(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "ihya ulumiddin - Imam Gazali"

Hticcetu'l-Islam, Zeynii'd-Din, Mticeddid-i Kebir, 
Altm-i Rabbani, Mtir§id-i K&mil, Hadim-i 
§eriat-i Mutahhara, Ehl-i Siinnetin Gbzbebegi 

imam Ebu Hamid Muhammed 

el-GAZALi 

(Rahmetullahi aleyh) 




iHYAU 'ULOmI'D-DIN 

TERCUMESi 

(BlRiNCi ClLD) 

(Mtielllfin mukaddimesi ve on «Kitab»dan miitegekkildir) 

www.ihya.org 



ASLINA SADIK kabnar&k — gikartma ve ilave yapiJraaksizin — 

hiarlanan bu Ihy&u 'Uiumi'd-Din Tercflmesl, escrin ARAPQA 

ASLI GlBl dort cilt halinde negr edilmektedir. 



Terciime eden : 

Ahmed SERDARO&LU 

Diyanet Jgleri Reisligi Mufettiglerinden 

ISTEME ADRESI: 

HUZUR 
YAYIN-DAfilTIM 
FaruksaGlam BEDIR YAYINEVI 

Calalfegme Sok. Yacer Han. p,K. 1060 - Istanbul 

No:46 / Kac 2 Cagaloglu-tST. 
Tel: 513 50 57 

" — — — . ■■ .'.-'-■'_■■ _ ■ — ■— ■■-■ — — « ■■■■■■■■ ■ i ■■■ ■ i — 

www. ihya.org 
Web Sitesi Sunar 

www.yakup.info & www.hanci.org 



Ihyau UIQmi'd - Din (Cilt: 1) 

Rub'u'l-ibadat 



tigCNCt) KlTAB: 

KiTABU ESRARi'T-TAHARE 

<BU KlTAB CC BABA AYRILIR) 



MUKADDIME 

1 inci BAB : HUBS'DAN, YANI HAKlKi FISLiKTEN TEMlZ- 
LENMEYE DAiRDJK. 

2 nd BAB : HADES'TEN, YANI Ht)KMl PtSLlKTEN TEMIZ- 
LENMEK HAKKINDADIR. 

3 iincii BAB : BEDENDEN giKAN DtGER MADDELERlN TE- 
MtZLENMESlNE DAlRDlR. 




MUKADDtME 



Hamd, lutf u kereminden kullarina temizlikle ibadeti emreden, 
batinlanm temizlemek igin fazl u kereminden ilahi nur ve lutufla- 
ruu gontillerine akitan, zahir temizlikleri icjin de ince ve akici sulan 
yaratan (kendilerini temizlik ile kulluga kabul eden) AUahu Teala*ya 
mahsustur. O'na hamd ederiz. 

Salat, hidayet nuriyle alemi aydinlatan Peygamberine ve z&t 
ve sifatlan ile temiz olan Al'i tizerine olsun. O salat kl korkun; gfin- 
de bereketiyle bizi koruyacak ve butun felaketler ile aramizda perde 
•olacaktir. 

Bundan sonra deriz ki: Feygamber Efendimiz bir hadisinde : 

«Din, temizlik (esaslan) iizerine kurulrau§tur.» (247) buyurdu. 
Diger bir hadisinde : 

aNam&un anahtari temizliktir.» (248) buyurmu§tur. 
AUahu Teala Kur'an-i Kerim'de : 



(247) Bu it&de ile kaynagi bulunaraami^tir. 

(248) Ebfl Davud ve Tirmizi, AU'de*. 



334 tHYAU -ULOMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'UX - SADAT 



«Ora (Kuba)'da oyle rical var ki 50k temizlenmeyi sevexler, Al- 
lahu (Teala) da qok temizlerienleri sever.» (9-Tevbe: 108) buyurmu§- 
tur. Peygamber Efendimiz de : 



•■JUiVlijL^J j^kjf » 



«TemizIik imamn yarisidir.o (249) buyurmu§tur. 
Yine AUahu Teala : 

a A * «[ -• J f J a * _, * a e > 'a ^, <■ .» a ■* J 1 I t fit 

\ ■* - , # w - 1 «* - 

. tiAUah'in muradi sizi sikintiya kogmak degil ve lakin sizi temizlet- 
niek ye iizerinize ntmetini tamamlamak istiyor ki §ukredesiniz.» (5- 

Maide : 6) 

Bu agik ayet ve hadislerden, i§in miihim tarafinin baton temizligt ' 
oldugunu basiret sahibleri ahlami§lardir. Qunku Peygamber Efendi- 
mizin: uTemizlik imanin yansidira buyurmasmdan muradi, batini 
harab iken, su He hasil olan yalniz zahir temizligi olmaktan 90k uzak- 
tir. 

TEMtZLlGlN DERECELERl 

Temizligin dort derecesi vardir : 

1 — Hadesten, hubusdan, yani bedeni abdestsizlik ve cenabetlik- 
ten, pisllk ve kirden temizlemek. 

2 — Azalan ciiriim ve giinahtan temizlemek. 

3 — Kalbi kotii huy ve sevilmiyen adi hasletlerden temizlemek. 

4 — Sirnm [kalbini] AUah'in gaynsindan temizlemektir ki, bin 
Peygamberler ve siddikler temizligidir. Her derecedeki temizlik o mer- 
tebede yapilan amelin yansidir. Mesela: Simn amelindeki son gaye ila- 
hi azametin sirra tecellisidir. Halbuki AUahu Teala'dan ba§ka her gey 
sirdan go? etmedikee ilahl marifet hakikt manada sura hulul edemez. 
Bu sebebten AUahu Teala : 

. ". ~*'\- • .»- . ' f °< * i ». , ' * 



(249) Miislim EM Malik el-Ea'art'den. 



3 fined KtTAB - MUKADDtME — TEMtZUGtN DERECELERt 335 

«Ya Allah de, sonra birak onlan daldiklan batakliklarda oym- 
yadursunlar.t) (6-En'am: 91) buyurmu§tur. 

Zira yekdigerinin ziddi olan hakki marifet ile masivaya meyil, bir g5- 
niilde toplanamaz. 

«AHahu Teala bir insamn gogsiinde iki kalb yaratmami§tir.» (33- 

Ahzab : 4) ayet-i celilesi debunun bir delilidir. 

Kalbin ameline gelince: Burada da son gaye, kalbi §er'i inan^lar 
ve giizel huylar lie bezemektir ki, bu da ancak kalbi bunlann ziddi 
olan kbtu, sevilmlyen huylar ve bozuk akide ve inanglardan temizle- 
mek ile mtimkundur. (Bu agiklama ile, imanin, biri kalbi temizlemek, 
digeri de kalbi doldurmak bakimindan iki cuz'ii oldugu anla§ihyor.) 
Kalbi temizlemek Iman'm iki ciiz'unden biri olmus, oluyor ki, bu birin- 
cl, imanin §artidir. Azalan giinahdan temizlemek de bunun gibi ame- 
lin iki ciiz'iinden birincisidir. Gunahlardan temizlenmiyen aza ile iba- 
det yapilmaz. Buna gore de azalan gunahtan temizlemek amelin §arti 
olur. igte bunlar iman'm makaamlaridir ve her makaamin da sahibine 
g6re dereceleri vardir. Binaenaleyh (merdivenin basamagi gibi) alt ka- 
demeyi gegmeden iist basamaga gikilamaz. Kalbini bozuk i'tikat 
[inane,] ve kotti huylardan temizlemeyip tevhid nuru ve giizel huy~ 
lar ile doldurmadan sirrmi mezmum sifatlardan, azalanni giinahlar- 
<lan temizlemeyip ibadet ile tezyin etmeden kalb temizligine gegile- 
mez. Istenen §ey ne kadar kiymetli ve degerli olursa o nisbette yollan 
sarp ve elde edilmesi gtic olur. Binaenaleyh bu soylediklerimin de ku- 
ru bir istekle elde edilip kolayhkla bunlara vanlabilecegini sanma. 

Evet bu mertebeleri ayiramiyacak kadar basiretsiz kimseler te- 
mizlikte ancak, oze nisbetle kabuk mesabe'sinde olan son dereceyi; ya- 
ni di§ [beden] temizligini anliyanlar ve butun mesaisini, taharetine, 
bol sular ile beden ve elbisesini yikamakla yalniz di§ temizligine has- 
reder. Vesveseden ve goriis, zayifligindan, ilk miislumanlann goriinu§e 
bu kadar ehemmiyet vermeyip biitiin gayretlerini kalb temizligine ver- 
diklerinden gafil oldugu igin, istenen temizligin yalniz bu di§ g6runii§ 
oldugunu zannederler. Halbuki en ustiin mevkle sahip olan Hazre- 
t i Omer huristiyanin bardagiyle abdest almaktan ?ekinmemi§tir. 
Malta ilk miislumanlar yemeklerden sonra etterini ayaklanmn altma 



330 tHYAU 'ULCMl'D - DM — Cilt: 1 — RUB'UX - 1BADAT 

slier (250) temizllk i§in cogen kullanmazlar (251) toprak iizerinde 
namaz kilar ve yalin ayak gezerlerdi. Boyle tevazu' gosterenler de bii- 
ytiklerden sayllirdi. Taharette yalmz ta§lar lie iktifa ederler, su ara- 
mak igin yorulmazlardi. (252) Yine E b 11 Hiireyreve diger bazi es- 
hab-i suffe (253) : 



ttBazen biiryaii kebabi yerken ikaamct olunurdu. Elimizi kiigiik. 
taglara surer, kumlar ile ovar ve hemen tekbir abrdik.» (254) demi§- 
tlr. Hazreti Omer: «Biz Resulullah zamanmda (temizllk icm) c3gen 
otunu dahi bilmezdik; mendlllerimiz de ayaklanmizin tabani idi. Et- 
li, yagh yemek yedigimiz zaman ayaklanraiza surerdikn demi§tir. 
(Bu sozler Hazret-1 Omer rivayetiyle bulunamami§, tbn Mace muhta- 
sar olarak Cabir'den rivayet etmi§tir.) 

Denildi ki Resulullah'dan sonra ilk icad edilen, d(Jrt §eydir : 

1) Elek, 2) Cogen, 3) Sofra - Yemek masasi, 4) Doyasiya yemek.. 
Onlann (sahabelerin) biitun gayretleri batin temizligi idi. Hatta ba- 
zUari nalinlar lie namaz kilmayi efdal kabul etml§tir. Nalmlannda 
pislik oldugunu Cebrail aleyhi's-selamin haber vermesiyle Peygamber 
Efendimizin nalinlanm gikardigini goren sahabe de sebebini anlama- 
dan nalmlanni gikardiklannda Peygamber Efendimiz : «Nalmlanni- 
zi nicm £ikardimz?» yani «£ikarmayiniz» buyurmu§tur. (Ibrahim ibn 
Yezid'den) Nahal namazda nalm sikarmayi reddetmek iizere, nalmla- 
nni cikaranlar icin : «Bir fakirin bu nahnlan alip gitmesini candan 
arzu ederim» demistir. l§te di§ goriinu§te boyle rnusahele eder ve ca- 
raurlu sokaklarda' hem yalin ayak gezer ve hem de oturur, mescitler- 
de toprak iizerinde kilarlar, hayvanlar ile siiriilen ve hayvanlann kir- 
lettigl bugday ve arpa unundan gekinmeden yerler ve pis yerlerde ag- 
nadiklan halde at ve deve terinden sakmmazlardi. Onlann hie. biri 



(250) "Yeraekten evvel ve sonra ellerinizi yikayin" diye Peygamberimizin hadlsi 
vardir. 

(251) Bir nevi tenuzleyici ot, sabun yerine kullanilir. ■ 

(252) Q61 ve susuz yerlerde, kirlardaki kaza-i hacetlerde tag ile istincfl' kafidir. 
Bitlabi kegf-i avret olmayip su bulunan ytiz numaralara mahsus degildir. 

(253) Mescid-i NebevPnin kenarmda yanlan agik, GstU kapali bir cardaktir. Burn- 
da Sahabcnin kimsesiz ve fakir olanlan bulunur, Peygamberimizden ilitn BBrenirlerdi. 

(254) Ibn Mace Abdullah b. el-Harls b. Ciiz'den. 



3 imca KtTAB — MUKADDlME — TEMtZLtClN DERECELERl 337 

necasetin ince mes'elelerinden sormamis, ve iizerinde durmamislardir. 
Bu husiista da boyle tesahul gostermislerdir. §imdi (495 Hicri) dyle 
insanlar gonildii ki (ruunet'e) ahmakliga ve nefislerinin arzulanna 
uynuya nezafet adim vererek dinin esasi bu temizliktir dediler. igleri, 
keridini begenmek, cehalet, iki yiizliiluk ve nifak hastahklan lie mii- 
levves oldugu halde zamanlarmin §oguriu, giiveyi siislemek gibi, di§ 
diizenine bagladilar. Bu gibi batinl kusurlanm diizeltmiye cali§maz ve 
bu hallerine asla aldiris. etmezler. Buna karsiUk biri ta§ ile istinca 
etse ya yahn ayak yuriise veya yer iizerinde veya cami kenarlahnda 
seccadesiz namaz kilsa veya ayaguida mesti - terligi olmadan sergiler 
iizerinde yuriise veya gayri muslim veya dindar olmayan bir kimsenin 
bardagindan su igse (biitun bu ahvalde) kiyameti kopanr, onu redde- 
der, pis herif der ve aralanndan sikanr hatta sofralanna da almaz- 
lar. Bu suretle imandan olan bu rmitevazi kiyafet ve hareketlere pis 1 
lik, kendilerinin nefsani ziynetlerine de nezafet adim verirler. Bu su- 
retle miinkerin ma'ruf, ma'rufun da nasil munker oldugunu, dinin ve 
ilmin hakikati ortadan kalktigi gibi uygun adabin nasil kolayhkla de- 
gistigini goriirsun. §ayet kiyafet ve nezafetlerinde sofiyyenin icad et- 
tikleri bu hal yasak ve hatah bir hareket midir dersen, derim ki: Bu 
hususta gerekli izahi yapmadan kat'i bir hiikme varmak dogru ola- 
maz. Ancak sunu demek istcrim ki: Temizlik igin bu gibi kaplar, va- 
sitalar, terlikler, tozlanmamak i^in yiize Srtulen perdeler ve benzert 
nezafetler, gayelerinden kat'i nazarla haddi zatmda dinen miibah 
olan seylerdir. Ta§idiklan gayeler bakimindan makbul ve merdud ola- 
bilirler. 

Bu gibi temizliklerin haddi zatmda miibah olmaian, mal sahibi 
israfa kagmamak §artiyle mulkunde diledigi gibi tasarruf etmesi ba- 
kimindandir. 

Munker olmasma gelince: Feygamber Efendimizin: «Din, temizlik 
uzerine kurulmustur» hadisi, bu gibi temizlige tevcih edilerek bu te- 
mizligin dinin esasi olarak kabul edilmesi ve eskilerin kiyafetinde bu- 
lunup bu temizlige dikkat etmeyenlerin tenkid edilmesi veya temiz- 
likten gaye gosteris. olmasi bakimmdandir ki bu vaziyet kar§isinda 
riyaya girilmis. olur. 

Makbul olmasina gelince: Gayenin gosteris. olmayip hayir olmasi 
yani Allahu Teala'nin nimetlerine kar§i bir §ukiir olmasi, bu gibi sus- 
leri terkedenlerin aleyhinde bulunmamasi, bunlar ile me§gul. olarak 
namazi ilk vaktinden te'hir etmemesi ve bununla me§gul olmakla da- 
ha faziletli amel ve benzeri bir iyiligi terketmemesi bakimlanndan- 
dir. Bu gibi mahzurlardan biri bulunmazsa haddi zatmda miibah 
olan bu nevi temizligin, Allah nzasim talep etmekle ibadet olmasi da 

F. 22 



338 IHYaU 'ULUMi'D - DlN — Cill: 1 — RUB'UX ■ 1BADAT 

miimkundur. Fakat bu gibi suslerin Allah 'a yakinlik olmasi ancak iba- 
dete kar§i tenbel davranan kimseler igindir. Qunkii bu gibiler ya ya- 
tap uyuyacak, veya §unun bunun dedikodusunu yapacaklanndan bu 
gibi lemiztik.ile ugra§malan daha iyidir. Zira temizlikle Ugra§mak Al- 
lah ve ibadeti hatirlatir. Bunlar igin, israf ye inkara kalkismamak 
sarliyle bu gibi temizlikle ugras.makta beis yoktur, 

Ilim ve amel erbabma gelince. Bunlann da en kiymetli sermaye 
olaii omiirlerini, luziimundan fazla temizlikle israf etmeleri uygun ve 
makbfil olaraaz. Bu gibi temizligin bazilan hakkinda makbul ve diger 
bazilan hakkinda merdud olmasina §a§mamak lazim. Qiinkii "lyi- 
ler i$in sevab sayilan Aflah'a daha yakin olan mukarrebler icin giinah 
olabilir." tbadette tenbel olanlann, bu gibi temizligi terkederek ken- 
dllerini sahabeye benzettiklerini iddia etmeleri ve {temizlige dikkat- 
lerinden dolayi) bugiinkii mutasavvifeye hiicum etmeleri muvafik 
dufjinez. Zira sahabeye benzemek {temizligin bu kismmi terketmekle 
degil) ehemmi muhim iizerine tercih etmekledir. Nitekim Davud-i 
Tai'ye (255), "Ni^in sakalim taramiyorsun?" diye soruldukta: "Onun- 
la me§gul olunca ibadctimdcn tenbellegiriin" diye cevab vermi§tir. 
Bunun igin hocalar, talebeler ve abidlerin, yikayicilar temiz yikamaz- 
lar korkusuyla elbise yikamak ile me§gul olmalaruu munasib g6rmem. 
Zira ilk musltimanlar debbaglanmis. kurk ile namaz kilar ve temizlik 
bakimindan yikanmis ile debbaglanmis, arasinda fark gozetmezlerdi. 
Gorup bildikleri pislikten ka<;inmakla, uzak ihtimallere asla kiymet 
vermezlerdi. Ancak riya ve zulmiin inceliklerini diisuniir (ve bunlar- 
dan korunma $arelerini ararlardi); hatta Siifyan-i Sevri (Kufe so- 
kaklarmda) bir arkada§iyle gezerken onlerine sikan muazzam ve siislfl 
bir konagin kapisina arkada§i bakmca: "Boyle yapnia eger gelen ge- 
$en senin gibi yapmayip bu binaya bakmasa adamcagiz ltizumsuz bu 
kadar masrafa girmezdi, Boyle hayretle bakmak, israfda bu adama 
yardimci olmaktir" dedi. i§te onlar biitun zekalarmi, gizli riecasetleri 
aramakta degil, kendilerini korumak i?in, bu gibi incelikleri meydana 
Sikarmakda kullandilar. Hatta bir alim veya abid'in temizlige l&yikiy- 
le dikkat edilmez korkusuyla, elbisesini yikamak ile me§gul olmasin- 
dan, temizlikte ihtiyatli davranan avamdan bir kimseyi bulup elbise- 
sini ona yikatmasi daha miinasiptir. £iinkii bu gaflete nisbetle daha 
dogru olacagi gibi o kimseyi de nefs-i emmareye uymasmdan alikoy- 
masi bakimmdan daha hayirlidir. Zira bu gibi i§ler ile ugra§an bu an- 
da isyan ile nefsinin pesinden gidemez. Hele bu elbiseyi yikamakla Al- 
lah igin, alime, abide kar§i bir sevgi beslerse bu da onun igin mak- 
bul bir ibadet sayihr. Alimin vakti, bu gibi basit iglerle ugrasmaktan 

(2S5) 160 Hicri'de olmustiir. 



