ang 
kanyang pag-iisip at presentasyon saka natin masasabi na tunay nga nating nauunawaan ang 
Bibliya. Ang orihinal na may akda lamang may inspirasyon — ang mga mambabasa ay walang 
karapatan na baguhin o ayusin ang mensahe. Ang mga mambabasa ng Bibliya ay mayroon 
naming pananagutan na gamitin ang inspiradong katotohanan sa kanilang araw at sa kanilang 
mga buhay. Pansinin na lahat ng mga terminong teknikal at mga pagpapaikli ay ipinapaliwanag 
ng mabuti sa Apendise Isa, dalawa at Tatlo. 

MGA KONTEKSTUWAL NA PAGPAPALAGAY 

Ang unang talata ay isang patula/himnong presentasyon ng mga nakamit ni Hesus kanyang mga 
kahanga-hangang mga nagawang pagtubos sa atin. Siya ang Panginoon ng kalangitan at ng 
mundo. Inilabas ito ng isa-isa sa pitong naglalarawang mga anyo. 

Isa ito sa pinaklamataas na mga pag-aaral tungkol kay Kristo sa NT I NT (cf. John 1:1-18; Phil. 
2:6-11; at Col. 1:15-17). 

1. ang tagapagmana ng paglikha ng Ama (v. 2) 

2. ang ahente ng paglikha ng Ama (v. 2) 

3. ang ningning ng kaluwalhatian ng Ama (v. 3) 

33 



4. ang kahawig na larawan ng katangian ng Ama (v. 3) 

5. tagapagpatuloy ng paglikha ng Ama (v. 3) 

6. ang paraan ng pagpapatawad sa mga nilikha ng Ama (v. 3) 

7. ang marangya at mala-saserdoteng Mesiyas na ipinadala ng Ama (v. 3) 

B. Ang mga berso 1-4 na may pangunahing kaugnayan kung paano nakipag-usap sa atin ang 
Diyos sa bagong paraan sa pamamagitan ng kanyang anak na si Hesus ng Nazareth. Hindi na 
tayo nakakatanggap ng pagpapahayag ng paunti-unti sa pamamagitan ng mga tagapaglingkod 
(gaya ng mga propeta ng OT), subalit sa ngayon ay sa buong pagbubunyag ng isang kasapi ng 
pamilya ("ang anak", cf. 1:2; 3:6; 5:8; 7:28). 

Ang pangalawang talata (vv. 5-14) ipinagpapatuloy ang tema ng kapangyarihan ni Hesus. Sa vv. 
1-4 Siya ay naging mas higit pa sa pagbubunyag kaysa mga propeta; sa vv. 5-14 Siya ang mas 
mahusay na tagapamagitan kaysa mga anghel; pinagtibay ng serye ng pitong teksto ng OT mula 
sa Septuagint (karamihan mula sa mga Psalms): Psalm 2:7; II Sam. 7:14; Ps. 97:7; Ps. 104:4; Ps. 
45:6-7; Ps.l02:25-27 atPs. 110:1. 

PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 

NASB (BINAGO) TEKSTO: 1:1-4 

lAng Diyos, nang matapos siyang magsalita noong unang panahon sa mga ama sa 
pamamagitaan ng mga propeta sa maraming mga bahagi at sa maraming paraan, 2sa 
huling mga araw ay nagsalita sa atin sa Kanyang Anak, na Kanyang hinirang bilang 
tagapagmana ng lahat ng mga bagay, sa pamamagitan din ginawa Niya ang sandaigdigan. 
3At Siya sa liwanag ng Kanyang Kaluwalhatian at ang tiyak na pagpapakita ng Kanyang 
likas na pagkatao, at pinagtitibay ang lahat ng bagay sa pamamagitan ng kapangyarihan 
ng kanyang saUta. Nang ginawa Niya ang pagdalisay ng mga kasalanan, umupo Siya sa 
kanang kamay ng kanyang Kamahalan sa itaas, 4sa kanyang pagiging mas mahusay sa 
mga anghel, dahil sa nakamana siya ng mas mahusay na pangalan kaysa sa kanila. 



1:1 "Ang Diyos, pagkatapos Niyang magsalita" ang " Diyos" ay hindi una (nasa unahan) sa 
pangungusap na Griego; kung sa gayon, ang tekstong ito ay hindi binibigyan-diin ang doktrina 
ng pagkahayag, subalit sa sa paraan ng paghahayag sa nakaraan (AORIST AKTIBONG 
PANDIWARI). 

® "sa mga propeta" Ang mga Hudyo ay naniniwala na ang mga propeta ang siyang nagsulat ng 
Banal na Kasulatan. Ito ang dahilan kung bakit si Moses ay ipinapalagay na isang propeta. (cf. 
Deut. 18:15) At kung bakit ang mga hudyo ay tinaguriang sa mga librong pangkasaysayan ni 
Joshua hanggang sa mga Hari bilang "mga dating propeta." Samakatuwid, ang pariralang ito ay 
hindi tumutukoy sa mga propetang OT lamang, sa halip sa lahat ng mga manunulat ng OT. 

Ang pariralang "sa (en) mga propeta" (v.l) ay kapareho ng "sa (en) Kanyang anak" 
(v. 2). May kitang-kita na na mayroong pagkaka-iba sa pagitan ng dalawang paraan ng 



34 



pagpapahayag. Ang isa ay tagapanglingkod at ang isa naman ay isang kasapi ng pamilya.Ang 
una ay bahagi lamang subalit ang pangalawa ay buo at kumpleto (cf. Col. 1:15-17). 

NASB "sa karamihan ng mga kabahagi at sa karamihan ng mga paraan" 

NKJV "sa iba't ibang panahon at sa iba't ibang mga paraan" 

NRSV "sa marami at sa iba't ibang mga paraan" 

TEV "sa maraming mga panahon at sa maraming mga paraan" 

NJB "sa maraming nakaraan na mga sandal at sa maraming mga paraan" 

Ang pagpapahayag ng OT ay paunti-unti sa anyo at nilalaman. Ang pariralang ito ay 
inilagay sa unahan (iniunan) ng tekstong Griego ng berso 1 upang ipakita ang binibigyang-diin 
ng may-akda. 

1:2 "itong mga huling araw" Ang mga Hudyo ng panahon ng mga bibliya ay nakakitaan ng 
dalawang panahon: ang kasalukuyang masama/evil na panahon ng pagrerebelde at kasalanan 
(Simula sa Genesis 3) at ang pagdating ng panahon ng kabutihan ay ipinasinayaan ng pagdating 
ng Mesias sa kapangyarihan ng Ispiritu. Binibigyan-diin ng OT ang pagdating mg Mesias sa 
paghuhukom at kapangyarihanthe na maitatag ang bagong age. Gayunman, hindi nito nakita ng 
malinaw ang unang pagdating ni Hesus bilang ang "Matiising Tagapagsilbi" sa Isaiah 53; ang 
Isang mababa ang loob na nakasakay sa isang colt ng donkey sa Zech. 9:9; at ang Isang sinaksak 
sa Zech. 12:10. Mula sa NT na progresibong rebelasyon alam natin na ang Diyos ay nagplano ng 
dalawang pagdating ng Mesiyas. Ang panahon sa pagitan ng Inkarnasyon/Incarnation (ang unang 
pagdating) at ang pangalawang pagdating na nakapaloob sa magkasanib na dalawang mga edad 
ng Hudyo. Nakatalaga ito sa NT na pariralang "mga huling araw." Nasa panahong ito tayo sa 
mahigit na 2000 na taon. 



PAKSA: ANG PANAHONG ITO AT SA MGA DARATING PANG PANAHON: 

Tinatanaw ng mga propeta ng OT ang darating na panahon bilang karugtong ng 
kasalukuyan. Para sa kanila ang hinaharap ay isang pagbabalik sa heyograpiyang Israel. 
Gayunman, kahit sila ay nakita ang bagong araw (cf. Isa. 65:17; 66:22). Sa patuloy na pagtanggi 
sa YHWH ng mga anak ni Abraham (kahit na pagkatapos ng malayo/ exile nila) isang bagong 
paradigm ang pinaunlad ng intertestamental apocalyptic na panitikan ng mga Hudyo 

(gaya ng, I Enoch, IV Ezra, II Baruch). Ang mga panulat na ito ay nagsimulang tingnan ang 
kaibhan sa pagitan ng dalawang panahon: a kasalukuyang panahon ng kasamaan na 
pinangungunahan ni satanas at ang pagdating ng panahon ng k^sibvXihdin/righteousness na 
pinangungunahan ng Ispiritu at inaugurated ng Mesiyas (madalas ay isang masiglang 
mandirigma). 



Sa bahaging ito ng teyolohiya (eschatology) ay may nakikitang pag-unlad. Tinatawag ito ng mga 
teyolohiko na "umuunlad na pagpapakita/rebelasyon." Pinatotohanan ng NT ang bagong 
katotohanang ito na pangkalawakan/pang-cosmic ng dalawang panahon (gaya ng isang temporal 

35 



dualism): 



Hesus 



Pablo 



Hebreo 



latthew 12:32 


Romans 12:2 


1:2 


Iatthewl3:22 & 29 


I Cor. 1:20; 2:6,8; 3:18 


6:5 


Mark 10:30 


II Cor. 4:4 


11:3 


Luke 16:8 


Galatians 1:4 




Luke 18:30 


Eph. 1:21; 2:1,7; 6:12 




Luke 20:34-35 


I Timothy 6: 17 

II Timothy 4: 10 
Titus 2:12 





Sa teolohiya ng NT ang dalawang panahon ng Hudyo na ito ay pinagsanib dahil sa di-inaasahan 
at nakaligtaang mga panghuhula ng dalawang pagdating ng Mesiyas. 

Ang pagkabuhayating ni Hesus ay natupad sa karamihan sa OT na mga panghuhula sa pasinaya 
ng bagong panahon. Gayunman, nakita rin sa OT ang Kanyang pagdating bilang Hukom at 
Tagalupig, kung tutuusin una siyang dumating bilang Matiising Tagapagsilbi (cf. Isa.53), 
mapagkumbaba at humble at tahimik. (cf. Zech. 9:9). Mananatili siya sa kapangyarihan gaya ng 
hula/prediction sa OT (cf. Rev. 19). Ang dalawang-bahaging katuparan na ito ay nagsanhi sa 
pagkakaroon ng Karaharian (pagpapasinaya), subalit sa hinaharap (hindi lubusang natutupad). 
Ito ang tesnyon ng NT na nangyari na, subalit hindi pa! 



Q "Ang kanyang Anak" Ang pariralang ANARTHROUS "ang anak" ay dapat hindi isulat sa 
malaking titik dahil sa ang reperensya nito ditto ay hindi sa paraan ng paghahayag/revelation, 
hindi titulo para kay Hesus (cf. 3:5-6; 5:8; 7:28). Si Hesus ay hindi tagapagsilba gaya ni Moses o 
ng mga propeta, subalit isang miyembro ng pamilya (isang anak na lalaki). 

□ "na siya Niyang hinirang" Isa itong AORIST na AKTIBONG INDIKATIBO, na 

nagpapahiwatig na ketong pagkilos (ANG PAMANAHONG AORIST) sa nakaraang panahon 
(KILOS NA INDIKATIBO). Kailan hinirang ng Panginoon si Hesus bilang tagapagmana? Sa 

36 



kanya bang binyag (cf. Matt. 3:17) o sa kanyang pag-akyat sa langit (cf. Rom. 1:4)? Nagdadala 
ang tanong na ito sma.sa.hi/ heresy ng "pag-aampon" (tingnan sa Glosaryo), na nagsasabi na si 
Hesus ay naging Mesiyas sa isang panahon. Ito, kung sa gayon,ay di tumutugma sa John 1:1- 
18; 8:57-58; Phil. 2:6-7; at Col. 1:17. Si Hesus ay hindi nagbabago bilang bathala (cf.John 1:1- 
2); gayunman, ang pagmamana ay dapat na mauna sa pagkabuhay/incarnation sa pakahulugang 
ontolohika. 

□"tagapagmana ng lahat ng bagay" Bilang "Anak ng Panginoon," ang naiibang anak ng 
Panginoon (cf. John 3:16), Siya ang tagapagmana (cf. Matt. 21:33-46; Ps.2:8). Ang bagay na 
nakakamangha ay ang makasalanang sangkatauhan, sa pamamagitan ng pananampalataya sa 
Kanya,ay nakikibahagi sa Kanyang kaharian (cf. 1:14; 6:2; Rom. 8:17; Gal. 4:7). 

rn "sa pamamagitan nito ginawa Niya ang daigdig" Madalas ay mahirap malaman ng tiyak 
Kung paano bibigyan ng kahulugan ang mga salitang magkaka-ugnay. Mayroon lamang isang 
tiyak na magkakaugnay na kahulugan sa pagitan ng mga magkakasing-kahulugan. Ang teknikal 
na Griegong termino ng pagkabuo mula sa wala ay ang ktizo, hanggang ngayon ang salitang 
ginagamit sa tekstong ito ay poieo, na nangangahulugan ng pagbubuo ng isang bagay mula sa 
dati nang substansya. Ang may akda kaya ay ginagamit ang mga terminong ito ng pareho ang 
pagpapakahulugan o isang sinadyang tiyak na kaibhan. May pag-aalinlangan na ang teknikal na 
kaibhan ay sinadya dahil sa ang kontekstong teolohikal ay tumutukoy sa pagbubuo gamit ang 
sinasabing salita (ex nihilo, cf. Gen. 1:6,9,16,20,24,26, subalit sa 2:7 gumawa ng tao ang 
Panginoon). 

Ang terminong "mundo" ay literal na "mga panahon" (aionos). Maaaring tukuyin nito ang 
daigdig (cf. Matt. 28:20) o ang mga panahon (gaya ng oras). Si Hesus ang tiyak na tagagawa ng 
pareho sa dalawa (cf. John 1:3; Col. 1:16; I Cor. 8:6). Ang may akda ng Hebreo ay gumagamit 
ng parehong aionos (cf. 1:2; 6:5; 11:3) at kosmos (cf. 4:3; 9:26; 10:5; 11:7,38), na makikita 
bilang mga terminong magkasingkahulugan. 

1:3 

NASB "Siya ang liwanag ng Kanyang Kaluwalhatian" 

NKJV "kung sino ang siyang kaliwanagan ng Kanyang kaluwalhatian" 

NRSV, NJB "Siya ang larawan ng kaluwalhatian ng Panginoon" 

TEV "Ipinapakita Niya ang kaliwanagan ng kaluwalhatian ng Panginoon" 

Ang salitang "ningning"(apaugasma) ay ginagamit lamang dito sa NT. Sa Philo ginamit 
itong relasyon ng Mesiyas sa YHWH na ang pagpapakahulugan na ang logos ay larawan ng 
diwata. Ang mga sinaunang mga pari ng simbahang Griego ay ginamit ito sa pagpapakahulugan 
kay Kristo bilang larawan o bilang ang maningning na Diyos. Sa isang popular na 
pagpapakahulugan ang pagkakita kay Hesus ay ang pagkakita sa Panginoon (cf. John 14:8-9), 
bilang salamin ng liwanag ng buong araw. Ang termino sa Hebreo na "glorya" (kabod) ay 
madalas gamitin sa pagpapakahulugan ng kaliwanagan (cf. Exod. 16:10; 24:16-17; Lev. 9:6). 

Ang paggamit ng parirala ay maaaring kaugnay sa Prov. 8:22-31, kung saan ang 
"kaalaman" (ang termino ay PAMBABAE kapwa sa Hebreo at Griego) ay binibigyan ng 
katauhan sa unang paggawa ng tao ng Panginoon (cf. Sirach 1:4) at bilang ahente ng 

37 



pagbubuo/creation (cf. Kaalaman ni Solomon 9:9). Ang parehong konsepto ay pinaunlad sa 
librong apocryphal na Kaalaman ni Solomon 7:15-22a at 22b-30. Sa Prov. 8:22 ang kaalaman 
ang siyang gumagawa sa lahat ng bagay; sa v.25 ang kaalaman ay busilak na pagsasabuhay ng 
kapurihan ng Makapangyarihan; sa v. 26 ang kaaalaman ay salamin ng walang kamatayang 
liwanag, isang walang bahid na salamin ng gumagawang Panginoon; at sa v. 29 ay inihahambing 
sa liwanag (gaya ng araw at mga bituin) siya ay natagpuang mas nakatataas/superior." 

Sa OT ang pinakakaraniwang salitang Hebreo para sa "kaluwalhatian" (kabod) ay 
orihinal na komersyal na termino (na tumutukoy sa isang pareha ng iskala) na nangangahulugang 
"mabigat." Ang mabigat na iyan ay mahalaga o mayroong nakapaloob na kahalagahan. 
Kadalasan ang konsepto ng liwanag ay idinaragdag sa salita upang maipahayag ang kadakilaan 
ng Panginoon sa panahon ng paghahanap sa kagubatan (Shekinah ang Ulap ng Kaluwalhatian). 
Siya lamang ang mahalaga at kagalang-galang.Napakagaling Niya para mahawakan ang 
pagbagsak ng sangkatauhan. Ang Panginoon ay totoong makikilala lamang sa pamamagitan ni 
Hesus (cf. Jer. 1:14; Matt. 17:2; Heb. 1:3; James 2:1). 

Ang terminong "kaluwalhatian" ay para malabo/di-tiyak: (1) maaaring magkatulad ito ng 
"katapatan ng Panginoon"; (2) maaaring tumutukoy ito sa "kabanalan" o "kawalan ng 
kapintasan" ng Panginoon; (3) maaaring tumutukoy ito sa larawan ng Panginoon kung saan 
binuo ang sangkatauhan (cf. Gen. 1:26-27; 5:1;9:6), subalit nasira sa kalaunan dahil sa 
paghihimagsik/rebelyon (cf. Gen. 3:1-22). 

D 

NASB "ang tiyak na pagpapakita ng kakanyahan Niya" 

NKJV "pagpapahayag ng larawan ng pagkatao Niya" 

NRSV "ang tiyak na bakas ng katauhan ng Panginoon" 

TEV "ang tiyak nang pagiging pareho ng sariling katauhan ng Panginoon" 

NJB "nagdadala ng bakas ng sariling katauhan ng Panginoon" 

Ang pariralang ito ay matatagpuan lamang dito sa NT subalit matatagpuan ng madalas sa 
mga panulat ni Philo, na siyang nagkumpleto at nagdagdag sa nakaraang pagbibigay katauhan. 
Ang terminong Griegong ito ay orihinal na ginamit bilang gamit na pang-ukit, subalit dumating 
ito upang maipakita ang markang ginawa nito. Si Hesus ay hindi lamang naglalarawan ng 
pagkabathala, Naipapakita rin Niya ang kakaibang tatak ng pagkabathala (cf. John 14:9). 

Mayroong dalawang terminong Griego na ginamit sa paglalarawan ng ugnayan ni Kristo 
sa Ama: (1) eikon, na ang ibig sabihin ay larawan/imahe (cf. II Cor. 4:4; Col. 1:15) at (2) pag- 
uugali/karakter(cf. Heb. 1:3). Ang una ay mas karaniwan sa NT subalit ang mas huling termino 
ay mas mahusay ang kahulugan (cf. KJV "the exact image"). Ano ang mukha ng Maykapal? 
Kapareho ang mukha niya ni Hesus ng Nazareth, na buo at kumpleto ang paghahayag/rebelasyon 
ng di nakikitang Maykapal! 

□ "pinapanatili ang lahat ng mga bagay" Isa itong karaniwang termino "pagtiisan o dalhin" 
(phero), subalit sa kontekstong ito ay may pakahulugang ng "pagpapatibay," "pagpapanatili" 
"pagpapatulot." Ipinapaabot nito ang konseptong teyolohiko ng "Probidensya" (cf. Col. 1:17 at 
isa pang posibleng pahiwatig sa Kaalaman ni Solomon 8:1). Hindi lamang linikha ni Hesus and 

38 



santinakpan (isang posibleng kahulugan ng phero) sa pamamagitan ng pananalita (cf. Gen. 1), 
subalit pinagpatuloy niya ito sa pamamagitan ng wikang sinasalita! 

[]"sa pananalita ng Kangyang kapangyarihan" Sa kaisipang Hudyo ang kapangyarihan ng 
Panginoon ay ipinahahayag sa wikang sinasalita. Ang elohim ay binubuo ng wikang sinasalita 
(cf. Gen. 1:3,6,9,14,20,24). Ang salita ni YHWH ay may sariling lakas upang matupad ang 
Kanyang kalooban (cf. Isa. 55:11). Hindi aksidente na ang Kristo ay tinawag na "ang Salita" sa 
John 1:1. 

[] "Nang ginawa niyang dalisay ang mga kasalanan" Isa itong GITNANG PANDIWARI na 
AORIST na nagbibigay-diin sa simuno (GITNANG AKTOR) at naglalarawan sa kumpletong 
kilas (PANAHUNANG AORIST, cf. 7:27; 9:12,28; 10:10). Si Hesus ay kumilos alang-alang sa 
makasalanang sangkatauhan (cf. Mark 10:45; II Cor. 5:21). 

Ang terminong "kalinisan" ay ginamit sa NT sa ilang pagpapakahulugan: (1) seremonyal 
na paglilinis (cf. Luke 2:22; 5:14; John 2:6); (2) pangkatawan/pisikal na pagpapagaling (cf. Mark 
1:44); at (3) isang metaporang nanghihingi ng patawad sa kasalanan (cf. Heb. 1:3; II Pet. 1:9, na 
siayng sinasabi ni William D. Mounce sa kanyang Analytical Lexicon sa Bagong Testamento sa 
Griego, p. 257). Nakuha natin ang salitang Inglis na "catharsis" mula sa terminong Griego. 

Pansinin ang pariralang naglalarawan "ng mga kasalanan." May dalawang posibleng 
paraan ng pag-unawa sa pariralang ito: (1) isa itong OBJECTIVE GENITIVE "ng mga 
kasalanan," hindi ABLATIVE "mula sa mga kasalanan." Ang kamatayan ni Hesus ay may 
kaugnayan sa suliranin ng kasalanan; (2) isa itong PANGMARAMIHAN na hinid 
nagpapahiwatig ng pagkakaroon ng katangian ni Adan ng sangkatauhan, "ang problema ng 
kasalanan," subalit magkakahiwalay na gawaing kasalanan. Hinarap ni Hesus ang pagkakasala 
ng paghihimagsik/rebelyon ng sangkatauhan (nakaraan at kasalukuyan). 

Ang tesktwal na pagpipiliang ito ay tanggap ng mga iskolar ng UBS4, subalit wala itong 
posibilidad. Ang pamilyang tekstwal ng Alexandria na ipinapakita bilang P46 ang pariralang "sa 
pamamagitan ng kanyang sarili" (dia heautou) ang nangyari sa halip na "ng Kanya" (autou), na 
nagawa nitong tukuyin ang nakaraang sugnay. Ang kaparehong uri ng manuskritong ito ay 
naiba/baryant na matatagpuan sa I John 5:18b. Nakakawili na itong "sa pamamagitan ng 
kanyang sarili" ay wala sa ibang naunang mga kinatawan ng tekstwal na pamilyang Alexandria 
(W at B). Maaring maging possible na ang orthodox na mga iskribo ay natakot na ang pariralang 
"tsa pamamagitan ng kanyang sarili ay nagawa ang pagpadalisay sa mga kasalanan" ay maaaring 
magdala sa mga espekulasyong agnostiko at mabago ang "di'heautou" tungo sa "autou." Para sa 
may kumpletong pagtalakay ng mga tesndesya ng mga iskribong orthodox tingnan ang Bart D. 
Ehrman's, The Orthodox Corruption of Scripture, Oxford Press, 1993. 

[] "Umupo Siya sa kanang kamay ng Kamahalan sa itaas" Isa itong paraang naglalarawan 
ng natapos nang gawain ni Hesus at pagdakila sa kanya (cf. Ps. 110:1; Luke 22:69). Ang 
Panginoon ay walang kanang kamay. Isa itong metapora sa bibliya (anthropomorphic) ng lakas, 
kapangyarihan, at ang kabanalan. Walang OT na pari ang kailanman ay umupo! Natapos na ang 
gawain sa mundo ni Hesus. Sa pakahulugan ito ay isang panghari, malaharing metapora (cf. Ps. 
2; 45; at 110:1-3) kaugnay ng gawaing pampari (cf. Ps. 110:4 at Zechariah 4). Ang komunidad 

39 



ng Dead Sea ay umaasa sa dalawang Mesiyas, isa ang malapari (gaya ng, linya ni Aaron, tribu ni 
Levi), isang malahari (gaya ng, linya ni Jesse, tribu ni Judah). Tinupad ni Hesus ang lahat ng 
tatlong OT na binasbasang mga opisina: propeta (cf. Deut. 18:18), pari (cf. Ps. 110:4), at hari (cf. 
II Sam. 7:13,16; Ps. 2; 110:1-3). 

D 

NASB, NKJV, 

NRSV "ang Kabanalan/Majesty sa itaas" 

TEV "ng Diyos, ang Pinakahigit na Makapangyarihan" 

NJB "ang divine na Kabanalan sa itaas" 

Isa itong pagpapaliguy-ligoy. Takot ang mga Hudyo na gamitin ang pangalan ng Diyos 
baka magamit nila ito sa masama (cf. Exod.20:7) kaya isiningit nila ang maraming mga pamalit 
na mga termino at mga parirala (gaya ng, "Kaharian ng Langit,"" "trono," atbp.) o gumamit ng 
nasa PASSIVE VOICE upang tukuyin Siya. 

1:4 Ang bersong ito ay ipinapalagay na transisyon sa pagitan ng vv. 1-3 at vv. 5-14. Ang 
Bersyon sa Inglish/English Version (TEV) sa ngayon ay nagsisimula ng pagtalakay sa kahigitan 
ni Hesus kaysa mga anghel sa v. 3. 

Ang pangalan na ibinigay kay Hesus na mas higit sa mga anhel (cf. Rom. 8:38-39; Eph. 
1:21; Col. 2:15) ay ng "anak" (cf. vv. 5 [dalawang beses] at 8) r "ang Diyos" (cf. v. 10 at Phil. 
2:9-1 1). Para sa "mas mabuti" tingnan ang mga tala sa 7:7. 



NASB (BINAGO) NA TEKSTO: 1:5-14 

SPara o kung saan ang mga angel ang siyang nagsabi na Siya , "IKAW ANG AKING 
ANAK, NGAYON AY NAGING ANAK KITA"? At muli, "MAGIGING AMA AKO 
PARA SA KANYA AT SIYA AY MAGIGING ANAK PARA SA AKIN? 6 At kapag 
dinala Niyang muli ang panganay sa mundong ito, sasabihi Niya, "AT HAYAANG ANG 
LAHAT NG MGA ANGHEL NG DIYOS AY SAMBAHIN SIYA ." 7At ang sabi Niya sa 
mga anghel, "NA SIYANG GUMAWA SA MGA ANGHEL BILANG MGA HANGIN, AT 
ANG MGA MINSTRO ANG MGA FLAME NG APOY." SSubalit ang Anak sinabi Niya, 
"ANG lYONG TRONO, O DIYOS, AY PANG HABANG BUHAY AT 
MAGPAPATULOY, AT ANG SETRO NG KABUTIHAN AY ANG SCEPTER NG 
KANYANG KAHARIAN. 9IKAW AY NAGMAHAL SA KABUTIHAN AT NAGALIT 
SA LAWLESSNESS; SAMAKATUWID ANG DIYOS, ANG lYONG DIYOS, AY 
BINASBASAN KA NG LANGIS NG KASIYAHAN NG MAS HIGIT SA lYONG MGA 
KASAMA" 10 , "IKAW, NA DIYOS, SA SIMULA ANG NAGLAGAY NG PUNDASYON 
NG DAIGDIG, AT ANG KALANGITAN AY SIYANG GINAWA NG lYONG MGA 
KAMAY; IIMAMAMATAY SILA, SUBALIT IKAW AY MANANATILI; AT LAHAT 
SILA AY MALULUMA GAYA NG DAMIT, 12AT GAYA NG MANTEL AY 
IPUPULUOT MO ITO NG PATAAS; GAYA NG DAMIT AY PAPALITAN DIN ANG 

40 



MGA ITO. SUBALIT IKAW AY MANANATILI, ANG ANG lYONG MGA TAON AY 
WALANG KATAPUSAN." 13Subalit sa mga anghel ay nagwika Siya, "UMUPO KAYO 
SA AKING KANANG KAMAY, HANGGANG GAWIN KO ANG lYONG MGA 
KAAWAY NA TUNTUNGAN NG INYONG MGA PAA"? 14Hindi ba silang lahat ang 
mga espiritung gumagabay, na ipinadala upang magsagawa ng paglilingkod para sa 
kapakanan ng mga magmamana ng kaligtasan? 



1:5 "IKAW AY AKING ANAK" Isa ito sa mga una sa serye ng pitong OT sipi mula sa 
Septuagint upang ipatunay ang higit na kagalingan ng Mesiyas sa mga angel. Ang unang 
parirala ay mula sa Ps. 2:7, habang ang pangalawa ay mula sa II Sam. 7:14. Ang unang 
pariralang ito ay ginamit ng ilang beses sa mga Ebanghelyo na tumutukoy kay Kristo: 

1. sa Pagbibinyag sa Kanya (cf. Matt. 3:17; Lk, 3:22) 

2. sa Transfiguration (cf. Matt. 17:5; Mark 9:7) 

3. sa Resurrection (cf. Acts 13:33; Rom. 1:4) 

Ang terminong "anak", na ginamit sa mga sipi ng v. 5, ay mula sa OT kung saan maaari nitong 
tukuyin ang iba't ibang tao/grupo 

1. mga anghel (cf. Gen. 6:2,4; Job 1:6; 2:1; 38:7; Ps. 29:1,8) 

2. ang bansang Israel (cf. Hos. 11:1) 

3. ang hari ng Israeli (cf. II Sam. 7:14; Ps. 89:27) 

4. ang Mesiyas (cf. Ps. 2:7) 

5. si David at ang Mesiyas (rabbinical na interpretasyon) 

□ "NGAYON AY NILIKHA KITA" Si Hesus ay madalas maging bathala (cf. John 1:1-18). 
Kung gayon, hindi ito tumutukoy sa diwa ng Kanyang katauhan, subalit sa Kanyang pagpapakita 
sa tamang panahon (sa pagkabuhay). Ilang mga komentarista ang nag-ugnay nito sa pagkabuhay 
na muli (cf. Rom. 1:3-4). Ilang mga rabbi sa Ps. 2:7 ang tumingin na ang Mesiyas ay bumalik sa 
muling pagkabuhay pagkatapos ng banal na pagtitis (cf. Isa. 53). Ang PERFECT ACTIVE 
INDICATIVE ay nangangahulugan na "nalikha". Maaring isa lamang itong pagpahiwatig na 
pang-rabbi sa Prov. 8:22-31 kung saan ang "karunungan" (na PAMBABAE sa Hebreo) ay 
siyang unang nilikha ng Diyos at naging unang sugo ng Diyos upang maipagpatuloy ay paglikha 
(tingnan din ang Kaalaman ni Solomon 7:1-8:1). Ipinahiwatig ito, hindi ang pagdadala ng isang 
pambabaeng aspeto ng pagkabathala, subalit ang pagpapatunay na si Hesus mula sa Nazateth 
bilang Diyos na sugo ng paglikha (cf. v. 10; John 1:3; I Cor. 8:6; Col. 1:16 na nabanggit sa v. 2). 

q"MAGIGING AMA AKO para sa IYO " Isa itong sipi mula sa Septuagint ng II 

^am. 7:14, na sa simula ay tumukoy kay Solomon. Ang may akda ng Hebreo ay ginamit ito kay 
Hesus. Ang dalawang magkatulad na pagbanggit na ito ng "isinilang ng birhen" na paghuhula sa 
Isa. 7:14. Pareho itong mga halimbawa ng paghuhula na pangmaramihan ang katuparan. Ang 
mga may-akda ng NT sa ilalim ng inspirasyon ay ginamit ang OT sa mga paraang pang-rabbi. 



41 



mga paraang tipolohikal, at paglalaro ng mga salita na hindi angkop sa mga hull nang mga 
pagpapakahulugan. 

NATATANGING PAKSA: PAGPAPALIWANAG 

"Kumilos ang Diyos sa nakaraan upang malinaw niyang God ipakita ang sarili Niya sa 
sangkatauhan. Sa teyolohiya tinatawag itong pagbubunyag. Pinili niya ang ilang tao upang 
mairekord at maipaliwanag ang pagbubunyad ng sarili. Sa teyolohiya ay tinatawag itong 
inspirasyon. Ipinadala niya ang Kanyang Espiritu upang makatulong sa mga mambabasang 
maunawaan ang Kanyang salita. Sa teyolohiya tinatawag itong tanglaw/liwanag. Lumabas ang 
problema kapag ipinipilit natin na ang Espiritu ay may kinalaman sa pag-unawa sa salita ng 
Diyos — kaya't bakit mayroong maraming interpretasyon nito? Bahagi ng problema ay nasa dati 
nang pag-unawa ng mambabasa o personal na karanasan. Madalas ang personal agenda ay 
nakatuon sa paggamit ng Bibliya sa paraang proof-text o atomistic. Kadalasan ang teyolohikal na 
grid ay imposed sa buong Bibliya na hinayaang makapagsalita ito sa ilang bahagi lamang at sa 
paraan sa pagpili. Ang tanglaw/liwanag ay hindi maipapantay sa inspirasyon kahit na ang Banal 
na Espiritu ay kasama sa bawat isa. Ang pinakamahusay na paraan ay ang tankaing ipilit ang 
sentral na ideya ng talata, hindi ang pagpaliwanag sa bawat detalye ng teksto. Isa itong kaisipang 
pampaksa na nagbibigay ng orihinal na katotohang sentral ng may akda. Ang pagbubuod sa libro 
o isang yunit na pampanitikan ay makakatulong sa isang tao na masundan ang balak/intent ng 
inspiradong orihinal na may-akda. Walang tagapagsalin na inspirado. Hindi natin mailalabas 
muli ang paraan ng interpretasyon ng may-akda sa bibliya. Dapat natin at dapat subukang 
unawain ang kanilang sinasabi ayon sa panahon nila at ipaalam ang katotohanan sa ating 
panahon. May mga bahagi ng Bibliya na Malabo o nakatago (hanggang sa oras o panahon). 
Mayroon lagging di pagkakasunduan sa ilang mga teksto at kalahok subalit dapat nating isulat 
nang malinaw ang pinakamahalagang/sental na mga katotohanan at hayaan ang malayang 
interpretasyon ng bawat indibidwal na naaayon sa orihinal na paksa/intent ng may-akda. Ang 
mga tagapagsalin ay dapat sundan ayon sa kanilang nakikita, na palaging bukas ayon sa liwanag 
na nagmumula sa Bibliya at sa Espiritu. Ibibigay ng Diyos ang paghuhukom sa atin ayon sa antas 
ng ating pag-unawa at kung paaano natin isinasabuhay ang pag-unawang ito. 

1:6 

NASB "at nang muli Siyang magdala" 

NKJV "Subalit nang muli siyang magdala" 

NRSV "At muli, mang magdala siya" 

TEV "Subalit nang ang Diyos ay magpapadala na" 

NJB "Muli, nang magdala siya" 

Hindi ito tumutukoy sa pangalawang pagbabalik ng anak. Isa itong paraang pampanitikan nang 
pagpapakilala ng bagong sipi (cf. v. 5d; 2:13; 4:5; 10:30). 

Pansinin na ang NASB, NKJV, NRSV, at NJB ay "nagdala" habang ang TEV "nagpadala." Ang 
una ay nagbibigay-diin sa pag-akyat ng ipinagbubunying Kristo; ang pangalawa ay tumutukoy sa 
pagkabuhay sa Bethlehem. Dahil sa ang Ama-Anak na pagkakatulad ay nagsisimula sa 
pagkabuhay ni Hesus, ang TEV ay tumutugma sa pinakatamang konteksto. 

[]"unang anak" Ang pariralang ito ay ginagamit (1) sa OT kung saan ang unang anak ay 
nakatanggap ng dobleng mana upang alagaan ang mga magulang; (2) sa Ps. 89:27 upang tukuyin 

42 



ang hari ng Israel; (3) sa Rabbinical Judaism itong nagging pariralang para sa bago pang 
pagdating (cf. Rom. 8:29; Col. 1:15,18; Rev. 1:5). Ang pariralang ito ang buod ng kontrobersiya 
ng Arius/Athanasius. Iginigiit ng Arius na si Hesus ang pinakamataas na likha ng Diyos, bilang 
pagsipi sa siping ito at Ps. 89:27. Ang Athanasius naman ay iginigiit na si Hesus ay tunay na 
diyos at isinipi ang mga berso 2 at 3; (4) sa isang pagpapakahulugang ng paglalarawan, si Kristo 
ang "unang anak ng bagong sangkatauhan na siyang sinasamba, na ang itinataas na Diyos ay 
sinasamba. . .ang isa ay nanggaling sa Diyos na nagtatag ng bagong komunidad ng mga santo" 
(mula sa Greek-English Lexiconni Bauer, Amdt, Gingrich, at Danken, p. 726); at (5) sa daigdig 
ng Greco-Romanng unang anak na gumawa bilang pari ng pamilya (cf. The Vocabulary of the 
Greek Testament ni Moulton and Milligan, p. 557). 

NATATANGING PAKSA: ANG UNANG ANAK 

Ito ang pangalawa sa tatlong mga pariralang naglalarawan. Itong salitang "unang anak" 
(prototokos) ay giangamit sa Bibliya ng ilang sa mga tiyak na agpapakahulugan: i 

1. ang background ng OT ay tumutukoy sa bago na katanyagan ng unang anak na lalaki ng 
pamilya (cf. Ps. 89:27; Luke 2:7; Rom. 8:29; Heb. 11:28) 

2. ang gamit nito sa Col. 1:15 ay nasasaad kay Hesus bilang unang nilikha na maaaring 
mangyaring pagpapahiwatig ng OT sa s Prov. 8:22-31, o ahente ng Diyos sa paglikha (cf. John 
l:3;ICor. 8:6;Col. 1:15-16; Heb. 1:2) 

3. ang gamit nito sa Col. 1:18; I Cor. 15:20 (at dito) ay tumutukoy kay Hesus bilang unang anak 
mula sa mga patay 

4. isa itong pamagat OT ng OT na ginamit ng Mesiyas (cf. Ps. 89:27; Heb. 1:6; 12:23). Isa itong 
pamagat na na pinagsasama ang ilang mga aspeto ng pangunguna at pagtuon nit okay Hesus. Sa 
kontekstong ito #3 o #4 ang pinakaakma. 

® "patungo sa mundo" Ipinapaalam nito ang pagkabuhay ni Hesus, na hindi nagbabagong 
bathala, but isang bagong antas ng nagsimula ang Kanyang ministri ng pagkatubos sa 
Bethlehem nang nagkatawang lupa Siya (cf. Phil. 2:6-8a). Hindi ito ang karaniwan na terminong 
kosmos, subalit oikoumene, na ginamit sa pagtukoy sa ibabaw ng mundo na pinaninirahan ng 
mga tao. Ginamit din ang terminong ito sa 2:5 na metapiriko bilang pagtukoy sa bagong 
panahon. 

® "Nagwika Siya, "AT HAYAAN SIYANG SAMBAHIN NG LAHAT NG MGA ANGHEL 
NG DIYOS" Isa itong pagsipi mula sa Septuagint ng alinman sa Deut. 32:43 o Ps. 97:7. Ang 
salitang Hebreo ng "mga anghel" ay ginamit sa Ps. 97:7 ay isang Elohim. Mula sa Cave #4 ng 
Dead Sea Scrolls ay nagakaroon ng pagtutulungan nitong Septuagint na pagsasalin. Ang 
terminong Elohim ay maaaring tumukoy sa Diyos, sa mga taong angel, mga taong hukom (cf. 
Exod. 21:6;22:8-9), o kahit na espiritung tao. (cf. I Sam. 28:13). Ang siping ito ay hindi 
nangangahulugan na nagtuturo na ang mga anghel ay hindi sumamba sa Diyos hanggang sa 
kanyang pagsilang. Sa konteksto nito ipinapakita na mas nakahihigit ang Anak dahil sa 
katotohanang sinasamba Siya ng mga anghel. 

1:7 "ANG SIYANG GUMAWA SA MGA ANGHEL NA PARANG MGA HANGIN" Dito 
nagsimula ang paghahambing sa pagitan ng mga anghel na masasabing nagbabago (cf. LXX of 
Ps. 104:4) na kakaiba ka Hesus na walang kupas at di nagbabago (cf. vv. 8,1 1,12; 13:8). Ang 
mga rabbi, sa pagsisipi sa Lam. 3:23 o Dan. 

43 



7:10, sinabi na ang Diyos ang lumikha sa mga anghel na laging bago bawat umaga. 

1:8 "Ang Kanyang trono, O Diyos ay walang katapusan" Isa itong pagsipi mula sa Septuagint ng 
Ps. 45:6, na siyang kumakausap sa Haring Mesiyas. Sa konteksto ng OT ang PANGHALIP ay 
napakalabo at maaaring tumukoy sa Diyos Aman o Diyos Anak. Gayunman, sa tekstong ito 
ipinapalagay na isa ito sa pinakamatinding pagsang-ayon ng pagiging bathala ni Kristo kahit 
saan sa Banal na Kasulatan (cf. John 1:18; 20:28). 

May mahalagang problema sa Griegong manuskrito sa bahaging ito. Hang sa mga napakaunang 
mga manuskrito (P46, W, at B) ay may PANGHALIP have the PRONOUN (autou, gaya ng, 
"Kangyang trono") na nagdadagdag sa pagiging hindi maliwanag nito. Ang pang-apat na edisyon 
ng United Bible Society ay sumusuporta sa "iyong" ng isang gradong "B" (halos tiyak ang 
teksto). Ang katulad nito ay matatagpuan sa mga manuskrito A at D at siyang eksaktong sipi 
mula sa Septuagint ng Ps. 45:6. Madalas ang mga sinaunang mga eskribo ay kadalasang 
sumusulat ng mga teksto na mas hayag, lalo na kung ito ay iniuugnay sa Often ancient scribes 
tended to make texts more explicit, especially if they relate to sa mga debate tungkol kay Kristo 
noong panahon nila (cf. Bart D. Ehrman The Orthodox Corruption of Scripture, Oxford Press, 
1993, p. 265). Ang talakayang ito ay hindi balak na hindi pagtanggap sa pagiging tunay na 
bathala ni Kristo kung hindi ang maipakita ang tendensya ng mga sinaunang eskribo na baguhin 
ang mga teksto para sa mga layong teyolohika at gramatika. Ito ang dahilan kung bakit ang 
modemong akademikong disiplinang Kritisismo na Tekstuwal ay pinapalagay na ang 
pagkakaiba-iba ng mga manuskrito ay ayon sa sumusunod: (1) ang pinaka hindi karaniwang 
babasahin ay maaaring ang orihinal; (2) ang babasahin na nagpapaliwanag sa ibang anyo ay 
maaaring ang orihinal; at (3) ang babashain na may malawak na distribyusyong heyograpika 
(hindi lamang isang pamilya ng mga manuskrito) ay maaaring ito ang orihinal. Natukoy rin sa 
aklat ni Bart Ehrman na ang mga eskribo ang gumawa ng mga pagbabago sa tekstong Griego 
para sa mga layong teyolohikal, lalo na sa mga panahon ng pagtatalo sa pagitan ng Christology 
at Trinity (gaya ng, sa pangatlo at pangapat na mga dantaon). 

a "NGAYON AT MAGPAKAILAMAN" Ito ay tiyak na hindi tumutukoy sa kapanahunan ng 
milenya, kundi ang walang katapusang pamamahala (cf. Isa. 9:8; Dan. 7:14,18; Luke 1:33; II 
Pet. 1:11; Rev. 11:15). 

NATATANGING PAKSA: MAGPAKIALANMAN (MGA IDYOMANG GRIYEGO) 

Ang isang parirala ng idyomang Griyego ay "patungo sa mga panahon" (cf. Luke 1:33; Rom. 
1:25; 11:36; 16:27; Gal. 1:5; I Tim. 1:17), na maaaring sumalamin sa olam ng Hebreo. Tingnan 
sa Robert B. Girdlestone, Synonyms of the Old Testament, pp. 321-319. Ang iba pang kaugnay 
na mga parirala ay ang "patungo sa panahon" (cf. Matt. 21:19 [Mark 11:14]; Thess. 1:55; John 
6:58; 8:35; 12:34; 13:8; 14:16; II Cor. 9:9) at "ang panahon ng lahat ng kapanahunan" (cf. Eph. 
3:21). Mukhang walang pagkakaiba sa pagitan ng mga idyomang ito para sa "magpakailanman." 
Ang terminong "mga panahon" ay maaaring pangmaramihan sa pagpapakahulugang 
paglalarawan ng rabbinical grammatical construction na tinatawag na "ang pangmaramihan ng 
kanyang kamahalan" o maaring tukuyin nito ang konsepto ng ilang "mga panahon" sa 
pakahulugan ng mga Hudyo sa "panahon ng kawalang-malay", panahon ng kasamaan," "ang 
panahong darating" o "ang panahon ng kabanalan." 



44 



1:9 "NAGMAHAL KA SA KABANALAN AT KINAMUHIAN MO KASAMAAN" Isa 

itong sipi mula sa Septuagint ng Ps. 45:7 na nag-uugnay ng buhay sa lupa ni Hesus Kristo. 



NATATANGING PAKSA: KABANALAN 

"Ang kabanalan" ay isang napakahalagang paksa na kailangan ng isang mag-aaral na Bibliya na 
personal na mapag-aralan ang malawak na konsepto. Sa OT ang pag-uugali ng Diyos ay 
inilarawan bilang "makatarungan" o "banal" (BDB 841). Ang terminong ng Mesopotamia na ito 
ay nagamumula sa isang tambo mula sa ilog na ginagamit sa konstruksyon upang malaman kung 
tuwid ng pahalang ng mga ito dingding at bakod. Siya ang tuwid na gilid (ginamit ito ng Diyos 
bilang metaporikong termino ng Kanyang katangian). Siya ang tuwid na gilid (reglador) kung 
saan ang lahat ng bagay ay sinusukat. Ipinapahayag ng konseptong ito ang kabanalan ng Diyos 
pati na ang Kanyang karapatang humusga. Binuo ang tao ayon sa imahen ng Diyos (cf. Gen. 
1:26-27; 5:1,3; 9:6). Binuo ang sangkatauhan para makasama sa Diyos. Lahat ng bagay ay isang 
entablado o likuran sa ugnayan ng Diyos at sangkatauhan. Nais ng Diyos na ang Kanyang 
pinakamataas na nilikha, ang sangkatauhan, ay makilala Niya, para sa Kanya, paglingkuran Siya, 
at maging kagaya Niya! Nasubok ang katapatan ng sangkatauhan (cf. Gen. 3) at ang orihinal na 
mag-asa ay bumagsak sa pagsubok. Naging sanhi ito ng kaguluhan sa ugnayan ng Diyos at 
sangkatauhan (cf. Gen. 3; Rom. 5:12-21). Ipinangako ng Diyos na aayusinat ibabalik ang 
pagsasamahan (cf. Gen. 3:15). Ginawa niya ito ayon sa Kanyang kagustuhan at kagustuhan ng 
sarili Niyang Anak. Hindi kaya ng sangkatauhan ang maibalik ang pagkasira (cf. Rom. 1:18- 
3:20). Pagkatapos ng Pagbagsak, ang unang hakbang ng Diyos ay ang mabalik ang konsepto ng 
kasunduan ayon sa Kanyang imbitasyon at at ang pagsisisi ng sangkatauhan, katapatan, 
masunuring pagtugon. Dahil sa Pagbagsak, ang mga tao ay hindi kayang gumawa ng angkop (cf. 
Rom. 3:21-31; Gal. 3). Ang Diyos sa Kanyang sarili ay gumawa ng mga sariling pagkilos upang 
maibalik ang mga taong siyang sumira sa kasunduan. Ginawa niya ito sa pamamagitan ng: 

1. pagpapahayag na ang kabanalan ng sangkatauhan ay sa pamamagitan ng gawain ng 
Diyos (gaya ng kabanalan sa pagtatalo). 

2. malayang pagbibigay ng tao ng kabanalan sa pamamagitan ng gawain ng Diyos (gaya ng 
ipinaparatang na kabanalan). 

3. pagbibigay sa nakapaloob na Espiritu na siyang nagdadala ng kabanalan (gaya ng, 
pagiging maqla-Diyos, pagbabalik sa imahe ng Diyos) sa sangkatauhan. 

Gayunman, Ang Diyos ay nangangailangan ng tugon sa kasunduan. Nagbibigay ng mga dekrito 
ang Diyos (gaya ng malayang pagbibigay at ipinagakakaloob, subalit ang tao ay dapat tumugon 
at magpatuloy sa pagtugon sa 

1. pagsisisi 

2. pananampalataya 

3. isinabuhay na pagsunod 

4. pagtitiyaga 

Ang kabanalan, kung sa gayon, ay isang kasunduan, magkatugon na gawa sa pagitan ng Diyos at 
Kanyang mahalagang nilikha. Ayon sa katangian ng Diyos, ang gawain ni Kristo, at ang pagkilos 
ng Espirito, na dapat ang bawat isa ay naaangkop na personal at patuloy na tumutugon. 

45 



Tinatawag ang konseptong ito na "pagbibigay katuturan sa pananampalataya." Ang konseptong 
ito ay ipinakita sa mga Ebanghelyo, subalit hindi sa ganitong mga paraan. Pangunahin na 
binigyan ito ng ng kahulugan ni Pablo, na gumagamit ng terminong Griyegong "kabanalan" sa 
iba't ibang uri ng mahigit sa 100 beses. Si Pablo, na isang sanay na saserdote, ay ginagamit ang 
terminong dikaiosunesa pagpapakahulugang Hebreo ng terminong SDQ na ginagamit sa 
Septuagint, hindi sa panitikang Griego. Sa mga Griegong panulat ang termino ay kaugnay sa 
isang tao na sumusunod sa mga inaasahan ng bathala at lipunan. Sa pagpapakahulugang Hebreo 
ito ay kadalasang nakabalangkas sa mga terminaong pangkasunduan. Ang YHWH ay 
makatarungan, tumutugon sa moralidad ng Diyos. Nais Niya na ang kanyang mga nilikha ay 
sinasalamin ang Kanyang pag-uugali. Ang naisalbang sangkatauhan ay naging mga bagong 
nilikha. Ang pagbabagong ito ay isang bagong uri ng pamumuhay ng pagka-Diyos (ang 
pinagtutuunang pagbibigay katuwiran ng Katolikang Romana). Simula ng ang Israel ay maging 
theocracy ay nawalan ng malinaw na pagkakaiba sa pagitan ng secular (ang mga pagkilos sa 
lipunan) at ang sagrado (ang kalooban ng Diyos). Ang pagkakaibang ito ay ipinapahayag sa 
Gebreo at Griegong mga termino na isinasalin sa Ingles bilang "katarungan" (kaugnay sa 
lipunan) at "kabanalan" (kaugnay ng relihiyon). 

Ang ebanghelyo (ang mabuting balita) ni Hesus ay ang lugmok na sangkatauhan na naibalik 
upong magkaroon ng pakikisama sa Diyos. Naisagawa ito sa pamamagita ng pagmamahal, awa, 
at pagpapala ng Ama; ang buhay ng Anak, pagkamatay, at ang muling pagkabuhay; at ang 
panliligaw ngEspirito at ang paglalapit sa ebanghelyo. Ang pagbibigay-katarungan ay malayang 
gawa ng Diyos, At dapat manggaling sa pagiging maka-diyos (ang posisyon ni Augustine, na 
nagpapakita ng parehong pagbibigay-tuon ng Repormasyon sa pagiging malaya ng ebanghelyo at 
ang pagbibigay-tuon ng Katolika Romana sa pagbabago ng buhay sa pamamgitan ng pag-ibig at 
pagkamatapat). Para sa mga repornista ang terminong "ang pabanalan ng Diyos" ang isang 
OBJECTIVE GENITIVE (gaya ng, ang gawa ng makaslalang sangkatuhan na maging tanggap sa 
Diyos [ang lugar ng kabanalan], na ayon sa katoliko ay isa itong SUBJECTIVE GENITIVE, na 
siyang proseso sa pagiging kapareho ng Diyos [ang karanasang sa pagtaas ng kabanalan]. Sa 
katotohanan tiyak na dalawa ang mga ito! !). Sa aking palagay ang lahat sa Bibliya mula sa Gen. 
4 - Rev. 20 ay isang tala ng pagbabalik ng Diyos sa pagsasama sa Eden. Nagsisimula ang 
Bibliya sa Diyos at ang ang sangkatuhan na magkasama sa isang lugar sa mundo (cf. Gen. 1-2) at 
ang Bibliya at nagtatapos sa kaparehong lugar (cf. Rev. 21-22). Ang larawan ng Diyos at layon 
ay maibabalik! Upang maidokumento ang mga talakayan sa itaas pansinin ang sumusunod na 
mga piling NT na passages na naglalarawan sa pangkat na mga salitang Griyego: 

1. Banal ang Diyos (kaugnay kadalasan sa Diyos bilang Hukom) 

a. Romans 3:26 

b. II Thessalonians 1:5-6 

c. II Timothy 4:8 

d. Paghahayag 16:5 

2. Banal si Hesus 

a. Mga Gawa 3:14; 7:52; 22:14 (title of Messiah) 

b. Mateo 27:19 
C.I Juan 2:1,29; 3:7 



46 



3. Kabanalan ang gusto ng Diyos para sa Kanyang mga nilikha 

a. Leviticus 19:2 

b. Matthew 5:48 (cf. 5:17-20) 

4. Ang mga paraan ng Diyos sa pagbibigat at pagsasagawa ng kabanalan 

c. Romans 3:21-31 

b. Romans 4 

c. Romans 5:6-11 

d. Galatians 3:6-14 

e. Ibinigay ng Diyos 

1) Romans 3:24; 6:23 

2) I Corinthians 1:30 

3) Ephesians 2:8-9 

f. Pagtanggap sa pamamagitan ng pananampalatay 

1) Romans 1:17; 3:22,26; 4:3,5,13; 9:30; 10:4,6,10 

2) I Corinthians 5:21 

g. Sa pamamagitan ng mga gawain ng Anak 

1) Romans 5:21-31 

2) II Corinthians 5:21 

3) Philippians 2:6-11 

5. Ang kagustuhan ng Diyos ay ang maging banal ang kanyang mga tagasunod 

a. Mateo 5:3-48; 7:24-27 

b. Romans 2:13; 5:1-5; 6:1-23 

c. I Timothy 6:11 

d. II Timothy 2:22; 3:16 

e. I Juan 3:7 

f. I Peter 2:24 

6. Ang Diyos ang maghuhbukom sa daigdig sa pamamagitan ng kabanalan 

a. Acts 17:31 

b. II Timothy 4:8 

Ang kabanalan ay isang katangian ng Diyos, malayang ibinigay sa makasalanang sangkatauhan 
sa pamamagitan ni Kristo. Isa itong: 

1. isa itong dikrito ng Diyos 

2. isa itong handog ng Diyos 

3. isa itong gawa ni Kristo 

Subalit ang pagiging banal ay isang proseso na dapat na mahigpit at matapat na sundan, na isang 
araw ay magtatapos sa Kanyang Pangalawang Pagbabalik. Ang pakikpag-ugnaya sa Diyos at 
nabalik sa kaligtasan, Subalit umuunlad hapakikipagtagpo sa pagkamatay o Parousia! Narito ang 
isang magandang sipi sa pagtatapos ng talakayan. Kinuha ito mula sa Diksyunaryo ni Pablo at 
Kanyang mga Sulat mula sa IVP "Si Calvin, lalo na si Luther, ay binibigyang-diinjang aspeto ng 
ugnayan sa kabanalan ng Diyos. Ang pananaw ni Luther sa kabanalan ng Diyos ay mukhang 

47 



naglalaman ng aspeta ng pagpapawang-sala. Binibigyang-diin ni Calvin an gang naparangyang 
katangian ng komunikasyon o pagdulot ng kabanalan ng Diyos sa atin" (p. 834). 

Para sa akin ang kaugnayan ng taong sumasampalataya sa Diyos ay may tatlong aspeto: 

1. ang ibanghelyo ay tao (ang Simbahang Silangan at ang pagbibigay-diin ni Calvin) 

2. ang ebanghelyo ay katotohanan (ang pagbibigay-diin nina Augustine at Luther) 

3. ang ebanghelyo ay binagong buhay (pagbibigay-diin ng Katoliko) 

Lahat ng mga ito aya katotohanan at dapat ay magkasama-sama para sa isang malusog, tunpak, 
at Kristiyanismong maka-bibliya. Kung mayroong isa man na nabigyang-diin ng labis o 
nabawasan, nagkakakroon ng problema. 

Dapat maligaya nating hintayin si Hesus! 
Dapat paniwalaan natin ang ebanghelyo ! 

Dapat hangarin natin ang pagiging kagaya ni Kristo ! 

"BINASBASAN KA" Ang Hebreong termino na "binasbasan" (msh) ay ang salitang OT para 
sa Mesiyas (masiah). Ang mga propeta ng OT, mga pari, at mga hari ay binabasbasan ng langis 
ng olive bilang simbolo ng pinili ng Diyos at panlaan sa iniatas na gawain. Tumutukoy rin ito sa 
konteksto ng paggamit ng langis ng olive sa panahon ng kaligayahan at pagpipiyesta. (cf. Isa. 
53:11). 

NATATANGING PAKSA: PAGBABASBAS SA BIBLIYA (BDB 603) 

A. Ginamit sa pagpapaganda (cf. Deut. 28:40; Ruth 3:3; II Sam. 12:20; 14:2; II Chr. 28:1-5; 
Dan. 10:3; Amos 6:6; Mic. 6:15) 

B. Ginamit para sa mga bisita (cf. Ps. 23:5; Luke 7:38,46; John 1 1:2) 

C. Ginagamit sa panggagamot (cf. Isa. 6:1; Jer. 51:8; Mark 6:13; Luke 10:34; James 5:14) 

[ginagamit sa pagpapakahulugan sa kalinisan sa Ezek. 16:9] 
D. Ginagamit sa paghahanda para sa pagpapalibing(cf. Gen. 50:2; II Chr. 16:14; Mark 16:1; 
John 12:3,7; 19:39-40) 

E. Ginagamit sa pagpapakahulugang pananampalatay (ng isang bagay, cf. Gen. 28:18,20; 

31:13 [isang haligi]; Exod. 29:36 [ang altar]; Exod. 30:36; 40:9-16; Lev. 8:10-13; Num. 
7:1 [sa tabemakulo]) 

F. Mga ginamit sa pagtatalaga ng mga pinuno: 

1. Mga Pari 

a. Aaron (Exod. 28:41; 29:7; 30:30) 

b. Mga anak ni Aaron (Exod. 40:15; Lev. 7:36) 
c.Istandard na parirala o pamagat (Num. 3:3; Lev. 16:32) 

2. Mga Hari 

a. ng Panginoon (cf. I Sam. 2:10; II Sam. 12:7; II Kgs. 9:3,6,12; Ps. 45:7; 89:20) 
b.ngmgapropeta(cf. ISam. 9:16; 10:1; 15:1,17; 16:3,12-13; I Kgs. 1:45; 19:15-16) 
c.ng mga pari (cf. IKgs. 1:34,39; II Kgs. 11:12) 
d. ng mga nakatatanda (cf. Jdgs. 9:8,15; II Sam. 2:7; 5:3; II Kgs. 23:30) 



48 



e. ni Hesus ang haring Mesiyas (cf. Ps. 2:2; Luke 4:18 [Isa. 61:1]; Acts 4:27; 10:38; 
Heb. 1:9 [Ps. 45:7]) 

f. Ang mga tagasunod ni Hesus (cf. II Cor. 1:21; I John 2:20,27 [chrisma]) 

3. posibleng mga propeta (cf. Isa. 61:1) 

4. unbelieving instruments of divine deliverance 

a. Cyrus (cf. Isa. 45:1) 

b. Ang hari ng Tyre (cf. Ezek. 28:14, kung saan gumagamit siya ng metapora ng Edom) 
5. ang termino o pamagat na "Mesiyas" ay nangangahulagan na "ang may Basbas" 
(BDB 603) 

® "MALIBAN SA lYONG MGA KASAMA" Isa itong pagpapatuloy sa sinipi mula sa 
Septuagint ng Ps. 45:6-7. Bawat detalye ng Salmo ay dapat hindi piloting magkaroon ng 
pagtitibay pangteolohika na kaugnay ni Hesus. Bawat detalye ng Salmo ay dapat na hindi ipilit 
sa teolohikal na pagpatibay ng kaugnayan nito kay Hesus. Ang parirala ay maaaring maiugnay 
sa pagiging higit ni Hesus sa (1) mga anghel; (2) mga hari ng Israel; (3) pandaigdigang mga 
pinuno; o (4) nabawing sangkatauhan. 

1:10 "ikaw PANGINOON" Lamang ang Septuagint na salin ng Salmo 102:25 kabilang ang 
salitang "Panginoon" na kabilang ang salitang "Panginoon" na tumutukoy sa YHWH, subalit sa 
pakahulugang ito ay tumutukoy kay Hesus. Ito ay isa na naming dahilang pagkonteksto kung 
bakit ang v. 9 ay tumutukoy din kay Hesus bilang "Panginoon." 

® "itinanim ang pundasyon ng mundo, at ang kalangitan ay ang gawa ng iyong mga 
kamay" Isa itong pangitain pagtukoy sa 1:2 ng si Hesus bilang tauhan ng Pannginoon sa 
pagbubuo ng sangkatauhan. Tingnan ang Espesyal na Topic: ang Arche sa 3:14. Sa Genesis 1 
ipinipilit na ang pagbubuo ng Panginoon sa pamamagitan ng mga sinabing pananalita (cf. 
1:3,6,9,14,20,24,26), habang ang Genesis 2 ay nagpapatibay sa tuwirang pakikilahok ng 
personal ng Panginoon, na ipinapaalam ang "paggamit ng mga kamay" sa paghuhulma kay Adan 
at Eba mula sa putik (cf. 2:7,8,19,22). Ang siping ito (Ps. 102:25) ay sumasakop sa personal na 
metapora ng lahat ng pisikal na paggawa. 

1:11 "MAMATAY SILA SUBALIT MANANATILI KA; AT LAHAT SILA AY 
MALULUMA KATULAD NG DAMIT" Ipinapakita muli ditto ang kawalan ng kamatayan ng 
Anak. Sa mga propeta ng OT madalas gamitin ang e3ksena sa korte sa pakikipag-usap sa YHWH 
na di kasiya-siya sa Kanyang rebeldeng asawa, ang Israel. Ihinabla niya "siya" (ang Israel) sa 
korte ng deborsyo at tinawag ang kinakailangang dalawang saksi (cf. Deut. 19:15) — ang 
dalawangpinakapermanenteng mga saksi, "ang langit at mundo" — upang susugan/to corroborate 
ang Kanyang testimonya. Kahit itong dalawang permanenteng saksi ay mawawala rin. Ang 
pagsipi na ito ay nagsusuggest ng dalawang posibleng senaryo: (1) ang unang pandiwa 
(apoUumi) ay may konotasyon ng biyolenteng paninira (cf. II Pet.3:10) at (2) ang pangalawang 
parirala ay nagpapahiwatig ng pagtanda at pagkamatay gaya ng isa piraso ng damit. Isa pa itong 
paghahambing ng walang katiyakan ng nabuong pagkakasunod-sunod (mga anghel, pagbubuo) 
kontra ang pagiging permanente at pagiging matibay ng trono ng Panginoon at ng Anak! 

1:12 "SUBALIT HINDI KA NAGBABAGO" Isa itong sipi mula sa Septuagint ng Ps. 102:27. 
Ang parehong konseptong ito (immutability) ay ginamit sa 13:8 upang mailarawan ang di- 

49 



pagbabago ni Hesus. Nagbabago ang mga anghel, nagbabago ang langit at mundo, hindi 
nagbabago si Hesus, narito ang pag-asa ng sangkatauhan. (cf. Mai. 3:6; James 1:17). 

® "ang iyong mga taon ay walang katapusan" Sa nakaraang parirala ay tumutugon sa tibay ng 
karakter ni Hesus, ang isang ito ay tumutugon sa pagiging permanent eng Kanyang katauhan. 

1:13 "UMUPO SA AKING KANANG KAMAY" Isa itong sipi mula sa Septuagint ng Ps. 
110:1. Isa itong kasiya-siyang Messianic Psalm. Pinagsasama nito ang malahari (vv. 1-3) at 
malaparing (vv. 4-7) aspeto ng Mesiyas (gaya ng dalawang punong olive sa Zech. 4). Pansinin 
ang dalawang uri ng "panginoon); ang una ay YHWH, ang pangalawa ay Adon (Panginoon). 
Ang Panginoon ni David (ang Mesiyas) na nakaupo sa trono ng YHWH ng (PANGINOON), sa 
halip ng lugar ng kapangyarihan at lakas. Ito hindi-hindi kailanman mangyayari sa mga anghel! 

1:14 "Hindi ba sila ang mga gumagabay na espiritu na ipinadala upang magsagawa ng serbisyo 
para sa kapakanan ng mga magmamana ng kaligtasan" Ang mga anghel ay nabob uhay upang 
magsilbi sa Diyos at sangkatauhan. Ang nabawing sangkatauhan ay may mataas ang kalagayan 
espirituwal ng pagkabuhay kaysa mga anghel. Ang mga naniniwala ang siyang maghuhukom sa 
mga anghel (cf. I Cor. 6:3). Hindi namatay si Hesus upang mabawi ang mga anghel (cf. 2:14-16). 

NATATANGING PAKSA: GRIEGONG PANDIWANG PAMANAHON NA GINAMIT 
SA PAGLILIGTAS 

Ang pagliligtas ay isang produkto, subalit hindi ito relasyon. Hindi ito natatapos kapag ang isang 
tao ay nagtitiwala kay Hesus; nagsimula pa lamang ito! Hindi ito policy ng isang seguro sa 
sunos, ni hindi ito tiket sa langit bagkus isang buhay sa pagiging kapareho ni Kristo. 

PAGLILIGTAS BILANG ISANG KUMPLETONG GAWAIN (AORIST) 

Acts 15:11 
Romans 8:24 
II Timothy 1:9 
-Titus 3:5 

Romans 13:11 (kakombinasyon ng AORIST na may oryentasyong 
PANGHINAHARAP) 

PAGLILIGTAS BILANG KASALUKUYANG KALAGAYAN (KAGANAPAN) 

Ephesians 2:5,8 

PAGLILIGTAS BILANG PAGPAPATULOY NG GAWAIN/PROSESO 
(KASALUKUYAN) 

I Corinthians 1:18; 15:2 

II Corinthians 2:15 

PAGLILIGTAS BILANG KATUPARAN NG HINAHARAP SA HINAHARAP FUTURE 
SA PANAHUNAN NG PANDIWA o pagpapakahulugan) 

Romans 5:9,10; 10:9,13 

I Corinthians 3:15; 5:5 

Philippians 1:28; I Thessalonians 5:8-9 

50 



Hebrews 1:14; 9:28 

(Implied in Matt. 10:22, 24:13; Mark 13:13) 

PANGTALAKAYAN NA MGA TANONG 

Isa itong komentaryo sa patnubay ng pag-aaral, na ang ibig sabihin may pananagutan kang sa 
iyong interpretasyon ng Bibliya. Bawat isa sa atin ay dapat na maglakad ng ayon sad ala nating 
liwanag. Ikaw, ang Bibliya at ang Banal na Espiritu This is a study guide commentary, which 
means that you are responsible for your own interpretation of the Bible. Eachay ang mahalaga sa 
ineterpretasyon. Dapat hindi mo ito ipaubaya sa tagapagsalita/commentator. 
Ang talakayang mga tanong na ito ay ibinigay upang matulungan kang mapag-isipan ang mga 
pangunahing mga isyu sa bahaging ito ng libro. Sinadya ito na makapanghikayat na mag-isip, 
hindi nagbibigay lamang ng kahulugan. 

1. Ano ang binibigyang-halaga sa v. 1? 

2. Ano ang pagkakaiaba sa pagitan ng natural at espesyal na rebelasyon? 

3. Pakilista ang pitong aspeto ng katauhan ni Hesus at gawain sa mga berso 2-3. 

4. Bakit ang paglalarawang it okay Hesus ay mahalaga sa mga tagatanggap/makikinabang? 

5. Paano maiuugnay ang mga anghel sa gawain/ministry ni Hesus? 



51 



HEBREO 2 



PAGKAKAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG MGA PAGSASALIN'' 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang Dakilang 
Kaligtasan 


Huwag Magpabaya 
sa Kaligtasan 


Babala 
Laban sa 
mga 
Paghihiwalay 


Ang Dakilang 
Kaligtasan 


Masidhing 
Panghihikayat 


2:1-4 


2:1-4 


2:1-4 


2:1-4 


2:1-4 


Ang 

Nangunguna sa 
Kaligtasan 


Ang Anak na 
Ginawang mas 
Mababa kaysa mga 
Anghel 


Ang nagdala 
sa Atin 
Patungo sa 
Kaligtasan 


Ang Kahihiyan at 

Pagpupuri kay 

Hesus 


Ang Kaligtasan 
mulakay Kristo 


2:5-9 


2:5-9 


2:5-9 


2:5-10 


2:5-8a 




Magdala ng 
maraming lalaking 
anaksa 
Kaluwalhatian 






2:8b-9 


2:10-18 


2:10-18 


2:10-13 




2:10-13 








2:11-13 








2:14-18 


2:14-18 


2:14-18 



ANG PANGATLONG ULIT NA PAGBASA (tignan sa pahina vii) 

PAGSUNOD SA ORIHINAL NA PANUKALA NG MAY AKDA 



Ito ay gabay sa pag-aaral na kumentaryo o pagpapaliwanag na ang ibig sabihin ay kayo ang 
mananagot sa inyong sariling pananaw o paliwanag sa Biblia. Ang bawat isa sa atin ay dapat 
lumakad sa liwanag na hawak natin. Ikaw, ang Biblia at ang Banal na Espirito ang siyang una sa 
lahat o prioridad sa pagpapaliwanag. Hindi mo dapat na isuko ito sa sino mang ibang 
nagpapaliwanag. 

52 



Basahin mo ang kapitolo sa isang pagbasa. Tukuyin mo ang mga paksa. Ihambing mo ang 
mga bahagi ng iyong paksa sa limang pagsasalin na nabanggit. Ang paghiwalay sa mga talata ay 
hindi kinasihan ng Diyos subalit ito ay susi sa pagsunod sa orihinal na panukala ng may akda, na 
ito ang buod ng pagpapaliwanag. Ang bawat talata ay may isa lamang na kaisa isang paksa. 

1 . Unang talata 

2. Pangalawang talata 

3. Pangatlong talata 

4. At ibapa. 

TAROK ISIP NG NILALAMAN O NG KONTEKSTO 

A. Ang una at pangalawang kapitulo ay isang buong panitikan. Tinutuloy nito ang pagtalakay 
sa pagigihing higit ni Jesus sa pahayag ng Lumang Tipan (ihambing sa 1:1-3 at 2:2-4) ang 
pagiging higit ni Jesus sa mga anghel. (ihambing sa 1:4-14 at 2:9) 

B. Ang bagong diin ng pangalawang kapitulo ay ang kaugnayan ni Jesus sa kanyang bayan 
(ihambing sa 2:5,10-18) Si Jesus ay tunay na kumikilala sa kanila, at ang bunga nito, sila naman 
ay makikihati sa kanyang kaluwalhatian. Ang hangad ng mas nakahihigit na tipan ay ang 
nagkasalang sangkatauhan ay maibalik (ihambing 2:9-11,14-18) sa dati nitong katungkulan na 
nangunguna sa sangkalikhaan. (ihambing sa Ps. 8). Si Jesus ang siyang ganap na tao, ang ating 
sakdal na halimbawa. 

C. Ang pangalawang kapitulo ang isa sa maraming babala. Ang unang babala ay tumutukoy 
sa mga tao na maaring magwalang bahala sa pahayag ng bagong tipan (ang ebanghelyo). Ito ay 
maaring tumutukoy sa mga taong namuhay na Judyo na may maigting na paggalang sa tipan ni 
Moses, kaya nga ay kailangan ang paghahambing. 

PAGAARAL NG SALITA AT KATAGA 

NASB (Ginawang Bago) TEXT: 2:1-4 

Hango sa Magandang Balita Balita, 2008, Hebreo 2:1-4 

r'Kaya nga, dapat nating panghawakang mabuti ang mga katotohanang narinig natin upang 
hindi tayo maligaw. 2 Ang salitang ipinahayag ng mga anghel ay napatunayang totoo, at ang 
bawat sumuway o lumabag dito ay tumanggap ng kaukulang parusa. 3 Gayon din naman, hindi 
tayo makaiiwas sa parusa kapag hindi natin pinahalagahan ang kaligtasang ito na napakadakila. 
Ang Panginoon ang unang nagpahayag ng kaligtasang ito, at ang mga nakarinig sa kanya ang 
nagpatunay sa atin na ito ay totoo. 4 Pinatunayan din ito ng Diyos sa pamamagitan ng mga tanda 
at iba't ibang himala, at sa pamamagitan ng mga kaloob ng Espiritu Santo na ipinamahagi niya 
ayon sa kanyang kalooban." 

2:1 "Sa dahilang ito" Ito ay tumutukoy sa mga katotohonan ng unang kapitulo. 
® "Kailangan nating gawin" Ito ay salitang "(ie/" sa Griyego na ibig sabihin ay kailangan 
gampanin ang mga aral. Ito ay isa sa maraming babala sa aklat ng Hebreo na pinaaabot sa 
pangkat ng mga mananampalatayang Judyo na nanatiling sumasamba sa sinagoga na kasama ang 
mga hindi mananampalatayang Judyo. Ang ibang mga babala sa aklat ay umuudyok sa mga 

53 



mananampalataya na tumuloy na at hayagang sumanib sa iglesiya upang dumating na sila sa 
sakdal at hinog na pangdaigdigang misyon ng ebanghelyo (ihambing Matt. 28:19-20; Acts 1:8). 

Ang ibang mga babala ay ipinaabot ng tuwiran sa mga di sumasampalatayang mga Judyo na 
unang nakapakinig sa ebanghelyo at nasaksihan ang kapangyarihan nito sa mga buhay ng 
kanilang mga kaibigang mananampalatayang mga Judyo at kasamang sumasamba subalit 
tumututol na tanggapin si Jesus bilang pinangakong Mesias at humiwalay sa kanilang mga 
tradisyon. (ihambing sa mga kapitolo 6 &10). 
a 

NASB "bigyan ng mas masusing paglingap" 
NKJV "bigyan ng mas higit na pansin" 
NRSV "magbigay ng mas higit na paglingap" 
TEV "hawakan ito ng lalong mahigpit " 
NJB "ibaling and ating isipan ng may paglingap" 

Ito ay malakas na salitang Griyego na comparatibo o paghahambing at infinitive na ang ibig 
sabihin ay bigyan ng tangi at lubos na kalinga at pagtanaw ang mga bagay o ang tao. (ihambing 
sa Acts 8:6,10; 16:14). 

Ang Bagong Tipan ng Anak (ang ebanghelyo) ay kapwa mahalaga at mapanganib. Ang 
katotohanan ng Diyos ay dapat na gamitin ng tama. 

® "huwag mahihiwalay dito" Ito ay salita na ginamit lamang dito sa buong Bagong Tipan. And 
tunay na ibig sabihin nito ay "maanod" o "madulas" Ito ay ginagamit na may pang anyo na 
isang malakas na daloy ng tubig at hihip ng hangin na tumatangay sa isang tao palayo sa ligtas na 
daungan. 

Itong babala ay sinulat sa AORIST PASSIVE SUBJENCTIVE FIRST PERSON PLURAL o 
sa unang personang higit sa isa na na nagsasaad na ito ay mayroong bahaging dahilan ng isang 
panglabas at di matukoy na puwersa. Ang pagkaanod palayo sa katotohanan ay tunay na 
maaring mangyari. Maari ding mangyari na ang salita ay pinaabot sa mga taong dipa 
tumatanggap habang ang katotohanan ay kumikilos. Ito ay ang maaring pinaabot sa Kawikaan 
3:21 sa saling Septuagint na ang parehong pangwatas o berbo ay ginamit. 

Mayroon tatlong pamamaraan para maunawaan ang babalang ito: 

1. Ito ay tumutukoy doon sa mga taong tutol na tumugon sa tawag ng ebanghelyo 

(ihambing sa talata 3) 

2. Tumutukoy sa mga taong nanampalataya ("dapat nating bigyan ng mas higit pansin ang bagay 
na ating narinig, " talata 1) subalit hindi pa hinog sa pananampalataya 

3. Tumutukoy sa mga taong sumampalataya at nanganib na hindi makatagal sa kanilang 
pagtanggap at pagsunod kay Kristo. 

Ang una ay tumutukoy sa mga Judyong hindi nanampalataya at ang pangalawa at pangatlo ay 
tumukoy sa mga sumasampalatayang mga Judyo. Ang gamit ng unang tao na higit sa isa o plural 
ay tila nangangahulugan na ang may akda mismo ay sinama niya ang kanyang sarili sa mga 
pinapasabihan at tinukoy na sila ay mga mananampalataya. Magkagunyan man, itong 



54 



gramatikong plural ay lumilitaw na pampanitikan at hindi literal na gamit na ayon sa talata sa 
10:26. 

2:2 "kung" Ito ay FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE o unang uring klaseng 
pangungusap na ayon sa kasunduan na pinapalagay na totoo ayon sa pananaw ng may akda para 
sa kanyang sadyang pampanitikan. Ito ay madalas na isinalin sa Ingles na "yamang" o 
"sapagkat." 

® "ang mga salitang binanggit ng mga anghel" Ito ay tumutukoy sa mga Batas ni Moses. Ang 
mga Judyo ay naniniwala na ang mga anghel ay gumaganap na tagapamagitan sa YHWH at 
Moses sa bundok ng Sinai, (ihambing sa Exod.3:2; 14:19; 23:20-23; 32:34; 33:2; Acts 7:38,53; 
Gal. 3:19). 



NASB "napatunayang hindi nababago" 
NKJV "napatunayang hindi natitinag" 
NRSV "ito ay too" 
TEV "napakita na totoo" 
NJB "napatunayan na maasan" 

TANGING PAKSA: PANANAGOT O PAGAKO 

Ito salitang Griyego ''bebaios" na mayroong tatlong kahulugan: 

5. Ang Diyos ay tapat sa kanyang salita, pagpapala man o pagsumpa. (ihambing sa Deut. 27- 
28). 

6. Yung tiyak, tunay at maasahan. (ihambing sa Rom. 4:16; II Cor. 1:7; Heb. 2:20; 3:6,14; 6:19; 
II Pet. 1:10,19). 

7. Ang pamamaraan ng pagtitiwala ay pinakita at natatag. (ihambing sa Rom. 15:8; Heb. 2:2, 
ihambing sa Louw at Nida, Greek-English Lexicon of the New Testament, Vol. 1, pp. 
340,377,670). 

8. Sa mga unang kasulatang ito ay naging salitang teknikal para sa pag-akong ayon sa batas. 
(ihambing sa Moulton and Milligan, The Vocabulary of the 
Greek New Testament, pp. 107-8). Ito ay magiging kasalungat ng talata 14. 
Ang mga pangako ng Diyos ay tiyak! 

® "ang bawat pagsuway at pagsalangsang ay tumanggap ng matuwid na kaparusahan" Ang mga 
Tipan ay nakasalalay sa pagsunod! Ang sinasadyang pagsuway ay may maliwanag at agad na 
kakahinatnan (ihambing sa 10:28). Ang dalawang katagang ito ay yari sa magkaparehong 
pagkakauna sa lagay o PREPOSISYON; ''parabasis at parakoe" na maaaring ito ay sinasadyang 
salita (tunog) sa laro o sa tug tog. 

2:3 "paano tayo makakatakas" Ang aklat ng Hebreo ay mayroong maraming matinding 
babala sapagiisang tabi ng katotohanan ng Diyos. (ihambing sa 2:1-4; 3:7-4:11; 5:10-6:12; 
10:19-39; 12:14-29). 

55 



® "kung pababayaan ang dakilang kaligtasan?" Ang salitang "pabaya" o (ameleo sa Griego) ay 
ang ibig sabihin ay "hindi nagpapahalaga" sa isang bagay o tao. Ito ay ginamit sa Bagong Tipan 
para sa (1) isang payo kay Timoteo na huwag tatalikuran o pababayaan ang kanyang handog na 
espiritual. (ihambing sa I Tim. 4:14) at (2) ang pagpapatibay ng kulang na pagpansin ng Diyos 
YHWH sa Israel sa dahilang sinuway nila ang kanyang Tipan (ihambing sa Heb. 8:9). 

Ito ang malaking puntos ng isang nangangatwiran na kung ang Tipan ni Moses ay mayroong 
matinding kakahinatnan sa mga tatalikod dito mas lalong mabigat ang kakahinatnan sa mga 
magpapabaya sa mas higit at bagong Tipan na dinala ni Jesus (ang Anak). Ang mga 
kakahinatnan ng mga may alam at sinadyang tumalikod sa mensahe ay may kaugnayan sa 
kadakilaan ng Siya na nagdala ng mensahe. (ihambing sa Matt. 22:2-5). 

Ang tanong na may pagpapaliwanag ay "Ito ba ay tumutukoy sa (1) pagtanggi sa bagong tipan 
(ang ebanghelyo) o (2) a pagtalikod sa bagong tipan?" Ang makabagong gamit ng salita ay 
tumutukoy sa pangalawa o #2. Ang ibang mga tagapagpaliwanag ay magdaragdag ng salitang 
"tayo" para maging katunayan na ang may akda ay isinasama niya ang kanyang sarili sa mga 
pangkat ng mga sumasampalataya. Subalit sa 10:26 ang may akda ay gumagamit sa parehong 
panghalip (UNANG TAO HIGIT SA ISA) sa paghiwatig sa pangkat ng di mananampalataya. 
Ang mga tumanggap na ito ay di tumatalikod sa ebanghelyo kundi pinaliliit nila ang 
kapangyarihan nito sa kanilang mga buhay. 

® "ito ay unang sinabi sa pamamagitan ng Panginoon?" Si Jesus ay tinawag na YHWH ng 
Lumang Tipan na isang titulong tipan sa "PANGINOON" (ihambing sa Exod.3:14). Ito ang isa 
sa mga pamamaraan ng mga may akda ng Bagong Tipan na pinapatunayan ang pagkadiyos ni 
Jesus ng Nazaret. Ang YHWH mismo ang nagpapatunay bilang saksi sa katotohanan ng 
mensahe ni Jesus, (ihambing sa v. 4). Tingnan ang Tanging Paksa: Arche at 3:14. 

® "yaong mga nakarinig", kapwa sila John Calvin at Martin Luther ay naniniwala na ang 
katagang ito ay tumutukoy sa pangalawang henerasyon ng mga Kristiano. Maliwanag na hindi 
ito tumutukoy kay Pablo (ihambing sa Gal. 1:11). Hindi si Pablo ang may akda ng Hebreo. 
Tingnan ang sulat sa 13:23. 2:4 "Ang Diyos ay siyang sumasaksi kasama nila sa pamamagitan ng 
mga tanda at mga kapabalaghan at ng mga ibat ibang himala." Ang mga tanda at mga 
kababalaghan ay sinadya para magpalakas loob sa mga mananampalataya at para matulungan 
ang mga hindi mananampalataya na tumaggap sa katotohanan. (ihambing sa Acts 2:22). 

Ang Diyos ay nagpapatuloy (KASALAKUYAN NA AKTIBONG SALITA O PRESENT 
ACTIVE PARTICIPLE) na magbigay saksi sa katotohanan ng ebanghelyo. Mayroong pagtindi 
ng parehong kasamaan at handog espiritual na bumabalot sa unang pagdating ni Jesus na babalot 
din sa kanyang pangalawang pagparito. 

® "at sa pamamagitan ng mga handog ng Banal na Espirito" Ang bawat mananampalataya ay 
mayroong isang handog na espiritual na ibinigay ng Espiritu sa panahon ng pagbabago 
(ihambing sa I Cor. 12:7,11,18; Eph. 4:11,12). Itong handog espiritual ng mga mananampalataya 
ay isa sa mga makabagong katibayan ng katotohanan ng ebanghelyo na itinatangi at itinatakwil 
ng ilan na tumanggap ng sulat. 



56 



® "sangayon sa Kanyang kalooban" Ang Espiritu ang pumipili at namamahagi ng mga handog 
(ihambing sa I Cor. 12:7,1 1) Ang mga mananampalataya ay hindi binigyan ng handog sangayon 
sa pangsariling karapatan o pangsariling pasiya! Kung ang handog espiritual ay may kinalaman 
sa pangkalikasang galing o kakayahan ito ay pinalalakas at ibinabaling para parangalan si Kristo 
at hindi ang isang Kristiano. 

NASB (GINAWANG BAGO) TEXT: 2:5-9 
Hinango sa Magandang Balita Biblia, Hebreo 2:5-9 

"5 Hindi sa mga anghel ipinailalim ng Diyos ang sanlibutan na noo'y kanyang lilikhain — ang 
sanlibutang tinutukoy namin. 6 Sa halip ay ganito ang patunay 

Sa ibang bahagi ng Kasulatan, "ANO ANG TAO UP ANG SIYA'Y lYONG ALALAHANIN O 
ANG ANAK NG TAO UP ANG lYONG PANGALAGAAN? 7 SANDALING PANAHONG 
SIYA'Y PINABABA MO KAYS A SA MGA ANGHEL, NGUNIT PINAGKALOOBAN MO 
SIYA NG KADAKILAAN AT KARANGALANG MARAPAT SA ISANG HARI, 8 AT 
PINAILALIM MO SA KANYANG KAPANGYARIHAN ANG LAHAT NG BAGAY" Nang 
ipailalim ng Diyos ang lahat ng bagay sa kapangyarihan ng tao, walang bagay na di ipinailalim 
sa kanya. Sa kasalukayan, hindi pa natin makikitang na papailalim sa kanyang kapangyarihan 
ang lahat ng bagay. 9 Subalit alam nating si Jesus, bagamat sandaling panahong pinababa kaysa 
mga anghel, ay binigyan ng karangalan at kadakilaan dahil sa kanyang pagkamatay. Dahil sa 
pag-ibig ng Diyos, niloob na si Jesus ay mamatay para sa ating lahat." 

2:5 "Hindi sa mga anghel ipinailalim ng Diyos ang sanlibutan" Tunay nga na ang mga anghel 
ay nasa katayuang espiritual ngayon na mas mataas at nakahihigit (ihambing sa Deut. 32:8 sa 
saling Septuagint at sa aklat ng Daniel, kapitulo 10). Gayunman, sa darating na daigdig, ang mga 
tao sa pamamagitan ng kanilang Tagapagligtas na nagkatawang tao at nabigyang luwalhati ay 
mauupo sa kapangyrihan. Ito ang dagdag na paghahambing na may kinalaman sa mas nakatataas 
o nakahihigit na katungkulan ni Jesus at ng kanyang mga alagad kaysa mga anghel. (ihambing 
sa 1:4-14). 

2:6 "Sa halip ay ganito ang patunay sa ibang bahagi ng Kasulatan na nagsasabi" Ito ay isang 
wika na Hebreo tungkol sa pagkasihan ng buong Lumang Tipan, at hindi dahil ito ay isang 
pagkalimot kung saan ang salitang ito ay matatagpuan (ihambing sa 1:5; 2:11). Ang sumusunod 
ay mga salitang hango sa Lumang Tipan na pangkaraniwan sa aklat ng Hebreo. 

® "ANO ANG TAO NA MAAALALA MO SIYA" Ito ay talata na hango sa Septuagint sa Awit 
8:4-6 na nakabatay sang ayon sa pagaaral theological sa Genesis 1:26,28. talata 6,7, at 8 na hindi 
tumutukoy sa Mesyas ("Ang Anak ng Tao") kundi sa pagkatao. Sa Awit ang salitang "anak ng 
tao" ay may kinalaman na malapit sa salitang "tao" at hindi dapat na isulat sa malalaking letra. 
Ito and wikang Hebreo sa sangkatauhan, o galing kay Adan, na pangkaraniwan sa aklat ni 
Ezekiel (ihambing sa 2:1; 3:1,3,4,10,17, etc.). 

2: 7 "SA SANDALING PANAHONG SIYA'Y GINAWA MONG MABABA KAYSA SA 
MGA ANGHEL" Ito ay ang pagpapatuloy ng salita sa Awit 8:5-6 hango sa Septuagint. Ang 
tanong sa dalawang pagsasalin at pagpapaliwanag ay, papaano dapat maunawaan ang salitang 
Hebreo na ''Elohim?" 



57 



1. Sa saling Septuagint sa Awit 8:5 ito ay "mga anghel" at tulad din sa mga saling Aramaic 
Targums at Pehsitta, Vulgate at KJV 

2. Ang Jewish Publication Society of America ay isinalin ito na "mas mabababa ng kaunti sa 
pagkadiyos," 

Ang ibang pagsasaling Ingles ay sinalin ito na "Diyos" (ihambing sa ASV, NASB, RSV, NEB, 
NRSV, REB, JB, NJB, TEV). Ang salitang ito pag ginamit sa Lumang Tipan na nagiisa na 
pangwatas o berbo tulad sa Gen 1:1 ay tumutukoy sa Diyos. Ginamit ito ni Jesus tulad nito sa 
Juan 10:31-39. Ito ay ginamit din sa mga "diyos" ng mga paganong bansa. Ito rin ay maaring 
tumukoy sa mga anghel sa isipang ang Konseho ng Diyos sa langit ay kinakaaniban niya at 
kasama ang mga katulong na anghel. (ihambing sa I Kgs. 22:19; Dan. 7:10). 

3. Maari ring mangyari na ito ay tumutukoy sa mga Hukom ng Israel, (ihambing sa Exod.21:6; 
22:8-9,28; Ps. 82:1,6). Sa nilalaman nito ang puntos theological ay si Jesus at ang kanyang mga 
tagasunod (ihambing sa 1:14) ay mas nakahihigit sa mga anghel. Mayroong Griegong kasulatan 
na may pagkakaiba sa hull ng ikapitong talata. Ang ibang matandang kasulatang Griego (W , A, 
C, D*, P) na nagpapatuloy tumukoy sa mga salita sa Awit 8:7, subalit ang iba ay tumigil sa 
pangugusap na "Ngunit pinagkalooban mo siya ng kadakilaan at karangalang nararapat" (P46, B. 
Dc, K, L). Kaya dahil sa maraming pagkakaiba hindi ito mahalaga sa pagpapaliwanag ng talata. 

TANGING PAKSA: ANG MGA PANGALAN PARA SA DIYOS 

A. El 

1. Ang orihinal na kahulugan ng karaniwan at matandang salita para si diyos ay hindi tiyak 
subalit maraming mga dalubhasa ang naniniwala na ito ay galing sa salitang Akkadian "na 
maging malakas" o "maging makapangyarihan" (ihambing sa Gen. 17:1; Num. 23:19; Deut. 
7:21; Ps. 50:1). 

2. Sa templo ng mataas na diyos ng mga Kanaanita na si El (talata nakaukit sa Ras Shamra) 

3. Sa Biblia ang El ay karaniwang hindi kasama ng ibang salita. Pag may kasama ito iyon ang 
paraan para ilarawan ang Diyos. 

a. El-Elyon (Pinakamataas na Diyos), Gen. 14:18-22; Deut. 32:8; Isa. 14:14 

b. El-Roi ("Ang Diyos na nakakakita" o "Ang Diyos na nagpapakilala ng Sarili niya"). Gen. 
16:13 

c. El-Shaddai ("Pinakamakapangyarihang Diyos" o "Ang Diyos na Mahabagin sa Lahat" o 
"Diyos ng kabundukan"). Gen. 17:1; 35:11; 

43:14; 49:25; Exod. 6:3 

d. El-Olam (Ang Diyos na Walang Katapusan), Gen. 21:33. Itong salitang ito na theological ay 
nakakawing sa pangako ng Diyos kay Haring David, II Sam. 7:13,16 

e. El-Berit ("Ang Diyos ng Tipan o Kasunduan"), Jdgs. 9:46 

4. El ay katuwang ng 

a. YHWH sa Awit 85:8; Isa. 42:5 

b. Elohim sa Gen. 46:3; Job 5:8, "Ako ay si El, ang Elohim ng ama" 

c. Shaddai sa Gen. 49:25 

d. "panibugho" sa Exod. 34:14; Deut. 4:24; 5:9; 6:15 

e. "kahabagan" sa Deut. 4:31; Neh. 9:31; "tapat" sa Deut. 7:9; 32:4 

58 



f. "dakila at kamanghamangha" sa Deut. 7:21; 10:17; Neh. 1:5; 9:32; Dan. 9:4 

g. "kaalaman" sa I Sam. 2:3 

h. "ang aking matibay na kanlungan" sa II Sam. 22:33 
i. "ang aking tagapaghiganti" sa II Sam. 22:48 
j. "ang siyang banal" sa Isa. 5:16 
k. "kalakasan" sa Isa. 10:21 

1. "aking kaligtasan" sa Isa. 12:2 

m. "dakila at makapangyarihan" sa Jer. 32:18 
n. "kaparusahan:" sa Jer. 51:56 

5. Ang pagkakabagay o pagkakasama ng lahat ng mahalagang pangalan ng Diyos sa Lumang 
Tipan ay matatagpuan sa aklat ng Joshua 22:22 (El, Elohim, YHWH, inulit) 

B. Ely on 

Ang ugat na kahulugan ay "mataas" "itinaas" o "binuhat paitaas" (ihambing sa Gen. 40:17; I 
Kgs. 9:8; II Kgs. 18:17; Neh. 3:25; Jer. 
20:2; 36:10; Ps. 18:13). 

2. Ito ay ginamit na magkalapit na kahulugan sa iba pang mga pangalan at titulo ng Diyos. 

a. Elohim - Ps. 47:1-2; 73:11; 107:11 

b. YHWH - Gen. 14:22; II am. 22:14 
c.El-Shaddai-Ps. 91:1,9 

d. El -Num. 24:16 

e. Elah - ginamit ng malimit sa Daniel 2-6 and Ezra 4-7, may ugnay sa 'Hllair" (salitang 
Aramaic para sa "Mataas na Diyos") sa Dan. 3:26; 4:2; 

5:18,21 

3. Ito ay madalas na gamitin ng mga hindi Israeli ta 

a. Melchizedek, Gen. 14:18-22 

b. Balaam, Num. 24:16 

c. Moses, na tumutukoy sa mga bansa sa Deut. 32:8 

d. Ang Ebanghelyo ni Lukas sa Bagong Tipan, na sinulat para sa mga Gentil o pagano ay 
gumamit din ng salitang katulad na Griego na Hupsistos (ihambing sa 1:32,35,76; 6:35; 8:28; 
Acts 7:48; 16:17) 

C. Elohim (maramihan), Eloah (nag-iisa), na ginamit lalo na sa mga tula 
1. Ang salitang ito ay hindi matatagpuan sa labas ng Lumang Tipan. 

2. Ang salitang ito ay maaring tumukoy sa Diyos ng Israel o sa mga diyos ng mga paganong 
bansa (ihambing sa Exod. 12:12; 20:3). Ang mga kamag anakan ni Abraham ay sumasamba sa 
maraming diyos (ihambing sa Josh. 24:2). 

3. Ito rin ay maaring tumukoy sa mga hukom ng Israel (ihambing sa Exod. 21:6; Ps. 82:6). 

4. Ang salitang elohim ay ginamit din sa ibang nilikhang espirito (mga anghel, ang demonyo) 
tulad sa Deut. 32:8 (LXX); Ps. 8:5; Job 1:6; 38:7. Ito rin ay maaring tumukoy sa mga taong 
hukom (ihambing sa Exod. 21:6; Ps. 82:6) 



59 



5. Sa Bibliya ito ang unang pangalan o titulo para sa diyos. (ihambing sa Gen. 1:1). Ito rin ay 
ginamit na nabubukod hanggang sa Gen. 2:4, na kung saan ito ay isinama sa YHWH. Ito ay 
unang tumutukoy (theologicaly) sa Diyos na manlilikha, na bumubuhay at nagbibigay buhay sa 
lahat sa mundong ito (ihambing sa Ps. 104). Ito ay tulad sa El (ihambing sa Deut. 32 :15-19). Ito 
rin ay maaring katuwang ng YHWH sa Awit 14 (elohim) at tunay na katulad sa Awit 53 
(YHWH), maliban sa pagbabago ng pangalan ng diyos. 

6. Bagamat higit sa isa at ginamit sa ibang diyos, ang katagang ito ay malimit na tumutukoy sa 
Diyos ng Israel, subalit malimit ito ay may pangwatas o berbong nag-iisa na nagpapahiwatig na 
ito ay gamit sa pagsamba sa isang Diyos. 

7. Ang katagang ito ay matatagpuan sa mga bibig ng mga hindi Israelita na siyang pangalan ng 
diyos. 

a. Melchizedek, Gen. 14:18-22 

b. Balaam, Mga Bilang 24:2 

c. Moses, pag tinutukoy niya ang mga bansa, Deut. 32:8 

8. Katakataka na ang karaniwang pangalan ng nagiisang Diyos ng Israel ay plural o tumutukoy 
sa higit sa isa! Bagamat hindi tiyak narito ang ilang mga hakahaka na maaring paliwanag ditto. 

a. Ang Hebreo ay maraming plural o talatang higit sa isa na malimit ay ginamit para magbigay 
diin. Malapit na kauri dito ang tanging gramatika ng Hebreo na ang tawag "ang plural ng 
kaharian" na ang plural ay ginagamit para dakilain ang isang salita. 

b. Ito ay maaring tumukoy sa konseho ng mga anghel na tinatagpo ng Diyos sa langit at 
gumaganap ng kanyang mga tagubilin. (ihambing sa I Kgs. 

22:19-23; Job 1:6; Ps. 82:1; 89:5,7. 

c. Maari din naman na ito ay naglalarawan ng mga pahayag ng Bagong Tipan ng isang Diyos 
sa tatlong persona. Sa Gen. 1:1 ang Diyos ang lumikha; Gen. 1:2 ang Espiritu ay nagmamasid at 
mula sa Bagong Tipan si Jesus ay Diyos at siya ang inatasan na taga likha ng Ama (ihambing sa 
John 1:3,10; 
Rom. 11:36; ICor. 8:6; Col. 1:15; Heb. 1:2; 2:10). 

D. YHWH 

1. Ito ang pangalan na naglalarawan sa diyos na isang Diyos na gumagawa ng tipan; Diyos na 
tagapagligtas at tagatubos! Lumabag ang tao sa kasunduan subalit ang Diyos ay tapat sa kanyang 
salita, pangako at tipan (ihambing sa Ps. 103) 

Ang pangalang ito ay nabanggit na katuwang ng salitang Elohim sa Gen. 2:4. Hindi dalawa ang 
salaysay ng paglikha sa Gen. 1-2, subalit dalawa ang dinidiin: 

(1) Diyos na lumikha ng buong sansinukob (ang pisikal) at (2) Diyos na siyang tanging lumikha 
ng sangkatauhan. 

Genesis 2:4 ay nagsimula sa isang tanging pahayag tungkol sa mataas na katayuan at layunin 
ng sangkatauhan at kasama na ang suliranin ng kasalanan at ang paghimagsik na kaugapay ng 
kanyang di karaniwang katungkulan. 

2. Sa Gen. 4:26 sinasabing "ang tao ay nagsimulang tumawag sa pangalan ng PANGINOON" 
(YHWH). Gayunman sa Exod. 6:3 ay may pinapasabi na ang unang mga tao ng tipan (ang mga 

60 



Patriarka at ang kanilang mga pamilya) ay alam lamang ang pangalan ng Diyos na El-Shaddai. 
Ang pangalang YHWH ay ipinaliwanag lamang ng isang beses sa Exod. 3:13-16, lalo na sa 
talata 14. Subalit ang mga sulat ni Moses ay malimit na ipinapaliwanag gamit ang mga salita na 
kilala at hindi ng etymologia o ng kasaysayan ng salita kung saan galing ang salita at ang 
kahulugan nito (ihambing sa Gen. 17:5; 27:36; 29:13-35). Mayroong mga pagaaral sa kahulugan 
ng pangalang ito. 
(hinango sa IDB, vol. 2, pp. 409-11). 

a. galing sa ugat ng salitang Arabo "ipakita ang mainit na pagmamahal" 

b. galing sa ugat ng salitang Arabo "para hipan" (YHWH ang Diyos ng bagyo) 

c. galing sa Ugartic (Canaanite) na ugat na salita "magsalita" 

d. sinusundan ang nakaukit na salitang Phoenician isang CAUSATIVE PARTICIPLE na ibig 
sabihin ay "Siya na bumubuhay o umaalalay" o "Siya na nagtatatag" 

e. galing sa talatang Hebreo na Qal "Siya na siya nga" o "Siya na naririto" o sa hinaharap na 
kahulugan "Siya na paririto" 

f. galing sa talatang Hebreo "Siya na naging pasimula" 

g. galing sa salitang ugat ng Hebreo "para mabuhay" (halimbawa, Gen. 3:20), na ibig sabihin 
"siya na laging nabubuhay, siya na tanging buhay" 

h. galing sa nilalaman ng Exodus 3:13-16 ang gamit ng IMPERECT na talata na gamit sa 
PERFECT na kahulugan "Ako ay magpapatuloy na maging gaya ng pagiging tulad ko" o "Ako 
ay magpapatuloy na maging tulad ng pagiging tulad ko sa nakaraan" (ihambing sa J. Wash 
Watts, Ang Talaan ng Sintaks sa Lumang Tipan pahina 67. Ang lubos na pangalan ni YHWH ay 
malimit na nasusulat sa tahasang pagpappa-ikli ng salita o abbreviation na maari ring ito ay nasa 
orihinal na sulat. 

