(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "ihya ulumiddin - Imam Gazali"

Hticcetu'l-Islam, Zeynii'd-Din, Mticeddid-i Kebir, 
Altm-i Rabbani, Mtir§id-i K&mil, Hadim-i 
§eriat-i Mutahhara, Ehl-i Siinnetin Gbzbebegi 

imam Ebu Hamid Muhammed 

el-GAZALi 

(Rahmetullahi aleyh) 




iHYAU 'ULOmI'D-DIN 

TERCUMESi 

(BlRiNCi ClLD) 

(Mtielllfin mukaddimesi ve on «Kitab»dan miitegekkildir) 

www.ihya.org 



ASLINA SADIK kabnar&k — gikartma ve ilave yapiJraaksizin — 

hiarlanan bu Ihy&u 'Uiumi'd-Din Tercflmesl, escrin ARAPQA 

ASLI GlBl dort cilt halinde negr edilmektedir. 



Terciime eden : 

Ahmed SERDARO&LU 

Diyanet Jgleri Reisligi Mufettiglerinden 

ISTEME ADRESI: 

HUZUR 
YAYIN-DAfilTIM 
FaruksaGlam BEDIR YAYINEVI 

Calalfegme Sok. Yacer Han. p,K. 1060 - Istanbul 

No:46 / Kac 2 Cagaloglu-tST. 
Tel: 513 50 57 

" — — — . ■■ .'.-'-■'_■■ _ ■ — ■— ■■-■ — — « ■■■■■■■■ ■ i ■■■ ■ i — 

www. ihya.org 
Web Sitesi Sunar 

www.yakup.info & www.hanci.org 



ihyau 'Ulumi'd - Din (CiltM) 

Rub'u'l-ibadat 

DORDtlNCll KlTAB 

KiTABU ESRARi'S-SALAT VE MUHiMMATiHi 

(YEDi BAB DAN MtiTEgEKKiLDfR) 



1 Inci BAB : EZAN, NAMAZ, SECDE, CEMAAT VE DlGER 
KISIMLARININ FAZILETlNE DAiRDIR. 

2 nci BAB : NAMAZ, TEKBlR, TEKBlRDEN EWEL VE SON- 
RAKt HALLER GtBI ZAHiR AMELLERIN KEYFIYETi BEYANIN- 
DADIR. 

,3 uncii BAB : KALBIN AMELLERINDEN OLAN BATINl SART- 
LAR BEYANINDADIR. 

4iinciiBAB: IMAMET, ERKAN-I SALAT VE SELAMDAN 
SONRAKt MES'ELELER BEYANINDADIR. 

5 inci BAB : CUM'ANIN FAZlLETI, AdABI, StJNNETI VE 
SARTLARI BEYANINDADIR. 

6 nci BAB : HERKEStN BILMEGE MUHTAQ OLDUGU, NA- 
MAZLA ALAKALI UMtJTWl MES'ELELER BEYANINDADIR. 

7 nci BAB : NAFlLE NAMAZLAR BEYANINDADIR. 




Namazin Sfrlan ve Miihim Cihetleri 



Hamd biittin kullanna merhamet eden, goniillerini dinin nur- 
lan ve dinl vazifeler ile doldurup aydinlatan Allah'a mahsustur. (O'na 
hamdcderim) O, azamet ve kibriyaUgi He biittin meliklerden ayrildigi 
halde kullanm duaya te§vik ve kendisinden istemege tergib iem yal- 
mz rahmetinin ve ltitf u kereminin eseri olarak Celalinin arsmdan 
dtinya semasina (354) tenezzul ederek (yani Celal sifatiyle degil, 
Cemal sifatiyle tecelli ederek), «Yok rau dua eden, ona icabet edeyim! 
Yok mu istigfar eden, onu magfiret edeyimn buyurur. 

Kapilan agip aradan perdeleri kaldirmak ile sultanlardan ayn- 
lan, cemaatte, halvette ve her ne hal iizerinde olursa olsun, kullanna 
namaz kilmak suretiyle kendisine miinacata ruhsat veren, hatta ruh- 
sat ile yetinmeyip belki bu hususa te§vik ve davet ile kullanna lutuf- 
ta bulunmu§tur. Halbuki diger melikler hediye ve rugvet almadan 
bu gibi halvetlere musaade etmezler. O'nu noksan sifatlardan tenzih 
ederlm, O'nun §ani all ve kadri yticedir. Velayeti ve saltanati, biirhan 
ve hticceti kuvvetlidir. Lutfu tamam, ihsam biittin kullanna §amildir. 
Salat, O'nun Peygamberi ve kullan arasindan secttgi Mustafa'ya (Sal- 
lallahu aleyhi ve sellem), hidayetin anahtan, zulmetin aydinligi olan 
al ve eshabi uzerine olsun. 

Bundan sonra deriz ki: Namaz dinin diregi, yakinin dayanagi, ya- 
kmhgin ba§i ve taatlann en parlagi olduguna §uphe yoktur. Luzu- 
munda muracaat etmek iizere muftiiye bir sermaye olmak ic,in, ender 
ve §&2 olan mes'elelerine varmcaya kadar son derece i'tina gbstermek 
suretiyle, namazin usul ve fiiruuyle alakah biittin mes'elelerini nkha 
ait BASlT, VASlT ve VECiZ adli kitablanmizda tafsilatiyle anlattik. 
§imdi biz bu mevzuda ahiret yolcusuna namazin zahiri erkaniyle, ba- 
tinJ sirlanndan bahsedecek; ftkih ilminde kendisinden bahsedllmiyen 



(354) Bunlar mecazdir. Ars bilinen mSnada degildir. Tenezzul cisimde olur. Allah 
cisim degildir. 



394 IHYAU 'ULUMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

niyet, ihlas ve hu§uun gizli ve ince manalanm agiga gikarmaya $ali- 
§acak ve bu kitabi yedi bab uzere tertib edecegiz : 

1 — Birinci bab : Namazin fasdleti, 

2 — ikinci bab : Namazin erkan-i zahiresinin tafsili, 

3 — t^guncu bab : Namazin a'm&l-i batinasimn tafslli, 

4 — Dordiincu bab : tmamet ve iktidanin keyfiyeti, 

5 — Be§inci bab : Cuma namazi ve ad&bi, 

6 — Altinci bab : Ahiret yolcusunun muhtac, oldugu ve umtL- 
mun miibtela oldugu miiteferrik mes'elelerin izahi, 

7 — Yedinci bab : Nafile, tetavvu ve benzeri ibadetlerin agik- 
lanmasi beyanindadir. 

, » » ■ 



BlRINCt BAB 

EZAN, NAMAZ, SECDE CEMAAT ve DI6ER 
KISIMLARININ FAZlLETiNE DAlRDIR 

EZANIN FAZlLETl 

(Ezanm faziletini ifade eden hadisler) : 
1 — Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

.«. j- ^ •• i * > ' • . V - *' i i fi i 1 " - • ' . ' *f 

** *■ *■ * ■ »- *>'' 

«Kiyamet giinii, insanlar hesabi bitirinceye kadar ug kimse siyah 
mlskden mamul bir iepe iizerindc oturur, onlar i^in ne korku ve ne 
de hesap miinaka§asi vardir. (Birincisi) Kur'am yalmz aziz ve celil 
olan Allah rizasi icin okuyan ve kendisinden razi olduklan halde bir 
kavme imamhk yapan kimsedir. (Ikincisi) aziz ve celil olan Allah ri- 
zasi icjn mescitte miiezzinlik cdip jnsanlan ibadetc davet eden kimse- 
dir. (Oguncusii) diinyada mal ve servete sahip olup bu servet kendi- 
sini Allaha kulluktan ve ahiret amclinden alikoymiyan kimsedir.ii 
(Diger tabi'da «bi'r - rizkin yerine wbi'r - rikki» yazjlmi§tir. Buna 
gore: Kolelikle ibtil& edildigi halde efendisinin hizmetini yaparken 
hakkin, hakkini da ihmal etmiyen denaek olur ki bu ibare daha gii- 
zeldir.) (355) 



(355) Tirmlzi, Ibn Omer'den. 



396 1HYAU 'ULlJMl'D - DlN — Cilt: 1 — RUBU'L - tBXDAT 

2 — Yine Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

«Miiezziniii czantm duyan, cin, ins vc her §ey kiyamet giinii onun 
lehine gehadet edecektir.» (356) 

3 — Yine Peygamber Efendimiz buyuruyor : 






«Allahu Teala'nin yed-i kudreti [lutf u inayeti] muezzinin bagi 
iizerindedir ta ezam bititinceye kadar.n (357) 

Allahu Teala'nin : 

«Allaha davet cdip salih ameller i§leyenden dalia giizel sozlii kim 
olur?» (41 - Fussilet : 33)buyurdugu ayet-i celUesinin tefsirinde, aye- 
tin miiezzinler hakkinda nazil oldugu soylenmi§tir. 

4 — Yine Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

tvEzan sesini duydugunuzda miiezzinia dedigi gibi siz de soyle- 
yta.» (358) 

Bu, mustehabdir. Yalniz «Hayye ale's -salahn ve «Hayye alel- 
felah» dedigi zaman «La havle ve la kuwete ilia billah» der; «Kad 
kaameti's - salahn dedigi zaman «EkaamehaUahu ve edameha madft- 
meti's - semavatii ve'l - erdun der, sabah ezaninda «Es - salatU hayrtin 

(356) Buhari, Ebfl Said'den. 

QSl) Taberani, Hasan b. Said'den 

(358) Buhari ve Muslim, Ebu Said'den. 



4 Unci) KtTAB — 1 inci BAB — FARZ NAMAZLARIN FAZILETI 397 

mine'n - nevmn dedigi zaman da «Sadekte ve bererte ve nasahten der. 

Ezan bitince : 

* S ■* -" ~- ■» t • * y. ** * t a " s & * * t 



«Ey §u daveti tamme vc salat-i kaaimenin rabbi olan Allahim, 
Mubammed aleyhi's - selama, vesilc, fazilet vc iistiin dereceler ver,. 
makaam-i mahmftdu [biiyiik §efaat makaammi] ona ver, sen onu va'- 
dettln, sozttnden donmezsin Allahim. n duasim okur. Said ibn Miisey- 
yeb der ki: wKirlarda namaz kilan kimsenin saginda ve solunda ikl 
melek tiurur ve onunla kilarlar. Ezan okur ve kamet getirirse arka- 
.sinda daglar gibi melekler saf baglar.» 

FARZ NAMAZLARIN FAZlLETl 

Ayet ; 

«Muhakkak namaz mii'iiiinler iizerinc vakillenmis. olarak Farz- 
■dir.D (4-Nis&: 103) 

Bu husfistaki Hadisler : 

Peygamber Efendimiz: 

^'*- ' •.*•' j/' ■»'.' '.",<* ^-'•''t '-' <•**" ?i 

<UJp *U Oj -X$P 4)1 *UP O ,j*-Jj ^ _pM f*J i>* J 4<>*Jt 



398 IHYAU 'ULtlMtD - DlN — Cilt: 1 — RUBU'L - tBADAT 

«Be§ vakit namazi Allah, kullarma farz etmi^tir. Eksiksiz olarafc 
erkan ve adabina riayetle o namazlari kilan kimscyi AUabu Teala'nin 
cennete koyacagina vaadi vardir. Istcnildigi gibi o namazlari kilim- 
yan kimseye Allahu Teala'nin vaadi yoktur, Dilerse onu ta'zib eder, 
dilerse de cennete kor.n (359) buyurdu. 

Yine Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

«Be§ vakit namaz (kilan) evin onunde bol miktarda akan tath bir 
suya giinde beg defa dalip yikanan gibidir. Bu adamda kir namma 
bir §ey kalir mi? Hayir, bir §ey kalmaz dediler, Peygamber Efendi- 
miz, igte su kiri giderdigi gibi be§ vakit namaz da giinahlan mahve- 
der.» (360) 

Yine Peygamberimiz buyuruyor : 

« JL&-I ol^rl £ J^j U OUT oljiidl oi»" 

iiMubakkak ki (be§ vakit) namaz kebairden kacmmak §artiylu 
aralarmdaki (kii?iik) gimahlara kefaret olurlar.n (361) 

Yine Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

«Bizim ile miinafiklar arasindaki fark, yatsi ve sabah namazlari- 
m ccmaatlc kilmaktir. Onlar bunlara giic. yctircmez.» (362) 



(359) Ebu Davfld. Nesei, Ibn Mace ve Ibn Mibban. Ubfide b. es - Samit'den. 

(350) Muslim, Cabir'den. 

(361) Muslim, Ebu Hureyre'den. 

(362) Malik, Said tbnin- Museyyeb'den. 



4 unci! KlTAB - 1 inci BAB - FARZ NAMAZLARIN FAZILETt 399 

Yine Peygamber Efendimiz : 

« ^U->- ^ ^X) 4JJ1 U*j «J ^OUaJU £r^* y J ** ' CE^ 1 4>* 

«Namazim zayi ettigi halde Allaha miilaki olan kimsenin diger 
iyiliklerine Allah deger vermez.» (363) 

Diger bir hadisinde : 

«Namaz dlnin dircgidir, onu terkeden giiphesiz dini yikmis. olur.» 

<364) buyuruyorlar. 

i^ ȣjf /jUi ? jiil JlJ^I y if Jjij jii 

tiPeygamber Efendimizc hangi amel daha efdaldir diye sordular. 
Peygamberimiz de: "Vaktinde kihnan namazdir" diye cevap verdi- 
ler.» (365) 

Diger bir hadisinde : 

iiTaharetini ikmal, ve vakitlerine riayet ederek be§ vakit namaza 
devam eden kimseye (o namaz) kiyamet giiniinde nur, hiiccet ve de- 
ltl olur. Kim namazi zayi ederse (en fena insanlar olan) Fir'avun ve 
Hainan ile ha§rolur.» (366) buyurmu§tur. 



(363) Taberatii, Enes'dcn. 

(364) Beybakl, Hz. Omer'den. 

(365) Buhari ve Muslim, Ibn Mesud'dan. 

(366) imam Ahmed, Abdullah b. Amr'dan. 



400 1HYAU -ULOMl'D - DtN ~ Cilt: 1 - BUB'U'L - 1BADAT 

Yine Peygamber Ef endimiz : 

«Cennetin anahtan namazdir.n (367) buyurmugtur. 
Diger bir hadisde : 



>> 



ISl*-IS' 't 



«Tevhidden sonra namazdan daha sevimli bir ibadeti AHahu Te- 
Ala kullanna farz etmemi§tir. Eger namazdan daha 50k sevdigi bir 
ib&det olsaydi §iiphesiz melekler onunla ibadet edcrlerdi. Halbuki me- 
leklerin kimisi raki, kimisi sacid, kimisi kaim ve kimisi, de kaiddir.» 

Dlger bir hadiste Peygamber Efendimiz : 

dKasden namazi terkcden kafir olur.» buyururlar. 

Yani dugiirminun soziilmesi ve direginin yikilmasiyle imandan. 

siyrilip kufre yakla§ti demektir. Bu ifade, bir memlekete yaklagan. 

kimse i?in artik gitti ve oraya girdi, dedigimiz gibidir. (368) Diger 
bir hadisinde : 



*_ .'* 






(367) Tayalisi, Cibir'den. 

(368) Biz Hanefiiere gore bunun te'vili, farziyyetini miinkir olarak kasden namai. 
tulmayan kafir olur demektir, yoksa farz oldufunu kabul cderek tembellik saikasiyle na- 
maziru kilamiyanlar tekfir edilmez. (Mutercim). 



A OncQ KlTAB — 1 inci BAB — FARZ NAMAZLARIN FAZILETt 401 

«Kasden bir namazi terkedcn Muhammedin (Aleyhisselam) zim- 
metinden uzakla§nu§ olur.n (369) buyurur ve: "Kim ki giizel abdest 
alir sonra namaza gitmeyi kasdederse bu niyeti devam ettigi mud- 
detce namazda imi§ gibi sayihr. Attigi her adiminm yerine bir sevab 
yazildigi gibi, diger adimiyle de bir gunahi mahvolur. ikameti duyan 
kimsenin namazi te'hir etmesi uygun olmaz, namazda en 50k ecir 
alan evi (camiye) en uzak olanimzdir" diye iiave ederler. Nigin boy- 
ledir sorulanna da "fazla adim attigi igin" diye cevab vermi§tir. 

Rivayet olundu ki : 
OL*aJl <uL_a)I j»_^j Xfti.\ J^e- ^ i^j yijj U Jjl o\ iSJj * 

<" -,\ ''*'.,' ;■"■*.?'** " 1 - *v * - * '■ \< 

I'' ' .I 1 ** *"l" " ** 

« 4_L*P j-»l— j 4-OP <—•■>_) 

(iKiyamct gimundc kuiun ilk bakilacak ameli namazdir. Eger na- 
mazi tantam buluiiursa Iicin namazi ve hem de diger amelleri kabul 
olunur. Eger namazmda noksanhgi var ise namazi da, diger amelleri 
de reddedilir.n 

Diger bir hadisinde Peygamber Efendimiz Ebu Hiireyre'ye hita,- 
ben: 

«Ya Eba Hureyre, efrad-i ailene namaz ile emret, muhakkak Al- 
lahu Teala ummadigin yerden nzkim sana gonderir.» (370) buyuru- 
yorlar. 

Namaz kilan sermayesi halis olmadan kar edemiyen tuccar gibi- 
dir. Namaz kilan kimsenin de, farzlan eda etmeden nafileleri kabOl 
olmaz. Namaz vakti gelince, Hazret-i EbU Bekir "Yaktiginiz ate§i 
sondiirmeye kalkm" buyururlardi. 



<369) Imam Ahmed ve imam-i Btiyliaki, tJmmti Eymen'den. 
<370) Kaynagi bulunamamigtir. 

F. 26 



402 IHYaU 'ULUMfD-DIN — Cilt: 1 -^ RUB'UX - IBaDaT 

ERKAN-I SALATI TAMAM1AMAMN FAZlLETt 

Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

«Farz namazlar mizan gibidir. Kim ki namazi adabina riayet 
ederek hakkiyle kilarsa miikafatim da bol ahr.» (371) 

Yezid-i Rekka§i diyor ki : 

»"' J,- l **-> 

«Peygamber Efendimizin namazi birbirine denk, sanki tartilmig 
gibi idi.» (372) 

Yine Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

«Benim ummetimden iki ki§i aym gekilde bir namazi kilar, xiikft 
ve secdeleri inusavi fakat sevabdaki dereccleri yer He gok arasi ka- 
dar farkbdir.n (373) 

Peygamber Efendimiz burada hu§ua i§aret etmi§tir (yani her ne 
kadar ikisi de aym adab ve §eraite riayetle kildiysalar da birisinde 
hu§u daha fazla lse ecri de daha 50k oldu, demektir). Yine Peygam- 
ber Efendimiz : 



6}y*^* j *£■ £ 



J 



(371) Ibn Miibfirek tZiihdt unde. 

(372) tbn MiMrek «zahd*iinde. 
<373) lbnu'1 • Muhber «1-Akl» de. 



4 iincii KlTAB — 1 iuci BAB — FARZ NAMAZLAR1N FAZILETt 403 

«Rukti ile secde arasinda (ayaga kalkmak sfoetiyle) helini ve sir- 
tini dogrultmiyan kimseye, kiyamet guniinde Allahu Teala bakmaz.» 

(374) buyurmustur. (Sahih isnad ile Ahmed EM Hureyre'den riva- 
yet etmi§tir). 

Yine Peygamber Efendimiz : 
*»l J>>w 01 S^UaJl^ Afjj-j (J>>M i£-Ul «J»Uo Ul » 



«Namaz kilarken yiiziinu saga sola geviren kimse, yiiziinii, AJahu 
Teala'nm himax ytiziine cevireceginden koikmaz mi?» buyurmu§tur. 

Yine Peygamber Efendimiz buyuruyorlar ki: 
t" * * " \ " ?** * '\' * * "'• f ' ' " " *' " '** ° ' 

*s •Vi'.-'V-'. •■*•> i' -' *r t t' *"■ "r. •' 

« 4^-_j \^> ■ ^j^a^i ^UJi <*-»jiH ( ~^i ^*^- *^— *-!' 

«Kim ki abdestini giizel alir, namazim vaktinde kilar, riiku ve sii- 
cftdunu tamamlar, husuuna tiayet ederse, beyaz ve parlak oldngu hfil- 
de yiikseHr ve (lisan-i haliyle) benim hakkima riayet ettigin gibi Allah 
da seni korusun der. Kim ki abdestini giizel almaz, namazi vaktinde kil- 
maz, riiku, siicOd ve hu§6una riayet etmezse, siyah ve karanlik oldugu 
halde yukseUr ve (lisan-i haiiyle) beni zayi' ettigin gibi Allah da seni 



(374) Ahmed, Ebu Hureyre'den. 



404 tHYAU 'ULUMl'D - DlN — Cilt: I — RUB'tTL - 1BADAT 

zayi' etsin dcr. Tit ki A Halm Tcalamn diledigi yere gittikten sonra bir 
pa^avia gibi diiriilur vc adamin suratina ?arptinlir.» (375) 

Diger bir tiadisinde . 

ctliisanlarm en fena hirsizi, namazindan <;alandii\» (376) buyur- 
mu§tur. 

ibn Mes'ud ve Selman (Allah onlardan razi olsun): "Namaz bir 
olcjektir. Kim ki dolu dolu olger, onu hakkiyle muhafaza ederse bol 
mukafat alir. Kim ki eksik olgerse, eksik blgenler hakkmda Allahu 
Tealanm buyurdugu (vcyl)ini .haUrlasin" buyurmu§lardir. 

CEMAATIN FAZlLGTt 

Peygamber Efendimiz buyuruyor : 









itCcmaatlc kihnan namaz, miinfi'iit kilinan namazdaii yirmi yedi 
dcrccc fazilcllidir.w (377) 

(Buhari ve Muslim, Ibn Omer'den rivayet etmi§lerdir) . Ebu Hii- 
reyre anlatiyor : 

. JUL* ol Jlsa-'I ^-ao-j (_^i L-U -Ua> *_L- ^ *C_U JiljW* "ul » 






uAlcyhi's - salaltt ve's-selam Elcndiniiz bazi vakitlerrte bazi kim- 
seleri namazda gorctueyincc, buyurdn ki, (kendi kendime §byle) dii- 
siindtim. Bir kisiye namaz kildirmayi cmrtdcyim, sonra cemaate i§ti- 
rak ctiniycnlcrin evlcrini yakaytm.» (378) 



(375) Tabi-rani. Enes'den. 

(37£l Alinvrt vc Hakim, Ebu Katade'ilen. 

(.377) Hulii'trt ve Muslim, ibn Omer'den. 

(378) Buhari ve Muslim. 



4 uncu KlTAB — I ioci BAB - CEMAATlN FAZil.GTt 405 

Diger bir rivayet : 

1 ^ ^ ^ 1 -; 



*\ 



uSonra namaza gelmiyculcre gideyim vc cmrcdeyim dc bir bag 
odun ile evlcri iizerlerine yaktinlsin. (Yani iginde olduklan halde ev- 
leri yakilsm.) Eger onlardan bir tancsi yagh bir kcmik vcya iki ok 
-alacagim bilse o (yatsi) namazina gclirdi.w 

Osman (Radiyallahu Anh)'m merfuan rivayet ettigi bjr hadisde: 






wYatsi namazim (cemaat ile) kilan, yari geceye kadar ibadct ct- 
mi§, sabah namazim cemaat He kilan ise gecenin lamamim ibiidct ile 
gecirmi§ sayilir.n (379) 

deniliyor. (Muslim merfuan rivayet etmi§. Tirmizi ise Osman'dan 
mevkufen rivayet edildigini s6ylemi§tir.) 

Yine Peygamber Efendimiz buyuruyorlar : 

fl J UP oy»Lj y^* JLfti 4P U^>- ^ eiy^> jj-^ ,V 5 

«Bir vakit cemaat ile namaz kilan, giiiiunu ibadct ile do(dimnii$ 
«lur.» (380) 

Said Ibn Miiseyyib diyor ki: "Yirmi senedir ben mescitte iken 
ezan okunur (yani vaktinden evvel camiye gider ve ezani mescidde 
dinlerim.)" Muhammed ibn Vasi (381) diyor ki, "Diinyada yalniz ii£ 
§eye heves ettim : 



(379) Muslim. 

(380) Merfu olarak bulunamami^tir. 

(381) Basra'h olup sikotdandir. (127 Hicride tilmuitur.) 



406 iHYAU "ULOMt'D-DtN — Cilt: 1 — RUB'U'L - iBADAT 

i — Sapitmiya egrildigim vakit beni dogrultacak, ikaz edip yo- 
la getirecek bir arkada§a, 

2 — Megakkatsiz helal nafakaya, 

3 — Faziletini ihraz etmek iizere huzur icinde cemaat ile namaz 
kilmaya." 

Rivayet olundu ki Ebu Ubeyde ibnii'l - Cerrah (382) ; bir def a bir 
cemaate namaz kildirdi. Namazi bitirince cemaate donerek: "geytanin 
bana verdigi vesvese ile kendimi herkesten usttin gormiye ba§Iadim 
Bir daha namaz kildirmam." dedi. 

Hasan-i Basri: "(Namazla alakali ve diger dini mes'eleleri ogren- 
mek icin) . alimlere ba§ vurmayan kimsenin ardinda namaz kilmaym J 
buyurmu§tur. Nehai: "Cahil imam, deniz icmde su olcen kimseye ben- 
zer, ziyade ve noksamm ayirt edemez." Hatem-i Esamm: "Bir vakit 
cemaat ile namazdan geri kaldigimda beni yalniz Ebfl ishak (383) ta- 
ziye etti. Eger bir gocugum olse en a§agi beni yirmi bin ki§i taziye 
ederdi. Qiinku insanlar katmda dini musibet diinyevl fel&ketten da- 
ha ehvendir." demi§tlr. 

Ibn Abbas (R.A.) der ki: "Ezani. duydugu halde icabet etmiyen 
kendisi hayri dii§Unmedigi gibi onun icin de iyilik du§unulmemi§tir." : 
Ebu Hiireyre (R.A.) "Kulagina erimi§ kalayiu dokiilmesi, ezani i§itip 
namaza icabet etmemekten daha hayirlidir" demi§tir. Rivayet olundu 
ki Meymun ibn Minran (384) namaz kilmak i?in mescide gidiyordu. 
Namazm kilindigim kendisine haber verdiklerinde kendi kendine: 
"Cemaatle bir namazm fazileti benim nazanmda Irak valiliginden 
daha sevimlidir" dedi. Aleyhissalatu ves-Selam Efendimiz bir hadi- 
slnde : 

K v ,' . -"' -*.'v1 -"■' " - t l i* ti f •" " "»f 1 " * '» 

«Kirk giin iftitah tekbirini kacirmamak §artiyle beg vakit namazi 
cemaat ile kilan kimseye Allahu Teala, biri nifaktan digerl de cehen- 
nemden azad olmak iizere lki berat yazar.n (385) 

Denildi ki: Kiyamet giinfinde bir kavim, ytizleri parlak yildiz gibi 
oldugu halde ha§rolacaktir. Melaikeler: «Sizin ameliniz ne idi ki yii- 



(382) Amir Ibn Abdullah'dir. Kurey§i ve A§ere-i iniibesgeredendir. Bu ummetin 
emtaidir. 58 yaginda iken (18 Hicri yihnda) olmujtur, 

(383) Ahmed 'in oglu tshak'tir. IslSm binicilerinden ve sikatdan bir z&ttir. 

(384) 117 Hicride Slmlis sikatdan bir alimdir. 
<385) Tirmizf, Enes'den. 



4 fincii KtTAB - 1 inci BAB— SECDENlN FAZILETt . 407 

ztintiz boyle parlaktir» diye sorarlar? Onlar: Ezani duyuaca ba§ka hig 
bir §eye bakmaz hemen abdest ahr (namaza giderdik) derler. Bir taife 
daha ha§rolacak ki bunlarm da yiizleri ay gibi. Bunlara da ayni sual 
sorulunca: biz vaktinden ewel abdest ahrdik diye cevab verirler. Son- 
ra yiizleri giine§ gibi olan bir taife goriilecek bunlar da biz ezani mes- 
citlerde dinlerdik diyeceklerdir. Rivayet olundu ki selef, iftitah tekbi- 
rine yeti§emiyenleri tig giln, bir vakit cemaate yetigemiyenleri ise bir 
hafta tadye ederlerdi. 

SECDENIN FAZILETt 

Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

«Kul, gizli secdelerinden daha iistiin hie. bir §ey He Allaha yakla- 
gamaz. Yani kendisini Allaha en 50k yakla§tiran evinde kildigi nafilc 
namazlandiT.v (386) 

Dlger hadlsinde : 



* 



.'#'* ,' >* 



-*., I ' ' 1 ' < 

£--- l$J 4-P Jo*- J 

«Herhangi bir Miisltiman Allaha secde ederse Allahu Teala onuti 
bir giinahim mahveder ve kendisini bir derece yiikseltir.n (387) bu- 
yurmusjtur. 

JUi ii^JI^ diUil^^jjj.ol j ,*JL»Ui- JaI j^ ^U^ 



(386) Ibnu'l - Mfibfirek <Zphd>unde. 
(367) tbn Mftce, Ubade b. Sunit'den. 



408 IHYAU ULOMl'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'tTL - IBADAT 

«Rivayet olundu ki bir zat Peygambcr Efendimize: «Ya Resulal- 
lah. Allah'a dua et, beni, senin ^elaat edeccgin kimselerdcn kilsin ve 
cennetie sana konisu olmami nasib etsin. Peygamber Efendimiz: Sen 
de (bu hususta) 90k secdc etmckle bana yardimci ol buyurdular.fr 
(388) 

' 1 Iju>-L- 0j>o'o* JUj aJiIJJ -CjJI ^^-i L- '-rV 1 fl 

«Kulun Allaha en yakin oldugu, secdc haiidir.n (389) 
Kur'an-i Kerim'de : 

«Secdc ct, yakm ol.» (96 - Alak : 19) * 



ve : 



«Sima ve alametlerindc, yuzlerinde secde escri zahirdir.w (48 - Fe- 
Uh: 29) ayat-i celilesi miinasebetiyle denildi ki, secdede yuzlerinden 
topraga dcgrn kismidir. Vine denildi kj husju nurudur, batindan za- 
hire, r.i'plerinden yiizlerinc vuiur ve parlar. Dogrusu da budur. Ba- 
zilai. *** kiy^nn.1, n'mii nbdest eserinden yuzlerinde parliyan nurdur 
dediit.: 

Yuic IVjjfaiiiL'rT i;;\ ndimia $u>Ii. Liiyuruyor : 

ttAdem oglu sccde ayetini okuyup secde ettigi vakit geylan uzakla- 
garak vay bu adam secde He emrolundu. Secde etti, ccnneti kazandi, 



(388) Muslim, Rebi'a b. Kab el - Eslemrden. 

(389) Muslim, Ebfi Hureyre'den.. 



4 unci) KlTAB — 1 inci BAB — HUStTUN FAZlLETt 409 

ben ise secde ile einrolundum, isyan ettiin, cehenncmi boyladim diye- 
rek aglar.n (390) 

Ali ibn Abdullah ibn Ab bas ' dan (391) rivayet olun- 
du ki, her gun bin kere secde ederdi. Bu sebeble kendini "Sec- 
c a d " [cok secde edici] diye caginrlardi. Omer B i n A b d u 1 - 
& z i z ' in de daima toprak uzerine secde ettigi rivayet edilir. Y u - 
suf tbn Esbat: "Ey gengier, firsati ganimet bilin, hastahk 
ve ihtiyarhk gelmeden Allah'a secde edin. Benim hased etti- 
gim tek kisi adabina riayetle riiku ve secde edendir. Ne 
yazik ki o benden gesti." dedi. (ihtiyarladigi icin bunlari uy- 
gun §ekilde yapamiyordu) . Said ibn Cubeyr: "Diinyaukta 
mahzun oldugum tek sey secdedir. Yani dunyS. hayatindan kaybet- 
tigim hie bir seye uziilmem, yalniz secde edemedigime uziilurum" de- 
mistir. 

Ukbeibn Muslim (392) "Allah katinda en sevgili haslet, 
kulun Ahaha mulakatmi sevmesidir. Kulun Allaha en yakin oldugu 
am, secdeye kapandigi anidir." demigtir. Ebu H u r ey r e : " Kulun 
AUaha en yakin oldugu an secde ettigi zamandir, secde halinde cok 
dua edin" buyurmu§tur. 

IIU§CUN FAZlLETt 

Namazda huzur-i kalbi emreden ayetler : 

nBeni zikretmek igin namazi kil.» (20-Taha: 14) 
Ayet-i celile : 



\ 



«Gafillerden olma.» (T-A'raf: 205) 



<390) Muslim, Ebfl Hiireyre'den. 

(301) Hazret-i Abbas"in oglu Abdullah'm ogludur. Hazrel-i Ali'nin §ehid oldugu 
Hicrt 40 yiliiun Ramazan-i serif tilde dogdugu k;in bu ismi almigtir. Kureygllerin en gfl- 
zellerinden ve sikatdandir. 

(302) Necid'den olup Misir camiinin imami ve jeyhi ve aym lamanda sikatdandir. 
243'de olmQstiir. 



410 1HYAU 'ULtlMl'D - DlN - Cilt: 1 — BUB'U'L - 1BADAT 

Diger ayet-1 cellle : 

«Sarho$ oldugunuz halde, soylediginizi bilip anlayincaya kadar 
namaza yakla§mayin.» (4 - Nisa: 43) 

B&ztfari bu ayetteki sarh*o§luk kelimesine diinya. me§galesi veya 
diinya sevgisi He sarho§ oldugunuz vakitte de namaza yaklasjmayin 
manasini vermi§lerdir. Vehb tbn Miinebbih (393) dlyor ki, 
"Ayetten murad, zahir man&sidir. Eu ayette yalniz igki degil, diinya 
me§galesinin sarhogluguna da tenbih vardir. Qiinkii Allahu Teala ii- 
leti beyan ederek: 

«Ta ki dediginizi bilinceye kadar.» (4 -Nisa: 43) buyurmu§tur. 
Nice namaz kilanlar var ki igki icmemifler, fakat namazda ne okudu- 
gundan haberi yoktur. ((Junkii diinya meggalesi, igmeden kendisini 
sarho§ etmistir.) " 

Peygamber Efendimiz bir mubarek kelammda : 
LjjJl ,v i^-j L*4^* •WAJ &>J&*j *J < j ^o j ( J^g ^ n 

• .- a s $ ■* s I f j. * 

'I <UJJ ^ f JLtfj U *J j^ 

«Diinyaliktan gonliine bir §ey gegmeden huzfir ile Uti xekat na- 
maz kilan kimsenin ge«;mi§ gun&blan magfiret olunur.n (394) buyur- 
mugtur. 

Yine Peygamber Efendimiz : 
£*ajj.(OU,j ajU j ^»Jj ^i^j jSUj S^UaJI L_)b_ 



(393) YemenUdir. Alim ve zahittir, San'a kadiligmda bulunmug. 40 sene yataga 
girmemi§tir. 116 Hicrtde olmugtur. 

(394) tbn Ebl §eybe. 



4 iincii KlTAB — 1 inci BAB — HUgtTUN FAZlLETl 411 

Ǥiiphesiz namaz, ancak, huzu, tevazu, niyaz, elem, hasret ve ne- 
damettlr. Elini kor, Allahim! Allahim! Dersin boyle yapmiyan nok- 
sandir.» (395) 

Gecmi§ Peygamberlere inen semavi kitablarda Allahu Teala'nm 
§6yle buyurdugu rivayet edilir: "Ben herkesin namazini kabul etmem, 
ancak azametim kargisinda tevazu ile egilen kullanma kibir etmeden 
ve benim nzam icjn ac. fakirleri doyuran kimselerin namazini kabfil 
ederim." 

Peygamber Efendimiz bir hadisinde §oyle buyuruyor: 

iuiuii ^>iis oi>J! SWu >f 3 fe&i oi>uji» 



«Namazin faiz olmast, hac ve tavaf ile emredilmesi, menasikiu 
bildirilmesi ancak Allahi hatirlamak ve zUcrini ikame ic,indir.» (396) 

Zikrettigin maksudun ve aradigin Allaha kargi gQnlunde saygi ve 
heybet olmazsa zikrinin ne degeri olur? 

Yine Peygamber Efendimiz tavsiyede bulundugu bir kimseye : 



. & «U ;p W^ H' 



«Namaz kildigin vakit (nefsine, hevasina ve omriine) veda eden 
(ve mevlasina teveccilh eden) gibi namaz kil.» (397) buyurmustur. Ni- 
tekim Allahu Teala : 

«Ey insan! Sen rabbuun cezasmi bilir, diinyada ona gore amele 
sa'y u gayiret edersin ki elbette o amelin mukalatina nla§irsin.» (84- 
in^kak : 6) buyuruluymr. 



(395) Nesei. Fart b. Abbas'den. 

(396) Ebfi D4vfld ve Tirroizt, Hz. Ai§e'den. 

(397) ibn Mace, EbO Eyyflb'dan. 



412 1HYAU ULOMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB - U'L - SADAT 

Diger ayet-i celilede: 

«Ve AUah'dan Ittika cdin Allah size her §eyi talim eder, 6gretir.» 
(2 - Bakara : 282) deniliyor. Diger ayet-i celilede : 

«AIIahdan korkun ve biliniz ki ona miilaki olacaksmiz.n (2 -Baka- 
ra: 223), buyuruluyor. 

Peygarnber Efendimiz bir hadis-i §erifinde : 

ij^j *J jSo^Jl j subtil jp <c;:>L^ a$jj *J j> » 

*i * f it, ^ i " 



«Sahibini fcnaliktan ahkoymiyan namaz, AUah'dan iizak olmak- 
tan ba§ka bir §eyi arltirmaz.» (398) 

Namaz, Allaha miinacat, gizli yalvarisjtir. Gaflet ile miinacat olur 
mu? Bekr Ibn "Abdullah (399): "Ey Adem oglu mevlanin hu- 
zuruna izinsiz girip terciimansiz konu§mak istersen, bunu yapmak Be- 
nin ichi mumkiindur. Nasil olur? diye sorarsan: Guzel abdest ahr na- 
maz kilacagin yere gidersin, i§te musaadesiz huzura girmi§ ve tercu- 
mansiz olarak kendisiyle konu§mus. olursun." 

Hazret-i Ai§e'den (R.A.) : 
.-:.'. *\*' * - .'**' * '** : ' •*' m* * ' i - , >- - ' 









(398) Taber&ol. 

(399) Basralidir. 108 Hicride bimugtiir. 



4 iincii KlTAB — 1 inci BAB — HUgOUN FAZiLETi 413 

«Peygamber Efendimiz bizimle, biz de onunla konu§ur, guler vc 
sohbet ederdik, fakat namaz vakti gelince, (azamet-i iiahiden olacak) 
sanki o bizi bilmez ve biz de onu bilmez birbirimizi tanimaz gibi olur- 
duk.» 

Peygamber Efendimiz ba§ka bir hadisinde : 

«Ki§iiiin bcdenile kalbini (hu§u He) hazirlamadigi bir namaza, 
Allahu Tcala bakmaz.. (Deger vermez)» (400) buyurmustur. 

Halil Ibrahim aleyhisselam namaza durdugu vakit kalbinin gan> 
masi iki mil mesafederf duyulurdu. Said et-Tenuhi (401) namaza dur- 
dugu vakit goz ya§lan devamli olarak akardi. 

y^rj -_U,j "U-U -oil J-^ &\ Jj-j tflj » 

-La ,_JlS «-£^ 3J JUi o^UaJI ^i _ 

«Pcygambcr Efendimiz. nainazda sakali ile oynayan bir ki$i gon- 
dii ve: "Eger bunun kalbindc hu§u olsaydi azalannda da olur ve saka- 
li ile oynamazdi."» (402) buyurmustur; 

Rivayet olundu ki, Hasan-i Basri, bir ki§inin (namaz kilarken) 5a- 
kil ta§lan ile oynadigmi gordu ve sonra da "Allahim! Beni cennet bu- 
rileri He evlendir" diye dua ettigini duydu. Kendisine; "Ne fena talib- 
sin bir yandan hurileri isterken ote yandan gakil taglan ile oynuyor 
ve mehr olarak onlari takdim ediyorsun" dedi. Halef ibn Eyyub'a (403) 
"Sinekler sana eziyet vermiyor mu, nigin elin ile onlari kagirmiyor- 
sun?" diye sorduklannda: "Ben namazimi ifsad edecek bir harekette 
bulunamam," diye cevab vermi§tir. "Peki bunlarm eziyetine nasil ta- 
hammiil ediyorsun?" diye sorduklannda da: "Padisahlann kirba? ce- 




t. 



(400) Bu Made ile bulunamanuglir. 

(401) Abdiilfiziz tbn Ebi Yahya'nm qgludur. Di 11119k*! idir. 5am fakihlerindendir. 
EvzM'den sonra Dimigk miiftusu olmugtur. Malik Ibn Enes Medine'de ne idiyse bu da 
§am'da ayrn oldugunu Hakim soylemigtir. 1G8 Hicride blmugtQr. 

(403) Tirmizi, Ebil Hiireyre'den. 

(403) Atniri kobilesirulentlir. Hakim'in anlattigma gore sikatdan olup Belli miif 
tusii idi. Zahidlerdendir. Kendisini ziyurele gelen Belh Valisini kabOJ etmedi. 209'da oldii 



414 1HYAU 'ULOMI'D - DlN — Cat: 1 — BUB'U'L - JBADAT 

zasina sarpilan lenk adamlar o kamgilara (muhtelif sebeblerle) taham- 
mul eder hi$ ses sikarmaz ve bununla ovuniirlermig. Ya ben Rabbimin 
huzurunda dururken bir sinekten dolayi cirpinayim mi?" demistir. 

Muslim ibn Yesar (404) dan rivayet olunduguna g6re, namaz kila- 
cagi zaman, coluk socuguna, siz istediginiz kadar konu§un. giinku ben 
(nuzur-i ilahlde) sizi duymam, dermis.. Yine rivayet edildigine gore bu 
zat, Basra'da camide namaz kilarken eaminin bir tarafi yikildi, insan- 
lar giirultiiden ne oldu diye camiye ko§tuklan halde kendisinin, se- 
lam verlnceye kadar bu halden haberi bile olmadi. Hazret-i Ali Ibn Ebl 
Talib (Kerrema'llahu Vechehu) namaza duracagi vakit benzi saranr 
ve vttcudu titrerdi. "Ne oluyorsun? Ya Ennre'l - Mu'minm?" diye sor- 
duklannda: "AUahu Teala'mn, yerlere, daglara ve goklere arzedib de 
onlarra kabuliinden kacmdiklan ve benim boynuma alcugim ilahi eraa- 
neti odeme zamam gelmistfr, nasil koikmiyayim?" diye cevab verlrdi. 
Hazret-i Hiiseyin'in oglu Hazret-i Ali'den rivayet ediliyor ki abdest alir- 
ken rengi solardi. Bunun sebebtni sorduklannda: "Kimin huzuruna 
cikmak icin hazirlandigimi bilmiyor musunuz?" diye cevab verlrdi. 
(Abdullah) ibn Abbas Radiyallahu Anh'dan rivayet olundu. Davud 
Aleyhisselam: "llahi, beytine [cennete] kim girecek ve kimin namazi- 
m kabul edeceksin?" diye vaki munacati iizerine Allahu Teala: "Bey- 
time girecek olan ve namaziru kabul edecegim kimseler, benim azame- 
tim kargisinda tevazu gosteren, (gece ve) giinduziinde beni zikreden, 
benim rizam ugrunda kendini sehvetlerinden ceken, aglari doyuran, 
gartblere dost olan, musibetzedelere aciyan kimselerdir. iste bu gibi- 
lerin nurlan goklerde giines. gibi parlar. Bunlann dualanna icabet eder 
ve isteklerini veririm. CehaletZerini hilim, gafletlerini zikir, zulmetlerini 
ise nur kilanm. Bu gibiler, cennetin en iistiin makami olan "Flrdevs" 
gibidir. Irmaklan kurumaz, meyvalan solmaz." buyurmu§tm\ 

Hatem-i Esam'dan (R.A.) rivayet olundu ki: Kendisine namazm- 
dan soruldukta: "Vakit yakla§inca guzelce abdestimi alir, namaz kila- 
cagim yere gider, orada oturur, akhmi bagima alir, sonra namaz icin 
ayaga kalkarim. Kabe'yi iki ka§im arasma, Sirat'i ayaklanmin altina, 
cenneti sagima, cehennemi soluma alir, Azrail'j tepemde kabul eder ve 
bu namazi (omriimun sonu oldugu igin) son namazim diye kabul 
eder, korku ve umit ile huzur-i Rabbu'l - Alemlnde durur, tahkik He 
tekbir alir, agir agir ve manasim diigunerek Kur'an okurum, tevazu ile 
rtiku eder hu§u Ile secdeye kapanirim. Sag ayaginu diker sol ayaginu 
yatinr iizerine otururum, namazimi ihlas ile kilanm. Ondan sonra da 
yine kabul olup olmadigmi bilemem korkusunu saklanm." diye cevab 
vermistir. (Abdullah) ibn Abbas (R.A.) manasini dusunerek huzur ve 

(4M) Basrali zahid ve fakihlerden olup H. 100 tarihinde 61mu§tur. 



4 tincii KtTAB — lindl BAB — MESClTLERtN FAZlLETt 415 

hu§u ile kihnan iki rekat namaz, gftfil kalb ile akgamdan sabaha ka- 
dar kihnan namazdan hayirlidir, buyurmu§tur. 

MESCtT VE NAMAZGAHLARIN FAZlLETt 

Ayet : 

nAHahm mcscidlerini, ancak Allaha ve ahiret giiniine im&n cdeii- 
ler tamir eder.n (9 -Tevbe :18) 

Peygamber Efendimiz bir miibarek soziinde ; 



Sf • <• 



*\ n I "" -II - ' '• > "I ' f ■ " A " ' ' 

«Kim (ku§yuvasi kadar olsun) bir mescid in§a ederse Allahu Te- 
ala ona cennette bir kogk in§a ettirir.w (405) 

Yine Peygamber Ef endimizden : 

iiMescid ile iilfet edeni Allahu Teala himayesine ahr.» (406) 
Yine Peygamber Efendimiz : 

«Sizden biriniz mescide girdifi vaJdt, oturmadan evvel iki rekat 
namaz kilsin.» (407-408) 



(405) tbn Mace, Cabir'den. 

(406) TaberSni. EbO Said'den. 

(407) Buhari ve Muslim, EbQ Katade'den. 

(406) Buna <Tahiyyatii'l-mescid> nam&n derler. Girdigi vakit namaz tolmayacak- 
sa ve vakt-i kerahat olmayip vaaz ve nasihat ve tflavet-i Kur'an gibi bir gey olmuyorsa, 
tahiyyatfi'l-mescid niyyetiyle iki rekat namaz kikrur (Mutercim). 



416 1HYAU 'ULOmTD - DiN - Cilt: 1 - RUB'UX - 1BADAT 



Yine Peygamber Efendimizden : 

«Mescidin i$i dururken civannda namaz olmaz.» (409) 
Yine Peygamber Efendimiz buyuruyorlar : 

#^ * s /' - - * * \ \ t * ' i "s -■* * * ■'', ' tt 

i<J J-^j^JJl e^Ua-* ^J *bl* »5J>I Jp J^aJ aSOUJI » 

•IV J "\* •"• i * > *uf '•'•i*'1rf "J' -i ' *'uT > i '-' 

• ' m ' * J ■ " # T * • ■* 

((Namaz kildigi ycidc oturan kimse konu§mayip mcscidden ^ikraa- 
digi muddctcc, melckler onun i$in istigfar edcr. Ve Allahim: sen ona 
salat et, Allahim sen ona rahmet et, Allahim sen onun gtinahlanni 
bagi§la diyc dua cder.n (410) 



Diger bir hadisinde de : - 
m * * \ j ^ i »j £ f s l *£ j f j* * ' * - i 

j^a^JU: V i U-dl ^^_, LjoJI ftjS"* LLU- LUp- I4J 

«t)inmctimdcn ahir zamanda ovle insanlar gelecek ki onlar mes- 
cidlerde halka halka oturacaklar (gayeleri Allahi zikr degil) onlarin 
zikirleri diinyalik ve ditnya sevgisidir. Onlara arkadas. olmayin. Allahu 
Teala'nin onlara ihtiyaci yoktur.» (411) 

Yine rivayet ediliyor ki, Allahu TeaJa diger bazi semfivi kitablarda: 



(409) Darekutrri, Cabir'den. Kamil namaz olmaz demektir. 

(410) Buhdrf ve Miislim, EbO Hiireyre'den. 

(411) Ibn Hibban, Ibn Mes'fid'den. 



4 iincfi KtTAB — 1 inci BAB — MESCiTLEBiN FAZILETl 417 

' * . < ,'■'.* * v • i* ' * i " * I* ' tf • • f • ** * I * 

« OjJij C^ps^ (J 1 

ttYer yiiziinde benim beytlerim mescidlerdir. Bu beytlerdeki zlya- 
iretcilerim de onlan (ibadet ile) imar edenlerdir. Mujde ol kitnseye ki 
evinde temizlendi sonra benim evimde beni ziyaret etti. Ziyaret$iye at- 
tain, ziyaret olunana borstur.w (412) buyurmu§tur. 

Diger bir hadis-i §erifte: 

«Camlye devam edenin imanina gehadet ediniz.n (413) buyurmug- 

tur. 

Said ibn Miiseyyeb diyor ki : Mescidde oturan, Rabbinin 
huzurunda oturmus. oldugundan kendisine layik olan boyle bir huzQr- 
da hayir sbyiemektir. Hazret-i Peygamberden nakledildi ki : 

jHj. iSr o u^Ji 'jfc *JJ \ j r U^ » 

uHayvanlar kuru otu yedigi gibi camilerde (diinya kelami) konu$- 
«iak da sevablan mahveder.» (414) 

Neha! diyor ki : Gece karanhgmda camilere gitmeyi Cennete 
girmenin sebeplerinden sayarlardi. EnesBin Malik buyuruyor 
ki: Mescidde i§ik yakan kimse igin, o igik devam ettigi muddefc- 
>ce istigfar ederler. Hazret-i Ali (Kerrema'Hahu Vechehu) insan oldugti 
vakit namaz kildigi yer ile, amelinin ref oldugu yer, kendisi icin ag- 
larlar, buyurdu. Ve sonra da : 



(412) EM Nuaym, Ebfl Said'den. 

(413) Tinnizt, Ebfl Said'den, 

(414) Kaynagi bulunamamigtir. 

F. 27 



418 1HYAU 'ULtFMfD • DIN — Cilt: 1 — RUB'U'L - 1BADAT 



*'vJZ*fr ^J'M t&\ '#& o& £$, 

«Kufiir ve §irklcri sebebiyle onlara gok ve yerler aglamadi ve 011- 
lara miisaade edilmedi.n (44-Duhan: 29) 

mealindeki ayet-i celileyi okudu. ibn Abbas, olen muslumamn 
namaz yeri kirk sabah onun icin aglar demi§tir. Ata-i Horasa- 
ni (415) Insan her nerede namaz kilarsa, o tnekan bldiigii vakit ona 
aglar. Kiyamet giiniinde Ichinc gehadet eder, demi§tir. E n e s Bin 
Malik: Her nerede namaz kilinir veya zikrullah yapilirsa, biitiin et- 
rafindakl yerlere kar§i iftihar eder ve yedi kat yerlerden itibarcn onu 
tefa§ir ederler. Kim ki bir yerde namaz kilarsa orasi ona kar§i suslenir. 
Yine denildi ki neresi olursa olsun bir kavim bir yere indi mi o yer" o 
kavme ya lanet eder, veya dua eder. 



-♦-♦■ 



(415) Ata Ibn Mtislim-i Horasani Belh'li olup §am'a gog etmi§tir. 135 llicridc? 
IMWAa Sbnuatur. Beyt-i Makdis'de yatar. 



iKlNCl BAB 

NAMAZ, TEKBlR, TEKBIRDEN EVVEL VE SONRAKt HALLER 
GlBl ZAIliR AMELLERlN KEYFtYETt BEYANINDADIR 

Taharet : Beden, elbise ve mekan temizliginden, g6bekden diz ka- 
pagi altma kadar setr-i avret edip abdest aldiktan sonra namaz kilma- 
yi isteyen kimseye layik olan, dimdik olarak kibleye doner, ayaklanni 
birbirinden dort parmak aralar, Boyle durmasi onun fakih olduguna 
delalet eder. 

Hpeygamber Efendimiz namazda ayagm biriiii dikip digeri Uze- 
rinde durmaktan ve ikisiai bir araya gctirmekten men etmi§tir.» (416) 

"Safd" ayaklan biti§t'rmektir ki: 



«Birbirine baglanmig olduklan halde.» (14- Ibrahim: 49) ayet-i 
celilesi bunu ifade eder. "Safn" ayagin birini dikip, digeri iizerine dur- 
maktir. 

"'■'■''■ 

«tjc ayak iizerine dump birini diken ve sur'atH yuriiyen atlarjt 

(38 -Sad: 31) ayetinde geger. i§te kiyamda iken ayaklarini bu gekilde 
tutar. 



(416) Kaynaji bulunamaixusttr. 