3 fined KlTAB — MUKADDtME — TEMlZLtGlN DERECELERt 339 

daha kiymetli oldugu igin vaktini korumu§ olur. Avamin da eri kiy- 
metli zamani bu gibi i§lerle ugra§mak oldugundan onu da degerlen- 
dtrir ve bu suretle iki tarafin da hayn gogalrmg olur. Yaptigimiz bu 
temsil ile, diger amelleri, faziletlerinin derecelerini, bazilarmi bazilan 
uzerine takdimdeki hikmeti, akil sahipleri du§iinsun. Qiinku omiir 
sermayesini daha faziletli i§lerde harcamak igin, ince hesablara gi- 
ri§mek; diinyevi biitiin incelikleri aramaya gali§maktan ?ok daha 
ehemmiyetlidir. 

Taharetin dort derecesini ve bu mukaddlmeyi ogrendikten sonra 
bilmi§ ol ki, biz bu kitabin ba§ tarafinda dedigimiz gibi temizligin 
yalniz dorduncu derecesi olan zahiri temizlikten bahsedecegiz. 

Deriz ki: Di§ temizlik tig babda miilahaza edilir, onlar: 

A — Hubs'dan (Hakikl pisliklerden) , 

B — Hades'den (Hiikmi pislikten, abdestsizlik ve cenabetlik gibi), 

C — Fuzalat-i beden'den {Bedenden ?ikan fazlahklar; kesmekle 
temizlenen tirnak; tra§ olmakla veya toz kullanmakla temizlenen 
koltuk, kasik, sunnet olmak ve benzeri temizlikler) temizlenmelidir. 



BtRlNCt BAB 

HUBS'DAN, YANt HAKlKI PlSLiKLERDEN 
TEMIZLENMEYE DAtRDtR 



Hakiki pisliklerden temizhgi du§unmek iig geyle alakahdir : 

Birincisi : Temizlenip izaie edilmesi gereken §eyler. 

tkincisi : Temizleyici olan [kendisiyle temiziik yapilabilen] mad- 
deler. 

Ociinciisu : Temizlemektir. 

Birincisi : Temizlenip izale edilmesi gereken seyler: 

Bu da necasettir.. Ewela §unu bilmeli ki, cisimler, cansiz, canh ve 
c&nlilann parcalan olmak uzere iice ayrihr. . 

Cansiz varliklann, §araptan ve sarho§luk veren maddelerden ba§- 
ka, hepsi temizdir. 

Canh varhklarda da yalniz kelp (256) ile domuzdan ve bunlarm 
ikisinden veya birisinden dogandan ba§ka hepsi temizdir. Fakat can- 
hlar oliince be§ taneden ba§ka hepsi necis olur. Onlar da: Insan, ba- 
nk, cekirge, elma kurdu ve diger gida m&ddelerinde hasil olan kurtlar 
lie akar kani olmiyan, sinek ve bok bocegi gibi §eylerdir. Bunlar suya , 
dusmekle suyu pisle§tirmezler. 

Hayvanatm parcalanna gelince; bunlar da iklye ayrihr. Birincisi 
canh hayvandan kesilen parcadir kl bu olii hukmundedlr, pistir. Yal- 
niz tiiy, hayvamn olmesi ve kirkilmasiyle pislesmez, fakat kemlk, 61- 
mekie pislegir (257). 

tkincisi icten cikan yaghktir. Hayvamn iginde toplamp orada 
vaziyettni degi§tirmeden <h§an cikan her sey temizdir (258) . Goz yagi, 
beden teri, agiz salyasi ve burundan gelen stimuk gibi. 



(258) KSpegta derisi de H&nefi mezhebinde, baa ihtilaflardan sarf-i nazar ile, deb- 
bagat fcabfil eder. Yani domu2 gib! necesiilayn degJldir. COnkO avcibk ve bekeitikte ken- 
disinden istifade edfllr. 

(257) Kemik, Ebfi Hanife'ye gore ptole§inez. 

(258) Hayvamn hfikmune tabidit. Hayvaa temii ise o da temizdir. Pis.ise o da 
pistir. HaneH mezhebinin g8r0s& boyledir. 



342 1HYAU 'ULUMi'D - DtN — CM: 1 — RUB'U'L - iBSDAT 

tceride toplamp vaziyetini degis.tirdikten sonra di§ari gikan her 
§ey pistir. Ancak hayvamn madde-i asliyesi olan meni (259) ve yu- 
murta gibi. Kusmak, kan, kaza-i hacet ve sidik biitiin hayvanlarda 
necistir (260). Bu necasetlerin az ve cogundan nig bir sey affedil- 
mez (261), Yalniz bes. tanesi bagi§lamr : 

1 — Mak'ad [oturakj ta§ ile temizlendikten sonra necaset et- 
rafa yayilmiyacak §ekilde tarn mak'adda kahrsa. 

2 — Ne kadar gok gamurlandin, yoksa diistiin mu? denmiyecek 
gekilde ve kaginilmasi mumkiin olmiyacak derecede pislik kan§mis, 
olan sokagin toz ve gamuru. 

3 — Yollardan ayakkabmm altina sirayet eden necaset, toprak, 
ta§ veya gzrnene sfirtiildukten sonra. 

4 — Son derece ifrata varmiyan bit ve pire pisligi. 

5 — Beserat [yuzde ve bedende gikan bazi sivilce ve kabarcik- 
Jardan gikan kan ve cerahat] (Abdullah) bin Omer boyle bir sivilceyi 
ezdi, kani gikti da (abdest tazelemeden) namaz kildi. Ekseri sizinti 
yapan giban bulagiklan, damar sizintilan da bu §ekildedir. Ancak 
biiyle ekseri olmiyan arasira insanlarda goriilen sivilceler bu hukmuri 
di§indadir. Onlann kanamasiyle abdest bozulur. (Hanefilere gore 
daimi sizinti yapan giban da abdesti bozar ve bu adama "sahib-i 
oztir" denir.) 

§u be§ pisiikte gosterilen musamaha, dis. temizlikteki ihmalin bir 
delilidir. Bu husustaki sair icatlar, asli olmiyan vesveseden ibarettir. 

Ikincisi : Temizleyici olan, (kendisiyle temizlik yapilabilen) mad- 
deler : 

Bunlar da kuru, donmu§, sert ve sulu olmak uzere ikiye ayrihr: 

Sert ve donmus. cisimler, ta§ gibi, degersiz, temiz ve kuru olmak 

gartiyle (oturagi) ta§ ile ovmak suretiyle haflf temizlik yapilabilir. 

Sulu maddelere gelince: Bunlardan yabanci maddelerin kansma- 

siyle husflsiyyetini kaybetmiyen sail sudan ba§ka hig biriyle necaset 

temizlenmez, ancak temiz ve safi su olmak sarttir (262). 



(259) Meni Hanefi mezhebimizde pistir. Yag ikcn yikanmasi sarttir. Kuru ise ovul- 
makla yetinmek kafidir. 

(260) At, deve, inek ve koyun gibi hayvanlar ile eti yenen kustann, idrar ve tersi, 
eti yenmiyen kuslann ise yalmz tersi, hafif necasettir. Buiastigi aza veya elbisenin dort- 
te birinden anna sirayet etmisse afvedilir. 

(261) tmam-i Azam'a gore hafif ve galiz olmak i^ere necaset ikiye aynlir. Hafif 
necaset buiastigi elbisenin dfirtte bin nisbetinde avfedilir. Diger agir necasetlerin de an- 
cak dirhem rattan afvedilir. 

(262) Bu, $S!ii. Mfilikl ve Hanbeli mezhebidir. imam-i Azatn, goriilen pisligi yok. 
eden her suhi vadde ile temialik yapilabilir (giil suyu ve benzeri gibi) der. Ancak bula- 
aid olan s3t, xytinyagi gibi seyler ile temizlik olmaz. 



3 uncu'KTTAB — 1 inci BAB — HAKlKl PlSLtKTEN TEMlZLENMKK 343 



Su, pislige dokunan sivinin, tadi, rengi veya kokusunun bozul 
masiyle pisle§ir, eger bunlardan hif biri bozulmaz ve su (iki kulle) 
yani 250 menn civannda (ki ritl-i Iraki ile bes. yiiz ntl su eder ki 12 
teneke sudur) olursa pisiesmez. Zira Peygamber Efendimiz : 

«Su iki kulle oldu mu, pislik tagimaz - pisle§mez.» buyurmu§tur. 

Imam §afi'i Hazretlerine gore az olursa pis!e§ir. Bu hiikiim akmayan 
[durgun] sular igindir (263). 

Akar suya gelince, iic. vasfimn biri necaset ile bozulan akar su 
pistir. Ancak pis olan yalniz bu bozulan kisimdir, necasetin ula§ama- 
digi veya necasete ulasmryan yani pisle§mis. suyun onunden ve ar- 
dindan akan pislesmis, suyun yetis,emedigi veya ona yetismiyen kisim 
ise temizdir. Zira sular parcalar halinde akar (tier parga onunti kova- 
lar ve arkasindan ka?ar) . Bunun gibi akar su yolundan pislik de aki- 
yorsa ancak aktigi kisim ile, iki kulleden az olursa sagindan, solundan 
temas ettigi miktan pislegtirir. Eger suyun aki§i, necasetin aki§indan 
kuvvetli ise, necasetin list kismi yani arkada kalan temiz, ne kadar 
uzakla§ip gogalsa da bndeki kismi da pistir. Ancak iki kulle buyiik- 
lugiinde bir havuzda toplamnca temizles.ir. Necis olan sudan iki kulle 
bir araya toplanip temizlendikten sonra boliinerek azaltilirsa da pis- 
le§mez. t§te bu §afi'i goru§udiir. 

Candan arzu ederdim ki, imam §afi'i'nin mezhebi de tmam Ma- 
lik'in, su, ne kadar az olursa olsun, tig vasfimn birini degi§tirmedik£e 
pisle§mez dedigi gibi olsaydi. Zira zaruret bunu iktiza ediyor. Iki kul- 
teyi tayin, vesveseyi ortaya koymaktir. Bunun i$in insanlara bu agir 
ve getin gelmi§tir. Omrume yemin ederim ki bu, zahmet ve mesak- 
katten ba§ka bir §ey degildir. Bunun agir ve guc. bir sey oldugunu de- 
neyen ve du§unenler kolayhkla anlarlar. 

Eger bu iki kulle §art olsaydi, o zamanlar da temizlik hususunda 
en biiyiik zorlugu Mekke ve Medlne halkmin gekeceginde siiphe yok- 
tur. Oralarda ne biiyiik goller, ne de akar sular vardi (264). Ta 
Peygamberimizden sahabenin sonuna kadar temizlik hakkmda higbir 
■dedikodu olmamis, ve suyun pislikten nasil korunacagina dair bir sual 



(263) Hanefi'lere gore dortkoge eni boyu on arsm yani 48 arsin cevresi olup avuc- 
ile su alindigt zaman, dibi gorulmiyen durgun havuzlarin bir kenaxinda pislik olsa, diger 
tarafini pislestirmez, fakat bundan kiiguk olursa bir damla necaset kanssa da pislestirir. 

(264) Akaisularla alakali ahkam bilahare ink^aE etmistir. Yagmur sulannin bi- 
riktigi bam yerler ise uzak cb'llerde idi. gimdiki sarniclar sonradan yapilma §eylerdir. 



344 iHYAU 'ULuMl'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - iBADAT 

sorulmamistir. Su kaplarini, temizlige dikkat edemiyen cariye §ocuk- 
lan ta§irdi. Hazret-i 6mer (R.A.) Hiristiyan kadmin ibriginden ab- 
dest almistir. Omer'in bu hareketi, suyun pislesmesinde ancak iXq vas- 
flndan birinin degismesine dayandigi bir sarahat gibidir. Yoksa gayrl 
muslimenin ve bardaginin pis olmasi kolayhkla diisuniilebilen galib 
bir ihtimaldir. t§te bu izahattan S&fi'i'nin bu i$tiliadiyle amel etme- 
nin giic oldugu anlastfir. (Gazali bu davasini yedi delil ile te'yid ede- 
rek demistir ki) : 

1 — Peygamber ve sahabe asrmda suyun temizliginden sorulma- 
masi birinci delil, 

2 — Omer'in (R:A.) hareketi ikinci delil, 

3 — Peygamber Efendimizin egmek suretiyle kediyi kaptan igir- 
mesi, kedinin fare yedigini ve icecegi baska su olmadigmi bildigi halde 
su kaplarini kedilere kapamamasi ugiincu delil, 

4 — imam §afi'i, kendisiyle pislik yikanan suyun iic. vasfmdan 
biri degismezse temiz, degi§irse ancak pisle§ecegini tasrth etmesi dor- 
duncu delildir. £iinku suyun necasete ugramasiyle, necasetin suya ug- 
ramasi arasmdaki fark nedir? Ve suyun kuvvetle necasete ugramasi on- 
dan necaseti kaldinr sbzunun ne manasi vardir. Halbukt suyun neca- 
sete ugramasi necasetin suya kan§masina mani degildir. Eger orada 
zaruret var dersen burada da ayni zaruret mevcuttur. Pis elbise bu- 
lunan bir kaba, temiz suyu dokmekle, temiz su bulunan bir kaba pis 
elbiseleri atmak arasinda bir fark yoktur. Butiin bunlar kaplarini ve 
elbiselerini yikamakta mutad olan geylerdir. 

5 — Onlar azicik akan sulann etrafmda taharet alirlardi. Her 
ne kadar az da aksa bevl, suyun 3 vasfindan birini bozmazsa o suyun 
temiz olmasinda §afi'i mezhebince ihtilaf yoktur. Buna gore durgun 
su ile akar su arasmdaki fark nedir? (265) Suyun necasetten gecmesi, 
necasetin suya kan§masma mani olmadigi halde, necaset uzerinden 
kuwetle akip gecen su pislesmez sbzunun manasi nedir? Temiz su- 
yun vasfinm degismemesiyle kuvvetli akmasindan hangisine hava- 
lenin daha evla oldugunu bilemedim. Sonra bu kuvvetli akmtinm 
derecesi nedir? Hamamlarda kiink borulardan akan sulara.da gamil 
midir? Samil degilse farki nedir? Eger §amil ise oradan akan sular 
ile kaplardan bedenlere dokulen sular arasinda ne fark vardir? O da 
ayni §ekilde akicidir. Sonra yerinde duran kuru bir necasetten daha 
ziyade bevl [idrar] suya kan§ir. Vasfi degismese bile kuru necasete 
ugrayan bir su pislegir ancak iki kulle halinde bir havuzda toplandigi 
zaman temizligine hiikmedilirse, sulu ile kuru pislik arasmdaki fark 



(265) Fark a?ikUr. Qiinkti akarsuda necaset istikrar etmez. Ceker gider, fakat 
Jurgun suda ise yerinde kahr, (Miitercim.) 



3 iincii KlTAB — 1 inci BAB — HAKiKl PlSLlKTEN TEM3ZLENMEK 345 

nedir? Halbuki su ayni sudur. thtilat ise miicaveretten daha §iddet- 
lidir. 

6 — Altinci delil, iki kulle suya bir ntl [130 dirhem] bevl kang- 
tiktan sonra bu su ayn ayn iki kaba boliindugii zaman her ikisi de 
temiz sayilir, halbuki az olan bu bevl [idrar] suyun her cuz'une da- 
gilmistir. Bu sulann temizligine vasfinin degi§memesini mi, yoksa bfl- 
lundukten sonra kaybolan coklugunu mu illet gostermek daha evla 
oldugunu bilemedim, altmci illet de bu. 

7 — Oteden beri sulan az olmakla hamamlardaki havuzlardan 
cenabetler de yikamr, ellerini ve kannlarini havuza daldinrlar. Bunu 
bildikleri halde hie gekinmeden temizlerin bundan abdest almalari da 
yedinei delildir. 

iste bu saydiklanmiz bunlara olan §iddetli ihtiyag ile ber&ber, on- 
Jarin Peygamber Efendimizin : 

hSu. temiz olarak yaratilmigtir, kokusunu ve tadini degigtirme- 
dikge onu hi? bir gey pisle§tirmez.» (266) 

hadisine itimad ederek, ancak suyun vasfmin degi§mesini nazan itl- 
bara aldilar. Burada bir hakikat vardir: O da, her sulu madde ken- 
disine kar|§an yabanci az maddeye kendi vasfini aldirmasidir. Mesela 
tuz goltine dtisen bir kopegin tuz olmaya inkilab etmesiyle temizligine 
hiikmolunmasi gibi. Qok suya kan§an az sirke ve sutte de hukiim boy- 
ledir. Ancak suya karisan dlger madde fazla olur, rengi kokusu veya 
tadi galip gelirse o zaman suyu kendi hukmune alir. Yani bu miktar- 
*ia' siit karigmissa su, siit hukmiinu, sirke kansmissa sirke hukmunii 
abr. Necaseti izale etmesi bakimindan kuwetli akan suda §eri'atin ' 
isaret ettigi miyar da budur. Mugkiilatin izalesl igin itimad edilmeye 
hepsinden daha layik olan da budur. Bu suretle nadlsteki taharetin 
manasi da anlasrimis. olur. O da yabanci maddeye galib olmasiyle onu 
temizlemesldir. Niteklm iki kulle olduktan sonra temMendigi ve te- 
mizligiyle hiikmedllen gusale de kendisiyle herhangi bir sey yikanan 
suda,' akan suda ve su kabini kediye egmekte suyun temiz olmasi 
gibi. Bunu seri'atm affettigi seylerden sanma. ZIra oyle olsaydi, ta§ 
ile yapilan tahfiretten sonra mak'atta kalan pislik ile, pire ve benzeri 
hagaratin pisligi gibi necis olup oraya ugrayan suyun da pis olmasi 
iktiza ederdi. Halbuki ne gusale [kendisi ile herhangi bir sey yika- 
nan su] ve ne de kendi artigim suya dokmekle su pislenir. Peygamber 

(266) Ibn MSce Ebfi ftmame hadisinden alirugtir. 