(1) Yah (halimbawa, Hallelu - yah) 

(2) Yahu (mga pangalan, halimbawa, Isaiah) 

(3) Yo (mga pangalan, halimbawa, Joel) 

3. Sa mga sumusunod na Judaismo itong pangalan ng tipan ay naging napakabanal (ang 
tetragrammaton YHWH) na ang mga Judyo ay natatakot na bigkasin ito at baka malabag nila ang 
utos sa Exod. 20:7; Deut. 5:11; 6:13. Kaya ay pinalitan nila ang banal na pangalang ito ng mga 
salitang "may Ari" "Amo" "asawang lalaki" "Panginoon" — adon o adonai (aking panginoon). 
Pag nakarating sila sa talatang YHWH sa kanilang pagbabasa ng Lumang Tipan ay binibigkas 
nila itong "panginoon." Kaya nga ang talatang YHWH ay nasusulat na PANGINOON o LORD 
sa mga saling Ingles. 

4. Gaya ng sa talatang El, malimit ang YHWH ay katuwang sa ibang mga salita para mabigyan 
diin ang ilang tanging kalikasan ang Diyos ng Tipan ng Israel. Bagamat maraming maaring 
isama o ituwang na mga talata, narito ang ilan 

a. YHWH - Yireh (YHWH ang nagbibigay ng kabuhayan). Gen. 22:14 

b. YHWH - Rophekha (YHWH ang taga gamot), Exod. 15:26 

c. YHWH - Nissi (YHWH ang aking watawat), Exod. 17:15 

d. YHWH - Meqaddishkem (YHWH na SIYA ang nagpapabanal sa iyo), Exod. 31:13 

e. YHWH - Shalom (YHWH ay Katahimikan), Jdgs. 6:24 

61 



f. YHWH - Sabbaoth (YHWH ng maraming mandirigma), I Sam. 1:3,11; 4:4; 15:2; malimit 
matatagpuan sa mga aklat ng mga Propeta) 

g. YHWH - Ro'i (YHWH ay aking pastol), Ps. 23:1 

h. YHWH - Sidqenu (YHWH an ating katuwiran), Jer. 23:6 
i. YHWH - Shammah (YHWH ay naririito), Ezek. 48:35 

® "Pinutungan mo Siya ng korona ng may Kaluwalhatian" tingnan ang sulat sa talata 1:3. 

2:8 Para itong tumutukoy sa Gen. 1:26,28-30. Ang mga tao ay nilikha sa larawan o imahen ng 
Diyos (ihambing sa Gen. 1:26-27) at gumaganap na mga pinuno sa mundo (na mga kinatawan ng 
Diyos). Subalit ang pagkahulog ng tao sa kasalanan sa Genesis 3 ay pumigil sa ganitong 
panukala para sa tao (ihambing sa v. 9c). 

2:9 "Subalit nakikita natin siya" Ang saling NASB ay ginawang maliit na letra ang lahat ng 
PANGHALIP o PRONOUNS sa talatang 7 at 8, ngunit sa talatang 9 lahat ito ay nasa malaking 
letra kaya nga inihahalintulad ang nagkasalang tao sa sakdal na lawaran ng tao. 

Nilagay ng Diyos ang sangkatauhan sa isang marangal na luklukan ng kapangyarihan, subalit 
nagkasala ang tao at nawala sa kanya ang kapangyarihang ito. Si Jesus na nagkatawang Tao ay 
gumanap ng hinarahap ng sangkatauhan at sa pamamagitan ng kanyang kamatayan ay ibinalik 
ang mga nananampalatayang mga tao sa luklukan ng karangalan. Si Jesus ay totooong tao! Ito 
ay dagdag na panukoy sa uring Adan - Kristo (ihambing sa Rom. 5:12-21; I Cor. 15:21-22,45- 
49; Phil. 2:6-11) 

® "na nilikhang mas mababa ng bahagya sa mga anghel" Ito ay maliwanag na paghahambing sa 

talata 6 and 7. Ito ay tumutukoy sa pagiging tao at buhay ni Jesus sa lupa. 

® "Jesus" Ang may akda ng Hebreo ay katangi tanging gumagamit ng "Jesus" na walang dagdag 

na paglalawaran. (ihambing sa 2:9; 3:1; 6:20; 7:22; 

10:19; 12:2,24; 13:12). Maaring ito ay isang paglalawaran kay Jesus na isang bagong Joshua. 

Ang dalawang pangalan ay tunay na magkatulad. Ang may akda ng Hebreo ay gumamit ng 

maraming salita sa Exodus. Gaya ng pagdala ni Joshua sa bayan ng Diyos sa kapahingan ng 

Lupang Pangako gayun din na si Jesus ay dadalhin ang mga tagasunod niya sa kalangitan 

(halimbawa, ang ikapitong araw ay kapahingahan). 

® "kinoronahan ng kalawulhatian at karangalan" Ito ay PERFECT PASSIVE PARTICIPLE. 
Kinoronahan siya at patuloy na kinokoronahan! Tingnan ang sulat sa 1:3. 

® "sa biyaya ng Diyos" Ang saling ito (chariti Theos) ay matatagpuan sa lahat ng Bibliang Ingles 
at pinapatunayan ng matandang kasulatang Griyego. (P46, W, A, B, C, D). Gayunman ang 
masusing pagbasa ng "hiwalay sa Diyos" (choris Theos), ay matatagpuan sa marami at mga 
sumusunod na mga lumang kasulatan. 

Sa isang Komentaryo o Pagpapaliwanag na Tekstuwal sa Griegong Bagong Tipan na sulat ni 
Bruce M. Metzger ay nagsasabi na ito sa orihinal ay isang paliwanag sa isang di kilalang salita sa 
kasulatan na may kinalaman sa I Cor. 15:27, na hindi naunawaan na isang itong pagtatama sa 
''chariti Theos" (p. 664). 



62 



Ang isang aklat tungkol sa Sulat sa mga Hebreo ng United Bible Society na sulat ni Paul 
EUingworth at Eugene A. Nida ay nagbibigay ng haka-haka na ang mga salitang "hiwalay sa 
Diyos" ay maaring tumutukoy sa Awit 22 na ginamit ni Jesus para maihayag ang kanyang 
damdamin noong naiwang siyang nagiisa sa krus. (ihambing sa Markos 15:34) p. 37. Ito ring 
ang tulad na haka-haka na nilahad ni Myles M. Bourke sa kanyang pagpapaliwanag sa biblia ni 
Jerome mula sa kanyang aklat na Jerome Biblical Commentary (pahina 385). 

Ito rin ang pangatlong pagpipilian (kuha sa aklat ni Bart D. Ehrman, The Orthodox Corruption 
of Scripture, Oxford Press, 1993, pahina 146-150) na nagsasabing ang mga eskribo ay sadyang 
binago ang "hiwalay sa Diyos" sa dahilang may kinalaman ito sa kanilang pagaaral tungkol sa 
Diyos lalo na sa harap ng banta ng taliwas na turo ng gnosticismo. Ang pagbabagong ito ay 
alam ni Origen at Jerome. At ang salitang "hiwalay" (choris) ay ginamit na labing tatlong beses 
sa Hebreo na naglalahad ng pagkahilig ng may akda na gamitin ito. Dagdag pa ni Ehrman (p. 
148) na ito ay laging sinusundan ng ANARTHROUS (walang artikulo) na pangalan. 

® "Baka siya makatikim ng kamatayan" Mahalagang maunawaan na ang paghihirap ni Jesu 
Kristo ay kalooban ng Diyos para sa kanya (ihambing sa Isa. 53:4,10; Mark 10:45; I Cor. 5:21) 
na nagpahinog at nagpatibay sa kanya, sa isang salitang pangtao, ng kanyang hinarap ang 
kanyang mga kaaway (ihambing sa 5:8-9; Markos 10:45). Ang paksang ito ng paghihirap ay 
nagpatuloy mula sa mga talata ng Lumang Tipan na matatagpuan sa hulian ng ikalawang 
kapitulo 

® "para sa lahat" Ang laman nito ay tumutukoy sa paghihirap at kamatayan ni Jesu Kristo para sa 
atin at sa ating lugar para mapalapit tayo sa Diyos. (ihambing sa Isa. 53:6; Rom. 5:8; I Cor. 
15:22; I Tim. 2:4,6; 4:10; Titus 2:11; II Pet. 3o :9). Namatay si Jesus para lutasin ang suliranin 
ng sangkatauhan ukol sa kasalanan. Ang kaisa isang bagay na pumipigil sa mga tao na maligtas 
ay ang kanilang di pagsangayon na tanggapin ang walang bayad na handog ng Diyos na 
nakasalalay sa tapos nang gawa ni Jesu Kristo sa pamamagitan ng pananampalataya. (ihambing 
sa Juan 3:17-21) 

TANGING PAKSA: ANG MGA KINIKILINGANG TURONG EBANGHELYO NI BOB 

Inaamin ko sa mga nagbabasa nito no ako ay may kinikilingan sa puntos na ito. Ang aking 
sistemang theologia o pagaaral tungko sa Diyos ay hindi Calvinist o Dispensationalist kundi ang 
Ebanghelyo ng Dakilang Tagubilin o 

Great Commission Evangelism. Naniniwala ako na ang Diyos ay may planong pangwalang 
hanggan para sa kaligtasan at katubusan ng lahat ng tao 

(e.g.. Gen. 3:15; 12:3; Exod. 19:5-6; Jer. 31:31-34; Ezek. 18; 36:22-39; Acts 2:23; 3:18; 4:28; 
13:29; Rom. 3:9-18,19-20,21-32), lahat ay nilikha sa Kanyang lawaran at kaanyuaan (ihambing 
sa Gen. 1:26-27). Ang mga tipan ay naging isa kay Kristo. (ihambing sa Gal.3:28-29; Col. 3:11). 
Si Jesus ay misteryo o hiwaga ng Diyos na nakatago subalit ngayon ay napahayag na (ihambing 
saEph. 2:11-3:13)! 

Ang paunang pangunawang ito ay nagbibigay kulay sa lahat ng aking paliwanag sa Biblia. 
(halimbawa, Jonah) Binasa ko ang buong aklat na ito gamit ang ganitong pangunawa. Ako ay 



63 



may tunay na kinikilingan (lahat ng tagapagpaliwanag ay mayroon nito) Subalit ito ay ayon o 
nakabatay lamang sa Biblia. 

NASB (GINAWANG MAS BAGO) TEXT: 2:10-13 
Hango sa Magandang Balita Biblia, Hebreo 2:10-13 

10 Sa pamamagitan ng pagtitiis siya'y pinapaging ganap na lumikha at nangangalaga sa lahat 
ng bagay, upang makapagdala ng marami sa kaluwalhatian. Marapat lamang na gawin niya iyon 
sapagkat si Jesus ang pinagmulan ng kanilang kaligtasan. 1 1 Si Jesus ang nagpapabanal sa kanila 
at iisa ang ama ng nagpapabanal at ang pinapaging banal. Kaya hindi niya ikinahiyang tawagin 
silang mga kapatid. 12 Ganito ang kanyang sinabi: "IP AH AHA Y AG KO SA AKING MGA 
KAPATID ANG lYONG PANGALAN, AT AAWIT AKONG NG PAPURI SA lYO SA 
GITNA NG KAPULUNGAN." 

13 At sinabi rin niya, "Ako'y nanalig sa Diyos." At sabi pa niya, "NARIRITO AKO AT ANG 
lYONG MGA ANAK NA IBINIBIGAY SA ATTN NG DIYOS." 

2:10 "Na marapat lamang sa kanya, na sa kanya ang lahat ng bagay at sa kanya nanggaling ang 
lahat ng bagay" Dito ang mga PANGHALIP ay hindi malinaw. Maari itong tumutukoy sa 
Diyos Ama (ihambing sa Rom. 11:36) o sa Anak (ihambing sa 1:2,3; Col. 1:15-17). Dahilang si 
Jesus ay binabanggit na "may akda" sa huling bahagi ng talata, ang naunang PANGHALIP ay 
maaring tumutukoy sa Ama, at si Jesus ang katulong ng Ama sa paglikha. (ihambing sa 1:2; 
John l:3;ICor. 8:6; 15:25-27). 

® "sa pagdala ng maraming mga anak sa kaluwalhatian" Ang turo ukol sa pamilya ng bagong 
tipan ay ganap na ipinahayag sa mga natitirang talata ng pangalawang kapitulo. Mapapansin ang 
maraming nabanggit na salitang ukol sa pamilya. Ang layunin ng bagong tipan ay ang mapabalik 
ang larawan ng Diyos sa nagkasalang katauhan. Ang salitang "marami" ay hindi 
nangangahulugan na may "ilan" na laban sa "lahat" (ihambing sa talata 9, "bawat isa"). Ang 
salitang "lahat" at "marami" ay ginamit na magkasing kahulugan sa Biblia (ihambing sa Isa. 
53:6 kasama ang 11,12 at Rom. 9:18 kasama ang 19). Kung magkagayon ang Marcos 10:45 at 
14:24 ay dapat tumukoy sa "lahat" hindi lamang sa "iilan"! Hindi ito maaring gamitin na 
katibayang mga talata ng saradong Calvinismo. (halimbawa, supralapsarian). 
a 

NASB "para maging ganap ang may akda ng kanilang kaligtasan" 
NKJV "para gawing ganap ang may akda ng kanilang kaligtasan" 
NRSV "para gawing ganap ang tagapanguna ng kanilang kaligtasan" 
TEV "dapat maging ganap si Jesus" 
NJB "maging ganap. . .ang pinuno ng kanilang kaligtasan" 

Ang sahtang "ganap" (AORIST ACTIVE INFINITIVE) ay nangangahulugan na "maging lubos, 
hinog, at sapat sa mga kailangan para ganapin ang itinakdang gawain" (ihambing sa Eph. 4:12). 



Ang may akda ng Hebreo ay gumamit ng "sakdal" tatlong ulit para ilarawan si Jesus, 
(ihambing sa 2:10; 5:9; 7:28) at tatlong ulit din para sa ilarawan ang kaniyang mga tagasunod 
(ihambing sa 10:14; 11:40; 12:23). Tignan and buong sulat at talata 10:1. Si Jesus ay totoong 
isang tao (ihambing sa Luke 2:40,52). Lumaki siya sa pananampalataya at pagtalima (ihambing 
sa Luke 2:40,52). Sinubukan siya ng kahirapan (ihambing sa 5:8-9). Hinarap niya at tinalo ng 

64 



lahat ng mga balakid na espiritual. (ihambing sa 4: 15). Siya ang naging dakilang halimbawa ng 
sangkatauhan (ihambing sa I Pet. 2:21). 

TANGING PAKSA: AKDA/PUNO (ARCHEGOS) 

Ang salitang "akda" o "puno" ay salitang Griego na archegos. Galing ito sa ugat na salitang 
Griego na "simula" (arche) at "tumungo" o "mamuno" (ago). Itong samasamang mga salita ay 
ginamit sa mga salitang namumuno, prinsipe o pinuno. Ang salitang ito ay ginamit lamang sa 
Bagong Tipan 

1. prinsipe o may akda sa Mga Gawa 3:15 

2. prinsipe o pinuno (ihambing sa Mga Gawa 5:21) 

3. para maging ganap ang may akda ng kanilang kaligtasan, Heb. 2:10 

4. ang may akda (o nanguna) at tagalubos ng pananampalataya sa Heb. 12:2 
Si Jesus ang nagsimula, ang taga pangalaga at taga tapos ng kaligtasan 

® "sa pamamgitan ng pagdurusa" si Jesus ay ginawang ganap, sa salitang pangtao, ng mga 
pagdurusa (ihambing sa 5:8-9). 

Madalas mabanggit ni Jesus ang mga pagsubok at paguusig na mararanasan ng kanyang mga 
tagasunod. (ihambing Mateo. 5:10-12; Juan 15:18-19; 17:14). 

Ang unang iglesiya ay humarap sa matinding paguusig mula sa mga Judio, mga pagano, mula sa 
pamahalaan ng Roma at mula sa may akda ng kasamaan. Subalit ginamit ng Diyos ito at ginawa 
niya itong kasangkapan para magbunga ng pananalig at kabuhayang tulad kay Kristo. (ihambing 
Rom. 8:17; Phil. 1:29; II Tim. 3:12; James 1:2-4; at I Pet. 4:12-19). Ang katotohanan ay 
maaaring ipaliwanag mula 

(1) sa Lumang Tipan (ihambing Heb. 11) at 

(2) Sa gawain ni Pablo (ihambing I Cor.4:9-12; 6:4-10; 11:24-27) 

2:11 NASB, NRSV "para doon sa nagaaring banal at doon sa ginagawang banal" 
NKJV "para sa kanya na nagaaring banal at doon sa ginagawang banal" 
TEV "Nililinis niya ang kanyang bayan sa kanilang mga kasalanan, siya at yung mga 
ginagawang malinis." 
NJB "Para sa nagtatalaga at iyong mga itinatalaga" 

Ito ay isang gamit ng salitang "banal" o "ginawang banal" (ihambing 10:10,14). Ang unang 
gamit ay PRESENT ACTIVE PARTICIPLE (Jesus) at ang pangalawa ay PRESENT PASSIVE 
PARTICIPLE (Kanyang bayan, ihambing sa Juan 17: 19). 



Si Jesus ay tinukoy kasama ng bayan niya (ihambing 1:14 at 2:6-8,9-18). Ang mga 
mananampalataya ay ginawang banal ng Ama (ihambing sa Juan John 17:7; I Thess. 5:23); sa 
pamamagitan ng pagtulong ng Anak (ihambing I Cor. 1:2; Eph. 5:26); ang mga tulad na 
gawaing ito ay pinagisa sa Heb. 2:11. 

6. Banal na Ama 

7. Banal na Anak 

8. Mga banal na Tagasunod (ihambing I Pet. 1:13-25) 

65 



Ito ay totoo sa katayuan at sa karanasan. Tayo ay banal kay Kristo at tayo ay tinawag na 
maging banal tulad ni Kristo. 

TANGING PAKSA: PAGIGING BANAL 

Ang Bagong Tipan ay nagbibigay diin na pag ang mga makasalanan ay lumapit kay Jesus ng 
may pagsisisi at pananampalataya, sila ay agad ginawang ganap at ginawang banal. Ito ang 
kanilang bagong katayuan kay Kristo. Ang kaniyang katuwiran ay itinuring na parang kanila. 
Sila ay ipinahayag na matuwid at banal (isang gawang legal ayon sa batas ng Diyos) 

Subalit ang Bagong Tipan ay naghihimok sa mga mananampalataya na mabuhay ng may 
kaganapan at kabanalan. Ito ay isang katayuang theological o sang ayon sa pagaaral tungkol sa 
Diyos at isang pagtawag sa mga mananampalataya na mabuhay na parang si Kristo sa kanilang 
isipan at gawain sa pang araw araw na buhay. Dahil ang kaligtasan ay walang bayad na handog 
ng Diyos gaya ng pagbabago sa ating buhay tungo sa kabanalan. 

Ang unang tugon: Ang pagsulong na pagiging tulad ni Kristo. 
Acts 20:23; 26:18 Romans 6:19 
Romans 15:16 II Corinthians 7:1 

I Corinthians 1:2-3; 6:11 I Thessalonians 3:13; 4:3-4,7; 5:23 

II Thessalonians 2:13 I Timothy 2:15 
Hebrews 2:11; 10:10,14; 13:12 II Timothy 2:21 
I Peter 1:1 Hebrews 12:14 

I Peter 1:15-16 

® "lahat ay galing sa isang Ama" "Ama" ay hindi salitang Griyego (ihambing NASB, NRSV, 
TEV). Ang PANGHALIP na "Siya" sa susunod na mga talata ay tumutukoy kay Jesus (ihambing 
NRSV, TEV, NIV). Kung gayon, maaring ang salin ng NJB na "lahat ay iisang lahi" o sa NIV 
"lahat ay isang pamilya" ay pinakamalapit sa talata o konteksto. 

® "sa dahilang ito siya ay hindi nahihiyang tawaging silang mga kapatid." Lubos na kinilala ni 
Jesus ang kanyang sarili na kaugapay sa mga mananampalatayang sangkatauhan. Dahil sa 
kanyang paghihirap ang larawan ng Diyos ay nabalik sa kanila. 

Ang tatlong salita mula sa Lumang Tipan 

(ihambing sa vv. 12-13) ay parang wala sa konteksto o sa nilalaman pero galing ito sa mga 
talatang tungkol sa Mesias na gamit ay salita ng mga rabbi. Ang konteksto ng talata 10-18 ay 
naglalahad ng lubos na pagkilala ni Jesus sa sarili niya na kasama ng kanyang mga tagasunod. 

1 . sila ay kapwang naghahayag sa Ama 

2. sila ay kapwang pumupuri sa Ama 

3. sila ay kapwang nagtitiwala sa Ama 

4. Jesus (ihambing sa "Ako"ng talatang 13b) at ang kanyang mga tagasunod ("mgabata" ng 
talata 13b) ay inugnay sa handog ng Diyos Ama sa Anak 

5. Si Jesus at ang kanyang mga tagasunod ay kapwa nagtataglay ng kalikasang tao 

6. Si Jesus at ang kanyang mga tagasunod ay kapwa tinukso 2:12 

"IPAPAHAYAG KO ANG AKING PANGALAN SA MGA KAPATIRAN" 

66 



Ito ay galing sa Awit 22:22 na naguugnay sa hula tungkol sa pagpako ni Jesus sa krus. 
®"kapulungan" 

TANGING PAKSA: IGLESIYA (EKKLESIA) 

Itong salitang Griyego na ekklesia, ay galing sa dalawang salita "galing sa" at "tinawag," 
kung kaya nga ang salitang ito ay tumutukoy doon sa mga tinawag palabas ng Diyos. Ang unang 
Iglesiya ay kinuha ang salitang ito mula sa secular o hindi pang relihiyon na gamit (ihambing 
Mga Gawa 19:32,39,41) at dahil sa gamit ng saling Septuagint ang salitang ito na "mga 
nagpupulong" ng Israel, (ihambing sa Num. 16:3; 20:4). Ginamit nila ito para sa kanilang sarili 
na silang nagpapatuloy ng bayan ng Diyos sa Lumang Tipan. Sila ang bagong Israel (ihambing 
sa Rom. 2:28-29; Gal. 6:16; I Pet. 2:5,9; Rev. 1:6), ang kaganapan ng gawain ng Diyos sa buong 
mundo (ihambing Gen. 3:15; 12:3; Exod. 19:5-6; Matt. 28:18-20; Luke 24:47; Acts 1:8). Ang 
salitang ito ay ginamit ng may ilang konteksto sa mga aklat ng Ebangelyo at Mga Gawa 

6. ang pagpupulong sa isang bayan, Gawa 19:32,39,41 

7. ang bayan ng Diyos kay Kristo sa buong mundo. Mat. 16:18 at Ephesians 

8. ang lokal na pagpupulong ng mga mananampalatay kay Kristo, Mat. 18:17; Acts 5:11 (sa mga 
talatang ito ay tumutukoy sa iglesiya sa Jerusalem) 

9. ang sama-samang bayan ng Israel, Gawa 7:38, sa mensahe ni Esteban 

10. ang mga tao ng Diyos sa isang rehiyon, Gawa, 8:3 (Judah or Palestine) 

2:13 "AKING IBIBIGAY SA KANYA ANG PAGTITIWALA KO" Ang salitang ito ay hango 
salsa. 8:17. 

Sa puntos na ito ay gusto kong magdagdag ng ilang salita tungkol sa patuloy na pag gamit ng 
may akda ng saling Septuagint na kakaiba, minsan nga ay malaki ang pagkakaiba sa saling 
Hebreo (Masoretic). Parang malaki ang pagtatalo sa panahong ito na may kinalaman sa mga ibat 
ibang salin. Ang iba ay may kinikilingan mga salin kaysa sa ibang salin na minsan ay may 
pagdududa pa sa layunin o pagiging Kristiano ng mga tagasalin. 

Kung nagawa ng Espirito ng Diyos na gamitin ang mga saling Griego para maiparating ang 
Ebanghelyo sa mga tao sa malapit silangan noong unang panahon ay kaya niyang gamitin ng 
gayun din ang maraming salin sa panahon nating ito. Hindi ang kuro kuro sa pagsalin ang 
mahalaga kundi ang kalooban ng Diyos na ang mga tao ay makapakinig at manampalataya sa 
mabuting balita tungkol kay Kristo. 

® "TIGNAN NINYO, AKO AT ANG MGA ANAK NA IBINIGAY SA AKIN NG DIYOS" Ito 

ay hango sa saling Septuagint sa Isa. 8:18. Ang buong puntos ay para bigyan diin ang pagiging 
isa ni Jesus sa kanyang mga tagasunod. 

NASB (GINAWANG BAGO) TEXT: 2:14-18 

Hango sa Mabuting Balita Biblia, Hebreo 2:14-18 
14 Yamang ang anak na tinutukoy niya ay tao, naging tao rin si Jesus, tulad nila- may laman at 
dugo. Ginawa niya ito upang sa pamamagitan ng kanyang kamatayan ay maigupo ang diyablo na 
siyang may kapangyarihan sa kamatayan. 15 Sa gayon pinalaya niya ang lahat na maging alipin 

67 



sa habang panahon dahil sa kanilang takot sa kamatayan. 16 Hindi ang mga anghel ang kanyang 
tinutulungan kundi "Ang lahi ni Abraham." 17 Kaya kailangang matulad siya sa kanyang mga 
kapatid sa lahat ng paraan. Sa gayon siya'y naging isang dakilang saserdote, mahabagin at tapat, 
naglilingkod sa Diyos at naghahandog ng hain sa ikapapatawad ng mga kasalanan ng tao. 18 
Sapagkat siya ma'y tinukso at nagbata, kayo ngayoy matutulungan niya ang mga tinukso. 

2:14 "yamang" Ito ay FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE o unang klaseng 
pangungusap na kondisiyonal na tinatayang totoo mula sa pananaw ng may akda para sa 
layuning literaryo 

® "ang mga anak ay may bahagi sa laman at dugo, siya mismo ay kumuha sa ganoong kalikasan 
(koinonia) [PERFECT ACTIVE INDICATIVE] ay tumutukoy sa una at patuloy na pagiging 
lubos na tao ni Jesu Kristo 

Ang mga talata 14 at 17 ay nagbibigay diin sa tunay na pagkatao ni Jesus na naging suliraning 
theologikal ng mga unang guro na Gnostics na nagtuturo ng taliwas sa Biblia (ihambing I John 
4:1-6) Ang kataga sa Griyego ay literal na "laman at dugo" Ito ay saliwat sa karaniwang gamit 
ng katagang ito. Ang mga rabbi o mga guro ng Israel ay ginamit ang katagang ito para ituro ang 
kahinaan ng tao. Maaring binaligtad ito ng may akda ng Hebreo para ipakita na bagaman tao si 
Jesus, hindi siya nadala ng pagkadapa sa kasalanan ng sangkatauhan. (ihambing Rom. 8:3; Phil. 
2:7-8). 

Ang Hebreo ay nagbibigay diin sa kapwang pagkadiyos (ihambing sa 1:1-3; 4:14) at pagkatao 
ni Jesus: 
1.2:14 sinuot niya ang kalikasan ng tao 

2. 4:15 tinukso siya sa lahat ng bagay gaya ng mga tao 

3. 5:7 nanalangin siya sa Ama ng may malakas na iyak at luha 

4. 5:8-9 ginawang ganap ng pagdurusa 

® "sa kamatayan" Sa pagkamatay ni Jesus, namatay ang kamatayan! 

Ito ang paninawalang theological na panglahatan ng mga Judyo sa kanilang pag-alay na hayop 
(ihambing sa Lev. 1-7). Isang walang sala, isang namatay para sa lahat (ihambing Rom. 5:12-21; 
II Cor. 5:14-15,21). 

2:15 "na nakuhang alisan siya ng kapangyarihan" 
Ito rin ang katagang ''katargeo" na isinalin ng King James Version na "magwasak" 
sa Rom. 6:6. Tiyak na ito ay may gayon din pahiwatig sa II Thess. 2:8. Malimit ay mahirap, 
maging sa konteksto na malaman kung ang berbo o pangwatas na ito na dapat na isalin na 
"magsawak/lumipol" o "magwalang halaga o bisa" (ihambing I Cor. 15:24, 26; Eph. 2:15). 
Gayun man ang katagang ito ay may pahiwatig na "dalhin sa wala, pawalang bisa o halaga, 
gawing walang silbi" (ihambing Rom. 3:3, 31; 4:14; 6:6; I Cor. 2:6; 13:8; II Cor. 1:7). 

TANGING PAKSA: NAPAWALANG HALAGA AT BISA 
(KATARGEO) 

Itong salitang "katargeo" ay isa sa mga kinikilingang salita ni Pablo. Ginamit niya ito ng 
dalawamput limang beses subalit ito ay may napakalawak na gamit semantiko o kahulugan ng 
salita. 



68 



F. Ang unang ugat etymological o kasaysayan ng salita ay galing sa salitang "argos" na ibig 
sabihin ay: 

1. Hindi na kumikilos 

2. Walang ginagawa 

3. Hindi nagagamit 

4. Walang silbi 

5. Hindi gumagana 

B. Kasama ang salitang "kata" ay nagpapahiwatig na: 

3. Walang ginagawa 

4. Walang gamit o silbi 

5. Yung nabura o inurong na 

6. Yung isinang tabi na lamang 

7. Yung talagang hindi na mapagana 

C. Ito ay ginamit sa Lukas na naglalawaran ng isang puno na walang bunga at walang silbi 
(ihambing Lukas 13:7). 

D. Ginamit ni Pablo ito sa pinakaanyong kahulugan o figurative sense, sa dalawang 

pamamaraan: 

3. Ginawa ng Diyos na walang bisa o silbi ang mga bagay na laban at galit sa sangkatauhan 

e. Ang makasalanang kalikasan ng tao - Rom. 6:6 

f. Ang batas ni Moses na kaugnay sa pangakong "binhi" ng Diyos - Rom. 4:14; Gal. 3:17; 
5:4,11; Eph. 2:15 

g. Ang mga lakas espiritual - 1 Cor. 15:24 
h. Ang tao na walang batas - II Thess. 2:8 

i. Ang pisikal na kamatayan - 1 Cor. 15:26; II Tim. 1:16 (Heb. 2:14) 

4. Pinalitan ng Diyos ang matanda (tipan, panahon) ng bago 

a. Mga bagay na ugnay sa Batas ni Moses - Rom. 3:3,31; 4:14; II Cor. 3:7,11,13,14 

b. Ang pagkakahawig ng gamit sa batas ng kasal o pagaasawa, Rom. 7:2,6 

c. Ang mga bagay sa panahong ito - 1 Cor. 13:8,10,11 

d. Itong katawan- 1 Cor. 6:13 

e. Mga pinuno ng panahong ito - 1 Cor. 1:28; 2:6 (ihambing sa Rev. 1:18). 

Itong salitang ito ay isinalin sa maraming ibat ibang pamamaraan subalit ang punong 
kahulugan nito ay gawin ang isang bagay na walang silbi, walang bisa at walang saysay, hindi 
gumagana, walang kapangyarihan subalit hindi naman kailangan na ito ay hindi totoo, wasak o 
nagunaw na. 

® "na may kapangyarihan sa kasalanan, na siya ang diyablo" Si Satanas ay walang sakdal na 
kapangyarihan sa kamatayan. (ihambing Job 2:4-6; I Cor. 5:5), ngunit siya ang may hawak ng 
kapangyarihan ng takot sa kamatayan (ihambing. v. 15; Rom. 8:15) na hawak niya sa buong 
sangkatauhan (ihambing sa I Cor. 15:54-57). Mayroong lakas na personal ang kasamaan na ang 
layunin ay salungatin at pawalang bisa ang kalooban ng Diyos sa mundong ito. (ihambing John 
12:31; 14:30; 16:11; 



69 



II Cor. 4:4; Eph. 2:2; I John 4:4; 5:19). Pinawalang bisa at nilipol ni Jesus ang kamatayan 
(ihambing II Tim. 1:10) hawak niya ang susi ng impierno (hades) at kamatayan (ihambing Rev. 
1:18) 

TANGING PAKSA: SATANAS 

Ito ay napakahirap na paksa sa ilang mga dahilan: 

1. Ang Lumang Tipan ay naglalahad kay Satanas na hindi siya kalabang mortal ng kabutihan 
kundi isang alagad ni YHWH na may handog na ibang pamamaraan sa sangkatauhan at may 
akusa at paratang sa sangtakauhan ng pagiging hindi makatuwiran. May isa lamang Diyos 
(monotheismo) isang kapangyarihan, isang pinaglalaban sa Lumang Tipan, si YHWH. 

2. Ang isipan na siya ay pangunahin at matinding kaaway na personal ng Diyos ay sinulat sa 
mga aklat na na hindi parte ng biblia na galing sa mga dalawahang o dualistic relihiyon ng Persia 
(Zoroastrianism.) Ito ay nakahawa at nakaimpluensiya nang malaki sa mga guro ng Judaismo at 
sa mga Essenes (halimbawa ang Dead Sea scrolls o mga sinaunang sulat na natagpuan na malapit 
sa Dead Sea.) 

3. Ang Bagong Tipan ay sinulong ng mga paksang ito na galing sa Lumang Tipan sa isang 
nakakagulat na hubad ngunit mapamiling kategorya. Kung sisimulan ang pagaaral ng kasamaan 
sa pananaw ng theologiya ng Biblia (ang bawat aklat at akda o klase ay pagaaralan at isusulat 
ang anyo nito ng hiwalay) ay mahahayag ang tunay na kakaibang pananaw ng kasamaan. 

Kung sisimulan ang pagaaral ng kasamaan mula sa mga sulating hindi kasama o labas sa 
Biblia ng mga pananaw ng mga relihiyon ng mundo o ng malapit na silangan, makikitang malaki 
sa Bagong Tipan ay naunahan ng dualismo ng Persia at espiritismo ng Griyego-Romano. Kung 
ang sinoman ay buong pusong nananalig sa kapangyarihan ng Biblia na ito'y galing sa Diyos, 
kung gayon ang bagong Tipan ay dapat na itong ituring na isang may pagsulong na paglalahad. 
Dapat na magingat ang mga Kristiano na huwag nilang pabayaaan na ang mga kuwentong bayan 
ng Judaismo o mga sulat at literatura ng kanluran (Dante, Milton) ay bumago sa kanilang isipan 
sa bagay na ito. 

Tunay na may hiwaga at hindi malinaw ang bahaging ito ng pahayag. Pinili at minabuti ng 
Diyos na huwag ihayag ang lahat ng bagay tungkol sa kasamaan, ang sinimulan nito, ang 
pagsulong nito, ang layunin nito, subalit inihayag ng Diyos ang pagkagapi nito! 

Sa Lumang Tipan ang salitang "satanas" o "taga akusa" (BDB 966) ay maaring umugnay sa 
tatlong hiwalay na pangkat: 

1. mga taong nagaakusa (ihambing I Sam. 29:4; II Sam. 19:22; I Kgs. 11:14,20,29; Ps. 109:6) 

2. mga anghel na nagaakusa (ihambing Num. 22:22-23; Job 1-2; Zech. 3:1) 

3. mga demonyong nagaakusa (ihambing I Chr. 21:1; I Kgs. 22:21; Zech. 13:2) 

Sa bandang hull sa panahon ng gitna ng dalawang tipan, ang ulupong na binanggit sa Genesis 3 
ay tinukoy na si Satanas (ihambing Book of Wisdom 2:23-24; II Enoch 31:3), at sa banda hull ay 
pinili pa ito ng mga rabbi ng Israel, (ihambing sa Sot 9b and Sanh. 29a). Ang "mga anak ng 
Diyos" ng Gen 6 ay tinaguriang mga anghel sa I Enoch 54:6. 



70 



Binaggit ko ito hindi para igiit ang pagkatama nito sa theologia kundi ipakita ang pagsulong at 
pagbabago nito. Sa Bagong Tipan itong mga gawa ay inuugnay sa isang anghel, ang kasamaan 
na naging nilalang. (ihambing I Cor. 11:3; Rev. 12:9). 

Ang Simula ng kasamaan na naging nilalang ay mahirap at hindi maaring (sangayon sa iyong 
pananaw) malaman sa Lumang Tipan. Ang isang dahilan nito ay ang matibay na monotheismo 
o pagkilala sa iisang Diyos ng Israel, (ihambing sa I Kgs. 22:20-22; Eccl. 7:14; Isa. 45:7; Amos 
3:6) Lahat ng pangyayari ay inuugnay kay YHWH upang ipakita ang kanyang pagiging mataas 
at higit sa lahat at ang kanyang katangi tanging likas (ihambing sa Isa. 43:1 1; 44:6,8,24; 45:5- 
6,14,18,21,22). 

Ang maaring mga pinagkunan ng kaalaman ay ang (1) Job 1-2, na kung saan si Satanas ay isa 
sa mga "anak ng Diyos" (halimbawa, mga anghel) o ang (2) Isa. 14 at Ezek. 28, kung saan and 
mga hambog na mga hari sa malapit na silangan (Babylon and Tyre) ay maaring ginamit na 
paglalarawan ng kayabangan o kahambugan ni Satanas (ihambing sa I Tim. 3:6). Mayroon akong 
magkahalong duda tungkol sa paggamit nito. 

Ginamit ni Ezekiel ang Hardin ng Eden na paglalarawan at pagtutularan, hindi lamang para sa 
hari ng Tyre (ihambing sa Ezek. 28:12-16) subalit gayun din sa hari ng Ehipto na nilarawan 
niyang Puno ng Kaalaman ng Mabuti at Masama (Ezek. 

31). Gayunman, sa Isa. 14, lalo na ang talata 12-14 ay nilalarawan ang himagsikan ng mga 
anghel dahil sa pagmamataas. Kung gusto ng Diyos na ihayag sa atin ang tanging likas at Simula 
ni Satanas, ito ay a hindi sapol na pamamaraan at lugar na gawin ito. 

Kailangan nating huwag tularan ang takbo sa sistematikong theologia na kumukuha ng maliliit 
at hindi malinaw na bahagi ng maraming ibat ibang mga kasulatan, akda, aklat, at mga klase at 
pinagsasama ito parang gawin isang palaisipan mula sa Diyos. 

Sangayon ako kay Alfred Edersheim (sa kanyang aklat na The Life and Times of Jesus the 
Messiah, vol. 2, appendices XIII [pp. 748-763] and XVI 

[pp.770-776]) na ang mga guro ng Judaismo ay nahawa ng matindi ng dualismo ng Persia at ng 
kanilang haka haka tungkol sa demonyo. 

Ang mga rabbi ay hindi mabuting pagkunan ng katotohanan sa paksang ito. Si Jesus ay 
matinding lumilihis at sumasalungat sa mga turo ng Sinagoga sa paksang ito. Sa palagay ko ang 
kaisipan na ang pinakapunong kaaway ni YHWH ay kinuha at pinasulong mula sa dalawang 
matataas na diyos ng Iran ng dualismo na sina 

Ahkiman and Ormaza, ay pinasulong ng mga rabbi na dualismo sa Biblia na sina YHWH at 
Satanas. Tiyak na may pasulong na paghahayag sa Bagong Tipan tungkol sa pagiging persona ng 
kasamaan ngunit hindi kasing masalimuot tulad ng turo ng mga rabbi. 

Isang magandang halimbawa ng pagiging iba nito ay ang "digmaan sa langit." Ang pagbagsak 
ni Satanas ay kinakailangan mangyari subalit ang mga tingi o detalye ay hindi inihayag. Yung 
may ipinahayag ay nakatabing sa larawang apokaliptiko o mga hula tungkol sa hinaharap na 
dilubyo. (ihambing Rev. 12:4,7,12-13). Bagamat nagupi na ni Jesus si Satanas at itinapon sa 
mundo siya ay gumaganap pa ring alipin ni YHWH (ihambing sa Matt. 4:1; Luke 22:31-32; I 
Cor. 5:5; I Tim. 1:20). 

71 



Kailangan nating putulin ang ating pigiging palaisip sa paksang ito. Mayroong puwersang 

personal ang tukso at kasamaan, subalit mayroong pa ring isang Diyos at tayo pa rin ang 

mananagot sa ating mga pagpili. Mayroong isang digmaang espiritual bago at matapos ang 

kaligtasan. Ang tagumpay ay darating lamang at mananatili sa pamamagitan ng tatlong persona 

ng Diyos. Ang kasamaan ay nagapi na at tuluyang pupuksain! 2:16 

NASB "Dahil sa katiyakan" 

NKJV "Dahil nga totoo" 

NRSV, TEV "Dahil sa maliwanag" 

NJB --omitted — 

The NRSV at TEV ay nagpapahayag ng pinakamagandang kaisipan. 
® "Hindi siya nagbibigay ng tulong . . .Siya ay tumutulong" Ang mga ito ay nasa PRESENT 
MIDDLE (deponent) INDICATIVES. Ang "hindi" ay nakalagay sa unahan ng pangungusap na 
Griyego para sa pagdiriin. Ang pangwatas o berbo ay epilambano na galing sa ugat na salita na 
lambano, "kunin" o "hawakan" na may layuning negatibo o positibo. Sa konstekto ito ay 
tumutukoy sa mga positibo at tamang gawa ni Jesus (ihambing sa 8:9) para sa 
sumasampalatayang mga tao at hindi kailanman inihayag sa mga anghel. Sa ulitin, si Jesus at 
ang kanyang mga tagasunod ay tinuring na iba sa daigdig ng mga anghel. 

® "sa mga lahi ni Abraham" Ito ay sa literal ay "mga binhi ni Abraham." Pinangako ni YHWH 
sa walang anak na si Abraham na siya ang mgaging ama ng isang dakilang bayan na may 
maraming lahi at angkan. (ihambing Gen. 12:2; 15:2-6; 17: 4-7; 18:10, 18). Ang salitang 
"binhi" ay maaring nagiisa o higit sa isa. Anopat ito ay tumutukoy sa bansang Israel at sa 
darating na Mesias. Sa ibang bahagi ng Bagong Tipan ay makikita na ito ay may kinalaman sa 
pananampalataya, hindi dahil sa lahi o dugo o sa mga ginawa. (ihambing sa Juan 8:31-59; Gal. 
3:7,9,29; Rom. 2:28.29). 



Ang mga pangako kay Abraham ay binigay na walang kondisyon o kabagayan. 
(ihambing lalo na sa Gen. 15:12-21; Rom. 4), at sa kabila naman ang Tipan ni Moses ay 
nakasalalay sa pagsunod. 2:17 "Kailangan siyang gawing tulad ng kanyang mga kapatid sa lahat 
ng bagay" Ang gawaing tagamagitan ni Jesus para sa sangkatauhan ay may kaugnayan sa 
kanyang pagtapos at pagunawa sa ating likas (ihambing 2:18; 4:15) para siya ay maging ating 
dakila at punong saserdote. 
® "para siya ay maaring maging ating mahabagin at tapat na saserdote" 

TANGING PAKSA: SI JESUS BILANG PUNONG SASERDOTE 

Ang aklat ng Hebreo ay walang tulad sa Bagong Tipan sa pagtawag kay Jesus bilang isang 
punong saserdote. May mga lugar sa Lumang Tipan na ang Mesias ay inilarawan sa mga 
salitang saserdote. (ihambing sa Awit 110:4; Zech. 3-4). 
Ang paksang ito ay isusulong at pagiigihin sa mga kapitlo 4:14-5:10 at 7-9. 
Ang aklat ng Hebreo ay naglalarawan sa gawaing saserdote ni Kristo sa may ilang pamamaraan: 

1. ang kabayaran para sa kasalanan (ihambing sa 2:17; 7:27; 9:14) 

72 



2. kalakasan para doon sa mga tinutukso ng kasalanan (ihambing sa 2:18) 

3. biyaya sa panahon ng pangangailangan (ihambing sa 4:15-16) 

4. nagdudulot ng buhay na walang hanggan (ihambing sa 5:9-10) 

5. tagapamagitan para sa mga mananampalataya (ihambing sa 7:25) 

6. may tiwala na lumapit sa banal na Diyos (ihambing sa 10:19-21) 

® "para magbayad ng mga kasalanan ng mga tao" Ang salitang "kabayaran" ay ginamit sa 
Septuagint para sa mercy seat o luklukan ng kahabagan na nakapatong (takip) sa arko ng tipan sa 
lugar na Pinakabanal sa templo. Gayunaman, ang kahulugan sa Griyego ay ang maibsan ang galit 
ng diyos na ang pakay ay maalis ang harang na humihiwalay sa "mga diyos" at tao. 

Dahil sa ganitong gamit ng salitang ito ng mga makabagong salin ay may kaba sa pagtukoy ng 
salitang ito kay YHWH (ihambing sa RSV a nd NJB) at isinalin ito na "pagaalis". Pinagisa ni 
Jesus ang kahabagan at katarungan ni YHWH (ihambing I Juan 2:2; 4:10). Gayunman, hindi 
natin dapat na makita ang galit na Diyos sa Lumang Tipan at ang mapagmahal na si Jesus. 
Isinugo ng Ama ang Anak (ihambing sa Juan 3:16). Ang anak ay kumakatawan at ginagaya ang 
Ama. 2:18 

"Yamang siya mismo ay tinukso at siya nga ay nagdusa." Ang "siya ay nagdusa" ay isang 
PERFECT ACTIVE INDICATIVE na tumutukoy sa patuloy na pagsubok na hinarap ni Jesus. 
Ang salitang "tinukso" (peirazo) ay may kahulugan na tukso na may pakay tungo sa 
kapahamakan. (ihambing sa Matt. 4:1). Ang masamang nilalang na iyon ay sumubok na puksain 
si Jesus sa Kalbaryo subalit binagligtad ito ng Diyos at ginawa niya itong isang malaking 
pagwawagi ng kaligtasan. 

TANGING PAKSA: MGA SALITANG GRIYEGO TUNGKOL SA "PAGSUBOK" AT ANG 
MGA IBIG SABIHIN NITO 

Merong dalawang salita ang Griyego na nagbibigay pahiwatig ng pagsubok na may pakay sa 
tao. 

1 . Dokimaz , dokimion, dokimasia 

Ang mga salitang ito ay salitang panday para masukat at masubukan ang pagiging totoo ng 
isang bagay tulad ng asero (sa isang gamit paglalawaran, ng isang tao) sa pamamagitan ng apoy. 
Ang apoy ay naglalahad ng tunay na metal o bakal sa pamamgitan ng pagsunog (panglinis) sa 
mga duming nakapaloob dito. 

Ang pamamaraang ito ay naging malakas na paglalawaran sa Diyos na sumusubok sa mga tao o 
ang mga tao ay sumusubok sa kapwa nila. 

Ang salitang ito ay ginamit lamang sa positibo at tamang kahulugan ng pagsubok na ang 
pakay ay kusang pagtanggap. Ito ay ginamit sa Bagong Tipan sa pagsubok: 

a. baka, Luke 14:19 

b. sarili natin, I Cor. 1 1:28 

c. ang ating pananampalataya, James 1:3 

d. kasama ang Diyos , Heb. 3:9 



73 



Ang kinalabasan ng ganitong mga pagsubok ay pinapalagay na tama o positibo (ihambing sa 
Rom. 1:28; 14:22; 16:10; II Cor. 10:18; 13:3; Phil. 

2:27; I Pet. 1:7). Anopat ang salitang ito ay naghahayag ng kaisipan o idea na ang isang tao ay 
nililitis at pinatunayang 

c. may halaga 

d. mabuti 

e. to too at tunay 

f. mahalaga 

g. pinarangalan 

2. Peiraz peirasmos 

Ang salitang ito ay may pahiwatig ng isang paglilitis na ang pakay ay makita ang mga 
kamalian o pagtakwil. Ito ay malimit na gamitin na kaugnay doon sa pagtukso kay Jesus sa 
ilang na lugar 

a. Ito ay nagpapahiwatig ng mga tangka na masilo si Jesus (ihambing sa Matt. 4:1; 16:1; 19:3; 
22:18,35; Mark 1:13; Luke 4:2; 10:25; Heb. 2:18). 

b. Ang salitang ito {peiraz ) ay ginamit na titulo para kay Satanas sa Mat. 4:3; I Thess. 3:5. 

c. Ito (sa may kasamang salita, ekpeiraz ) ay ginamit ni Jesus na nagbabala na huwag subukan 
ang Diyos (ihambing sa Matt. 4:7; Luke 4:12; tignan rin ang I Cor. 10:9) 

d. Ito ay ginamit na may kaugnay sa tukso at mga pagsubok ng mga mananampalataya (ihambing 
sal Cor. 7:5; 10:9,13; Gal. 6:1; I Thess. 3:5; Heb. 2:18; James 1:2,13,14; I Pet. 4:12; II Pet. 2:9). 

® "Kaya niya na lumapit at tumulong sa mga taong natutukso" Ang katotohanang ito ay inulit sa 
talata 4:15. Isinama at kinilalang lubos ni Jesus ang kanyang sarili sa mga pangangailangan ng 
kanyang mga tagasunod! 

MGA TANONG PANG TALAKAYAN 

Ito ay ay isang gabay sa pagaaral na komentaryo o pagpapaliwanag, na ibig sabihin ay kayo 
ang dapat managot sa inyong sariling paliwanag ng Biblia. Ang bawat isa sa atin ay dapat na 
lumakad sa liwanag na hawak natin. Ikaw, ang Biblia at ang Banal na Espirito ay unang una 
dapat isaalang alang sa pagpapaliwanag. Hindi ninyo dapat na isuko ito sa mga ibang 
tagapaliwanag. 

Ang mga tanong pantalakayan na narito ay inisulat para tulungan kayo na mapag-isipan ang 
mga malaking mga tanong sa bahagi ng aklat na ito. Ang mga ito ay ginawa para maging 
palaisipan at hindi tuos na tapos o definitibo. 

1. Itala ang mga bagay o dahilan na ang Bagong Tipan ay nakahihigit sa tipan ni Moses 

2. Bakit ang may akda ng Hebreo ay malimit na humango ng salita mula sa tipan ni Moses? 

3. Kanino nakatuon ang mga babala sa pangalawang kapitulo ng Hebreo? 

4. Yung talata 2:6-8 ay tumutukoy ba sa sangkatauhan o kay Jesus? 

5. Bakit dapat na magdusa si Jesus at paano ba matinag o maapektohan ang mga Kristiano ng 
pagdurusa? 

6. Sangayon sa talata 14 si Satanas ba ay may kapangyarihan sa kamatayan ng mga Kristiano? 

7. Itala ang lahat ng dahilan na nagkatawang tao si Jesus 

74 



HEBREO 3 

PAGKAKAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG MGA PAGSASALIN* 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Si Jesus ay 
Higit na 
Mahalaga 
Kaysa Kay 
Moises 


Ang Anak ay 
Matapat 


Si Kristo ay 
Higit na 
Mahalaga 
Kaysa Kay 
Moises 


Si Jesus ay 
Higit na 
Mahalaga 
Kaysa Kay 
Moises 


Si Cristo ay 
Higit na 
Mahalaga 
Kaysa Kay 
Moises 


3:1-6 


3:1-6 


3:1-6 


3:1-6 


3:1-6 


Isang 

Kapahingahan 
Para sa 

Sambayanan ng 
Diyos 


Maging 
Matapat 


Babala at 
Paghimok 


Isang 

Kapahingahan 
Para sa 
Sambayanan 
ng Diyos 


Paano Maabot 
ang Lupang 
Kapahingahan 
ng Diyos 


(3:7-4:13) 




(3:7-4:13) 


(3:7-4:13) 


(3:7-4:13) 


3:7-11 


3:7-15 


3:7-19 


3:7-11 


3:7-11 


3:12-19 


Ang Pagkabigo 
sa Kasukalan 




3:12-15 


3:12-19 




Ang 

Pagpapalaboy- 

laboy 










3:16-19 




3:16-19 





MGA KAALAMAN AYON SA KONTEKSTO: HEBREO 3:1-4:13 
KAALAMANG BUHAT SA KARANASAN 



A. Ang bahaging ito ay tumatalakay sa kahigitan ni Jesus kaysa kambal na mga pinuno 
ng Mosaic na Tipan, sina Moises at Aaron, na parehong pinanganak na magkapatid at 
Levite. Ito ay nagdadala sa atin sa praktikal na pag-uusap ng Melchizedek na 
pagkasaserdote ng Heb. 4:14-7:28. 



75 



B. Ang bahaging ito ay isang rabinikal na palabas ng dalawang konsepto: (1) "ang 
sambahayan ng Diyos," sa 3:1-6 (cf. Num. 12:7-8; II Sam. 7), at (2) ang 
"kapahingahan" sa 3:7-4:13 (cf. Ps. 95:7-11). 



C. Ang pangangatwiran ay umuunlad bilang sumusunod: 

1. Si Moises ay bahagi ng bahay/sambahayan ng Diyos, ngunit si Jesus ang tagagawa ng 
bahay/sambahayan 

2. Si Moises ay isang lingkod sa sambahayan, habang si Jesus ay isang kasapi ng 
pamilya 

3. Si Moises ay nabigong dalhin ang kapahingahan ng Diyos, habang si Jesus ay hindi 
nabigo 

D. Ang teolohikal na layunin ng pampanitikang yunit ay isang babala upang maging 

masunurin at matapat. Si Jesus ay masunurin at tapat, ngunit ang mga Israelite ay 
hindi. Ang Mosaic na tipan ay may bunga para sa paglabag na matindi. Gaano pa 
kaya kalala ang mga bunga ng pagtanggi o paglabag sa bagong tipan (cf. 2: 1-4)? 



E. Ang bahaging ito ay tipolohikal. Tinitingnan nito ang NT bilang isang bago at 
espiritwal na paglisan! 
ANG PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 3:1-6 

IKaya nga, mga banal na kapatid, kayong kabahagi sa tawag na makalangit, magtuon 
kayo ng inyong pag-iisip kay Jesus na siyang apostol at pinakapunong-saserdote na 
aming ipinahahayag. 2Kung paanong si Moises ay matapat sa lahat ng sambahayan ng 
Diyos ay gayundin naman si Jesus ay tapat sa nagsugo sa kaniya. 3Sapagkat 
nasumpungan siyang higit na karapat-dapat na parangalan kaysa kay Moises. Katulad din 
naman sa nagtayo ng bahay, ay dapat na higit na parangalan kaysa sa bahay. 4Sapagkat 
may gumagawa ng bawat bahay ngunit ang Diyos ang gumagawa ng lahat ng bagay. 5At 
si Moises ay totoong naging tapat bilang isang lingkod sa buong sambahayan ng Diyos, 
bilang patotoo sa mga bagay na sasabihin pa lamang. 6Ngunit si Jesus ay ang anak na 
namamahala sa kaniyang bahay at ang bahay na ito ay tayo, kapag mananangan tayong 
may katatagan hanggang sa katapusan sa katiyakan at sa magpapapuri ng ating pag-asa. 



76 



3:1 

NASB, NKJV "mga banal na kapatid" 

NRSV "mga kapatid na lalaki at babae" 

TEV "aking mga Cristianong kaibigan" 

NJB "mga banal na kapatid na lalaki" 

Ang salitang "kapatid" ay ginagamit paulit-ulit (cf. 2:11; 3:1,12; 10:19; 13:22) na 
(kasama ng paksa) ay nagpapahiwatig ng mga Judiong sumasampalataya. Ngunit, ang ilan sa 
mga maraming babala tila tumutukoy sa hindi sumasampalatayang pangkat ng mga Judio. 
Tingnan ang tatlong uring panghalip na ginamit sa 5:11-6:12: 

1. "kayo" 5:11; 6:9, na pumapatungkol sa mga sumasampalataya 

2. "tayo" 6:1, na tumutukoy sa may-akda (at/o sa kanyang pangkat) 

3. "sila" 6:4, na tumutukoy sa isang pangkat ng mga hindi sumasampalatayang kasama 



"mga kabahagi ng makalangitang tawag" Itong konsepto ay ginamit sa ilang paraan sa 
Bibliya: (1) Ang Isreal ay tinawag ng Diyos upang maging kaharian ng mga saserdote upang 
ibalik ang sanlibutan sa Diyos ((cf. Gen. 12:3; Exod.l9:5). Sa OT, ito ay isang tawag sa 
panglilingkod, hindi pansariling kaligtasan, at isang pangpangkat na tawag (pambansang Isreal) 
sa isang nakatakdang gawain (buong mundong ebanghelisasyon); (2) ang bawat 
sumasampalataya ay tinatawag (cf. John 6:44,65) sa isang walang hanggang kaligtasan; at saka 
(3) ang bawat isang Cristiano ay tinatawag na maglingkod sa katawan ni Cristo sa pamamagitan 
ng espiritwal na paghahandog (cf. I Cor. 12:7,11). 

"tanggapin si Jesus" Ito ay isang MAKA- AARON NA AKTIBONG PAUTOS. Ito ay 

nangangahulugang isaalang-alang ng mabuti. Sa konteksto ito ay nagpapahiwatig ng 
paghahambing sa Kanyang katauhan at gawain sa mga pinuno ng Mosaic na tipan. 



"ang Apostol at Pinakapunong Saserdote" Itong dalawang titulo ay nagsasabi ng kahigitan ni 
Jesus kaysa kay Moises bilang opisyal na sugo at kay Aoron bilang Levitihikal na pinakapunong 
saserdote. Ang mga kapitulo 3 at 4 ay tumatalakay sa kahigitan ni Jesus kaysa kay Aoron. Dahil 
ang mga Griyegong salita para sa "sugo" at "anghel" ay pareho, ang "apostol," na isang 
Griyegong salita "ipadala," ay maaaring may relasyon sa parehong mga anghel na pinadala ng 
Diyos upang paglingkuran ang mga nililigtas (cf. 1:14) at kay Jesus na pinadala ng Diyos upang 
sagipin ang mga nililigtas (cf. John 3:17). Ito ang nag-iisang lugar sa NT kung saan si Jesus at 
tinawag na "ang Apostol," ngunit si John ay gumagamit ng pandiwa ng paulit-ulit upang 

77 



tumukoy sa Kanya na "pinadala" mula sa Ama (cf. John 3:17,34; 5:36,38; 6:29,57; 7:29; 8:42; 
10:36; 11:42; 17:3,18,21,23,25; 20:21). 



"Apostol" Ito ay nanggaling sa pandiwang "ipadala" at ginamit ng mga saserdote sa paraang 
ang isa ay pinadala bilang isang kinatawan ng isa pa. Si Moises ay naglingkod sa sambahayan 
ng Diyos bilang isang lingkod habang si Jesus ay "isang anak," isang kasapi ng pamilya. 
Tinawag ng Diyos si Moises na maglingkod, ngunit pinadala si Jesus mula sa kalangitan. 

Pinakapunong Saserdote" Ang Hebreo ay ang nag-iisang aklat ng Bibliyang tumatawag kay 
Jesus na pinakapunong saserdote. Ito ay nangangailangan ng malawak na rabinikal na 
pangangatwiran upang makumbinsi ang mga Judio ng unang siglo na si Jesus, mula sa tribo ni 
Judea, ay totoong isang saserdote. Ang bayan ng mga Sulatin ng Patay na Dagat o Dead Sea 
Scroll ay umasa na ang dalawang Sugo, isang maharlika (tribo ng Judea) at isang makasaserdote 
(tribo ni Levi, cf. Deut. 18:18; Ps. 110:4; Zech. 3). 



"ating pangungumpisal" Ito ay isang Griyegong salitang homologiya, na isang pinagsamang 
"sabihin" at "pareho." Ang mga mambabasa ay nangumpisal ng kanilang pananampalataya kay 
Jesucristo. Ngayon kailangan nilang panindigan itong pangungumpisal/ pagpapahayag (cf. 4:14; 
10:23). Ito ay isa sa mga pangunahing usapin ng aklat. 



NATATANGING PAKSA: PANGUNGUMPISAL 

A. Mayroong dalawang uring may parehong Griyegong ugat na ginagamit para sa 
pangungumpisal o pagpapahayag, homologiyo at eksomologeo. Ang 
pinagsamang salitang ginamit sa James ay mula sa homo - pareho, lego, 
magsalita, at ex, sa labas ng. Ang pangunahing kahulugan ay "magsabi ng 
parehong bagay," "sumang-ayon sa." Ang ex ay dinadagdag sa kaisipan ng isang 
pampublikong pagpahayag. 

B. Ang mga Ingles na pagsalin nitong salitang grupo ay: 

1 . purihin 

2. sumang-ayon 

3. magsabi 

4. magpahayag 

5. mangumpisal 

C. Itong pangkat ng salita ay tila may dalawang magkasalungat na mga gamit: 



78 



1. sa pagpuri (Diyos) 

2. sa pagtanggap ng kasalanan 



Ang mga ito ay maaaring umusbong mula sa nadaramang kabanalan ng 
sangkatauhan sa Diyos at sa kanyang sariling pagkamakasalanan. Ang pagkilala sa 
isang katotohanan ay ang pagkilala sa dalawa. 



D. Ang mga NT na paggamit ng pangkat ng salita ay: 

1. sa pagpangako (cf. Matt. 14:7; Acts 7:17) 

2. sa pagsang-ayon o pagpayag sa isang bagay (cf. John 1:20; Luke 22:6; Acts 

24:14; Heb. 11:13) 

3. sa pagpuri (cf. Matt. 11:25; Luke 10:21; Rom. 14:11; 15:9) 

4. sa pagsang-ayon sa 

a. isang tao (cf. Matt. 10:32; Luke 12:8; John 9:22; 12:42; Rom. 10:9; Phil. 

2:11; Rev. 3:5) 

b. sa katotohanan (cf. Acts 23:8; II Cor. 11:13; I John 4:2) 

5. sa paggawa ng isang pampublikong pagpahayag ng (ligal na nararamdamang 

umunlad sa isang relihiyosong pagpatotoo, cf Acts 24:14; I Tim. 6:13) 

a. walang pagtanggap ng kasalanan (cf. I Tim. 6:12; Heb. 10:23) 

b. mayroong pagtanggap ng kasalanan (cf. Matt. 3:6; Acts 19:18; Heb. 4:14; 
James 5:16; I John 1:9) 



3:2 "Siya ay tapat sa Kanyang sumugo sa Kanya" Sa konteksto ang pagbibigay-diin ay sa 
(1) paghirang at pagbigay kasangkapan ng Ama kay Jesus para sa tinalagang pagligtas na gawain 
(cf. Mark 3:14) at (2) ang pagsabuhay ni Jesus ng pananampalataya (PANGKASALUKUYANG 
PANDIWARI) sa Ama tulad ng pagsasabuhay ng mga sumasampalataya sa pananampalataya. 
Siya ay totoong kaisa ng sangkatauhan. Ngunit ang isang maaring etimolohiya para sa "sugo" ay 
"likha." Ginamit ni Arius ang pandiwang "pagsugo" sa kanyang kontrobersiya kay Athanasius 
upang ipanindigang si Jesus ang pinakamataas na nilikha (cf. Prov. 8:22) ng Diyos ngunit hindi 
ang Panginoon mismo (cf. Acts 2:36; Rom. 1:4; Col. 1:15). Itong ikaapat na siglong 
kontrobersiya ay nagdulot ng malinaw na pagtuturo ng isang banal na esensya, ngunit may 
tatlong personang pagpapakita, Ang Ama, Anak, at Espiritu (ang Trinidad). Itong tatlong 

79 



personang katauhan ang habangbuhay na bumubuo sa iisa at totoong Diyos (cf. John 1:1-18). 
Para sa isang magaling, maiksing pagtatalakay ng Arianismo, tingnan ang Kristiyanong 
Teolohiya (ikalawang edisyon) ni Millard J. Erickson, pp. 711-715. 

"lahat ng Kanyang sambahayan" Ito ay pagtukoy sa Num. 12:7,8. Ang mga tao ng Diyos 
bilang ang sambahayan ng Diyos ay isang paulit-ulit na pangbibliyang paghahambing (cf. 
"sambahayan," Gal. 6:10; I Tim. 3:15; "espiritwal na bahay," I Pet. 2:5; "sambahayan ng Diyos," 
4:17). "Ang sambahayan" ay ginamit ng anim na beses sa talatang ito, minsan may konotasyong 
paggawa at minsan ng isang pamilya. Ang pangangatwiran tila ay tumatakbo bilang sumusunod: 
(1) Si Moises ay bahagi ng bahay/sambahayan ng Diyos, ngunit si Jesus ang gumagawa ng bahay 
na iyon, (2) Si Moises ay isang lingkod, habang si Jesus ay kasapi ng pamilya, (3) si Moises ay 
nabigong ihatid ang kapahingan ng Diyos, habang si Jesus ay hindi mabibigo. 



3:3 "nasumpungang higit na karapat-dapat na parangalan kaysa kay Moises" Ito ay isang 
PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA PATUROL. Ito ay dapat ganap na kasindak-sindak na 
pahayag sa mga Judio (cf. II Cor. 3:7-1 1). 



3:4 "Sapagkat may gumagawa ng bawat bahay" Ito ay ginamit para sa pilosopikal/teolohikal 
na pangangatwiran ng "kahuli-hulihang dahilan" sa isang pagtatangkang patunayan ang 
pagkaroon ng Diyos (cf. Thomas Aquinas). Ngunit, itong linya ng pangangatwiran ("unang 
dahilan") ay hindi maaaring makarating kailanman sa pagbubunyag ng Diyos bilang Ama ng 
Panginoong Jesucristo, o sa Diyos bilang kaibigan ng mga makasalanan. 



"ngunit ang Diyos ang gumagawa ng lahat ng bagay" Ang Ama ang gumagawa ng lahat (cf. 
Rom. 1 1:36; I Cor. 15:25-27). Si Jesus ay ang kinatawan ng Ama sa paggawa (cf. John 1:3; I 
Cor. 8:6; Col. 1:16; Heb. 1:2). 



3:5-6 "ngunit si Cristo ay matapat bilang Anak na namamahala sa Kaniyang bahay" Si 

Jesus ang Anak (cf. 1:2; 3:6; 5:8; 7:28) ay pinagkaiba kay Moises, ang lingkod (cf. 1:2; 3:5; 5:8; 
7:28). Si Moises ay matapat (cf. Num. 12:7), ngunit si Jesus ay isang kasapi ng pamilya! 



3:6 "ang bahay na ito ay tayo" Ito ang pamilya ng sumasampalatayang nilalarawan bilang 
isang bahay (cf. Gal. 6:10; I Tim. 3:15; I Pet. 2:5; 4:17). Itong parehong uri ng samasamang 
paggawang pagsimbolo ay ginagamit tuwing ang simbahan ay tinatawag na isang templo (cf. I 
Cor. 3:16). Ang pagtutuon ay sa (1) pag-aari ni Jesus at (2) ang mga tao ng Diyos bilang isang 

80 



samahang nilikha. Hindi pangkaraniwang sabihing ang simbahan bilang bahay ni Jesus. Dahil 
dito ang ilan sa mga lumang Griyegong sulatin ay pinalitan ang PANGHALIP para ito at tutukoy 
sa Ama (cf. MSS P46 and D*). 



"kung" Ito ay isang PANGATLONG URING PASUBALI na nangangahulugang potensiyal ng 
pagkilos (ean dagda ang isang PASAKALI). Ito ay nagbibigay sa salaysay ng isang elementong 
maaring mangyari (cf. 3:14; 4:14; Rom. 11:22; I Cor. 15:2). 

. "mananangan tayong may katatagan at sa magpapapuri sa ating pag-asa." "Mananangan" 
ay isang patuloy na pagdidiin sa pagtitiyaga (MAKA-AORONG TAHASANG PASAKALI, cf. 
3:14; 4:14). Ang naiwang bahagi nitong kapitulo at ng kapitulo 4 ay isang patuloy na babala (1) 
para sa mga Judiong sumasampalatayang tumungo sa kapanahunan at (2) sa mga nakarinig na ng 
ebanghelyo at nakita itong makapangyarihan sa buhay ng kanilang mga sumasampalatayang 
Judiong kaibigan upang kabuuan nilang matanggap ito. 



"magpapapuri ng ating pag-asa" Ang pagbibigay-diin na ito sa pag-asa ay katangian ng mga 
Hebreo (cf. 3:6; 6:11; 7:19; 10:23; 11:1). Ang pag-asa ay tumutukoy sa katiyakang pagbubuo na 
ating katapatan! 



NATATANGING PAKSA: PAG-ASA 

Ginamit ni Paul ang salitang ito sa ilang magkakaiba ngunit makakaugnay na 
kahulugan. Kalimitan ito ay sinasama sa pagbubuo ng katapatan ng sumasampalataya 
(e.g., I Tim. 1:1). Ito ay maaaring ipahayag bilang kaluwalhatian, walang hangganang 
buhay, kahulihulihang kaligtasan, Ikalawang Pagdating, atbp. Ang pagbubuo ay tiyak, 
ngunit ang panahong elemento ay sa hinaharap at walang nakakaalam. Ito ay karaniwang 
sinasama sa "katapatan" at "pagmamahal" (cf. I Cor. 13:13; I Thess. 1:3; II Thess. 2:16). 
Ang bahagi ng talaan ng ilang paggamit ni Paul ay: 

1. Ang Ikalawang Pagdating, Gal. 5:5; Eph. 1:18; 4:4; Titus 2:13 

2. Jesus is our hope, I Tim. 1:1 Si Jesus ay ang ating pag-asa, I Tim. 1:1 

3. Ang sumasampalataya ihaharap sa Diyos, Col. 1:22-23; I Thess. 2:19 

4. Ang pag-asa ay nakahain sa kalangitan. Col. 1:5 

5. Magtiwala sa ebanghelyo. Col. 1:23; I Thess. 2:19 



6. Kahulihulihang kaligtasan. Col. 1:5; I Thess. 4:13; 5:8 



81 



7. Ang kaluwalhatian ng Diyos, Rom. 5:2, II Cor. 3:12; Col. 1:27 



8. Ang kaligtasan ng mga Hentiles sa pamamagitan ni Crista, Col. 1:27 

9. Ang katiyakan ng kaligtasan, I Thess. 5:8 



10. Walang hangganang buhay, Titus 1:2; 3:7 

11. Ang resulta ng Cristianong kapanahunan, Rom. 5:2-5 

12. Kaligtasan ng buong nilikha, Rom. 8:20-22 

13. Ang kabuuan ng pagkupkop, Rom. 8:23-25 

14. Titulo para sa Diyos, Rom. 15:13 

15. Ang kagustuhan ni Paul para sa mga sumasampalataya, II Cor. 1:7 

16. OT bilang gabay sa mga NT sumasampalataya, Rom. 15:4 



"katatagan hanggang sa katapusan" Ang pariralang ito hindi lumalabas sa lumang Griyegong 
sulatin P46 o B at, kaya, ay maaaring hindi orihinal. Ngunit, ito ay nakasama sa ibang lumang 
unsiyal na Griyegong sulatin (W, A, C, D, K, at P). Kasama ito sa berso 14 at maaaring nilipat 
dito ng isang manunulat para sa kapakanan ng balanse. Totoong umaakma ito sa teolohista ng 
konteksto. 



NASB (SINAPANAHON) TEKSTO: 3:7-19 (kumpletong talatang sumasama ng 
3:7-4:13) 

7Iyan ang dahilan kaya sinabi ng Banal na Espiritu: "NGAYON, KUNG INYONG 
MARINIG ANG KANIYANG TINIG, 8HUWAG NINYONG PAGMATIGASIN ANG 
INYONG MGA PUSO, GAYA NG INYONG GINAWA NANG KAYO AY 
MAGHIMAGSIK, NOONG PANAHON NANG KAYO AY SINUBOK NG ILANG. 9 
DOON AKO AY TINUKSO AT SINUBOK NG INYONG MGA NINUNO AT 
NAKITA NILA ANG AKONG MGA GAWA SA LOOB NG APATNAPUNG TAON. 
lOKAYA NGA, AKO AY NAGALIT SA LAHING lYA. ANG AKING SINABI: ANG 
KANILANG MGA PUSO AY LAGING NALILIGAW AT HINDI NILA NALAMAN 
ANG AKING DAAN. 1 IKAYA NGA, SA AKING PAGKAPOOT, SUMUMPA AKO: 
HINDI SILA MAKAKAPASOK SA LUGAR NG KAPAHINGAHAN NA AKING 
INIHANDA." 12Mga kapatid, mag-ingat kayo, na walang isa man sa inyo na may 
masamang puso na hindi sumasampalataya na magpapalayo sa inyo sa buhay na Diyos. 
13Ngunit samantalang ito ay tinatawag na ngayon, hikayatin ninyong may katapatan 
araw araw ang isa't isa upang hindi patigasin ng daya ng kasalanan ang puso ng sinuman 
sa inyo. 14Sapagkat tayo ay naging mga kabahagi ni Cristo kung ang pagtitiwalang 
natamo natin sa pasimula pa ay pananatilihin nating matatag hanggang sa katapusan. 

82 



ISKatulad ng sinabi ng mga kasulatan: "NGAYON, KUNG INYONG MARINIG ANG 
KANIYANG TINIG, HUWAG NINYONG PATIGASIN ANG INYONG MGA PUSO 
NA INYONG GINAWA NANG KAY AY MAGHIMAGSIK." 16Sapagkat ang ilang 
nakarinig ay naghimagsik. Ngunit hindi naghimagsik ang lahat ng inilabas ni Moises 
mula sa Egipto. 17At kanino siya nagalit sa loob ng apatnapung taon? Hindi ba doon sa 
mga nagkasala at ang kanilang mga katawan ay nabuwal sa ilang? 18 At sa kanino siya 
sumumpa na hindi sila makapasok sa kaniyang kapahingahan? Hindi ba sa kanila na mga 
sumuway? 19Kaya nga, nakikita natin na dahil hindi sila sumasampalataya, hindi sila 
nakapasok sa kapahingahan. 



3:7 "gaya ng sinabi ng Banal na Espiritu" Ito ay pagbibigay pugay sa pagbigay-diwa ng OT 
sa Banal na Espiritu. Sa konteksto ito napakahalaga dahil ang Kasulatan ay binibigay pugay sa 
Panginoon sa 1:5,13; 2:6,11; 4:3,4; 10:9; 13:5. Kaya, ito ay isang malakas na salita tungkol sa 
kabanalan at sa pagkatao ng Espiritu (cf. 9:8; 10:15). 



NATATANGING PAKSA: ANG TRINIDAD 

Bigyang-pansin ang mga gawain ng lahat ng tatlong Personahe ng Trinidad sa vv. 4- 
6. Ang salitang "trinidad," unang ginamit ni TertuUian, ay isang hindi pangbibliyang 
salita, nguit ang konsepto ay malawakan. 



1. ang Ebanghelyo 

a. Matthew 3:16-17; 28:19 

b. John 14:26 

2. Mga Gawa - Mga Gawa 2:32-33, 38-39 

3. Paul 



c. Romans 1:4-5; 5:1,5; 8:1-4,8-10 

d. I Corinthians 2:8-10; 12:4-6 

e. II Corinthians 1:21; 13:14 

f. Galatians 4:4-6 

g. Ephesians 1:3-14,17; 2:18; 3:14-17; 4:4-6 



83 



h. I Thessalonians 1:2-5 



g. II Thessalonians 2:13 



h. Titus 3:4-6 



4. Peter -I Peter 1:2 



5. Jude - vv. 20-21 

Ito ay pinaalala sa OT 



1. Paggamit ng pangmarami para sa Diyos 



c. Ang pangalang Elohim ay pangmarami, ngunit kung ang paggamit ng Diyos ay 

palaging isahan 

d. "Tayo" sa Genesis 1:26-27; 3:22; 11:7 

e. "Isa" sa Deuteronomy 6:4 ay pangmarami (katulad nang sa Gen. 2:24; Ezek. 

37:17) 

2. Ang anghel ng Panginoon bilang isang pisikal na kinatawan ng kabanalan 

c. Genesis 16:7-13; 22:11-15; 31:11,13; 48:15-16 

d. Exodus 3:2,4; 13:21; 14:19 

c. Judges 2:1; 6:22-23; 13:3-22 

d. Zechariah 3:1-2 

3. Ang Diyos at ang Espiritu ay hiwalay. Genesis 1:1-2; Psalm 104:30; Isa. 63:9-11; 

Ezek. 37:13-14 

4. Ang Diyos (YHWH) at ang Messiah ( Adon) ay hiwalay. Psalm 45:6-7; 110:1; 
Zechariah 2:8-11; 10:9-12 

5. Ang Messiah at ang Espiritu ay hiwalay, Zechariah 12:10 

6. Ang lahat na tatlo ay nabanggit sa Isa. 48:16; 61:1 

Ang kabanalan ni Jesus at ang personahe ng Espiritu ay nagdulot ng mga 
suliranin para sa mga mahigpit, iisa ang pinapaniwalaan, sinaunang 
sumasampalataya: 

84 



1 . TertuUian - pinailalim ang Anak sa Ama 



2. Origen - pinailalim ang banal na esensiya ng Anak at ng Espiritu 



3. Anus - tinanggi ang kabanalan sa Anak at Espiritu 



4. Monarkiyanismo - naniwala sa isang pagkakasunod-sunod na pagpapakita ng 
Diyos 



Ang trinidad ay isang pangkasaysayang umunlad na pagbubuong pinaalaman ng 
pangbibliyang bagay. 



4. Ang kabuuang kabanalan ni Jesus, ay kapareho ng Ama, pinagtibay noong 325 

A.D. ng Kapulungan Nicea 

5. Ang kabuuang personhe at kabanalan ng Espiritu kapareho sa Ama at Anak ay 
pinagtibay ng Kapulungang Constantinople (381 A.D.) 

6. Ang paniniwala ng trinidad ay buong pinahayag sa gawain ni Augustine na De 

Trinitate. Mayroong totoong misteryo rito. Ngunit ang NT ay tila nagpapatibay 
sa isang banal na esensiya na mayroong tatlong walang hanggang personaheng 
pagpapakita. 



"NGAYON KUNG INYONG MARINIG ANG KANIYANG TINIG" Ang mga bersong 7- 
1 1 ay mga pagsipi mula sa Septuagint ng Ps. 95:7-1 1, na isang babala sa Isreal sa panahon ng 
ilang palaboy-laboy laban sa hindi pagsasampalataya. Ang Hebreo 3:17 hanggang 4:13 ay batay 
sa isang pagpapalawig nitong salita. Ito ay isang PANGATLONG URING PASUBALING 
PANGUNGUSAP. Sila ay nagkaroon ng pagkakataong makarinig (cf. v. 9) ngunit buong 
kaloobang tinanggihan at pinagmatigasan ang kanilang mga puso. 



3:8 "HUWAG NINYONG PAGMATIGASIN ANG INYONG MGA PUSO GAYA NG 
INYONG GINAWA NANG KAYO AY MAGHIMAGSIK" Ang pangkasaysayang pagtukoy 
ay sa panahon ng ilang palaboy-laboy ng Israel. Ang Masoretik na Hebreong teksto ay tumatala 
ng mga pangheograpiyang lugar ng paghihimagsik sa Israel bilang Meribah (cf. Exod.l7:7; 
Num. 20:13) at Massah (cf. Exod.l7:7; Deut. 6:16). Sinasalin sila ng Septuagint sa 
pamamagitan ng kanilang etimolohiya (Meribah=lugar ng labanan at Massah=tukso, cf. v. 9). 

Ang salitang "puso" ay tumutukoy sa buong tao ((cf. Deut. 6:4-5). Itong mga Isrealite 
unang naniwala ngunit noong kalaunan hindi gumawa na may katapatan. Hindi nila nawala ang 
kanila kaligtasan, ngunit hindi sila pinayagang makapasok sa Lupang Pinangako. 

85 



NATATANGING PAKSA: ANG PUSO 

Ang Griyegong salitang kardia ay ginamit sa Septuagint at NT upang isalamin ang 
Hebreong salitang leb (BDB 523). Ito ay ginamit sa ilang paraan (cf. Bauer, Arndt, 
Gingrich at Danker, A Greek- English Lexicon, pp. 403-404): 

1. ang sentro ng pisikal na buhay, isang paghahambing para sa tao (cf. Acts 14:17; II 
Corinthians 3:2-3; James 5:5) 

2. ang sentro ng espiritwal na buhay (gaya ng, moral) 

d. alam ng Diyos ang puso (cf. Luke 16:15; Rom. 8:27; I Cor. 14:25; I Thess. 2:4; 

Rev. 2:23) 

e. ang gamit ng espiritwal na buhay ng sangkatauhan (cf. Matt. 15:18-19; 18:35; 

Rom. 6:17; I Tim. 1:5; II Tim. 2:22; I Pet. 1:22) 

3. ang sentro ng pag-iisip na buhay (i.e. kaisipan, cf. Matt. 13:15; 24:48; Acts 7:23; 

16:14; 28:27; Rom. 1:21; 10:6; 16:18; II Cor. 4:6; Eph. 1:18; 4:18; James 1:26; II Pet. 
1:19; Rev. 18:7; ang puso ay magkasingkahulugan ng isipan sa Cor. 3:14-15 and Phil. 
4:7) 

4. ang sentro ng pagkusa (i.e. kalooban, cf. Acts 5:4; 11:23; I Cor. 4:5; 7:37; II Cor. 9:7) 

5. ang sentro ng mga damdamin (cf. Matt. 5:28; Acts 2:26,37; 7:54; 21:13; Rom. 1:24; II 

Cor. 2:4; 7:3; Eph. 6:22; Phil. 1:7) 

6. kakaibang lugar ng gawain ng Espiritu (cf. Rom. 5:5; II Cor. 1:22; Gal. 4:6 [i.e., si 

Kristo sa ating puso, Eph. 3:17]) 

7. Ang puso ay isang pagsimbolong paraang pagtutukoy sa buong tao (cf. Matt. 22:37, 

sinipi Deut. 6:5). Ang mga pag-iisip, pakay, at gawaing patungkol sa puso ay 
kabuuang nagpapakita sa uri ng tao. Ang OT ay may ilang kapuna-punang paggamit 
ng mga salita 

d. Gen. 6:6; 8:21, "Ang Diyos ay malungkot sa Kanyang puso," pansinin din ang 
Hosea 11:8-9 

e. Deut. 4:29; 6:5, "ng iyong buong puso at iyong buong kaluluwa" 

f. Deut. 10:16, "hindi hinating puso" at Rom. 2:29 

g. Ezek. 18:31-32, "isang bagong puso" 



86 



h. Ezek. 36:26, "isang bagong puso" laban sa "isang pusong bato" 



"KATULAD SA ARA W" Ito ay isang halimbawa ng Hebreong salitang "yom" na ginamit sa 
isang matalinghagang kahulugan (cf. John 8:56; Heb. 8:9), hindi sa kahulugang literal na may 24 
na oras na panahon. 



NATATANGING PAKSA: YOM 

Ang mga teorya ng kahulugan ng yom (araw) na kinuha at ibinagay mula sa OT 
Survey 1 Notebook ni Dr. John Harris (Dean of the School of Christian Studies and 
Professor of OT at East Texas Baptist University) 



1. Ang Literal na Dalawampu't-Apat na Oras na Panahong Teoriya 



Ito ay isang tuwirang pamamaraan (cf. Exod. 20:9-1 1). Ang mga tanong nagmumula sa 
pamamarang ito: 



a. Paano nagkaroon ng liwanag sa unang araw kung ang araw ay ginawa lamang 
noong ikaapat na araw? 



b. Paano pinangalanan ang lahat ng hayop (lalo na iyung orihinal sa ibang bahagi ng 
mundo) ng kulang sa isang araw? (cf. Gen. 2:19-20)? 2. Ang Isang Araw-Panahon 
na Teyoriya 



Ang Teoriyang ito at nagnanais na pagtugmain ang siyensiya (lalo na ang 
heolohiya) sa kasulatan. Ang teoriyang ito ay nagsasaad na ang "mga araw" 
ay "pangheolohikal na panahon" sa haba. Ang kanilang haba ay nagkakaiba, 
at sila ay tumatantiya ng ibat-ibang patong nilalarawan sa unipormitariyang 
heolohiya. Ang mga siyentipiko tila umaayon sa kabuuang pag-unlad ng Gen. 
1: ang singaw at isang malatubing tumpok ang nanguna sa paghihiwalay ng 
lupa at dagat bago ang paglabas ng buhay. Ang buhay halaman ay nauna 
bago ang buhay hayop, at ang sangkatauhan ay kumatawan sa pinakahuli at 
pinakamasalimuot na uri ng buhay. Ang mga tanong nagmumula sa ganitong 
pamamaraan: 

a. Paano nabuhay ang mga tanim sa loob ng "mahabang panahon" nang walang 

araw? 

b. Paano nangyari ang polinasyon sa mga halaman kung ang mga insekto at ibon ay 

hindi pa nagawa hanggang pagkatapos ng "mahabang panahon"? 



3. Ang Altematibong Panahon- Araw na Teoriya 



Ang mga araw ay sa katotohanan dalawamput-apat na oras na panahon, ngunit 

87 



ang bawat araw ay hinihiwalay ng mahabang panahon kung saan ang kung 
ano man na ginawa ay lumago. Ang mga tanong na nagmumula sa ganitong 
pamamaraan. 



d. Parehong mga problema ang lumalabas katulad ng sa Araw-Panahong 
Teoriya 



b. Ang teksto ba ay nagpapakita ng "araw" na gagamitin pareho bilang dalawamput- 
apat na oras at bilang isang kapanahunan? 



4. Ang Pasulong na Paglikha-Kapahamakang Teoriya 



Ang teoriyang ito ay ang sumusunod: sa gitna ng Gen. 1:1 and 1:2, mayroong 
hindi tiyak na panahon kung saan ang mga pangheolohikal na kapanahunan ay 
nangyari; sa panahong ito, ang mga bago-pangkasaysayang nilalang ay nilikha 
ayon sa pagkakasunod na pinahiwatig ng mga bakat o fossil; halos 200,000 
taong nakaraan, isang higit sa karaniwang kapahamakan ang nangyari at 
puminsala sa halos lahat na may buhay sa mundong ito ang pinatay ang 
maraming hayop; pagkatapos ang mga araw ng Genesis 1 ay nangyari. Itong 
mga araw ay tumutukoy sa isang paglikha muli, kaysa isang orihinal na 

paglikha. 

5. Ang Paraiso-Lamang na Teoriya 



5. Ang Paraiso-Lamang na Teoriya 

Ang paglikhang pagpaliwanag ay tumutukoy lamang sa paglikha at mga 
pisikal na bahagi ng Hardin ng Paraiso. 

6. Ang Puwang na Teoriya 



Batay sa Gen. 1:1, gumawa ang Diyos ng ganap sa kabutihang mundo. Batay sa Gen. 
1:2, si Lucifer (Satanas) ay ginawang tagapagpamahala ng mundo at naghimagsik. 
Pagkatapos, hinatulan ng Diyos si Lucifer at ang mundo sa pamamagitan ng hayag na 
kapinsalaan. Sa loob ng ilang milyong taon, ang mundo ay hinayaan lamang at 
dumaan ang mga pangheolohikal na panahon. Batay sa Gen. 1:3-2:3, noong 4004 
B.C.E., ang anim na literal na dalawamput-apat na oras na mga araw ng paglikha muli 
ay nangyari. Ang Obispong si Ussher (A.D. 1654) ay gumamit ng mga 
kanunununuan ng Genesis 5 at 1 1 



7. Ang Banal na Linggong Teoriya 



Ang may-akda ng aklat ng Genesis ay gumamit ng konseptong mga araw at isang 
lingo bilang pampanitikang kasangkapan upang ibahagi ang banal na mensahe ng 
gawaing paglikha ng Diyos. Ang ganyang istruktura ay nagpapakita ng kagandahan 
at pagtugma ng mga malikhaing gawain ng Diyos. 



3:9 "AKO AY TINUKSO NANG AKO AY SINUBOK" Ang salitang "paghimagsik" sa 
bersong 8 at ang salitang "pagsubok" sa berso 9 sa Masoretik na Teksyo ay ang mga "meribah" 
at "massah," dalawang heograpikal na lugar na nabanggit sa Exod.l7:l-7 kung saan ang Israel ay 
naghimagsik laban sa Diyos. 

88 



Sa Griyegong pagsalin dalawang magkaibang salita para sa "tukso" o "subok" ay 
ginamit. Ang una (peirazo) ay karaniwang may ibig sabihin na "pagsubok na may pagtingin 
tungo sa pagpatibay," ngunit sa kontekstong ito sila ay magkapareho. Tingnan ang Natatanging 
Paksa sa 2:18. 

"AT NAKITA NILA ANG AKING MGA GA WA" Ang mga mirakulong gawa ng Diyos sa 
mga anak ng Israel sa loob ng apatnapung taong kapanahunan ng mga ilang palaboy laboy na 
hindi nagdala sa kanila sa kabuuang pagtiwala. Ang parabola ni Lukas 16 kay Lazarus at ng 
isang mayamang taong pinagsama sa kay Matt. 24:24 ay nagpapakita na ang mga mahimala ay 
hindi kinakailangang hudyat ng Diyos, o ang pinakamagaling na paraan para mahikayat ang mga 
tao sa pananampalataya (c.f. ang pagtukso ng demonyo kay Jesus sa Matt. 4:3,6). 



"APATNAPUNG TAON" Itong bilang ay laging ginagamit sa Bibliya. Ito ay maaaring isang 
Hebreong kasabihan sa loob ng mahaba, di-tiyak na kapanahunan. Ang katotohanan, sa ganitong 
konteksto, ito ay tumutukoy sa tatlumput-walong taon (cf. Num. 14:34). 

Ang may-akda ng Hebreo ay binago ang parehong Hebreong teksto at Griyegong teksto dito sa 
salmo (e.g., ang sinipi ni Paul na Ps. 68:18 in Eph. 4:8) sa pamamagitan ng pag-ugnay sa 
"apatnapung taon" sa mga Esraelite na nakakita ng mga himala ng YHWH sa panahon ng ilang 
palaboy-laboy na kapanahunan. Ngunit ang Masoretik na Teksto at Septuagint ay umuugnay sa 
parirala sa galit ng YHWH sa mga tao sa panahong ito (cf. Ps. 95:10). Ang mga may-akda ng 
Bagong Testamento sa ilalim ng pagbibigay-diwa kalimitang sumasalin sa OT sa pamamagitan 
ng rabinikal na mga laro ng salita. Ito ay tila lumalabag sa ating makabagong pangako sa 
hangarin ng may-akda bilang maayos na paraan sa pagsalin ng Bibliya. Dapat hayaan natin ang 
mga NT may-akda sa karapatang gumamit ng OT sa mga paraang maaaring hindi nababagay 
para sa mga makabagong tagasalin. Hindi natin maaaring ibalik ang hermaniyotikal na 
pamamaraan ng mga binigayang-diwang may-akda. 



3:10 "AKO AY NA GALIT SA LAHING lYAN" Isang magaling na halimbawa ng galit at 
hatol ng YHWH ay nakikita sa mga Bilang 14:11,23,27,29-30,35. 



"ALAM" Ang Hebreong salita ay may elementong personal na relasyon (cf. Gen. 4:1; Jer. 
1:5), hindi lamang katotohanan tungkol sa isang tao o bagay. Ang pangbibibliyang 
pananampalataya ay parehong may pag-iisip na elemento (mga katotohanan) at isang personal na 
elemento (tiwala). 

"ANG AKING MGA GAWA" Mayroong maraming magkahulugan sa Hebreong tumutukoy 
sa Batas ng Diyos (cf. Ps. 19:6-9; 1 19). Ang kalooban ng Diyos ay malinaw sa kanila (i.e., OT 

89 



ng mga Israelite) ngunit saloobin nilang tinanggihan ito. Ito ang suliranin ng mga hindi 
sumasampalatayang Judiong tagatanggap ng Hebreo. Ang mensahe ni Jesus ay nagbago sa "mga 
gawa ng Diyos" (e.g., Mark 7:19; 10:5-6). Nahirapan itong mga Judiong sumasampalatayang 
iwanan si Moises at magtiwala ng lubusan sa isang Apostol na mensahe ng isang "bagong 
tipang" lubusang hiwalay mula sa makataong paggawa! 



3:11 "SA AKING PAGKAPOOT SUMUMPA AKO" Ang galit ng Diyos ay pangbibiliyang 
totoo katulad ng pagmamahal ng Diyos. Ngunit dapat sabihing ito ay ang parehong 
antropomorpikal na pagsimbolo gamit ang makataong damdamin at salitain. Sila ay lubhang 
totoo tungkol sa Diyos ngunit hindi ang kahulihulihan. Ang Diyos ay sapat na pinakita ang 
Kanyang Sarili sa atin, ngunit mayroong napakaraming bagay tungkol sa Diyos na hindi natin 
matatanggap habang bahagi nitong panandalian, pisikal, makasalanang realidad. 



"SUMUMPA" Ang Diyos ay palaging sumusumpa sa Kanyang Sarili sa mabuting paraan para 
sa pagpapatibay ng Kanyang mga salita, ngunit dito Siya ay gumawa sa negatibong paraan (cf. 
4:3). 

"HINDI SILA MAKAPASOK SA AKING KAPAHINGAHAN" Ito ay isang bahagyang 
UN ANG URING PASUBALI na walang katapusan ngunit may pinahiwatig na negatibo. Ang 
salitang "kapahingahan" ay ginagamit sa mga kapitulo 3 at 4 sa apat na ibat-ibang paraan. 



1. sa Gen. 2:2 ito ay ginamit para sa pagpahinga ng Diyos sa ikapitong araw ng paglikha (cf. 
4:3,4,10) 

2. sa Num. 13 at 14 ginamit ito sa pagdala ni Joshua sa mga tao sa Lupang Pinangako (cf. 

3:11,18; 4:8) 

3. sa Ps. 95:7-1 1 ginamit ito sa panahon ni David kung saan ang kapahingahan ng Diyos ay 

hindi pa lubos na dumating (cf. 4:1,9-10) 

4. ito ay ginamit bilang pagsimbolo sa kalangitan (ang pagharap ng Diyos) 



3:12 

NASB, NRSV, 

NJB "Mag-ingat kayo mga kapatid" 

90 



NKJV "Mag-ingat" 

NJB "mag-ingat" 

Ito ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG PAUTOS; patuloy na maging 
mapagmasid! Hindi lamang ito ang nag-iisang unang bahagi ng buhay ng pananampalataya na 
mahalaga, kundi pati na rin ang katapusan (cf. kapitulo 1 1) 



NASB, NKJV "mga kapatid 

NRSV "mga kapatid na lalaki at babae' 

NJB "mga kapatid na lalaki" 

Tingnan ang sulatin sa 3:1. 



"pusong hindi sumasampalataya" Ito ay naglalarawan sa isang sumasampalatayang 
lumalayo sa buhay na Diyos. Ang isang pusong sumasampalataya ay isang patuloy na matatag 
hanggang sa katapusan (cf. v. 14 and chapter 1 1). 



"na magpapalayo sa buhay na Diyos" Ito ay isang MAKA-AORONG TAHASANG 

PAWATAS. Ang pandiwang ito ay ang pinanggagalingan ng ating Ingles na salitang 
"apostasiya." Ito ay nagpapahayag sa lumalagong kawalang pananampalataya (ito ay 
kabaligtaran ng 3:14). Kanino itong salitain pumapatungkol: (1) sa mga sumasampalatayang 
Judio o (2) sa mga hindi sumasampalatayang Judio? Ang paggamit ng "mga kapatid" sa 3"1 at 
ang dagdag na pararilang "kayong kabahagi sa tawag ng makalangit" at "mga kapatid" sa 3:2 ay 
nagpapakita na ito ay patungkol sa mga sumasampalataya. 

Kung ganoon, ano ang babalang patungkol sa: (1) kaligtasan o (2) hindi 
pagsasampalataya? Sa konteksto ito ay pumapatungkol sa hindi pagsasampalataya; si Jesus ay 
tapat, sila ay dapat maging matapat. Ang Hebreo ay tumitingin sa Cristianong buhay mula sa 
katapusan (cf. v. 14), hindi sa Simula (katulad ni Paul). 

Ang "pagpapalayo" ng v. 13 ay dapat iuugnay sa patuloy na katapatan at pagsusumamo. 
Ang mga Israelite ay may pagsasampalataya, ngunit hindi kumikilos, nagsusumamong 
pagsasampalataya. Tinanggihan nila ang pangako ng Diyos ng isang lupang umaagos sa gatas at 
pulot-pukyutan, hindi ang kanilang pananampalataya sa Diyos. Sa ganitong konteksto ang 
"pagpapalayo" ay hindi nangangahulugang pagpapalayo sa pananampalataya," kundi 
"pagpapalayo sa katapatan" ! 

Ang Diyos ay laging lumalapit sa atin sa isang tipang relasyon. Dapat tayong tumugon sa 
katapatan at pananampalataya. Ang Naghaharing Diyos ay pinayagan tayong makisali sa ating 

91 



panimulang desisyon at patuloy na pagsunod. Ang may-akda ng Hebreo ay mahirap sundan 
dahil: 

1 . siya ay gumagamit ng rabinikal na pangangatwiran at hermeniyotik 

2. siya ay tumutukoy sa dalawang grupo 

d. mga sumasampalatayang Hudyo 

e. mga hindi sumasampalatayang Hudyo 

3. siya ay tumitingin sa katiyakan at pagwagi ng Cristiano mula sa mga batayang katapatan 
pati nang pananampalataya 

4. siya ay tumutuon sa katapatan hanggang sa katapusan (cf. 4: 14; kapitulo 11). Tinitingnan 
niya ang buhay Cristiano mula sa katapusan, hindi sa Simula. 

Ang pariralang "ang buhay na Diyos" ay isang paglalaro sa tipang pangalan ng Diyos na 
YHWH na nagmumula sa Hebreong pandiwang "maging" (cf. Exod.3:14). Tingnan ang 
Natatanging Paksa: Mga Pangalan para sa Kabanalan sa 2:7. Ang mga mambabasang ito ay 
hindi tinatanggi ang YHWH, ngunit ang nakakapanuya ay ang pagtanggi sa ebanghelyo ni 
Jesucristo ay, sa katotohanan, isang pagtanggi sa YHWH (cf. I John 5:9-12). 



NATATANGING PAKSA: APOSTASIYA (APHISTEMI) 

Itong Griyegong salitang aphistemi ay may malawak na semantikong sakop. 
Ngunit, ang Ingles na salitang "apostasy" ay kinuha mula sa salitang ito at kinukulayan 
ang kanyang gamit sa mga makabagong mambabasa. Ang konteksto, katulad lagi, ay ang 
susi, hindi ang kasalukuyang kahulugan. 



Ito ay isang pinagsamang salita mula sa pang-ukol na apo, na ang ibig sabihin 
"mula" o "palayo sa" at histemi, "umupo," "tumayo," o ayusin." Pansinin ang mga 
sumusunod na mga (hindi pang-teolohiyang) gamit: 



1 . alisin ng pisikal 



d. mula sa Templo, Luke 2:37 

e. mula sa bahay, Mark 13:34 



92 



f. mula sa isang tao, Mark 12:12; 14:50; Acts 5:38 

g. mula sa lahat ng bagay, Matt. 19:27,29 



2. pangpulitikang alisin, Acts 5:37 

3. alisin ang pagkaugnay, Acts 5:38; 15:38; 19:9; 22:29 

3. ligal na alisin (paghiwalay), Deut. 24:1,3 (LXX ) at NT, Matt. 5:31; 19:7; 
Mark 10:4; I Cor. 7:11 

4. alisin mula sa pagkakautang. Matt. 18:24 

6. pagpapakita ng walang pakialam sa pamamagitan ng pag-alis. Matt. 4:20; 
22:27; John 4:28; 16:32, 

7. pagpapakita ng pag-aalala sa pamamagitan ng hindi pag-alis, John 8:29; 14:18 

8. hinahayaan o pinapayagan. Matt. 13:30; 19:14; Mark 14:6; Luke 13:8 
Sa isang teolohikal na kaisipan ang pandiwa ay mayroon ding malawak na gamit: 

1. upang iurong, ipatawad, ipatawad ang sala ng kasalanan, ang Septuagint ng 
Exod.32:32; Num. 14:19; Job 42:10 and NT, Matt. 6:12,14-15; Mark 11:25-26 



2. pagpigil mula sa kasalanan, II Tim. 2:19 



3. pagpabaya sa pamamagitan ng paglayo 



c. ang Batas, Matt. 23:23; Acts 21:21 

d. ang pananampalataya, Ezek. 20:8 (LXX ); Luke 8:13; II Thess. 2:3; I Tim. 4:1; Heb. 
3:12 

Ang pananampalataya, Ezek. 20:8 (LXX ); Luke 8:13; II Thess. 2:3; I Tim. 
4:1; Heb. 3:12 Ang mga makabagong sumasampalataya ay nagtatanong ng 
maraming teolohikal na mga tanong na ang mga NT may-akda ay hindi 
kailaman lubos maisip. Ang isa dito ay may kaugnayan sa makabagong pag- 
uugaling ihiwalay ang pananampalataya sa katapatan. 
Mayroong maraming tao sa Bibliyang nasangkot sa mga tao ng Diyos at 
mayroong nangyari. 