420 iHYAU 'ULOMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - 1BADAT 

Ayak bileklerini, dizlerini ve belini de dlk tutar. Ba§ini,da isterse 
Iki omuzu arasinda dik tutar, isterse gogsune dogru biraz eger. Az. 
egmesi husua yakin oldugu gibl, goziinu de saga sola bakmaktan ko- 
rur ve secde mahalline diker. Hatta icabmda dniindeki duvara daha 
50k yaklagir, eger duvar yoksa onune bir cizgi sizer. Boyle yapmasi 
hem goziinu korur, hem de bu sayede dusuncesi etrafa dagilmarm§. 
olur. Artik goziinun secde mahaliini a§mamasina dikkat eder, rukua. 
vanncaya kadar bu §ekilde kiyamini muhafaza eder. Kiyamin usulii 
budur. 

Bu sekilde ayakta durduktan sonra namaza girmeden once §ey- 
tandan korunmak ic,in Nas suresini okur (417) . Sonra cemaat var ise- 
ewela ezan okur (418). Sonra kamet ve sonra da niyet eder. Mesela: 
Oglenin eda olarak, yani kaza olmiyarak farzim kilacak olan, kalbiyle 
Allah igin oglenin farzim edaya niyet ettim der. Ed&. demekle kaaa ol- 
madigim, farz demekle nafile olmadigmi, ogle demekle de ikindi olma- 
digmi ifade etml§ olur. Bu manalar kalbinde bulundu mu niyet oldu 
demektir. Dilde konu§mak, bunlarin kalbde huzuru ic,in bir sebebtir.. 
(Yoksa niyetin mahalli kalbtir. Dille alenl soylemek yasak, gizli ko- 
nusmak Hanefilerce din alimlerinin giizel gordugu bir harekettir. 
Hazret-i Omer yuksek ses ile niyet edeni dovmu§tur. (Miitercim) . Tek- 
birin sonuna kadar bu niyeti devam ettirmeye gayret etmelidir. 

NAMAZDA ELLERt KALDIRMA KEYFlYETl 

Kalbinden b6ylece niyet ettikten sonra (erkekler) bas parmaklari 
kulak yumusagina degecek §ekilde ellerini kaldinr. Bu husustaki bii- 
tun riviyetleri toplamak iein bas. parmaklanni kulak yumusagina deg- 
dirir. El ayalarim kibleye gevirir, parmaklarini uzatir ne fazla sikar 
ve ne de fazla aralar. Hali uzere birakir. §ahadet parmaklanni da ku- 
laklanmn yanlarina degdirir. Hadisde parmaklari sikmak ve arala- 
mak rivayetleri bulundugu icm parmaklan hali iizere birakmak iki 
tarafin ortasi olur. 

TAHRiME TEKBIM 

Elleri boylece kaldinp niyeti de kalbinde hazir olduktan sonra el- 
lerini indirirken iftitah tekbirini alir. Sonra (erkek) gogsii ile gobegi 
arasina sag elini daha §erefli oldugu igin, sol elinin iizerine koymak 

C417) Hanefi fckhinda boyle bir kayit bhnamakla beraber okunmasi elbette fayda- 
hdir. (Mutercira). 

(418) Bum otammayan ve duyuVmayan yerierite cemaat olsun o\maan, Hanert 
mezhebinde ezan okumak sunnettir (Mutercim). , 



4 iincu KlTAB — 2 nci BAB - TAHRME TEKBlRi 421 

suretiyle ellerini baglar (419) ve sag elinin sahadet parmagi ile orta 
biiyuk parmagrni sol elinin bilegi ustiinde uzatir diger iiq parmagi lie 
de halka yaparak bilegi kavrar (420). Tekblr hakkmda tic rivayet 
vardir. 

uTekbir elleri kaldirmak ile ba§lar, tekbir eller kalkmi§'iken ahmr, 
tekblr eller saliverilirken alimr.» (421, 422, 423) 

Hie. birinde mani olmamakla eller saliverilirken tekblrin almma- 
siru daha uygun gbrurum. Zira tekbir; manasma, kalbi baglayan bir 
akit kelimesidir. Elleri birbiri tistune koymak da baglamak gibidir. 
Bunun icin tekbire elleri sahverirken bas.lamah ve elleri baglarken- 
sona ermelidir. Ayni bunun gibi tekblrin de evvell dimdik olan elif'dir, 
yani «Allahu Ekber» deki «elif» harfidir ki, dimdiktir, sonu da «Ri» 
harfidir ki dugum gibidir. t§ ile baglanti arasinda yani tekbir ile el 
baglamak arasinda bir munasebet kurmak muvafiktir. Elleri kaldir- 
mak ise, bu baglangicin bir mukaddemesi gibidir. Binaenaleyh ellerini 
kaldrnrken saga sola one ve arkaya sarkitmasi uygun degildir. Tek- 
biri aldiktan sonra da saga sola sarkitmak yine uygun degil. Belki 
hafifce ellerini indirir ve yukanda anlattigirmz gibi baglar. Baza riva- 
yetlerde Peygamber Efendimiz : 

^j^'J^^s^l^J 1 j-AjO* *ljl \>\) *JX[ J-J l j-f 1^1* 

ttTekbir aldigi vakit ellerini sabverirdi, sonra okuyacagi zaman 
(ellerini baglar ve) sag elini sol eli iizerine kordu.» (424) 

Eger bu rivayet sahlh ise, bizim anlattiginuzdan daha gUzeldir. 
Tekbir'in tarz-i telaffuzuna gelince: Ba§taki hemzeyi yukanya dogru 



(419) Hanefilere gore erkek ellerini gobeginin altinda baglar. Ciinkii bu daha 
kolay ve eller ifin daha rahattir. 

(420) Hanefilere gore ortadaki 3 parmagi . bilek uzerine uzatir, ba§ parinak ve 
kugiik parmak ile de bilegi kavrar, mamafih hig kavramadan sag elin butun parmakla- 
rmi bo! elin bilegi uzerine koymakla da yetinir. Her ikisine dair rivayetler bulundugun- 
dan en dogrusu ban oyte ve bazen de oyle yapmaktir. giiphesiz bunlar faziletli taraft 
aramak icindir. Yoksa ellerini saliverse de yalniz sunneti terketmis olur. (Mfitercim). 

(421) <lnne't-tekbfre mea ref'i'tyedeynf* kismi Buhari, Ibn Omer'den. 
(423) «Ve mea Jstikrari hima» kismi Muslim Ibn Omer'den. 

(423) «Ve mea'Mrsali> kismi Ebu D&vud, Ebu Hamid'den rivayet etmigtir, 
(4H) Tabeianl, Muaz'dan. 



422 IHVAU miJMi'D - DtN - Cilt: 1 - RUB'U'L - JBAPAT 



cekmemek geddeli Jami yukanya dogru cekmek, «ha» yi otre okumak 
fakat cekmemek, «Ekber» kelimesinin ba§mi cekmemek, «ra» yi ce- 
zimli okumak otre okumamak, i§te tekbirin almis. §ekli boyledir. 

NAMAZDA KIRAAT 

Bundan sonra istiftah duasiyle ba§lar. Hatta aAllahu Ekber» de- 
dikten sonra : 

dAllahu Ekbcr kebiren velhamdu Iillahi kesiren ve siibhanallahi 
bukrcten ve esilem* der Ondan sonra da : tiVeccehtii vechiye» den «Ve 
emma minelmuslimine» ye kadar okur (425). Sonra Siibhaneke'yi okur 
(426), 

Eserlerde varit olan ayri ayn rivayetleri bir araya toplamak icin 
boyle yapmak daha uygundur. Eger imama uymu§ ve imamin, aralar- 
da uzun sekteleri yok ise siikut eder. Sonra «Eflzu Besmele» okur ve 
Fatihayi Besmele ile (§afi'Uere gore Besmele Fatihadandir) okur. Ha- 
reke ve seddelerine harfleri mahrecterinden gikarmaga dikkat eder. 
Sonunda da uzatarak «amin» der. Fakat «Ve laddallin. Amin» deyip 
vasletmez; «amin» kelimesini az sonra der. Eger cemaat degil de imam 
ise, sabah, ak§am ve yatst namazlannda a§ikare okur, cemaat ise gizli 
okur ve a§ikare amin der (427) . Sonra bir sure veya tic, ayet veya daha 
ziyade Kur'an'dan okur. Kiraatin sonu ile ruku tekbiri arasmi «Sub- 
hanellahn diyecek kadar ayirir. Sabah namazinda oTival-i mufassal» 
dan, uzun surelerden, ak§am da aKisar-i mufassalo kisa surelerden, 
ogle, ikindl ve yatsi da «Evsat» orta sure yani «Buruc» ve benzeri su- 
relerden okur. Yolculuk esnasinda (ve musta'cei halJerde) sabah na- 
mazinda da, «Kafirun» ve «thlas» gibi sureleri de okuyabilir, sabahin 
sunnetini, taval ve tahiyyet-ul mescit namazini da boyle kilar. Biitun 
bunlan kilarken yukandaki §ekilde kiyamda durur ve ellerlni baglar. 

ROKti ve rCkC Ile alakali olanlar 

Sonra ruku eder, rukuda riayet edecegi §eyler, once rUkua varmak 
icin tekbir ahr ve tekbir ile beraber ellerini kaldinr (428) , tekbiri ru- 



(425) Iftitah tekbirinden sonra bunlan okumak §afi'i mezhebine goredir, Maiikt- 
mezhebine gore biitun bu dualan. hatta Euzii'yii de tekbirden ewel ahr ve tekbirden 
sonra ancak Fatiha okur. Hanbell ve HaneTIlere gore de tekbirden sonra «5iibhaneke»yl 
okur. Sonra yalniz Euzii.. ve Besmele ile okur, ne tekbirden ewel ve ne de sonra onlan 
okumaya lfizfim yoktur. 

(426) Bizim fikili alimlerinden bazilanna gore iki teamiil de bunun fizerinedir *ve 
celle senaflke* yaliuz cenaze namazinda okunur, diger namazlarda okunmaz. 

(427) HaneH mezhebine gore imama uyan Kur'&n okumaz. Ayni zamanda hem 
imfim ve hem cemaat «Amin» kelimesini de aslkare degil, gizli derler. 

(428) tntikal tekbirinde elleri kaldirmak Sjafi't mezhebindedir. HaneH mezhebinde 
elieri kaldirmak yoktur. 



4 iincfi KtTAB — 2 nci BAB - SECDE HAKKINDA 423 

kua ininceye kadar uzatmak, rilkuda avuglan agar parmaklanni diiz 
olarak uzatir. El ayasim dizleri iistiine kor. (Hanefilere gSre diz ka- 
paklanni kavrar.) Dizlerini kirmaz dik tutar, sirtini diiz §ekilde eger, 
boynu, ba§i, arkasi diiz gelir, basmi fazla egmez ve fazla kaldirmaz. 
Kollanni karnindan ayirir. Kadin kollanni yapistmr (ve fazla egil- 
mez) u? kere «Subhane Babbiye'l - azim» der. Im&m degilse t yediye, 
ona kadar gikmasi daha giizeldir. (Hanefilere gore be§, yedi dokiiz 
yani tek olmahdir) sonra «Semiallahu limen hamidehn derken ayaga 
kalkar ve yine ellerini kaldinr (428 numarah nota bak.) dimdik ayak- 
ta dururken «Rabbena Iekelhamdii mil'e's-semavati ve mil'e'J-erdi ve 
mil'e ma si'te mln sey'in badehu.» (429) bu kavmeyi, tesblh, kiisuf ve 
sabah namazlanndan ba§ka namazlarda, daha fazla uzatmaz. Sabah 
namazinm ikinci rekatinda riikudan kalkinca secdeye gitmeden mu- 
ayyen dualar lie kunut du&smi okur (430). (Beyhaki, ibn Abbas'dan' 
rivayet etmigtir). 

SECDE 

Sonra tekbir ile secdeye iner, evvela dizlerini, sonra ellerini, sonra 
almni ve sonra da burnunu yere kor. Erkek koltuklanm, bacakiari- 
ni (431) agar, karnmi yerden ve oyluklarmdan ayinr. Kadm.ise biitiin 
bunlan bir araya getirir ve agilmaz. Ellerini omuzlan hizasmda par- 
maklanni sikarak hatta ba§ parmagim da yana^tirmak suretiyle kib- 
leye dogru yere kor, ba§ parmagiru yanastirmasa da beis yoktur. Dir- 
seklerini kopek gibi yere dogemez. Bu memnudur. (Feygamberi- 
raizin koltuklan altindan bir oglak gecebilecek sebilde aralikli idi.) 
Secdede iic. kere «Siibhane Rabbiye'I - ala» del;, imam degilse (tek ola- 
rak) daha fazla soylemesi daha giizeldir. Sonra uAUahti Ekber» der- 
ken secdeden kalkar, sag ayagim diker ve sol ayagi iizerine oturur, 
ellerini h&Ii iizerine dizleri iistiine kor «RabbigiirIi verhamni verziik- 
ni ve ehdini ve ecidni ve afini va'fu anni» diye okur (432) . Bu celseyi 
yalmz tesblh namazinda uzatir, diger namazlarda fazla uzatmaz. 
Ikinci secdeyi de birinci secde gibi yapar ve tesshhudu olmiyan her 
rekatta secdeden tekbir ile kalkarken hafif bir istirahat oturusu ya- 
par (433) ve kalkarken ayagim one atmiyarak ellerini yere dayamak 



(429) Hanefiler yalmz «Rabbena Ieke'l-hamd» yahut «Rabbena ve leke'i-hamd* 
yahut «Allahiiinme rabbena ve leke'Miamd* der, fazla ziyade etmezler. 

(430) Bu da Safi'ilere goredir. Hanefiler yalmz vitirde kunut duasim okurlar. 

(431) Hanefilere gore crkekler secdede ayak okcelerini birlcstirir. 

(432) Celse dedigimiz iki secde arasindaki bu oturmalarda Hanefilere gore bii 
gey okunmaz. 

(433) Bu oturu? HaneHlerde yoktur; hatta Hanefilere gore mekruhtur. Bir riikun 
kadar oturursa secde-1 sehv lazim gelir. 



424 iHYAU 'UL0M1*D - DfN — Cilt: 1 - RUB'UT - tBADAT 

suretiyle kalkar (434) ve tekbiri kiyamin yansina kadar uzatir, §6yle 
ki, "Allahu" nttn "h"' sinl derken oturmus. olur, "ekber"in «kef»ini 
de ellerini yere dayadigi zaman "n" smi da yanya dogruldugu vakit 
der. Bu suretle ba§Iangistan yanya kadar tekblr lie gecmis. olur ve 
son kismi tekbirsiz kalir ki tazime uygun olan da budur. tkinci reka- 
ti da birinci rekat gibi kilar ve birinci rekatta oldugu gibi «EUzu» ytt 
lade eder. (435) 

TEgEHHtJD 

Sonra ikinci rekatta iki secde arasmda oturdugu gibi sag ayagini 
diker ve sol ayagi iizerine oturur. Sag elinin sehadet parmagini sali- 
verir digerlerini kapatir, bas. parmagi da sahverebilir, ve sag dizinin 
tizerine kor. Birinci te§ehhudu okur ve isbattayani «illallah» da «&■ 
la» derken §ehadet parmagini kaldirir (436) sonra Peygamber ve ali 
iizerine salevat getirir (437) . Son te§ehhutte bunlar ile beraber diger 
dualan da okur. 

Son te§ehhuttin sunnetleri de ayni ilk te§ehhiitun siinnetleri gi- 
bidir. Su kadar ki son te§ehhiitte artik ayaga kalkmiyacagi icjn sol 
oylugu iizerine oturur. Sol ayagini altindan cikanr. Miimkiinse ba§ 
parmagini kibleye gevirir ve sag ayagini dikerek oturur. (438). Sonra 
sag arkasmdan yanagi goriilecek §ekilde basmi saga cevirir ve «Es- 
selamii aleykum ve rahmetu'Ilahn diyerek selam Verir. Ayni §ekilde 
sola da selam verir. Saga selam verdigi vakit sagindaki mtisiiimanlara 
ve meleklere selam vermegi, sola selam verdigi vakit de solundakilere 
selam vermegi niyet eder. Selam verirken namazdan gikmaya da ni- 
yet eder (439) . "Selam" laf zim uzatmadan kisa kesmek sunnettir. Su 
anlattigimiz tek ba§ina namaz kilan kimsenin namazidir. Tekbtrlerde 
ve kiraatte kendi duyacak kadar sesini yukseltir. 



(434) BQtfln bunlar SafiTye goredir. Hanefilere gore degiHir. Hanefllerde ma- 
zurlar kolayma geldigi gibi kalkar. digerleri ellerini yere dayamaz. 

(435) Bu da SaTU'ilere goredir. Hanefilere gore «Subhaneke* okundugu rekatta 
«EQzu» abnir, diger rekatlarda alinmaz. 

(436) Hanefilerde «La> deyip nefy etttgi zaman kaldinr rilldi dedigi anda indirir. 
Pannak kaldirmamn iic gekli vardir. Bir $ekli elini acar dizinin iizerine kor <L&» dedigi 
zaman $ehadet parmagini kaldirir. Ikinci gekil vaktiyle halka yapar ve yine cLa» dedigi 
zaman kaldirir dlla» da indirir. OcQncu gekli. yine ellerini acar dizinin iisttine kor 
<La> diyecegi sirada avueunu yumar ve §ehadet parmagini kaldirir cUla> dedigi anda 
parmagini indirir ve avueunu agar, en giizel gekli budur. 

(437) Hanefilere gore birinci tegehhiidde yalmz •tEt-tetuyyatu»yu okur, fazla 
beklemez. 

(438) Butun bunlar gafi'ilere goredir. Hanefiler, ikinci te§ehhudde de birincide 
oldugu gibi otururlar. 

(08) Hanetileie gote se\&m, namaulan c^mak demek oldugu icjn niytte mvta- 
t&c degUdir. 



4 uncu KTTAB — 2 nci BSB — TEgEHHOD HAKKINDA 425 

imam olan zat, fazllet igin imamete de niyet eder, eger kendisi 
imam olnuya niyet etmez de cemaat ona uyarsa hem sahih ve hem de 
cemaat fazileti ihraz ederler (440). istiftah dualari ile «Euzii» yil 
. miinferit gibi gizli okur, fatiha ve sureyi sabah namazimn her ifci- 
sinde, ak§am ile yatsirun ilk iki rekatlannda a§ikare okur, yalmz kilan 
da boyledir (441). imam ve cemaat agikare namazlarda amini de 
agikare alirlar (Hanefiler gizli alir) ve hepsi birden «Arnin» derler. 
tmam fatihanin akabinde bir miktar siikut eder, agikare okunan fa- 
tihayi dinleyebilmek igin cemaat de bu sekteden istifade ederek Fatl- 
hayi okurlar (442) . Sureler a§ikare okundugu vakit artik cemaat oku- 
maz dinler, ancak imamin sesini duymuyorsa o zaman sureyi de okur 
(442 numarali nota bak) ayni mtinferitte oldugu gibi riiku edildikten 
sonra kalkarken imam ve cemaat «Semi'alIahti linien hamideh» der- 
ler (443). tmam, riiku ve sucud tesbihlerini listen ziyade etmez ve 
birinci te§ehhiitte «Tahiyyat»i okuduktan sonra: uAllahumme salli 
a'la Muhammedin ve a'la Al-i Muhammcd.s den fazla bir §ey okumaz 
(444). tlsuncu ve dorduncu rekatlarda yalmz fatihayi okur, na- 
mazi fazla uzatmaz. Son te§ehhiitte salevattan Sonraki dualari oku- 
maz. tmam selam verirken hem cemaati ve hem de melekleri niyet 
eder. Cemaat de ayni §ekilde imama mukabeleyi niyet ederler. tmam 
biraz bekler. Cemaat selami bitirdigi vakit (445) cemaate yonelir, 
hatta arkada kadinlar var ise onlann kalkip gitmesini de bekler ve 
sonra doner, imam kalkmadan kimse kalkmaz. tmam ister saga, ister 
sola gider, fakat saga gitmesi daha miinasiptir. Sabahin kunutunda 
imam duayi yalmz kendist icin degil, umum ic;in yapar ve &§ikare 
okur. Cemaat de ellerini gbgusleri hizasina kaldirarak aririn derler. 
Ve sonunda ellerini yiizlerine siirerler, hadis boyle varid oldu, yoksa 
kiyasa bakihrsa te§ehhutte oldugu gibi eller kalkmamalidir (446). 



(440) Hanefilere gore cemaatte kadin var ise, imamin onlara imam olmaya niyet 
ctmesi $arttir, aksi takdfrde kadinlarm iktidasi aahth degildlr. 

(Ml) Hanefilere g5re yalnw kilan muhayyerdir. Ister asikar okur, ister gizli okur. 

(442) Ister figikare okusun ister gizli, Hanefilere gdre cemaat imamin arkasinda 
nc Fatiha ve ne de bagka ayet okur. Siikut eder. tmam da F&tihadan sonra hemen ayete 
gecer, beklemez. 

(443) Hanefilere gore cemaat «Rabbena leke'l-hamd* der. 

(444) Hanefilere gore *Tahiyy9t» dan sonra bir sey okumaz. Eger sehven okursa 
secde-i sehv lazim gelir. Kasden okursa kerahati tahrimiyye olur. . 

(445) Safi'ilere gdre cemaat imamdan sonra selam verir. Hanefllerde cemaat 
imam ile beraber sel&m verirler. 

(448) Sabah namazmm ikioci rekStinda Sfifi'tler kunut okurlar. Bu. onu anlatiyor. 
Hamefllerde yoktur. 



426 1HYAU 'ULUMI'D - DlN - CHt: 1 - RUB'U'L - JBADAT 



NAMAZDA YASAK OLAN §EYLER 

Peygamber Efendimiz, ayaklan bir araya getirmekten veyk biri- 
ni bo§a vermekten men etmistir ki burnt anlatmi§tik. Aijagidaki h&l- 

lerde de iiamaz kilmmasi e&iz gorulmemistir : 

Ik'a : Lugat erbabina gore: Dizlerini dikip ellerini yere koyarak 
oyluklan uzerine kopek otuiusu gibi otmmakhr. Hadls alimterine g6- 
re de: Farmak u?lan ile diaksri yore gelmek iizere her iki ayakianni 
dikip oturmaktir. 

Sedl : Bu da hadis alimlerine gore gomlegin igine girip ellerini 
kollarim cikarmadan riiku ve siicud ederek kilmaktir. Bu, yahudile- 
rin ibadetlerindeki hareketleri oldugundan Peygamberimiz onlara 
benzememek icin bundan menetmistir. Giyilmesi mutad olan bir gom 
lek ile kollar i<;eride iken riiku ve siicud yapmak elbette dogru ol- 
maz. Her ne kadar bazrtan bunun manasi tzar'ini, [bastan ayaklara 
kadar giyilen bir elbise] basina abr kollarim giymez bu suretle riiku 
ve siicud eder manasmdadir dedilerse de birinci mana daha dogrudur. 

Keff : Bu da seedsye gkfcrken onden veya arkadan cteklerini 
toplamak demektir. Bazcn saclan*n toplamak manasina da gelir. Er- 
kekler orgiilu saclar ile namiza dumiasm. Hadisde : 

i -far ^jij^h^l *; ^^ j; j^J\ M o^f-i 

nYedi aza iizerine secde etmekle, bir de sac, ve etek toplamaniak 
ile emr ohmdum.» (447) buyurulmustur. 

Ahmed b. Hanbel gomlek uzerine kemer baglamayi clrkin gbr- 
mus ve bunu memnuattan saymistir. 

ihtisar : Ellerini bogurlerine koymak demektir. 

Salb : Ayakta iken ellerini koltuklanna koyup dirseklerinl dike- 
rek yanlanndan ayirmaktir. 

MuvSsele : Ulastirmak: Bu da bestir. 

tkisi imamda aramr : 

1 — Tekbir alir almaz hemen kiraate bastemayip, azicik bekle- 
mek. 



(447; EuhSri ve Mttslim, Ibn Abbas' dan. 



4 iincu KlTAB - 2 nci BAB - NAMAZDA YASAK OLAN gEYLER 427 

2 — Kiraat biter bitmez hemen riikfia varmayip, cttz'i bir mik- 
tar duraklamak (448). 

ikisi de cemaatte aramr : 

1 — iftitah yani ilk tekbiri imamin tekbiri ile almamak biraz ara 
ile almak. 

2 — Selanum, imamin selamina ulagtirmayip biraz tehir etmek. 
Bir tanesi de her ikisi arasmda mu§terektir, o da : 

tkinci selanu, farz olan birinci selama vasletmeyip biraz sekte 
vermek. 

Hakin : Saka: Yani su dokiinmesi olan, idrari kendisini siki§ti- 
ran demektir. 

Hakib : Hamal, y&ni kaza-i haceti olan demektir. Bu hallerde 
> namaz kilmak mekruh olur. (Bu hallerde namaz mekruhtur. Bunlar 
ne kadar siki§tinrsa kerahat de o nisbette artar.) 

Hazik : Dar ?orap veya mest giymek. Butiin bunlar namazdsM 
hu§ua manidir. Aglik ile sikmti da bu cumledendir. QUnku matlub oian 
huzur bulunmaz. Aglik h&Iinde namazin mekruh olmasi, Peygamber 
EJ endimizin : 

1 ,.» •'•*■' -* 1 s *•■"-■ •*• , * *• * 

«Yemek ile namaz bir araya geldigi vakit, ycmegi namaz 
takdim edin.» (449) 

hadtsinden anla§ilmi§tir. (Qunkii yemek du§iincesiyle kihnan aamaz- 
dan, namaz du§uncesiyle yenen yemek daha makbuldtir) . Ancak, va- 
1 kit darabr veya a$hk fazla derecede hissedilmezse o zaman namaz 
takdtm edilir. Yine haberde varid oldu ki : 

• £•*-- 1 ■* ***' * *i' + ? '-* '* ■> -"',*, *>>+ % ***-* ' 



(448) Bize gore en makbulii imam ile tekbir almaktir. Fakat imamdan Sne dtifr- 
mek tehlikesi bakimindan hemen imamin tekbirini miiteakip tekbir almahdir. Imam so- 
la selam verirken $afi'iler saga selam verir. Hanefiler igin en makbtjlii, imami takiben 
yani imam saga selam verip sola donmeden saga selam vermektir. Burada farz olan 
selam tabirt de Jafiilere goredir. Ciinku bize gore farz olan son tegchhiittur. Selam Is* 
vacibtir. 

(445) Buhart ve MQslim. Ibn Oraer'den. 



428 IHYAU 'ULOMlD - DtN — Cilt: 1 - RUB'U'L - IBADAT 

«Sizden biriniz eksi surath oldugu halde namaza durmasin. Siz- 
den biriniz gazabh oldugu halde namaz kilmasin.u (450) buyurulmus,- 
tur. Hasan-i Basrl : nKehdisinde kalb huzura bulunmiyan namaz, daha 
ziyade Ukubeti celbedcr.» buyurur. Hadis-i serifte : 

j i ^ - •" - £ i ' 'i * > s ' . s ■*-• , 

wNamazda yedi §ey geytandandir. (Onlar da) burun kanamasi, 
uyuklamak, vesvese, esnemek, ka§inmak, saga - sola bakmak ve her- 
hangi bir §ey ile oynamaktir.n (451) buyurulmu§tur. 

Ulema bu yediye §iiphe ve yanilmayi da ilave etmi§tir. Seleften 
bazilan: Namazda dort §ey hatadir dediler: Saga sola meyletmek, yii- 
ziinu silmek, secde mahallini diizeltmek ve gelip gecUen yol uzerinde 
naniaz kilmak. Vine Peygamber Efendimiz: «Namazda parmaklan bir- 
birine gegirmekten, parmak $itlatmaktan, yimine perde almaktan, 
riikftda ellerini birbiri iizerine koyup bacaklari arasina sikigtirmaktan 
menetmi§tir.» Nitekim (Saad Ibn Ebi Vakkas gibi) bazi sahabe: «Biz 
onceleri riikfida boyle yapardik, sonra bundan menedildik» buyurmug- 
lardir. Aynca secdeye gidecegi sirada temizlik olsun diye iiflemek, 
eliyle secde mahallini diizeltmek (452) mekruhtur. ^unkii namaz 
iginde bunlara liiztim yoktur. Namaz kilan ayagmm birini kaldinp 
Oburiine dinelemez. Kiyamda duvara yaslanmaz, hatta dayanagi 
alindigi zaman dii§ecek §ekilde ise yaslanmakla namaz b&til olur. 

FARZLAR tLE StJNNETLERtN AYRI AYRI AQIjKLANMASI 

Buraya kadar anlattigimiz, ahiret yolcusunun namazda ri&yet 
etmesi icab eden, f arz (vacib) , siinnet, adab ve heyeti i?ine alan bir 
gekildir. 

Bunlardan farz olanlar 12 tanedir : 

1 — Niyet, 

2 — [Iftitah] tekbiri, yani (ilk) Allahii Ekber, 



(450) Kaynagi bulunamanugtir. 

(451) Tirmizi Adiyy b. Sabit'ten. 

(452) Secde mahalHndeki taglar secdede eziyet veriyorlarsa bir defaya mahsus ol- 
mak feere duzeltilebilir. Nitekim bu husGsu soran EbQ Zerr'e cevaben Peygamber Efen- 
dimiz: aBir kcre ya Eba Zerr! Miimkin olmazsa tetkeyle» diye buyurmugtur. 



4 fincu KtTAB - 2 nci BAB - FARZ VE sONNETLERlN ACIKLANMASI 429 

3 — Kiyam [gucii yetenler igln ayakta kilmak], 

4 — Fatiha sureslni okumak (453), 

5 — Riikuda el ayalan diz kapaklarina degecek ve beden hare- 
ketten kesilecek gekilde egilmek (riikuda tumaninet) (454), 

6 — Kavmede itidal, yani riikfidan dogruldugu zaman dik ayaga 
kalkmak ve viicut hareketten kesilmek (455) , 

7 — Secdede tumaninet yani viicut hareketten kesilmek, secdede 
•elleri yere koymak farz degildir (Hanefilere gore yedi azanm ekserisi 
yerde olacaktir) (456) , 

8 — Celse, yarii Iki secde arasinda yine tumaninet saglanacak 
gekilde oturmak. Miikerrerdir. 

9 — son tesehhiitte oturmak, 

10 — «Tahiyyat» okumak (457), 



(453) Fatihamn farz olmasi Safiilere goredir. Hanefilere gore ister Fatihadan ol- 
sun ister diger surelerden oisun, farz olan. bir uzun veya buna muadil tie kisa ayettir. 
Bit da Kur'an-i Kerimden bir satir ile olgulmugtur. Hanefilere gore sira ile ewela F&- 
tiha, sonra zammi sure vacibtir. Fakat §afiilerde vacib yoktur. 

(454) Riikuda tumaninet yani azalann hareketten durmasi Hanefilere gore farz 
.degil, belki siinnet diyenler varsa da v&cibtir. 

(455) Bu da Hanefilere gore farz degil vacibtir. 

(456) Tadil-i erkan hususunda iki mezheb arasinda bu aynbgm mengei, Peygam- 
■ber Efendimizin huzGrunda tadil-i erkansiz namaz ktlan bir kimseye, iig defa Peygamber 
EfendimjziR iKibnadin lol.i diye ihtar etmesi ve nihayet adamm da «Nasil lulacagitn?* 
■dive sormasi iizerine Peygamberimizin kendisine tadil-i erkani telkin eden hadis-i serf; 
fidir. 

Iroam §afii buyuruyor ki, bir namazip namaz olmamasi icin. ancak farzlarmdau 
birinin eksik olmasi sarttir. Peygamberimizin, adama, inamaz kilmadmi buyurmasin- 
dan bir farzinin eksik oldugu kat'i olarak anlasilir. Eksik olan bu farzi Peygamber Efen- 
dimlz «tadil-i erk&ni olarak g5stermi§tir. O halde tadil-i erkan farzdir. 

tmam-i Azam : Bu namaz id], £iinkii namaz olmasa. bedevi, Peygamber Efen- 
dimizin huzurunda abes ile istigal etmig olurdu ki huzCr-i risalette abes ile istigal mem- 
nudur. Eger. bedevi bunu nereden bilecekti dersen buna cevab olarak big olmazsa ikinci 
ve iicuncu defa onun abesje igtigalini bizzat Peygamberimiz emir buyurmazdi. §u halde 
kridigi namaz namaz idi kamil namaz degil itii. Nitekim bir kimse icin onu birak o adam 
degil, dedigimiz zaman onun olgun bir insan olmadigim kasdettigimiz gibi. O halde ria- 
mazda tadil-i erkan farz degil belki vacibtir. 

Gdruliiyor ki ikisi de detillerini ayni kaynaktan «lmi$Iardir. Binaenaleyh bu fzahati 
burada dercetmemdeki gaye, biiyiik imamlarm, ediileden ahkam gikarirlarken goster- 
dikleri titizliklerine nazar-i dikkati cekmektir. 

(457) Son tesehhiidde Tebiyyat okuyacak kadar bir muddet oturmak Hanefilere 
■gore farz, fakat Tehiyyati okumak vacibtir. Qunkii Peygamberimiz Ibn Mes'ud'a Tehiy- 
yab talim ettikten sonra «Bnnu okur veya bu kadar zaman durnrsan namazin tamam 
don buyurmustur. Birinci selam. Hanefilere gore farz degil belki vacibtir. Binaenaleyh 
Hanertlere gore namazin farzlari §artlari haric. 6'ya inmis. olur ki, bunlar: tftitah tekbi- 
ri, kiyam. kiraat, ruku, siicud ve sonu tesehhuddiir. 



430 1HYAU 'ULOMrD - DIN — Cat: 1 — aUB'U'L - 1BADAT 

11 — Peygamber fizerine salat getirmek, salavat-i §erlfeleri oku- 
mak, 

12 — Birinci selam fakat namazdan cikmak icjn niyet farz de- 
gildir. iste farz olanlar bu anlattj&lanmizcur. Bunlardan maadasi farz 
ctegil, belki siiimettir ve sunnetler Ue farzlar da bir heyet ve sekilden 
Ibftrettlr. 

Namazm stinnetleri : (§afi*nere gore vacib olmadigi l§in, f arzlar- 
dan sunnetlere gecmistir) . 

Fiil olarak namazin 4 stinneti var : 

1 — tftitah tekbirinde elleri kaldirmak, 

2 — Riikua giderken yine elleri kaldirmak (bu §afi'ilere- 
mahsustur) , 

3 — Rukudan kalkinca elleri yine kaldirmak (bu da §afi'llere 
gored tr), 

4 — Birinci tesehhude oturmak. (Hanefilere gore vacibdir). 
Ewelce anlattigimiz parmak kaldirmak ve keyfiyeti, siinnete tabi 

gekillerdir. Oturma §ekilleri ise celseye tabi, gozleri muayyen noktaya. 
dikmek, saga, sola iltifat etmemek ve bunlari guzelle§tiren heyet ve 
§eklllerdir. 

Secdeden Kiyama kalkarken yapilan istirahat celsesi blzzat mak- 
sud olmayip, kiyama kalkmaya yardimci oldugu i?in bunu sunnetin. 
osillanndan saymadik. 

Zikirlerden olan sunnetlere gelince : 

1 — Jstiftah duasi, 

2 — Euzii Besmele okumak, 

3 — nAmino demek; bu, siinnet-i muekkededir, 

4 — Sure okumak (Hanefilere gore vacibtir) , 

5 — tntikal tekbirteri, 

6 — Bukuda, sucudda ve bunlardan dogrulurken okunan dua- 
lar ve bu dualarda itidale riayet. 

7 — Birinci «Tahiyyati> ve salavat-i serifeyi okumak, 

8 — Selam verecegi tesehhudde dua okumak, 

9 — ikinci selam, yani sola selam vermek. 

Bunlara biz her ne kadar sunnet dedikse de bunlann bazilari 
baedanndan kuwetlidir. Hatta bunlardan tiOrt tanesi secde-i sehvt 
muclbtir. 

Bunlann bir tanesi fiillerdendir. Q da birinci tesehhutte otur- 
maktir. (Junku bu oturus, namazm tertibini ve gorenlere ka$ rekatli 
namaz oldugunu anlatir. Fakat elleri kaldirmanin tanzlmde bir dahlt 



4 flncti KtTAB — 2 nci BAB — MCTERClMlN lKAZI 431 

yoktur. Onun icin bu te§ehhiit, namazin bir kismi sayilmis, ve terkin- 
den secde-i sehv lazimdir denilmi§tir. 

Zikirlerden yalniz 3 tanesi secde-i sehvi icab ettirir. Bunlar da 
kunut, birinci teijehhiit ve okunan salavattir (Hanefilerde salavattan 
secde yoktur). Zaten birinci tesehhiitte salavat okunmaz. intikalat 
tekbirleri, rtiku ve siicud tekbirleri ve riiku ve secdelerden itidal boyle 
degildlr. Zira riiku ye siicud §ekilleri ile adeta muhalif hareketier ol- 
duklanndan, zikr ve intikalat tekbirleri olmasa da onlarda ibadet ma- 
nasi mevcuttur, zikirlerin bulunmamasi onlarin surette ibadet olduk- 
lanni degisjtirmez, bunun igin tekbirler namazm ciizlerinden sayil- 
mazlar. 

Birinci oturus,, mutad olari bir i§tir. Bu «Tahiyyat» okumak igin 
mesru kihnmistir. Onu terketmenin namaz tizerindeki te'siri a§ikar- 
dir. tstiftah duasi ile sureyi terketmek Fatiha okumak ile mamur olup 
adetten aynlmis, olan namaza te'sir etmez. Son te§ehhtitteki de bu- 
nun gibidir. Kunut ise secde-i sehv ile iktiza. edenlerin en uzagidir. 
£iinku sabah namazinda rukudan sonra ayakta durmanin uzamasi, 
kunut igin mesru kilinmi§tir. Bu, istirahat celsesinin tes.ehhut ile uza- 
masi sebebiyle te§ehhud-u evvel celsesi olmasi gibidir. Bu kunut da 
kendisinde bore, olarak zikr bulunmiyan ve mutad olan tul kiyamdan 
ib&ret kaldi. Uzun kiyam demekle, sabah namazindan baska olan di- 
ger namazlardan kacmilmisfar. Bore olan zikirlerden bo§tur demekle 
de namazin asil kiyammdan kacunimis.tir. 

MCTfcRCtMtN 1KAZI 

Bu mevzuda agiklananlar Imam SJafi'i Hazretlerinin goriisudur. 
$unkii Gazali merhum onun mefchebini kabul etmi§tir. Bunun igin 
burada teberruken ve hiil&sa olaiak Kaneil mei.he'olne gore namazin 
iarzi, vacib ve sunnetlerini aciklamayi mtinasip gortluk. 

Hanefllere gore namazin farzlan 12 dir. Vasati olarak bunlann 
altisi sart altisi da riikndur §art olanlar : 

1 — (Hadesten taharet) yani ciinup olan kimsenin, hayz ve 
niJttStan tcmlzlencn kadimn yikanmasi ve abdesti olmayan kimsenin 
aMest almasi demektlr. 

2 — (Nec&setten taharet) yani bedeninde, elbiscsinde ve rs.maz 
kilacagi yerde pislik var ise temizlemek. 

3 — (Setr-i avret) yani malirem yerini ortmek, erkek gobek al- 
tmdan diz kapagi altina kadar, kadimn bilekten asagi elleri, topuk- 
tan a§agi bacaklan ve yalniz yiizii mustesna diger biitun azalanm 
kapatmak. 

4 _ (tstikbal-i kible) yani kibleye donmek. 



432 1HYAU 'ULCMt'D - DtN - Cilt: 1 — RUB'UX - tBADAT 

5 — (Vakit) yani her namazi vakti iginde kilmak. 

6 — (Niyet) kilacagi namazin yafctini, farz, vacib, veya siinnet 
oldugunu kalbinden tayin etmek. (Buna rukn diyenler de vardir) . 

Rukn olanlar, yani namaz ic,erisinde fiilen yapilanlar : 

1 — (iftitah tekbiri) yani namaza ilk duru§ta tekbir alraak. 

2 — (Kiyam) yani giicii yetenlerin ayakta kilmasi. 

3 — (Kiraat) yani Kur'an'in neresinden olursa olaun, bir uzun 
fiyet veya tic kisa ayet okumak. 

4 — (Rtiku) yani yanya egilmek. 

5 — (Siicud) yani almni yere koymak. 

6 — Kade-i ahirede te§ehhud miktan oturmak, yani selam ve- 
recegi sirada «Tahiyyat» okuyacak kadar oturmak. 

i§te Hanefilere gore namazin farzlan hunlardir. Bunlardan bir 
tanesi eksik kalirsa namaz olmaz, yeniden kilmak lazimdir. 

Aynca farz ile siinnet arasmda farzdan zayif ve sunnetten kuv- 
vetli olmak uzere on dort kadar vacibleri vardir. Bunlar : 

1 — Namaza girerken «Allahu Ekber» demek. 

2 — Nafilelerin hepsinde, farzlann ilk iki rekatmda onceden Fa- 
tihayi okumak. 

3 — Nafilelerin her iki rekatmda farzlann ilk iki rekatlannda Fa- 
tiha'dan sonra bir sure veya 3 ayet okumak. 

4 — Her rekattaki farz olan iki secdeyi hemen birbirl ardinda. 
yapmak ve almm, burnunu yere koymak. 

5 — Birinci (yani iki rekat kihnca) tetjehhude oturmak ve «Ta- 
hiyyatiM okumak. Ve beklemeden kalkmak. 

6 — Farzlann 3 ve 4 iincu rekatlannda yalniz Fatiha okumak. 

7 — Ta'dil-i erkana riayet etmek, kiyamda dosdogru, ruku'da, 
ve sucudda aynidir. 

8 — Bondaki tesehniitte «Tahiyyati» okumak. 

9 — «Selam» Iafziyle namazdan cikmaktir. 

XO — Cemaat ile kilindigi zaman sabah, cuma ve bayram namaz- 
lannin tamaminda, afcsam ve yatsi namazlannin, ilk iki§er rekatla- 
nnda a§ikare, ogle ve ikindi namazlannda gizli okumak (yalniz kilan 
muhayyerdir, isterse bu §ekli tatbik eder, isterse hepsinde de gizl* 
ekur). 

11 — imama uydugu zaman, Kur'an okumayip sukut etmek. 

12 — Vitir namazimn tamami ve kunut duasmi okumak. 

13 — Yanilirsa secde-i sehv yapmak. 

14 — Bayram tekbirlerini almak. I§te bunlar namazin vacib- 
leridir. 



4 Sncu KtTAB — 2 nci BAB — MtlTERCtMtN 1KAZI 433 

Siinnetterine gelince : 

1 — Ilk tekbir, kunut ve bayram tekbirlerinde elleri kaldirmak 
(kulak yumugagina degdirmek mustehabtir) ve bunlari gizli yapmak. 
Kadinlann omuz hizasma kadar kaldirmalan. 

2 — Imamin ardindan hemen tekbir almak, ayaklan 4 parmak 
arahkli olmak, el parmaklan tabil haline terk edilmek. 

3 — El baglamak; sag eli sol elin uzerine ve gobegin altinda bag- 
lar, ellerini halka eder. Kadtn gogsxi uzerlnde baglar. 

4 — Stibhaneke okumak ve akabinde «Euzu Besmele» getirmek 
ve diger rek&tlarda Fatihaya baglarken yalmz Besmele cfekmek. Fa- 
tiha bitince gizlice «Amin» demek. 

5 — Sabah ve 6g|e Fatlhadan sonra uzun, iklndi ve yatsida or- 
ta, ak§amda kisa sure okumak. 

6 — Intikal tekblrlerini almak, imam ise bunlan asikare almak, 
ruku ve secdelerde en az 3 ve tek olarak tesbih etmek. Riikiida diz- 
lerini elleri lie kapiamak, dlz ve dirseklerini dik tutmak. 

7 — Riikudan kalkarken «Semi'allahii Hmeii hamidehn demek 
ve ayakta «Rabbena leket hamd» demek. 

8 — Secdeye glderken once dlzlerlnl, sonra ellerini, sonra almni 
burnu ile yere koymak, koltuklannt agarak karmni kaldirmak, par- 
maklanm birbirine yanagtmp kibleye uzatmak ve iki elleri arasinda 
secde ederken ayaklarinm ba§ parmaklanm kibleye cevirerek alt kis- 
mmi yerde bulundurmaktir. Secdeden kalkarken ewela ba§ini sonra 
da ellerini kaldirmak. Oturdugu zaman ellerini dizleri iistune koya- 
rak sag ayagmin parmaklanm kibleye kirmak suretiyle dikerek sol 
ayagi uzerine otunnak. 

9 — Selam verecegi zaman Salavat-i §erifeleri ve bunlardan son- 
ra dua okumak. 

10 — Selam verirken orak gibi degil, dosdogru yanagi arkadan 
gorulecek gekilde ewela bagmi saga cevirerek orada, sonra -ayru vazi- 
yette sola cevirerek orada selam vermek. 

11 — Ayakta secde mahalline, riikuda parmak uc,lanna, secdede 
ylne secde yerine, «Tahiyyat» da dizleri tizerlne bakmaktir. 

§ayet farzlardan birinin eksik kalmasi, namazin bozulmasma ve 
cezasinin tahakkukuna sebeb olup sunnetlerde boyle bir mahzur bu- 
lunmamasi bakimmdan, farz lie sunnetlerln ayrilmasi zaruri, fakat 
sunnetlerln hepsi istihbaben megru olup terklerinde ceza bulunmadi- 
gma ve her birinin ifasmda mukafat bulunduguna gore silnnetleri de 
yekdigerinden ayirmaya ne liizum var dersen, bilmis. ol ki, sunneUerin 
sevab, lkab ve istihbabta mugterek olmalan aralanndaki farki kal- 
dirmaz (Aralannda derece farki mevcuttur). Biz bunu sana goyle'bir 

F. 28 



434 1HYAU 'UlX'Mf'D - DIN — Cilt: 1 — RUB'UL - tBACAT 

misal He agiklayalim: insanin tarn manasiyle bir insan oiabilmesi, 
gizli kuvvetleri ve goriilen azalari iledir. insanin goriilmeyen gizli ve 
ic, kuvvetleri, hayat ve ruhtur. Goriilen kuvvetleri ise beden ve aza- 
laridir. Bu azalardan bazilarinm yoklugu, insanin yoklugu demektir. 
Ka!b, ciger, beyin ve yoklugu ile insanin hayati yok olan diger bazi 
Szalar gibi. Bazilarmm yoklugu ile hayat yok olmaz, fakat hayatin 
gayesi kaybolur. Dil, goz, el ve ayak gibi. Diger bazilan ne hayati ve 
ne de hayatin gayesini kaybeder. Ancak onlann yoklugu ile insanin 
guzelligi kaybolur. Kirpik, ka§, sakal ve renk giizeliigi gibi. Diger bir 
kismi da var ki bunlar ile bunlarm hie biri hatta guzelligin asli da 
kaybolmas. Yalniz kemali kaybolur. Ka§larm yay gib: hilal s,eklinde 
olmayis.1, sakal ve kirpiklerin siyah olmayisj, azalar arasinda tenasii- 
biiri bulunmamasi, renkte kirmizi ile beyazin kan§mamasi gibi. Gorxi- 
luyor ki bunlar ayri ayn derecelerdir. tbadetler de aym bunlar gibi, 
Sahib-i EJeri'atin tertibledigi suret ve sekillerdir. Biz de bunlari kazan- 
mak icin ibadet ederiz. ibadetlerin ruhi ve batmi hayati, ileride tafsi- 
latiyla izah edilecegi iizere, hu§u, niyet, huzur-u kaib ve ihlasdir. Biz 
§imdi namazm dis. azalanndayiz. Kryam, riiku, siicud ve diger riiknler, 
tipki bedenin kalbi, cigeri ve ba§i gibidir. Zira erkandan bir tanesi bu- 
lunmazsa namaz yok olur. Ve yukanda anlattigimiz elleri kaldirmab 
istiftah duasi ve birinci te^ehhut gibi siinnetler ise bu bedenin eli, 
ayagi ve gdzii gibidir. Bir insan bu azalann yoklugu ile her ne kadar 
insanliktan cikmazsa da hilkati bozulup sevilmiyen bir §ekil aldigi 
gibi, bu sunnetleri terk ederek namaz kilan, padis,aha elsiz ve ayaksiz, 
kor topal kole hediye eden kimse gibi olur. 

O sunnetlere tabi olan heyetlere gelince: Bunlar da; kas, sakal, 
kirpik ve renk gibi giizellik sebepleridir. 

Aralardaki zikir ve dualar da, sakalin sekli, kaglann yay §ekiinde 
olmasi gibi guzelligi tamamlayici amillerdir. Senin katmda namaz 
meliklere yaklasmak icin onlara takdim edilen giizel cariyeler gibi, 
kendisine yaklasmak iem meliklerln melikine takdim edilen bir he- 
diyedir. iste bu hediye once Hazret-i Allah'a arzedilir, sonra da kiya- 
met giiniinde sana iade edilir. Artik sen muhayyersin, ister onun su- 
retini guzel yap ister firkin... Guzel yaparsan senin igin, cirkin ya- 
parsan da yine senin iemdir. Sakin fakih olup siinneti farzdan ayir- 
mak ile bunun terkinden bir sey l&zim gelmez deyip sunneti terket- 
meye kalkisma, sana yaki§maz. Boyle yapmak, tabibin, goziin §agiligi 
ve tomurcuklanmasi insanin bedenini iptal etmez demesine benzer. 

t§te sunnet, hey'et ve edebleri de boyle anlamak lazimdir. (Ki- 
yamet gUnunde) insanin ilk hasmi, riiku ve siicudu tamamlanmiyan 
namazdir. "Beni zayi ettigin gibi, Allah da seni zayi etsin" der. Bu de- 
&£iluM l\t£t antoyeMmeiv ttfn, ti^arA-i sa&Un fcem&iin&e an\atu£i- 
miz haberleri iyice oku. 



tgt)NcC bAb 

KALBtN AMELLERtNDEN OLAN BATINi 
5ARTLAR BEYANINDADIR 

Evveia namazin hu§ii ve huz&r-u kalb ile irtibatmi, sonra da ba- 
tini manalariyle bunlann haddini, sebeb ve c&relerini, daha sonra da 
mttkemmel bir ahiret azigi olabilmesi i^ln namazin her rekatinda ha- 
ztrianmasi layik olan geyleri tafsilatiyle anlatalim. 

NAMAZDA HUZUR VE KALB HU§UUNUN §ART 
OLMASIMN BEYANI 

Bilmi§ ol ki, huzur ve hu§uun namazda §art olmasini emreden pek 
50k deliller vardir. Bunlardan bazilan §u ayetlerdir : 






t 

I) 



dZikrim igin, benl hatirlamak i(jin namazi kil.» (20-Taha: 14) 

Emrin zahiri vucfibdur, gaflet zikre miinafidir. Biitiin namaa gaf- 
let ile gesen bir insan, namazda Allah'i nasil hatirlami§ olabilir? Yine 
Allahu Teala'nm : "-*' 



• i-uiJi^^:-^. 



«Ve gafillerden olma.» (7-A'raf: 205) 

Ayet-i Celilesi de bir nehiydir. Bunun zahiri manasi gafletin haram 
olmasidir. Yine Allahu Teala'nm : 



*. - * 



«Ta ki dediginizi (okudugunuzu) bilinceye kadar namaza yakla§- 
mayin.n (4 - Nisa : 43) 



436 1HYAU 'ULtJMl'D - DtN — Cilt: I — RUB'U'L - IBADAT 



Ayet-i Celllesidir. Bu sarhogun namaza yakla^masimn illetini gos- 
tefmektedir. Tamamen dunya dii§uhce ve vesvesesiyle namazini kilan 
kimse de aym hukumdedir. Qunku o da bu gaflet ile ne soyledigini, 
hatta kac rekat kildigim bile bilemez. Bu husustaki hadisler : 



*.. " >. 



«Namaz, ancak zillet ve tevazudur.» 

Fakihler, Peygamber Efendimiz'in : 

«§uf'a, ancak boliinmesi kaabil olmayan maldadir.» 

hadisinden, hasr, isb&t ve nefyi anlanu§lardir. Yine Peygamber Efen- 
dimizin : 






tcKendiierini fenaliktan menetmiyen, alikoynuyan namaztn, Al- 
lahin rahmetinden uzak]a§tirmaktan baglta bir kan olmaz. Gafillerin 
namazi kendUerini fenaliktan alikoyamaz.n 

Halbuki yine Peygamber Efendimizin : 






» 



«Nice namaz kilanlar var ki, onlarm namazdan nasibi, yorgunJuk 
ve zahmetten bagka bir §ey degildir.n (458) 

§uphesiz bu ifade ile, gafillerin namazini kasdetmi§tir. Yine Pey- 
gamber Efendimizin : 



(458) Nesei. Ebu Hiireyre'den. 



4 (ineii KlTAB — 3 iincii BAB — NAMAZDA KALB HU§OU 437 

«Ki$lnin kildigi namazdan kendisine kan dokunan ancak akil er- 
direrek kildigi kisimdir.» (Yani akli baska yerde iken kildigi namazm 
kendisine kan dakunmaz.) (459) 

Bu hususun hakikati sudur ki : Hadisde varid oldugu gibi namaz 
kilan kimse Rabbine miinacat etmektedir (Buhari, Muslim, Ebu Hu- 
reyre'den). Gaflet ile soylenen sozlerin miinacat olamiyacagi meydan- 
dadir. Bunun izahi §6yledir : Mesela zekat, insan zekatini gafietle 
verse de olur, ciinkii o haddi zatinda istege aykin ve nefse agir gelen 
bir ibadettir. Oruc da bunun gibi haddi zatinda Allahin diisjnani olan 
geytamn dostu ve aleti olan nefsin kuwetlerini kahredip hevayi ar- 
zulan kiran bir ibadettir. Gaflet ile olsa da yine bu faydayi saglar. 
Hac da aym gekilde agar ve yorucu bir ibadettir. Menasik-i hacci ifa- 
ederken, kalb ister hazir olsun ister olmasin, nefse elem veren muca- 
hede kendiliginden h&sil olabilir. 