346 IHYAU 'ULUMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

Efendimizin "iki kulle su pislesraez" kelami kapah ve anlagilmasi zor- 
dur. Qiinku uc vasfindan biri degigtigi zaman ne olursa olsun, pisle§- 
mi§ oluyor. gayet, Peygamberimizin bu sozden muradi "vasfi degis- 
mezse pislesmez" demektir denirse, o zaman da deriz ki muradi, mu~ 
tad olan necasetin bu gibi sulara diismesiyle ekseriyetle pis oimaz de- 
mek istemistir. Qiinkii insanlar kutjiik su birikintilerinde, sularda ta- 
haret ahr, pis kaplanm oraya daldirarak doidururiar, sonra bu su- 
yun pis olup olmadiginda tereddiit ederler. I§te Peygamber Efendimiz 
bu hadisiyle, iki kulle olan sularm bu gibi necasetler ile pisle§medigi- 
nl ifade etmek istemi§tir. Sonra iki kulle olmadigi zaman suyun pis- 
le§mesine bu hadis ile delil getlrmek, hadisin lafzina degil, mefhu- 
muna dayanir; yukanda saydigimiz yedi kuvvetli delil karsismda bu 
hadisin mefhumu muhalifini terketmek daha ehvendir. Ayni zaman- 
da "pislik tas.imaz" kavlinden anlas.ilan, tuz goliine diisen kelbin tuz. 
olmasi gibi iki kulle su da pisligi pislik vasfindan gikanr ve su vas- 
fina sokar demektir. Hadisde, pislik ta§imaz deniyor, halbuki pislik 
cok olursa ta§ir, aklen de tas,ir hissen de tagir, o zaman yine dava 
aleyhine doner. En dogrusu SJtfi'i ve Maliki mezheblerine gore de bu 
hadisi, mutad olan necaseti tasnnaz diye te'vil etmektir. Hiilasa neca- 
set hakkmda, evvelkilerin hal ve gidisjerinden anladigima istinaden 
ve vesveseyi kaldirmak igin, miisaheleyi tercih ederim. Bunun igin ta- 
haret hakkindaki ihtilafli mes'elelerde hep kolaylikla fetva vermeyi 
tercih ettim. 

tJQunciisu : Temizlemc keyfiyeti beyanmdadir. 

Eger necaset, hiikmi olursa yani gorulecek ciissesi olmazsa, id- 
rar gibi (267), bunu temizlemek igin suyu her cuz'une ugratmak kifa- 
yet eder (268), Necaset ayni olursa yani gorulen bir cisme sahip 
olursa (pislik gibi) bunun igin sayi yoktur. Aymm izale edinceye ka- 
dar yikamak lazimdir. Levni ve tu'munu da izale etmek lazimdir. 
Yalniz yolup parmaklanyle didikledikten sonra (269) elbiseye boya 



(267) Bu manada necaseti hiikmi ve hakiki diye ikiye ayu-mak. Gazali'nin laksi- 
matidir. Yoksa bize gore de necaset, hiikmi ve hakiki olarak ikiye aynlir, fakat hiikmi 
necaset, hades yani abdestsizlik ve ciinubliiktur, hakiki necaset de mer'i ve gayr-i mer'i 
olarak ikiye aynlir. Mer'i olan cusseli pislik, domuz el.i, hayvan olusu, kan ve pisliktir. 
Gorulmiyen cussesiz necaset de idrar ve sarap gibileridir. Gazali, bu kisma Hiikmi'yye- 
adim vermis oluyor. (Miitercim). 

(268) Bize gfire goyr-i mer'i necaseti Iior defasinda sikip damlasmi kesmek sure- 
tiyle fig defa yikamak lazimdir. Kilim, bakir, canak. cbmlek gibi e$yalarm temizlik 
hfikmii de ayndir. 

(269) Mezhebimizde boyle bir gey yoktur. 



3 iincii KlTAB — 1 inri BAB - HAKtKi PtSLlKTEN TEMlZLENMEK 347 

vurur gibi bir hal alir da gikmaz bir vaziyette lse, bu ma'ftlvcHir. Fa- 
kat kokusunu gikarmak lazimdir. Qiinku kokusu kaldigi muddetfe 
aynisi var demektir. Ancak izalesi gttg olan fahig bir kokuya sahib 
olursa bir ka§ defa ovmak ve sikmak, rengi gikarmaktaki yolmak ve 
didiklemek yerini tutar. Vesveseyi izale i<jin, egyanin aslinda temiz 
oldugunu kat'i olarak bilmek lazimdir. Otirttlmeyen ve mevcfidiyeti 
kat'i olarak bilinmeyen necasete itibar etmeden namaz kihnir, neca- 
seti takdir igin delil aramaya lftzftm gosterilmez. 



iKtNCl BAB 

HADES'DEN [HttKMl PlSLtKTEN] 
TEMiZLENMEK HAKKINDADIR 



Hadesden taharet; yikanmak, abdest almak ve teyemmiim etmek 
demektir. Istlnca bunlardan ewel oldugu Icin, abdestin sebeoi olan 
kaza-i hacetten baglayarak bunun keyfiyet, siinnet ve adabini sayalim. 

KAZA-t HACETlN AdABI 

1 — Kirda bulunan kimse def-i tabil icin insanlann goremiyecegl 
tenha Mr yer segmell ve mumkiin olursa perde arkasina gegmelidir. 

2 — Hemen comelirken agilmali. 

3 — Giinege, aya* kibleye karsi onunii donmemeli ve bunlara ar- 
kasira da §evirmemelidir. Ancak kapah bina igerisinde oluisa zarar ver- 
mez (270), fakat bina igerisinde de bunlara donmemek daha uygun- 
dur. Kirda hayvamyle ve elbisesiyle de tesettiir edebilir. 

4 — insanlann oturacagi, gececegi yerlere hacet etmemek. '' - 

5 — Durgun suya su doktinmemek. 

6 — Meyve veren ve golge vazlfesi goren agac,lar altinda hacetinl 
gSrmemek. 

7 — Kirlardakl hayvan yuvalanna, deliklerine su doktinmemek. 

A — (Sicrantilardan korunmak icin) sert satihlara su doktin- 
memek. 

9 — Ruzgara kar§i su dbkunmemek. 

10 — Otururken sol tarafa meyletmek (Ihracat daha kolay olur.) 

11 — Sol ayagiyle helaya girmek. 

12 — Qikarken sag ayagiyle gikmak. 



(270) Safii ve Maliki'ye gore b5yle ise de Hanefi'ye gore boyle degildir. Kapalt 
yerde de olsa yine kibleye donmemeli ve arkasim vennemelidir. Evlerdeki helalann bu- 
Ut gore yapihnasina dikkat edilmelidir. Fakat yapilmig yGz numaralar kibleye geliyor 
dlye oolara girmekte beis yoktur. 



350 tHYAU 'ULuMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - iBADAT 

13 — Ayakta su dokmemek. Hazret-i Aise: «Resulu'llah ayakta su 
ddkunmus.tur diyene inanmayuli) buyurmu§tur. 

Hazret-i Omer: «ResuIu'llah beni ayakta su dokunurken gormus,- 
tii: "Ya Omer, ayakta su dokiinme" buyurdu. Ben de ondan sonra bir 
daha ayakta su dokunmedim,» dedi. Varsa sizintiyi azaltmak ve idrar 
sikigikhgi gibi hastaliklarda daha kolay su dokiinmek icin ayakta su 
dflkunmeye de ruhsat vardir. Qtinkii Huzayfe ibn Yeman rivayet etti 
ki, Peygamber Efendimiz ayakta su dokundu, ben de su getirdtm ab- 
dest aldi ve mestleri iizerine meshetti (271). 

14 — Yikandigi yerde su dokmemek. Peygamber Efendimiz : 

«Umum vesveseler bundandir.» (272) buyurmusjtur. ibn Mtibarek: 
Su akip gidiyorsa beis yok, demi§tir. Peygamber Efendimiz : 

j* ,. • '"• 

.8 <U* (j— lj--_^l 



itSizden his bir kimse hamain eltigi yerde su dokiip de sonra ora- 
<1a abdest almasin, vesvesenin jogu bundandir.n buyurdu. 

15 — Allah ve Peygamber ismi yazili bir §eyi yaninda bulundur- 
mamak (273). 

16 — Ba§ acik ayak yoluna girmemek. 

17 — Girmeden once EGzii Besmele cekmek, mumkunse: 

«Her tiirlii pislik ve geytanin §errinden Allah'a siginirun.» 

18 — Qiktiktan sonra da : 



(271) Sihah-i Sitte'de bu rivayet mevcftddur. > 

(272) Siinen sahibleri Abdullah b. Magfer'den. 

(273) Kapah olursa zarar etraez. parmaginda «Allah» adi yazilt yuzugiin kagun 
svucunun i^ine $evirip avucunu kapamasi da Irifayet eder, (Mutercim). 



3 uncii KtTAB — 2 nci BAB — HOKMI PlSLiKTEN TEMlZLENMEK 351 



«Yarayi§Ii maddeleri ahkoyup, yaramiyanlan icjn, ifraz imkanla- 
nni bana bah$eden Allah'a hamdederim.n 

okumak. Bu dualar haricte okunur. 

19 — Hacet icin oturmadan taharet maddesini hazirlamak. 

20 — Bula§mamak igin, taharet alirken hacet yerinden uzak- 
la§mak. 

21 — - Mesaneyi tamamen bogaltmak icm, bksiirmek, yuriimek, 
oyluklarini siki§tirmak, kamisi sivamak gibi mutadi olan her gareye 
bas vurup damlanm sonunu getirmek. 

22 — Bunu yaparken ifrata vanp muskiilata diisecek §ekilde ves- 
veseye de kapilmamak lazimdir. Hatta kamisa su serpmekle vesveseyi 
kesebilir. Bizzat Peygamber Efendimizin de donuna su serptigi riva- 
yet edilmektedir. 

istibrada en hafif davranan en fakih olamdir. istibrada vesvese- 
ye kapilmak fikhin ve anlayism azligina delalet eder. Selman (R.A.) : 



e Jo jt -kJU-; UJill Li.:„J 



«Peygamber Etendimiz bize her seyi ogretti, hatta kaza-i haeet- 
ten aonra kemik ve tezek ilc taharet almaktan, kaza-i hacet ve su do- 
kunmek esnasmda kibleyc dijnmekten bizi men' etmi§tir.» (274) 

buyurur. Bedevi Arabm biri Sahabenin birine "kaza-i hacet ve taha- 
retini giizel yaptigim zannediyorum" demesi uzerine Sahabi: "Evet 
ben bunu pek iyi biliyorum" dedi. Arabm, bana da ogret demesi uze- 
rine, Sahabi: "Tenha yere gel, taharet i<;in tas. al su yavsan otuna 
don, ruzgara arkam cevir, geyik gibi 56k, devekusu gibi segirt, bu su- 
retle hem su dokunmiis. hem de mesaneyi bosaltmis, olursun." Metinde 
gecen «§eyh» kelimesi giizel kokulu yavgan otudur. «E1 - iksa» ayak- 
lan uzerine comelmektir. «icfal» ardini kaldirmaktir. Kapali olmak 
sartryle arkadasina yakin yerde dokunmeye de ruhsat vardir. Insan- 



(274) Yukanda gecmigtir. 



352 IHYAU 'ULOMl*D - DtN — Cilt: 1 - RUB'UX - IBADAT 

lara bgretmek ic,in, xistun hayasiyle beraber bizzat Peyg^mber Efendl- 
miz boyle yapmistir. 

iSTlNCA - TAHABET ALMA KEYFlYETl 

i§ini bitirdikten sonra iXq tas. ile taharet ahr, mak'adi temizlendi 
ise mes'ele yob, §ayet temizlenmediyse be§ ta§ kullamr. Qiinkii temiz- 
lik vacib, taslann tek olmasi miistehabdir. Nitekim Peygamber Efen- 
dimlz : 



«Taharet alan (gift degil) tek tag kullamr.» (275) 

buyurmu§tur. Birinci ta§i sol eline aldiktan sonra onden arkaya dog- 
ra, ikinciyi arkadan one, iiguncuyii de mak'adin etrafina dolandinr. 
Eger bu mumkiin olmazsaonu da ister one ister arkaya geksin kifa- 
yet eder (276). Sonra sag eline buytikce bir ta§ ahr, kami§i sol eliyle 
sivar ve iig defa ta§in muhtelif yerlerlni idrar yoluna surer -veya ayn 
ii§ ta§ lie bu i§i goriir veya duvann ayn ayn ii$ yerine stirter (277). 
Yaglik kesilinceye kadar boyle yapar. Eger Iklnci defada ya§lik kesilse 
de su kullanmiyacaksa uce §ikarmak vacibtir (278). Dorduncude te- 
mizlenirse tek olmak ic.in be§e sikarmak miistehabdir. Sonra oradan 
aynlir temizlendigine kanaat getirinceye kadar sag eliyle suyu dbker 
ve sol eliyle yikar. Artik icerisini kanstiracak kadar ifrat etmez ciinkii 
o, vesveseden baska bir §ey degil. Suyun ula§madigi her yerin i$ tasim- 
dan oldugunu, digan gikmiyan pislik igin necaset hukmu sabit olma- 
digini ve zahirde olan necasete ugrayan suyun onu temizleyecegini 
bilmelidir. Artik vesvesenin manasi yoktur. 

Taharetten sonra: 

(275) Buhari ile Muslim, Ebfi Hureyre'den. 

(276) Yaz mevsiminde torbalar sarkik oldugu icin birinci tagi arkaya ceker, fakat 
kigin torbalar toplanrms oldugu icin birinci tagi one ceker. 

(277) Bundan son derece tevakki edilmelidir. QUnku duvardan mikrop gecmesi 
kuwetle muhtemeldir, 

(278) HaneHyyede b6yle bir vucflb yoktur. Ayni zamanda aded-i mesnOn da yok- 
tur. Gaye temizliktir. (Mutercim). 



3 (inca KlTAB — 2 nci BAB — ABDESTiN KEYFlYETt 353 

uAUahim, kalbiim nifaktan temizle, beni namahremden muba- 
faza eyle.» 

■diye dua edilir. Kokuyu izale icin elini topraga veya duvara surer, tag 
ile temizlendikten sonra su ile taharet miistehabdir. Riv&yet olundu 
ki, Kuba halki hakkinda nazil olan: 






)) 



«Orada oyle crkekler var ki onlar temizligi sever.» (9-Tevbe : 108) 
ayet-i celilesi uzerine Peygamberimiz Kuba halkina: «Nedir bu te- 
inizliginiz ki Allah sizi methediyor?» buyurunca: «Biz tas. ile taharet 
aldiktan sonra su ile dc temizleniriz.n diye cevab vermi§lerdir. 

ABDESTiN KEYFtYETl 

Taharetten sonra abdest ahmr. Peygamber Efendimiz abdest bo- 
zunca hemen abdestini tazelerdi. Abdestin adabi: 

1 — Evvela misvak ile di§leri temizlemek. Nitekim Peygamber 
Efendimiz : 

• fJiSllL U^ oT^il ' 3 'J, -£f$ Jj , 

«AgizIarimz Kur'an yoludur, onlari misvak ile temizleyiniz.» 

<279) 

buyurmugtur. Misvak kullamrken, namazda Kur'an okumak^ ve zik- 
rullah lgin agiz temizligine niyet etmelidir. Peygamber Efendimiz di- 
ger bir hadisinde : 

«Misvak kullandiktan sonra kihnan bir namaz, misvaksiz kihnan 
yetmis. be§ namazdan daha fazileUidir.» (280) buyurmustur. Baska 
hir hadisde de : 



(279) Ebfl Nuaym <Hilye»de Ali'den. 

(280) EM Nuaym res - Sivafctde, Ibn Omer'den. 

F. 23 



354 IHYAU 'ULtiMi'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - IbSDAT 



«Eger iimmetime agir geleceginden korkmasaydim, her namazda- 
onJara misvak kullanmagt emrederdim.» (281) buyurmu§tur. Diger 
bir mubarek sozunde de : 



«Ni§in sararmts. di§leriniz ile huzuruma giriyorsunuz? Misvak 
kullamiuz.)) (282) buyurmu§tur. Peygamber Efendimiz, geceleyin bir 
kac. defa misvak kullamrdi. ibn Abbas, «Peygamberimiz misvak igin 
bize oyle emirler verirdi ki bu hususta bir ayet nazil olacagim zanne- 
derdik.it buyuruyor. Yine Peygamber Efendimiz : 

«Misvake devam edin, zira misvak hem agiz temizligi hem dc AI- 
lah'in razi olacagi §eydir.» (283) buyurmusjtur. Ali ibn Ebi Talib (R- 
A.) : "Misvak InUizayi arttmi* ve balgami izale eder." buyurmu§tur. 
Sahabe-i kiram, misvak kulaklarinda oldugu halde yola gikarlardi. 

Misvak kullanmamn keyfiyeti: Misvak erak agacindan, veya dis, 
sanligim izale edebilecek diger sert agaglarin dallarindan olabilir. Bu 
agac, ile enine boyuna veya yalniz enine di§lerini temizler. Her na- 
mazda ve akabinde namaz kilmasa bile her abdeste, uyku ve aclik 
zamanlarinda sukut ettigi siralarda veya kokulu bir §ey yedigi zaraan 
misvak kullamlmasi mustehabdir. (284) 



(261) Buhari ile Muslim, Ebu Hiireyre'den. 

(282) Bezzar ve Beyhaki, Abbas b. Abdul muttalib'den. 

(2B3) BuMri. 