III. Lumang Tipan 

C. Korah, Num. 16 

B. mga anak na lalaki ni Eli, I Sam. 2, 4 
C.Saul, I Sam. 11-31 

D. Mga huwad na propeta (mga halimbawa) 



93 



5. Deut. 13:1-5 18:19-22 



6. Jeremiah 28 

7. Ezekiel 13:1-7 



E. Mga huwad na babaeng propeta 



5. Ezekiel 13:17 



2. Nehemiah6:14 



F. Mga masamang pinuno ng Isreal (mga halimbawa) 



1. Jeremiah 5:30-31; 8:1-2; 23:1-4 

2. Ezekiel 22:23-31 

3. Micah 3:5-12 



II. Bagong 



D. Itong Griyegong salita ay literal na apostasiya. Ang mga Luma at Bagong 
Testamento ay parehong nagpapatunay sa pagtindi ng kasamaan at huwad na 
pagtuturo bago ang Ikalawang Pagdating (cf. Matt. 24:24; Mark 13:22; Acts 
20:29,30; II Thess. 2:3,9-12; II Tim. 4:4). Itong Griyegong salita ay maaaring 
magsalamin sa mga salita ni Jesus sa Parabola ng mga Lupa na matatagpuan sa Luke 
8: 13. Itong mga huwad na guro ay maliwanag na hindi mga Cristiano, ngunit sila ay 
nanggaling sa loob (cf. Acts 20:29-30; I John 2:19); ngunit, sila ay nakakasuyo at 
nakakahuli ng mga to too ngunit bubut na mga sumasampalataya (cf. Heb. 3:12). 

Ang teolohikal na tanong ay ito bang mga huwad na guro naging mananampalataya? 
Ito ay mahirap sagutin dahil mayroong mga huwad na guro sa mga lokal na simbahan 
(cf. I John 2:18-19). Kalimitan ang ating teolohikal o denominasyunal na tradisyon 
ay sinasagot ang tanong na ito na walang pagtukoy sa tiyak na mga teksto ng Bibliya 
(maliban ang may-patunay-teksto na pamamaraan sa pagsipi ng isang berso sa labas 
ng konteksto upang pinapalagay na patunayan ang isang pagkiling). 



B. Namamalas na pananampalataya 



5. Judas, John 17:12 

6. Simon Magnus, Acts 8 

7. iyung mga sinabi sa Matt. 7:21-23 



94 



5. iyung mga sinabi sa Matt. 13:1-23; Mark 4:1-12; Luke 8:4-10 



5. ang mga Hudyo sa John 8:31-59 



6. Alexander at Hymenaeus, I Tim. 1:19-20 

7. iyung sa Tim. 6:21 

8. Hymenaeus at Philetus, II Tim. 2:16-18 



9. Demas, IITim. 4:10 



10. namamalas na sumasampalataya sa Heb. 3:16-10 



11. mga huwad na guro, II Peter 2:19-21; Jude 12-19 



12. mga lumalaban kay Kristo, I John 2:18-19 



C. Walang bungang pananampalataya 



5. Matthew 7:13-23 
6. 1 Corinthians 3:10-15 



3. II Peter 1:8-11 



Bihira nating isipin ang tungkol sa mga tekstong ito dahil sa ating sistematikong 
teolohiya (Calvinismo, Arminianismo, atbp.) ay dumidikta ng nautos na tugon. Pakiusap 
na huwag ninyo akong pangunahang husgahan dahil aking tinalakay itong paksa. Ang 
aking inaalala ay ang naaayong hermeniyutikal na pamamaraan. Dapat hayaan nating 
magsalita ang Bibliya sa atin at huwag subukang ihubog ito sa isang nakatakdang 
teolohiya. Ito ay kalimitang masakit at nakakabigla dahil marami sa ating teolohiya ay 
denominasyunal, kultural o batay sa relasyon (magulang, kaibigan, pastor), hindi 
pangbibliya. Ang ilang nasa Mga Tao ng Diyos ay lumabas na hindi pala nasa Mga Tao 
ng Diyos (e.g., Rom. 9:6). 



3:13 "Ngunit hikayatin ninyo ang bawat isa" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG 
TAHASANG PAUTOS. Ang mga sumasampalataya ay dapat gayahin ang Espiritu at ang Anak 
sa paghikayat ng pananampalataya at katapatan (cf. 10:24). Ito ay may parehong ugat katulad ng 
salitang paraclete, na ang ibig sabihin "isang tinawag na kasamang tutulong" at ang ginamit ng 
Espiritu (cf. John 14:16,26; 15:26; 16:7) and of Jesus (cf. I John 2:1). 



95 



"Ngayong Araw" Ang "Ngayong Araw," ay ginamit sa Salmo 95, nagpapakitang ang panahon 
para sa pagtiwala sa Diyos at makita ang Kanyang kapahingahan ay bukas pa rin katulad noong 
panahon ni David. Ang may-akda ay nagbibigay-diing ngayon ay ang panahon para sa desisyon 
dahil darating ang panahong ang patuloy na pagtanggi ay uuwi sa binulag na mga mata na hindi 
makakita (i.e., hindi mapapatawad ng kasalanan ng mga Ebanghelyo at ang kasalanan hanggang 
sa kamatayan sa I John). 

Walang nakakapili sa oras na sila ay pupunta sa Diyos (cf. John 6:44,65). Ang ating 
nag-iisang pipiliin ay ang tumugon, at tumugon kaagad. Ang patuloy na pagtanggi at kaloobang 
hindi pagsasampalataya ay nagdadala ng isang espiritwal na pagmatigas ng puso ng tao (cf. 
ISANG MAKA-AORONG B ALINTIYAK NA PASAKALI "ay pamatigasin ng kataksilan ng 
kasalanan"). Ito ay hindi kalooban ng Diyos, kundi hindi maiwasang dulot ng pagtanggi. Ang 
mga tao ng Diyos na umalis sa Egipto na sumasampalataya ay umurong sa pangako ng Diyos na 
may kaugnayan sa pagmamay-ari ng Lupang Pinangako. Ang mga sumasampalataya ay 
kalimitang sumasabuhay ng praktikal na hindi pagsasampalataya. Mag-ingat sa paghiwahiwalay 
sa panimulang pananampalataya mula sa patuloy na pananampalataya (cf. vv. 6,14). 



"na walang isa man sa inyo na may masamang puso dahil sa kataksilan ng kasalanan" Ito 

ay isang MAKA-AORONG BALINTIYAK NA PASAKALI. Ang kasalanan ay 
isinangkatauhan bilang kalabang nagpapatigas sa mga puso. Pansinin kung paano ang 
katotohanang ito ay pinahayag: 

1. mag-ingat mga kapatid (v. 12) 

2. kapag ang isa ay may (v. 12) 

a. isang masamang puso 

b. nagpapalayo sa Diyos 

3. hikayatin ang bawat isa (v. 13) 

4. kapag ikaw ay pinatigas ng kasalanan v. 13) 

5. tayo ay mga kabahagi, kapag manangan tayo (v. 14) 
Napakamakapangyarihang paghikayat at babala ang pinapahayag nitong mga berso. 



3:14 "tayo ay naging magkabahagi ni Kristo" Ito ay isang PANGNAGDAANG 
TAHASANG PATUROL. Ito ay nagpapahiwatig ng isang natapos na pag-unlad na nagresulta sa 
isang masunuring kalayagan ng nilalang. 

96 



"kung" Ito ay isang PANGATLONG URING PANG-UKOL NA PASUB ALING ang ibig 
sabihin ay potensiyal na pagkilos. Ito ay isa pang babalang pinagwikaan ang mga Cristianong 
manangan sa kanilang pangungumpisal (cf. 3:6; 4:14; 10:23). 



NASB "kapag mananangan tayong may katatagan hanggang sa katapusan" 
NKJV " "kapag mananangan tayong may pagtiwalang katatagan hanggang sa 
katapusan" 

NRSV "kapag sana mananangan tayong may pagtiwalang katatagan hanggang sa 
katapusan" 

TEV "kapag mananangan tayong may katatagan hanggang sa katapusan ng ating 
pagtiwalang mayroon tayo mula sa Simula" 

NJB "kung tayo ay mananangan sa ating unang pagtiwalang katatagan hanggang sa 
katapusan" 

Ito ay isang pagbibigaydiin sa katatagan. Ito ay isang makatwirang pangbibliyang 
pagbibigay-diin bilang isang katiwasayan. Sila ay dapat mahigpit na magkakapit ng magkasama 
para sa isang pangbibliyang pantay na pananaw (cf.3:6; 4:14; Rom. 11:22; Gal. 6:7; I John 2:19; 
Gal. 6:7; Rev. 2 at 3). Tingnan ang Natatanging Paksa: Pananagutan sa 2:2. 

Ang marami sa mga pangbibliyang doktrina ay nasa dialektikal o paradoksikal na pares. Ang 
Bibliya ay isang pangsilangang aklat na gumagamit ng masimbolong lengwaheng nagpapahayag 
ng katotohanan sa napakalakas na paglalahad, ngunit binabalanse naman ito ng ibang tila 
magkasalungat ng mga paglalahad. Kaya nga ang katotohanan ay makikita sa gitna ng dalawang 
pinahayag na kasukdulan. Ang mga kanluraning tao ay may ugaling hanapan ng katibayan- 
teksto ang isang bahagi ng paradox at gawing pangunahing katotohanan sa pamamagitan ng 
literal at makitid na pagsalin sa isang pagpapahayag ng katotohanang walang paghahanap at 
pagiging bukas sa kabaligtarang katotohanan. Sa maraming paraan ito ay nagiging malaking 
dahilan ng tensiyon sa mga makabagong kanluraning denominasyon! Tingnan ang mga 
Natatanging Paksa sa ilalim. 



NATATANGING PAKSA: KRISTIYANONG KATIYAKAN 

Ang katiyakan ay parehong isang pangbibliyang katotohanan at isang 
pananampalatayang karanasan at uri ng pamumuhay ng isang sumasampalataya. 



C. Ang pangbibliyang batayan para sa katiyakan ay 



97 



1. Diyos ang pagkatao ng Ama 

a. Genesis 3:15; 12:3 

b. Psalm 46: 10 
C.John 3:16; 10:28-29 

d. Romans 8:38-39 

e. Ephesians 1:3-14; 2:5,8-9 

f. Philippians 1:6 

g. II Timothy 1:12 
h. I Peter 1:3-5 

2. Diyos ang gawain ng Anak 

a. Ang Kanyang pangsaserdoteng panalangin, John 17:9-24, lalo na v. 12 

b. Ang Kanyang paghaliling sakripisyo 

1) Romans 8:31 

2) II Corinthians 5:21 

3) I John 4:9-10 

c. ang Kanyang patuloy na pamamagitan 

1) Romans 8:34 

2) Hebrews 7:25 

3) I John 2:1 

3. Diyos ang pagpapayag ng Espiritu 

a. Ang Kanyang tawag, John 6:44,65 

b. Ang Kanyang tatak 

1)11 Corinthians 1:22; 5:5 
2) Ephesians 1:13-14; 4:30 

c. Ang Kanyang sariling katiyakan 

98 



1) Romans 8:16-17 

2) I John 5:7-13 

D. Ang kailangang tipang tugon ng sumasampalataya ay 

1. panimula at patuloy na pagsisisi at pananampalataya 

a. Mark 1:15 
b. John 1:12 

c. Acts 3:16; 20:21 

d. Romans 10:9-13 

2. pagtatanda na ang layunin ng kaligtasan ay maging tulad ni Cristo 

a. Romans 8:28-29 

b. Ephesians 1:4; 2:10 

3. pagtatanda na ang katiyakan ay pinagtitibay ng uri ng pamumuhay 

a. James 
b. I John 

4. pagtatanda na ang katiyakan ay pinagtitibay ng tahasang pananampalataya at 
pagtitiyaga 

a. Mark 13:13 

b. I Corinthians 15:2 

c. Hebrews 3:14 

d. II Peter 1:10 
e. Jude 20-21 



NATATANGING PAKSA: ARCHE 

Ang salitang "kaharian" ay isang Griyegong salitang arche, na nangangahulugang 
ang "Simula" o "pinagmulan" ng isang bagay. 



99 



1. Simula ng nilikhang kaayusan (cf. John 1:1; I John 1:1; Heb. 1:10) 



2. ang Simula ng ebanghelyo (cf. Mark 1:1; Phil. 4:15; II Thess. 2:13; Heb. 2:3) 



3. mga unang saksi (cf. Luke 1:2) 



4. mga unang tanda (mga himala, cf. John 2:11) 



5. mga simulang prinsipyo (cf. Heb. 5:12) 

6. simulang katiyakan batay sa ebanghelyong katotohanan (cf. Heb. 3:14) 
Ito ay naging gamit ng "pamumuno" o "kapangyarihan" 

1. ng pantaong namumunong opisyal 

a. Luke 12:11 

b. Luke 20:20 

c. Romans 13:3; Titus 3:1 

2. ng mga malaanghel na kapangyarihan 

a. Romans 8:38 

b. ICor. 15:24 
c.Eph. 1:21; 3:10; 6:12 

d. Col. 1:16; 2:10,15 

Itong mga huwad na guro ay umaalipusta sa lahat ng kapangyarihan, makalupa at 
makalangit. Sila ay mga antinomiyang libertine. Nilalagay nila sa unahan ang kanilang 
sarili at ang kanilang pagnanasa bago ang Diyos, mga anghel, mga kapangyarihang sibil, 
at mga pinuno ng simbahan. 



3:15 "kung" Ito ay isang PANGATLONG URING PASAKLING PANGUNGUSAP, katulad ng 
V. 14, na ang kahulugan ay potensiyal na pagkilos. Ito ay isang sipi mula sa Ps. 95:7-8, na 
naging napagtuunang-pansin ng kapitulo 3. 



3:16-18 Mayroong mga tatlong retorikal na tanong sa mga bersong ito (cf. vv. 16,17,18). Kung 
ang pagkakahawig na ito ay titingnang literal, tila ang lahat na namatay sa ilang (cf. Num. 14), 
kasama si Moises, Aaron, at ang mga sumasampalatayang saserdote noong panahon ng 

100 



paghihimagsik ni Korah, lahat ay espiritwal na nawawala hanggang magpakailanman. Ito ay di 
mangyayari. Ito ay isang paglalaro sa mga salitang "kapahingahan" at "di pagsunod," para sa 
parehong hindi sumasampalataya at sumasampalataya! 



MGA TANONG SA TALAKAYAN 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryo, na ang kahulugan ikaw ay may 
tungkulin para sa iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 

Ang mga pag-uusapang tanong na ito ay binibigay upang makatulong sa iyong 
makapag-isip sa mga pangunahing isyu nitong bahagi ng aklat. Sila ay binabalak na maging 
mapagpukaw ng isipan, hindi katiyakan. 



1. Bakit si Jesus ay tinawag na "apostol" sa 3:1? 

2. Itala ang ibat-ibang gamit ng "kapahingahan." 

3. Ibigay ang kahulugan ng "ang pagtitiyaga ng mga santo." 



101 



HEBREO 4 



TALATANG PAGHAHATI NG MGA MAKABAGONG PAGSASALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Isang 

Kapahingahan 

para sa mga 

Tao ng Diyos 




Babala at 
Paghihikayat 


Isang 

Kapahingahan 

para sa mga 

Tao ng Diyos 


Paano Marating 

ang Lupang 

Kapahingahan 

ng Diyos 


(3:7-4:13) 


Ang Pangako 

ng 
Kapahingahan 


(3:7-4:13) 


(3:7-4:13) 


(3:7-4:13) 


4:1-11 


4:1-10 


4:1-11 


4:1-7 


4:1-11 




Ang Salita 
Tumutuklas sa 
Ating 
Kalayagan 




4:8-11 






4:11-13 








4:12-13 




4:12-13 


4:12-13 


4:12-13 


Si Jesus ang 

Pinakapunong 

Saserdote 










(4:13-5:10) 


Ang Ating 
Mahabaging 
Pinakapunong 
Saserdote 


Ang Tema na si 
Jesus ang Ating 
Pinakapunong 
Saserdote 


Si Jesus ang 

Pinakapunong 

Saserdote 


Si Jesus ang 
Mahabaging 
Pinakapunong 
Saserdote 






(4:14-5:14) 


(4:14-5:10) 


(4:14-5:10) 


4:14-16 


4:14-16 


4:14-16 


4:14-16 


4:14-16 



MGA KONTEKSTONG KAALAMAN 



102 



A. Ang may akda ay gumagalaw pabali-balik sa gitna na kahigitan ni Jesus at babalang 
manangan sa Kanya. 



B. Ang kahigitan ni Jesus (bagong tipan) kaysa lumang tipan 

1. Siya ay ang higit na paglalantad (ang mga propeta, 1:1-3) 

2. Siya ay ang higit na tagapagpapamagitan (ang mga propeta, 1:1-3) 

3. Siya ay isang higit na lingkod (Moises, 3:1-6) 

4. Siya ay isang higit na saserdote (Aaron, 4:14-5:10; 6:13-7:28) 

5. Siya ay ang higit na tipan (OT, 8:1-13; 9:15-22) 

6. Siya ay isang higit na kapahingahan (templo, 9:1-11, 23-28) 

7. Siya ay higit na sakripisyo (mga hayop, 9:12-14; 10:1-18) 

8. Siya ay isang higit na bundok (lumang tipan tulad ng Bundok ng Sinai at bagong tipan 

tulad ng Bundok ng Zion, 11:18-29) 



C. Dahil sa kahigitan ni Jesus mayroong isang magkakasunod na mga babala laban sa pagtanggi 
sa Kanyang ebanghelyo (i.e., ang Bagong Tipan, cf. Jer. 31:31-34; Ezek. 36:22-38) o pagbabalik 
sa Judaismo (i.e., Lumang Tipan): 

1.2:1-4 

2.3:7-13 

3.4:1-13 

4.5:11-6:12 

5. 10:19-39 

6. 12:1-17 



PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



103 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 4:1-13 



IKaya nga, dapat tayong matakot, yamang may nananatiling pangako na tayo ay 
makapasok sa kaniyang kapahingahan. Baka mayroon ilan sa inyo na maaring hindi 
makapasok. 2Sapagkat may ipinangangaral na ebanghelyo sa atin at gayundin sa kanila. 
Subalit hindi naging kapakinabangan sa kanila ang salita na ipinangaral. Sapagkat sila na 
nakinig ay hindi ito sinamahan ng pananampalataya. 3 Sapagkat tayo na mga 
sumasampalataya ay pumasok sa kapahingahang iyon. Katulad ng sinabi niya: "KAYA 
NGA, SA AKING PAGKAPOOT AY SUMUMPA AKO: KAILANMAN AY HINDI 
SILA PAPASOK SA AKING KAPAHINGAHAN." Gayunman, ang mga gawa ay 
natapos mula sa pagkakatatag ng sanlibutan. 4Sapagkat sa isang dako ng Kasulatan, siya 
ay nagsalita ng ganito patungkol sa ika-pitong araw: "AT SA IKAPITONG ARAW AY 
NAGPAHINGA ANG DIYOS SA LAHAT NG KANIYANG MGA GAWA." 5At muh, 
sa dako ring iyon: "SILA AY HINDI MAKAPAPASOK SA AKING 
KAPAHINGAHAN. 6Kaya nga, nananatili pa na ang iba ay makakapasok sa 
kapahingahang iyan sapagkat ang mga nakarinig ng ebanghelyo noong una ay hindi 
sumampalataya. VMuli, nagtalaga siya ng isang takdang araw, nang siya ay nagsalita kay 
David pagkalipas ng matagal na panahon. Ang tinawag dito ay Ngayon. Gaya ng sinalita 
niya noong una, sinabi niya: "NGAYON, KUNG MARINIG NINYO ANG KANIYANG 
TINIG, HUWAG NINYONG PAGMATIGASIN ANG INYONG MGA PUSO." 
SSapagkat kung binigyan sila ni Josue ng kapahingahan, hindi na sana siya nagsalita ng 
iba pang araw, pagkatapos niyaon. 9Kaya nga, mayroon pang kapahingahang nananatili 
para sa mga tao ng Diyos. lOIto ay sapagkat ang sinumang pumapasok sa kaniyang 
kapahingahan, siya rin naman ay nagpahinga sa kaniyang mga gawa kung paanong ang 
Diyos ay nagpahinga mula sa kaniyang mga gawa. 1 IKaya nga, sikapin nating 
makapasok sa kapahingahang iyon upang walang sinumang bumagsak sa ganoon ding 
halimbawa ng pagsuway. 12Sapagkat buhay at mabisa ang salita ng Diyos at higit na 
matalas ito kaysa sa alin mang tabak na may dalawang talim. Bumabaon ito hanggang sa 
ikapaghihiwalay ng kaluluwa at ng espiritu at ng kasu-kasuan at utak ng buto. 
Nakakatalos ito ng mga pag-iisip at mga saloobin ng puso. 13At walang anumang nilikha 
ang makakapagkubli ng kaniyang mga gawa sa paningin ng Diyos. Ang lahat ay lantad at 
hayag sa kaniyang mga mata. At tayo ay magbibigay-sulit sa kaniya. 



4:1 

NASB, NK JV "matakot" 



NRSV, TEV "mag-ingaf 

NJB "Mag-ingat 



ANG PANDIWA ay isang MAKA-AORONG BALINTIYAK (deponente) PASAKALI. 
Ang mgababalang Hebreo (cf. 2:1-4; 3:7-13; 4:1-13; 5:11-16:12; 10:19-29; at 12:1-17) 
pumupukaw ng pangambang pakiramdam (cf. v. 1 1). Ang mga babalang ito ay tumatalakay 
ng mga pangkatapusang isyu ng kaligtasan at katiyakan. 

104 



"yamang may nananatiling pangakong makapasok sa Kaniyang kapahingahan" Ito ay 

isang patuloy na paglalaro ng salita (i.e., "Kaniyang kapahingahan," cf. vv. 1,3,5,8,9,10,11) kung 
saan ang may-akda ay gumamit ng pamarang rabbinical hermeneutical sa pag-uusap tungkol, sa 
apat na bahagi ng kasaysayan ng Israel at pag-asa: 

1. Gen. 2:2, nagpahinga ang Diyos sa ikapitong araw ng paglikha 

2. Num. 13-14, ang kapahingahan ni Josue na ang Lupang Pinangako 

3. Ps. 95:7-1 1 Ang kapahingahan ng Diyos ay nananatili sa panahon ni David 

4. vv. 1 at 10-1 1 ang araw ng kapahingahan bilang pagtukoy sa kapayapaan kasama ng Diyos 

at buhay kasama ng Diyos (kalangitan) 



NASB, NKJV "kumulang ito" 

NRSV "mabigong maabot ito 

TEV ""mabigong matanggap ang pinangakong kapahingahan" 

NJB "na siyang napakahuling dumating para sa pangakong pagpasok sa lugar ng 

kapahingahan" 

This reflects a Hebrew term chatha ("miss the mark") translated as hamartia by the 
Septuagint, meaning "fall short" or "come short" (cf. 12:15; Rom. 3:23). A related meaning is 
"come too late" (cf. NJB). Ito ay sumasalamin sa isang Hebreong salitang chatha ("hindi 
tinamaan ang marka" isinalin bilang hamartia ng Septuagint, ibig sabihin "kumapos" or 
"kumulang" (cf. 12:15; Rom. 3:23). Ang isang kaugnay na kahulugan ay "napakahuling 
dumating" (cf. NJB). 



4:2 "may ipinangangaral na ebanghelyo sa atin" Ito ay tumutukoy sa ebanghelyong tungkol 
kay Jesucristo, na maaaring tanggapin ng lahat sa pamamagitan ng pananampalataya. Bago si 
Cristo ito at tumukoy sa Salita ng Diyos, na ibinigay sa OT sa ibat-ibang paraan (i.e., "huwag 
kumain mula sa puno"; "gumawa ng arko"; "sundin ang batas"; "sundan Ako sa isang lupain" ; 
"pumasok sa Lupang Pinangako," atbp.). 



"gayundin sa kanila" Ito ay tumutukoy sa mga Israelite na nakinig sa negatibong ulat ng mga 
sampung espiya. Si Josue at Caleb, gayunman, ay hindi nag-alinlangan sa pangako ng Diyos 

105 



tungkol sa paglupig ng Lupang Pinangako (cf. Num. 13-14), ngunit mayroong pananampalataya, 
upang sila ay makapasok sa Canaan, ngunit ang kanilang hindi sumasampalatayang kasama ay 
hindi. 



NASB "sapagkat hindi ito sinamahan ng pananampalataya sa mga iyung nakarinig" 

NKJV "hindi isinama sa pananampalataya sa iyung mga nakarinig nito" 

NRSV "sapagkat sila ay hindi sinamahan ng pananampalataya sa iyung mga nakarinig" 

TEV "hindi nila ito tinanggap na may pananampalataya" 

NJB "sapagkat hindi sila nakikiisa sa pananampalataya sa iyung mga nakinig" 

Mayroong isang magkakaibang Griyegong sulatin sa pariralang ito. Ang 
pinakamaraming may pagtotoong pagbasa ay may isang PANGNAGDAANG BALINTIYAK 
NA PANGPARATANG PANLALAKING KASARLANG PANGMARAMING PANDIWARI, 
na tutukoy sa pananampalataya ni Josue at Caleb (cf. NASB, NKJV, NRSV, REB). Ang isang 
opsyon ay isang PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA PALAGYONG PANLALAKING 
KASARIANG ISAHANG PANDIWARI, na tutukoy sa pananampalataya sa mensaheng narinig 
(cf. TEV, NJB, NIV). 

Ang teyolohikal na isyu ay sumasangkot sa pananampalataya (kaligtasan) o kulang sa 
pananampalataya ng mga nasa tamang gulang na Israelite (20 taong gulang at pataas) na sumali 
sa paglisan. Ang kanila bang kakulangan sa pananampalataya sa inilahad ng mga espiya ay 
nangangahulugang (1) hindi sila pinayagang pumasok sa Canaan o (1) hindi sila pinayagang 
pumasok sa kalangitan? Ang tanong na ito ay hindi madaling sagutin dahil sa paglalaro sa salita 
ng may-akda sa salitang "pahingahan." Ito ay tila magaling na napapatibay sa kanilang 
panimulang pananampalataya sa YHWH (i.e., kaligtasan), ngunit umaamin na kulang sila sa 
pananampalatayang magtiwala sa Kanyang bawat pangako (i.e., pagkuha ng Canaan). Ito ang 
pinakatanong na may kaugnayan sa unang siglong mambabasa. Ang kanila bang kakulangan sa 
pagtitiyaga ay isang hudyat na sila ay hindi kailanman niligtas o ito ba ang nagpakita ng kanilang 
mahinang pananampalataya? Sa kanyang komentaryo sa Hebreo sa The New International 
Commentary Series, si F. F. Bruce ay nagsasabing, "Ang praktikal na ibig sabihin ay malinaw: 
hindi ang pagdinig ng ebanghelyo sa kanyang sarili ang nagdadala ng pagkaligtas, kundi ang 
kanyang laang halaga sa pananampalataya; at kung isang tunay na pananampalataya, ito ay 
magiging matiyagang pananampalataya" (p. 73). 



106 



4:3 "katulad ng sinabi Niya" Ito ay isang PANGNAGDAANG TAHASANG PATUROL, na 

paulit-ulit na ginamit sa pagtukoy sa nabigyang-diwang Kasulatan (cf. 1:13; 4:3,4; 10:9,13; 
13:5). Ito ay isang sipi mula sa Ps. 95:11 (katulag ng v. 4 at 3:11), 



4:4 "Dahil Siya ay nagsalita sa isang dako" Ito ay sumasalamin sa isang rabinikal na 
kawikaang paniniwala sa nabigyang-diwang kabuang OT (cf. 2:6). Ang "saan" (i.e., ang tamang 
kinalalagyan ng teksto) at "sino" (i.e., ang taong may-akda ng teksto), ay hindi kasinghalaga ng 
pagkamay-akda ng Espiritu ng lahat ng Kasulatan. Ito ay hindi napapahiwatig na ang may- 
akdang nakalimot kung saan makikita ang OT pagtukoy. 

"ikapitong-araw" Ang mga guro ay namilit na ang Sabbath ng Diyos (i.e., "ang Araw ng 
Pagpahinga") ay hindi kailanman tumigil dahil ang karaniwang pagbubuo ng Gen. 1, "mayroong 
gabi at mayroong umaga, ang araw. . .," ay hindi kailanman nabanggit kaugnay nitong ikapitong 
araw ng paglikha sa Gen. 2:2. 



4:6 "dahil sa pagsuway" Ang pananampalataya ay pinapatunayan ng pagsunod (cf. 3:18; 
4:6,1 1; Luke 6:46). Ang mas malaking konteksto ng kapitulo 4 ay sumasalamin sa mga 
pangyayaring natala sa Num. 13-14, ngunit ang tiyak na pagtukoy sa Kasulatan ay Ps. 95:7-1 1, 
na umuugnay sa karanasan ng Israel sa Maribah. Ang salitang "pagsuway" ay ang mga 
sinaunang Griyegong unsyal na sulating A, B, D, habang ang "hindi pagsasampalataya" ay nasa 
papyring sulatin P46, at sinaunang unsiyal na sulating W. 



4:7 "nagtalaga ng isang takdang araw, "Ngayong Araw," nagsalita sa pamamagitan ni 
David" Ang Griyegong salita "fixes" ay ang Ingles na salitang "guhit-tagpuan o horizon" na 
ang kahulugan ay ang paglalagay ng mga hangganan. "Sa pamamagitan ni David" ay wala sa 
Hebreong teksto ng Ps. 95:7-8, ngunit ang Septuagint ay wastong isinalin at pinasok ang 
tradisyunal na may-akda ng Salmo. Ang pangangatwiran ng may-akda ay batay sa kapahingahan 
ng Diyos bilang bukas kahit sa panahon ng paghahari ni David. 

Ang Salmo 95:7-1 1 ay sinipi ng ilang ulit sa konteksto ng mga kapitulo 3 at 4. Sa bawat 
panahon isang ibang bahagi ng OT sipi ay binigyang-diin (katulad ng isang sermon): 

1. 3:7-11 nagbibigay-diin sa "huwag pamatigasin ang inyong puso" ng Ps. 95:8; 

2. 3:15 emphasizes "when they provoked Me" of Ps. 95:9; nagbibigay-diin sa 
"Noong Ako ay kanilang sinubok" ng Ps. 95:9; 

3. 4:3,5 nagbibigay-diin sa "hindi sila makakapasok sa Aking kapahingahan" ng Ps. 

95:11; 

4. 4:7 nagbibigay-diin sa "ngayong araw" ng Ps. 95:7. 

107 



4:8 "kung" Ito ay isang PANGALAWANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP, na 

karaniwan ay tinatawag "salungat sa katotohanan." Hindi dinala ni Josue ang lahat ng anak ng 
Israel papasok sa kapahingahan. Ito ay ang paggamit ng salitang "panahingahan" hindi sa 
kaisipang Canaan, ngunit sa espiritwal na kapahingahan ng Diyos (cf. vv. 9-10). Mula sa vv. 8- 
10 nahahalatang ang may-akda ng Hebreo ay gumagamit ng "kapahingahan" sa tatlong 
pangkasaysayang/teyolohikal na pag-iisip: 

1. Ang Lupang Pinangako ng Canaan (v. 8, araw ni Josue, Num. 13-14) 

2. the opportunity to trust God (cf. v. 9 i.e., David's day, Ps. 95) ang pagkakataong 
magtiwala sa Diyos (cf. v. 9 i.e., araw ni David, Ps. 95) 

3. ang Genesis 2 (v.4) kapahingahan ng Diyos sa paglikha (v. 10) 

4. kalangitan (vv. 1 and 11) 



"mga puso" Tingnan ang Natatanging Paksa sa 3:8. 

"si Josue" Ang pagsalin ng King James ay may "Jesus," na sumusunod sa pagsalin ng Geneva at 
Bishops Bibles, ngunit ang konteksto ay nangangailangan ng OT "Josue." Ang parehong 
pangalan ay sinusulat ng magkapareho (i.e., Josue - Hebrew; Jesus - Aramaic)! Ang Sinaunang 
Simbahan ay kalimitang gumamit ng Josue bilang uri ng Jesus (cf. Acts 7:45, kung saan ang 
parehong pagkakamali sa pagsalin ay nagagawa). 



'Siya" Ito ay dapat tumukoy sa Espiritu bilang banal na may-akda ng Ps. 95. 



4:9 Ito ay ang kabuuan ng paglalahad ng may-akda ng Ps. 95. Mayroong unang isang 
panimulang pangako ng kapahingahan (cf. Gen. 2:2); mayroong pangalawang pangkasaysayang 
kaganapan (Josue); mayroong ikatlong isang bandang huling pagkakataon (araw ni David); at 
mayroon pang ikaapat na pagkakataon para kaninumang pumiling isabuhay ang 
pananampalataya sa mga pangako ng Diyos. 



4:10 Sa lahat ng MGA BINIGKAS ng vv. 10-11 ay MAKA-AORON, na alinman ay (1) 
tumuturo sa isang natapos na gawain o (2) tumitingin sa kalahatan ng buhay bilang isang 
kabuuan. Ang mga bersong 10 at 11 ay nililinaw na ang "kapahingahan" ng v. 10 ay tumutukoy 
sa kalangitan. Mawawala ang katiyagaan ng mga sumasampalataya isang araw (cf. Rev. 14:13), 
ngunit ang v. 1 1 ay malinaw na nagpapahayag na habang ang pisikal na buhay ay naririto, ang 

108 



mga sumasampalataya ay dapat tumuloy sa pananampalataya, pagsisisi, pagsunod, at pagtitiyaga. 
Ang berso 1 1 ay isang malakas na babala. Ang kaligtasan ay lubos na libre sa natapos na gawain 
ni Cristo. Ito ay isang handog ng parangal mula sa Ama at ang sumasakdal na gawain ng 
Espiritu. Ngunit, ang naghaharing Trinidad ng Diyos ay piniling makitungo sa sangkatauhan sa 
isang tipang ugnayan. Ang sangkatauhan ay dapat tumugon ang patuloy na tumugon. Ang 
kaligtasan ay hindi bilyete sa kalangitan o isang pansunog na segurong polisa, kundi isang pang- 
araw — araw na pananampalatayang ugnayan sa Diyos na nagiging totoo sa isang pasulong na 
pagka-Cristo ! Ang tipan ay may mga pakinabang at tungkulin. 



4:11 

NASB, NKJV "Sikapin nating makapasok sa kapahingahang iyon" 

NRSV "Tayo ay gumawa ng bawat gawain upang makapasok sa kapahingahang 

iyon" 
TE "Gawain nating ang ating pinakamakaya upang matanggap ang 

kapahingahang iyon" 
NJB "Patuloy tayong sumulong upang makapasok dito sa lugar ng 

kapahingahan" 



Sa Ingles ito ay tila tumataguyod sa pantaong paggawa sa pag-abot ng kapahingahan ng Diyos, 
ngunit ang Griyegong salita nangangahulugang "maging sabik," "magmadali" (cf. 
IIThess. 2:17;IITim. 4:9). 



parehong halimbawa ng pagsuway" See 3:18 and 4:6. 



4:12 "saUta ng Diyos" Ang mga bersong 12 at 13 bumubuo ng isang pangungusap sa Griyego. 
Ang salitang "salita" (logos) hindi tumutukoy sa sarili ni Jesus, katulad sa ginagawa nito sa John 
1:1, ngunit sa sinabi (cf. 13:7) o sinulat na mensahe ng Diyos alinman sa pamamagitan ng OT 
Kasulatan o NT paglalahad. Ang paglalahad ng sarili ng Diyos ay nilalarawan sa tatlong paraan: 

1 . ay isinasakatauhan bilang nagkakaroon ng sarili nitong buhay 

2. ay katulad ng bumabaong kapangyarihan ng isang tabak 

3. ito ay isang alam-lahat na tagahatol (cf. v. 13) 

Sa kanyang librong Jewish Christianity, si H. E. Dana ay nagmungkahi batay sa Egiptong 
papyring paggamit na ang "salita" (logos) ay nangangahulugang "pagtutuos" o "pagtawag sa 
pagpapaliwanag." Kanyang pinaninindigang ito ay bumabagay sa orihinal na kabuuang 

109 



pangangatwiran ng may-akda, na magkakaroon ng isang banal na pagtutuos sa pamamagitan ng 
isang pagsuri, isang pagsimbolo ng isang maninistis (p. 227). Kaya, ang tekstong ito ay hindi 
isang paglalarawan ng isang inilahad na salita ng Diyos, kundi ang mapabukod na paghatol ng 
Diyos. Ito ay nakakatuwa, ngunit ang may-akda ng Hebreo ay gumamit ng logos madalas para 
sa salita ng Diyos (cf. 2:2; 4:2; 5:13; 7:28; 13:7) at ng Griyegong salita rin para sa binigkas na 
salita, rhema (cf. 6:5; 11:3). 



"buhay at masigla at mas matalas" Ito sumasalamin sa Hebreong konsepto ng kapangyarihan 
ng binibigkas na salita ng Diyos (cf. Gen 1:1,3,6,9,14,20,24,26; Ps. 33:6,9; 148:5; Isa. 45: 23; 
55:11; 5:17-19; Matt. 5:17-19; 24:35). 



"higit na matalas kaysa may dalawang talim na tabak" Ito ay nagsasabi ng tumatagos na 
kapangyarihan ng salita ng Diyos (cf. John 12:48 at Rev. 1:6; 2:12,16, kung saan ito ay 
ginagamit ng Jesus). 



"kaluluwa at espiritu" Ito ay hindi isang ontolohikal na pagkahati sa sangkatauhan, ngunit 
isang dalawahang ugnayan sa parehong planetang ito at sa Diyos. Ang Hebreong salitang 
nephesh ay ginagamit ng parehong sangkatauhan at ng mga hayop sa Genesis, habang ang 
"espiritu (ruah) ay ginagamit buko-tangi ng sangkatauhan. Ang salita ng Diyos ay tumatagos sa 
kailalimang sarili ng sangkatauhan. Ito ay hindi isang may katibabayang-teksto sa katangian ng 
sangkatauhan bilang isang dalawang-bahagi (nahahati) o tatlong-bahagi (tatlong bahagi) nilalang 
(cf. I Thess 5:23). Ang sangkatauhan ay ay pangunahing kinakatawan sa Bibliya bilang isang 
kabuuan (cf. Gen. 2:7). Para sa isang magaling na kabuuan ng mga teoriya ng sangkatauhan 
bilang tatlong-bahagi, nahahati, o isang kabuuan, tingnan ang Christian Theology (ikalawang 
edisyon) pp. 538-557 ni Millard J. Erickson at Polarities of Man's Existence in Biblical 
Perspective ni Frank Stagg. 



"at nakakatalos ito ng mga pag-iisip at saloobin ng puso" Sa Hebreong kaisipan ang "puso " 
ay kumakatawan sa buong tao at sa kanyang saloobing panggaganyak. Tingnan ang Natatanging 
Palsa sa 3:8. 



"ngunit ang lahat ay lantad at hayag" Kilala tayo ng Diyos ng lubusan (cf. I Sam. 16:7; Ps. 
7:9; 33:13-15; 139:1-4; Prov. 16:2; 21:2; 24:12; Jer. 11:20; 17:10; 20:12; Luke 16:15; Acts 1:24; 
15:8; Rom. 8:27). 

110 



NASB "sa Kanyang mga mata" 

NKJV "hubot-hubad at bukas" 

NRSV "hubot-hubad at nakalantad" 

TEV "bukas at nakatiwangwang" 

NJB "bukas at nakaunat ng lantaran" 



Ang pagsimbolong ito ay literal na nangangahulugang "buksan ang leeg sa pamamagitan ng 
pagtaas ng baba." Ang OT pagsimbolong ito ay ginamit ng mga tagahatol; dito ito ay 
tumutukoy sa pakipagkita sa Diyos ng harapan sa araw ng paghatol. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 4:14-16 (mas buong pampanitikang yunit sa 5:10) 

14Kaya nga, yamang tayo ay may isang dakilang pinakapunong-saserdote, si Jesus na 
Anak ng Diyos na dumaan sa mga langit, tayo ay magpakatatag sa ating ipinahahayag. 
ISSapagkat wala tayong pinakapunong-saserdote na hindi maaaring makiramay sa ating 
mga kahinaan. Siya ay sinubok sa lahat ng paraan katulad natin ngunit siya ay hindi 
nagkasala. 16Kaya nga, dumulog tayo sa trono ng biyaya na may malaking pagtitiwala 
upang tayo ay tumanggap ng habag at biyaya na makatutulong sa atin sa panahon ng 
pangangailangan. 



4:14 "isang dakilang pinakapunong-saserdote" Ang may-akda unang binabanggit si Jesus 
bilang pinakapunong-saserdote sa 3:1-6. Pagkatapos ng mga babala at paghihikayat ng 3:7-4:13, 
siya ngayon ay bumalik sa paksa. Itong kaparehong halimbawa ay sinusunod sa mga babala sa 
5:11-6:12 at sa pagtalakay ng mga saserdoteng gawain ni Jesus sa 6:13-10:39. Tingnan ang 
Natatanging Paksa sa 2:17. 

Ang Hebreo ay ang nag-iisang aklat sa NT na tumatawag kay Jesus ang "pinakapunong- 
saserdote." Ang paghahambing ng may-akda ng Mosaic na tipan at ng bagong tipan ay 
pumapatuloy. Ito ay maaaring nagging mahirap para sa mga Judiong tao na tanggapin at 
intindihin. Si Jesus ay hindi sa saserdoteng lipi ni Levi. Ngunit, si Jesus ay tinatawag "isang 
saserdote" sa 1:3; 2:17,18; 3:1. Sa OT ang Messiah ay tinitukoy bilang isang saserdote sa 
dalawang konteksto lamang: Ps. 110 and Zech. 4, ang dalawa ay may parehong makahari ay 
makasaserdoteng aspeto. 



Ill 



"na dumaan patagos sa mga langit" Ito ay isang PANGNAGDAANG PANAHON. Si Jesus 
ay dumaan patagos sa mga langit (kung mayroon mang 3 o 7), Siya ay bumalik sa harapan ng 
Ama, at ang kinahinatnan ng Kanyang pagdating (inkamasyon) at paglisan (pag-akyat) ay 
nananatili. Kaya, ang mga sumasampalataya ay maaaring ngayon, sa pamamagitan ng Kanyang 
sangay, ay dumadaan sa mga langit. Sa gnostikong pag-iisip, ang mga langit ay ang pang-anghel 
na balakid (aeons), ngunit sa OT ganoon sila: 

1. ang kalawakan kung saan ang mga ibon ay lumilipad 

2. ang mga bintana ng langit kung saan nanggagaling ang ulan 

3. ang mga mabituing langit ng araw at buwan 

4. ang mismong pagharap ng Diyos 

Mayroong maraming talakayan ng mga guro sa kung mayroong tatlo o pitong langit (cf. 
Eph. 4:10; II Cor. 12:2). Ang pariralang ito ay ginamit din ng mga guro upang ilarawan ang 
makalangit na tabernakulo, na lubusang umaangkop sa kontekstong ito (cf. 9:23-28). 



NATATANGING PAKSA: ANG KALANGITAN 

Sa OT salitang "langit" ay karaniwang PANGMARAMI (i.e., shamayim). Ang Hebreong 
salita ay nangangahulugang "taas." Ang Diyos ay nakatira sa kahitaasan. Ang 
konseptong ito ay sumasalamin sa kabanalan at di-katatakdaan ng Diyos. 

Sa Gen. 1:1 ang PANGMARAMING "mga langit at lupa" ay tinitingnan bilang 
Diyos na lumilikha (1) ng kalawakan sa ibabaw ng lupa o (2) isang paraan ng pagtukoy 
sa lahat ng realidad (I.e., espiritwal at pisikal). Mula sa pangunahing pag-intinding ito 
ang ibang teskto ay sinabing tumutukoy sa mga lebel ng langit: "ang langit ng mga 
langit" (cf. Ps. 68:33) o "langit at ang langit ng mga langit" (cf. Deut. 10:14; I Kgs. 8:27; 
Neh. 9:6; Ps. 148:4). Ang mga guro ay nag-isip na maaaring mayroong (1) dalawang 
langit (i.e., R. Judah, Hagigah 12b); (2) tatlong langit (Test. Levi 2-3; Ascen. ng Isa. 6-7; 
Midrash Tehillim sa Ps. 114:1); (3) limang langit (III Baruch); (4) pitong langit (R. 
Simonb. Lakish; II Enoch 8; Ascen. ng Isa. 9:7); at kahit (5) sampung langit (II Enoch 
20:3b; 22:1). Ang lahat ng ito ay dapat nagpapakita ng pagkahiwalay ng Diyos mula sa 
pisikal na paglikha at/o kanyang hindi pagkatakda. Ang pinakakaraniwang dami ng mga 
langit sa rabinikal na Judaismo ay pito. Si A. Cohen, Everyman's Talmud (p. 30), ay 
nagsasabing ito ay may kaugnayan sa mga astronomikong pook na nasasakop, ngunit 
iniisip ko na ito ay tumutukoy sa pito bilang ganap na bilang (i.e., ang mga araw ng 



112 



paglikha kung saan ang pito ay kumakatawan sa kapahingahan ng Diyos sa Gen. 1). 

Si Paul, sa II Cor. 12:2, ay nagsasabi na ang "ikatlong langit (Griyegong ouranos) 
bilang isang paraan ng pagkilala sa personal, dakilang pagharap ng Diyos. Si Paul ay 
mayroong personal na pakikipagharap sa Diyos! 



"Hesus" Ito ay maaaring isang tipolohikal na laro kay Jesus bilang bagong Josue. Ang kanilang 
mga pangalan ay hindi eksaktong magkapareho (i.e., Josue - Hebreo; Jesus -Aramaic). Ang 
may-akda ng Hebreo ay tumutukoy ng malawakan sa Exodus na gamit. Noong dinala ni Josue 
ang mga tao ng Diyos papasok sa kapahingahan ng Lupang Pinangako, ganoon din, dadalhin sila 
ni Jesus papasok sa langit. 



"ang Anak ng Diyos" Ito ay parehong isang OT na banal na titulong patungkol kay Jesus ng 
Nazareth at patuloy na pagbigay-diin rin ng may-akda sa kay Hesus bilang "anak" (cf. 1:2; 3:6; 
5:8; 7:28). Hindi ito isang aksidenteng ang sangkatauhan at ang kabanalan ni Hesus ay 
magkasamang binibigyang-diin (cf. Ezek. 2:1 - tao; Dan. 7:13 - banal). Ito ang pangunahing 
haligi ng NT katotohanan tungkol sa pagkato ni Kristo (cf. John 1:1,14; I John 4:1-6). 



"tayo ay magpakatatag sa ating ipinapahayag" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG 
TAHASANG PASAKALI. Ito ang patuloy na pagbibigay-diin sa pangangailangan para sa 
pagtitiyaga (cf. 3:6,14). Dapat nating balansehen ang ating panimulang desisyon (cf. John 1:12; 
3:16; Rom. 10:9-13) sa patuloy napagsunod (cf. Matt. 28:19-20; Eph. 2:10). Pareho itong 
mahalaga! Para sa isang pag-uusap tungkol sa salitang "pangumpisal, tingnan ang sinulat sa 3:1. 



NATATANGING PAKSA: ANG PANGANGAILANGAN NG PAGTITIYAGA 

Ang mga doktrinang pangbibliyang may kinalaman sa Cristianong buhay ay mahirap 
ipaliwanag dahil sila ay nilalahad sa karaniwang pangsilangang dialektikal na pares. Ang 
mga pares na ito ay magkasalungat, ngunit parehong pangbibliya. Ang mga 
Pangkanluraning Cristiano ay may ugaling piliin ang isang katotohanan at hindi 
papansinin o pababain ang kasalungat na katotohanan. Hayaang aking ilarawan. 



1. Ang kaligtasan ba ay bilang panimulang desisyong magtiwala kay Cristo o isang 
buong buhay na pagpangako sa pagsunod? 



2. Ang kaligtasan ba ay isang pagpili sa pamamagitan ng biyaya mula sa isang 

naghaharing Diyos o paniniwala ng sangkatauhan at pagsisising tugon sa isang banal 

113 



na alok? 



3. Ang kaligtasan ba, kapag natanggap na, ay hindi na maaaring mawala, o 
mayroon bang pangangailangan sa patuloy na patitiyaga? 



Ang isyu ng pagtitiyaga ay naging dahilan ng pagtatalo sa kabuuang kasaysayan ng 
simbahan. Ang suliranin ay nagsisimula sa tila magkasalungat na mga sulatin ng NT: 

1. mga teksto sa katiyakan 

a. mga sinabi ni Jesus (John 6:37; 10:28-29) 

b. mga sinabi ni Paul (Rom. 8:35-39; Eph. 1:13; 2:5,8-9; Phil. 1:6; 2:13; II Thess. 3:3; II 
Tim. 1:12; 4:18) 

c. mga sinabi ni Pedro ( I Pet. 1:4-5) 

2. mga teksto sa pangangailangan ng patitiyaga 

a. mga sinabi ni Jesus (Matt. 10:22; 13:1-9,24-30; 24:13; Mark 13:13; John 8:31; 15:4- 
10; Rev. 2:7,17,20; 3:5,12,21) 

b. statements of Paul mga sinabi ni Paul (Rom. 11:22; I Cor. 15:2; II Cor. 13:5; 
Gal. 1:6; 3:4; 5:4; 6:9; Phil. 2:12; 3:18-20; Col. 1:23) 

c. mga sinabi ng may-akdang Hebreo (2:1; 3:6,14; 4:14; 6:11) 

d. mga sinabi ni John (I John 2:6; II John 9) 

e. ang sinabi ng Ama (Rev. 21:7) 

Ang pangbibliyang kaligtasan ay nagmumula sa pagmamahal, awa, at biyaya ng 
isang naghaharing Trinidad na Diyos. Walang taong maaaring iligtas na walang 
pagsisimula ng Espiritu (cf. John 6:44,65). Ang banal ay unang dumating at nagbibigay 
ng usapin, ngunit humihingi na ang mga tao ay tumugon sa pananampalataya at pagsisisi, 
parehong panimula at tuloy-tuloy. Ang Diyos ay gumagawa kasama ang sangkatauhan sa 

isang tipang relasyon. Mayroon mga natatanging karapatan at tungkulin! 

Ang kamatayan ni Jesus ay tumatalakay sa suliraning pagkasala ng mga bigong 
nilalang. Ang Diyos ay nagbibigay ng isang daan at nagnanais na ang lahat na ginawa 
ayon sa Kanyang imahe at tumugon sa Kanyang pagmamahal at alay sa kay Jesus. 

Kung nais mo pang magbasa sa paksang ito mula sa isang hindi-Calvinistic na pananaw, 
tingnan ang 

1. Dale Moody, The Word of Truth, Eerdmans, 1981 (pp. 348-365) 



114 



2. Howard Marshall, Kept by the Power of God, Bethany Fellowship, 1969 



3. Robert Shank, Life in the Son, Westcott, 1961 

Ang Bibliya ay tumutugon sa dalawang magkaibang suliranin sa bahaging ito: (1) 
pagkuha ng katiyakan bilang isang pahintulot na mamuhay ng mga walang kwenta, 
makasariling buhay at (2) paghihikayat sa mga nakikibaka sa pagmiministro at sariling 
pagkasala. Ang suliranin ay ang pagkuha ng maling pangkat sa maling mensahe at 
pagtayo ng mga teolohikal na sistema batay sa makitid na mga sulating pangbibibliya. 
Ang ibang mga Cristiano ay desperadong nangangailangan ng mensaheng katiyakan, 
habang ang iba ay nangangailangan ng mga malupit na babala! Saang pangkat ka ba 
kasama? 



4:15 "nakikiramay sa ating mga kahinaan" Si A. T. Robertson ay nagbibigay ng isa pang 
maaaring alternatibong pagsalin, "magtiis sa ating mga kahinaan" (cf. 2:17-18). Si Jesus ay 
walang kasalanan kailanman at hindi bumigay sa kasalanan kailanman, ngunit Siya ay nababad 
sa totoong tukso dahil sa kasalanan ng sangkatauhan. 



"tinukso" Ang salitang (peirazo) ay may konotasyong "pagtukso na may panananaw patungo 
sa kasiraan" (cf. 2:18; 3:9; 11:37). Ito ay isang PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA 
PANDIWARING, nagbibigay-diin sa isang tapos ng kalagayan sa pamamagitan ng isang 
panglabas na kinatawan, katulad ng nanunukso. Ang salitang ito ay isang titulo para kay Satanas 
("ang isang nanunukso) sa Matt. 4:3 (pansinin din ang Mark 1:13). Tingnan ang Natatanging 
Paksa sa 2:18. 



"sa lahat ng paraan katulad natin ngunit hindi nagkasala" Si Jesus ay parehong buong 
Diyos at buong tao, at kahit ganoon naiintindihan Niya tayo! Ngunit, Siya ay hindi sumasali sa 
paghihimagsik ng mga nabigong sangkatauhan at kasarinlan mula sa Ama (i.e., ang inosente, 
walang kasalanang Isa, cf. 2:17-18; 7:26; Luke 23:41; John 8:46; 14:30; II Cor. 5:21; Phil. 2:7-8; 
I Pet. 1:19; 2:22; 3:18; I John 3:5). 



4:16 "Kaya nga, dumulog tayo palapit" Ito ay isang PANGKASALUKUY ANG 
PANGGITNANG (deponente) PASAKALING, nagbibigay-diin sa patuloy na pagsama ng paksa 
ngunit mayroong elementong pasakali. Ito ay isang teknikal na salita sa Septuagint (LXX) para 
sa isang saserdoteng papalapit sa Diyos. Sa Hebreo ang salitang ito ay ginagamit para sa 
kakayanan ng nabigong sangkatauhan sa paglapit sa Diyos dahil sa sakripisyo ni Jesus (cf. 4:16; 

115 



7:25; 10:1,22; 11:6). Ginawa ni Jesus ang Kanyang mga tagasunod bilang isang "kaharian ng 
mga saserdote" (cf. Exod. 19:5,6; I Pet. 2:5,9; Rev. 1:6). 



"na may tiwala sa trono ng biyaya" Ang salitang ito ay nangangahulugang "kalayaan na 
magsalita ng mapangahas." Tayo ay may kalayaan, at kaya, may pagkamapangahas, sa paglapit 
sa harap ng Diyos sa pamamagitan ni Jesucristo cf. 10:19). Ito ay pareho sa simbolong napunit 
na belo ng Templo ni Herod sa Jerusalem sa araw ng pagkamatay ni Jesus (cf. Matt. 27:51; Mark 
15:38; Luke 23:45). Sa pamamagitan ni Jesus, ang mga makasalanang tao ay maaaring lumapit 
sa karapan ng banal na Diyos kung saan makakatanggap sila ng awa at biyaya, hindi parusa. 



"sa trono ng biyaya" Ito ay maaaring sirkumlokusyon para sa Diyos, katulad ng paggamit ng 
BALINTIYAK NA TINIG. Ang may-akda ng Hebreo ay tinitingnan ang langit bilang isang 
espiritwal na tabemakulo (cf. 9:11,24), ngunit isa ring pangkalangitang trono (cf. 1:8; 4:16; 8:1; 
12:2). 

"makatutulong sa panahon ng pangangailangan" Ang konteksto ay nagsasabi ng mga babala 
laban sa hindi pagnangan sa ating pangungumpisal. Ang Diyos ay tiyak na tutulong sa atin sa 
mga panahon ng mga pagsubok at panunukso (1) sa pamamagitan ni Jesus at (2) sa Kanyang 
sariling katangian. 

MGA TANONG SA TALAKAYAN 

Ito ay isang gabay sa pag-aaral, na ang ibig sabihing ikaw ay may tungkulin sa iyong 
sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa liwanag na mayroon 
tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa pagsalin. Hindi mo dapat 
pinapaubaya ito sa tagapagsalita. 



Ang mga talakayang tanong na ito at binibigay upang makatulong sa iyong makapag-isip 
sa mga pangunahing isyu nitong bahagi ng aklat. Sila ay inaasahang maging mapagpukaw- 
isipan, hindi katiyakan. 



1. Bakit ang kapitulong ito ay napakahirap para sa ating intindihin? 

2. Bakit ang pagbibigay diin sa "manangan" ay paulit-ulit sa Hebreo? 



116 



3. Mayroon bang teolohikal na kahalagahan sa kay Jesus ang tawagin parehong "Jesus" at 
"Anak ng Diyos" sa v.4? 

4. Ano ang ibig sabihin na si Jesus "dumaan patagos sa mga kalangitan? 

5. Paanong pagtitiyaga ay may kaugnayan sa katiwasayan ng sumasampalataya? 



117 



HEBREO 5 



PAGHAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG PAGSALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Si Jesus ang 
Nakahihigit na 

Pinakapunong- 
Saserdote 




Ang Tema ni 
Jesus Ang 
Ating 

Pinakapunong- 
Saserdote 


Si Jesus ang 
Nakahihigit na 

Pinakapunong- 
Saserdote 


Si Jesus ang 
Mahabaging 
Pinakapunong- 
Saserdote 


(4:14-5:10) 


Mga Katangiang 
Kailangan para 
sa 

Pinakapunong- 
Pagkasaserdote 


(4:14-5:14) 


(4:14-5:10) 


(4:14-5:10) 


5:1-4 


5:1-4 


5:1-6 


5:1-6 


5:1-10 




Isang Saserdote 
Magp akailanman 








5:5-10 


5:5-11 












5:7-10 


5:7-10 




Babala Lab an 
sa Apo stasia 






Babala Laban sa 
Pagtalikod sa 
Pananampalataya 


Cristianong 
Buhay at 
Teolohiya 


(5:11-6:12) 






(5:11-6:17) 




5:11-6:8 


Spiritual 
Immaturity 

Espitiwal na 
Hindi Ganap 


5:11-14 


5:11-14 


5:11-14 




5:12-14 









118 



MGA KONTEKSTONG KAALAMAN 



A. Sa 3:1 dalawang salita ang unang ginamit upang ilarawan si Jesus: "apostoles" at 
"pinakapunong saserdote." 



B. Alam ng may-akda ng Hebreong ang konseptong si Jesus bilang pinakapunong 

saserdote sa linya ni Melquisedec ay magiging mahirap para sa Kanyang mga Judiong 
Cristianong tagatanggap na tanggapin. 



C. Ang pampanitikang yunit, 5:11-6:20, ay isang panaklong sa talakayan ng may-akda 
tungkol kay Melquisedec upang magbabala sa parehong sumasampalatayang Judio at 
mga hindi sumasampalatayang Judio. 



D. Sa 5:11-12 mayroon tayong dalawang pangunahing panghalip: "tayo" (v. 11) at "kayo" 
(vv. 1 1 — tatlong ulit). Itong mga panghalip ay sumasalamin sa tatlong pangkat sa 
mas malawak na konteksto ng 5: 1 1-6: 12. 



1. "tayo" at "tayo," 5:11; 6:1-3, ang may-akda at ang kanyang lumilingkod na koponan 

2. "kayo," 5:11-12; 6:9-12, ang mga sumasampalatayang Judio kung kanino sumusulat ang 

may-akda 

3. "sila" at "sila," 6:4-8, ang mga hindi sumasampalatayang Judiong mga kapwa tagasamba 

at kaibigan ng mga tagatanggap ng sulat 



PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



119 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 5:1-4 

ISapagkat ang bawat pinakapunong-saserdote ay kinuha mula sa mga 
kalalakihan upang siya ang dapat na kumatawan sa kanila sa mga bagay na may 
kinalaman sa Diyos at upang siya ay naghandog ng mga kaloob at mga bandog para 
sa kasalanan. 2Yamang siya rin naman ay napapaligiran ng kabinaan, maaari 
siyang makitungo nang mabinabon sa mga mangmang at sa mga naliligaw. 3Dabil 
dito, kailangan niyang magbandog ng mga bandog para sa kasalanan. Kung 
papaanong siya ay nagbandog para sa mga tao, gayundin naman ay magbandog 
siya para sa kaniyang sarili. 4Walang sinumang nag-angkin ng karangalang ito 
para sa kaniyang sarili, kundi siya na tinawag ng Diyos tulad ng kaniyang 
pagkatawag kay Aaron. 



5:1 "bawat pinakapunong saserdote" Ang mga bersong 1-4 ay naglalarawan ng mga OT 
saserdote: 

1 . nagmumula sa isa sa mga lipi (Levi) 

2. tumatayo sa harapan ng Diyos para sa kapakanan ng sangkatauhan 

3. nagbibigay ng mga handog at hain para sa kasalanan (cf. 8:3; 9:9) 

4. humaharap sa nga makasalanan dahil siya ay isang makasalanan (cf. Lev. 16:3,6) 

5. hindi kumukuha ng personal na karangalan, ngunit napaparangal sa pamamagitan ng 

pagpili at gamit ng Diyos 



5:2 



NASB, 


NRSV 


"nang mabinabon" 


NKJV 




"mababagin" 


TEV 




"kayang maging mabinabon 


NJB 




"nakikiramay sa" 



Itong Griyegong salita ay ginagamit lamang dito sa NT at hindi na makikita sa 
Septuagint. Ito ay ginagamit sa Aristeas 256 upang tumukoy sa pilosopiya ng katamtaman (cf. 
Moulton at Milligan, The Vocabulary of the Greek New Testament, p. 406). 



120 



o "ang mangmang at naliligaw" Sa OT ang mga kasalanang kamangmangan at simbuyo ay 
maaaring patawarin sa pamamagitan ng handog (cf. Lev. 4:2,3; Num. 15:22-31; Deut. 17:12,13; 
Ps. 51), ngunit ang mga kasalanang may pagpaplano ay hindi (cf. Lev. 4:22,27; 5:15-18; 22:14; 
Num. 15:24,27-31). 



Sa Word Pictures in the New Testament, Vol. V, si A. T. Robertson ay gumagawa ng 
teolohikal na kaugnayan sa gitna ng mga sadyang kasalanan ng OT kung saan walang 
pagpapatawad sa pamamagitan ng handog at ang mga babala sa 3:12 and 10:26. Ang kanyang 
sinasabi ay "para sa sadyang apostasiya (3:12; 10:26) walang kapatawarang binibigay" (p. 368). 



5:3 "dahil dito kailangan niyang maghandog ng mga handog para sa kasalanan para sa 
mga tao, gayundin naman para sa kaniyang sarili" Ito ay tumutukoy sa mga pamamaraan ng 
mga Araw ng Pagbabayad-Sala (cf. Lev. 16). Ang pamamaraan para sa pagbabayad-sala ng 
pinakapunong saserdote para sa kanyang sarili ay matatagpuan sa Lev. 9:7-17; 16:6-19; at Heb. 
9:7. Ating nalaman mula sa Heb. 7:26,27 na si Jesus ay hindi kailanman naghandog ng handog 
para sa Kanyang sariling kasalanan. 



5:4 "walang sinumang nag-angkin ng karangalan para sa kanyang sarili" Ang Diyos ay 
humirang ng isang tiyak na lipi (Levi) at isang tiyak na pamilya (Aaron's, cf. Exod.28:l; I Chr. 
23:13) upang gumanap bilang mga saserdote (cf. Num. 16:40; 18:7; I Sam. 12:9-14; II Chr. 
16:18). 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 5:5-10 

5Gayundin naman, hindi inangkin ni Cristo para sa kaniyang sarili ang 
kaluwalhatian ng pagiging isang pinakapunong-saserdote. Subalit sinabi ng Diyos 
sa kaniya: "IKAW AY ANG AKING ANAK. SA ARAW NA ITO AY 
IPINANGANAK KITA." 6Gayundin naman sa ibang dako ay sinabi niya ito: 
"IKAW AY ISANG SASERDOTE MAGPAKAILANMAN, AYON SA PANGKAT 
NI MELQUISEDEC." 7Siya, nang nabubuhay pa sa laman, ay kapwa humiling at 
dumalangin na may malakas na iyak at pagluha sa kaniya na makakapagligtas sa 
kaniya mula sa kamatayan. At dahil siya ay may banal na pagkatakot, siya ay 
dininig. SBagaman siya ay isang anak, natutunan niyang sumunod mula sa mga 
bagay na kaniyang tiniis. 9Nang siya ay naging ganap, siya ay naging pinagmulan 
ng walang hanggang kaligtasan para sa lahat ng mga sumusunod sa kaniya. lOSiya 
ay itinalaga ng Diyos na maging isang pinakapunong-saserdote ayon sa pangkat ni 

121 



Melquisedec. 



5:5 "hindi inangkin ni Cristo para sa Kanyang sarili ang kaluwalhatian" (cf. John 8:50,54) 



o "pagiging isang pinakapunong saserdote" Lubhang napakahirap na paniniwalain ang isang 
pangkat ng mga Judiong si Jesus ay isang pinakapunong saserdote gayong hindi Siya nanggaling 
sa lipi ni Levi. Ito ang layunin nitong mahabang pangangatwiran batay sa mga OT sipi. 

o "subalit Siyang nagsabi" Ang may-akda ay naninindigang ang Ama ay pinapatibay ang 
pinuring posisyon ni Jesus sa pamamagitan ng pagsipi ng isang pangunahing makaharing Psalm, 
2:7. Ang Ama ay nagsipi nitong parehong Salmong isinama sa Isa. 42:1 sa binyag ni Jesus (cf. 
3:17) 

Si Anus (i.e., noong ikaapat na siglo A.D.) sa kanyang pangteolohikal na gulo kay 
Athanasius tungkol sa kabuuang pagkadiyos ni Jesus) ay gumamit ng ikawalang bahagi nitong 
sipi upang ipanindigang si Jesus ay una at pinakamataas na nilikha ng Diyos (cf. Prov. 8:22-31), 
ngunit ang layunin ng sipi ay ang pagiging anak ni Jesus (cf. 1:2; 3:6; 5:8; 7:28). 



5:6 "IKAW AY ISANG SASERDOTE MAGPAKAILANMAN, AYON SA PANGKAT NI 
MELQUISEDEC" Itong sipi ay mula sa Ps. 1 10:4. Ang Salmong ito ay bukod-tangi sa 
katotohanang ito ay tiyak na nagbibigay sa Messiah ng parehong katungkulan ng pagiging isang 
pagkasaserdote at isang pagkahari (cf. Zech. 4:3,11-14; 6:13). Ating nalaman mula sa mga Dead 
Sea Scroll na ang mga Essene ay umaasa sa dalawang Messiah, isang makahari at isang 
makasaserdote. Si Jesus ay parehong ginampanan ang dalawang tungkulin. Bilang katotohanan, 
Siya ay gumagampan ng tatlong OT hinirang na mga tungkulin: propeta, saserdote at hari (cf. 
1:1-3). 



o "Melquisedec" Ang buong pagpapaunlad nitong tema ay nasa kapitulo 7. 



5:7 "nang nabubuhay pa sa Kanyang laman" Ito ay tumutukoy kay Jesus, hindi kay 
Melquisedec. Ito ay hindi nangangahulugang nagpapahiwatig na si Jesus ay hindi nanatiling tao. 
Si Jesus ay naging Inkarnasyon at nanatiling Inkarnasyon magpakailanman. 



122 



o "mga panalangin at hiling na may malakas na iyak at pagluha" Ito ay maaaring umuugnay 
sa karanasan ni Jesus sa Gethsemane sa Matt. 26:37 at Luke 22:44. Ito ay maaaring may 
kaugnayan sa tatlong antas ng panalangin ng mga guro, nagpapakita ng pagkatindi ng damdamin 
ni Jesus sa Hardin ng Gethsemane o ang Kanyang pinakapunong pagkasaserdoteng panalangin sa 
John 17 noong gabi ng Pasko na hapunan ng mga disipulo bago ang Gethsemane. 



o "sa Kaniyang makakapagligtas sa Kaniya mula sa kamatayan" Si Jesus ba ay takot sa 
kamatayan? Ang kamatayan ay isang karaniwang takot ng tao at si Jesus ay buong tao. Sa 
pinakamataas sa tingin ko Siya ay natakot sa pagkawala ng samahan sa Ama (cf. Mark 15:34). 
Alam Niya kung sino Siya at bakit Siya dumating (cf. Mark 10:45; Matt. 16:21). 



Ang tatlong mga tao ng Trinidad ay nasangkot sa muling pagkabuhay ni Jesus, hindi 
lamang ang Ama (cf. the Spirit, Rom. 8:11; at Jesus, John 10:17-18). 



Itong parirala ay maaaring sumalamin sa ilang OT tekstong naninindigang ang YHWH ay 
liligtas sa Messiah mula sa pisikal na kamatayan (cf. Ps. 33:19; 56:13 or Hos. 13:14) o muling 
bubuhay sa Kaniya mula sa kamatayan (cf. Ps. 16:10; 49:15; 86:13). Kung itong konteksto ay 
sumasalamin sa panalangin ni Jesus sa Gethsemana, kung ganoon opsyon #1 ang 
pinakamaganda. 



NASB "Siya ay dininig dahil sa Kaniyang banal na pagkatakot" 
NKJV "at dininig dahil sa Kaniyang makadiyos na pagkatakot" 
NRSV "siya ay dininig dahil sa kanyang magalang na pagpapakababa" 
TEV "Dahil siya ay mapagkumbaba at deboto, dininig siya ng Diyos" 
NJB "nanalo ng isang pagdinig sa pamamagitan ng kanyang paggalang" 

Ang pariralng ito, tulad ng Rom. 1:4, ay ginamit upang suportahan ang teyolohikal 
heretical na konsepto ng "pagpapatibay," na naninindigang ang Diyos ginantimpalaan ang taong 
Jesus dahil sa Kaniyang makadiyos, masunuring buhay. Ang NT sa kabuuan ay nagpapahayag 
sa paradox na si Jesus ay inkamasyong diyos at ginantimpalaan dahil sa Kaniyang magandang 
paglingkod! Kahit paano, ang dalawa ay parehong totoo. 



123 



" Ang mga pagkakaiba sa mga Ingles na pagsalin ay nanggagaling mula sa kalabuan ng 
Hebreong salitang "takot," lalo na ito ay ginagamit sa relasyon ng sangkatauhan sa Diyos. Tila 
ito ay nangangahulugang "magalang na sindak" o kabanalan, hindi :takot ng." 



5:8 "Bagaman Siya ay isang Anak" Ang salitang "anak" ay hindi dapat gawing malaking titik. 
Ito ay isa sa ilang paghahambing sa gitna ng isang kasapi ng pamilya laban sa tagalingkod ng 
pamilya (cf. 1:2; 3:6; 5:8; 7:28). 



o "natutunan Niyang sumunod mula sa mga bagay na Kaniyang tiniis" Itong buong 
seksiyon ay nagbibigay-diin pareho sa kay Jesus bilang isang "anak" ng Diyos (cf. 4:14) at sa 
kabila noon tao (cf. "nang nabubuhay pa sa Kaniyang laman" v. 7, 5:7). Siya ay sinubok; Siya 
ay nanalangin; Siya ay umiyak; Siya ay nagtiis; Natuto Siya ng pagsunod! Mahirap na 
teolohikal na panghawakan ang totoong pagkadiyos at totoong pagkatao ni Jesus bilang isang 
katotohanan (isang kalikasan). Sa kabuuang kasaysayan ng Simbahan, nagkaroon ng mga 
hakahaka sa tuwing ang saan man sa dalawang bahagi ay binababa ang kahalagahan. 

Mahirap sa mga sumasampalatayang maisip na dapat nilang sundin ang halimbawa ni 
Jesus. Ito ang suliraning hinaharap ng mga sumasampalatayang tagatanggap. Sila ba, tulad ni 
Jesus, ay makakatagal hanggang sa katapusan, kahit na ito ay sasangkot ng paghihirap? Ang 
kahirapanaybahagingkabuuan(cf. 2: 10; Matt. 5:10-12; John 15:18-21; 16:1-2; 17:14; Rom. 
8:17; II Cor. 4:16-18; I Pet. 4:12-19). 



Ito ay tumutukoy sa Kanyang pag-unlad bilang isang tao (cf. Luke 2:40,52). Ang 
paghihirap ay mayroong layuning pagpapaunlad ng tiwala dahil walang ibang bagay na maaari. 
Kung totoong layon ng Diyos para sa bawat sumasampalataya ang pagiging katulad ni Kristo, 
bakit ang mga makabagong kanluraning kristiano ay lumalayo sa pinakamekanismong 
dumudulot ng kaganapan? 



5:9 "at nang siya ay naging ganap" Ito ay isang MAKA-AORONG BALINTIYAK 

(deponente) PANDIWARI. Ang salitang "ganap" ay nangangahulugang "nasa kapanahunan" o 
"handang-handa para sa binigay na gawain." Ang kaganapan o kapanahunan pareho ni Jesus at 
ng Kanyang tagasunod ay isang pangunahing konsepto sa Hebreo (cf. 2:10; 5:9,14; 6:1; 
7:11,19,28; 9:9,11; 10:1,14; 11:40; 12:2,23). Tingnan ang buong sulatin sa 10:1. 



124 



o "sa lahat ng mga sumusunod sa Kaniya" Ang pagsunod ay isang patunay ng totoong 
pagiging disipulo (cf. Luke 6:46). Si Jesus ang ating halimbawa sa lahat ng bahagi. 



5:10 "itinalaga ng Diyos na maging isang pinakapunong-saserdote ayon sa pangkat" Sa 

Hebreo mayroong dalawang titulo para kay Jesus na binabanggit (1) anak, at (2) pinakapunong- 
saserdote. Tingnan ang Natatanging Paksa: Jesus bilang Pinakapunong-Saserdote sa 2:17. 



o "Melquisedec" Si Melquisedec ay tinutukoy dahil siya lamang ang iisang tao sa OT na 
tinatawag na parehong saserdote at hari, at sapat na gumaganap sa teolohikal na pangangailangan 
para sa rabinikal na pangangatwirang ito. Si Melquisedec ay tila isang maaninong anyo ng Gen. 
14:17-20 at Ps. 110:4 na ginagamit upang ilarawan ang kahigitan ng pagkasaserdote ni Jesus kay 
sa Maka-Aarong pagkasaserdote. Tingnan ang buong talakayan sa kapitulo 7. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 5:11-14 

llMarami kaming masasabi patungkol sa kaniya na mahirap ipaliwanag dahil 
kayo ay naging mapurol sa pakikinig. 12Sapagkat sa panahon na kayo ay dapat na 
maging mga guro, nangangailangan pa kayo na may magturo sa inyong muli ng 
panimulang katuruan ng mga aral ng Diyos. Kayo ay naging katulad ng mga 
nangangailangan pa ng gatas at hindi tulad ng mga nangangailangan ang matigas na 
pagkain. 13Sapagkat ang sinumang nabubuhay sa gatas ay hindi pa sanay sa katuruang 
patungkol sa katuwiran sapagkat siya ay isa pang sanggol. 14Ngunit ang pagkaing 
matigas ay para sa mga taong ganap na. Dahil sa pagsagawa ay nasanay na nila ang 
kanilang mga kaisipan upang makilala ang masama at mabuti. 



5:11 "kaniya" Itong panghalip ay maaaring alinman sa PANLALAKI o DI-TIYAK. Sa tingin 
ko ang DI-TIYAK ay mas umaangkop (cf. NRSV, TEV, NJB, NIV). Kaya, ito ay tumutukoy sa 
pagka-Melquisedec na pagkasaserdote ni Jesus. 



o "Tayo" Ito ay isang pampanitikang PANGMARAMI, at tumutukoy sa nag-iisang may-akda. 



o "kayo ay naging mapurol ang pakikinig" Ito ay isang PANGNAGDAANG TAHASANG 
PATUROL, na nagbibigay-diin sa isang nanahang kalagayan ng nilalang. Ang salitang "purol" 

125 



ay dalawang ulit lamang ginamit sa NT, dito at sa 6:12. Ang may-akda ay mayroong kahirapan 
sa pagpapaliwanag, hindi dahil sa paksa, kundi dahil sa wala hindi ganap ang mga mambabasa. 
Sila ay napurol ang pandinig at naging tamad sa mga espiritwal na bagay. 



Ang kontekstong ito ay bukod-tangi sa Hebreo dahil ang tatlong PANGHALIP ay 
ginagamit: "kayo" (5:11,12; 6:9-12), "tayo" and "tayo" (5:11; 6:1- 3,9), and "sila" (6:4-8). Ito ay 
tila sumusuporta sa pinapalagay na pangkasaysayang pagbubuo muli na ang aklat ng Hebreo ay 
sinulat sa isang pangkat ng mga sumasampalatayang Judiong nananatiling masaya sa pagsamba 
sa isang sambahayang lugar kasama ang mga hindi sumasampalatayang Hudyo, hindi 
magpakailanman niyayakap ang mga maaaring kalabasan ng ebanghelyo. 



5:12 "Sapagkat sa panahon na kayo ay dapat na maging guro" Kahit na ang mga 
sumasampalatayang ito ay naging mga Kristiano na sa loob ng mahabang panahon, sila ay hindi 
ganap. Ang haba ng panahon ay hindi tahasang umuugnay sa kaganapan. Tila sila ay patuloy sa 
pakikisama sa mga hindi sumasampalatayang Judio sa batayan ng hindi-magusot na mga Judiong 
paksain (cf. 6:1-2). Ito ay maaaring (1) upang makaiwas sa pampamahalaang pag-usig at/o (2) 
upang makaiwas sa "matinding paggawang" pangakong kinakailangan sa mga Kristiano. 



NASB "panimulang katuruan" 

NKJV "unang katuruan" 

NRSV "ang mga pangunahing elemento" 

TEV "ang mga unang aral" 

NJB "ang mga elemento ng mga katuruan" 

Ang salitang ito ay mayroong maraming maaaring kahulugan (i.e. malawak sa 
semantikong sakop): (1) ang mga pangunahing aral ng isang paksa; (2) ang pinanggalingan ng 
isang paksa; o (3) mga pang-anghel na kapangyarihan (cf. Gal. 4:3,9; Col. 2:8). Sa ganitong 
konteksto ang #1 ay tila pinakamaganda. Ang may-akda ay naninindigang itong mga hindi 
ganap na sumasampalataya ay nangangailangan ng mga panimula ng Kristianismong ituro sa 
kanila (gamitin ang # 1), ngunit sa 6:1, ang kahulugang #2 ay umaangkop dahil ang 6:1-2 ay 
mayroong kaugnayan sa Judiong turo, hindi bukod-tanging mga Kristianong turo, na sila ay 
dapat lumampas. Ang Griyegong salita dito ay stoichea, habang sa 6:1 ito ay arche (tingnan ang 
Natatanging Paksa: Arche sa 3:14. 



"mga aral ng Diyos" Ang salitang ito ay ginagamit sa mga OT katotohanan sa Acts 7:38 and 
Rom. 3:2. 

126 



"gatas...matigas na pagkain" Ito ay parehong bigay ng Diyos at parehong angkop sa tiyak ng 
mga panahon. Ngunit, ang gatas ay hindi angkop para sa ganap (cf. I Cor. 3:2; I Pet. 2:2). 



5:13 "katuruang patungkol sa katuwiran" Ang pangsaling tanong ay paano itong pariralang 
ito umuugnay sa "mabuti at masama" ng v. 14? Ang NJV ay sumasalin sa una bilang may 
kaugnayan sa doktrina, "ang doktrina ng mapagligtas na katarungan." Ang TEV ay sumasalin sa 
kanila bilang magkahanay "tama at mali" (v. 13) at "mabuti at masama" (v. 14). Ang unang 
parirala ay tumatalakay sa suliranin ng hindi ganap, habang ang ikalawa ay tumatalakay sa isang 
suliraning kakulangan ng gawa/karanasan. 



Maaring ang pariralang ito ay pinag-iiba sa "ang mga panimulang katuruan" ng v. 12; 6:1. 
Kaya ito ay tutukoy sa ebanghelyo kaysa laban sa mga Juding doktrina ng of 6:1-2. 

Para sa isang pag-aaral ng salita sa makatuwiran tingnan ang natatanging paksa sa 1:9. 



5:14 "ang ganap" ang salitang ito mula sa parehong Griyegong ugat nasalin sa "ganap" sa 5:9. 
Ang telos ay nangangahulugang ganap, may buong kakayanan para sa isang inatas na gawain. 
Ang pagkatao ni Jesus ay isang halimbawa ng katapatan at pag-unlad sa kaganapan (cf. vv. 8-9), 
katulad ng mga buhay ng mambabasang dapat maging. Itong mga sumasampalatayang Judio ay 
nakaranas ng ilang pag-usig (cf. 12:4), ngunit sila ay may ugaling umurong (cf. "tumalikod" 
10:38) sa inaakalang kaligtasan ng Judaismo. 



"dahil sa pagsagawa nasanay na nila ang kanilang mga kaisipan" Ito ay isasng 
PAGNAGDAANG BALINTIYAK NA PANDIWARI, na nagsasabi ng umuulit na gawang 
naging isang pagbubuo sa isang nanahang kalagayan ng nilalang-ang pagsasanay ay patungo sa 
pagiging ganap! 



127 



MGA TANONG PANGTALAKAYANG 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryong nangangahulugang tungkulin mo ang 
iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa liwanag na 
mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa pagsalin. Dapat 
hindi mo ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 



Itong mga pangtalakayang tanong ay binibigay upang makatulong sa iyong pag-isipan 
ang mga pangunahing usapin nitong seksiyon ng aklat. Sila ay inaasahang maging pangpukaw- 
isipan, hindi katiyakan. 



1. Bakit napakahirap para sa mga Judiong taong tanggapin ang katotohanang si Jesus ang 

pinakapunong-saserdote? 

2. Paano umuugnay ang paghihirap sa kaganapan, pareho ni Jesus at ng mga 

sumasampalataya? 

3. Anong mga bagay ang nagdulot sa mga mambabasang itong hindi maging ganap? 



128 



HEBREO 6 



PAGHAHATI NG M,GA TALATA SA MAKABAGONG PAGSALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Babala Lab an 
sa Apostasiya 






Babala Laban sa 
Pagtalikod sa 
Pananampalataya 


Ang May-Akda 
ay 

Nagpapaliwanag 
ng Kaniyang 
Hangarin 


(5:11-6:12) 






(5:11-6:12) 




5:11-6:8 


Ang Panganib 
ng Hindi 
Sumusulong 


Paghikatay at 
Pagpahayag ng 
Layunin 








6:1-8 


6:1-8 


6:1-3 


6:1-8 




Isang Mas Higit 
na Pagtantiya 




6:4-8 


Mga Salita ng 
Pag-asa at 
Pangpalakas- 
Loob 


6:9-12 


6:9-12 


6:9-12 


6:9-12 


6:9-12 


Ang Tiyak na 
Pangako ng 
Diyos 


Ang Hindi 
Nababaling 
Layunin ng 
Diyos kay 
Kristo 




Ang Tiyak na 
Pangako ng 
Diyos 




6:13-20 


6:13-20 


6:13-20 


6:13-20 


6:13-20 



MGA KONTEKSTONG KAALAMAN 



A. Dahil sa gamit ng mga PANGHALIP "Tayo/tayo" sa 6:1-3, "sila/sila" sa 6:4-8, at 
"kayo" sa 6:9-12 at 5:11-12, ako ay naniniwalang dalawang magkaibang pangkat ang 
pinapahayagan sa kapitulo 6: ang mga sumasampalatayang Judio at hindi 
sumasampalatayang Judio. Isa pa, ang mga Judiong (hindi Cristiano) kalikasan ng 



129 



mga pangunahing doktrina ng 6:1-2 ay tumuturo sa mga katotohanang kapareho sa 
Judaismo. Tila mayroong tatlong pangkat na binanggit 

1. ang may-akda at ang kanyang tagalingkod na koponan ("tayo" at "tayo," vv. 1-3,9; 5:11) 

2. mga hindi sumasampalatayang Judio ("sila" at "sila," vv. 4-8) 

3. mga hindi sumasampalatayang Judio ("kayo," vv. 9-12 at 5:11-12) 



B. Mayroong ilang teoriya tungkol sa kung sino ang pinapahayagan: 

1. ito ay isang pahpapalagay (na karaniwan ay naglalagay ng "kung" sa v. 6) 

2. ito ay tumutukoy sa mga Judiong hindi sumasampalataya 

3. ito ay tumutukoy sa totoong apostasiya (mga Judiong sumasampalatayang malapit nang 
bumalik sa mga OT pag-asa at pamamaraan sa halip ng patuloy na pananampalataya kay 
Jesus bilang ang Messiah) 

4. ito ay tumutukoy sa unang-siglong kalagayan lamang (na nakakaintindi sa 
pangkasaysayang kalagayan bilang isang sambahayang lugar ng mga sumasampalataya at 
hindi sumasampalatayang Judio) 

5. ito ay tumutukoy sa mga OT halimbawa ng hindi pananampalataya, hindi mga 
pangkasalukuyang sumasampalataya 



C. Ang mga babala ng 6: 1-12 ay dapat may kaugnayan sa naunang mga babala sa 

1. mag-ingat na madala lampas sa ligtas na pagkaangla, 2:1 

2. mag-ingat sa sadyang hindi pagsasampalataya (bilang mga OT Israelite), 3:12-19 

3. mag-ingat ng mananatiling hindi ganap na mga sumasampalataya, 5:11-14 

D. Ang kasalukuyang pagtatalo sa simbahan tungkol sa "minsang naligtas laging ligtas"; 
"niligtas, nawala, at muling naligtas" at "minsang lumabas laging nasa labas" ay 
umiikot sa: 

1. ang paggamit ng bukod na mga teksto (katibayang-teksto) 

2. ang paggamit ng lohikal na pag-iisip (pagbibigay halaga sa dahilan kaysa Kasulatan) 

130 



3. ang paggamit ng mga sistematikong teolohikal na grid (Calvinismo, Arminianismo, 
Dispensationalismo, atbp.) 



E. Mayroong maraming pangbibliyang halimbawa ng mga taong may suliraning kaugnay 
sa kanilang pananampalataya, ngunit walang madaling sagot na sasakop sa kanilang 
lahat 

1. ang mga sumasampalataya ay nagiging hindi angkop para sa paglingkod 

a. mga karnal na Cristiano o mga tamad na Cristinanong pinuno (I Cor. 3:10-15) 

b. mga sanggol na Cristiano (Heb. 5:11-14) 

c. mga hindi kwalipikadong Cristiano (I Cor. 9:27) 

d. hindi orthodox na mga Cristiano (I Tim. 1:19-20) 

e. walang bungang mga Cristiano (II Pet. 1:8-11) 

2. mga maling pagpapahayag ng pananampalataya 

a. parabola ng mga lupa (Matt. 13; Mark 4) 

b. mga bunga na walang personal na relasyon (Matt. 7:21-23) 

c. mga huwad na guro (I John 2:18-19; II Pet. 2:19-20) 

3. maaaring apostasiya 

a. Saul (OT) 

b. Judas (NT) 

c. mga huling tagasalin (Revelation 22:19 ) 

PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



NASB (ISINAPAHAON) TEKSTO: 6:1-8 

IDahil dito, itigil na natin ang pag-uusap sa mga panimulang katuruan 
patungkol kay Cristo. Dapat tayong magpatuloy na lumago sa lalong ganap na mga 
bagay. Huwag na nating muling ilagay ang saligan ng pagsisisi mula sa mga patay 
na gawa at pananampalataya sa Diyos. 2Gayundin naman ang patungkol sa mga 
pagbabawtismo, pagpapatong ng mga kamay, muling pagkabuhay ng mga patay at 

131 



kahatulang walang hanggan. 3Kung ipahihintulot ng Diyos, gagawin namin ito. 
4Sapagkat minsan ay naliwanagan na ang mga tao. Natikman na nila ang 
makalangit na kaloob at naging kabahagi na ng Banal na Espiritu. SNatikman na 
nila ang mabuting Salita ng Diyos at ang mga kapangyarihan ng darating na 
kapanahunan. 6Kung sila ay tatalikod, hindi na maaring mapanumbalik sila sa 
pagsisisi. Sapagkat muli nilang ipinako sa krus para sa kanilang sarili ang anak ng 
Diyos. 7Sapagkat ang lupa ay umiinom ng ulang malimit bumuhos dito. 
Pagkatapos, ito ay nagbibigay ng mga tanim na mapapakinabangan ng mga 
nagbungkal nito. Ito ay tumatanggap ng pagpapalang mula sa Diyos. SNgunit ang 
lupang tinutubuan ng mga tinik at mga dawag ay tinatanggihan at nanganganib na 
sumpain. At ito ay susunugin sa katapusan. 



6:1-2 Itong isang tala ng mga doktrina ay nag-uugnay sa mga usaping parehong pinapaniwalaan 
ng Judaismo at Cristianismo. Ngunit, sila ay pangunahing Judio (i.e., mga paghugas at 
pagpatong ng mga kamay). Ito ay mga doktrinang parehong ang sumasampalataya at hindi 
sumasampalatayang Judio ay madaling sasang-ayon dito. Sila ay hindi mga mahalagang 
teolohikal na usaping may kaugnayan kay Jesus ng Nazareth bilang ang pinopropesiyang 
Messiah. 



Mayroong isang maaaring teoriyang ang unang parirala ay dapat sumalin sa arche (mga 
panimulang katuruan) bilang "ang mga pinanggalingan ng Messiah" (cf. A. B. Bruce, The 
Epistle to the Hebrews, p. 197). Maaari kayang ang isang pangkat ng mga Judio ay nabigo sa 
pag-usbong ng Hentiles na katangian ng Cristianismo at nagtatanong kung paano maisaganap ni 
Jesus ang OT propesiya at mga inaasahan? Maari kayang ang tala ng mga Judiong doktrina ay 
ang pinagtuunan ng isang talakayan tungkol sa maaaring pagbalik sa Mosaic na tipan para sa 
kaligtasan, sa halip na si Jesus? 



6:1 

NASB, NJB "mga panimulang katuruan patungkol kay Cristo" 

NKJV "ang talakayan ng mga panimulang kay Cristo" 

NRSV "ang mga pangunahing katuruan patungkol kay Cristo" 

TEV "ang mga unang aral ng Cristianong mensahe" 



Ang Griyegong salitang arche ay mayroong isang malaking semantikal na sakop (tingnan 
ang Natatanging Paksa sa 3:14). Ang pangunahing layunin ay ang pagsisimula ng ilang bagay 



132 



(ang unang dahilan ng kapangyarihan/pamumuno). Ito ang pangkontekstong kasalungat ng 
teleios ("kaganapan" v. lb). 



Ang suliranin sa pag-intindi nitong parirala ay ang mga katuruang itinala sa vv. 1-2 hindi 
umuugnay sa Messiah kaysa tradisyunal na mga katuruan ng Judaismo. Ito ang ating tekstong 
dahilan para sa palagay na ang aklat ay sinulat sa isang Judiong sambahayan tagapakinig (cf. 
10:25) ng parehong sumasampalataya at hindi sumasampalatayang mga Judio. 



o "dapat tayong patuloy na lumago" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG B ALINTIYAK 
NA PASAKALI, "dapat tayong ipanganak." Ang pinagtutuunan ay ang patuloy na pagbibigay 
ng isang banal na kinatawan! Sila ay susulong patungong kaganapan kung hayaan nila ang 
Espiritung malayang ganyakin sila. Itong nakapa-Hriyegong salita ay ginamit ng mga 
Pythagoreyang pilosopo para sumulong sa isang mas mataas na antas ng pag-unawa (cf. A. T. 
Robertson's Word Pictures in the New Testament, p. 373). 



NASB, TEV "kaganapan" 

NKJV, NRSV "kaganapan" 

NJB "kabuuan" 



Ito ay isang anyo ng Griyegong salitang teleios, na ginagamit lamang dito sa NT. Ito ang 
kontekstong salungat ng arche of v. la (pangunahing katuruan). Itong mga sumasampalataya ay 
dapat gumalaw lampas sa mga teolohikal na paksa na mayroong kapareho sa kanilang mga 
Judiong kaibigan at kasambahan. 



o "pagsisisi...pananampalataya" Ito ang mga luma atbagong tipang tungkulin, isang negatibo 
at isang positibo. Ang pagsisisi ay isang mahirap na paksa dahil sa kaguluhan tungkol sa 
kanyang kahulugan. Ang Hebreong salita ay sumasalamin sa isang pagbabago ng gawa habang 
ang Griyegong salita ay sumasalamin ng isang pagbabago ng isip. Ang pagsisisi ay ang 
pagtalikod mula sa isang nakatuon sa sarili, sariling ang nangangasiwang buhay patungo sa isang 
nakatuon sa Diyos, Diyos ang nangangasiwang buhay: (l)Si Jesus ay nag-ugnay sa kakulangan 
ng pagsisisi sa pagkamatay (cf. Luke 13:3,5 and II Pet. 3:9); (2) ang pagsisisi ay inuugnay bilang 
kasamang tungkulin sa pananampalataya cf. Mark 1:15; Acts 2:38, 41; 3:16; 19; 20:21); at (3) 
Ang Diyos ay lalo pang pinapatibay na bilang pinanggagalingan ng pagsisisi (cf. Acts 5:31; 
11:18; II Tim. 2:25). 



133 



6:2 "pagbabawtismo" Ang PANGMARAMI ay hindi kailanman ginagamit para sa Cristianong 
binyag, ngunit para sa mga OT pangseremonyang absolusyon (cf. Mark 7:4; Heb. 9:10). Itong 
tatlong pares ng mga doktrina ay hindi bukod-tanging Cristiano. Sila ay tila mga karaniwang 
doktrina sa Judaismo, lalo na silang mga kapareho ng mga Pharisee sa Cristianismo. 



o "pagpapatong ng mga kamay" Ito ay ginagamit sa ilang kaisipan sa OT at NT. Ito ay 
nagpapakita ng kaugnayan sa: 

1. pag-iisang-tabi ng isa sa napiling gawain ng Diyos (cf. Num. 27:18,23; Deut. 34:9; Acts 

6:6; 13:3; I Tim. 4:14; 5:22; II Tim. 1:6) 

2. pagkikiisa sa isang handog 

a. saserdote (cf. Exod.29:10,15,19; Lev. 16:21; Num. 8:12) 

b. karaniwang mga tao (cf. Lev. 1:4; 3:2,8; 4:4,15,24; II Chr. 29:23 

3. pakikiisa sa isang biktima ng pambabato (cf. Lev. 24:14) 

4. pananalangin para sa biyaya (cf. Matt. 19:13,15) 

5. para sa kagalingan (cf. Matt. 9:18; Mark 5:23; 6:5; 7:32; 8:23; 16:18; Luke 4:40; 13:13; 

Acts 9:17; 28:8) 

6. pananalangin para sapagtanggap ng Espiritu(cf. Acts 8:17-19; 19:6) 



"ang muling pagkabuhay...kahatulang walang hanggan" Ang mga Pharisee at Essene (i.e., 
ang bayan ng mga the Dead Sea Scroll) hinawakan itong mga eskatolohikal na mga doktrinang 
may pagkapareho sa Cristianismo. 



NATATANGING PAKSA: WALANG HANGGAN 

Si Robert B. Girdlestone, sa kanyang aklat na Synonyms of the Old Testament, ay 
mayroong nakakawiling sinabi sa salitang "walang hanggan": 



Ang pang-uring aionios ay ginagamit ng mas marami kaysa apatnapung ulit 
sa N.T. may kaugnayan sa walang hanggang buhay, na tititingnang bahagya 
bilang isang pangkasalukuyang handog, bahagya bilang isang pangako para sa 
hinaharap. Ito ay ginagamit rin sa walang hanggang pagkabuhay ng Diyos sa 
Rom. 16.26; sa walang hanggang pagkabisa ng pagbabayad-sala ni Cristo sa 
Heb. 9.12, 13.20; at sa mga nakaraang panahon sa Rom. 16, 25, 2 Tim. 1,9, Titus 

134 



1.2. 

Ang salitang ito ay ginagamit pantukoy sa walang hanggang apoy, Matt. 
18.8,25. 41, Jude 7; walang katapusang parusa. Matt. 25.46; walang katapusang 
paghukom o pagsumpa, Mark 3.29, Heb. 6.2; walang katapusang pagkawasak, 2 
Thess. 1.9. Ang salita sa mga sulating ito ay nagpapahiwatig 



ng katapusan, at tila nangangahulugang sa panahon nitong mga paghatol ay 
ipapatupad, ang panahon ng pagmamasid, pagbabago, o ang pagkakataong 
mabawi ang ari-arian ng isa, ay nakalipas nang buo at magpakailanman. 
Kaunti ang ating naiintindihan tungkol sa hinaharap, tungkol sa relasyon ng 
buhay ng tap sa ibang nabubuhay, at ang tungkol ibang nabubuhay, at tungkol 
sa moral na bigat ng hindi pagsasampalataya, bilang tinitingnan sa liwanag ng 
kawalang hanggan. Kung, sa isang banda, maling magdagdag sa salita ng Diyos, 
sa kabila naman hindi tayo kumuha galing dito; at kung tayo ay lulupaypay sa 
ilalim nitong doktrina ng walang hanggang kaparusahan katulad ng nakasaad 
sa Kasulatan, dapat tayong masiyahang maghintay, sumunod sa Ebanghelyo ng 
pag-ibig ng Diyos sa kay Cristo, habang kinikilalang mayroong isang madilim 
na kapaligiran na hindi natin kayang maintindihan" (pp. 318-319). 



6:3 "kung" Ito ay isang PANGATLONG URING PASUBALING PANGUNGUSAP na 

nangangahulugang parating na gawa. Ang Diyos ay papayag, kung sila ay makikipagtulungan! 



6:4-6a "minsan..natikman...naging..natikman...tatalikod" Ang lahat nitong mga 
PANDIWARI ay mga MAKA-AORON, habang ang v. 6b ay nagsisimulang isang serye ng 
MGA PANGKASALUKUYANG PANAHUNANG PANDIWA. Ito ay mga malalakas na 
pangungusap. Ang kahulugan ay tila malinaw: kilala nila ang Diyos, ngunit tumalikod sila ng 
Diyos. Ngunit, dalawang pangkontekstong usapin ay kailangang suriin: (1) ang pagkakaroon ng 
tatlong pangkat ("tayo" [vv. 1-3], "sila" [vv. 4-8], "kayo" [vv. 9-12]) at (2) ang Judiong 
kalikasan ng mga doktrina sa 6:1-2. Ito ay tumuturo sa isang sambahayan kung saan ang mga 
sumasampalataya at hindi sumasampalatayang Judio ay sumamba at nag-aral ng magkasama. 
Ang mga hindi sumasampalatayang Judio ay malinaw na nakita ang kapangyarihan, 
kaluwalhatian, at katotohanan ng ebanghelyo sa mga Kasulatan at sa pahayag at mga nabagong 
buhay ng kanilang sumasampalatayang kaibigan. 



Tila mayroong dalawang babala sa Hebreo: (1) sa mga sumasampalatayang Judiong 
gumawa ng kanila publikong paninindigan kasama ng inusig na simbahan at hindi tatalikod sa 

135 



Judaismo at (2) sa mga hindi sumasampalatayang Jundiong yakapin si Cristo. Sa maraming 
paraan ang unang babala ay bukod-tangi sa aklat na ito, ngunit sa ikalawa ay parehong-pareho sa 
hindi mapapatawad na kasalanan ng mga Pharisee sa mga Ebanghelyo at ang kalasanan 
patungong kamatayan ng mga huwad na guro sa I John. 



6:5 "ang mga kapangyarihan ng darating na kapanahunan" Ang isa pang halimbawa ng 
nawawalang nasangkot sa kapangyarihan ng darating na kapanahunan ay sa Matt. 7:21-23. Sila 
ay mayroong kapangyarihanng walang kaukulang personal na relasyon. Itong parehong bagay 
ay maaaring sabihin kay Judas Iscariot (sa mga Ebanghelyo), Simon Magnus (sa Acts), at ang 
mga huwad na guro (cf. I John 2:18-19). 



Tingnan ang natatanging paksa sa 1:2. 