Namaza gelince : Namazda ancak zikr, kiraat, kryam, riiku, siicud 
ve kuud varchr. Zikr ise Allahu Tea-la ile muhavere ve miinacat, gizli 
bir yalvans, ve anla§maktir. Ciinkii namazdan gaye, iki §eyden biri- 
dir. Onlarda ya muhavere, ya miinacattir. Mide ve §ehvet oruc ile, 
beden hac zahmetiyle, kalb, sevdlgi maldan aynlip zekat vermekle im- 
tihan edildigi gibi, lisani da ses ve harf ameliyle imtihan etmektir. 
Bunun bOyle olmasinda siiphe yoktur. Zira gafietle sQylenen bos, laflar 
ile olan imtihan, amel imtiham degil, belki bunda maksud olan ko- 
nugmak olmasi bakimmdan harflerdir. Goniildeki manayi kahplan- 
dirmiyan harfler de nutuk sayilmaz. Goniildeki manayi harflerin ifa- 
delendirmesi de ancak huzur-u kalb ile olur. Gafil kalb ile : 



«^jii'filS-ii UuJ» 



i "i 
«Bizi dogxu yola hidayet et.» (1-Fatiha: 6) 



demekle bunun bir yalvan§ ve dufi, oldugunu kasdetmezse neyi iste- 
ml§ olabilir? Hele bunu itiyat haline getirdikten sonra da dilini ha- 
reket ettirmekte ne giicluk vardir? I§te zikirlerin hukmii budur. Ben 
derim, bir kimse falancaya gidip te§ekkiir edecek, onu ovecek ve on- 
dan bir geyler isteyecegine yemin etse, sonra rUyasinda aynen bu de- 
diklerini yapsa yeminini yerine getirmi§ sayilmaz. Hatta, karan- 
ukta, Otekl adamin orada oldugunu bilmiyerek giyabmda imi§ gibi 
ona tegekkur ve dua edip ondan bir seyler istese,' yine yeminini ye- 
rine getirmis. olmaz. Ciinku onun bu konusmasi oteki adami kalbinde 



(459) Merfft olarak bulunamamigtir. 



438 1HYAU ULOMi'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

hazir kabul etmedigl icjin ona hitab ve onunla konu§mak sayilmaz. 
HattS. gtindiiz aydinhginda ve oteki adamm huzfirunda da olsa, akli 
bagka yerde olup o adamm hazir bulundugunun farkinda olmiyarak 
bu sfizleri sfiylese, yine yeminini yerine getirmis, olmaz. Qiinkii onu 
muhatab olarak kabul etmiyordu. §tiphe yok ki kiraat ve zikirden 
maksud olan hamdetmek, ovmek, yalvarmak ve dua etmektir. Burada 
muhatab olan §uphesiz Allah'tir. Kalbi gaflet perdesi He kapali oldu- 
gu hftlde, manen Allahu Teala'yi goriip imi§ahede etmeden ve muha- 
tabindan gafil olarak yalniz adet hukmu He dillni hareket ettirmek, 
kalbi cilalandirmak, Allahu Teala'nin zikrini tazelemek ve iman ba- 
giru tahkim icin me§ru kilman namazin gayesinden cok uzakta kalir. 
igte zikr ve kiraatin hukmu budur. Hiilasa zikir ve kiraatteki bu husft- 
siyetlerin inkari gayn kaabildir. 

Ruku ve Siicuda gelince : Bunlardan gaye, hi? guph'esiz Allah'i 
ta'zimdir. Eger gafletle yapilan riiku ve siicudun ta'zim oldugu caiz olsa 
Idi, ontinde put oldugunu bilmiyerek secde eden kimsenin puta ta'- 
zim etmi§ sayilmasi veya duvar ardinda secde edenin duvara ta'zim 
etmis, olmasi caiz olacakti (bunlar ta'zim sayilmiyacagma gore gaf- 
letle yapilan secde de ta'zim sayilmaz.) Bunlar ta'zim sayilmaymca 
da ortada beden hareketinden ba§ka blr sey kalmaz. Kendisiyle im- 
tihani kasdedilen me§akkatten sonra dinin diregi sayilan, iman ile 
kufrii ayiran, hac ve diger ibadetler iizerine takdim edilen ve ibadet- 
lerden yalniz onun terkiyle katli vacib olan bir §ey (namaz) kalmaz. 

Benim goru§umle namazin tagidigi bu ehemmlyet, yalniz zahiri 
bir ibadet olmasi bakimmdan degil, belki, maksud olan munacat ol- 
masim da buna eklemek lazimdir. Orue, zekat, hac ve benzerj ibadet- 
ler tizerine takaddum eden, bu nriinacattir. Hatta serveti harcamak 
demek olan «Udhayye» ve kurbanlar tizerine mukaddem yine bu tak- 
vadir. Nitekim Allahu Teala : 

«OnIann (kurbanlano) ne kani ve ne de eti AUaha ula§ir. Allaha 
olagan ancak sirin takvamzdir.» (22-Hacc: 37) buyurmustur. 

Yani kalbinizi istila edip emre uymaya sizi sevkeden sifattir ve 
matlub olan da budur. Ya hareketlerinde bir ehemmiyet olnuyan na- 
mazda hukum nasil olur? l§te bu anlattiklarimiz, mana. bakimmdan 
namazda kalb huzurunun §art olmasina delil olmaktadir. 

§ayet «namazm sihhatinde huzur-u kalbi §art ko§ar ve huzursuz 
talin&n uamamn tAfal olmasiyle tri&meOAyoTsan, fafcShlerin icmama 



4 iincii KlTAB — 3 iincii BAB — NAMA2DA KALB HUgUU 439 

muhalefet eitin. Qiinkii onlar kalbin huzurunu yalmz niyette §art 
ko§tu ve bununla iktifa ettiler.» dersen: 

Bilmi§ ol ki, ilim bahsinde gegtigi gibi fakihler, batinda tasarruf 
etmez, kalbi yormaz ve ahiret yoluna kansjmazlar. Belki dlnin zahiri 
hiikumlerini azalarin zahiri amelleri iizerine bina ederler. Amellerin 
zahiren icrasi, insani oliim cezasi ve sultanlann tazirinden korumaga 
yeter. Esasen ahirette fayda verip vermemesi fikhin gergevesi di§m- 
■dadir. Aym zamanda bunun iizerine icrna yiirutiilemez. (Bununla be- 
raber onlara muhalefet edenler de olmu§tui\) Nitekim (geri'at ile ha- 
kikati toplayaniardan birisi olan) Bi§r ibn Haris, Ebfi Talib Mekki'nin 
Kutii'l - kulub'unda Siifyan-i Sevri'den naklettigi, rivayetinde "hugu 
ile kilmiyan klmsenin namazi fasiddir" demi§ ve Hasan-i Basri'den 
"huzursuz kilinan namazin, sevabtan claha ziyade ukubete sebeb pl- 
dugu" rivayet edilmi§tir. Yine Muaa ibn Cebel: "Kilarken sagmda ve 
solunda olanlan bilmeye cali§an kimsenin namazi namaz degildir" 
diye rivayet etmi§tir. Yine musned olarak Peygamber Efendimizden: 



s 



.LJI _j U^ V 5 14-- a- -J e-J^i^ »^CaJl J^*JJ-*Ji- u> 
1 * '1'-" ,' l," ' *"\i* 'tr* 

«Qok kimseler var ki kildigi namazin altida, lialta onda biri de 
kendisi icin yazilmaz. Ancak bilerek huzur ile kildigi kismi yazihr.n 
(460) 

buyurmu§tur. Eger bu hadis-i §erif, Peygamber Efendimizden ba§ka 
bir zattan duyulsaydi mezheb olarak kabul edilirdi. Kaldi ki Aleyhi's- 
selatu ve's-selam Efendimizden duyuldugu halde niye kabul ediime- 
-sin? (Basrali) Abdtilvahid bin Zeyd: "Kul icin ancak bilerek huzur ile 
kildigi namazin sevabi olacaginda ulema ittifak etti" diyerek bu hiik- 
mti, icma haline getirmi§tir. Buna benzer ve bu kabilden, vera' sahibi 
olan fakihlerden, sayilmiyacak kadar pek §ok rivayetler vardir. Hak 
olan, bu hususta edille-i §er'iyeye muracaat etmektir. Halbuki huzu- 
run §art olmaainda haber ve eserler meydandadir. §u kadar var ki za- 
hiri teklifte fetva, halkm kusurlan nisbetinde takdir edilir. Btitun 
namazda huzuru kalbi §art ko§mak fetva makami icin mumkiui 
degildir. Tam bir huzur-u kalbten insanlann ekserisi acizdir. Buna 
ancak b&zi kimselerin gticii yeter. Zarufet sebebiyle, namazin tama- 
minda huzur-u kalbi §art ko§mak mumkiin olmazsa tamamen terk de 



(460) Ebfl DavOd Nesei ve Ibn Hibban, Araraar b. Yasir'den. 



440 tHYAU 'ULOMl'D - DlN — Cilt: 1 - RUB'UX - JBADAT 

edilemez. Hie. olmazsa cfiz'l bir miktannda huzur-u kalbin bulunmasi 
zarureti vardir. Buna da en elverigli olan ilk tekbirdir. Bunun igin 
zarftri olarak bu kadar He iktifa edilmi§tir. Bununla beraber, gaflet 
lie kilan kimse ile hi? kilmiyanin mtisavl olmamasini umanz. QUnkti 
gafletle de olsa namaz kilan, big olmazsa zahiri fiile ba§ vurmu§, bir 
an blsun kalbini hazirlamistir. Nasil boyle olmasin, abdestsiz oldugu- 
nu unutup namaz kilan kimsenin abdestsiz olmasi hasebiyle Allah 
katinda namazi batil iken, kusuru ve bzrii nisbetinde de olsa ameli- 
nin miikafatini ahyor. Bu limit ile beraber bir lahza olsun kalbi ha- 
zirlayan ile tamamen huzuru terkeden elbette bir olamaz. Nasil farki 
olmasin. Efendisinin hizmetinde hazir bulunup hizmette kusur eden 
luzumsuz hareketler ve sozlerde bulunan ile hizmetten tamamen ka- 
Sinan bir olur mu? Korku ve umidin sebebleri muaraza ettigi ve i§-> 
ehemmiyet arzettigi zaman ihtiyat ve musahalede muhayyersin. (ts- 
ter tesamuh-u tslamiden faydalanir, istersen ihtiyati elden birakmaz- 
sin). Bununla beraber fukahanin, gafletiyle de olsa sihhatine fetvS. 
verdikleri httkumlere kimse muhalefet edemez. Yukarida is&ret edil- 
digi gibi bu fetva zaruretindendir. Esrar-i salata vakif olan kimse, 
gafletin ona zid olacagini bilir. Fakat "Kavaidfi'l - Afeaid" kitabmin 
ilm-i zahir ile iim-i batini ayiran babinda anlattigimiz gibi halkin an- 
layigtaki kusuru, geri'atin sirlanndan her kesfolunam agiklamaga 
man! oldugundan biz bu mevzuyu bu kadan ile birafeiyoruz. Az da olsa 
bu miktar ahiret yolcularmi ikna icin kafidir. ijjiddetli mucadelecilere 
gelince, §imdilik biz onlari muhatab olarak kabul etmiyoruz. 

Hul&sa: Huzur-u kalb, namazin ruhudur. Bu ruhun en az dere- 
cesl de tekbir anindaki huzurdur. Artik bundan noksam olursa hel&k 
demektir. Ne kadar sogalirsa o nisbette namazin clizleri arasma ruh 
yayihr, nice hareketsiz dirtter var ki onlar olti hukmtindedir. Yalmz 
iftitah tekbirinde huzur olup, diger cuzleri gaflet ile gegen namaz da 
son nefeslerlni ya§ayan hasta gibidir. Allahu Teal&'dan giizel yar- 
dimlar niyaz ederlz. 

NAMAZIN CANIJLIGI, KENDlStVLE ANLA§IL1P, 
TAMAMLANAN, BATINl MAnALARIN BEYANI 

Bilmis. ol ki bu manalan anlatan pek cok beyanlar vardir. Fakat 
bunlan alti cumlede toplamak mumkundiir. Onlar da : 

1 — Huzur-u kalb : Yalmz okudugunu diigunmek. 

2 — Tefehhiim : Okudugunu anlamak. 

3 — Ta'zlm : Anladigma saygi gostermek. 

4 — Bi^Mft '. Saygi tte fcoftmok. 



4 UncO KlTAB — 3 iinrii BAB — NAMAZIN BATINl MANALAR1 441 

5 — Rica : tfrnit beslemek. 

6 — Haya : Utanmak. 

§imdi bunlann tafsllatini, sebeblerini ve elde edilmelerlnin <;are- 
lerini anlatmaya cahsahm. 

1 — Huzur-u kalb : Huzur-u kalb demek, yalniz me§gul oldugu 
ve okudugu §eyi diisUnmek, masivadan kalbi ayirmak, tamamen me§- 
gul oldugu ise ve konustugun soze (Kur*an'a) kalbini baglamaktir. Bu 
suretle ilim, soztin ve i§in ile birlegir, dugiincen bunlardan ayrilmaz. 
Ne zaman gontil baska dtisttncelerden ayrilir, i<;erisinde bulundugun 
isten gaflet etmez ve yalniz onu du§unurse, o zaman huzur-u kalb 
hasil olur. 

2 — Tefehhiim : Yani sbyledigini anlamak, bu huzur-u kalbden 
sonra gelir. Cunkii 50k kere kalb, s6z ile hazir olur, fakat manasini 
du§unmez. Bizim tefehhumden gayemiz soylediginin manasini dii§un- 
mek ve anlamaktir. Bu, insanlann farkh bulundugu makamdir. Zira 
insanlar Kur'an ve tesbihlerin manasini anlamakta miisavi degiller- 
dir. Qtinkii bir insanin namaz esnasmda anladigi 6yle latif manalar 
olur ki bas,ka zaman hatirina bile gelmezler. t§te namazin fuhu§ ve 
miinkerden men'etmesi bu cihettendir. Zira o namaz oyle manalar an- 
latir ki, o manalar garesiz insani f enaliktan ahkor. 

3 — Ta'zlm : Ta'zim, saygi, huzur-u kalb ve tefehhumden sonra 
gelen bir keyflyettlr. Qiinku bazen insan kOleslne bir §ey ile emreder, 
kolenin kalbi huzur icinde emredileni anlar, fakat saygi gostermiye- 
bilir. Bunun icin saygi dedigimiz ta'zlm bunlardan sonra gelir. 

4 — Heybet : Bu da ta'zlraden sonradir. Heybet ta'zimden dogan 
bir korkudur. Zira korkmiyan kimseye haib denmez, binaenaleyh, ak- 
repten, kolenin kotii ahlakindan ve benzeri adi seylerden hasil olan 
korkuya "mehabet" degil, dogrudan "havf" korku denir. Pakat, aza- 
met vasfiyle mevsuf olan Sultandan korkmaya "mehabet" derler 
(Saygiyi igine alan bir korku); demek ki heybet, saygidan dogan bir 
korkudur. 

5 — Reca - Umid : Bunun da ayn oldugu meydandadir. Qok me- 
llklere saygi gdsterip onlardan heybet duyan ve satvetterlnden korkan 
kimseler var ki onlardan bir mukafat beklemez. Halbuki kula layik 
olan kusuru ile ikabmdan kofktugu gibi, kildigi namazi ile Allahu 
Te&la'dan sevab ummaktir. 

6 — Haya - Utanmak : Bu da hepsinden ayn bir seydir. Zira bu- 
nun dayanagi, kusur ve hatayi anlamaktir. 

Bu alti manamn sebeblerine gellnce : Bilmis/ ol ki huzur-u kalbin 
sebebi himmettir (ytikselme arzusudur). Zira insanin kalbi himmetl- 
ne, kasdine baglidir. Maksadm ne ise kalbin de ona hazirlamr. Bir sey 
kasdettigin zaman ister istemez kalbin onu dugunur. Kalb, kasdine 



442 fHYAU 'ULOMl'D-DIN - Cilt: 1 — RUB'U'L - iBADAT 

tabi ve ona miisahhardir. Mesela namaz kilarken egei" kalbin nama- 

zini dii§unmuyorsa bog durmuyor; mutlaka dtinyalik bir maksadi du- 
§tinmektedir. Namazda huzur-u kalbi saglamak igin tek ?are himme- 
tini namaza baglamaktir. Himmetinin namaza dOnmesi de ancak is- 
tenllen gayenin namaza bagh oldugunu ve namazda tahakkuk ede- 
bilecegini bilmekle mumkundiir. O gaye de ahiretin hayirli ve baki 
oldugunu ve namazin da buna bir yol olduguna inamp tasdik etmek- 
tir. Bu iraan ve tasdik, diinyayi ve varhgim hige sayan ilim ile birleg- 
tigi zaman namazda huzur-u kalb hasil olur. Sana, kar ve zarardan nig 
birlne giicii yetmiyen bazi ekabirin huzurunda aklim basma alarak 
huzur ve hu§u iginde bulunman bu gibi sebeblere dayamrken; meleku- 
tun meliki (gorulur ve gorunmez alemiylc), kar ve zarar yed-i kudre- 
tiride bulunan ve meliklerin meiiki dart Allahu Teala'ya munacatda hu- 
zur-i kalbin bulunmamasi iman zayifligindan ba§ka bir sey degildir. 'o 
halde sana dii§en vazife, imanim takviyeye cah§maktir. Bunun caresi 
de ba§ka kisimlarda aciklanmi§tir. 

Tefehhtimun sebebine gelince: Huzur-i kalbden sonra tefehhiimiin 
sebebi, murad olan manayi anlamak igin zekayi kullanmak ve, kafayi 
cali§tirmaktir. Bunun c&resi de huzur-i kalbden oldugu gibi yani him- 
metini toplamakla beraber dus.Qnceyi cali§tirmak ve kendisini mesgul 
edecek hatiralan atmaktir. Hatiralan gidermenin caresi ise, mens.e'le- 
rini yok etmektir. Yani hatiralan kendilerine ceken sebeblerden siynl- 
maktir. O maddelerin kokti kesilmedikce hatiralar onlardan ayrilmaz. 
Qunku 'nsandaima 50k sevdigi §eyi dusjiintir ve sevgiliyi anmak kalbe 
hiicum eder. Bunun icin Allahdan ba§kasim seven kimsenin namazi 
onu hatirlamaktan kurtaramaz. 

Ta'zim : Kalbde bir keyfiyetdir. iki ilimden dogar: 

1 — Allahu Teaia'nm azamet ve celalini bilmek. Bu, imamn esa- 
sim te§kil eder. giinkii onun azametine inanmiyan kimse ona gerekli 
saygiyi gflsteremez. 

2 — Kendisinin hakir, zelil ve Allahu Teala'nin emrinde miisah- 
har, aciz bir kul oldugunu bilmektir. Ta ki bu iki ilimden Allahu Teala'- 
ya kar§i hu§u, huzu, zillet ve inkisar hasil olsun. i§te bu hale tazim- 
saygi denir. Allahin celalini bilmekle, nefsin hakir bir sey oldugunu 
bilmek birlesmedikce ta'zim ve hu§u meydana gelmez. Zira bas,kasmdan 
mustagni olup, kendisinden emin olan kimse, kemal sifatlanm baska- 
smda bildigi halde ona saygi gOstermiyebilir. Qiinku ikinci karine olan, 
nefsinin ona muhtag ve hakir bir §ey oldugunu bilmemektedir. 

Heybet ve havf - Saygi ile korkuya gelince: Bunlar da Allahu Te- 
ala'nin kudret, satvet ve yorulmadan diledigini diledigi sekilde yaptigi- 
m, gecmig ve gelecek varliklan yok etmekle, miilkunden bir §ey'in ek- 
silmlyeceginl bttmekten, bununla beraber meliklerin aksine olarak. 



4 uncu KtTAB — 3 lined BAB — NAMAZIN BATINl MANALARI 443 



define kudreti var iken Peygamber ve velilerlnin turlu turlu musibet 
ve iptiialara ugramasim mu§ahede etmekten dogan bir keyfiyettir. 

Hul&sa : Allahu Teala ne kadar daha iyi bilinirse, hagyet ve hey- 
betl de nisbette artar. Rub'u'I - Munciyat'in (ihya'nin 4. Cildi) havf- 
korku kitabmda buna dair tafsilat gelecektir. 

Rica - ftmid : Bunun sebebi de Allahu Teala 'nin lutf u kei'emini, 
ni'metinin §urnulunu, san'atimn inceliklerini, namazi kilanlara cenne- 
ti vadettigini, verdigi sozde durdugunu bilmektir. Va'dine inanip lutf u 
keremine kani olduktan sonra, bunlarm hepsinden rica dogar. 

Haya - Utanmak : Bu da, ibadetteki kusurunu bilmek, Allahu Te- 
ala'ya hakkiyle kulluk edemedigini anlamakdan dogar. ihlasimn azh- 
gini, etrafirun pisligini, Allahu Teala'nin azametinin neler gerektirdigi- 
ni, her ne kadar ince ve gizli olsa da gOniilden gecen, icinde gizli olan 
her §eyi Allahu Teala'nin gortip bildigini anhyabildigi halde, butun' is- 
lerinde dimyahga meyletmis. olan nefsinin kusur ve afetlerini bilmekle 
de kuvvetlenlr. Bunlar kat'i olarak bilindigi vakit, bu illmden zaruri 
olarak meydana gelen hale "haya" denir. i§te gu sifatlann sebeblerl 
bunlardtr. Bu sifatlara sahib olmanm caresi, sebeblerini hazirlamaktir, 
sebebleri de iyice anlas.ildi mi ilaci tamamen bulundu demektir. Butun 
bu sebeblerin rabitasi, once iman, sonra da §u anlattiklanmizi yakinen 
kabul etmektir. Yakin demek, ilim kitabi yakin beyanmda gegtigi gibi, 
§uphenin kalbten cikmasi ve marifetin kalbi doldurmasi demektir. 
Kalb'in hu§uu, yakinin derecesiyle olctiliir. Bunun icindir kl Hazret-i 
Ai§e: "Resulullah bizim ile konu§ur, giilerdi. Fakat namaz vakti-gelin- 
ce sanki ne o bizi tamr ve ne de biz onu tamrdik" buyurmu§tur. 

Rivayet olundu ki, Hak Teala Musa aleyhisselama vahyederek: 
"Ya Musa! Beni andigin zaman viicudun titresin, beni anarken hu§u 
ve itminan icinde bulun, beni andigin vakit dilin kalbinin ardinda ol- 
sun (yani dugiinerek zikreyle) miindcat icin huzuruma geldigin vakit, 
aciz bir kulun efendisinin huzurunda durdugu gibi dur, carpan bir kalb 
ve dogru konusan bir lisan ile bana valvar." Yine rivayet olundu ki, 
Allahu Teala Hazret-i Musa'ya vahyetti: "Cmmetimin asilerine soyle 
onlar (bu halleri ile) beni zikretmesinler. £iinku, ben beni zikredenl 
rahmetimle ananm. Halbuki onlar beni andiklan zaman, ben onlan 
lanetler, tahmetimden uzaklikla ananm" buyurmustur. Zikrinde ga- 
fil olmiyan asiler hakkrnda hal boyle olursa ya isyan ile gaflet bir 
araya toplarunca hal ne olur? 

Kalbe dair anlattigimiz bu manalann ihtilaf etmesiyle insanlar iki- 
ye aynlnu§tir. Bir kismi hlc bir cuz'unde huzur-i kalb olmadan nama- 
zuu kilar; dlger kismi da etrafinda cereyan edenlerden haber almak- 
sizin tarn bir huzur icinde gecmemek §artiyle namazmi kilar. Nitekim 
gflrultusunden haristeki insanlar oraya toplandigi halde, Muslim bin 



444 1HYAU ULOMt'D • DtN — Cilt: 1 - RUB'UX - tBADAT 



Yesar, iginde namaz kildigi caminin bir kd§esi yikildigindan haberi bi- 
le olmamigtir. Hatta bazilan o derece huzur ic,inde kilarlardi ki, cema- 
ate devam etttkleri halde sag: ve solundakilerin kiraler oldugunu bil- 
mezlerdi. Ibrahim aleyhisselamin namazda iken kalb ati§lan iki mil 
mesafeden duyulurdu. Bunun gibi bir kisim cemaatin tiiyleri diken di- 
ken olur, benlzleri sararir viicudleri tirtir titrerdi. Btitun bunlar akil 
ve mantigin k'abul edecegi mumkun olan sjeylerdir. Nicm miimkun ol- 
masin. Bunlar dan daha siddetlisi, aslinda aciz sayilan ihsan ve cezala- 
nnm big bir kiymeti olmiyan melikler huzurunda, dimyalik pesmde 
olan kimselerde goriile gelen seylerdir. Hatta melik veya vezirlerden 
birisinin huzuruna bir adam girip maksadim anlattiktan sonra giktigi 
vakit melikin yaninda kimlerin oldugundan veya melikin ne gibi elblse 
giydigl kendisinden sorulsa, yalniz kendi maksadiyle ilgilendigi igin 
bunlarin hie. birinden haber veremez. (igte Allah huzurunda da boyle 
olmak yaragir) . Herkesin ameline gore derecesi vardir. Herkes korkusu, 
havf , ha§yet ve saygisi nisbetinde derece alir. Allahu Teala'mn baktigi 
yer, insanm kalbidir, di§ hareketleri degildir. Bu sebebten bazi saha- 
be : "insanlar kiyamet giinii diinyadaki namazlannda gosterdikleri hu- 
zur, siikun ve namazdan tattiklan lezzet nisbetinde hagrolurlar." bu* 
yurmusterdir. Cidden bu davalannda sadikdirlar. Zira herkes yasadigr 
gibi oliir ve oldiigii gibi dirilir. Namaz kilarken kalip ve kiyafete degil, 
kalbinln haline riayet etmelidir. Ahirette, vucud, kalbin ameline g6r& 
suretlenir. Orada kurtaracak olanlar ancak kalb-i selime sahib olan 
kimselerdir. 

Allahu Te&la'dah, lutf u keremiyle husn-u tevfik dileriz. 

KALB HUZCRUNU TEMIN EDECEK £ARELERIN BEYANI 

Bilmig ol ki; mti'mine layik olan, Allahu Teala'ya taztai etmek, 
Allaha kar§i daima korku ve umit arasinda bulunmak, kusurlan kar§i- 
sinda Allahdan haya etmektir. Her ne kadar bu hallerin kuvvetl, iman- 
daki yaklnin kuvveti nisbetinde ise de, iman ettikten sonra hi? bir 
mu'mln bundan hall degildir. Namazda bu hallerden aynlmamn dort 
sebebi olabilir : 

1-2 — Fikir ve hatiralann boluniip dagilmasi, 

3-4 — Munacattan ve namazdan kalbin uzaklasip gafil kal- 
masidir. tnsani namazi du§unmekten alikoyan ve kalbi meggul eden, 
hatiralardir. Kalbin huzurunu temin isin sare, o hatiralan defedh? 
atmaktir. Bir seyi yok etmek, sebebini kaldirmakla mumkun olaca- 
gina gore, ewela bu hatiralann sebeblerini bilelim. 

Bu hatiralann sebebi, ya haricten gelen bir te'slr veya iginden ge- 
len bir halefctir. Haricten gelenler, g&rdugu ve duydugu §eylerden olur.. 



4 GncG KiTAB - 3 GncG BAB - KALB HUZORUNU TBMlN ETMEK 445. 

Bunlar bazen insamn hlmmetini siir'atle kendi taraflanna ceker ve 
onu diledikleri gibi kullanirlar. Sonra ondan da ba§ka bir fikir dogar 
ve teselsiil eder. Gormek du§ilnmiye diigunmek de ba§kalariru hatira 
getirmlye sebeb olur. Himmeti ali, irade ve niyyeti kuwetli olan kim- 
seleri gozlerinin gordugii §eyler me§gul etmez. Fakat zayif kimseleri 
gorulen §eyler kendisine ceker. Duguncelerini dagitir. Bunun c&resi na- 
mazda gozti kapamak, karanlik yerde namaz kilmak veyahut gozu 
Onunde kalbini me§gul edecek bir §ey bulundurmamak, goriig mesafe- 
sini azaltmak igin namaz kilarken duvara yakla§mak, yol uzerlerinde, 
§icek ve naki§h yerlerde i§Iemeli bezler uzerinde namaz kilmaktan ka- 
cmmaktir. Bu sebebten, ilk abidler, himmetlerini toplamak igin bir sec- 
de genisiiginde kiigiik ve karanlik tekkelerde ibadet ederler, fakat ken- 
dine hakim olanlar camilere gider, bununla beraber gozlerini secde ma- 
hallinden aymnazlar. Sag ve sollannda bulunanlan bilmiyecek sjekilde 
namazm kemaline riayet ederlerdi. Hatta ibri 6mer (R.A.) namaz ki- 
lacagi yerde mushaf, kihg ve kitab gibi bir §ey bulundurmazdi. Zahiri 
sebeblerden kurtulug garesi bunlardir. 

Batmi sebebtere gelince : Bunlar daha zordur. Zira himmeti dtinya 
vadilerinde galkanan kimsenin fikri bir nokta Uzerinde durmaz, belki 
bir yandan obiir yana cevelan eder. Yalniz gozleri kapamak ona bir kar 
saglamaz. Ciinkii daha once gonlunde topladiklari onun igin me§gale 
olmiya kafidir. Bunun kurtulug caresi daima gonlunii okudugu §eyin 
manasim anlamiya zorlamak ve bagka §eylerden alikoyarak oraya bag- 
lamiya cali§maktir. Bunun igin de iftitah tekbirinden evvel, ahireti 
hatirlamak ve her §eyi bilen Allahu Teala'nin huzurunda duracagim 
dugiinmek ve bu suretle, kendisini me§gul edecek §eyleri namazdan on- 
ce gonlunden gikararak gonluniin meyledecegi bir me§gale iginde bi- 
rakmamaya gayret etmek suretiyle nefsine yardunci olmiya gali§mak- 
tir. Nitekim Peygamber Efendimiz Osman tbn Ebi EJeybe'ye: 

>*.* , ,,» s- „ • • ,. •*•%*•-* >t * i » - $ 

<jpC~J\,j <£-ti\ jJUil >J^ 01 dJJ Jyl d\ C~* ^^i" 

wEvdeki tencereyi kapatmayi sana soylemeyi vmuttum; cunkii na- 
maz kilarken insani meggul edecek bir $eyin evde buluoraasi uygun ol- 
maz.» (461) buyurmu§lur. i§'te hatiralan onlemenin yollan bunlardir. 
, Eger bu miisekkin ilaglar lie tedavi edilmezse bunun garesi hastahgi 



(461) Eb& Davfid, Osman b. Talha'dan, 



446 1HYAU "ULOMt'D - DtN — Cilt: 1 - BUB'U'L - E8ADAT 

kbkunden izale edecek miishil ilacim kullanmaktir. O da, kalbin hu- 
zuruna mani olan geylerln neler oldugunu ara§tirmaktir. Stiphesiz bun- 
lar, kendisinin muhtag oldugu geyler olup bunlara ihtiyaci da gehveti 
bakimindandir. Igte bu gehevi arzularmdan vaz gecmek icin nefsini 
muaheze eder ve bilir ki kendisini namazdan meggul eden gey, dinin 
ziddi ve dugmani olan geytamn yardimcisidir. Onlan icinde tutmak, 
Cikarip atmaktan 50k daha zararlidir. insan kendlni, o gibi halleri 
icinden cikarmak suretiyle kurtarmalidir. Nitekim goyle rivayet olun- 
mugtur: 

l$_j out i JXJ\ <Utfu^»JI U ^J UJ *!•_) 4-Jp aJJ'jJ-^ ol <_£jj 9 

■I ^P ,. "V „ ^ "— > 

«Peygamber Efendimiz, Ebu Cehm'in kendisine getirdigi yiinlii ve 
nakigh siyah elbise ile namaz kildiktan sonra onu (lkardi ve; Bunu 
Ebu Cehm'e goturiin de onun iglemesiz olan kaba elbisesini bana geti- 
rln, ciinkii bu iglemeli elbise namazda huzurumu bozmu§tur.» (462) 
buyurdular. Yine Peygamber Efendimiz yen! nalinlan ile eskisinin ka- 
yiglannin degigtirilmesini emir buyurdu. Qunku namaz kilarken on- 
lara gozii iligince yenilerinin sokuliip yine eskilerinin takiimasini em- 
retmiglerdir. Yine Peygamber Efendimiz: Yaptirdigi naUnlar hoguna 
gittigi igin secdeye kapandi ve : 

«Bana kizmasw diye Rabbime secde ettim.» buyurdu ve ilk gordu- 
gu saile (fakire) onlan hediye etti. Sonra da Hazret-i Ali'ye kendisi 
icin sigir derisinden debbagat edilmi§ tuysuz nalim almasim emir bu- 
yurdular ve onlan giydiler. Yine haram olmadan ewel Peygamber 
Efendimizin elinde altin yuziik var idt Kendisi minberde iken yiizu- 
gti parmagindan atti ve : 



(462) tlim bahsinde gegmistir. 



4 iincii KlTAB — 3 iineu BAB — KALB HUZCaUNU TEMIN ETMEK 447 



- ?. " * *'. *^f ' » - 



i'rQli'ju'jXi?JkifoJ& 



«Bir ona bir de size bakmakla bu (yiiziik) bent me§gul ctti.» (463) 
buyurdular. 

Rivayet olundu ki Ebu Talha (Zeyd bin Sehl, Medineli ve nukaba- 
dan biridir. Peygamberimizden 40 sene sonra 61mu§tiir) bahgesinde 
namaz kilarken orada daldan dala konarak civilda§an bir ku§ ho§una 
gitti. Bir miiddet ona bakmakla oyalanirken kac. rekat kildigim sa§irdi. 
Hadiseyi Peygamber Efendimize anlattiktah sonra, *'Ya Resulallah 
beni namazdan mc§gul eden bu bah^eyi sadaka ediyorum, nereye 
emir buyunusan oraya sarledilsin." demistir. 

Salkimlar ile suslenmi§ hurma agaci bulunan bir bahgede namaz 
kilarken hosuna giden salkimlara bakarak kac. rekat kddigim §a§iran 
ba§ka bir zat da mes'eleyi Hazret-i. Osman'a (R.A.) arzettikten sonra 
"Bu bahce sadakadir, Bunu Allah ugiunda harca 1 ' dedi ve Hazret-i Os- 
man da bahceyi elli bin (dirheme) satti. i§te onlar huzuru saglamak 
ve namazdaki noksanlarim telafi icto boyle yapmi§lardir. Dii§unce has- 
tahgi kokunden boyle tedavi edilir. Baska usul fayda vermez. Yukari- 
da anlattigimiz musekkin ilaclar ve akh ba§ina almiya calismak, za- 
ytf §ehvetlerde ve kalbe yerle§meyip etrafinda dola§an diisuncelerde 
muessir olabilir. Yoksa kokle§mi§ §ehvetlere tesir edemez. Onlar sent 
cezbeder, sen onlari cezbedersin. Derken onlardan biri sana galebe ?a- 
lar ve buttin namazin bu cazibenin meggalesile gecmi§ olur. Bu, dal- 
lannda ku§Iar otiigup duran bir agacin golgesinde dururken huzur-i 
kalbe sahip olmak isteyen kimsenin hallne bsnzer. Halbuki ku§lar 
durmadan agacta otustir, civilda§ir, kayna§ir ve adamin huzurunu 
selbederler. Adam huzuru saglamak icin onlari kovalar. Tarn huzura 
eri§ecegi sirada ku§lar tekrar gelir. Derken boyle devam eder gider. 
§iiphesiz bu haldeki adama soylenecek olan, bunun durmadan donen 
bir dolab gibi oldugudur. Bu vaziyette sen huzur bulamazsin. Kurtulu§ 
igin tek caren bu agaci kesmektir. Eger huzura kavus.mak istersen 
bu agaci kes. Bunun gibi, §ehvet agaci kokle§ip, buyiiyiip dal budak 
saldigi vakit, ku§lann agaca, sineklerin pislige hiicumu gibi, diinya 
diigunceleri de bu sehvet agacina hiicum eder. Sonra bu diigunceleri 
atmakta i§, uzar, kovulan sinegin geri donu§u gibi ve her ne kadar 
kovarsan yine gelir. f§te hatiralar da boyledir. Tek $aresi sehvet aga- 
cini kesmektir. 



(463) Nesei. Ibn Abbas'dan. 



448 1HYAU 'ULOMt'D - DlN - Cilt: 1 — RUB'UX - IBADAT 

§ehvetler gegitli ve mutenewidir. Bunlardan korunabilen pek az 
kimselerdir. ijjehvetlerin gokluguna ragmen onlari bir esasta toplamak 
rnumkundur. O da, biitiin hatalann ba§i, noksanliklann kokti ve fe- 
sadin kaynagi olan dunya sevgisidir. Ahirette ve ahiret yolculuguna 
azik olmaga yarayacak §ekilde olmiyan dunya sevgisi kimin kaltaini 
istila ederse naraazda mlinacatm lezzetini alacagim sanmamahdir. 
Qiinkti diinyahktan zevk alan kimse, Allah ile munacattan zevk al- 
maz. Kiginin hlmmeti goziiniin dikildigi noktadadir. Eger gozii diin- 
yahkta ise himmeti de dunyahktir. Fakat bununla beraber miicahe- 
deden geri kalmamak, gonliinii namaza baglamak ve mUmkUn oldugu 
kadar me§gale sebeblerini azaltmak lazimdir. I§te aci ilac, budur. Aci 
oldugu igin insan tabiati onu sevmez ve bu suretle hastalik mtizmin 
halde surer gider. Neticede derdin tedavisi de guc,Ie§mi§ olur. Hatta 
bir 50k ekabir huzuriginde yalmz iki rekat olsun bir narnaz kilniiya 
gayret eder, ona da muvaffak olamazlar. Ve boylece artik bizim gibi- 
ler igln huzur iijinde ve hatira hie bir §ey gelmemek §artiyle iki rekat 
namaz kilmak umidi kalmaz. Ke§ke namazimizin yansi veya ugte bi- 
ri vesveseden salim olup iyi ameller ile kotuleri birbirine katan kirn- 
selerden olsaydik. 

Hiilasa, dunya hirnmetiyle ahiret himmetinin bir gontilde toplan- 
masi; susam yagi veya sirke ile dolu bir bardaga su dokmek gibidir. 
Ne miktarda su dokulurse, o nisbette yag veya sirke azalrms. olur. ikisl 
ile birden dolmasma imkan yoktur. (Biri girince, digeri gikar.) 

NAMAZIN §ART VE EKKANINI IfA EDERKEN KALBTE 
BULUNMASI GEREKEN §EYLERlN BEYANI 

Eger ahiret yolcularmdan isen namazin §art ve erkanlan bahsln- 
deki tenbihlerimizi unutmamayi tavsiye ederiz. 

Ewela anlatacagranz §artlar : Ezan, taharet, setr-i avret, istikbal-i 
kible, kiyam ve niyettir. 

EZAN 

Ezan sestni duydugun zaman kiyamet gunundaki davetin deh§eti- 
ni dii§un. Ezana sur'atle icabet igin batin ve zahirin ile hazirlan. Qun- 
ku ezana sur'atle icabet edenler o buyuk giinde lutuf ve mulayemetle 
davet edilirler. Kendi kendine dugiin, eger ezan sesini ragbet ve sevinc- 
le kanjihyorsan o kaza giinunde kulaklarinda cmlayacak olan miijde 
ve kurtulus, nidasidir. Bunun igin Peygamber Efendimiz : 



« J"^ b lijf I 



\ 



4 iincfl KlTAB — 3 ttncii BAB — KALBlN NAMAZA HAZIRLANMASI 449 

«- Ezan ve namaz ile - bizi rahatlandir ya Bilal.» (464) buyurmu§- 
tur. Ciinkii namaz Peygamber Efendimizin goziiniin bebegidir. 

TAHAEET 

Taharet alacagm vakit: Ayak yolu dis. perde, elbiselerin 15 perde- 
dir. Sonra en yakm perden ise vtteudunu kaphyan cildindir. Biitiin 
bunlann orttugu oziinu yani kalbini unutma. Gegmis, gunahlanna 
tovbe, nedamet ve ileride yapmaya azraetmekle kalbini temizle. Qiin- 
kii Allah'm nazargahi orasidir. 

SETR-I AVRET 

Setr-i avrete gelince, bunun manasi ayip yerlerini, insanlann go- ■ 
ziinden gizlemek demektir. (Junku insanlarin gdrebilecegi bedeninin 
dig kismidir. Gorulen kusurlanm boyle kapatirken, yalni'z Rabbinin 
muttali olacagi gizli kusurlanm da unutmamalism. Onlari dtts.unup ve 
gizlemiye gahs.mali ve iyi bilmelisin ki onlari Allahu Teala'nin g6zun- 
den hi? bir §ey sakhyamaz. Onlari mahveden ancak pis.manhk, utan- 
mak ve korkudur. Onlari hatirlamak ile korku ve haya kuwetlerini 
harekete gegir ki nefsin zelil olup, kalbin hacalet altmda egllsin de hu- 
zur-i ilahide, kagdiktan sonra nadim olup geri donen giinahkar bir ko- 
lenin korku ve hayasi sebebiyle efendisinin kar§isinda ba§i egik ve 
mahcub olarak durdugu gibi durmahsin. 

iSTtKBAL-1 KIBLE 

istikbal-i kible : Bu da yoniinu diger yonlerden ayirip Kabe'ye ge- 
virmektir. Eger yalniz bu kadanmn kifayet ettigini zannediyorsan al- 
daniyorsun. Senden asil istenen kalbini masivadan ayinp Allah'm 
■emirlerine baglamaktir. Bu zahiri tevecciihler, deruni hisleri harekete 
gegirmek ve kalbe isyan etmemesi igin zaptedip, muayyen bir clhette 
durdurmak igindir. Ztra azalar tabii hareketlerinde ve istedikleri cihe- 
te tevecciihlerinde azginhk gosterip zulmettikleri vakit, kalbi de kendi 
emirlerine alir ve onu da Allahu Teala'nin yolundan ayirabilirler. Oyle 
ise yiiziin kibleye yBneldigi gibi kalbin Allah'a yonelsin. Bilmi§ ol ki, 
yiiziin Kabe'ye yorielmesi igin diger yonlerden aynlmasi zaruri oldugu 
:gibi; kalbinin de Allah'a yonelmesi igin masivadan aynlmasi §arttir. 
Peygamber Efendimiz bir mtibarek hadisinde : 



(464) Dare Kutnt, Hz. Bilaii Habe§i'den. 

F. 29 



450 iHYAU 'ULCMl'D - DtN — Cilt: 1 — RUB'U'L - 1BADAT 



«Kul namaza kalktigi vakit nefsi, yiiz ve kalbi 'Allahu Teala'ya te- 
veccuh etmisjse yeni dogmug gibi gunahlanndan aynlmi§ oldugu hal- 
de namazdan <;ikar.» (465) 

kiyAm 

Itidal tizere kiyam ise kalb ve kalbi ile ki§inin Allah huzurunda 
durmasi demektir. Buna gore, en ustiin ve en §erefli azasi olan ba§mi„ 
huzur-i ilahide miitevaziane bir §ekilde egmeli ve vaziyet, kalbinin de 
tevazu kabfil edip kibirden uzakla§tigina bir delil te§kll etmelidir. Aym 
zamanda bu kiyam ile sual ve cevab igin huzur-i ilahiye arzolunacagi- 
m, kiyamin dehsetini batirlamahsm. Bu anda da huzur-i ilahide ol- 
dugunu du§iinerek, azamet ve celalinin kunhiinU idrakten aciz isen, 
hi? olmazsa onun huzurunda, zamamn meliklerinin huzurunda tiur- 
dugun gibi durmalisin. Hatta ayakta durdugun miiddetce kendi adam- 
lanndan veya kendini iyi tarumak istedigin salih bir kimse tarafmdan 
murakabe altinda bulundugunu kabul etmelisin. Gorursun ki boyle 
bir halde hu§usuz namaz kiliyor demesin diye azani hareketten dur- 
durur ve butiin ciizlerinde bir hu§u alameti belirmi§ olur. i§te o za- 
man kendi kendine, sen Allahu Teala'yi bildigini ve sevdigini iddia 
ediyorsun. Bu ciir'etinden utanmiyor musun? Senin gibi aciz olan bir 
kula saygi gbsteriyor veya insanlardan utamyor ve korkuyorsun da 
Allah'a saygi gostermiyor ve ondan korkmuyorsun? Halbuki korkul- 
maya deger ancak O'dur. Diyerek nefsini muahaze et. Bunun igindir 
ki Ebu Hureyre, Peygamber Efendimize : "Allah'tan haya etmek nasi! 
olur?" Diye sordugunda, Peygamber Efendimiz : 






» 



«Kavim - kabilen arasmda iyi lamnmi$ bir kimscden utandigm 
gibi ondan (Allah'ctan) da oyle utanacaksm.n (466) buyurmu§Iardir. 



(465) Imam Muslim, aym man§yi tagiyan bir hadisi abdestin fazileti hakkinda 
defiisik ibare ile Amr bin Abese'den rivayet etmigtir. 

(466) Haraiti, tMekarim i Ahlak»da. 



4.0ncu KlTAB — 3 flncQ. BAB — KALBtN NAMAZA HAZIRLANMASI 451 

NtYET 

Niyet : Bir 50k gunanlann ve edebe uymiyan hareketlerin liulun- 
dugu halde yine miinacat ifin, btitiin imkanlan sana bahgeden Allahu 
Teala oldugunu bilerek Jkabindan korkmak, mukafatini ummak ve 
.O'na yaklas.mak ichi, mekruhat ve mtifsidatindan kacmarak yalniz 
■O'nun emrini yerine getirmek iizere, miikemmel bir namaz kilmaya az- 
metmekten ibarettir. Yuksek bir huzurda bulundugunu, kime, nijin 
ve ne halde. miinacat ettigini du§iin, dii§un ki; huzur-i ilahide mahcu- 
biyetten almn terlesin, ilahi heybetten viicudun titresin ve korku- 
■dan benzin sararsm. 

TEKBIR 

Tekbir: «AUahu Ekbem "Allah her §eyden biiyuktiir." dedigin za- 
man kalbin dilini yalanlamasin. Eger gonliinde Allahu Teala'dan bii- 
yuk bir sey kabui ediyorsan, her ne kadar soztin dogru olsa bile Al- 
lahu Teala senin yalancihgina §ahadet eder. Nitekim miinafiklarin, 
kalbleri dillerini tekzib ederken dillerinde «biz senin Restilullah oldu- 
guna sah&det ederiz» dediklerinde evvela, Allahu Teala, Peygamber 
Efendimizin, Allah'in Resulii sldugunu bizzat kendisi §ahadet ettikten 
sonra, samimi olmayip §ahadet tesmiye ettikleri ve kalblerinin lisan- 
lanm yalanlamalarini tekzib etmi§, ve kendilerinin yalanci olduklanna 
§ahadet etmistir. Eger kendi arzu ve isteklerin, Allahu Teala'nin emirle- 
ri uzerine sana galebe c,almi§sa, sen Allah'tan 50k nefsine itaat ediyor 
ve nefsini Allah ittihaz ederek onu buyultmiis. oluyorsun, o zaman senin 
wAllahu Ekber» soziinun kavl-i miicerretten - kur'u bir laftan - ibaret 
kalmasmdan korkulur. O zaman kalb, lisandan aynlmi§ olur. Eger bu 
Balden tovbe edilmez ve Allah'dan af ve magfiret taleb edilmezse, neti- 
■cede Allah'm affi eri§mezse cidden tehlikeli olur. 

tstiftah duasi: (Yukanda ge^tigi gibi bu dua §afi'ilere goredir.) 

Bu duanin ilk ciimlesi uVeccehtu vechiye lillezi feteressemavatl 
Yerleri gokleri yoktan var eden Allah'a yiizumu sevirdima ciimlesidir. 
SJuphesiz bu yuzden murad ba§taki yiiz degildir. Gunkii sen ybnunii 
(Allah'a degil) kibleye <;evirmi§sin. Allahu Teala cihetten miinezzeh- 
tir. O'nu yon ve cihetler tayin edemez ki O'na dogru yonelesin. Belkl 
du yuzden murad, kalbin yiizudur. Ancak onunla beraber yer ve gok- 
leri yoktan var eden Allah'a yonelebilirsin. O halde kalbine bak, yer- 
ve gSkleri yaratan Allah'a mi yoneldi? Yoksa nefsinin arzulan pesin- 
■de evde ve sokaktaki i§leriyle mi mesguldur? Sakin daha miinacat 
kapismi ilk a$i$in yalan lie olmasin. £unkii kalbin Allah'a yonelmesi 



452 tHYAU -ULCMl'D • DtN — Cilt: 1 — RUB'UX - 1BADAT 

masivadan tamamen aynlmakla miimkundur. Hemen kalbini AUah'a- 
dbnclxirmeye gayret et. Eger daima Allah'a geviremiyorsan hie olmazsa. 
bu anda yalanci olmamak igiri kalbini Allah'a rabteyle. Bu duayi okur- 
ken «Hanifen Miislimen» dedigin zaman, ancak elinden ve dilinden 
Muslumanlann emln oldugu kimseye Miisluman denebilecegini hatir- 
lamahsin. Eger boyle bir Miisluman degilsen yalancisin. Hie olmazsa 
ileride gegmise nedamet ederek ileride boyle olmaya gayret edecegine 
azmet. «Ve ma ene mine'l - mii§rikin — Ben mii§riklerden olmadim, sirk 
edenlerden degil;m» dedigin zaman (yalmz aleni- §irki degil, bir de) 
gizli §irki gozbnune getir. Zira Allahu Teala'nm : 



tif 






«Kim Rabbine miilaki olmagi isterse, salih ameller iglesin ve 
Rabbinc, ibadetinde kimseyi ortak etmesin.n (18 - Kehf : 110) 

Ayet-i Celilesi, ibadetlerinde Allah nzasi ve insanlann medh ii sena- 
smi kastedenler hakkmda nazil olmu§tur. Bu, (ibadette ortaklik) §irk 
(in) den son derece sakin. Bu §irk-i hafiden beraat etmeden, mu§rik- 
lerden degilim diye kendini vasiflandirmaktan haya et. Zira gosten> 
icin yapilan ibadetin coguna §irk dendigi gibi azina da yine §irk denir. 
oVe mahyayc ve memati lilluhi — Dirim de oliim de Allah icindirn de- 
digin zaman, bilmi§ ol ki bu Ml, kendisi icin yokluk, efendisi i<;in var- 
lik halidir. Ayni zamanda bu soz, kiyami, kuudu, nzasi, gadabi ve rag- 
beti diinya olup dunyalik Icin oliimden korkan kimselerden sadir olur- 
sa, hallerine uymamis, olur. 

ccEuzii billahi mine's - §eytani'r - racim — Kovulan geytamn ser- 
rinden Allah'a siginmm» dedigin zaman bilmis. ol ki o (§eytan) , senin 
Allah'a secde ederek Allah ile munacatmi kiskandigi icin kalbini Aiiah- 
dan ayirmaya ca.lis.an en biiyuk du§mamndir. Halbuki o bir kere secde 
etmemekle lanete miistehak olmugtur. Onun §errinden senin Allah'a 
siginman ise, onun arzusuna uymamak ve Allah'in emrini yerine ge- 
ttrmekle kabildir. Yoksa yalmz «EuzU»yu cekmekle miimkun degildir. 
Du§unsene, bir insana pargalamak icin yirtici hayvanlar veya oldiir- 
mek Icin dusmani hiicum ettigi zaman, o insan ben sizin §errinizden 
korunmak icin su kaleye iltica ederim dese, sonra da kalkip kaleye si- 
ginmasa, yaliuz bu sozuyle kendisini kurtarabilir mi? l§te Rahmamn 
sevmedigi ve seytamn sevdigi sehvetlerinin pesinden gidenler ds ayni 
vaziyettedirler. Yalmz «Euzu» onlara bir kar saglamaz. Soziin, §eytanira 



4 iincii KtTAB — 3 uncii BAB — KALBIN NAMAZA HAZIRLANMASI 453 

§errinden korunmak' 4§in Allah'in kalesine girmeye olan azmin ile bir- 
le§sin. Allah'in kalesi ise, «La i]ahe illallah» kelime-i tevhidi'dir. Nite- 
kim Peygamber Efendimizin haber verdikleri bir hadis-i kudsi'de Allahu 
Teala: 



' ' • * ^ * ■* ■* *- a *" ■* • " J 1 ' "is' ■* 

: i# ,Lip u? o? 1 ^f J^ J o~ » csr^ - *"'^1 ^'I^ 



I 



«"La ilahe iliallah" benim kal'amdir. KaFama giren kimse azab- 
dan emin olur.» (467) buyurmu§tur. 

Kelime-i tevhid kal'asma giren, AUahu Teala'dan ba§ka ma'budu 
olmiyan kimsedir. Fakat heva-i nefsini Allah tamyanlar ise Allahu Te- 
ala'mn kal'asmda degil, §eytanm coltindedirler. 