(284) Misvak hakkmda izahat: Misvak'in 20 kadar faydasi beyan edilmiglir: 1) Ag- 
zi temizler, 2) Allah'in rizasim celbeder, 3) Melekleri mernnun eder, 4) Seytani danltuv 
5) Agzi tatiandinr, 6) Di§i cilalandinr. 7) Goze kuvvet verir, 8) Siinneti eda eder. 9) Se- 
si giizellegtirir, 10) zekayi arttinr, 11) Dis. etlerini kuwetlendirir, 12) Konusmayi kolaylag- 
tinr. 13) Son ncfi'ste kelims-i gehadet'i hatirlatir. 14) Kucahgi geciktirir, 15) Sevabi gogal- 



3 Oncll KlTAB — 2 nci BAB - ABDESTiN KEYFlYETl 355 

Misvak i§i bittikten sonra abdest igin kibleye donerek oturur ve 
Bismillahirrahmanirrahlm der. Peygamber Efendimiz : 

ttBesmele ile bastemiyanui abdesti kamil degildir.w (285) buyur- 
«iu§tur. Tam bu esnada: 



-* ■* *\ 



«§eytanlann vesvese ve huzurlanndan sana siginirim.» (23 - Mii*- 
minun : 97, 98) duasim okur. Sonra ellerini, su kabinin igine sokmadan 
tig defa yikar. Bu esnada: 

1 3^i ^ ^ r pJi^ 



«AIIahim, senden iyilik ve bereket dilerim, gum ve helakten sana 
sigininm.j* duasim okur. Sonra abdestsizligi gidermeye veya namaz kil- 
mak igin niyet eder ve bu niyeti ta yuzunii yikayincaya kadar devam 



-tir, 16) Can sekigmeyi kolaylagtinr, 17) Mideyi takviye eder, 18) Hazmi kolaylajtirir, 
19) AkU arttinr, 20) Bedenin rutubetini keser. 

Daha bir cok faydalan sayilan misvak yalmz abdestte degil, yatarken, kalkarkea 
yemeklerde ve dlger hallerde kullanilir. Abdestin ewelinde veya agiza su verilirken ol- 
anasi ihtilafli ise de her ikisinde de caizdir. Misvakta dig etlerine degmemek lazimdir. 
Gaye dis ve agiz temizligi oldugundan bu temizlik ne ile mtimkiin olursa maksat onunla 
'tidal olur. Hatta hie birgey bularmyan tetniz parmaklariyle de bu temizligi yapar. Mis- 
vak agacinin kokusu ve benzeri hassalan vardir. Ayni zamanda femiz bir agachr. §ayet 
bir parcasi mideye kacsa raide ami hazmeder. 

Bu gibi faydalan olmamakla beraber sihhi olan firca ve macun da aym vazifeyl 
;goriir. (Muterdm). 

(285) Ibn Mace, Sa'd b. Zeyd'den. 



356 IHYAU -ULOMiD - DtN — Ciit; 1 — RUBUX - IBADAT 

eder hatta yuzunii yikarken niyet hatmnda degilse abdesti olmaz. 
(286) . Sonra sag eliyle avucuna ayn ayn aldigi sular ile birlikte agzi- 
m galkar her defasmda suyu bogaz basma kadar indirir ve gargara ya- 
par. (287). Ancak oruglu ise suyu agzinda hafif galkar. Bu esnada: 

((Allahim, Kin "an okumakta ve seni ?ok zikretmekte bana yar- 
dimci ol.» duasim okur. Sonra ayni vaziyette sag eliyle burnuna uc. 
kerre su verir. Her defasinda oruc degilse suyu genzine dogru ceker 
ve sol eliyle stimkurur. Suyu genzine cekerken: 

V'j ^ cJ1 > ^ ^ ,J <4?v r* 1 l 

nAUahini! Bendeit razi oltlugun Iialdc ccnnet kokulanni burnt 
tattir.» 

Sumkiirurken ise : 

KAHahirii! Cehcnncm kokularmdan ve (varilacak) fena meskcn- 
lerden sana sigmirim.n der. «istin§ak», suyu genize cekmek demektir. 
«istinsar» burun icini temizlemektir. Bunun igin bunlar ayn ayri. 
zikredilmis,tir. 

Sonra avucuna - aldigi su ile saglarmm tiikendigi alnmin list kis- 
mindan gene allina ve yanlardan kulaktan kulaga olmak uzere .yu- 
zunii yikar. AInin iki tarafmda sag tmlunmamasmdan hasil olan be- 
yazhk yiizden degil, ba§tandir. Kulak basindan almn zaviyesine (ko- 



(286) Ctinkti yiizii yikarken abdcstin fiirzlanna girmig oluyor. Niyetin farza Kt- 
rerken olmast lazimdir. Fakat bunlar tamamen gufii mezhebine goredir. Gerci Hanefi'- 
lere gore de elini ve yiizunu yikarken niyet elmelidir. Fakat Safiilere gore niyet farz. 
Hanefi'lere gore ise siinnettir. Unutulsa abdeste zarar verinez. Hanefi'lere gore abdestte-. 
niyet siinnettir. Cunkii abdest bizatihi bir ibadet degil, ibadete vesiledir, ayni zamanda 
gaye olan temizlik niyet ile de niyetsiz de hasildir. Ancak ibadet niyetiyle olursa sevabins 
arttjrir. (Mutercim). 

(287) Bizc gore gargara meki-ulitur, ancak agzinda suyu calkalar. 



3 (incu KlTAB — 2 nci BAB — ABDESTlN KEYFtYETt 357 

gesine) bir iplik gekildikte yiiz tarafmda kalan kismini yikamak la- 
zimdir. Bu kisimda biten hafif tiiyleri kadmlar yoldugu igin buraya 
«tahzif» denir. Kasj, kirpik, biyik ve sakal ba§i olan kulak ile yiiz ara- 
sindaki kisimda bulunan tiiyler (veyahut izar sakal He kulak arasi- 
dir.) bu dort tuytin hem kendilerini hem de bittikleri yeri yikamak 
vacibdir. (Alt kismi gorulen) seyrek ve hafif sakalm dibine suyu ula§- 
tirmak farzdir, ancak sik ve kaba sakal olursa yalniz list kismini yika- 
mak kifayet eder. Yumurcuk ustundeki ve $ene altindaki tuyler de sa- 
kal hukmundedir. Diger azalarda oldugu gibi yiizunu de (siinnet ola- 
rak) u? kerre yikar. Ve sakahnin dig kismma suyu akitir. Parmakla- 
nyle goz pinarlannx, ?apak ve siirme yerlerini yikar ve temizler. Pey- 
gamberiruizin bbyle yaptigi rivayet edilmi§tir. Goziinu bu gibi mad- 
di kirlerden temizlerken gozuyle yaptigi hatalardan temizlenmesini 
de niyet eder. Yani goz hatalanndan tovbe eder. Hatta her azasini 
ytkadikca bunu dii§unur. Yuziinii yikarken : 



V_j liiJUji oy T3l yi^3 ^ ^V>^ ^ rs ^^ r^ 1 " 



«Allahim, dostlarmm yttzii agardigi giinde benim yuziimii de se- 
nin nurun He mhiandir. Zuluinatin ile diismanlarmm yuzu karardigi 
gunde benim yuzumu kararlma.n duasim okur. Yuziinii yikarken saka- 
Uni pafmaklanyle hilallamasi (aralamasi) miistehabdir. 

Sonra kollanm dirsekler ile beraber yikar (288), parmagindaki 
yuziigu tahrik eder (289). Nurunu gogaltmak maksadiyle dirsekler- 
den yukari da ge^ebilir (290). Qunkii (yildiz, ay ve giinesjn kararip 
dokuldiigu) kiyamet guniinde herkes abdest azalanndan i§ik gore- 
cektir. Nitekim Peygamber Efendimiz : 



(288) Ayette ulai diger bazi ayetlere nazaran imc'ai mauasinda kulJamlaeagi gi- 
bi kendi mSnasiyle de mugayya cinsinden olan gaye, mugayya'iun hukmiinu aldigi igin 
dirseklerin de yikanmasi farzdir. tMiitercim). Ayni zamanda SQnnellen de delil vardir. 

(2B9) Yuziik genig olup altina su giderse tahriki sunnettir. Dar olursa altina eu 
gitmek icin tahriki farzdir. 

(290) Bir mezhepte omuz bcjindan asagi butiin kolu yikamak borgtur. Bize gfiia 

ancak dirsekler yikanir, fazlasi mekrfihtur. Yalniz bunu boyle bildikten sonra Gazali'rmi 

de dedigi gibi nurunun gogalmasi maksadiyle dirseklerden yukari gecebilir. 



356 1HYAU 'ULOmTD - DtN - Cilt: 1 - RUBTJX - 1BADAT 



«Nurunun cogalmasma gitcii yeten (yapsm). Yani: Abdest aza- 
larini daha etrafh yikamak sftretiyle niirunuzu arttinn.n buyurmus/- 
tur. Yine rivayet olundu ki : 

«Nur, abdest azalannda bulunur ve onlan kaplar.o 

Evvela sagdan ba§lar (291). Sag; elini yikarken: 

1 1^^ lu_>- cr-rr 1 ^ -? ^r--*^ ^^ t^**' p-J-U 1 ' 

«Allahim! Kitabimi sagimdan ver ve bentm hesabimi kolay eyle.n 

Sol kolunu yikarken : 

■tiyifc *'Si l^V J^ ^4f <^H V .JUi' " 

nAUahim. Kitabimi solumdan veya ardimdan verme.» 

dualanm okur. 

Sonra baginin tamamim kaplama mesheder. Her iki elini lslatir, 
sag; elinin parmak uglanni sol elinin parmak uc,Ianyle biti§ttrir ve 
basmin on tarafmdan arkaya, arkadan da one dogru gekmekle bir 
defa kapah meshetmis. olur. Ve bunu iig kere yapar (292) . Ba§im mes- 
hederken de : 



(291) Peygamberimiz daima sagdan baglar ve sagdan baslamayi emretmistir. 
Hanbe liter sagdan basjamak vacibtir derler. §afii ve Hanefi'lere gore ise stinnettir. 

(292) Abdestte basa mesbetmenin farziyyetinde bittiin ummet mutteflktir. Ancak 
■Vemsehfl biruAslkiim* ayet-i celilesindeki iBt» den sebep miktannda mezhepler araan- 
da ihtilaf vardir. Imam M$lik ve Imam Ahmed 'e gore «Bi» zaidedir. Binaenaleyh ba- 
sin tamamim me^hetmek farzdir. Imam gafii, bir parmak da olsa cflz'I bir miktanm 
meshetmek kafidir der. Imam-i Azam'dan dortte bir. el ayasi ve iig parmak miktart ri- 
vayetleri vardir. En sag! ami rub-i nasiye yani basin dortte biridir, Qunku bir pok §er'j 
hukiunlerde dortte bir kiilli makaminda kaimdir. Bu da bir el ayasiyle dl$ulur. 13$ par- 
mak miktannin kifayetini kabfll edenler varsa da zayiftir. Kaplama mesne gelince: Bu 
stinnettir, fakat Hanefi'lere gore hangi mesh olursa olsun ayn ayn elleri islatmakla iki 



3 uncii KtTAB — 2 nci BAB — ABDESTlN KEYFiYETl 359 



uAUahim! Beni rahmetine garket, bereketinden bana tattir. Se- 
nin (rahmetioin) golgesinden ba§ka golge olmiyau bir giinde Argi- 
nin altmda beni golgelendir.u duasim okur. 

Sonra parmaklanni lslatarak kulaklarmm ic, ve dig kismmi mesheder 
(293) . Bunun §ekli §6yledir: §ehadet parmagmm ucu ile kulaklarimn 
iijinden ba§ parmagiyle de kulaklarmm di§ ve arka kismini mesheder. 
Sonra da avuglannin igini kulaklarmm tizerine kor ve bunu ii? defa 
tekrar eder (294) . Bunu yaparken de : 

' " * ? " * s -" -.• "„• 



« jl^Vl *> «U>Jl ^iL. L5 ^— I -^1 

tiAUahim! Beni, soz dinleyip en guzeline uyanlardan et. Allahim! 
Cennete davet eden miinadilerin sesini iyilerin salinda iken bana da 
duyur.» duasmi okur. 

Sonra yeni bir su ile boynunu mesheder (295). Zira Peygamber 
Efendtmiz : 



veya ile defa yapilmasi mekruhtur. Kaplama mesh, Gazali'nin tarif ettigi sekilde hasil 
olmakla ber&ber daha giizel sekli de soyledir: Iki elini islattiktan sonra bag parmak iie 
sehadet parmaklanni ayirir sonra her iki elin diger iis parmak uQlanni birlestirir. El 
ayasitu ve o iki parmaklan dokundurmadan yalniz iic parmaklarinin ic kismiyle basinin 
dnQnden arkaya dogru enseye kadar cektikten sonra el ayasiyle basinin yanlarim mes- 
heder. Sehadet parmaklarinin uciyle kulaklarmm i?ini, bag parmaginin igiy^e kulakla 
rimn arkasini, sehadet parmaginin dig kismiyle ensesinl mesheder. 

(293) Kapah meshte anJattigim gibi mesheder, sehadet parmagim bir yere dokun- 
durmazsa kuiaklan igtn ayn su almaz. 

(294) Avuclan koymak ve flc defa tekrar Hanefi'lerde yoktur. 

(295) Hanefi'lere g6re her ne sekilde olursa olsun boyun ifin ayn su almiya lii- 
iflm yoktur. 



360 1HYAU •ULOUt'D - DlN - Cilt: 1 - RUB'U'L - tBADAT 



«Boynu meshetmek, kiyamet giinu dalalete du§mekten emniyet 
saglar.» buyurmu§tur. Boynunu meshederken : 



«AlIahim boynumu (kendimi) cehennemden azat eyle, zincir vc 
bukagilardan satia sigininm.» duasmi okur, 

Sonra sag ayagini yikar, sol elinin parmaklanyle sag ayaginin 
kueiik parmagimn alt kismindan ba§lamak ve sol ayaginin kiisiik par 
maginda bitirmek uzere biittin parmaklanm aralar (296). Boylece her 
iki ayagini u$er kere yikar (297). Sag ayagini yikarken : 

aAHahim! Ayaklann cehennemc kaydigi giinde benim ayakla- 
nnu sirat iizerinden kaydirma.» duasmi okur. Sol ayagini yikarken 



wMiinafiklarm ayaklan kayacagi giinde Siratlan ayagimin kay 
masindan sana sigtmnm.» duasmi okur. (298) ve (nurunun ziyadeli- 
gt i?in) ayagm yan kemiklerini de yukari gegmek suretiyle ayagini 
kaldirarak : 



(296) Eger parmaklan seyrek olup aralanoa su glderse bu hildllama sunnettir, 
su gitmezse farzdir. 

(297) Farz olan abdast azalarwi birer kere yikamaktir. Yalmz hie kuru kalma- 
mak ve yaglama gibi olmayip suyun azalardan damlamasi sarttir. 0$ defa yikamak 
sunnettir, daha a/, ve daha ziyade mekruhtur. Ancak mekruh olan, abdest niyetiyle 
fazla yikamaktir. Yoksa mevcfld kiri izale ijin fazla yikamakta kerahat yoktur. (Mii- 
tercim). 

(298) Btitiin bu dualar birer edeb ve faztletttr. Yoksa bu husdsta Peygamberimiz- 
den mervi kat'i bir rivayet mevcfit degtldir. 



382 JHYAU -ULOMt'D - DtN - Cilt: 1 - RUB'UX - IBADAT 



buyurmu§tur. (302). Denildi ki taharette suya fazla duskiin olmak 
yani suyu haddinden fazla kullanmak akil zayifhgindandir. Ibrahim 
bin Edhem : "ilk vesvsse taharette ba§ gosterir" diyorlar. Hasani Bas- 
rt: 



3 






«Abiiestte insanlara vesvese veren bir geytan var, adina Velhan 
denir.n demistir. 

(Bu soz Peygamberimizden mervi bir hadis-i merfudur. Biraz ayn 
ifade ile, Tirmizi, Camiinde Ubeyy ibn Ka'b'dan rivayet etmistir.) 

2 — Abdest bittikten sonra elini sallayip suyu silkmesi mekruh- 
tur. 

3 — Abdest esnasmda konu§mak mekruhtur. 

4 — Suyu yuzune carpmak mekruhtur. Bazilari, abdest suyu mi- 
zana konacagi i^in her hangi bir sey ile abdest ve gusiil suyunu kurut- 
mayi mekruh saymi§lardir ki Said ibn Miiseyyib ve Zuhri bunlardan- 
dir. Fakat Muaz bin Cebel Peygamber Efendimizin yuziinu sildigini ri- 
vayet etmistir. Aynca Peygamberimizin suyu silmek iQin bezi bulun- 
dugu Hazret-i Ayge'dsn rivayet edilmi§, fakat bu rivayete itiraz edil- 
mistir. (303) 

5 — Bakir ve tuns gibi kirmizi kaplar ile abdest almak mek- 
ruhtur (304). Bunun keraheti dini degil, tibbldir (305). Ibn Omer ve 
Ebu Hureyre Radiyallahu Anh'den bu gibi san kaplar ile abdest alma- 
nm keraheti rivayet edilmistir. §u'be'ye sari bir kapta abdest suyu ha 
zirlanmea, ibn Omer ve Ebu Hureyre rivayetine atfen mekruh oldu- 
gunu soylemi§tir. 

Boylece abdest isjni bitirip namaza suru edecegi zaman layik olan, 
halkm manzari olan di§ goriinusunii temizledigini dustinerek, Allahin 
manzari olan kalbi temizlemeden huzuruna $ikip ona munacat et- 
mekten utanmah ve tovbe edip, kotii huylardan annmak ve iyi huy- 



(302) Zaman imizdaki hatim ve mevlit dual an gibi. Dim demek, bir sail gibi is- 
temek demektir. Bir edib ve hatib gibi edebiyat ve hulbe iradetmek degildir. Bu gibi 
dualarm kabul olmiyacagim kendileri isbat etmektedir, Dua §ekillerini Kur'an ve hadis 
bizlere gostermistir. Dualar en kisa ve en miUevaziane bir sekttde olmalidir. (Miitercim). 

(303) Mezhebimizde pe§kir kullanmakta beis olmadigi tasrih edilmistir. Kullan 
mak caizdir. Terki daha giizeldir. Dava abdest suyundadir, diger sularda degildir. Esa 
sen Arabistan'da buna fiizum yok, ciinkii bir aza yikamrken digcri kurur. 

(304) Hanefi'lere gore $amur kaplan ile abdest almak. 

(305) Bazilari kBu yalmz sicak iklimlcre mahsustur; orada Bers (alalik) illetin 
tevlid eder» dedilerse do Hanefi ve Malikilere gore bunda bir kerahat yoktur. Dogrusu 
da budur. Bu husQsta Peygamberimize nisbet edilen bir hadls varaa da sabit degildir. 