"ay tatalikod" Ito ay isang MAKA-AORONG TAHASANG PANDIWARI. Ito ang teolohikal 
na kasukdulan ng Griyegong pangungusap na nagsimula sa v. 4. 



NATATANGING PAKSA: MAYROON BANG SUMASAMPALATAYANG 
NAKATALIKOD? (APOSTASIYA, APHISTEMI) 

Itong Griyegong salitang aphistemi ay mayroong isang malawak na sematikong 
sakop. Ngunit, ang Ingles na salitang "apostasiya" ay nakukuha mula sa salitang ito 
at nakukulayan ang kanyang gamit sa mga makabagong mambabasa. Ang 
konteksto, katulad lagi, ay ang susi, hindi ang nakaukit nang kahulugan. Ito ay 
isang pinagsamang salita mula sa pang-ukol na apo, na nangangahulugang "mula" 
o "palayo mula" at histemi, "umupo," "tumayo," o "ayusin." Pansinin ang mga 
sumusunod (hindi teolohikal) na mga gamit: 



1. pisikal na alisin 



c. mula sa Templo, Luke 2:37 

d. mula sa bahay, Mark 13:34 

e. mula sa isang tao, Mark 12:12; 14:50; Acts 5:38 

f. mula sa lahat ng bagay, Matt. 19:27,29 



2. pangpolitikang alisin. Acts 5:37 



136 



3. alising pangrelasyon, Acts 5:38; 15:38; 19:9; 22:29 

4. alising naayon sa batas (paghiwalay), Deut. 24:1,3 (LXX ) at NT, Matt. 5:31; 

19:7; Mark 10:4; I Cor. 7:11 

5. alisin ang isang utang. Matt. 18:24 

6. magpakita ng kawalang-pakialam sa pamamagitan ng pag-alis. Matt. 4:20; 

22:27; John 4:28; 16:32 

7. magpapakita ng pagkabahala sa pamamagitan ng hindi pag-alis, John 8:29; 

14:18 

8. hayaan o pahintulutan. Matt. 13:30; 19:14; Mark 14:6; Luke 13:8 

Sa isang teplohikal na kaisipan ang pandiwa ay mayroon ring isang malawak na 
gamit: 

1. iurong, patawarin, ibigay ang kasalanan, ang Septuagint ng Exod.32:32; Num. 

14:19; Job 42:10 at NT, Matt. 6:12,14-15; Mark 11:25-26 

2. pagpigil mula sa kasalanan, II Tim. 2:19 

3. pagpapabaya sa pamamagitan ng pag-alis mula sa 

c. ang Kautusan, Matt. 23:23; Acts 21:21 

d. ang pananampalataya, Ezek. 20:8 (LXX ); Luke 8:13; II Thess. 2:3; I Tim. 

4:1; Heb. 3:12 

Ang mga makabagong sumasampalataya ay nagtatanong ng maraming teolohikal 
na mga tanong na hindi kailanman naisip ng mga NT manunulat. Ang isa sa mga 
ito ay may kaugnayan sa makabagong pag-uugaling paghiwalay ng 
pananampalataya mula sa katapatan. 

Mayroong mga tao sa Bibliya na nasasangkot sa mga tao ng Diyos at mayroong 
nagyayari 

III. Lumang Testamento 

C. Korah, Num. 16 

B. Eli's sons, mga anal ni Eli, I Sam. 2, 4 

C. Saul, I Sam. 11-31 



137 



D. Huwad na mga propeta (mga halimbawa) 



5. Deut. 13:1-5 18:19-22 

6. Jeremiah 28 

7. Ezekiel 13:1-7 



E. Mga huwad na babaeng propeta 



5. Ezekiel 13:17 

6. Nehemiah 6:14 



F. Mga masamang pinuno ng Israel (mga halimbawa) 



1. Jeremiah 5:30-31; 8:1-2; 23:1-4 

2. Ezekiel 22:23-31 

3. Micah 3:5-12 



II. Bagong Testamento 



C. Itong Griyegong salita ay literal na pag-apostasya. Ang mga Luma at 
Bagong Testamento ay parehong nagpapatibay sa pagtindi ng kasamaan 
at maling katuruan bago ang Ikalawang Pagdating (cf. Matt. 24:24; 
Mark 13:22; Acts 20:29,30; H Thess. 2:3,9-12; II Tim. 4:4). Ang 
Griyegong salita ay maaaring smnasalamin sa mga salita ni Jesus sa 
Parabola ng mga Lupang makikita sa Lucas 8:13. Itong mga huwad na 
guro ay maliwanag na hindi mga Cristiano, ngunit sila ay nanggaling sa 
loob (cf. Acts 20:29-30; I John 2:19); ngunit nakaya nilang suyuin at 
hulihin ang totoo, ngunit hindi ganap, na mga sumasampalataya (cf. Heb. 
3:12). 

Ang teolohikal na tanong ay ang mga huwad na guro ba ay minsan 
naging sumasampalataya? Ito ay mahirap sagutin dahil mayroong mga 
huwad na guro sa mga lokal na simbahan (cf. I John 2:18-19). Kalimitan 
ang ating mga teolohikal o denomisyunal na tradisyon ay sumasagot sa 
tanong na itong walang pagtukoy sa tiyak na mga Bibliyang teksto 
(maliban sa katibayan-tekstong pamamaraan ng pagsipi ng isang bersong 
labas sa kontekto upang kunwaring patunayan ang sariling pagkiling). 



B. Maliwanag na pananampalataya 



138 



5. Judas, John 17:12 

6. Simon Magnus, Acts 8 

7. silang sinabi sa Matt. 7:21-23 



5. silang sinabi sa Matt. 13:1-23; Mark 4:1-12; Luke 8:4-10 



5. ang mga Judio ng John 8:31-59 



6. Alexander at Hymenaeus, I Tim. 1:19-20 

7. sila sa I Tim. 6:21 

8. Hymenaeus at Philetus, II Tim. 2:16-18 



9.Demas,IITim.4:10 



10. maliwanag na mga sumasampalataya ng Heb. 3:16-10 



11. huwad na mga guro, II Peter 2:19-21; Jude 12-19 



12. laban kay Cristo, I John 2:18-19 



C. Hindi nagbungang pananampalataya 



5. Matthew 7:13-23 
6. 1 Corinthians 3:10-15 



3. II Peter 1:8-11 



Bihira tayong mag-isip tungkol sa mga tekstong ito dahil ang ating 
sistematikong teolohiya (Calvinismo, Arminianismo, atbp.) ay nagdidikta ng 
nakautos na tugon. Pakiusap na huwag ninyo akong paunang hatulan dahil 
binuksan ko itong paksa. Ang aking inaalala ay ang kaukulang hermeniyutikal na 
paraan. Dapat hayaan nating magsalita sa atin ang Bibliya at huwag subukang 
ihubog ito sa isang nakatakdang teolohiya. Ito ay kalimitang masakit at 
nakakabigla dahil ang marami sa ating teolohiya ay denominasyunal, pangkultura o 
pangrelasyon (magulang, kaibigan, pastor), hindi pangbibliya. Ang ilang nasa Mga 
Tao ng Diyos ay lumalabas na hindi nasa Mga Tao ng Diyos (e.g., Rom. 9:6). 



6:6 



139 



NASB 


"at kung" 


NKJV 


"kung" 


NRSV, TEV 


"at kung" 


NJB 


"at kahit sa kabila nito" 



Mayroong hindi pagkakaintindihan sa mga Griyegong iskolar kung ito ay isang 
mahinahong pasubaling istruktura o isang walang pagbabagong magkahanay na istruktura mula 
sa berso 4. Silang mga pumipilit ng isang pasubaling istruktura ginagawa ito para sa teolohikal 
na layuning pagpapanindigang ang berso 6a ay isang inaakalang kalagayan. Ngunit, itong lahat 
na pangbararilang katangian ay nagpapahiwatig na ang lahat na nangyayari: (1) ang pag-uulit ng 
halimbawa ng mga MAKA-AORONG PANDIWARI (naliwanagan, natikman, ibinahagi, 
natikman at tumalikod); (2) ang pag-uulit na gamit ng "kai" (at) kasama ng huling tatlo; at (3) 
ang isang PANGPATARANG PANLALAKING PANGMARAMING PANTUKOY sa berso 4 
na umuugnay sa lahat ng mga PANG-UKOL ng bersong 4-6. 



NASB, TEV, 

NJB "hindi maaari" (v. 6) 

NKJV, NRSV "hindi maaari" (v. 4) 



Ang salita ay makikita sa v. 4, ngunit ang mas malawak na konteksto ay sumasama ng v. 6. 
Ito ang Griyegong salitang dunatos (kaya) na mayroong ALPHA PAGKAPRIBADO (hindi 
kaya). Itong dalawang salita ay ginagamit na mayroong ibig sabihing kung ano ang 
ginagawa ng Diyos at hindi ginagawa! Ito ay ginagamit sa Griyegong Papyring nakita sa 
Egipto ng (1) mga lalaking may sapat na lakas upang magtrabaho at (1) mga saksing hindi 
maaaring tumestigo. Ito ay ginagamit ng apat na ulit sa Hebreo: 

1. hindi sila maaaring baguhin muli patungong pagsisisi (6:4) 

2. hindi maaari para sa Diyos na magsinungaling (6:18) 

3. hindi maaari para sa mga OT handog na makaligtas (10:4) 

4. kung walang pananampalataya hindi maaaring mapalugod ang Diyos(ll:6) 

Sa bawat kalagayan ang salita ay nangangahulugang hindi maaari. Kaya, nakakabiglang ang 
Lowe and Nida's Greek English Lexicon of the New Testament ay nagsasabing "Sa He. 6.4 ang 
paggamit ng adunaton ay tila isang pagkakataon ng isang hyperbola kung isaalang-alang ang 
mga babala laban sa apostasiya (tingnan ang He. 5.11-6.12). Kaya, maaaring isalin ang adunaton 



140 



sa He. 6.4 bilang "lubhang napakahirap ang'" (p. 669). Ito ay tila mas teolohikal kaysa leksikal 
kapag ang lahat ng ibang gamit ng salita sa Hebreo ay humihingi ng "hindi maaari." 



Ang pag-aalinlangang kunin itong salita ng literal ay dahil ito patungo sa teolohiya ng 
"minsang lumabas laging nasa labas" kung ito ay tumutukoy sa mga sumasampalatayang 
tinatalikuran ang kanilang pananampalataya. Itong mga denominasyunal na mga pangkat na 
nagtuturo ng apostasiya ay nangangaral din ng pagsisisi at pagbabalik. Itong teksto ay tila 
nagpapababa sa halaga nitong posisyon. 



Sa maraming paraan ang pangkasaysayang lugar ay susi sa pagsalin. 

1. dalawang pangkat na pinapahayagan (sumasampalataya at hindi sumasampalatayang 

Judio) 

2. isang pangkat (mga sumasampalatayang Judiong hindi pa ganap at ngayon ay nag-iisip 

na bumalik kay Moises) 



Ito ay parehong hakahaka sa mga maka-Judaismo sa Galatians na natuksong tumiwala sa mga 
OT ritwal (kasama si Cristo). Si Paul ay naninindigang sila ay bumagsak mula sa biyaya (cf. 
Gal. 5:4). 



'baguhin" Tingnan ang Natatanging Paksang sumusunod 



NATATANGING PAKSA: BINAGO (ANAKAINOSIS) 

Itong Griyegong salita sa kanyang ibat-ibang anyo ( anakainoo, anakainizo) ay 
may dalawang pangunahing kahulugan. 



3. "maging dahilan ng isang bagay upang maging bago at iba (i.e., mas higit)" - 

Rom. 12:2; Col. 3:10 

4. "maging dahilan ng isang pagbabago sa isang mag nais na kalagayan" - II 

Cor. 4:16; Heb. 6:4-6 

(kinuha mula sa Louw and Nida's Greek-English Lexicon, vol. 1, pp. 157, 594) 
Sina Moulton at Milligan, The Vocabulary of the Greek Testament, ay 

141 



nagsasabing itong salita (i.e., anakkainosis) ay hindi nakikita sa Griyegong 
panitikang mas nauna kaysa kay Paul. Si Paul ang maaaring gumawa nitong salita 
mismo (p. 34). 



Si Frank Stagg, New Testament Theology, ay mayroong nakawiwiling sinabi. 



Ang pagbabago ay pagmamay-ari lamang ng Diyos. Anakkainosis, ang salita 
para sa "pagbabago," ay isang pangkilos na pangngalan, at ito ay ginagamit sa 
Bagong Testamento, kasama ang mga pandiwang anyo, upang ilarawan ang isang 
patuloy na pagbabago, katulad ng sa Romans 12:2, 'Kayo ay magbago ayon sa 
pagbabago ng inyong isip' at ang 2 Corinthians 4:16, 'Ang ating kaloobang tao ay 
binanago araw araw.' Ang Colossians 3:10 ay naglalarawan ng "bagong tao" bilang 
"ang isang binabago sa pamamagitan ng kaalaman ayon sa imahen ng isang 
lumikha sa kanya.' Kaya ang 'bagong tao,' ang 'kabaguhan ng buhay,' ang 
'pagbabago,' paano man sabihin, ay mababakas sa isang panimulang gawa at isang 
patulioy na gawa ng Diyos bilang tagapagbigay at tagapagmalagi ng walang 
hanggang buhay" (p. 118). 



"muli nilang ipinako sa krus para sa kanilang sarili" Ang Griyegong tambalan (anastauroo) 
ay maaaring mangangahulugan ng "ipinako sa krus" (o "ipako," itong pinatinding anyo ay nasa 
mga JB, NEB at Moffatt pagsalin) o "ipinako sa krus muli" (NASB, NKJV, NRSV, TEB, NJB, 
NIV translations). Ang The Greek- English-Lexicon of the New Testament nina Bauer, Arndt, 
Gingrich, and Danker, ay nagsasabing "sa dagdag-pambibliyang Griyego itong salita ay palaging 
nangangahulugann "ipako sa krus" (p. 61). Si TertuUian ay gumamit sa sulating ito upang 
ipanindigang ang pagkatapos ng binyag na mga kasalanan ay hindi mapapatawad. 



Ang mga naunang Griyegong Ama ay naintindihan itong konteksto at ang tambalan ng ana 
upang humiling ng "ipako sa krus muli," na sinusunod ng karamihan sa makabagong Ingles 
na pagsalin. Paano ito umuugnay ng pangteolohikal sa apostasiya? Ito ay nagpapahiwatig 
ng mga sumasampalataya; ngunit, kung ang pinatinding anyo "personal na ipinako" ay 
sinunod, ang mga hindi sumasampalataya ang maaaring tinutukoy. Ang mga tagasalin ay 
dapat hayaang ang teksto, hindi ang kanilang teolohikal na mga pagkiling o mga teolohikal 
na sistema, ang magsalita. Itong tekstong ito ay napakahirap isalin ng may katiyakan. 
Kalimitan tayo ay nag-iisip na alam natin kung ano ang dapat nito o hindi dapat nito 
isakahulugan bago tayo nakikibaka sa (1) aklat bilang isang kabuuan; (2) ang apat na mga 

142 



babala lalo na; at (3) ang tiyak na konteksto. Kahit sa papanong paraan man isasalin ng isa 
ang mga tekstong ito, ang mga babala ay dapat dibdibin! 



"nilagay Siya sa hayag na kahihiyan" Itong salita ay ginagamit sa Matt. 1:19 para sa hindi 
kagustuhan ni Joseng pampublikong masiraang purl si Maria. Paano ito umuugnay sa konteksto? 
Ito ay maaaring karaniwang tumutukoy sa paunang pagpako sa krus kay Jesus bilang "publikong 
kahihiyang" wala ang pinapahiwatig na "muli." 



6:8 Ito ay maaaring paglalarawang kinuha mula sa Gen. 3 o Isa. 5:1-2 o maaaring kahit ang 
parabola ng mga lupa sa Matt. 13. Ang pagbubunga ay ang karaniwang katibayan ng isang may 
bisang pagpapahayag! Ang pagbubunga (cf. John 15:5-6), hindi ang pagtubo, ay ang katibayan 
ng isang totoong relasyon kay Cristo. Ang bunga ay ang katibayan ng, hindi ang mga paraan sa! 



NASB (ISIPANAHON) TEKSTO: 6:9-12 

9Ngunit mga minamahal, bagaman kami ay nagsasalita ng ganito, 
nakakatiyak kami ng higit na mabubuting bagay patungkol sa inyo at mga bagay na 
nauukol sa kaligtasan. lOAng Diyos ay makatarungan at hindi niya kalilimutan ang 
inyong mga gawa at pagpapagal sa pag-ibig na inyong ipinakita sa kaniyang 
pangalan. Kayo na naglingkod ay patuloy na naglilingkod sa mga banal. llNinanais 
namin na ang bawat isa sa inyo ay magpakita ng gayunding pagsusumikap patungo 
sa lubos na katiyakan ng pag-asa hanggang sa wakas. 12Hindi namin nais na kayo 
ay maging tamad kundi inyong tularan sila na sa pamamagitan ng 
pananampalataya at pagtitiyaga ay magmamana ng ipinangako ng Diyos. 



6:9 "minamahal" Ang talatang ito ay nagpapakita ng masidhing pagmamahal at pagkalinga na 
mayroon ang may-aksa para sa mga mambabasa. Ang berso 1 1 ay bumabanggit (1) 
"pagnanasa," na maaaring isalin sa "matinding pagnanasa" at (2) "bawat isa sa inyo," na 
nagpapakita ng bawat-taong pag-aalala. 



"nakakatiyak kami ng higit na mabubuting bagay patungkol sa inyo" Ito ay isang 
PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA PATUROL NA PANGMARAMI. Ang may-akda ay 
nakatiyak na ang kanyang mga mambabasa ay mga Cristiano! 



Para sa "mas higit" tingnan ang buong sulatin sa 7:7. 

143 



NASB, NKJV "mga bagay na nauukol sa kaligtasan 

NRSV "mga bagay na kasama sa kaligtasan" 

TEV "na kasama sa iyong kaligtasan" 

NJB "patungo sa kaligtasan" 

Itong Griyegong parirala ay literal na "pagkaroon ng (PANGKASALUKUYANG 
PANGGITNANG PANDIWARI) kaligtasang" nangangahulugang "mas higit na mga bagay" ng 
V. 9. 



6:10 "upang hindi malilimutan ang inyong mga gawa" ang Diyos ay hahatol ng 
makatarungan batay sa (1) aklat ng buhay (cf. Exod. 32:32-33; Ps. 69:28; Dan. 12:1; Luke 10:20; 
Phil. 4:3; Heb. 12:23; Rev. 3:5; 13:8; 17:8; 20:12,15; 21:27) at (2) aklat ng mga gawa (cf. Ps. 
56:8; 139:16; Isa. 65:6; Mai. 3:16; Matt. 25:31-46; Gal. 6:7). 



o "ang pag-ibig na inyong ipinakita sa Kaniyang pangalan sa paglilingkod at patuloy na 
naglilingkod sa mga banal." Kahit na itong mga sumasampalatayang Judio ay hindi buong 
kumilala sa Simbahan, sila ay tumulong sa Simbahan sa kanyang panahon ng pag-uusig (cf. 
10:32-34). Alalahaning ang Sambahayan ay iniisip na ayon sa kautusan, habang ang simbahan 
ay hindi naaayon sa kautusan sa Romang kautusan nitong panahon ! 



"Mga Banal" ( hagioi) ay pangteolohikal na kaugnay sa OT salitang "banal" (kadash), na 
ang ibig sabihin "itatabi para sa paglingkod sa Diyos" (cf. I Cor. 1:2; II Cor. 1:1; Rom. 1:1; Eph. 
1:1; Phil. 1:1). Ito ay palaging PANGMARAMI sa NT maliban sa isang pagkakataon sa 
Philippians 4:21; kahit dito, ito ay ginagamit sa isang samahang konteksto. Upang maligtas ay 
maging bahagi ng tipang bayan ng pananampalataya, ang pamilya ng mga sumasampalataya. 



Ang mga tao ng Diyos ay banal dahil sa akalang pagkamakatuwiran ni Jesucristo (cf. 
Rom. 4 and II Cor. 5:21). Ito ay kalooban ng Diyos na sila ay mabuhay ng mga banal na buhay 
(cf. 1:22; 3:12; Eph. 1:4; 2:10; 4:1; 5:27; James 2:14-26; I Pet. 1:16). Ang mga 
sumasampalataya ay parehong pinahayag na banal (pangposisyong kabanalan) at tinawag sa 
pamumuhay ng kabanalan (pasulong na kabanalan). Ito ay pangkaraniwan sa mga NT teolohikal 
na tensiyon sa gitna ng "nasa Kaharian ng Diyos" at ang "hindi nasa Kaharian ng Diyos." 



144 



NATATANGING PAKSA: MGA BANAL 



Ito ang Griyegong katapat ng Hebreong kadash, na mayroong pangunahing 
kahulugan ng pag-iisangtabi ng isa, isang bagay, o isang lugar para sa tanging gamit 
ng YHWH (BDB 871). Ito ay nangangahulugan ng Ingles na konseptong "ang 
banal." Ang YHWH ay hinihiwalay mula sa sangkatauhan sa pamamagitan ng 
Kanyang kalikasan (walang hanggang hindi-nilikha ng Espiritu) at ang Kanyang 
katangian (moral na kaganapan). Siya ang batayan kung saan ang lahat ay 
sinusukat at hahatulan. Siya ay ang walang katapusan, Banal na Isa, Banal na Iba. 



Ang Diyos ay nilikha ang mga tao para sa pagsasama, ngunit ang pagkabigo 
(gen. 3) ay nagdulot ng isang pangrelasyon at moral na balakid sa gitna ng isang 
Banal na Diyos at ng makasalanang sangkatauhan, ang Diyos ay piniling ibalik ang 
Kanyang sadyang nilikha; kaya, tinatawag Niya ang Kanyang mga tao upang 
maging "banal" (cf. Lev. 11:44; 19:2; 20:7,26; 21:8). Sa pamamagitan ng isang 
pananampalatayang relasyon sa YHWH ang Kanyang mga tao ay magiging banal 
sa pamamagitan ng kanilang pangtipang posisyon sa Kanya, ngunit tinatawag ring 
mamuhay ng banal (cf. Matt. 5:48). 



Itong banal na pamumuhay ay maaari dahil ang mga sumasampalataya ay 
tinatanggap ng buo at pinapatawad sa pamamagitan ng buhay ay gawa ni Jesus at 
ang pagharap ng Banal na Espiritu sa kanilang mga isipan at puso. Ito ay 
nagtatatag ng paradoksikal na kalagayan ng 

1. pagiging banal dahil sa inaakalang pagkamakatuwiran ni Cristo 

2. tinawag na mamuhay ng banal dahil sa pagharap ng Espiritu 

Ang mga sumasampalataya ay "mga banal" ( hagioi) dahil sa pagharap sa ating 
buhay ng (1) kalooban ng Banal na Isa (ang Ama); (2) ang gawa ng Banal na Anak 
(Jesus); at (3) ang pagharap ng Banal na Espiritu. 



Ang NT ay kalimitang tumutukoy sa mga banal bilang PANGMARAMI (maliban 
sa isang panahon sa Phil. 4:12, ngunit kahit na ang konteksto ay gumagawa ditong 
PANGMARAMI). Ang maligtas ay pagiging bahagi ng isang pamilya, isang 
katawan, isang gusali! Ang pangbibliyang pananampalataya ay nagsisimula sa 
isang personal na pagtanggap, ngunit nagiging isang samahang pagsasama. Ang 
bawat isa sa atin ay hinandugan (cf. I Cor. 12:11) para sa kalusugan, pag-unlad, at 
ikabubuti ng katawan ni Cristo - ang simbahan (cf. I Cor. 12:7). Tayo ay nililigtas 

145 



upang makapaglingkod! Ang kabanalan ay isang pampamilyang katangian! 



6:11 "lubos na katiyakan" Pansinin itong may kaugnayan sa pamumuhay na gawa (cf. James, I 
Peter, and I John). Ang katiyakan ay hindi pangunahin isang doktrinang pinagtitibay, kundi 
isang buhay na isinasabuhay (cf. Matt. 7). 



o "hanggang sa wakas" Ang pagtitiyaga ay kasing totoo bilang isang pangbibliyang doktrina 
tulad ng katiwasayan. Sa pamamagitan ng kanilang mga bunga makikilala ninyo sila (cf. Matt. 
7; James 2:14-26). Tingnan ang sulatin sa 4:14. 



6:12 "tamad" Ito ay katulad na salita sa "mapurol" (cf. 5:1 1). Ito ay ginagamit ng may 
pagkakaiba sa "kasipagan" sa v. 11. Ang mga sumasampalataya ay (cf. 12:1-3). hindi umunlad 
sa pagiging katulad ni Cristo o ng Dakilang Paggawa na sila ay nararapat. 



o "inyong tularan sila na sa pamamagitan ng pananampalataya at pagtitiyaga ay 
magmamana ng ipinangako" Ito ay maaaring tumukoy sa pagtatawag ng mga tapat sa kapitulo 
11. Itong mga tapat na OT sumasampalataya ay nanangan hanggang sa katapusan sa gitna ng 
mga matinding kaguluhan at pagsubok, kalimitan nauuwi sa pisikal na kamatayan (cf. kalimitan 
sa kapitulo 11 at maaari sa 12:4). Ang mga pangako ng Diyos ang pinagtutuunan ng talata, 6:13- 
20. Sila ay tiyak at tapat dahil Siya ay tiyak at tapat! 



NATATANGING PAKSA: ANG MANA NG MGA SUMASAMPALATAYA 

Ang Kasulatan ay nagsasabi tungkol sa mga sumasampalatayang magmamana 
ng maraming bagay dahil sa kanilang relasyon kay Jesus na tagapagmana ng lahat 
ng bagay (cf. Heb. 1:2), at silang kapwa-tagapagmana (cf. Rom. 8:17; Gal. 4:7) ng 



1. ang kaharian (cf. Matt. 25:34, 1 Cor. 6:9-10; 15:50) 



2. walang hanggang buhay (cf. Matt. 19:29) 

3. mga pangako ng Diyos (cf. Heb. 6:12) 

4. ang pagtanggol ng Diyos ng Kanyang mga pangako (cf. I Pet. 1:4; 5:9). 



146 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 6:13-20 

13Sapagkat nang mangako ang Diyos kay Abraham, sumumpa siya sa 
kaniyang sarili yamang wala nang sinumang makakahigit pa na kaniyang 
mapanumpaan. 14Sinabi niya: "TIYAK NA PAGPAPALAIN KITA AT IBIBIGAY 
SA lYO ANG MARAMING ANGKAN." 15At sa ganoong mahabang pagtitiis, 
tinanggap niya ang pangako. 16Sapagkat sumusumpa ang mga tao sa sinumang 
nakakahigit. At ang sumpa ang siyang nagpapatibay sa mga sinabi nila at 
nagbibigay wakas sa bawat pagtatalo. 17Gayundin lalong higit na ninais ng Diyos 
na ipakita nang may kasaganaan ang hindi pagkabago ng kaniyang layunin sa mga 
tagapagmana ng pangako. Ito ay kaniyang pinagtibay sa pamamagitan ng isang 
sumpa. 18Sa pamamagitan ng dalawang bagay na hindi kailanman nagbabago, 
hindi maaari para sa Diyos ang magsinungaling sa pamamagitan ng dalawang 
bagay na iyon. Ginawa niya ito upang tayo ay magkaroon ng matibay na kalakasan 
ng loob, na mga lumapit sa kaniya upang manangan sa pag-asang inilagay niya sa 
harapan natin. 19Ito ang ating pag-asa na katulad ng isang angkla ng ating 
kaluluwa ay matatag at may katiyakan. Ito ay pumapasok doon sa kabilang dako ng 
tabing. 20Dito pumasok si Jesus bilang tagapanguna natin para sa ating 
kapakinabangan, na maging isang pinakapunong-saserdote magpakailanman ayon 
sa uri ni Melquisedec. 



6:13-20 Ito ay isang makapangyarihang pangako ng katiwasayan at pag-asa batay sa katangian at 
mga pangako ng Diyos (cf. v. 18a), kung tayo ay tutugon lamang ng naaayon (cf. v. 18b). 



6:13 "nang mangako ang Diyos kay Abraham" Si Abraham ay binabanggit dahil siya ay 
tinitingnang ama ng Hebreong bansa (cf. Gen. 12, 15, 17, 18, 22), at dahil din sa kanyang 
relasyon kay Melquisedec (cf. Gen. 14). Ang kanyang pananampalataya sa Diyos ay dumating 
bago ang kautusan (cf. Rom. 4) at ginagamit bilang isang NT halimbawa para sa lahat na 
binubuhay ang panapampalataya. 



Pangteolohikal na maaari ring si Abraham ay pinili dahil ang mga pangako ng Diyos sa kanya ay 
hindi batay sa kanyang paggawa kundi sa walang kondisyong pangako ng Diyos (cf. Gen. 15:12- 
21) habang ang tipan kay Moises ay batay sa pagsunod, isang kondisyunal na tipan. 



"sumumpa Siya sa Kanyang sarili" Ito ay pangkasaysayang tumutukoy sa Gen. 22:16-17 o 
pangkonteksto sa Ps. 110:4. Ang mga sumpa at pangako ng Diyos ay maaasahan (cf. vv. 16-17). 

147 



Ito ang teolohikal na layunin ng talata. Ang ating pag-asa ay nasa hindi nagbabagong katangian 
(cf. Ps. 102:27; Mai. 3:6; Heb. 13:8) at mga pangako ng Diyos (cf. Isa. 40:8; 55:11). 



6:14 Ang isang suliranin sa pagsalin nitong seksiyon ng Hebreo ay sumasangkot sa paggamit ng 
may-akda ng mga OT sipi. Ang Diyos ay nangangako kay Abraham tungkol sa maraming 
pinagmulan. Ang teolohikal na suliranin ay hindi lahat ng likas na pinagmulan ni Abraham ay 
mga tapat na tagasunod ng YHWH. Sila ay mga "tipan," "piniling" mga tao, ngunit hindi 
sumasabuhay ng personal na pananampalataya. Ang relasyon sa gitna ng lumang tipang 
pangangailangan at ng bagong tipang pangangailangan ay hindi ang usapin sa puntong ito. Ito ay 
ang patuloy na personal na pananampalataya at pagsunod laban sa nasyunal, panglahing tipang 
mga ritwal. Ang tunay na usapin ay hindi kung aling tipan ang isa ay napapailalim sa isang 
kapanahunan kundi ang katapatan ng Diyos, pinakita sa pananampalataya at katapatan gn 
Kanyang mga tao. 



6:15 Ito ay hindi naglalarawan sa ganap na pananampalataya ni Abraham (siya ay mayroong 
mga anak sa ilang babae, sinubukan niyang ipamigay si Sarah ng dalawang ulit upang iligtas ang 
kanyang sariling buhay) tungkol sa salita ng Diyos kundi ang kanyang tapat na puso at pagsunod. 
Si Abraham, tulad ng lahat ng tao, ay isang naiibang halo ng pananampalataya at takot, 
kabutihan at kasamaan. 



6:18 "dalawang bagay na hindi kailanman nagbabago" Ito ay tumutukoy sa sumpa ng Diyos 
(i.e., Ps. 110:4 sinipi sa 5:6; 6:20; 7:17) at pangako ng Diyos (cf. v. 14). Ang salita ng Diyos ang 
ating katiyakan (cf. Isa. 55:11; Matt. 5:17-18). 



"hindi maaari sa Diyos ang magsinungaUng" Ito ay maaaring isang pagtukoy sa Num. 23:19 o 
I Sam. 15:29. Itong parehong katotohanan ay pinagtitibay ni Paul sa Tim. 2:13 at Titus 1:2. 
Tingnan ang buong sulatin sa 6:6. 



'tayong mga lumapit" Ito ay maaaring iuugnay sa: 

1. ang mga OT lungsod na silungan, 6:6-34; Deut. 4:41-43; Josh. 21) 

2. isang simbolo para sa isang ligtas na silungan sa isang bagyo (cf. 2:14; 6:19) 



148 



3. isang pagsimbolong tumutukoy sa Diyos bilang isang matibay na lugar kung saan ang 
Kanyang mga tao ay makasilong (cf. Ps. 18:1-2; 31:3; 91:2,9; 94:22; 144:2; Isa. 17:10; 
25:4; Jer. 16:19; Joel 3:16; Nah. 1:7) 

Itong parirala ay nagdadala sa kaisipan ng himnong, "Gaano Katibay ang Batayan," na 
napakahalaga para sa akin. 



" "magkaroon ng matibay na kalakasan ng loob upang manangan sa pag-asang inilagay sa 
harapan natin" Sa berso 18 tayo ay mayroong teolohikal na balanse ng isang matibay, 
mapagkatiwalaan, naghaharing Diyos (cf. v. 18a) kung kanino ang mga tao ay dapat tumugon, at 
patuloy na tumugon sa pamamagitan ng pananampalataya hanggang sa katapusan (cf. v. 18b). 

6:19 "ang angkla" Ito ay isang sinaunang Cristianong simbolo para sa kaligtasan, katiwasayan, 
at pag-asa. Ito ay makikita sa mga dingding ng mga Romanong sementeryo. Itong salita ay 
nagpapaalala ng himnong, 

"Aking inangkla ang aking kaluluwa sa silungan ng kapahingahan, 

Hindi na ako papalaot sa ilang dagat. 

Ang sigwa ay maaaring dumaan sa itaas ng ilang mabagyong kalaliman 

Ngunit sa kay Jesus ako ay ligtas magpakailanman" 



o "matatag" Tingnan ang Natatanging Paksa: Garantiya sat 2:2. 



"ito ay pumapasok doon sa kabilang dako ng tabing" Dito ang angkla ng pag-asa ay 
magkakahanay sa kay Jesus ang pinakapunong saserdoteng pumapasok sa banal na dako, na 
sumimbolo sa pinakapagharap ng Diyos. Ang pag-asa ng mga sumasampalataya ay nasa 
katangian at mga pangako ng Diyos at ng natapos na gawa ni Jesucristo. 



Hindi ito Platonismo (mga makalupang anyo laban sa makalangit na mga ideya), kundi 
ang makalangit na tabemakulong halimbawang pinakita kay Moises sa Bundok ng Sinai (cf. 
Exod. 25-40). Itong uri ng pagkadalawa ay makikita sa mga Dead Sea Scroll. Itong uri ng 
pangangatwiran (i.e., isang makalupang larawan ng isang makalangit na bagay) ay mas nauna 
kaysa Griyeging pilosopong si Piano. Ito ay nagsasabi ng ating hindi nakikita ngunit tiyak na 
pag-asa kay Cristo (cf. 9:23ff). 

149 



6:20 "bilang tagapanguna" Itong Griyegong salita ay ginamit ng (1) isang tagatuklas na unang 
pumunta, natututo at nagmamarka ng tamang daan (i.e., isang nangunguna) o (2) isang maliit na 
barkong nangunguna sa isang mas malaking barko patungo sa isang ligtas na silungan. Si Jesus 
ay nauna bago ang mga sumasampalataya sa lahat na kinakailangang paraan - tagadaig, 
tagapamagitan, tagapagligtas, saserdote, ang ganap na handog! 

MGA PANGTALAKAYANG TANONG 



Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryong nangangahulugang tungkulin mo ang 
iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa liwanag na 
mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa pagsalin. Dapat 
hindi mo ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 

Itong mga pangtalakayang tanong ay binibigay upang makatulong sa iyong pag-isipan 
ang mga pangunahing usapin nitong seksiyon ng aklat. Sila ay inaasahang maging pangpukaw- 
isipan, hindi katiyakan. 

1. Ang mga bersong 2-4 ba ay isang talaan ng mga Cristianong pangangailangan o 

katotohanan ng Judaismo 

2. Ang aklat ng Hebreo ba ay nagtuturo "pagbagsak mula sa biyaya"? Bakit o bakit hindi? 

3. Bakit ang pangkasaysayang kalagayan nitong aklat ay napakahalaga sa isang maayos na 

pagsalin? 

4. Ang Bibliya ba ay nagtuturo na ang totoong naligtas ay manangan hanggang sa katapusan 

o silang nanangan sa pananampalataya hanggang sa katapusan ay ang naligtas? 

5. Ang pinapahayagan ba sa mga bersong 4-6 mga sumasampalataya o hindi 

sumasampalataya? Bakit? 

6. Paano ang mga "kayo" sa v. 9 naugnay sa "sila" ng v. 4? 

7. Ilarawan ang pag-usig na hinarap ng mga sumasampalataya 

8. Ano ang dalawang hindi nagbabagong bagay sa v. 18? 

9. Paano ang parehong paghahari ng Diyos at ang malayang kalooban ng tao nababalanse sa 

V. 18? 

10. Paano ang katangian ng Diyos at ang natapos na gawa ng Diyos magkaugnay sa vv. 13- 

20? 



150 



HEBREO 7 



PAGHAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG PAGSASALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang 

Makasaserdoteng 
Sugo ni 
Melchizedek 


Ang Hari ng 
Katuwiran 


Ang 

Pagkasaserdote 
ni Melchizedek 
at ang Levite na 
Pagkasaserdote 


Ang 

Saserdoteng si 
Melchizedek 


Melchizedek 


7:1-3 


7:1-3 


7:1-3 


7:1-3 


7:1-3 










Si Melchizedek 
Tumatanggap 
ng Ikapu mula 
kay Abraham 


7:4-10 


7:4-10 


7:4-10 


7:4-10 


7:4-10 




Ang 

Pangangailangan 
para sa Isang 
Bagong 
Pagkasaserdote 






Mula sa Levite 
na 

Pagkasaserdote 
Patungo sa 
Pagkasaserdote 
ni Melchizedek 


7:11-19 


7:11-19 


7:11-14 


7:11-14 


7:11-12 










7:13-14 










Ang Pagbawi 
ng Lumang 
Batas 






7:15-19 


7:15-19 


7:15-19 




Ang Kahigitan 
ng Bagong 
Saserdeote 






Ang 

Pagkasaserdote 
ni Kristo ay 
Mananatili 



151 



7:20-25 


7:20-28 


7:20-25 


7:20-22 


7:20-25 








7:23-25 


Ang Kaganapan 

ng 
Makalangitan 

ng 

Pinakapunong 

Saserdote 


7:26-28 




7:26-28 


7:26-28 


7:26-28 



PAG-AARAL NG SALITA T PARIRALA 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 7:1-3 

1 Ang Melquisedec na ito ay hari ng Salem at siya ay naging saserdote ng kataas- 
taasang Diyos. Nasalubong niya si Abraham pagkatapos niyang maipalipol ang mga hari 
at pinagpala niya siya. 2Ibinigay ni Abraham sa kaniya ang ikapu ng lahat ng nasamsam 
niya. Ayon sa kahulugan ng kaniyang pangalan, na una sa lahat ay ang hari ng katuwiran, 
siya rin naman ay hari ng Salem, na hari ng kapayapaan. 3Wala siyang ama o ina, wala 
siyang talaan ng mga angkan. Ang kaniyang mga taon ay walang Simula, ang kaniyang 
buhay ay walang wakas. Siya ay natutulad sa anak ng Diyos. Siya ay nanatiling saserdote 
magpakailanman. 



7:1 "Melquisedec" Siya ay isang Hentiles ng hari/saserdote ng lumang Canaanite na Jerusalem 
(JEBUS), noon tinawag na Salem. Ang kanyang pangalan ay nangangahulugang "aking hari ng 
katuwiran" (parehong-pareho sa pangalan ng hari ng Jerusalem sa Josh. 10:1, "ang aking 
panginoon ay mabuti"). Ang kanyang talaan ng angkan ay hindi nabanggit kailanman, ngunit si 
Abraham ay nagbibigay pugay sa kanya. Kaya ito ang dahilan kung bakit siya ay naayong OT 
uri para kay Jesucristo. Nabanggit lamang siya sa Gen. 14:18-20 at Ps. 110:4. Mayroong 
maraming talakayan tungkol sa kanyang pagkatao: 

1. para kay Philo, siya ay isang imahen ng kaluluwa ng tao 

2. para kay Origen, siya ay isang anghel 

3. kay Ambrose, siya ay ang anghel ng Diyos 

4. para sa iba, siya ay ang anghel ni Michael 



152 



5. para kay Epiphanius, siya ay ang inkamasyon ng Banal na Espiritu 

6. para sa mga maka-Melquisedec, siya ay mas higit kaysa Messiah at ang laiiat ng panalangin ay 
dumadaan sa kanya 

7. para sa ilang Hudyo, sina Jerome at Luther, siya ay si Shem, ang anak ni Noah 



Si Melquisedec ay ginagamit bilang isang uring pagkasaserdote ni Jesus sa apat na mga dahilan: 

1 . Si Abraham ay nagbigay ng ikapu sa kanya (ang mga mas mababa ay palaging 
nagbibigay ng ikapu sa mga mas mataas) at sa pamamagitan ng rabinikal na 
hermeneutika si Levi ay nagbigay rin ng ikapu (cf. vv. 4-9) 

2. Ang kanyang mga magulang ay hindi naitala, kaya ang rabinikal na teolohiya ay 
nagsabi na siya ay walang magulang at kaya nga walang katapusan (cf. v. 3) 

3. siya ay pinuno sa huling banal na lungsod, Jerusalem (Salem, cf. Gen. 14:18) 

4. siya ay isang saserdote ng Kataas-taasang Diyos (cf. Gen. 14:19) 

5. hinahayaan niya ang may-akdang magtukod ng isang lehitimong pagkasaserdote 
maliban sa Leviteng Pagsasaserdote. 

"hari... saserdote" Siya ang nag-iisang tao sa OT na nagsasama ng pagkahari at 
pagkasaserdote. 

"at pinagpala siya" Ang mas higit at pinagpapala ang mas mababa, kaya, si Abraham (at sa 
mga rabinikal na pagpapahiwatig ang kanyang mga pinanggalingan, si Levi), ay pinagpala ni 
Melquisedec (cf. Gen. 14:19), na nagpapakita ng kanyang kahigitan kaysa maka-Aoron na 
pagkasaserdote. Nagpapakita rin ito na si Jesus, na mula sa linya ni Juda, ay maaaring isang 
saserdoteng kakaibang sugo. 



7:2 "ikapu" Pansining ang ikapu (cf. Gen 14:20) ay mas matanda kaysa Mosaic na kautusan. 
Ito ay isang paraan katulad ng Sabbath at ng mga unang bunga ng pagpapakita ng pag-aari ng 
Diyos ng lahat (cf. Gen. 14:19c). 



32:17; and 54:10). "sa pagsalin ng kanyang pangalan" Ang tiyak na etimolohiya ng pariralang 
"hari ng katawiran" ay hindi tiyak ngunit ang titulo ay ginagamit para sa Messiah sa Jer. 23:6 at 



153 



33:6. Isa pa, ang Messiah ay magiging makatuwiran at magdadala ng kapayapaan (cf. Isa. 9:6; 
26:3,12; 32:17; at 54:10). 



'Hari ng katuwiran" Tignan ang Natatanging Paksa sa 1:9. 



"Salem" Ang lungsod ay maaaring nakakuha ng kanyang pangalan mula sa Hebreong salitang 
Shalom na ang ibig sabihin ay "kapayapaan." Ang ilang iskolar ay nag-iisip na ito ay tumutukoy 
sa isang Jebusiteng banal. Ang lungsod ay tinatawag na Salem sa Gen. 14, ngunit sa Ps. 76:2 
inuugnay ito sa Jerusalem, na tinawag na Jebus noong kapanahunan ng Canaanite. 



7:3 Ito ay isang rabinikal na hermaniyotika (midrash) batay sa katotohanang ang pinanggalingan 
ni Melquisedec ay hindi binibigay sa Gen. 14:18-20. Tulad ng lahat na taong nilalang si 
Melquisedec ay may mga magulang, ngunit siya ay naglilingkod sa isa pang uri ng walang 
katapusang Messiah. Ito ay pinalawig sa vv. 8,12,16,17,21,24,25,28. 

"mga Simula" Tingnan ang Natatanging Paksa: Arches a 3:14 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 7:4-10. 

4Ngayon, isipin natin kung gaano kadakila ang taong ito, na maging si 
Abraham na ating ninuno ay nagbigay sa kaniya ng ikapu sa kaniyang mga 
samsam. 5Ang mga anak nga ni Levi na naging mga saserdote ay may kautusan na 
kumuha ng ikapu mula sa mga tao. Ito ay ang kaniyang mga kapatid bagaman sila 
ay nagmula sa baywang ni Abraham. 6Ngunit siya na ang angkan ay hindi 
nanggaling sa kanila ay kumuha ng ikapu mula kay Abraham at siya na tumanggap 
ng mga pangako ay kaniyang pinagpala. 7Ngunit walang pagtatalo na ang 
nakakababa ay pinagpala sa pamamagitan niya na nakakahigit. 8At dito, ang mga 
taong tumatangap ng ikapu ay namamatay. Ngunit sa kabilang dako, siya ay 
tumatanggap ng ikapu at mayroon siyang patooo na siya ay buhay. 9Marahil, 
maaaring masabi ng sinuman na maging si Levi na kumukuha ng ikapu ay 
nagbayad ng ikapu sa pamamagitan ni Abraham. lOSapagkat nang salubungin ni 
Melquisedec si Abraham, si Levi ay nasa baywang pa ng kaniyang ninuno. 



154 



7:5 "kahit sila ay nagmula sa baywang ni Abraham" Ito ay isang rabinikal na 
pangangatwiran batay sa pagiging nasa lomo ni Abraham si Levi (cf. v. 10). Ito ay isang Judiong 
exegesis, hindi isang maka-agham na katotohanan. 



7:7 "na nakakahigit" Ang puso ng aklat ng Hebreo ay ang paghahambing sa Mosaic na tipan 
at ang bagong tipan sa kay Kristo. Itong kaibahan ay palaging ipinapahayag sa pamamagitan ng 
salitang "nakakahigit" (kreittou/kreissou), na ang ibig sabihin ay "mas nakakataas," "mas 
magaling," "Mas mahalaga," "mas may mataas na uri." Ito ay isang paulit-ulit na tema sa 
Hebreo: 

1. mas higit kaysa mga angel (cf. 1:4) 

2. mas mabuting bagay patungkol sa iyo (cf. 6:9) 

3. ang mas nakakababa ay pinagpala ng mas nakakahigit (cf. 7:7) 

4. isang mas mabuting pag-asa (cf. 7:19) 

5. isang mas mabuting tipan (cf. 7:22; 8:6) 

6. ng mas higit na hain (cf. 9:23) 

7. isang mas higit na mabuting pag-aari (cf. 10:34) 

8.) isang higit na mabuting muling pagkabuhay (cf. 1 1:35) 

9. ang Diyos ay naglaan ng higit na mabuting bagay (cf.l 1:40) 

10. ang winisik na dugo ay nangungusap ng higit na mabuti (cf. 12:24) 



7:8 "patuloy na nabubugay" Ito ay tumutukoy sa kawalang hangganan ni Melquisedec dahil 
ang kanyang mga magulang (pinanggalingan) ay hindi sinasabi sa Gen. 14 at sa Ps. 1 10:4b rin na 
tiyak ng mga salita ("kailanman"). 



7:9-10 Ito ay isang rabinikal na exegesis. Dahil si Levi na lipi ni Aaron ay nanggaling kay 
Abraham, kung ganoon sa pamamagitan ng pagkakahawig, Judiong pagkasaserdote (gaya ng, 
kahit ang Pinakapunong Saserdote) ay nagbabayad ng ikapu kay Melquisedec. Kaya nga, si 
Melquisedec ay nakahihigit at si Jesus ay nakahiigit kaysa mga Hudyong saserdote. 



155 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 7:11-22 

llNang ibigay ng Diyos ang kautusan sa mga tao, ito ay nakabatay sa gawaing 
pagiging saserdote na nauukol sa mga angkan ni Levi. Hindi ba totoo na kung ang 
pagiging-ganap ay sa pamamagitan ng gawain ng pagiging saserdoteng iyon, hindi na 
kailangang magkaroon ng iba pang saserdote? Gayunman, itinalaga ng Diyos ang 
saserdote na ito ayon sa pangkat ni Melquisedec at hindi ayon sa angkan ni Aaron. 
12Sapagkat nang baguhin ng Diyos ang pagkasaserdote, kinakailangang baguhin din niya 
ang kautusan. 13Sapagkat siya, na tinutukoy ng mga bagay na ito, ay kabahagi ng ibang 
lipi, kung saan ay walang sinuman ang naglingkod sa dambana. 14Sapagkat malinaw na 
ang ating Panginoon ay nagmula sa lipi ni Juda. At nang tukuyin ni Moises ang liping ito, 
siya ay walang binanggit patungkol sa mga pagkasaserdote. 15Kung may lilitaw na 
bagong saserdote na katulad ni Melquisedec, lalo itong nagiging malinaw. 16Ito ay hindi 
nakabatay ayon sa makalamang kautusan, kundi sa kapangyarihan ng buhay na 
kailanman ay hindi masisira. IVSapagkat pinatotohanan ng kasulatan: "IKAW AY 
ISANG SASERDOTE MAGPAKAILANMAN, AYON SA URI ni MELQUISEDEC." 
ISSapagkat ang dating kautusan ay isina isangtabi dahil ito ay mahina at walang 
kabuluhan. 19Sapagkat walang napapaging-ganap ang kautusan. Sa kabilang dako, 
mayroong pagpapakilala ng lalong mabuting pag-asa, na sa pamamagitan nito, tayo ay 
lumalapit sa Diyos. 20Ito ay hindi ginawa ng walang panunumpa. 21Sa isang dako, sila 
ay naging saserdote ng walang panunumpa, sa kabilang dako si Jesus ay naging saserdote 
ng may panunumpa sa pamamagitan niyaong nagsasabi sa kaniya: ANG PANGINOON 
AY SUMUMPA AT HINDI MAGSISISI. IKAW AY SASERDOTE 

MAGPAKAILANMAN AYON SA URI NI MELQUISEDEC." 22Sa pamamagitan nito, 
si Jesus ang naging katiyakan ng isang lalong higit na mabuting tipan. 



7:11 "kung" Ito ay isang PANGALAWANG URING PASUBALING tinatawag sa kasulungat 
ng katotohanan. Ang isang maling pangungusap ay ginagawa upang gumawa ng isang punto. 
Ang Leviteng pagkasaserdote ay hindi nagdulot ng espiritwal na kaganapan o kapanahunan. 



"kaganapan" Ang Griyegong pamilya ng mga salitang nakabatay sa telos ay pangunahing 
nangangahulugang "ang dalhin sa katapusan," "ang dalhin sa kabuuan," o "ang dalhin sa 
kapanahunan." 



156 



NATATANGING PAKSA: KATAPUSAN O KABUUAN (TELOS) 

Itong katapusan ng mga espiritwal na bagay ay isang paulit-ulit na tema sa 
Hebreo. 

1. telos katapusan, kaganapan (3:6,14; 6:8,11) 

2. teleioo 

a. (Hesus) ang pagganap ng may-akda ng kanilang kaligtasan sa pamamagitan 

ng kahirapan (cf. 2:10) 

b. (Hesus) ng siya ay naging ganap sa pamamagitan ng kahirapan (cf. 5:8-9) 

c. ang Kautusan walang napapaging-ganap (cf. 7:19) 

d. isang Anak, tinalaga na pinaging-ganap magpakailanman (cf. 7:28) 

e. gumagawa sa mga sumasambang ganap (cf. 9:9) 

f. gumagawang ganap doon sa mga lumalapit (cf. 10:1) 

g. ginawa Niyang ganap magpakailanman ang mga pinapaging-banal (cf.l0:14) 
h. hiwalay sa atin sila ay hindi magiging-ganap (cf. 11:40) 

i. ang espiritu ng mga matuwid na pinaging-ganap (cf. 12:23) 

3. teleios, ang ganap (cf. 5:14) 

4. teleios, lalong ganap na tabernakulo (cf. 9:11) 

5. teleiotes, magpatuloy na lumago (cf. 6:1) 

6. teleiosis, kung ang pagiging ganap ay sa pamamagitan ng Leviteng pagiging 
saserdote (cf. 7:11) 

7. teleiotes, ang may-akda at tagaganap ng pananampalataya (cf. 12:2) 

Si Jesus ay nagdadala ng kapanahunan at kaganapang ang Mosaic na Tipan ay 
hindi magawa magpakailanman! 



"sa pamamagitan ng Leviteng pagiging saserdote (dahil sa batayang ito ang mga tao ay 
tumanggap ng Kautusan)" Ito ay tila tumutukoy sa (1) kay Moises na mula sa lipi ni Levi o 
(2) ang mga kasulatan ni Moises ay nagpapaliwanag at umaayos sa sistemang paghain ng Israel. 



157 



7:12 "isa ring pagbabago ng kautusan" Ang layunin ng Mosaic na kautusan ay hindi ang 
pagdudulot kailanman ng katwiran kundi ang pagpapakita ng patuloy na mga kalalabasan ng 
pagbagsak at ang walang kakayanan ng sangkatauhang pasiyahin ang Diyos (cf. Gal. 3:24-25). 



7:13 "mula sa kung saan ay walang sinuman ang naglingkod sa dambana" Ito ay isang 
PANGNAGDAANG TAHASANG PATUROL, na maaaring nagpapahiwatig na ang sistemang 
paghain ay patuloy. Kung ganoon, ang Hebreo ay sinulat bago ang pagsira ni Titus sa Jerusalem 
noong A.D. 70. 



7:14 "ang ating Panginoon ay nagmula sa lipi ni Juda" Ito ay isang PANGNAGDAANG 

TAHASANG PATUROL. Ang pandiwang "nagmula" ay nangangahulugang "nanggaling mula" 
at ginagamit para sa (1) ang pagsikat ng araw (cf. Matt. 5:45); (2) ang paggalaw ng mga planeta; 
(3) pagtubo ng mga tanim; at (4) sumisimbolo, para sa taong pinamulan (cf. Zech. 3:6,12; Isa. 
11:1; Jer. 23:5-6). 



"Judah" Si Jesus ay mula sa marangal na linya ni David ng Juda ((cf. Gen. 49:8-12; II Sam. 
7:12-16; Isa. 9:6,7). Ang pagpapaniwala sa mga Judio na si Jesus ay ang pinakapunong 
saserdote ay lubhang napakahirap dahil Siya ay hindi nanggaling sa saserdoteng lipi ni Levi tulad 
ni Moises at Aaron. 



7:15 "kung" Ito ay isang UN ANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP na pinapalagay 
na totoo mula sa pananaw ng may-akda o para sa kanyang mga pampanitikang layunin. 



7:16 

NASB "hindi nababatay sa isang kautusang pisikal na pangangailangan" 

NKJV "hindi naaayon sa mga batas ng isang makalamang kautusan" 

NRSV "hindi sa pamamagitan ng isang makautusang pangangailangan tungkol sa pisikal 

na pinagmulan" 

TEV "hindi sa pamamagitan ng mga pantaong batas at pagsasaayos" 

NJB "hindi sa pamamagitan ng isang kautusan ng may pisikal na pinagmulan" 



158 



Ang kapangyarihang pagiging saserdote ni Jesus ay hindi bumabatay sa kung anong 
lipi/pamilya Siya nanggaling, kundi mula sa Kanyang pag-angkin ng walang hangganang, 
hindi nasisirang buhay (cf. Ps. 110:4). Si Jesus ay mayroong walang hangganang buhay ng 
Diyos (pati na rin ng sumpa at pangako ng Diyos). 



NASB, NRSV, 

NJB "isang hindi nasisirang buhay" 

NKJV "isang walang katapusang buhay" 

TEV "isang buhay na walang katapusan" 



Ito ay tila may kaugnayan sa rabinikal exegetical (Midrash) na kahulugan mula sa Ps. 1 10:4b 
na si Melquisedec ay walang mga magulang at dahil dito ay walang hangganan (cf. vv. 6,8). 



7:17 "Sapagkat ito ay pinatotohanan sa Kanya" Ito ay isang sipi mula sa Septuagint ng Ps. 
110:4 (katuladngv. 21). 



7:18 

NASB "mayroong isina isangtabi" 

NKJV "mayroong isang pagbabawi" 

NRSV "ang pagbabawi" 

TEV "ay isina isangtabi" 

NJB "ay kaya inalis" 



Ito ay isang salita na nakita sa Egiptong papyri sa kaisipan ng (1) "iisina isangtabi"; (2) 
"gawing walang bisa"; o (3) "bayaran ng buo." Ang bersong ito ay nagsasalita ng pag- 
iisangtabi ng isang kautusan (maaaring ang pisikal na pinanggalingan ng pinakapunong 
saserdote). Ito ay nakakabiglang ang isang binigyang-diwang OT na sulatin (cf. Matt. 5:17- 
19) ay maaaring "iisangtabi," ngunit ito ang tumpak na punto ni Paul sa Gal. 3, sa paggalang 
sa pangkaligtasang layunin ng kautusang isinasantabi. Ngunit pinaninindigan ni Paul na iyon 
ay ang kahinaan ng bigong tao (cf. Rom. 7), hindi ang OT. Ang may-akda ng Hebreo ay 
nagpapakita ng kahigitan ni Jesus kaysa kay Moises at tinatawag ang "Kautusang" mahina at 
walang gamit (cf. 8:13). 



"ng isang dating kautusan" Ito ay tumutukoy sa Levitikal na sistema o ang Lumang Tipang 
may katangian ng Mosaic na kautusan. 

159 



"dahil sa kanyang kahinaan ay kawalang-gamit" Ang Romans 7 at Gal. 3 ay nakakatulong 
sa pagsasalin nitong parirala. Hindi iyon ang Kautusan ng Diyos, kundi ang katangian ng 
pantaong kabiguang mahina at ang Kautusan ay hindi nakagawa ng kanyang pagbabalik na 
gawain! 



7:19 "(sapagkat walang napapaging-ganap ang Kautusan" Tingnan ang buong sulatin sa 
10:1. 

"mas mabuti" Tingnan ang buong sulatin sa 7:7 

. "sa pamamagitan nito tayo ay lumalapit sa Diyos" Ito ay isang pangunahing konsepto (cf. 
8:13). Ang may-akda ay naninindigang ang Moisaic na Kautusan, na may kanyang Levitikal na 
pagiging saserdote at mga paghain, ay nabigong dalhin ang sangkatauhan sa Diyos, ngunit si 
Jesus, ang ating pinakapunong sasersdote, hindi nabigo at hindi mabibigo (cf. 10:22; James 4:7). 

Pansinin na si Jesus ay nagdadala ng mas mabuting tipan, ngunit ito ay isa pa ring tipan kung 
saan ang mga tao ay dapat tumugon katulad ng mga saserdote (ang mga sumasampalataya ay 
ngayon mga bagong tipang saserdote sa isang samahang kaisipan, cf. II Pet. 2:5,9; Rev. 1:6). 



7:20 "ito ay hindi ginawa ng walang panunumpa" Ang mga pangako ng Diyos ay maaaring 
pagkakatiwalaan dahil ang Kanyang katangian at kapangyarihan ay nakatayo sa likod ng mga ito 
(cf. Isa. 46:10). Ang sumpang ito ay isang pagtukoy sa Ps. 110:4, na tinalakay sa Heb. 6:13-17. 



7:21 Ito ay isa pang sipi mula sa Septuagint ng Ps. 1 10:4 (katulad sa v. 17). 



7:22 

NASB, NRSV, 

TEV, NJB "ang garantiya" 

NKJV, ASV "ang katiyakan" 



Ang Hebreong pinagmulan ay "isang sumpang nilagay sa kamay," na nagpapahiwatig ng 
katiyakan. Ito ay ginamit sa Griyego para sa kolateral ng isang utang o isang pyansa sa 
bilangguan. Isa pa, sa Romang kautusan ito ay tumatayo para sa isang bagay na naaayon sa 
kautusang katiyakan. Si Jesus ay ang katiyakan ng Ama para sa pagiging mabuti ng bagong 
tipan. 



160 



"isang mas mabuting tipan" Ang Jer. 31:31-34 ay nagsasabi tungkol sa "bagong tipang" (cf. 
Ezek. 36:22-36) ito kung saan ang pinagtutuunan ay sang isang panloob na kautusang ginanyak 
at ginagawa ng Espiritu, hindi ng isang panlabas na koda na nakasalalay sa pantaong paggampan. 

Para sa "mas mabuti" tingnan ang buong sulatin sa 7:7 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 7:23-25 

23Sa isang dako, dahil pinigilan sila ng kamatayan upang magpatuloy, kinakailangan 
ang maraming saserdote. 24Sa kabilang dako naman, dahil si Jesus ay nabubuhay 
magpakailanman, siya ay may pagkasaserdoteng mananatili magpakailanman. 25Kaya 
nga, ang mga lumalapit sa Diyos sa pamamagitan niya ay maililigtas niya nang lubusan, 
yamang siya ay nabubuhay magpakailanman upang siya ay mamagitan sa kanila. 



7:23 Ito ay isa pang paghahambing sa gitna ni Jesus at mga OT saserdote. Itong isa ay 
tumatalakay sa kanilang mga bilang at panahon sa katungkulan. 



7:24 Ito ay isang rabinikal na katapusan batay sa Gen. 14, kung saan ang pinagmulan ni 
Melquisedec ay hindi binibigay, at Ps. 1 10, na isang pagtutukoy kay Melquisedec at gumagamit 
ng salitang "magpakailanman" (cf. Ps. 110:4b). 



7:25 

NASB "mailigtas magpakailanman" 

NKJV "mailigtas ng lubusan" 

NRSV "para sa lahat ng panahong mailigtas" 

TEV "ngayon at palagi, mailigtas" 

N JB "kapangyarihang mailigtas ... ay kabuuan' 



Katulad ng pinapakitang nasa itaas na Ingles na pagsalin, ang salitang ito ay may ilang 
ibig sabihin. Nakayanan Niyang kabuuang mailigtas, ang lahat, magpakailanman (cf. 10:14). 
Tingnan ang natatanging paksa sa 3:14. 

"sila" Ito ay isang pangkabuuang paanyaya! Sino man ay maaaring pumunta (cf. John 1:12; 
Rom. 10:9-13; I Tim. 2:4; II Pet. 3:9). 



161 



"silang lumalapit sa Diyos sa pamamagitan Niya" Si Jesus ay planong pangkaligtasan ng 
Diyos (cf. John 10:9; 14:6). Sinuman ay maaaring lumapit, ngunit sila ay dapat lumapit sa 
pamamagitan ng pananampalataya sa Kanya at dapat silang patuloy sa pananampalataya 
(PANGKASALUKUYANG PANDIWARI). 



"Siya ay palaging nabubuhay upang pamamagitan para sa kanila" Ang gawain ni Jesus ay 
hindi natapos sa krus, kundi kahit hanggang ngayon Siya ay nananalangin at sumusumamo pa rin 
para sa mga sumasampalataya (cf. Isa. 53:12; Rom. 8:34; I John 2:1). 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 7:26-28 

26Sapagkat nararapat na ibigay sa atin ang ganitong uri ng pinakapunong- 
saserdote. Siya ay banal, walang kapintasan at malinis. Siya ay nahihiwalay sa mga 
makasalanan at itinaas siya ng Diyos na mataas pa sa kalangitan. 27Siya ay hindi 
natutulad sa ibang mga pinunong-saserdote na kailangang maghandog ng mga 
bandog araw-araw, una para sa kaniyang mga kasalanan. At pagkatapos ay 
maghahandog sila ng mga bandog para sa mga kasalanan ng ibang tao. Sapagkat 
kaniyang ginawa ito nang minsan at magpakailanman, nang ihandog niya ang 
kaniyang sarili. 28Sapagkat ang kautusan ay nagtatalaga ng mga pinunong- 
saserdote na mga taong may kahinaan. Ngunit ang salita ng panunumpa na 
dumating pagkatapos ng kautusan ay nagtalaga sa anak na pinaging-ganap 
magpakailanman. 



7:26 Ito ay maaaring isang sipi mula sa sinaunang kanta o tula (katulad ng Phil. 2:6-11; I Tim. 
3:16; II Tim. 2:11-13; at maaaring I Tim. 1:17; 6:15-16). Ang salitang "banal" ay maaaring 
nangangahulugang "maawain" mula sa LXX (cf. Ps. 16:10). Ang salitang "walang bahid" ay 
isang panghaing salitang karaniwang sinalin sa OT bilang "walang dumi." Ito ay isang kahanga- 
hangang pangumpisal na kabuuan. 



NATATANGING PAKSA: WALANG PAGSISISI, WALANG KASALANAN, 
PAGKAINOSENTE, WALANG PANINISI 



A. Pagbubukas ng mga Salita 



162 



3. Ang konseptong ito ay teolohikal na naglalarawan sa orihinal na kalagayan ng 

sangkatauhan (i.e., Gen. 1, ang Hardin ng Paraiso). 

4. Ang kasalanan at paghihimagsik ay sumira sa ganitong kalagayan ng ganap na 

pagsasama (i.e., Gen. 3). 

c. Ang mga tao (lalaki at babae) ay nangungulila para sa pagbabalik ng 
pagsasama sa Diyos dahil sila ay ginawa sa Kanyang larawan at pagiging 
kapareho (i.e.. Gen. 1:26-27). 

4. Ang Diyos ay humaharap sa sangkatauhan sa ilang paraan 

e. makadiyos na mga pinuno (i.e., Abraham, Moses, Isaiah) 

f. panghaing sistema(i.e.. Lev. 1-7) 

g. makadiyos na mga halimbawa (i.e., Noah, Job) 

5. Sa katapusan, ang Diyos ay nagbigay sa Messiah 

a. bilang buong paglalahad ng Kanyang sarili 

b. bilang ganap na paghain para sa kasalanan 

6. ang mga Kristiano ay ginagawang walang kasalanan 

e. s ayon sa kautusan sa pamamagitan ng sinasabing pagkamakatuwiran ni Cristo 

f. pasulong sa pamamagitan ng gawain ng Espiritu 

g. ang layunin ng Cristianismo ay pagiging katulad ni Cristo (cf. Rom. 8:28-29; 

Eph. 1:4), na sa katotohanan, ay ang pagbabalik sa larawan ng Diyos na 
nawala sa pagbagsak nina Adam at Eba 

7. Ang langit ay isang pagbabalik ng ganap na pagsasama ng Hardin ng Paraiso. Ang 
langit ay ang Bagong Jerusalem na bumaba mula sa pagharap ng Diyos (cf. Rev. 
21:2) sa isang dinalisay na lupa (cf. II Pet. 3:10). Ang Bibliya ay nagsisimula ay 
nagtatapos sa parehong tema. 

a. malapit, personal na pagsasama sa Diyos 

b. sa isang kinalalagyang hardin (Gen. 1-2 and Rev. 21-22) 

c. s sa pamamagitan ng nagpapahiwatig na salita, ang pagharap at pagsama ng 

mga hayop (cf. Isa. 11:6-9) 

B. Lumang Tipan 

163 



7. Mayroong napakaraming ibat-ibang Hebreong salitang nagdadala ng konseptong 

kaganapan, walang kasalanan, pagkainosente na ito ay napakahirap pangalanan at 
ipakita sa lahat na masalimuot na mga kaugnayan. 

2. Ang mga pangunahing salitang nagdadala ng konseptong pagkaganap, walang 
kasalanan, o pagkainosente (ayon kay Robert B. Girdlestone, Synonyms of the Old 
Testament, pp. 94-99) ay ang mga: 

a. shalom 

b. thamam 

c. calah 

3.. Ang Septuagint (i.e., ang Bibliya ng sinaunang simbaha) ay nagsasalin sa 
maraming ganitong konsepto sa mga Koine Griyegong salitang ginamit sa NT. 

4. Ang pangunahing konsepto ay may kaugnayan sa paghaing sistema. 

e. am mos (cf. Exod. 29:1; Lev. 1:3,10; 3:1,6,9; Num. 6:14; Ps. 26:1,11) 

f. amiantos ay aspilus ay mayroon ding mga pangkultong ibig sabihin 
C. Bagong Tipan 

1. ang ayon sa kautusang konsepto 

e. Ang Hebreong ayon sa kautusang pangkultong kahulugan ay sinalin ni am mos 

(cf. Eph. 5:27; Phil. 2:15; I Pet. 1:19) 

f. Griyegong ayon sa kautusang kahulugan (cf. I Cor. 1:8; Col. 1:22) 

8. Si Kristo ay walang sala, walang kasalanan, inosenting Isa (am mos) (cf. Heb. 

9:14; I Pet. 1:19) 

9. Ang mga tagasunod ni Kristo ay ginagaya Siya (am mos) (cf. Eph. 1:4; 5:27; Phil. 

2:15; Col. 1:22; II Pet. 3:14; Jude 24; Rev. 14:5) 

10. Itong konsepto ay ginamit rin sa mga pinuno ng simbahan 

e. anegkl tos, "walang pagbibintang (cf. I Tim. 3:10; Titus 1:6-7) 

f. anepileptos, "lampas sa pagpuna" o walang mapanghawakan para sa pagpuna" 

(cf. I Tim. 3:2; 5:7; 6:14; Titus 2:8) 

11. Ang konsepto ng "hindi nadumihan" (amiantos) ay ginagamit sa 



164 



e. Cristo mismo (cf. Heb. 7:26) 

f. sa Cristianong mana (cf. I Pet. 1:4) 



12. Ang konsepto ng "kabuuan" o "katuwiran"( holokl ria) (cf. Acts 3:16; I Thess. 
5:23; James 1:4) 



7. Ang konsepto ng "walang sala," walang kasalanang pagka-inosente ay 

pinapahayag ng amemptos (cf. Luke 1:6; Phil. 2:15; 3:6; I Thess. 2:10; 3:13; 5:23) 



8. Ang konsepto ng "hindi paksa ng paninisi" ay pinapahayag ng am m tos (cf. I Pet. 
3:14) 



9. Ang konsepto ng "walang dumi," "walang bahid" ay karaniwang ginagamit sa mga 
sulatin na mayroong isa sa mga nasa itaas din na salita (cf. I Tim. 6:14; James 
1:27; I Pet. 1:19; II Pet. 3:14) 



D. Ang mga bilang ng salita sa Hebreo at Griyegong nagpapahayag nitong konsepto 
ay nagpapakita ng kanyang kahalagahan. Ang Diyos ay nagbibigay ng ating mga 
pangangailangan sa pamamagitan ni Kristo at ngayon ay tumatawag sa atin upang 
maging katulad Niya. 



Ang mga sumasampalataya ay nakalagay, pagtitistis na sinabing "tama," 
"makatarungan," "walang kasalanang" sa pamamagitan ng gawain ni Kristo. 
Ngayon ang mga sumasampalataya ay magmamay-ari ng kanilang posisyon. 
"Lumakad sa liwanag dahil Siya ang liwanag" (cf. I John 1:7). "Lumakad na 
kasing-halaga ng tawag" (cf. Eph. 4:1,17; 5:2,15). Si Hesus ay nagbalik sa 
larawan ng Diyos. Ang malapit na pagsasama ay ngayon maaari na, ngunit 
alalahaning ang Diyos gusto ang mga taong sumasalamin sa Kanyang katangian, 
katulad ng Kanyang Anak. Tayo ay tinatawag sa walang hihigit pang kabanalan 
(cf. Matt. 5:20,48; Eph. 1:4; I Pet. 1:13-16). Ang kabanalan ng Diyos, hindi 
lamang ayon sa kautusan, kundi sa pagkabuhay! 



"nilayo mula sa mga makasalanan" Ito ay isang PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA 
PANDIWARI. Ito ay hindi sumasalamin sa pagkatao ni Jesus (cf. Phil. 2:6-7), kundi nagsasabi 
ng Kanyang kawalang-kasalanan (cf. 4:15; 9:14; II Cor. 5:21; I Pet. 2:22; I John 2:1; 3:5). 



"itinaas sa ibabaw ng mga langit" Ito ay maaring (1) pangungusap ng kadakilaan; (2) isang 
pagtukoy sa gnostikong pananaw ng mga huwad na guro ng kaligtasan bilang isang pagtagos sa 



165 



mga pang-anghel na mundo (cf. 4:14); o (3) isang paraan ng pagtukoy sa muling 
pagkabuhay/pagakyat. 



7:27. Ito ay tila mayroong kaugnayan sa Araw ng Katubusan (cf. Lev. 16), ngunit dito ito ay 
ginagamit sa kaisipang pang-araw-araw na mga paghandog (ang OT na pagpapatuloy). Ito ay 
maaaring mapatunayan sa pamamagitan ng kasaysayan at ng rabinikal na ang pinakapunong 
saserdote ay tahasang kasama sa pang-araw-araw na mga paghandog sa mas huling Judaismo 
ngunit maaaring hindi sa panahon ng mga araw ng tabernakulo. Tingnan ang Natatanging Paksa: 
Jesus Bilang Pinakapunong Saserdote sa 2:17. 



"Siya ay naghandog" Ito ay ang kaparehong salitang ginamit sa Isa. 53:11 sa Septuagint 
(LXX), "dalhin." Ang iba tinitingnan ito bilang pagpapahiwatig sa usok ng mga paghandog na 
umakyat pataas sa Diyos. 



"ito Kanyang ginawa minsan para sa lahat" Ang Hebreo ay nagbibigay-diin sa kahulihang 
minsang-pagbigay panghandog na kamatayan ni Jesus. Itong minsanang-ginawang pagligtas at 
pagpatawad ay ginawa magpakailanman (cf. "minsan" [ ephapax] , 7:27; 9:12; 10:10 at 
"minsanan lamang" [ hapax], 6:4; 9:7,26,27,28; 10:2; 12:26,27). Ito ang paulit-ulit na 
pagpatibay ng nagawang paghandog. 

"hinandog ang Kanyang sarili" Si Jesus ay ang pinakapunong saserdote (cf. Ps. 110:4) at 
biktima ng banal na dako (cf. 9:24). Ito ay isang haligi ng NT pagbigay-diin sa napagpapalit, 
hayag na katubusan (cf. Mark 10:45; Rom. 8:3; II Cor. 5:21). 



7:28 "nagtatalaga ng isang Anak" Si Jesus ay isang nakakahigit na saserdote dahil Siya ay 
bahagi ng pamilya ng Diyos (cf. 1:2; 3:6; 5:8). Ang pagtukoy na ito ay tila sumasama sa Ps. 2 at 
Ps. 110 na mga Makahari at Makasaserdoteng Salmo. Siya ay sumasama sa parehong OT 
binasbasang lugar ng katungkulan sa Kanyang Sarili sa pamamagitan ng sumpa ng Ama. 

"ginawang ganap magpakailanman" Ito ay isang PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA 
PANDIWARI. Siya ay ginawang ganap (pagsasalita batay sa tao) sa pamamagitan ng paghihirap 
at ang kaganapang ito ay pumapatuloy (cf. 2:10; 5:8-9). Tingnan ang buong sulatin sa 10:1. 



166 



MGA PANGTALAKAYANG TANONG 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentary, na ang ibig sabihin ikaw ay may 
tungkulin sa iyong sariling pagsalin sa Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ito pinapaubaya sa isang tagapagsalita. 

Ang mga pangtalakayang tanong na ito ay binibigay upang ikaw ay matulungang 
makapag-isip sa mga pangunahing isyu nitong aklat. Sila ay nilalayong pangpukaw-isip, hindi 
katiyakan. 



1. Bakit napakatagal ng may-akdang paunlarin ang konsepto ni Jesus bilang 

pinakapunong saserdote? 

2. Paano inuugnay si Levi kay Melquisedec? 

3. Panno inuugnay ang Ps. 110 sa Gen 14:18-20? 

4. Bakit ginagawing isang uri ng Messiah si Melquisedec? 

5. Sino si Melquisedec? 



167 



HEBREO 8 



PAGHAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG PAGSALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang 

Pinakapunong 
Saserdote ng 
isang Bago at 
Mas Mabuting 
Tipan 


Ang mga 
Bagong 

Makasaserdoteng 
Lingkod 


Ang 

Kabanalang 
Dako at ang 
Bagong Tipan 


Hesus, Ating 

Pinakapunong 

Saserdote 


Ang Bagong 

Pagkasaserdote 
at ang Bagong 
Dako 


8:1-6 


8:1-6 


8:1-7 


8:1-2 


8:1-5 








8:3-6 


Si Kristo ay ang 
Tagapamagitan 
ng isang Mas 
Nakahihigit na 
Tipan 




Isang Bagong 
Tipan 






8:6-13 


8:7-13 


8:7-13 




8:7-13 








8:8-13 







MGA KONTEKSTONG KAALAMAN: HEBREO 8:1-13 



A. Ito ay isang bahagi ng isang binuong tekstong may kaugnayan sa pangangailangan ng 
mambabasa para sa kabuuan. Ang seksiyong ito ay tumatakbo mula 5:1 1-10:18 na may 
panaklong ng babala mula 5:12-6:20. 



Habang umuunlad ang kapitulo 2 gamit ang Ps. 8, ang mga kapitulo 3 at 4 ay umuunlad 
gamit ang Ps. 110 at ang kapitulo 8 ay gumagamit ng Jer. 31:31-34 (ang kapitulo 10 ay 
gagamit ng Ps. 40). 



168 



C. Ang totoong tabemakulo sa langit na pinapahiwatig sa 6:19-20 at 8:2 ay hindi kabuuang 
mapapaunlad hanggang makarating sa kapitulo 9. 



PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



NASB (BINAGO) TEKSTO 8:1-13 



INgayon, ito ang buod ng mga bagay na sinasabi. Mayroon tayong gayong 
pinakapunong-saserdote na nakaupo sa kanan ng trono ng kamahalan sa mga 
kalangitan. 2Siya ay naglilingkod sa banal na dako at tunay na tabernakulo na 
itinayo ng Panginoon, hindi ng tao. 3Sapagkat ang bawat pinunong-sasedote na 
itinalaga upang makapaghandog ng mga kaloob at mga bandog, kinakailangan na 
ang pinakapunong-saserdoteng ito ay magkaroon din ng maihahandog. 4Sapagkat 
kung narito siya sa lupa, hindi siya magiging isang saserdote dahil may ibang mga 
saserderdote na naririto na naghahandog ng mga kaloob ayon sa kautusan. SSila ay 
naglilingkod sa isang tabernakulo na isang larawan at isang anino ng nasa 
kalangitan. Kaya nang si Moises ay handa na upang magtayo ng tabernakulo, 
nagbabala ang Diyos sa kaniya. Sinabi niya: Tiyakin mong gawin ang lahat ayon sa 
huwarang ipinakita ko sa iyo sa bundok. 6Ngunit ngayon si Jesus ay nagtamo ng 
isang higit na dakilang paglilingkod, yamang siya ay tagapamagitan ng isang tipan 
na higit na mabuti. Ang tipang ito ay natatag sa lalong mabuting pangako. 
7Sapagkat kung ang unang tipan ay walang kakulangan, hindi na sana naghahanap 
pa ng lugar para sa ikalawang tipan. SSapagkat nakita ng Diyos ang pagkukulang 
sa kanila, na sinasabi: AKONG PANGINOON ANG NAGSASABI: NARITO, 
DUMARATING ANG MGA ARAW. ITATATAG KO ANG ISANG BAGONG 
TIPAN SA SAMBA YANAN NI ISREAL AT SA SAMBAHAYAN NI JUDA. 9ITO 
AY HINDI TULAD SA LUMANG TIPAN NA AKING GINAGAWA SA 
KANILANG MGA NINUMO, SA ARAW NANG AKAYIN KO SILA AT 
INILABAS SA BAYAN NG EGIPTO. DAHIL HINDI SILA NATING TAPAT SA 
AKING TIPAN, KAYA PINABAYAAN KO SILA. lOAT AKONG PANGINOON 
ANG NAGSASABI: ITO ANG TIPAN NG AKING GAGA WIN SA 
SAMBAHAYAN NI ISRAEL PAGKARAAN NG MGA ARAW NA YAON. 
ILALAGAY KO ANG AKING MGA KAUTUSAN SA KANILANG MGA ISIP AT 
ISUSULAT KO DIN ANG MGA ITO SA KANILANG MGA PUSO. AT AKO AY 
MAGIGING DIYOS NILA AT SILA AY MAGIGING MGA TAO KO. IIWALA 

169 



NANG MAGTUTURO SA KANIYANG KAPWA O SA KANIYANG KAPATID: 
KILALANIN MO ANG PANGINOON. SAPAGKAT MAKIKILALA AKO NG 
LAHAT, MAGING NG MGA DAKILA AT HINDI DAKILA. 12SAPAGKAT 
KAHAHABAGAN KO SILA SA KANILANG MGA KALIKURAN AT HINDI KO 
NA ALALAHANIN PA ANG KANILANG MGA KASALANAN AT HINDI 
PAGKILALA SA KAUTUSAN NG DIYOS. 13Nang sabihin niya: Isang bagong 
tipan, pinaging luma niya ang unang tipan. Ito ngayon ay tumatanda na at malapit nang 
mawala. 



8:1 

NASB, NKJV, 

NRSV "pangunahing punto" 

TEV "ang buong punto" 

NJB "ang puntong prinsipyo' 



Ito ay isang uri ng Griyegong salitang "ulong," (kepiiale) ginamit ng may pagpaiiiwatig para sa kabuuang 
suma ng mga pera (cf. Acts 22:28). Ang mga Sinauna ay nagdagdag ng kanilang mga bilang pataas 
imbes na pababa. Ang salitang ito ay may dagdag na pagpapaiiiwatig na kaisipan ng (1) ang 
pinakamaiialagang punto sa pangangatwiran ng aklat iianggang dito o (2) isang buod ng isang 
pangangatwirang naibigay na. 



"pinakapunong saserdote" Ang titulong ito para kay Jesus ay nakikita lamang sa Hebreo (cf. 
2:17; 3:1; 4:14-15; 5:10; 6:20; 7:26; 8:1,3; 9:11,25). Ang pagkasaserdoteng katangian ng 
Messiah ay nilalantad sa Ps. 1 10 at Zech. 3 at 4. Siya ay parehong saserdote at hain (cf. Isa. 53). 
Siya ay tumatayo sa harap ng Diyos para sa kapakanan ng sangkatauhan at inaalay ang Kanyang 
sarili bilang kalutasan sa kasalanang suliranin. 



"siya na kumukuha ng Kanyang upuan" Ito ay ang patuloy na paggamit ng Ps. 110. Ito ay 
tumutukoy sa natapos ng paglingkod ni Cristo (cf. Heb. 1:3; I John 2:1). Ngunit, ito ay may 
makahari, hindi makasaserdoteng, kahulugan. Walang saserdoteng nakaupo mula noon, mga 
hari lamang. 

"sa kanang kamay" Ito ay isang antropomorpikong parirala para sa lugar ng awtoridad at 
kapangyarihan (cf. 1:3,17; 8:1; 10:12-13; 12:2; Acts 2:33-35). 



170 



"ng trono ng Kamahalan sa mga kalangitan" Ang Diyos ay walang pisikal na trono dahil 
Siya ay isang espiritu. Ito ay isang antropomorpikong pariralang naglalarawan sa Diyos sa mga 
pantaong mga salita at pag-uuri. Ito ay isang paikot o pahapyaw na paraang pagtukoy sa Diyos 
na hindi sinasabi ang Kanyang pangalan (cf. 12:2). 



Ang salitang "mga langit" ay PANGMARAMI katulad sa OT. Ito ay PANGMARAMI 
dahil ito ay tumutukoy sa ilang lebel: (1) ang kalawakan sa itaas ng lupa kung saan lumulipad 
ang mga ibon at nabubuo ang mga ulap (cf. Gen. 1:1); (2) ang mabituing kalangitan, ang lugar ng 
makalangitang ilaw, araw, buwan, mga bituin, at mga planeta (cf. Gen. 1:14); at (3) ang sariling 
pagharap ng Diyos at lugar ng mga anghel. 



Ang mga guro ay palaging nagtatalo kung mayroong tatlong langit (cf. II Cor. 12:2) o 
pitong langit (cf. Eph. 4:10). Itong konsepto ng ilang lebel ay maaaring makita sa Deut. 10:14 at 
Ps. 148:4. Ang mga gnostiko ginamit itong konsepto ng maraming langit upang panindigan ang 
mga lebel ng pang-anghel na kapangyarihan. Ngunit, si Jesus ay tumagos dito (cf. 4:14). Ang 
PANGMARAMI laban sa PANG-ISANG ouranos (langit) ay tila walang teolohikal na 
kahalagahan sa Hebreo (cf. 9:23 laban sa 9:24). 



8:2 "tabernakulo" Ito ay isang pagtukoy sa mithiing tabemakulo sa langit (cf. 6:19-20), kung 
saan ang isang nilantad kay Moises sa Bundok ng Sinai at ginawa sa panahon ng ilang palaboy- 
laboy na kapanahunan. 



"na itinayo ng Panginoon, hindi ng tao" Ito ay maaaring isang pagpapahiwatig sa Septuagint 
(LXX) na pagsalin ng Num. 24:6 o ito ay maaaring isang paraan lamang ng pagtutukoy sa banal 
na tabernakulong ginawa ng Diyos. 



8:3 "maghandog" Ito ay simula ng isang pagtuloy na pagbibigay-diin sa minsan-at- 
panglahatang katangian ng hain ni Cristo. Ang Kanyang handog ay ang Kanyang buhay. 



8:4 "kung narito Siya sa lupa, hindi Siya magiging isang saserdote" Ito ay isang 
IKALAWANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP, na tinatawag salungat sa 
katotohanan (cf. 4:8; 7:11; 8:4,7; 10:2; 11:15). Si Jesus ay hindi nagmula sa makasaserdoteng 



171 



Levitikal na lipi, kundi mula sa lipi ni Juda. Ang pangsaserdoteng paglingkod ni Jesus ay 
ginawa sa kahuli-hulihan sa langit. 



8:5 "isang larawan at anino ng nasa kalangitan" Ang gamit ng mga salitang "lawaran" at 
"anino" ay nagpapaalala ng mga kasulatan ni Philo ng Alexandria, isang Judiong manunulat at 
pilosopong nabuhay mula 20 B.C. hanggang A.D. 42 at sumunod kay Plato. Kanyang sinimbolo 
ang OT sa isang pagtatangkang gawin itong makapanahon sa Griyegong lipunan at isulong ang 
Platonismo bilang isang paraan ng pagpapalawig ng YHWHismo. 



Ngunit ang sulatin ay hindi sumasalamin kay Philo, kundi ng sinaunang Judiong 
tradisyong binigay kay Moises sa Bundok ng Sinai na kopya ng banal na dako - ang tabernakulo 
ng ilang palaboy laboy na kapanahunan. Itong parehong uri ng pangangatwiran ay makikita sa 
Dead Sea Scrolls, na nagpapakitang hindi ito bukod-tangi kay Plato (i.e., Griyegong pilosopiya). 
Nakakatuwang ang may-akda ng Hebreo ay hindi tumatalakay kailanman alinman sa Templo ni 
Solomon at Herod (o ng kanilang mga pamamaraan). Ito ay hindi kailanman inutos ng Diyos 
katulad ng tabernakulo (cf. Exod.25-40), pero ang I Chr. 28:19 ay malapit sa pagtanghal na ang 
mga piano ni Solomon ay binigyang-diwa ng kabanalan. 



Ang Judiong tradisyong ang naunang tabernakulo ay isang larawan ng totoong 
tabernakulo sa langit ay makikita sa (1) Exod.25:9, 40; (2) Rev. 11:10; 13:6; 15:5; (3) II Baruch 
4:5; (4) ang Kamartiran at Pag-akyat ni Isaiah 7:10; (5) Karunungan 9:8; (6) ang Kasinaunahan 
ng mga Judio ni Flavins Josephus 3:6:1. 



Ang sulating ito ay hindi maaaring sumasalamin ng Platonismo dahil ang Tabernakulo 
sa langit ay may nilalaman o katotohanan. Sa Platonismo ang kabanalan ay isang mithiin, isang 
kaisipang, espiritwal na katotohanan, ngunit sa Bibliya ito ay isang pisikal na katotohanan. Ang 
langit ay hindi lamang mga mithiin/konsepto/simbolo, kundi isang totoong bahagi ng paglikha 
(cf.Col. 1:16). 



Ang banal na tabemakulong ito ay isang araw mawawala (cf. Rev. 21:22). Ito ay 
nakapaglingkod ng kanyang layunin sa kapanahunang ito, ngunit hindi na kakailanganin sa 
eschaton! 



172 



NATATANGING PAKSA: URI (TUPOS) 



Ang suliranin ay ang salitang tupos, na mayroong ibat-ibang gamit. 

4. Moulton and Milligan, The Vocabulary of the Greek New Testament, p. 645 

g. huwaran 

h. piano 

i. uri o paraan ng pagsusulat 

j. utos o reskripto 

k. hatol o desisyon 

1. modelo ng isang katawan ng tao bilang tanda ng paggalang na mga handog sa 
nagpapagaling na diyos 

m. pandiwang ginamit sa kaisipang pagpapatupad ng kasuguan ng kautusan 

2. Louw and Nida, Greek-English Lexicon, vol. 2, p. 249 

g. peklat (cf. John 20:25) 

h. larawan (cf. Acts 7:43) 

i. huwaran (cf. Heb. 8:5) 

j. halimbawa (cf. I Cor. 10:6; Phil. 3:17) 

k. arkitipo (cf. Rom. 5:14) 

1. uri (cf. Acts 23:25) 

m. mga nilalaman (cf. Acts 23:25) 

3. Harold K. Moulton, The Analytical Greek Lexicon Revised, p. 411 

a. isang tama, isang pagkintal, isang marka (cf. John 20:25) 

b. isang paglalarawan 

c. isang larawan (cf. Acts 7:43) 

d. isang disenyo, isang piano (cf. Rom. 6:17) 

e. uri, layunin (cf. Acts 23:25) 



173 



f. isang imahen, isang kopya (cf. I Cor. 10:6) 

g. isang inaasahang imahen, uri (cf. Rom. 5:14; I Cor. 10:11) 

h. isang huwarang larawan (cf. Acts 7:44; Heb. 8:5) 

i. isang moral na larawan (cf. Phil. 3:17; I Thess. 1:7; II Thess. 3:9; I Tim. 4:12; I 
Pet. 5:3) 

Sa kontekstong # i sa ibabaw ay tila ang pinakamabuti. Ang ebanghelyo ay may 
parehong doktrina at pamumuhay na pinapahiwatig. Ang libreng handog na kaligtasan ni 
Kristo ay humihingi rin ng isang buhay na katulad ni Kristo ! 



"Kanyang sinasabi" Ito ay isang sipi mula sa Exod. 25:40. Ang tabernakulo ay hindi isang 
piano ni Moises, kundi ang paglalantad ng Diyos. 



8:6 "Siya ay nagtamo ng isang higit na dakilang paglilingkod" Ito ay isang 
PANGNAGDAANG TAHASANG PATUROL. Itong parehong paglalarawan sa kadakilaan ni 
Jesus ay ginagamit na may kaugnayan sa mga anghel sa 1 :4. 



"Siya ay isa ring tagapamagitan ng isang higit na mabuting tipan" Ang lahat ng mga 
PANDIWA sa v. 6 ay mga PANGNAGDAAN. Katulad ng naunang isa, ito ay isang 
PAGNAGDAANG TAHASANG PATUROL. 



Ang salitang "tagapamagitan" ay isang ayon sa kautusang salitang ang ibig sabihin ay 
"arbiter" (cf. 9:15; 12:24; I Tim. 2:5). Katulad ng isang saserdoteng tumatayo sa gitna ng Diyos 
at ng sangkatauhan, ganoon din ang isang tagapamagitan (cf. 9:15; 12:24; Tim. 2:5). 



"higit na mabuting tipang natatag sa lalong mga mabuting pangako" Ito ay isang 
PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA PATUROL. Ang pagpapahayag ng may-akda ng 
Hebreo sa kapangyarihan ni Jesus kaysa Mosaic na tipan ay nilalantad sa pamamagitan ng 
kanyang gamit sa salitang "higit." 

1. higit kaysa mga anghel (cf. 1:4) 

2. higit kaysa kay Levi (cf. 7:7) 

174 



3. higit na pag-asa kaysa Kautusan ni Moises(cf. 7:19) 

4. higit na garantiya (cf. 7:22) 

5. higit na mga pangako (cf. 8:6) 

6. higit na mga hain (cf. 9:23) 

7. higit na pag-aari (cf. 10:34) 

8. higit na pagkabuhay muli (cf. 1 1:35) 



NATATANGING PAKSA: TIPAN 

Ang OT salitang berith, tipan, ay hindi madaling bigyang kahulugan. Walang 
katapat na PANDIWA sa Hebreo. Ang lahat na pagtatangkang makarating sa isang 
etimolohikal na kahulugan ay hindi nakakakumbinsi. Ngunit, ang hayag na pagkasentro 
ng konsepto ay pumipilit sa mga iskolar na usisain ang gamit ng salita upang subukang 
alamin ang kanyang panggamit na kahulugan. 



Ang tipan ay ang paraan kung saan ang isang totoong Diyos ay hinaharap ang 
Kanyang taong nilalang. Ang konsepto ng tipan, kasunduan, o pagkakaisa ay mahalaga 
sa pag-intindi ng pangbibliyang paglahad. Ang tensiyon sa gitna ng nag-iisang Diyos at 
kalayaang magpasya ng tao ay malinaw na nakita sa konsepto ng tipan. Ang ilang tipan 
ay batay sa katangian, mga kilos at mga layunin ng Diyos. 

1. ang palikha mismo (cf. Gen. 1-2) 

2. ang tawag ni Abraham (cf. Gen. 12) 

3. ang tipan kay Abraham (cf. Gen. 15) 

4. ang pananatili at pangako ni Noah (cf. Gen. 6-9) 

However, the very nature of covenant demands a response Ngunit, ang mismong 
kalikasan ng tipan ay humihingi ng isang tugon 

1. sa pamamagitan ng pananampalataya si Adam ay dapat sumunod sa Diyos at hindi 

dapat kumain mula sa puno sa gitna ng Paraiso (cf. Gen. 2) 

2. sa pamamagitan ng pananampalataya dapat iwanan ni Abraham ang kanyang pamilya, 

sumunod sa Diyos, at maniwala sa darating na mga pinagmulan (cf. Gen. 12,15) 



175 



3. sa pamamagitan ng pananampalataya si Noah ay dapat gumawa ng isang napakalaking 

barko malayo mula sa tubig at mag-ipon ng mga hayop (cf. Gen. 6-9) 

4. sa pamamagitan ng pananampalataya si Moises dinala ang mga Esraelite palabas ng 

Egipto at tumanggap ng tiyak ng mga gabay para sa pangrelihiyoso at panlipunang 
buhay na may mga pangako ng mga grasya at sumpa (cf. Deut. 27-28) 



Itong parehong tensiyong sumasangkot sa relasyon ng Diyos sa sangkatauhan ay 
tinutugunan sa "bagong tipan." Ang tensiyon ay malinaw na nakita sa paghahambing ng 
Ezek. 18 sa Ezek. 36:27-37. Ang tipan ba ay batay sa mabagbiyayang kilos ng Diyos o 
sinugong taong tugon? Ito ang mainit na usapin ng Lumang Tipan at ng Bago. Ang mga 
layunin ng dalawa ay pareho: (1) ang pagbabalik ng pagsasamang nawala sa Gen. 3 at (2) 
ang pagtatayo ng isang makatarungang mga taong sumasalamin sa katangian ng Diyos. 



Ang bagong tipan ng Jer. 31:31-34 ay lumulunas sa tensiyon sa pamamagitan ng 
pag-alis ng pantaong paggampan bilang paraang makamit ang pagtanggap. Ang kautusan 
ng Diyos ay nagiging isang panloob na kagustuhan imbes na isang panlabas na 
paggampan. Ang layunin ng isang makadiyos, makatarungang mga taong nananatiling 
pareho, ngunit ang pamamaraan ay nagbabago. Ang nabigong sangkatauhan ay 
nagpatibay sa kanilang mga sariling hindi sapat upang maging salamin ng larawan ng 
Diyos (cf. Rom. 3:9-18). Ang suliranin ay hindi ang tipan, kundi ang pantaong 
pagkamakasalanan at kahinaan (cf. Rom. 7; Gal. 3). 

Ang parehong tensiyon sa gitna ng OT walang kondisyon at may kondisyong 
mga tipan ay naiiwan sa NT. Ang kaligtasan ay ganap na libre sa natapos na paglingkod 
ni Jescristo, ngunit ito ay nangangailangan ng pagsisisi at pananampalataya (parehong 
panimula at tuloy-tuloy). Ito ay parehong isang ayon sa kautusang bigkasin at isang 
tawag sa pagiging katulad ni Cristo, isang nagpapakitang pangungusap ng pagtanggap at 
isang pangangailangan sa kabanalan! Ang mga sumasampalataya ay hindi naliligtas sa 
pamamagitan ng kanilang paggampan, kundi sa pamamagitan ng pagsunod (cf. Eph. 2:8- 
10). Ang makadiyos na pamumuhay ay nagiging isang patunay ng kaligtasan, hindi isang 
paraan ng kaligtasan. 



8:7 "kung" Ito ay isa pang PANGALAWANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP, na 

tinatawag bilang salungat sa katotohanan (cf. v. 4) Ito ay isang pangunahing punto ng 
pangangatwiran. Isang hayag na maling pangungusap ay ginagamit upang gumawa ng isang 



176 



teolohikal na pun to. Ang unang tipan ay hindi naglabas ng ninanais na kahihinatnan ng 
pagbabalik at katarungan. 



8:8 "Sapagkat nakita ng Diyos ang pagkukulang sa kanila" Hindi ang Kautusan, kundi ang 
pantaong kahinaan ang suliranin (cf. Rom. 7:12,16; Gal. 3). 



"Siya ay nagsasabi" Ang mga bersong 8-12 ay mga katigang sipi mula sa Jer. 31:31-34. 
Pansinin ang "Siya" ay tumutukoy sa YHWH; ngunit, sa 10:15 itong parehong parirala ay 
pinapatungkol sa Banal na Espiritu. Ang nagbigay-diwa sa OT ay minsan binibigay sa Espiritu 
at minsan sa Ama. 



"ANG BAGONG TIPAN" Ang sulating ito sa Jeremiah (cf. 31:31-34) ay ang nag-iisang 
pagbanggit sa OT ng isang "bagong" tipan. Ito ay maaaring nakakabigla sa mga Judio. 



"SAMBAHAYAN NG ISRAEL" Ito ay nagpapahiwatig ng pagbabalik ng mga tao sa Diyos. 
Pagkatapos naghiwa-hiwalay ang Nagkaisang Monarkiya (Saul, David, Solomon) noong 922 
B.C., ang mga kanluraning lipi sa ilalim ni Jeroboam I ay tinawag na Israel at ang mga 
katimugang lipi sa ilalim ni Rehoboam ay tinawag na Juda. 



8:9 "HINDI TULAD NG TIPAN" Ang pagkakaiba ay hindi sa nilalaman o layunin kundi sa 
pamamaraan. 



"SA ARAW NANG AKAYIN KO SILA" Ito ay tumutukoy sa YHWH bilang Ama (cf. Hosea 
11:1-4). 



"AT PINABAYAAN KO SILA" Ito ay sumusunod sa Septuagint (LXX) na pagsalin. Ang 
Masoretikal na Teksto (MT) ay may "kahit na ako ay isang asawa sa kanila." 



177 



8:10 "MGA ISIP" Ito ay sumusunod sa Septuagint (LXX) ngunit ang Masoretikal na teksto 
(MT) ay may "sa loob nila." Ito kung paano ang lumang tipan ay nagkakaiba mula sa bago. 
Ang luma ay pinagtangi ni Ezek. 18:31, ang bago ayon sa Ezek. 11:19; 36:26-27. 



"MGA PUSO" Ito ay tumutukoy sa buong tao (cf. Deut. 6:6; 11:18; 30:6,14). Tingnan ang 
Natatanging Paksa sa 3:8. 



"AT AKO ANG MAGIGING DIYOS NILA AT SILA AY MAGIGING MGA TAO KO" 

Ito ay isang pangtipang pagsasabi ng OT. 



8:11 Mayroong isang Griyegong pakakaiba ng kasulatan sa salitang "mga tao" laban sa "mga 
kapitbahay." Ayon sa Hebreong pag-intindi ng tipang kapatid ang pagkakaiba ay hindi 
nagbibigay ng pagsaling pagkakaiba. Kung tungkol sa mas luma at mas maaasahang mga 
Griyegong teksto ang pag-uusapan, ang "mga tao" ang pinakamabuting gamitin (cf. P46, W, A, 
B, D, K, L, at sa higit na maraming nahuhuling mga minuskulong kasulatan). 



8:12 Ito ang pagkapantay-pantay ng bagong tipan, Walang nang pangangailangan para sa mga 
pinuno, ang lahat ay makikilala ang Panginoon at ang Kanyang nais at mga pamamaraan. Ang 
mga kasalanang pinapatawad ng Diyos, kinalilimutan ng Diyos (malakas na DOBLENG 
NEGATIBO). Ang OT pangako ng kabuuang pagpapatawad ay lubos na kahanga-hanga (cf. Ps. 
103:3,8-14; Isa. 1:18; 38:17; 43:25; 44:22; Micah 7:19). 