Bilmis ol ki geytamn muhtelif hileleri vardir. Hatta bazilan, oku- 
dugunu du§uniip anlamaktan alikoymak icin, namazda, iyi i§ler ve 
ahiret du§uncesiyle de insani me§gul etmeye £ali§ir. Yine bilmi§ ol ki 
okudugunu dinleyip anlamaktan seni ahkoyan her sey, §eytanm ves- 
vesesidir, cunku gaye yalniz dili tahrik etmek degil, asil maksat oku- 
dugunu anlamaktir. 

Kiraat: Kur'an okumakta, insanlar uge ayrihr : 

1 — Dili hareket eder, fakat neler dediginden kalbinin haberi bile 
olmaz. 

2 — Ba§kasindan duyup dinler gibl dilinin okudugunu kalbi din- 
ler ve anlar. i§te bunlar eshab-i yemin, Sagcilar (bugunkii manada 
degildir) yani iyiler derecesidir. 

3 — Kalbleri dillerine degil, dilleri kalblerine tab! ve ona tercu- 
man olur. Bu da mukarrebler makamidir. Binaenaleyh lisamn kalbe 
hocahk etmesiyle, kalbin emrinde olmak suretiyle kalbe terciimanlik 
etmesi arasmdaki fark cidden buvuktiir. 

Manalannin tafsilatina gelince : «BismiIlalii'r - Rahmani'r - Ra- 
bimu dedigin zaman, teberruken Allah'in kelamina Allah'in adiyle ba§- 
lamayi niyet et, her §ey Allah'tandir manasinda oldugunu anla ve bu- 
radaki isimden murad; musemmanin tarn kendisi oldugunu bil. Her 
§eyin Allahu Teala'dan oldugunu bildikten sonra elbette hamd u sena 
da O'na olur. Bunun igin «EIhamdulillah» dersin. Bunun manasi, 
"§ukiir Allah'a mahsftstur. Qiinktt hiitun nimetler ondandir" demek- 
tir. Kim ki bir nimeti Allahu Teala'dan bagka kimselerden bilir, ya- 
hut da Allah'dan baskasina §ukru kastederse, bu baskasina iltifati 
nisbetinde besmele ve hamd'de noksani var^-r. «Er - Rahmani'r - Ra- 



(467) Ebfl Nuaym «Hilye>de. 



-454 1HYAU ULCmTD - DlN — Cilt: 1 — RUBUX - 1BADAT 

him» dedigin zaman, rahmetinln gumulunu anlayip umidinin cogal- 
masi icin, O'nun her nevi lutf u in'amini hatirla. Sonra «Maliki yev- 
mi'd - din — Din gununiin sahibi, hakim-i mutlaki» demekle de maliki- 
yet yalniz O'nun oldugunu ifade etmekle azametini dti§tin ve maliki 
bulundugu hesab ve ceza giiniinun deh§etini hatirlayarak Ondan kork. 
Sonra «tyyake na'biidu — Ancak sana ibadet ve kulluk ederizw demekle 
de ihlasini tazele, sonra «Ve iyyake nesta'iyn — Ancak senden yardim 
4iletiz» demekle de her yonden aczini, ihtiyacini, kuwet ve kudret sa- 
hibi olmadigim itiraf eyle ve yapmasma muvaf fak oldugun taat ve iba ■ 
■detleri O'ndan bil, O'na minnet ve sjiikret. (Allah esirgesin) eger seni 
tevfikinden mahrum etseydi o zaman tardedilmi§ geytanlar ile beraber 
olacagini du§iin. 

Euzti, besmele ve hamdelenin manasmi anladiktan ve ihtiyacini 
a$iklayip O'nun yardimma muhtac oldugunu ifade ettikten sonra 
gayene ge?. isteyecegini acikla, ancak iiizumsuz §eyler degil, en mu- 
him ihtiyacini istemek iizere «thdina*s - Sirata'l - miistakiym — Bizi 
dogru yola hidayet eylen bizi nzana ula§tiracak ve civanna (nzasma) 
iletecek yola hidayet eyle, de. Ve bunu «Siratalleziyne en'amte 'aley- 
him — In'am ettigin (iyi) kimselerin yoluna, yanl hidayet nlmetini 
verdigin, Peygamber, siddiklar, §ehitler ve salihler yoluna hidayet et», 
«Gayri'l • magduubi 'aleyhim — Kendilerine gadab edilen kafirlerin, 
yolunu sapitanlann, yahudi, hiristiyan ve sabiilerin (yildiz ve puta ta- 
pan) yoluna degil» demekle de bu istegi genigce acikla. Sonra bu 
dileklerinin kabulii icjn de «Amin» de. 

Fatlhayi bu manada okudugun zaman umulur ki, Peygamber 
Efendimizin haber verdigi hadis-i kudside Allahu Teal&'nm : 

,• ■: , l «- ^ > * « "." ' \? s f " " *,* + e* 

*" " * •- , *i -* * 

aNamazi beniin ile kulum arasinda ikiye boldiim, yansi benim ya- 
nsi onundur. Kulum i$in istedigi vardir. Kul «Elhamdulillahi Babbi'I- 
&lemtnfr dedfgi zaman, Allahu Teala kulum bana hamdetti ve beni 



4 iinca KlTAB ~ 3 uncii BAB - KALBiN NAMAZA HAZIRLANMASI 455 

ovdii buyurur. (Igte uSemiallahu Hmen hamideh» soziinim manasi da 

budur.)» (468) 

buyurdugu kimselerden olursun. Eger namaz kilmakta Allahu Teala'- 

mn zikrinden bagka bir kann olmasa bile bu kadari ganimet olmak 

igin sana yeter de artar. Nerde kaldi ki ustelik fazilet ve sevabim um- 

maktasin. 

ileride Kufan okumak fashnda anlatilacagi iizere, okudugun her 
sure ve ayeti boylece anlaman lazitndir. Sakin emrinden, nehyinden, 
va'dinden mev'iza ve Peygamberlerin haberlerihden, zikredllen min- 
net ve ihsamndan gafil olma. Bunlarin ayri ayn haklan vardir. Va'din 
hakki rica, vatdin hakki korku, emr He nehyin hakki fiil veya terkine 
azim, vaazlann hakki ders almak, minnetin hakki siikretmek, enbiy& 
haberlerinin hakki da onlardan ibret almaktir. 

Rivayet olundu ki ZUrare ibn Evfa (469) Kur'an-i Kerimi okur- 
ken: ^ 

«Sur'a iiflendigi zaman.» (74 - Miiddessir: 8) 

ayetini okurken dldii (guphesiz manasmm. kalbi iizerindeki tesiri olii- 
miine sebeb olmugtur.) ibrahim-i Nehal, Allahu Teala'nin : 






«G6k yanldigi zaman.n (84-in§ikak: 1) 

ayetini duydugu zaman viicudu zangir zangir titrerdi. Abdullah ibn 
Vakld (470) dtyor ki: Abdullah ibn Omer (dedesidir) namaz kilarken 
ate§ iizerindeki tava gibi yanardi. Elbette Efendisinin va'd ve vaidi ile 
yanmak hakkidir. Qiinkii Cabbar ve Kahhar olan Allah huzurunda 
gtinahkar ve zelil bir kuldur. O, bu manalan du§undugu i$in bu vazi- 
yeti alirdi. Binaenaleyh bu manalar insanlann anlayis. derecelerine 
gore deglgir. insanlann anlayi§lan da kalbin cilasi ve ilmin §oklugu 
nisbetinde artar. Bu dereceler sayilamiyacak kadar goktur. Namaz 



(468) Bu hadisi Buhari'den maada Kutiib-i Sitte Sahibleri ve Ahmed tbn Hanbel. 
Ebd HOreyre'den rivayet etnuglerdir. 

(469) Basrahdir, tabiindendir. Kunyesi Ebu Hacib'dir. Sikatdandir. 93 Hicride fin! 
olarak Slmugtur. 

(470) Hazret-i Omer'in oglu Abdullah 'in torunu. Sikatdandir, 119 Hicride olmijglur. 



456 iHYAU 'ULttMl'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - tBADAT 

kalblerin anahtandir. Kelimelerin esrari orada foziiliir. Kiraat de 
boyle oldugu gibi, namazdaki zikr ve tesbihlerin hakki da budur. 

Sonra manasi iizerinde dustinebilmek icm ayetleri, birbirine kat- 
miyarak agir agir ve tam bir husii i§inde okur. Rahmet, azab, va'd, 
veid (mujde ve korkutmak), hamd ve ta'zim ayetlerinde nagmesini 
- sesini - degi§tirlr (mesela rahmet) ayeti gelince, sesini yiikselterek 
O'na ragbetinl, azab ayeti gelince, sesini alcaltarak O'ndan korktugu- 
nu, tesbih, ta'zim ve hamd ayetleri geldiginde de hamd ve ta'zimin 
ifadesini kiraatinde gostermis. olur. ibrahim-i Nehai, namaz kilarken : 

uAIIah, hi^ bir evlat ittihaz etmcdi ve beraberinde bir tanrr da. 
yoktur.» (23-Muminun: 91) 

gibi ayetleri okudugu zaman, san-i ulflhiyete yakismayan bu gibi va- 
siflan, her ne kadar red ve inkar mahiyetinde olsa da haya edercesine 
sesini alcaltarak okurdu. Rivayet olundu ki kiyamet giinii Kur'an 
okuyucusuna : 

«Dunyada harfler iizerinde durup agir agir okudugun gibi, burada 
da oku denir.» (471) 

Namazda siikunet ile ayakta durmak, kalbin tam bir sukunet vasfi 
ictode (masivadan kesilerek) Allah'a baglandigimn bir delilidir. Fey- 
gamber Efendimiz bir miibarek hadisinde : 

Ǥiiphesiz namaz kilan saga sola iltifat etmedigi (472) miiddetcc 
Allahu Teala da ona iltifat cder.» (473) 



(471) Eba Davfld, Tirmizi ve Nesel Abdullah b. Omer'den. 

(472) Namazda saga sola iltifatin fikhi hiikmu: Gogsunu kibleden cevirirse bilit- 
tffak namaz bozulur. gafiiye gore namazda bir iki harfi belli olmiyan glilmek, parmak 
ptlatmak ve yUzunil gevirmek kerahet-i tenzihiyc ile mekrfihtur. Halbuki Hanefiye gore 
ses duyulacak kadar giilmek namazi bozar. Yalmz gdziinun secde mahailinden basks 
yerlere bakmasi, huzura mSni iss de namaza mani deglldir. 

(473) Ebft DavGd, Nesel; EbO Zerr'den. 



4 Onca KtTAB — 3 iincu BAB - KALBtN NAMAZA HAZIRLANMASI 457 

Ba§ ve goziihii saga, sola meylettirip bakmaktan koruyacagi gibi 
sirntu (kalbinin en derin kb§esini) de namazin haricindeki §eyleri dti- 
§iinmekten muhafaza edecektir. Hatirma ba§ka bir §ey geldigi anda, 
Allahu Teala'mn buna muttali' oldugunu ve gafletle miinacatin yapil- 
mayacagmi diisunmek suretiyle kalbin hu§uunu saglamaya galuma- 
hdir. Hu§uun fayda vermesi ichi igten ve di§tan olmasi sarttir. Zaten 
iginde hustlu olursa azalannda da tecelii eder. Nitekim namazda sa- 
kahyle oyniyan bir kimse hakkinda Peygamber Efendimiz : 

«lste §u adamm eger kalbinde hu§fi olsaydi azalannda da hu§u 
olurdun buyurmu§tur. 

Qunktl ayak ba§a tabi, bedenin azalari kalbin emrindedir. Bunun 
i$in Peygamber Efendimiz : 



.'4* > ', ^i> jjii -^ 



dAllahim, sobam vc giittiiklcrini, yani kalbi vc emrinde olan aza- 
lari sen lslah eyle.» (474) diye dua buyurmu§tur. 

Hazret-i Ebu Bekr es-Siddik (R.A.) namazinda direk gibi hare- 
ketsiz, Abdullah tbn Ziibeyr ise kamis. gibi dururdu. Hatta bazilan, 
riikulannda oyle hareketsiz bulunurlardi ki, cansizmis. gibi serce ku§- 
lan sirtlarma konardi. Diinya ricalinin huzurunda bbyle bulunmak 
tabiat iktizasi iken bilenler igin, melikler melikinin huzurunda boyle 
bulunmak gerekmez mi? Baskalarmm huzurunda husu ve saygi iginde 
bulunup da huzur-i ilahide hu§u gostermemek, O'nun azametini bil- 
mekteki kusurdan ne§'et eder. ikrime (475) Allahu Teala'mn : 

* ^rp\ ^ iL-Ui S f j£j 2x? '^'k *$ B 

oO Allah ki (gece tehecciide) fcalktignu ve namazlardaki kiyam, 
riikfi ve siicudunu da goriir.n (42 - §ura: 218) . 



(474) Kaynagi bulunamami;tir. 

(475) Abdullah Ibn Abbas'in azathsidir. kapida, Abdullah iserde fetva verirler- 
di. T&biin ve sikatdan olup tefsirde en yfiksek bir Slim idi. (106 Hicrlde daha bir pok 
Uim adamlan Ue ayni gtinde dlmtistur.) 



45B IHYAU 'ULOMt'D - DtN - Cilt: 1 — RUB'U'L - 1BADAT 

Ayet-i Celilesindeki takallubden murad, kiyam, rtiku, siicud ve te§eh- 
hiittur demi§tir. 

RUKU VE StiCUDDA RtAYET EDtLMESi 
ICAB EDEN 5JEYLER 

Riiku ve siiciida giderken Peygamberimizin sunnetine uyarak ni- 
yeti tazelemeli ve Allah'tan af ve magfiret dilemek uzere tekbiri tek- 
rarlamah. Yani «AHahu Ekbera demeli ve elleri kaldirmalidir. (Elleri 
kaldirmak Safi'lye gore oldugu yukanda ge?mi§tir). Riikuda da aym 
tevazuu gostererek hu§uu tazelemeli ve kalbi yumusatmaga c.ah§ma- 
hdir. Ve tekrar tekrar «Subhane Rabbiye'l - azim» demekle Rabbinin 
azametini kalbinde ve lisanmda yerlestirmege ealismah ve rahmetini 
ummak uzere wScmiallahu limcn hamidehu — Allah kendisine §tikiir 
edenc icabct cder.w diyerek riikudan dogrulmahdir. 

Sonra ziyadeyi iktiza eden §iikrun e§i oiarak «Rabbena lebel hamd» 
soyler. Ve buna «Mil'e's - sem3vati ve mil'e'l - ardi» soziinu Have eder. 
(Bu ilave yine §afi'ilere gbredir) ve daha sonra tevazuun son haddi 
olan secdeye kapamr. Burada en serefli azasi olan yuzunii ayak altinda 
Signenen toprak uzerine kor. Hatta. hu§ua daha yakin ve tevazua daha 
cok delalet ettigi igin miimkiinse seccade sermeden kilmalidir. Al- 
nini toprak uzerine koydugun zama.n, e§yayi yerine koymu§ ve fer'i 
aslina irca etmis olursun. Qunkii topraktan yaratildin ve yine oraya 
doneceksin. Bu anda da AUahu Teala'nin biiyuklugunu yeniden hatir- 
hyarak uSubhane Rabbiye'l - ala» de ve bunu tekrar ile davani kuvvet- 
lendir, cilnkii bir kerasi zayiftir. ilahi azamet kalbinde yerlesjip gonliin 
yumusayinca da, Allahu Teala'nin sana rahmet edecegine emin ol; 
cunkii ilahi rahmet, miitekebbirlere degil, miitevazileredir. Sonra 
nAllahu Ekbcr» diyerek secdeden basjini kaldu* ve otur, otururken 
«Rabbigtir vcrham vc tecavez ainma ta'lemn veya diledigin du&yi oku 
(476) sonra aym miitevazi §ekilde ikinci secdeyi tekrarla. 

TE§EHHtJTTE RiAYETl ICAB EDEN §EYLER 

(ikinci rekati da boyle kildiktan) sonra Allah'in huzurunda oldu- 
gunu diisiinerek edebli bir §ekilde otur ve Et-Tehiyyat'in manasi olan 
miilk, temiz ahlak ve salavatin Allah'a ait ve O'na mahsus oldugunu, 
kalbinden inanarak dilin ile oku tasrih et. Peygamber Efendimizi kal- 
binde dtisiinerek ona selam ver ve onun daha rmikemmel bir §ekilde sa- 
na selam verecegine inan. Sonra sana ve biitun salihlere de selam ve 



(476) iki secde arasmdakf oturugta HaneTiler bir §ey okuraaz. 



4 flncii KtTAB — 3 Qncii BAB — KALBtN NAMAZA HAZIRLANMASI 459' 

1 '" — — * 

buna mukabil biitiin salihler sayismca Allahu Teala'nm da sana selam 
verecegini yani rahmet edecegini diisun. Sonra Allahu Teala'nm bir- 
llgine ve Peygamberin nilbuwetine sahadet et (yani §afi'iler, §afi'min 
Hanefller de Hanefinin «Tehiyyat»mi okusunlar). (Selam verecegin 
te§ehhutte «Salli ve barik» okuduktan) sonra husft ve huzur iginde ka- 
buliinu umarak, eserde varid olan dualan oku, anne, babam ve diger 
mu'minleri de duadan unutma. 

Selam verdigin zaman hazirda bulunanlara ve meleklere selam 
vermeyi ve namazi sona erdirdigini niyet etmelisin. Aynca Allahu Te- 
ala'mn fazliyle bu ibadeti yapmaya muvaffak oldugunu bilerek O'na 
§ukretmeyi ve bu namazi son namaz olup belki gelecek vaktine kavu- 
§amiyacagiru hatirhyarak gizli ve a§ikar kusurundan dolayi namazimn- 
kabul olmayip red ve iade edilecegi korkusunu iginde ta§i. Nitekim. 
Peygamber Efendimiz kendisinden vasiyet isteyene : 






« - Kabileslne • veda eden kimse gibi nainaz kil.n 

buyurmu§tur. Bununla beraber namazini Allahu Teala'nm fazl-i ke- 
remiyle kabul edecegini de limit et Yahya tbn Visab (477) namaz kil- 
diktan sonra adeta namazda imis. gibi bir saat dururdu. ibrahim-i Ne- 
hai namazdan sonra bir saat hasta gibi dururdu. 

tste, bu, namazinda hu§u edip namazlanm muhafaza ve kullukta 
giiclerinin yettigi kadar miinacatta bulunan kimselerin kilacagi na- 
mazdir. tnsan kildigi namaza bakmah. Boyle kilabildigine sevinmeli,. 
kilamadigma doviinmeli ve taoyle kilmaga gayret etmelidir. 

Gaflet ile kihnan namazlar ise tehlikelidir. Bununla beraber O'nun 
kereminden, genis, ve §umullu olan rahmetinden timit kesmeyiz. Biz 
acziyetimizi i'tiraf ederek kusur ve noksanlar ile yaptigimiz ibadet- 
leri fazl-i kereihiyle kabul buyurmasim Allahu Teala'dan dileriz. 

NAMAZDA HU§CUN NETlCESl 

Bilmis. ol ki, anlattigimiz gekilde hu§u, ta'zim ve haya gibi batin! 
§artlara riayet ederek yalmz Allah nzasi igin kihnan namazlar, miika- 
?ele ilminin kapisi demek olan ilahl nurlann kalbde parlamasim temin 
eder. Yer ve goklerin inceliklerini, rububiyyetin sirlanm kesfe 



(477) Kflfe'de fcurri teflmlanndai. Kur'fin okumaya ba^layinca Mescidde ses se- 
ilt kalmazdi. Sikatdandir. 



460 1HYAU ULCmI'D - DiN — Cilt: 1 — RUB'U'L - 1BADAT 



den Aliah velileri, bu mertebeye, ancak namazda ve hassaten, secdede 
yukselebilirler; zira kulun, Allah'ina en yakin oldugu, secde haiidir. 
Nitekim Kur'an-i Kerim'de : 

a *t * * j • •* 
., -^-^ ■ -? 

«Sccde et, yakla§.» (96-Alak: 19) buyurulmu§tur. 

Miikasefede yakinlik namazdaki ihlas nisbetindedir. Bu da kuvvet, 
za'fiyet, azhk, cokluk, asjkarelik ve gizlilik bakimindan derecelere ay- 
nhr. Hatta bazilarina, e§ya oldugu gibi ke§fediltr. Bazilarna bir misal 
ile agikiamr. Nitekim bazi kimselere dtinya, Ia§e suretinde, seytart ise 
kar§ismda oturup insanlan la§eye davet eden kopek suretinde goste- 
rilmistir. Yine buriun gibi bazilarina Allahu Teala'nin sifati, bazilarina 
ef'ali, diger bazilarina muamele ilminin ihcelikleri tecelli eder. 
Bu manalann muayyen zamanlarda tahakkuku igin sayilami- 
yacak kadar gizli sebebler vardir. Bunlarm en kuwetlisi 
himmet, yani butun mevcudiyetiyle Allah'a yonelmektir. Qun- 
kii kalb muayyen bir §eye baglamrsa o sey ona daha kolay 
kesfedilir. Vakta. ki bu anlattiklanmiz ancak parlak ve cilalanmi§ ayna- 
da, yani tasfiye edilmis. ve temizlenmis kalbde goriilebilir, aynalarm ya- 
ni kalblerin hepsi de paslanip, isyan sebebiyle kirlenmis. olduklarindan, 
anlattigimiz bu ke§if ve kerametler, basiret dedigimiz kalb gozii olan 
ibadet ile ciialanrm§ herbeste bulunabilir. Ha§a Allahu Teala'nin esir- 
gediginden degil, belki isyanla khienmi§ kalbler bu hidayetten mah- 
rum olduklarindan hemen kerameti inkara kalki§irlar. Zlra gormedigi 
§eyi inkara kalkismak insan fitratinin iktizasidir. Hatta rahm-i mader- 
deki ?ocuga akil veri'.se idi, di§andaki genis. alemdeki insanin varhgim 
inkara kalki§irdi. Eger kuguk gocugun akh olsa, buyuklerin kesfettigi 
bir gok §eyleri yine inkar ederdi. Her derecede insan boyledir. Mut- 
laka kendisinin anhyamiyacagi ve bir ust derecenin anladigi seylerl 
inkar eder. (§uphesiz bu dogru bir sey degildir) Bununla beraber ve- 
layeti (Kerameti) ve merhalelerini inkar eden kimsenin, niibuvveti 
ve merhalelerini inkar etmesi lazim gelir. Halbuki Allahu Teala In- 
sanlan ayri ayrr nailer ve birbirinden farkli hey'etlerde yaratmi§tir. 
Bir kimsenin kendisinden bir list olan dereceyi inkara kalki§masi dogru 
olmaz. Evet eger bu dedigimizl kalbi masivadan tasfiye edip, Allah'a 
yonelmek suretiyle degil de fikirleri bulandiran miicadele yoluyle ara- 
maya kalkigirsa isjte o zaman bu haktkati kaybeder ve inkara kalkisirlar. 

Muba§efe erbabmdan olmiyanlar hi? olmazsa tecrube ile nriiga- 



4 iincfl KtTAB — 3 Unci! BAB — KALBlN NAMAZA HAZIRLANMASI 461 

hede edinceye kadar onu inkar etmeyip kabul ve tasdik etmelidir. Ha- 
berde gelmi§tir ki : 

»-- .' „ /' B >-> " » -- - " » * •*'''' ' ' •' 

_, -•,, ^-^ ^ -* ,, »- -• ■*-' 

-**' *° a ' ' ' T" " '*'■* - £■* ' ^' ' . Ti u ' 

/-** 'i s ^''•**"' " ','f- '^•' 1 •'?,'•' ' r "*i 

^jLiJsU-JI t_jl>jl Jl jiOX)l«^-b^^!- U*)U» ^-}p y 

«Kul namaza durdugu zaman, Allahu Teala aradaki perdeyi kaldi- 
Tir ve kulu tain kar§isina (huzur-i manevisine) ahr. Ona, zali ile te- 
celli eder. Iki yanlanndan gtiklere kadar inelekler saf baglar. Onunla 
namazi kilar ve amin demek suretiyle duasma katilirlar. Goklerdeki 
ilabi tahmetler iizerine sacihr. Bir mtioadi, bu zat kime munacat et- 
tigini hakkiyle bilseydi, kat'iyyen (ba§ka tarafa) iltifat etmezdi dlye 
bagmr. Namaz kilanlara sema kapilan agiltr, Allahu Teala meleklerine 
kar§i, namaz kilan kullan ile iftihar eder.n (478) 

. l§te buradaki gok kapilarmin acilmasi ve Allahu Teala'nin muva- 
cehesi, yukanda anlattigimiz ke§if ve kerametten kinayedir. 

Tevratta §6yle yazar : Ey adem oglu; huzurumda namaz kilip ag- 
lamaktan agirlanma. Zira, ben, senin kalbine yakla§an ve giyaben nu- 
rumu mu§ahede ettigin bir Allah'im. i§te namaz kilan zaten kalbin- 
deki futuhat, yumu§aklik ve goz ya§i Allahu Teala'nin kalbe yaklag- 
masindandir. Bu yakuilik mesafe yakinhgi olmadigina gore perdeyi 
kaldirmakla, rahmet ve hidayet yakinhgindan ba§ka bir §ey degildir. 
Denildi ki, kiyam, kuud, riiku ve siicudu bir araya topladigi i?in iki 
rekat namaz kilan bir kula her safinda on bin melek bulunan on saf 
melek ona hayran olur. Allahu TealS. yuz bin melege de mubahat eder, 
giinkii Allahu Teala bu ibadetleri kirk bin melege bolmu§tur. Bir kis- 
mi kiyamete kadar yalniz kiyamda, diger bir kismi yalniz secdededir. 
Kiyftmete kadar, riiku ve siicud edenler de bbyledir. Goriiluyor ki Al- 
lahu Teala'nin meleklere nasip ettigi yakmlik ve riitbe sabittir, degi§- 



<*78) Kaynaji bulunamamigtir. 



462 1HYAU 'ULtJMt'D - DlN — Cflt: 1 — RUBTJ'L - 1BADAT 

mez, ne artar ve ne de eksilir. Bunun igin Kur'an-i Kerim'de buyuru- 
luyor : 



l* *• * ** I VI 

fji*^ m\jtA "aJ VJ U* U J 



«Bizden ise her birimiz igin nraayyen bir makam vardir.» (37- 

Saffat: 164) 

insan, terakki bakimmdan meleklerden aynlmi§tir. O durmadan 
ytikselir ve derece derece Allah'a yaklagir. Fakat meleklere bu terakki 
kapisi kapalidir. Onlarin ancak muayyen riitbeleri ve me§gul oldugu 
ibadetler vardir. Ondan aynhp ba§kasina gegemez ve ibadetten de- 
asla usanmazlar. Nitekim Kur'an-i Kerim'de buyuruluyor : 



*: ■*>*. 



< - t -5 



.. • * • ** S. t ■* I S t i ■* 



«0'nun huzurundakiler O'na ibadetten ne cekinirler ve ne de yor- 
gunluk duyarlar. Gece gundiiz usanmadan O'nu tesbih ederler.n (21- 
Enbiya : 19, 20) 

Yiiksek derecelerin anahtan namazdir. Nitekim Kur'an-i Kerim'de 
buyuruluyor : 

(iMii'minler saadete ermiglerdir. Onlar namaxda hugfi ictadedir- 
ler.n (23-Mu'minun: 1,2) 

Allahu Teala onlan imandan sonra hu§u ile kildiklan namazlan 
Ue medhetmi§tir. Sonra yine muflihlerin vasiflarim namaz Ue hatme- 
derek : 

«Ve onlar ki namazlan iizerrade muhafizhk eder, aunaninda bi- 
larlar.» (23 - Muminun : 9) 



4 QncQ KlTAB — 3 iincii BAB — HU§OUN MENSEl 463 

Sonra bu sifatlarm neticesi olarak buyuruluyor : 

«l§te Firdevs cennetine varis olan ancak onlardir ve onJar ebedi 
olarak oradadirlar.» (23 - MUminun : 10, 11) 

Ewela felah ile, sonra da Cennet-i Firdevs'e varis olmakla onlan 
vasiflandirmi§tir. Gaflet He kilinan namazin ve gaflet ile okunan Kur'~ 
an'in bu derecelerl saghyacagina hie; ihtimal veremem. Bunun igin 
bunlann kargihgmda Allahu Teala : 

«Sizi Cehenneme sevk eden nedir? Namaz kilanlardan degildik 
derler.» (74-MMdessir: 42, 43) 

Nur-u ilahlyi mu§ahede edip Allah'a yakla§acak ve Firdevse varis ola- 
caklar ancak namaz kilanlardir. 

Bizleri de bu gibilerden yapmasmi, sozii dogru, fakat i§i egri olan- 
lardan yapmamasim Cenab-i Allah'tan dileriz. ihsani kadim ve lutf u 
keremi nihayetsiz olan O'dur. Salat ve selatn Habib-i Ebremi iizerine 
olsun. 

HU§t tLE NAMAZ KILANLARIN HtKAYELERi HU§tUN 
MEN$El VE BULUNDUGU YER 

Bilmis. ol ki hu§u; imamn meyvasi, ozii ve Allahu Teala 'ran aza- 
metini ve kendi kusurunu idrakin neticesidir. Bunu anlayan, namaz- 
da, namaz haricinde, yalmzken, hatta ayak yolunda bile husudan ay- 
nlmaz. Cunkii hu§u, nerede olursan ol, Allahu Teala'nm sana muttali' 
oldugunu ve onun azametini ve kendi kusurlanm bilmeyi gerekli kilar,. 
Asil hugu bu bilgilerden dogar, bunun igin hu§u yalniz namaza bagli 
degildir. Hatta Allahu Teala'dan haya ve hu§uundan kirk sene basmi 
goklere kaldirrmyanlar olmu§tur. 

Rebf ibn Heysem (479) goziinii o derece korur ve etrafina bakin- 
mazdi ki bazilan onu kor bile zannetmisjlerdir. Yirmi sene ibn Mes'ud 
ile diiser kalkardi. Hatta ibn Mes'udun cariyesi onu gorunce, ibn Mes* 
ud'a, kor dostun geliyor derdi. Ibn Mes'ud da onun bu soziine 



(479) tbn Mes'ud'un yanina girdigi vakit, cikincaya kadar kimse kabfll editmezdi. 



464 tHYAU 'ULOMl'D - DlN — Cilt: 1 - RUB'U'L - iBADAT 

gtilerdi cunktt onu iceri almak igin kapiyi actigi zam&n gozlerini ka- 
pamis. ve basmi yere egmis. goriirdu. ibn Mes'ud ona bakinca : 




tcTevazu ile yalvaraiilatl mujdele.n (22 - Hacc : 34) 

ayetini okur, "Vallahi Peygamber Efendimiz sen! giirse sevinirdi" (di- 
ger rivayette seni severdi, diger rivayette de giilerdi) derdi. 

Bir giin ibn Mes'ud ile demirciler gar§isina gitti, orada koriikle- 
rin ufuriilup ate§lerin alevlendigini goriince cehennem ate§ini hatir- 
layarak dii§up bayildi. Ibn Mes'ud namaz vaktine kadar ba§i ucunda 
beklediyse de ayilmadigim goriince onu arkasina alarak evine getirdi 
Te tarn 24 saat baygin kaldi, bu sflretle be§ vakit namazi kayboldu. 
Bagmdan aynlmayan Ibn Mes'ud "i§te Allah'dan boyle korkulur" de- 
mi§tir. Yine bu zat: "Biitun namazlanmda okudugumdan ba§ka bir 
gey dtisunmem" demistir. 

Amr ibn Abdullah da hu§u ile namaz kilanlardan birisidir. Hatt& 
kendisi namaza durdugu zaman kizi evde tef cahp kadinlar ile konu§- 
tugu h&lde kendisinin haberi olmazdi. Namazda akhna bir §ey gelir 
mi diye soranlara, evet, Allah huzurunda muhasebe gorecegim gtin 
He cennetlik veya cehennemlik olacagim korkusu, diye cevap vermis,- 
Ur. Bizim hatinmiza gelen diinya i§lerinden, sizin akuniza hi? bir sey 
gelir mi? Namazda benim akhma oyle bir sey gelmeden ise stingulerin 
bana uzanmasi benim icin daha sevimlidir demi§tir. Yine bu zat: Eger 
aradan perde kalksa bile benim (yakinim)de bir degi§iklik olmaz de- 
migtir. Muslim ibn Yesar da bunlardan biridir. Namaz ki- 
larken caminin yikilan direglnden haberi olmadigini yukarida soyle- 
mistik. (Basra camllerinden birlnde namaz kilarken bir direk, onun 
arka tarafina yikildi ve bir kubbe e6ktu. Bu btiytik guriiltuyii duyan- 
lar camiye kogtu, onun bir direk gibi namaz kildiguu gordiiler, selam 
verdikten sonra gecmis, olsun diyenlere ne oldu diye sorunca, bu yi- 
kilmis. diregi gormiiyor musun? dediler. Ne zaman yikildi? §imdi na- 
maz kilarken az kaldi uzerine yikilacakti, dediklerinde benim bundan 
haberim yok dedi). 

Bazi kimseler (Urve tbn Ztibeyr denir) namazim bo- 
zacak gekiide ayagim haserat isirdigi halde namazim bozmanu§tir. 
(Urve tbn Ztibeyr'in) ayagim ameliyat etmek icabetti, fakat mumkun 
olmadi. Bu adam namaza durdu mu daha bir seyden haberi olmaz de- 
diler ve hakikaten namazda iken ayagini ameliyat etttter de kendisi- 
nin hi; haberi olmadi. 



4 iinctt KlTAB - 3 iiiicu BAB - HU§CUN MENSEl 4fi5 

Diger bazilan: Namaz ahiret i§idlr; oraya giren dunya ile alaka- 
auu keser demiglerdir. Yine bir zata, namazda iken akhna baska bir 
gey gelir mi? Diye sormalan iizerine degil namazda, namaz haricinde 
bile aklimdan Allafa'dan baska bir sey gecmez diye cevab vermigtir. 
Yine bazilanna bu §ekilde soruldukta "namazdan daha 50k. sevdigim 
bir gey yok ki namazda onu hatirliyalim". Ebu'd - Derda (R.A.) 
"Diinya meggalesini bitirip huzur icinde namaza baglamak, kislnin 
fakih olusundandir" demistir. HattS. bazilan vesvese korkusuyla na- 
mazt kisa keserlerdi. Ammar ibn Yasir (480) bir del a nama- 
a acele kihnca, ni§in acele ettin? diye kendisine sorduklannda: "Farz- 
lanndan eksik biraktim mi?" Diye sordu. Hayxr dediler. Bunun tizeri- 
ne "Ben seytarun vesvesesini kesmek icin acele ettim" Zira Peygam- 
ber Ef endimiz : 

«<;ok namaz kilanlar var ki, ancak namazimn yansi, iicte biri, 
diirtte biri, begte biri, attida biri, hatta ancak onda biri kendisi icin 
yazilir.» (4§1) buyurmustur. Yine Ammar, ki§iye namaandan, ancak 
akli basinda iken kildigi yazthr demigtir. Denildi ki (Asere-i mubegse- 
reden olan) Talha, Zubeyr ve bir kisim sahabe, namazi hafif (acele) 
kUarlardi. Sebebini kendilerinden sorduklannda: "§eytamn vesvesesi- 
ni kesmek 15m namazi fazla uzatmayimz" derlerdi. 

Rivayet olundu ki, Omer Ibn Hattab (R.A.) minberde iken : Kul 
Musmman olmasina ragmen Allah icin kamil bir namaz kilamadan 
sacini, sakabni agartabilir, demistir. Bu nasil olur? sorusuna cevaben 
de "huzur ve husfia riayet etmez de ondan" demi§tir. 

Ebu'I - Aliye'ye (482) Allahii Teala'nin : 



«0*iu j^tsC*^ j^i^jjji 



(480) Doksan flp yasinda Siffin vak'asinda Hazret-i Ali safinda sehit olmus&r. 

(481) Ahmed b. Hanbel rivayet etmistir. 

(482) Basralidir, Peygamberimizin Irtihalinden iki_ sene sonra MQsliiman oWu. 
Ebfl Bekr'in huzuruna gird'- Omer'in ardinda namaz laldi; kendisi sfkatdandir. Safa&be- 
den sonra Kur'ani em iyi bilen zattar. 90 Hicride 51miist0r. 

F. 30 



466 1HYAU 'ULtlMt'D - DIN — Cllt: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

«Onlar ki kildiklan namazdan habersizdirler. Onda sehv ederler.» 

(107 -Maun: 5) 

ayetinden kimin kasdedildigi sorulunca: Kag rekat kildigini bilmiyen- 
lerdir, diye cevab vermi§tir. Hasan-i Basri ise uhutup namaz vaktini 
gesirenlerdir. Dlgerleri vaktinde kildim diye sevinmiyenler, vakti ge-* 
girdim diye uziilmiyenlerdir, diye cevab vermisterdir. 

Bilmi§ ol ki namazin bazisi hesab edilir ve yazihr, diger bazilari 
ise yazilmaz. Nitekim haberler de buna delalet etmektedir. Her ne ka- 
dar fakihler, namaz bblunmez derlerse de hiikum boyledir. Fakihlerin 
bu sozlerinin yukarida anlattigimiz gibi ba§ka manasi vardir. Hadis- 
ler manaya delalet etmektedir. Nitekim hadisde: 

«Farzlann noksanlan, nafileler He tamamJanir.» (483) buyurul- 
ma§tur. Yine haberde geldigine gflre, isa aleyhi's - selam buyuruyor 
ki; Allahu Teala: «Kulum farzlar ile ancak azabimdan korunur ve na- 
fileler ile de bana yakla§irn buyurmu§tur. Rivayet olundu ki Peygam- 
ber Efendimiz : 

^oljiiSU : JlijIiJl ULit oTl^ly ja *J^i 5^U J^» 
- v- '.,'-< •*•' -* 1 r ■* .--■ •> • * "\ " S' "• * •'Ax' 1"' 

• '.* »\ * ■: *S ' »". .' . t ,'-S- ".'■r" '*"'' %'*'-<.' * 

c)L U :JUi jj^VI Jp «pl fJt^l L. VJ cJl :JUi 
-■ > '*$-,, «>',*,* * i > * B -"I]' '. **.* " \ *-\ 

"* " * i vf i • "' ,'•• ' • «i' I 6 " i' ' -^-vl • -f 



(483) Siinen sahibleri ve Hakim, Ebfi Hureyre'den. 



4 finctt KlTAB — 3 flncu BAB — HU§OUN MENSJEt 467 



«Peygamber Efendimiz kildigi bir namazda bir ayet atlamigti. 
Namazdan sikinca, "ne okudum" diye sordu ve herkcs siikut etti kirn- 
se bilemedi. Bunun uzcrine Peygamber Efendimiz, Ubey Ibn Kab'a 
sordu. Ubey falan sureyi okudun ve falan ayeti atladin, ayet mensah 
mu oldu, yoksa kaldinldi mi bilemedik, dedl. Peygamber Efendimiz : 
"Senin aklin basmda sen bildin ya Ubey!" Sonra digerlerine donerek: 
"Ne olttyor bir kavim ki namaza hasirlanir, saflanru diizeltirler de Pey- 
gamberleri onlerinde okudugu halde onlara Allah'in kitabindan ne 
okndugunu bilmezler" tste Israil ogullan da boyle yapti ve Allahu 
Teala Peygamberlerine vahyetti ki "Ummetine soyle bedenleriniz ile 
bazirlamr ve dilleriniz ile okursunuz fakat kalbleriniz bagka tarafta 
bu yaptiginiz batildir."» (484) buyurmustur. Bu hadis namazda sure- 
yi okumakta imanu dinleyip anlamanin kifayet edecegine bir delUdir. 

Bazilan: Bir ki§i secde eder de Allah'a yakla§tigim zanneder. Hal- 
buki oyle giinah kazanir ki eger o gun&h, bulundugu sehir halkina 
taksim edilse, hepsini helake goturiirdU. Bu nasil olur? sorusuna ce- 
vab olarak da; secde ettigl halde kalbi, nefsi hevasimn pe§inde olup, 
bo§ geylere kapilmig olan kimsedir, diye cevab vermistir. 

i§te hu§u ile namaz kilanlarm hall. 

Butun bu haber ve hikayeler, huzur ve husfiun namazda asil ol- 
duguriu ve gafletle yapuan hareketlerin faydasinin az oldugunu bize 
g8stermektedir. Haklkati ancak Allah bilir. Allahu Teala'dan husn-tt 
tevfik dileriz. 



DORDtJNCC BAB 

iMAMET, ERKAN-I SALAT VE SELAMDAN, 
SONRAKi MES'ELELER BEYAN1NDADIR 



Namazdan evvel ve kir&at esnasinda imama du§en vazifeler : 
A — Namazdan evvel imama terettiip eden- vazifeler altidir. 
I — Sevilmedigi cemaate imam olmamak. Ancak ekseriyetin itti- 

fakiyle muteberdir. Eger ekalliyette olanlar dindar ve salih kimseler 

ise s8z onlanndir. Hadisde : 

X^rj) Sl^lj i ^y\ j^Jl : ^jj ^rsU jjl*J V iftU i 

«t)c. klginin namazi kabul olmaz (namazlan baslanndan ileri ge$- 
mez) : 

1 — Efendisinden ka$an kole, 

2 — Kocasi kendisinden razi olnuyan kadin, 

3 — Sevilmedigi cem&ate namaz kildiran imfim.» (485) diye va- 
lid olmugtur. 

Sevilmedigi cemaatln online gegmek menedildigi gibi, ardinda 
kendisinden daha iyi bilen var ise yine one gegmesi mekruhtur. An- 
cak o zat one ge$mezse o zaman kendisi ge?ebilir. Bu gibi mazeretler 
bulunmadigi vakit imametin sartlanna riayet edecegini anlarsa geg- 
sin ve kildirsin. Bu anda sen geg ben geceyim diye miinakasa etmek 
mekr&htur. Denildi ki bir kavim ikamet esnasinda imamet i?in mii- 
nakasa ettiklerinden Allah, suretlerini neshetmigtir. Sahabe arasinda 
tmamet hakkinda rivayet edilen mudafaa, imamete gegmek icin degil, 
daha iyisini imamete gegirmek ichiveya namaz kildtrmakta muhtemel 



(485) Tirmizt, Ebt Umlme'den. 



■ f 

470 1HYAU -ULOMt'D - DlN — Cilt: 1 — HUB'U'L - tBADAT 

kusurlardan kacindiklan igindir. Zlra imamlar kefillerdir. Qiinkii dai- 
ma namaz kildirmayan imam olunca me§gul olur, bilhassa &§ikare 
okudugu zaman cemaatten utamp ihlasin kaybolacagmdan korkar. 
I$te tiirlii sebeblerden imamliktan ka§innug olabilirlerdi. 

2 — Her ne kadar her ikisinin ayn ayn fazileti varsa da imamlik 
lie mtiezzinlik bir arada bulunmasi mekruh oldugundan (486) imam- 
hgi tercih etmelidir, c.unku imamlik daha evladir. Bazilan, ez&mn fa- 
rileti bahsinde anlattiklanmiza ve Feygamber Efendlmizin : 






ttlmam kefil, muezzin ise kendisinc giivenilen bir emindir.iv (487) 
hadisine istinaden miiezzinligi tercih etmi§Ier; cunku kefalette teh- 
like vardir. Bu husdsta Peygamberimizin diger hadisleri : 

ntmarn emindir riiku ettigi vakit siz de riiku edin. Secde ettigi 
vakit siz de secde' edin.n (488) 

Diger hadisinde : 

(H^ip v *j** ^2jl> j4Jj a* pji o fr u 

«Namazi tain kildtnrsa, kendisinin ve cemaatinin lehine, noksan 
ktlanui yalniz kendl aleyhinedir.» (489) 

ve yine Peygamber Efendimizin : 

«AUahim, imamlan irsad et. Miiezzinlerl de magfiret et.» (480). 



Hanefifere gore her ikisinin de bir z&tm uhdesinde toplanmasi daha toak- 
UUflr. 

(487) Ebfl DAvOd ve Tirmizt, EM Hiireyre'den. 

(488) Buhfirt. Ebfl HGreyre'den. 

(489) ton Mflce, Ukbe b. Amir'den. 
(400) Yukanda gecmistir. 



4 uncii KlTAB ~ 4 iincu BAB - IMaMET HAKKINDA 471 

Magfiret, ru§dtt istemekten evl&dir, cUnkii rii§d magfiret igin is- 
tenlr. Haberde : 



• x^ I > *4* o fs ■ t-f 






«Bir mcscidde yedi sene imamhk cden kimse, hesabsiz olarak deii- 
nete girmegi hak eder. Kirk sene miiezzinlik cden hesab gormetten 
Cennete girer.» (491) diye nakl olunmu§tur. i§te Sahabenin imamete 
ragbetleri bu gibi sebeblerdendir. 

tMAMLIGIN MtJEZZlNLiKTEN DAHA FAZlLETLt OLDUGU 

Bu husOsta sSziin dogrusu, imamlik miiezzinlikten daha faziletli 
olmasidir. Qunku Peygamber Efendimiz (S.A.), Ebu Bekr, Omer (R. 
A.) ve onlan takip eden imamlar (miiezzinlik yapmamig) imamliga 
clevam etmiglerdir. Gergi imamhkta kefalet tehllkesi var. Fakat fazi- 
let de bu tehlike nisbetindedir. Nitekim emirtik ve hilafette tehlikeler 
oldugu halde Peygamber Efendimizin : 

«Bir giin adaletle hukinetmek yctmi§ senelik ibadetten hayirlidir.» 
<492) 

hadislyle efdal oldugunu bildirmi§tir. Ve bu sebebtendir ki fazileti ve 
fikhi daha 50k bileni One gecirmek (imam yapmak) vacib oldu. Ni- 
tekim bir hadlslnde : 



*9 '•{ I'll, I / I ■".***' i > \ * a > . tf < ■ 



(491) Tirmizi ve Ibn Mace, Ibn Abbas'dan. 

(492) Xaberftn!, Ibn Abbas'dan. 



472 1HYAU "ULOMt'D - DtN - Cilt : 1 - RUB'U'L - teADAT 

ittmamlanmz, gefaatgilerinizdir; yahut, Sizi Allaha iletenlerden- 
dir. Namazimzin taraamlanmasim isterseniz imamete, en hayirlinra 
ge$irin-» (493) buyurayorlar. 

Selefin bazisi diyor ki: Peygamberden sonra alimlerden daha iis- 
tiin, alimlerden sonra da namaz kildiran Imamlardan daha usttin 
kimse yoktur. Qiinkii Allahu Teala ile kullan arasinda (yarti Allah'a 
giden yolu gSstermekte) bunlar bulunur. Peygamberler nubiiwetle- 
riyle, aiimler ilimleriyle, bunlar da dinin diregi olan namazi kUdir- 
makla. 

l§te bu delile dayanarak sahabe-i kiram Ebu Bekr'i (R.A.) hila- 
fete takdim etmi§tir. Qtinku onlar diyorlar ki: 

> i > *.' - • '.* *i , ? - i i *'t •" 

.* % ■* i ■* ,-* 

tcBaktik ki namaz, dinimizin diregidir. Dinimiz icjn Resul-S Ek- 
remin tercih ederek imamliga gefirdigi bu zati (Hz. Ebu Bekr'i) biz 
de dunyahgiimz i?in tinder segtik.» (494) 

Bilal-i Habe§l (R.A.)'yi secmediler. Halbuki Peygamber onu da 
muezzin olarak se?mi§ti. Peygamber Efendimizden rivayet edilen bir 
hadlsde: 






«BIr kisi, ya Resulallah, benl cennete gotiirecek bir ameli bana 
Bgret, deyince Peygamber Efendimu: "Muezzin ol", adam yapamam, 
Peygamberimii "imam ol" yine yapamam deyince, o halde inwrnm 
aidinda bl.» (495) 

buyuruluyor. Bu hadlsde peygamberimizin muezzinligi takdim bu- 



(«) Dare Kutot. 

(4W) Buh&rl to MCtattM, Aip'dn. 

(«S) BuUrl. 



4 Unctt KlTAB - 4 iincu BAB - BWAMET HAKKINDA 473 

yurmasi, cemaatin onu imamete gec,irmiyeceklerini tahmin ettigi i<;in- 
dir. Sonra imamhgi teklifi, yapabilecegini zannettigi i§indir. 

3 — Imam, namaz vakitlerine riayet ederek Allah'm razi oldugu 
Ilk vakitte namazi kildirmaya gayret etmelidir. Qiinkti Peygamber 
Efendimiz'den rivayet edilen bir hadisde : 

-- ' 

«Vaktin ilk cuziiniin, son cuzune nisbetle faziieti, ahiretin dim- 
yaya olan faziieti gibidir.n (496) 

Yine hadisinde : 

(c- Gerci - vaktin son ciizunde kilan kirasenin namazi kazaya kal- 
mig degil, fakat ilk vakitten kaybettigi (fazilet), biitiin varligiyle diin- 
yddan hayirhdir.» (497) 

Cemaatin cogalmasim beklemek igin vakti geciktirmek dogru 
xiegildir. Belki ilk vaktin faziletini ihraz i§in bir an ewel namaza ba§- 
lanmahdir. Vaktin eweli cemaatin coklugundan ve.hattA sureyi uzat- 
maktan da makbuldtir. Denildi ki: Eshab namaz igin iki cemaat bul> 
du rau tictinctiyu, cenaze i?in, dort ki§i buldu mu beginciyi beklemez- 
lerdi. Hatta seferde iken taharet atmak igin bir sabah namazmda (Te- 
bfik gazveslnde) Peygamber Efendimiz gecikmi§ti. Sahabe Peygambe- 
rimizi beklemiyerek, Abdurrahman bin Ayf'i one gegirdiler. Ancak 
ikinci rekata yeti§ebilen Peygamber Efendimiz, imamin selamindan 
sonra kalkarak bir rekati kilmi§tir. Bu hususta Peygamberimizden 
oztir dilemeleri uzerine: Peygamber Efendimiz : 

nOiizel ettlnlz, bSyle yapmalisiniz,» (Buhari ve Muslim) 

(498) \Ebfi Mansto ed-Deyleml, Jbn Oraer'den. 
(497) Date Katnl, Ebfl HOttsyre'den. 



474 tilYAU ULOMt'D - DlN — Cilt : 1 — RUBUX - ISADAT 

buyurdular. Yine bir (Pazartesi) ogle namazmda Peygamber Efendi- 
miz gecikmi§ti, sahabe Ebu Bekr (R.A.)'i one geglrdiler. Peygamber 
Efendimiz de gelerek onun yan tarafmda durdu. 

Imam miiezzini beklemez. Ancak kamet i(jin muezzin imami bek- 
ler. tmam ile muezzin hazir olunca daha kimseyi beklemezler. (498) 

4 — Taharetinde ve biitun §artlannda Allahu Teala'nin emane- 
tini eda etmiye niyet etmelidir. 

MtJEZZtNLiK VE IMAMLIK iQtN tiCRET ALMAK 

Asil ihlas, imamlik i^in Ucret almamaktir. Nitekim Peygamber 
Efendimiz, Osman tbn Ebi's - Sakafi'ye : 

«Bir muezzin bul, okudugu ezan icm ucret almasm.» (499) bu- 
yurmu§tur. Ezan namaza bir yol ve davettir. Ona ucret almmazsa, 
imamliga iicret almamak evleviyetle sabit olur. imama tahsis edilen 
mescid vakfmdan veya sultandan veya ba§ka bir ' kimseden imamlik 
icjn nafaka almak haram degilse de mekruhtur (500). Farzlarda al- 
digi iicretteki kerahat siinnetlerde aldigi ucretlerdeki kerahattan agir- 
dir. Para aldigi takdirde bunu imamlik parasi degil, zaman, devam ve 
camiye murakabe ucreti olarak almahdir. 

fmamin emin olmasina gelince: Bu da bafeinim fisk ve kebair ile, 
kugiik gtinahlara devamdan temizlemektir. imamliga hazirlanan 
kimseye layik olan, biitun imkanlan ile bu gibi hatalardan kacmmaya 
gayret etmektir. Qunkii o cemaatin oncu ve §efaatcisi demektir. Ya- 
ki§an, aralarmda en nezih bir insan olmasidir. Zahirini de hadesden 
(cuniibliik ve abdestsizlikten) , hubusdan (kir ve pislikten) temizle- 
mektir. Bunlan kendisinden ba§ka kimse bilemiyecegi icin bu husus- 
larda gok dikkatli davranmabdir. 



(498) Hanefi mezhebinde sabah vaktini, bir yanhghk olursa yeniden abdest alip 
kilacak valcit kalmcaya kadar tehir daba sevaptir. Bu hususta Peygaroberimizin hadisi 
vardir. Ayni zamanda meshttd oldugu icin gece ve gundiiz melekleri buna gehadet edcr. 

Ogle r.amaam da yaz gunlerinde bir miktar serinletmiye dair hadis vardir. Bunun 
icin Hanefilere gore onu da biraz tehir evladir. tkindi vaktini de. ihtildflardan kurtar- 
mak icin, vakt-i kerahete diigmemek sartiyle biraz tehir makbuldiir. Vatsi namazim da 
gecenin uste biri gesinceye kadar tehir etmek daha faziletlidir. Diger. namazlar ilk va- 
kitte kilimr ve camilerde daima ilk vakit tercih edilir. Yalniz sabah namazi mustesna- 
ihr. (Mifterctm). 

(499) Sunen sahibleri, Osman b. el-As'dati. 

(500) Haneffler, ulema-i muteahhlrinin fetvalanna istinaden kerahetsiss cevazma 
hukmetmiglerdir (Mutercim). 