3 iincii KTTAB — 2 nci BAB — ABDESTlN MEKRUHLAHI 381 

UlU^-OI ^ilj<J dJL^V ^ ilVi«JIV ol a*iu 
■" *i ' ^ ».f «.m ''m vl "t • " ' * J 1t, ' r..-* ^ *\ * " **-•' 

i'-'m' "ii'li -" -i' "'lit V •■'* I *•"• '-'If-' ? ' 

**> * * * * it *■* > ** *• ■ **,* **> . 

duasim okur. Denildi ki, abdesti miiteakip kim bu duayi okursa, onun 
abdesti miihurlenerek ar§-i azamin altma kaldiulir ve kiyamete kadar 
sahibi igin tesbih eder. 

ABDESTlN MEKRUHLARI 

1 —~ Azalan ug kerreden ziyade yikamak (299). Ug sayisim a§an 
kimse zulm ve abdestte israf elmi§ olur. Peygamber Efendimiz her 
azayi iic kerre yikamak suretiyle abdest aldi ve : 






«Ziyade eden zuliim ve kotiiliik etmig olur.w (300) buyurdu. 
Diger bir hadisinde de : 

1, 'in 1 1 *n ■< "*' -*(n ." • ■*•■:■' V" 

nileride bu ummetten tiua ve tcmizlikte haddini agacak kavimler 
gelecektir.n (301) 



(299) 0cden az yikamak da tnekruhtur. 

(300) EbQ Davud ve Neset, Amr b. guayb'den. 

(301) Ebfi Davvld ve Ibn Hibban, Abdullah b. Ma|fel T den. 



3 ancii KlTAB — 2 nci BAB ~ ABDESTlN FAZlLETt 363 

lar He bezenmek bu di§ temizliginden daha makbul oldugunu iyice an- 
lamali ve batm ile HgUenmeyip yalniz zahir temizligi He me§gul olan, 
padigahi d&vet eden kimsenin evinin ieerisi pislikle dolu oldugu hal- 
de dijjini badana, boya ve gigekler ile bezeyip temizleyip stislemekle 
ugragana benzedigini bilmelidir. Bu adam tevbih ve tekdire ne kadar 
mtistahak ise, yalniz zahir temizligi He ugra§ip kalbini temizlemeden 
Allah huzuruna gikan kimse de o nisbette helake miistehak olur. 

ABD&STlN FAZlLETl 

Bu husustaki hadisler : 

/ .ti. -I • \ Ji 1 **.' V •--> \* '" " "" .'".^t. " £'1 
\j-\ JautJ Jj) 4a\ «l»_U j *j~S ^^jsj* £j>- L-j-U\ j* ^j 

"< • ' s '-.- / >'.'' /. ,' . -•. ' » V 

«Kim ki abdest alii', abdesiiai tamamlar, hatinna maddi bir §ey 
gelineden iki rckat namaz kilarsa, ycni dogmus. gtbi biitun giinahla- 
nndan siynlmis, olur. (Diger rlvayette) Hie. sehvetmeden bu namazi 
kilarsa, biitiin ge^mis, giinahlan bagi§lanir.» (306) buyurulmu§tur. 

Yine Peygamber Efendimiz diger bir hadisinde : 

« 01^ 2/£* Iu^ji jliy iji s*Oi ;£■ s^L^j' 

«Allahu Teala'nin, kendlsiyle, hatalan malivcdip derecelcri yiik- 
selttigi §eyi size bildireyim mi? §iddet ve melstlet anlannda adabina 
riayet ederelt miikeramclce abdest almak, camilere gitmek ve bir na- 



(306) Buhari ile Muslim, Osman b. Affan'dan. 



364 1HYAU 'ULCMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'UX - 1BADAT 

mazi kildiktan sonra diger namaz vaktini beklemektir (sonra 3 det'a) 
i§te bu (ribat)tir, murabita kalbi ibadete baglamaktir.» (307) buyur- 
du. 



-oji olJi j-^V Cn?S L ""> J <>* tJl * -> u^-r* C^-^ ^^-J -1 s 
I f }UUJp ^jU>^ Jr^*-^ JtfW.j; ^^ 



«Pcygainber Efcndhiiiz bir dcFa abdest azalanni ikiser kerre yi- 
kamak suretiylc abdest aldi vc, boyle ikiser dcf'a azalanni yikayanlar 
iki ecir alirlar buyurdu. Bir def'a da abdest azalanm ii§er kerre yika- 
mak suretiyle abdest aldi vc iste bu, benim, benden cvvelki Peygam- 
berlerin ve bllhassa Halil Ibrahim AJeyhi's-selam'm abdcstidir.H (308) 
buyurdu. Yine Peygamber Efendimiz : 



iiAbdest ahrkeu Allahi zikredcn, besmelc ile basjayan kimsenin bu- 
tiin bedeni, besmelc getirniiyeniii isc yaliuz yikadigi azalan temizle- 
nir.n (309) buyurmu§tur. Yine Peygamber Efendimiz : 



«Temiz oldugu halde yani abdestli ikcn abdest alan kimseye, Al- 
lah on sevab yazar.» (310) buyurrau§tur. Diger hadisinde : 



(307) Muslim. Ebu Hiireyre'den. 

(308) ibn Mace, Ibn' Omer'den. 

(309) [Dare Kutni, Ebfl Hiireyre'den. 

(310) Ibn Mace, tbn Omer'den. 



3 iincu KtTAB — 2 nci BAB — ABDESTlN FAZlLETl 365 



«Abdest iizerine abdest, niir iizcrmc nurdur.» (311) buyurmu§tur. 
Biitiin bunlar abdesti tazelemeyi te§vik i^indir. Diger bir hadisde : 

s * s s „ s • i < ' 'J 11 ' *' „ " s * ,'it'fl '"* 

. 'tf • - * -■*!-* s " !^ * ,-Yi < ti ' '"'• !*- 

• -» '-'•.' *, •-;• o ,',1-:!, ' " "1* — ,-- -T ,<■ t < 

i.<J iiiU Ow»j a>J*JI J,i -ui*. olT •_» . vk-j jUk 



/•t 



- «Miisluman bir kul abdest alirken agzina su veidigi vakil, agziyle 
igledigi hatalar agzmdan cikar. Burnunu temizledigi vakit burun ha- 
talan bumundan cikar. Yuziinii yikadigi vakit yiiztindeki halalar yii- 
ziinden hatta kirpiklcrin bittigi goz kcnarindan, cllerhii yikayinca tir- 
nakJanmn altina vanncaya kadar biitiin ha tularin dan, ba§im mesne- 
dince kulaklannm alttna vanncaya kadar basimn biitiin halalanndan, 
ayaklaruu yikayinca, ayak tirnaklaiina vanncaya kadar biitiin hata- 
larmdan siynlip ?ikmi§ olur (312). Sonra da temiz olarak camiye girip 
kildigi namaz kendisine kalir.» (313) buyurmu§tur. 



(311) Ash bulunamami$tn\ 

(312) Bu hadis-i serif, manevi hatalann temizleniligini ifade etligi gibi macldi mik- 
roplarin da giiz gapaklarmdan, burun ve agiz iginden, timaklann uclarindan 51 kip git- 
tigini agikga ifade etmektedir. Esasen Kur'an ve hadis emirlerini yalniz bir cepheye 
tahsts etmemek laamdir. 

(313). Ebu Davud ve tbn Mace. 



366 1HYAU 'ULOMl'D - DtN — Cilt: 1 — RUB'UX • iBADAT 

Rivayet olundu ki, "Abdestli bulunan oru$Iu gibidir" (Ebu Man- 
stir Deylemi zayif sened ile Ami 1 ibn Haris'den rivayet etmi§tir.) 

"*t***f "\\"-"- \" ' N "w *' \" '<<* * i -" ■*? - ' " s - * s -- ° , 

J4-I JU* 'tU-JI J] -u-lj £*_, pJe^^yi j~>-li \**y jaI 

*' .' f = s - .' «i : .»- . i : „ /' ' , - .■;*.- B ^ ■*) « -> ■'•4 

«Kim adabinda riayetle abdest ahr, sonra ba§im semaya baldira- 
rak bu duayi okursa; kendisine sekiz cennet kapisi agUir, istediginden- 
iseri girer.» (314) buyurmu§tur. 

Hazret-i Omer (R.A.) "iyi ve miikemmel alinan bit - abdest, seytam 
insandan uzabla§tinr" buyurmustur. 

Mticahid (315) "Zikrullah, istigfar ve taharet ile yatmak imkam- 
m bulanlar boyle yapsm, giinku rdhlar oldiigii gibi dirilirler" buyur- 
mustur. 

GUSLtJN KETFlYETl 

Su kabini sag tarafma kor, besmele ile ellerini iic. kere yikar, son- 
ra anlattigimiz gibi taharet ahr. Sonra var ise bedenine bulasan me- 
niyi temizler. Sonra yine yukarda anlattigimiz sekilde namaz igin of- 
dugu gibi abdest ahr, (suyun, toplandigi tekne, legen i^ersinde vey&- 
hut gamur uzerinde yikaniyorsa) israftan kaginmak igin ayaklanni 
yikamayi tehir eder. Sonra iic. kere basma, ug kere sagina, ug kere so- 
luna su doker ve her tarafim iyice ovar. Sagmi, sakahni hilallamak 
suretiyle suyu diplerine ulagtmr. Kadin ise orgulerini gbzmiye mecbflr 
degil, gaye diplerini yikamaktir. Eger orgiiler goziilmeden diplerine bu 
gitmiyorsa o zaman orgulerini de gozer. Kulak, gobek gibi bedenin ka- 
pah yerlerine dikkat eder. Yikanirken tenasul uzvuna dokunmamaya 
gayret eder. Eger dokunursa abdestini iade eder (316). Yikanmadan 
ewel abdest almissa sonradan abdest almasi caiz degildir. i§te su an- 
lattiklanmiz abdestin ve guslun sunnetleridir. Ahiret yoluna girenin 



(314) Ebu Davfid. Ukbe b. Amir'den. 

(315) MiicShid Ibn Cubeyr, Beni Mahzumun mevlasidir, yani azadh kotesitlir: b- 
kattandir. 114 Hicride blmiigtiit. 

(316) Haneli mezhebirsde tenasul uzvuna de£mekte bir mahzflr yoktur. 



3 iinctt KlTAB - 2 nci BAB — TEYEMMOmON KEYFlYETf 367 

r>ilip yapmasi gereken kisimlarmi anlatmis, olduk. Bunlann haricin- 
deki mes'elelere, bazi anzalar sebebiyle ihtiyar; hasil olursa, onlar igin 
de fikih kitablanna muracaat edilir. 

HtllaSa olarak gusulde anlattiklanmizdan farz olan iki §eydir: Bi- 
Tincisi niyet, ikincisi biitun bedeni yikamaktir. (317)). 

Abdestin farzlari da niyet, yiisu, kollari hudutlanna kadar yika- 
mak, basa meshetmek, ayaklan topuklanyle yikamak ve tertib olmak 
ttzere altidir (318). Muvalat yani azamn biri kurumadan digerini he- 
men yikamak vacib deglldir. (319). 

Farz olan gusulti icabettiren dort sey sunlardir : 
■ 1 — (Bakmak, riiyalanmak, ellemek veya her ne stiretle olursa 
olsun sehvet lie) meninin cikmasi. (320). 

2 — Sunnet yerinin (mustehat olan kadin veya erkegin) siinnet 
yerine ge§mesiyle, sunnet yeri ge^tikten sonra ister inzal olsun ister 
olmasin gusiil f arzdir. 

3 — Hayz [kadmm ayba§i adeti]. Bundan temizlenince yikan- 
mak farz. 

4 — Nifas [lohusahk hall], £ocuk dogurduktan sonra gelen kan- 
dir. Bu da azami 40 gunde temizlenir, bundan a§agi da her ne zaman 
kesilirse yikanmak farzdir. 40 giinde temizlenmezse hemen yikaiur; 
Siinku ondan sonra gelen kan nifas kam degil, hastalik kamdir. Hi? 
lair §eye mani degildir. 

Bunlardan ba§ka hallerde yikanmak siinnettir. Cuma ve Bayram 
gtinleri, ihram giyerken, vakfe ederken yikanmak gibi, Mekke'ye girer- 
ken, tegrik gunlerinde veda tavafi i?in, blr kavle gore ciinup olrmyarak 
Musluman olan kafir icin, cinnetten ayilan, olii yikayan igin de yikan- 
mak mtistehabtir. 

TEVEMMCMUN KEYFtYETt 

Suyu aradigi (321) haide bularmyan, yahud yirtici hayvan veya 
insan korkusiyle mahbus bulunmak gibi bir mani sebebiyle suya yak- 



(317) Hanefi'iere gore gusliin farzi iitjdiir: 1) Mazmaza. 2) fslinqak. 3) Biitun be- 
deni iyice yikamak. 

(318) Hanefi'lere gore ise gusulde oldugu gibi abdeslte de niyet farz degildir, tev- 
tip de farz degildir, cunkii Cvav). tertip icin degil mutlok cem icindir. Binaenaleyh or- 
tadan veya sonundan da baslasa abdest cSizdir. 

(319) Imam Malik ile Ahmed ibn Hanbei bunu da farz kabOl ederler. 

(320) Hatta meninin gehvetle cikmasi degil. bize gore mahallinden gehvetJe aynl- 
masi sarttir. Dig an gikarken ister sehvet olsun ister olmasin gusu! lazimdir. Ancak Ebft 
Yflsuf'un kavline uyularak, ibtilam olan bir misafir meni cikmadan uyanir, kamigini 
zapteder. sehveti teskin olduktan sonra meni cikarsa yikanmiyabilir. 

(321) Suyun varllgt ijiibhe etlilen yerleide her taraftan 400 adim aranjrsa da yofc- 
lugu kat'i olarak bilinen yerlerde abes olacagindan aramiya ltizfim yoktur. 



368 1HYAU "ULCMt-D - DtN — Cilt: 1 — RUB'UX 1BADAT 

lasamiyan veya mevctid su kendisinin ve arkada§min (hatta kbpegi- 
nin) ihtiyacma kifayet edebilecek miktarda olmasi, veyahud suyun 
raigten fazlaya satilmasi veya bedenin de suyu kullanmaga mani ya- 
ralarin veya her hangi hastahgin buiunmasi veya hastalanmasi, has- 
tahgin artmasi ve azasinm donmasi gibi tehlikeler kar§isinda suyu 
istimalden aciz olursa (su bulurum veya, iyilesirim umidlyle) farz vak- 
ti girinciye kadar bekler sonra temiz topragi kasteder. Topragm temiz. 
ve toz verecek sekilde yumu§ak olmasi lazimdir (322). Parmaklarmi 
sikistirarak ellerini bu temiz topraga vurur ve her iki eliyle bir defa 
yuzunii mesheder bu sirada namaz kilmak igin teyemmiime niyet eder. 
Artik sakalinin, biyiginin altina tozu isaletmek i?in ugrasmaz, ancak 
yuztinun her tarafina elini siirmiye gayret eder, bu da bir defada hasil 
olur. Qiinku insamn yiizti iki elinden fazla degildir. Istiabda zannm 
g&Iibi kafldir. Sonra parmagmdaki yiizugii sikanr ve bu defa parmak- 
ianni acmak suretiyle ellerini topraga vurur, sonra sol elini dort par- 
maklannin i§ kismim sag elinin dort parmagmin ustune kor ve arka- 
dan dirsege kadar iner sonra sol elinin ic, kismiyle sag kolunun ic. kis- 
mim dirsekten ba§ parmak hizasina kadar sivazlar, burada da sol eli- 
nin bas. parmaginm ig kismim sag elinin bas, parmagmin uzerine koy- 
mak suretiyle sag elini, ayni s.ekilde de sol elini yaptiktan sonra elleri- 
ni mesheder, parmak aralanni hilaller, bbyle yapmaktaki gaye bu iki 
abdest azalarim teyemmiim ile kaplamaktir. Bu §ekil zor gelirse bunu 
Iki veya. daha ziyade darbe ile yapmakta beis yoktur (323) (gerek gu- 
sul ve gerek abdestin teyemmumu aynidir). 

Boylece teyemmiim edip farzi kildiktan sonra diledigi kadar na- 
file namaz kilabilir. Eger iki farzi kilacaksa teyemmumunu tazelemesi 
uygun olur. Hatta her farz icin ayri ayn teyemmiim eder. (324) . 



(322) Hanefi'lere gore tbprak cinsinden olan her temiz §ey iizerinde teyemmiinr 
caizdir. Hatta ortiilik karh bile olsa dbiEedeki toz teyemmiim igin kafidir. 

(323) Haneti'lere gora de teyemmiim aynidir. Teyemmiim maksGt olan temizligi 
saglamadigi icin teyemmiimde niyet garttir. Teferruatta biraz fark varsa da haiz-i ehem- 
miyet degildir. Mesela topraga siirdii mii elini hemen azalanna siirmez betki yanlardatl 
bag parmaklari birbirine vurarak tozlari dii§iiriir, her iki halde de parmaklari hafif aeik 
tutar. Teyemmiimden gaye abdesti hatirlamak, topraktan yaratildjgina nazan cekmek. 
ve tev&zu gastermektir. 

(324) Hanefilere gore abdest bozulmadikca yeniden teyemmiime KlzQm yoktur. 



ttgONCtt bAb 



BEDENDEN giKAN DlGER MADDELERIN 
TEMiZLENMESINE DAlRDIR 



Bedenin zahirine gikan fuzalat ikiye ayrihr: Birincisi kirler, ikin- 
cisi de bedenin ciizleridir. 

BiRiNCi KISIM 
KlRLER VE BEDENDEN ^IKAN RUTUBETLER 

Bunlar sekize aynlir : 

1 — Ba§ta toplanan kir ve bit gibi §eylerdir. Yikamak, taramak 
ve yaglanmak suretiyle ba§i temizlemek miistehabtir. Bizzat Peygam- 
ber Efendimiz zaman zaman ba§im temizler, yagiar ve tarardi. Kendi- 
si boyle yaptigi gibi bunu da emrederek : 

s > • 

«Ara sira yagltmin v;e lemizlik yapin.w {325) buyuriulardi. 
Yine Peygamber Efendimiz : 

«Sa$ buyuten, sa^ina iyi baksm.n (326) buyurmu§tur. . 

Bir gun Peygamberimizin huzilruna sagi sakali kan§mi§ kirli pas- 
li bir adam girdi. Peygamber Efendimiz : 



(325) Kaynagi bulunamamigtir. 

(326) EbQ Hiireyre'nin soziidiir. 