8:13 

NASB "Ngunit kung ano man ang pinaging luma at tumatanda na ay malapit nang 

mawala" 
NKJV "Ngayong ano man ang pinaging luma at tumatanda na ay handa nang mawala' 
NRSV "At ano mang pinaging luma at tumatanda na ay malapit nang mawala" 
TEV "Anuman na nagiging matanda at kupas na ay malapit nang mawala" 
NJB "At anumang luma at tumatanda ay handa nang mawala" 



Ang pariralang ito ay nangangailangan ng ilang komentaryo. Una, alalahanin ang 
pangkasaysayang kinalalagyan. Mayroong isang pangkat ng mga taong kumakapit sa Mosaic na 
Kautusan at isang pangkat na nag-iisip na bumalik sa Mosaic na Kautusan. Ikalawa, ito ay 
mayroong lamang kinalaman sa Kautusan bilang paraan ng kaligtasan. Tiyak na ang OT ay, at 

178 



nananatiling paglalantad ng Diyos (cf. Matt. 5:17-19). Ang Mosaic na Kautusan ay mayroon pa 
ring layunin sa piano ng Diyos (cf. Gal. 3). Ito ay nagdadala sa mga tao kay Cristo sa 
pamamagitan ng pagpapakita ng nabigong sangkatauhan sa kanilang pagkamakasalanan at 
pangangailangan ng kaligtasan. Makakatulong sa ating maintindihan ang Diyos at ang Kanyang 
mga parran. Ito ay may kaugnayan sa bagong tipan bilang pangako ng kaganapan. Hindi 
nakakaya nitong magdala ng kaligtasan dahil sa kahinaan at pagkamakasalanan ng nabigong 
sangkatauhan. 



MGA TANONG PANTALAKAYAN 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryo, na ngangahulugang tungkulin mo ang 
iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa liwanag na 
mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa pagsalin. Dapat 
hindi mo ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 

Itong mga pangtalakayang tanong ay binibigay upang makatulong sa iyong mag-isip ng 
mga pangunahing usapin nitong seksiyon ng aklat. Sila ay inaasahang maging pangpukaw- 
isipan, hindi katiyakan. 

1. Bakit ang may-akda ng Hebreo ay malakas na binibigyang-diin ang kahigitan ng 
pagkapinakapunong saserdote ni Hesus? 

2. Ang aklat ba ng Hebreo ay naimpluensiyahan ng Griyegong pilosopiya (Platonismo)? 

3. Bakit sinipi ang Jeremiah 31:31-34? 

4. Bakit ang bersong 12 ay isang napakahalagang pangako? 

5. Paano nauugnay ang Mosaic na tipan sa bagong tipan ng mga Kristiyano? 



179 



HEBREO 9 



MGA PAGHAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG PAGSALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang Makalupa 
at ang 

Makalangit na 
Kapahingahan 


Ang 

Makalupang 

Kapahingahan 


Ang 

Paglilingkod ng 
mga Levitikal 
namga 
Saserdote 


Makalupa at 
Makalangit na 
Pagsamba 


Si Kristo ay 
Pumapasok sa 
Makalangit na 
Kapahingahan 


9:1-5 


9:1-5 


9:1-5 


9:1-5 


9:1-5 




Ang mga 
Pagkululang ng 
Makalupang 
Kapahingahan 








9:6-10 


9:6-10 


9:6-10 


9:6-10 


9:6-10 




Ang Makalangit 

na 

Kapahingahan 


Ang mga 
Katangian ng 
Handog ni 
Kristo 










(9:11-10:18) 






9:11-15 


9:11-14 


9:11-14 


9:11-14 


9:11-14 








Tinatakan ni 
Kristo ang 
Bagong Tipan 
ng Kanyang 
Dugo 




9:15-22 


Ang 

Pangangailangan 
ng Kamatayan 

ng 
Tagapamagitan 


9:15-22 


9:15 


9:15-28 



180 





9:16-22 




9:16-22 




Iwinaksing 
Kasalanan sa 
Pamamagitan 
ng Paghandog 
ni Kristo 


Ang Kadakilaan 
ng Handog ni 
Kristo 




Ang Handog ni 
Kristo ay Nag- 
aalis ng 
Kasalanan 




(9:23-10:18) 






(9:23-10:18) 




9:23-28 


9:23-28 


9:23-28 


9:23-28 





PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



NASB (BINAGONG) TEKSTO: 9:1-5 



INgayon nga ang unang tipan ay may mga tuntunin sa pagsamba at 
mayroon ding isang banal na dako sa lupa. 2Ito ay sapagkat ang mga tao ay nagtayo 
ng isang tabernakulo. Tinawag nila ang unang silid na banal na dako. Dito nila 
inilalagay ang lagayan ng ilawan, ang mesa at ang tinapay na inilagay sa harap ng 
Diyos. 3At sa likuran ng ikalawang tabing ay isang silid na tinatawag nilang 
kabanal-banalang dako. 4Ito ay mayroong isang ginintuang dambana ng 
kamangyang at kaban ng tipan na ang bawat bahagi ay binalot ng ginto. 
Naglalaman ito ng sisidlang ginto na may lamang mana, ang tungkod ni Aaron na 
mnusbong at ang tapyas ng bato ng tipan. 5Ang lugar ng kasiya-siyang handog ay 
nasa ibabaw ng kaban ng tipan at sa ibabaw noon ay kerubin ng kaluwalhatian. 
Ngunit hindi natin ngayon mapag-usapan ang mga bagay na ito nang isa-isa. 



9:1 "ang una" Ang mga patakaran para sa paghandog at pagsamba ay may kaugnayan sa 
tabemakulong makikita sa Exodus, Leviticus, at mga Bilang. 



"tipan" Wala ito sa Griyegong teksto. Marami sa mga Ingles na salin ay pinapalagay ito. 
Ngunit, si H. E. Dana, sa kanyang Jewish Christianity, p. 255, ay naniniwalang dapat ito ay 



181 



isaling "unang paglingkod" dahil ang kapitulo 9 ay nagpapahayag ng isa pang patunay ng 
kahigitan ng paglilingkod ni Crista (cf. 8:6). Itinala niya rin ang paghahambing sa p. 255. 



Ang Unang Paglilingkod 

Isang makalupang paglilingkod- 

"ng mundong ita." 

Gamit ng tao- 

"mayroong isang tabernakulong 

ginawa." 

Panlabas na mga epekta- 

"hindi dahil ang paglapit sa 

budhi ay gumagawa 

ganap sa pagsamba." 

Panandalian ang kalikasan- 

Kamal na mga tuntunin 

Itinukod habang nasa panahon 

Ng paggawa 



Ang Ikalawang Paglilingkod 
Isang makalangit na paglilingkod- 
"hindi paglikha nita." 
Banal na gamit- 
"hindi gawa ng mga kamay." 

Panloob na mga epekta- 
"linisin ang inyong konsiyensiya 
mula sa patay na mga gawain 
Upang maglingkod sa buhay na Diyos." 
Palagian ang kalikasan- 
"ang pangako ng walang hanggan 
mana." 



9:2 "isang tabernakulo" Ita ay tumutukoy sa tabernakulo sa ilan, na nilalarawan ng detalyado 
sa Exod.25-27 at itinayo sa 36-38, 40. Ang may-akda ng Hebreo ay tumutukoy sa panloob na 
silid bilang unang (panlabas) na tabernakulo (isang banal na dako) at ang pangalawang (panloob) 
na tabernakulo (ang Kabanal-Banalang Dako). 



"ang lagayan ng ilawan" Ito ay tumutukoy sa isang ilawang mayroong pitong lagayang 
sumusunog ng langis ng olibo, na matatagpuan sa banal na dako. Ito ay tinutukoy sa 
Exod.25:31-40 at Lev. 24:1-4. Tinawag itong ang Menorah, na Hebreong salita para sa "lagayan 
ng ilawan." Pinalawig ni Solomon ang ilawan sa 10 braso (cf. I Kings 7:49; II Chr. 4:7). 

"mesa at ang banal na tinapay" Ito ay isang me sang natagpuan sa banal na dakong 
naglalaman ng labindalawang malalaking (15 libra) tinapay. Sila ay pinalitan bawat lingo at 



182 



naging pagkain para sa mga Saserdote (cf. Exod. 25:23-30; 37:10-16; Lev. 24:5-9). Sila ay 
kumakatawan sa pinangakong pisikal na pagkain ng Diyos para sa labindalawang lipi ni Jacob. 



"ang banal na dako" Ito ay ang panlabas na silid ng dako kung saan ang mga saserdote ay 
naglingkod araw araw. Ito ay sumukat ng mga 20 cubit sa 10 cubit (cf. Exod. 25-27). Ang may- 
akda ng Hebreo ay kamilitang gumagamit nitong salitang (hagia) may kasamang PANTUKOY 
(cf. 9:8,25; 13:11) at gumagamit dito para sa panloob o ikalawang bahagi ng banal na dakong 
tinawag na Banal ng Kabanal-Banalan (cf. v. 37) kung saan ang Arko ay nakalagay, ngunit sa 
bersong ito ang PANTUKOY ay nawawala at ang salita ay tumutukoy sa panlabas na dalawa ng 
tatlong bahagi ng banal na dako, tinawag na banal na dako. 



9:3 "ikalawang tabing" Ito ay naghati sa dako sa dalawang bahagi (cf. Exod. 26:31-35). Ang 
Hebreo ay may dalawang natatanging pangalan, isa para sa harap na tabing, na karaniwan ay 
bahagyang bukas, at ang isa para sa panloob na tabing, na hindi kailanman bukas. Ang 
pinakapunong saserdote lamang ang nakapasok (dalawang beses) sa Araw ng Pagbabayad-Sala 
(cf. Lev. 16). 

"ang Banal ng Kabanal-Banalan" Ito ay isang ganap na parisukat ng 10 cubit. Ito ay 
naglaman ng arko kung saan ang YHWH ay pangsimbolong nakatigil sa gitna ng mga pakpak ng 
kerubin. Ang arkong ito ay ang pisikal na simbolo ng hindi nakikitang Diyos (pagkatapos nilang 
makapasok sa Lupang Pinangako). 



9:4 "gintong dambana ng kamangyan" Ito ang isang pirasong gamit kung saan ang 
kamangyan ay nakalagay ng maramihan sa Araw ng Pagbabayad-Sala upang gumawa ng 
makapal na usok na nagtago sa pagharap ng YHWH sa ibabaw ng arko. Ang ating may-akda tila 
nilalagay ito sa loob ng Banal ng Kabanal-Banalan. Ito ay nagdulot sa mga tagapag salitang 
tingnan ang pariralang ito upang tumukoy sa isang "censer" dahil ito ang paraan ng pagsalin sa 
salitang ito ng Septuagint (cf. Lev. 16:12; II Chr. 26:19; Ezek. 8:11; IV Mac. 7:11). Ngunit si 
Philo at Josephus ay gumagamit ang parehong Griyegong salita oara sa kamangyang dambana. 
Sa OT ang dambana ay mahigpit na kinakabit sa Banal ng Kabanal-Banalan (cf. Exod.30:l-10, 
37; ngunit lalo na ang I Kgs. 6:22). 



Ang uling ay kinuka mula sa dakilang handugang dambana sa may pintuan ng 
tabemakulo at nilagay dito sa maliit na lagayan. Pagkatapos ang kamangyan ay nilagay sa uling 
upang makagawa ng maraming usok. Itong mabangong usok ay tumakip sa mga mata ng 



183 



pinakapunong saserdoteng mula sa pagkakitan sa YHWH, na nakatigil sa ibabaw ng arko ng 
tipan sa gitna ng mga pakpak ng kerubin, sa Banal ng Kabanal-Banalan. 



'ang arko ng tipan" Ang arko ay nilalarawan sa Exod. 25: 10-22 at 37:1-9. 



NATATANGING PAKSA: ANG ARKO NG TIPAN 

I. Its purpose Ang kanyang layunin 

A. ang dako kung saan ang YHWH ay nakatigil kasama ang Kanyang mga tao, 
sa gitna ng mga pakpak ng kerubin 

B. dako ng pagpapatawad ng kasalanan, para sa lahat ng mga tao (cf. Israel, 
Lev. 16 at I Kgs. 8:30-30; mga dayuhan, 8:41,43,60) 

II. Ang kanyang nilalaman 
A. rabinikal na tradisyon 

1. ang dalawang tapyas ng bato kung saan nagsulat ang YHWH ng deealog (cf. 
Exod. 31:18; 32:15-16) 

2. dalawang haligi ng pilak na pumipigil sa mga tapyas (walang mga 
pangbibliyang pagtukoy) 



3. ang mga piraso ng orihinal na dalawang bato ay dinurog ni Moises dahil sa 
paggawa at pagsamba ng gintong bulo ng Israel (Aaron) (cf. Exod. 32:19; Deut. 
9:17; 10:2) 

4. isang kopya ng buong Torah (cf. Exod. 25:16) 

5. ang mga pangalan ng Diyos (cf. I Kgs. 8:29) na ginawa sa Kabalah, Judiong 
paghihimala 

B. mga pangbibliyang pagtutukoy sa mga nilalaman (hindi tiyak kung ito ay 
tumutukoy sa mga bagay sa loob ng arko o sa tabi nito) 

1. isang banga ng biyaya (cf. Exod. 16:31-36) 

2. ang tungkod ni Aaron na umusbong (cf. Num. 17:4,10; Heb. 9:4) 

3. ang mga pangmakasalanang hain ng mga Philistine (5 5 gintong daga at 

184 



gintong hemorrhoid, cf. I Sam. 6:3-4,8) 



4. isang kopya ng Decalog (cf. Deut. 10:4-5; 31:26) 

C. sa paghahandog ng Templo ni Solomon sa I Kgs. 8 ang arko ay sinasabing 
naglalaman lamang ng Torah (cf. 8:9) 



III Ang kanyang maaaring lagayan 

A. Mga pangkasaysayang opsyon 

1. dinala sa Egipto ni Shishak (935-914 B.C.) noong nilusob niya ang Juda sa 
ikalimang taon (926) ng paghahari (cf. I Kgs. 14:25-26; I Chr. 12:9) ni 
Rehoboam (anak ni Solomon) 



2.) dinala sa Egipto (Zoan, Tanis, Avaris — ibat-ibang pangalan para sa deltang 
punongbayan ng Seti I) ni Faroan Necco II, na pinalayo ang binhi ni David 
na si Jehoahaz (anak ni Josiah) noong 597 B.C. (cf. II Kgs.23:31-35; II Chr. 
36:1-4) 



3.. dinala sa Babylon sa templo ni Maruk ni Nebuchadnezzar II noong pinaalis si 
Zedekiah (586 B.C.) at nasunog ang Templo (cf. II Kgs. 25:9,13-17; II Chr. 
36:18). 



B. Mga tradisyon ng Hudyo 

1. tinago sa Bundok ng Nebo/Pisgah ni Jaremiah bago ang pagbagsak ng Jerusalem 

2. ang apokripal na aklat ng II Baruch ay nagsasabing ang anghel ay nagtago 

nito 

3. tinago sa pamamagitan ng hindi alam na paraan, ngunit ibabalik ni Elijah 

bago dumating ang Messiah (cf. Mai. 4:5) 

4. tinago sa Bundok ng Gerizim (Shechem) kung saan ang mga Samaritan ay 
gumawa ng kanilang templo para sa YHWH 



"isang gintong bangang naglalaman ng mana" Ang Septuagint at Philo ay mayroong pang- 
uring "ginto," ngunit ang Masoretik na Hebreong Teksto ay wala (cf. Exod. 16:31-36). Si 
Josephus ay nagsasabing kaya nitong maglaman ng 4 na ikawalo ng isang galon. Isang himalang 
hindi nasira ang mana (cf. Exod. 16:18-21,22-25). 



185 



"ang tungkod ni Aaron na umusbong" Ang tungkod na ito ay hudyat ng YHWH sa 
pagpapatibay ng pamumuno ni Moises at Aaron sa pahanon ng paghihimagsik ni Korah (cf. 
Num. 17:1-11; 20:8-11). 

"ang mga mesa ng tipan" Ito ay tumutukoy sa dalawang tapyas ng batong mayroong decalog 
(sampung mga salita) na nakasulat dito sa pamamagitang ng daliri ng Diyos (cf. Exod. 25:16; 
Deut. 9:9,ll,15;10:3-5; 31:18; 32:15). Ang aklat ng Deuteronomy at Joshua 24 ay sumusunod 
ng kasunduang modelo ng mga Hettite (ng ikalawang siglo B.C.). Ang kanilang mga tipan ay 
kalimitang may dalawang kopya, isa para sa basalyong hari upang basahin bawat taon at isa para 
sa pananambahan ng diyos. Kaya, ang dalawang tapyas ng bato ay maaaring pangalawang 
kopya. 



9:5 "ang kerubin ng kaluwalhatian" Ito ay tumutukoy sa dalawang malaanghel na mga 
nilalang sa bawat dulo ng upuan ng awang (lid), ang mga pakpak ay tinakpan ng arko (cf. Gen. 
3:24; Exod.25: 18-22; Ezek. 10:14, ngunit pansining sa Ezek. 41:18 mayroon silang dalawang 
mukha, hindi apat). Ang Bibliya ay hindi gaanong nagbibigay ng kaalaman tungkol sa mundo 
ng anghel. Ang ating pagnanais ng kaalaman ay malimit nauunang tumakbo kaysa pinapahayag 
na katotohanan. Para sa salitang "luwalhati" tingnan ang sulatin sa 1:3. 



"upuan ng awa" Ito ay tumutukoy sa gintong bukasan ng kahong gawa sa kahoy na tinawag 
"ang arko ng tipan." Ito ay isang natatanging dako para sa "pagtatakip" ng mga kasalanan. Ang 
pagsisimbolo ay tila ang: 

1. YHWH ay tumigil sa gitna ng mga pakpak ng dalawang makaanghel na mga nilalang (ang 

mga guro ay nagsabi na ito ang Kanyang upuan) 

2. ang kahon ay naglalaman ng "sampung salita" (decalog) 

3. ang pinakapunong saserdote, sa Araw ng Pagbabayad-Sala (cf. Lev. 16), ay pumunta sa 

Banal ng Kabanal-banalan ng dalawang ulit upang maglagay ng dugo sa upuan ng awa, 
minsan para sa kanyang saliring kasalanan at minsan para sa mga hindi alam na 
kasalanan ng mga bayan sa kabuuan. (cf. v. 7) 

Ang mga pangangailangan ng Kautusan ay natakpan, hindi nakita mula sa mga mata ng YHWH 
ng hinandog na dugo ng isang walang bahid na hayop (ang buhay ay nasa dugo; ang kasalanan 
ay nangangailangan ng isang buhay). 



186 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTONG: 9:6-10 

6Kapag ang lahat ng bagay ay maihanda na nang ganito, ang mga saserdote 
ay laging pumapasok sa unang silid upang gampanan ang kanilang paglilingkod. 
7Ngunit ang pinakapunong-saserdote lang ang pumapasok sa ikalawang silid 
minsan lang sa isang taon at lagi siyang may dalang dugo. Inihahandog niya ang 
dugo para sa kaniyang sarili at para sa mga nagawang kasalanan ng mga tao na 
hindi nila nalalaman. 8Ito ang ipinakikita ng Banal na Espiritu: Habang ang unang 
tabernakulo ay naroroon pa, hindi pa binubuksan ng Diyos ang daang patungo sa 
kabanal-banalang dako. 9Ito ay pagsasalarawan para sa kasalukuyang panahon 
kung saan ang mga kaloob at mga hain na kanilang inihandog ay hindi 
makakapaglinis ng budhi ng sumasamba. lOAng mga ito ay binubuo ng pagkain at 
inumin at mga natatanging paraan ng paglubog at mga alituntunin ng tao. Iniutos 
ito ng Diyos hanggang sa panahon na babaguhin niya ang mga bagay. 



9:6 "laging pumapasok sa unang silid ng tabernakulo" Ang mga saserdote ay dapat 
maglagay sa mga lalagyan sa menorah ng langis (cf. Exod.27:20-28), palitan ang tinapay bawat 
linggo (cf. Lev. 24:8-9), at maglagay ng maliliit na dami ng kamangyan sa kamangyang 
dambana (cf. Exod. 30:7-8). 

9:7 "ang pinakapunong saserdote... minsan isang taon" Pumapasok lamang siya tuwing Yom 
Kippur, ang Araw ng Pagbabayad-Sala (cf. Lev. 16). Ang "kipper" ay nangangahulugang 
"itakpan"; Ang Akkadiang kapareho ay nangangahulugang "punasan paalis." Ang Hebreo 9 ay 
tumutuon sa mga ritwal ng Araw ng Pagbabayad-Sala kaysa ano pa mang kapitulo sa NT. 

"hindi alam" Ang mga kasalanang hindi sinasadya ay maaaring maayos sa pamamagitan ng 
paghahandog na pamamaraan. Ang mga sinasadyang kasalanan, o "mga kasalanan ng mataas na 
kamay" (KJV) ay hindi mababayaran (cf. Lev. 4:2; Num. 15:24,27,30,31; Ps. 51:17). 



9:8-10 Ang mga bersong ito ay nagpapakita ng (1) pasimulang kalikasan ng Mosaic na tipan at 
(2) ang kahigitan ng bagong tipan. Paano naging mas higit ang bagong tipan kay Kristo? 

1 . sa luma ang pinakapunong saserdote lamang ang makapasok sa loobang dambana minsan sa 
isang taon para sa kanyang mga kasalanan at sa hindi alam na mga kasalanan ng Isreal 
(piling paglapit at piling pagpapatawad). 

2. sa bagong tipan ang lahat ng mga sumasampalataya ay dinadala palapit sa Diyos dahil sa 
kawalang-sala ni Jesus at ang pag-alis ng pagkakaiba sa gitna ng sinadya at hindi 
sinasadyang kasalanan (buong paglapit at buong pagpapatawad). 

187 



Ang bagong tipan (cf. Jer. 31:31-34), batay sa pananampalataya sa natapos na gawain ni 
Kristo,hindi ng may halagang gawa ng isang panlabas na koda, ay nagbigay sa mga sumasamba 
ng katiyakang (isang bagong puso, isang bagong espiritu, cf. Ezek. 36:20-27) lumapit sa isang 
banal na Diyos, hindi sa pamamagitan ng mga ritwal na pamamaraan o liturhiya (cf. 6:1-2), 
kundi sa pamamagitan ng ebanghelyo. 



9:8 



NASB "ang panlabas na tabernakulo" 

NKJV "ang unang tabernakulo" 

NRSV "ang unang silid" 

TEV "ang panglabas na silid" 

NJB "ang lumang silid" 



Ang may-akda ng Hebreo tinatawag ang panlabas na bahagi ng silid na "ang unang 
tabernakulo," tumutukoy sa "ang banal na dako." Ito ay kumakatawan sa Mosaic na tipang 
pagsambang hindi pumapayag ng buong paglapit sa Diyos. Ang belo ng Templo ni Herod na 
napunit mula sa itaas hanggang sa ilalim noong namatay si Jesus (cf. Matt. 27:51) ay sumimbolo 
dito sa bagong paglapit sa pamamagitan ni Cristo. 



9:9 "na hindi makakapaglinis ng budhi ng sumasamba" Ang lumang tipan ay hindi nakapag- 
alis ng pagdamdam ng kasalanan sa budhi ng sangkatauhan (cf. v. 14). Ang budhi sa NT (hindi 
sa OT) ay isang moral na gabay (cf. I Pet. 3:21). Ang panganib ay maaari itong humugis ng 
kultura o maaabuso patungo sa katahimikan (cf. Matt. 23:25-26). Ito ang kontra-punto ng NT sa 
"tunog na mahinang umiihip" o "ang tahimik na maliit na tinig" ng I Kgs. 19:12. 

"Ang mga sulatin sa epitulo sa Hebreo kung saan ang salita ay makikita higit na 
nakakawili at mahalaga. Mula sa Heb 9:9, ating nakukuhang ang mga handog sa ilalim ng 
OT hindi magagawang ang tao "maging ganap kung patungkol sa budhi' i.e. hindi 
makakaalis sa pag-iisip ng kasalanan na pumipigil sa tao mula sa pagiging isa sa Diyos. 
Hindi sila nakakaalis ng kasalanan, ang katotohanan, at hindi nila magagawa, mula sa 
kalikasan ng mga bagay; dahil kung ang epekto ng Levitikal na dispensasyon ay upang 
gawing ganap ang mga tao, i.e. at iisa sa Diyos, ang mga hinandog ay hindi mangangailangan 
ng pag-uulit. Kung ang mga sumasamba ay nalinis ng minsanan, dapat wala na silang pag- 
iisip ng mga kasalanan (Heb. 10.2). Ngunit 'ang dugo ni Cristo' ay naglilinis ng kamalayan 
ng tao mula sa gawaing patay, at tumutuloy sa kanyang paglingkuran ang buhay na Diyos 

188 



(Heb. 9.14); at ang puso ay kung ganoon 'winisikan mula sa isang masamang budhi' (10.22). 
Sa ibang salita, ang tapat na pagtanggap ng handog ni Cristo ay nag-aalis nitong kamalayan 
ng kasalanang nagiging hadlang sa gitna ng tao at Diyos, at tumutulot sa isang taong 
mabuhay hindi bilang isang tagalingkod, kundi bilang isang anak" (p. 73). 



9:10 



NASB "isang panahon ng papapabuti" 

NKJV "ang panahon ng pagpapabuti" 

NRSV "dumating ang panahong ilagay ng mga bagay-bagay sa tama" 

TEV "ang panahon kung kailan ang Diyos ay tutukod ng bagong kaayus 

NJB ""dumating ang panahon upang itama ang mga bagay-bagay" 



Ang pariralang ito ay ginamit ng mga guro sa huling "Jubilee" kung kailan darating ang 
Messiah. Ito ay ginagamit sa moral na kaisipan sa Jer. 7:3,5. 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 9:11-14 

llNgunit si Cristo ay naging pinakapunong-saserdote ng magandang mga bagay na 
darating. Siya ay pumasok sa higit na mahalaga at lalong ganap na tabernakulo na 
hindi ginawa ng mga kamay ng mga tao at hindi ito bahagi ng nilikhang ito. 
12Pumasok siya, hindi sa pamamagitan ng dugo ng mga kambing o guya kundi sa 
pamamagitan ng sarili niyang dugo. At nang maganap na niya ang walang 
hanggang katubusan, pumasok siya sa kabanal-banalang dako nang minsan lamang 
at magpakailanman. 13Ang dugo ng mga toro at ng kambing at ang abo ng 
dumalagang baka, na iwiniwisik doon sa mga marurumi, ay nagpapabanal sa 
ikalilinis ng laman. 14Gaano pa kaya ang dugo ni Jesus na makakapaglinis ng 
inyong budhi mula sa mga patay na gawa upang maglingkod sa buhay na Diyos. 
Inihandog niya ang kaniyang sarili sa Diyos nang walang kapintasan sa 
pamamagitan ng tulong ng walang hanggang Espiritu. 



9:11 "Ngunit noong si Cristo ay nagpakita bilang pinakapunong saserdote" Kailan ito 
nangyari: (1) bago ang paglikha (cf. Rev. 13:8); (2) sa Kalbaryo (cf. v. 12); o (3) pagkatapos ng 
pag-akyat sa kanang kamay ng Ama (pumasok sa kapahingahan sa langit, cf. 9:24-25)? 
Dalawang ulit bang hinandog ni Jesus ang Kanyang sarili? Kung ganoon, bakit ang pagbibigay- 
diin sa "minsan lamang at magpakailanman"? Maaaring hinandog Niya ang Kanyang sarili 
bilang alay sa Kalbaryo, ngunit kumilos bilang pinakapunong saserdote pagkatapos ng Kanyang 
pag-akyat o ito ay maaaring karaniwang (1) teolohikal na larawan o (2) binigyang-diwang 
rabinikal na paghihimala. 

189 



"ng mga magagandang bagay na darating" Ang sinaunang mga Griyegong kasulatan ay nag- 
iiba: (1) mga bagay na darating" sa W, A (NASB, NKJV, NJB) at (2) "mga bagay na naririto na" 
sa P46, B, D* (RSV, NEB, TEV, NIV). 



"hindi ginawa ng mga kamay" Ang ilan ay tinitingnan itong isang pagtukoy sa muling binuhay 
na mga pisikal ng katawan ng mga sumasampalataya (cf. II Cor. 5:1) at sa katawan ni Jesus (cf. 
Mark 14:58). Ngunit, ang konteksto ay tila tumutukoy sa makalangit na templo (cf. Heb. 8:2; 
9:24). 



9:12 "hindi sa pamamagitan ng dugo ng mga kambing at guya" Ang mga kambing ay para 
sa kasalanan ng mga tao (cf. Lev. 16:11) at ang mga guya ay para sa kasalanan ng mga 
pinakapunong saserdote (cf. Lev. 16:11). Ang paghandog na kaparaanan ng OT (cf. Lev. 1-7) ay 
mapagbiyayang bigay ng Diyos sa pagtutugot (bilang isang pagpapauna sa kamatayan ni Cristo) 
ng isang walang bahid na hayop na bayaran ang kamatayang kaparusahan para sa kasalanan ng 
tao (cf. Lev. 17:11). 

"kundi sa pamamagitan ng Kanyang sariling dugo" Ang Griyegong pang-ukol na "dia" ay 
maaaring mangahulugang (1) "sa pamamagitan" (NASB, NIV) o (2) "kasama" (NKJV, NRSV, 
NJB). 

"ang banal na dako" Dito ito ay nagpapahiwatig ng "ang Banal ng Kabanal-banalan" ng mga 
makalangit na tabernakulo. 

"minsan lamang at magpakailanman" Ito ay isang malimit uliting pagbibigay-diin (cf. 7:27; 
9:28; 10:10). Ito ay nagbibigay-diin sa kabuuan at natapos na paghandog ni Cristo. 



9:12 

NASB, NKJV, 

NRSV "nakakuha ng walang katapusang pagtubos" 

TEV "nakakuha ng walang katapusang kaligtasan" 

NJB "nanalo ng isang walang katapusang pagtubos" 



Ito ay isang MAKA-AORONG PANGGITNANG PANDIWARING, 
nangangahulugang isang nabuong gawaing nagbibigay-diin sa pagsali at interes ng 
pinag-uusapan. Ang salitang "walang katapusan" ay maaaring iugnay sa (1) kanyang 
katangian, "buhay ng bagong panahon" o (2) sa dami, "buhay na walang katapusan." 

190 



Dahil sa mga babala sa Hebreong napakamaramdamin, maaaring ang #1 ay ang 
pinakaangkop. Tingnan ang Natatanging Paksa: Walang Katapusan sa 6:2. 



"pagtubos" Itong salita ay tumutukoy sa panubos na binabayad ng isang malapit na kamag- 
anak para sa pagpapakawala ng isa. Ito ang OT "go'el" (cf. Ruth 4; Isa. 43:1; 44:22,23; 48:20; 
12:9; 63:9; Hos. 13:14). 



9:13 "kung" Ito ay isang UN ANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP na inaakalang 
totoo. Tinanggap ng Diyos ang Mosaic na paghandog na pamamaraan bilang isang paraan ng 
paglilinis hanggang kay Cristo ! 



"abo ng dumalagang baka" Ang abo ng pulang dumalagang baka ay ginamit para sa 
pangseremonyang paglilinis (cf. Num. 19). 



"iwinisik" Ito ay bahagi ng Mosaic na ritwal na sumasama ng mga likido (dugo o abo ng pulang 
dumalagang bakang hinaluan ng tubig). Ito ay isang paraan ng paglipat ng kabanalan o paglilinis 
na kapangyarihan. Si Robert B. Girdlestone sa kanyang Synonyms of The Old Testament ay 
mayroong nakakawiling sinabi. 

"Ang mga pagwisik (shantismoi) na natatanging tinukoy sa Epitula ng Hebreo ay may 
dalawang uri - isang ginawa kasama ang abo ng isang pulang dumalagang baka sa mga taong 
gumawa ng ilang pagdudumi (Heb. 9.13), at yaong ginawa sa dugo sa mga tao at sa Aklat sa 
paggawa ng lumang tipan, doon din sa tabernakulo at ibat-ibang mga lalagyang may 
kinalaman sa banal na paglingkod (Heb. 9.19,21). Ang mga sustansiya kung saan ito ay ang 
mga anino ay ang pagwisik ng dugo ni Jesus, na nagsasabing mas higit na mga bagay kaysa 
sa kay Abel (Heb. 12.24)" (p. 152). 



9:14 "gaano pa kaya" Ang paghahambing ng mga tipan ay ang tema ng aklat (cf. 2:1-3; 3:3; 
8:6; 10:28-29). 

"sino sa pamamagitan ng walang hanggang Espiritu" Ito ay alinman sa paunang espiritu ni 
Cristo o ang Banal na Espiritu. 

Ang The United Bible Societies' A Handbook on The Letter to the Hebrews nina 
EUingworth and Nida, ay nagtatala ng ilang mga dahilan kung bakit ito ay dapat maliit na "s" 



191 



habang ang karamihan sa mga makabagong pagsalin (NASB, NKJV, NRSV, TEV, NJB, NIV) 
ay mayroong malaking titik. 

1. walang TIYAK NA PANTUKOY 

2. ang may-akda ay kalimitang nagsasabi ng "ang Banal na Espiritu" at nagsasalita sa Kanya 

gamit itong buong titulo 

3. ang pariralang ito ay maaaring magkaagapay sa "ang kapangyarihan ng hindi nasisirang 

buhay"sa7:16(p. 196). 

Sa kanyang komentaryo sa Hebreo sa New International Commentary Series, si F. F. 
Bruce ay gumawa ng nakakawiling puntong ang konsepto ng Espiritu ay isang pagtukoy sa mga 
bahagi ng Isaiah na naglalaman ng "tagapaglingkod na mga Kanta" (mga kapitulo 40-54). Sa 
bahaging ito, ang 42:1 ay nagsasabing "Itinalaga ko ang aking Espiritu sa kanya" (p. 205). Sa 
isang aklat katulad ng Hebreo, na napakalayang gumagamit ng OT, ito ay mayroong magandang 
kaisipan. 



"inihandog Niya ang Kanyang sarili" Ito ang kusang-loob na ginawa ni Cristo (cf. John 10:17- 
18; II Cor. 5:21; Phil. 2:8, 16:15; 52:13-53:12). Tingnan ang Natatanging Paksa: Si Hesus 
Bilang Pinakapunong Saserdote sa 2:17. 



"walang kapintasan" Tingnan ang Natatanging Paksa sa 7:26. 



"mula sa mga patay na gawa" Itong parehong parirala ay lumalabas sa 6:1 bilang pagtutukoy 
sa mga OT ritwal at pamamaraan bilang isang paraan ng pagkamit ng kaligtasan. Ang totoong 
kaparaanan ay ang natapos na pagpapalit na pagbabayad-sala ng Tupa ng Diyos (cf. John 1:29; I 
John 3:5). Aking lubhang ikikasisiya ang sinabi ni M. R. Vincent sa kanyang Word Studies in 
the New Testament, na inuugnay ang mga patay na gawa sa makasariling-katuwirang pag-ayon 
sa batas: 



"Ito ay nagbabago sa katangian ng mga gawa sa pamamagitan ng paglinis sa kanila ng 
elemento ng kamatayan. Itong elemento ay maging pag-aari hindi lamang ng mga gawang 
kinikilalang makasalanan at ginagawa ng mga makasalanang tao, kundi sa mga gawang 
napapailalim sa pangalang makarelihiyon, ngunit isinasagawa lamang ng naaayon sa batas na 
espiritu. Gayunpaman, dahil ito ay pangunahing relihiyong pananampalataya, ang 
Cristianismo ba ay pumapataw ng pinakamatindi at pinakapangunahing pagsubok sa mga 

192 



gawa. Si Professor Bruce ay buong katotohanang nagsasabi na "ang pinakamatinding 
pagsubok sa kapangyarihan ni Crista sa pagtubos ay ang kanyang kakayanang kalasan ang 
mga taling lumalabas mula sa isang naayon sa batas na relihiyon, kung saan marami ang 
nakataling kumalas sapagsakop ng matinding, makasalanang pag-uugali'" (pp. 1139-1140). 



"maglingkod sa buhay na Diyos" Pansining ang mga sumasampalataya ay niligtas upang 
maglingkod (cf. Rom. 6). Ang kaligtasan ay isang kalayaan mula sa kalupitan ng kasalaman, 
patungo sa paghahari ng Diyos! Ang kaligtasan ay hindi isang produkta (isang nabili nang 
bilyete patungong langit o isang katibayan sa seguro ng apoy), kundi isang relasyong 
pananampalataya, pagsunod at paglingkod. Ang lahat ng sumasampalataya ay hinandugan para 
sa paglingkod (cf. Eph. 4:11-12) at paglingkod sa katawan ni Cristo (cf. I Cor. 12:7,12). 



Ang pang-uring "buhay" ay isang laro sa OT tipang pangalan para sa diyos, YHWH, na isang 
MADAHILANG ugat ng PANDIWANG "para maging." Ang YHWH ay palaging-buhay, nag- 
iisang-lamang-na-buhay na Isa! 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 9:15-22 

ISDahil dito, siya ang tagapamagitan ng isang bagong tipan upang matubos 
niya sa pamamagitan ng kaniyang kamatayan ang mga lumabag sa unang tipan. 
Ngayon, ang mga tinawag ng Diyos ay tatanggap ng walang hanggang mana na 
ipinangako niya. 16Sapagkat kung saan naroon ang isang tipan, kinakailangan ang 
gumawa ng tipan ay mamatay. 17Sapagkat pagkamatay ng isang tao, ang isang 
tipan ay magiging mabisa. Habang ang taong gumawa nito ay nabubuhay pa, wala 
itong bisa. ISIyan ang dahilan kung bakit pinagtibay ang unang tipan sa 
pamamagitan ng dugo. 19Sapagkat nangusap si Moises sa bawat tuntunin ng 
kautusan sa lahat ng taong naroroon. Pagkatapos nito ay dinala niya ang dugo ng 
mga guya at kambing na may kahalong tubig, pulang lana at sanga ng isopo at 
winisikan niya ang aklat ng kautusan at ang lahat ng taong naroroon. 20Sinabi 
niya: Ito ang dugo ng tipan na iniutos ng Diyos para sa inyo. 21Gayundin naman, 
winisikan niya ng dugo ang tabernakulo at lahat ng sisidlan na ginamit nila sa 
paglilingkod. 22At ayon sa kautusan na halos ang lahat ng bagay ay nalilinis sa 
pamamagitan ng dugo. Kung walang pagkabuhos ng dugo, walang kapatawaran. 



9:15 "tagapamagitan" Tingnan ang sulatin sa 8:6. 



193 



"isang bagong tipan" Itong nakakabiglang salita ay matatagpuan lamang sa isang OT teksto (cf. 
Jer. 31:31-34). Ang mga bersong 15-18 ay mga laro sa salitang "tipan," sa kanyang dalawang 
kahulugang ayon sa batas na kontrata o kasunduan (Hebreo) at huling kahilingan at testamento 
(Griyego at Latin). 



"upang matubos sa paglabag na ginawa sa ilalim ng unang tipan... maaaring tumanggap 
ng pangako ng walang hanggang mana" Alalahaning ang Hebreo ay isang paghahambing ng 
mga Luma at Bagong Tipan. Ang Mosaic na Tipan ay naging isang hatol ng kamatayan (cf. Eph. 
2:15; Col. 2:14) sa pinakamataas na nilalang ng Diyos (ang sangkatauhan) dahil pagkatapos ng 
Gen. 3 hindi nila nakayanang sundin at gawin ang mga sugo ng Diyos. Ang unang tipan ay 
nagsaad "gumawa ay mabuhay!" ngunit wala ni isang makasunod ng buo sa kanyang mga 
pangangailangan. Ang Lumang Tipan ay nagsaad "ang kaluluwang nagkakasala ay 
mamamatay!" Ang tugon ng Diyos ay isang walang kasalanang, huwarang Israeliteng 
magbabayad ng halaga para sa lahat, sa lahat ng panahon (cf. Isa. 52:13-53:12). 



Ang konsepto ng "mana" ay inuugnay sa bukod-tanging relasyon ng mga Levite sa 
YHWH. Sila ang Kanyang mana at Siya ang kanila (hindi lupa tulad ng ibang lipi). Ang mga 
sumasampalataya sa bagong tipan ay ngayon tulad ng mga OT saserdote (cf. II Pet. 3:5,9; Rev. 
1:6). Ang mga sumasampalataya ay mayroong walang hanggang manang binibigay ni Cristo, 
binabantayan ng Diyos (cf. I Pet. 1:3-5). 



NATATANGING PAKSA: PANUBOS/TUBUSIN 
IV. LUMANG TIPAN 



A. Mayroong dalawang pangunahing Hebreong ayon sa batas na mga salitang 
naghahatid nitong konsepto. 

7. Gaal, na ang ibig sabihin ay "palayain" sa pamamagitan ng isang halagang 
binayad. Isang anyo ng salitang go 'el ay nagdadagdag sa konsepto, isang 
personal na tagapamagitan, karaniwan isang kasapi ng pamilya (i.e., 
kamag-anak na tagatubos). Itong pangkulturang bahagi ng karapatan 
upang bilhing muli ang mga bagay, mga hayop, lupa (cf. Lev. 25,27), o mga 
kaanak (cf. Ruth 4:15; Isa. 29:22) ay pangteolohiyang nilipat sa paghatid 
ng YHWH sa Isreal mula sa Egipto (cf. Exod. 6:6; 15:13; Ps. 74:2; 77;15 
Jer. 31:11). Siya ay naging "ang tagapagtubos" (cf. Job 19:25; Ps. 19:14 
78:35; Prov. 23:1; Isa. 41:14; 43:14; 44:6,24; 47:4; 48:17; 49:7,26; 54:5,8 
59:20; 60:16; 63:16; Jer. 50:34). 



194 



2. Padah, na ang ibig sabihin ay "ihatid" o "sagipin' 



e. t ang pagtubos ng panganay, Exod. 13:13,14 at Num. 18:15-17 

f. Pisikal na pagtubos ay hinahambing sa espiritwal na pagtubos, Ps. 

49:7,8,15 

c. ang YHWH ay tutubos sa Isreal mula sa kanilang kasalanan at 
paghihimagsik Ps. 130:7-8 

B. Ang pangteolohiyang konsepto ay sumasangkot sa tatlong magkakaugnay ng 
mga bagay 

7. Mayroong isang pangangailangan, isang pagkaalipin, isang pag-iilit, isang 

pagkakulong. 

e. pisikal 

f. panglipunan 

g. espiritwal (cf. Ps. 130:8) 

8. Isang halaga ang dapat bayaran para sa kalayaan, pagkalas, at pagbalik. 

9. Mayroong isang dapat kumilos bilang isang tagapamagitan at tagapagbigay- 
pala. Sa gaal ito ay karaniwang isang kasapi ng pamilya o malapit na kamag- 
anak (i.e., go'el). 

10. Ang YHWH ay kamilitang naglalarawan sa Kanyang sarili sa mga 
pangpamilyang salita. 

Ang pagtubos ay natiyak sa pamamagitan ng personal na sangay ng YHWH; 
isang halaga ang binayaran, at ang pagtubos na nakamit! 

n. ANG BA GONG TIPAN 

A. Mayroong ilang salitang ginamit upang ihatid ang pangteolohikal na 
konsepto. 

7. Agoraz (cf. I Cor. 6:20; 7:23; H Pet. 2:1; Rev. 5:9; 14:34). Ito ay isang 

pangkomersyang salitang sumasalamin sa halagang binayad para sa isang 
bagay. Tayo ay mga taong binili ng dugo na hindi hawak ang ating mga 
sariling buhay. Tayo ay pag-aari ni Kristo. 

8. Exagoraz (cf. Gal. 3:13; 4:5; Eph. 5:16; Col. 4:5). Ito ay sumasalamin sa 

pamalit na kamatayan ni Jesus para sa ating kapakanan. Si Jesus ang 
nagdala ng "sumpa" ng isang nakabatay sa gawang kautusan (i.e., ang 

195 



Kautusan ng Mosaic), na hindi magawa ng mga makasalanang tao. Binata 
Niya ang sumpa (cf. Deut. 21:23) para sa ating lahat! Sa kay Hesus, ang 
katarungan at pagmamahal ng Diyos ay nagsanib sa buong pagpatawad, 
pagtanggap, at paglapit! 

3. Lu , "palayain" 

e. Lutron, "isang halagang binayaran" (cf. Matt. 20:28; Mark 10:45). Ito 

ay mga makapangyarihang salita mula sa sariling bibig ni Hesus 
tungkol sa layunin ng Kanyang pagdating, upang maging Tagapagligtas 
ng mundo sa pamamagitan ng pagbabayad ng isang kasalanang utang 
hindi Niya inutang (cf. John 1:29). 

f. Lutro , "kalasan" 

(2) tubusin ang Israel, Luke 24:21 

(3) ibigay ang Kanyang sarili upang tubusin at linisin ang isang bayan, 
Titus 2:14 

(4) maging isang walang-kasalanang pamalit, I Pet. 1:18-19 

g. "pagtubos, paghatid, o pagpalaya" 

(2) ang propesiya ni Zacharias tungkol kay Jesus, Luke 1:68 

(3) Ang pagpuri ni Anna sa Diyos para kay Jesus, Luke 2:38 

3) ang mas higit, minsan lamang paghandog na pagtitiis ni Jesus, 
Heb. 9:12 

4. Apolytr sis 

a. ang pagtubos ng Ikalawang Pagdating (cf. Acts 3:19-21) 

(2) Luke 21:28 

(3) Romans 8:23 
(4)Ephesiansl:14;4:30 

(5) Hebrews 9:15 

f. ang pagtubos sa kamatayan ni Cristo 
(2) Romans 3:24 

196 



(2) I Corinthians 1:30 



(3)Ephesians 1:7 
(4) Colossians 1:14 



5. Antilytron (cf. I Tim. 2:6). Ito ay mahalagang teksto (tulad ng Titus 2:14), 
na umuugnay sa pagkalas sa pangpalit na kamatayan ni Jesus sa krus. 
Siya ang isa ay nag-iisang katanggap-tanggap na handog; isang namatay 
para sa "lahat" (cf. John 1:29; 3:16-17; 4:42; I Tim. 2:4; 4:10; Titus 2:11; 
II Pet. 3:9; I John 2:2; 4:14). 



B. Ang teyolohikal na konsepto sa NT ay nagpapahiwatig ng: 



7. Ang sangkatauhan ay inalipin sa kasalanan (cf. John 8:34; Rom. 3:10-18; 

6:23). 

8. Ang pagkagapos ng sangkatauhan sa kasalanan ay pinakita ng OT Mosaic 

na Kautusan (cf. Gal. 3) at ang Sermon ni Jesus sa Bundok (cf. Matt. 5-7). 
Ang gawa ng tao ay nagiging isang hatol ng kamatayan (cf. Col. 2:14). 



3. Si Hesus, ang walang-kasalanang tupa ng Diyos, ay dumating at namatay sa 
ating dako (cf. John 1:29; II Cor. 5:21). Tayo ay binili mula sa kasalanan 
upang tayo ay makapaglingkod sa Diyos (cf. Rom. 6). 



4. Sa pagsasangkot ang parehong YHWH at si Jesus ay "malapit na kaanak" 
na gumagawa para sa ating kapakanan. Ito ay nagpapatuloy sa 
pangpamilyang paghahambing (i.e., ama, asawa, anal, kapatis, malapit na 
kaanak). 

5. Ang pagtubos ay hindi halagang binayaran kay Satanas (i.e. Medieval na 

teolohiya), kundi pagbabalik sa salita ng Diyos sa katarungan ng Diyos na 
may pag-ibig at buong paglalaan ng Diyos kay Kristo. Sa krus ang 
kapayapaan ay binalik, ang pantaong paghihimagsik ay pinatawad, ang 
imahen ng Diyos sa sangkatauhan ay muling buong gumagana sa isang 
malapit na pagsasama! 



6. Mayroong pa ring isang hinaharap na bahagi ang pagtubos (cf. Rom. 8:23; 
Eph. 1:14; 4:30), na sumasangkot sa ating mga muling binuhay na katawan 
at pisikal na paglapit sa Trinidad na Diyos. 



9:16-18 Mayroong dalawang paraan ng pag-intindi nitong seksyon: (1) ang may-akda ay 
gumagamit ng isang rabinikal na laro sa salitang "tipan" sa kanyang Griyegong kaisipan ng 

197 



"huling saloobin o testamento" (cf. Gal. 3:15). Ang layunin nito ay ang pagbibigay-diing si 
Cristo ay kailangan mamatay upang ipag-utos ang bagong testamento; o (2) ang salita ay dapat 
isalin ng iisang paraang "tipan." Ang pinakamagandang maiksing pangangatwiran para sa 
posisyong ito ay makikita sa M. R. Vincent's Word Studies in the New Testament: 

"Salungat sa pagbigay ng testamento para sa diatheke at sa pagpanig sa pananatili ng 
tipan, ay ang sumusunod ng mga dapat isaalang-alang: (a) Ang kabiglaan ng pagbabago, at 
ang kanyang pag-abala sa linya ng pangangatwiran. Ito ay pinapabatid sa gitna ng isang 
patuloy na pagtatalo, kung saan ang bagong tipan ay hinahambing at pinag-iiba sa Moisaic na 
tipan (ch. viii. 6-X.18). (b) ang mahalagang punto, pareho sa paghahambing at pagkakaiba, 
ay ang pagpasiya sa dalawang tipan at pagpatibay sa pamamagitan ng kamatayan; hindi 
pangkaraniwang, likas na kamatayan, kundi pagtitiis, marahas na kamatayang may kasamang 
pagbuhos ng dugo bilang mahalagang katangian. Itong isang kamatayan ay malinaw na 
isinaad sa ver. 15. kung ang diatheke ay sumisimbolo ng testamento, ang thanaton 
kamatayan sa ver. 16 ay maaaring mangangahulugan ng likas nakamatayang walang 
pagbuhos ng dugo. (c) ang larawan ng isang testamento ay hindi aakit sa mga Hebreong may 
kaugnayan sa mana. Sa kasalungat, ang ideya ng kleronomia -ay palaging inuugnay sa 
Hebreong kaisipan sa mana ng Canaan, at ang manang may ideya ng isang tipan. Tingnan 
ang See Deut. iv. 20-23; I Chron. xvi. 15-18; Ps. cv. 8-11. (d) sa LXX, kung saan ang ating 
may-akda ay kinaugaliang sumisipi ang diatheke ay may pangsanlibutang kahulugang tipan. 
Ito ay nangyayari ng halos 350 ulit, halos lahat ay kumakatawan sa tipan. (e) Ang 
pagpapatibay ng isang tipan sa pamamagitan ng paghihirap ng isang biktima ay 
pinapatunayan ng Gen. xv.lO; Ps. 1.5; Jer. xxxiv. 18. (f) Kung ang testamento ang tamang 
pagsalin sa vv. 16,17, ang may-akda ay makatarungang paratangan ng retorikal na kamalian; 
para sa v. 18 ff ay malinaw na tinatangka bilang isang pangkasaysayang paglalarawan ng 
mga mungkahi sa vv. 16, 17, at ang mga paglalarawan ay bumaling sa isang puntong ibang- 
iba mula sa bagay na nilalarawan. Ang may-akda ay ginawang magsabi, 'Ang Kalooban ay 
walang bisa pagkatapos ng kamatayan ng nagsasaad; kaya ang unang tipan ay pinatibay ng 
dugo ng mga biktima'" (p. 1 144). 



'pinasiyahan" Tingnan ang sulatin sa 10:20. 



9:19 "mga kambing, na may kahalong tubig at pulang lana at sanga ng isopo" Ang may- 
akda at tila pinagsasama ang paglilinis ng isang ketongin sa Lev. 14:6-7 sa Sinai na paglalahad 
sa Exod. 24:1-9. Isa pa, ang taberkakulo ay hindi pa nabubuo (cf. Exod.40). Sinabi sa atin ni 
Josephus na ang pagwisik ng dugo ay bahagi ng ritwal ng Exod. 40. 

Ang salitang "mga kambing" ay nawawala sa ilang sinaunang Griyegong kasulatan (P46, 
Wc, K, L) pati na sa Syriac na pagsalin at ang Griyegong tekstong ginamit ni Origen. Ang mga 

198 



kambing ay karaniwang ginagamit para sa mga kasalanang pag-alay, hindi pagpapatibay ng tipan 
(ngunit hindi natatangi, cf. Gen. 15:9). Ang mga kambing ay hindi sinasama sa pagpapatibay ng 
"sampung salita" (Torah) saExod.24:l-8. 

Mahirap mula sa ating makabagong pananaw na magsabing ang Acts 7 (sermon ni 
Stephen) at ang may-akda ng Hebreo (paglalarawan ng kapitulo 9 sa sinaunang tabernakulo) ay 
hindi tama. Napakaraming bagay ang hindi alam tungkol sa mga sinaunang ritwal at ang mga 
maraming pagbabagong rabinikal na tradisyong inuugnay sa kanila. 



9:20 Ito ay isang sipi mula sa Exodus 24:8. 



9:22 "halos lahat ng bagay" Ang ilang bagay ay nilinis na walang dugo sa OT pamamaraan 
(1) Lev. 5:11; (2) Num. 16:46; (3) Num. 31:22-23; (4) Exod. 19:10; 32:30-32; Lev. 15:5; 
16:26,28; 22:6; (5) Ps. 51. 

"kung walang pagkabuhos ng dugo, walang kapatawaran" Sa OT ang paglilinis ay 
nangangailangan ng (1) apoy, (2) tubig, o (3) dugo. Itong may-akda ay lubhang dinidibdib ang 
kasalanan. Ang pagpapatawad ay sumasangkot ng isang buhay na inilit (cf. Lev. 17:11,14). Ang 
OT paghandog na pamamaraan (cf. Lev. 1- 7) ay nagbibigay-daan para sa ating pag-intindi ng 
pamalit na kamatayan ni Kristo (cf. Matt. 26:28; Mark 10:45; I Cor. 1 1:25; II Cor. 5:21). 



Sa OT mayroong ilang paraang paglinis sa mga bagay/tao na walang dugo: (1) sa 
pamamagitan ng apoy (cf. Lev. 13:52,55; 16:27; Num. 31:23); (2) tubig (cf. Exod. 19:30; Lev. 
15:5; 16:26,28; 22:6; Num. 31:24); (3) harinang handog (cf. Lev. 5:11-13); (4) kamangyan (cf. 
Num. 16:46-48); (5) pagpapamagitan (cf. Exod. 32:30-32); at (6) panalangin ng pagpapahayag at 
pagsisisi (cf. Ps. 32 at 51). 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTONG: 9:23-28 

23 Kung sa gayon, manangan tayong matibay sa pag-asang ipinahahayag 
natin na walang pag-aalinlangan sapagkat siya na nangako ay matapat. 24Isaalang- 
alang natin na magpalakasan tayo ng loob sa isa't isa patungo sa pag-ibig at mga 
mabubuting gawa. 25Huwag nating pabayaan ang ating pagtitipun-tipon katulad ng 
iba na may ganyang kaugalian. Sa halip, palakasin natin ang loob ng isa't isa, lalo 
na, na inyong nakikita na nalalapit na ang araw. 26Sapagkat tinanggap na natin 
ang kaalaman ng katotohanan at kung sinasadya natin ang pagkakasala, wala nang 

199 



natitira pang handog para sa mga kasalanan. 27Ang natitira na lamang ay ang 
kakila-kilabot na paghihintay para sa paghuhukom at nagngangalit na apoy na 
siyang lalamon sa mga kaaway. 28Kung tumatanggi ang isang tao sa kautusan ni 
Moises, mamamatay siya na walang kaawaan ayon sa patotoo ng dalawang o tatlong 
saksi. 



9:23 "upang ang mga larawan ng mga bagay sa langit malinis" Ang konsepto ng mga bagay 
sa langit na dinumihan ng kasalanan ng sangkatauhan sa lupa ay di karaniwan, ngunit hindi 
bukod-tangi sa may-akdang ito (cf. Job 15:5; 25:5; Rom. 8:18-19). Ang Araw ng Pagbabayad- 
Salang tinutukoy palagi sa kapitulogn ito, sumasangkot ng taunang paglilinis ng tabemakulo 
mula sa pangseremonyang pagdudumi (cf. Exod.30:10; Lev. 16:11-20). 

1. ang pagbagsak ng sangkatauhan (cf. Rom. 8:20-22; Col. 1:20) 

2. ang pagharap ni Satanas (cf. Job 1-2; Zech. 3) 

3. karaniwang isang konsepto sa rabinikal na tradisyon 
Para sa "mas higit" tingnan ang buong sulatin sa 7:7. 



9:24 "ngayon ay humarap sa Diyos alang-alang sa atin" Ang pangsaserdoteng gawa ni Jesus 
ay ginawa sa dalawang lebel: (1) bilang pagtitiis sa lupa at (2) bilang saserdote sa langit. Ang 
pariralang ito ay maiintindihan sa dalawang paraan: sa pangkonteksto ito ay tumutukoy sa 
Kanyang paghandog ng kamatayan para sa kapakanan ng nabigong sangkatauhan, ngunit ito ay 
maaaring maintindihan bilang isang pagtukoy sa Kanyang patuloy na pamamagitang gawa (cf. 
7:25; Rom. 8:34; IJohn 2:1). 



9:25 Ito ay nagpapatuloy sa pangteolohikal na pagbibigay-diin sa aklat ng Hebreong binigay ni 
Jesus ang Kanyang sarili ng "minsan" cf. 7:27; 9:11,25-28; 10:10). Ang Kanyang 
pagkasaserdote, handog at kapahingahan ay nakahihigit. 



9:26 

NASB "kung kaya, Siya ay kailangang maghirap palagi" 

NKJV "Siya kung ganoon ay kailangang maghirap palagi" 

NRSV "dahil kung ganoon siya ay kailangang maghirap palagi" 

TEV "dahil kung ganoon siya ay kailangang maghirap ng maraming ulit" 

NJB "o kung ganoon siya ay kailangang maghirap ng paulit-ulit" 

200 



Sa kanyang Word Pictures in the New Testament, si A. T. Robertson ay naninindigang 
ito ay isang pinapalagay na PANGALAWANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP 
(Vol. V, p. 404), na nagpapahiwatig ng isang maling pangungusap na lumabas sa isang maling 
pagtatapos. Si Hesus ay naghirap minsan lamang. 



NASB sa katapusan ng mga kapanahunan" 

NKJV "sa katapusan ng mga kapanahunan" 

NRSV "sa katapusan ng panahon" 

TEV "ngayon kung kalian ang lahat ng kapanahunan ng panahon ay malapit 

nang matapos" 
NJB "sa katapusan ng huling panahon" 

Mayroong ilang Griyegong salitang umuugnay sa "panahon," "walang hanggan," at 
kapanahunan." Sa kapitulo 9 tatlong pansamantalang pagtutukoy ang ginagamit: 

1. 9:9, kasalukuyang panahon, i.e., Lumang Tipan 

2. 9:10, panahon ng pagbubuti, i.e., Bagong Tipan 

3. 9:26, katapusan ng mga kapanahunan, i.e., bagong panahon ng katuwiran 

Ang mga guro at ang mga NT may-akda ay may nakitang dalawang kapanahunan (isang 
pahalang na pagdadalawa): (1) isang pangkasalukuyang masamang panahong may katangian ng 
taong himagsikan at ang sumpa ng Diyos at (2) ang panahong darating pinasiyahan ng Messiah, 
isang araw ng katuwiran. 



Ang OT ay tumutuon sa dakilang, makapangyarihang pagdating ng Messiah bilang Hukom 
at Namumuno, ngunit sa paglalantad ng OT, Siya sa darating ng dalawang ulit, minsan bilang 
naghihirap na tagalingkod, ang Tupa ng Diyos; at sa hull, sa paraang hula ng OT. Itong 
dalawang magkaibang pagdating ay dumudulot ng pagsanib ng dalawang Judiong kapanahunan. 
Ang Kaharian ng Diyos ay dumating kasama ng kapanganakan ni Jesus ngunit hindi matatapos 
hanggang sa Kanyang maluwalhating pagbabalik. Kung ganoon, ang mga sumasampalataya ay 
mga mamamayan ng dalawang mundo: ang walang hanggang Kaharian at isang panandaliang 
kaharian. 



9:27 Ang bersong ito ay tumatanggi sa anumang pag-iisip ng paglilipat ng mga kaluluwa, ang 
gulong ng karma, o naunang mga buhay! Ang pang-Cristianong pananaw na "isang buhay, 

201 



pagkaapos paghatol" ang sumisindi sa pagmamadali ng ebanghelismo; na sumisira sa teolohikal 
na konsepto ng pagkasanlibutan (lahat ng tao ay maliligtas sa katapusan); na humihingi ng 
matinding paggawa (cf. Matt. 28:19-20) na hindi mapunta sa isang magandang mungkahi o ang 
dakilang opsyon! 



9:28 "batahin ang kasalanan ng marami" Ito ay maaaring isang pagtukoy sa Isa. 53:12. Ang 
salitang "marami" ay hindi natatangi (ilan), kundi magkahanay sa "lahat" ng 53:6 (cf. Rom. 5:18, 
"all"; 5:19, "many"). 



Ang salitang "bataha" ay maaari ring isang pagtukoy sa Isa. 53:4,11,12. Ang Hebreong 
pandiwa ay nangangahulugang "batahin" o "alisin" (cf. I Pet. 2:24). "Si Hesus ay nagbayad ng 
isang utang hindi Niya pagkautang; nagkautang tayong hindi natin kayang bayaran." 



"magpapakita sa ikalawang panahon" Ang Ikalawang Pagdating ni Cristo ay isang paulit-ulit 
na NT tema (cf. Matt. 24:3,27,30,37,39,42,44; 26:64; Mark 13:20; 14:62; Luke 21:27; John 14:3; 
Acts 1:11; I Cor. 1:7; 15:23; Phil. 3:20-21; I Thess. 2:19; 3:13; 4:15-16; 5:23; IIThess. 1:7,10; 
2:1,8; I Tim. 6:14; II Tim. 4:1,8; Titus 2:13; Heb. 9:28; James 5:7-8; I Pet. 1:7,13; II Pet. 1:16; 
3:4,12; I John 2:28). Tingnan ang Natatanging Paksa: Griyegong Pandiwang Kapanahunan 
Ginamit para sa Pagligtas sa 1:14. 

NASB "para sa kaligtasan na walang pagtukoy sa kasalanan" 

NKJV "hiwalay sa kasalanan, para sa kaligtasan" 

NRSV, TEV "hindi pagharap sa kasalanan, kundi magligtas" 

N JB "ang kasalanan bilang wala na. . .dahil sa kaligtasan" 



Ang pariralang ito ay tila nagpapahiwatig na si Cristo ay dumating sa unang pagkakataon 
upang humarap sa suliraning kasalanan ng sangkatauhan, ngunit Siya ay darating muli upang 
likumin sa Kanyang sarili (cf. I Thess. 4:13-18) ang mga nagtiwala sa Kanya at nagnanais sa 
Kanyang pagbalik (cf. Rom. 8:19,23; I Cor. 1:7; Phil. 3:20; Titus 2:13). 

MGA TANONG PANGTALAKAYAN 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryong nangangahulugang ikaw ay may 
tungkulin sa iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakas sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ito ipaubaya sa tagapagsalita. 

202 



Itong mga pangtalakayang tanong ay binibigay upang makatulong sa iyong pag-isipan 
ang mga pangunahing usapin nitong seksyon ng aklat. Sila ay tinatayang maging pamukaw- 
isipan, hindi katiyakan. 



1. Bakit ang may-akda ng Hebreo tumatalakay sa sinaunang tabemakulo ng ilan? 

2. Bakit ang 9:9 ay pangteolohikal na mahalaga? 

3. Mayroon bang tunay na pisikal na tabernakulo sa Langit na totoong pinasok ni Crista at 

inalayan ng isang handog? 

4. Ano ang dalawang maaring kahulugan ng "tipan" na ginamit ng may-akda sa mga bersong IS- 

IS? 



203 



HEBREWS 10 



PAGHAHATI NG MGA TALATANG SA MAKABAGONG PAGSALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang 

Kalasalanan ay 
Iwinaksi ng 
Handog ni 
Cristo 


Ang mga Hayop 
na Handog ay 
Hindi Sapat 


Christ 

Mga Katangian 
ng mga Handog 
ni Cristo 


Ang Handog ni 
Cristo ay Nag- 
aalis ng mga 
Kasalanan 


Ang Lumang 
Handog ay 
Hindi Mabisa 


(9:23-10:18) 




(9:11-10:18) 


(9:23-10:18) 




10:1-4 


10:1-4 


10:1-10 


10:1-4 


10:1-10 




Ang 

Pagpakamatay ni 
Cristo ay 
Gumanap sa 
Kalooban ng 
Diyos 








10:5-10 


10:5-10 




10:5-10 






Ang Kamatayan 
ni Kristo ay 
Gumanap sa 
Kabanalan 






Ang Kabisahan 
ng Handog ni 
Kristo 


10:11-14 


10:11-18 


10:11-18 


10:11-14 


10:11-18 


10:15-18 






10:15-18 




Paghihikayat at 
Babala 


Manangan sa 

Inyong 

Pagpapahayagl 


Paghihikayat at 
mga Babala 


Tayo ay 
Lumapit sa 
Diyos 


Ang 

Pagkakataon ng 
Cristiano 


10:19-25 


10:19-25 


10:19-25 


10:19-25 


10:19-25 




Ang 

Makatarungan ay 
Nabubuhay sa 
Pananampalataya 






Ang Panganib 
ng Apostasiya 



204 



10:26-31 


10:26-39 


10:26-31 


10:26-31 


10:26-31 










Mga Pakay 
para sa 
Pagtitiyaga 


10:32-39 




10:32-39 


10:32-39 


10:32-39 



PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 10:1-10 



lAng kautusan ay isang anino ng mabubuting bagay na darating. Hindi iyon 
ang wangis ng mga tunay na bagay. Bawat taon patuloy silang naghahandog ng 
gayunding mga bandog na kailanman ay hindi nagpapaging-ganap sa kanila na 
lumalapit. 2Hindi ba sila ay titigil na sa paghahandog ng mga bandog? Kung 
minsan sila ay nagbandog ng mga bain na maglilinis sa mga sumasamba, bindi na 
sila kailanman uusigin ng kanilang mga kasalanan. 3Subalit sa bawat taon ang mga 
baing iyon ay nagpapaala-ala sa kanila ng kanilang mga kasalanan. 4Sapagkat 
bindi maaaring maalis ng dugo ng mga baka at kambing ang mga kasalanan. 
SKaya nga, nang dumating siya sa sanlibutan, sinabi niya: "HINDI MO INIBIG 
ANG MGA HANDOG AT MGA HAIN. NGUNIT NAGHANDA KA NG 
KATAWAN PARA SA AKIN. 6HINDI KA NALUGOD SA MGA HANDOG NA 
SUSUNUGIN AT MGA HAIN PARA SA MGA KASALANAN." 7PAGKATAPOS 
NITO SINABI KO: "NARITO DUMARATING AKO SA BALUMBON NG 
AKLAT NA NASULAT PATUNGKOL SA AKIN, UPANG SUNDIN ANG lYONG 
KALOOBAN, O DIYOS. 8Una, sinabi niya: HINDI M INIBIG ANG MGA 
HANDOG AT HAIN. HINDI KA NALULUGOD SA MGA HANDOG NA 
SUSUNUGIN AT MGA JAIN PARA SA KASALANAN. ANG MGA ITO AY 
HININGI NG KAUTUSAN NA IHANDOG." 9Pagkatapos sinabi niya: NARITO, 
AKO AY PAPARITO UPANG GAWIN ANG lYONG KALOOBAN, O 
DIYOS. Upang maitatag niya ang ikalawa, inalis niya ang una. lOSa pamamagitan 
ng kaniyang kalooban, ginagawa tayong banal sa pamamagitan ng pagbandog ng 
katawan ni Jesucristo minsan at magpakailanman. 



205 



10:1 "anino" Ang Mosaic na kautusan at mga ritwal ay mga uri at paunang gawain ng 
pagkapunong saserdote ni Jesus sa makalangit na tabernakulo, hindi gawa sa mga kamay ng tao 
(cf. 8:5). 

Ang Jerome Biblical Commentary ay may nakawiwiling komentaryo: 



"Dito ang may-akda ay hindi gumagamit ng 'anino' katulad sa kanyang ginawa sa 8:5, kung saan ang 
Platonic na makalangit-makalupang pagkakaiba ay sinadya, ngunit sa Paulinyang kaisipan ng isang 
pagpauna ng isang paparating sa pamamagitan ni Cristo (cf. Col. 2:17). . .Ang taunang inuulit na mga 
paghandog sa Araw ng Pagbabayad-Sala ay hindi nakaalis ng kasalanan; sila ay karaniwang nagpauna sa 
handog ni Jesus (p. 399). 



"ng mabubuting mga bagay na darating" Sa 9: 1 1 ito ay tumukoy sa gawain ng pinakapunong 
pagkasaserdote ni Kristo. 



NASB "hindi ang tunay na anyo ng mga bagay" 

NKJV "hindi ang tunay na imahen ng mga bagay" 

NRSV "hindi ang totoong anyo nitong mga katotohanan" 

TEV "hindi ang buo at tapat na modelo ng mga tunay na bagay' 

NJB "hindi totoong imahen nila" 



Ito ang Griyegong salitang icon, na nangangahulugang isang detalyadong pagsalarawang 
tumutugma sa katotohanan (cf. II Cor. 4:4; Col. 1:15). Dito ito ay pinapawalang-bisa at 
pambalarilang inuugnay sa "isang anino." 



"gayunding mga handog ang patuloy nilang hinahandog bawat taon" Ito ay tumutukoy sa 
tatlong paraan kung saan ang gawain ni Jesus ay nakahihigit sa gawain ng mga Levitikal na mga 
saserdote: (1) Ang kahigitan ng handog ni Jesus (ang Kanyang sariling dugo, cf. 9:12-14); (2) 
minsan lang at magpakailanmang handog ni Jesus (cf. 9:12); at (3) ang makalangit, hindi 
makalupang kapahingahan ni Jesus (cf. 9:11). 



o "make perfect" This term means "to bring to completion," "to fully accomplish." This word ( 
teleioo and its other forms) has been a constant theme throughout the book, "nagpapaging- 
ganap" Ito ay nangangahulugang "dalhin sa kaganapan," "buong pagkatapos." Itong salita 
(teleioo at ang kanyang ibang anyo) ay palagiang tema sa buong aklat. 

206 



Ang salitang telos ay nangangahulugang isang pagganap, marating ang isang layon o 
katapusan (cf. 3:6,14; 6:11). Sa Heb. 5:14 ang teleios ay ginagamit sa isang nasa kapanahunang 
tao at sa 6:1 ang teleiotes ay isang tawag sa kapanahunan. Ang mga salita ay ginagamit na may 
kaugnayan sa gawain ni Melquisedec at ang makalangit na tabemakulo sa 7: 1 1 at 9: 1 1 . 

Ang PANDIWANG teleioo ay paulit-ulit na ginagamit sa Hebreo: 

1. 2:10, si Jesus ay pinaging-ganap sa pamamagitan ng paghihirap 

2. 5:9, si Jesus ay pinaging-ganap at naging pinagmulan ng walang hanggang kaligtasan 

3. 7:19, Ang Mosaic na Kautusan ay walang pinaging-ganap 

4. 7:28, Jt Si Jesus ay pinaging-ganap 

5. 9:9, Ang Mosaic na ritwal ay hindi nagawang ipaging-ganap ang mga budhi ng 

sumasamba 

6. 10:1, Ang mga Mosaic na ritwal ay hindi nagawang ganap ang mga sumasamba 

7. 10:1, Ang handog ni Jesus ay gumawa sa mga sumasampalatayang ganap 

magp akailanman 

8. 1 1:40, ang mga OT at NT santo ay pinaging-ganap na magkasama 

9. 12:23, t ang mga espiritu ng makatuwirang mga tao ay pinaging-ganap 
7:11. Tingnan ang mas buong sulatin sa 7: 1 1 



"kanila na lumalapit" Sa OT ito ay tumukoy sa mga saserdoteng lumalapit kay YHWH para sa 
pagsamba o paglingkod. Ngunit dito, sa ilalim ng bagong tipan, ito ay tumutukoy sa lahat ng 
mga sumasampalatayang (cf. James 4:8) mayroong matalik na paglapit sa Diyos sa pamamagitan 
ni Cristo (cf. 4:16; 7:19,25; 10:1,22) 



10:2 




NASB, NRSV, 




NJB 


"o kaya" 


NKJV 


"upang sa ganoon 


TEV 


"Rung" 



207 



Ito ay PANGALAWANG URING PASUB ALING PANGUNGUSAP, kalimitang 
tinatawag na "salungat sa katotohanan." Isang maling pagpapahayag ang ginagawa upang 
malakas na makagawa ng isang teolohikal na punto (cf. 4:8; 7:11; 8:4,7; 10:2; 11:15). 



Ang bersong 2 ay maaaring isalin bilang (isang tanong tulad sa NASB, NRSV, NAB; (2) 
isang may kinikilingang tanong, tulad sa NKJV, NIV; o (3) isang pahayag, tulad sa TEV, NJB, 
REB. 



"hindi ba sila ay titigil na sa paghahandog" Ito ay maaaring magpahiwatig (cf. v. 1 1; 7:28) na 

ang Templo ay patuloy na gumagana; kaya, ang Hebreo ay maaaring sinulat bago ang A.D. 70, 
kung saan ang Templo (at Jerusalem) ay kabuuang nasira ng Romanong heneral (noong hull 
Emperor) Titus. 



"dahil ang mga sumasamba, kung minsan sila ay nalinis, hindi na kailanman uusigin ng 
mga kasalanan" Ito ang suliranin sa Mosaic na ritwal: hindi ito makalilinis ng kaluluwa at isip 
ng kamalayan ng kasalanan (cf. 9:9,14). Ang bagong tipan kay Cristo ay nagbibigay ng paglapit 
sa Diyos ng may katapangan (isang malinis na budhi)! 



10:3 "nagpapaalala ng mga kasalanan bawat taon" Ito ay tila tumutukoy sa Araw ng 
Pagbabayad-Sala (cf. Lev. 16), dahil ito ay pinagtuuan sa kapitulo 9. Ang katotohanang ang 
bawat taong mga hain ay kailangan upang malinis ang tabernakulo at and bayan, patuloy na 
nagpapaalala sa mga Israelite sa pagkatindi at pagkakaulit ng pantaong kasalanan. 



10:4 "sapagkat hindi maaari" Ang salitang hindi maaari ay ginagamit ng ilang ulit sa Hebreo 
(tingnan ang buong sulatin sa 6:6). 

1. 6:4 (in Greek, but 6:6 in NASB's restructuring). It is impossible to renew them to 

repentance (sa Griyego, ngunit 6:6 sa pagbabago ng istruktura ng NASB). Hindi 
maaaring baguhin sila muli para sa pagsisisi 

2. 6:18, it is impossible for God to lie hindi maaari para sa Diyos ang magsinungaling 

3. 10:4, it is impossible for the blood of animals to take away sin hindi maaari para sa dugo 

ng hayop na alisin ang kasalanan 



208 



NASB 


"i 


NV 


"i 


NRSV 


(( 


TEV 


"i 



4. 1 1:6, without faith it is impossible to please God kung walang pananampalataya hindi 
maaaring mapalugod ang Diyos 

For the author of Hebrews the Greek term "impossible" cannot mean "difficult"! Para sa 
may-akda ng Hebreo ang Griyegong salitang "hindi maaari" ay hindi nangangahulugang 
"mahirap"! 



10:5 

nang dumarating Siya sa sanlibutan, Siya ay nagsasabi" 
nang Siya ay dumating sa sanlibutan, Siya ay nagsabi" 

nang si Cristo dumating sa sanlibutan, Siya ay nagsabi" 

nang si Cristo ay malapit nang dumating sa sanlibutan, Siya ay nagsabi sa 
Diyos" 

NJB "at kaya bakit niya nasabi, sa pagdating sa sanlibutan" 



Ito ay nagpapauna sa isang sipi (cf. vv. 5-7) mula sa Ps. 40:6-7, na nagpapakita sa hindi 
pagkalugod ng YHWH sa mga OT paghain dahil hindi ito sinabayan ng pamumuhay ng 
pananampalataya. Ang ating may-akda ay gumagamit ng Ps. 40:7 bilang isang pagtukoy sa 
pagdating ng Messiah na ganap na magpapalugod sa Diyos. 



Ang siping ito ay nagpapahiwatig rin ng pagkabuhay noon ni Cristo (cf. John 1:1-2; 8:57- 
58; II Cor. 8:9; Phil. 2:6-7; I John 1:1). Walang panahong kailanmang hindi nabubuhay si Jesus! 
Ang kanyang iisang esensiya sa Ama ay maaaring itala mula sa John 5:18; 10:30; 14:9; 10:28. 



""ISANG KATAWANG HINANDA MO PARA SA AKIN" Itong sipi ay sumusunod sa 
Septuagint ng Ps. 40:6. Ang Masoretik na Teksto ay mayroong "isang tengang hinukay mo para 
sa akin." Ang tiyak na pagbanggit ng isang pisikal na katawang hinanda para sa Messiah ay 
magsisilbi rin sa huling unang siglo upang labanan ang nagsisimulang Gnostisimo. Si Jesus ay 
totoong tao. 



209 



10:6 May ilang mga sulatin tulad nito sa OT (cf. I Sam. 15:22; Isa. 1:11-17; Hosea 6:6; Amos 
5:21-27; Micah 6:6-8). Hindi sila dapat isalin bilang pagtanggi ng Diyos sa paghandog na 
pamamaraan, na isang gawain ng Kanyang biyaya upang maayos ang suliraning kasalanan at 
pakikisama ng sangkatauhan sa tiyak na panahon. Ngunit ang nabigong sangkatauhan ay 
inabuso ang mga pamamaraan at ginawa itong mekanikal na ritual at liturhiya sa halip na buong- 
kaluluwang pagsisisi at pananampalataya. Ang Diyos ay tumatanggi sa hindi pinag-iisipang 
paggawa ng pangrelihiyong ritwal at liturhiya na hindi sumasalamin sa kaluluwa at buhay ng 
pananampalataya (cf. Isa. 1). 



10:7 "SA BALUMBON NG AKLAT NA NASULAT" Ito ay isang PANGNAGDAANG 
BALINTIYAK, na tumutukoy sa Lumang Testamento. Sa orihinal ang OT ay sinulat sa mga 
seksiyon sa mga balat na balumbon. Ang mga Dead Sea Scroll na natagpuan noong 1947 ay 
mayroong sipi ng Isaiah na sinulat sa isang dalawamput-siyam na piyeng balat na balumbon. 

"UPANG SUNDIN ANG INYONG KALOOBAN, O DIYOS" Ang kalooban ng Diyos ay 
isang bagong tipan sa buong sangkatauhang itinayo ng kamatayan at muling pagkabuhay ni Jesus 
(cf. Mark 10:45; II Cor. 5:21; Heb. 10:9). Noong ang mga hayop ay namatay sa panghandog na 
hain wala silang magawa. Si Jesus ay kusang-loob na inalay ang Kanyang sariling buhay (cf. 
John 10:17-18). 



10:8. "MGA HANDOG" Itong talaan ng apat na mga salita sa berso 8 ay tila sumasaklaw sa 
lahat ng uring panghandog na hain (cf. Lev. 1-3). Ang salitang "mga handog" ay literal na 
nangangahulugang isang kusang-loob na pangkapayapaang hain. 

"MGA HAIN" Ito ay tumutukoy sa isang kusang-loob na "pagkaing hain." 

"MGA NASUNOG NA HAIN" Ito ay buong kusang-loob, kabuuang natapos na mga handog. 

"mga hain PARA SA KASALANAN" Ito ay isa pang uri ng inuutos na mga handog na 
nabanggit sa Leviticus mga kapitulo 4-5. 

"(na ihandog ayon sa hinihingi ng Kautusan)" Ang layunin ng may-akda ay upang ipakita ang 
kahigitan ng handog ni Jesus kaysa mga Levitikal na handog. Kahit na ang mga OT paghandog 
ay ginawa sa naaayong aktitud at pamamaraan, sila ay isang pauna lamang sa gawain ni Cristo. 



10:9 "Niya" Itong pinagmulan ng PANGHALIP ay hindi malinaw. Ito ay maaaring tumukoy 
sa Ama bilang ang Isang pinapasiyahan ang tipan. Ang pariralang "ang katawan ni Jesucristo" 

210 



sa V. 10 ay nagpapahiwatig ring hindi Siya ang simuno. Ngunit, ang lahat ng mga PANDIWA 
sa sipi mula sa Ps. 40:6-8 (vv. 5-7) ay mayroong Crista bilang kanilang simuno. 



'ang una" Ito at tumutukoy sa Mosaic na tipan (cf. Col. 2:14). 



NASB, NKJV 

NRSV 

TEV 

NJB 



"takes away" "nag-aalis" 
"abolishes" "inaalis" 
"does away with" "inaalis" 
"abolishes" "inaalis" 



T Ito ay isang malakas na Griyegong salita para sa "sira." Ang tanong ay kung paano 
intindihin itong salitang may kaugnayan sa OT? Bilang isang paglalantad mula sa Diyos ito ay 
walang hanggan (cf. Matt. 5:17-19). Si Paul ay kalimitang sumisipi sa OT bilang isang 
paghihikayat sa mga sumasampalataya. Ngunit, bilang isang paraan ng kaligtasan o pagpatawad 
ng kasalanan ito ay isang panimulang hakbang lamang (cf. Gal. 3). Ito ay naging ganap at 
lumampas sa NT kay Cristo. Ang konteksto ang dapat makapagsabi kung ang salitang ito ay 
isalin bilang "inalis" (naging ganap) o "inalis" (sinira). 



'ikalawa" Ito ay tumutukoy sa Bagong Tipan (cf. Jer. 31:31-34; Ezek. 36:22-36) sa kay Hesus. 



10:10 

NASB, NKJV 

NRSV 

TEV 

NJB 



"sa pamamagitan nitong kalooban ginawa tayong banal sa 
pamamagitan ng paghandog ng katawan ni Hesueristo minsan at 
magpakailanman" 

"At kalooban ng Diyos na tayo ay ginawang banal sa pamamagitan 
ng paghandog ng katawan ni Hesueristo minsan at 
magpakailanman" 

"dahil sa ginawa ni Hesueristo ang kalooban ng Diyos, tayo ay nalinis 
mula sa kasalanan sa pamamagitan ng paghandog ng kanyang 
katawan na kanyang ginawa minsan at magpakailanman 

"at ang kalooban ay para sa atin maging banal sa pamamagitan ng 
paghandog ng katawan ni Jesucristo minsan at magpakailanman 



211 



Ang "kalooban" ba ay tumutukoy sa kalooban ni Cristo (cf. vv. 7,9 and NASB, NJB) o sa 
kalooban ng Ama (NRSV, TEV)? Dahil si Jesus ang nagsasalita sa v. 5 (cf. v. 9), kung 
ganoon ang konteksto ay nagmumungkahing Kanyang kalooban. 



"ginawa tayong banal" Ito ay isang PERIPRASTIK na PANGNAGDAANG BALINTIYAK 
NA PANDIWARI. Ang layon ng Cristinanismo ay isang makatuwirang mga tao. Ito rin ang 
layon ng OT. Ang kabanalan ay ang pag-alis ng sumpa at mga kalalabasan ng Pagkabigo (cf. 
Gen. 3), ang pagsira ng imahen ng Diyos sa sangkatauhan. Ang bagong tipan ay tumutugon sa 
pangangailangang ito sa dalawang paraan: (1) sa pamamagitan ng ayon sa batas na 
pagpapahayag, isang binigay na posiston (PATUROL) at (2) isang tawag sa kabanalan 
(P AUTOS). Ang mga sumasampalataya ay ginawang makatarungan at banal ng isang 
nagsisising pananampalatayang tugon sa mapagligtas na handog ng Diyos na si Jesus. Sa 
pagkakataong naligtas, sinaniban ng Banal na Espiritu, tayo ay magaganyak ng panloob na 
kautusan, isang panloob na kagustuhan (bagong puso at bagong kaluluwa) upang maging katulad 
ni Cristo (cf. Rom. 8:29; Gal. 4:19; Eph. 1:4). Ang kabanalan ay umaapekto pareho sa ating 
katayuan sa harap ng Diyos at sa ating bagong pangpamilyang katangiang isinasabuhay sa pang- 
araw araw. Tingnan ang Natataning Paksa sa 2: 1 1 . 



"sa pamamagitan ng paghandog ng katawan ni Jesucristo" Ang nabigong sangkatauhan ay 
hindi tinugis ang Diyos (cf. Rom. 3:10-18); ang Diyos ang tumugis sa kanila! Nagbigay siya ng 
isang paraan para sa lahat ng tao upang bumalik sa samahan Niya (cf. Mark 10:45; II Cor. 5:21; 
Isa. 53). 



"minsan at magpakailanman" Ito ay isang umuulit na tema (cf. 7:27; 9:12,28; 10:10). Ito ay 
nagpapakita ng kahigitan ng handog ni Jesus kaysa paulit-ulit na mga paghandog ng mg Mosaic 
na tipan (cf. vv. 1 1-12). Ang lahat na kailangang gawin para sa kaligtasan ng sangkatauhan ay 
ibinigay. Ang kailangan lamang natin lahat gawin ay ang tumugon sa hain ng Diyos sa 
pamamagitan ng pananampalataya sa natapos na gawa ni Cristo. "Sinumang niloloob ay 
maaaring pumunta" (cf. Rom. 10). 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 10:11-18 

llAt sa bawat araw ang bawat saserdote ay tmnatayo at naglilingkod. Siya 
ay palaging naghahandog ng gayunding mga handog na kailanman ay hindi 
makapag-aalis ng mga kasalanan. 12Ngunit pagkatapos niyang maghandog ng isang 
hain para sa mga kasalanan magpakailanaman, SIYA AY UMUPO SA KANANG 
DAKO NG DIYOS. 13Mula sa panahong iyon, SIYA AY NAGHIHINTAY 
HANGGAN MAILAGAY NA ANG TUNTUNGAN NG KANYANGMGA PAA 

212 



ANG KANIYANG MGA KAAWAY. 14Sapagkat sa pamamagitan ng 
paghahandog ng isang hain, ginawa niyang ganap magpakailanman ang mga 
pinapaging-banal. 15At ang Banal na Espiritu rin ang nagpatotoo sa atin, una, 
sinabi niya: 16Akong Panginoon ay nagsasabi: ITO ANG TIPAN NA GAGA WIN 
KO SA KANILA, PAGKATAPOS NG MGA ARAW NA lYON. ILALAGAY KO 
ANG AKING MGA KAUTUSAN SA KANILANG MGA PUSO. AT ISUSULAT 
KO RIN ANG MGA ITO SA KANILANG MGA ISIPAN. 17Pagkatapos nito ay 
sinabi niya: HINDI KO NA KAILANMAN AALALAHANIN PA ANG KANILANG 
MGA KASALANAN AT ANG KANILANG MGA HINDI PAGKILALA SA 
KAUTUSAN NG DIYOS. ISNgunit kung saan mayroong kapatawaran sa mga ito, 
hindi na kailangan pang maghandog ng mga hain para sa kasalanan. 



10:11 "bawat saserdote" Ang sinaunang Griyegong unsiyal na kasulatang A ay mayroong 
"pinakapunong saserdote." Ang may-akda ay kalimitang gumagamit ng parehong salita para kay 
Jesus. 



10:12. "isang hain para sa mga kasalanan magpakailanman" Si Jesus ay humarap sa 
kasalanang suliranin ng tao. Walang ni isang nawala dahil sa "kasalanan." Ang nag-iisang 
balakid upang ang buong mundo ay maligtas ay ang hindi pagsasampalataya. Ang Diyos ay 
nagbigay ng isang paraan para sa lahat, para sa lahat ng panahon. 



Ang Griyegong salitang dienekes, sinaling "magpakailanman," o "para sa lahat ng panahon," ay 
nasa Hebreo ng tatlong ulit (cf. 7:3; 10:12,14). Ito ay karaniwang inuugnay sa salita o pariralang 
nauuna dito, na maaaring may kaugnayan sa "isang hain para sa mga kasalanan." Hindi ito 
bahagi ng Ps. 110:1 na siping sumusunod. 



. "UMUPO SA KANANG DAKO NG DIYOS" Ito ay isang umuulit na pagtukoy sa Ps. 
110:1a (cf. 1:3; 8:1; 12:2). Ang 'kanang dako" ay isang antropomorpikong paghahambing sa 
dako ng kapangyarihan, awtoridad, at kadakilaan. Ito ay isang dako rin ng pagpapamagitan (cf. 
Rom. 8:34; Heb. 7:25; I John 2:1). 



Si Jesus ay ang Saserdote (cf. Ps. 110:4) atHari (cf. Ps. 110:1-3), katulad ni Melsequidec 
(kapitulo 7) na nabuhay bago sa atin at nagbigay ng lahat ng ating kailangan. 



213 



10:13. "HANGGANG ANG KANYANG MGA KAAWAY AY MAILAGAY BILANG 
ISANG TUNTUNGAN NG KANYANG MGA PAA" Ito ay isa pang sipi mula sa Ps. 110:1b. 
Ang espiritwal na laban ay napanalo (cf. Col. 2:15), ngunit hindi pa natatapos. 



10:14 Ang bersong ito ay nagpapakita ng tensiyon ng buong aklat sa bahagi ng katiwasayan. 
Ang minsan at magpakailanmang handog ni Jesus ay tuluyang nagpaging-ganap 
(PANGNAGDAANG TAHASANG PATUROL) ng mga sumasampalataya. Ang handog ay 
sapat at buo upang magawa ang kanyang mapagligtas na gawain (hindi tulad ng Mosaic na tipan, 
cf. 7:11,19; 9:9). 



Ang mga sumasampalataya ay dapat patuloy sa kanilang pananampalatayang tugon, na 
ang paggawang banal sa kanila (PANGKASALUKUYANG BALINTIYAK NA PANDIWARI). 
Ang patuloy na pananampalataya ang pangunahin sa bawat taong katiyakan ng kaligtasan. Ang 
bagong kaluluwa at bagong isip ay gumaganyak sa mga sumasampalataya upang mabuhay ng 
mga makadiyos na buhay na may pagpapasalamat para sa isang malaya, buo, at kabuuang 
kaligtasan. Sa aklat na ito walang isang tanong magpakailanman tungkol sa pagiging sapat ng 
handog ni Jesus, ngunit mayroong tanong tungkol sa tugon ng bawat tao-ang panimulang 
pahayag ng isang pangkat at ang patuloy na pahayag ng ikalawang pangkat. 



10:15 "ang Banal na Espiritu" Ito ay nagpapakita sa pananaw ng may-akda ng pagbibigay- 
diwang OT (cf. Matt. 5:17-19; II Tim. 3:16). 



10:16-17 Ito ay isang sipi mula sa Jer. 31:33-34, ngunit ang pagkaayos ng mga parirala ay 
nabaligtad. Ang may-akda ay tila sumipi mula sa gunita dahil ang siping ito ay may pagkakaiba 
sa Masoretik na Hebreong Teksto at ang Septuagint, tulad ng parehong sipi sa 8:10-12 (maliban 
kung ito ay isang sadyang pagbaligtad). 



10:18 Ito ang kataas-taasan ng pangangatwiran ng mga sumasampalataya at ang ating dakilang 
pag-asa (cf. 8:13). 



214 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 10:19-25 

19Mga kapatid, yamang tayo nga ay mayroon katiyakan sa pamamagitan ng 
dugo ni Jesus, makakapasok na tayo sa kabanal-banalang dako. 20Siya ay nagtatag 
ng isang bago at buhay na daan para sa atin sa pamamagitan ng tabing na kaniyang 
katawan. 21At mayroon tayong dakilang saserdote na namumuno sa bahay ng 
Diyos. 22Tayo ay lumapit na may tapat na puso at lubos na pagtitiwala ng 
pananampalataya dahil winisikan na Diyos ang ating mga puso upang malinis ang 
ating masamang budhi at gayundin hinugasan ang ating mga katawan ng dalisay na 
tubig. 23Manangan tayong matibay sa pag-asang ipinahahayag natin na walang 
pag-aalinlangan sapagkat siya na nangako ay matapat. 24Isaalang-alang natin na 
magpalakasan tayo ng loob sa isa't isa patungo sa pag-ibig at mga mabubuting 
gawa. 25Huwag nating pabayaan ang ating pagtitipun-tipon katulad ng iba na may 
ganyang kaugalian. Sa halip, palakasin natin ang loob ng isa't isa, lalo na, na inyong 
nakikita na nalalapit na ang araw. 



10:19 

NASB, NRSV "since we have confidence" "yamang tayo nga ay mayroong 

katiyakan" 
NKJV "having boldness" "mayroong pagpapangahas" 

NJB "we have. . .complete confidence" "tayo ay mayroong... buong katiyakan" 



Ang salitang parrhesia ay nangangahulugang "mapangahas" o "kalayaang magsalita" (cf. 3:6; 
4:16; 10:19,35)- Ang salitang ito ay nagpapahayag sa bagong kaisipang pagtanggap at pagiging 
malapit sa Diyos ng mga sumasampalataya. Ang katiyakang ito ay dapat minamangan sa 
pamamagitan ng pananampalataya (cf. 3:6,14; 4:14). Ang katiyakan ay nakabatay sa natapos na 
paghandog na gawain ni Cristo (cf. Eph. 2:8-9), hindi sa paggawa ng tao! Ang katiyakan ay 
pinapanatli ng makadiyos na pamumuhay (cf. Eph. 2:10). 



S NATA TANGING PAKSA: PAGKAPANGAHAS ( PARRESIA) 

Ang Griyegong salita ay isang pinagsama ng "lahat" (pan) at "pagsasalita" ( 
rhesis). Ang kalayaan o kapangahasang ito sa pagsasalita ay kalimitang may 
kahulugan ng isang kapangahasan sa gitna ng kalaban o pagtanggi (cf. John 
7:13;IThess.2:2). 

Sa mga sinulat ni John (gumamit ng 13 ulit) ito ay kalimitang 

215 



nangangahulugang isang publikong pagpapahayag (cf. John 7:4, also in Paul's 
writings, Col. 2:15). Ngunit, minsan ito ay karaniwang nangangahulugang 
"maliwanag" (cf. John 10:24; 11:14; 16:25,29). 

Sa Acts ang mga Apostoles ay nagsasabi ng mensahe tungkol kay Jesus sa 
parehong paraan ng pagsasalita ni Jesus tungkol sa Ama at sa Kanyang mga 
piano at pangako (cf. Acts 2:29; 4:13,29,31; 9:27-28; 13:46; 14:3; 18:26; 19:8; 
26:26; 28:31). Si Paul ay nanghingi ng panalanging siya ay maaaring 
mapangahas na mangaral ng ebanghelyo (cf. Eph. 6:19; I Thess. 2:2) at isabuhay 
ang ebanghelyo (cf. Phil. 1:20). 

Ang eskatolohikal na pag-asa ni Paul sa kay Cristo ay nagbigay sa kanya ng 
kapahangasan at katiyakang mangaral ng ebanghelyo sa ganitong 
pangkasalukuyang masamang panahon (cf. II Cor. 3:11-12). Mayroon din 
siyang katiyakan na ang mga tagasunod ni Jesus ay gumawa ng naaayon (cf. II 
Cor. 7:4). 

Mayroong isa pang bahagi nitong salita. Ang Hebreo ay gumagamit dito sa 
isang bukod-tanging kaisipan ng mapangahas sa kay Cristo sa paglapit sa Diyos 
at magsabi sa Kanya (cf. Heb. 3:6; 4:16; 10:19,35). Ang mga sumasampalataya 
ay buong tinatanggap at sinasalubong sa paglapit sa Ama sa pamamagitan ng 
Anak! 



"makapasok sa banal na dako" Alalahanin, ang isang pangunahing tema ng aklat ay ang 
paglapit sa Diyos sa pamamagitan ng ating kapatawaran sa pamamagitan ng buhay at kamatayan 
ni Kristo para sa ating kapakanan. Ang mga pinakapunong saserdote ng OT ay pumasok sa 
Banal ng Kabanal-Banalan ng tabemakulo dalawang ulit sa isang araw ng taon (cf. 9:25), ang 
Araw ng Pagbabayad-Sala (cf. Rev. 16). Ngunit sa pamamagitan ng handog ni Cristo ang lahat 
ng sumasampalataya ay maaaring magkaroon ng patuloy na matalik na paglapit sa Diyos (cf. 
Mark 15:38). 



"sa pamamagitan ng dugo ni Jesus" Hindi ito engkantadong dugo, kundi dugo ng tao. Ito ay 
kumakatawan sa panghandog na kamatayan ni Jesus sa kapakanan ng makasalanang 
sangkatauhan (cf. Acts 20:28; Rom. 3:25; 5:9; Eph. 1:7; 2:13; Col. 1:20; Heb. 9:12,14; 12:24; 
13:12; I Pet. 1:2,19; Rev. 1:5; 5:9). 



10:20 "bago" Ang salitang prosphatos ay nangangahulugang "bagong paslang" at ginagamit 
lamang dito sa NT. 

216 



"buhay na daan" Ito ay isang pagpapatibay ng muling pagkabuhay, Siya ay pinatay, ngunit 
ngayon Siya ay buhay (cf. Rev. 5:6) magpakailanman! 

\ 

NASB "inaugurated" "nagtatag" 

NKJV "consecrated for us" "ginawang banal para sa atin" 

NRSV, TEV "he opened for us" "binuksan niya para sa atin" 

NJB "has opened for us" "binuksan para sa atin" 



Ito ay isang MAKA-AORONG TAHASANG PATUROL. Itong "bago at buhay na 
daan" ay isang nagawa, pangkasaysayang, espiritwal na katotohanan. 



Ang Greek-English Lexicon ni Walter Bauer, isinapanahon ni Amdt, Gingrich, at 
Danker, ay nagtatala ng dalawang magkaibang pagsalin para sa salitang ito sa ganitong 
konteksto: 

1. upang magbukas ng daan (10:20) 

2. pagpasiya o paghandog ng taimtim na ritwal (9:18) (p. 215). 



Ang konteksto ay nagmumungkahi sa akin ng isang malapit na ugnayan sa gitna nitong dalawang 
pangyayari nitong pambihirang NT salita. Muli, ang paghahambing ng mga tipan sa ganitong 
pananaw; sa pamamagitan ng Kanyang dugo si Jesus ay nagbukas ng isang mas higit na paraan 
sa paglapit sa Diyos at pananatili ng samahan. 



"sa pamamagitan ng tabing" Ito ay mayroong kaugnayan sa panloob na tabing sa tabemakulo 
sa gitna ng banal na dako at ng Banal ng Kabanal-Banalan (cf. Matt. 27:51). Ngunit ang 
palaugnayan ay tila inuugnay ito sa "katawan" ni Jesus. Kung ganoon, ito ay tumutukoy sa 
katawan ni Jesus na sinira ng ating mga kasalanan, kaya, nagbibigay ng paglapit sa Diyos (cf. 
Isa. 52:13-53:12). Ang may-akda ng Hebreo ay nakikita ang panlabas na bahagi ng dambana 
(banal na dako) bilang kumakatawan sa pisikal na mundo at ang panloob ng dambana (banal ng 
kabanal-banalan) ang espiritwal na mundo. Sa ganitong bagay ang makalangit na tabernakulo ay 
nag-iiba sa makalupang halimbawa (cf. 6:19). 

10:21 "isang dakilang saserdote" Tingnan ang Natatanging Paksa: Si Jesus Bilang 
Pinakapunong Saserdote sa 2:17. 

217 



"ang bahay ng Diyos" Ito ay tumutukoy sa OT (cf. 3:5) at NT (cf. 3:6; I Tim. 3:15; I Pet. 4:17) 
mga sumasampalataya cf. Eph. 2:1 1-3:13). Gaya nang si Moises ay isang tagalingkod sa bahay 
ng Diyos, si Jesus ay ang Pinakapunong Saserdote at Anak! 



10:22 "tayo ay lumapit" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG PANGGITNANG 

(deponente) PASAKALI. Ang katiyakan ng mga sumasampalataya ay nakabatay sa natapos na 
gawa ni Jesus, ngunit itong kabutihan at tanging karapatan ay dapat yakapin! Ang "paglapit" ay 
ginagamit sa paglapit ng mga sumasamba sa Diyos. Pansinin ang pagsulong: 

1. tayo ay lumapit ng may isang tapat na puso (v. 22) 

2. manangan tayo sa pagpapahayag ng ating pag-asa (v. 23) 

3. ating isaisip kung paano hikayatin ang bawat isa (v. 24) 

Ang bagong tipan (cf. Jer. 31:31-34) ay isang bagong puso at isang bagong espiritu; isang 
panloob na pagmamahal at isang panlabas na kautusan; isang malayang handog sa natapos na 
gawa ni Cristo, ngunit ito ay may mga pangangailangan din, inaasahang bunga, nakikitang 
kinalabasan! Ang katiyakan ng kaligtasan ay nagmumula sa makadiyos na pamumuhay! Hindi 
ito pangunahing isang kredong pinagtitibay, o isang teolohiyang yakapin, kundi isang pagkatulad 
ni Cristo (hindi kawalang-kasalanan) na nakikita ng lahat! 