4 uncii KiTAB — 4 iincii BAB — MtiEZZlNLiK HAKKINDA 475 

Namaz kilarken abdestsiz oldugunu hatirlarsa hemen bozmali, 
hatta namazda yellense bile hie. cekinmeden bagkasini yerine cekip 
kendisi kenara sekilmelidir. Bu nailer haya edilecek §eyler degildir. 

Siifyan-i Sevri "tyi ve fena herkesin ardinda namaz 
fed, ancak, ickiye devam eden, agikare fenalik igleyen (fasik) anne 
babasina .asi olan, bid'ati irtikab eden ve efendisinden kacan kolenin 
ardinda kilma" demigtir (501). 

5 — Saflan duzeltmeden tekbir almamali, sagina soluna bak- 
mah ve saflan diizeltmelidir. Sahabe omuzlarmt bir faizaya getirir, 
topuklanm birbirine yaklastinrtardi- Miiezzin ikameti bitirmeden de 
tekbir almamalidir (502). Muezzin ezam ile ikametinin arasini ce- 
maatin vaziyetine gore ayarlamahdir. Haberde : 






«Miiezzin ezan ile ikamet arasini, yemek yiyen bitirinceye, afcdes- 
ti daralan da abdest alincaya kadar tehir etmelidir.» 

denilmistir. £unku Peygamber Efendimiz su dokunmek veya kaza-i 
hacet gibi sikmti ile namaz kilmaktan menetmigtir. Yine huzur-u 
kalbi temin icin yemegin namaz tizerine takdimini emir buyurmu§tur. 

6 — Btitiin tekbirleri yiiksek ses ile almalidir. Cem&at, ancak 
kendisi duyacak kadar sesini ytikseltir, faziletini kazanmak igln ima- 
mete niyet etmelidir. Kendisi eger niyet etmez cemaat imamete uy- 
magi niyet ederse namaz sahih yalmz imama uymak faziletini ce- 
maat ihraz ederse de, imamete niyet etmedigi i?in, imam, imamlik 
faziletini ihraz edemez (503). Cemaat, imam tekbiri bitirdikten sonra 
tekbir almalidir (504) . 



(501) Hanefllere gore fasik ve facir her imamin ardinda namaz caizdir. (Miiter- 
cim). 

(502) Hanefilere gore o rivayet olmakla beraber «Kad kametl's - salaU dendigi 
vakit imamin tekbir almasmi daha uygun bulmujlardir. 

(503) Hanefflere g3re cemaatte kadm var ise mutlaka imamliga niyet etmek 14- 
zundir. Aksl takdirde kadin'm iktidasi saJiih degildir. 

(5W) tmamdan ewel tekbir alan imama uymus sayilmaz. Bunun icin mfimkttn 
ise tekbiri imam, ile, degilae pejinden getirmelirfir. 



476 1HYAU -ULfiMl'D - DtN — Cilt : 1 — RUB'U'L - iBADAT 

KIBAATTGK! VAZiFELER UgiCR 

I. Agikare ve gizli okuyacagi yerler : 

Adeta yalniz kihyor gibi, istiftah du&sini (Bu §afHlere goredir, 
bize gore gizlice "Subhaneke" ve "Efizu" okur) (505) , sonra Fatiha'yi 
ve sureyi sabah namazinm tamammda, aks,am ve yatsmin ilk iki re- 
katlannda a§ikare okur. Yalhiz kilan da boyledir (506)-. imam ve ce- 
maat birlikte ve asjkare "Amin" derler (507). Besmeleyi de a§ikare 
alirlar (508) . Bu hususta rivayetler ihtilaf li ise de; imam-i §af i'i bunu 
tercih etmisUr. 

II. Namazda imamin fasila verdigi yerler : 

imam efendi kryamm uq yerinde sekte etmelidir. {Semure ibn 
Cundiib ve imran ibntt'l - Huseyn (509) Peygamberimizden bbyle ri- 
vayet etmi§tir.) 

1 — En uzunu ve birincisi tekbir ile Fatiha arasidir. imam bu 
arada istiftah duasini okumak veya bu kadar zaman durmakla cema- 
ate Fatiha okumak imkamm saglamis, olur. §ayet durmazsa, (§a- 
fi'ilere gore) cemaatin Fatiha'yi okumasi zaruri oldugu igin dinlemelc 
faziletinden mahrum kahrlar ve mes'ulu imam olur. Bu kadar zaman 
durursa, mes'uliyet bu arada Fatiha'yi okumiyanlann kendilerine ra- 
cidir (imama uyan Hanefiler, gizli ve asjkare sukut eder dinlerler). 

2 — Fatiha'yi bitirdikten sonra ilk sektenin yarisi kadar bir du- 
raklama yapar ki birinci sektede Fatiha'yi bitiremiyenler ikincide 
tamamlamis. olurlar (Hanefilerde boyle bir sekte yoktur.). 

3 — tfcunciisu zamm-i sure ile riiku arasinda ve kiraat ile ruku 
tekbirini ayiracak kadar kisa bir sekte yapar. Qiinku Peygamberimiz 
kiraati riiku tekbirine vasletmekten menetmistir. Cemaat imamin 
ardmda (§afi'ilere gore) Kur'an'dan yalniz Fatihayi okur. imam sii- 
kut etmezse Fatiha'yi imam ile birlikte okur ve kusur imamindir 
(yine gafii'lere gore); cemaat uzakta olmak sebebiyle imamin sesini 
duymuyorsa sureyi de okumasinda beis yokttfr. 



(505) gafiilere gore Fatiha 'nm baguidaki besmele Fatiha 'dan oldugu ifin onu ayn 
zikretmedi. Hanefilere gSre o da tEuzn* gibi gizli okunur. 

(506) Yaliuz kilan bize gore muhayyerdir. Dilerse hepsinde gizli okur. Teamiil de 
bdyledir. 

(507) Hanefilere gore asikare amin demek tnekruhdur. Gizli denir. 

(SOS) Hanefilere gore namaz kilarken Fatiha ile sure arasinda besmele abnmaz. 
Bu husustaki badtsi Dare Kutnt ve Hakim, tbn Abbas'dan rivayet etraigler. Hakim 6a- 
hth okhigunu soylemi§tir. Gizli okundugunu da Muslim, Enes'den rivayet etmigtir.' 

(SOB) Huzaa'dan olup Hayber yilinda Musluman olmug. Basra kadihgmda bulun- 
mu§ ye S2 Hicrtde obnugtur. 



4 ttncii KtTAB ~ 4 iincti BAB — PEYGAMBERtMlZtN SON NAMAZI 477 

m. Namazda okunaeak sureler : 

Sabah namazinda yiiz ayetin altmda yani ytiz ayete varmayan 
iki sure okumahdir. $unkii sabah namazina daha karanhk iken ba§- 
layip uzun sure ko§mak sunnettir. Hatta namazda iken ortahk agarsa 
zarar vermez. Bununla beraber ikinci rekatta herhangi bir surenin 
sonundan yirmi veya otuz ayet okumakta beis yoktur. Qiinku daima 
surenin ba§larmdan okundugu igin son kisimlan daha az duyulur ve 
bu suretle dinleyicilerine daha iyi tesir eder. Bazi alimlerin ho§ gor- 
medigi, sureyi basmdan ba§layip kesmek ve ba§ka sureye intikal et- 
mektir. Halbuki Peygamber Efendimiz, Yunus suresinin bazi ayet- 
lerini okudu. Musa ve Fir'avn ile alakali ayetlere geldiginde kesti ve 
rfikua gitti. Yine rivayet olundu : 



((Peygamber Efendimiz sabah namazimn birinci rekatinda Baka- 
ra'dan "Kulu amenna billahi..." ayetini, ikinci rekatta da, (Al-i tmran- 
dan) "Rabbena atina" ayetlcrini okumu§tur.» (510) 

Yine Peygamber Efendimiz, Bilal-i HabesTnin (namaz kilarken) 
bir oradan bir oradan ayetleri toplayarak okudugunu duydu ve sebe- 
bini kendisinden sordu. Bilal de iyi giizel, yani rahmet ayetlerini bir 
araya toplayarak okuyorum diye cevab verdi. Peygamber Efendimiz 
de giizel yapiyorsun, buyurdu. 

Cgle namazinda (tival-i mufassal) yani uzun surelerden okur. 
30 ayete kadar kifayet eder. Ikindide oglenin yansi kadar evsat-i mu- 
fassal (orta sureler), ak§am namazinda kisar-i mufassal son kuctik 
surelerden okur. 

PEYGAMBERtMlZIN SON NAMAZI 

Peygamber Efendimizin kildigi son namaz, akgam namazidir. Bu 
rada "el - Murselat" okumus, ve ondan sonra bir daha namaz kilama- 
misfor. (Buhari ve Muslim'den). 



(510) Muslim, tbn Abbas'dan. 



1 



478 IHYAU 'ULUMTD • DlN — Cilt : 1 — RUB'UX - IBADAT 

■ " ' " ' ' i ii i ■ i - ■ ■■■ i i i n i i , n » ii i iim 

NAMAZI UZATMAK VE KISALTMAK 

Hulasa: Cemaat ile hafif kilmak hele cemaatln goklugu zamanin- 
da daha makbuldiir. Bu ruhsati Feygamber Efendlmiz §u miibarek 
sozti ile ifade buyurmugtur: 

iiSizden biriniz cemaat ile kildirdigi vakit -murakiin oldugu ka- 
dar- hafif kildirsin, ciinku cemaat arasinda ihtiyar, hasta ve ihtiy&c. 
sahibleri oIabiIir.» (511) 

Kendi ba§ina kilmca istedigi kad&r uzatsin. Muaz tbn Cebel (R.A.) 
yatsi namazim Bakara suresiyle kildirrm§ti, bir tanesl namazi bozdu 
ve kendi ba§ma kildi. Bunu gorenler, bu adam munafik oldu dediler. 
(Hatta Muaz da bu adama dokundu) her iki taraf _Resulullaha mii- 
' racaat ettiler. Peygamber, Muaz'i zecrederek, «sen fitne ml dogurmak 
istiyorsun? Ya Muaz! Ne olur? "et - Tank, el - A'la, e§ - gems" gibi sure- 
leri oku.» buyurmu§tur. I 

ERKAXDAKt VAZIFELER VgTtiR 

1 — imam rtiku ve siicud tesbihlerini iiften fazlaya sikarmama- 
hdir. Hz. Enes'den rlvayet olunmugtur ki: 

aIu ^rj^, ii j^/, ., " 5 ^, -Lsi-T iif; C » 

«Resul-ti Ekrem'den hafif ve hem de tain namaz kildiran blr 
kimseyi g6rmedim.» (512) diyor. 

Omer Bin Abdulaziz Medine Emiri bulundugu sirada ardinda na- 
maz kilan Enes Bin Malik, yine "bu gengten daha guzel, Peygambe- 
rimiz gibi namaz kildiran bir klmseye tesaduf etmedim. Biz Peygam- 



(511) Buhari ve Muslim, Ebfl Hureyre'den. 

(512) Buhkri ve Muslim. 



4 uncfl KtTAB — 4 iincu BAB — iMAMA UYMANIN KEYFIYETt 479 

berin ardinda tesbihleri onar onar soylerdik" demigtir. Yine mticmel 
olarak rivayet edildigine gore dediler ki: 

nBiz Peygamberin ardinda natnaz kilarktn riikti ve siicudda onar 
kere tesbih ederdik.n (513) 

Bu giizel fakat cemaatin coklugunda 3 kerre soylemek daha giizel- 
dir. Fakat cemaat has kimseler ise yine on kere tesbih etmekte beis 
yoktur. (Hanefilere gore tesbihler tek olmahdir). i§te bu sekilde bu 
husustaki rivayetler de te'lif edilmis, olur. Aynca imam riikfldan kal- 
karken uSemiallahu limen hamideh» demelidir. 

IMAMA UYMANIN KEYFlYETt 

2 — ikinci vazife cemaate aittir. Riikti ve sucudlara imam ile 
beraber degil, imamin ardindan gitmeli^ mesela imamin aim. secdeye 
degdikten sonra cemaat secdeye egilmelidir. (Hanefilere gore, imami 
hemen takip eder) Sahabe-i kiram Peygamber Efendimize bu sekilde 
iktida ederlerdi. Eukua da aym vaziyette imam egildikten sonra rtikua 
gider. Denildi ki insanlar iic, simf olarak namazi bitirir. Bir kismi yir- 
mi be§ derece alir, buhlar imami takiben secde ve riikua gidenlerdir. 
Diger kismi bir derece alir, onlar da imam ile beraber secde edenlerdir. 
Ugtincii kismi da hi? bir §ey almadan namazdan sikar, bunlar da 
imamdan evvel riiku ve siicuda gidenlerdir. imam, riikfida iken na- 
maza gelenin ayak sesini duydugu vakitte, cemaate ve o rekata yetis.- 
mesi icm riikuu uzatip uzatmamasi husflsunda ihtilaf edilmisttr. Ce- 
maati yormamak §artiyle evla-'olan biraz uzatmaktir. (Hanefilere go- 
re ardtndaki cemaat daha kiymetli oldugundan fazla uzatmamasi 
daha evladir.) 

TEgEHH GD DUASI 

3 — Imam tes.ehh.tid duasini te§ehhud miktarindan fazla uzat- 
mamah (514), duayi, mtifret sigasiyle "Allahummagfirii — Allahim 



(513) Asli bulunamami?tir. ' 

(514) Hanefi mezhebinde birinci te§ehhiidde «Tehiyyat» dan fazla bir gey katmaz. 



480 tHYAU TJLOmI'D - DIN — Olt : 1 — RUB'O'L - lEADAT 

beni magfiret et" §eklinde yalniz kendine degil, cemi sigasiyle "Alia- 
hiimmagfirlena — Allahim bM magfiret et" §eklinde etmelidir. Duayi, 
lm&min yalniz nefsine tahsis etmesini mekrtih saymi§lardir. Te§eh- 
htidde eserlerde varid olan §u be§ kelime ile dua etraesinde beis yok- 
tur. Duasinda: 

L*mJI ilii a> £b i **J j jliil >-^»- v ,Ap (>* ^ *y* B 

" ■! * s s s *■ \ ' * * 

diye okur. (Namazda Turk^e okumaz, fakat teberruken mealini ve- 
riyoruz) : 

a- Allahim - Cehennem ve kabir azabindan, dirilerin ve oliilerin 
fitneslnden, Mesih-i deccalin fitnesinden sana sigimnz. tnsanlara be- 
layi murad ettigin vakit bizi miibtela etmedcn kendi taraftna al.» 
(515), (516). 

Deccal'e Mesih denmesi bir gSzft kor oldugu igindir. 

namAzdan ciki§ (tahallOl) Ile alakali vazIfeler 

1 — Selam verirken cemaate ve butiin miislumanlara niyet etmek. 

2 — Selam verdikten sonra bir miktar yerinde oturmak. Peygam- 
ber Efendimiz, Hz. Ebd Bekr ve Hz. Omer (R.A.) boyle yaparlardi ve 
sflnneti ba?ka yerde kilardi. Eger ardinda kadin var ise onlar kalkin- 
caya kadar bekler. Me§hur haberde : 



• }\Jry\j j^Ji ilb izJrsi3 ft^Ji iLj $&\ cjT 



«Peygamber Efendimiz selam verdikten soma "Allahiimme 
cote's - selam ve minke's - selam" diyecek kadar otururdu.w (517) de- 
niliyor. 



(515) Birinci te§ehhudde Hanefiler igin boyle oir dun yoktur. «tnsanlara belays am- 
rarf elti|in vaklt» 1 Gazalt ziyflde etrnigtir. 

(516) Had is yukanda gesmigtir. 

(517) Sahih-i MtisUra, Hz. Aige (R.A.) dan. 



4 iincu KlTAB — 4 iintfi BAB — NAMAZDAN SONRAKt VAZlFELER 481 

ifajj, Selam verdikten sonra, layik olan cemaate donmektir. imam- 
dan ewel, cemaatin kalkip gitmesi mekruhtur (Hanefilerde bdyle bir 
kerahat yoktur.) Rivayet olundu ki Talha ve Ziibeyr (R.A.) bir imamin 
ardinda namaz kildilar selamdan sonra imama donerek "cok gttzel 
namaz kildirdin yalniz namazdan sonra cemaate donmedin, burda ku- 
sur ettin, cemaate de hitap ederek §ok giizel kildimz. Fakat bir kusu- 
runuz var o da imamdan ewel dagildiniz." dediler. tmam ister saga 
-doner, ister sola, fakat saga donmesi daha giizeldir. (Hanefilere gore 
arkasmda kilan yok ise tarn cemaate doner) . iste mutlak be§ vakit na- 
mazdaki vazlfeler bunlardir. 

Sabah namazina gelince: Burada (!=Safi'ilere gore) kunut duasim 
okur. tmam «Allahumme ehdini» der; cemaat de Amin der atnneke 
takzi ve la yukza aleyken kavlinde Amin denmez, bu ta'zimdir. Cema- 
at de bunu imam ile okur veyahut «bela ve ene ala zalike mine's. - §a- 
hidin» yahut «Sadekte ve berertea der. Kunutta elleri kaldirmak hak- 
kinda bir hadis de rivayet edilmistir. Hadis sahih ise elleri kaldirmak: 
da mustehabdir. Her ne kadar tesehhiidun sonunda okunacak dualarda 
elleri kaldirmak ihtilafh ise de, gunku te§ehhutte eller kalkmaz. tti- 
mad gariden gelenedir tegehhiid ile kunut arasinda fark vardir. Kunut- 
ta ellerin vazifesi yoktur. Fakat tesehhtitte elleri diz iistune koyup sa- 
hadette parmak kaldirmak vardir. Dogrusunu Allah bilir (Btitun bun- 
lar §afil mezhebine goredir. Hanefilerde kunut vitirde vardir; baska 
namazlarda yoktur. Mutercim) . 

i§te bu saydiklanmiz imamhgin adabmdandir. Her isde tevfik Al- 
Jahdandir. 



F. 31 



BEglNCt BAB 

CUMA'NIN FAZlLETl, ADABI, SUNNETI VE 
§ARTLARI BEYANINDADIR 

1 — CUMA'NIN FAZlLETl 

Bilmi§ ol ki, Cum'a gunU, bttyttk bir giindur. Allahu Teala tsl&ml- 
jreti onunla susledi ve bu gunii yalniz Mtislumanlara verdi. Kur'an-i 
Kerim'de : 



I t- -- aft-' ■* > * o o--o .* S , } *• 



c^ 1 *JJ^J 



«Cum'a giinii namaz i$in ezan okunduf u vakit, ah$ verigi terk ede- 
rek Cum'a namazina gidin.» (62 -Cum'a: 9) buyurulup o gun diinyft 
igiyle ve Cum'aya gitmeye mani olacak her §ey ile ugra§ma haram b- 
linmigtir. Peygamber Efendimiz de hadls-i gerifinde : 

«AUahu Teala, bu giinde ve burada sizlere Cum'ayi farz etmigtir* 

<518) 



(518) tbn M&ce, CSbit'den. 



484 IHYAU 'ULOMt'D - DtN - Cilt: I - RUB'UX - 1BADAT 



Diger hadisinde : 






«6ziirsiiz tig Cum'ayi terkeden kimsenui kalbini Allah muhurlei'i* 

(519) Diger riv&yette : 



* ■* 



«lslamiyeti arkasma atmi$ o!du» (520) buyurmugtur. 

Bir kimse ibn Abbas'a (R.A.); Cum'a ve cemaatte hig gorulme- 
den olen adam ne olur? dlye sordu. ibn Abbas " — Cehennemdedir" di- 
ye cevab verdi. Adam bir ay bu soruyu tekrarladi. Ve her defasmda 
*' — Cehennemdedir" cevabim aldi. Haberde varid oldu ki : 



p$J x* 4i»- j oVl ax>J a ^l _. <J JUj .oil U !x* ^ ajj> 



« 



uCuin'a giinii, Yehud ve Nasaraya verildi, fakat onlar o giinii bul- 
makta hataya diigtti, igtihad ettiler dc bulatnadilar. Allahu Teala bu 
giinii bu iimmet igin sakladi, sarahaten bildirdi ve bu giinii onlara 
bayram kildi. Ona asil hak kazanan benim iinimetimdir. Yehud ve Na- 
sara ise onlara tabidir. Onlar sonraki giinlere Cumartesi ve Pazar 
giinlerine kaldilar.n (521) 
Hazret-i Enes (R. A.) 'in Peygamberimizden rivayet ettigi bir hadiste : 



;iJx«-> \*<lk-*^* l-Up dJJ JjSjJ SLj dJ—U U-^ _ftj ^*j»J! 



(519) Ahmed ve Sunen sahibleri, 

(530) Beyhaki, Ibn Abbas'dan. 

(521) BuhSri ve Muslim, Ebu Hikeyre'den. 



4 tinctf KlTAB — 5 inci BAB — CUM'ANIN FAZlLETt 485 

lfc»-l« j* *pL ^ l^i pJU : Jli * l^i U Li < cJS 
«UI VI aJs. ^^ y> ji. # >j*j } \ . o* ^l y» u 

"7. " *■•* • • - -'•,* *■* s - - s * ^^ 



«Cebrail aleyhisselam elinde beyaz bir ayna oldugu hatde bana 
geldi ve i§te bu, Ctun'adtr. Sana ve senden sonra iimmetine bayram ol- 
masi icin, Rabbin bunu sana takdim ediyor dedi. Bunun bize kan ne- 
dir? diye sordum, dedi ki: Bu gunde hayirh bir saat vardir, kim ki o 
saate tesadiif eder, Allah'dan hayirh bir §ey diler ve o §ey taksimatin- 
da var ise Allah onu ona verir, yok ise ondan daha hayirhsim kiyamet- 
te verir, kim ki bir miktar belamn kaldinlmasi i?in o saatte dua ■eder* 
se Allah duasini kabul eder ve daha buyiigiinu uzcrinden kaldirir. Bu- 
gun, bize gunlerin en ulusudur. Ahirette biigiine "Mezid gunu" deriz. 
Abirette "Mezid" gunu denmesinin hikmetiiii sordugumda: Cebrail, 
Allahu Teala Cettnette Misk'den daha kokulu beyaz bir vadi yaratmi§- 
tir. Cum'a gunu oldugu vaklt kullarmi buraya davet eder, Hak Teala 
alai illiyyinden Kursi'ine inerek Cennet ebiine tecelli eder. Onlar da 
zat-1 cemalini mugahede ederler.» (Nfizttl, Kiirsi, Vech-i kerim gibi ke- 
limeler mecaz ve mute§abihattandirlar.) (522) 



(522) Taberani. 



486 IHYAU 'ULOMt'D - DIN — Cilt: 1 - RUB'tTL - JBADAT 

Yine Peygamber Efendimiz buyuruyorlar : 



t'»^,«, ■!** s .« -» ^ ^ " ,. _ ■"'■'* 

•Oil JUa y& ^ . ipUJl *^-aj w^iOli <uij i ^uAp t_~o 

** ** I j* "' ******* " r* 



«Gune$in dogdugu en hayirli giin, Cum'a gunudtir, Adem o giin- 
de. yaratildi, cennetc o giin girdi, yer yiiziine o giin Indi, tovbesi o giin 
babul oldu, o giinde oldii, kiyamet o giin kopacak, Allah katinda bu- 
gun "yevnral - Meziti" dir. Helen goklerde melekler ona "yevmu'l - 
Mezid" derler. Cum'a giinii, cennet haHqnin Allah's nazar edecegi gun- 
dur.» (523) 

Yine haberde : 

Ǥuphesiz Allahu Teala'mn, her Cum'a giinii, cehennemden alti 
yfiz bin azathsi vardir.» (524) diye varid olmugtur. 

Enes (R.A.) hadisinde Aleyhisselat-i vesselam Efendimiz : 

ftCum'a giinu giinah i^lenmezse, diger giinler muahazeden salim- 
dir» buyurmuglardir. 

Diger blr hadiste : 



(523) Muslim, Ebil Hureyre'den. 

(524) tbn Adiy ve Ibn Hibban cZiiafaida. 



4 unca KITAB - 5 inci BAB - CUM'ANIN SARTLARI 487 

«Her gun zevalden evvel giine§ ortalandigi vakit cehennemin ate- 
gini yakar ve cehennemi hazirlarlar. Bu saatlerde namaz kilmayin. 
Bundan yalniz Cum'a mustesnadir. Cum'a gtinunun hepsi namazdir, 
o girode cehennem hazirlanmaz.n (525) buyurmu§tur. 

Kab diyor ki: Allahu Teala mekanJar icmde Mekke'yi, aylar igin-' 
de Ramazam, gunler iginde Cum'ayi, geceler iginde de Kadir gecesini 
digerlerinden iistun ve §erefli kilmi§tir. Denildi ki ku§lar ve yer ha§e- 
releri Cum'a giinlerinde bulu§ur ve yekdigeriyle selamla§arak bu gun 
iyi giindur derler. Peygamber Efendimiz bir hadisinde : 

aCum'a gunii veya gecesi olenlere Allah bir §ehid sevabi yazar ve 
onlan kabir azabindan korur.n (526) buyurmu§tur. 

2 — CUM'ANIN SARTLARI 

Bilmi§ ol ki Cum'a namazimn butiin §art ve rukiinleri diger na- 
mazlar gibi olmakla beraber ayrica alti tane mustesna §arti da var- 
dir: 

1 — Vakit ; (Vakti, 5gle vaktidir) ; eger ogle vakti iginde Cum'a 
namazuia baglasa fakat selam verirken ikindi vakti girse Cum'asi ba- 
til olur, iki rekat daha Have ederek ogle namazini kihm§ olur (Yani 
namaz batil olmuyor, namazdan gikmadan iki rekati daha Have etti 
mi ogle yerine gec,er.) tmama sonradan ve mesela ikinci rekatta yeti- 
gen ki buna mesbuk derler. Ayrica kalkip kildigi bir rekat ikindi vak- 
tine tesadiif ederse bunun Cum'asinin kaybolmasi ihtilaf 1 "' 



(525) tbn Hibban c2uafa»da. 

(526) EbG Nuaym «Hilye>de. 



488 IHYAU 'ULOMt'D - DtN — Cilt: 1 — RUB-U'L - IBADAT 

2 — Mekan : Yaz, ki§ iskan edilen bir yer olmalidir. Gocebe ola- 
rak dolastiklari sahralarda, badiyelerde ve cadirlar arasinda Cum'a 
namazi kilinmaz. Cum'a namazi kihnacagi muhitte (ister tastan, is- 
ter $amurdan, isterse aga?tan olsun) ve Cum'a kendilerine bore, olan 
kirk ki§inin bulundugu, sabit in§aath bir yer olmasi zaruridir. Bu hu- 
susta k6y, §ehir ikisi birdir. Padisahin hazir olmasi veya izin vermesi 
§art degil, ancak izin vermesi daha giizeldir. 

3 — Adet : Yaz kig orada mukim, Cum'a kendilerine bore, olan, 
htir ve mukellef en az kirk ki§inin mevcut bulunmasidir. Boyle kirk 
ki§i ile Cum'aya bastendiktan sonra, hutbe esnasinda veya namaz ki- 
larken bir tanesi aynlsa Cum'alan sahih olmaz. Evvelinden sonuna 
kadar bu evsafta kirk kiginin mevcut olmasi §arttir. 

4 — Cemaat ; Yani bu kirk ki§i toplu olarak bir imama uyacak 
(C-gle namazi gibi) ayn ayn kilsalar Cum'alan sahih degildir. Ancak 
ikinci rekata yetisen, Cum'ayi tamamlar. Fakat ikinci rekatm riikuu- 
na yetisemiyenler ogleyi niyet ederek imama uyarlarve imam selam 
verdikten sonra kalkar dort rekat ogle namazim ikmal ederler. 

5 — O beldede o gun daha evvel Cum'a kilmmamakdir. (Yani bir 
beldede, bir yerde Cum'a namazi sahihtir.) Ancak bir camide (yani bir 
yerde. Cunkii §afii icin mescid §art degildir) toplanmak miimktin ol- 
mazsa o zaman, iki, us, dort ve ihtiyac, nisbetinde daha fazla yerlerde 
Cum'a sahihtir. Fakat boyle bir ihtiyac, yoksa Cum'a icin ilk tekblr 
alanlann Cum'asi sahihtir, digerlerinin degildir. Boyle bir zaruret bu- 
lundugu vakit evla olan daha iyi imamin ardinda kilmaktir. Eger va- 
siflarda musavt iseler, o zaman ilk in§a edilen mescidde kilmak daha 
evladir. Eger burada da musavi iseler, en yakin olamnda kilar. Cemaa- 
ti kalabahk olan cami de tercih edilir. 

6 — Iki hutbe : Bunlann ikisi de farz p ayakta okumak farz, iki 
hutbe arasinda oturmak yine farzdir. Birinci hutbede dort farz vardir: 
1 — Tahmid, en az «ElhamduIillah» demek, 2 — Peygambere salavat 
getirmek, 3 — Takva ile tavsiye, 4 — Bir ayet okumaktir. Ikinci hut- 
benin de aym gekilde 4 farzi vardir. Ancak ikinci hutbede ayet yerine 
dua okumak borctur. 

HANEFiLEBE GORE CUM'ANIN §ARTLARI 
(MtTERClMtN iLAVESi) 

Buraya kadar anlattigimiz, metlnde oldugu gibi SMU mezhebi go- 
ru§tt idi. Pek cok ayrilik oldugu icin Hanefi gortialerini notlar ile be- 
lirtmek mumkun olamadigindan aynca agiklamak zarureti h&sil ol- 
mustur. 



4 {toca KlTAB — 5 Inci BAB — CUM'ANIN SUNNETLERl 489 

Hanefllere gore diger namazlarm sihhatinde aranan §artlar Cum'a 
igin de lazimdir. 

Ayrica Curh'anin iki cesft sartlari var, birisi bore, olmasimn digeri 
ise sahih olmasinin gartlaridir. 

. Cum'a namazinin bore olmasimn 7 §arti vardir: 

1 — Erkek olraak, kadma borg degil, fakat kilarsa ogle sakit olur. 

2 — ■ Cum'aya gltmek igin hur ve serbest olmak, boyle olmayan- 
lara borg degildir. 

3 — Mukim olmak, yolculara bore, degildir. 

4 — Hasjta olmamak, 

5 — Kor olmamak, 

6 — Ayaklan olmak, 

7 — Namaza gitmiye mani bir ozurii bulunmamak (biitun bun- 
lar gidip kilarsalar Cum'alan sahihtir.) 

CUM'ANIN SAHIH OLMASININ §ARTLARI 

Cum'amn sahih olmasi igin de 6 §art vardir: 

1 — Cum'ayi ogle vaktinde kilmak. 

1 — Namazdan evvel hutbe okumak (hutbede farz olan Allah'i 
zikirdir.) Hatta yalniz «AlIahu Ekbcr» veya «Elhamduli]]ah» veya «Siib- 
h&nellahn demek de kifayet eder. Yalniz imam Yusufa gore biraz da- 
ha uzun olmalidir. §afiideki hutbe farzlanmn hig biri Hanefilerde yok- 
tur. 

3 — Cum'a kilinan muayyen yer, herkese agik ve kimsenin mall 
olmamak, herkes serbestge girip gikabilmektir. Yani Ialettayin evlerde 
kihnmaz. 

4 — Imamdan baska en az tic ki§i bulunmak. §afiide oldugu gibi 
kirk ki§l lazim degil. Bunlar da Cum'a kendilerine borg olanlardan ol- 
masi sart degil, namazm sonuna kadar devamlan da §art degildir. 

5 — Cum'a tmaminin resmen hatibligine de miisaade edilmi§ ol- 
masi; bu da ba§kasim vekil edebillr. 

6 — Cum'a kilmacak yer, §ehir veya §ehir hiikmunde olmakttr. 
(En uf ak k6yde de kilmabilir.) iste Hanefllere gore de Cum'amn §art- 
lan bunlardir (§imdi yine kitaba donuyoruz) . 

3 — CUM'ANIN SUNNETLERl 

Ogle vakti girdikten ve muezzin ezam okuyup imam efendi min- 

,bere giktiktan sonra "Tabiyyetii'I - mescid'den sonra" baijka namaz 

kilmamak. Konu§mamn memnuiyetl hutbeye ba§landiktau sonradir 

ve Imam hutbeye cikinca cemaate selam vermeil, cemaat de se- 



490 IHYAU "ULOMi'D - DtN — CM: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

lamim almahdir. (527) Muezzin ezani okuduktan sonra imam ayaga 
kalkar cemaate doner, saga, sola donmez, eliyle oynamaz, kiliciru, sun- 
giisunu tutar veya minbere dayanir yahut ellerini birbiri iizerine bag- 
lar aralarini hafii celse ile ayirmak suretiyle iki hutbe okur, anlasUmi- 
yan kelimeleri kullanmaz. Fazla uzatmaz, teganni etmez (528), hutbe 
kisa, veciz ve §umullu olur. ikinci hutbede de ayet okumasi miistehab- 
tir. imam hutbede iken harden gelen selam vermez, verse de selami 
lade etmek vacip degil, ancak i§aretle reddi selam daha guzeldir. Ak- 
sirip "Elhamdiilillah" diyenlere dahi "Yerhamukellah"' demez. Sukut 
ederek hutbeyi dinler. 

Cum'anm vucubunun §artlanna gelince : 

Cum'a namazi, erkek, akil, balig, Muslim, hiir ve bu vasifta kirk 
ki§i bulunan bir kdyde ikamet edenlere veya bu koy civarmda bulunup 
da ezan sesini duyan kimselere vacibtir. Cunkii AUahu Teala : 

«Cum'a namazi i^in ezan okundugu vakit, ali§ veri§i terkedin ve 
Allahin zikrinc, Cum'a namazina gidinn (62-Cuma: 9) buyurmu§tur. 

Be§ mazeretten birisi bulundugu vakit, bu gibller de, Cum'aya git- 
miyebilir. Onlar da : 

1 — Yagmur, 2 — Camur, 3 — Korku, 4 — Hastahk, 5 — Has- 
ta bakicilik gibi mazeretlerdir. Bu gibi ozurliilerin ogle naniazini kil- 
mak i?in Cum'a namazi kihmncaya kadar beklemeleri mustehabtir. 
Kadin ve bu gibi mazurlar Cum'a namazmi kilarlarsa, Cum'alan sa- 
hihtir. 

SIBASlLE CUM'ANIN ADABI BEYANINDADIB, 
BUNLAB ON TANEDlB : 

1 — - Daha per§embe giinti Cum'a i$in hazirlanmak. Bilhassa, 
Cum'adaki saatin faziletine muadil olan, ikindi namazindan sonra dua, 



(527) tmam-i Azama gore Cum'ayi kilarken ikindi vakti girse Cum'a batildir. Ye- 
niden niyet ederek ogle namazim kilarlar. 

Bize gore bu durumda taliiyyatii'l - mescid de kilinmaz. ImSm selam vermekle 
mukellef degil, camide de konuguhnaz, hele hutbeye £ikti mi hie konugulmaz. Ayni za- 
mdnda hatib minberde cemaate dotiup oturduktan sonra muezzin ikinci ezara okur. 

(528) Teganni ile ilk hutbe okuyan, mutekaddiminden Musul hatibi, muteahhirln- 
den Osman ibn §emsel - Hanefidir. 



4 Unctt K2TAB - 5 inci BAB - CUM'ANIN ADABI 491 

Istigfar ve tesblh ile me§gul olmaktir. Nitekim bazi selef: "Allahu Te- 
ala'nin hazinelerinde kullarma ayirdigi erzaktan fazlasi da vardir. 
Bunlan per§embe giinii ak^amdan ve Cum'a giinleri, dua eden kimse- 
lere verir" demi§Ierdir. Daha Per§embe giinii yika,mr elbisesini temiz- 
ler, guzel koku siirunur, ilk saatlerde Cum'aya gitmek iizere iglerini 
ayarlar, Cum'a giinii i£in oruca niyet eder. Ciinkii bunun ozel bir fazi- 
leti var, fakat yalniz Cum'ayi oruc. tutmak mekruh oldugu gibi ya Per- 
sembe veya Cumartesini de buna Have eder. Namaz, Kur'an gibi iba- 
detier ile bu geceyi ihya eder. Bu gece veya Cum'a sabahi munasebet- 
te de bulunabilir. Bir cemaat bunu mtistehab kabul etmi§tir ve Pey- 
garaber Efendimizin : 

hadisindeki gassele kelimesin: cinsi munasebetten kinaye kabul etmi?- 
lerdir. Veyahut tahfif ile igtcsele elbisesini yikayan, gasele de yikanan 
hamam eden manasindadir. i§te boyle erken kalkip yikamr, elbisesini 
yikar ve Cum'aya hazirlanir. Bununla Cum'aya hazirlanmis. ve sabah- 
leyin kalkip, Buglin hangi giindiir? diye soran gafillerden ayrilmis, 
olur. Bazi selef: "Cum'adan en gok nasip alacaklar, dtinden hazirla- 
nanlardir. En az mukafat aiacaklar da sabahleyip kalkip bugiin han- 
gi giindtir diye soranlardir" demi§lerdir. Hatta Cum'amn faziletini ih- 
raz igln geceyi camide gec,irenler de olurdu. 

2 — Sabahleyin erkenden yikanmak: Eger erken yikanamami§sa 
camide daha temiz olmak igin zevalden evvel Cum'aya giderken yikan- 
mali; bu yikanmamn, kuwetli miistehab (siinnet) olmakla viicubuna 
kaail olanlar da vardir. Nitekim Peygamber Efendimiz : 

«Her balig olana Cum'a giinii yikanmak vaciblir» (529) 
Nafl ibn Omer Radiyallahu anhuma'dan meshur rivayette : 

•Cum'aya giden yibansmo (530) 



(529) Buharf ve Muslim, Ebu Said 'den. 

(530) Buhari ve Muslim. 



492 IHYAU 'ULCMt'D - DlN — Cilt: 1 — RUB'U'L - IBADAT 

buyurmustur. Medine halki, birisi digerine fena sSz sbyliyecegi za- 
man : "Sen Cum'a giinii yikanmiyandan da fena bir insansm" derlerdi. 
Hazret-i Gmer (R. A.) hutbe okurken mescide gelen Hazret-i Osman'a 
(R. A.) bu vakitte mi gelinir? diye ihtarda bulununca Hazret-i Osman, 
ezani duyunca hemen abdest aldim ve geldim diye cevap vermi§tir. 
Hazret-i Omer, o da ikinci bir kusur, demek yalmz abdest aldin, hal- 
buki Peygamberimizin bize yikanmayi emrettigini de biliyorsun. 

Hazret-i Osman'in bu hareketi ve Peygamber Efendimizin : 



(iCum'a igin abdest almak gok giizel fakat yikanmak daha mak- 
buldurn (531) 

hadisinden yalmz abdest ile kifayetin caiz olmadigi anlas,ilmi$tir. Cti- 
ntiplukten yikananlar, bir def'a da Cum'a i^in iizerlerine su dokmeli, 
mamafih dbkmese de kifayet eder. Her ikisine birden niyet edince iki 
gusiii birle§mi§ ve .fazilet ihraz edilmisj olur. Sahabeden bazilan Cum'a 
giinii gocuklarimn yikandigini gorunce, Cum'a i?in mi yikamyorsunuz? 
— Hayir, Ciinupltik igin, cevabmi alirlarsa; o halde bir de Cum'a igin 
yikan derlerdi. Balig olan herkesin Cum'a igin yikanmasi vacib oldugu- 
nun hadisini okurlardi. 

Maksad temizliktir, niyetsiz de hastf olur denebilir. Fakat madem- 
ki Cum'a giinii yikanmak §eriatta ibadet olarak kabul edildi, fazileti- 
ni ihraz i?in niyet lazimdir. Nitekim abdestte de hiikiim boyledir. Cum'a 
giinii yikandiktan sonra abdesti bozulan kimse, abdestini tazeler ve yi- 
kanmanin faziletini de ihraz etmig olur. Ancak gusul abdesti ile Cum'ayi 
kilmak daha makbuldiir. 

3 — Siislenmek : Cum'a giinu siislenmek mtistehabtir. Bu da ti§ 
gey ile olur: Temiz elbise, temizlik ve giizel koku. 

Temizlik : Misvak kullanmak, tiras. olmak, tirnak, biyik kesmek ve 
taharet bahsinde anlattigimiz gekilde temizlenmekle miimkundur. ibn 



(531) Ebil B&vfid ve Tirmizi. 



4 Oncfi KtTAB — S ind BAB — CUM'ANIN ADABI 493 K f $ 

Mes'ud: (532) "Cum'a giinu tirnaklanni kesen kimseden Allahu Te- 
Ala hastahgi kaldinr ve ona §ifa ihsan eder." Car§amba veya Per§embe 
.giinleri hamama girmis. ise temizlik hasil olmu§tur. Pis kokuian izale 
l£in Cum'a giinii iyi kokulardah suriinsun. 

Guzel koku : Erkekler ighi makbul olan, kokusu 50k olup rengi ol- 
miyan kokulardir. Harice gikan kadin igin renkli olup kokusu az olan- 
lar daha makbuldiir. Nitekim buna dair hadls rivayet edilmistir. imam 
§afii hazretleri: "Elbisesi temiz olamn mihneti azalir, guzel koku su- 
riinen kirnsenin de akh gogahr" buyurmu§tur. 

Elbiseye gelince : Bunun da makbulu beyaz olanidir. Zira Allahu 
Teala'mn en 90k hoguna giden beyaz elbisedir. Kirmizi, sari gibi par- 
Iak elbiseler giymemelidir. Siyah elbise giymek ne siinnet ve ne de fa- 
zilettir. Hatta bazilan ona bakmaktan ho§lanmazlardi. Ciinku sonra- 
dan lead olunmus. bir bid'attir. Cum'a giinu sank sarmak miistehabtir. 
Vaile ibnu'l - Eska' rivayet ettigi bir hadisinde : 






-■ f 



9 



• ( 4*_4*>JI * t_J 



I J- 



«Muhakkak Allah vc melekleri Cum'a giinu sank saranlara salat 
«derler.» buyurmu§tur. 

Sicafctan bunalirsa Cum'adan evvel ve sonra basjindan gikarabilir, 
fakat Cum'aya giderken, hutbe ve namazda ^lkarmasi uygun blmaz. 

4 — Cami'ye crken gitmek : tki, iic. fersah (533) mesafeden ve 
erken saatte camiye gitmek miistehabtir. Erken gitmek gunegin dog- 
masiyle ba§lar, erken gitmenin fazileti eoktur. Camiye -giderken, hus,u, 
tevazu ile gitmeli, namaz vaktine kadar itikafi niyet etmeli ve biT an 
evvel Allahin davetine icabeti niyet ederek magfiret ve nzasini kasdet- 
melidir. Peygamber Efendimiz : 



(532> Kinane kabile.sindcn Kaab bin Amir'in torunudur. Tebukden evvel Musluman 
olmuj ashab-i sika'dandir. Peygamberimizden sonra §am'a gitti. Dimi^k. Humus muha- 
rebelerinde bulundu. 83 Hicvide 100 yaginda Dimisk'da olmusliir. Orada olen en son ea- 
habidir. 

(533) Bir fersah be§ kilometredir. 



404 tHYAU TJLtiMl'D - DlN — CiU: 1 — RUB'U'L - 1BADAT 






iLui <pCji j ~f> *v« . o'ji Ulr L/i lJl<o ijuJi 

UJL>j 4-*«l>JI ifrLJl J i-l , v* • ; 4»-Uo jC-Ul UJlSi 



■« e. 



«Birincl saatte Cum'aya giden bir deve, ikinci saatte giden bir 
lnek, iicuncii saatte giden boynuzlu bir kos, kurban etmi§ gibi olur, 
dorduncii saatte giden bir lavuk, besinci saatte giden de, sanki bir yu- 
murta hediye etmis. gibi sayihr. tmam minbere ciktigi vakit sahifeler 
diiruliir, kalemler kaldinlir hutbeyi dtnlemek iizere melekler minberin 
etralina toplamrlar. Artik ondan sonra gelenler yalniz Cum'ayi kilmak 
lfln gelir ve bu faziletlerden mahrum olutlar.» (534) buyurmu§tur. 

Birinci saat gun doguguna kadar olan zamandir, ikinci saat giines. 
yiikseiinceye kadar, ugiincu saat gune§in ayaklari yakmiya bagladigi 
ku§luk vaktidir. Dorduncii ve be§inci saat de kugluktan zevale kadar 
olan zamandir. Bunlarin fazileti nisbeten azdir. Zeval vakti ise nama- 
nn hakkidir, bunda ba§ka bir fazilet yoktur. Yine Peyganiber Efendi- 
mlz: 

«t)c gey var, insanlar bunlarin faziletini bilseydi onlan elde etmek 
lcin develer gibi yangirlardi. Onlar da, Ezan okumak, birinci safa ye- 
ti$mek ve Cum'aya erken gitmektir.» (535) 



(534) Buhari ve Muslim, Ebfi Hureyre'den. 

(535) Ebu'5 - Seyh tSevfibu'l - A'malxle. 



4 tinea KtTAB - 5 iiici BAB — CUM'ANIN ADAB1 495 

tauyurmu§tur. Ahmed Bin Hanbel: "Bu iicuniin en faziletlisi ilk saat- 
lerde Cum'aya gitmektir" buyurdular. Haberde varid oldu ki: 

J^UJI ±j\'J3 J* &SUI Ooii f^J\ ^ 01S" liU 

«Cum'a giinii olunca melekler ellerinde gumiis. sahifeler ve altin 
kalemler oldugu balde mescidtcrin kapismda oturur ve sira ile ilk ge- 
lenlerl kaydederler.» (536) 

Yine haberde varid o!mu§tur ki : 
iwjJI *jj asjj ^ j^-ij liJJ>-JI OjJJUxj aSO^UI OJ » 

jJIT 0j j tj*ipli ^ 6j>-\ olT 0} *fJUl o^jJj-a-j ? «uij 
! . -* '.'.' t ■';*■'.■? v.. ■''-*? o * t* .»».' ^.^^^--*i 

•iCum'a namazina gclemiyen kimseyi melekler eyvah ne oldu ne- 
■den geri kaldi diye birbirine sorarlar, sonra "Allahim eger fakirligin- 
4en gelemiyorsa, sen ona helal mal ver, hastaugindan gelemediyse §i- 
Sa ver, me§galesinden gelemediyse huzur ver, oyun ve eglenceye ka- 
-pildiysa ona ibadetin zevkini tattir" diye dua ederler.it (537) 

ilk asirda Cum'a giinlerl insanlar sjimdi ancak bayram gunlerin- 
<de oldugu gibi sabaha yakin ellerinde i§iklar oldugu halde camiye 
gitmek uzere sokaga dokiiltirlerdi. Fakat zaman ile bu teamiil kaybol- 
mu§ ve ilk bid'at camilere erken gitmeyi kaldirmak olmusjtur. Acaba 
Muslumanlar yahudi ve nasaralardan utanmaz mi? Onlar Cumartesi 



(536) tbn Mardfiye «Tefsir»de. 

(537) Beyhaki, Amr b. §iiayb'den. 



496 IHYAU 'ULGMf 'D - DlN - CM: 1 ~ EUB-U'L - 1BADAT 

III • 1 — I •<■ *< '■ -II ■'■■ I ■ ' ' . H ■ — I - III- 1 

ve P<^zqr c gji^^i sabahin erken saatlerinde kilise ve havralarina gi- 
derler. Diinyahk peginde ko§anlann sabahleyin 'erkenden $ar§iya gik- 
malanndan da mi utanmazlar? Denildigihe .gore, Cemal-i ilahiye na- 
zar vaktinde insanlarm Allaha yakinhklan, Cum'aya erken saatlerde 
gitraeleri nisbetindedir. ibn Mes'ud camiye erken girdigi halde kendi- 
slni'ge$en tig ki§iyi orada goriince <iziilerek: "Yazik dordiincu geldim,. 
lakat dorduncii de pek uzak sayilmaz" demi§tir. 

5 — Camiye giri§ : ins&nlann omuzlanna basip onlerine gesme- 
melidir. Erken gitmek bunu temin eder. Bu gibiler (Cemaati <jigneyip' 
gecenler) hakkinda §iddetli vaidler vardir. "Kiyamet gununde cehen- 
nem iizerinde koprti olur ve insanlar onu cigneyerek gegerler" diye ri- 
vayet edilmi§tir. ibn Ciireyh miirseL olarak, rivayet ettigi bir hadisde: 

+ m * **•*"* • '•* • s ^ ^ .^--*i.-*- A-.- * * s * 

^,-JptJ »JJj ■ i J^- ^--Uil w-li j ^^la^Oj !>U-j t£* j 'Jl Ajw*J! 

J>-jj' ij^j^ ^">w> p-*-.? S-^ *JJ'<J** ^j-r^ 1 i,^ L*-^* 

: Jli V U*« • *J I jwJ 1 ilfci* U 0*>U U : Jlii <-JL) _^- 

\ ^* ^_ ■ ■ -■ -, ■-» 



«Peygamber Efendimiz hutbe okurken bir §ahsin isanlann omuz- 
lanni cigneyerek one gecip oturdugunu gordii, namazi bitirdiktcn son- 
ra adama yaklagti, lam kar§ila§mca Resul-i Ekrem : 

— Ya filan, bugiin nicin bizfanle Cum'ayi kilmadin? dedi. Adam: 

— Kildim yA Resulallah, Peygamberimiz: 

— (insanlarm omuzlarim cigneyerek fine gectigini gormedik mi? 
feuyurdular.) » 

Bu suretle bu hareketin, amelinin mahvolmasina sebep olduguna 
igaret buyurmug oldular. 



4 iincu KlTAB - 5 tod BAB — CUM'ANIN ADABI 407 



Diger miisned bir hadlsde ise : 

« C-jil j C«JL' ii-Lolj -(^pJ *~A* AIJ** 

— Nicin bizim ile kilmadin? 

— Beni gormedin mi ya Resulallah? 

— Gordiim. Hem gee kaldin, hem de cemaate tziyet ettin. Buyur- 
dular. (538) 

Sonradan gelen zatin insanlann omuzuna basarak eziyet vermek 
suretiyle one gecmek hakki yoktur. Fakat ilk getenler 6n safi doldur- 
maz ve ilerde bosluk kahrsa o zaman sonradan gelenlerin omuzlanna 
basarak one gegmek haklandir. Qttnkti onlar fazilet mevklini terket- 
mis. ve haklanm kaybetmislerdir. Hasan-i (Basri) buyurmu§tur ki: 
Cum'a gumi (one gecmeyip) kapi Snlerinde oturanlarin boyunlanni 
cjgnemekte beis yok; ciinkii onlar hiirmete §ay&n degillerdir. Mescidde 
selama musait kimse olmayip herkes namaz ile mes.gul ise, artik selam 
vermiye luzum yoktur. giinku selanu iadede giicltik vardir. 

6 — Namaz kilanlarin dnunden gegmemeli ve kendi dntinden gec- 
memeleri icin de miimkun oldugu kadar duvar kenanni, direk arkasim 
tercih etmelidir. Oerci namaz kilamn dntinden gecmek namazi bozraaz, 
fakat yasaktir. Hadiste Feygamber Efendimiz buyuruyorlar : 

■Kirk sene beklemek, namaz kilamn onunden gecmektcn hayiru- 
dir.» (539) 

Yine Peygamber Efendimiz : 

oi j* «J j^f- £\-iJ\ •jj j u 'Ji*Uji bUj J^l 0_jXj oV » 



(G3B) Ebfl Mvfld, Neset. 

(539) Bezzir, Zeyd. b. Halti'den. 

F. 32 



498 1HYAU -ULOMfD - DlN — Cilt : 1 - EUB'UX - 1BADAT 



«Bir insamn un ufandi olup riizgarm kendisini havaya savurmasi 
namaz kilanin oniinden gecmesinden ehvendir.n (540) buyurmu§tur. <■ 

Kilan kimsenin oniinden gegen ile yol uzerinde sutresiz namaz ki- 
lanlar hakkinda da varid olan diger bir hadiste : 

tftnsanlunn gelip ge^tigi yerlerde kilan (ihmalkar) ile, namaz 
kilanin oniinden gegen (dikkatsiz), ne kadar aleyhlerinde olacagim bil- 
selerdi kirk sene bekler ve oniinden ge$mezdi.» 

Namaz kilanin oniindeki duvar, siitre diktigi degnegi ve seccadesi . 
namaz kilanin hudududur. Buradan ge<;mek isteyenleri mumkunse me- 
netmelidi'r (541). Peygamber Ef endimiz : 

,« * * }■$****•_, 

tiO, (gegmekte olani) nu (hududlardan) def'etsin, zira o §eytan- 
dir.» (542) buyurmu§tur. 

Ebu Said el - Hudri, namaz kilarken oniinden gegenleri men'eder, 
hatta diSverdi. Hatta birisi onu Mervan'a §ikayet etti; o da Peygamber- 
In boyle emrettigini sOyledi. §ayet direk bulamassa secde mahallini 
t&yin edecek zir'a (bir dirsek) boyunda bir degnek (sutre) dikmelidir. 

7 — Miimkiin oldugu kadar birinci safi tercih etmelidir. Nitekim 
hadiste : 



(540) Ebu Nuaym. «Tarih-i Isfehanv da. 

(541) Hanefilerde mes'uliyet gecene aittir. Sahrada kiliyorsa, siitre yeri ve secde 
mahalli kafidir. llerden gecilebilii'. Kiiguk camilerde daha ilerden de gecilmez, fakat 
kendisi de eliyle mani olmaz. 

(542) Buhari ve Muslim. 