F. 24 



370 ll-IYAU 'UI-OMi'D - DlN — Cilt: 1 — BUB'UX - 1BADAT 

^j^\ J>.j_, : JU J ? *j*s.-ju ^^ ja3 IJ^J ois" U? b 

«Bu adamda sacun yatistiracak kadar yag yok mu idi... Vahsi bir 
malituk gibi araniza girmis bulunuyoi'.n <327) buyurmu§tm\ 

2 — Kulak deliginde toplanan kii'lerdir. Kulagi meshetmek bun- 
Ian izale eder, Jakat kulak igindeki kire ve kulagin ifrazatma geiince 
bunlan da hamamdan gikinca (kulak zarmi incitmiyecek §ekilde) 
miilayemetle temizlemek lazimdir. Qiinkli bu kirin kesafeti isHmeye de 
mani olabilir. 

3 — Beyinden inerek burun iginde toplanan kirlerdir. Bunlan da 
istinsak, istinsar yam buruna su vermek ve sumkiumek suretiyle te- 
mizler. 

4 — Di§lerde ve agiz icinde toplanan kirler ve di§ sanhklai'idir. 
Bunlan da yukanda anlattigimiz §ekilde mazmaza ve misvak ile te- 
mizler. 

5 — Sakalda toplanan kir ve bittir. Bunlan da yikayip taramak 
suretiyle temizler. Me§hur bir haberde : wPeygainber Efendimizin dai- 
ma scfcrde, hazerde ayna ve taragt yamnda bulundurdugun bildiril- 
mektedir. Ve bu Arab adetidir. Garib bir haberde de : Kesif sakali bu- 
lunan Peygamber Efendimizin giinde iki defa sakahni taradigi bildi- 
rilmektedir. Ebu Bekir de boyle idi. Hazret-i Osman yumu§ak ve uzun 
sakalh idi. Hazret-i Ali fazla toplu ve geni§ sakalli idi. Sakallan omuz 
ba§lanna kadar giderdi. Bundan daha garib bir hadisde de : nHazret-i 
Ay§e anlatiyor Id : Resul-i Ekrem'in kapisma bir cemaat geldi. Bak- 
tun ki Peygamber Efendlmiz su dolu bir kaba egilerek yani kabi ay- 
na gibi kullanarak sacini sakahni diizeltiyordu. Bunu goriince: "Ya 
Resulallah, sen de mi siisleniyorsun" dedim. Peygamber Efendimiz: 

«Evet ya Ay§e, cemaat huzuruna ve dostlannm kargisma <-ikacak 
kimsenin siislenmesini Allah sever.n (328) buyurmu§tur. 



(32l> Ebu Daviid, Tirmiri ve ibn Hibban. cabir'den, 
(328) ^ibn Adiyy, miinker oldugunu soylemiglir. 



3 iincii KtTAB — 3 iincii BAB — BEDENtN TEMtZLENMESi 371 

Cahiller, temizlik hususunda Peygamberi diger insanlara, raelek- 
leri bekcilere benzeterek bu temizligi, insanlara kar§i bir suslenmek 
kabul ederler ki hakikatten 50k uzaktir, Qimkii Peygamber Efendimiz 
insanlan davete me'murdur. jtnsanlarin tahkirine maruz kalmamak 
igin onlara kar§i heybet ve vekarh olmasi gerekir, gozlerine kiigiik go- 
runmemek icin temiz olmasi iktiza eder. Ne care ki miinafiklar ken- 
disini kugiik du§urmek igin her gareye bas, vururlardi. insanlan, 
Allah'a davet eden her ahiret aliminin boylc olmasi lazimdir. Yani 
nefreti mueddi olmamak igin iistii ba§ina, kihk kryafetine geki diizen 
vermelidir. Bu gibi hususlarda itimad niyetedir. Zira bu temizlik had- 
di zatinda bir ameldir. Niyete gore vasiflamr, bu niyetle yapilan te- 
mizlik §er'an makbuldtir. Kendisine aiding etmemek ve zuhdiinii izhar 
etmek maksadiyla sakahni kir pas iginde birakmak ise mahzurludur. 
Buna mukabil daha muhim vazife ile me§gul olup sakahni temizliye- 
cek miisait vakit bulamamasi da mahbubdur. Yani sevimlidir. 

Bu niyet, kul ile Allah arasinda kalmis. gizli bir haldir. Sarraf olan 
AUahu Teala hakikati goriir ve bilir. Hig bir suretle sahtekarhk ona 
gecmez. Nice cahiller var ki insanlara kar§i boyle gbrunmiye cah§ir- 
ken iginde turlu melanetler du§uniir de hala niyetinin hayir oidugu- 
nu zanneder. Kiymetli elbiseleri giyen nice alimleri gorursiin ki onlar 
da bununla bid'atcileri dufjiirmek, mucadelecileri susturmak ve Allaha 
yakla?mayi kasdettiklerini zannederler. Bunun ic, yiizii, kabirlerden 
insanlarm kalkacagi, gogiislerde sakh olanlann meydana cikacagi ve 
biitun gizli isterin aciklanacagi muazzam gunde belli olacaktir. O gun- 
de halis akce kalp akgeden ayrilacaktir. Huzur-i Rabbu'l-alemine 
arz olacagimiz o muazzam giintin rezaletinden Hazret-i Allaha sigini- 
nz. 

6 — Farmak mafsallannda biriken kirlerdir. Arablar elleriyle ye- 
dig! ve yemekden sonra ellerini yikamadiklari igin bu ek yerlerinde kir- 
ler birikirdi. Peygamber Efendimiz bunlari yikamayi kendilerine em- 
retmistir. 

7 — Parmak ucu ve tirnak aralarmdaki kirlerdir. Peygamber 
Efendimiz bunlarm tcmizlenmesini de emretmi§tir. (329) 2ira tir- 
naklarmi kesmek icin Arablarda her daim makas bulur.mazdi. Bu 
suretle tirnak aralan pislik ile dolardi. Peygamber Efendimiz, tirnak 
kesmek, koltuk ve kasjk aralanm temizlemek igin kendilerine aza- 
mi olarak kirk gun miihlet vermi§tir. (330) Fakat kirlendigi vakit 
hemen tirnaklann temizlenmesini de emir buyurmustur. (331) 



(329) Ahmej], Ibn Abbas'dan rivayet etmi§tir. 

(330) Enesden rivayet etmistir. 

(331) Taberani'den. 



372 iHYAU 'ULUMl'D - DlN — Cilt: 1 - RUB'U'L - 1BADAT 

1£1£ J>l3 tjils' : -U UU a!>CJI <1Jp Jj ^JU- .ulc. JilS £ii 

, «Feygamber Efendimiz vahyin geciktigini, bir zaman arasi kcsil- 
digini gordii. Ccbrail Aleyhi's-selam t geldigiiide, (bittabi Peygamber 
Efendimiz sebebini sormustu. Bunun iizerinc) Ccbrail: Nasil gele- 
yim? Siz parmaklarin orta bogumlarim yikamaz, el ayasina bitten 
liialsalJarini temizlemez, di§Ieriniz sarardigi haJde onlari misvakla- 
maz, yikayip temizlemezsiniz? i§tc bunlan temizlemeyi miii'et.» (332) 
demigtir (Bu hadis yukarida gegmiijtir.) Ayrica t<6if» ile tirnak temiz- 
iigini de emretmi§tir. Hatta Kur'an-i kerim'de : «Onlara off bile demc.» 
(17-isra: 23) ayet-i celilesinin bir manasi da, tirnaklanndaki kirler- 
den dolayi onlari ayiplamaym veyahud onlari o kirler igin eziyetlen- 
dirmeyin demektir. Aynca kulak kirlerini de temizlemeyi emretmi§tir. 

HAMAMA GIRMEK 

8 — Sekizincisi de ter ve toz vasitasiyle bedende toplanan kirler- 
dir. Bunlan da hamam temizler. Binaenaleyh hamama girip yikan- 
makta beis yoktur. Sahabe-i Kiram §am hamamlanna girip yikan- 
mi§3ardir. Hatta bazilan: nHamam ne giizel §eydir, insanin bedenini 
kirden temizledigi gibi, hararetiyle de cehennem ate§ini hatirlatir.» 
demisterdir. Bu soz Ebu'd - Derda ve Ebu Eyytib Ensari Radiyallahu 
Anhiima'dan rivayet edilmi§tir. Diger bazilan da «Hamam ne fena yer- 
dlr. Halk arasmda mahrem yerlerin acilmasina ve hayamn izalesine 
sebebiyet verir» demi§lerdir. Birinci jfade hamamin faydalanm, ikinci 
ifadc de mahzurlanm anlatmi? olur. Mahzurlardan kacinmak §artiy- 
le istifadesinde beis yoktur. Fakat hamama girenin vacib ve stinnet 
olarak bazi vazifeleri varcbr. 



(332) Yukarida gegmigtir. 



3 iincii KfTAB — 3 iincu BAB - HAMAMA CIRMEK 373 

HAMAMA GlRENE vAcib olan §eyler 

Hamama giren zata, ikisi kendi mahrem yeri, ikisi de digerlerinin 
mahrem yerine ait olmak itzere dart vacib vardir. 
Kendi mahrem yeri ile alakah olan vacibler: 

1 — Avret yerini agmamak ve kimseye gostermemek. 

2 — Gobeginden diz kapagmin altma kadar olan bu mahrem kis- 
mma ba§kasmm elini degdirtmemek yani tellaga buralan ogdurma- 
mak, bu kismi kendi eliyle temizlemek lazimdir. Diger kisimlanni yani 
■dizden a§agi ve gobekten yukansim ogdurabilir. 

Baskasmin mahrem yeri ile alakah vaciblere gelince : 

1 — Baskasmin avret yerine bakmamak. 

2 — §ayet avret yeri agilmissa kapamasmi tavsiye etmek. 
Cunku Islam dlninde nehy-i munker vacibtir. Binaenaleyh ha- 

mamda insanlar arasmda ke§f-i avret eden kimseye sukiit etmek uy- 
gun degildir. Ancak, hakaretle karsila§ilacak yeni bir hadise olacagi- 
ni sezerse o zaman siikutu tercih edebilir. Yoksa '■'Biliyorum dinlemez, 
soz tutmaz" demek bir deger tasunaz. Cunku sozlerin gbniiller uzerin- 
de te'siri vardir. Agikhgin girkinligi ve azabi mucib olacagi nezaketen 
ilade edildigi takdirde, hatasmi anlayip donenler olur, bunun igin bu 
tavsiye terkedilmemelidir. iste bu gibi sebeblerden bu zamanda hama- 
ma gitmemek daha uygundur; cunku bu devirde (Gazali'nin devrin- 
de) hamama girip de yasak olan avret yerini gormemek imkansiz gi- 
bidir. (Bu cihete riayet edenler yok denecek kadar azdir.) Bilhassa 
gobek altindan kasik basma kadar olan kismi insanlar avret sayma- 
maktadir. Halbuki §eriat bunu haram saydi ve avret yerine ilhak etti. 
Bu sebebten hamami kendisi igin kapatmak miistehabtir. Hatta Begir 
bin Haris: «Yalniz bir dirhemi olsa da onu verip hamami kendisi igin 
kapatan §iddet gostermis. sayilmaz.» demi§tir. (Kendisi hamama gire- 
■cegi zaman boyle yapardi). (Abdullah) ibn Omer hamama girdigi va- 
kit iki pestemal kullamrdi. Ba§kasim gormemek igin birisini yiizune 
ahr ve duvar tarafina donerdi. Hatta bazilan da bu diisturu kabul et- 
mek sartiyle hamama girmekte beis yok demislerdir. Yani iki pestemal 
kullanir, birisini beline baglar digerini de goziine (bu suretle hem ken- 
di avret yerini korumus, ve hem de ba§kasmi gormemis. olur.) 

HAMAMA GtRMENIN SUNNETLERt 

Hamamin on kadar sunneti vardir: 

1 — Tahsin-i niyet: Yani terleyip, parlayip temizlenip, diinya 
siisii, ziynet ve hevasim degil, belki temiz olarak namaz kilmaya niyet- 
le yikanmak. 



374 tHYAU TJLUMl'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'UX - 1BADAT 

2 — Hamam iicretini pesm odemek, kendisinin ne verecegi, ha- 
mamcimn ne istiyecegi mechul oldugu i$in hamama girmeden parayi 
odemek; bu §iipheyi kaldirmasiyle huzuru saglanu§ olur. 

3 — Sol ayagiyle hamama girmek. 

4 — Girerken «Bismillahirrahmanirrahim. Pisliklerin her cinsin- 
den ve kovulmu§ geyianm gerrinden Allaha sigminm» demek. 

5 — Hamamin tenha zamanmi secmek, hatta miimkUn ise ha- 
mami kapatmak. Qunku hamamdakilerin hepsini dindar, setr-i avre- 
te riayet eden terbiyeli insanlar oldugunu kabul etsek bile giplak be- 
denlere bakmak bir nevi hayasizhk §aibesini dogurur. Bununla bera- 
ber i§ kar§ila§tigi muhtelif bedenlerden avret mahallerini tasavvura 
kadar gidebillr, ayni zamanda yikanirken mahrem yerlerin a^ilmasi 
ve gozlerin oraya gitrnesi de mumkundiir. Hatta bu sebebten (Abdul- 
lah) ibn Orner, hamamda gozlerine de perde tutmus,tur. 

6 — ilk giri§te sag sol omuzlarini yikamak. 

7 •*— Terlemeden kurna ba§ma yani hamamin en sicak yerine gir- 
memek. 

8 — Suyu liizumundan fazla israf etmsmek, giinkii zimnen o ka- 
danna me'zundur. Lfizumsuz kurnalan akitmak ve bilhassa sicak su- 
yu israf etmek hamamcmin camm sikacaginda siiphe yoktur. 

9 — Hamamda cehennemin hararetini ve burada bir saat mah- 
bus kalsa halinin ne olacagini dii§unerek bununla cehennem arasinda 
bir mukaayese yapmak. Qiinkii diinyatfa cehenneme nisbeten benzeyen 
hamamdir. Qunku alti ates. ustii karanliktir. O cehennemden Allaha 
sigmiriz. Belki akh basmda olan bir an ahiretten gaflet etmez, <;unku 
varacagi ve duracagi yer orasidir. Hamamda gordugii su, ates,, soyun- 
mak, tellaga teslim olmak gibi her §eyden ibret ve ders ilmahdir. Her- 
kes kablliyetine gore g6riir ve anlar. 

Her tarafi mamur ve mefru§ati mukemmel olan bir eve, manifa- 
turati, diilger, ingaatci ve dokumacinm girdigini kabul etsek, mani- 
faturaci evdeki kumaglara ve onlann kiymetlerine, dokumaci bunla- 
nn dokunus §ekillerine, diilger evin cati sekline ve marangoz kismina, 
in§aat§i evin duvarlanna ve in§aat §ekline baktiklan gibi, ahiret yol- 
culan da gordiikleri her §eyden ahiret icin ibret dersi alirlar. Hatta 
her §eye ibret nazariyle bakar. Karanliga bakinca kabir karan'igmi, yi- 
lam goriince cehennem yilanlanni, korkunc. ve girkin suret goriince 
zebanileri, korkung ses duyunca da israiil'in sura iifiirmesini, guzel 
§ey gordugii zaman cennet ni'metlerim, sokakta veya evde red ve ka- 
bul seslerinden birisini duydugu vakit hesabtan sonra red veya kabul 
olacagini hatirlar ve du§uniir. Akh basmda olan kimsenin bunlardan 
daha muhim du§uneeleri ne olabilir? tnsam bu gibi duguncelerden ah- 



3 uneii KlTAB — 3 iincti BAB — HAMAMA GJRMEK 375 

koyan diinya. mesjgalesidir. Halbuki dunyamn muvakkat hayatiyle, 
ahiretin ebediyetini diisunen kimse eger basireti kor, kalbi gafil degil- 
se diinya hayatini kiigiimsiyeceginde giiphe yoktur. 

10 — Hamama girerken selarn vermemek, §ayet selam verilirse 
ba§kasinm iadesini beklemek ve kendisi siikut edip redd-i selam etme- 
mektir. Aneak dilerse «afiyet olsun» der. i?eri girenin, afiyet olsun ds- 
yip musafaha etmesinde beis yoktur. Fazla konu§mamak da hama- 
min adabindandir. A§ikare Kur'an okumaz, Euzu besmele getirebilir, 
ak§ama yakm ve ak§am iie yatsi arasi hamama girmemelidir. Qiinkii 
bu vakitler §eytanlann her tarafa dagildiklan vakitlerdir. 

HAMAMDA TEIXAGA OGDURMANIN CAtZlYYETI 

Hamamda baskasimn kendini ogmasinda beis yoktur. Bu, Yusuf 
"bin Asbat'tan nakledilmistir. £?6yle ki: nDostlanndan olmiyan bir za- 
tin kendisini yikamasmi vasiyet etti. (Sebebini sorduklarmda) O, benl 
hamamda yikami§tir. Qok sevdigi bu is.i miikafat olarak ona vasiyet 
ediyorum» demiijtir. Bunun cevazma delalet eden, sahabenin §u riva- 
yeti de vardir: 



» 



\" 1'-' l' * V-' ■*'*u * *" *'•$*•'>■ X ' ' t ' '-,'** 

a * f ^ * * f 4 ■i i s j ^ 



«Peygamber Efciidimlz bir yolculugunda bir ycre indi, yiizii koyun 
yatti ve siyah kolelerinden bir tanesi sirtim oguyordu. Dedim ki ne ol- 
<Ju ya Resulallah? RestiM Ekrem: Deve dii§iirdii bcni de...» (333) 
buyurdu. (Taberani zayif senet ile tbn Gmer'deri rivayet etmi§tir.) 
(Bu hadis liiziimunda ba§kasmin sirtim ogmasinda mahzur olmadi- 
gim ifade eder.) 

Yikandiktan sonra nail oldugu bu temizlik ni'metine kargihk Al- 
laha §ukretmeli; giinkii soguk gunlerde sicak su, Allahtan istenen ni'- 
metlerdendir. ibn Omer (Radiyallahu Anh) «Hamam sonra icad edi- 
len ni'metlerdendiro demistir. Butiin bu anlattiklanmiz dini faydalar- 
dir. 



(333) Taberani, Omer'den, 



376 tHYAU -ULtMl'D - DlN - Cilt: 1 - RUB'U'L - IBADAT 

Tibbl faydalanna gelince : Hamam, insani ciizzam hastahgindan 
korur. Yine denildi ki safranm acihgim giderir. Insamh rengini cilalan- 
dinr ve cinsl kudretl arttinr. Yine denildi ki ki§ mevsiminde hamam- 
da ayakta iken su dokiinmek ilac, i^mekten daha faydahdir. {334) Yi- 
ne denildi, yaz mevsiminde hamamdan sonra biraz uyumak ilag igme- 
ye muadildir, hamamdan cikarken ayaklan soguk su ile yikamak, in- 
sani ayak sizilarmdan korur. Buna mukabil hamamdan §ikarken ba- 
sa soguk su dokmek veya igmek mekruh ve zararhdir. Bu anlattikla- 
nmiz erkeklere dair hukiimlerdir. 