"tapat na puso" Isang naaayong aktitud ang pangunahin sa bagong pananampalatayang tipan 
(mabuti, cf. Ezek. 36:22-36; masama, Isa. 29:13). 



"lubos na pagtitiwala ng pananampalataya" Ang lubos na katiyakan ay inuugnay sa 
pananampalataya! Ang buhay ng pananampalataya ay ang katibayan ng pagbabago. Ang 
natapos na gawa ni Cristo (cf. II Cor. 5:21) at ang saksi ng Espiritu (cf. Rom. 8:16) ay nagdadala 
ng katiyakan. Ang gawa ng tao ay hindi nagdadala ng kaligtasan o katiyakan. Ngunit, ang isang 
nabago at nagbabagong buhay ng pananampalataya ay katibayang ang isa ay totoong natubos. 
Ang karaniwang kinalalabasan ng pagkikita sa isang Banal na Diyos ay isang banal na buhay. 
Walang bunga, walang ugat! 



Ang pangbibliyang katiyakan ay hindi kailanman inaasahang gawing isang doktrinang 
kailangang pagtibayin, kundi isang buhay na dapat isinasabuhay! Para sa mga nagsasabing kilala 

218 



si Cristo ngunit nabubuhay ng mga walang pakialam, makamundo, nakatuon sa sarili, walang 
bunga, walang nagagawa, walang diyos na buhay- walang katiyakan! 



"winisikan ang ating mga puso upang malinis" Ito ay isang PANGNAGDAANG 

BALINTIYAK NA PANDIWARING isang pagtukoy sa ritwal na pasiyahan ng unang tipan (cf. 
I Pet. 1:2). Ang pagwisik ng dugo ng bagong tipan ay mas mabisa sa paglinis ng kasalanan ng 
nabigong sangkatauhan (cf. 9:9,14). 



'mula sa isang masamang budhi" Ito ang hindi maalis ng OT (cf. 9:9; 10:2). 



"hinugasan ang ating mga katawan ng dalisay na tubig" Ito ay isang 
PANGKASALUKUYANG BALINTIYAK NA PANDIWARI. Ito ay isang pangkasaysayang 
paghahambing sa OT paghugas sa pamamagitan ng pagwisik (cf. Lev. 8:6; 16:4; Exod.29:4; 
30:17-21; Num. 19:7-8). Ito ay hindi tumutukoy sa Cristianong binyag. Ngunit, ang I Pet. 3:21 
ay gumawa ng parehong pag-ugnay sa gitna ng binyag at malinis na budhi. 



Ito ay isa pang OT pagtukoy sa mga pangseremonyang paghugas ng mga saserdote. Ito ay 
malinaw na nagpapakitang ang ritwal ng paggamit ng tubig ay maaaring tumukoy sa (1) 
kamatayan, libing, at muling pagkabuhay (cf. Rom. 6:1-11 and Col. 2:12) at (2) isang 
paghuhugas ng kasalanan (cf. Acts 22:16; I Cor. 6:11; Eph. 5:21; Titus 3:5; and I Pet. 3:21). 
Ang tubig ay hindi ang kaparaanan, kundi isang pagsisimbolo. Dahil ang mga naunang 
simbahan ay walang gusali, ang mga tao ay hindi pumupunta sa harapan upang pampublikong 
pagkatiwalaan si Cristo katulad ng ginagawa sa maraming simbahan ngayon. Ang kanilang 
publikong pagpapahayag at pagsasabi ay ang kanilang binyag. Ito ang pagkakataon at 
paglalarawan ng kapatawaran ng mga kasalanan at pagtanggap ng Espiritu (cf. Acts 2:38) hindi 
kaparaanan. 



10:23 "manangan tayong matibay sa pag-asang pinapahayag natin na walang pag- 
aalinlangan" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG PASAKALI na ginamit 
bilang isang P AUTOS. Ito ang pangatlo sa tatlong PANGKASALUKUYANG PASAKALI na 
nagpapakita ng inaasahang pananampalatayang tugon. 



219 



"pag-asa" ang KJV ay mayroong "pananampalataya," ngunit walang itong Griyegong 
kasulatang batayan. Ang salitang "pag-asa" ay kalimitang tinutukoy sa ating pabibigay 
kaluwalhatian sa Ikalawang Pagdating (cf. 3:6; 6:11,18; 7:19; I John 3:2). 



NASB "sapagkat Siya na nangako ay matapat" 

NKJV "sapagkat Siya na nangako ay matapat" 

NRSV "sapagkat siya na nangako ay matapat" 

TEV "sapagkat tayo ay maaaring magtiwala sa Diyos upang tuparin ang kanyang 

pangako" 
NJB "sapagkat ang isang nangako ay mapagkakatiwalaan" 



Ang nag-iisang PANDIWA ay isang MAKA-AORONG PANGGITNANG (deponente) 
PANDIWARI, "nangako." Ito ang pangteolohiyang balanse sa tatlong "tayo ay..." ng mga 
pangungusap ng vv. 22-24. Itong paradox ng isang malayang kaligtasan, binigay, ginawa, at 
inalagaan ng Diyos, ay dapat gumawa ng isang naaayong pangtipang taong tugon! Ang 
kapangyarihan ng Diyos at ang malayang kalooban ng sangkatauhan ay parehong mga 
pangbibliyang katotohanan ay kailangang hawakan ng may tensiyon. 



10:24 "isaalang-alang natin" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG 
PASAKALI. Ang bawat taong pananampalatayang tugon ay nagmumula sa isang samahang 
paglingkod sa kabuuan (cf. I Cor. 12:7). Ang mga Kristiano ay dapat umunlad ng magkakasama 
(cf.Eph. 4:13-15). 



. "paano magpalakasan tayo ng loob sa isa't-isa" Ito ay isang malakas na Griyegong salitang 
karaniwan ay may negatibong kahulugan. Ito ay ginagamit ng dalawang ulit lamang sa NT. Ang 
ibang lugar ay ang kay Paul at Barnabas na pangangatwiran sa Acts 15:39. Ito ay maaaring 
sumalamin sa tensiyon sa gitna ng sumasampalataya at hindi sumasampalatayang Judiong 
sumasamba sa sambahayan, na pinakamagandang nagpapaliwanag ng mga pangkat ("tayo," 
"kayo," at "sila") ng Heb. 6. 

"patungo sa pag-ibig at mga mabuting gawa" Ito ang mga totoong bunga ng Cristianismo ! 



10:25 Ang mga bersong 24-25 ang nagtatala ng tatlong bagay na dapat gawin ng mga 
sumasampalataya: (1) magpalakasan ng loob ng isa't-isa tungo sa pag-ibig at mabubuting gawa; 



220 



(2) magtitipun-tipon; at (3) maghikayatan ang isa't-isa dahil ang Pangalawang Pagdating ay 
parating. 



Ito ang nag-iisang teksto sa NT na humihikayat sa mga sumasampalatayang magtipun-tipong 
sumamba. Ito ay maaaring sumasalamin sa pangkasaysayang kalagayan ng pag-usig ng 
Romanong patungkol sa Cristianismo (isang hindi napasiyahang relihiyon) laban sa kaugnay na 
pagtanggap sa Judaismo (isang pinasiyahang relihiyon). Ito ay maaari ring sumasalamin sa 
magkakaibang araw ng pagsamba. Noong unang-una pagkatapos unang nagsimulang dumami 
ang Simbahan sa loob ng Judaismo, ang mga guro ay gumawa ng isang "sumpa" panunumpang 
kinakailangan ng bawat kasapi ng sambahayan, na sumasangkot sa pagtanggi kay Jesus ng 
Nazareth bilang ang pinangakong Messiah. Sa puntong ito marami sa mga sumasampalataya ay 
umalis sa sambahayan sa kanyang Sabbath na talatakdaan ngunit patuloy sa kanilang Linggong 
pagsamba sa Simbahan. 



. "ang araw" Ito ay tumutukoy sa Ikalawang Pagdating. Sa diwa ng mga sumusunod na berso, 
ito ay umuugnay rin sa Araw ng Paghatol. 



NASB (BINAGO) TKSTO: 10:26-31 

26Sapagkat tinanggap na natin ang kaalaman ng katotohanan at kung 
sinasadya natin ang pagkakasala, wala nang natitira pang handog para sa mga 
kasalanan. 27Ang natitira na lamang ay ang kakila-kilabot na paghihintay para sa 
paghuhukom at nagngangalit na apoy na siyang lalamon sa mga kaaway. 28Kung 
tumatanggi ang isang tao sa kautusan ni Moises, mamamatay siya na walang 
kaawaan ayon sa patotoo ng dalawang o tatlong saksi. 29Ang isang tao na 
tumatanggi sa Anak ng Diyos at itinuring na marumi ang dugo ng tipan na naglinis 
sa kaniya at tumatanggi sa Espiritu na nagbibigay ng biyaya, kung ginagawa niya 
ang mga ito, gaanong bigat na parusa sa palagay ninyo ang tatanggapin niya? 
30Sapagkat kilala natin siya na nagsabi: Akin ang paghihiganti. Ako ang gaganti, 
sabi ng Panginoon. At muli, sinabi niya: Ang Pangi-noon ang hahatol sa kaniyang 
mga tao. 31 Kung ang isa ay mahulog sa mga kamay ng buhay na Diyos, ito ay 
kakila-kilabot na bagay. 



10:26 "kung tayo" Ito ay hindi pangkaraniwang pasubaling pangungusap. Maaaring ang 
HENITIBONG GANAP (hamartanonton hemon) ay gumagana bilang ang PROTASIS (kung 
sugnay). 

221 



Nakakagulat na ang may-akda ay pampanitikang kinikilala ang kanyang sarili kasama ng mga 
sadyang nagkakasalang pangkat, ngunit ito ay maaaaring isang pampatikang pamamaraan 
(pangulong tudling pangmarami) katulad sa 2:3. Ang unang panauhan ay hindi karaniwang 
nagpapakilala sa kanya sa pangkat na kanyang sinabi sa vv. 26-29. Itong parehong uri ng 
pampanitikang pamamaraang paggamit ng unang panauhan ay maaaring makita sa I Cor. 13:1-3. 



"sinasadyang pagkakasala" "Sinasadya" ay unang nilalagay Griyego para sa pagbibigay-diin. 
Ang salita ay maaaring hinahambing sa "pagyabang" na kasalanan ng OT (cf. sulatin sa 10:7). 
Ang bararilang anyo ng pandiwa (PANGKASALAKUYANG TAHASANG PANDIWARING 
HENITIBONG PANLALAKING UNANG PANAUHANG PANGMARAMI) ay nagamit na ng 
ilan upang imungkahing ito ay tumutukoy sa mga sumasampalatayang patuloy na nagkakasala. 
Kung sila ay huminto sa pagkakasala makakaiwas sila sa paghatol. Ngunit, hindi ito angkop sa 
mapanganib na konteksto ng kapitulo 6 at 10:26-29. Ito ay isang buhay o kamatayang babala, 
isang minsan lamang na paglabas, palaging nakalabas na babala! Ang pagtanggi kay Jesus sa 
harap ng malinaw na liwanag ng paglalantad ay gumagawa ng napakadilim na maaaring 
espiritwal na gabi. 



. "pagkatapos tinanggap ang kaalaman ng katotohanan" Ang PANDIWA sa Ingles, 
"pagtanggap," ay isang MAKA-AORON TAHASANG PAW AT AS. Ito ang puso ng suliranin 
ng pagsalin. Kung minsan nilang natanggap ang buong pangkaranasang kaalaman (epignosko) 
ng (TIYAK NA PANTUKOY) katotohanan; ito ay tila mga sumasampalataya! Ito ay parehong 
teolohikal na usapin sa 6:4-6. 

Dapat tanggaping walang madali, malinaw, at maliwanag na pagsalin. Ang aking sariling 
takot ay ang aking mga saliring pagkiling maaaring maghari sa isang napakalinaw na teksto. 
Kailangan kung iwasan ang isang maaayos, denominasyunal na mga usapin na magpapatahimik 
sa makapangyarihang, binigyang-diwang tekstong ito. Ang usapin ay hindi ang mga 
nagkakasalang sumasampalataya. Ang usapin ay mga sumasampalatayang tumigil sa 
paniniwala! Hindi ko matanggap ang isang teolohiyang (1) ginagawa ang kaligtasang nakakapit 
sa paggawa ng tao o (2) ginagawa ang katiyakan sa isang maka-dogmang pagpapahayag na 
walang kaugnayan sa Cristianong buhay. Tinatanggihan ko ang isang teolohiya ng isang nawala, 
niligtas, nawala, niligtas, nawala, niligtas! Tinatanggihan ko rin sang isang teolohiya ng 
"minsang niligtas, laging ligtas" na walang kaugnayan sa patuloy na pagsasampalataya at 
nabubuhay sa pagsasampalataya. Kung ganoon, ano ang aking gagawin? Aking palalawigin ang 
teksto: sa kanyang pangkasaysayang lugar, sa kanyang pampanitikang konteksto, sa kanyang 
pangbararilang pagpapahayag, sa kanyang paggamit ng mg salita, sa kanyang uri, at kanyang 
kahanay ng mga sulatin. Inaamin kong kung ang aking batayan ay ang 6:4-6 at 10:26-29 

222 



lamang, mayroong maliit lamang na opsyon kundi na ang mga sumasampalataya ay nabigo 
palayo sa biyaya. 

Ngunit 

1. ang pangkasaysayang lugar, ang pagka-Judio ng libro, at ang pagharap ng pag-usig ay mga 

pangunahing usapin 

2. ang pampanitikang konteksto (cf. 5:11-6:12) at ang tatlong pangkat (cf. "tayo," "kayo," at 

"sila") ay tila naglalantad ng isang Judiong lugar ng mga "sumasampalatayang Judio" at 
"hindi sumasampalatayang Judio" sumasamba at nagtitipun-tipon sa isang sambahayang 
lugar 

3. ang paggamit ng napakaraming OT siping kaugnay sa tabernakulo, ang paggamit ng 

salitang sambahayan (cf. 10:25), at ang pagtawag sa pananampalataya, ay tumuturo 
papunta sa isang mambabasang dating alam ang OT 



Kaya, pagkatapos ng pagpapalawig sa teksto sa tingin ko ang pinakamagandang kabuuang 
paliwanag (hindi dahil ito ay walang sariling suliranin at mga pagpapalagay) ay ang tinatayang 
pangkasaysayang pagbubuo muli ni R. E. Glaze, Jr. sa Easy Salvation, inilathala ng Insight 
Press, 1966. 



Ang Hebreo ay tila isang natatanging aklat, sa isang piling pangkat. Ito ba ay nangangahulugang 
wala itong mensahe para sa ngayon? Ang mga babala nitong binigyang-diwang may-akda 
(kasama sina James, Peter, at ang may-akda ng I and II John) ay dapat gumanyak sa mga 
sumasampalatayang magpatuloy sa kanilang takbo sa takbuhan! Ang sagot ay hindi nakasalalay 
sa isang madaling paniniwala, o sa isang takot-nabubuong pag-ayon sa batas, kundi sa isang 
makadiyos na buhay ng pananampalataya, isang paghahangad patungong kabanalan, nabuo ng 
isang aktitud ng pasasalamat sa isang buo, natapos, at katapusang kaligtasan (cf. 10:14) sa 
pamamagitan ni Cristo ayon sa pananampalataya. 



10:27 "paghukom" Ang may-akda ay nagbibigay-diin ng paulit-ulit sa kahanga-hangang pag- 
asa na mayroon ang mga sumasampalataya sa kay Cristo, ngunit ang negatibong bahagi ay 
kasing mapilit; ang paghukom at parating, at ang lahat ay tatayo sa harap ng isang banal na 
Diyos (cf. 9:27; Gal. 6:7). 



223 



"ANG NANGANGALIT NA APOY LALAMON SA MGA KAA WA Y" Ito ay isang sipi sa 
mula sa Isa. 26:11. Ang apoy ay kalimitang inuugnay sa kabanalan o paglilinis. Ang Diyos ay 
isang etikal na nilalang; ang Kanyang nilikha ay isang etikal na katotohanan. Ang mga tao ay 
hindi lumalabag sa Kanyang mga kautusan, nilalabag nila sa kanilang sarili ang Kanyang mga 
kautusan. 



10:28 

NAS 

NKJV 

NRS 

TEV 

NJB 



"isang taong tumanggi sa Kautusan ni Moises" 
'isang taong tumanggi sa kautusan ni Moises" 
'isang taong lumabag sa kautusan ni Moises" 
'isang taong sinuway ang Kautusan ni Moises" 
"isang taong hindi pinapansin ang Kautusan ni Moises' 



Sa A Handbook on the Letter to the Hebrews, sina EUingworth at Nida ay 
nagsasabing:Ang salita para sa pagsuway ay isang malakas na salita, ginamit hindi sa mga hindi 
sinasadyang kasalanan, kundi sa paglabag sa buong tipan (Ezek. 22,26), halimbawa, sa 
pamamagitan ng paniniwala sa diyos-diyosan (Deut. 17.2.7), maling propesiya (Deut. 18.20), o 
balspemiya (Lev. 24.13-16)" (p. 236). 

"mamamatay siya na walang kaawaan...dalawang o tatlong saksi" Sa OT ang isang mabigat 
na paglilitis ay kalimitang nangangailangan ng dalawang saksi (cf. Deut. 17:6; 19:5). 



10:29 "Gaanong bigat" Ito ay isang pangangatwiran mula sa mas mababang (tipan ni Moises) 
patungo sa mas dakila (tipan ni Jesus). Ang paghahambing na ito ay isang tema ng Hebreo. 



. "inapakan" Ito ay nangangahulugan ng paghamak na pagturing. Ito ay isang MAKA- 
AORONG TAHASANG PANDIWARI, na nagpapahiwatig ng isang natapos na gawa, katulad 
ng kasunod na PANDIWARI. 



o "regarded" This means a deliberation of facts resulting in a choice, "itinuring" Ito ay 
nangangahulugan ng isang pag-iisip ng mga katotohanang lalabas sa isang pagpili. 



224 



"marumi" Ito ay tumutukoy sa isang bagay na pangseremonyang marumi, hindi angkop para sa 
kanyang nakatalagang layunin. 



"ang dugo ng tipan na naglinis sa kanya" Ang tanong dito ay mayroong kaugnayan sa 
pandiwa (MAKA-AORONG BALINTIYAK NA PATUROL). Ito ba ay tumutukoy sa 
panimulang pagtanggi ng bagong tipan o ito ba ay isang paglayo mula sa bagong tipan? Ang 
mga MAKA-AORONG PANDIWARI sa naunang parirala at ang MAKA-AORONG 
BALINTIYAK NA PANDIWARI sa sumusunod na parirala ay nagpapahiwatig ng panimulang 
pagtanggi. 



Ang suliranin sa ganitong pagsalin na ang bawat dako sa Hebreo kung saan ginamit ang "nilinis" 
ito ay tumutukoy sa mga sumasampalataya (cf. 2:11; 9:13; 10:10,14; 13:12). Para sa akin ang 
usapin ay isang pagtago ng tipan. Ang makapangyarihang Diyos ay gumawa ng isang tipang 
may kaugnayan sa kaligtasan. Ito ay isang malaya; ito ay para sa lahat; ngunit ito ay dapat 
tanggapin (malayang kalooban ng tao), hindi lamang sa isang pangdamdaming tugon (cf. Matt. 
13:20-22), o sa isang pagbubuklod kasama sa isang simbahan (cf. I John 2:19). Ang 
pagsasampalataya ay ang pangunahin. Itong mga naniniwala/sumasampalataya/nagtitiwala 
(lahat ng maaaring pagsalin ng pisteuo) ay naligtas at mayroong katiyakan. Ang dalawahang 
babala ng Hebreo ay ang (1) pagtanggap sa ebanghelyong hain at (2) lumakad dito. Kung ang 
isa ay nabigong tumanggap - paghatol; kung ang isa ay tumigil sa pananampalataya-paghatol! 



"ang Espiritu" Hinahatulan Niya ang kasalanan, dinadala tayo kay Cristo, binibinyagan tayo sa 
kay Cristo at hinuhugis si Cristo sa atin bilang mga sumasampalataya (cf. John 16:8-1 1). Ang 
Espiritu ay naaalipusta o nagagalit kung ang mga hindi sumasampalataya tinatanggihan ang 
Kanyang panunuyo at paghahatol. Ito ay mga pagtanggi kay Cristo sa harapan ng malinaw na 
paglalantad. 



10:30 . "HINGANTI" Ito ay isang sipi mula sa Septuagint ng Deut. 32:35a at 36a. Hindi ito 
galit, kundi buong katarungang pagbigay sa lahat na nasasangkot. 



"ANG DIYOS AY HAHATOL SA KANYANG MGA TAO" Ito ay isa pang dagdag na sipi 
mula sa Septuagint ng Deut. 32:36a. Ang Hebreong teksto ay mayroong "pagpapatunay ng 
pagkamatuwid" sa halip ng "paghatol." Ang parirala bang ito ay nagpapahiwatig na ang ibang 
buong kaloobang pagkakasala ay minsan naging mga tao ng Diyos? Karaniwan ang iisang 

225 



bahagi ng OT sipi ay sinasadya. Ito ay maaari ang "hatol" ang puntong pinagtutuunan ng sipi, 
hindi na sa kanyang orihinal na konteksto ito ay tumukoy sa makadiyos-diyosang Israel Ang 
may-akda ay gumagamit ng pagtanggi ng Diyos ng Kanyang sariling tao sa paghatol bilang isang 
babala sa kabuuang aklat. 



10:31" "ng buhay na Diyos" Itong parirala ay sumasalamin ng tipang pangalan ng Diyos, 
"YHWH" (cf. Exod.3:14), mula sa PANGDAHILANG anyo ng Hebreong PANDIWANG "para 
maging." 



NASB (BINAG) TEKSTO: 10:32-39 

32Ngunit alalahanin ninyo ang mga araw na nagdaan. Pagkatapos ninyong 
tanggapin ang liwanag, nagbata kayo ng mahigpit na pakikibaka sa mga 
paghihirap. 33Sa isang dako, hayagan kayong inalipusta at inusig. Sa kabilang dako 
naman, nakasama kayo ng mga nakaranas ng gayong paghihirap. 34Sapagkat 
dinamayan ninyo ako nang ako ay nasa kulungan. At nang kamkamin nila ang 
inyong ari-arian, tinanggap ninyo ito na may kagalakan, yamang nalalaman ninyo 
na mayroon kayong higit na mabuti at walang hanggang pag-aari sa langit. 35Kaya 
nga, huwag ninyong itakwil ang inyong pagtitiwala na may dakilang gantimpala. 
36Sapagkat kailangan ninyo ang pagtitiis upang pagkatapos maisagawa ang 
kalooban ng Diyos ay matanggap ninyo ang kaniyang pangako. 37SAPAGKAT SA 
NAPAIKLING PANAHON NA LAMANG: SIYA NA PAPARITO AY DARATING 
NA AT HINDI SIYA MAGTATAGAL. 38NGUNIT ANG MATUWID AY 
MABUBUHAY SA PAMAMAGITAN NG PANANAMPALATAYA. AT KUNG 
SIYA AY TUMALIKOD, HINDI MALULUGOD ANG AKING KALULUWA SA 
KANIYA. 39Ngunit hindi tayo kabilang sa mga tmnalikod patungo sa pagkawasak. 
Sa halip tayo ay kabilang sa mga sumasampalataya sa ikaliligtas ng kaluluwa. 



10:32 "alalahanin ang mga araw na nagdaan" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG 
PANGGITNANG PAUTOS. Nakakawiling ang sa Bibliya ang mga tao ay hinihiling na 
tumanda at ang Diyos hinihiling na lumimot. 



"pagkatapos tanggapin ang liwanag" Ito ay ginamit sa hindi sumasampalatayang pangkat sa 
6:4. Ako naniniwalang mayroong dalawang pangkat na kinakausap: (1) ang mga Judiong 
nakakita ng kapangyarihan ng Diyos sa mga buhay at pahayag ng kanilang mga 
sumasampalatayang kaibigan at (2) ang sumasampalatayang Judiong patuloy na sumasamba sa 

226 



sambahayang lugar. Ang "kayo" ng vv. 32-36 ay pinagkakaiba sa vv. 26-31 (tulad sa s 6:9-12 
kasama ang 6:4-8). 



'nagbata" Ito ay tumutukoy sa isang panlarong paligsahan (cf. 6:10; 12:4). 



. "mahigpit na pakikibaka sa mga paghihirap" Ito ay maaaring pagtukoy sa pag-usig na 
naranasan ng Simbahan dahil ang Judaismo ay isang ayon sa kautusang relihiyon sa ilalim ng 
Roma, ngunit ang Cristianismo ay hindi. Itong talatang ito ay tila nagpapahiwatig na sila ay 
tumulong sa ibang dumanas ng pag-usig at dahil dito kahati sa ilang sisi (cf. vv. 33-34). 



10:34 "sa mga nakakulong" Ang KJV ay mayroong "sa aking mga tali," na ang maraming 
tagapagsalita ay ginagamit bilang katibayan upang itatag ang pagkamay-akda ni Paul. Subalit, 
mayroong ilang maaaring kasulatang pagkakaiba: (1) "sa mga tali" (P13, A, D*, at ang Vulgate 
at Peshitta mga pagsalin); (2) "nakatali" (P46, ], at ang Griyegong tekstong ginamit ni Origen); 
at (3) "sa aking mga tali" W, D2, K, L, P at ang Griyegong teksto ginamit ni Clemente ng 
Alexandria). 

Ang katotohanang ang ilang mga Cristiano ay kinulong, ngunit hindi ang mga tagatanggap ng 
sulat, ay tila nagpapakita na sila ay mga sumasampalataya, ngunit hindi tuluyang kinakabit sa 
simbahan. Ito ay maaaring magpatibay sa pananaw na sila ay mga Judiong sumasampalatayang 
patuloy na pumupunta sa isang sambahayan. 

"tinanggap na may kagalakan ang pagkamkam ng inyong ari-arian" Ito ay tiyak na 
katibayan ng ating pag-asa kay Cristo at ating mana sa Kanya (cf. 9:15; 11:16; 13:14; Matt. 5:12; 
Luke 6:22-23; Rom. 5:3; 8:17). 



'mas higit" Tingnan ang buong sulatin sa 7:7. 



10:35-36. Itong mga berso ay nagtatala sa pangangailangan ng sumasampalatayang pangkat (1) 
na hindi itapon ang kanilang katiyakan (cf. 3:6; 4:16; 10:19) at (2) manangan. Sa maraming 
paraan ito ay katulad ng mensahe ng pitong simbahan ng Rev. 2-3 (cf. 2:3,5,7,10,11,13, 
16,17,19,25,26; 3:2,3,5,10,11,12,20). Ang totoong pananampalataya ay matiyagang 
pananampalataya (cf. I John 2:19). Ang mga tipang pangako ng Diyos ay dapat tanggapin at 
hawakan. 



227 



Ang ilang mga makateolohiya ay magsasabing ang kabiguan sa pagtitiyaga ay katibayan ng 
isang mababaw, walang bisang paghikayat (cf. Matt. 13). Ito ay maaaring magpanatili sa 
doktrina ng "minsang niligtas, laging ligtas," ngunit sa tingin ko ito ay nagiging dahilan ng 
maraming pag-aalangan at pagkabalisa sa mga sumasampalataya kaysa maninindigang ang 
pagpapatuloy, pag-ibig, at pagkamakadiyos ay mga katibayan ng isang totoong paghikayat (cf. 
James and I John). 



Ang tunay na usapin sa katiwasayan ay hindi ang nakikibaka, naglilingkod, nagsasambang mga 
sumasampalataya, kundi ang karamihang makabagong kanluraning kasapi ng simbahang walang 
katibayan ng pananampalataya sa kanilang buhay. Ang madaling paniniwala, kasama ng isang 
higit na pagbibigay-diin sa katiwasayan, ay pumuno sa ating mga simbahan ng mga sanggol na 
mga Cristiano sa pinakamabuti at mga nawawalang taong nasa Cristianong kasuotan sa 
pinakamasama! Ang pagiging tagasunod at ang tawag para sa batayang kabanalan ay nawawala 
sa isang makamateryal, makakapitalista, bulok, makabagong kanluraning kultura. Ang 
kaligtasan ay ginawang isang produkto (isang bilyete sa langit sa katapusan ng isang pagtuon sa 
sariling buhay o isang katibayang seguro para sa sunog laban sa patuloy na kasalanan) sa halip 
ng isang pang-araw araw, umuunlad, personal na relasyon sa Diyos. Ang layon ng Cristianismo 
ay hindi lamang langit kung tayo ay mamatay (produkto), kundi maging katulad ni Cristo 
ngayon! Nais ng Diyos na ibalik ang Kanyang imahen sa sangkatauhan upang Kanyang maabot 
ang mga nabigong sangkatauhan ng Kanyang malayang hain ng paglilingkod at pagsunod. 



10:36 "ang kalooban ng Diyos" Tingnan ang Natatanging Paksa sa 13:21. 



10:37-38 Ito ay isang sipi mula sa Septuagint ng Hab. 2:3-4, ngunit kasama ang huling dalawang 
sugnay na binaligtad para sa pagbibigay-diin. 



. "SIYA NA PAPARITO" Ang Hebreong Masoretik na Teksto ay mayroong "iyan," ngunit ang 
Griyegong Septuagint ay gumagawa nitong personal, na nagpapahiwatig ng Messiah. 



10:38 "AKIN" Mayroong maraming Griyegong kasulatang kaguluhan tungkol sa 
pinanggalingan nitong personal na PANGHALIP. Ito ay mayroong kaugnayan alinman sa 
"makatuwiran" o "pananampalataya." Ang ating may-akda ay gumagamit ng walang 
katiyakanng MT at LXX ng mga pagsalin upang magbigay-diin sa (1) pagdating ng Messiah at 
(2) ang pangangailangan para sa katapatan ng mga sumasampalataya. Sa LXX Peshitta, at ms 

228 



D*, "akin" ay umuugnay sa pananampalataya. Sa P13, Dc, He, K, P at ang Textus Receptus 
"akin" ay inalis (kasunod ng pag-alis ni Paul sa kanyang sipi mula sa Hab. 2:4 sa Rom. 1:17; 
Gal. 3:11). 

Ang "kung" sa ikalawang bahagi ng berso ay isang PANGATLONG URING 
PASUB ALING PANGUNGUSAP, na nangangahulugang parating na pagkilos. 



10:39 Ang may-akda ay nagbubuod sa kanyang katiyakan sa pagtitiyaga ng kanyang mga 
mambabasa! 



"sa mga tumalikod" Ito ay isang pagtukoy sa Habakkuk 2:4 sa LXX "kapag siya ay tatalikod, 
ang aking kaluluwa ay walang pagkalugod sa kanya." Ang usapin sa Hebreo para sa mga 
sumasampalataya ay katapatan hanggang sa katapusan. Ang malaking panganib ay "pagtalikod." 
Ang pangsalin na tanong sa bersong ito at kanino patungkol ang pariralang "yaong mga 
tumalikod": 

1. mga Esraelite sa panahon ni Habakkuk 

2. ang dalawang pangkat ng Heb. 6:1-12, isang Judion at ang isa ay ang mga 
sumasampalatayang Judio; ang hindi sumasampalatayang pangkat ay tumalikod mula sa 
malinaw na ebanghelyong saksi patungo sa pagkawasak 

3. ang mga sumasampalataya ay hindi nanangan hanggang sa katapusan sa katapatan 
Ang konteksto ng aklat bilang kabuuan sa 6:9-12 ay sumusuporta ng #2 



"pagkawasak" Ang salitang ito ay kalimitang ginagamit ng mga walang pangwalang hanggang 
buhay (cf. Matt. 7:13; Phil. 1:28; 3:19; II Thess. 2:3; I Tim. 6:9; II Pet. 2:1,3; 3:7). Ito ay hindi 
dapat intindihin bilang katapusang pagkawasak ng mga hindi sumasampalataya, kundi ang 
pagkawala ng pisikal na buhay. Ang kaparehong pagsisimbolong gamit ay marami sa OT. Ang 
isa sa mga misteryo at kasakitan ng Impiyemo ay ang kanyang walang hanggang bahagi (cf. 
Dan. 12:2; Matt. 25:46). 



NASB "kundi sa mga sumasampalataya sa ikaliligtas ng kaluluwa" 

NKJV "kundi sa mga naniniwala sa pagliligtas ng kaluluwa" 

NRSV "kundi sa mga sumasampalataya at kaya naligtas" 

229 



TEV "sa halip, tayo ay may pananampalataya at naligtas" 

NJB "tayo ang uring sumasampalataya hanggang ang ating mga kaluluwa ay 

naligtas" 

Ang kabaligtaran ng "tumalikod" ay katapatan. Ang siping ito mula sa Habakkuk ay 
ginagamit sa kakaibang paraan kaysa gamit ni Paul sa pagbibigay-diin sa pangangailangan ng 
panimulang pananampalataya maliban sa mga gawa (cf. Rom. 1:17; Gal. 3:11), habang ang 
Hebreo ay gumagamit nito para sa patuloy na pananampalataya. Ang pangungusap na ito ay 
nagbibigay daan para sa pagtawag ng pananampalataya sa kapitulo 11. Ang pagtatawag na 
ito ay nagpapakitang ang pananampalataya malimit na nagdadala ng pag-usig, kahit 
kamatayan. Ito ay nagbibigay-diing itong mga OT sumasampalataya, kahit sa gitna ng 
matinding kahirapan (cf. vv. 32-33) tumuloy sa pananampalataya. Ang may-akda ng Hebreo 
ay naninindigan sa kanyang katiyakang ang kanyang mga mambabasa ay papatuloy rin sa 
pananampalataya hanggang sa katapusan. 



MGA PANGTALAKAYANG TANONG 

Ito ay isang gabay sa pag-aaral na komentaryong nangangahulugang ikaw ay may 
tungkulin sa iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 



Ang mga pangtalakayang tanong na ito ay binibigay upang makatulong sa iyong pag- 
isipan ang mga pangunahing usapin nitong seksiyon ng aklat. Sila ay inaasahang maging 
pampukaw-kaisipan, hindi katiyakan. 



1. Bakit napakahalagang si Cristo inalay ang Kanyang sarili "minsan at magpakailanman"? 

2. Kailan at ano ang huling, katapusang kaligtasan? 

3. Bigyang-kahulugan ang NT salitang "ganap" (telos). 

4. Ano ang layunin ng Araw ng Pagbabayad-Sala? Paano ang mga OT handog mayroong 

kaugnayan sa 10:8? 

5. Bakit ang ating may-akda ay inaatang ang mga OT sulatin kay Jesus at sa Espiritu? 

6. Ang kabanalan ba ay isang minsan at para sa lahat na gawa (v. 10) o isang pamamaraan (v. 

14)? 

7. Bakit ang 10:18 ay napakahalaga? 

230 



8. Itala ang mga praktikal na mga bagay na tayo ay hinihikayat gawin sa ating buhay dahil sa 

ating paglapit sa Diyos sa pamamagitan ni Cristo. 

9. Bakit ang mga bersong 26-29 ay nagtuturo ng apostasya? 

10. Bakit ang "pagtitipun-tipon" ay isang suliranin para sa mga tumatanggap ng sulat na ito? 

11. Ang paghihirap ba ay kalooban ng Diyos? (cf. vv. 32-36). 



231 



HEBREO 11 



PAGHAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG PAGSASALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Pananampalataya 


Sa Pamamagitan ng 
Pananampalataya 
Tayo ay 
Nakakaintindi 


Pagtatawag ng 
mga Bayani 


Pananampalataya 


Ang Modelong 
Pananampalataya 
ng Ating mga 
Ninuno 


11:1-2 


11:3 


11:3 


11:1-2 


11:1-2 


11:3 


Ang 

Pananampalataya sa 
Bukang- Liwayway 
ng Kasaysayan 




11:3 


11:3 


11:4-7 


11:4-7 


11:4-7 


11:4 


11:4 








11:5-6 


11:5-6 




Ang 

Sumasampalatayang 

Abraham 


11:7 


11:7 




11:8-12 


11:8-12 


11:8-12 


11:8-10 


11:8-10 




Ang Makalangit na 
Pag-asa 




11:11-12 


11:11-12 


11:13-16 


11:13-16 


11:13-16 


11:13-16 


11:13-16 












11:17-22 


11:17-22 


11:17-22 


11:17-19 


11:17-19 








11:20 


11:20-22 








11:21 






Ang 




11:22 





232 





Pananampalataya ni 
Moises 








11:23-31 


11:23-29 


11:23-28 


11:23 


11:23-29 








11:24-26 










11:27-28 






Sa Pamamagitan ng 
Pananampalataya 
Sila ay Nagwagi 


11:29-31 


11:29 






11:30-40 




11:30-31 


11:30-31 


11:32-38 




11:32-38 


ll:32-35a 


11:32-40 








ll:35b-38 




11:32-40 




11:32-40 


11:32-40 





MGA KONTEKSTONG KAALAMAN 



A. Ang Kapitulo 11 ay isang pagkasunod-sunod na mga halimbawa ng OT ng mga naging 
matapat sa mga mahihirap na kalagayan. Ito ay inaasahang hihikayat sa mga orihinal na 
mambabasa at sumasampalataya ng bawat panahong manatiling matapat kahit na anumang 
mga pisikal na kalagayan ang maaaring humarap sa kanila (cf. 10:32-39). 



A. Pansinin ding ang mga ito ay hindi pasimulang pagpapahayag ng pananampalataya, kundi 
mga buhay ng pananampalataya. Ang katapusan ay ang katibayan ng isang totoong simula. 
Ang mga sumasampalataya ay nagsisimula sa pananampalataya, patuloy sa 
pananampalataya, at mamamatay sa pananampalataya. 



Ang may-akda ng Hebreo ay naninimbang sa buhay ng sumasampalataya mula sa kanyang 
matapat na pagtapos pati na sa kanyang panimulang pananampalataya. 

PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



233 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 11:1-7 

INgayon, ang pananampalataya ay ang katiyakan sa mga bagay na ating 
inaasahan. Ito ang katunayan ng mga bagay na hindi natin nakikita. 2Sapagkat sa 
pamamagitan ng pananampalataya, nagpatotoo ang mga matanda. 3Sa 
pamamagitan ng pananampalataya, nauunawaan natin ang mga ito. Nilikha ng 
Diyos ang sanlibutan sa pamamagitan ng salita na kaniyang sinabi. Kaya mula sa 
mga bagay na hindi makikita ng sinuman, inihanda niya ang mga bagay na 
nakikita. 4Sa pamamagitan ng pananampalataya, naghandog si Abel ng higit na 
mabuting bandog sa Diyos kaysa sa inihandog ni Cain at sa pamamagitan nito, 
nakita siyang matuwid. Ang Diyos ang nagpatotoo patungkol sa kaniyang mga 
kaloob bagaman patay na siya ay nagsasalita pa. 5Sa pamamagitan ng 
pananampalataya, si Enoc ay kinuha ng Diyos, kaya siya ay hindi nakaranas ng 
kamatayan. At dahil kinuha siya ng Diyos, hindi na nila siya nakita. Sapagkat bago 
siya kinuha ng Diyos, pinatotohanan na siya ay tunay na kalugud-lugod sa Diyos. 
6Ngunit kung walang pananampalataya, walang sinumang tunay na 
makakapagbigay-lugod sa kaniya. Sapagkat ang lumalapit sa Diyos ay dapat 
sumampalatayang may Diyos at dapat siyang sumampalatayang siya ang 
nagbibigay gantimpala sa mga masikap na humahanap sa kaniya. 7Sa 
pamamagitan ng pananampalataya, si Noe ay naghanda ng isang arka nang 
magbabala ang Diyos sa kaniya patungkol sa mga bagay na hindi pa niya nakikita. 
Inihanda niya ito ng may banal na pagkatakot upang mailigtas niya ang kaniyang 
sambahayan. Sa pamamagitan nito, hinatulan niya ang sanlibutan. At siya ay 
naging tagapagmana ng katuwiran na kaniyang tinanggap sa pamamagitan ng 
pananampalataya. 



11:1 "pananampalataya" Ito ay hindi isang teolohikal na kahulugan ng pananampalataya, 
kundi isang larawan ng praktikal na pagsasabuhay nito. Ang salita ay ginagamit ng dalawamput 
apat na ulit sa kapitulong ito. Mula sa OT ang pangunahing kaisipan ay ang "katapatan" o 
"mapagkatiwalaan." Ito ay ang salungat ng apostasya. Ang Griyegong salita para sa 
pananampalataya (pistis) ay sinasalin sa tatlong Ingles na mga salita: "pananampalataya," 
"paniniwala," at "patitiwala." Ang pananampalataya ay isang pangtaong tugon sa katapatan ng 
Diyos at Kanyang pangako. Tayo ay nagtitiwala sa Kanyang katapatan, hindi ng ating sarili. 
Ang Kanyang katangian ang susi. 



NASB, NRSV "katiyakan ng mga bagay na inaasahan' 

NKJV "nilalaman ng mga bagay na inaasahan' 



234 



TEV "ang makakatiyak ng mga bagay na ating inaasahan' 

NJB "garantiya ng mga biyayang ating inaasahan" 



Itong Griyegong salita para sa "katiyakan" (hupostasis) ay pangunahing 
nangangahulugang "ilagay sa ilalim" o "tumayo sa ilalim" kaya nagbibigay ng pang-ilalim o 
batayan ng isang bagay. Kaya nga, ito ay may maraming ibat-ibang kahulugan sa sinaunang 
mundo. Ito ay lalong karaniwan sa Griyegong pilosopikal na mga sulatin upang ipaalam ang 
malinaw na paglalantad ng isang bagay. lyong isang tunay at totoo laban sa hindi 
napatotohanan. 

1. sa Heb. 1:3 ito ay tumutukoy sa nilalaman 

2. sa Heb. 3:14 ito ay tumutukoy sa katotohanan ng mga pangumpisal/pagpahayag ng mga 
sumasampalataya 

3. sa Heb. 11:1 ito ay tumutukoy sa mga pangako ng ebanghelyong sinabuhay sa kasalukuyan, 
ngunit hindi maisakatuparan hanggang sa darating na panahon. 



Ang salitang ito ay nakikita sa Egiptong papyring ang ibig sabihin ay "isang titulong katibayan" 
(cf. NJB). Sa kaisipang ito, ito ay sumasalamin ng paggamit ni Paul ng Espiritu bilang isang 
"laan" (cf. II Cor. 1:22; 5:5; Eph. 1:4). 

Ang ilan ay nakakita ng pinakamalinaw na mga kahulugan sa kontekstong itong 
sinalamin sa OT sipi sa 10:38. Ang kapitulo 1 1 ay isang talaan ng mga halimbawa ng mga hindi 
"umurong." Ang tekstong ito ay ang kasalungat ng kung ano ang mapanganib na gagawin ng 
mga unang mambabasa. 



"paniniwala" Ang salitang ito ay naririto lamang sa NT. Ito ay tumutukoy sa "katibayan sa 
pamamagitan ng pagsubok." Ang dalawang parirala sa v.l ay magkaagapay (pare hong 
PANGKASALUKUYANG BALINTIYAK NA MGA PANDIWARI); kaya, ang "katiyakan" at 
"paniniwala" ay mahigpit na magkakaugnay at mula sa kanila sinasabuhay ng mga 
sumasampalataya ang kanilang buhay. 



"mga bagay na hindi nakikita" Ang mga sumusunod na mga halimbawa ay ng mga taong 
nabubuhay sa (1) pag-asa sa pangkasalukuyan at parating na mga gawain ng Diyos at (2) may 
tiwala sa espiritwal na mga pangako ng Diyos. Ang kanilang pananaw sa mundo ay gumagabay 
sa kanilang pang-araw-araw na mga desisyon, hindi mga kalagayan, materyalismo o pagsentro sa 
sarili. 

235 



Ang pisikal na katotohanan ay pumapailalim sa hindi nakikitang espiritwal na 
katotohanan (cf. v. 3). Ang pisikal na katotohanan ay nalalaman ng limang pandamdam, at hindi 
walang hanggan, kundi panandalian. Ang totoo, walang hanggang katotohanan ay hindi nakikita 
(cf. V. 27) at: kaya, dapat panghawakan sa pamamagitan ng pananampalataya, hindi ng pananaw. 
Ngunit, ito ay napakatunay at totoo sa mga sumasampalatayang ito ay komokontrol at humihingi 
ng kanilang mga pagpapauna. 



11:2 

NASB "nakakuha ng pagpapatibay" 

NKJV "nakakuha ng isang mabuting pagpapatunay" 

NRSV "nakatanggap ng pagpapatibay" 

TEV "nakakuha ng pagpapatibay ng Diyos" 

NJB "ay kinilala" 



Ito ay kapareho sa paggamit ni Paul ng "pananampalataya" sa Rom. 1:17; Gal. 3:11. Ang 
kanilang mga buhay ng pananampalataya ay hindi nakaligtas sa kanila, kundi nagpatibay ng 
Espiritu ng Diyos sa kanila. 



11:3 

NASB, NKJV, 

NRSV "mga mundo" 

TEV, NIV "ang sanlibutan" 

NJB "ang mga panahon" 

Ito ay isa sa dalawang Griyegong mga salitang (kosmos, cf. 1:6 at aion, dito) ginamit 
upang pangalanan itong pangkasalukuyang pisikal na lugar. Itong "aion" ay tumutukoy sa mga 
espiritwal na panahon kasama ang parehong pisikal at espiritwal na mga kaharian (cf. 1:2; 6:5; 
Rom. 12:2; I Cor. 1:20; 2:6,8; 3:18; II Cor. 4:4; Eph. 1:21; 6:12). Tingnan ang Natatanging 
Paksa sa 1:2. 

"ang salita ng Diyos" Ito ay hindi isang Griyegong salitang logos kundi rhemang ginagamit sa 
sinasabing salita. Ito kung ganoon ay tumutukoy sa paglikha sa pamamagitan ng pag-utos, ang 
binigkas na salita (cf. Gen. 1:3,6,9,14,20,24; Ps. 33:6,9). Mula sa Heb. 1:2 alam natin na ang 
logos ng Diyos ay ang kinatawan ng Ama ng paglikha (cf. John 1:1,10; I Cor. 8:6; Col. 1:16). 



236 



Itong pagpapatibay ng pananampalataya ay nagiging pananaw sa mundo kung saan ang mga 
sumasampalataya ay sinasabuhay ang kanilang panglupang buhay. Ito ay hindi pagtanggi sa 
siyentipikong pananaliksik, kundi paglagay nito sa loob ng isang pananampalatayang pananaw. 
Ang mga sumasampalataya ay hinahayaang ang agham ang tumuklas ng mga kaparaanan ng 
nilikhang pagkakaayos (likas na paglalantad), ngunit nagpapatibay sa kahuli-hulihan ng Diyos 
lamang, Siya na inilantad sa Bibliya at sa kataas-taasang kapangyarihan ni Jesucristo. 



"kaya kung ano ang nakikita ay hindi ginagawa mula sa mga bagay na nakikita" Ito ay 

hindi pangunahing isang pagpapatibay sa paglikha ex nihilo (paglikha mula sa kawalan), kundi 
isang halimbawa ng katotohanan laban sa hindi katotohanan ng v.l. Ang mga sumasampalataya 
ay nagpapatibay ng kung anong hindi pa nila mismo nakita o naranasan batay sa paglalantad ng 
Diyos. Ito ay hindi isang kautusang teolohiya kundi isang buhay ng pananampalataya at pag-asa. 



11:4 "Abel" Ito ang ikalawang anak nina Adan at Eba, na pinatay ng kanyang kapatid, Cain (cf. 
Gen. 4:3ff). 

"isang higit na mabuting bandog" Hindi ang uri ng handog na hinain nina Cain at Abet ang 
nagdulot ng pagkakaiba, kundi ang aktitud (pananampalataya) kung saan ito ay binigay. Ito ay 
hindi maaaring isang katibayan-teksto sa kahigitan ng isang dugong handog. 

"bagaman siya ay patay na, nagsasalita pa " Ito ay nakatala sa Gen. 4:10; Heb. 12:24. Sa 
kontekto, ito ay isang pagpapatibay ng pananampalatayang humaharap sa kamatayan at 
nagwawagi dito. Ang mga mambabasa ay umuurong mula sa pag-usig. Sila ay dapat, tulad ni 
Abel, magkaroon ng pananampalataya. 



11:5. "Enoch" Siya ang unang taong pagkatapos ng kabiguan ay hindi ginalaw ng kamatayan 
(cf. Gen. 5:24). Ang OT ay hindi pumapalawig sa mga kalagayan ngunit naninindigang siya ay 
"naglakad" kasama ang Diyos. 



"kinuha siya" Ito ay nangangahulugang "dinala sa isa pang lugar." Ito ay hindi isang 
"pagkabuhay muli" kundi isang "pagsalin" tulad ni EUijah (cf. II Kgs. 2:11). Mayroong isang 
malinaw na pagkakaiba sa Bibliya sa gitna ng (1) mga taong binalik sa pagkabuhay (pagbibigay 
buhay muli); (2) mga taong dinala sa langit na walang pisikal ng pagkamatay (pagsalin); (3) ang 
pagkakaroon ni Hesus ng bagong espiritwal na katawan (pagkabuhay muli). 

"siya ay kalugod-lugod sa Diyos" Ito ay sumusunod sa LXX, ngunit ang MT ay may 
"naglakad kasama ang Diyos." 

237 



11:6 "kung walang pananampalataya, walang sinumang makakapagbigay-lugod sa 
Kanya" Ito ang pangunahing paninindigan nitong pampanitikang yunit. Hindi lamang ang 
panimulang pananampalataya, kundi patuloy na pananampalataya ang nagbibigay-lugod sa 
Diyos. Ang lahat ng mga halimbawang ito ay nanatiling tapat hanggang sa katapusan ng buhay, 
hindi mahalaga kung paano dumating ang katapusang iyon. Ang pananampalataya ay isang 
paraang ang mga tao naniniwala, nakakakuha, tumatanggap ng mga pangako ng Diyos. Ang 
kaligtasan at pagsunod ay parehong hindi maaaring mangyaring walang pananampalataya. Ang 
pananampalataya sa gawain ng Diyos sa nakaraan (paglikha, paglalantad); ang pananampalataya 
sa pagharap ng Diyos sa kasalukuyan (pag-uusig, kahirapan, kahit kamatayan); ang 
pananampalataya sa pinangakong gawain ng Diyos sa darating na panahon (kaligtasan, langit). 



Para sa "hindi maaaring mangyari" tingnan ang sulatin sa 6:6. 



"kailangang sumampalataya" Ang Griyegong salitang pistis ay sinasalin sa pamamagitan ng 
tatlong Ingles na mga salita: "pananampalataya," "paniniwala," at pagtitiwala." Ang 
pinagtutuunan ay hindi ang mga pangkaisipang katotohanan lamang, kundi ang personal na 
pagtiwala sa mapagkakatiwalaang Diyos; ang pananampalataya sa Kanyang katapatan! Hindi 
lamang ito isang pagpapatibay, kundi isang uri ng pamumuhay. 



Ang sahtang "kailangan" ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG PATUROL, na ang 
kahulugan ay "ito ay nakakatali," "ito ay kailangan." Ang pananampalataya ay kailangan! 



"Siya ay tagabigay ng gantimpala sa mga humahanap sa Kanya" Ito ay tumutukoy sa 
parehong panimulang pananampalatayang tugon at isang patuloy na pananampalatayang tugon. 



11:7 "magbababala ang Diyos patungkol sa mga bagay na hindi pa nakikita." Heto ang 
pananamlapatayang huwaran. Itong mga OT santo ay gumawa ayon sa kung ano ang natanggap 
nila mula sa Diyos. Ang kanilang mga aksiyon ay nagpatunay ng kanilang pananampalataya ay 
hindi hanggang salita lamang ! Maisip ninyo kaya ang pagkutya at kahihiyang naranasan ni Noe 
sa paggawa ng ganoon kalaking barko, napakalayo mula sa tubig, upang kumarga ng mga hayop! 
Ngunit ang Diyos ay nagsabi - iyan ang umayos niyan! Ang kanyang mga gawain ay nagligtas 
sa kanyang sarili at sa kanyang pamilya. 

238 



"arko" Ito ay hindi isang maaaring galawing barko, kundi isang sakayang inaasahang lumutang 
katulad ng isang troso. Ang salita ay ginamit ng isang "kaban" katulad ng arko ng tipan. 

"sa pamamagitan nito hinatulan niya ang sanlibutan" Paano hinatulan ni Noe ang 
sanlibutan? Mayroong dalawang ikapangyayari: (1) sa pamamagitan ng kanyang mga 
pananampalatayang gawain at (2) sa pamamagitan ng kanyang pangaral (cf. II Pet. 2:5). 



"naging isang tagapagmana ng katuwiran" Sa Gen. 6-8 si Noe ay ang unang tao sa Bibliyang 
tinawag na "makatuwiran" (cf. II Pet. 2:5). Ito ay hindi nangangahulugang kawalan ng 
kasalanan kunding si Noe ay naglakad sa liwanag ng kanyang pananampalataya at pagtitiwala sa 
Diyos. Katulad ng pananampalataya ni Abraham na noong hull ay inatang sa kanya bilang 
pagkamakatuwiran (cf. Gen. 15:6), ganoon din, ang kay Noe. 



Para sa pag-aaral ng salita sa "Makatuwiran" tingnan ang Natatanging Paksa sa 1:9. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTONG: 11:8-12 

8By faith Abraham, when he was called, obeyed by going out to a place 
which he was to receive for an inheritance; and he went out, not knowing 
where he was going. 9By faith he lived as an alien in the land of promise, 
as in a foreign land, dwelling in tents with Isaac and Jacob, fellow heirs of 
the same promise; lOfor he was looking for the city which has 
foundations, whose architect and builder is God. llBy faith even Sarah 
herself received ability to conceive, even beyond the proper time of life, 
since she considered Him faithful who had promised. 12Therefore there 
was born even of one man, and him as good as dead at that, as many 
descendants AS THE STARS OF HEAVEN IN NUMBER, AND 
INNUMERABLE AS THE SAND WHICH IS BY THE SEASHORE. 



8Sa pamamagitan ng pananampalataya, si Abraham na tinawag ng Diyos ay 
sumunod at nagtungo sa isang dako na malapit na niyang tanggapin bilang pamana. 
Bagaman hindi niya alam kung saan siya patungo, lumabas siya. 9Sa pamamagitan 
ng pananampalataya, siya ay namuhay tulad ng isang dayuhan sa bayang 
ipinangako sa kaniya at siya ay tumira sa mga tolda kasama sina Isaac at Jacob. 
Sila ay mga kasama niyang tagapagmana ng pangako ring iyon. lOSapagkat 
inaasahan niyang makita ang isang lungsod na may matibay na saligan na ang 

239 



Diyos ang nagplano at nagtayo. 11 At sa pamamagitan ng pananampalataya, si Sara 
ay tumanggap ng kakayahang magdalang-tao. Kahit na siya ay lampas na sa gulang 
upang magkaanak, nanganak pa rin siya. Sapagkat kinilala niya na ang nangako sa 
kaniya ay matapat. 12At kaya nga, bagaman siya ay tulad sa isang patay, marami 
ang nagmula sa kaniya na kasindami ng mga bituin sa langit at na tulad ng 
buhangin sa tabing dagat na hindi mabilang. 



11:8 "si Abraham... sumunod" Sa ilang paraan itong mga kameo ay mga huwarang 
kinakatawan ng mga buhay nitong mga lalaki. Ang OT ay bukod-tangi sa sinaunang panitikan 
dahil sa ito ay nagtatala ng parehong kaayaaya at negatibo tungkol sa kanyang mga tauhan. Si 
Abraham ay isang kakaibang pagsama ng takot at pananampalataya. 

l.Takot 

a. Ang Diyos ay nagsabing iwanan mo ang iyong pamilya; dinala niya ang kanyang 

ama at si Lot 

b. Ang Diyos ay nangako sa isang bata; sinubukan niyang lumikha ng isang bata sa 

pamamagitan ng alila ni Sarah at nitong huli sinubukang ibigay si Sarah sa 
parehong isang taga-Egipto at isang Philistinong hari upang maligtas ang kanyang 
sariling buhay. 

2. Pananampalataya 

a. Iniwan nga niya ang Ur 

b. Naniwala nga siyang bibigyan siya ng Diyos ng mga pagmumulan 

c. Nais niyang ihandog si Isaac (cf. Gen. 22) ang Diyos ay hindi naghahanap ng 

"makapangyarihang-santo," kundi ng mga may kulang na mga taong tutugon sa 
Kanya sa pagsisisi at pananampalataya at mabuhay para sa Kanya kahit anong 
kalagayan. 



11:9 "siya ay namuhay tulad ng isang dayuhan sa baying ipinangako" Ito ay ang salitang 
"nanirahang pansamantala," na ang kahulugan ay wala siyang mga karapatan bilang isang 
mamamayan (cf. v. 13). 



11:10 "siya ay naghanap" Ito ay isang DI GANAP NA PANGGITNANG (deponente) 
PATUROL. Siya ay patuloy na naghanap ! 

240 



"ang lungsod" Ito ay isang karaniwang pangbibliyang pagtutulad (cf. 11:16; 12:22; 13:14; 
John 14:2; Gal. 4:6; Rev. 3:12; 21:2), na tumutukoy sa lugar ng kabahayan ng Diyos kasama ng 
mga tao muli, tulad ng Paraiso. 



Si Abraham isinabuhay ang kanyang buhay sa pamamagitan ng pananampalataya sa pagtingin 
hindi sa pangkasalukuyang kalagayan, kundi sa pinangakong kalagayan. Ang pananampalataya 
ay nagsasabi "ang mundong ito ay hindi aking tahanan"; ang pananampalataya ay nagsasabi 
"Ang mga pangako ng Diyos ay tiyak"; ang pananampalataya ay nagsasabi "ang kalagayan ay 
hindi ang aking nakikita, kundi kung ano ang sinasabi ng Diyos"! 



11:11 "Sarah" Ang ilang sinaunang Griyegong kasulatan (P46, D) nagdagdag ng "baog." 
Mahalagang wala sa mga asawa ng mga makapangyarihang ama (maliban kay Lea) ang 
maaaring mabuntis na walang tulong ng Diyos. Isa pa, wala sa mga panganay na bata ang mga 
tagapagmana ng pangako. Ang Diyos ay kumilos upang ipakitang Siya ang namumuno! 



Si Sarah, tulad ni Abraham, ay isang paghahalong takot at pananampalataya. Binigay 
niya kay Abraham ang kanyang alila; tinawanan din niya ang pangako ng Diyos (cf. Gen. 18:12). 



11:12 "KASINDAMI NG MGA BITUIN SA LANGIT AT NATULAD NG BUHANGIN SA 
TABING DAGAT NA HINDI MABILANG" Ito ay bahagi ng pangako ng Diyos kay 
Abraham, Isaac, at Jacob (cf. Gen. 15:5; 22:17; 32:12). Alalahaning ang lahat ng kanilang mga 
asawa (maliban kay Lea) ay baog. 

"kinilala niyang Siyang nangako sa kanya ay matapat" Siya ay kumilos batay sa pangako ng 
Diyos, hindi sa pangkasalukuyang kalagayan. Ang pariralang ito ay pareho sa 10:23 (cf. 6:17- 
18). Ang mga mambabasa ay dapat ding gumawa sa ganitong paraan. 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 11:13-16 



11 At sa pamamagitan ng pananampalataya, si Sara ay tumanggap ng 
kakayahang magdalang-tao. Kahit na siya ay lampas na sa gulang upang 



241 



magkaanak, nanganak pa rin siya. Sapagkat kinilala niya na ang nangako sa kaniya 
ay matapat. 12At kaya nga, bagaman siya ay tulad sa isang patay, marami ang 
nagmula sa kaniya na kasindami ng mga bituin sa langit at na tulad ng buhangin sa 
tabing dagat na hindi mabilang. 13Ang lahat ng mga taong ito ay namuhay ayon sa 
pananampalataya hanggang sa mamatay na hindi nila natanggap ang mga 
ipinangako. Ngunit natanaw nila ang mga ito. Nahikayat sila at nanghawakan sila 
dito at inamin nila na sila ay mga dayuhan at mga pansamantalang nanunuluyan sa 
lupa. 14Sapagkat ang mga taong nagsasalita ng mga ganitong bagay ay 
nagpapakilala na sila ay naghahangad ng sariling tahanan. 15At kung iniisip nila 
ang bayan na kanilang iniwan, may panahon pa silang bumalik. 16Ngunit ngayon, 
hinangad nila ang higit na mabuting bayan na maka-langit, kaya nga, hindi 
ikinakahiya ng Diyos na tawagin nila siyang Diyos. Siya ay naghanda ng isang 
lungsod para sa kanila. 



binago 



11:13 "hindi natanggap ang mga ipinangako" Ito ang puso ng paghahambing ng mga tao ng 
pananampalataya sa kapitulo 1 1 sa mga sumasampalatayang mga Judiong tagatanggap na 
malapit ng "umurong" (cf. 10:38). 



"sila ay mga dayuhan at pansamantalang nanulayan sa lupa" Sa literal na usapin, ang mga 
dayuhang naninirahang walang karapatan bilang mga mamamayan (cf. LXX Gen. 23:4; Ps. 
39:12; Phil. 3:20; I Pet. 2:11). Ang pisikal na kalagayan ay hindi totoo, walang hanggang 
katotohanan. Ang mundong ito ay hindi nila tahanan. 



11:15 "kung" Ito ay isang PANGALAWANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP na 

tinatawag "salungat sa katotohanan." Hindi sila lumabas at hindi sila bumalik! 



11:16 Ang tunay na kalagayan ay espiritwal, tulad ng makikita sa paghahambing ng isang 
makalangit na lungsod na ang tagagawa at lumikha ay ang Diyos (cf. 11:10). Ang Diyos ay 
tumutugon sa pagtitiwala at pananampalataya (cf. 2:11). 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 11:17-22 



242 



17Sa pamamagitan ng pananampalataya, nang siya ay sinubok ng Diyos, 
inihandog ni Abraham si Isaac bilang isang hain. Siya na tumanggap ng mga 
pangako ay naghandog ng kaniyang kaisa-isang anak. 18Sa kaniya ay sinabi: Sa 
pamamagitan ni Isaac ay pangangalanan ko ang iyong binhi. 19Kaniyang itinuring 
na kaya ng Diyos na buhayin siya sa gitna ng mga patay. Sa pamamagitan ng 
paglalarawan ay muli niya siyang naangkin mula sa mga patay. 20Sa pamamagitan 
ng pananampalataya ay pinagpala ni Isaac sina Jacob at Esau patungkol sa mga 
bagay na darating. 21 Sa pamamagitan ng pananampalataya ay pinagpala ni Jacob 
ang bawat anak ni Jose nang siya ay malapit nang mamatay. At siya ay sumamba 
habang nakasandal sa dulo ng kaniyang tungkod. 22Sa pamamagitan ng 
pananampalataya, nang siya ay malapit nang mamatay, naala-ala ni Jose ang 
patungkol sa paglabas ng mga anak ni Israel mula sa Egipto at nagbigay ng utos 
patungkol sa kaniyang mga buto. 



11:17 "siya ay sinubok" Kapag ang isa ay naghambing ng Gen. 22:1 sa Matt. 6:13 at James 
1:13-14, mayroong tilang isang pagkakasalungat. Ngunit, mayroong dalawang salita sa Griyego 
para sa "pagsubok" na mayroong magkaibang kahulugan. Ang isa ay ang sumubok hanggang sa 
kasiraan (peirazo) at ang isa naman ay ang sumubok na may isang pananaw patungong 
kapasiyahan at pagpapatibay (dokimazo). Tingnan ang Natatanging Paksa sa 2:18. 



Ang Diyos ay nagbibigay ng mga pagkakataon para sa Kanyang mga anak na ipakita at 
payabungin ang kanilang pananampalataya (cf. Gen. 22:1; Exod.l6:4; 20:20; Deut. 8:2,10; 13:3; 
Jdgs. 2:22; II Chr. 32:31). Ang lahat na mga pagsubok ay nagiging isang hadlang o isang 
patungan. 

"naghandog nga kanyang kaisaisang anak" Ang antas ng pananampalataya ni Abraham ay 
makikita sa kanyang kagustuhang ibalik sa Diyos ang anak ng pangakong kanyang inantay ng 
labing-tatlong taon. 

Ang paggamit ng iisang binhi ("nag-iisang nakuha") na may kaugnayan kay Isaac ay 
hindi maaaring mangahulugang "nag-iisang nakuha" dahil si Abraham ay may iba pang anak. 
Ito ay tiyak na nangangahulugang "ang anak ng pangako," "ang bukod-tanging anak." Ito rin 
ang kahuluagn ng John 3:16. 



11:18 Ito ay isang sipi mula sa Gen. 21:12. 

243 



11:19 "buhayin sila mula sa mga patay" Si Abraham ay umaasang babalik si Isaac kasama 
niya (cf. Gen. 22:5). Ang teksto ay hindi nasasabi kung paano ito mangyayari. Ang Hebreo ay 
naninindigang maaaring umaasa siya ng pagsagip. 



"bilang isang uri" Ang may-akda ay gumagamit ng OT bilang isang uri o pagsasakatawan ng 
kasalukuyang katotohanan (cf. 9:9; 10:1; 11:19). Dito ang uri ay tila isang pagpapakita ng 
Kanyang pagmamahal, awa, at biyaya! 



11:20 "Jacob" Ang biyaya ni Isaac ay nasa Gen. 27:27ff, habang ang kay Jacob ay nasa Gen. 
48: 14 para sa anak ni Jose at ang kapitulo 49 para sa kanyang mga anak. Ang biyaya kapag 
binigay minsan ay hindi na mababawi. Ito ang isang halimbawa kung paano tinuturing ng may- 
akda ang OT kasaysayan sa isang mapiling paraan (tulad ng Chronicles). Binabanggit lamang 
niya ang mga mabubuting bagay. 



11:21 "nakasandal sa dulo ng kanyang tungkod" Ito ay isang sipi mula sa Septuagint ng 
Gen. 47:31. Ang Masoretik na Hebreong Teksto ay mayroong "yumuko sa uluhang bahagi ng 
higaan." Ang mga Hebreong salita para sa "higaan" at "tungkod" ay may parehong Hebreong 
katinig, (mth), ang mga huling patinig na punto ang nag-iiba. Mula sa OT konteksto si Jacob ay 
tila kumikilala sa pagtupad ng panaginip ni Jose (cf. Gen. 37:5-11), kaya kinikilala ang 
pambayang kapangyarihan ni Jose sa pamamagitan ng propesiya o pagkilala sa kay Jose bilang 
isang "tagapagdala" ng Kanyang mga tao, tulad nina Moises at Josue at ng parating na Messiah. 



11:22 "nagbigay ng utos patungkol sa kanyang mga buto" Sila ay dapat dalhin palabas ng 
Egipto at ilibing sa Lupang Pinangako pagkatapos ng paglisan (cf. Gen. 50:24-25; Exod.l3:19; 
Josh. 24:32). 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 11:23-29 



23Sa pamamagitan ng pananampalataya, si Moises pagkapanganak sa 
kaniya ay itinago ng kaniyang mga magulang sa loob ng tatlong buwan sapagakat 
nakita nilang siya ay magandang bata. At hindi sila natakot sa batas na iniutos ng 

244 



hari. 24Sa pamamagitan ng pananampalataya, si Moises nang siya ay malaki na ay 
tumangging tawaging anak ng babaeng anak ni Faraon. 25Pinili niyang magbata ng 
kahirapan kasama ng mga tao ng Diyos kaysa magtamasa ng panandaliang 
kaligayahang dulot ng kasalanan. 26Itinuring niya na ang mga kahihiyan ng 
Mesiyas ay higit na malaking kayamanan kaysa sa maangkin niya ang mga 
mahahalagang bagay at kayamanan sa Egipto. Sapagkat nakatuon ang kaniyang 
mga mata sa gantimpalang darating. 27Sa pamamagitan ng pananampalataya ay 
kaniyang iniwan ang Egipto. Hindi siya natakot sa poot ng hari. Sapagkat matatag 
ang kaniyang kalooban dahil waring nakita na niya yaong hindi nakikita. 28Sa 
pamamagitan ng pananampalataya ay ginanap niya ang paglampas at pagpahid ng 
dugo upang huwag siyang hipuin ng namumuksa ng mga panganay. 29Sa 
pamamagitan ng pananampalataya ay natawid nila ang Pulang dagat tulad sa 
pagtawid sa tuyong lupa. Nang subukin ito ng mga taga-Egipto, nalunod sila. 



11:23 "Kanyang mga magulang" Ang Septuagint ay mayroong "mga magulang," habang ang 
Hebreong Masoretik na Teksto ay mayroong "ina" lamang. 



"sapagkat nakita nilang siya ay magandang bata" Ang Judiong tradisyon ay nagsasabing si 
Moises ay pisikal na isang magandang bata. Anong magulang ang hindi nag-iisip na ang 
kanilang anak ay maganda? Ngunit hindi ito ang teolohikal na punto. Ito ay isang natatanging, 
handog ng Diyos na bata. 



"hindi sila natakot sa batas na iniutos ng hari" Ang may-akda ay nagbabanggit nitong 
pariralang mayroong pagtingin patungo sa kanyang mga kasalukuyang mambabasa (cf. v. 27). 

11:24 "anak ng babaeng anak ni Faraon" Ito ay isang opisyal na pang-Egiptong titulo at 
titulo ng kapangyarihan. 



11:25-26 Muli ang may-akda ay gumawa ng isang pag-ugnay sa tuksong humaharap sa kanyang 
mga mambabasa. Dapat nilang ituon ang kanilang mga mata sa darating na araw, tiyak ng mga 
pangako ng Diyos, hindi sa mga kasalukuyang kalagayan. Ang katapatan kay Cristo ay kahuli- 
hulihan! 



245 



11:27 "iniwan ang Egipto" Ito ay tila tumutukoy sa paglisan ni Moises papuntang Midian, 
hindi ang Exodus (cf. Exod.2:14-15). Muli ang may-akda ay gumuguhit ng isang tila huwarang 
larawan ng layunin ni Moises. 



'waring nakita na Niya yaong hindi nakikita" (cf. Exod.3:33; 18:23) 



11:28 Ito ay isang pagtukoy sa Exod.l2. Itong huling salot ay puminsala sa buong Egipto 
kasama ang lugar ng Goshen. Kahit ang mga Hebreo ay kailangang sumunod sa mga bilin ng 
Diyos at gumawa sa pananampalataya upang hindi masaktan ng pagbisita ng anghel ng 
kamatayan. 



'panganay" Tingnan ang Natatanging Paksa sa 1:6. 



"siyang sumira" Ito ay tumutukoy sa Anghel ng Kamatayan (cf. LXX, Exod. 12:23; II Sam. 
24:16-17). 



11:29 Ito ay isang buod ng mga pagpapaliwanag na Makita sa Exod. 14:2 Iff. 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 11:30-31 



30Sa pamamagitan ng kanilang pananampalataya, ang mga pader ng 
lungsod ng Jerico ay bmnagsak pagkatapos nilang mapaikutan ang lungsod sa loob 
ng pitong araw. 



11:30) "si Jericho ay bumagsak" (cf. Josh. 6:20; II Cor. 10:4) 



11:31 "si Rahab na isang patutot" Itong taga-Canaan ay naging isang sumasampalataya 
(James 2:25). Maaari ngang siya ang isang nakatala sa linya ng Messiah sa Matt. 1:5. 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 11:32-38 

246 



32Ano pa ang aking masasabi? Sapagkat kukulangin ako ng panahon upang 
sabihin pa sa inyo ang patungkol kay Gideon, Barak, Samson, Jefta, o ang 
patungkol kay David at Samuel at mga propeta. 33Sa pamamagitan ng 
pananampalataya ay nalupig nila ang mga kaharian, gumawa ng katuwiran, 
tumanggap sila ng mga pangako at nagpatigil ng mga bibig ng leon. 34Pinatay nila 
ang kapangyarihan ng apoy at nakatakas sila sa talim ng tabak. Bagaman sila ay 
mahihina, tumanggap sila ng kalakasan. Naging malakas sila sa digmaan at dinaig 
nila ang mga dayuhang hukbo. 35Tinanggap ng mga kababaihan ang kanilang mga 
patay na muling binuhay. Ang iba ay pinahirapan dahil tumanggi silang palayain, 
upang makamtan nila ang higit na mabuting muling pagkabuhay. 36Ang iba ay 
tumanggap ng pagsubok, ng pangungutya, ng mga paghagupit at oo, ang iba ay 
iginapos nila at ibinilanggo. 37Ang iba naman ay binato, nilagaring pahati, tinukso 
at pinatay sa pamamagitan ng tabak. Gumala sila, na ang suot ay balat ng tupa at 
mga balat ng kambing, na naghihirap, pinag-usig at pinagmalupitan. 38Ang 
sanlibutang ito ay hindi nararapat para sa kanila. Sila ay nagpagala-gala sa mga 
ilang at mga bundok, sa mga kuweba at sa mga lungga ng lupa. 



11:32 "Gideon" (cf. Jdgs. 6-8) 



Barak" (cf. Jdgs. 4-5) 



'Jephthah" (cf. Jdgs. 11-12) 



"David"(cf. ISam. 16:1) 



"Samuel" (cf. I Sam. 1:20) 



11:33 "Makatuwiran" Tingnan ang Natatanging Paksa sa 1:9. 

"napatigil ang mga bibig ng leon" Ito ay maaaring tumutukoy kay Samson, David, Daniel, o 
isang hindi alam na pangyayari. 



247 



11:34 "pinatay nila ang kapangyarihan ng apoy" Itong pagtukoy sa pagsagip mula sa apoy 
ay maaaring tiyak na tumutukoy sa Dan. 3 o sa ilang ibang hindi alam na pangkasaysayang 
pangyayari. Maaaring itong pagsagip ay nababanggit sa I Cor. 13:3. Ngunit, mayroong isang 
suliranin ang Griyegong kasulatang may kaugnayan sa I Cor. 13:3. Ang mga sinaunang 
Griyegong kasulatang P46, W, A and B ay mayroong "na aking dapat ipagmalaki" 
(kauchesomai) o C, D, F, G, K at L na mayroong "na ako ay dapat sunugin" (kauthesomai). Ang 
nauna ay mayroong (1) ang mga mas higit na kasulatan at (2) ang salita ay ginagamit kalimitan 
ni Paul. 

"mula sa kahinaan tumamanggap ng kalakasan" (cf. II Cor. 12:9) 



11:35. "Tinanggap ng mga kababaihan ang kanilang mga patay na muling binuhay" Sa 

pangteolohiyang pagsasalita ito ay hindi muling pagkabuhay, kundi pagsagip (cf. I Kings 17:23; 
II Kings 4:17). Mayroong iisang muling pagkabuhay lamang ng nagdala sa isang walang 
katapusang katawan, si Hesus. 

NASB, NKJV 

NRSV "isang mas higit na muling pagkabuhay" 

TEV, NJB "isang mas higit na buhay" 

Ang pagtukoy ay ang pagbigay-pugay at pagwagi ng isang martir na kamatayan. Sa 
misteryo ng piano at kagustuhan ng Diyos para dito sa nabigong planeta ang ilan ay binabalik sa 
pisikal na anyo at ang ilan naman ay hindi. Ang nauna ay dakila at kahanga-hanga, ngunit ang 
pangalawa ay isang mas makapangyarihang pagpapahayag ng pananampalataya, 
pananampalataya hanggang sa katapusan. 



Ito ay maaaring may kaugnayan sa mga espiritwal na gantimpala, ngunit kung ito nga 
ang susi ay ang puso ng pananampalataya, hindi ng mga kalagayan ng kamatayan ng isa. Ang 
mga sumasampalataya ay tinatawag upang mabuhay ng matapang para sa kanilang 
pananampalataya (sa kay YHWH at kay Jesus). Ang pagwawagi ay ang kanilang katapatan! Si 
YHWH ay tapat sa Kanyang mga pangako; si Jesus ay tapat sa Kanyang mga gawain; ang mga 
sumasampalataya ay dapat maging tapat sa kanilang paglakad sa pananampalataya. 

Para sa "mas higit" tingnan ang buong sulatin sa 7:7. 



11:36 "mga pangungutya at paghagupit" Ito ay maaaring isang pagtukoy sa Maccabean na 
panahon (cf. IMac. 1:62-64; 7:34; II Mac. 6:18-20; 7:1-43). 

248 



11:37 "Sila ay binato" Ang tradisyon ay nagsasabing si Jeremiah ay binato sa Egipto ng mga 
Judio. Mayroong isang (hindi ang OT may-akda) nagngangalang Zechariah ay natatalang binato 
sa II Chr. 24:20-21. 



"nilagaring pahati" Ang tradisyon (Ang Pag-akyat ni Isaiah 5:1-14) ay nagsasabing si Isaiah 
ay nilagay sa isang hungkag na troso at nilagari pahati sa utos ni Manasseh. 

"Sila ay tinukso" Ito ay tila isang pangkalahatang pangungusap sa gitna ng ilang napakatiyak 
na mga pangungusap ng pag-usig at pahirap. Ang sinaunang Papyrus na kasulatang P46 ay hindi 
nagbabanggit ng parirala. Ang mga kritiko ng teksto ay nagsabing dahil ang magkaugnay na 
parirala "sila ay nilagari pahati" (epristhesan) ay parehong-pareho sa pariralang ito "sila ay 
sinubok" " (epeirasthean) na maaaring isang nadagdag na sulatin ang nangyari noon sa mga 
tekstong tradisyon. Mayroong maraming pagkakaiba sa mga Griyegong kasulatan (ayos ng mga 
salita, ang kapanahunan ng mga salita). Ang ikaapat na edisyon ng United Bible Societies na 
Griyegong teksto ay hindi nagbabanggit ng parirala. 



"pinatay sa pamamagitan ng tabak" (cf. Jer. 26:23; Ezek. 19:10) 

Ito ay naglalarawan sa kakila-kilabot na kasaysayan ng pag-usig ng mga tagasunod ng Diyos. 
Bakit magugulat ang mga kasalukuyang mambabasa sa kanilang mga pag-usig? 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 11:39-40 

39Ang lahat ng mga ito, na nagkaroon ng mabuting patotoo sa pamamagitan 
ng pananampalataya, ay hindi nakatanggap sa mga bagay na ipinangako. 
40Sapagkat noon pa mang una ay naglaan na ng higit na mabuting bagay ang Diyos 
para sa atin, sapagkat sila ay hindi magiging-ganap na hindi tayo kasama. 



11:39 "nagkaroon ng mabuting patotoo" Ito ay nag-uugnay sa vv. 2 at 4. Ang mga buhay na 
isinabuhay sa pananampalataya kahit sa gitna ng mga kakila-kilabot ng kalagayan, kalugod- 
lugod sa Diyos. 



249 



11:40 Ang mga pangako ng Diyos ay nagbubuklod sa lahat ng sumasampalataya ng lahat ng 
panahon, lahat ng lipi, lahat ng antas sa lipunan, lahat ng antas ng pinag-aralan (cf. Gal. 3:28; 
Col. 3:11). Ang lahat nitong mga OT mga tao ay tumitingin patungo sa bagong araw ng Diyos. 
Ito ay dumating sa kay Cristo sa Bethlehem at magiging ganap sa kay Cristo mula sa langit 
puputok pabukas ang pangsilangang langit! Ang kanyang muling pakabuhay ay ang pag-asa 
kung saan ang lahat ng mga sumasampalataya, OT at NT, ay patungong tumitingin sa 
pananampalataya (cf. I John 3:2). 



'mas higit" Tingnan ang buong sulatin sa 7:7. 



'ganap" Tingnan ang buong sulatin sa 10:1. 



MGA TANONG PANTALAKAYAN 

Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryo, na ang ibig sabihin ikaw ay may 
tungkulin sa iyong sariling pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa 
liwanag na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa 
pagsalin. Hindi mo dapat ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 

Itong mga pangtalakayang tanong ay binibigay upang ikaw ay matulungang makapag- 
isip sa mga pangunahing usapin ng seksiyon ito ng aklat. Sila ay nilalayong maging pangpukaw- 
isipan, hindi katiyakan. 



1 . Bigyan-kahulugan ang Hebreo at Griyegong mga salita para sa pananampalataya. 

2. Ano ang "fiat," " ex nihilo"? 

3. Sinusubok ba ng Diyos ang mga sumasampalataya (cf. 11:17 laban sa James 1:13-14)? 

4. Mayroong bang natatanging pagpugay para sa pag-usig? Ang lahat bang Kristiyano ay 
inuusig? 

5. Bakit ang may-akda ng Hebreo ay nagsusulat nitong talaan ng pananampalataya? 



250 



HEBREO 12 



PAGHAHATI NG MGA TALATA SA MAKABAGONG PAGSALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Ang Disiplina 
ng Panginoon 


Ang Pagtakbo ng 
Pananampalataya 


Mga 

Paghihikayat at 
mga Babala 


Diyos ang 
Ating Ama 


Mga 

Halimbawa ni 
Jesucristo 


12:1-3 


12:1-2 


12:1-2 


12:1-2 


12:1-4 




Ang Disiplina ng 
Diyos 










12:3-11 


12:3-11 


12:3-11 




12:4-11 








Ang 

Makaamang 
Bilin ng Diyos 










12:5-13 


12:12-13 


12:12-17 


12:12-13 


12:12-13 




Ang Babala 
Laban sa 
Pagtanggi ng 
Biyaya ng 
Diyos 








Ang Pagtaksil 

ay 

Pinaparusahan 


12:14-17 




12:14-17 


12:14-17 


12:14-17 




Ang 

Maluwalhating 
Pagsama ng 
Dalawang Tipan 








12:18-24 


12:18-24 


12:18-24 


12:18-21 


12:18-29 




Dinggin ang 
Makalangit na 






12:22-24 



251 





Tinig 








12:25-29 


12:25-29 


12:25-29 


12:25-27 










12:25-29 





PAG-AARAL NG SALITA AT PARIRALA 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 12:1-2 



IKaya nga, tayo rin naman ay napapalibutan ng gayong makapal na ulap ng 
mga saksi. Ating isaisangtabi ang bawat bagay na humahadlang sa atin at ang 
kasalanang napakadaling bumalot sa atin. Takbuhin nating may pagtitiis ang 
takbuhing inilaan sa atin. 2Ituon natin ang ating mga mata kay Jesus na siya ang 
nagpasimula at nagpapaging-ganap ng ating pananampalataya. Siya ay nagbata ng 
krus alang-alang sa kagalakang itinalaga sa kaniya at hinamak niya ang kahihiyan. 
Pagkatapos ay umupo sa kanang kamay ng trono ng Diyos. 



12:1 "Kaya nga" Ang berso 1 ay isang hindi pangkaraniwang pangtatlong pagsasamang 
makikita dito lamang at sa I Thess. 4:8. Batay sa mga naunang halimbawa ng katapatan, ang 
mga mambabasa ay dapat mabuhay ng makadiyos na buhay na makakatulong at maghihikayat sa 
iba. 



"ulap" Ito ay literal na "ulap," ngunit palaging ginagamit ng pahambing sa Giyegong patinikan 
ng isang pangkat ng mga tao (cf. Herodotus VIII. 109). 



"mga saksi" Ang salitang ito ay maaaring mangangahulugan ng (1) isang ayon sa batas na saksi; 
(2) isang bumabahagi ng kung ano ang kanilang nakita, nalaman, o naranasan; o (3) isang 
pinatay (ginawang martir) para sa kanilang pananampalataya kay Cristo. Dahil sa konteksto ng 
kapitulo 11 tila pinakamagandang tingnan itong bersong hindi bilang nagtuturong "sila" ay 
tumingin sa atin, kundi na tayo ay tumitingin sa kanilang mga buhay ng katapatan bilang mga 
halimbawang sundin. Ang bersong ito ay palaging ginagamit, tingin ko, ng hindi tama, upang 
itaguyod ang pananaw na ang ating mga sumasampalatayang-patay na mga mahal sa buhay na 



252 



nasa langit ay tumitingin sa ating mga buhay sa lupa. Ang mga sumasampalataya ay tiyak na 
magkakakilala at magiging isa sa pagsasama sa Araw ng Muling Pagkabuhay, ngunit ang Bibliya 
ay tahimik tungkol sa pagkikita muli sa kamatayan. 



Ang Handbook on The Letters to the Hebrews nina EUingworth at Nida, mula sa United 
Bible Society, ay gumagawa ng kasalungat ng pagsalin, "Ang kaisipan ay ang mga bayani sa 
Lumang Testamento ay nanonood kung paano ang may-akda ng Hebreo at ang kanyang mga 
mambabasa magpapatakbo ng kanilang takbuhin sa Cristianong buhay, dahil ang kanilang 
sariling kaligtasan ay nakaugnay sa mga Cristiano (11.40)" (p. 287). 



"isaisangtabi" Ito ay isang MAKA-AORONG PANGGITNANG PANDIWARING 

nangangahulugang "isaisangtabi bilang isang damit" (cf. Acts 7:58). Itong bararilang anyo ay 
nagpapahiwatig ng isang personal (i.e., PANGGITNANG tinig) buong desisyon. Ngunit, si Paul 
gumamit ng salitang pangmatalinhaga sa isang etikal na kaisipan (cf. Rom. 13:12; Eph. 4:22,25; 
Col. 3:8-9 at "isuot" sa 13:14; Eph. 4:24; Col. 3:10,12,14). Ang mga Cristiano ay dapat aktibong 
kumikilos sa kanilang libreng kaligtasan. Mayroong isang takbuhang dapat takbuhin. 



NASB "bawat humahadlang" 

NKJV, NRSV "bawat bigat" 

TEV "bawat bagay na humahadlang" 

NJB "bawat bagay na nagpapabigat sa atin' 



Itong salita ay literal na "mataba" o "bigat." Yaong mga sumali sa Griyegong palarong 
paligsahan tumatakbo ng halos hubot-hubad. Ito ay ginagamit (1) literal ng taba ng katawan; (2) 
ng palarong pagsasanay ng mga pabigat' (3) paghahambing sa Griyegong panitikan bilang 
pagmamalaki' o (4) maka-pilosopo bilang pag-iingat ng "ang kabutihan" bilang kaaway ng "ang 
pinakamabuti." 



"ang kasalanan" Ito ay maaaring tumutukoy sa alinman sa (1) ang kalikasan ng kasalanan 
isang pagkaroon ng kasalanan; o (3) hindi pagsasampalataya. Itong bukod-tanging kontekst 
maaaring magbigay ng dagdag na kahulugan ng "pag-urong" (cf. 10:38). Ito ay pinapatung] 



(2) 



isang pagKaroon ng Kasalanan; o {i) ninai pagsasampalataya. itong DuKoa-tanging KonteKsto a 
maaaring magbigay ng dagdag na kahulugan ng "pag-urong" (cf. 10:38). Ito ay pinapatungkol 
mga sumasampalataya at hindi sumasampalataya. 



253 



NASB "napakadaling bumalot sa atin" 

NKJV "napakadaling bumitag sa atin" 

NRSV, NJB "na kumakapit sa atin ng mahigpit" 

TEV "na kumakapit sa atin ng napakahigpit' 



Ang sinaunang papyrus na kasulatan P46 ay mayroong "madaling magulo." Ang pagtukoy na 
ito ay para sa anumang gumugulo aa sumasampalataya sa pagtakbo ng buhay (cf. Phil. 3:13-14). 
Ito ay maaaring isang paulit-ulit na kasalanan, isang hindi-balanseng pagnanasa o kahit na ang 
pagkaroon ng marami ng magandang bagay - anumang dumudulot sa kanila ng pagpapabaya 
para sa kung saan sila biniyayaan at tinawag ng Diyos. 



"takbo" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG PASAKALING nagsasabi ng 
isang patuloy na gawain ngunit may isang tanda ng hindi inaasahang pangyayari. Ito ay tiyak na 
tumutugma sa kabuuang pagbigay-diin sa apat na babalang patungkol sa mga Judiong 
sumasampalatayang "umuurong" mula kay Cristo at sa ebanghelyo. 



"pagtitiis" Ang kapitulong ito ay maaaring isang rabinikal na paglalaro sa salitang "pagtiisan" 
(cf. 10:32,36), na ang ibig sabihin "kusang-loob, masugid (TAHASAN), matiyaga 
(BALINTIYAK) pagtitiis." Ang PANDIWA ay nasa vv. 2, 3, at 7 at ang pangngalan nasa v.l. 
Ito ang tema ng aklat at lalong itong mga huling ilang kapitulo - magtiyaga lang diyan! 



"takbuhan" Itong Griyegong salitang agona ay isang panglarong salita kung saan tayo ay 
kumuha ng Ingles na salitang "matinding paghihirap." 



"na inilaan sa atin" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG BALINTIYAK (deponente) 
NAPANDIWARI. Ang Cristianong buhay ay kamilitang binibigyang katangian bilang isang 
panlarong paligsahan (cf. I Cor. 9:25; Phil. 1:30; II Tim. 2:5; takbuhan, I Cor. 9:24,26; Gal. 2:2; 
5:7; Phil. 2:16; boksing, I Cor. 9:26; I Tim. 1:18; 6:12; II Tim. 4:7; pakipagbunuan, Eph. 6:12). 



12:2 "ituon nating ang ating mga mata kay Jesus" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG 
AKTIBONG PANDIWARING ang kahulugan ay "tumitinging matindi." Pansining tinitingnan 
natin Siya - hindi ang maraming tao, hindi ang mga kalagayan, hindi ang ating mga sarili. Ito ay 
maaaring pagsisimbolo ng patuloy na pagtuon sa bagong tipan (ang ebanghelyo). 



254 



NASB "ang may-akda at tagapagganap ng pananampalataya" 

NKJV "ang may-akda at tagatapos ng ating pananampalataya" 

NRSV "ang nangunguna at tagapagganap ng ating pananampalataya" 

TEV "sa kanino ang ating pananampalataya ay nakasalalay mula sa Simula 

hanggang sa katapusan" 
NJB "na namumuno sa atin sa ating pananampalataya at nagdadala nito sa 

kaganapan" 



Itong unang salita (archegos) ay ginagamit sa 2:10 ni Jesus bilang ang may-akda ng 
kaligtasan; sa Acts 3:15 ni Jesus bilang ang Prinsipe (ang may-akda) ng buhay; sa Acts 5:31 ni 
Jesus bilang ang Prinsipe (ang pinuno) at Tagapagligtas. Tingnan ang Natatanging Paksa sa 2:10. 
Ang ikalawang salita (teleiotes) ay nangangahulugang "ang isang nagtatapos at gumaganap." Ito 
ay tumutukoy sa kabuuang pagtatapos ni Jesus ng inatang na pagligtas na gawain ng Diyos. Sa 
isang kaisipan ito ay katulad ng titulong Alpha at Omega (cf. Rev. 1:8), ang Pinakauna at 
Pinakahuli (cf. Rev. 1:18; 2:8). Ang may-akdang ito ay gumagamit ng konseptong 
"pagpapaganap" ng maraming beses sa aklat (cf. 2:10; 5:9; 6:1; 7:11,19,28; 9:9; 10:1,14; 11:40; 
at dito). 



"pananampalataya" Ang pistis ay maaaring tumukoy sa (1) isang personal na 
pananampalatayang relasyon kay Cristo, (2) isang buhay ng tapat na katulad kay Cristo, at (3) 
Cristianong doktrina (cf. Jude v. 4,20). Ang Cristianismo ay isang taong dapat tanggapin, isang 
katawan ng katotohanang kailangang paniwalaan, at isang buhay na dapat isabuhay. 



"para sa kagalakan" Ang PANG-UKOL na anti ay karaniwang nangangahulugang "sa 
pagsaalang-alang ng" o "dahil sa," ngunit maaari ring mangahulugang "sa halip ng." Ang una ay 
tumutukoy sa kay Cristong paalis ng langit (cf. Phil. 2:5-1 1), ang ikalawa sa Kanyang kagalakan 
sa natapos na pagligtas at pag-akyat (cf. Isa. 53:10-12). 



"itinalaga sa harap Niya" Ang salitang ito ay nakalagay sa v.l na tumutukoy sa pakikibaka 
(takbuhan) ng Cristianong buhay. Ngayon ang salita ay ginagamit muli sa pakikibaka ni Jesus sa 
Kanyang pag-alay ng buhay para sa atin. Ito ang paraan ng may-akda sa paghikayat ng mga 
Judiong sumasampalatayang magtiyaga. Ginawa ni Jesus ang Kanyang bahagi; dapat nilang 
gawin ang kanila. Kapag natapos na Siya doon mayroong dakilang kagalakan, upang ganon din, 
kapag matapos nila ang gawain. 



255 



"ang krus" Ang mga rabbi noong panahon ni Jesus ay tiningnan ito bilang isang sumpa ng 
Diyos dahil sa kanilang mga pagsalin ng Deut. 21:23. Si Paul ay nagsasabing si Jesus ang 
pumasan nitong sumpa ng Kautusan para sa atin (cf. Gal. 3:13). 



"hinamak ang kahihiyan" Ang krus ay ang nakikitang patunay ng pagmamahal ng Ama at ng 
Anak (cf. John 3:16 at Rom. 5:8). Ito ay isang malakas na Griyegong salita. Si Jesus ay tumingin 
sa maluwalhating kalalabasan ng Kanyang kahihiyan (cf. Isa. 53:10-12). Ang krus ay hindi 
madali, ang halaga ng pagtubos ay hindi mababang halaga! 

"ay umupo sa" Ito ay isang PANGNAGDAANG AKTIBONG PATUROL na nagbibigay-diin 
sa isang nabuong gawaing may mga pamamalaging kalalabasan. Ito ay isang patuloy na 
pagtukoy sa Ps. 110:1 (cf. 1:3,13; 8:1; 10:12). 



"kanang kamay" Ito ay hindi literal, kundi isang pangbibliyang paghahambing para sa "ang 
lugar ng kapangyarihan," "awtoridad," "katanyagan" (cf. Acts 2:33-36). 



"trono ng Diyos" Ang mga nabigong tao ay maaari na lamang mag-isip ng kaluwalhatian at 
karangalan ng espiriwal na lugar. Dapat itong ilagay sa isang pisikal na larawan (mga kalsada ng 
ginto, mga daanan ng perlas, dagat ng salamin). Ang Diyos ay isang espiritwal, walang hanggan, 
nasa lahat ng bagay na nilalang, lubos na dakila para sa ano pa mang trono. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 12:3-11 

3Dapat ninyo siyang isaalang-alang na mabuti upang huwag kayong 
manlupaypay at huwag manghina ang inyong kaluluwa, dahil siya ay nagtiis ng 
labis na pagsalungat mula sa mga taong makasalanang laban sa kaniya. 4Sa 
pakikibaka ninyo laban sa kasalanan ay hindi pa kayo humantong sa pagdanak ng 
inyong dugo. SNakalimutan na ba ninyo ang salitang nagpapalakas ng inyong loob 
na tumutukoy sa inyo bilang mga anak? Ang sinasabi: ANAK KO, KUNG 
ITUTUWID KA NG PANGINOON, HUWAG MONG IPA WALANG BAHALA. 
AT KUNG SINASAWAY KA NIYA, HUWAG MANGHINA ANG lYONG LOOB. 
6SAPAGKAT ITINITUWOD NG PANGINOON ANG MGA INIIBIG NIYA, 
PINAPALO ANG BAWAT TINATANGGAP NIYA BILANG ANAK. 7Kung 
nagbabata kayo ng pagtutuwid, ang Diyos ay siyang gumagawa sa inyo bilang mga 
anak. Sapagkat alin bang anak ang hindi itinutuwid ng kaniyang ama? 8Ang lahat 

256 



ng anak ay dumaranas ng pagtutuwid. Ngunit kung hindi kayo itinutuwid, kayo ay 
mga anak sa labas at hindi kayo mga tunay na anak. 9Higit pa dito, lahat tayo ay 
may mga ama sa laman at itinutuwid nila tayo. At iginagalang natin sila. Hindi ba 
lalong nararapat na handa tayong magpasakop sa ating Ama ng espiritu upang tayo 
ay mabuhay? lOSapagkat sila ay nagtutuwid sa atin, ayon sa ipinapalagay nilang 
mabuti, sa maikling panahon. Ngunit ang Diyos ay tumutuwid para sa ating 
kapakinabangan at upang tayo ay maging kabahagi ng kaniyang kabanalan. 
llNgunit walang pagtutuwid na parang kasiya-siya sa kasalukuyan. Ito ay masakit 
ngunit sa katagalan, ito ay nagdudulot ng mapayapang bunga ng katuwiran, sa mga 
nasasanay ng pagtutuwid. 



12:3 "Dapat isaalang-alang" Ito ay isang MAKA-AORONG PANGGITNANG (deponente) 
PAUTOS. Ito ay literal na nangangahulugang "idagdag ito" at ginagamit upang magbigay-diin 
sa maingat na pagsusuri ng isang bagay. Ang mga sinauna ang nagdagdag ng mga bilang pataas 
at gumuhit ng isang linya sa itaas para sa kabuuan. 



"Siyang nagtiis" Ito ay isang PANGNAGDAANG TAHASANG PANDIWARI. Dahil si Jesus 
ay nagtiis noong nakakahiyang pakitungo para sa kaligtasan ng mga sumasampalataya, kailangan 
nilang mabuhay para sa Kanya at sa ibang mga sumasampalataya (cf. I John 3:16). 



"laban sa Kanyang sarili" Ito ay matatagpuan sa lahat ng mga makabagong pagsalin. Ngunit, 
ang karamihan sa mga sinaunang Griyegong teksto, mga bersyon, at mga Patristikong sipi ay 
kumakandih sa isang PANGMARAMI (eis eautous, W*, D*, at eis autous, P13,46, W2); ilang 
unsiyal na mga kasulatan (A, P, Dc, K, L) ay mayroong eis eauton. Kahit na ito ay karaniwang 
tinatanggap na paniniwala ng tekstong pamumuna (i.e., tingnan ang Ikalawang Dagdag) na ang 
pinakahindi pangkaraniwang, pinakamahirap na teksto ay maaaring orihinal, itong 
PANGMARAMI ay hindi bumabagay sa kontekstong ito. Ang paksa ay malinaw na si Jesus. 
Ito ay maaaring isang sinaunang pagsulat na kamalian mula sa unang isa hanggang ikalawang 
daang taon bago ang karamihan ng mga papyring teksto ay sinulat. 



"upang huwag kayong manlupaypay at huwag manghina ang inyong kaluluwa" Ito ay 

mga panlarong salita para sa mga tumatakbong hinihingal at natutumba pagkatapos ng isang 
mahirap na takbuhang paligsahan. Ang ating may-aksa ay humihikayat dito sa mga Judiong 
sumasampalatayang magpatuloy kahit na ito ay maaaring mahirap. Itong babalang ay 
pumapatuloy sa mga bersong 15 at 25-29. 

257 



12:4 "hindi pa humantong ang inyong pakikibaka sa pagdanak ng dugo" Ang orihinal na 
mga mambabasa ay dumanas ng pag-usig, ngunit hindi pa ng kamatayan (cf. 10:32ff). Si Jesus 
ay nagtiis ng kamatayan para sa kanila, sila ay dapat kusang-loob na mabuhay at mamatay para 
sa Kanya. 



"sa inyong pakikibaka laban sa kasalanan" Ito ay isa pang paglalarong salita katulad ng 
ginamit sa v. 1. Ito ay sinaling literal sa Ingles bilang "matinding paghihirap." Ang "kasalanan" 
sa konteksto ng buong aklat ay tumutukoy sa (1) kasalanang hindi pagsasampalatayang may 
kaugnayan sa pangkat ng mga hindi sumasampalatayang Judio at (2) kasalanang apostasya 
("pag-urong" 10:38) kaugnay sa pangkat ng mga sumasampalatayang Judio. 



12:5 "nakalimutan ninyo" Ito ay isang PANGNAGDAANG PANGGITNANG (deponente) 
PATUROL. Ang salitang ito ay ginagamit lamang dito sa NT. Ito ay nangangahulugang (1) 
isang buong pagkalimot (i.e., ang pagbibigay-diin sa KAPANAHUNAN) o (2) isang sadyang 
pagkalimot (i.e., ang pagbibigay-diin sa TINIG). 



"HUWAG IPAGWALANG BAHALA...HUWAG MANGHINA KUNG SINASAWAY KA 
NIYA" Ito ay isang sipi mula sa Septuagint ng Prov. 3:11-12. Ito ay parehong 
PANGKASALUKUYANG PAUTOS na may isang NEGATIBONG KATAGA, na ang 
karaniwang kahulugan ay huminto sa gawaing kasalukuyang nangyayari. 