4 iincii KtTAB — 5 inci BAB — CUM'ANIN ADABI 499 



«Kim ki Cum'a giinii elbisesini temizler, yikamr, erken de camiye 
gider imama yakin oturur ve imami dinlerse, iki Cum'a arasindaki 
gunahlanna hatta u<; gun de ziyadesiyle kefaret olur.» buyurmu§tur. 

Diger bir ifade lie : 

-"• I* " ■> J a " >" -»l ** " 

« ^>-Vi i«^Ji Ji J .oil jj& » 

uGelecek Cum'aya kadaiki giinahlanm Allah magfiret eder.» 

Bazi rivayetlerde, bu hadlsde: ainsanlann omuzlarmi gignerae- 
mek» §arti vardir. 

Yalniz tic. sebeble birinci saf tercih edilmiyebilir : 

a — Eger on safta, bozmasina muktedir olamiyacagi, ipek elbise 
giymek, altin istemeli elbise ve agir silahlarla namaz kilmak ve ben- 
zeri huzuru selbedecek bir fenaligi gbrecekse arkada kilmasi, huzur ve 
selamet bakimindan tercih edilir. Selamet bakimindan bir 50k alimler 
boyle yapmi§tir. Bisr bin el Haris'e erken geldigin halde ni<jin arkada 
kihyorsun? diye sorduklannda: Asil istenen kalblerin yakinligidir, ci- 
slmlerin degildir, diye cevab vermis, ve bu huzuru on safta gorecegi 
munkeratta degil bir kenarda bulacagim ifade etmi§tir. Sufyan-i Sevri 
Bagdad'da minberin yaninda Ebu Cafer'in (Abbasl halifelerinin ikin- 
cisidir) hutbesini dinieyen §uayb ibn Harb'i gordii. Namazdan sonra 
§uayb'e, senin su adama bu kadar yaklasjnan beni dugundurdu, inkar 
edip kabul etmiyecegi sdzieri duymaktan emin oldun da mi bu kadar 
yakla§tin? dedi ve sonra da onlann, Cum'alarda ihdas ettikleri siyah 
elbise giymegi ve benzeri bid'atlerini ona anlatti. §uayb de : 

— Sen Peygamberimizin : 

«Yakla§ da dinle.» 

hadisini dumadm mi? dedi. Sufyan-i Sevri : 

— «Vah sana, o dedigin de (kasdedilen) Hulefa-i Ra§idin'dir. 
halbuki bunlardan ne kadar uzaklasir ve onlara bakmazsan, o nisbette 
Allah'a yakla§mi§ olursun.» diye cevab verdi. 

Said ibn Amir : «Ebu'd - Derda ile namaz kilacaktim, geri geri 
derken en arka safta kaldik. Kildiktan sonra kendisine : 

— Saflann hayirlisi evvelidh*. Diye buyurulmadi mi dedim. Ebu'd- 
Derda : 



500 1HYAU 'ULUMl'D ■ DlN — Cilt : 1 — RUB'UX - 1BADAT 

_ . — ■■-, ■ — , 1 .> ■ i,. ■ -*- - -...--■ ■■■■■■ I.. 

— Evet, fakat bu iimmet-i merhumedir. AUahu Teala diger butiin 
ummetlerderi daha ziyade ve bilhassa bu ummete nazar eder. Namaz 
da kime nazar ederse onu ve ardinda bulunanlan magfiret eder. Al- 
lahu Teala'nin oniindekilerden birisine rahmet ile nazar edip bu sa- 
yede beni de magfiret etmesi igin arkada kalmayi tercih ettim.» diye 
cevab vermi§tir. Bazi ravtler, bunu Peygamber Efendimizin buyurmus, 
oldugunu rivayet etmisterdir. Bu niyet ile tevazu gostererek geri kal- 
makta da beis yoktur. iste bu gibi nailer icin "ameller niyetlere gbre- 
dir" dehilir. 

b — Maksurelerin bid'at oldugu; eger oniinde sultanlara mah- 
sus maksure yoksa one gecmek iyi fakat boyle bir maksure lie aynl- 
missa, Hasan ve Bekr-i Miizeni gibi bazi ulema bu maksureye girlhegi 
mekrtth saymis.lardir. Bunlar maksurelerde namaz kilmaz ve bunu 
sultanlar tarafmdan lead edilmi§ bir bid'at kabul ederlerdi. Halbuki 
mescit butiin Insanlar igindir. Onun boltinmesi usulstizdiir. Buna kar- 
§ihk Enes Bin Malik ve Imran Bin Hiiseyn (R.A.) imama yaklasmak 
igin maksurede kilarlardi ve bunu kerih gormezlerdi. Belki kerahet, 
aultanlardan baskasmm oralara glremiyecegi vakittedir. Yoksa kimse 
men edilmedigi zaman maksurede bir kerahet ulmasa gerektir. 

c — Minberler saflari ikiye bbler; buna gore birinci saf, minbe- 
rin oniinde ve boydan boya bulunan saftir. Yanlarda bulunanlar ise 
bOliinmus. olduklanndan tarn saf degildir. Nitekim Sufyan-i Sevri de 
bunu boyle kabul ederek der ki, giinku o saftaki cemaat mu§ktilat eek- 
meden hatibe tevecciih eder ve soylediklerini duyarlar. Bununla bera- 
ber birinci saf, kibleye en yakin olan on saftir, minberin, bunu bolme- 
sinde beis yoktur. Sokaklarda ve cami civarmdaki pazar yerlerinde na- 
maz kilmak mekruhtur. Hatta bazi sahabe buralarda kilanlari dover- 
lerdi bile. 

8 — Imam hutbeye gikmca namazi ve konugmayi keserek, ezana 
icabet ve hutbeyi dinlemek ile me§gul olmaktir. Muezzin ezana kalk- 
tigi vakitte bazi avam tabakalarinda goriilen secdeye kapanmak gibi 
liareketlerin asli astari yoktur. Ancak secde-i tilavete tesadtif ediyorsa 
bunun zaran yoktur. Bununla beraber bu gibi secdeye haram da de- 
nemez. Qiinkii haram denecek bir sebeb mevcud degildir. Hazret-i AH 
ve Osman (R.A.) 'dan rivayet olunduguna gore diyorlar ki; ezan oku- 
nurken siikut edip dinleyene iki, yalniz siikut edene ise bir ecir var- 
dir. Buna kar§ilik duydugu halde konugana iki, uzakta oldugu icin 
duymayip konusana da bir gunah vardir. 



4 iincii KlTAB - 5 foci BAB - CUM'ANIN ADABI 501 

Peygamber Efendimiz bir mtibarek hadisinde : 



• Vj UJjJi 4* j\ C~s4-ii ._Jaj^ aUVI J <U>-UaJ Jut v 



«Hutbe okunurkcn birisi arkada^ina siikut et veya sus dese lag- 
vetmis. (yani siikut etmemi§) olur. Hutbe okunurken lagvedenin 
Cum'asi yoktur.» (543) 

buyurmu§tur. Bundan anla§ihyor ki konu§am susturmak laf lie degtt 
igaret ile olmahdir. Ebu Zerr hadisinde : 

',,'-: * (• " A' - •',- n f f " i t, f * .ft *.*, *' *H 
J i ** " "\' i* "i' * ^* i ¥ *"n f * £ " "*' * ' • ** •■*"*■ 



iiPeygamberimiz hutbe okurken Ebu Zerr, Ubeyy'e bu sure ne za- 
man indi diye sordu. Ubeyy, siikut etmesini isaret etti. Peygamberimiz 
hutbederi inince Ubeyy, Ebu Zerr'e cik git, sen Cum'ayi kaybettin dedi. 
Ebu Zerr, Ubeyy'i Peygamberimize gikayet etti, Peygamberimiz Efen- 
dimiz de dogru soyliiyor diyerek Ubeyy'i tasdik buyurdu.» (544) 

Eger hutbeyi i§itmiyecek kadar uzakta ise, ilim nanuna da olsa 
yine konusmamasi lazimdir. Qunkii bu konu§mak teselsiil ederek fi- 
silti yoluyla hutbeyi duyanlara kadar ula§ir. Hatta, konu§mak §oyle 
dursun konu§anlann arasina da kansmamahdir. Eger buna imkan 
yoksa kendisi susmalidir. Mustahab olan da budur. Hutbe esnasmda 
namaz bile mekruh olursa, konusmarun keraheti evleviyetle sabit olur. 
Hazret-i Ali (Kerrema'llahu Vechehu) : "Dort vakitte namaz kilmak 



(543) Tirmizi ve Nesei, Ebtt Hiireyre'den. 

(544) Beyhaki, Ebil Davud, tbn Mace. 



502 1HYAU 'ULCMt'D - DlN - Cilt : I - RUB'U'L - tBADAT 

mekruhtur: 1. Sabahtan sonra, 2. Ogleden ewel, 3. ikindideq sonra, 
4. tmam hutbede iken" buyurmu§tur (545). 

9 — Diger namazlarda imama uydugu gibi, Cum'ada da ayni 
§artlara riayet etmelidir. Mesela (§afi'iye gore) imamin kiraatini. duy- 
dugu vakit Fatiha'dan Ba§ka bir sey okumaz. Cum'a namazi bittigi 
zaman hi? konusmadan Fatiha'yi, ihlas ve muavvizeteyn'i 7 §er kere 
okur. Bazi seleften: "Bunlara devam eden, hafta arasmda afetlerden 
mahfuz olur" diye rivayet edUmi§tir. 

Cum'a namazindan sonra : 




duasini okumak mustehabdir. Bu duaya devam edeni Allah kimseye , 
muhtag etmez ve ummadigi yerden rizkim verir denilmi§tir. Cum'a 
farzini kildiktan sonra alti rekat daha kilar. Ibn Omer "(Peygamber 
Elendlmlz) Cum'adan sonra iki rekat kilardi" diye rivayet etmi§tir. 
Ebu Hureyre, dort rekat kildigini rivayet etmi§, Ali ve Abdullah ibn 
Abbas (R.A.), alti rekat . kildigim rivayet etmi§lerdir. Ayn ayn hal- 
lerde olmak Uzere biitun bu rivayetler sahihtir, en efdali ise en fazlasi 
yani alti rekat olanidir (546). 

10 — tkindi namazim kilincaya kadar mescidde beklemek mus- 
tehabdir. Ak§ama kadar kihmrsa daha iyi. ikindiyi camide kilana bir 
hac, ak§ami da kilana bir hac ve Umre sevabi verilecegi s6ylenmi§tir. 
Eger kendisine bir gurur gelecek veyfc liizumsuz dedi - kodu ile me§gul 
olacagini anlarsa Cum'adaki makbul saatini kagirmamak igin evine 



(545) Hanefilere gore vakti kerahet ikiye aynlir. Birisinde ne farz ne nafile bir 
gey kriinrnaz. Bu da tulu, gurup ve istiva olmak iizere 3 vakittir. Bunlara vakt-i kerahet 
denir. Yani giines dogduktan sonra lakriben 45 dakika gecinceye kadar, ogle ezamna 
45 dakika kaldiktan sonra ogleye kadar, bir de akgam ezamna 45 dakika kaldiktan sonra 
aksama kadar: bu uc vakitte hie. bir namaz kilinmaz. Ancak o giiniin ikindi namazi ki- 
bnmamissa o kihnabilir. COnku vakt-i nakista bor? tahakkuk ettigi isin vakt-i nakista 
edft olabilfr. Farzlann lakmp nafilelerin kilmamadigt vakitler de bunlardan baska olan 
BU vakitferdir: Sabahin ilk vakti girdikten giines doguncaya kadar her cesit kaza kilinir. 
fakat sabahin siinnetinden baska tug bir nafile kilinmaz. Bir de ikindinin farzini kildik- 
tan sonra akgama kadar nafile kilinmaz. Kerahet vaktine kadar kaza kilinir. Bir de ak- 
gam vakti glrlnce farz kilinmadan nafile kilinmaz. Hutbe okunurken ve farz namazlar 
kiunirken de hukum aymdir. 

(546) Cum'anin farzradan sonra aynca dort rekat daha bir namaz kilmir, Jferv 
ehli ild yerde Cum'a kilmak mecburiyetinde kalinca ulema arasindaki ihtilaf karsisinda 
•vaktine erisip nzerimden sakit olmiyan znhr-1 ahlr namazi kilnuya aiyet ettutu diye bu 
namazi flrtiyaten kilmislardir. 



4 iincii KtTAB - 5 inci BAB — CUM'A GCNUNON FAZlLETl 503 

■donerek, ak§ama kadar Allahu Teala'mn azaraetini dti§unup nimetine 
ve tevfikine §ukr ile onu zikr ve giinahmdan korkarak kalbini ve lisa- 
ram murakabe etmesi daha makbfildur. gunkti cami ve mescidlerde 
■diinya sozlerini konu§mak dogru degildir. Nitekim Peygamber Efendi- 
miz buyurmu§lardir ki : 

> *** .»»„ » i- » i* "- * *'.+ "■ $ f tf 

«Bir zaman gelecek, Mescidlerde diinya i§lerini konu^acaklar, Al- 
lah katinda onlarm bir degeri yok. Sakin oularla du§iip kalkmayin.u 

<547) 

YUKAKTDAKl TERTlP DIglNDA KALMI§ BeTUN GUNE §AMiL 
OLAN DfGER StJNNET VE EDEBLER : 

Bunlar da yedidlr : 

CUM'A GUNU iLlM MECLlSlNE GtTMENtN FAZlLETtNiN BEYANI 

1 — Sabahleyin veya ikindiden sonra ilim meclisine i§tirak et- 
meli ve sflziinde hayir olmiyan kissacilan dinlememelidir. Ahiret yol- 
cusuna yaki§an §erefli s^ati hayir i§ine tesadiif ettirmek i$n biitun 
Cum'a guntinu hayrat ve hasenat ile gegirmektir. Namazdan evvel 
va'z halkasma oturmak uygun degildir. Zira Abdullah ibn Omer (R. 
A.) rivayetinde : 

'" „V *,, ' "■ A'' -r^ff' s s .,*f 






tiPeygamber Efendimiz, Cum'a giinti Cuin'a naniazmdan once 
va'z dinlemekten nenyetmigtir.» (548) 

Ancak va'z eden Allah alimi olur, AHah'in nimetlerini anlatu, di- 
aiin esaslanna vakrf bir zat olursa da sabahiari camilerde oturursa, 



<547) Beyhakl. 

(548) EbG D&vOd. Nesei ve ibn Mace, Amr b. Suayb'den. 



504 iHYAU 'ULOMl'D - DlN — CM : 1 - RUB'UX - 1BADAT 

hem erken gitmeyl, hem de va'z dinlemeyi temini bakimmdan iyi olur. 
Qtinku ahirette faydasi dokunan ilmi dinlemek, nafile ibadet ile me§- 
gul olmaktan efdaldir. Nitekim, ilim meclisinde bir saat butunmamn 
bin rekat namazdan hayirli oldugunu Ebu Zerr rivayet etmistlr. Enes 
Ibn Malik, Allahu Teala'nm: 







«Natnaz ktlindigi vafcit yeryilziine dagilm ve Allahin fazlindan is- 
teyin.n (62-Cum'a: 10) 

ayeti hakkinda o taleb, diiny&Uk talebi degil, hastayi ziyaret, cenazeye 
gitmek, ilim dgrenmek ve Allah i?in ziyaretten ibarettir demistir. 

Allahu Teala Kur'an-i Kerim'in miiteaddit ayetlerinde «ilm» e 
«fazl» adim vermistir. Bir ayette : 

oBUmedigini sana bildinnektedir. Hem Allahin senin iizerinde fasslt 
biiyiiktur.» (4-Nisa: 113) 

Diger ayette :. 

i yUULu ajb U-Jl Jiij » 

«§anim hakki igin Davud'a bizden bir fazl verdik.» (34 - Sebe' : 10) 

denilmektedir. Bu gun (Cum'a giinti) en buyiik yakmhk (ibadet), ilim 
egrenip dgretmektlr. 

Kissacilan dinlemektense namaz kilmak dafa efdaldir. 21ra (sa- * 
habe) kissacihgi bid'at sayar ve kissacilan camilerden kovarlardi 
Hatta Abdullah ibn Omer (R.A.) sabahleyin mescide gittl, kendi ye- 
rlnde bir kissacinin anlatip durdugunu gordu. Abdullah, kalk, bura- 
dan dedi ise de adam: Kalkmam, ben senden ewel geldim oturdum, 
dedl. Bunun Ozerine Abdullah, Hakime haber gonderdi ve Hakim ada- 
mi kaldirdi. Eger kissacilik siinnet olsaydi onu kaldirmak calz olmaz- 
da. ZIra Peygamber Efendimlz ; 



4 flnca KtTAB — 5 inci BAB — E§HEF-t SAAT 505 



■» i* " * i ,* ' ' *'f •***%** 






«Sakin kimseyi yerinden kaldinp sonra keodiniz oturmaym, yal- 
niz siklagin ve genigletin "herkes otursun'\» 

buyurmu§tur. Yukanda adi gegen Abdullah tbn Omer bu hususa o ka- 
dar riayet ederdi ki bir kisi ona kalkip yer verse onu oturtmadan otur- 
mazdi. (Demek ki adanu kaldirmasi kissacwgindan sebeb idi.) Riva- 
yet olundu ki bir kissaci Hazret-i Ay§e (R.A.) 'nin hiicresi civannda 
kissa anlatip dururdu. Hazret-1 Ayge, ibn Omer'e haber gdnderdi "Bu 
adam fassalanyle benl rahatsiz edip ibadetime mani oluyor." ibn Omer 
asasim adamin uzerinde kinncaya kadar onu dovdti ve oradan kovdu. 

E$REF-t SAAT 

2 — Cum'a giinundeki serefli saati husn-i suretle beklemelidir. 
Meshur haberde : 

$,-- - 4' *l >■>$** + t * *» " ,'*-..'' it -" ," ~' f ' ?. . * , 
Apt j y- m JL-u j»-L~* -Up \$Ju\y_ if 4pU- 4*^*01^ o^» 






«Cum'a guniinde raakbul bir saat vardir. Duasini bu saate denk 
getiren Miislumana Allah diledlgini verir.» (549) 

buyurmustur. DIger bir rivayette: aKamaz kilan kul ona tesadtif et- 
tirirse" seklindedir. Bu saatte ihtilaf edilmistir. Bazilar gtines. dogar- 
ken, bazilan zevalde, bazilan ezan vakti, diger bazilan imam hutbeye 
baglarken, ba§kalan namaz kilimrken, ikindinin son vakti, daha ba§- 
kalan da gttnes. batarkendir demiglerdir. Hazret-i Fatime gurup za- 
mamm bekler re hizmetsisi kendisine haber verince hemen guruba 
kadar dua ve istigfarmi yapardi ye makbul saatin bu saat oldugunu 
Peygamber Efendimtzden duydugunu soylerdi. Bir kisun alimler de 
Kadir geceslnin sakli olmasi gibi, btttun gun, ib&det lie ihya edilsin 
diye, bu da Cum'a guntinde gizlidir, vaktini kimse bilemez, demislerdir. 



(54ft) Tirmiri ve tbn Hftce, Amr b. Avf el - MOwnl'den. 



506 1HYAU ULOMl'D - DlN - Cilt : 1 - RUB'U'L - IbADAT 

Muayyen bir noktada durmayip Cum'a gimunun saatleri iginde dev- 
rettigini sbyteyenler de vardir ki en miinasibi de budur. Bu saatin bir 
sirn var. Fakat onu muamele bahsinde agmak uygun olamaz. (Qunkii 
o, muk&sefe bahsine aittir.) Ancak Peygamber Efendimizin : 

«Ya§adigimiz giinlerde Rabbinizin nefhalan (rahmet dagitmasi) 
vardir, Onlardan istifade edin.» (550) 
buyurdugunu tasdik etmek l&zimdir. 

Kula yakisan, her gun kalbini hazirlamak, zikre devam ile diinya. 
vesveselerinden aynlmak suretiyle bu ilahi tecelliye hazirlanmaktir. 
Umulur ki bu tecellilerden faydalarur. 

Bu hususta Kaab el - Ahbar ile Ebu Hureyre arasinda gegen rtrn- 
havere. Kaab : 

— Bu saat, Cum'anin son saati ve giine§in batacagi zamandir. 
Ebu Hureyre : 

— Peygamberimiz "namazim o saate denk getiren" buyurmu§tur. 
Halbuki gune§ batarken namaz yoktur, binaenaleyh bu son saat ola- 
maz. Kaab : 

— Peygamberimiz : 

"Namaz igin oturan (bekleyen) namazdadir" buyurmadi mi? Ebu 
Hureyre : 

— Evet, deyince. Kaab : 

— i§te o namazdir, dedi ve Ebu Hureyre de sukut etti. Kaab, bu 
gtinun hakkini odeyenlere Allahu Teal&'mn rahmeti ve lutfu oldugunu 
kabul eder. Hulasa, bu saat ile imamin minbere §iktigi saat §ereili 
saatlerdir. Bu saatlerde bolca dua etmelidir. 



(550) Taber&nl. 



4 unctt KtTAB - 5 inci BAB - CUM'A G0N0 SALAVAT GETtRMEK S07 

CUM'A GttNt) SALAVAT-I SERfFE GETlRMENtN 
FAZlLETlNtN BEYANI 



3 — Bugiin Peygamberimize bol salavat getlrmek de mustehab- 
dir. Peygamber Efendimiz bir miibarek hadlsinde : 



f 






«Cum'a giintinde benim iizerime seksen salavati §erife getireriin 
Allah seksen senelik gimahim magfiret eder.» (551) 

buyurmu§tur. Nasil salavat getirelim diyene cevab olarak: 






demekle bir taneyi tamamlami§ otursun. Istersen : 



sO j dU 0^ 3>U? J-*^. J I Jp j j.**** jp J** jt^JJi 

l yLJ\ t y 4J)>>4 *-**- Jp.j «uIp J-*j.<=*' 0* 



salavat-i gerifesini de yedi defa okursun. Her kim yedi Cum'a yediger 
defa bu salavat-i serifeyi okursa Peygamberimizln gefaatine nail olur 
denHmigtir. Dana fazla salavat getirmek arzu edenler de eserde varid 
olan §u salavat-i §erlfeyi okur: 



(551) Dare Kutnt, tbnii'l - MQseyyeb'den. 



508 IHYAU -ULOMTD - DlN — CUt : 1 — RUB'U'L - IBADAT 

J *J «Vl <U AJg. *«-> 4JUP <U JlJ i <j J O 0»J Jj ^ ****** 



••'■ • £ £ - » ^ ' ,» — • 



iL*J\j J»3-*"j iJUijiJlj J-a^t! 1 *kpl :Lfiil. . Oj^-Vl > 

lJU*^ Japl *^JJI > 4i,,.;.JI ii^UJl iJ_^uJtj Uj^l 4>-jjJ!> 

** *"■'•■*•£ , "". s Jf* * a •f r ,f* »* t *'-'^'" ",>.*' 






, 4^LSsj ULa-1 ^ 4«tf *>■ Lo j_jl ^ 4jU^ , Ip LijJ j <u^«« . Ip- 



Hiilasa "sal&vat" l&fzi ile varid olan her duayi okur; velev ki te- 
§ehhutte okunan salavat olsun (552). Bu giinde istigfar da muste- 
hab oldugu igin sal&vat-i §erifelere istigfan da katmalidir. 



(552) Billete gore en makbul. namazda okunan sal&vattit. Qflnkii daha makbOW 
olsa en gerefli ibadet olan namazda ckunurdu. 



4 fincii KlTAB — 5 itici BAB — CUM'A GONti SORE-! KEHF OKUMAK 509 

CUM'A GUNU SORE-i KEHF't OKUMANIN 
FAZiLETtNlN BEYANI 

4 — Bu gece Kur'an okumali. Bilhassa sure-i Kehf'i okumaga de- 
vam etmelidir. ibn Abbas ve Ebu; Hiireyre (R.A.)'den rivayet olun- 
du ki: 

^^Jt j ^Ji oil; 5LSJ15 ,ui^ ^; ^J 



«Cum'a gecesi veya giinii kim Kefaf suresini okursa, okudagu yer- 
dea ta Mekke'ye kadar mesafeyi aydinlatacak §ekilde kendlsine bir 
nut vetilir. Gelecek Cum'aya kadar hatta uq gunden fazlasiyle gunah- 
lan bagiglamr. Sabaha kadar yetmis. bin raelek omin icin istigfar eder. 
Dert, sikinti, zatiilcenb, alalik ve cuzzam hastaliklan Ue deccahn fit- 
nesinden muafiyet kazamr.» 

Miimkunse Cum'a giinii yirmi dort saat zarfmda bir hatim in- 
.dirmeli. Hatimi sabah namazinda veya aksam namazinda veyahut 
Cum'a eza.ru He ibamet arasmda bitirmelidir. Cunkii bunda biiyiik fa- 
zilet vardir. Abidler Cum'a giinii ihlas suresini yiiz kere okumayi da 
miistehabattan saymiglardir. On veya yirmi rekatta bin ihlas okumak, 
bir Kur'an hatminden sevab oldugunu da soyleyenier olmugtur. Yine 
onlar Peygamber uzerine, bin salavat getirirler ve bin kere «Siibhanal- 
lahi velhamdulillahi vela ilahe illallahi vallahu ekber» derlerdi. Cum'a 
gun veya geceslnde Musebbeat-i seb'a'yi (asagida anlatilacaktir) oku- 
mak da giizeldir. Peygamber Efendimiz hig'bir vakitte muayyen sure- 
ler okumamistir. Ancak Cum'a Aksaminda ihlas ve Kafirun surelerini, 
yatsi namazinda Cum'a ve MunafiMn surelerini, Cum'a sabahmda 
"Lokman" ve "Hel eta alel'insan" surelerini okudugu rivayet edil- 
migtir. 



510 1HYAU 'ULOMl'D - DlN — Cilt : 1 — RUB'UX - IbADAT 

CUM'A GUNU NAFlLE NAMAZ KILMANIN FAZlLETlNtN BEYANI 

5 — Namaz kilmaktir. Camiye girdigi zaman, her rekatta elli 
ihlas okumak suretiyle dort rekat kilmadan oturmamahdir. Feygam- 
ber Efendimizden nakiedildigine gore boyle yapan cennetteki yerini 
gormeden olmez. imam hutbede olsa dahi "tahiyyet-ul-mescid" nama- 
zini kilmadan oturmamahdir (*). Peygamber Efendimiz bununla em- 
retmistir. Hatta bir garlb hadisde Peygamber Efendimiz hutbede sti- 
kut ederek tahiyyet-iil-mescid namazi kilan kimseyi bekledigi rivayet 
edilmlstir. Kufe fakihleri eger hatib beklerse tahiyyet-iil-mescid nama- 
zini kilar dediler. Yine bugiin veya gecede dort sure ile dort rek&t 
namaz kihnak miistehabdir. Sureler: En'&m, Kehf, Tana ve Yasin bu- 
releridir. Eger bunlan bilmiyorsa, Yasin, Lokman, Mulk surelerini okur. 
Cum'a gecesinde bunlan ihmal etmez, $iinku bunlari okumakta bii- 
yiik faziletler vardir. Bunlan da beceremiyen okuyabildigini okur ve 
ihlas okumaya devam ederse yine mukafatim ahr. 

Nafileler bahsinde keyfiyetini agiklayacagimiz "tesbih namazi" 
kilmak da miistehabdir (Bu namaz hakkinda Hanefi mezhebinin g8- 
nisii de o bahiste agiklanacaktir.) Zira Peygamber Efendimiz amcasi 
Abbas'a: 



'j f- 






«Bu tesbih namazim her Cum'a giinii kil.» 

buyurmu§tur. ibn Abbas da her Cum'a zevalden sonra bu namazi ki- 
lar ve onun ehemmiyetinden haber verirdi. En giizeli ku§luktan zeva- 
le kadar kilmmah, Cum'adan sonra ikindiye kadar va'z dinlemeli, 
ikindiden akgama kadar da tesbih ve istigfar ile me§gul olmahcur. 

CUM'A GUNU SADAKA VEBMENlN MUSTEHAB 
OLDUGUNUN BEYANI 

6 — Bilhassa bu giinde sadaka vermek de miistehabdir. Ciinkii 
mtikafati, iki kathdir, ancak imam hutbe okurken konusmak mek- 
ruh oldugu igin bu sirada isteyene vermez. Salih tbn Muhammed soy- 
le anlatiyor: "Hutbe okuniirken dilenen bir miskine verilmek iizere 
babamin ote tarafmdaki bir zat babama bir miktar altin verdi. Ba- 



(*) Hanefi mezhebinde imSm hutbede iken ne tahiyy&tii'l - mescid ve ne de Cum'a- 
oin ilk sQnneti kihmr. 



4 uncu KtTAB - 5 inci BAB — CUM' A GUN0 SADAKA VERMEK 511 

bam, onu almadi". ibn Mes'ud: "Bu gibi mescidde dilenen dilenci,. 
kendisine hie birsey verilmemeyi hak etmi§tir. Okudugu Kur'an uze- 
rine para isterse vermeyin." Alimlerden bazalan cami icerisinde dola- 
§ip isteyenlere vermeyi mekruh saymisjlar, ancak bir kenarda durur- 
sa zaran yok demi§lerdir. Kaab el - Ahbar diyor: "Kim ki Cum'ayi 
kilar, muhtelif iki §eyden sadaka verir, sonra ruktl, siicud ve hu§uu- 
nu tamamhyarak iki rekat namaz kilar ve : 

«Allahumme inni es'eliike bismike bismUIahirrahmanirrahini ve 
bismikellezi la Hahe ilia huve'l-hayyu'I-kayyumii'l-lezi la te'huziihii si- 
netun vela nevm.» 

dedikten sonra ne isterse Allah onu verir." Bazi selef: "Kim ki Cum'a 
gunu bir fakiri yedirir, sonra erkenden camiye gider, eliyle, diliyle: 
kimseye fenahk etmez, imam selam verdikten sonra: 

aBismillahirrahmanirrahim elhayyii'l-kayyumii es'eluke en tag- 
fireli ve terhameni ve tiiafiyinl minennar.» 

okur da bundan sonra her ne isterse Allahu Teala verir ve duasini ka- 
bul eder." 

7 — Cum'a gununu yalniz ahirete tahsis edip diinyii. isteriyle 
alakasini keserek evradiyle me§gul olmah ve Cum'a gunu yolculuga 
cikmamahdir. Rivayet olundu ki: 

(tCum'a gecesi sefer edenlere muhafiz melekleri beddua eder.» 

Cum'a gunu giines, dogduktan sonra yolculuk haramdir. Ancak 
arkada§lanm ka?irmamak icin gikabilir (553). Ah§-veri§ olmasin diye 
icmek veya sebil etmek icin cami icinde sakalardan su satin almayi 
bazi selef mekruh. gormu§lerdir. giinku bu da cami icerisinde ah§-ve- 
ri§tir ve mekruhtur. Fakat parayi diganda verip suyu iceride icer ve- 
ya sebil ederse bunda beis yoktur. 

Hulasa: Layik olan, Cum'a giinii evrad ve hayratini arttirmaktir. 
Zira Allahu Teala bir kulunu severse, onu iyi vakitlerde hayirh ister- 
de sah§tinr. Bir kulunu sevmezse daha fazla cezaya mustahak olmasi 
icin onu da kiymetli vakitlerde fena islerde cahstonr. Cum'a giiniinde 
miistehab olan bir cok dualar daha var. Onlar da ln§alk^h Dualar fas- 
linda zikredilecektir. 



(553) Hanefilere giire Cum'a gunu sefere jikmakta beis yok, fiinku «Cnm'a kim- 
seyl yolcalniiuidai] alikoymau mealinde had is vardir (Mutercim). 



ALTINCI BAB 

NAMAZLA ALAKALI HERKESlN BlLMEYE MUHTAQ OLDUOU 
UMUMl MES'ELELER BEYANINDADIR 



Nadir tesadiif edilen mes'eleleri fikih kitablannda anlattik. (Bu- 
rada umumi mes'elelerden bahsedecegiz.) 

1. MESELE : NAMAZDA AMEL-1 KALIL. 

Namaz kilarken namaz lie alakah olraiyan, amel-i kalil -azicik 
i§ler- her ne kadar namazi bozmazsa da, zaruretsiz yapihrsa mekruh- 
tur. Zaruret, oniinden ge?enlere mani olmak ve (554) kendisinden 
korkulan akrep gibi muzir geyleri bir veya iki darbede oldurmek gibi, 
eger (bir riikunde) tic darbe olursa, amel-i kesir - 50k i§ - oldugu i§in 
namazi bozar (555) . Bit, pire gibi §eyler kendisine eziyet veriyorsa on- 
Ian da alip atabilir. Gidi§en yerini ka§imak da aymdir. Ciinku ka§i- 
mazsa huzura mani olur. ibn Omer'in namaz kilarken ezdigi pireden 
eli kanami§tir. imam Nehai, ki§i pireyi alir atar, veya olduriirse de beis 
yoktur demi§tir. tbn Museyyeb: Pireyi alir ezer ve atar, Mucahid: Ezi- 
yet venniyorsa ili§mez, lsinyorsa lsirmayacak kadar ezer ve sonra atar, 
demi§lerdir. Bu ise bir ruhsattir. Yoksa az da olsa namazda, namaz- 
dan ba§ka i§lerden sakinmak lazimdir (556). Bu sebebten bazilan: Si- 
negi bile ka;irmazlar ve onunla me§gul olup da namazimi ifsad ede- 
mem, fena klmseler padi§anlarm huzurunda bir cok eziyetler gordtik- 
leri halde hareketsiz dururken ben Allah huzurunda bu kadar eziyete 
nigin tahammul etmiyeyim derlerdi. Esnedigi vakit, elini agzina koy- 



(554) Hanefilere gore, oniinden gecehtere igaret veya tesbih ile mani olur. El ile 
mani olmaz. 

(555) Hanefllerdc iNamazda olsaniz da yilan ve akrebt oldiirnn* hadisine istinft- 
den. namaz kilarken zarar verecek yitan ve akrebi fildiirmek amel-i kesir olsa da na- 
mazi bozmaz. 

(556) Hanefi mezhebinde bir rukiinde bir yerini. elini kaldirmamak gartiyle, Jste- 
digi kadar kasir, fakat bir riikunde ayn ayn us yerini kagimaz. Bit ve pireye gelince, 
bir ezmekte olduriirse zarar etmez, fakat lis defa ezerse natnazm bozultna tehlikesi Var- 
•dir (Miitercitn). 

P. 33 



514 tHYAU ■ULOMI'D - DlN — Cilt : 1 — RUB'U'L - iBADAT 

makta beis yok ve makbul olan boyle yapmasidir. Aksirdigi zaman. 
lisaniyle degil, kalbiyle hamdeder. §ayet geyirirse ba§im kaldirma- 
mahdir. Ridasi omuzlarmda egrilirse onu dogrultmamahdir (557). 
Sangini da dtizeltmemeli, biitiin bunlar mekruhtur. 

2. MESELE : NAUNLAR, TERI IKLEK ILE NAMAZ KILMAK 

Nalinlar ile namaz kilznak billttifak caizdir. Qikarmasinda zah- 
met olmadigi icin ^ikarmasi daha makbuldur. Mestler ile pabuglan 
gikarmakta mugkulat oldugu i§in onlar bu hukumde degil, altlannda 
gfirultir necaset olmazsa onlar ile namaz kilar (ayakkabilar ile nama- 
san caiz oldugunda ulema ittifak halindedir). Qiinkii sahabe ve hatta. 
Peygamber Efendimiz sokakta ve hatta tuvalette giydikleri ayakka- 
bilar ile namafc kilarlardi. ibn Kayyim diyor ki, Ahmed bin Hdnbel'e 
bunu sprmu§lar: Vallahi olur, dedi. Bazi vesveseli insanlari goriirsun 
cenaze namazinda ayakkabilarim gikanr bin mugkulat ile cenaze na~ 
mazim kilarlar bu, vesveseden ba§ka bir §ey degil, ancak ayakkabi al- 
tmda gorulen necaset olnuyacak. §ayet var ise topraga siirtmekle te- 
mizlenir. (Yalniz yuzune sidik damlamigsa onu yikamak lazimdir) 
(Mutercim). Nitekim Hadisde : 

"L'.'\ ''S* 4 ** *?' - 'V - *r 'ii t- -V'i --- r- 

•f*JI aJ* JJIj^s-- jl : jjU j a -il J^ JUi t UU^i 
-•sn '"•",;?" ?-••.•'.'■ »{ •'?" •■"" • • '•" 

((Peygamber Efendimiz nalinlariyle namaz kilarken nalinlanni 
fikardi, cemaat de cikardilar, Peygamber Efendimiz : 

— Nicin nalinlannizi cikardiniz? diye sordu. Cemaat: 

— Siz cikardum da onun icin. Peygamber Efendimiz : 

— Nahnlaranda pislik oldugunu Cebrail bana haber verdi de 



(557) Hanefilere gore, paltoyu omuza atip kilmak mekrfihtur. 



4 unci! KlTAB - 6 nci BAB - NALINLAR 1LE NAMAZ KILMAK 515 

onun igin cikardim. Namaz kilacaginiz zaman nalinlanmzi $evirin ba- 
Ieiii, pislik var ise topraga siiriin temizleyin ve kihn, buyurdu.» (558) 

Hatta bazilan, Peygambef Efendimizin wNigin nalinlannra ?ikar- 
dimz?» diye sormasmdan, nalinlar ile daha efdal oldugunu soylediler- 
se de bunun bir ifrat oldugu meydandadir. Peygamber Efendimizin on- 
lara bunu sormasi, kendisinin hangi sebebten nahnlarim jikardigini 
oniara bildirmek igindi. Qiinku onlann kendisine bakarak nalmlanm 
<;ikardiklanm biliyordu. 

Abdullah bin Saib (559) rivayet etmektedir ki : 

fu^UJ^U -J*-j <Jp ail, J** iSt ^\ 01 » . 

«Peygamber Efendimiz (namazda) nahnlanni £ikardi,» (560) 

Goriiluyor ki, Peygamberimiz nalinlar ile kildigi gibi, nalinlan 
Sikararak da kilmigtir. Her iki sekil de caizdir. Ayakkabilanni sikar- 
digi zaman, cemaate mani olacak §ekilde saga veya soluna koyma- 
matidir. Hatta huzurunu bozmamasi i?in arkada da birakmamali, 
nmmkunse on tarafmda ye goziinun oniine koymalidir. Belki de na- 
linlar ile namazi efdal kabul eden, bunu kasdetmi§tir. Ebii Hiireyre 
<R.A.) buyuruyor ki, Peygamber Efendimiz : 

iiSizden biriniz namaz kildigi vakit ayakkabilanni ayaklanmn 
arasina, online koysun.n (561) 

buyurmugtur. Yine Ebu Hiireyre bagka birisine: «Nalinlanni ayaklan- 
mn arasina al, ba§kasina eziyet etme» demigtir. Resulullah (SA.) 
ayakkabilanni sag tarafina koymu§tur. Fakat imam idi, binaenaleyh 
imam igin bu mumkundur. Qunkii saginda ve solunda kimse yoktur. 
Evla olan ayaklanmn oniine koymaktir. Hadlsden murad da budur. 
Mut'im b. Cubeyr (562): Ayakkabilan ayaklanmn arasina koymak 
bid'attir, diyor. 



(558) Ahmed ve EbO DavQd. EbU Said 'den. 

(559) Kureyjf ve Mahzfimi'dir, Sahabi'dir. Mekke kurralarindandir. Mekke'de 81' 
miistiir. 

(660) Suphesiz camilere ayikkabilar ile girilmez, fakat ayakkabilar ile de namaz 
kihnir, (Mittercim) 

(561) EM Davfid. 

(5G2) Medinell ve Kureysidir, Ashabdandir. Fethi Mekke'de Miisluman oldu. 



516 tHYAU 'ULOmI'D • DIN — Cilt : 1 — RUB'U'L - IBADAT 



3. MES'ELE : NAMAZDA TUKtlRMEK. 

Namaz iginde tuktirmek namazi bozmaz. Qiinku amel-i kalil- 
dir. (563). Ses sikmazsa kelam sayilmaz. Tukiirmek harf geklinde de- 
gildir. Ancak mekruhtur. Layik olan bundan kaginmali, ancak Pey- 
gamberimizin musaade ettigi §ekilde tukiirmelidir. Sahabeden bazila- 
n rivayet edlyorlar ki : 



" 1 , " " " * ,- **,' s "* * " *'•"*"' '" 

: Jli . UJI c-Ldi _; ji^pj^ U^i ^kJLi^^^ J>^ 
o]i : Jli . a>-i V UUj V H=r3jl i3>r£ ^ ^^ *^ 

«Peygamber Efeudimiz (mescidde) kible tarafinda balgam gordii. 
Bunu gortincc fevkaladc kizdi, sonra Mr hurma sapiyla onu atti ve- 
orayi kokulu sutar ile iemizledikten sonra bize donerek : 

— Hariginiz yuziiiiiize tiikiiriilmeyi sever? Ashab : 

— His birimiz, ya Resftlallah. Peygamber Efendimiz : 

— Siz namaz kilarken kible He aramzda AHahu Teala vardir.w 
(564) buyurmu§tur. Diger rivayette: 

.,. -* '.•'- r,-' -* ,**■?''' •■'"--'?'■ •! ■ " ■**'*i' <*• \" 

.■u**~i *W4*j iUj j « \&J> jl> J-aJj ^-J^ls^ j^ -;-:' 1 ' *j jL f 



(563) Amel-i kesir namazi ifsttd eder, fakat amel-i -kesirde ihtilaf var. Bizim me:;- 
hebill en aailaitl siizii §odur: TIarii;ten bakan biri yaptigi igleri gordugu vakit bu adam 
naraazda degil derse, i§te namazi bozan amel-i kesir budur. 

(564) Maslim Cabir'den. 



4 iincu KtTAB — 6 nci BAB — CEMAATlN SAF TUTMASI 517 



«[Namaz kilanin] kargisinda AUahu Teala vardir. Sakm kibleyc 
ve sagina tiikurmesin, solatia veya ayaklannin altina tiikiirsun. Siki§- 
tiginiz vakit elbisenize (mendilinize) tiikiirsiin ve katlayra.» buyurdu. 

4. MES'ELE : CEMAATlN SAF TUTMASI. 

Siinnet olarak : 

Cemaat bir erkek ise, topuklan imamdan az geride olmak uzere 
jntamin saginda (imamdan iieri gecerse iktida sahib olmaz) . Kadin ise 
erkek gibi imanun saginda durabilirse de (565) siinnete muhalif ol- 
dugu icin imamin arkasinda, bir erkek bir kadin ise, erkek sagda, ka- 
din erkegin ardinda durur (Erkekler iki olursa o zaman biri imamin 
tarn ardinda digeri onun saginda olmak tizere saf tutarlar). Saf ar- 
dinda tek ki§inin kilmasi kerahetle caiz olacagmdan, safa siki§amadigi 
takdirde safdan birisini yamna geker. 

Farz olarak : 

Bir cemaat olduklan icm imam ile imama uyanlar arasmda irti- 
bat saglanacak §ekilde saflar birbirine yakin olmalidir. Eger mescid 
iginde iseler (saflar muntazam olmasa da) irtibat saglanmi§tir. Ciin- 
kti mescidin hikmet-i insasi budur. Yalniz imamin hareketlerini bil- 
mesi kifayet eder. Hatt& Ebu Hiireyre (R.A.) mescidin damindan ima- 
ma uymu§tur. Eger cemaat harigte yol iizerinde veya alanda olup 
arada ba§ka bir bina yoksa o zaman irtibat icjn bir ok atimi (400 zir'a) 
mesafe kafidir. Bu mesafeden imama uyabiHr (566). Cunkii yekdige- 
rinin hareketlerini goriirler. Arada irtibatin §art olmasi, cemaat, mes- 
cidin saginda veya solundaki binalarda namaz kildigi vakittedir. Bu 
evlerin kapisi camiye acihyorsa, arasi kesilmemek §artiyle camiden 
gelen saf dogrudan evin igerisine girmek §artiyle o saf ve o safm ar- 
kasmdaki cemaatin namazi sahihtir. Fakat her ne kadar imamin onli- 
ne gecmezse de o saftan onde bulunanlann namazi sahih degildir. 
Muhtelif binalarda da hilktim boyledir. Fakat bir bina veya arsa, sah- 
ra gibidir. 

5. MES'ELE: MESBUKUN (567) NAMAZI. 

tmamin son rekatina yeti§en igin o son rekat ilk rekattir. imama 
uyar ve imam selam verdikten sonra kendisi devam eder. Mesela, sa- 



(565) Hanefilere gore mahremi de olsa imam imamete niyet ettiyse kadin ya- 
ninda kilamaz. Eger geri gilmesini tenbih ettiyse yalniz kadimn. lenbih etmediyse hem 
kadin, hem de erkegin namazlari fasitttr. Ancak arada bir adam sigacak bogluk olursa 
zarar vermez. 

(566) Hanefilere gore arada bir araba gececek yol veya kiiciik sulu bir dere bu- 
lunursa iktida sahih degildir. 

(567) Mesbuk: Namaza sonradan yetigen musalli. 



518 IHYAU -ULOMTD - DlN - Cilt : 1 - RUB'UX - IBADAT 

bah namazimn ikinci rekatmda imama yetigip imam He kunutu ya- 
pan kimse kalkip bir rekat daha kildigi vakit yine kunutu yapar. Eger 
imama kiyamin ortalannda yeti§mi§se, dualar lie mes.gul olmaz he- 
men acele acele Fatihayi okur. Eger Fatihayi bitirmeden Imam ru- 
kua gitti ve rukudan dogruldu ise, bu dogrulusta imama yetigecegine 
kanaat getirirse yine Fatiha'yi tamamlar, yok yeti§emiyecegini an- 
larsa, bir kismim okumakla yetinir ve imam ile devam eder. Cunkti 
bu gibi hallerde Fatiha'nin bir kismim okumak tamamimn yerine ge- 
cer. Eger sure okuyorsa hemen keser ve imam ile rukua gider. Eger 
imam sticud veya tesehhiltte iken yetismisse, (ayakta) iftitah tekbi- 
rini ahr ve (o rekata sayilmryacagi ichi) ikinci tekbiri almadan ima- 
ma yetigir. Ama imam riikuda ise ikinci intikal tekbirini de ahr. Zira 
bu bir intikaldir ki o rekattan sayihyor yani riikuda imama yetisen 
o rekati kilmis, sayilir, tekbirler bu gibi asli, yani rekattan sayilan.in- 
tikaller icindir. Oyle rekattan sayilmiyanlar icjn tekbire luzum yok- 
tur. Nitekim secdede iken imama yetisen o rekata yetjgmis, sayilamaz, 
onun i$in tekbir de almaz. Tarn tamma riikuda tumaninet hasil ola- 
cak, y&ni azalar hareketten duracak gekilde imama yetigmezse, o re- 
kata yetismis, sayilmaz (568) . 

6. MES'ELE : KAZA NAMAZLARI. 

Ogle namazini kilamadan ikindi vakti girerse, ewela ogleyi sonra 
ikindiyi kilar. Eger ewela ikindiyi sonra da ogleyi kilarsa yine caizdir, 
fakat ihtil&fli i§e girmls. olur. Eger cemaate tesaduf ettiyse, ewela 
ikindiyi sonra da ogleyi kilar. Qtinku cemaat ile kilmak daha evla ve 
daha f aziletlidir. 

Eger tek basina bir vaktin farziru kilar sonra cemaat bulursa, 
(farz keUmesini kan§tirmadan) bu vaktin namazini kilmaya niyet 
ettim diyerek imama uyar. Allahu Teala diledigi gibi mahsubunu ya- 
par. Maamafih, bir kaza veya nafileye niyet etse de caizdir. Eger ce- 
maat ile kildiktan sonra ikinci bir cemaate tesaduf ederse, bir na- 



(568) Bu meselede anlatilanlar yine tamamen SafiS merfiebine goredir. £unku Ha- 
nefi cemaati. ne Fatiha ve ne de zamm-i sure his birini okumaz, hemen imama uyar. 
Hatta imam riikuda ise. kendisi ayakta iftitah tekbirini ahr ve hemen rukua iner. Bura- 
da dikkat edilecek gok miihim iki nokta var, birisi iftitah tekbirini mutlaka ayakta du- 
rurken almaktir. Sayet bu birinci tekbiri acele ile riikua egildikten sonra abrsa namazi 
sabih degiidir. Ikinci nokta o rekata yetismis sayilabilmesi icin imam riikuda iken onun 
da rukfta inmesi garttir. Siyet a inerken imam dogrulmaya baglamig ve yolda bulugmus- 
tar is* o rekata yetismis sayilmaz. §art olan birinci tekbiri almaktir. Ikinci yani riiku 
tekbirini ister alsin ister almasin onda beis yoktur. Ciinkii Haneftlere gdre bu intikal 
tekbtrleri sunnettir. 

Bize gore tumaninet farz degiidir. 



A lincii KfTAB — 6 net BXB — SCNNETtN BlRlNl TERKETMEK 519 

mazi ayni gekilde ikinci defa kilmaz. Belki bu cemaatin faziletini al- 
mak icin, kazaya veya nafileye niyet ederek imama uyar (569). 

7. MES'ELE: PlS ELBfSE 1LE NAMAZ KILMAK. 

Namazi kildiktan sonra elbisesinde pislik gorene, namazi iade 
borg degilse de: iadesi daha evladir. Eger namazda elbisesindeki ne- 
caseti farketmi§se, Peygamber Efendimizin, Cebrail'in haber vermesi 
tizerine nalmlanni atip bozmadan namaza devam ettigi gibi, bu zat 
da elbisesJni fikararak hie, bozmadan namaza devam edebilir. Fakat 
pisligi temizleyip yeniden kilmasi daha evladir (570). 

8. MES'ELE : NAMAZW SCNNETiNDEN BiRlNt TERKETMEK 

Kunutu, birinci te§ehhttdu veya birinci tesehhiitte salavat-i §eri- 
feleri terkeden veya kasden yapilmis, olsa namaza bozan bir kusuru 
sehven islese, veya kag rekat kildigmda s,iibhe etse daha kuvvetli ihti- 
mali tercih eder. Butun bu hallerde selamdan evvel secde-i sehv eder. 
S&yet unutup selam vermis ve aradan fazla zaman gecmemis.se yine 
secde-i sehiv eder. Selamdan sonra da olsa yaptigi secde-i sehvde ab- 
desti bozulursa namazi batil olur. Ciinkti secde-i sehv selamdan ev- 
veldir. Onun selami arada unutarak verilmis, gibidir. Onunla namaz- 
dan gikmis, sayilmaz. Secde-i sehve donmekle tekrar namaza girmis, 
olur. Onun icta yeniden selam vermesi Iazimdir. Binaenaleyh arada 
abdestini bozmakla namazi batil olur. Eger aradan epey zaman geg- 
ftkten veya mescidden giktiktan sonra hatirlarsa secde-i s^hvl kagix- 
mi§ olur (571). 



(569) Hanefilerde, yalniz Sgle ve yatsi namazlarinda nafite niyyetiyle imama uyar; 

(570) Bu iki noktada da Hanefilerin gorusu ayrirlir. Birinci maddede vakit icinde 
pisligi farketti ve pislik dirhem miktan ise namazi iade eder (Jjafirlerde pistigin fiaddi 
yoktur.) Vakti ciktiysa iadeye luzum yoktur. Ikinci maddede mutlaka namazi iade eder. 