Kadmlara gelince, Peygamber Efendimiz : 

^ } r u>ji ^sj^ j^-u oi ^jj 3^v» 



« ^ " * 



*4Mt4J I (» 



«Evinde hatnaini olan kimsenin, ailesinin hamama gitmesine mii- 
saade etmesi helal ohnaz.» buyurmusjtur. 

tnsanlarm dilinde meshur olan hadis : 
f 1 ^ J J}^% VI ^U>Jl J^j> JUj-jJl Je- *\jP~ aJI » / 



IS 



uErkeklere pe§temalsiz hamama girmek haram, kadinlara nifas 
ve hastahktan ba§ka hallerde hamama girmek haramdir.u (335) ha- 

disidir. Hazret-i Ayge bir hastahktan hamama girmi§tir. Eger bu gi- 
bi zaruret dolayisiyle hamama girmesi gerekiyorsa ba§tan a§agi ken- 
dini brten bir pe§temal kullanmali (ve yabanci kadinlann girmiyece- 
gi tek bir odada soyunmalidir) ; keyfi olarak hamama gidecek kadma 
bu fena hareketinde i§tiraki bakimindan erkegin kadina hamam uc- 
reti vermesi mekruhtur. 



(334) jjnrih Zebidi diyor ki: «Ddima ayakta su dokiinmek. otururkeii su dtikiin- 
mekten daha faydahdir. §u kadar ki n a mah rem den sakmmak ve suyun sifrayi§indan ko- 
runmak garttir. Hamamda biraz toplandiktan sonra ayakla su dokiinmek nafi", ki§ mev- 
siminde ise daha yararhdir.s (Hatul Peygambcrimizin hamamda boyle yaptigi rivayet 
edilmistir. - Miitercim.) Her halde bu fay da idrar y oil any la alakah olsa gerek. 

(335) Nesei ve Hakim, Cabir'den. 



3 ttncu KlTAB — 3 iincu BaB — SACLAR, BIYIKLAR 377 

iKiNCt KISIM 
BEDENDE HADlS OLAN BEDENtN CtJZLERlNt TEMlZLEMEK 

Bunlar da sekizdir : 

SAfpLAR 

1 — Ba§ sagi, temizligi murad eden kimsenin sagim tras. etmesin- 
de beis olmadigi gibi, yaglayip tarayan ve temiz sakhyanlar igin sag 
ta§imasinda da beis yoktur; ancak bayagi kimselerin yaptigi gibi ba- 
zisini tra§ edip bazisim birakmasi veya. bazi ekabirin yaptigi gibi 6r- 
gugler yapip saga sola sarkitmasi uygun olmaz, giinkii btiyle yapmak- 
la ekabirden olmadigi halde kendisini ekabir gostermiye ?ali§mi§ olur. 

BIYIKLAR 

2 — Biyiklar : Peygamber Efendimiz : 

:>TJUJ^ <Lyi;i»}£ ^TJUJ^S clyfijf \jtJt 

«Biyigi kisaltin, diger bir tabir ile "biyiklan kesin"; diger bir ifa- 
de ile de biyigmizi dudaklanmz etrafinda birakin, fazlasmi kesin, sa- 
kalmizi azad edin.n (336) buyurmu§tur. 

Bir seyin hufaf'i onun etrafi demektir. Nitekim ayet-i kerimede 
buyuruluyor:, / 

«Ve gtiriirsun ki melcklcr ar§m etrafini Uiata ederler.x (39 - Zii- 
mer : 75) 

Peygamberimiz bir sozunde de : 

«Uhfu» buyurmugtur ki, bu tamamen biyigi kazitmak manasinda- 
dir. 

«Haffu» ise kisaltmak yani dudak sansi gorulecek §ekilde kisalt- 
mak demektir. Nitekim Kur'an-i Kerimde : 



(336) Buhari ile Miislim. tbn Omer'den. 



378 1HYAU -ULOMl'D - DlN - Cat: 1 — RUB'UX - 1BADAT 



«Eger o sizden biitiin malimzi iufak etmenizi istese cimrilik eder 
ve gimiil hoglugiyle vermezdiniz.» buyurulmu§tur. Sahabenin biyik. 
tras. etfctklerini bildiren bir haber mevcud degildir. Ancak ona yakin 
derecede kisaltmi§ olduklan sahabeden nakledilmi§tir. Nitekim tabiln- 
den birisi, biyiklanm bu derece kisaltan bir zati gdriince "Peygamberi- 
mizin eshabmi bize hatirlattin" dedi. Mugire b. Sa'be (337) diyor ki : 
Peygamber Efendimiz biyiklarimm uzadigim gbrdii ve misvak'm iize- 
rinde kalan kismini kes bu gekilde biyiklanm kisalt buyurdu (yani du- 
daklanndan a§agi sarkani kes kokiinden kazimiya liizum yoktur.) 

Biyiklari yanlara dogru uzatmakta beis yoktur. Hz. Omer (R.A.) 
ve digerleri biyiklanm yanlara dogru uzatmi§lardir. Qiinkti onlar agzi 
brtmez, yemek bula§igi onlara takilmaz. Resul-i Ekrem'in : 

nSakaliruzi azad cdin.» hadisi sakalinizi uzatm manasindadir. Ha- 
berde varid oldu ki: 

«Ger<;ek, Yahudiler biyiklanm uzatir sakallanni kisaltirlar. Onla- 
ra muhalefet edin.x (338) 

Bazi alimler biyik kesmeyi mekruh ve bid'at saymi§Iardir. 

KOLTUK TEMtZLlGl 

3 — Koltuk altinda biten tuyleri azami kirk gunde bir yolmak ve 
tira§ etmek miistehabdir. ilk temizlige yolmak ile ba§Iarsa sonra yol- 
mak kolay olur. Fakat tira§a ali§tirilan i?in tiras. da kifayet eder. Ar- 



(337) Hudeybfye'de bulunmug Sakafi kabilesine mensub bir Sahabidir. Bir kap 
defa Kfife valiliginde bulunmu§, zeka ve dehasiyle darb-t mesel olmugtur. Kendisinden, 
o|ullan Urve, §uaybi ve Ziyad tbn Alaka hadis rivayet ctmi§lerdir. Hieri 50 yibnda ve- 
fat elmlgtir. (Allah rahmet etsin). 

(33fl) Ahmed, EbO Umame'den. 



3 uncu KlTAB - 3 Oncii BAB - TIKNAKLAKIN TEMfZLtGt 379 

tik yeniden yolmakta eziyet vardir, gaye eziyet degil, tuyler arasmda 
kir bulundurmamak ve onlan temizlemektir. Tira§ da bu i§i saglar. 

KASIK TEMtZLtGl 

4 — Toz veya tiras. suretiyle kasiklan da azami kirk gunde bir 
temizlemek sunnettir. 

TIRNAK TEMtZLtGt 

5 — Tirnaklan kesmek miistehabdir, gtinkii onlar uzaymca eller- 
de cirkin manzara arzettigi gibi, igerisinde kir ve pislikler de toplanir. 
Peygamber Efendimiz bir miibarek soztinde: 



> >. , * * •« 



' ,< ' \" '.?. i • *,* '"*■'* ' 



„ • „ i i -v 

« l^ Jit UJp 

«¥a Eba Hiireyre, tirnaklariru kes, muhakkak §eytan uzayan tir- 
naklar ttzerinde oturur.» (339) buyurmu§tur; Tirnaklann altindaki 
kir, abdestin sihhatine mani degildir. gunku bu kir suyun deriye hu- 
lulune engel olamaz. Ayni zamanda zaruret dolayisiyle bunda mtisa- 
maha vardir. Bilhassa bedevi ve koylii erkeklerin tirnaklannda, ek yer- 
lerlnde, el ve ayak iistlerinde toplanan kirlerde musamaha daha $ok- 
tur (ciinkii bunlar yagdan degil, toz ve kirdendir.) 

Peygamber Efendimiz onlara tirnaklanni kesmeyi emreder. Tir- 
nak altmda biriken kirlerden dolayi onlan muaheze ederdi. Fakat na- 
mazi i&de ile emir buyurmazdi. Eger namazi iade ile emir buyursaydi 
bu, tirnak kirini temizlemekte §iddeti iktiza ederdi. (340) 

TIRNAKLARI KESMEKTE TERTIB 

Tirnaklan kesmek igin kitablarda bir tertib bulamadim, ancak 
Peygamber Efendimiz tirnaklanni keserken sag sahadet parmagin- 
dan ba§Uyarak ba§ parmaginda, sol elinin de kiiguk parmagmdan bas.- 
liyarak yine bas. parmaginda bitirdigini isrttim. (341) Bu rivayeti ma- 



<339) Hatib, Cabir'den. 

(340) Hanefilere gore de suyun deriye vusulttne engel olmiyan kir, abdeste mani 
degildir, ancak tirnak uzar ve altina su gecmiyecek §ekilde parmagin ucundaki deriyi 
fcaplarsa o zaman abdeste mini olur. 

'' (341) Bu rivayetin asli buUinamamigtir. 



380 IHYaU 'ULUMl'D - DIN — Cilt: 1 — RUBUX - IBADAT 

na bakimindan dusundiigum zaman dogru oldugunu kabul ettim; zi- 
ra bu gibi manalar evvela niibtivvet nuru ile (yani ondan feyz almak- 
la) bilinir, basiret sahibi anlayish alimler is'e kendilerine boyle bir ha- 
ber geldigi zaman onu akil yolu ile incelerler; her §eyi oldugu gibi bi- 
len ancak Allahu Teala'dir. Benim bu hususta anladigim su ki, el ve 
ayak tirnaklarmi kesmek lazim ve el, ayaktan serefli olduguna gore 
elden ba§lamak gerekir.. Sag elin sol elden serefli olmasi sag elden 
basjamagi iktiza eder. Tevhidi isaret etmesi bakimindan sag elin de 
en kiymetli parmagi sahadet parmagi olduguna gore sahadet parma- 
gmdan ba§lamasi uygun dii§er. Ondan sonra da onun sagindaki parma- 
gi temizlemek muvafiktir. Qiinkii §eriat, temizlikte daima sagdan basja- 
yip devam etmeyi tercih eder. Elin di§ kismini yere koyunca sahadet par- 
magi sag taraf olur, sonra avug igini yere gevirirsen sahadet parmaginm 
saginda orta parmak gelir. EI tabiati iizerine terkedilince de yine ig kismi 
yere meyleder, giinkti sag sola dogru hareket eder. Hareketin sola dogru 
devami igin elin di§ kismimn iistte bulunmasi iktiza eder. Tabiatin 
iktiza ettigi ise evladir. Aym zamanda el avuglanni bir araya getirdi- 
gin vakit parmaklar bir halka teskil eder. Sag elin §ahadet parmagm- 
dan ba§layinca sol elin §ahadet parmaginda sona ermek iktiza eder ki 
buna gore de sol elin kiigiik parmagmdan ba§hyarak ba§ parmaginda 
nihayete erdirmek uygun olur. Bu vaziyete gore sag elin bas. parmagi 
kalmiij oluyor. En son olarak onu kesmekle tirnak kesme is.ini sona er- 
dirmi§ olur. EI ayalarmi bir yer iizerine kor da boyle bir halka meyda- 
na getirir dememiz, tirnak kesmekteki sirayi anlatmak igindir. §iiphe- 
siz bunu bu gekilde ifade, bir elin ig kismini diger elinin ustune yahud 
ellerinin di§ kisimlarini birbiri iizerine kor demekten daha guzeldir. 
Qiinkii tabiatinda kabul ettigi el iglerinin bir araya gelmesini iktiza eder. 
Ayak tirnaklarma gelince: Eger bunlarda Peygamberimizden bir 
rivayet mevcud degilse, benim zevkimi oksiyan, abdest ahrken par- 
maklan aralamakta oldugu gibi sag ayagin kiigiik parmagmdan bash- 
yarak sol ayagin kiigiik parmaginda bitirmektir. Qunkii el tirnaklann- 
da anlattiklanmiz ayaklarda tatbik edilmez. Zira ayakta sahadet par- 
magi diye bir §ey yoktur. Bu ayak parmaklan yerde dizilmi§ bir saf 
gibidir. Bu safin sag tarafindan baslar bunlan bir halka diye takdir 
etmegi zevk-i selim red eder. Fakat eller boyle degildir. iste tertibteki 
bu incelikler^ niibuwet nuru ile bir anda bulunur. Bunu bulmakta 
gugluk bizim gibilere mahsustur. Hatta ilk once bizden sorulsa kolay- 
hkla bu tertlbi bulamazdik; fakat Peygamber Efendimizin ismi ve 
i§indeki tertibinl hatirladigimiz zaman, Peygamberimizin izahi ve hiik- 
miin sahadeti ve manaya isaret etmesiyle bize de o manayi anlamak 
kolaylasmis olur. 



3 iincii KlTAB — 3 ttncu BAB — SCRME CEKMEK 381 

* — —_— ■ — — i p i — i _* ^ _ , , 1 i i | , i h i i.i m , 

Ey hakikat yolcusu! Peygamber Efendimizin biitUn i§ ve hareket- 
lerinin muvazenesiz, kanun-i ' Ilahi ve tertlb-i Rabbani di§inda oldu- 
gunu sanrna, gunku geli§i guzel hareket etmek cereyanina kapihp git- 
mek behaim i§idir. Hareketleri bir muvazene ile yurutmek Allah dost- 
lanmn seciyesi, ahlak ve tabiatlandir. insamn irade ve hareketleri ka- 
nun-i ilahi'ye ne kadar uygun ve miihmel olmaktan uzak olursa, o nis- 
bette evliya ve enbiya mertebesine yiikselmis. ve o derece Allaha yak- 
Ia§mi§ olur. giinku Peygamber'e (S.A.V.) yakla§an Allaha yakla§mi5- 
tir. Binaenaleyh yakma yakm olan, uzakta olana nisbetle yakindir. i§- 
lerimizin yulannin, nefs vasitasiyle seytamn eline gegmesinden Alla- 
ha sigininz. 

I'EYGAMBERJMiZlN SURME KULLANMASI 

Peygamber Efendimizin siirme kullanmasindan ibret al: 

((Peygamber Efendimiz sag goziinc 115, sol goztine ise iki siirme 
geker ve sercfli oldugu igin sagdan basjardi.n (342) 

Sagi tig solu iki yapmasi hepsinin tek olmasi igindir. Allahu Teala 
tek olup sevdigi igin teklerin fazileti vardir. ilahi eysaftan aynlmak 
kula yaki§maz. Sol goze tek siirme kalacagi ve kifayet etmiyecegi igin 
yalmz ug sayisi ile yetinmemi§tir. Sag goze iigti tahsls, sagin fazileti- 
ne binaendir. 

§ayet, iki sayisi gift oldugu halde sol gozti neden ikide birakti? 
dersen : 

Deriz ki: Bunda zaruret vardir, gunkii her ikisini tek yapsa yekun 
yine cift olur. Zira tek, tek ile gifttir. Halbuki teke riayet her ikisinde 
birden aranir. Qunkii bunlann ikisi bir hukiimde oldugu igin ayn ayn 
teke riayetten hepsinde birden teke riayet daha uygun du§er. Ayn ay- 
n her goze tek olarak 3 siirme cekmenin de abdeste nazaran yolu var- 
dir. Bu da hadis-i sahihte vardir ve evla olan da budur. (i§te Peygam- 
ber Efendimiz biittin i§lerini bdyle bir nizam ve intizam iginde yurii- 
turdii.) Eger harekatinda riayet ettigi incelikleri anlatmiya gahsjirsak 
is. uzar. Duymadiklarmi duyduklanna kiyas et. 

Bilmis. ol ki, kendisiyle Peygamber arasinda yalniz niibiivvet far- 
ki kalacak derecede §eriatin biitun inceliklerini anlamadan, bir alim. 



(342) Taberani, Ibn Omcr'den. 



382 IHYAU 'ULCmI'D - DM — Cilt: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

Peygamber varisi olamaz. Bu da verese ile asil mal sahibini ayiran bir 
alamettir. Zira muris yanl asil mal sahibi mah kazamp diledigi gibi 
tasarruf eden kimsedir. Varis ise, kazanmamis., ona malik olmanus, an- 
cak murisin kazandigi mala oldiikten sonra intikal suretiyle malik 
olan kimsedir. Daha ince ve derin olanlanna nisbetle kolay sayilan 
bu gibi manalan ilk once ancak Peygamberler anhyabilir. Sonra da 
Peygamberlerden bu manalan ancak onlann varisleri olari ilim adam- 
lan alabilir. 

GOBEK KESMEK VE StJNNET OLMAK 

6 - 7 — Alti ve yedincisi de gobek kesmek ve siinnet olmaktir. G6- 
bek daha ilk dogu§ta kesilir. Siinnet olmiya gelince: Mutad olarak Ya- 
hudiler yedinci gunde siinnet olurlar. Onlara muhalefet edip goeuk 
kuwetleninceye kadar tehir daha makbul ve tehlikeden daha salim- 
dir. Peygamber Efendimiz bir hadisinde : 

-. "^ ' "- •* 

«Sunnet olmak erkeklere siinnet, kadinlara ise lazilettir.» (343) 

Kadini siinnet etmekte mubalaga edilmemelidir. Kadinlari siinnet 
eden t^mmd Atiyye'ye hitaben Peygamber Efendimiz : 



oEy Atiyye, yufkadan siinnet et, derin gitme, sunkii yufka siinnet 
etmek (kanin iiste $ikmasiyle) yiizii giizellegtirir ve zevci icta daha 
zevkli olur.» (344) buyurmu§tur. Peygamber Efendimiz bu manayi 
Arapcada son derece i'caz ve ihtisar ile edebe uygun bir §ekilde kinaye 
yoliyle ifade buyurmugtur. Peygamberimizin kinaye kullanmaktaki 
bu fesahatine ve asil gayesi ahiret olan nur-i niibuvvetin diinyalikta 
da nasil kendisini gosterdigine bir bak. Kendisi timml oldugu halde 
lazim olan dtinya mesallhi de kendisine ke§fedildi. Eger bunlari bll- 
meseydi zararli olmasi korkulurdu. O'nun gonderilmesl sayesinde dun- 



©43) Ahmed ve BeyhaM. 

(344) Hakim ve Beyhaki, Dahhak b. Kays'den. 