"ANG PAGTUTUWID NG PANGINOON" Itong salita ay tumutukoy sa "pagturo ng bata." 
Mayroong paglalaro sa salitang ito sa vv. 5-11. Ito ay isa pang pangpamilyang pagtutulad. 
Tulad ng mga makalupang magulang itinutuwid ang kanilang mga anak, ganoon din, ang Diyos 
itinutuwid ang Kanya (cf. I Cor. 11:32; Rev. 3:19). 



"PARA SA MGA INIIBIG NG PANGINOON KANYANG ITINUTUWID" Ito ay isang 
dahilan kung bakit ang mga sumasampalataya ay kasama sa paghihirap para sa pananampalataya 
(cf. Matt. 5:10-12; Acts 8:lb,4; 14:22; II Thess. 1:4-10). 



258 



"AT PINAPALO NIYA ANG BAWAT ANAK NA KANYANG TINATANGGAP" Ito ang 

isang patuloy na sipi mula sa Septuagint ng Pro. 3:11-12. Ito ay napakahalaga! Si Jesus ay 
tinatawag na "isang anak" ng ilang ulit, habang ang mga OT tauhan ay tinatawag na "mga 
tagapaglingkod." Ngayon ang mga NT sumasampalataya ay tinatawag na "mga anak" (cf. vv. 7- 
8). Ang mga ama ay tumutuwid sa mga anak (1) para sa layunin ng ama; (2) para sa ikabubuti 
ng anak; at (3) para sa ikabubuti ng buong pamilya. 



12:7 "kung nagbabata kayo" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG 
PATUROL o PANGKASALUKUYANG TAHASANG PAUTOS (magkatulad na Griyegong 
morpolohiya). Dahil ang v. 5 ay mayroong dalawang PANGKASALUKUYANG PATUROL, 
ito ay maaari ring isang PAUTOS. Ang salita ay nangangahulugang "kusang-loob, matatag na 
pagtitiis" (cf. vv. 1,2,3; 10:32,36). Itong pagsusubok ay mauuwi sa mas malakas na 
pananampalataya ! 



"Ang Diyos gumagawa sa inyo bilang mga anak" Itong tema ng Diyos bilang isang tagatuwid 
na magulang ay maaaring isang pagtukoy sa Deut. 8:5 tulad ng Hosea 1 1:4. 



Ang PANDIWA ay isang PANGKASALUKUYANG BALINTIYAK NA PATUROL ng 
isang salitang nangangahulugang "ang magdala ng isang bagay sa kay Jesus o sa Diyos, 
kalimitan sa pamamagitan ng isang handog; ngunit dito ang BALINTIYAK na tinig ay 
nangangahulugang kagustuhan ng Diyos na lapitan ng mga makasalanang tao, na ang kahulugan 
ay sa pamamagitan ng paghihirap ni Cristo. 



12:8 "kung" Ito ay isang PANGUNAHING URING PASUBALING PANGUNGUSAP, na 

pinapalagay na totoo para sa mga layunin ng may-akda. Ang lahat ng anak ng Diyos ay 
nakaranas ng pagtutuwid (PANGNAGDAANG TAHASANG PATUROL). 



12:9 "Ama ng mga espiritu" Ito ay walang kinalaman sa mga teoriya ng pinanggalingan ng 
"kaluluwa." Ito ay ginagamit sa kaisipang totoong pinanggalingan ng lahat ng buhay. Ang 
Diyos ay hinahambing sa mga makalupang ama (cf. vv. 9-10). 

"at mabuhay" Ang pagtutuwid ng Ama ay nagdadala ng totoong buhay, hindi kamatayan. 



259 



12:10 "ngunit Siya ay tumutuwid sa atin para sa ating kapakinabangan upang tayo ay 
maging kabahagi ng Kanyang kabanalan" Ito ang layunin ng Diyos para sa bawat 
sumasampalataya (cf. Rom. 8:28-30; Gal. 4:19). Ang sumasampalataya ay nakatalaga na sa 
kabanalan (cf. Eph. 1:4). Ito ay kalimitang nangyayari lamang sa isang pagtutuwid na tagpuan 
(cf. Heb. 5:8 at Rom. 8:17; II Cor. 1:12). 



12:11 "ito ay nagdudulot ng mapayapang bunga ng katuwiran" Ang Cristianong buhay ay 
mula sa pananampalataya hanggang sa pananampalataya, mula sa pagpapatibay (pagpapahayag 
ng pananampalataya) patungo sa pagkatao (buhay ng pananampalataya, cf. Rom. 5:3-5; James 
1:2-4). 

Para sa isang pag-aaral ng salita sa "Katuwiran" tingnan ang Natatanging Paksa sa 1:9. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 12:12-13 



12Kaya nga, itaas ninyo ang inyong mga nanghihinang kamay at ituwid 
ninyo ang inyong mga tuhod na nangangatog. 13At tuwirin ninyo ang mga 
daraanan ng inyong mga paa upang ang mga lumpo ay huwag malihis, sa halip, sila 
ay gumaling. 



12:12 Ito ay isang pagtutukoy sa Isa. 35:3-20 na maaaring napag-aralan ng buong pag-uusap sa 
kapitulo 12. Ang mga ganap ay dapat palakasin ang mga mahihina (iyung malapit sa pag- 
urong). 



12:13 "tuwirin ang mga daraanan ng inyong mga paa" Ito ay maaaring patungkol sa Prov. 
4:26 sa Septuagint (LXX) o sa isang kilalang kawikaang gumagamit ng "matuwid na mga 
daraanan" bilang isang OT pagtutulad para sa katuwiran. 



"inalis sa tagpuan" Ang pariralang ito ay maaaring maintindihan (1) sa kanyang OT kaisipan 
(cf. I Kgs. 18:21) ng isang pagtutulad sa pagpagpalit palit sa dalawang opinion, katulad ng mga 
tao ng Israel na pumapalit-palit sa YHWH at Ba'al o (2) sa Griyegong panitikang pag-aayos ng 
daanan upang ang mga lumpo ay hindi matumba at masaktan ang kanilang mga sarili (cf. M. R. 
Vincent's Word Studies in the New Testament, p. 1168). 



260 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 12:14-17 



14Sikapin ninyong mamuhay ng may kapayapaan at kabanalan sa lahat ng 
tao, dahil walang sinumang makakakita sa Panginoon kung wala ito. ISMag-ingat 
kayo baka mayroong magkulang sa biyaya ng Diyos. Ingatan ninyo na baka may 
sumibol na ugat ng sama ng loob na siyang dahilan ng kaguluhan at sa 
pamamagitan nito ay nadudungisan ang marami. 16Tiyakin ninyo na walang 
matagpuan sa inyo na taong imoral o mapaglapastangan tulad ni Esau na kaniyang 
ipinagbili ang karapatang magmana bilang panganay na anak na lalaki dahil sa 
isang pagkain. 17Sapagkat alam na ninyong lahat kung ano ang nangyari 
pagkatapos. Nang ibig na niyang manahin ang basbas, itinakwil siya ng Diyos. 
Bagaman si Esau ay humanap ng paraan na may pagluha upang siya ay 
makapagsisi, hindi siya makahanap ng pagkakataon para makapagsisi. 



12:14 "Sikaping mamuhahy ng may kapayapaan" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG 
TAHASANG PAUTOS. Sa kontekstong pag-usig mula sa labas, ang hindi pagsasampalataya sa 
mga magkakaibigan (mga Judiong hindi sumasampalataya na sinasamba pa rin ng mga 
sumasampalatayang Judio) at pag-aalinlangan sa loob (ang panganib ng "pag-urong" (cf. 10:38) 
itong talakayang kapayapaan ay napakahalaga, Mayroong ilang magkaugnay na mga sulatin" 

1. Ps. 34:14, "hanapin ang kapayapaan, tugisin ito" 

2. Mark 9:50, "maging mapayapa sa bawat isa" 

3. Rom. 12:18, "Kung maaari, dahil ito ay nakasalalay sa iyo, maging mapayapa kasama ang 

lahat ng tao" 

4. 1 Cor. 7:15, "Sa kabila kapag ang mga hindi sumasampalataya ay aalis, hayaan siyang 
umalis. . .ngunit ang Diyos ay tumawag sa atin sa kapayapaan" 

5. II Tim. 2:22, "tugisin ang katuwiran, pananampalataya, pamamahal, at kapayapaan kasama ng 
mga tinawag ng Panginoon mula sa isang dalisay na puso" 

Pansinin ang ibat-ibang pangkat dito sa mga Kasulatang teksto: (1) lahat ng tao; (2) mga kapwa 
sumasampalataya. Itong mga Judiong Cristiano ay dapat humanap ng isang paraan upang 
makipag-ugnay sa 

1. mga pampook na pinuno ng pamahalaan 

261 



2. mga hindi sumasampalatayang Judio ng sambahayan 

3. mga kapwa sumasampalatayang Judio (ang may-akda) 

4. ibang mga sumasampalataya (mga Hentiles) 

5. kanilang sarili 



"at ang kabanalan" Ito ay hindi ayon sa katungkulang (agarang) kabanalan, kundi ayon sa 
karanasang (pasulong) kabanalan. Ang ebanghelyo ay nagpapahayag ng kaligtasan at ng 
Cristianong buhay sa dalawang may tensiyong paraan. Sa isang kaisipan ito ay isang natapos, 
malaya, minsan-lamang-para-sa-lahat na handog mula sa Diyos (PATUROL), ngunit ito ay isa 
ring buhay ng pananampalataya, pagsunod, paglingkod, at pagsamba (PAUTOS). Ang 
maraming sumasampalataya ay nagbibigay-diin sa isang bahaging hindi kasama ang kabila 
(Augustine vs. Pelagius; Calvin vs. Arminius). Ang relasyon ng mga sumasampalataya sa Diyos 
ay nagsisimula sa isang punto ng panahon, isang punto ng paninindigan, at nagtatapos sa 
pagsisisi at pananampalataya, ngunit ito ay dapat ding gumalaw sa panahon patungo sa isang 
pagtatapos sa kamatayan o sa Ikalawang Pagdating; ang katapatan, katuwiran, pagtitiyaga ay 
mahalagang, kailangang mga patunay ng isang totoong kaligtasan. 



Ihambing ang mga sumusunod na mga teksto sa kabanalan: 



Avon sa Posisvon(PATUROL) Pasulong (PAUTOS) 



Acts 20:23; 26:18 
Romans 15:16 

I Corinthians 1:2-3; 6:11 

II Thessalonians 2:13 
Hebrews 2:11; 10:10,14; 13:12 
I Peter 1:2 



Romans 6:19 

II Corinthians 7:1 

Ephesians 1:4; 2:10 

I Thessalonians 3:13; 4:3-4,7; 5:23 

I Timothy 2: 15 

II Timothy 2:21 
Hebrews 12:14 
I Pet. 1:15-16 

262 



"kung wala nito walang makakakita sa Panginoon" Ito ay paradoksikal: (1) ang mga 
sumasampalataya ay makikita ang Panginoon isang araw (cf. Job 19:25-27; Ps. 17:15; Matt. 5:8; 
I John 3:2; Rev. 22:4) at (2) ang mga sumasampalataya ay hindi makikita ang Panginoon ngayon 
(cf. Exod. 33:20; John 1:18; I Tim. 6:16; I John 4:22). Ito ay maaaring tumukoy sa espiritwal na 
mga mata ng isa, sa kaisipang pagtugon sa ebanghelyo. Sa kontekstong ito maaari itong 
pagtutulad ng "pag-unawa." 



12:15 "Tinitingnan ito" Sa literal "pagmamasid" (episkopountes) ay isang 

PANGKASALUKUYANG TAHASANG PANDIWARING ginamit sa isang PAUTOS na 
kaisipan. Ang salitang ito ay ginawa sa isang anyo ng isa sa mga salita para sa pastor (sa literal 
Obispo, episkopos, cf. Phil. 1:1; I Tim. 3:2; Titus 1:7 at kay Jesus sa I Pet. 2:25). Dito ito ay 
maaaring tumukoy sa mga pinuno ng simbahan o sa mga nasa panahon nang sumasampalatayang 
dapat mag-alaga ng iba. Ang apostasya ay dapat harapin ng may kapanahunan. Itong pangkat 
ng mga sumasampalataya ay kailangang-kailangang kumilos sa isang napapanahong paraan (cf. 
5:11-14). 



Walang Kristianong nag-iisang isla (cf. I Cor. 12:7). Ang Kristianismo ay isang 
pagpangkat na laro! Ang salitang "santo" ay kalimitang pangmaramihan (maliban sa isang 
panahon sa Phil. 4:21, kung saan ito ay ginagamit sa isang pangsamahang kaisipan). Tayo ang 
tagapangalaga ng ating kapatid. Hindi tayo dapat tumigil sa paghikayat sa isa't isa. Tayo ay 
biniyayaan at hinandugan para sa kalusugan ng lahat. 



"na walang magkulang sa biyaya ng Diyos" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG 
TAHASANG PANDIWARI ginamit sa isang PAUTOS na kaisipang nangangahulugang 
"pagkulang sa biyaya ng Diyos." Itong salita ay ginagamit sa 4:1 sa kaisipang "nabigong 
maabot," ngunit sa bersong ito ang PANG-UKOL na "palayo" (apo) ay bumubuo ng isang pang- 
ukol na pariralang nagsasaad ng "isang pag-alis mula sa isang bagay na dating inaari" (cf. 6:4-6; 
10:23,38-39; 12:25). Ang apostasiya ay isang tunay na maaaring mangyari sa ganitong 
pangkulturang kalagayan. 



O, tulad ng aking sinabi, mayroong dalawang pangkat na sinasabihan: (1) ang mga 
sumasampalatayang Judiong nasa panganib ng "pag-urong" at (2) ang hindi sumasampalatayang 
Judiong malinaw na nakaintindi ng ebanghelyo sa mga buhay at patotoo ng kanilang 
sumasampalatayang kasama sa sambahayan, tinanggihan si Jesus. Alinman sa teorya ang tama, 

263 



ang katotohanan ay nananatiling ang kaligtasan ay hindi produkto, kundi isang relasyon. Ito ay 
mas higit kaysa sa pasimulang tugon. Ang mga babala ay mabigat, nanghahamon, at tunay. Sa 
kontekstong ito ito ay isang tawag upang tulungan ang mga sumasampalataya sa panganib ng 
"pag-urong" (cf. 10:38). 



"ugat ng sama ng loob" Ito ay maaaring isang pagtukoy sa Deut. 29:18 sa Septuagint, na 
nagbigay babala sa mga tao ng Diyos tungkol sa mga panganib ng paniniwala sa diyos-diyusan, 
pareho para sa bawat tao at bilang samahan. Ang buong Israel ay hindi maayos sa Diyos 
kailanman, kundi isang sumasampalatayang labi. 



"at dahil dito maraming maaaring madungisan" Ang pagkaroon ng isang mayamuting tao 
ay umaapekto sa buong pangkat. Ang ating mga paniniwala, kilos, at aktitud ay 
umiimpluwensiya sa iba. Anong isang napakalaking tungkulin! 



12:16 "Esau" Siya ay naging isang napakasamang tao sa rabinikal na tradisyon ng Judaismo 
(cf. Jubilees 25:1,8 at Genesis Rabba 70d,72a). Ngunit ang kontekstong ito, ay gumagamit sa 
kanya dahil alam niya ang mga pangako ng Diyos ngunit hindi kumilos sa kanila. 



12:17 "ang basbas" Ang basbas ng ama ay hindi mababawi. Ito ay sumasangkot sa Hebreong 
konsepto ng kapangyarihan ng binigkas na salita (cf. Gen. 1 at Isa. 55:10-12). 



"hindi siya nakahanap ng pagkakataon para makapagsisi" Dito sa OT kontekstong ito ay 
tumutukoy sa kanyang kalungkutan pagkatapos si Isaac, ang kanyang ama, ay binasbasan ang 
kanyang nakababatang kapatid, si Jacob, at ang basbas ay hindi na maaaring bawiin. Ang may- 
akda ay ginagamit ito bilang isang babala sa mga tatanggap ng sulat. Nais niyang gumawa sila 
ng isang desisyon para kay Cristo ngayon habang may panahon pa at pagkatapos ay magtiyaga 
sa ganoong bagong relasyon kay Cristo dahil wala nang ikalawang pagkakataon (cf. 6:6; 10:26). 



NATATANGING PAKSA: PAGSISISI 

Ang pagsisisi (kasama ang pananampalataya) ay isang tipang pangangailangan ng 
parehong Lumang Tipan (Nacham, BDB 636, e.g., 13:12; 32:12,14; Shuv, BDB 996, 



264 



e.g., I Kgs. 8:47; Ezek. 14:6; 18:30) at ng Bagong Tipan. 



1. John the Baptist (Matt. 3:2; Mark 1:4; Luke 3:3,8) 

2. Jesus (Matt. 4:17; Mark 1:15; Luke 5:32; 13:3,5; 15:7; 17:3) 

3. Peter (Acts 2:38; 3:19; 8:22; 11:18; II Pet. 3:9) 

4. Paul (Acts 13:24; 17:30; 20:21; 26:20; Rom. 2:4; II Cor. 2:9-10) 

Ngunit ano ang pagsisisi? Ito ba ay kalungkutan? Ito ba ay pagtatapos ng 
kasalanan? Ang pinakamagandang kapitulo sa NT upang maintindihan ang iba't- 
ibang maaaring sabihin nitong mga konsepto ay ang II Corinthians 7:8-11, kung 
saan ang tatlong magkakaugnay, ngunit magkakaibang, Griyegong mga salita ay 
ginagamit. 

6. "kalungkutan" (lup , cf. vv. 8 [dalawa], 9 [tatlo], 10 [dalawa, 11). Ito ay 
nangangahulugang dalamhati o kapighatian at mayroong isang makateolohikal na 
panggitnang kahulugan. 

2. "pagsisisi" (metanoeo, cf. vv. 9,10). Ito ay pinagsamang "pagkatapos" at "pag- 
iisip," na nagpapahiwatig ng isang bagong isip, isang bagong paraan ng pag-iisip, 
isang bagong aktitud tungkol sa buhay at Diyos. Ito ang totoong pagsisisi 

3. "panghihinayang" (metamelomai , cf. vv. 8[dalawa], 10). Ito ay pinagsamang 
"pagkatapos" at "pag-alala." Ito ay ginagamit kay Judas sa Matt. 27:3 at Esau sa 
Heb. 12:16-17. Ito ay nangangahulugan ng kalungkutan sa mga kinalabasan, hindi 
sa mga ginawa. 

Ang pagsisisi at pananampalataya ay mga kailanganing tipang gawain (cf. 
Mark 1:15; Acts 2:38,41; 3:16,19; 20:21). Mayroong ilang mga tekstong 
nagpapahiwatig na ang Diyos ay nagbibigay ng pagsisisi (cf. Acts 5:31; 11:18; II 
Tim. 2:25). Ngunit mar ami sa mga teksto ay nakikita itong isang mahalagang 
pangtaong pangtipang tugon sa alay ng Diyos ng isang malayang kaligtasan. 

Ang mga kahulugan ng parehong Hebreo at Griyegong salita ay kailangan 
upang makuha ang buong kahulugan ng pagsisisi. Ang Hebreo ay humihingi ng: 
isang pagbago ng pagkilos," habang ang Griyego ay himihingi ng "isang pagbabago 
ng isip." Ang niligtas na tao ay nakakatanggap ng isang bagong isip at puso. Siya 
ay nag-iisip ng iba at nabubuhay ng iba. Imbes ng "Ano ang para diyan sa akin?" 
ang tanong ngayon ay "Ano ang kagustuhan ng Diyos?" Ang pagsisisi ay hindi 
isang damdaming nawawala o isang kabuuang kawalang kasalanan, kundi isang 
bagong relasyon sa Banal na Isa na nagbabago sa sumasampalataya ng pasulong sa 



265 



isang banal na isa. 



'may mga luha" Ito ay mula sa Gen. 27:34 at 38. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 12:18-24 

ISSapagkat hindi kayo nakalapit sa bundok na inyong mahihipo na 
naglalagablab sa apoy, sa kapusikitan, sa kadiliman at sa unos. 19At ang naroon ay 
tunog ng trumpeta at ang tinig ng mga salita. Pagkarinig nila ng tinig nito, 
nagsumamo sila na huwag nang banggitin sa kanilang muli ang mga salitang ito. 
20Sapagkat hindi nila makayanang dalhin ang iniutos na sinabi: Kung ang isang 
hayop ay madikit sa bundok, dapat ninyong batuhin at sa pamagitan ng sibat ay 
inyong tuhugin. 21Dahil ang tanawin ay labis na nakakasindak, sinabi ni Moises: 
Nilukuban ako ng takot at ako ay nanginig. 22Subalit kayo ay nakalapit na sa 
bundok ng Zion at sa lungsod ng buhay na Diyos, sa Jerusalem na maka-langit at sa 
hindi mabilang na mga anghel. 23Lumapit na kayo sa pangkalahatang pagtitipon at 
sa iglesiya ng mga panganay na nakatala sa kalangitan. Lumapit na kayo sa Diyos 
na hukom ng lahat at sa mga espiritu ng mga matuwid na pinaging-ganap. 
24Lumapit na kayo kay Jesus na siyang tagapamagitan ng isang bagong tipan at sa 
dugo na kaniyang iwinisik na nangungusap ng higit na mabubuting bagay kaysa sa 
dugo ni Abel. 



12:18-21 Itong bahagi ay isang paglalarawan ng pagbigay ng Mosaic na Kautusan sa Bundok ng 
Sinai (cf. Exod. 19: 16-25; Deut. 4:11-14). 



'sa kadiliman at lungkot" Ito ay maaaring isang pagtukoy sa Deut. 5:22. 



12:19 "tunog ng trumpeta" Ang tinig ng Diyos ay tulad ng isang trumpeta (cf. Exod. 19:16, 19; 
20:18) 



"silang nakarinig nagsumamo na huwag nang banggitin muli ang mga salita sa kanila' 

Ang matinding kapangyarihan ng YHWH sa Bundok ng Sinai ay sumindak sa mga tao (cf. 
Exod.20:19; Deut. 5:22-27; 18:16). 

266 



12:20 "KUNG ANG ISANG HAYOP AY MADIKIT SA BUNDOK, ITO AY 
BABATUHIN" Ito ay isang PANGATLONG URING PANDIWARING PANGUNGUSAP. Ito 

ay isa pang pagtukoy sa matinding kabanalan ng Diyos na bumababa sa Bundok ng Sinai (cf. 
Exod.l9:12-13). 



12:21 "NILUKUBAN AKO NG TAKOT AT AKO AY NANGINIG" Ito ay isang sipi mula 
sa Deut. 9:19 na tumutukoy sa gintong bisiro ni Aaron. Ang mga rabinikal na hermeniyotika ay 
gumamit nitong parirala para sa takot ni Moises sa Diyos sa Bundok ng Sinai. 



12:22 "Subalit kayo ay nakalapit" Ito ay isang malakas na kaibahan. Itong mga 
sumasampalatayang mambabasa ay hindi nagtitiwala sa isang Sinaitikong tipan, kundi sa isang 
bagong tipan, isang makalangit na Jerusalem, isang bagong Bukdok ng Zion, isang bagong 
lungsod. Sa Gal. 4:21-31 si Paul ay gumagamit ng parehong uri ng pagkakahawig gamit ang 
dalawang OT mga bundok (Bundok ng Sinai laban sa Bundok ng Zion). 



"Bundok ng Zion" Ang may-akda ay humahambing sa unang tipan sa Bundok Sinai sa bagong 
tipang mayroong bagong makalangit na lungsod (cf. 11:10,16; 13:14; Rev. 3:12; 21:2,10). 



"ng buhay na Diyos" Ito ay isang laro sa pangalan ng tipan para sa Diyos, YHWH, na isang 
MAKADAHILANG hugis ng Hebreong PANDIWANG "sa ay." Ang YHWH ay ang laging- 
buhay, siya-lamang-nabubuhay na Isa. Sa OT Siya ay sumusumpa sa Kanyang saliri, "ang 
buhay ng Diyos." 



12:23 "iglesia ng mga panganay" Dahil sa Exod.4:22 ang ilang tagapagsalita ay naiintindihang 
ang mga pagtukoy sa mga OT Israelite, ngunit ang konteksto ay humihinging ito ay dapat 
intindihin bilang lahat ng tao ng pananampalataya (cf. 11:40). Ang "panganay" ay isang 
pagtukoy kay Cristo, "ang panganay" (1) ng maraming kapatid (ang imahen ng Diyos, Rom. 
8:29); (2) ng lahat ng nilalang (ang imahen ng Diyos, Col. 1:15); (3) ng mga namatay (I Col. 
1:18 and I Cor. 15:20,23 [first fruits]). 

Tingnan ang lahat ng mga paraan ng mga ng mga tao sa NT na pinili ng Diyos sa mga talatang 
ito: 



267 



1 . Bundok ng Zion 

2. ang lung sod ng mga buhay 

3. ang makalangit na pagtitipon 

4. iglesia ng mga panganay 



Para sa "iglesia" tingnan ang Natatanging Paksa sa 2:12. Para sa "panganay" tingnan ang 
Natatanging Paksa sa r'6. 



"nakatala" Ang Bibliya ay nagsasalita tungkol sa dalawang aklat ng Diyos (cf. Dan. 7:10 at 
Rev. 20:12). Ang isa ay ang aklat ng buhay (cf. Exod.32:32; Ps. 69:28; Dan. 12:1; Lukel0:20; 
Phil. 4:3; Rev. 3:5; 17:8; 20:12,15; 21:27). Ang isa pa ay ang aklat ng mga alaala (cf. Ps. 56:8; 
139:16; Isa. 65:6; Mai. 3:16). Ang nauna ay para sa mga sumasampalataya, ang pangalawa ay 
para sa pareho (cf. Rev. 14:13). Ang mga ito ay pagtutulad sa mga alaala ng Diyos. 



"sa Diyos, ang Hukom ng lahat" Ang OT ay tuwinang naglalarawan sa Diyos bilang Hukom 
(cf. Gen. 18:25; Ps. 50:6; 96:13; 98:9; Isa. 2:4; 51:5; Jer. 11:20; Lam. 3:59; Ezek. 7:3,27). Ang 
parating na Messiah ay pinapakita ring isang Hukom (cf. Isa. 1 1:3-4; 16:5). Ang Ama ay nilagay 
lahat ng paghukom sa mga kamay ng Anak (cf. John 5:22-23,27; 9:39; Acts 10:42; 17:31; II 
Tim. 4:1; I Pet. 4:5). 



"sa espiritu ng mga matuwid na pinaging-ganap" Ito ay isang PANGNAGDAANG 

BALINTIYAK NA PANDIWARING, nagpapahiwatig ng "ginawang ganap ng Diyos at ang 
mga kalalabasan ay patuloy." Dahil sa 11:40 ito ay maaaring tumutukoy sa mga OT santo ng 
kapitulo 1 1 at lahat ng mga sumasampalataya bago ang pagdating ni Cristo. 

Para sa "ganap" tingnan ang sulatin sa 10:1. 



12:24 "si Hesus na Tagapamagitan" Si Jesus, ang pinakapunong saserdote at handog ay (2) 
tumatayo sa harap ng Ama para sa atin at (2) nagdadala ng isang mas mabuting tipan (cf. 7:2; 
8:8,6,9,10; 9:15; Jer. 31:31-34; Ezek. 36:22-36). Karaniwan kapag ang "Jesus" ay ginamit na 
walang paglalarawan (Panginoon, Kristo) ito ay tumutukoy sa Kanyang pagkatao, ngunit hindi 
kalimitan (cf. Phil. 2:10-11;). 



268 



"sa iwinisik na dugo" Ito ang paraan ng pagpasinaya sa mga OT tipan (cf. 9:19; 10:22; I Pet. 
1:2). 

"mas higit" Tingnan ang buong sulatin sa 7:7. 



"dugo ni Abel" Ang dugo ni Abel ay sumigaw para sa paghiganti; ang dugo ni Jesus ay 
sumisigaw para sa awa, pagsisisi, at pagmamahal. 



NASB (ISINAPANAHON) TEKSTO: 12:25-29 



25Tiyakin ninyo na hindi ninyo tinatanggihan ang nagsasalita. Sapagkat 
kung ang mga tumanggi sa nagsalita sa lupa ay hindi makakaligtas sa paghatol. Ang 
ating kahatulan ay lalong tiyak kung tatalikuran natin siya na nagmula sa langit. 
26Noon ang kaniyang tinig ay yumanig sa lupa. Ngunit ngayon siya ay nangako na 
sinasabi: Minsan na lang ay yayanigin ko hindi lamang ang lupa kundi gayundin 
ang langit. 27Nang gamitin niya ang katagang, minsan na lang, ang ibig niyang 
sabihin ay aalisin niya ang lahat ng bagay na mayayanig, na ang mga ito ay ang mga 
bagay na ginawa, upang ang mga bagay na hindi mayayanig ay manatili. 
28Tinanggap natin ang isang paghahari na walang makakayanig. Kaya nga, tayo 
nawa ay magkaroon ng biyaya na sa pamamagitan nito, tayo ay maghahandog ng 
paglilingkod na kalugud-lugod sa Diyos, na may banal na paggalang at pagkatakot. 
29Sapagkat ang ating Diyos ay isang apoy na tumutupok. 



12:25 "Tiyakin ninyo" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG TAHASANG PAUTOS. Ito 

ay isang kakaibang Griyegong salita kaysa isang ginagamit sa v. 15. Itong parehong babala ay 
makikita sa 3:12 Pagkatapos maliwanagan sa pamamagitan ng kahigitan ng bagong tipan ni 
Cristo, mahalagang ang isa ay tumugon nang naaayon. Mayroong panganib (para sa parehong 
hindi sumasampalataya at sa sumasampalataya) sa pagkakaalam ng katotohanan at hindi pagkilos 
dito. 



"na hindi ninyo Siya tinatanggihan" Ito ay isang MAKA-AORONG PANGGITNANG 
PASAKALI. Tayo ay dapat gumawa ng isang kagustuhang desisyon. Ang ang iyong gagawin 
kay Jesus, ang may-akda at tagatapos ng pananampalataya? 



269 



"kung" Ito ay isang UNANG URING PASUBALING PANGUNGUSAP na inaakalang totoo 
mula sa pananaw ng may-akda o para sa kanyang pampanitikang layunin. Muli, ang matinding 
tungkulin ng pagtanggi ng isang nakahihigit na tipan at tao ay ang pinagtutuunan ng pansin. 

12:26 "ang Kanyang tinig ay yumanig sa lupa" Ito ay isang pagtukoy sa pagbigay ng 
kautusan sa Bundok ng Sinai na binanggit sa naunang bahagi nitong kapitulo (cf. Exod.l9:18- 
19), ngunit ito ay isang pagpapalawig mula sa Septuagint ng Haggai 2:6. Itong hula ay nagsasabi 
ng isang bagong pagyanig ng mga langit at lupang may kaugnayan sa bagong pagkatapos- 
eksilikang templo (cf. Hag. 2:6-9). Ang bagong templo ay tatanggap ng kaluwalhatian. Ang 
bagong templo ay magiging mas higit kaysa nauna. Ang bagong templo ay magdadala ng 
kapayapaan. Itong mga paglalarawan ay pauna sa bagong tipan ni Jesus. 



12:27 "Minsan na lang" Itong mundo ay mamamatay. Aking naiisip na lilikhain muli ng Diyos 
ito (cf. II Pet. 3:10) katulad dati, ngunit walang sumpa ng Gen. 3:14,17; Zech. 14:11; Rev. 22:3. 
Ang Bibliya ay nagsisimula sa Diyos, tao, at mga hayop (cf. Isa. 11:6-9) sa isang harding 
tagpuan (cf. Gen. 1-2) at ito ay matatapos sa parehong paraan (cf. Rev. 21-22). 



12:28 "isang kahariang hindi mayayanig" Ito ay tumutukoy sa espritwal na kalikasan ng 
bagong tipan. Ito ang hull at mananatiling tipan sa gitna ng Diyos at ng Kanyang mga tao. 



Ang bersong ito ay naglalarawan ng naaayong tugon ng sumasampalataya sa bagong tipan: isang 
buhay ng paglilingkod dahil sa pagpapasalamat para sa walang-katapat na biyaya ng Trinidad na 
Diyos (cf. 13:15,21). Tayo ay niligtas upang maglingkod, maglingkod sa pamilya ng 
pananampalataya (cf. I Cor. 12:7; Eph. 4:12). 



NATATANGING PAKSA: ANG KAHARIAN NG DIYOS 

Sa mga Sinoptikong pagtatapat sa Mark at Lucas nakikita natin ang pariralang, "ang 
kaharian ng Diyos." Itong karaniwang paksa ng mga turo ni Jesus ay tumalakay sa 
pangkasalukuyang paghahari ng Diyos sa mga puso ng mga taong isang araw ay 
tatapusin sa buong lupa. Ito ay nasasalamin sa dasal ni Jesus sa Matt. 6:10. Si 
Matthew, sinulat sa mga Judio, ay minabuti ang pariralang hindi gumagamit sa 
pangalan ng Diyos, habang sina Mark at Lucas, na sumulat sa mga Hentiles, ay 
gumamit ng pangkaraniwang pag-aatas, gamit ang pangalan ng Diyos. 

Ito ay isang pangunahing parirala sa mga Sinoptikong Ebanghelyo. Ang 

270 



mga una at huling sermon ni Jesus, at marami sa Kanyang mga parabola, ay 
tumalakay sa paksang ito. Ito ay tumutukoy sa paghahari ng Diyos sa mga puso ng 
tao ngayon! Nakakagulat na si John ay gumagamit ng pariralang ito ng dalawang 
beses lamang (at hinding-hindi sa mga parabola ni Jesus). Sa Ebanghelyo ni John 
"ang walang hanggang buhay" ay isang pangunahing salita at pagtutulad. 

Ang pariralang ito ay umuugnay sa eskatolohikal (katapusang panahon) na 
layunin ng mga turo ni Jesus. Itong "tapos na, ngunit hindi pa" na teolohikal na 
paradox ay mayroong kaugnayan sa Judiong konsepto ng dalawang panahon, ang 
pangkasalukuyang masamang panahon at ang makatuwirang panahong darating, 
na pasiyahan ng Messiah. Ang mga Judio ay umaasa lamang sa iisang pagdating ng 
isang Espiritu-binigyang-kapangyarihang pinuno ng militar (katulad ng mga 
Hukom sa OT). Ang dalawang pagdating ni Jesus ay magdadala ng pagsanib ng 
dalawang panahon. Ang Kaharian ng Diyos ay pumasok sa kasaysayan ng tao sa 
pamamagitan ng inkarnasyon sa Bethlehem. Gayon man. Si Jesus ay dumating, 
hindi bilang military na tagasakop ng Rev. 19, kundi bilang Naghihirap ng 
Tagalingkod (cf. Isa. 53) at mapagkumbabang pinuno (cf. Zech. 9:9). Ang 
Kaharian, kung ganoon, ay pinasiyahan (cf. Matt. 3:2; 4:17; 10:7; 11:12; 12:28; 
Mark 1:15; Luke 9:9,11; 11:20; 21:31-32), ngunit hindi natapos (cf. Matt. 6:10; 
16:28; 26:64). Ang mga sumasampalataya ay nabubuhay sa tensiyon sa gitna ng 
dalawang mga kapanahunan. Sila ay may muling-pagbubuhay na buhay, ngunit 
sila ay patuloy na pisikal na namamatay. Pinalaya sila mula sa kapangyarihan ng 
kasalanan, ngunit sila ay patuloy na nagkakasala. 



12:29 "isang apoy na tumutupok" Ito ay maaaring isang pagtukoy sa Bundok ng Sinai (cf. 
Deut. 4:24). Hindi tayo mangahas kalimutan kung Kanino tayo tumutugon (cf. 10:31). Ang 
apoy ay nakakalinis at dumadalisay o sumisira ng tuluyan. Siya ay ating magiging makalangit na 
Ama o Siya ay ating Hukom mula sa langit. Ano man ang ating ginagawa at patuloy na 
ginagawa sa kay Jesus ay ang makakapagsabi. Maniwala! Magtiyaga! 



MGA PAGTALAKAYANG TANONG 



Ito ay isang gabay ng pag-aaral na komentaryo, na ang ibig sabihin ikaw ay may 
tungkulin para sa iyong pagsalin ng Bibliya. Ang bawat isa sa atin ay dapat lumakad sa liwanag 
na mayroon tayo. Ikaw, ang Bibliya, at ang Banal na Espiritu ay pangunahin sa pagsalin. Hindi 
mo dapat ipaubaya ito sa isang tagapagsalita. 



271 



Itong mga pangtalakayang tanong ay binibigay upang makatulong sa iyong pag-isipan 
ang mga pangunahing usapin nitong seksyon ng aklat. Sila ay inaasahang maging pangpukaw- 
kaisipan, hindi katiyakan. 



1. Itala ang mga katangian ng mga kalalakihan sa Kapitulo 1 1 at 12: 18-29 na dapat nating 
sundin. 

2. Ang berso 1 ba ay nagtuturong ang mga patay ay tinitingnan ang mga buhay ng 
nabubuhay? 

3. Bakit ang may-akda ay gumagamit ng napakaraming paglalarong pagtutulad sa kapitulong 
ito? 

4. Ano ang layunin nitong kapitulong may kaugnayan sa buong aklat? 

S.Ano ang pinakahuling layunin ng Diyos para sa ating mga buhay? (vv. 10,28) 



272 



HEBRE0 13 



PAGHATI NG MGATALATA SA MAKABAGONG PAGSASALIN 



UBS4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Pagsisilbing 
nagbibigay 
kasiyalian sa 
Diyos 


Pangwakas na 
mgaTagubiling 
IVIoral 


Pangwakas 

namga 

Babala 


Paano 

Makapagbigay- 
kasiyahan sa 
Diyos 


Mga 

Rekomendasyong 

Pangwakas 


13:1-6 13:1-6 


13:1-6 


13:1-6 


13:1-6 


13:1-6 








13:4 






Mga Pangwakas 
na Tunguhing 
Relihiyoso 




13:5-6 




13:7-16 


13:7-17 


13:7-16 


13:7-9 


13:7-16 








13:10-16 


Pagkamasunurin 
sa mga Pinunong 
Relihiyoso 


13:17 




13:17 


13:17 


3:17-19 




Kaliilingan sa 
Pagdasal 


Mga 

Mensaheng 

Personal 






13:18-19 


13:18-19 


13:18-19 


13:18-19 




Bendisyon at 

Katapusang 

Pagbati 


Bendisyon, 
Huling 

Pangangaral, 
Pamamaalam 


Bendisyon 


Katapusang 
Dasal 


Balita, Mabuting 
Mithiin at pagbati 


13:20-21 


13:20-25 


13:20-21 


13:20-21 


13:20-21 






Karagdagan 


Huling 
Pananalita 





273 



13:22-25 




13:22-25 


13:22-23 


13:22 










13:23-25 








13:24 










13:25 





PAG-AARAL NG MGA SALITA AT PARIRALA 



NASB (BINAGO) TEKSTO 13:1-6 



IHayaan mong manatili ang pagmamahal sa iyong kapatid. 2Huwag mong 
kalimutang maging magiliw sa hindi mo mga kakilalang tao, dahil sa may mga 
pag-aliw ng mga anghel nang hindi nila napag-aalaman. 3Alalahanin mo ang mga 
nakakulong, na parang nasa loob ka rin ng kulungan kasama sila, at iyong mga 
hindi tinatrato nang mabuti, dahil kayo rin ay kasamahan nila sa isang katawan. 
4Ang pag-aasawa ay dapat bigyan ng karangalan sa lahat, at ang higaan ng mag- 
asawa ay dapat hindi dinudungisan; dahil sa ang mga nakikipagtalik sa puta at 
mga nakikiapid ay huhusgahan ng Diyos. STiyakin na ang iyong pag-uugali ay 
malaya sa pagmamahal ng pera, maging masiyahin kung ano ang mayroon ka: 
dahil sa Siya ay nagsabi," "HINDI KAILANMAN KITA IIWANAN, Nl HINDI KITA 
PABABAYAAN, 6"Kung kaya't sinasabi namin nangg buong pagtitiwala, "ANG 
PANGINOON ANG AKING TAGAPAGLIGTAS, HINDI AKO NATATAKOT. ANO PA 
ANG MAGAGAWA NG TAO SA AKIN?" 



13:1 

NASB "Hayaan mong ipanatili ang pagmamahal sa kapatid" 

NKJV "Hayaan mong ang pagmamahal sa kapatid ay mapanatili" 

NRSV "Hayaan mong ang pagmamahalan sa isa't isa ay manatili" 

TEV "Manatiling nagmamahalan sa isa't isa bilang mga Kristiyano" 

NJB "Panatilihin ang pagmamahalan sa isa't isa na parang magkakapatid" 

Isa itong PANGKASALUKUYANG AKTIBONG IMPERATIBO, na ang ibig sabihin ay 
"pagsunod" o "pagpapanatili." Ang bagay na dapat ipanatili ng mga mambabasa ay 
ang pagpapanatili sa "pagmamahalang parang kapatid" (Philadelphia, cf. Rom. 12:10; I 
Thess. 4:9; I Pet. 3:8). Nagawa nila ito sa nakaraan (cf. 6:10; 10:32-35) at hinihikayat na 
ipanatili ito. Isa itong malinaw na palatandaan na kilala ng isang tao ang Diyos. (cf. John 
13:33; 15:12,17; IJohn 2:10; 3:1 1,14,17-24; 4:7-21; llJohn 5). 

13:2 "Huwag kaligtaang magpakita ng pagiging magiliw sa mga estranghero." Isa 

itong PANGKASALUKUYANG GITNANG (deponent) IMPERATIBO. Walang mga 
motel noong mga panahong iyon maliban sa mga inn na ginagamit sa mga imoral na 
gawain at napakamahal ng mga ito. Ang Kristiyano ay hinihilingan na buksan ang 



274 



kanilang mgatahanan sa mga nagbibiyaheng mga ministro (cf. Matt. 25:35; Rom. 

12:13; I 

Tim. 3:2; Titus 1 :8; I Pet. 4:9; II Jn; Didache 1 1 :4-6). 

"Mabuting pakikiharap sa mga anghel nang hindi ito napag-aalaman" Isa itong 
pagpapahiwatig sa Gen. 18 nang si Abraham ay nakatagpo ng tatlong anghel na 
kahawig ng mga tao (cf. also Tobit kapitulo 4-7). Hindi ibig sabihin nito na ang mga 
Kristiyano ay maaaring magkaroon ng mga pagbisita ng anghel; gaya ng mga lalaki 
noong unang panahon na tumutulong sa mga estranghero at nakakatanggap ng grasya, 
kaya pati na rin ang mga nananampalataya. 

13:3 "Huwag kalimutan ang mga nakakulong" Isa itong PANGKASALUKUYANG 
GITNANG (deponent) IMPERATIBO. Ang mga mambabasang ito ay sumunod sa mga 
salita ni Kristo sa Matt. 25:44-45, dahil sa 10:32-36 tumulong sila sa ibang mga hindi 
nananampalataya. Ang kanilang pagkakulong ay hindi dahil sa masasamang gawain, 
kundi dahil sa kanilang paniniwala kay Kristo (cf. I Pet. 4:14-15). Ang pagkakakulong ay 
isang makatotohanang pangyayari para sa lahat ng mga nanampalataya noong unang 
panahon na gaya rin ng maraming mga nananampalataya sa kasalukuyang mundo. 

"Dahil sa kayo rin ay nasa isang katawan" Maaari itong tumukoy sa (1) pisikal na 
katawan (cf. II Cor. 12:2, kapareho ng istruktura ng Griyego), na madaling tablan ng 
pagmamalupit o persekyusyon at pagkakakulong o (2) ang mga naniniwala kay Kristo 
(kahit na ang teksto ay wala ang inaasahang PANTUKOY na Griyego), ang Simbahan, 
na siyang layon ng pagmamalupit. 

13:4 "Ang pagpapakasal ay dapat bigyan ng karangalan sa lahat" Wala itong 
pandiwa. Kapag naglagay ng isang INDIKATIBO "ay", kaya ang pangungusap ay laban 
sa mga nagpapanggap sa pagtuturo (cf. I Cor. 7:38 na nagkaloob ng pagpapakasal na 
ikinababa ng moralidad kaysa di pag-aasawa o sa I Tim. 4:3). Kung nilagyan ng 
IMPERATIBO "Gawin...maging...," kaya may panghihkayat laban sa mga tendesyang 
immoral ng kulturang pagano (v. 4 tumatangkilik sa ganitong opsyun). Ang mga berso 
4-6 ay mukhang pinamamahalaan ng hindi ipinapahayag, subalit nauunawaan ng 
IMPERATIBONG "dapat":pagpapakasal (ay dapat) igalang; ang higaan (ay dapat) hindi 
madungisan; ang inyong mga buhay (ay dapat) na malaya sa pagmamahal ng salapi. 

"ang higaan ng mag-asawa ay dapat hindi madungisan" Ang pag-aasawa ay 
isang handog mula sa Diyos at ang pamantayan para sa lahat (cf. Gen. 1 :28; 9:1 ,7). 
Hindi ito pagkakasala o ikinakahiya. Ang konseptong pangkaisipan ng mga Griyego sa 
pagpapakasakit o astesismo, ang pananaw na ang katawan ay masama at ang hindi 
pagbibigay sa mga gusto at mga pangangailangan nito ay nagpapakita sa mataas na 
antas ng kabanalan, ay nakaapekto sa simbahan noon! At magpahanggang ngayon! 
Ang terminong "walang dungis" ay ginamit sa 7:26 upang ilarawan ang sekswal na 
kadalisayan ni hesus, an ating pinakamataas na saserdote. Ginamit ito sa Septuagint 
upang tukuyin ang pakikiapid. 

Isang babalang ito laban sa sekswal na di-pamimili ay nakakagulat kung ang akiat na 
ito ay sinulat para sa mga Hudyo. Ang kultura ng mga Gentile ng unang dantaon ay 

275 



makikilala sa pagsasamantalang sekswal, subalit hindi ang komunidad ng mga Hudyo. 
Maraming mga walang katiyakan sa kalagayang pangkasaysayan at ang mga 
tagatanggap na mga Hebreo. 

"mga nakikipag-unayan sa masasamang babae o puta" Ang termino sa 01 ay 
nangangahulugan ng pakikipag-ugnay na sekswal sa masasamang babae, subalit sa 
NT ay mayroon itong mas malawak na pakahulugang anumang uri ng sekswal na 
imoralidad. Nakuha natin dito ang Inglis na salitang "pornograpiya" mula sa terminong 
Griyego na ito. 

"mga nakikiapid Tumutukoy ito sa ugnayang sekswal sa pagitan ng dalawa ng tao, 
ang isa o kapwa sa mga ito ay may asawang iba. Ang mga kasalanang sekswal ay 
pangunahing suliranin ng unang simbahan dahil sa talamak na imoralidad at 
pagsambang mga gawain ng kulturang pagano (cf. Gal. 5:19-21). 

"Ang Diyos ang siyang maghuhukom" Ang paghuhusga ng Diyos sa mga di 
tamang sekswalidad ng tao ay makikita sa Rom. 1 :24-32; Gal. 5:1 9-21 ; Eph. 4:1 9; Col. 
3:5; Rev. 21:8; 22:15. Gayunman, may mga ibang sipi gaya ng I Cor. 5:5 at I Tim. 1:9- 
1 1 na iniuugnay sa mga nananampalataya na gumagawa sa mga immoral na gawaing 
ito. Ang simbahan noon ay hinarap ang mga immoral na buhay ng mga 
nananampalataya at sunubukang gumawa ng ilang gabay: (1) kailangan nilang magsisi; 
(2) tutulungan sila ng iba pang mga nananampalataya (cf. Gal. 6:1 ; James 5:1 6,1 9-20); 
at (3) ang mga nananampalataya ay dapat hindi dapat maging makipagkaibigan ng 
"mabuti" sa mga immoral na mga nananampalataya (cf. I Cor. 5:9-13). Ang saksing 
Kristiyano ng moralidad, matibay na mga mag-aasawa, mabuting pagtanggap sa mga 
bisita, at pagmamahal sa kapatid ay kasing halaga ngayon gaya nang unang dantaon. 

13:5 

NASB "Tiyaking ang iyong pag-uugali ay malaya sa pagmamahal sa salapi" 

NKJV "Hayaang ang iyong pagkilos nang walang pag-iimbot" 

NRSV, TEV "panatilihin ang inyong mga buhay nang malayo sa pagmamahal sa 

salapi" 

NJB "Mayo sa inyong mga buhay pagiging mapag-imbot sa salapi" 

Walang PANDIWA. Ang PANGGALAN ay tambalan ng (1) isang ALPHA 
PRIVITIVE; (2) phileo ( ang pangatlong tambalan ay may phileo Simula sa v. 1), upang 
magmahal; at (3) isang baryang pilak. Ibig sabihin "hindi mapagmahal sa salapi." Ang 
problema ay hindi ang salapi, kundi ang pagmamahal sa salapi (cf. Luke 16:14; I Tim. 
3:3; 6:10; II Tim. 3:2). 

"maging kontento kung anong mayroon ka" Isa itong PANGKASALUKUYANG 
PASSIVE PARTICIPLE na ginamit sa isang pakahulugang IMPERATIVAL. Isa itong 
pangunahing suliranin upang lumigaya. Isa itong pagtanaw sa mundo na hindi tumutuon 
sa pisikal at pinakamalapit. Ang pagkakaroon ng kasiyahan ay isang napakagandang 
handog ng Diyos na dapat tanggapin ng pananampalataya at isabuhay araw-araw (cf. 
II Cor. 9:8; Phil. 4:11-12; I Tim. 6:6-10). 



276 



"KAILANMAN AY HINDI KITA IIWANAN, KAILANMAN Dl KITA PABABAYAAN" 

Isa ito hiwa-hiwalay na sipi ng dalawang mariing DOBLENG NEGATIBO, kinuha sa 
mga pangako ng Diyos sa Kanyang mga pinuno at mga tao. Nasa atin ang Diyos at 
parasaatin (cf. Deut. 31:67; Josh. 1:5; I Chr. 28:20; Isa. 41:10,13,14,17). Hindi dapat 
matakot ang mga mananampalataya para sa kanilang pang-araw-araw na 
pangangailangan (cf. IVIatt. 6:19-34). 

13:6 "ANG DIYOS" Isa itong sipi mula sa Septuagint ng Ps. 1 18:6, subalit ang 
parehong katotohanan ay makikita rin sa Ps. 56:4. 

"ANG DIYOS AY ANG AKING TAGAPAGKALINGA" ang Psalm 1 18 ay isang 
makapangyarihang salita ng pagtitiwala sa pagmamahal, pagpapatawad , pagpapakita 
at pagtulong ng Diyos. Ang may-akda ng Hebreo ay karaniwang nagsisipi mula sa 
Septuagint (LXX), ang Griyegong salin ng Hebreo ng OT, sinulat sa pagitan ng 250-150 
B.C. 

Ang PANGGALANG "katulong" ay ginamit lamang dito sa NT (subalit ang PANDIWA 
ay nasa 2:18), subalit madalas sa LXX. Ibig sabihin ang magbigay ng tulong, tumulong 
sa kapwa. 

"ANO ANG MAGAGAWA NG TAO SA AKIN?" Ito ang pinakadakilang katotohanan 
na isinaad din sa bahagyang naiibang termino sa Rom. 8:31b. 



NASB(BINAGO) TEKSTO: 13:7-16 

7Alalahanin ang mga namuno sa Inyo, ang naglahad ng salita ng Diyos sa Inyo; at 
sa pagsasaalang-alang sa ibinunga ng kanilang kilos, ay gayahin ang kanilang 
pananampalataya. 8Si Hesukristo ay walang-pagbabago kahapon at ngayon at 
magpakailanman. 9Huwag magpabubuyo sa mga turong paiba-iba at kakaiba; 
mas mabuti sa puso na mapalakas ng pagpapala, di sa mga pagkain, kung para 
sa doon sa mga walang panahon ay di-nakinabang. lOMayroon tayong altar nang 
ang para doon sa mga nagsisiibi sa tabernakulo ay walang karapatang kumain. 
1 1 Para doon sa mga katawan ng hayop na ang dugo ay dinala sa banal na pook 
ng mataas na saserdote bilang pag-aalay sa kasalanan, ay sinusunog sa labas ng 
kampo. 12Samakatuwid si Hesus din, nang mapabanal Niya ang mga tao sa 
pamamagitan ng Kanyang dugo, ay nagdusa sa labas ng tarangkahan. 13Kung 
kaya, magsilabasan tayo sa kampo para sa Kanya, pasan-pasan ang Kanyang 
pagsisi. 14Sapagkat mula rito ay wala tayong siyudad na pangmatagalan, ngunit 
naghahanap tayo ng siyudad na paparating. 15Sa pamamagitan Niya kung gayon, 
patuloy tayo sa pag-aalay ng sakripisyo upang magpuri sa Diyos, ibig sabihin, 
ang bunga ng mga labi na nagpapasalamat sa ngalan Niya. 16At huwag 
magpapabaya sa paggawa ng kabutihan at pagtulong, nang sa ganoong mga 
pagsasakripisyo ay kalugud-lugod sa Diyos. 



277 



13:7 "Alalahanin" Ito ay PANGKASALUKUYANG AKTIBONG IMPERATIBO. Ito ay 
naiiba, ngunit nahahawig, na salita mula v.3. Ang mga nananampalataya ay narapat na 
mulat sa pangangailangan ng mapagmahal na paglilingkod nila sa katawan ni Kristo (cf. 
V. 3) at sa kanyang mga pinuno (cf. vv. 7, 17,24; I Thess. 5:12-13). 



j "ang mga namuno sa inyo" Ang mga berso 1 7 at 24 ay tumutukoy sa mga 
kasalukuyang mga pinuno, kung kaya ang v. 7 ay malamang ay nagbabanggit sa mga 
naroong pinuno na nagpasimula sa simbalian at ngayon ay mga yumao na. 

j "ang naglaliad ng salita ng Diyos sa inyo" Ito ang gawain ng mga pinunong Kristiyano. 
Hindi nila itinuturo o isinisermon ang kanilang mga natuklasan o mga kagustuhang 
pansarili/pangkultura, kundi ang Ebanghelyo ni Kristo. Nang dahil dito ay ikinararangal 
natin sila, iginagalang sila, at ipinagdarasal sila. 

"pagsasaalang-alang sa ibinunga ng kanilang kilos" Ito ay PANGKASALUKUYANG 
AKTIBONG PANDIWARI(P^flr/C/PL£) na ginamit bilang IMPERATIBO. Ang mga 
pinunong ito, tulad ng nasa talaan ng panawagan ng mga sumasampalataya sa kapitulo 
1 1 , ay nanatiling nananampalataya habang may buhay at hanggang kamatayan. 



j"gayahin ang kanilang pananampalataya" Ito ay PANGKASALUKUYANG 
PANGGITNANG (deponent) IMPERATIBO. Nananawagan ang may-akda sa kanyang 
mga mambabasa na gayahin ang pananampalataya ng kanilang mga pinuno. Malimit 
hikayatin ni Paulo ang kanyang mga kapanalig na ang kanyang pananampalataya (cf I 
Cor. 4:16; 11:1-2; Phil. 3:17; 4:9; I Thess. 1:6; II Thess. 3:7,9). 

13:8 "Hesus...walang pagbabago" Ang mga tauhan sa LT ng kapitulo 1 1 ay 
mabubuting halimbawa; ang mga pinuno sa nakaraan at kasalukuyan ay mabubuting 
hjalimbawa; si Kristo ang ating pinakadakilang halimbawa. Ang Kanyang katauhan at 
katapatan ay hindi nagbabago (cf. Ps. 102:26-27, sinipi sa Heb. 1:2). Binuo ang 
parehong pahayag na teolohikal na ganito kaugnay sa YHWH sa Mai. 3:6. Ang 
katauhan at kapatawaran ng Diyos ay di-nagbabago at gayon din kay Kristo. 



13:9 "Huwag magpabubuyo" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG PASIBONG 
IMPERATIBO na may NEGATIBONG KATAGA na karaniwang nangangahulugang 
ihinto ang isang kilos na nagaganap na. Ang ilang mga mambabasa ay nagninilay-nilay 
ng "napapariwara" (cf. 2:1 ;1 0:38). Ang TINIG NA PASIBO ay nagpapahiwatig ng gawain 
ni Satanas o ng diyablo. 



j "ng mga turong paiba-iba at kaiba" Kung ano ang tiyak na kinasasangkutan nito ay di- 
mawari, ngunit ang kawangis na kombinasyon ng mga praktis na Hudyo at pagano ay 
kinokondena sa Col. 2:16-23. Ang konteksto ng buong akiat ay nagpapahiwatig ng 
Judaismo at muling-pagsasabuhay nito ng katapusan ng unang siglo. 



278 



NASB "yamang mabuti sa puso na palakasin ng grasya" 

NKJV "yamang mabuti na ang puso ay patatagin ng grasya" 

NRSV "yamang malusog para sa puso ang palakasin ng grasya" 

TEV "IVIabuting tumanggap ng panloob na lakas mula sa grasya ng Diyos" 

NJB "IVIas mainam na umasa sa grasya para sa panloob na lakas" 

Ito ay isang PANGKASALUKUYANG PASIBONG INFINITIVO. Ang mga tagapakinig na 
ito ay narapat na mapatatag, hindi sa pamamagitan ng ritwal, pag-aalay ng hayop, o 
maiinam na batas, ngunit sa pamamagitan ng di-minamarapat, di-pinahalagahang 
grasya ng Diyos kay Hesukristo. Sila ay nag-aalinlangan sa pagitan nina IVIoses at 
Hesus. Si Hesus, ang di-nagbabagong Salita ng Ama, ay nakakaliigit sa mga 
kaparaanan at salita ng unang Kasunduan. Ang pag-unawa sa di-nagbabagong 
kataulian at pagmamalial ng Diyos, ay napakalinaw na naipapaliayag sa buliay, aral, at 
kamatayan ni Hesus (ang ebanglielyo), na siyang nakapagkakaloob sa mga 
nananampalataya ng kasiglalian. Napalalakas ang mga puso't isipan ng mga 
nananampalataya sa pamamagitan ng kaalaman sa ebanglielyo at personal na 
relasyon sa Dakilang pastol, hindi sa pamamagitan ng mga panlabas na ritwal at mga 
kaparaanan (sa matandang kasunduang Mosaic. 



Malimit na ipinapapabatid ng may-akdang ito ang isyung espiritwal ng "puso." Sinisipi 
niya ang ilang teksto sa LT: 

1. 3:8,1 5;4:7, "huwag magpatigas ng inyong mga puso" (Ps. 95:8) 

2. 3:10, "maligawsa kanilang mga puso" (Ps. 95:10) 

3. 8:10, "tumimo sa kanilang mga puso" (Jer. 31:3) 

Ibinubuod niya pagkatapos ang mga katotohanang ito sa 3:12; 4:12, at 10:22. 
Nirerepresenta ng puso ang mga aspetong pangkaisipan, pandamdamin, at 
pagpapasiya ng sangkatauhan. Iniuugnay ng Kristiyanismo ang mga panloob na 
pangangailangan ng nabuwal na sangkatauhan, samantalang sa Judaismo ay di- 
naisasagawa. 



j "puso" Tignan ang Espesyal na Paksa sa 3:8. 

j "hindi sa pamamagitan ng pagkain kung para sa doon sa mga walang panahon ay di- 
nakinabang" Ito ay lantarang reperensiya sa Lev. 1 1 . Ang mga batas sa pagkain ay 
lipas na kay Kristo (cf. Matt. 15:11; Mark 7:18-23; Acts 10; Col. 2:16-23). Ang mga ito ay 
hindi na pinaiiral sa mga nananampalataya para sa kanilang kaligtasan, ngunit sa isang 
tagpuang simbahan, ang mga sumasampalataya ay narapat na mulat sa "mahihinang 
mga kapatid" (cf. Rom. 14:1-15:6; I Cor. 8: 10: 23-33) at sikaping huwag masaktan ang 
kanilang mahihinang budhi. 

13:10 "Mayroon tayong altar" Tila ang analohiya ay sa isang tabernakulong 
espiritwal(kalangitan), hindi isang pisikal na altar at, kung sa gayon, ay tumutukoy sa 

279 



pagsasakripisyo ni Hesukristo sa ngalan ng mga sumasampalataya. Ito ay isang 
napakamapangyarihang talinghaga ng ating pagharap sa Diyos sa pamamagitan ni 
Kristo. 

"walang karapatang kumain" Ito ay isang maliwanag na lugar upang talakayin ang 
Hapunan ng Panginoon (ang bagong tipang pagkain), ngunit ang ating may-akda ay 
maingat na liindi magpakailanman magpasok ng ritwal o mga mapagsimbolong gawain. 

13:11 "bilang isang hain para sa kasalanan, sinusunog sa labas ng kampamento" 

Ito ay isang pagtukoy sa mga pamamaraan ng Lev. 16:27 — ang Araw ng Pagbabayad- 
Sala, ang Araw ng Pagtatakip sa Kasalanan. 

13:12 "Jesus. ..naghirap sa labas ng tarangkahan ng lungsod" Ito ay isang 
rabinikal na laro ng salita dahil habang ang mga OT handog ay dinala sa labas ng 
kampamento, si Jesus ay dinala sa labas ng lungsod ng Jerusalem. 

13:13 "Kaya nga, tayo ay lumapit sa Kanya" Ito ay isang pangunahing berso sa 
akiat. Ito ay isang PANGKASALUKUYANG PANGGITNANG (deponente) PASAKALI, 
na nagsasaad ng patuloy na gawa ang nagdadagdag ng elemento ng maaaring 
mangyari (ito ang pangkatapusang pagpapaalala at babala laban sa "pagtalikod"). Ang 
mga sumasampalataya ay dapat publikong makiisa sa Kanya at magdadala ng 
Kanyang sisi anuman ang mga kalalabasan. Ito ay malinaw na tawag para dito sa mga 
"kinanlong" sambahayang sumasampalatayang pumunta tungo sa buong liwanag ng 
Dakilang Paggawa ng Cristianismo (cf. Matt. 28:19-20; Acts 1:8). 

13:14 "ang lungsod" Ito ay isang simbolo para sa langit gamit ang punong-bayan ng 
Israel ng Lupang Pinangako (cf. 11:10,16; 12:22; John 14:2). 

13:15 " "sa pamamagitan Niya" Ito ay tumutukoy kay Jesus, binanggit ang pangalan 
sa V. 12, na ginawang banal ang Kanyang mga tao sa pamamagitan ng paghandog ng 
Kanyang sariling dugo sa labas ng tarangkahan ng Jerusalem. Ang lahat ng espiritwal 
na kapakinabangan ay darating sa pamamagitan Niya! 

"Patuloy tayong magdala ng handog ng papuri" Ang paghandog na sistema, 
binigay sa Israel upang itaguyod ang samahan sa Diyos sa pamamagitan ng pagharap 
sa suliranin ng kasalanan, ay sumangkot ng limang uri ng mga handog. Ang dalawa ay 
inutos: (1) ang "pangkasalanang handog" at (2) ang "paglabag o kasalanang 
pakiramdam" na handog. Ang tatio ay kusang-loob: (1) buong sinunog na handog; (2) 
butil/pagkaing handog; at (3) pangsamahan, o kapayapaang, handog. Kaugnay nitong 
tatlong hull kung saan ang konsepto ng pagpapasalamat at papuri ay binanggit (cf. Lev. 
7:12). Itong mga handog ay masusing nilalarawan sa Lev. 1-7. Ang mga Salmo ay 
malimit na nagbabanggit nitong bahagi ng pagpuri (cf. Ps. 27:6;50:14; 69:30; 107:22; 
116:17). Itong pariralang "mga handog ng papuri" ay nagmumula sa Septuagint (cf. 
Lev. 7:2,3,5; II Chr. 29:31; 33:16; Ps.49:14,23; 106:22; 115:8). 



280 



"ang bunga ng mga labi" Itong parirala ay sumasalamin ng Isa. 57:19 at Hosea 
14:3 mula sa Septuagint. Ang mga sulating tulad nito ay ginamit ng mga pinaalis na 
Israelite na pangpalit sa binibigkas na papuri kapalit ng mga hayop na handog dahil ang 
Tempio ay nawasak ng tulyan noong 586 B.C. gawa ni Nebuchadnezzar II, ang bagong 
taga-Babylong hari. 



NASB "na nagpapahayag ng pasasalamat sa Kanyang pangalan" 
NKJV "pagbibigay pasasalamat sa Kanyang pangalan" 
NRSV "na nagpapahayag ng Kanyang pangalan" 
TEV "na nagpapahayag sa kanya bilang Panginoon" 
NJB "silang kumikilala sa kanyang pangalan" 

Sa mga sumasampalataya ang ating papuri sa Diyos ay ang ating pagpapahayag 
(homologeo) kay Jesus (gamit ang Kanyang pangalan tulad sa Rom. 10:9-13) bilang 
Panginoon (cf. TEV na sumasalamin ng Phil. 2:6-1 1). 

13:16 "at huwag kaligtaan ang paggawa ng mabuti" Ito ay isang 
PANGKASALUKUYANG PANGGITNANG PAUTOS na mayroong isang NEGATIBONG 
KATAGA, na ang karaniwang kahulugan ay itigil ang isang gawang nangyayari. Ang 
Diyos ay nalulugod kung ang Kanyang mga anak ay nagmamahalan ay nagtutulungan 
sa bawat isa (cf. Phil 4:18). Sa isang Judiong Cristianong konteskto itong "mga 
mabuting bagay" (koinonia) ay maaaring tumutukoy sa pagbibigay ng limos (cf. Matt. 
6:1), isang panglinguhang handog ng perang binibigay ng mga kasapi ng sambahayan 
upang ibili ng pagkain para sa mga nangangailangan. Ang mga Judio ay tinitingnan 
itong gawaing ito bilang isang gawang makatuwian. 

"pagbabahagi" 

NATATANGING PAKSA: KOINONIA 

Ang salitang "samahan" (koinonia) ay nangangahulugang: 

1 . malapit na kaugnayan sa isang tao 

a. sa Anak (cf. I John 1 :6; I Cor. 1 :9) 

b. sa Espiritu (cf. II Cor. 13:13; Phil. 2:1) 

c. sa Ama at sa Anak (cf. I John 1 :3) 

d. Sa ibang tipang kapatid (cf. I John 1 :7; Acts 2:42; Gal. 2:9; Philemon 17) 

2. malapit na kaugnayan sa mga bagay o pangkat 

a. sa ebanghelyo (cf. Phil. 1 :5; Philemon 6) 

b. sa dugo ni Cristo (cf. I Cor. 10:16) 

c. hindi sa kadiliman (cf. II Cor. 6:14) 

d. sa paghihirap (cf. Phil. 3:10; 4:14; I Pet. 4:13) 

3. handog o ambag na ginawa sa mapagbigay na paraan (cf. Rom. 12:13; 15:26; II Cor. 
8:4; 9:13; Phil. 4:15; Heb. 13:16) 

4. Ang handog na biyaya ng Diyos sa pamamagitan ni Cristo, na nagbabalik sa 
samahan ng sangkatauhan sa Kanya at kanyang mga kapatid. Ito ay nagpapatibay sa 
pahalang na relasyon (tao sa tao) na dala ng pataas na relasyon (tao sa Tagalikha). Ito 

281 



ay nagbibigay-diin sa pangangailangan para ay kaligayan ng Cristianong bayan. Ang 
pandiwang panahunan ay nagdidiin sa Simula at pagpapatuloy nitong karanasan ng 
bayan (cf. 1 :3 [twice], 6, 7). Ang Cristiano ay isang samalian! 

"sapagkat kalugod-lugod sa Diyos ang mga handog na tulad nito" Pansinin sa v. 
15 ang katanggap-tanggap na liandog ay ang paliayag na pananampalataya kay Cristo; 
ngayon ito ay katulad ni Cristong pamumuliay. Ang ebanglielyo ay tiyak na parelio! 

NASB (BINAGO) TEKSTO: 13:17 

17Sundin ninyo ang mga nangangasiwa sa inyo at magpasakop kayo sa kanilang 
pamamahala sapagkat iniingatan nilang patuloy ang inyong mga kaluluwa bilang 
mga magbibigay sulit para sa inyo. Sundin ninyo sila upang magawa nila itong 
may kagalakan ay hindi nang may kahapisan, sapagkat ito ay hindi magiging 
kapakipakinabang sa inyo. 

13:17 "Sundin. ..magpasakop" Ito ay isang PANGKASALUKUYANG BALINTIYAK (si 
A. T. Robertson ay nagtatala nito bilang isang PANGGITNANG TINIG) PAUTOS at 
PANGKASALUKUYANG TAHASANG PAUTOS. Kahit na ang bawat tao ay malaya kay 
Cristo, dapat nating ibigay ang ating mga sarili sa espiritwal na kapangyarihan para sa 
pag-unlad at paglingkod (cf. v. 7; I Cor. 16:16; I Thess. 5:12-13). Itong salita ng 
pagpapalakas-loob na magpasakop sa mga Cristianong pinuno ay napakakailangan sa 
ating panahon ng kawalang-paggalang sa kapangyarihang anong uri man, at ang higit 
na pagbibigay-diin sa mga karapatan at kapangyarihan ng isang tao. Ang Diyos ay 
naglagay ng ilan bilang mga pinuno sa Kanyang mga tao. Bigyang-dangal natin sila 
dahil sa kanilang tawag, pagsanay, pangako, at paglingkod. Ngunit, mayroong 
kasalungat "ditch." Ang tawag ng Diyos ay inaabuso ng ilang mga makapangyarihang 
katauhan. Dapat mayroong balanse, isang gantihang paggalang, isang pagkakaisang 
espiritu sa gitna ng mga tao ng Diyos at mga pinuno ng Diyos. Ang lahat ng mga 
sumasampalataya ay tinatawag upang magpasakop sa bawat isa dahil sa paggalang 
kay Cristo(cf. Eph. 5:20). 

"magbantay" Itong salita ay nangangahulugang "magising," "magbantay" (cf. 
Mark 13:33; Luke 21 :36; Eph. 6:18), na isang simbolo para sa masipag na pagbabantay 
at paglingkod (cf. Isa. 62:6; Ezek. 3:17; 33:7-9). 

"bilang mga magbibigay sulit" ang mga pinuno ay may tungkulin para sa kanilang 
paglingkod at magbibigay sulit sa Diyos (cf. Isa. 62:6; Ezek. 3:17; 33:7-9). Sila ay mga 
tagapangasiwa! 

"Upang magawa nila itong may kagalakan at hindi nang may kahapisan" Itong 
aktitud ng kongregasyon ay hindi magpapasya sa panglingkod, ngunit ito ay maaaring 
magdulot ng prosesong nakakagalak o pasakit. 

NASB (BINAGO) TEKSTO: 13:18-19 

ISIpanalangin ninyo kami. Natitiyak naming malinis ang aming budhi! At ibig 

naming mamuhay nang maayos sa lahat ng bagay. 19Masikap kong 

282 



ipinamamanhik sa inyo na ipanalangin ninyo ako upang makasama ko kayo sa 
lalong madaling panahon. 

13:18 "Ipanalangin ninyo kami" Ang panalangin ng pamumuno at para sa pamumuno 
ay mahalaga (cf. Eph. 6:18-19; Phil. 4:6; I Thess. 5:7,25; I Tim. 2:5; II Tim. 3:1). Ang 
PANGMARAMI ay maaaring tumukoy sa isang naglilingkod na pangkat kasama ang 
Timothy (cf. v. 23). 

"natitiyak naming malinis ang aming budhi at ibig naming mamuhay nang 
maayos sa lahat ng bagay" Ang aktitud at pamumuhay ay naglalapat ng batayan 
para sa pamumuno. Ang may-akda ng Hebreo ay nagbabanggt ng "budhi" ng ilang ulit 
(cf. 9:9,14; 10:2,22; 13:18). Ang kapangyarihang pagligtas ni Jesus at ang pagtira ng 
Espiritu sa loob ay nag-aalis ng takot sa Diyos at kahihiyan ng nakaraang mga 
kasalanan at pumapalit sa kanila ng isang kasiyahan, kapayapaan, katiyakan, hindi sa 
taong paggawa, kundi sa ebanghelyo! Ang kaalamang ito ng ebanghelyo ay ang 
sombrero ng kaligtasan (cf. Eph. 6:17; I Thess. 5:8). Ang ilang tagapagsalita ay 
tinitingnan ang bersong ito bilang umuugnay sa ilang uri ng pagbibintang na binibigay 
sa may-akda (katulad sa kalagayan ni Paul sa I Corinthians at Galatians). 

13:19 Ito ay tila isang misteryosong berso. Kahit paano ang pagdating ng may-akda ay 
inugnay sa kanilang mga panalangin. Ito ay tila tunog Paul (cf. Philemon 22). Ang 
panalangin ay naglalabas ng mabisang kapangyarihan ng Diyos para sa paglingkod. 
Ang mga panalangin ng sumasampalataya ay nakakaapekto sa Diyos at sa iba. Ang 
ibang tagapagsalita (e.g., si H.E. Dana sa Jewish Christianity, p. 268) ay nag-aakalang 
ito ay tumutukoy sa sakit ng may-aksa, o kahit pagkakulong (ang salitang "sa lalong 
madaling panahon" ay ginagamit din sa kay Timothy sa v. 23). 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 13:20-21 

Ngayon, ang Diyos ng kapayapaan ang magpapatibay sa inyong bawat gawang 
mabuti. Siya yaong sa pamamagitan ng dugo ng walang hanggang tipan ang 
nagbangon mull sa ating Panginoong Jesus mula sa mga patay na siyang 
Dakilang Pastol ng mga tupa. 21 Gawin nawa niya kayong ganap sa bawat 
mabubuting gawa upang gawin ang kaniyang kalooban. Sa pamamagitan 
niJesucristo, maisasagawa niya sa inyo ang anumang makakalugod sa kaniya. 
Sumakaniya ang kaluwalhatian magpakailanman. Siya nawa. 

13:20 "Ngayon ang Diyos ng kapayapaan" Itong titulo para sa Diyos Ama ay 
ginagamit lamang dito at sa mga kasulatan ni Paul (cf. Rom. 15:33; 16:20; I Cor. 14:33; 
II Cor. 13:11; Phil. 4:9; I Thess. 5:23; "Lord of Peace" II Thess. 3:16). 

"nagbangon mull mula sa mga patay" ang NT ay karaniwang nagpapakita sa 
Diyos Ama bilang itinataas si Jesus mula sa mga patay (cf. Acts 2:24; 3:15; 4:10; 5:30; 
10:40; 13:30,33,34,37; 17:311; Rom. 6:4,9; 10:9; I Cor. 6:14; II Cor. 4:14; Gal. 1:1; Eph. 
1:20; Col. 2:12; I Thess. 1:10). Ito ay nagpapakita sa pagtanggap ng Ama sa buhay, 
mga katuruan, at handog ni Jesus. Ngunit, mayroong ibang tekstong naninindigang 

283 



ang sangay ng muling pagkabuhay ay ang Espiritu (cf. Rom. 8:11) o ang Anak mismo 
(cf. John 2:19-22; 10:17- 18). Sang pangteolohikal na usapin, ang lahat nang tatlong 
katauhan ng Trinidad ay kasama sa laliat ng mga gawa ng muling pagkabuhay. 

"ang Dakilang Pastol" Ang salitang "pastol" ay isang OT simbolo para sa : 

1. YHWH (cf. Gen. 49:24; Ps. 23:1; 78:52; 80:1; Eccl. 12:11; Isa. 40:1 1; 63:1 1; Jer. 
31:10; Ezek. 34) 

2. ang pamumuno ng Kanyang tao (cf. Jer. 10:21 ; 50:6-7; Ezek. 34:2-3; Zech. 
11:3,5,15,17) 

3. ang parating na Messiah, anak ni David (cf. Ps. 78:70-72; Ezek. 34:23-24; 37:24; 
Micah5:4; 7:14; Zech. 13:7; John 10:2,11,14; I Pet. 2:25; 5:4) 

Hang ulit sa OT (cf. Num. 27:17; I Kgs. 22:17; II Chr. 18:16; Ezek. 34:5; Zech. 10:2) ang 
mga tao ng Diyos ay nilalarawan bilang watakwatak at walang pastol, ngunit ngayon 
ang Dakilang Pastol ay dumating. Tayo ay Kanyang hinatid at nasa atin! 

"sa pamamagitan ng dugo" Ito ay tumutukoy sa Kanyang buhay na inalay na 
nagpasiya sa bagong tipan (cf. Zech. 9:1 1 ; Mark 14:24; I Cor. 1 1 :25). 

"ang walang hanggang tipan" Mahirap ayusin ang ibat-ibang "walang hanggang" 
tipan dahil, tulad ng pinapakita ng Hebreo, ang Mosaic na tipan ay kondisyunal at dahil 
sa kahinaan ng tao, ay hindi walang hanggan. Ang OT ay nagtatala ng mga 
kondisyunal at hindi kondisyunal ng tipan. Ang tipan kay Abraham, kung saan ang lahat 
ng bansa ay biyayaan, ay hindi kondisyunal, at kung ganoon, wlaang hanggan (cf. Gen. 
17:7,13,19; Ps. 105:9-10). Ang tipan kay David, unang nilantad sa II Samuel 7, ay 
isang pauna ng Messiah, anak ni David, na hindi kondisyunal, at kaya, walang hanggan 
(cf. Ps. 89:3-4). Ang bagong tipan ay binabanggit bilang pangakong bagong panahon 
ng pagkamakatuwiran (ang bagong panahon ng Espiritu) para sa mga tao ng Diyos (cf. 
Isa. 55:3; 59:21; 61:8; Jer. 31:33; 32:40; 50:5; Ezek. 16:60; 37:26). Makikita kung 
paano ang mga Judio ng panahon ni Jesus ay nabigia sa Kanyang mensahe. Siya ay 
planong kaligtasan ng Diyos noon pa man, ngunit ang pagkabigo ng Israel na manatili 
sa kautusan ng Diyos na binigay kay Moises ay nagpakita ng pangangailangan para sa 
isa pang paraan ng kaligtasan kaysa taong paggawa (cf. Galatians 3). Tingnan ang 
Natatanging Paksa: Walang Hanggan sa 6:2. 1 3:21 . 



NASB "bigyan kayo sa bawat mabuting bagay" 

NKJV "gawin kayong ganap sa bawat mabubuting gawa' 

NRSV "gawin kayong ganap sa bawat mabubuti" 

TEV "bigyan kayo ng bawat mabuting bagay" 

NJB "ihanda kayo. . .sa bawat uring mabuting gawa" 



Ang PANDIWANG (katartizo, isang pambihirang MAKA-AORONG TAHASANG 
OPTATIBO, na isang hayag na kahilingan o ninanasa) ay nangangahulugang gawin 

284 



ang isang tao o isang bagay na buong karampatan, sapat, o buong kwalipikado (cf. 
Luke 6:40; I Cor. 1 :1 0; II Cor. 1 3:11 ; I Thess. 3:1 0; I Pet. 5:1 0). Sa pangteolohikal ito ay 
nakahanay sa Eph. 2:10. Ang kalooban ng Diyos na ang mga sumasampalataya ay 
umayon sa imahen ni Jesus (cf. Rom. 8:29), na magbubunga sa makadiyos na 
pamumuhay na aakit ng mga nawawala kay Cristo. 

"gawin ang Kanyang kalooban" Ginawa ni Jesus ang kalooban ng Ama sa 
pagdating bilang ang Naghihirap na Tagalingkod (cf. 10:7). Ngayon ang Kanyang mga 
tagasunod aytnatawag upang gawin din ang Kanyang kalooban (cf. 10:36; 13:21). 

NATATANGING PAKSA: ANG KALOOBAN (thelema) NGA DIYOS 
ANG EBANGHELYO NI JOHN 

Si Jesus ay dumating upang gawin ang kalooban ng Ama (cf. 4:34; 5:30; 6:38) 
upang itaas sa huling araw ang lahat na kung kanino binigay ng Ama ang Anak 

(cf. 6:39) 

na lahat na sumasampalataya sa Anak (cf. 6:29,40) sinagot na panalanging may 
kaugnayan sa kalooban ng Diyos (cf. 9:31 and I John 5:14) 

ANG BUOD NA MGA EBANGHELYO 

ang paggawa ng kalooban ng Diyos ay mahalaga (cf. 7:21) 

ang paggawa ng kalooban ng Diyos ay gagawa sa isang maging kapatid ni Jesus (cf. 
Matt. 12:5; Mark 3:35) 

hindi kalooban ng Diyos na mayroon isang mamamatay (cf. Matt. 18:14; I Tim. 2:4; II 
Pet. 3:9) 

ang Kalbaryo ay ang kalooban ng Ama para kay Jesus (cf. Matt. 26:42; Luke 22:42) 

MGA SULAT NI PAUL 

ang kaganapan at panglingkod ng lahat ng sumasampalataya (cf. Rom. 12:1-2) 
ang mga sumasampalataya ay dinala mula sa masamang panahong ito (cf. Gal. 1 :4) 
ang kalooban ng Diyos ay ang Kanyang planong pangkaligtasan (cf. Eph. 1 :5,9,1 1 ) 
ang mga sumasampalatayang dumadanas ay nabubuhay ng puno ng Espiritung 
buhay(cf. Eph. 5:17) 
ang mga sumasampalataya ay puno ng kaalaman ng Diyos (cf. Col. 1 :9) 
ang mga sumasampalataya ay ginawang ganap at buo (cf. Col. 4:12) 
ang mga sumasampalataya ay niligtas (cf. I Thess. 4:3) 
ang mga sumasampalatayang nagpapasalamat sa lahat ng bagay (cf. I Thess. 5:18) 

MGA SULAT NI PEDRO 

ang mga sumasampalatayang gumagawa ng tama (i.e., nagpapasakop sa 
kapangyrihang sibil) at dahil dito napapatahimik ang mga hangal na tao (cf. I Pet. 2:15) 
ang mga sumasampalatayang naghihirap (cf. I Pet. 3:17; 4:19) 
ang mga sumasampalatayang hindi nabubuhay ng nakatuon sa sariling buhay (cf. I 
Pet. 4:2) 



285 



MGASULATNI JOHN 

mga sumasampalatayang sumusunod magpakailanman (cf. I John 2:17) 
ang susi ng mga sumasampalataya sa sinagot ng panalangin (cf. I John 5:14) 
"sumakaniya ang kaluwalhatian magpakailanman. Siya nawa" Itong parirala, 
napakapangkaraniwan sa mga kasulatan nina Paul at Pedro, ay Malabo. Minsan ito ay 
tumutukoy sa Diyos Ama (cf. Rom. 1 1 :36; Eph. 3:21 ; I Pet. 4:1 1 ; 5:1 1 ; Jude 25; Rev. 
1:6; 7:12), sometimes to Jesus the Son (cf. II Tim. 4:18; II Pet. 3:18) at minsan sa 
pareho (cf. Rom. 16:27; I Tim. 1:17; Rev. 5:13 at dito). Kalimitan ang mga NT 
manunulat ay gumagamit ng parehong titulo, mga gawa, at mga parirala upang ilarawan 
ang parehong Ama at ang Anak bilang usang paraan ng paninindigan sa kapantayan at 
makadiyos ni Jesus ng Nazareth. 

"Siya nawa" Ang orihinal na Hebreong salita ay nangangahulugang "maging 
matatag." Ito ay umunlad sa isang pangsimbolong kaisipan ng katapatan, maasahan, 
at mapagkatiwalaan (cf. Hab. 2:4). Ito ay ginamit sa kaisipang "Aking pinapatibay" o 
"Ako ay sumasang-ayon sa" isang tanging pangungusap. 

NATATANGING PAKSA: AMEN 

I. LUMANG TIPAN 

A. Ang terminong "Amen" ay mula sa salitang Hebreo para sa: 

1. "katotohanan" (emeth, BDB 49) 

2. "pagiging makatotohanan" (emun, emunah, BDB 53) 

3. "tiwala" o "ang pagtitiwala" 

4. "pananalig" (dmn, BDB 52) 

B. Ang etimolohiya ay mula sa matibay na pisikal na tayo ng isang tao. Ang katapat nito 
ay ang di-matibay, dumadausdos g (cf. Deut. 28:64-67; 38:16; Ps. 40:2; 73:18; Jer. 
23:12) nadadapa (cf. Ps. 73:2). Mula sa literal na paggamit na ito ay nagkaroon ng 
metaporikang dagdag ang matapat, mapagkakatiwalaan, matapat, nat masasandigan 
(cf. Gen. 15:16; Hab. 2:4). 

C. Mga Natatanging Gamit 

1.. isang poste, II Kgs. 18:16 (I Tim. 3:15) 

2. pagbibigay kasiguraduhan, Exod. 17:12 

3. pagiging matibay, Exod. 17:12 

4. pagiging matibay, Isa. 33:6; 34:5-7 
5.totoo, I Kgs. 10:6; 17:24; 22:16; Prov. 12:22 

6. matatag, II Chr. 20:20; Isa. 7:9 

7. mapagkakatiwalaan (Torah), Ps. 119:43,142,151,168 



D. Sa OT dalawa pang ibang termino ng Hebreo ang ginamit para sa aktibong 
pananampalataya. 

1. bathach (BDB 105), tiwala 

286 



2. yra (BDB 431), pagkatapot, paggalang, pagsamba (cf. Gen. 22:12) 



E. Mula sa pagpapakahulugan ng pagtitiwala o pagiging mapagkakatiwalaan nagkaroon 
ng gamit liturhuikal na siyang ginamit upang mapagtibay ang totoo o 
mapagkakatiwalaang pahayag ng ibang tao (cf. Deut. 27:15-26; Neh. 8:6; Ps. 41:13; 
70:19; 89:52; 106:48). 



F. Ang teyolohikal na susi sa terminong ito ay hindi ang pagiging mapagkakatiwalaan 
angsa sangkataulian, subalit ang YHWH (cf. Exod. 34:6; Duet. 32:4; Ps. 108:4; 115:1; 
1 1 7:2; 1 38:2). Ang pag-asa na lamang ng bagsak nang sangkataulian ay ang 
maawaing mapagkakatiwalaang kasunduan ng pagiging tapat ng YHWH at ang 
Kanyang mga pangako Doon sa mga nakakakilala kay YHWH ay magiging kapareho 
Niya (cf. Hab. 2:4). Ang Bibliya ay isang kasaysayan at talaan ng Diyos sa pagsasauli 
sa Kanyang larawan (cf. Gen. 1:26-27) sa sangkatauhan. Ang kaligtasan ang 
magbabalik sa kakayahan ng sangkatauhan na magkaroong na malapit na ugnayan sa 
Diyos. Ito ang dahilan kun g bakit tayo nilikha. 



II. ANG BAGONG TIPAN 

A. Ang paggamit ng salitang "siya nawa" bilang isang pantapos na pangliturhikal na 
pagpapatibay ng mapagkatiwalaang sinabi ay pangkaraniwan sa NT (cf. I Cor. 
14:16; II Cor. 1:20; Rev. 1:7; 5:14; 7:12). 

B. Ang paggamit ng salitang pinakamalapit sa isang panalangin ay pangkaraniwan 
saNT(cf. Rom. 1:25; 9:5; 11:36; 16:27; Gal. 1:5; 6:18; Eph. 3:21; Phil. 4:20; II 
Thess. 3:18; I Tim. 1:17; 6:16; II Tim. 4:18). 

C. Si Jesus ang ang nag-iisang gumamit ng salita (kalimitang inuulit sa John) upang 
pauna sa mga mahahalagang pangungusap (cf. Luke 4:24; 12:37; 18:17,29; 
21:32; 23:43) 

D. Ito ay ginagamit bilang titulo para kay Jesus sa Rev. 3:14 (maaaring isang titulo 
ng YHWH mula sa Isa. 65:16). 

E. Ang konseptp ng katapatan o pananampalataya, mapagkatiwalaan, o tiwala ay 

pinapahayag sa Griyegong salitang pistos o pistis, na sinasalin sa Ingles bilang 
"tiwala," "pananampalataya," "paniniwala." 



287 



NASB (BINAGO) TEKSTO: 13:22-24 

22Mga katapid ko, ipinamamanhik ko sa inyo, na inyong tiisin ang salita ng 
matapat na panghihikayat, bagaman sinulatan ko na kayo ng maiksing sulat. 
23Alamin ninyo na an gating kapatid na si Timoteo ay pinalaya na nila. Kapag 
siya ay dumating agad, sasama ako sa kaniya at magkikita tayo. 24Batiin ninyo 
ang lahat ninyong tagapangasiwa at ang lahat ng mga banal. Binabati kayo ng 
mga nasa Italya. 

13:22-24 Ang pantapos na mga berso, 22-24, ay kapareho sa paraan ng 
pagtatapos ni Paul sa kanyang mga sulat na sinulat ng isang tagasulat, kung 
saan kinukuha niya ang panulat at magdadagdag ng isang maliit na personal na 
su latin at biyaya. 

13:22 "ipinamamanhik ko kayo" Ang may-akda ay tinatawag itong kanyang akiat 
"isang salita ng panghihikayat." Hinihikayat niya ang kanyang mga mambabasa 
kalimitan (cf. 3:13; 10:25; 12:15; 13:15,22). Sila ay makakapatid kay Cristo, ngunit 
sila ay dapat kumapit sa Kanya, sundin Siya, panglingkuran Siya! 

"batahin itong salita ng panghikayat" Ito ay isang PANG KASALUKU YANG 
PANGGITNANG PAUTOS, na nagbibigay-diin sa pagkasangkot ng paksa at umuutos 
ng patuloy na pakikinig. Ang pariralang "salita ng pagliikayat" ay ginagamit sa Acts 
13:15 para sa isang sambaliayang sermon. IVIarami ang naniniwalang ito ay kung ano 
ang Hebreo noong Simula, ngunit binago upang maging isang sulat, 

13:23 "kapatid na si Timoteo" Tuwing gagamit si Paul ng "kapatid," ang pangalan ng 
taoaylaging nauuna (cf. Rom. 16:23; I Cor. 1:1; 16:12; II Cor. 1:1; 2:13; Phil. 2:25). Ito 
ay isang pangunahing katibayan laban sa panunulat ni Paul. Ang pagbanggit kay 
Timoteo ay naglalantad ng isang kapanahunan para sa katha ng akIat, sa panahong 
nabubuhay si Paul, o pagkatapos ng kanyang pagkamatay (A.D. 68), bago namatay si 
Timoteo. 

"pinalaya" Ito ay isang PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA PANDIWARI. Wala 
tayong alam saan man sa Kasulatan o saan pa mang kinulong si Timoteo. Sa kanyang 
Word Pictures in the New Testament, p. 451, si A. T. Robertson ay naninindigang si 
Timoteo ay nakulong noong binisita niya si Paul, nabanggit sa II Tim. 4:1 1 ,21 . Ang 
salitang "pinalaya" (PANGNAGDAANG BALINTIYAK NA PANDIWARI) ay ginagamit sa 
(1 ) Matt. 27:1 5; John 1 9:1 0; Acts 3:1 3; 4:21 ,23; 5:40 para sa paglaya mula sa kulungan 
at (2) Acts 13:3, pangsimbolo para sa paglaya mula sa isang paglingkod na gawain, at 
maaaring mangangahulugang ganito dito. 

"kapag siya ay dumating agad, magkikita tayo" Ito ay maaaring magpapahiwatig 
na ang may-akda ng Hebreo ay gumawa at naglakbay kasama si Timoteo. 

13:24 "mga banal" Tingnan ang Natatanging Paksa sa 6:10. 



288 



"iyong mga nagmumula sa Italya upang batiin kayo" Isa itong parirala na 
maaaring mangahulugan na (1) ang may-akda ay nasa Italya; (2) ang may akda ay 
mula sa Italya; (3) bahagi ng pangkat misyonaryo ng may-akda ay nagmula sa Italya; o 
(4) ang may-akda ay sumusulat patungo sa Italya. Sa Kristiyanismo ng mga Hudyo, 
ang sabi ni H. A. Dana na ang bersong ito ay nagpapahiwatig na ang sulat ay inakda sa 
mga Judiong pangkat ng simbahang nasa Roma. Ang unang pagbanggit sa akiat ng 
Hebreo ay ginawa ni Clemente ng Roma noong A.D. 97 (p. 270). Ngunit, sa tingin ko 
ito ay pinadala sa isang Judiong sambahayang (maaaring sa Roma) mayroong mga 
sumasampalataya bilang kasapi. Ang mga babala ay patukoy sa dalawang pangkat, 
ang mga sumasampalatayang Judiong pangkat (ang "kayo" ng kapitulo 6), para sa 
kanilang huwag tumalikod (cf. 10:38) at sa mga hindi sumasampalatayang pangkat (ang 
"sila" sa kapitulo 6) upang magsabi/magpahayag na si Jesus ang Messiah ang para sa 
dalawang pangkat na yakapin ang Cristianismo. 

NASB (BINAGO) TEKSTO: 13:25 
25Kasiyahan nawa kayong lahat. 

13:25 "Kasiyahan nawa kayong lahat" Hindi ito sinaunang mga manuskritong 
Griyego P46 o W. 



MGA TANONG PANTALAKAYAN 

Isa itong komentaryo na gabay sa pag-aaral, na ang ibig sabihin ay may 
pananagutan ka sa iyong sariling interpretasyon ng Bibliya. Bawta isa sa atin ay 
kailangang maglakad ayon sa ilaw na mayroon tayo. Ikaw, ang Biblya, at ang Banal na 
Espirito ay ang binibigyang halaga sa interpretasyon. Hindi mo dapat ito ibigay sa isang 
nagkokomentaryo. 

Ang mga tanong pantalakayan na ito ay ibinibigay upang matulungan kang 
makapag-isp sa mga mahahalagang isyu ng bahaging ito ng akIat. Hangad nito ang 
maging pamukaw-isipan, hindi pagpapakahulugan. 

1. Kung ang Hebreo ay isang sulat, tiyak na makikita ito mula sa kapitulo 13, bakit wala 
itong panimulang pagbati? 

2. Ang paitulo 13 ba ay sumasalamin sa mga di naniniwalang mga Hudyo o mga di- 
totoong mga tagapagturo? 

3. Ano ang sinasabi nitong kapitulo tungkol sa mga "namumunong" mga Kristiyano? 

4. Paano ang berso 23 nilagyan ng petsa ang akIat ng Hebreo? 



289 



APENDISE ISA 

MAIIKLING KAHULUGAN NG MGA TERMING NG GRIYEGONG GRAMATIKA 

Ang Griyegong Koine, madalas na tinatawag na Griyegong Helinistiko, ay ang 
karaniwang wika ng mundong Mediteranyo Simula sa panahon ng pananakop ni Alexander the 
Great (336-323 B.C.) at tumagal ng mga walong daang taon (300 B.C.-A.D. 500). Hindi lamang 
itong ginawang simple, na klasikong Griyego, subalit sa maraming mga paraan ito ay isang mas 
bagong uri ng wikang Griyego na naging pangalawang wika ng sinaunang daigdig na malapit sa 
silangan at Mediteranyo. 

Ang Griyego ng Bagong Tipan ay naiiba dahil sa ang mga gumagamit nito, maliban kay 
Luke at ang may-akda ng Hebreo, ay maaaring gumamit ng Aramic bilang pangunahing wika 
nila. Kung sa gayon, ang mga panulat nila ay naimpluwensyahan ng Aramaic ang mga idyoma at 
mga porma ng istruktura. Dagdag pa, binasa nila at nagsipi sa Septuagint (saling Griyego ng OT) 
na sinulat rin ng Griyegong Koine. Subalit ang mga Septuagint ay sinulat din ng mga iskolar ng 
Hudyo na ang unang wika ay hindi Griyego. 

Naging tagapagpaalala ito na hindi natin maaaring ipilit ang Bagong Tipan sa isang 
wikang mahigpit ang istruktura ng gramatika. Naiiba ito ngunit may maraming pagkakapareho sa 
(1) Septuagint; (2) mga manunalat na Hudyo tulad ng kay Josephus; at (3) ang papyri fan ay 
natagpuan sa Ehipto. Paano natin ngayon gagawin ang pagsusuri sa gramatika ng Bagong Tipan? 

Ang mga katangiang gramatika ng Griyegong Koine at ang Bagong Tipan na Griyegong 
Koine ay mahusay. Sa maraming paraan isa itong pagpapasimple ng gramatika. Magiging 
pangunahing gabay natin ang nilalaman. Bibigyan lamang kahulugan ang mga salita sa mas 
malawak na konteksto. Kung gayon, maaari lamang maunawaan ang gramatikang istruktura sa 
liwanag ng (1) sa sariling estilo ng may-akda; at (2) isang particular na konteksto. Maaaring 
walang katiyakan ang mga kahulugan ng mga pormang Griyego. Ang Griyegong Koine ay 
pangunahing pasalitang wika. Kadalasan ang susi sa interpretasyon ay ang uri at porma ng mga 
berbal o mga salitang batay sa pandiwa. Ang mga pangunahing pandiwa ay kadalasan makikita 
sa unahan, na inilalabas ang kahalagahan nito. Sa pagsusuri ng pandiwa ng Griyego, tatlong 



290 



pirasong impormasyon ang dapat pansinin: (1) ang pagbibigay ng pangunahing diin sa 
panahunan/tense, panauhan/voice at panagano/mood (ang paglabas ng mga salita o 
morpolohiya); (2) ang payak na kahulugan ng tiyak na pandiwa (leksikograpiya); at (3) ang 
daloy ng konteksto o kahulugan (sintaks). 

I. PANAHUNAN/TENSE 

A. Ang Panahunan o aspekto ay nagsasaad ng ugnayan ng mga pandiwa sa nakumpleto nang 
mga kilos o hindi pa nakumpletong kilos. Tinatawag ito kadalasan na "nagawa na" at "di pa 
nagagawa." 

1. Ang pokus ng mga panahunang perpektibo ay ang pangyayari ng kilos. Wala nang dagdag 
pang impormasyon ang ibinibigay maliban sa may nangyari! Ang Simula nito, pagpapatuloy o 
katapusan ay hindi tinutugunan. 

2. Ang pokus ng mga panahunang di-perpektibo ay ang proseso ng pagpapatuloy ng kilos. 
Maaari itong ilarawan sa pamamagitan ng mga termino ng diretsong kilos o aksyon, 
nagpapatuloy na kilos, atbp. 

B. Mauuri ang mga panahunan ayon sa kung paano nagpapatuloy ang kilos ayon sa pagtingin ng 
may-akda. 

1. Nangyari na = AORIST 

2. Nangyari na at ang tumutugo ang resulta = PERPEKTO 

3. Nagyari ito sa nakaraan at ang mga resulta ay tumutugon, subalit hindi ngayon = 

PLUPERPEKTO 

4. Nangyayari ito = PANGKASALUKUYAN 

5. Nangyayari ito = DI PA PERPEKTO 

6. Mangyayari ito = PANGHINAHARAP 

Isang konkretong halimbawa kung paaano ang mga panahunang ito ay makakatulong sa 
interpretasyon ay ang terminong "ligtas." Ginamit ito sa ilang magkakaibang panahunan upang 
maipakita ang kapwa proseso nito at kabuuan: I 

1. AORIST - "naligtas" (cf. Rom. 8:24) 

2. PERPEKTO - "nailigtas ka at nagpatuloy ang resulta" (cf. Eph. 2:5,8) 

3. PANGKASALUKUYAN - "inililigtas" (cf. I Cor. 1:18; 15:2) 

4. PANGHINAHARAP - "maililigtas" (cf. Rom. 5:9, 10; 10:9) 

291 



C. Sa pagbibigay tuon sa panahunan ng pandiwa, ang mga taga-interpret ay tinitingnan ang 
dahilan ng orihinal na may-akda na maipahayag ang sarili sa ilang panahunan. Ang karaniwan 
"walang palamuti" na panahunan ay ang AORIST. Ito ang regular na "hindi tiyak", "walang 
marka," o "walang pangalan" na pandiwa. Maaari itong gamitin sa maraming mapagpipiliang 
mga paraan na dapat natukoy ang konteksto. Ito ay simpleng pagpapahayag lamang ng 
pangyayari ng isang bagay. Ang nakaraang aspekto ay para lamang sa MOOD NA 
EsfDIKATIBO. Kung may iba pang panahunang ginamit, may iang mas tiyak na binibigyang- 
diin. Subalit ano? 

1. PANAHUNANG PERPEKTO. Nagsasaad ito ng kumpletong kilos na may sumusunod 
na pangyayari. Ilang pagkakataon isa itong kombinasyon ng AORIST at mga 
PANAHUNANG PANGKASALUKUYAN. Kadalasan ay nakatuon ito sa sumusunod na 
resulta o pagkukumpleto ng isang kilos (halimbawa: Eph. 2:5 & 8, "nailigtas ka at 
patuloy na naililigtas"). 