(571) Bu sekkinci mes'elede de bir kac noktadan ayrilik vardir. Ewela §afiilerde 
vacib yoktur. Onun icin siinnet t&birini kullanmi5tir.*Ikincisi, SMiilerin farz diye kabul 
ettigi salavat. Haneftlere gore sfinnettir. Selam Safiilere gore farz, Hanefilere gore ise 
varibtir. Bunun icin sehv-i secde hakkinda Hanefi gorflsunii izab zarureU varsa da, ma- 
kamin tahammiilti olmadigi icin muhim noktalara isaret ile iktifa edecegiz. Hanefilere 
gore yukanda saydigimiz vaciblerden birisini sehven terkeder veya yerini degigtirirse, 
(arzlann arasim namazi bozmiyan seyler ile actigi igin sehv-i secde lazim geiir. Birinci 
tesehhfldde EUehiyyat'dan fazla bir sey okunmaz. Sehven salavat okursa sehv-i secde 
lazim gelir. Selam verecegi tesehhtidde de salavatlar siinnettir. Namazi bozan her sey 
(kasden olstm sehven olsun) namazi bozar, sehv-i secde ile duzebnez. Kac rekat kiMi- 
ginda sfibhe eder ve bu ilk subhest ise namazi yeniden kilar. Vesvese var ise zann-i ga- 
!ibi tacrine bina eder. Sehv-i secde yapmasa da olur. Yine Hanefilere gore sehv-i secde 
selamdan sonradir. Hatta ekserisi iki tarafa selam verdikten sonra sehv-i secde eder de- 



520 1HYAU 'ULOMfD - DlN — CUt : 1 - RUB'U'L - 1BADAT 

9. MESELE * NiYETTE VESVESE. 

Niyette vesvesenin mensei ya akil bozuklugu veya §er'l hukum- 
lerde cehalettlr. QUnku Allahu Teala'mn emirlerine uymak ve ona 
saygi gostermek niyet bakimindan baskasinin emrine uymak ve bas- 
kasma saygi gostermek gibidir. Mesela alim, kamil biiytik bir zatin 
te§rifinde ayaga kalkmak icap ettigine gore "niyet eyledim bu zatm 
fazl-i kemalinden dolayi, iceri girdiginde saygi i?in kargisinda dim- 
dik ayakta durmaya" derse, bu onun ahmakhgina hamledllmez mi? 
Ancak o zat geldiginde, onu goriir gormez iginden dogan bir saygi his- 
siyle ayaga kalkarsa saygiyi yerine getirmis olur. EJubhesiz bagka mak- 
sat ve du§unce ile ayaga kalkarsa ta'zim etmis, sayilmaz. Ancak Al- 
lah'm emrine uymus olmakta kildigi namazm vaktini eda ve farz ol- 
dugunu tayin etmenin §art olmasi, o zata kiyamin hurmet olabilmesi 
icin onun iceri girmesiyle ona kar§i olup baska sebebten olmamasi 
gart oldugu gibidir. Eger kalksa fakat arkasim donse veya iggri girdik- 
ten bir miiddet sonra kalksa, o zata ihtiram gostermis, sayilmaz. (Bu- 
nun gibi, namazin da vaktinde ve tarn bir huzur icinde kihnmis, ol- 
masi iktiza eder ki geregi gibi saygi olabilsin). Namaz kilacak kirn- 
senin bunu bSyle bilip niyet etmesi lazimdir. Bunlar bir anda hatira 
gelebilen §eylerdir. Uzayan bu manalan kalbinde veya dilinde kahp- 
Iandirmaktadir. Buna da liizum yok. Namazin niyetini bu gekilde an- 
lamiyanlar, aslmda niyeti anlamiyan kimselerdir. Qunkii namaza ni- 
yet demek, bu vakitte namaz kilmaya davet edildin, sen de bu davete 
icabet tizere aym vakitte namaz kilmaya hazirlandin, demektir. Bunu 
anlamamak, cehalet ve ahmakliktan ba§ka bir §ey degildir. Bu ise bir 
an iginde insanin kalbinde toplamr. Artik bunun uzerinde uzun za- 
man dus,tinmeye mahal yoktur. Bir seyin bir anda akla gelmesiyle 
onun teferruati uzerinde dtisunmek arasmda biiyuk fark vardir. Mu- 
fassal olmasa da huzur, gailet ve giyabin ziddidir. Huzflr oldugu yerda 
gafiet olmaz. Mesela bir seyin sonradan var oldugunu bilen kimse, 
onu bir anda bir ilim ile bilir. Haddi zatinda mufassal olmasa da bu 
ilim, bir gok malumati igine ahr. Mesela, hadisi sonradan var olmagi 
bilen, mevcudu varligi, ma'dumu yoklugu, takaddumii teehhiirii ve 
zamam bilir. Ayrica takaddiimun yokluk, teehhiirun varlik yani hadis 
olan seyde yoklugun ewel varhgm sonra oldugunu bilir. Btitun bu 
illmler hadisi bilmenin igindedir. Qunkii hadisi bilen bundan ba§ka 

dlyse de. en makbulii bir tarafa selam verdikten sonra olmasidir. Gerek sehv-i secde vi\ 
gerek namazda kasden abdestini bozarsa namaz bozulur. Fakat sehven bozulursa na- 
maz bozulmaz. Hie konusmadan abdest alir biraktjgi yerden tamamlar. Buna ragmen 
iadesi daha makbuldiir. Iki tarafa selam verdikten sonra natnazi bozacak bir harekettc 
bulunursa, bir daha sehv-i secdeye donmez, sunnetiii terkinden sehv-i secde lazun gelmez. 



4 uncu KlTAB — 6 nci BaB — iMAMA UYMAN1N MANASI 52X 



bir sey bilmezse ve mesela kendisine takaddumu, teehhurii, yoklugun 
ewel, varligin sonra oldugunu mazi ve istikbale boliinen zamani bili- 
yor musun? diye soruldukta, bilmiyorum derse; hadisi biliyorum id- 
diasmi nakzetniis, ve bu davasinda yalanci olmu§ olur. 

i§te vesvese, bu inceligi aniamamaktan dogar vesveseli insan, 6g- 
lenin farzmi eda olarak vaktinde kihyorum diye bir anda kalbinde 
mufassal olarak bunlarin lafizlarim da dugundugu halde toplamiya 
caligmasi, o gelen biiyuk zata kiyam edecegi anda bunlari dugunmekle 
ugrasmasi gibi, fuzuli yorgunluktur. Ve haddi zatinda muhaldir. Bu- 
nu anlayan kimsede vesvese olmaz. Allahu Teala'mn emrine uymak, 
niyet bakimmdan baskasinin emrine uymak gibi oldugunu bildlkten 
sonra mes'ele kalmaz (572). 

Fakat kolaylik olsun diye bu hususu biraz daha acarak deriz ki, 
vesveseli insan mutlaka biitiin bunlari tafsilatiyle bilmeyi liizumlu 
goriiyorsa "Allahu Ekber" diye alacagi tekbtrin (A) sindan ba§layip 
( r ) sinde bu niyetleri sona erdirirse kafidir. Bunlari mutlaka "Ek~ 
ber'ln "b" sinde bitirmisj olacak demek zuliim olur. Eger boyle bir za- 
ruret olsa buna dair bize bir sey intikal ederdi, halbuki eskilerden ne 
boyle bir vesvese ve ne de buna dair bir sual bizlere kadar intikal et- 
memistir. Anlasrtiyor ki niyette musamaha vardir. Vesveseli insanin 
kolayina nasil gelirse oyle niyet eder ve bunun uzerinde fazla durmaz. 
boyle yapmakla vesveseyi de azaltmis, olur. Biz fetva kitablarmda niyet 
lie alakah miihim mes'eleler zikrettik. Bunlari alimlerin bilmesi fay- 
dali, fakat cahillere kanndan ziyade zaran dokunur. Onun icm on- 
lan burada zikretmedik (573). 

10. MES'ELE : iMAMDAN EWEL VEYA IMAM iLE 
EG$LlP KALKMAK. 

Imama uydugu igin, cemaat, ruku, siicud ve diger hareketlerde 
imami gesmemeli, hatta beraber de hareket etmeyip pe§inden takip 
etmelidir. tmama uymanin manasi da budur. Eger kasdi olarak bu ha- 
reketleri imam ile beraber yaparsa da namazi fasid olmaz (574). Ni- 
tekim imam ile tarn yanyana duran cemaatin namazi batil olmadigi 
gibi. (tftitah tekbiri haric diger riikunlerde) imami ge^erse namazi- 



(572) Hanefilere gore niyette vakti ve farz veya siinneti tayin garttir. Fakat bu 
da metinde anlalildigi gekilde basil olur. 

(573) Hanefilere gore niyet sAllahttekber* icerisinde degil, ondan eweldir. Evvela 
ipinden niyet eder. Diiiyle ister soyler ister s&ylemez. sonra ara vermeden o niyet iize- 
rine hemen tekbiri alir. 

(574) Hanefl mezhebinde btttiin hareketleri imam ile yapmakta W9 bir mahzur 
yoktur. Hepsini imam ile birlikte yapar. 



522 IHYAU ULCMID - DlN — Cilt : 1 - RUB'U'L - IbADAT 

nin batil olup olmamasinda ihtilaf vardir. Durusta imamdan One ge- 
<;enin namazi batil oldugu gibi, bu hareketleri de imamdan ewel ya- 
pan kimsenin namazmin butlamyle hukiim edilebilir (575). Belki na- 
mazm erkam saflardan daha miihimdir. Saflarda imamdan one ge$- 
memeyi §art ko§mak imama uymayi kalaylastirmak ve rukiinleri ko- 
layhkla ifa ieindir. Zira uyulan kimseye yakisan onde bulunmaktir. 
Artik erkan-i salatta imami gecjmeye mahal yoktur. Bunun icin Pey- 
gamber Efendimiz bunu siddetle reddederek: 



4Hi j^ oi j\*y\ j^ C\"j s^ ^jui j^> d 



*> 



J- 






«tmamdan ewel ba§im kaldnan kimse, AHahu Teala'nin bagrai 
e§ek ba^ina ?evireceginden kotkmaz mi?.» (576) buyurmu§tur. Imam- 
dan bir riikun sonraya kalmak, mesela, imam riikudan kalkip, tam 
itidal ile kiyam ettikten sonra rukua gitmek, namazi bozmaz. Fakat, 
bu kadar sona kalmak mekruhtur. imam secdeye gittigi halde hala rfi- 
kuu yapamiyanlann, yine bunun gibi imam ikinci secdeye gittigi halde 
hala birinci secdeye gidemiyenlerin namazi batildir: (577). 

II. MES'ELE: NAMAZDA GORULEN HATALARI DUZELTMEK 

Namazda goriilen kusurlan diizeltmek bir vazifedir. Eger bu hata 
cahilde g6rulmu§se onu sertlikle degil, lisan-i munasiple ikaz etmek 
gerekir. Safian diizeltmek, saf di§mda kalanian safa getirmek, imam-, 
flan ewel ba§im kaldiranlan ikaz etmek ve benzeri mes'eleler gibi. BU 
izahin bir zaruret oldugunu beyan etmek iizere Peygamber Efendimiz: 



(575) Hanefilerde imamdan ewel riiku ve siicuda giLmek mekruh olmakla beraber 
namazi bozmaz. Ancak imam rukua gitmeden kendisi riikudan dogrulmussa, o, rilku «a- 
yilmiyacagindan imam ile tekrar riikua gider. Yine namazi bomlmaz. Qiinkti yapbgi 
i§ namaz cinsindendir. 

(576) Hadiste «Re's-i himarsdan gaye beyinsizlik demektir. Yoksa hakikaten ejek 
basi degildir. Qiinkii bir yandan imama uymak, 6le yandan kendi bildigine gittnek, be- 
yjnsizlik ve e^ekce bir harekettir. BuhSrf ve Muslim. Ebu Hiireyre'den rivayet etmijler- 
dir. 

(577) Boyle arkada kilanlann da yine namazi Hanefilere gore batil degildir. 



4 finrii KtTAB — 6 nci BXB — NAMAZDA HATALARI DOZELTMEK 523 

«CahiIe ogretmedigi i$in, alime veyl olsun. Vay o alimin haline.iy 

(S78) buyurmus,tur. ibn Mes'ud bir kimseyi: "Namazmda kusur etti- 
gini gordiigti halde onu ikaz etmiyen alim, giinaha ortaktir" buyur- 
mus/tur. Bilal bin Sa'd (579): "Hatalar gizli kaldikga zaran yalniz sa- 
hiblnedir, fakat agiga qikip diizeltiZmedlgi vakit, belasi umumadir" de- 
mis,tir. Hadlsde §oyle varid olmu§tur: 

« «jJJb t ^jl jP *— > j~ju j i-»jjuaj\ iSy-i <->^ xjm op 

«Bilal saflart dtizeltir ve (geride kalan) dkgelere kam$i i!e vurur- 
du.» (580) 

Hazret-i Omer (R.A.: "Arkadas.lanmzi namazda arayin bulama- 
diniz mi ziyaretlerine gidin. Hasta iseler ge^mis. olsun deyin, sihhatte 
iseler onlara darilxn" buyurmustur. Cemaati ihmal dogru olmaz. Hatta 
baaalan cemaatten oliilerin geri kalabilecegine i§aret olmak iizere ca- 
miye gelmeyenlerin kapisina tabut birakirlardi. Mescide giren imkan 
nisbetinde sag tarafi tercih etmelidir. Peygamberimizin zamanmda 
herkes saga kosardi, hatta Peygamber Efendimize mescidin sol tarafi 
atalete- ugradi dediler. Bunun uzerine Peygamber Efendimiz: 

ttMescidin sol tarafim imar cdcne, yam o tarafta kilanlara iki ccir 
var.n buyurmu§tur. 

Sonradan gelen, safta ,bo§luk bulmaz ve saf isinde ballg olmiyan 
gocuk varsa onu geri geker ve yerine ge§er. Umumun muhta? oldugu 
mubim mes'eleleri burada anlattik. in§aallah "Kitabii'l - Evrad" da 
miitef errik/ namaz mes'eleleri gelecektir. 



(5?0) Sahibu'I - Firdevs. Enes'den. 

(579) Tabiinden abid, alim, vaiz ve kari bir zattir. 120 Hicride olmOstur. 

(580) Kaynagi bulunamami|tir. 



YEDlNCt BAB 

nAfile namazlar beyAnindadir 



Bilmis. ol ki farzlardan nafifle namazlar, sunnet, mustehab ve te- 
tawu olmak iizere ii?e aynhr (581). Sunnet: Peygamberimizin de- 
vamh olarak kildigi namazlardir. Farzlarm akabindeki sunnetler, ku$- 
luk, vitir, teheccud ve benzeri namazlar gibi, giinku sunnet, gidilen bir, 
yol demektir. Miistehap: Peygamberimiz tarafindan fazileti bildirilmlg 
fakat kendisinin devam ettigi nakledilmemi§tir. ileride sayacak oldu- 
gumuz hafta Isinde ve evden gikarken eve dondukte kilinan namazlar 
gibi. Tctavvu: Bunlarin di§inda kalan namazlardir. Yani Peygamberi- 
mizden muayyen olarak bunlara dair bir rivayet yok, ancak Allah ile 
munacat olmasina ragbet ederek kulun kendiliginden kildigi namaz- 
lardir. Tetavvu, teberru yani borcu olmiyarak vermekten, bagigtan 
ibarettir. Nafile, fazlahk demek olup bu tic kisirn da farzlardan fazla 
olduklan i<jin bunlarin hepsine birden "Nafile" denilmi§tir. Nafile, 
sunnet, mustehab ve tetavvu lafizlan bu gayeyi ifade icjndir. Maksat 
anlasildiktan sonra istilah ve elfazda miinaka§aya ve bu isimlerin de- 
gigmesinde de mahzur yoktur. Bunlara dair varid olan hadislere ve 
Peygamberimizin devamina, rivayetlerin sihhatina ve §ohretlerine go- 
re fazllet ve dereceleri yekdigerinden aynhr. Bu sebebten cemaat He 
kihnmalan me§ru olan sunnetler, miinferit kihnan siinnetlerden mak- 
buldur. Cemaat stinnetlerinin en makbulu bayrain. kiisuf ve istiska 
namazlan; miinferit siinnetlerin efdali de vitir, sababin siinneti ve 
sirasiyle rivatip yani muayyen vakitlerde kilinan veya farzlara tabi 
olan diger sunnetlerdir. 

Yine bilmis, ol ki sunnetler miiteallikleri itibariyle ikiye aynhr. 
Bir kismi sebebe taalluk eder kiisuf ve istiska namazlan gibi, bir kismi 
da vakte taalluk eder. Vakit ile alakali olan sunnetler de ayrica yirmi 
dort saatin tekerrurii ile tekerriir eder, haftanm veya senenin tekerrii- 
riyle tekerriir eden kisimlara boliiniirler ki bunlarin yekunu dort ki- 
simdir. §imdi bunlari anlatacagiz. 



(581) Yukarilarda gegtigi gibi $afii mezhebinde vacib olmadigi igi) v&cib ile s6n- 
netler birbirine katilmigtir. 



526 tHYAO 'ULtMt'D - DtN — Cilt : 1 — RUB'U'L - IBADAT 



BIRiNCt KISIM 
BE§ VAKlT NAMAZ iLE TEKERRIIR EDEN SttNNETLER 

24 saatte tekerriir eden sekiz siinnet vardir. Bunlardan bes, tanesi 
be§ vakit namaz ile tekerriir eden siinnetlerdir. Diger us tanesi de 
Ku§luk, Evvabin ve Teheccud namazlaridir. 

1 — Sabahin siinneti. Bu iki rekattir. Peygamber Efendimiz bir 
hadisinde : 

nSabahin iki rekat siinneti, diinyadan ve dimyadaki biitiin var- 
bklardan hayirlidir.n (582) 

Bunun vakti, fecr-i kazib olan uzununa ve dikine degil, enine 
dogru uzayan agarti, fecr-i sadik, tan yerinin agarmasiyle ba§lar. Bu- 
rnt astronomiyi ve kamerin (Aym) 28 menzilini bilmeyenler veya yil- 
dizlardan dogacagim anlamiyanlar ilk anda kolaylikla fark edemezler. 
Ancak ayin iki gecesinde kamerden sabahi bulabilir. Birincisi 26 nci 
gecedir. Bu gece ay §afak He beraber dogar, digeri de 12 nci gecedir. 
Bu gecede de ayin batmasiyle beraber §afak dogar. Ekseriyetle boyle- 
dir. Bazi burglarda bu, degi§ebilir. Bunu a$iklamak uzun surer. Gece- 
ve gtindiiz vakitlerini anlamak icui kamerin menazilini bilmek ehem- 
miyetlidir. Son vakti de sabahin farzimn son vakti olan giines,in dog- 
masidir. Fakat siinnet olan, bu iki rekati farzdan evvel kilmaktir 
(583) Mescide girdigi vakit farz kiliniyorsa hemen farza durur. Zira 
Peygamber Efendimiz : 



« 'C^&Jt VI S'yU* ^U ot^ii 



wFarza baslandigi vakit yalniz farz kilimr, nafile kihnmaz.» (584> 
buyurmu§tur. 



(582) Muslim. Aise'den. 

(583) Hanefilere gfire sabahin siinneti mutlaka farzdan ewel kilimr. Hatta uya- 
namayip kusluga kalan sabah namazlannda 6nce siinnet. soiira farz kilimr. farzdan son- 
ra siinnet kihnmaz. Ogle vakti gird ik ten sonra siinnet hig kihnmaz. 

(584) Hanefilere gfire saf arasina girmemek sartiyle, arkada ve direklerin geri- 
sinde, hatta ikinci rekat in riikuuna ve bir rivayette de te§ehhudiine yetigecegini akli ke- 
serse yine siinneti kilar, senra farza uyar. Ciinktt farzdan sonra sabahin suoneti kiUn- 
maz. Muslim rivayet etmistir. 



4 iinctt KtTAB — 7 nci BAB — TEKERROR EDEN SONNETLER 527 

imam selam verdikten sonra kaikar siinneti de kilar. Vakit iginde 
kildigi i?in kaza degil, belki edadir. Zira onlar o vakit iginde farza 
tabidir. Takdimdeki tertip, cemaate tesaduf etmemek sartiyle siinnet- 
tir. Cemaate tesaduf edince tertip aksine doner ve eda olarak kalir- 
lai - (585) . Mustehab olan, bu siinneti uzatmadan evde ktfdiktan sonra 
■camiye gelmektir. Camide ayrica iki rekat tahiyetii'l-mescid namazi 
kilar (586). Sonra farza ba§layincaya kadar bekler. Sabah namazim 
kildiktan sonra gune§ doguncaya kadar zikir ve fikir ile mes.gul olup 
baska namaz kilmamak daha evladir. 

2 — Oglenin siinneti. Bu da 6 rekattir. Dort rekati farzdan evvel, 
ilci rekat da farzdan sonra kilinir. Her ne kadar son iki rekat daha 
kuwetli ise de her ikisi de siinnet-i muekkededir. Ebu Hureyre (R.A.) 
Peygamber Efendimizden rivayet ediyor. Peygamber Ef endimiz : 



s.% 5 



<J+>™J* u?**i _r~^ ! Oh j -*~ y^j £j' J-* J*» 

«ZevaIden sonra kiraat, ritku ve sticuduiia riayet cderek dort rekat 
namaz kilan kimse ile yetmisj bin nielek de kilar ve geceye kadar onun 
I?in istigfar ederler.n (587) buyurmustur. 

Bizzat Peygamber Efendimiz bu namazi terketmezdi. Nitekim : 

■V- \ • \ "••> "f £ U --,<i, .' * *•* 

*J*S- IfcJ J gjj 0\ c^U <e>UJ\ o-U^ pSX' 

uZevalden sonra dort rekat namazi his terketmez ve uzatarak ki- 
lardi. Bu saatte gok kapilari agiktir. isterim bu anda benim de amelim 
refolsun.» (588) buyurdugu soylenmis.tir. 



(585) Hanefilere gore farzdan sonra sabah in siinneti kiltnmaz. 

(586) HaneHIere gore sabahin ilk vakti girdikten sonra nafilelerden yalniz saba- 
hm siinneti kuimr, ba§ka nafile kilinmaz. 

(587) Abdulmelik b. Habib, ibn Mes'ud'dan. 

(588) Ahmed ve Tirmizi benzerini rivayet etmiglertlir. 



528 IHYAU -ULOMl'D - DlN - Cilt : 1 — RUB'U'L - iBADAT 

Bu hadlsi tek olarak Ebu Eyyiib-i Ensari rivayet etmigtir. Pey- 
gamber Efendimizin zevcesi ttoimu Habibe (R.A.)'nin Peygamber 
Efendimizden rivayet ettigi: 

<iyS^\ ^ -uTj O^P <S ZX>\ j*, JT ^J.J^ J* 9 

T ■" ' " ' '?r -V- •"•>-- .** ?f . *.•- >'. * > 

«Her gun farzlardan baska on iki rekat sunnet kilan kimseler ichi 
cennette bir ev in§a edilir. [Onlar] Iki rekat sabahtan ewel, dort re- 
kat ogleden ewel, iki rekat ogleden sonra, iki rekat ikindiden cvvcl 
ve iki rekat da akgamdan sonra kilinan sunnetlerdir.w (589) buyur- 
mu§tur. 

Ibn Omer (R.A.) Peygamberimizden her gun on rekat namaz 
ogrendim dedi ve sabahin iki rekat sunneti mustesna digerlerini aynen 
saydi. Sabah vaktinde Peygamberimizin yanina kimse girmezdi, an- 
cak hem§Irem Hafsa (R.A.) Peygamber Efendimizin evinde iki rekat 
kildigini da bana soyledi, dedi. Ve Ibn Omer, hadisinde ogleden evvel 
■iki, yatsidan sonra da iki rekat diye anlatti. Bu suretle ogleden ev- 
vel iki rekat ayni vakitte kilinan dort rekattan daha kuvvetli oldu. 
Bunun vakti de zevali mtiteakibdir. 

Zeval, dik duran cisimlerin gdlgesinin §arka donmesiyle bilinir. 
Gune^in ilk dogu§unda, cisimlerin golgesi batiya dogru uzanir. Gune§ 
yukseldikce golge kuciilur, tam tepeye gelip gun ortalamnca golge 
kaybolur. Giines. alcalmiya ba§laymca, bu sefer dogu tarafmdan golge 
biiyumeye ba§lar. l§te o zaman oglenin vakti girmi§ olur. tlm-i ilahi- 
de zeval, bundan ewel oldugu muhakkaktir. (Peygamber Efendimiz, 
Cebrail'e, giine§ zevale geldi mi? diye sordu. Cebrail "Hayir, evet" di- 
ye cevap verdi. Peygamberimiz: Bu nasil cevap? diye sorunca, Cebra- 
il; ben sana evet, hayir deyinceye kadar felek elli bin fersah raesafe 
katetti diye cevap vermi§tir) . Fakat §er'i teklifler gorulen §eylere taal- 
luk eder. Golgenin diger kismi ki§in uzar, yazin kisahr, en uzun (Ocak 
ayinm 29 unda) giines. (8 inci burc olan) cedi "oglak" burcuna gir- 
digi vakittir. En kisa golge gune§ 31 Haziranda (dorduncii burg olan> 



<589) Nesei. 



4 uncQ KiTAB ~ 7 nci BAB - TEKERROR EDEN SONNETLER 529 

seretan "yenge?" burcuna girdigi vakittir. Bunlar muvazene ve ka- 
demler lie bilinir. 

Hakiki zevali bulmakta, becerebilenler icin en yakin yollardan 
birisi gece vakti kutb-u §imaliyi miilahaza etmektir. Bu bir yildiz de- 
gil, cedi "oglak" tan sonra gelen felekten bir noktadir. Dumduz ve 
dort ko§e hatta kutuptan ta§ dii§ecek olsa tam iki ko§esinin iizerine 
dtisecek §ekilde yani nig bir taraia meyli olmamak tizere bir kogesi 
fcutup tarafinda yeryiizune dumduz ve dort ko§e bir levha koyar son- 
ra kutup tarafindan dumduz bir direk diker oyle ki evvela golgesi gar- 
be du§er sonra §arka doner ve §ark ile garp koselerine muvazi olur. 
Ne zaman ki garbe meyli tiikenirse tam istiva zamamdir. O hattan 
sark tarafina meylettigi vakit zeval vaktidir i§te bu zeval vaktine ya- 
kin goriilur sonra o golge §arka dogru o direk kadar uzamnca ikindi 
vakti olur. I§te erbabi icin ltizumlu olan ilm-i heyetten bu kadarmi 
herkesin bilmesinde beis yoktur. 

3" — ikindinin siinneti. Bu da ikindinin farzindan evvel dort re- 
kattir. Ebu Htireyre (R.A.) Peygamber Efendimizden : 

uAIlah o kula rahmet etsin ki, ikindiden evvel doit rekat naniaz 
kilmistir.n (590) 

Peygamberimizin bu duasma nail olmak maksadiyle bu namaz-i 
miiekket bir miistehab kabul edilmi§tir (Hanefilere gore gayri miiek- 
ket bir sunnettir). Zira Peygamber Efendimizin duasi elbette karin-i 
icabettir. Ancak Resul-u Ekrem, bu ikindinin sunnetine oglenin ilk 
siinneti gibi devam etmemistir. 

4 — - Aksamm siinneti. Ak§amin farzindan sonra kilinan iki re- 
kat stinnettir. Bunda hie bir guna ihtilaf yoktur. Aksamin farzindan 
ewel ezan ile kamet arasinda kilinan digeriki rekat sunnete gelince, 
bu da Ubeyy bin Kaab, Ubade bin Samit, Ebu. Zer, Zeyd bin Sabit ve 
diger bazi sahabiden rivayet edilmistir. Ubade ve ba§kalan diyor ki: 






(590) Ebfi Davud, Tirmizi ve tbn Hibban. ibn Omer'den. 

F. 34 



530 IIIYAU 'ULOMI'D - DlN — Cilt : I - RUB'U'L - IBADAT 

«Ak$am ezam okundugu vakit Pcygamberin ashabi diicklerin ar- 
kasina geqer iki rekat siinnet kilarlardi.n (591) 

Diger bazilan da : 

«Biz ak§amm farzindan iince iki rekat namaz kilardik, halta di- 
$aridan gelen §uphclcnir ve bize namazi kildimz mi? diye sorai'di.n 

4592) demi§lerdir. 

Bu da Peygambar Efendimizin : 

«2& 'jLi iyC? Or- 1 ^ 1 . 3 s " iri" 

«Her iki ezan yani czan ile kamet arasmda dilcyen igin nautaz 
vardir.n (593) 

hadisinin §umuliine girer. Ahmed bin Hanbel bu namazi kilardi, in- 
sanlar kendisini takip edince vazge?ti. Nicin kilmiyorsun diye sor- 
duklannda, "kimse kilmadigi igin" diye cevap vermi§. "Kimsenin gor- 
medigi ycrdc kilimrsa daha iyi olur" demigtir (594) . 

AK§AMIN VAKTi 

Ak§amin ilk vakti, bati tarafmda dag olmayip arazi diiz oldugu 
yerlerde gune§in batmasiyledir. Daghk yerlerde dogu tarafinm karar- 
masiyledir (Yani memleketimizde ak§am vaktini aQik havalarda do- 
guya bakmak suretiyle anlariz. Kizannti lifuktan iki mizrak boyu 
yukselirse yani bu kadar kismi karannca ak§amin vakti girmi§ olur). 
Nitekim Peygamber Efendimiz : 



(591) Buhari ve Muslim. Enes'ten. 

(592) Muslim, Enes'ten. 

(593) Buhari ile Muslim, Abdullah b. MagM'den. 

(594) Ebu Hanite Bezzar'm Miisned'indeki rivayete dayanarak akjamm farzindan 
«wel siinnet yoktur, dedi. 



4 iincii KiTAB — 7 nci BSB — AK§AMIN VAKTt 531 

Ǥarktan karanlik husip garpten giines battigi vakilte oru$lu if- 
tar eder.w (595) buyurmustur. 

Her ne kadar birmizi §afak kaybolmadan kilinan ak§am namazi 
eda ise de kerahetle caiz olacagindan, vakit olur olmaz baska sey ile 
mesgul olmadan aksam namazim kilmak daha makbuldur. Hazret-i 
Omer (R.A.) bir defasinda yildizlar parlaymcaya kadar ak§am nama- 
zim tehir ettigi igin bir kolesini azat etmi§tir. 

5 — Yatsinin sutmcli. Yatsidan soma kilinan dort rekat siinnet- 
tir. Hazret-i Aise (R.A.) 'den : 

«Peygamber Efendimiz yatsidan sonra dort rekat kilar da oyle 
uyurdu.n (596) buyurmu§tur. 

Bazi ulema, butiin bu rivayetlerden, farzlar gibi nafilelerin de 17 
rekat oldugunu kabul etmisterdir. iki sabahtan once, dort ogleden ev- 
vel, iki Ogleden sonra, dort ikindiden evvel, iki ak§amdan sonra, uc. 
de yatsidan sonraki vitir namazidir. Bu husfista varid olan hadisleri 
duyduktan sonra artik tayin ve takdirin manasi yoktur. Peygamber 
Etendimiz : 



nNaraaz liayirli bir mevzudur. Dileyen arttinr, dileyen eksiltir.» 
(597) buyurmustur. 



(595) Buhari ile Miislim. Hz. Omer'den. 

(5W) Ebfl Diiviid. 

(597) Ahmed ve Ibn Hibban, Ebfl Zerr'den. 



532 1HYAU ■ULOMi'D - DlN — Cilt ; 1 — RUB'U'L - IBADAT 



Herkesin ihtiyan, hayra hevesi nisbetindedir. Anla§Udi ki bunlann 
bazilari bazilarindan kuwetlidir. Hele kuvvetli olanlan terketmemek 
lazimdir. Hassaten farzlar, ancak nafiler ile kemale erer. Sunnetlere 
dsvam etmiyenin farz namazlanmn eksik kalacagmdan korkulur. 

6 — Vitir namazi. Enes bin Malik (R.A.) : 

*i . *. * : . *. > - - .-i. 

i 



1 It" t" tt " •" * ***.*' •",' **■ A X ' i I I ■*" ". V> 

<£>yXi sUaJI -Uj jSjj JUj <ui* 4»'J-> *»1d^j OS 

«Peygambcr Efenriimiz yatsidan sonra tic rekatli vitir (tek re- 
fcatli) namaz kilardi. Birinci rekatta "Scbbihi'smc Rabbike'l - a'la", 
ikincide kafirun, iictinctide ise thlas surelerini okurdu.» (598) demi§tir. 

Yine haberde gelmi§tir ki : 

1 ,." •*'\~' * \i<** f ' -» ' ii- - V"^ »',■'*',*.■' * a i 

«Resul-ii Ekrem Efendimiz vitirden sonra oturarak veya bagda§ 
kurarak iki rekat namaz kilardi.n (599) 
Diger bazi haberlerde : 

I 



J-J ^s^S j •w^J J-^> _j OJ (_A>V 1^-ijJ J^*Aj 0\ A'jl b 

t jjSSjI »jj— 3 ^jJl CJ jJj bi l*fcJ I^^JL J-j^j oI 



«Peygamber Efendimiz, yatmadan once yataga yakla§arak yatak 
iizerindc iki rekat namaz kilar ve sonra yatardi. Birinci rekatta Iza 
ziilzile, ikincide Elhakiirnu veya Kafirun, surcsini okurdu.» (600) 



(538) Tirmizi ve Neset. Ibn Abbas'tan. 

(59&) Muslim. Aige'den. 

(600). Beyhaki. Ebfl Umame'den. 



4 iincu KlTAB — 7 nci BAB — AK5AMIN VAKTt 533 

Vitir namazim, iki selam ile ayn ayn-ve bir selam ile bir arada 
Juimak caizdir. Peygamber Efendimiz, bir rekatli, iic rekatli ve bes, 
rekatli vitir namazi kilmis, ve hatta boyle tek rekatli olarak on bir re- 
kata kadar kiimiijtir. On tig rekat kildigi rivayeti §uphelidir. "§a'z ola- 
rak gelen bir rivayette de on yedi rekat kildigi soylenir." Anlattigimiz 
bu tek rekatli namazlar, onun gece namazi idi. Buna "tehecciid" denir 
ki siinnet-i miiekkededir. Kitab-ul Evrad'da fazileti anlatilacaktir. 

Efdaliyetinde ihtilat edilmistir. Bazilari yalniz bir rekat olmasi 
yani iki selam ile tic. rekat kilmak daha faziletiidir. Qiinkii Feygambet 
Efendimizin bir rekatli namaza devam ettigi sabittir, dediler. Diger ba- 
zilari da muhalefetten kurtarmak icin tic. rekatta bir selam daha ef- 
daldir dediler. Bilhassa imam oldugu vakitte, ctinku cemaatte tek reka^ 
ti kabul etmiyenler bulunabilir. Eger bir selam ile tic. rekati kilacaksa 
"vitir" yani tek rekatli namaz kilmaya niyet eder ve naraaz sahih olur. 
Zira "vitir" demenin sarti ya bir tane olmaktir veyahut biitun rekat- 
lan tekle§tirmektir. Halbuki farzi teklestirmi§, yani ak§am namazim 
tic rekat kilmi§tir. Yatsidan evvel vitir kilsa, hadiste : 




«Diinya nimetlerinden hayirli.n (601) 

oldugu bildirilen fazileti ihraz etmi§ olamaz, yoksa bir rekat her va- 
kitte sahihtir. Yatsidan evvel sahih olmamasi, yani o fazileti ihraz 
etmemesi, icmaa muhalif olmasi bakimindandir. 

Ayn ayn kilacagi vakit ilk rekatin niyetinde dusjiinuliir. Eger 
vitir niyet ederse tek degil, eger tehecciid veya yatsmin siirjneti diye 
niyet ederse o zaman vitirden sayilmaz, fakat yine en dogrusu, uctine 
birden vitir diye niyet ettigi gibi bu ikiye de vitir niyet etmesidir. Qtin- 
kti vitirin iki manasi vardir. Birisi, bizatihi tek olan, digeri de sonra 
gelen ile tek olmak icin ba§lanandir. Binaenaleyh iicun tamami tek- 
tir. iki rekat ise iictin parcasidir. Ancak ikide selam verilen namazin 
vitir olmasi kilinacak olan tigiincii rekata baghdir. Onu kilmaya azimli 
ise evvelki iki rekata, vitir diye niyet edebilir. Ayn kildigi uctincu 
rekat hem bir tane tek ve hem tie evvelki ikiyi tekle§tirmege selahi- 
yetlidir. Evvelki, ne tekdir ve ne de baskasim tekles.tirebilir, ancak ken- 
dileri tekle§tirilirler. Layik olan, vitir, gecenin son namazi olmalidir. 



(601) Ebfi DavOd. Tirmizi. 



534 1HYAU 'ULUMl'D - DIN — CilL : 1 — RUB'UX - IbADAT 

Bunun i^in teheccudden sonra kilinmahdir. "Tertib-iil Evrad" kita- 
bmda vitir ve tehecciidiin tertib ve faziletleri anlatilacaktir. (602) 

7 — Kusluk namazi. Buna devam etmek azimet ve fazilettir. Ek- 
ser rivayetler sekiz rekat oldugunu gbstermektedir. Hazret-i Ali (R. 
A.)'nin hem§iresi UmmUhani (R-A.)'den : 

uAleyhi's - salatii vesselam Efcndimiz kitgluk nainazmi sekiz rekat 
olarak hem uzatir ve hem de giizclcc kilardm (603) demi§tir. 

Bu miktar ba§kasindan rivayet edilmi§ degildir. Hazret-i Ai§e 
(RA.)'den: 

«AIeyhi's - salatii vesselam Efendimiz ku§lugu diirt lekat kilar vc 
Allahu Teala'nm diledigt kadar da ziyade edcrdLn (604) 

rivayet ediimig ve fazlasi tayin edilmemistir. Yani mutadi dort rekat 
idi. Bundan eksik kilmaz ve bazen de arttinrdi. Miifret bir hadiste : 

«AJeyhi's - salatii vesselam Efendimiz kuslugu alti rekat kilardi.» 

(605) diye rivayet edilmistir. 

Ku§Iuk namazinm vakti : Hazret-i Ali (R.A.)'den : 



(602) Hanefilere gore bir rekat h namaz olmaz. Vg rekSUi vitir bir arada ve bir 
selfim ile kiltmr ve Kunut okunur. 

(603) Buhari ve Muslim. 

(604) Muslim. 

(605) H&kim. 



4 iincu KlTAB — 7 nci BAB — AKgAMIN VAKTt 535 



t "*f i ■* -'in -i' ■ i-*ti -*■* ■ • 'i^' 

^ ^ ^ "-- , * - , «— ' t *" 

«Aleylii's - salalii vesselam Efendimiz Ibi vakitte olmak iizere alti 
rekat ku$luk nainazi ktlardi. Birincisi giinc§ parlayip yiikseldigi vakil 
kalkar iki rekat kilardi. Bu gtindiizdeki iki virdinin birincisidir. Soma 
giine§ iyice yayilip semanin durtte birinc yiikseldigi vakit, diirt rekal 
daha kilardi.» (606) buyurmustur. 

Birincisi, giines. bir mizrak boyu miktari yiikseldigi, ikincisi de 
■dbrtte bir nisbetinde yiikseldigi, ikindi vakti kar§ihgi idi. Qtinku ikindi 
vakti de giinduziin dortte ugii gegtikten sonradir. Ogle, gimdiizun or- 
tasinda, ku§luk da sabah ile Ogle arasindadir! ikindi ogle ile aksam 
arasinda oldugu gibi, ki bu vakitler, vakitlerin efdalidir. Gunesm ytik- 
selmesinden zevalin evveline kadar ku§Iuk vaktidir. 

8 — Evvabin namazi. Aksam ile yatsi arasini ihya etmek bu da 
siinnet-i miiekkededir. Peygamber Efendimizin bu arada alti rekat kil- 
digi rivayet olunmaktadir (607). Bu namazin da bliyuk fazileti var- 
dir. Denildi ki Allahu Teala'nin : 



«Viicutlari yataklardan uzakla$ir.» (32 - Secde : 16) 

ayetinden muradi budur. Yine Peygamber Efendimizden rivayet 
olundu ki : 



(606) Tirmizi ve Nesci, Ali'den, 

(607) Hanefileie gore iki rekali siinnet-i miiekkede, diger dort rekali Evvabin na- 
uiazidir. 



536 1HYAU 'ULOMl'D - DlN - Gilt : 1 — RUB'UX - JbADAT 

«Kim ki ak§am ile yatsi arasinda namaz kilarsa, i§te o Evvabin, 

(Allaha donenlerin) namazidir.» (608) 
Yine Peygamber Efendimiz : 

* 't -' r" > " • •-! f, - "- ?r •-•'.--. -*-' v. '. >" ' - 

^. * s *** ^ ^ .*■ - I * 



«Ak§am namazmi, cemaatte namaz kilman bir mescidde cema- 
atie kildiktan sonra diinya kelanii konu§madan yalniz Kur'an vc na- 
maz He yatsiyi bekliyerek (yine cemaatle kiEarak) ayrilan kirase i?in 
Allahu Teala'mn cennette, her biri yuz senede dtdagilamiyan iki kasr 
lie, aralannda biitiin diinya halkini i<jine alacak derecede geni$ bah?e 
in§a ettirtmesine hak kazanmi§tir.» (609) 

Bu Evvabin namazmm diger faziletleri "Kitabu'l - Evrad"da in§a- 
allah gelecektir. 

tKtNCi KISIM 



BUN LA R HAFTANIN GtJNDt'Z VE GECELERtNDE 
KILINAN NAMA7LARDIR 



Giindiizlerinde kibnan namazlar. 

1 — Pazar : 

Ebft HUreyre, Peygamber Efendimizden 



(608) tbnii'l - Miibarek «£r - Rakaiksde. 
<609) EbS'l - Velid es - Satfar. 



4 Unci! KlTAB ~ 7 tie! BAB — HAFTANIN GtfNDOZ NAMAZLARI 537 






*- s ' "i ' '£* ' '* ' ' i''» -° : ! 'if •'J - ,"- " - 5 .i' • ". 



ij£- 



ttPazar gtinii dort rckat namaz kiltp her rekatinda Fatiha He «Ame- 
ne'r - Resuliinyi birer kerrc okuyan kimscye Allahu Tcala, nasrani 
kadtn ve crkeklcrin sayist kadar iyilik yazar. Bir Peygainber sevabl vc- 
rir, onun i?in bir hac vc bir umre yazar, ve her rekatina bin namaz 
yazar ve her harfine cemiette misU-i eztcrden §ehir verir.n (610) 

Hz. Ali bin Ebi Talib Kerremallahii vechehu'den rivayet edildigine 
gore Peygamber Efendimiz : 






1 "" ,*-■ *T i> -*"-,-- ■'■-.-"„.« ^« - ,* 









(610) Ebfl MOsa el - Medlni, EbQ Hiireyre'den. 



538 lHYAU 'ULCMi'D - D!tN — Cilt : 1 — RUBUX - IBADAT 

«Pazar gunii cok namaz kilmak ilc Allahu Teala'yi tevhid cdin. O 
noksaii silatlaidaii miinczzch, §criki olmiyan bir vahiddir. Kim ki pa- 
zar giinii oglenin farz ve siinnctini kildiklan sonra (iki selam He) dorl 
rekat namaz kilar, birinci rckatinda Fatiha ve tenzil-i sccde suresini,. 
ikinci rekalta Faliha ve sure-i Mulk'ii okur. Tesehhiide oturup selam 
vctdikten sonra aynca iki rekat daha Faliha ve sure-i Cuin'a ile kilar- 
sa Allahu Teala biitiin dilekleiini ycrine getirir.i? (611) 

2 — Pazartesi : 

Cabir'den, o da Resulullah'dan : 

<¥ ^ ] s*i u~^j ,jM' X^ j - i^r C-* &" "> 

If Ltf } '\~t\jA jXs- All' jJUC~~\ -1- OJJ 0^ 0^ ^^yiSjx^ii y 

-*' .... -■- 

(iPazaitesi ku§luk vakli, her rekatinda hirer kerre Fatiha, ililas ve 
Muavvezeteyn okumak suretiyle iki rekat namaz kilip selam verince 
on istigfar ve on salavct getiren kimsenin Allahu Teala biitiin giinah- 
larim bagisjai'.» (612) 

Enes bin Malik, Peygamber Efendimizden : 



ajSj ^^ \jju aj^j <^lp ^ j^y\ r>J _ j^ c 



a** 



+ * % ti .- * •* f^c -r^-r ,-r.r **-■ * • i-?? -:^t- .-"y-f- " 
as-1 «a»l yb Jj \j» £j» bU Oja ^^\ <A j <_Aj»JI 4s*jlj 



/ 



(611) EbQ Mfisa ei - Medini. 

(612) EbQ MOsa el - Medini. Cabir'den. 



4 iincu KlTAB — 7 nci BAB -- HAFTANIN GONDOZ NAMAZLARI 539 

5j^>*Jl (J 3 -- 3 ' 4 J <JI-Sj ^ rj--i' *■**" t -J" 1 *— '1*^ ^ l V aj s ^* 






# 



»Kim ki Pazarlcsi giinii on iki rckat namaz kilar vc her rckatinda 
Fatiha vc Ayet-cl Kiirsi'yi bircr deia okuyup bitirince 12 Ihlas okur 
vc 12 kcrre isligfar ederse, kiyamcl giinii falanca nercde gelsin se-. 
vabini alsm dive cagirilir. Verilccek ilk miikafat bin elbisc vc bir tac- 
tir. Buvur ccnnctc dcnilir. Ellcrindc hcdiycleri oidugu halde yiiz bin 
ilielek kendisini istikbal eder. ta ki parlak mirdan maniul bin ko$kiinc 
gidmceye kadar.» (613) 

3 — Sah : 

Yezid-i Rekka§i, Enes bin Malik (R.A.)'den, Peygamber Efendimiz: 

J> -,jWJi Ji^jr % ours >; »t&ii } % Ji ^ i 
'fetite sit >i / ji ; £ »^jr' 'cr 3 ^ca 



«Sah guiiii giindiiziin ortasinda veya gtineg yiikseldikte kim ki her 
rekatmda bir Fatiha, bir Ayet-el Ktirsi ve ii$ Ihlas okumak sflretiylc 
on rekat namaz kilarsa, yetmi§ gun defterinc giinah yazilmaz, bu yet- 
mi§ giin icinde ijlurse gehit olarak Slur ve yetmi§ senelik gtinahi bagig- 
lamr.n (614) buyurmu§tur. 



(613) Ebft Mftsa el - Medini'den. 

(614) Ebu Mfisa el - Medini'den. 



540 IHYAU 'ULUMt'D' - DlN — Cilt : 1 — KUB'UX - 1BADAT 

4 — £ar§amba : 

Ebii idris EI-Havlani (615) Muaz b. Cebel'den, o da Peygamber 
Efendimizden : 

-*:,--" ..--' «*' * •^fr'-'T' iVTr'-' -t' -'<" *i£- ■ f' v 

*Jjl«Jj ^liXJi J^ f-LoJ U iiJU'jJp- JLd* J-**JI i_iiU— 1.0)1 -U* b 

f* ■*"■ ■*,•*■ "-•--> """'xi " *' ' •'-?? " a** ' \ ' *"»"** 

Jjlj-i. iUP fij _J -UuJJi _J 4jW> j j-T-"' l -r' ,J ^ £k*- 4-»&*~ ** 

fl lt^ a** ?*,y. OC Cf J J T"^ 



«Kim ki £ar§amba giinii giine§ yiikselincc on iki rckat naniaz ki- 
lar, hct lekatinda bir Faliha, bir Ayet-el Kiirsi, 115 ihlas vc ii$ Muav- 
vezcleyn okursa, ar§m altindan bir miinadi: "Ey Allah'm kulu. der- 
mis giinahUmn bagiglandi. Allah kabir karanligi, azabim ve kiyametin 
giddctini sendcn kaldirdi, artik senin icin fazla amele liizum yok" diye 
caginr ve o gun kendisi i(in bir Peygamber sevabt yiikselir.n (616) 

5 — Pcrgembe : 

ibn Abbas'dan, Peygamber Efendimiz : 

1 \if ■ i"*-" •"^' * "ff- • £ 1 1 ' • ' - \t" •* e i " ' " 

* ** * s * \ 

«~jUSsJi As^JitJ iJUJl. J • 5 y» 5JU , ~« .Sol oTj t_jL£OI k*JU 

4JJI ouapi 0^ 4jL« \*j>*a jJp (J-aj j o^-* 4_iU U>-1 4JJ1 y^ A« j 
■*il s\u' f "t "• *>■■ '■ i "'.-" ' ^ !'•"» - ' ^ ^ - , -- . ^ ^ .^' 



(615) EbA'd - Derda'dan sonra, gam 'in alim, abid ve kariierindendir. BSzi sal) a 
beye yetigmigtir. Huneyn guniinde dogmu§. 80 Hicrlde dlmQ§tor. 

(616) Ebft MAsa el - Medini rivayet etmis ravilerin sikat otdugunu soylem'sdir. 



4 uncu KtTAB — 7 nci BAB — HAFTANIN GONDUZ NAMAZLARI 541 






«Per§cnibe gtinii ogle ilc ikindi arasi, iki rekat namaz kilar, birinci 
rekatta yiiz Fatiha, yiiz Ayct-el Kiirsi, ikinci rekatta yiiz Fatiha ve yiiz 
thlas okuduktan sonra yiiz Salavat getirene Allahu Tcala, Reccp, §a- 
ban ve Ramazan ayi onic tutanlarin sevabini verir. Aynca bir hac se- 
vabiyle Allah'a iman edenlerin sayisinca sevab ahr.n (617) buyurmu§- 
tur. 

6 — Cuitta : 

Hazret-i Ali (R.A.)'den rivayet olundu. Peygamber Efendimiz : 

n.- ■:> r ->- ""f ? - ° ' •• .'*- '--;, >•--,-■'- „-- - . -* 



? _'" ?T . -*"^ -*",-' •■* 



tJjUo j OUJ ,J^ j^ ^ **-j J ijUijjl djj^Jl^ »J ^JUt- 



-" <"" 



((Cunia guniiniin hcpsi namaz ve ibadctlir. Gune§ bir mizrak boyn 
yukselincc abdcstini giizcl alip seVabma inanarak ve Allah'm vi-icce- 
gini du§iinerek iki rckat ku^luk namazi kilan kimseye Allahu Teala 
iki yiiz sevab yazar ve iki yiiz giinahmi mahveder. Diirt rckat kilana. 



(G17) Ebu Musa el-Medlni. 



542 1HYAU 'ULOMtD - DtN - Cilt : 1 — RUBUL - IbADAT 

cennette dort ytiz derece, sckiz rckal kilana ccnnctte 800 dcrecc verlr, 
ve biitiin giinahlariiii magfirct ctler. 12 rekat kilana 2200 sevab verir. 
Bu kadar da giinahini mahvcdcr ve bu miklar dercccsini cennette yiik- 
selttr.» (618) 

Nafi, ibn Omer'den rivayet ediyor ki Peygamber Efendimiz : 
-vi ' ' •- - '>' "•! t - ' --*' If'" " ,' if ',' ' ' ' 

.' *" f JJ :,i • '- A.-» •' ff -">' *iA- • f'*-" -'■" if 

«4j (^^ j I OjJI^ 0O*A. tff^j ^>- C— -J *J 0^* 

«Cuma giinii camiyc girip ogle naniazindan cvvcl, her rekatinda 
elli kere Fatiha'yi vc Ihlnsi okumak suretiyle dort rekat nainaz kilaii 
kimse, cennetteki ycrini gormeden veya bu yeri kendlsinc gtistcrilmc- 
den olmez.rt (619) buyurmu§tur. 

7 — Cuinartcsi : 

Ebu Hiireyre, Peygamberden : 



ji 'iiiiii; i^J r CiS Ujt; f C ZL* >i o> 

aCumartesi, her rekatinda bir Fatiha, tic. Ililas okumak surctiyle 
dort rekat nainaz kildiktan sonra Ayct-el Kiirsi'yi nkuyan kimseye, 
Allah u Tcala her harfinc bir hac bir umrc ve giiuduzti saini gecesi 



(618) Knynagi bulunainamisjtir. 

(619) Dare Kutni. 



A iincii KlTAB - 7 nci BAB — HAFTANIN GECE NAMAZLARI 543 

kaim, bir senelik scvab vc vine her harfine bir §chit sevabi verir. Ay- 
nca (kryamet giinii) Peygamber ve gehitler ile ar§iu golgesinde o!ur.» 
(620) buyurmu§tur. 

GECE iBADETLERl 

Pazar gecesi : 

Enes bin Malik'den, Peygamber Efendimiz : 

)} 



f*"' ' s ' '-'.I ' 1' ' *1' Ji i t " * 'n \" \ ' ' 



' 3 



* a -* 



<^->*J il^i- V* 1 ^!^ **C^J -illa^i^ »jl j> -^'j 



« J ■■■■;., J \ MA 



«Pazar gecesi yirmi rekal namaz kilan vc her rekatinda Faliha ve 
thlasi elli kerc, Muavvczclcyni hirer kerc okttyan vc miileakibrii kcii- 
dlsi ve ebeveyni icin yiiz kerc istigfar vc Peygamber iizenne yiiz sal;V 
vat-i serife gctirip 

«La havle vela kuvvclc ilia billatti'I - aliyyi'l • azim» 
dedikten sonra Adem Alcybi's - sclam'm Allahu Tealu'mn yaratigi v 



(620) Ebu Miisa cl-Medini. 



544 1HYAU 'ULOMfD - DlN - Cilt : 1 — BUB'U'L - IbADAT 

"Sefiyyi" halts kulu, Ibrahim Aleyhl's - selam'in halili, Musa Aleyhi's- 
selam'in da kelimi, tsa Aleyhi's - selam'in ruhu, Muhammed Aleyhi's- 
selam'in habibi olduguna §ehadet edcn kimseyc, Allahu Teala'ya veled 
isnad edenler He etmiyenler sayismca sevab verir, kryamet gununde 
her tiirlii sikmtidan emin olur. Pcygamberler ile ccnnetc girmeyi hak 
eder.n (621) buyurmu§tur. 

Pazartesi geccsi : 

A'mes (622) Enes'den rivayet ediyor, Peygamber Efendimiz bu- 
yuruyor ki : 

*-'-' - ' * '' r* ■-' h*ti •-s s -' •. ■* ' f *' ," * >-■■ i 

4?-' *u* >» ji ^ -oil wUjJI aj«jI*J1 ^ j *jr* ur^ J>-1 «ii)l y* 

,*?«- ^ , ^ - f • ' ■* " f -*- 1 ' -' »,'' f'*-- - ■" \" *■ ■* ^ "^ - -" £ 

*V Cf^r" > *— *>- J ^-' a*) 1 y> Jj i^i; J (♦-w *-J 5^-4 j-^jji 

'■iii 'it " * '- - 5 " " "' ' f** • '. "' n' i " •■" t "~ i ""''.'' , * 

AMI JU ,_j 0__» O^V J £— *-=*- •UJJl J^j 4*»_A^J AD* jpiijU-l j ' 

~* * - ^ *-^ 

«Kim ki Pazartesi geccsi, birinci rekatta Fatiha ve thlasi on kere, 
ikinci rekatinda 20, iiciincu rekatinda otuz, dordiincii rekatinda ise 
kirk kcre okumak suretiyle dort rekat namaz kilar ve selamdan sonra 
75 kere ihliis okur, kendisi, aunc ve babasi icjn 75 kere istigfar eder 
sonra Allah' Ian hacetini dilerse, Allahu Teala her istedigini kendisine 
verir.B (623) 



(621) Kaynagi bulunamamistir. 