3 iincii KITAB — 3 uncii BAB ~ SAKAL HAKKINDA 383 



ya ve Shiret ihtiy&slarmi bir araya toplamak igin O'nu alemlere rah- 
met olarak gonderen Allahu Teala'yi noksan sifatlardan tenzih ede- 
rim. Salat ve selam O'nun iizerine olsun. 

SAKAL 

8 — Sakaldan uzayan kisimlar : Bu mevzuu sona almamizin hik- 
meti sakalm siinnet ve bid'atlarim anlatmak icindir. Zlra anlatilacak, 
mevzua uygun yer burasidir. Sakahn uzayan kisimlari hakkmda ihti- 
laf edilmisjtir. Bazilari kabzadan fazlasim kesmekte beis yok dediler. 
Nitekim (Abdullah) ibn Omer ve sahabeden bir eoklari bbyle yapmi§- 
lar, E§ - Su'ba ve ibn Sirin gibi zatlar da bunu gttzel gormu§lerdir. 
Buna mukabil Hasan-i (Basri) ve Katade bunu da mekruh saymi§ ve 
Peygamberimizin : 

uSakali affedin.» 

hadisine dayanarak tamamen affedilmesini daha giizel bulmu§lardir. 
Eger yuziin her tarafim istila etmezse bu §ekil lafz-i hadlse.daha uy- 
gundur. Aksi halde fazla uzayan. sakal yuziin manzarasini bozar, Bul- 
letin eglencesini miistelzim olur. Bundan kaginmak igin sakah kabza 
miktanna indirmekte beis yoktur. Nitekim (Kufe fakihlerinden ib- 
rahim Neha'i) : "Akli ba§inda oldugu halde sakalim fazla uzatip orta 
derecede bulundurmiyan kimseye §a§arim." demi§tir. Zira her §eyde 
orta dereceye riayet guzeldir. Bunun 15111 bazi edlbler: "Sakal uzadik- 
5a akil azahr" demiijlerdir. (Sakal fazla uzamazsa hali tizere terkedilir. 
Eger yuziin guzelligini bozacak, goze batacak ve dedikoduculann dili- 
ne dolanacak §ekilde uzuyorsa kabzadan fazlasi kesilir.) 

FASIL 

Sakalda bazisi bazisindan daha siddetli olmak tizere 10 tane mek- 
ruh vardir : 

1 — Siyaha boyamak (sakalim ilk siyaha boyayan Misir Firavun- 
landir) , 

2 — Kukurt ile beyaza boyamak, 

3 — Sakali yolmak, 

4 — Agaranlan yolmak, 

5 — Sakali kisaltmak, 

6 — Sakali uzatmak, 

7 — G6steri§ i?in suslemek, 

8 — Guya zahid oldugunu gostermek igin sakalim karmakan§ik 
ve toz i$inde birakmak, 



384 IHYAU 'ULfmit'D - DtN — CUt: 1 — RUB'UX - tBADAT 

9 — Siyahligina bakip gen^ligi lie ovtinmek, akligina bakip ya§- 
luigi ile boburlenmek, 

10 — Ger^ek salihlerden olmadigi halde kendisini onlardan gos- 
termek isin kirmizi veya sariya boyamak. 

I — siyuha boyamak : Peygamber Efendimiz bundan menetmi§- 
tir. Nitekim bir hadlsde : 

.»■* & ' ^ • *, ** 'Z' •* * * * K> ' 






«Genglerinlzin en hayirlisi kendisini ya§hlara benzeten, ihtiyarla- 
nnizm en fenasi da kendisini genclere benzetendir.n (345) buyurmus,- 
tur. Gen?lerin yashlara kendilerini benzetmesi, sakallanni agartma- 
lan demek degil, agir basli olmalan demektir. Diger hadis-i §erifte : 



.*., '.• f * . *, ■ „> 



ttSiyah, celiennem ehlinin boyasidir.» buyurmustur. Diger ifade ile 



de: 



S -*,o f ^ I j j, s at ■ 

«Siyah ile boyamak, kiiffar boynsidir.» (346) 

Hazret-i Omer'in vakt-i hilafetinde sakalmi siyaha boyayan bir 
adam bir kadin lie evlendi, sonra boya dbkuliip sakal agarrniya basla- 
yinca, kadinin tarafi (aldandiklanni iddia ederek) Hazret-i Omer'e 
(R.A.) miiracaat ettiler, Hazret-i Cmer: "ihtiyarligmi gizlemekle bun- 
Ian aldattin" diyerek kendisine ceza verdi ve kadini ayirdi. Deniidi ki 
sakahm ilk siyaha boyayan, mel'un Misir firavunudur. ibn Abbas (R. 
A.) Peygamber Efendimizden rivayet ederek soyle buyurmustur: 

1345) Taberani. 

(346) Taberani ve HSkim. Ibn" Omer'den. 



3 Uncu KfTAB — 3 Uncfl BAB — SAKAL HAKKINDA 385 



«Ahir zamanda giivercin kursagi gibi sakalim siyaha boyayan bir 
takira Insanlar gelecek, bunlar cennet kokulanm tadamiyacaklar- 
<hr.» (347) 

2 — Kirmizi ve sanya boyamak : Savas. meydanlarmda ihtlyar 
goriinmemek maksadiyle sakah kirmizi veya sanya boyamak caiz ise 
•de bu maksat dismda giiya dindarhjhm gijstermek ic,in bu §ekilde bo- 
yamasi mezmumdur. Peygamber Efendiraiz : 

" (j^^Jl uUi>- Oj-fc>Jl j /^aJU^JI uwi>. «_ r JUaJl * 

ttSari boya IVfiislumanlarin, kirmizi ise mii'minlerin fooyasidir.w 

<348) buyurmugtur. Onlar sakallanm kirmizi yapmak igin kina ile, 
san yapmak iQin de "haluk" denen bir koku ve "kiitum" denen bir ot 
yapragim katarak boyarlardi. Hatta bazi alimler savag ic,in sakallanni 
.siyaha boyami§lardtr. Gaye bu olup §ehevi bir his olmayinca sakah si- 
yaha boyamakta da beis yoktur. 

3 — Sakah agartmak: Hatin sayilmak, gahadeti kabul ve buyuk- 
lerden rivayeti tasdik edilmek, genclere ustiinluk taslamak . ve fazla 
ya§amak insam fazilet sahibi yapar zanniyle kendisini yas.u gSster- 
znek i(in sakalmi kukiirt ile agartmak da raekruhtur. «?ok yagamak ca- 
hile ceMIetten ba§ka bir §ey arttirmaz. lllm, aklin mahsutttdur. Akil 
ise fitrldir, yagin ondan bir §ey arttirmadigmi bilmez. Yaradihgta ah- 
mak olanlann yagadikca ahmakhgi artar, cok yash alimler, gen*; 
aiimleri One gec,irir. Nitekim Hazret-i Omer, gen§ ya§ta olan (Abdul- 
lah) Ibn Abbas'i bir 50k biiyuk sahabeden One gecfrir ve onlarm ya- 
ninda bile, dini mes'eleleri ondan sorardi. (Allah cumiesinden razt ol- 
sun). Hatta Ibn Abbas (R.A.) "Allahu Teala ilmi insana gencliginde 
verir, haynu heps! gencliktedir" buyurduktan sonra : 



(347) Ebil Davud ve Nesei, tbn Abbas'dan. 

(348) Taberani ve Hakim, tbn Omer'den. 

F. 25 



386 tl-IYAU 'ULUMt'D - DjN — Ciltr 1 - RUB'UX - 1BADAT 



«DediIer ki onian konusan bir gent; duyduk adina Ibrahim dcr- 
ler.» (21 - Enbiya: 60) ayettyle : 

uOnlar Rablerine iman eden geiiQlerdir ve biz onlann hidayetini 
arttirdik.» {18 - Kehf: 13) ayetini ve bir de : 






«Biz ona hiikmii sabi iken verdik.» (19-Meryem: 12) ayat-i celi- 
lelerini okumusj ve iddiasina delil olarak gostermi§tir. 

Enes (R.A.) buyuruyor : 
jLii . ,y*l -UL> 3^*j& CI L <U J*ii .'SUilj Syti QjjL& 

«Resul-i Ekrcmin irtilialinde, sag ve sakahndan agaranlar yirmiye 
Cikmamigti. Kendisine ya Eba Hamza halbuki Resulullah ya§li idi, de- 
nildikte: Pakat Allah onu aklik ile ayiplandirmadi dedi. Aklik kusur 
mudur? Demelerine de: Fakat onu hit; biriniz sevmezsiniz diye cevab- 
verdi.u (349) 

Yahya bin Ekrem (350) 21 ya§inda iken (Basra) kadiligma tayin 
edilmi§tir. Ya§inin kugiiklugiiyle onu tahkir etmege kalki§an birisi 
kendisine ka? ya§inda oldugunu sorunca : Peygamber Efendimizin (fe- 



(349) Buhart ve Muslim. Enes'den. 

(350) Temimi kabilesine mensub biiyiik ilim sahibi bir zattir. 243 Hicride Reb- 
tt'de olmustiir. 



3 iincii KtTAB - 3 iincii BAB -- SAKAL HAKK3NDA 387 

tin gtinii) Mekke Emir ve kachhgina tayin ettigi Att&b ibn Esed'in o 
zamanki yasmdayim, diye cevab vermekle hasmini ilzam etti. (Aynca 
Peygamberimizin Yemen'e vali gonderdigi 20 yasmdaki Muaz b. Ce- 
bel'den de btiyiik oldugunu soyledigi rivayeti de vardir.) 

Malik (Allah rahmet etsin) den (bu, Malik Ibn Dinar degil, bagka 
Malik'tir) rivayet edildi :."Diger bazi semavl kitablarda okudum ki : 
"Sakal ile Svunmeyin, giinku kecide de sakal vardir." Ebu Amr ibn 
Ala (351): "Uzun boylu, ku^iik ba§h ve biiyiik sakalli adam gordugiin 
.zaman ahmakligina hiikmedebilirsin, isterse (serefiyle iin alan) thney- 
ye ibn Abdissems olsun" demistir. Eyyub-i Sahtiyanl (352) "Ben sek- 
sen yasmda ihtiyann, gen? bir cocuktan ders okudugunu gordiim" di- 
yor. (thtiyara sen bu gencten okuyorsun? dediklerinde: Evet, hem de 
okudugum mtiddetce ben onun kolesiyim diye cevab vermistir.) Haz- 
ret-i Hiiseyin'in oglu Ali, senden once bir ilim ogrenen kii^uk olsa da' 
o ilimde senin imamindir diye buyurmu§tur. Ebu Amr ibn Ala'ya, yash 
bir zatin gene, bir gocuktan ogrenmesi dogru olur mu? diye sorulunca: 
"Yash adamin cahil kalmasim firkin kabul edersek elbette gencten 
okumasi giizeldir" diye cevab vermistir. Yahya ibn Main, imam §afii- 
nin katinnm peginden giden Ahmet bin Hanbel'e, "Siifyan (Ibn 
Uyeyne) gibi yash ve alicenab bir zatin rivayetini dinlemeyi biraktin 
da dgrenmek igin su gencin katinnin pegine mi takildm?" demesi tize- 
rine, Ahmet ibn Hanbel, eger bilseydin, sen de katirin 6bUr taranna 
takihrdin. Muhakkak olan §u ki P eger Sufyan'in rivayetlerini bizzat 
kendi agzindan alamazsam bilvasita ogrenmem miimkundur, fakat §u 
gencin ilmini kacmrsam onu his bir suretle elde edemem, diye cevab 
vermigtir. 

4 — '■ Ya§h gdriinmemek ijin agaran sakali yolmak: Peygamber 
Efendimiz bunu da men ederek: "O, mu'minin nfirudur" diye buyur- 
mugtur. Agaran kill koparmak, siyah ile boyamak hiikmundedir. Ayni 
kerahat illeti bunda da mevcuttur. Aklik ilahi bir nurdur ondan ka- 
cjnmak, nurdan kacmmak demektir. 

5 — Sakalin hepsini veya bir kismim eglence veyS ahmaklik ne- 
ticesi yolmak : Bu da mekruhtur ve yaradih§i bozmaktir. iki cenenin 
birlegtigi alt dudagin altmdaki ve etrafindakl sakali yolmak da bid'- 
attir. (Halife) Omer Ibn Abdiilaziz sakahni bu gekilde yolan bir kis,I- 
nin gehadetini reddetmistir. Hz. Omer ibn Hattab (E.A.) da Medine 
kadisi Ebu Leyla da sakahni bu §ekilde yolanlann sahadetlerini red- 
■detmiglerdir. Daha ilk biterken sakalsiz parlak genctere benzemek igin 

(351) Basra kurrjt'inin cfendisidir. 

(352) Basra'nin Sahtiyan mahallesinde otuiur, fakihlerin etendisidir. 121 Hicride 
*3 yajinda 31mustQr. 



388 1HYAU 'ULOMt'D - DtN — Cilt; 1 — RUB'UX - IBSDAT 

sakahni yolmak ise biiyiik mtinkerattandir. Zira sakal, erkegin susii- 
dtir. Allahu Teala'nm yarattigi bazi melekler vardir ki aralannda ye- 
min ederken: «Adem oglunun yuzunii sakal ile ziynetlendiren Allaha 
yemin olsunn diye soylerler. Sakal, hilkatin tamamindandir. Di§ g6ru- 
nii§te erkek, kadindan sakal ile ayrilir. Hatta Garibu't - Te'vil'de : 



A^GjjfiJi^ij:! 



«Hilkatta diledigini ziyade eder.n (35-Fatir: 1) ayet-i celilesin- 
deki ziyadeden murad sakaldir, denilmi§tir. Ahnef ibn Kays'm adam- 
lan, yirmi bin dirheme de olsa (ve imkam bulunsa) Ahnef e sakal al- 
mayi candan arzu ederdik demi§lerdir. Kadi Sureyh (353): On bin 
dirhem verirdim ke§ke sakahm olsaydi, demi§tir. Sakal hig bir zaman 
girkin degildir. Ciinku sakalli, htirmet gorur, tazim edilir, alim 
nazariyle kendisine bakilir, meclislerde saygi gorur, herkes ona bakar,. 
sfiziinu dinler, one ge?irilir, §erefi korunur, sakala hakaret edenin sa- 
kalma hakaret edilir. Denildi ki: Cennet ehli tamamen sakalsizdtr, 
yalniz Musa Aleyhisselam'in karde§i Haiun Aleyhisselam'm vekar igin 
sakali gobegine kadar uzayacaktir. 

6 — Kadinlara kargi siislti goriminck j$in sakalimn etrafim ke- 
sip diizeltmek: Kab (el-Ahbar) diyor ki: Ahir zamanda bir takrni 
insanlar gelecek, sakallanni giivercin kuyrugu glbi senesinde keslp 
diizenliyecek, ayakkabilarma orak gibi ok^eler (yumurta topuk) ya- 
pacaklar. Onlann (ahiretten) nasibi yoktur. 

7 — Cene kemiginden daha yukardan bakraak suretiyle sakali 

Sogaltmak : Bu da olgun insanlann kiyafetine uymaz. 

8 — (Temizlik maksadiyle degil de) insanlara kar§i siislu goriin- 
mek i$in sakahm duzenlemek taramak ve saire. 

9-10 — ilerde agiklanacagi veghile bedenin butiin cuzlerinde ol- 
dugu gibi sakahnin siyahhgina veya akligina bakarak kendisini be- 
genmek. 

i§te bunlar, siislenme ve temizlenmenin bablanndan burada an- 
latmak istedigimiz kisimlardir. Bu mevzuda (Hazret-i Ay§e, ibn Ab- 
bas ve Ebu Httreyre tariklerinden) rivayet ettigimiz hadislerden beden 
lie alakah 12 sunnet meydana sikmistir. Bunlardan be§ tanesi ba§ta- 
dir: 

1 — Bag sagini tarayip temizlemek, 

2 — Agza su vermek, 



(353) Hz. Omer'in hilatetiiide Kufe'de vali oldu; aynca Basra valiliginde de bu- 
lundu. 73 Hicride oldu. 



3 fined KlTAB — 3 lincu BAB — SAKAL HAKKINDA 389 

3 — Buruna su vermek, 

4 — Biyiklan kesmek, 

5 — Misvak kullanmak. 

tlq tanesi de el ve ayaklardadir; 

1 — Tirnak kesmek, 

2 — Parmaklann ek yerlerini yikamak, 

3 — Parmak bogumlanm yikamak. 

Dort tanesi de butiin bedendedir. Onlar da : 

1 — Koltuk temizlemek, 

2 — Kasik temizlemek, 

3 — Sunnet olmak, 

4 — Su ile taharet alip temizlenmektir. 

Butiin bunlar hakkinda hadisler varid olmu§tur. Vakta ki bu ki- 
tabin (Kitabu Esrari't - Taharet) gayesi, batin temizligi olmayip di§ 
(zahir) temizligini anlatmak olduysa biz de bu kadar ile yetinelim. 
iyi bilmek lazim ki temizlenmesi gerekli olan ig kir ve pisligi sayilami- 
yacak kadar coktur. Aziz ve Celil olan Allahu Teala'nin yardimiyle 
ona dair bahis gelecek; kalbin o kir ve paslardan temizlenmesi ve izale 
yoHan orada a^iklanacaktir. 

Allahu Teala'mn lutuf ve keremiyle Esrar-i Taharet (Temizligin 
Sirlari) kitabi sona erdi. ingaallah bunu «Esrar-i Salat» takib edecek- 
tir. Yalniz Allah'a hamdeder, Habib-i Ekrem'ine ve butiin gtizide kul- 
larina salat ederim. 

(thya - Cilt: 1 - Kitab: 3'iin sonu) 



www. ihya.org Web Sitesi 
Iftihar ile Sunar 

Web Sitemizde 

Online Kurani Kerim Arama Motoru 

Kutubu Sitte, Sahih Buhari 

Ruya Tabirleri Sistemi 

Binlerce Siir ve Sairler 

Kamus Projesi 

Turkce-Almanca-lngilizce-Hollandaca 

Sozlukler 

Fazilet Takvimi Arka Yaprak Konulari 

Mehmed Emre'nin Eserleri 

Muhtasar llmilhal 

Muhtasar Islam Tarihi 

ve nice ekitaplar, islami bilgiler 
yer almaktadir.. 

HIZMET MUVAFFAK OLSUN DA, 

VARSIN BIZIM YERIMIZ 

CAMININ PABUCLU6U OLSUN 

(S. H. Tunahan ks.) 

Eser Hakkinda 

ya da 

web sitemiz hakkindaki gdrus ve fikirlerinizi 

bizimle paylasmak icin mutlaka 

ziyaret ediniz.. 

www. ihya.org 

www.yakup.info & www.hanci.org