2. PANAHUNANG PLUPERFECT. Kagaya ito ng PERPEKTO maliban sa ang pagsunod 
sa resulta ay nawala. Halimbawa: John 18:16 "Nakatayo sa Pedro sa labas ng pinto." 

3. PANAHUNANG PANGKASALUKUYAN. Nagsasaad ito ng di kumpleto o 

imperpektong kilos. Ang diin ay kadalasan sa pagpapatuloy ng pangyayari. Halimbawa: I 
John 3:6 & 9, "Lahat na sumusunod sa Kanya ay hindi patuloy na nagkakasala." "Lahat 
ng inangkin ng Diyos ay hindi na gumagawa ng kasalanan." 

4. PANAHUNANG DI PERPEKTO. Sa panahunang ito ang kaugnaya nito sa 
PANAHUNANG PANGKASALUKUYAN ay kahawig sa kelasyon sa pagitan ng 
PERPEKTO at ang PLUPERPEKTO. Ang DI PERPEKTO ay nagsasaad ng di- 
kumpletong kilos na nangyari subalit hindi na nagpatuloy o ang Simula ng kilos ay sa 
nakaraan. Halimbawa: Matt. 3:5, "hanggang ang buong Herusalem ay nagpatuloy na 
pumunta sa kanya" o pagkatapos lahat ng Herusalem ay nagsimulang pumunta sa 
kanya." 

5. PANAHUNANG PANGHINAHARAP. Nagsasaad ito ng kilos na kadalasan ay binalak 
para sa darating na panahon. Nakapokus ito sa maaaring mangyari kaysa kasalukuiyang 
pangyayari. Madias nagsasabi ito ng katiyakan ng pangyayari. Halimbawa: Matt. 5:4-9, 
"Mapalad ang...sila ay magiging...." 

292 



II. TINIGA^OICE 

A. Ang tinig ay nagpapaliwanag sa ugnayan sa pagitan ng kilos ng pandiwa at simuno nito. 

B. TINIG NA TAHAS AN/ ACTIVE VOICE ay ang karaniwan, inaasahan , di-binibigyan- 
diin na paraan sa pagpapahayag na ang simuno ang siyang nagsasagawa ng kilos ng 
pandiwa. 

C. Ang TINIG NA KABALIKAN/PASSIVE VOICE ay nangangahulugan na ang simuno 
ang tumatanggap ng kilos ng pandiwa na isinagawa ng ahente sa labas. Ang tagalabas na 
ahenteng ito na siyang gumagawa ng kilos ay ipinapahiwatig sa sa Griyegong NT ng 
sumusunod na mga pangatnig at mga sitwasyon: 

1. isang personal na tuwirang ahente ng hupo ng may ABLATIVE CASE (cf. Matt. 1:22; 
Acts 22:30). 

2. isang personal na ahenteng tagapamagitan sa dia ng may ABLATIVE CASE (cf. Matt. 

1:22). 

3. isang di-personal na ahente na karaniwan may en ng may INSTRUMENTAL CASE. 

4. minsan maaaaring personal o di-personal na ahnete ng INSTRUMENTAL CASE 
lamang. 

D. Ang GITNANG TINIG/MIDDLE VOICE ay nangangahulugan na ang simuno ang 
nagsasagawa ng kilos ng pandiwa at tuwiran ding kasama sa kilos ng pandiwa. Kadalasan 
ay tinatawag itong tinig ng mataas na personal na interes. Ang pagbubuo nito ay hindi 
matatagpuan sa Ingles. May malawak itong pakahulugan at pagsasasalin sa griyego. Hang 
halimbawa ng uring ito ay ang mga: 

1. REPLEKSIBO/REFLEXIVE - ang tuwirang aksyon ng simuno. Halimbawa: Matt. 
27:5 "nagpatiwakal sa sarili." 

2. MASIDHI/INTENSIVE - ang simuno ang nagsasagawa ng kilos para sa sarili. 
Halimbawa: II Cor. 11:14 "Si Satanas ay nagpapanggap ng kanyang sarili bilang anghel 
ng liwanag." 

3. TUMB AS AN/RECIPROCAL - ang paglalaro ng dalawang simuno. Halimbawa:: 
Matt. 26:4 "nagbigayan sila ng payo sa isa't isa." 



293 



III.PANAGANO/MOOD (o "MODE") 

A. Mayroong apat na mood sa Griyegong Koin. Ipinpakita ng mga ito ang ugnayan ng 
pandiwa sa realidad, Kahit sa loob ng isipan ng may-akda. Ang mga mood ay nahahati sa 
dalawa malalawak na kategorya: iyong nasasaad ng katotohanan (INDICATIVE) at ang 
nagsasaad ng potensyal o maaari pang mangyari (SUBJUNCTIVE, IMPERATIVE at 
OPTATIVE). 

B. Ang MOOD NA INDIKATIBO ay ang karaniwang mood na nagsasaad ng kilos na 
nangyari ni kasalukuiyang nangyayari, kahit sa isipan lamang ng may-akda. Sa mood 
lamang ng Griyego naipapahayag ang tiyak na panahon, at kahit ditto ang aspektong ito 
ay pangalawa lamang. 

C. Ang MOOD NA SUBHETIBO ay nagpapahayag ng maaaring mangyari sa hinaharap. 
Hindi pa nangyayari ang isang bagay subalit may tsansa na mangyayari ito. Halos 
kapareho nito ang INDIKATIBO SA HINAHARAP. Ang pagkakaiba nito ay 
nagpapahayag ang SUBHETIBO ng bahgyang pag-aalinlangan. Sa Inglesh kadalasan ay 
ipinapapahayag ito sa pamamagitan ng mga terminong "maaaring magawa," "maaaring 
gawin," "maaari," o "baka." 

D. Ang MOOD na OPTATIVE ay nagpapahayag ng hangarin na maaaring mangyari sa 
isipan. Ipinapalagay itong isang hakbang na mas malayo sa katotohanan kaysa 
SUHETIBO. Ang ay nagpapahayag ng posibil;idad na mangyari ayon sa ilang 
kondisyon. Ang OPTATIVE ay madalang matagpuan sa Bagong Tipan. Ang madalas na 
gamit nito ay sa kilalang parirala ni San Pablo, "Sana hindi ito mangyari," (KJV, "God 
forbid"), na ginamit ng labinlimang beses (cf. Rom. 3:4, 6, 31; 6:2, 15; 7:7, 13; 9:14; 
11:1, 11; I Cor. 6:15; Gal. 2:17; 3:21; 6:14). Ang ibang mga halimbawa ay matatagpuan 
sa Luke 1:38, 20:16, Acts 8:20, at I Thess. 3:11. 

E. Ang MOOD NA IMPERATIBO ay nagbibigay-diin ng pantos na maaaring mangyari, 
subalit ang diin ay sa hangarin ng nagsasalita. Ipinipilit lamang ito sa sariling pagkukusa 
na posibilidad at nakakondisyon sa mga pagpili ng ibang tao. Mayroong mga espesyal na 
pagagamit ng IMPERATIBO sa mga dasal at pangatlong panauhang pakiusap. Ang mga 
pag-uutos na ito ay matatagpuan lamang sa PANGKASALUKUYAN at AORIST na mga 
panahunan sa NT. 



294 



F. Hang gramatika ang nasa kategorya ng mga PARTICIPLES bilang isang uri ng mood. 
Pangkaraniwan ang mga ito sa sa Griyegong NT, na kadalasan ay pinapakahulugan 
bilang mga verbal adjectives. Isinasalin ang mga ito na pandugtong sa pangunahing 
pandiwa kun g saan ito kaugnay. Malawak na mapagpipilian ang possible sa pagsasalin 
ng mga pandiwiwari. Mahalagang kumunsulta sa olang mga pagsasalin sa Ingles. Ang 
Bible in Twenty Six Translations na inlathala ni Baker ay makakatulong ng malaki dito. 
Ang AORIST NA AKTIBONG INDIKATIBO ay ang karaniwan o "walang tanda" na 
paraan sa pagrekord ng pangyayari. Ang anumang panahunan, voice o mood ay may 
ilang tiyak na kahalagahan sa pagpapakahulugan na nais ipaabot ng orihinal na may- 
akda. 
rV. Sa taong hindi pamilyar sa Griyego ang sumusunod na mga pantulong sa pag-aaral ay 
makakapagbigay ng impormasyon: 

A. Friberg, Barbara at Timothy. Analytical Greek New Testament. Grand Rapids: Baker, 
1988. 

B. Marshall, Alfred. Interlinear Greek-English New Testament. Grand Rapids: 
Zondervan, 1976. 

C. Mounce, William D. The Analytical Lexicon to the Greek New Testament. Grand 
Rapids: Zondervan, 1993. 

D. Summers, Ray. Essentials of New Testament Greek. Nashville: Broadman, 1950. 

E. Mga pang-akademikong may akreditasyon na Griyegong Koine na mga kurso sa 
korespondensya na matatagpuan sa Moody Bible Institute saChicago, IL. 

V. PANGNGALAN 

A. Ayon sa sintaks, ang mga panggalan ay nauuri sa kaso. Ang kaso ay ang uri ng 
porma ng panggalan na nagpapakita ng relasyon nito sa pandiwa at iba poabng bahagi ng 
mga pang-ukol. Dahil sa ang porma ng kaso ay maaaring matukoy sa ilang iba't ibang 
relasyon nito, ang mga pang-ukol ay nagawa upang makapgbigay ng mas malinaw na 
paghihiwalay sa posibleng mga gamit nito. 

B. Ang mga kasong Griyego ay nauuri sa walong sumusunod na paraan: 



295 



1. Ang KASONG NOMINATIBO ay ginamit sa pagpangalan at kalimitan ay siyang 
simuno ng pangungusap o sugnay. Ginamit din ito sa mga panaguring panggalan at pang- 
uri na may pandugtong na pandiw na "to be" o "become." 

2. Ang KASONG GENITIBO ay ginagmit sa paglalarawan at kalimitan ay itinatalaga 
bilang katangian o kalidad ng salita kung saan ito ay may kaugnayan. Sinasagot nito ang 
tanong, " "Anong uri?" Kalimitan ay ipinapahayag ito sa Inglis na pang-ukol "ng". 

3. Ang KASONG ABLATIBO ay ginagamit sa parehong porma ng inpleksyon o 
pagbabago ng tono. Ang KASONG ABLATIBO ay ginagamit sa parehong kaso ng 
porma ng inpleksyon gaya ng GENITIBO, subalit ito ay ginagamit sa pagUarawan ng 
paghihbiwalay. Kalimitan ay nagpapahayag din ito ng paghihiwalay ayon sap unto ng 
oras, espasyo, pinaggalingan, pinagmulan o degri. Madalas ay ipinapahayag ito sa 
paggamit ng preposisyong Inglis na "mula." 

4. Ang KASONG DATIVE ay naglalarawan ng interes na personal. Maari itong 
magpahayag ng positibo o negatibong aspekto. Madalas ay isa itong di-tuwirang layon. 
Madalas itong ipahayag sa pang-ukol na Ilnglis na "sa." 

5. Ang KASONG LOKATIBO ay kaparehong pormang inpleksyon gaya ng DATIVE, 
subalit inilalalrawan nito ang posisyon o lokasyon sa espasyo, oras o mga lohikal na mga 
paglilimita. Kalimitan ay ipinapahayag ito sa pang-ukol na Inglis na "sa, sa karamihan, sa 
panahon, ng, sa pagdating, at katabi." 

6. Ang KASONG INSTRUMENTAL ay kaparehong porma ng inpleksyon ng DATIVE 
at LOKATBONG mga kaso. Ipinapahayag ito sa pamamaraan o asosasyon. Kalimitan ay 
ipinapahayag ito sa Inglis na pang-ukol na "ni" o "kasama ang." 

7. Ang KASONG ACCUSATIVE ay ginamit sa paglalarawan ng pagtatapos ng kilos o 
aksyon. Nagpapahayag ito ng limitasyon. Ang pangnahing gamit nito ay bilang tuwirang 
layon. Sinagot nito ang tanong na "Gaano kalayo?" o "Hanggang saan?" 

8. Ang KASONG VOCATIVE ay ginamit para sa mga tuwirang pag-adres. 

VI. MGA TAGAPAG-UGNAY AT TAGAPAGDUGTONG 

A. Ang Griyego ay isang ganap o tumpak na wika dahil mayroon itong maraming 
tagapagdugtong. Pinagdudugtong nila ang mga pag-iisip (mga sugnay, mga pangungusap, 
at mga talata). Masyadong itong karaniwan na ang kawalaqn ng mga ito (asyndeton) ay 

296 



madalas mahalaga sa pagpapaliwanag. Kung tutuusin, ang mga tagapag-ugnay at mga 
taqgapagdugtong na ito ay nagpapakita sa direksyon ng isipan ng may-akda. Kalimitan ay 
mahalaga ang mga ito sa pagtukoy kung an gang tiyak na nais na ipaalam niya. 

B. Narito listahan ng ilang mga tagapag-ugnay at tagapagdugtong at ang kanilang mga 
kahulugan (ang impormasyong ito ay karamihang makikita mula sa H. E. Dana at Julius 
K. Mantey's A Manual Grammar of the Greek New Testament). 

7. Mga pamanahong tagapagdugtong 

e. epei, epeid , hopote, h s, hote, hotan (subj.) - "kailan" 

f. he s - "habang " 

g. hotan, epan (subj. ) - "kapag " 

h. he s, achri, mechri (subj.) - "hanggang" 
i. priv (infin. ) - "bago " 

d. hos - "since," "when," "as" 

8. Lohikal na mga pandugtong 

a. Layon 

(1) hina (subj.), hopos (subj.), hos - "upang"," "nang" 

(2) hoste (articular accusative infinitive) - "iyan " 

(3) pros (articular accusative infinitive) or eis (articular accusative infinitive) - "na" 

b. Resulta (may malapit na ugnayan sa pagitan ng mga pormang gramatika ng layon at 
resulta) 

(1) hoste (infinitive, this is the most common) - "upang", kung gay on" 

(2) hiva (subj.) - "upang" 

(3) ara - "upang " 

c. Sanhi o dahilan 

(1) gar (dahilan/epekto o dahilan/konklusyon) - "para sa, " "dahil sa" 

(2) dioti, hotiy - "because" 

(3) epei, epeide, hos - "since " 

(4) dia (with accusative) and (with articular infin.) - "because" 



297 



d. Paghinuha o Inperensyal 

(1) ara, poinun, hoste - "therefore" 

(2) dio (strongest inferential conjunction) - "para saan ", "kung sa gay on " "kung gay on " 

(3) oun - "kung gay on, " "kaya, " "pagkatapos, " "kaya " 

(4) toinoun - "nang alinsunod sa " 

e. Pagsalungat o pangkontra 

(1) alia (strong adversative) - "subalit, " "maliban sa" 
(2)de- "but," "however," "yet," " on the other hand" 

(3) kai - "but" 

(4) mentoi, oun - "however" 

(5) plen - "never-the-less " (mostly in Luke) 

(6) oun - "however" 

f. Paghahambing 

(1) hos, kathos (pagsisimula ng mga sugnay na naghahambing) 

(2) kata (sa mga tambalan, katho, kathoti, kathosper, kathaper) 

(3) hosos (sa Henreo) 

(4) e - "kaysa" 

g. Pagpapatuloy o serye 
(l)de - "at," "ngayon" 
(2) kai - "at" 
(3)tei-"at" 

(4) hina, oun - "iyan " 

(5) oun - "pagkatapos " (sa John) 

9. Mga gamit na pandiin 

a. alia - "tiyak, " "oo, " "ang katotohanan " 

b. ara - "sa katunayan, " "may katiyakan, " "talaga " 

c. gar - "subalit ang totoo, " "tiyak, " "sa katunayan " 

d. de - "sa katunayan " 

298 



e. ean - "kahit na " 

f. kai - "kahit na, " "sa katunayan, " "talaga " 

g. mentoi - "sa katunayan " 

h. oun - "totoo, " "sa lahat ng paraan " 

VII. MGA PANGUNGUSAP NA MAY PASUB ALI O KONDISYONAL 

A. Ang PANGUNGUSAP NA KONDISYONAL ay nalalaman ng isa o higit pang mga 
sungnay na kondisyonal. Nakakatulong ang istrukturang gramatika na ito sa 
pagpapakahulugan dahil sa nagbibigay ito ng mga kondisyon, mga dahilan o mga sanhi 
kung bakit ang isang kilos o aksyon ng pangunahing pandiwa ay nangyayari o hindi 
nangyayari. Mayroong apat na uri ng mga pangungusap na kondisyonal. Gumagalaw ito 
mula sa ipinapalagay na totoo mula sa pananaw ng may-akda o para sa kanyang layon 
kung saan ito ay hangarin lamang. 

B. Ang UN ANG URI NG PANGUNGUSAP NA KONDISYONAL ay ipinapahayag sa 
kilos o pangyayari na ipinapalagay na totoo mula sa pananaw ng may-akda o para sa 
kanyang mga layon kahit na ipinahayag ito ng may "kung" (cf. Matt. 4:3; Rom. 8:31). 
Gayunman, hindi ito nangangahulugan na ang lahat ng mga UNANG URI ay tooto sa 
katotohanan. Madias ginagamit ito upang magbigay diin ng punto sa isang pagtatalo o 
magbigay ng diin sa kamalian (cf. Matt. 12:27). 

C. Ang PANGALAWANG URI NG PANGUNGUSAP NA KONDISYONAL ay madalas 
na tinatawag na "salungat sa katotohanan." Nagsasaad ito ng hindi nangyayari sa 
katotohanan sa pagbigay ng punto. Halimbawa: 

1. "Kung Siya talaga ay propeta na sa katotohanan ay hindi naman Siya, malalaman 
Niya kung sino at anong pag-uugali ng babae ang kakapit sa Kanya, sibalit hindi 
naman Siya " (Luke 7:39) 

2. "Kung naniniwala ka talaga kay Moises, na hindi ka naman naniniwala, maniniwala 
ka sa akin, na hindi ka naman naniniwala " (John 5:46) 

3. "Kung nagsisikap pa rin akong maging kaaya-aya sa tao, na hindi naman, hindi ako 
magiging alipin ng Kristo, na hindi naman ako " (Gal. 1:10) 

299 



D. Ang PANGATLONG URI ay nagsasaad ng posibleng aksyon sa hinaharap. Nagsasaad 
ito kadalasan ng di inaasahan. Ang aksyon ng ng pangunahing pandiwa ay inaasahan sa 
kasyon sa pariralang "kung". Mga halimbawa mula sa I John: 1:6-10; 
2:4,6,9,15,20,21,24,29; 3:21; 4:20; 5:14,16. 

E. Ang PANG- AP AT URI ang siyang pinakamalayo mula sa posibilidad. Madalang ito sa 
NT. Sa totoo, walang kumpletong PANG- AP AT NA URI NG PANGUNGUSAP NA 
KONDISYONAL kung saan ang parehong bahagi ng kondisyon ay tumutugma sa 
kahulugan. Ang isang halimbawa ng PANG- AP AT NA URI ay ang panimulang sugnay 
sa I Pet. 3:14. Ang isang halimbawa ng bahagyang PANG- AP AT NA URI sa pagtatapos 
na sugnay ay ang Acts 8:31. 

VIII. MGA PAGBABAWAL 

A. Ang PANGKASALUKUYANG IMPRERATIBO na may AKONG KATAGA 

kadalasan (subalit hindi eksklusibo) ay may pagbibigay-diin sa paghinto sa kilos na 
nasimulan na. Hang halimbawa: "ihinto ang pag-iipon ng yaman sa mundo... " (Matt. 
6:19); "huminto sa pag-alala tungkol sa iyong buhay. . ." (Matt. 6:25); "huminto sa 
pagbibigay sa kasalanan ang mga bahagi ng inyong mga katawan bilang instrument 
ng mga kamalian. . ." (Rom. 6:13); "dapat huminto ka sa paggawa ng masama 

sa Banal na Espiritu ng Diyos. . ." (Eph. 4:30); at "huminto sa pag-inom ng alak. . ." 
(5:18). 

B. Ang AORIST NA SUHETIBO na may AKONG KATAGA ay nagbibigay-diin sa 
"huwag magsisimula o simulan ang isang kilos." Hang mga halimbawa: "Huwag 
magsisimula na ipalagay na. . ." (Matt. 5:17); "huwag kailanman magsisimulang pag- 
alala . . ." (Matt. 6:31); "dapat hindi ka mahihiya. . ." (II Tim. 1:8). 

C. Ang DOBLENG NEGATIBO na may SUHETIBONG MOOD ay isang pagdidiin na 
pagtanggi. "Hindi, hindi kailanman" o "hindi sa kahit sa anumang pagkakataon." 

300 



Hang halimbawa: hindi siya kailanman makakaranas ng pagkamatay" (John 8:51); "Hindi 
ako kailanman, hindi, hindi kailanman . . ." (I Cor. 8:13). 

IX. ANG PANTUKOY 

A. Ang Griyegong Koine ang tiyak ng pantukoy na "ang" ay pareho ang gamit sa Inglis. 
Ang pangunahin nitong gamit ay ang pagiging "tagaturo," isang paraan upang mabigyan 
ng tuon o atensyon ang salita, pangalan o parirala. Nag-iiba ang gamit sa bawat may-akda 
sa Bagong Tipan. Ang tiyak na pantukoy ay ginagamit din 

1. bilang paraan ng paghahambing gaya ng mga panghalip na pamatlig; 

2. bilang palatandaan upang tukuyin ang dati nang naipakilala na paksa o tao; 
3.isang paraan upang matukoy ang paksa sa pangungusap na may pandiwang 
tagapag-ugnay. Mga halimbawa: "Ang Diyos ay Espiritu" (John 4:24); 
"Ang Diyos ay siyang ilaw" 

(IJohn 1:5); "Ang Diyos ay pag-ibig" (4:8,16). 

B. Ang Griyegong Koine ay walang di-tiyak na pantukoy gaya ng Inglis na "a" o 
"an. "Ang pagkawala ng tiyak na pantukoy ay mangangahulugan ng 

Lang pagtuon o pokus sa isang katangian o kalidad ng isang bagay: 
2. ang pagtuon o pokus sa uri ng isang bagay. 

C. Ang mga may-akda ng NT ay nag-iiba-iba kung paano gagamitin ang pantuntukoy. 

X. MGA PARAAN NG PAGPAPAKITA NG PAGBIBIGAY-DIIN SA GRIYEGONG 
BAGONG TIPAN 

A. Ang mga paraan ng pagpapakita ng pagbibigay-diin ay nag-iiba sa bawat may-akda ng 
sa Bagong Tipan. Ang hindi nagbabago at pormal na mga manunulat ay sina Luke at ang 
may-akda ng mga Hebreo. 

B. Nasabi na naming na ang AORIST ACTIVE INDICATIVE ay istandard at walang 
pananda sa pagbibigay-diin, subalit ang iba pang tense, voice o mood ay 
magkahalagahan sa pagbibigay kahulugan o interpretasyon. Hindi ibig sabihin na ang 
AORIST ACTIVE INDICATIVE ay hindi madalas gamitin sa isang mahalagang 
gramatikong pakahulugan. (Halibawa: Rom. 6:10 [dalawang beses]). 

C. Pagkakaayos ng mga salita sa Griyegong Koine 

301 



1. Ang Griyegong Koine ay isang wikang inflected na hindi nakadepende sa pagkakaayos 
ng mga salita. Kung sa gayon, ang may-akda ay maaaring baguhin ang karaniwang 
pagkaka-ayos ng mga salita upang maipakita 

a. ano ang nais na bigyan-diin ng may-akda para sa mambabasa; 
b.kung ano ang iniisip ng may-akda na makakagulat sa mambabasa; 
c.ano ang matinding nararamdaman ng may-akda. 

2. Ang karaniwang ayos ng mga salitang Griyego ay patuloy pa ring di-mapagkasunduan. 
Gayunman, ang dapat na ayos ng mga salita ay: 

a. para sa mga pandiwang pandugtong 

(1) pandiwa 

(2) simuno 

(3) komplemento 

b. para sa mga pandiwang palipat/transitib 

(1) pandiwa 

(2) simuno 

(3) layon 

(4) di-tuwirang layon 

(5) pariralang pang-ukol 

c. para sa mga pariralang pangngalan 

(1) panggalan 

(2) tagapagturing 

(3) pariralang pang-ukol 

3. Ang kaayusan ng mga salita ang napakahalagang puntong sa pagpapaliwanag. Mga 
halimbawa: 

a. "binigay nila ang kanang kamay sa akin at sa Barnabas ang pakikipagsamahan 
o fellowship." Ang pariralang "kanang kamay pakikipagsamahan" ay 
magkahiwalay at naipapakita ang kahalagahan (Gal. 2:9). 

b. "kay Kristo" ay iniunan. Pangunahin ang kanyang pagkamatay (Gal. 2:20). 

c. "Paunti-unti ito at sa maraming magkaka-ibang paraan (Heb. 1:1) ang unang 
inilagay. Ipinapakita rito ang kaibhan kung paano ipinakita ng Diyos ang 
Kanyang sarili, hindi ang pagkakabunyag. was placed first. 



302 



D. Kadalasan ang may ilang antas ng pagbibigay-diin ang ipinakita 

1 . Ang pag-uulit ng panghalip ay naipakita na sa inflected form ng pandiwa. 
Halimbawa: "Ako, ako mismo, ay tiyak na makakasama sa iyo. . ." (Matt. 28:20). 

2. Ang pagkawala ng inaasahang pangdugtong, o iba pang paraan ng 
pagdudugtong sa pagitan ng mga salita, parirala, sugnay o mga pangungusap. 
Tinatawag itong asyndeton ("hindi nakadugtong"). Ang paraang tagapag-ugnay 
ay inaasahan kung kaya ang pagkawala nito ay nakakakuha ng atensyon. Mga 
halimbawa: 

a. Ang Beatitudes, Matt. 5:3ff (ang binigyang diin na listahan) 

b. John 14:1 (bagong paksa) 

c. Romans 9:1 (bagong seksyon) 

d. II Cor. 12:20 (binigyang diin na listahan) 

3. Ang pag-uulit ng mga salita o parirala ay makikita sa ibang kontyeksto Mga 
halimbawa: "ang pagsamba sa Kanyang kadakilaan " (Eph. 1:6, 12 &14). Ang pariralang 
ito ay ginamit upang maipakita ang gawain ng bawat tao san g Santisima Trinidad o 
Trinity. 

4. Ang paggamit ng idyoma o salita (tunog) sa pahitan ng mga termino 

a. euphemisms - pamalit na mga salita para sa mga salitang bawal, gaya ng 
"pagtulog" para sa pagkamatay (John 1 1:1 1-14) o "mga paa" para sa ari ng lalaki 
(Ruth 3:7-8; I Sam. 24:3). 

b. circumlocutions - mga pamalit na salita sa pangalan ng Diyos, gaya ng, "Sa 
Kaharian ng langit" ( Matt. 3:21) o "boses mula sa langit" (Matt. 3:17). 

c. mga bahagi ng pananalita 

(1) mga di makatotohanang pagmamalabis (Matt. 3:9; 5:29-30; 19:24) 

(2) mga pagsasaad na bahagya lamang (Matt. 3:5; Acts 2:36) 

(3) pagbibigay katauhan (I Cor. 15:55) 

(4) pang-uuyam (Gal. 5:12) 

(5) mga tulang passages (Phil. 2:6-11) 

(6) mga paglkalaro ng tunog sa pagitan ng mga salita 

(a) "simbahan" 

(i) "simbahan" (Eph. 3:21) 

303 



(ii) "pagtawag" (Eph. 4:1,4) 

(iii)"tinawag"(Eph. 4:1,4) 
(b) "malaya" 

(i) "babaeng malaya" (Gal. 4:31) 

(ii)"kalayaan"(Gal.5:l) 

(ill) "malaya" (Gal. 5:1) 
d. wikang idyomatiko - wika na kadalasan ay batay sa kultura at wikang tiyak: 

(1) piguratibong gamit ng "pagkain." (John 4:31-34) 

(2) piguratibong gamit ng "Templo." (John 2:19; Matt. 26:61) 

(3) idyoma ng damdamin ng Hebreo, "galit." (Gen. 29:31; Deut. 21:15; 
Luke 14:36; John 12:25; Rom. 9:13) 

(4) "Lahat" kontra "marami." Ikumpara ang Isa. 53:6 ("all") sa 53:11 & 12 ("marami.") 
Ang mga terminong magkasingkahulugan gaya ng sa Rom. 5:18 at 19 ay nakikita. 

5. Ang gamit ng kabuuang pariralang lingguwistiko sa halip na isang salita. Halimbawa: 
"Ang Panginoong Hesuskristo." 

6. Ang espesyal na gamit ng autos 

a. kapag may kasamang pantukoy (na nasa attributive position) ito ay isinalin na it was 
translated "pare ho." 

b. kapag walang pantukoy (na nasa predicate position) ay isinalin ito na panghali na 
intensive reflexive — "kanya,""kanya" or "nito." 

E. Ang isang mag-aaral ng hindi Griyegong nagbabasa ng Bibliya ay matutukoy ang pagbibigay- 
diin sa ilang mga paraan: 

1. Ang paggamit sa pagsusuring lexicon at interlinear na tekstong Griyego/Ingles. 

2. Ang paghahambing sa mga pagsasaling Inglis, partikular na mula sa iba't ibang mga 
teyorya ng pagsasalin. Halimbawa: pagkukumpara ng "salita sa bawat salita" (KJV, 
NKJV, ASV, NASB, RSV, NRSV) na may "dinamikong katumbas" (Williams, NIV, 
NEB, REB, JB, NJB, TEV). Magandang makatulong dito ang The Bible in Twenty-Six 
Translations na inilathala ni Baker. 

3. Ang paggagamit sa The Emphasized Bible ni Joseph Bryant Rotherham (Kregel, 
1994). 

4. Ang paggamit sa napaka-literal na pagsasalin 

304 



a. Ang American Standard Version ng 1901 

b. Ang Young's Literal Translation of the Bible ni Robert Young (Guardian Press, 1976). 
Ang pag-aaral ng gramatika ay isang matagal at nakakapagod subalit kailangan para sa 
tamang interpretasyon. Ang maiikling kahulugan, mga komento at mga halimbawa ay 
upang mahikayat at maibahagi sa mga di-Griyego mga mambabasa ang gamitin ang mga 
notes sa gramatika na kasama sa volume na ito. Tiyak na ang mga kahulugan dito ay 
pinadali. Dapat hin di ito gamatin sa isang paraang dogmatic at naibabagay, subalit bilang 
paunang paraan sa may makabubuting pag-unawa sa kahulugan o sintaktika ng Bagong 
Tipan. Inaasahan na ang mga kahulugang ito ay makakatulong sa mga mambababsa na 
maunawaan ang mga komentaryo ng iba pang mga pantulong sa pag-aaral gaya ng 
teknikal na mga komentaryo sa Bagong Tipan. Kailangan din nating alamin kung an 
gating mga interpretasyon ay nakabase sa mga aytem ng impormasyon namatatagpuan sa 
mga tekto ng Bibliya. Ang gramatika ay isa sa mga nakakatulong sa mga aytem na ito; 
ang iba pang mga aytem ay kabilang ang tagpuang pangkasaysayan, konteksto ng 
panitikan, pangkasalukuyang gamit ng mga salita, at kaparehong mga passages. 



305 



APENDISE DALAWA 

KRITISISMO SA TEKSTO 



Ang paksang ito ay ilalahad sa paraang matatalakay ang mga tekstong nilalaman na 
matatagpuan sa komentaryong ito. Ang sumusunod na balangkas ay gagamitin. 

I. Ang mga pinagmulan ng teksto na galing sa Ingles na Bibliya 

A. Lumang Tipan 

B. Bagong Tipan 

II. Maikling pagtalakay sa mga problema at teyorya ng mababang kritisismo na tinatawag ding 
kritisismo sa teksto. 

III. Mga Mungkahing pinagmulan para sa iba pang babasahin. 

1. Ang mga pinanggalingan ng Ingles na Bibliya 

A. Lumang Tipan 

1. Mesoretic Text (MT) - Ang Hebreong teksto ng mga katinig ay inilapat ni Rabbi Aquiba 
noong AD 100. Ang mga punto ng patinig, mga diin, mga nota sa paligid, pagbabantas at mga 
punto ng mga aparatus ay sinimulang isinama noong ika-anim na siglo AD at natapos noong ika- 
siyam na siglo AD. Ito ay ginaya ng isang pamilya ng mga Hudyong iskolar na kilala bilang 
Masoretes. Ang ginamit nilang uri ng teksto ay pareho ng nasa Mishnah, Talmud, Tar gums, 
Pashitta at Vulgante. 

2. Septuagint (LXX) - Ayon sa tradisyon, ang Septuagint ay ginawa ng pitumpong Hudyong 
iskolar sa loob ng pitumpong araw para sa aklatan ng Alexandria sa ilalim ng pensiyon ni Haring 
Ptolemy II (285-246 BC). Ang pagsalin ay umano'y hiling ng isang Hudyong lider na nakatira sa 
Alexandria. Ang pagsalin na ito ay mula sa "Sulat ni Aristeas." Ang LXX ay karaniwang ibinase 
sa ibang Hebreong tradisiyong tekstuwal ni Rabbi Aquiba (MT). 



306 



3. Dead Sea Scrolls (DSS) - Ang Dead Sea Scrolls ay isinulat noong Roman BC (200 BC 
hanggang AD 70) ng isang pangkat ng mga Jewish separatists na tinatawag na Essenes. 
Ang mga Hebreong manuskripto, na natagpuan sa maraming lugar sa paligid ng Dead Sea ay 
nagpapakita ng ibang Hebrew textual family sa likod ng parehong MT at ng LXX. 

4. Hang tiyak na halimbawa ng pagkukumpara ng mga tekstong ito ay nakatulong sa mga 

tagapagsalin na intindihin ang Lumang Testamento 

a. Ang LXX ay nakatulong sa mga tagasalin at iskolar na intindihin ang MT 

(1) ang LXX ni Isa. 52:14, "kasindami ng namamangha sa kanya" 

(2) ang MT ni Isa. 52:14, "kasindami ng nagtataka sa kanya" 

(3) sa Isa. 52:15 ang kaibhan ng panghalip ng LXX ay nakumpirma 

(a) LXX, "upang ang maraming mga bansa ay makita ang kamangha- 
mangha sa kanya" (b) MT, "upang siya ay magwisik sa maraming mga bansa" 

b. Nakatulong ang DSS sa mga tagapagsalin at iskolar na maintindihan ang MT 

(1) ang DSS ni Isa. 21:8, "pagkatapos ang tagahula ay umiyak, Sa isang 

toreng pangbantay ako nakatayo..." 

(2) Ang MT ni Isa. 21:8, "at umiyak ako na parang lion! Aking 

Panginoon, lagi akong nakatayo sa toreng pambantay sa araw... 

c. Ang parehong LXX at DSS ay nakatulong na linawin ang Isa. 53: 1 1 

(1) LXX at DSS, "pagkatapos ng paghihirap ng kanyang espiritu makikita 
niya ang liwanag, masisiyahan siya" 

(2) MT, "magigita niya . . .ang paghihirap ng kanyang espiritu, 

Masisiyahan siya" 



307 



B. Bagong Tipan 

1. Higit sa 5,300 manuskripto ang buo o mayroon pa ring mga parteng Griyegong Bagong 
Testamento. Mga 85 ay sinulat sa. papyri at 268 ay nakasulat sa malalaking letra (uncials). Nang 
maglaon, noong bandang ika-siyam na siglo AD, isang iskrito na nagpapatuloy (miniscule) ang 
nagawa. Ang mga Griyegong manuskripto ay nakasulat sa anyong numero ay mga 2, 700. 
Mayroon din tayong mga 2, 100 kopya ng mga listahan ng mga teksto ng Banal na Bibliya na 
ginamit sa pagsamba sa mga tinatawag nating lectionaries . 

2. Mga 85 Griyegong manuskripto ang naglalaman ng mga bahagi ng Bagong Testamento ng 
mga nakasulat sa papyrus ang nakabahay sa mga museo. Ang ilan ay naka-petsa mula ikalawang 
siglo AD ngunit ang karamihan ay mula sa ikatlo at ika-apat na siglo AD. Wala sa MSS na ito 
ang naglalaman ng buong Bagong Testamento. Hindi dahil ito ay ang mga pinakalumang kopya 
ng Bagong Testamento ay ibig sabihin mayroon silang mas kaunting mga pagkakaiba. Marami sa 
mga ito ay mabilisang kinopya para sa lokal na paggamit. Walang pag-alaga ang naganap sa 
prosesong ito. Kaya marami silang nilalamang pagkakaiba. 

3. Codex Sinaiticus, kilala sa pamamagitan ng letrang Griyego na W (aleph) ng (01) ay 
natagpuan sa monasteryo ng St. Catherine sa Mt. Sinai. Ito ay nakapetsa mula sa ika-apat na 
siglo AD at naglalamn ng parehong LXX ng DT at Griyegong NT. Ito ay isa sa mga uri ng 
Alexandrian Text. 

4. Codex Alexandrius kilala bilang "A" o (02) ay isang ika-limang siglong Griyegong 
manuskripto na natagpuan sa Alexandria, Ehipto. 

5. Codex Vaticanus, kilala bilang "B" o (03), ay natagpuan sa aklatan ng Vatican sa Roma at 
nakapetsa mula sa gitna ng ika-apat na siglo AD. Nilalaman nito ang parehong LXX at OT ng 
Lumang Testamento at ng Griyegong Bagong Tekstamento. Ito ay isa sa mga uri ng Alexandria 
Text. 

6. Codex Ephraemi, kilala bilang "C" o (04) ay isang ika-limang siglong Griyegong manuskripto 
na bahagyang nasira. 



308 



7. Codex Bezae, kilala bilang "D" o (05) ay isang ika-lima o ika-anim na siglong Griyegong 
manuskripto. Ito ay ang pangunahing gumanap sa tinatawag na V^estern Text. Ito ay naglalaman 
ng maraming karagdagan at naging pangunahing Griyegong saksi para sa pagsaling King James. 

8. Ang NT MSS ay maaaring magrupo sa tatlo, posibleng apat, na pamilya na may katulad na 
mga katangian. 

a. ang teksto ng Alexandrian mula sa Ehipto 

(1) P75, P66 (AD 200) na nagtatala ng mga Ebanghelyo 

(2) P46 (AD 225) na nagtatala ng mga sulat ni Paul 

(3) P72 (AD 225-250) na kina Pedro at Jude 

(4) Codex B tinatawag na Vaticanus (AD 325), na kasama ang buong OT 

at NT 

(5) Mga orihinal na sipi mula sa ganitong uri ng teksto 

(6) Iba pang MSS na nagpapakita ng ganitong uri ng teksto ay W, C, L, W, 33 

b. Western Text mula sa Hilagang Aprika 

(1) mga sipi mula sa mga Hilagang Aprikanong puno ng simbahan, 

Tertullian, Cyprian at ang lumang pagsalin sa Latin 

(2) mga sipi mula kay Iraneus 

(3) mga sipi mula sa pagsaling Tatian at Old Syriac 

(4) Codex D "Bezea" ay sumusunod sa ganitong uri ng teksto. 

c. Eastern Byzantine na teksto mula sa Constantinopole 

(1) ang uri ng tekstong ito ay inaaanino ng higit sa 80% ng 5, 300 MSS 

(2) Iniulit ng Antioch ng mga puno ng simbahan ng Syria, Cappa doceans, 

Chrysostom at Therodoret 

309 



(3) Codex A sa Gospels lamang 

(4) Codex E (ika-walong siglo) para sa buong NT 

d. Ang pang-apat na posibleng uri ay ang Caesarean mula sa Palestine 

(1) Ito ay pangunahing nakikita sa Mark lamang 

(2) Ilan sa mga saksi nito ay ang P45 at W 



II. Maikling pagtalakay sa mga problema at teyorya ng mababaw na ktritisismo na tinatawag 
ding kritisismo ng teksto 

A. Kung paano nabuo ang pagkakaiba 

1. Di sinasadya o aksidental (malawak na karamihan na pangyayari) 

a. pagkakamali sa pagtingin sa kopyang kamay na binabasa ang 

pangalawang mungkahi ng dalawang salita sa pagitan 

(1) pagkakamali sa pagtingin sa paglaktaw ng isang salita o phrase na may 

dobleng letra 

(2) pagkakamali ng pag-iisp sa pag-uulit ng parirala o linya ng tekstong 

Griyego 

b. pagkakamali sa pogdinig sa knopyang kamay ng pagdidikta kung saan 
nangyayari ang pagkakamali sa pagbaybay (itacism). Karaniwang sinasabi 
ng mga pagkakamali sa pagbaybay ang isang katunog na Grieygong salita. 

c. Ang mga pinakamaagang tekstong Griyego ay walang kabanata o paghahati ng 
mga sipi, kakaunti o walang pananda at walang paghahati sa pagitan ng mga 
salita. Posibleng mahati ang mga letra sa iba't ibang lugar na bumubuo ng iba't 
ibang mga salita. 

2. Intensyonal 

310 



a. may mga pagbabagong ginawa upang maayos ang anyo ng baralila ng 

mga kinopyang teksto 

b. may mga pagbabagong ginawa upang maalala ang teksto sa pagsunod 
sa ibang tekstong biblikal (harmonization of parallels) 

c. may mga pagbabagong ginawa sa pamamagitan ng pagsasama ng 
dalawa o higit pang ibang mga babasahin sa isang mahabang pinag-isang 
teksto (conflation) 

d. may mga pagbabagong ginawa para maitama ang isang kinilalang 

problema sa teksto (cf. I Cor. 1 1:27 at I John 5:7-8) 

e. ang ilang karagdagang impormasyon sa tagpong historikal o tamang 

interpretasyon ng teksto ay inilagay sa gilid ng isang manunulat ngunit 
inilagay sa manulat ng pangalawang eskriba (cf John 5:4) 

B. Ang mga payak na simulain ng kritisismo sa teksto (lohikal na tuntunan para sa 
pagkilala ng orihinal na tuntunan ng isang teksto kung mayroong mga pagbabago) 

1. Ang mga pinakakakaibang teksto ay maaring ang orihinal 

2. Ang pinamaikling teksto ay maaring ang orihinal 

3. Ang mas lumang teksto ay mas binibigyang bigat dahil sa kanyang malapit na 

kasaysayan sa orihinal, ang iba pa ay magkakapantay. 

4 MSS ay malawak ang kinasasakupang lugar ng karaniwang may orihinal na 
babasahin. 

5. Ang mga tekstong mas mahina sa doktrina, lalo na ang mga tumutukoy sa mga 

pangunahing diskusiyong teyolohiko ng mga pagbabago ng manuskripto 
gaya ng Trinity sa I John 5:7-8, ang mas pinipili 

6. Ang tekstong pinaka-nakakatalakay sa simula ng ibang mga pagkakaiba 



311 



7. Dalawang quotes na nagpapakita ng balance sa mga magugulong pagkakaibang 
ito. 

a. ang libro ni J. Harold Greenlee, Introduction to New Testament Textual 
Criticism p. 68: "Walang Kristiyanong doktrina ang nakabitin sa isang 
mapagtatalunang teksto; at ang mag-aaral ng NT ay dapat alam ang 
pangangailangan sa kanyang teksto na maging mas orthodox 

o mas matibay sa doktrina kaysa doon sa may inspirasyon na orihinal. " 

b. Sinabi ni W.A. Criswell kay Greg Garisson ng ''The Birmingham News" 
na siya(Criswell) ay hindi naniniwala na ang bawat salita sa Bibliya ay 
may inspirasyon "kahit hindi na bawat salita ang ibinigay sa makabagong 
publuko sa maraming sandaantaon ng mga tagapagsalin" Sabi ni 
Criswell: "Ako ay talagang naniniwala sa kritisismo sa teksto. Sa gayon, 
sa aking palagay, ang huling kalahating bahagi ng ika-16 na kabanata ng 
Mark . Dahil sa ganito, sa aking palagay, ang huling kalahati ng ika-16 na 
kabanata ng Mark ay sabi-sabi lamang: hindi ito inspirado, pinagsama- 
sama lamang. . .Kung ikukumpara mo ang mga manuskritong iyon kahit 
pa sa mga nauna, wala ka makikitang konklusyon sa Aklat ni Mark. May 
nagdagdag lamang sa ito..."." Ayon din sa sa patriyarko ng SBC 
inerrantists na ang interpolation ay makikita rin sa John 5, ang salaysay ni 
Hesus sa lawa ng Bethesda. At kanyang tinalakay ang dalawang 
magkaibang bersiyon ng pagpapakamatay ni Hudas (cf. Matt. 270 at 
Acts 1): "Isa lamang ito naiibang pananaw ng pagpapakamatay, sabi ni 
Criswell "Kung nasa Bibliya ito, may paliwanag tungkol dito. At 

ang dalawang pangyayari sa pagpapakamatay ni Hudas ay nasa Bibliya." 
Dagdag ni Criswell, "Ang kritisismo sa teksto ay isang kasiya-siyang 
siyensya. Hindi ito nananatili, hindi walang kabuluhan. Isa itong 
dinamiko at napakahalaga. . ." 

III. Mga problema ng manuskripto (kritisismo ng teksto) 

A. Mga mungkahing pinagmulan para sa iba pang babasahin 

312 



1. Biblical Criticism: Historical, Literary and Textual, ni R.H. Harrison 

2. The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration ni 

Bruce M. Metzger 

3. Introduction to New Testament Textual Criticism, ni J. H Greenlee 



313 



APENDISE TATLO 
GLOSARYO 

Adoptionism. Ito ang isa sa mga maagang pananaw ukol sa kaugnayan ni Hesus sa pagka-Diyos. 
Iginiit nito na si Hesus ay isa lamang na pangkaraniwang tao sa lahat ng bagay at inampon 
lamang siya ng Diyos Ama ng siya's bininyagan (cf. Mt. 3:17; Mc. 1:11) o nang Siya ay nabuhay 
muli (cf. Ro. 1:4). Dahil naging kapuri-puri ang buhay ni Hesus, inampon siya ng Diyos Ama 
bilang "anak" Niya (cf. R. 1:4; Fil. 2:9) sa isang bahagi ng kanyang buhay (kabinyagan, 
pagkabuhay muli). Ito ay menoryang pananaw ng isang batang simbahan at noong ika-walong 
siglo. Imbis na ang Diyos ang naging tao (ang Pagkakatawang-tao), binaligtad ito at ngayon ang 
tao ay naging Diyos! Napakahirap sabihin kung papaano si Hesus, na Diyos Anak, na bathala na 
bago pa man ipinanganak, ay ginantimpalaan o pinuring mabuti ng Diyos Ama dahil sa kanyang 
ulirang pamumuhay. Kung Siya ay Diyos na, papaano pa Siya gagantimpalaan? Kung Siya ay 
banal na bago pa man ipinanganak, paano pa daragdagan ang karangalan Niya? Kahit na mahirap 
natin maintindihan, kahit papaano ay pinarangalan ng Diyos Ama si Hesus sa isang di- 
pangkaraniwang paraan dahil sa Kanyang ganap na pagpapatupad ng kagustuhan ng Diyos Ama. 

Alejandria, Paaralan ng. Ang paraan na ito ng pagpapaliwanag ng Biblia ay umusbong at 
lumaki sa Alejandria, sa Egipto, sa ikalawang siglo A.D. Ginamit nito ang mga saligang 
alituntunin sa pagpapaliwanag ni Philo, na isang tagasunod ni Plato. Ito ay madalasang tinatawag 
na paraang pang-talinghaga o pang-alegorya (allegorical method). Namuno ang paraan na ito sa 
simbahan hanggang sa panahon ng Pagbabago o Repormasyon. Ang mga pinaka-may- 
kakayahang tagapagsulong nito ay sina Origen at Agustino. Tignan ang ginawa ni Moises Silva, 
"Has The Church Misread The Bible?" (Academic, 1987) 

Alejandrinus. Ang manuskrito na Griyego na ito na mula sa ika-limang siglo at nagmula sa 
Alejandria, sa Egipto, ay naglalaman ng Matandang Tipan, Apokripa, at halos lahat ng Bagong 
Tipan. Ito ay isa sa ating mga pangunahing saksi sa buong Bagong Tipan na nasa wikang 
Griyego (maliban sa ilang bahagi ng Mateo, Juan, at 2 Mga Taga-Corinto). Kapag ang 
manuskritong ito, na pinangalanan bilang "A", at ang manuskritong pinangalanan bilang "B" 
(Vaticanus) ay nagkasundo sa isang pagbasa, ito ay itinuturing na isang orihinal ng karamihan ng 
mga iskolar sa halos lahat ng pagkakataon. 

Alegorya o Talinghaga. Ito ay isang uri ng pagpapaliwanag ng Biblia na nagsimula sa 
Hudaismo ng Alejandria. Ito'y pinatanyag ni Philo ng Alejandria. Ang saligang tulak nito ay 
ang pagnanais na gawing makabuluhan ang Banal na Kasulatan sa sariling kultura o sistema ng 
pilosopiya sa pamamagitan ng pag-wawalang-bahala sa kasaysayang kinalalagyan ng Biblia at/o 
pati ang pampanitikang kahulugan nito. Laging hinahanapan nito ng nakatago o espiritwal na 
kahulugan ang bawat teksto sa Banal na Kasulatan. Kailangang aminin na si Hesus, sa Mateo 13, 
at si Pablo, sa 4 Mga Taga-Galacia, ay minsanang gumagamit ng alegorya o talinghaga upang 
magpahiwatig ng katotohanan. Kaya lang, ito ay nasa anyo ng typology, hindi limitado sa 
alegoria. 

Analytical lexicon. Ito'y isang uri ng kagamitang pananaliksik na tinutulungan sinuman na 
kilalanin ang bawat Griyegong anyo sa Bagong Tipan. Ito'y isang talaan ng mga anyo at saligang 

314 



kahulugan na naka-ayos ayon sa baybayin na Griyego. Kapag sinamahan ng isang pagsasalin na 
interlinear (interlinear translation), pinapahintulutan ang mga nananampalatayang hindi nakapag- 
babasa ng Griyego na suriin ang mga anyong balarila at syntaktika na Griyego sa loob ng 
Bagong Tipan. 

Analogy of Scripture (Pagkatulad ng Banal na Kasulatan). Ito ang parirala na ginagamit 
upang isalarawan ang paningin na ang buong Biblia ay inspirasyon ng Diyos at, samakatwid, ay 
hindi salungat nguni't bumubuo pa. Ang mapagpalagay na panindigan na ito ang batayan para sa 
paggamit ng magkatulad na mga sipi sa pagpapaliwanag ng teksto sa Biblia. 

Ambiguity. Tumutukoy sa pagka-walang katiyakan na nanggagaling mula sa isang dokumento 
na maaaring may dalawa o higit pa sa dalawang kahulugan o bagay na tinutukoy ng sabay. 
Maaaring si Juan ay gumagamit ng ambiguity (double entendre s). 

Anthropomorphic. Nangangahulugan na "mayroong mga katangian na may kinalaman sa mga 
tao." Ang katawagang ito ay ginagamit na panglarawan sa ating wikang pang-relihiyon ukol sa 
Diyos. Ito ay nanggaling sa katawagang Griyego para sa "sangkatauhan." Ang ibig sabihin nito 
ay nagsasalita tayo tungkol sa Diyos na para Siyang tao. Ang Diyos ay isinasalarawan sa 
pamamagitan ng mga katawagang may kinalaman sa pisikal, sosyolohikal, at sikolohikal na 
aspeto ng pagkatao (cf. Gen. 3:8; 1 Har. 22:19-23). Subalit ito ay pagkatulad (analogy) lamang. 
Gayon pa man, wala tayong mga ibang kategorya o katawagan na magagamit kung hindi iyong 
sa pang-tao. Samakatwid, ang ating kaalaman sa Diyos ay totoo, nguni't limitado. 

Antioch, Paaralan ng. Isang paraan ng pagpapaliwanag ng Biblia na umusbong at lumaki sa 
Antioch, sa Syria, ng ika-tatlong siglo A.D. bilang sagot sa pamamaraang talinghaga (allegorical 
method) ng Alejandria, sa Egipto. Ang saligang tulak nito ay ang pag-pokus sa makasaysayang 
kahulugan ng Biblia. Ipinapaliwanag nito ang Biblia bilang isang normal at gawang-tao na 
panitikan. Ang paaralan na ito ay nasama sa alitan sa pagitan ng dalawang paningin kay Kristo: 
kung Siya ba ay may dalawang pagkatao (Nestorianismo) o isa lamang (buong Diyos at buong 
tao). Tinawag ito na hidwang paniniwala ng Simbahang Katoliko Romano at lumipat sa Persia, 
nguni't ang paaralan na ito ay naging maliit lamang ang halaga. Ang saligang panuntunang 
hermenyutika na nito ay naging mga panuntunan sa pagpapaliwanag ng mga Classical Protestant 
Reformer (Luther at Calvin). 

Antithetical. Ito ang isa sa tatlong mapanlarawang katawagan na ginagamit upang ipakilala ang 
kaugnayan sa pagitan ng mga linya ng tulang Hebreo. May kinalaman ito sa mga linya ng tula na 
magkatumbalik ang ibig sabihin (cf. Kaw. 10:1, 15:1). Panitikang Apokaliptiko. Nananaig ito, at 
maaari ngang bukod-tangi ito, sa genre ng mga Hudyo. Ito ay isang uri ng panunulat na may 
nakatagong kahulugan na ginagamit sa mga panahon ng pagsalakay at pananakop sa mga Hudyo 
ng mga banyagang makapangyarihan. Ipinapalagay nito na isang pansarili at mapagligtas na 
Diyos ang gumawa at namamahala sa mga pandaigdigang pangyayari, at ang Israel ay may 
bukod-tanging halaga sa Kanya. Ipinapangako ng panitikang ito ang tagumpay dahil sa tanging 
tulong ng Diyos. Ito ay mapagsagisag at mapag-likhang-isip na maraming gamit na katawagan 
na may mga nakatagong kahulugan. Madalas nitong ipinapahiwatig ang katotohanan sa 
pamamagitan ng mga kulay, bilang, pangitain, panaginip, tulong ng mga anghel, mga lihim at 
naka-kodigong mga salita, at madalas na matalim na dualismo sa pagitan ng kabutihan at 

315 



kasamaan. Ang ilan sa mga uri o genre nito ay (1) sa Matandang Tipan, Ezekiel (mga kabanata 
36-48), Daniel (mga kabanata 7-12), Zacaraias; at (2) sa Bagong Tipan, Mt. 24; Mc.l3, II Tes. 2 
at Pahayag. 

Apologist (Apologetics) / Mga Taga-Hingi ng Paumanhin. Galing ito sa salitang-ugat na 
Griyego para sa "pananggol na legal" ("legal defense"). Ito ay isang tiyak na disiplina sa loob ng 
teolohiya na naghahangad magbigay ng katibayan at mga makatwirang paliwanag para sa 
Kristyanong pananampalataya. 

A priori. Kasingkahulugan nito ang katawagang "pagpapalagay" o "palagay." Kinakabilangan 
ito ng pangangatwiran mula sa mga dating tinatanggap na kahulugan, alituntunin o panindigan 
na inakalang to too. Ito ang mga bagay na tinanggap na wala man lamang pagsisiyasat o 
pagsusuri. 

Arianismo. Si Arius ay isang pari sa simbahan sa Alejandria, sa Egipto, na nabuhay mula sa ika- 
tatlo hanggang sa maagang bahagi ng ika-apat na siglo. Iginiit niyang si Hesus ay dati nang 
buhay bago pa man ipanganak, nguni't hindi siya banal (hindi kasingtulad ng diwa ng Diyos 
Ama), marahil bilang pagsunod sa Mga Kawikaan 8:22-31. Hinamon siya ng obispo ng 
Alejandria, na nagsimula (A.D. 318) ng isang alitan na nagtagal ng maraming taon. Ang 
Arianismo ang naging opisyal na pananampalataya ng Silangang Simbahan (Eastern Church). 
Tinuligsa ng Sanggunian ng Nicaea (Council of Nicaea) si Arius noong A.D. 325 at pinanindigan 
ang buong pagkakapantay at kabanalan ng Anak. 

Aristotle. Isa siya sa mga pilosopo ng Grecia noong unang panahon, isang mag-aaral ni Plato at 
guro ni Alexander the Great. Ang kanyang impluho , kahit na ngayon, ay nakakaabot sa lahat ng 
sulok ng mga makabagong pag-aaral. Ito ay dahilan sa kanyang pagbibigay-diin sa pagkakaroon 
ng karunungan sa pamamagitan ng pagmamasid at pagbubukod-bukod. Ito ang isa sa mga aral ng 
siyentipikong paraan. 

Autograp, Mga (Autographs). Ito ang pangalan na binigay sa mga orihinal na kasulatan ng 
Biblia. Nawala na ang lahat ng mga orihinal at sulat-kamay na manuskrito. Ang natira na 
lamang ay mga kopya. Ito ang pinagmulan ng marami sa mga pagkakaibang kasulatan ng mga 
manuskrito na Hebreo at Griyego at ng mga lumang salin. 

Bezae. Ito ang Griyego at Latin na manuskrito ng ika-anim na siglo A.D. Pinangalanan ito 
bilang "D." Nilalaman nito ang mga Ebanghelyo at ilan sa mga Pangkalahatang Epistola. 
Nakikilala ito sa dami ng mga idinagdag na sulat. Binubuo nito ang batayan para sa "Textus 
Receptus," ang pangunahing manuskrito na Griego na nasa likod ng King James Version. 

Bias. Ito ang katawagan na ginagamit upang isalarawan ang malakas na hantad tungo sa isang 
bagay o pananaw. Ito ang paningin na kung saan ang kawalang-pagkiling sa isang bagay o 
pananaw ay imposibleng gawin. Ito ay isang panindigan na di-matwid. 

Autoridad ng Biblia (Biblical Authority). Ang katawagang ito ay ginagamit sa isang 
natatanging pagpapakahulugan. Ipinapaliwanag ito bilang pagkakaintindi sa sinabi ng orihinal 
na manunulat sa kanyang panahon at ang paggamit ng katotohanang ito sa ating panahon. Ang 

316 



Autoridad ng Biblia ay kadalasang pinapaliwanag bilang pagtingin sa Biblia bilang ating isa at 
natatanging gabay na dapat paniwalaan. Gayon pa man, dahil sa naglabasang mga hindi tamang 
paliwanag ngayon, nilimatahan ko ang kuro-kuro o konsepto sa Biblia sa paliwanag gamit ang 
mga aral ng paraang pang-kasaysayan at pang-gramatika (historical-grammatical method). 

Kanoniko (Canon). Ito ay isang katawagang ginagamit upang isalarawan ang mga kasulatan na 
pinaniniwalaang bukod-tanging binigyan-sigla. Ito ang ginagamit kapag tumutukoy sa mga 
Banal na Kasulatan mula sa mga Matanda at Bagong Tipan. 

Christocentric. Ito ay isang katawagan na ginagamit upang ilarawan ang kahalagahan ni 
Hesus. May kinalaman ang paggamit ko nito sa konsepto na si Hesus ang Diyos ng buong Biblia. 
Siya ang tinuturo ng Matandang Tipan at Siya ang katuparan at layunin nito (cf. Mt 5:17-48). 

Paliwanag /Komentaryo (Commentary). Ito ay isang madalubhasang uri ng aklat ng 
pananaliksik. Binibigay nito ang pangkalahatang kaalaman na nasa likod ng isang aklat ng 
Biblia. Pagkatapos, ipinapaliwanag ang kahulugan ng bawat seksyon ng aklat. Ang iba ay naka- 
pokus sa paggamit, habang ang iba ay mas teknikal ang paraan ng pakikitungo sa mga teksto. 
Ang mga aklat na ito ay nakakatulong, ngunit dapat gamitin lamang matapos mong gumawa ng 
iyong panimulang pag-aaral. Ang mga pagpapaliwanag ng komentarista ay hindi dapat tanggapin 
ng walang panunuri. Ang paghahambing ng ilang mga paliwanag/komentaryo mula sa mga iba- 
ibang teolohikang paningin ay kadalasang nakakatulong. 

Concordance. Ito ay isang uri ng kagamitang pananaliksik para sa pag-aaral ng Biblia. Itinala 
nito ang bawat paglitaw ng bawat salita sa mga Matanda at Bagong Tipan. Ito ay nakakatulong 
sa ilang paran: (1) pag-alam ng salitang Hebreo o Griyego na nasa ilalim ng kahit na anong 
tanging salita sa Ingles; (2) paghahambing ng mga sipi na kung saan ang parehong salita sa 
Hebreo o Griyego ay ginamit; (3) ipinapakita kung saan ang dalawang magkaibang katawagang 
Hebreo o Griyego ay isinalin sa parehong salitang Ingles; (4) pinapakita kung gaano kadalas 
ginamit ang ilang mga salita sa ilang mga aklat o ng ilang mga manunulat; (5) tinutulungan kang 
hanapin ang isang sipi sa Biblia (cf. Walter Clark's How to Use New Testament Greek Study 
Aids, p. 54-55). 

Mga Balumbon ng Papel mula sa Patay na Dagat (Dead Sea Scrolls). Tumutukoy ito sa 
isang serye ng mga lumang-lumang kasulatan sa Hebreo at Arameo na natagpuan malapit sa 
Patay na Dagat noong 1947. Sila ang mga aklatang pang-relihiyon ng isang sekta ng Hudaismo 
sa unang siglo. Dahil sa bigat ng pananakop ng Roma at mga digmaan ng mga zelotes noong 
mga 60 A.D., itinago nila ang mga balumbon ng papel sa loob ng mga bangang tinakpang mabuti 
at ipinasok ang mga banga sa mga kuweba o butas. Natulungan nila tayong intindihin ang 
makasaysayang kapaligiran ng Palestina noong unang siglo at pinatunayan na walang-kamali- 
mali ang Masoretic Text, hanggang sa maagang B.C. kapanahunan man lamang. Sila ay 
pinangalanan sa daglat na "DSS." 

Deductive. Ang paraang ito ng lohika ay kumikilos, sa pamamagitan ng katwiran, mula sa mga 
pangkalahatang alituntunin patungo sa mga tiyak na paggamit. Ito ang salungat ng inductive 
reasoning, na nilalarawan naman ang siyentipikong paraan, mula sa mga napagmasdan na bagay 
patungo sa mga kalahatang palagay o teyorya. 

317 



Dialectical. Ito'y isang paraan ng pangangatwiran na kung saan ang magkasalungat o 
kabalintunaan ay magkaigting na hinawakan, habang naghahanap ng isang sagot na 
kinabibilangan ng dalawang bahagi ng kabalintunaan. Maraming doktrina sa Biblia ang may mga 
diyalektikong pares: kapalaran— malayang kalooban; kaligtasan — pagtitiyaga; 

pananampalataya — mga gawain; pasya — pagka-disipulo; kalayaang Kristyano — pananagutang 
Kristyano. 

Diaspora. Ito ang teknikal na katawagang Griyego na ginamit ng mga Hudyo sa Palestina upang 
ilarawan ang mga ibang Hudyo na nakatira at namumuhay sa labas ng heograpiyang handangan 
ng Ipinangakong Lupain. 

Dynamic equivalent. Ito ay pangalan ng isang teoriya sa pagsalin ng Biblia. Ang pagsalin ng 
Biblia ay maaaring tignan bilang isang "continuum" mula sa "salita sa salita" na pagkakaayon, 
na kung saan may ipinapalit na salitang Ingles sa bawat salitang Hebreo o Griyego, hanggang sa 
"pakahulugan sa ibang pangungusap" ("paraphrase") na kung saan ang kahulugan o ideya 
lamang ang isinalin na kaunti lang ang saalang-alang sa orihinal na pananalita o parirala. Sa 
pagitan ng dalawang teoriyang ito ay ang "dynamic equivalent" na sumusubok na mataimtim na 
turingin ang orihinal na teksto, nguni't nakasalin sa mga makabagong gramatikong anyo at 
idioma. Ang isang magandang pagtalakay na ginawa sa mga iba't- ibang teoriya ng pagsasalin ay 
matatagpuan sa mga gawa nina Fee at Stuart na pinamagatang, "How To Read the Bible For All 
It's Worth," sa p. 35, at gawa ni Robert Bratcher na pinamagatang "Introduction to the TEV." 

Eclectic. Ang katawagang ito ay ginagamit kapag may kaugnayan sa pagpuna sa teksto. 
Tumutukoy ito sa pagsasanay ng pagpipili ng mga pagbasa mula sa iba't- ibang manuskritong 
Griyego upang makarating sa isang teksto na ipinapalagay na malapit sa orihinal na autograph. 
Di nito tinatanggap ang paningin na mayroong iisang pamilya ng mga manuskritong Griyego na 
nakuha ang mga orihinal. 

Eisegesis. Ito ang salungat ng "exegesis." Kung ang "exegesis" ay ang "tulungang palabasin" 
ang layunin ng orihinal na manunulat, ang ipinapahiwatig naman ng katawagang ito ay ang 
"pagtulong paloob" ng isang banyagang ideya o pananaw. 

Etimolohiya (Etymology). Ito ay isang bahagi ng pag-aaral ng salita na sinusubukang matiyak 
ang orihinal na kahulugan ng isang salita. Mula sa kahulugang ugat na ito, ang mga 
magpakatanging gamit nila ay madaling kilalanin. Sa pagpapaliwanag, hindi etimolohiya ang 
pokus, kung hindi ang kasalukuyang kahulugan at gamit ng isang salita. 

Exegesis. Ito ang teknikal na katawagan para sa pagsasanay ng pagpapaliwanag ng isang 
particular na sipi. Ang ibig sabihin nito ay "tulungang palabasin" (mula sa teksto), 
nagpapahiwatig na ang ating layon ay intindihin ang layunin ng orihinal na manunulat na 
isinaalang-alang ang makasaysayang kapaligiran, kontekstong literary, palaugnayan, at 
kahulugan ng salita nang panahong iyon. 



318 



Genre. Ito ay isang katawagang Pranses na nagpapakilala ng ilang uri ng panitikan. Ang layunin 
ng katawagang ito ay ang paghahati ng mga anyo ng panitikan sa mga kategorya na may mga 
parehong katangian: makasaysayang pagsasalaysay, tula, kawikaan, apokaliptiko, at pagbabatas. 

Gnosticism. Karamihan ng ating kaalaman sa hidwang paniniwalang ito ay nanggaling sa mga 
kasulatang gnostiko ng ikalawang siglo. Gayon pa man, ang mga nagsisimula pa lang na mga 
ideya ay nandoon na sa unang siglo (at maging bago pa doon). Ang ilang sa mga aralang inihatag 
ng mga Valentian at Cerithian Gnosticism ng ikalawang siglo ay: (1) ang bagay at espirito ay 
parehong walang-hanggan (isang dualismo na ontolohikal). Ang bagay ay masama, ang epsirito 
ay mabuti. Ang Diyos, bilang espirito, ay hindi dapat nag-huhulma ng masamang bagay; (2) 
may mga emanasyon (mga napakatagal na panahon o antas ng pagka-anghel) sa pagitan ng Diyo 
at bagay. Ang hull o ang pinakamababa ay si YHWH ng Matandang Tipan na gumawa sa 
sansinukob (kosmos); (3) si Hesus ay isang emanasyon tulad ni YHWH ngunit nasa mas mataas 
na antas, mas malapit sa tunay na Diyos. Ang iba ay nilagay Siya sa pinaka-itaas, nguni't mas 
mababa sa Diyos at tiyak na hindi Diyos na nagkatawang tao (cf. Jn 1:14). Kung ang bagay ay 
masama, hindi maaaring nagkaroon ng katawang tao si Hesus at nanatiling Banal. Siya ay 
espiritwal na multo (cf. 1 Jn 1:1-3; 4:1-6); at (4) ang pagkakaligtas ay nakamit sa pamamagitan 
ng pananampalataya kay Hesus na may kasamang espesyal na kaalaman, na maaaring malaman 
lamang ng mga espesyal na tao. Ang kaalaman (mga hudyat) ay kailangan upang makadaan sa 
mga kalagayang pang-langit. Ang batas ng Hudyo ay kailangan din upang maabot ang Diyos. 
Ang mga mapandayang guro ng Gnostika ay may minungkahing dalawang magkasalungat na 
sistemang etikal: (1) para sa iba, ang pamumuhay ay walang kinalaman sa pagkaligtas. Para sa 
kanila, ang pagkaligtas at espiritwal ay ipinaloob sa mga lihim na kaalaman (mga hudyat) sa 
pamamagitan ng mga kalagayang pang-anghel (mga eon); o (2) para sa iba, ang pamumuhay ay 
mahalaga sa pagkaligtas. Binigyan-diin nila na ang pamumuhay asetiko o mapagpakasakit ay 
ebidensya ng totoong pagka-espiritwal. 

Hermeneuties. Ito ang teknikal na katawagan para sa mga alituntunin na gumagabay sa 
exegesis. Ang hermeneutic na pang-Biblia, o banal, ay kadalasang nahahati sa dalawang 
kategorya: mga kalahatang alituntunin at mga espesyal na alituntunin. Ang mga ito ay may 
kinalaman sa iba't-ibang uri ng panitikan na natatagpuan sa Biblia. Ang bawat uri (genre) ay 
may sarili at bukod-tanging mga gabay, nguni't may binabahaginan silang mga pangkaraniwang 
palagay at mga paraan ng pagpapaliwanag. Mataas na uri ng Pagpuna. Ito ang paraan ng 
pagpapaliwanag na pang-biblia na naka-pokus sa makasaysayang kapaligiran at literary structure 
ng isang particular na uri ng aklat pang-biblia. 

Idioma. Ito ang salitang ginagamit para sa mga parirala na natatagpuan sa iba't-ibang cultura 
na may mga espesyal na kahulugan na walang kinalaman s asa kadalasang kahulugan ng mga 
individual na katwagan. Ang ilan sa mga modemong halimbawa: "katakot-takot ang ganda 
noon" o "alam mo, papatayin mo ako sa (ginagawa)." Mayroon ping ganitong uri ng mga 
parirala ang Biblia. 

Tanglaw o Liwanag (Illumination). Ito ang pangalang binigay sa konsepto na ang Diyos ay 
nakipag-usap sa sangkatauhan. Ang kabuoang konsepto ay kadalasang inihahayag ng tatlong 
katawagan: (1) pahayag o rebelasyon — ang Diyos ay kumilos sa kasaysayan ng tao; (2) 
nagbigay-sigla o inspirasyon — Siya ay nagbigay ng tamang paliwanag sa Kanyang mga kilos at 

319 



sa kanilang kahulugan sa ilang piniling lalaki upang sulatin para sa sangkatauhan' at (3) tanglaw 
o liwanag — binigay niya ang Kanyang Kaluluwa upang tulungan ang sangkatauhan na 
mintindihan ang Kanyang sariling pagbubunyag o paghahayag. 

Inductive. Ito ay isang paraan ng lohika o pangangatwiran na nagsisimula muna sa mga 
partikular o maliliit na bagay papunta sa kabuoan. Ito ang paraang empirical ng bagong siyensya. 
Ito ang pamamaraan na ginamit ni Aristotle. 

Interlinear. Ito ay isang uri ng kagamitang pananaliksik na tumutulong sa mga taong hindi 
makabasa ng salitang pang-biblia na masuri ang kahulugan at balangkas nito.Kaagad na 
nilalagay ang Ingles na salin sa antas na salita sa salita sa ilalim ng orihinal na wikang biblia. 
Itong kagamitan na ito, kapag isinama sa "analytical lexicon," ang magbibigay ng mga anyo at 
saligang kahulugan sa Hebreo at Griyego. 

Nagbigay-sigla o Inspirasyon (Inspiration). Ito ang konsepto na ang Diyos ay nakipag-usap sa 
sangkatauhan sa pamamagitan ng pag-gabay sa mg manunulat ng biblia na isulat ng walang- 
kamalian ang Kanyang pahayag o rebelasyon. Ang kabuoang konsepto ay kadalasang inihahayag 
ng tatlong katawagan: (1) pahayag o rebelasyon — ang Diyos ay kumilos sa kasaysayan ng tao; 
(2) nagbigay-sigla o inspirasyon — Siya ay nagbigay ng tamang paliwanag sa Kanyang mga kilos 
at sa kanilang kahulugan sa ilang piniling lalaki upang sulatin para sa sangkatauhan' at (3) 
tanglaw o liwanag — binigay niya ang Kanyang Kaluluwa upang tulungan ang sangkatauhan na 
mintindihan ang Kanyang sariling pagbubunyag o paghahayag. 

Interlinear. Ito ay pamamaraan ng pananaliksik para sa mga nagbabasa ng wikang biblikal 
upang mapag-aralan nila ang kahulugan at balangkas nito. Agad nitong nailalagay ang pagsalin 
ng bawat salita sa Ingles sa ilalim na orihinal na wikang biblikal. Ang pamamaraang ito, kasama 
ng analytical lexicon, ay maibibigay ang mga anyo at payak na mga kahulugan ng Hebreo at 
Griyego. 

Inspirasyon. Ito ay isang konsepto na ipinarating ng Diyos sa sangkatauhan sa pamamagitan ng 
pag-gabay sa mga biblikal na may-akda na eksakto at malinaw na maitala ang Kanyang 
rebelesyon. Ang kabuuang konsepto ay karaniwang nasasabi sa tatlong termino: (1) rebelesyon - 
ang Diyos ay kumilos sa kasaysayan sa tao; (2) inspirasyon - naibigay Niya sa mga piling tao 
ang tamang interpretasyon at kahulugan ng Kaniyang mga gawa upang maitala para sa 
sangkatauhan; at, (3) iluminasyon - ibinigay Niya ang Kanyang espiritu para tulungan ang 
sangkatauhan na maintindihan ang Kanyang pagsabi ng Wika ng deskripsiyon. Ito ay ginagamit 
sa koneksiyon ng mga wika kung saan ang Lumang Testamento ay nakasulat. Binabanggit nito 
an gating mundo sa mga terminong humaharap sa limang sentido. Ito ay hindi isang 
siyentipikong deskripsiyon at hindi rin itinakdang maging ganoon. 

Legalismo. Ang kilos na ito ay maiuuri sa sobrang pagdiin ng mga patakaran o ritwal. Ito ay 
karaniwang umaasa sa gawa ng mga tao at sa mga regulasyon bilang pagtanggap ng Diyos. 
Karaniwang nitong naibababa ang relasyon at itinataas ang paggawa na parehong mahahalagang 
aspeto sa relasyong tipan sa pagitan ng sagradong Diyos at makasalanang sangkatauhan. 

320 



Literal. Ito ay isang pangalan para sa pamamaraan ng hermeneutics mula sa Antioch na 
textually-focused at makasaysayan. Ang ibig sabihin nito ay ang interpretasyon ay may 
kasamang normal at litaw na kahulugan ng wika ng tao, kahit na kinikilala pa rin nito ang 
pagkakaroon ng wikang matalinghaga. 

Literary Genre. Tinutukoy nito ang mga bukod-tanging anyo ng maaaring magawa ng 
komunikasyong pantao, gaya ng mga tula o makasaysayang pagkukuwento. Ang bawat klase ng 
literature ay mayroong sariling espesyal na pamamaraang hermeneutical, kasama sa mga 
karaniwang prinsipyo para sa lahat ng nakasulat nga literatura. 

Literary Unit. Ito ay tumutukoy sa mga pangunahing bahagi ng pag-iisip ng isang librong 
biblikal. Maaari itong maglaman ng kaunting mga berso, mga talata o mga kabanata. Ito ay isang 
bahaging luluan ang sarili na may isang pangunahing paksa. 

Mababang Kritisismo. Tingnan ang Kritisismong Tekstwal. 

Manuskripto. Ang terminong ito ay tumutukoy sa iba't ibang mga kopya ng Griyegong Bagong 
Testamento. Ito ay karaniwang nahahati sa iba't ibang mga uri sa pamamagitan ng (1) materyales 
kung saan sila nakasulat (papyrus, balat), o (2) ang mismong uri ng sulatin (lahat ay malalaking 
letra o running script). Ito ay naka-abbreviate ng "MS" (iisa) o "MSS" (higit sa isa). 

Masoretie Text. Ito ay tumutukoy sa mga Hebreong manuskripto ng Lumang Testamento na 
gawa ng mga Hudyong iskolar na naglalaman ng mga puntong katinig at iba pang talang 
tekstwal noong ika-siyam na siglo AD. Binubuo nito ang "basic" na teksto ng ating Ingles na 
Lumang Testamento. Ang teksto nito ay makasaysayang naikumpirma ng Hebreong MSS, lalo 
na si Isaiah, mula sa mga Dead Sea scrolls. Ito ay naka-abbreviate bilang "MT". 

Metonymy. Ito ay isang matalinhagang pagsasalita kung saan ang pangalan ng isang bagay ay 
ginagamit upang mailarawan ang isa pang bagay na may kinalaman dito. Halimbawa, ang ibig 
sabihin ng "Ang takuri ay kumukulo" ay "Ang tubig sa loob ng takuri ay kumukulo." 

Muratorian Fragments. Ito ay listahan ng mga librong kanonikal ng Bagong Testamento. Ito ay 
naisulat sa Roma bago ang 200 AD. Pareho nitong naibibigay sa ang dalawampu't pitong mga 
libro gaya ng Protestant NT. Malinaw nitong naipapakita na ang mga local na simbahan sa iba't 
ibang bahagi ng Kahariang Romano ay ang talagang naglapat ng kanon sa harap ng mga 
pangunahing lupon ng simbahan noong ika-apat na siglo. 

Natural na Rebelasyon. Ito ay isang kategoryal ng sariling pagsabi ng Diyos sa tao. Kasama 
nito ang natural na kaayusan (Rom 1:19-20) at ang kamalayang moral (Rom 2:14-15). Ito ay 
nababanggit sa Ps 19:1-6 at Rom 1-2. ito ay natatangi mula sa espesyal na rebelasyon na tiyak at 
supremong sariling pagsabi ng Diyos sa Bibliya sa Hesus ng Nazareth. Ang kategoryang 
theolohikal na ito ay muling idinidiin ng kilos lumang mundo sa mga Kristiyanong siyentipiko. 
(Halimbawa ang mga sulatin ni Hugh Ross). Ginagamit nila ang kategoryang ito upang masabing 

321 



lahat ng katotohanan ya katotohanan ng Diyos. Ang kalikasan ay isang bukas na pinto papunta sa 
karunungan ukol sa Diyos; ito ay naiiba sa espesyal na rebelasyon (ang Bibliya). Pinapayagan 
nito ang modernong agham ang kalayaang manaliksik ukol sa likas na kaayusan. Sa aking 
palagay, ito ay isang mabuti at magandang opurtunidad para masaksihan ang moderno at 
siyentipikong kanlurang mundo. 

Nestorianism. Si Nestorius ay ang patriyarko ni Constantinople sa ika-limang siglo. Siya ay 
sinanay sa Antioch ng Syria at nagsabing si Hesus ay may dalawang pag-uuri, isang ganap na tao 
at isang ganap na dakila. Ang pananaw na ito ay lumayo sa karaniwang isang uring pananaw ng 
Alexandria. Ang pangunahing intindi ni Nestorius ay ang titulong "Ina ng Diyos", na bigay kay 
Maria. Si Nestorius ay nilabanan ni Cyril ng Alexandria at ng implikasyong kanyang pagsasanay 
sa Antiodrian. Ang Antioch ay ang punong lugar ng apat na bahagi (alegorya) paaaralan ng 
interpretasyon. Sa hull, si Nestorius tinanggal sa opisina at itinapon. 

Orihinal na May-akda. Ito ay tumutukoy sa mga tunay na may-akda o manunulat ng iskriptura. 

Papyri. Ito ay isang klaseng pangsulat na materyal mula sa Ehipto. Ito ay gawa sa mga tambo 
mula sa ilog. Ito ay ang kung saan nakasulat ang mga pinakalumang kopya ng Griyegong 
Bagong Testamento. 

Parehong mga Sipi {Parallel Passages). Ang mga ito ay kabilang sa konsepto na ang buong 
Bibliya ay bigay ng Diyos kaya ito ang pinakamabuting interpreter at taga-balanse ng mga 
katotohanang paradoxical. Ito rin ay nakakatulong kapag may isang nagtatangkang intindihin 
ang isang hindi malinaw na sipi. Tumutulong din silang hanapin ang pinkamalinaw na sipi sa 
isang nakatakdang paksa, pati na rin ang ibang mga aspetong iskriptural ng isang nakatakdang 
paksa. 

Parapreys. Ito ay isang pangalan ng teorya ng pagsalin ng Bibliya. Ang pagsalin ng Bibliya ay 
maaaring tanawin bilang isang pakikipag-ugnayan ng patuloy na salita-sa-bawat-salita, na kung 
saan ang isang salitang Ingles ay kailangang matustusan para sa bawat salitang Hebreo o 
Griyego; sa isang parapreys kung saan tanging ang kaisipan ay isinasalin na may kaunting 
pagpuna sa orihinal na mga salita o parirala. orihinal na teksto ngunit isinasalin ito sa 
modernong anyong bararila at wika. Ang isang magandang diskusyon ng mga teoryang ito ay 
matatagpuan sa Fee and Stuart's How to Read the Bible For All Its Worth (p. 35). 

Talata (Paragraph). Ito ay ang payak na bahagi ng lietraryong pagpapakahulugan sa pasulat. 
Naglalaman ito ng isang pangunahing kaisipan at ang pag-unlad nito. Kapag nanatili tayo sa 
kanyang pangunahing duldol, hindi natin pangungunahan ang mga wala pa sa tamang edad o 
palampasin ang kahulugan ng orihinal na may-akda. 

Parochialism. Ito ay tumutukoy sa mga pagkiling na nakakabit sa isang lokal o teyolohikal na 
tagpo. Hindi nito nakikilala ang anyong paglilipat pangkultura ng katotohanang biblikal o ng 
aplikasyon nito. 

322 



Paradox. Ito ay tumutukoy sa mga katotohanang mukhang hindi nagkakasundo ngunit parehong 
to too kahi na may tensiyon sa pagitan nila. Binabalangkas nito mula sa magkaibang mga panig. 
Karamihan ng katotohanang biblikal ay inilalahad nang dalawahan. Ang mga katotohanang 
biblikal ay hindi mga nag-iisang bituin kundi mga grup ng mga bituin na binubuo ng mga 
modelo ng mga tala. 

Plato. Siya ay isa sa mga pilosopo ng sinaunang Greece. Ang kaniyang pilosopiya ay malaki ang 
naimpluwensiya sa naunang simbahan sa pamamagitan ng mga iskolar ng Alexandria, Ehipto at 
sa kalaunan, Augustine. Kaniyang isinambit na na ang lahat ng bagay sa mundo ay ilusyon at 
kopya lamang ng espiritwal na orihinal na modelo. Nang maglaon, tinukoy ng mga theolohikal 
na esperitwal na mundo ang mga anyo o ideya ni Plato. 

Presupposition. Ito ay tumutukoy sa ating unang akalang pagkakaintindi sa mga bagay. 
Kadalasan tayong nakakabuo ng mga opinyon o palagay ukol sa mga isyu bago natin lapitan ang 
mga iskriptura. Ang predisposition na ito ay kilala rin bilang bias, isang kalagayang mahalaga, 
palagay o bago ang pag-unawa. 

Proof- texting. Ito ay ang pagsasanay ng pagsasalin ng isang iskriptura sa pamamagitan ng pag- 
uulit ng isang berso na walang pagkilala sa kanyang pangunahin o mas malaking konteksto sa 
kaniyang literary unit. Tinatanggal nito ang mga berso mula sa kahulugan ng orihinal na may- 
akda at karaniwang may kasamang pagsubok na patunayan ang isang personal na opinyon 
habang idinedeklara ang kapagngyarihang biblikal. 

Rabbinical Judaism. Ang parte ng buhay ng mga Hudyo ay nagsimula sa Babylonian Exile 
(586-538 BC). Sa pagtanggal ng impluwensiya ng mga Pari at sa Templo, ang pokus ng buhay 
Hudyo ay ang mga lokal na sinagoga. Ang mga lokal na sentro ng kulturang Hudyo, fellowship, 
pagsamba at pag-aaral ng Bibliya ang naging pokus ng nasyonal na buhay relihiyon. Noong 
panahon ni Hesus, ang relihiyon ng mga Eskriba ay kapareho ng mga pari. Sa paghulog ng 
Herusalem noong 70 AD, ang anyong eskribal ay pinangunahan ng mga Pariseo; ang nagtimpi sa 
direksyon ng buhay relihiyon ng mga Hudyo. Ito ay nakilala sa pamamagitan ng isang praktikal 
at legolistikong pagsalin ng Torah ayon sa pagsalaysay sa oral na tradisyon (Talmud). 

Rebelasyon. Ito ay ang pangalang bigay sa konsepto na nagsalita ang Diyos sa sangkatauhan. 
Ang kabuuang konsepto ay karaniwang nasasabi sa tatlong termino: (1) rebelasyon - ang Diyos 
ay kumilos sa kasaysayan ng tao; (2) inspirasyon - naibigay Niya sa piling mga tao ang tamang 
interpretasyon at kahulugan ng Kaniyang mga gawa upang maitala para sa sangkatauhan; at (3) 
iluminasyon - ibinigay Niya ang Kaniyang Espiritu para tulungan ang sangkatauhan na 
maintindihan ang Kaniyang pagsabi ng wika ng deskripsiyon. 



323 



Semantic Field. Ito ay tumutukoy sa kabuuang hanay ng mga kahulugang may kinlaman sa 
isang salita. Ito ay ang iba't ibang kahulugan ng isang salita sa iba't ibang konteksto. 

Septuagint. Ito ang pangalang bigay sa Griyegong pagsalin ng Hebreong Lumang Testamento. 
Ayon sa tradisyon, ito ay nasulat sa loob ng pitumpung araw ng pitumpung iskolar na Hudyo 
para sa mga aklatan ng Alexandria, Ehipto. ang tradisyonal na petsa ay bandang 250 BC (sa 
totoo ay maaaring mahigit sa daang taon para makumpleto). Ang pagsalin ay makahulugan dahil 

(1) binibigyan tayo nito ng lumang teksto na maaaring ihambing sa tekstong Masoteric Hebrew, 

(2) ipinapakita nito ang anyong Hudyong pagsalin sa ikatlo at pangalawang siglo BC; at (3) 
binibigyan tayo nito ng pagintinding Jewish Messianic bago ang muling-pagkabuhay ni Hesus. 
Ang abbreviation nito ay LXX. 

Sinaiticus. Ito ay isang Griyegong manuskripto noong ika-apat na siglo AD. Ito ay itinatag ng 
Alemang iskolar na si Tischendorf sa monasteryo ng St. Catherine sa Jebel Musa, ang 
tradisyonal na lugar ng Mt. Sinai. Ang manuskriptong ito ay tinawag sa pamamagitan ng unang 
letra ng alpabetong Hebreo na aleph (W). Kasama nito ang parehong Luma at Bagong mga 
Testamento. Ito ay isa sa mga pinakalumang MSS. 

Spiritualism. Ang terminong ito ay katulad ng allegorizing sa kaunawaang tinatanggal nito ang 
historical at literal na konteksto ng isang sipi at sinasalin ito sa pamamagitan ng ibang criteria. 

Synonymous. Ito ay tumutukoy sa mga terminong may eksakto o magkalapit na mga kahulugan 
(pero sa totoo ay walang dalawang salita ang may kumpletong semantic overlap). Sila ay 
napaka-magkalapit ang relasyon na maaari silang humalilin sa isa't isa na hindi nawawala ang 
kahulugan. Ginagamit rin ito para kilalanin ang isa sa tatlong Hebrew poetic parallelism. Sa 
ganitong pananaw, ito ay tumutukoy sa dalawang linya ng tula na nagsasabi ng parehong 
katotohanan (cf. Ps 103:3). 

Syntax. Ito ay isang Griyegong termino na tumutukoy sa istraktura ng isang pangungusap. Ito ay 
tumtukoy sa mga paraan para makabuo ng isang pangungusap upang makagawa ng isang buong 
kaisipan. 

Nthetical. Ito ay isa sa tatlong termino na tumutukoy sa mga uri ng tulang Hebreo. Ang 
terminong ito ay tumutukoy sa mga linya ng tula na binubuo ang isa't isa sa paraang pataas ang 
pag-unlad; minsan tinatawag ring climactic (cf. Ps 19:7-9). 

Systematic Theology. Ito ay isang bahagi ng pagsalin ng sinusubukang isalaysay ang mga 
katotohanan ng Bibliya sa isang buo at rasyonal na pamamaraan. Ito ay isang lohikal, hindi lang 
historikal na presentasyon ng Kristiyanong theolohiya sa pamamagitan ng mga kategorya (Diyos, 
tao, kasalanan, kaligtasan, atbp.). 



324 



Talmud. Ito ang pamagat ng kodipikasyon ng Jewish Oral Tradition. Naniniwala ang mga 
Hudyo na ito ay sinabi ng Diyos kay Moses sa bundok ng Sinai. Sa totoo, lumalabas na ito ay 
pangkalahatang dunong ng mga gurong Hudyo sa paglipas ng mga taon. Mayroong dalawang 
magkaibang salin ng Talmud: ang Babylonian at ang mas maikli at hindi natapos na Palestinian. 

Tekstwal na Kritisismo. Ito ay ang pag-aaral ng mga manuskripto ng Bibliya. Ang testwal na 
kritisismo ay kailangan dahil wala nang mga nanatiling orihinal at ang mga kopya ay nagkakaiba 
sa isa't isa. Sinusubok nitong isalaysay ang mga pagkakaiba at dumating (sa pinakamalapit at 
posibleng) sa orihinal na pagsasalita ng utographs ng Luma at Bagong mga Testamento. Madalas 
itong tawagang mababang kritisismo. 

Textus Receptus. Ang titulong ito ay umunlad sa limbag ni Elzevir ng Griyegong Bagong 
Testamento noong 1633 AD. Ito ay isang uri ng Griyegong Bagong Testamento na ginawa mula 
sa ilang nahuling manuskriptong Griyego at mga salin sa Latin ni Erasmus (1510-1535), 
Stephanus (1546-1559) at Elzevir (1624-1678). Sa isang panimula sa textual criticism ng Bagong 
Testamento (p. 27), sabi ni A.T. Robertson na ''the Byzantine text is practically the Textus 
Receptus." Ang tekstong Byzantine ang pinaka hindi mahalaga sa tatlong pamilya ng mga 
naunang Griyegong manuskripto {Western, Alexandrian, Byzantine). Nilalaman nito ang 
kabuuang mga pagkakamali ng pitong siglong tekstong kinopya sa pamamagitan ng kamay. 
Subalit sinabi rin ni A.T. Robertson na "ang Textus Receptusay itinago para sa atin na tekstong 
wasto ang nilalaman (p. 21). Ang Griyegong tradisyon na ito (lalo na ang pangatlong limbag ni 
Erasmus) ang bumubuo sa basis ng King James version noong 1611 AD. 

Torah. Ito ang Hebreong termino para sa pagtuturo. Ito ay naging opisyal na titulo para sa mga 
kasulatan ni Moses (mula Genesis hanggang Deuteronomy). Para sa mga Hudyo, ito ang 
pinakamapangyarihang bahagi ng Hebrew canon. 

Typological. Ito ay isang espesyal na uri ng interpretasyon. Karaniwang kasama nito ang 
katotohanang Bagong Testamento na matatagpuan sa mga sipi ng Lumang Testamento sa 
pamamagitan ng mga simbolong analogical. Ang uri ng hermeneutics na ito ay naging 
pangunahing elemento ng pamamaraang Alexandrian. Dahil sa pag-abuso sa ganitong uri ng 
interpretasiyon, kailangang limitahan ang paggamit ng mga tiyak na halimbawang nakatala sa 
Bagong Testamento. 

Vaticanus. Ito ay ang Griyegong manuskripto ng ika- apat na siglo AD. Ito'y natagpuan sa 
aklatan ng Vatican. Noong una, kasama rito ang lahat ng Lumang Testamento, Apocrypha, at 
Bagong Testamento. Subalit, ilang bahagi ay nawala {Genesis, Psalms, Hebrews, Pastorals, 
Philemon at Revelation). Isa itong nakatulong na manuskripto sa pagkilala ng orihinal na 
pagsasalita ng mga autographs. Ito ay may titulong malaking titik B. 



325 



Vulgate. It ay ang pangalan ng pagsalin sa Latin ng Bibliya ni Jerome. Ito ang naging basis o 
karaniwang pagsalin para sa Simbahang Roman Katoliko. Ito ay ginawa noong 380' s AD. 

Wisdom Literature. Ito ay isang uri ng literature na naging karaniwan sa lumang silangan (at 
modemong mundo). Isa siyang pagsubok na makapagturo sa bagong henerasyion ng mga 
tuntunan para sa matagaumpay na pamumuhay sa pamamagitan ng tula, salawikain at sanaysay. 
Ito ay mas ipinarating sa indibiduwal kaysa sa lipunan. Hindi ito gumamit ng mga paghihiwatig 
sa kasaysayan kundi ito'y ibinase sa mga karanasan sa buhay at obserbasiyon. Sa Bibliya, ang 
Job at Song of Songs ay ipinalagay na ang pagkakaroon at pagsamba sa YHWH ngunit ang 
relihiyosong pananaw sa mundong ito ay hindi tiyak sa bawat karanasan ng tao sa lahat ng oras. 
Bilang genre, nagsabi ito ng mga karaniwang katotohanan. Subalit ang genre na ito ay hindi 
magagamit sa bawat tiyak na sitwasiyon. Ito ay karaniwang mga sabi na hindi laging nangyayari 
sa bawat indibiduwal na sitwasiyon. Ang mga paham na ito ay lakas-loob na nagtanong ng mga 
mahihirap na tanong ng buhay. Karaniwan nilang hinamon ang mga tradisiyonal na mga 
relihiyosong pananaw (Job at Ecclesiastes). Bumubuo sila ng ng balance at tensiyon para sa mga 
madadaling sagot ukol sa mga trahedya ng buhay. 

World picture at worldview. Ito ay mga magkasamang termino. Pareho silang mga konseptong 
pilosopikal at tumutukoy sa paglikha. Ang terminong world picture ay tumutukoy sa "paano" ng 
paglikha habang ang world view ay tumutukoy sa "Sino." Ang mga terminong ito ay tumutukoy 
sa interpretasiyon na ang Gen. 1-2 ay tumatalakay sa Sino, hindi paano, ng paglikha, YHWH. Ito 
ay ang pangalang tipan para sa Diyos sa Lumang Testamento. Ito ay ipinaliwanag sa Exod. 3:14. 
Ito ay ang anyong CAUSATIVE ng Hebreong terminong "to be." Takot ang mga Hudyong 
banggitin ang pangalan nab aka magamit nila ito sa kasalanan. Kaya hinalinlin nila ang 
terminong Hebreo Adonai na "Panginoon." Ganito isinalin sa Ingles ang pangalang tipan. 



326 



APENDISE APAT 
PAHAYAG NA PANG-DOKTRINA 



Hindi ko maunawaani ang mga sinasabi ng relihiyon o mga kredo. Mas pipiliin kong kilalanin 
ang Bibliya mismo. Subalit, napagtanto ko na ang pagsabi ng relihiyon ay magbibigay ng paraan 
para maintindihan at matasa ng mga taong hindi ako kilala ang aking pananaw sa doktrina. Sa 
panahon ngayon na maraming pagkakamali at panlolokong pang-doktrina, ang sumusunod ay 
maikling paglalahad ng aking aking teyolohiya. 

1. Ang Bibliya, kapareho ng Luma at Bagong Tipan, ay inspirado, di-matitinag, 
makapangyarihan, na laging Salita ng Diyos. Ito ay ang sariling rebelasyon ng Diyos na itinala 
ng mga tao sa ilalim ng isang makapangyarihang pangunguna. Ito lang ang ating tanging 
pinanggalingan ng malinaw na katotohanan tungkol sa Diyos at ang Kanyang mga hangarin. Ito 
rin ang tanging pinagmulan ng relihiyon at paggawa ng Kanyang simbahan. 



2. Mayroon lamang isang wlang kamatayang, tagapaglikha, tagapagligtas na Diyos. Siya ang 
lumikha ng lahat ng bagay, nakikita at hindi nakikita. Ipinakita niya ang Kanyang Sarili bilang 
mapagmahal at maasikaso ngunit Siya rin ay mabait at wasto. Ipinakita niya ang Kanyang Sarili 
sa tatlong tiyak na katauhan: Ama, Anak at Espiritu, tunay na magkahiwalay ngunit pareho sa 
esensiya. 



3. Aktibo sa pagkontrol ng Kanyang mundo ang Diyos. Mayroong planong walang katapusan 
para sa Kanyang likha na hindi mababago at isang nakapokus sa indibiuwal na pinapayagan ang 
malayang hangarin ng tao. Walang nangyayari kung wala ang katalinuhan at pahintulot ng 
Diyos, subalit hinahayaan niya ang indibidwal sa pagpili ng mga anghel at tao. Si Hesus ang 
nakatakdang Tao ng Ama at ang lahat ay posibleng matakda sa Kanya. Ang nauunang kaalaman 
ng Diyos sa mga pangyayari ay hindi binabalangkas ang mga tao sa isang nakasulat nang iskrip. 
Lahat tayo ay may pananagutan para sa ating mga pag-iisip at mga gawa. 



4. Ang sangkatauhan, kahit na nilikha sa imahe ng Diyos at malaya sa kasalanan, ay piniling 
magrebelde sa Diyos. Kahit na inakit ng isang ahenteng supernatural sina Adan at Eba ay may 
pananagutan sila sa kanilang gawaing makasarili. Ang kanilang rebelyon ay nakaapekto sa 
sangkatauhan at ang paglikha. Lahat tayo ay kailangan ang awa at grasya ng Diyos para sa ating 
kondisyong dulot ni Adan at ang ating indibidwal na rebelyon. 

327 



5. Naglaan ang Diyos ng pamamaraan ng pagpapatawad at panunumbalik para sa makasalanang 
sangkatauhan. Si Hesukristo, ang katangi- tanging anak ng Diyos, ay naging tao, namuhay nang 
walang kasalanan at sa pamamagitan ng kanyang pagkamatay, ay binayaran ang parusa ng 
kasalanan ng sangkatauhan. Siya lamang ang tanging paraan para sa panunumbalik at 
pakikisama sa Diyos. Wala nang ibang paraan ng kaligtasan liban sa paniniwala sa Kanyang 
natapos na gawa. 



6. Bawat isa sa atin ay kailangang matanggap ang alay ng Diyos na kapatawaran at 
panunumbalik kay Hesus. Ito ay makukumpleto sa paniniwala sa mga pangako ng Diyos sa 
pamamagitan ni Hesus at ang ating kagustuhang lumayo sa kasalanan. 



7. Lahat tayo ay buong pinapatawad at nanunumbalik ayon sa ating pagtitiwala kay Kristo at ang 
ating pagsisisi sa kasalanan. Subalit, ang ebidensiya nito ay makikita sa bagong relasyon sa 
pamamagitan ng isang panibago at nagbabagong buhay. Ang layon ng Diyos para sa 
sangkatauhan ay hindi lamang ang langit kundi pati ang pagiging tulad ni Kristo ngayon. Ang 
mga tunay na nanunumbalik, kahit minsan ay nagkakasala, ay palaging tutuloy sa paniniwala at 
pagsisisi sa kanilang mga buhay. 



8. Ang Espiritu Santo ay ang "isa pang Hesus." Siya ay nananatili sa mundo para gabayan ang 
mga naliligaw kay Kristo at ipaunlad ang pagiging tulad ni Kristo sa mga nailigtas. Ang mga 
biyaya ng Espirito ay binibigay at pagliligtas. Sila ay ang buhay at ministro ni Hesus na 
nakabahagi sa Kanyang Katawan, ang Simbahan. Ang mga biyaya ay ang mga pag-uugali at 
hangarin ni Hesus ay kailangang maudyukan ng bunga ng Espirito. Ang Espirito ay aktibo sa 
ating panahon gaya ng sa sinaunang panahonng bibliya. 

9. Ibinuhay ng Ama si Hesukristo at ginawa siyang Hukom ng lahat ng bagay. Siya ay babalik sa 
mundo upang husgahan ang sangkatauhan. Ang mga nagtiwala kay Hesus at ang mga pangalan 
na masusulat sa libro ng buhay ng Tupa ay makakatanggap ng mga katawang panghabangbuhay 
na katuwalhatian s sa Kanyang pagbabalik. Sila ay makakasama Niya magpakailanman. Subalit 
ang mga umaayaw na sumagot sa katotohanan ng Diyos ay mahihiwalay magpakailanman sa 
mga katuwaan ng pagsasama sa Diyos. Sila ay makokondema kasama ng Diyablo at ang 
kanyang mga anghel. Hindi ito kumpleto o ganap ngunit umaasa akong bibigyan kayo nito ng 
aking panlasang teyolohikal ng aking puso. Gusto ko ang kasabihang ito: 

"Ang mga mahalaga — pagkakaisa;Sa karagdagan — kalayaan ,Sa lahat ng bagay — pag-ibig. " 

328