(622) SQleyman bin Miliran el - Esedi'dir. Kule hafizlarmdandir, Kendisine «Mus- 
haf> da denirdi. bazi sahabileri giirmug, yetmis sene cemaatle iftitah tekbirini kafirma- 
mi$tir. 148 Hicride olmiigtiir. 

(623) Ebu Musa el - Medini. 



4 fincu KlTAB — 7 nci BAB — HAFTANIN GECE NAMAZLARI 545 

Bu namaza, haoet namazi derler. 
Sah gecesi : 









* - 1 *• i " * I- 



uSah gecesi her rekatinda Fatiha, Ihlas ve Muavvezetcyni on be- 
§er kere okumak suretiyle iki rekat natnaz kildiktan sonra 15 Ayet-el 
Kiirsi okuyup on bes. kere istigfar eden kimseye biiyiik ecir ve mttka- 
fatlar verir.n (624) 

Hazret-i Omer (R.A.)'den rivayet olunmu§, Peygamber Efendi- 
.miz : 

■*"■"> 'i .-' , '•? .*-- - •' •* ' f *- , '-* •,-- ■*i'f"*.f i*i " **"' 

«Sali gecesi her rekatinda bir Fatiha ve yediser kere Kadr suresini 
okuniak suretiyle iki rekat namaz kitan kimseyi Allahu Teala cehen- 
nemden azat eder ve cennete girmesinc onciiliik eder.n (625) buyur- 
■mugtur. 

£argamba gecesi : 

Hazret-i Fatima (R.A.) Peygamber Efendimizden rivayet ediyor 
ki, Peygamber Efendlmiz : 



(624) Ebfi MOsa b&zi musannifierden liikaye etmigtir. Aynca Ibn Mes'fid da Cft- 
toir'e dort rekfitli namaza dair hka hadtsler isnat etmiijtir. 

(625) Buna dair de bir kayda rasUanamamigtir, 

F. 35 



$46 IHYAU 'ULOMfD - DlN — Cilt : 1 — RUB'U'L - JBADAT 

•i- -' -r-iT'." -'-i'i'i ■" - , S --' D .' r-Tf* -•?■»? -,-' 

3^ ' " ' si «■ -\ 9 ' • ■» ** * •- "7" S *■ i' s " ' s # ^ ' J * 

Cj\j* ^^ dill jJii*-! *J~- V^l ~J''Cs\jA _-1p ^Ui •— 'j_i i^l 
'( i«L*iJl ^^j <_^ <ul^j j_^."jv till* OiH o_jj> - sUl- 



«Qar§amba gccesi birinci rekatmda Fatiha'yi vc on kerc Fclak su- 
resini, ikinci rekatmda Fatiha'yi vc on kere Nas sfiresini okumak sure- 
tiyle iki rekat namaz kildiktan sonra on kere istigfar eden vc Peygam- 
ber iizerine on salavat getiren kimseye sevab icin her gokten yetmi§- 
bin melek gclir kiyamete kadar sevabim yazmakla me§gul olurlar.w 
(626) buyurmu§tur. 

Diger hadiste : 









jUIj^LU 



uBirinci rekatta Fatiha ve diledigi zatnm-i suredcn sonra on th~ 
las, ikinci rekatta yine Fatiha ve zamm-i sureden sonra on Ayet-el Ktii- 
si okumak suretiyle 16 rekat namaz kilan kimse, akrabasmdan azaba 
miistehak oImu§ 16 kimseye setilat edecektir.n (627) buyurmugtur. 



(626) Bu husitsta Fatime'deti bir rivayet bulunamarm§, yalniz Cabir'den dort re- 
Ukt diye Ebfl Mfisa rivayet etmistir. Hatta Enes'den u$ rekat rivayeti de vardir. 

(627) Mehazi buSunamamigtir. 



4 «ncG KlTAB — 7 nci BAB — HAFTANIN GECE NAMAZLARI 547 

Hazret-i FMime'den, Peygamber Efendimiz : 

«Kim ki (arsamba gecesi alti rekat namaz kilat ve her rekatinda 
Fatiha'dan sonra Al-i Imran suresinin 26. ayetini sonuna kadar okur, 
namazi tniiteakip Cezallahil Muhammeden anna blma httve ehliihtt 
duasini okursa, yetmisj senelik giinahi bagi§lamr ve Cehennemden be- 
raeti yazilir.» (628) 

Per§embe gecesi : 

Ebu Hiireyre, Peygamber Efendimizden rivayet ediyor : 

Ji _• ol_^» <j-~*>- <_$-"j>Jl ^j ] j (— )L>jI ^J[s 4*i~j JS ^i 

•■' n't -".-"£ -i'"'' '*''-«' -'.- r,-'"i,'."»5' '," 

<U-Ln_4j 4jl_*-> J*^J °^ j-~ e ' c/"'-*^" Li^ ^' ^rii-^-' ^JjU* 
*i " j* * ' *t * s f % *■ * ' * - « -,• (,-• ^ tf - s e • -* ^ 

*'l ''-'*■*■**' 



«Persenibe gecesi aksam ile yatsi arasi iki rekat namaz kihp her 
rekatinda Fatiha, Ayet-el Kitrsl ve Muavvezeteyni be§ kere okur ve 
namazdan sonra on kere istigfar eder sevabim anne ve babasina ba- 



<628) Kaynafii bulunamamigtir. 



548 1HYAU 'ULOMlTJ - DlH — Cilt : 1 ~ RUB'U'L - tBADAT 

gislarsa, onlara asi olsa da haklanni odemis, siddik ve sehitler merte- 
besine yukselmis olur.» (629) buyurdu. 

Cuma gecesi: 

Hz. Cabir diyor ki, Peygamber Efendlmiz buyuruyor : 

ajS~j ZjXt- ^u\ sU*JT _j ^jiCJ\ jL icL>jf UljjL^*yfr 
Ujlfj f w o- *^p ^ljI JUj ja i _u^ ujLSo S^ 3^ 



oHer kim Cuma gecesi aksam ile yatsi arasuida 12 rekat namaz 
ktlar, her rekatinda bir Fatiha, on iki ihlas okursa, giindiiz oruclu ge- 
ce namazda olmak iizere on iki sene ibadet etmis gibi sayilir.u (630) 

Enes (R.A.), Peygamber Efendimizden : 

uCuma gecesi ceniaat He yatsimn farzim ve sonra da stinnetmi 
kildiktan sonra her rekatta Fatiha, Ihlas ve Mimvvezeteyn surelerini 
birer kere okumak suretiyle on rekat kilar, aynca da tic rekat vitir na- 



■ t 
(628) EM Musa ve Ebu Mansur rivayet etmi!}lerdir. 
(630) Kaynagi bulunamamigtir. 



4 Gnca KTTAB - 7 nci BAB - BAYRAM NAMAZLARI 549 

maani kddiktan sonra kibleye kar§i sag tarafina yatip uyursa, Kadir 
gecesini ihya etmi§ kadar sevab alir.» (631) rivayet etmi§tir. 

Yine Peygamber Efendimiz : 

«Nurlu gece ve parlak giinde yani Cuma giinii vc geccsinde benim 
Uzerime «ok salavat getirin.» buyurmu§tur. 

Cumartesi gecegi : 

Enes diyor ki, Peygamber Efendimiz buyuruyor : 

'^ \% -j& s dJTS ->^ ^u$&s» 



«Cumartesi gecesi aksam He yatsi arasinda on iki rckat namaz ki- 
lan kimseye Cennette bir ko§k in§a edilir. Butun mii'minlere sadaka 
vermis olur. Yahudilikten uzaklasir ve Allahu Teala'mn magliretini 
hak etmig olut.n (632) 

tt£ttNCtJ KISIM 

SENE tgtNDE GEQEN NAMAZLAR BEYANINDADIR 

Bunlar da Bayramlar, teravih, recep vc §aban namazlartdir. 

A — Bayram namazlan : 

Bayram namazi sfinnet-i miiekkede (633) ve dinin giarmdandir. 
Bayram namazlannda yedl §eye riayet etmelidir. 



(631) Kaynagi bulunamamigtir. 

(632) Kaynagi bulunamamistir. 

(633) Bayram namazi Hanefilere gore vacibtir. Cum'adaki garllar bund a da ara- 
mr. Yalniz hutbe namazdan sonra okunur, sunnettir. 



550 JHYAU -ULtJMl'D - DIN — Cilt : 1 — RUB'U'L - 1BADAT 

1 — Sira ile iic, tekbir amyyani : 

«Allahu Ekber Allahu Ekber, Allahu Ekber kebiren ve'lhamdulillahi 
kestren ve subhimallahi biikreten ve esila. La ilahe Ulallahu vahdehii 
la §erike Iehii, muhlisine lebii'd - dine velev kerihc'I-kafirun.» 

der. Ramazan bayrammda daha ak§amdan tekbire ba§lar. Bayram na- 
mazina kadar devam eder (634) . Kurban bayraminda arife gfinii sabah- 
leyin namazi miiteakip tekbir almaya ba§lar,' on ugiincu giiniin son 
vaktine kadar devam eder (635). Sbzlerin en mukemmeli budur. Farz 
ve naf ilelerin akabinde tekbir ahr (636) , fakat f arzlarda daha kuvvet- 
lidir. 

2 — Cumada oldugu gibi bayram sabahi da her turlii temizligl 
yapafak iyl elbise giymelidlr. Ancak gocuklara ipek giydirmemeli, 
kadinlar da sokaga (jikmak i$in siislenmemelidir. 

3 — Bayraraa gidiij geli§ yollan ayri olmalidir. Peygamber Efen- 
dimiz oyle yapardi. Yine Peygamber Efendimiz : 

« j)Jj*}\ Ol^jj &\y&\ r'-^fe _r* L i s 

«Genc ve yash kadmlarm bayrama gelmesini emretletdl.n 

4 — Miistehab olan, Mekke ve Beyt-i makdis mustesna, bayrami 
salirada namazgahta kilmaktir. Hava yagmurlu ise camide kiiinir, ka- 
pah gtinlerde dii§kunleri camide birakip, saglamlar ile yuksek tekbir 
aiarak da sahraya cikilir. 

5 — Vaktine dikkat etmek, bayramin vakti gun dogu§u ile (637) 
zeval arasidir. Kurbanm ilk vakti, giine§ dogu§undan sonra bayram 
namazi kilmip hutbesi okunacak kadar vakit gegtikten sonra ba§iar 
(638). 13 tmcu giiniin ak^amina kadar devam eder. Kurban kesmek 
i?in kurban bayramini erken kilmak, sadaka-i fitn dagitmak icin de 



(634) Hanefilerde Ramadan bayraminda sabahleyin yolda giderken gizli tekbir 
alir, namazlarm behind? tekbir almak yoktur. 

(635) Kurban bayrammda arjfe giinCt sabah namazinda baglar ve beg gun devam 
eder. Beginci giin ikindi vakti sona erer ki tarn 23 vakittir. Bayrama giderken de asika- 
re tekbir ahmr. 

. (636) Yine H.tnefilere gore yalmz farz namazlarda selSm verince tekbir alinir, 
sunnetJerde yoktur. 

(637) Hanefilere giirc gun dogujundan 45 dakika sonradir. Qiinku bu arada na 
max kibnmaz. 

(638) Hanefilerde Kurbanm ilk vakti, bayram namazi kilman yerlerde talmdiktnit 
sonradir. Diger yerlerde sabah vaktidir. 



4 iincu KlTAB — 7 nci BAB — BAYRAM NAMAZLARI 551 

Ramazan bayramuu biraz tehir etmek mustehabtir. Peygamber Efen- 
dlmiz boyle yapardi. 

6 — Bayram namazinin keyfiyeti : 

Tekbir alarak musallaya gidildikte hernangi bir nafile namaz kil- 
madan ve oturmadan muezzin bayram namazi lulmacagini haber ve- 
rir ve iki rekat bayram namazi kilinir. iftitah tekbiri ahmp (Vecceh- 
tii..) okunduktan sonra yedi tane daha tekbir alimr ve bu tekbirlerin 
aralarmda . 

«Subhanallahi vc'lhamdiilillahi vela ilfllie HItillaliu vallahu ckbers 

der. Son tekbirden sonra (Euzu ile) Fatiha ve (Kaf> suresini okur, 
ikinci rekatta da ayni §ekilde be§ tekbir alir, Fatiha iie (el - Kamer) 
suresini okur, bu suretle bayram namazim kildiktan i-onm, hafif celse 
ile ayirdigi iki hutbeyi okur. Bayram namazmi Inlmiyanlar sonra 
kaza ederler (639) . 

7 — Bir koc kmrban etmektir. 

i* ■ '■ .- .'- e -, e tf ' - sS" '*■." J"'>f >i ' i. * '..<.' 

«Aleyhis - salatii ves-selam Efendimiz cok giizel iki ko$ kuiban 
etti ve bunlan bizzat kendi eliyle keserken bualarm bid benim digeri 
de iimmetimden kurban kcsemiyenler icindir diye niyyct cdcrek Bis- 
millabi Allahu Ekber dedi ve kesti.» (640) 



(639) Hanefllcre gore bayram namazi vacibtir. iJSfiilertle oldugu gibi 12 tekbir 
degil, fazladan 6 tekbiri vardir. Kihms. sekli sdyledir: ilk tekbir sihndikten sonra «Sflb- 
haneke» ofcunur, sonra elleri kaldirmak suretiyle 3 tekbir ahmr, aralarinda bir gey okun- 
maz, her tekbirde eiler saliverilir, Qciincude baglamr. Imam Fatiha ve zamrn-i sOre 
okur, ayni diger namazlar gibi riikfi ve silciid edilir, ikinci rekaia kal!;ihr. Yine imam 
Fatiha ve bir sure okuduktan sonra riiktta gitmeden ayni §ekilile 3 kere tekbir alir ve 
dSrduncu tekbir ile riikGa gidilir, ikinci rekatta diger namazlar gibi selam vcrilir ve 
sunnet olarak butbe okunur. Goruliiyor ki iki rekat olan bayram namazinin tiigcr iki re- 
katli namazlardan farki 6 tans vacib olarak ahnan fazla tekbirdir. Bunlarm iic tanesi bi- 
rinci rekatin (Sfibli&nekea si ile *Fatiha»si arasitida, diger Qgii de ikinci rekatin zammi 
sfkresiyle rukuu arasmdadir. Bayram namazi munferid olarak kaza cdilmez. 

(640) Buhari ve Muslim, Enes'ten. 

/ . 



552 IHYAU 'ULOmTD - DlN — Cilt : 1 — RUB'U'L - IBADAT 

Yine Peygamber Efendimiz : 

uKurban kesccek olan kiinse, Zilhicce ayi girdikten sonra kurba- 
mn tiiyiinden ve tirnagindan bir gey kesmemelidir.n (641) 

Ebu Eyyiib-i Ensari diyor ki : 

ttPeygamberimizin zamamnda ki§i, coluk cocugu igin kurban ke- 
ser ve hepsi beraber hem yer, hem de yedirirlerdi.» 

13c. gun ve daha uzun miiddetle kurbamndan yiyebilir. 0c giinden 
fazla yemekten menedildi ise de sonra miisaade edilmistir. Sufyan-i 
Sevri "Kurban kestikten sonra 12 ve kurban bayramindan sonra da 
6 rekat namaz kilmak siinnettir" dedi. (642) 

B — Teravih namazi : 

Bu da yirmi rekattir, keyfiyeti meshurdur. Her ne kadar bayram 
namazi kadar kuvvetli degilse de aunnet-i miiekkededir. Cemaatle ve- 
ya miinferit kilinmasinin faziletinde ihtilat edilmis,tir. 

Peygamber Efendimiz iki veya tig defa mescide gelerek teravihi 
kildirdi, fakat sonra gelmedi ve «Korktum, size bore, olur onun icin 
gelmedim.u buyurdular. Vahyin kesilmesiyle vacib olmak kprkusu kal- 
madigindan Hazret-i Omer (R.A.) teravihi cemaatle kxldirmaga ba§- 
lami§tir. Bu sebebten ve farzlardan delil cekmek suretiyle cemaat de 
bereketli ve faziletli oldugundan aym zamanda yalnizlikta tembellik, 
cemaatte ise bir heves ve ne§at bulundugundan cemaat daha efdaldir 
dediler. Diger bazilan da bu teravih bayram gibi bir alamet degildir, 
onu TahryyetuI mescid ve kugluk namazi gibi kabul etmek daha evla- 
dir. Halbuki bunlar miinferit kihmr. Bakarsin ki bir cemaat camiye 

(641) Muslim, Omrall Seleme'den. 

(642) Kaynagi bulunamamistir, halbuki bayramdan ewel ve sonra bagka namaz 
kiunmadigina dair kuvvetli rivayet vardir. 



A iincii KlTAB - 7 nci BAB - TERAVlH NAMAZI 555 



girer ve cemfiatle degil, ayn ayn "Tahiyyetiil Mescid" namazini ktlar- 
lar, demislerdir. Yine Peygamber Efendimizin : 



AjLaZ' Jj*«— Jt^ 4jM^» Afi- Aj^i ^i v-^jkjyl e">Uo . UaJ • 

tiEvde kihnao naiile namazlarin camide kilinan nafile namazlar 
uzerine fazileti, camilerde kilinan farzlarm evlerdc kilinan farzlar uze- 
rine olan fazileti gibidir.» (643) 

Ve yine Peygamber Efendimizin : 

tiBenim mescidimde bir namaz, diger raescidlerde yiiz namazdan, 
Kabe'de bir namaz benim mescidimde bin namazdan hayulidir. Bun- 
lardan daha hayirlisi, yalniz Allahu Teala'mn bilecegi, evin bir koge- 
sinde kilman iki rekat namazdir.» (644) 

hadislerine dayanarak miinferit kilinmasim efdal kabul etmisjer- 
dir. Qunkii cemaat arasinda yapmacik hareketler ve riya korkusu var; 
fakat yalmzlikta boyle bir tehlike yoktur. l§te teravih hakkinda soy- 
ienen bunlardir. Pakat muhtar olan Hazret-i Omer'in yaptigi gibi ce- 
maatle kilmanm daha efdal olmasidir. Zira bazi nafilelerde cemaat 
megrO, teravih namazi ise §eairi dinden olmaya daha layiktir. Cema- 
atte riyaya kacmak, yalmzlikta riyadan korunmak, yalmzlikta tem- 
belle§mek cemaatin faziletiyle alakah bir sey degildir. Guya ki bunun 
kaili demek istiyor ki, tembellik sebebiyle namazi terketmeden ise, ne 
pahasina olursa olsun, kilmasi hayirh; ihlas ise riyadan hayirhdir. Biz 
mes'eleyi ba§ka cepheden de alabiiiriz. Mesela: Yalmzlikta tembelle§ip 
cemaatte de riya etmeyen bir adami farzedelim. Acaba bunun yalmz- 
likta mi yoksa cemaatle mi kilmasi daha efdal? §imdi cemaatteki fazi- 



(643) Adem b. Ebi tyas. 

(644) Eb&'$ - Seyh riv&yet etmistir. 



:554 1HYAU 'ULfJMt'D - DlN - Cilt : 1 — HUB'U'L - IbADAT 

let! ile yalmzliktaki huzflru kalb ve ihlasm ziyadeligini dii§unmek icab 
eder. O zaman da birini digeri uzerine tercihte tereddiit hasil olur 
(Binaenaleyh bu gibi tereddiitlere dii§mektense, her ne olursa olsun, 
bu namazda cemaat riaha efdaldir.) Ramazan-i §erifin on be§inden 
^sonra vitirde kunut mustehabtir. (Hanefiler daima. vitirde kunut 
eder.) 

C — Receb ayina niahsus namaz : 

■Peygamber Efendimize isnat edilen bir hadiste : 



1 •"^' V- ' •' \ 8 -- '-'<-' '-'V 'I'm -'*:\\' \"-- if 

,\_Jj6 ; P J.^0 J-w3-AJ <Ui j "Sj^^- L5 Ii-»l <U-**)I J feU^Jl 

\y^ e j* oj^- l^J\ Ap-i ^Mj^Jjj ol^ OX. j-uJI 'uLJ c5 3 



*U-' d-Ui t_A*J L*c j^i^J^j p- 3 --; 1 :? j^ 1 •-r'j : *^* J^-r - 

-^*,*" ^ •-'o -- -* 15 •' i* f • — "ll •'' 

ft sUJI t_*J-»jL-l -^ ,'^C ajl^j ,1*1 .-_« *_-Uj»— - 



4 uncu KlTAB — 7 nci BAB — RECEB, §ABAN AYLARI NAMAZI 555 

«Kim ki Recebin ilk Per$embe giinii oruc. tutar sonra aksam ile 
yatsi veyfi yatsi ile gecenin iigte biri arasmda vc her rekatta bir Fatiha 
tic «Kadr» suresini ve on iki Ihlas okumak ve iki rekatta bir selani ver- 
mek iizere on iki rekat namaz kilar, selamdan sonra yelmis kere 

«AIlahumme salli ala Muhammedini'n - nebiyyi'l - ummiyyi ve ala 
alihiii 
der sonra secdeye kapamr ve secdesinde yetmis. kcre 

«Subbuhiin kuddusiin Rabbii'l - melaiketi ve'r-rulii» 
der, sonra basmi kaldinr yetmis. kere 

«Rabbi'gfir ve erham ve tecavez amma ta'iemiin 

der, sonra tekrar secdeye kapamr ve birinci secdcde okuduklarim ayni 
sekilde tekrar eder. Sonra secdede ikcn diiedigini isterse, biitiin istekleri 
yerine gelir. Zii"a Peygamber Efendimiz devamla bisyuruyor ki "bu na- 
mazi kilan kimsenin, dcniz kopukleri, kumlar sayisi, daglar agirhgi ka- 
dar, agaclar yapraklan sayisinca gtinahi olsa da Allahu Teala biitiin 
giinahlanm magiiret eder ve akrabasindan cehenncmi Iiak etmig yedi 
yuz kisiye sefaat edcr.'*» (645) buyurmu§tur. 

i§te bu namaz miistehab olan bir namazdir. Bu namaz hadd-i za- 
tinda Ahad tarikiyle rivayet edilen ve teravih seviyesine yiikselmeyen 
bir namaz ise de Kudus halki bu namaza devam ettigi igin onu an- 
latmayl uygun buldum. Bu bahiste anlatilmasi ise, senenin tekerriir 
etmesiyle, tekerriir ettigi icindir. 

D — §aban ayi namazi : 

§abanin on beginci gecesi, her rekatmda bir Fatiha ve on bir ih- 
las okumak ve iki rekatta bir selam vermek suretiyle ytiz rekat na- 
maz kihnir. Isterse her rekatinda Fatiha'dan sonra yiiz "ihlas" oku- 
mak suretiyle on rekat da bilabilir. Bu §ekilde kumak, butUn miiste- 
hab namazlarda da mervidir. Selef, bu namazi kilar ve buna "hayir 
namazi" derlerdi, hatta bu namazi bir araya toplanip, cemaatle de ki- 
larlardi (646). Hasan-i Basri'den rivayet olundu, diyor ki otuz sahabi 
bana haber verdl ki : . 



(645) Rczin kitabmda bun'j irSd etti. 

(646) Mozhebimizde, Teravih'teB bajka higbir siinnet namazi, cemaatle falmmaz. 



556 IHYAU 'ULOMt'D - DlN — Cilt : 1 - HUB U'L • tBADAT 

,*' ''.'\t f \*'V-* f * " -'?•"• *i^ -"1 ' -•-- vf.' 

fljjL-ctJl L&LOi ^-l>- j*«" a jr taj ,|Jvi *J (§&* J ftjJa_» 

«Bu gece bu nainazi kilan kimseye Allahu Teala yetmig kere na- 
zar edcr ve her nazannda yetini§ ihtiyacim teinin eder. En kuciigii gii- 
nahlanni magfiret elmesidir.» (647) buyurmu§tur. 

DCEDCNCtl! kisim 

MUAVYEN ZAMANI OLMAY1P, GE£tCl SEBEBLER lLE 
ALAKALI OLAN NAMAZLAR BEYANINDADIR 

Bunlar da busuf, kiisuf, istiska, tahiyyetu'l - mescid, salat-ii vti- 
zfiin = abdest namazi, czan ve kamcL arasinda namaz, evden gikarken 
ve eve girdikte kihiian namaz v.s. olmak uzere dokuz namazdir. 

HUSCF VE KtiSflF NAMAZI 

1 — Salat-i Husuf (Ay tutuldagunda kihnan namaz) : 

Peygamber Efendimiz bir hadlsinde : 

« skins iii ^rs Jj i_,p)iii iul *JiJ3 ilp ouij v j 

uMuhakkak ki Giines ile Ay Allan'm biiyiikliigune delalet eden hi- 
rer alametlerdir. Onlar kimsenin ulumti veya dogumu i?in tutulmaz- 
lar. Bunlann tutiilduklanm gordiigiiniizde, zikir ve namaz ile Allah'a 
lltica edin.» (648) buyurmu§tm\ 



(647) Hazret-i Ali'den. §abamn on behind gflnilnfi onif tutun, gecesinde kaira olun 
mealinde Ibn Mice, bir hadia rivdyet etmigtir. 

(648) Buh&ri ve Muslim. 



4 itacil KlTAB - 7 nci BAB — HUSUF VE tSTlSKA NAMAZI 557 

Aleyhi's - salatii ve's-sel&m Efendimizin oglu Ibrahim oldiigii si- 
rada giines. tutulmu§tu. Bunu gbrenler, tbrahimin diumiinden dolayi 
tutuldu demeleri uzerine Peygamber Efendimiz bu hadisi irad biiyur- 
■dular. 

Bu namazin keyfiyeti ve vakti : 

Keyfiyeti, y&ni kihm§ s,ekli : 

Giines. tutuldugu vakit, ister kerahet vakti olsun, ister olmasm, 
insanlar namaza davet edilir ve imam mescidde cemaat ile iki rekat 
namaz kildinr. Her rekatta birincisi ikincisinden uzun olmak iizere 
iki ruku eder. Gizli olarak birinci rekatta Fatiha ve Bakara, ikinci re- 
katta da Fatiha ve Al-i imran, iiciincu rekatta, Fatiha ve Nisa, dor- 
dirnctt rekatta Fatiha ve Maide surelerini veya bu kadar ayet okur, her 
rekatta yalniz Fatiha veya kisa sureler okusa da beis yoktur. Uzat- 
maktaki gaye acihncaya kadar namazin devamidir. Birinci rtikuda 
ytiz, ikincide seksen, ucuncude yetmi§, dordiincu rukuda ise elli ayet 
okunacak kadar zaman bekler, siicudlar da aym riikular gibi olmah- 
■dir. Namazdan sonra, arasinda hafif celse bulunan iki hutbe okur. 
insanlara sadaka vermek, kole azad etmek ile emreder. Ay tutuldugu 
vakitte de aym §ekli yapar. §u kadar ki gece oldugu icin salat-i husuf 
da &§ikare okur. 

Bu namazin vakti: Ay veya giines. tutulmaga ba§ladigi andan aci- 
hncaya kadar devam eder, ancak giine§in tutulmasi guruba tesaduf 
ediyorsa, batmasiyle, ayin tutulmasi tulua tesadiif ediyorsa giine§m 
dogmasiyle namazlan da sona erer. Yalmz Ay tutulmus. oldugu halde 
gece vakti, yanl giines. dogmadan batarsa bu namazin vakti kaybol- 
maz. Qiinkii butiin gece ayin idaresindedir. Eger namaz kihmrken ay 
veya giines. acihrsa namazi kesmez, beiki uzatmaz kisaca kilar. Bir re- 
katta iki riiku olduguna gore ikinci riikua yeti§en o rekata yeti5.mii; 
sayilmaz. Qunku asil olan birinci riikudur (649). 

Z — Salat-i istiska {yagmur istemc namazi) : 

Sulu dereler kurudugu, yagmur damlalan kesildigi veya gozeler 
azalmaga ba§ladigi vakit, imam insanlara uc giin oruc tutmak, imkan 
nisbetinde sadaka vermek, helalla§mak ve tevbe ile emreder. Bu i§ler 
tamamlandiktan sonra dordiincu gun erkekler, yas.li kadinlar ve co- 
cuklar, bayramin aksine olarak eski ve fakat temiz elbise ile hu§u ve 



(649) Hanefilerde Husuf ve Kiisuf namazi vardir. Bunlann miinferit kilinmasi da- 
ha makbuldur. Kusuf namazi cemaatle kilinsa da hutbe okunmaz ve aym nafile namaz- 
lan gibi kilinir. iki riiku diye bir sey yoktur. Namazdan soma imam cemaale yonelir 
Te asiluicaya kadar dua eder. 



558 1HYAU -CLCmI'D ■ DlN — Cilt : 1 — RUB'U'L - 1BADAT 

tev&zu ifinde sahraya gikar. Hatta bazilanna gore, ihtiyacta ortak ol- 
duklari i$in hayvanlan da beraber gikarirlar. Nitekim Peygamber Efen- 
dimiz: 



?.* 



«Eger emzikte, memedeki $ocuklar, riiku eden ihtiyarlar ve kir- 
larda yayilan hayvanlar olmasaydi azab-i ilahi sizin iizerinize yagmur 
gibi dokuliirdii.)) (650) buyurmu§tur. 

Zimmtler de ayn olarak $ikaflarsa menedilmezler (651). Sahrada 
genig bir yerde toplandiklannda cemaate, namaz kihnacak diye haber 
verilir ve tekbirsiz olarak bayram namazi gibi iki rekat namaz kihnir. 
Sonra yine arasinda hafif celse lie iki hutbe okunur. Hutbenin agirlik 
noktasini istigfar te§kil etmeli. Ikinci hutbenin yansindan sonra tefeiil 
icin, Peygamber Efendimizin yaptigi gibi cubbesini ters gevirerek kib- 
leye donmeli ve cemaat de boyle yapmali. Bundan sonra herkes gizlice- 
dua etmelidir. Sonra imam tekrar cemaate donerek : 

LJ^.1 UTiJU^-Ui idlV-^l \ZJ&jj iUlpJO tejJttil^i 

«AIIahtm bize, dua ije emir buyurdun, icabet edecegine soz verdin. 
Biz emrin iizerine duada bulunuyoruz, sen de icabet va'dini yerine ge- 
tlrerek duamm kabul buyur. Lutf u kereminle kusurlanmizi bagi§la, 
rahmet dilegimizi kabul buyur, rizkimizi geni§lettir.» 



(650) Beyhaki Ebfi Hiireyre'den. 

(651) Zimmtlerin duaya cikmasi hakkinda goriisler muhteliftir. Bir kismi mtt$tc~ 
reketi de duaya gikabilirler diyor; giinkii islenen rahmet-i ammedir. Diinya ni'metleridir, 
zaten onlar da bundan miistefiddir, hatta -onlarin sesini fazta dinlememek igin bu gibi- 
dualarini Allah kabfll eder, dedi. Diger bir kismi ayni anda ayn yerde fikarlar, dedi.- 
Diger bir bsmi bagka zamanda oikarlar. dedi. Diger bHalan da ba$ka zamanda cikma- 
laruia nig miisaade edilmez. Cunkil tesadiifen o finda yagarsa, zihinlerde tegewUg husu- 
Je getirir. Mitsliimanlar safma da alinmazlar. Qiinku kafirlerin duasi dalftldedir, derler. 
Her hfllde menedilmezler ama en dogrusu, onlarin da ayni anda ayn yerde butuamala- 
ndir. (Miitercim). 



4 Uncii KtTAB — 7 rci BAB — CENAZE NAMAZI 559 



(Bu dua Imam EJafii'den rivayet edilmi§tir). Boylece dua etmekle 
hutbesine nihayet verir (652). Oruca ba§ladiklan ii$ gun iginde na- 
mazlari miiteakip de duaya devam edebilir. Bu duanin, tovbe, redd-i 
mezalim ve faenzeri adab ve batini §artlan vardir. Onlan da "Kitabii'd- 
Da'avatf'ta anlatacagiz. 

3 — Cenaze namazi : 

Cenaze namazmin §ekli malumdur. Muslim'in Avf bin Malik'den 
rivayetine gore cenazede Peygamber Efendimizin okudugu dua : 

• #;^ >'.•*• IA '*•'*.* S •{'*•' *\' *\ * -\\ ** 1u« 

fj 3 v'y r .A 'J ' UP «-**\* -uU^j *~**ry? <* j*** {+»*' 

l*T liU»*JI ,y -uJj ^Jtj ^J^ *^ U~*k U»-a* 

^ *> * * •* ■* ■ -■ 

uAllahim! Sen bu oliiyii affina, rahmetine vc magfhetine mazhar 
et, rahat yere indir, kabrini genisdettir. Beyaz clbisc yikanip lekesl 
luiyboldugu gibi bunu da temiz sular ile yika her tiirlu giinah ve hata- 
lardan tertemiz eyle. Allahim! Bu mevtaya buradaki evinden daha iyi 



(652) Hanefilerde de istiska, yam yagmur duasi vardir. Fakat gckilde ayrilik var- 
■dir. Ewela yagmur dug si. bizzat Peygamber i mi zin ve bazi sahabenin ffiliyle sabit bir 
sunnettir. Fakat. cemaatle namaz ve hutbe, bu hususlaki diger rivayetlere gore sartin- 
dan degildir. hatta namaz bile sartmdan degildir. Qiinkii Kur'an-i Kerim'de, kihn, degil, 
istigfar edin buyuruluyor, HazreU Omer de yalniz istigfar ile duayi bitirmi|tjr. Bunun- 
]a beraber namaz kilimr fakat, cemaatle degil, munrerit kilmir, paltoyu cevirmek riva- 
.yeti varsa da pek onemti degildir. Asil eranan, redd-i mezalim, oruc. tasadduk ve istift- 
fardir. Yagmur duflsi budur. Nitekim Kur'an-i Kerim'de: «Dedim ki: Rabbiniztlen b»- 
fijlanma dileyin. Dagxusn O, 50k bagi^layicidir ki, size giikten bol bol yagmur indir- 
sln.» (71/10, 11) buyurulmustur. Allahii Teal a dilerse dual an kabul ederek ralimeti inzal 
■eder, zaten reddedeeegi dua olmaz. Ya pe^in verir veya veresiye, bu hususta Peygam- 
berimizden mervi olan dual arm bazilanmn ba^bklann! almakla yetinecegim: 

lADahUmme eskina gaysen...», *Allahiimme esklne'l - gayse ve la tec'alna mine'l 
banilln,..», ■Allahiimme inne bilbiladl ve'l • ibadi...s gibi dualardir. Bununla beraber Allah 
her cegit duayi kabul eder. Yalniz hareketler ^eriata uygun olmalidir. Zamanimizdaki 
alafranga dualar, kabOlden ziyade redde gayestedir. Yagmur duasinda tekkelere kurban 
kesmeler, tekkede yatan adamin mizragim suya sokup cikarmalar ve benzeri geylerin 
Islamtyyette mesnedi yoktur. (Mutercim). 



560 1HYAU 'ULOMl'D • DlN — ait : 1 — RUB'UX - 1BADAT 

mesken, buradaki arkadasjanndan daha hayirh yoldaslar, buradaki 
estaden daha iyi e§, dost ve ahbablar Ihsan eyle. AHahim! Bunu cen- 
netine indir. Kabir ve cehennem azabmdan koru.» (653) 

Hatt& ravi Avf diyor ki: Peygamber Efendimizin o cenaze hakkin- 
daki bu dualanni duydugumda bu cenaze ke§ke ben olaydira dedim. 
Ikinci tekbire yeti§en, imam ile beraber tekbirleri alir ve imam seism 
verdikten sonra birinci tekblri kaza eder. Eger acele eder de arada o 
tekbJri alirsa, imama uymamn bir manasi kalmaz. Cenaze namazimn 
zfthir riikunleri tekbirlerdir. Bunlar diger namazlann rekatlari ma- 
kammdadir. Cenaze namazimn ve cenazeyi te§yiin faziletini bildiren, 
haberler meshurdur. Artik onlari anlatmak ile sozii uzatmaya liizum 
yoktur. Nasil faziletleri olmasin ki bunlar furuz-u kifayedendir. Nafile 
olmaya intikal etmesi, bu vazifeyi yapacak ba§ka kimselerin bulun- 
dugu zamandir. O vakit kendine nafile olmakla beraber i§tirak etmekte 
farz-i kifaye mukafatim alir. Ciinkii hepsi birden farz-i kifayeyi ifa 
ediyor ve ba§kalanni mes'uliyetten kurtariyorlar. Bu vazife farzlan 
dugurmiyen diger nafileler gibi degildir. Dua ve himmetlerin cogal- 
masi ve duasi makbul kimselerin bulunmasi ihtimaline binaen ce- 
maatin cogalmasim istemek mustehabdir. Nitekim Kerib (654). Ibn 
Abbas'dan rivayet ediyor, ibn Abbas'm oglu oldii, bana, bak cemaat 
geldi mi? Baktim geldi dedim. Ne kadar acaba, kirk ki§i var mi? Ben 
de var dedim, oyle ise cenazeyi gikarin, ciinkii ben Resulullah'dan. 
duydum, buyurdular ki : 

« <uj . l^-j y- 4l)l ***** J[v ^W j/>^ 



«Bir oliinuu cenaze namazinda Allalra §irk kosmayan kirk ki§t 
faazir bulunursa, Allahu Teala onlari ona $efaatci kilar ve onun hak- 
kmdaki §cfaatlerini kabul cder.» (655). buyurmusjtur. 

Cenazeyi kabristana getirdiginde, hatta ne suretle oursa olsun, 
kabristana ugradiginda : 



(653) Muslim. 

(654) Kerib bin Ebi Muslim, ibn Abbas' in azadlisidir. sikadandir. 98 Hicride Me 
dine'de olmiiijtur. 

(1155) Muslim rivayet etmistir. 



4 iincii KlTAB — 7 nci BAB — TAHIYYETOL - MESCID 561 

^'f~Ji* '•u^^- S 3 Ctr^Pty A-^ 1 «^ J*f &* ^5UJI» 

«Ey burada yatan Musliimanlar! Size sclam, Allahin rahmeti siz- 
lere ve bizlere olsun. Allahu Teala dilerse, bizler de burada yatacagiz.x 

demelidir. 

Evla olan olu defnedilinceye kadar oradan ayrilmayip, mezan dii- 
zeltildigi vakit mezar basmda §u duayi okumaktir : 

^\i\ i. i y-=- JjHfc £-^ VLaj"^ "^"J^ *W* 't'L* 1 CT*'-* 4;r ^ 
«<up jjU^i U— OliT 6]j AJU*-l,y *J tJ^Ui L-^olT 0-1 

dAlIahim! t§te kulun, sana, senin rahmelinc iadc edildi. Sen ana 
act ve rahmet et. Allahim! Kabrini genislendir, gok kapilarini ruhuna 
ac ve kendisini hiisn-u kabul buyur. Allahim! Iyilik sahibi idiyse mii- 
kafatim arttir, kusurlu idiyse, kusurlanni sen bagisla.tt (656) 

TAHtYYETUX - MESCID 

4 — Tahiyyetu'l - Mescid, mescide hurmet icin kilinan namaz : 

Bu da asgari iki rekat olarak siinnet-i miiekkededir. Hatta dinle- 
mesi vacib olan hutbe esnasinda da olsa, bu namaz sakit olmaz (657) 
Eger hemen farza basilar veya kaza kilarsa, Tahiyyetu'l - mescid de 



(656) Cenaze namazi Hanefilerde de farz-i kifayedir. Ruknii dort tekbirdir. Bir 
kigi de bu namazi kjlabilir. Mezheblerde degigiklik .yok, §ii kadar ki. Hanefilerde birinci 
tekblrde ttStibhanekei, ikincide aAllahummc sail! vc Allahomme barik...», iicunciide, eger 
biliyorsa: «AIlabilmma'gfir li hayyina ve meyyilina ve $abidena ve gaibctoa vc sagirena 
ve kebirena ve znkiirena ve iinsana. Allabihnme men ahyeytchil minna re ahyihi ale'l • 
Islftml ve men teveffeytehu minna feteveffebu ale'l - imanis chiasmi', bilmeyen «Fatiha»yi 
okur. Dordiineiide selam verir. Kabrin ba§inda bir ki§i isterse telkin yapabilir. Keyfiye- 
tini anlatmiya makam musait degildir. 

(657) Hanefilere gore bu esnada hatta vaaz edilirken dahi kilinmaa. 

F. 36 



562 iHYAU 'ULUMi'D - DlN — Cilt : 1 - BUB'UX - IbAdAT . 

odenmis. sayihr. Qiinku gaye, mescide gtrdigi anda, ibadet ile mescidin 
hakkmi- odemektir. O da hasil olmufjtur. Bunun igin mescide abdest- 
siz girmek mekruhtur. Eger oradan gegmek veya oturmak igin ab'- 
destsiz olarak mescide girmisse, dort kere «SiibhanaIlahi velhamdiilil- 
lahi vela ilahe illallahi valtahii ekbern desin, bunu dbrt kere soylemek 
iki rekat makamma kaim olur diyenler vardir (658) . §afiji mezhebin- 
de vakt-i kerahette tahiyyetu'I-mescid kilmabilir. Vakt-i kerahet, sa- 
bah, zeval ve ikindiden sonraki vakitler ile tulii ve gurup vakitleridir. 
Nitekim Peygamber Efendimiz : 

''■'It ,' *'" 1'".' -ft i '•' x- *\ ' f ■* *tr • i">" i"-* 

nikindiden soma iki rekat namaz kildi. Bunu gorcn ashab, bani 
bizi bu vakil namaz kilmaktan menetmistin? Evet, bu namaz, benim 
©gleni miiteakib kildigim namazdir. Fakat ziyaretgiler beni me§gul et- 
tiler de ondan.» (659) diye cevab verdi. Bu hadis iki fayda sagladi : 

Birinci fayda : Bu vakitte kilmanin keraheti, sebebi olmiyan na- 
mazlara munhasirdir. Nafileyi kaza ise en zayif sebeblerdendir. Zlra 
ulema, n&filenin kaza edilmesinde ve kilamadi mi bir nafileyi vaktin- 
den sonra kilarsa kazaya sayilip sayilmiyacagi hakkmda ihtilaf et- 
migtir. (Hanefilere gore mustakil bir namaz olur kazaya sayilmaz ve 
zaten nafile kaza edilmez). Bu gibi en zayif bir sebeb ile kerahet or- 
tadan kalkarsa, kuwetli bir sebeb olan, mescide girmek ile bu kera- 
het evleviyetle kalkmi§ olur. Bunun igin vakt-i kerahette hazirlanan 
cenazenin yine vakt-i kerahette kilrnmasi mekruh degildir. Husuf ve 
istiska igin kihnan namazlarda da hiikum budur. 

tkinci fayda : Naf ilelerin de kaza edilmesidir. Cunkii bizim igin 
en guzel timsal olan Peygamber Efendimiz bizzat kaza etmistir. Nite- 
kim Hazret-i Aise (R.A.) §6yle rivayet ediyor : 



(65fl) Hanefi mezhebinde, mutlaka cSmiye girmek zarQreti var ise ve hatta cami- 
de uyitmu^sa (jikmak isin hi(J olmazsa leyemmfim ile girer cikar. 
(639> Buhari ve Muslim, Ommii Sclcme'den. 



' / 
4 tincii KtTAB - 7 nci BAB — TAHtYYETOL - MESClD 563 



* ." ml *.- >s.< a. ^V - m '\' 'it *l" it' 1 ** M^ll 

«i^j syu ls ^j\ ji^ji Jji o^J-^ ^V*' ^ r^ j 1 -" 

«Aleyhi's - salatti ves-selam Ef endimiz, rahatsiz veya uykusuzlugu 
sebebjyle gecelerde natnaza kalkmadigi vabit, ku§Iuk vakti on iki re- 
kat namaz kilardi.n (660) 

Halbuki ulema diyor ki, namazda olmasi hasebiyle muezzine ica- 
bet edemiyen kimse, muezzin ezam bitirirse de selamdan sonra icabeti 
kaza eder. Ezana icabet kaza edilirse, o halde ikinci kihnan namaz- 
kaza degil, aym ewelkisi gibi mUstakil bir namazdir demenin hiikmu 
kalmaz. Eger sonraki namaz kaza-oliraasaydi, Peygamberimiz onu vakti 
kerahette kilmazdi. Evet, herhangi bir sebeble muayyen vakitteki vir- 
dini yapamiyan kimse tembellegmemek i?in onu vakt-i aharda yap- 
masi, nefsiyle miicadele bakimmdan makbuldur. Zira Peygamber 
Efendimiz hadis-i §erifinde : 

tcAUah katinda amellerin en sevimlisi, her ne kadar az olsa da 
. devarah surette i§lenendir.» (661) buyurmu§tur. 

Yine Hazret-i Aise (R.A.) Peygamber Efendimizden rivayet edi- 
yor ki Peygamber Efendimiz : 

aji- j y- «uj1 <uJl* iJ^C- ($£"jJ *(^j ii:>ll*j k-3 y^ -^ cy B 

«Mfitadi olan ibadeti, sonra tembellik yiiztinden terkedenlere Al- 
lahu Teala gadab eder.» (662) buyurmusjtur. 

insan bu veidin altma girmekten kaginmahdir. Bu hadisin ha- 
kikati, tembelliginden dolayi Allah ona gadab eder demektir. Halbuki 
eger gadab-i ilahl olmasaydi bu tembellik ona gelmezdi (Bu bir nevi 
devirdir) . 



(660) Muslim. 

(661) Buh&ri »e Muslim, Hz. Aige'den. 

(662) tbnu's - Sinni rivSyet etmigtir. 



564 1HYAU -ULOMi-D - DlN - Cilt : 1 - RUB'U'L - iBADAT 

ABDEST NAMAZI 

5 — Abdest aldiklan sonra iki rekat namaz kilmak : 

Bu namaz da mustehabdir. Zira abdest, bir kurbet - yakinhktir, 
gayesi de namazdir (663). Abdesti bozan §eyler anzidir. £ok kere na- 
maz kilmadan abdest bozulabiiir, bunun igin abdestin gayesini ifa et- 
mek iizere, abdest alir almaz hemen iki rekat namaz kilmahdir. Bu 
liamazin istihbabi, Hz. Bilal-i Habe§l (R.A.)'nin Peygamber Efendi- 
mizden rivayet ettigi su hadts ile sabittir: 

uCeimete girdim Bilal'i orada gordum. Bilal'e: 

— Beni nasil ge^tin? dedim. Bilal: 

— Bir §ey bilmiyorum ancak her abdest tazeledikce iki rekat na- 
maz kilardim demi§iir.» (664) 

6 — Tahiyyetii'I - Menzil : 

Eve her girip <;iki§ta ikiser rekat namaz kilmak. 
Ebd Hiireyre, Peygamber Efendimizin §6yle buyurdugunu rivS,- 
yet ediyor : 



* ti " "*• " ".i.t'""" •"-J-" i -' ".it •"• - • "' ,- , 

i '"* **" ■ ** ^ | ^^#^ # -*^* ** # ^» ^ *" *^- ** s- "* ** ^ "" "" 



«Evinden $ikarken iki rekat namaz Jul ki; seni harigten gelecek 
afetlerden, eve girdiginde de iki rekat namaz kil ki dahildeki afet? 
lerden korumus. olsun!ar.» (665) 



(663) Abdest bizzat maksijd bir ibadet degil, ibadete vesile oldugu iffin makbfil- 
dur. 

(664) Buiiari ve Muslim, Ebu Hureyre'den. 

(665) Beyhaki Ǥuabii'l - imaiwda Bekr ibn Omer'den. 



4 iincu KtTAB — 7 nci BAB — ABDEST VE ISTIHARE NAMAZI 565 

Her muhim i§e ba§larken, iki rekat namaz kilmak da bu kabil- 
dendir. ihrama girerken, sefere ?ikarken, seferden donii§te eve girme- 
den mescidde iki rekat namazm miistehab olmasi bu sebebtendir. Bu- 
tiin bunlar Peygamberimizin fiilinden almmigtir. Hatta yedigi bir 
lokmamn, ictigi bir yudum suyun siikrti ve benzeri her i§i ig'm ikiser 
rebftt namaz kilan salihler var idi. 

Layik olan her i§in baglangicinda besmele getirmektir. Bu da lie 
mertebedir : 

a) Tekerrur eden, yemek, icmek gibi bunlan besmele ile ba§lar, 
Nitekim Peygamber Efendimiz bir hadisinde : 

>'•?---'' *,, -'•*,, J, • . f "•**.", «, • ? lJ ,i- 

«Besmele ile ba§Ianmiyan lniihim l§Ier ba§anya ula§maz.» (666) 
buyurmusftur. 

b) Qok tekerrur etmeyip arasira vuku bulan i§ler. Nikah kiy- 
mak, nasihat ve me§vereye ba§lamak gibi iglerdir. Burada miistehab 
olan «hamd» ile ba§lamaktir. Mesela: Kiz tarafi: 

«Elham(Iiimiahi ves - salatii ala Resulillahi Sallallahii Aleyhi Ve- 
sellem» okur ve ondan sonra, "falan kizi sana nikah ettim" der. Buna 
kargihk, erkek veya erkegin tarafi, aym vaziyette Hamdele ve Salve- 
le'yi getirdikten sonra "ben de bu nikahi kabul ettim" der. Sahabe (R. 
A.) bunu diistur edinmi§, elsilik nasihat ve mesverelerinde evvela bu 
§ekil hamd ve salat getirerek soze basilarlardi. 

c) Tekerrur etmez fakat oldugu vakit devam eden isterdir. Yol- 
■culuk, ev satin almak, ihrama girmek ve benzeri i§ler gibi... Bunla- 
nn en ehveni, evden $ikip eve dSnmektir. Bu da kisa mesafeli bir nevi 
seferdir. Bu gibi hallerde de ikisjer rekat namaz kilmak uygundur. 

ISTtHARE NAMAZI 

7 — tstihare namazi : 

Yapacagi herhangi bir i§in neticesini kestiremiyenlere, Peygam- 
ber Efendimiz iki rekat namaz kilmayi tavsiye buyurmu§tur. Nitekim 
hadisde : 



(666). EbO Davfld, Neset ve ibn Mace. EbO Hureyre'den. 



566 1HYAU "ULCMt'D - DlN - Cilt : 1 — RUB'U'L • IBADAT 



' ° ? - .» -".•?.-:.. .*".»'■' * 



c~M • *Jpi ^S jji: > jJii V S j^" ^P jv-^Ji diUii ° t >* 

t '*t i** "" t ■*• -i^ - i T"" i i*" * * f -' -i"" "" ' i' * ■* '■' 

*u» 4^ iljU jj, 6jJj>\Ji <U*-I j <Lb-U- j or 4 ' <c~»U- j ;jL-o • 

« ^ai 'JS JT ji iii 01T u2l ^ijT J, 



«Peygamber Efendimiz biriuci rekatta Fatiha vc Kafirun, ikinci 
rekatta Fatiha ve Ihlas okumak suretiyle iki rekat namaz kilmayi ve 
bundan sonra da gu duayi okumayi tavsiye buyurmugtur: "Allahim! 
Sentn kudretine iltica eder vc biiyiik fazhna siginarak ilminde hayirli 
olani senden isterim. Senin giiciin her §eye yeter, betiitn yetmez, sen 
gizli ve asikare her §eyi bilirsin, ben bilmem, AUahim! Yapmak Iste- 
digim bu i§, neticesi bakinundan din ve diinyam hakkinda hayirh ise, 
sen nasib eyle ve ba§armarada bana yardimei ol. Yok eger bu 15 dini 
ve dunyevi olarak hakkimda hayirh olmiyacaksa, beni bundan sarfi 
nazar ettir ve onu benden uzaklastir da hakkimda hayirhsim nasib 
eyle. Qiinkii sen her §eye kaadirsin."» (667) 

Bu hadisi, Cabir bin Abdullah Ensari rivayet ederek demi§tir ki, 
Peygamber Efendimiz bize Kur'^n surelerini ogrettigi gibi her i§te 
istihareyi de talim buyurdu ve : 



(667) BuhSrS, Cabir'den. 



4 uncu KtTAB — 7 nci BAB — HACET NAUAZI 567 









j"x- 






«Sizden biriniz hcihungi bir i§i yapacagi zaman, iki rckut namaz 
kilsm ve yapacagi i§i hatmna alarak yufcarida anlattigimiz sekilde 
dua etsin.» 

Bazi hakimler diyor ki, su dcirt §eyi yapan dort §eyden mahrum 
kalmaz : 

1 — §iikreden, ziyadeden; 2 — Tovbe eden kabulden; 3 — Isti- 
hare eden hayirdan; 4 — isti§are eden hakikate ula§maktan mahrum 
olmaz (668). 

8 — Hacct namazi : 

Siki§an, daralan ve bunalan kimse bu namazi kilmaii ve bimunla 
Allahdan istiane yani yardim dilemelidir (669). Vehib bin el - Vetd 
(670) demi§tir ki; "Reddedilmiyecek dualardandir. Her rekatmda Fa- 
tiha, Ayet-el Kursi ve thlas ile 12 rekat namaz kildiktan sonra secdeye 
kapanarak : 

(fSubliane'IIezi lebisel izze ve kaalc bihi, subhane'llezi ta'tifii bi'I- 
mecdi ve tiikrimu bihi, subhane'llezi ahsa kiille §ey'in bi iJmihi, sub- 
hane'llezi layenbegi't tesbihn ilia lehu, siihhanezi'l - menni ve'l - fadli, 
siibhane zil'izzi ve'l - keremi, siibhane zi't - tavli, es'eliike bimeakidi'l- 
izzi min ar§ike ve miintehe'r - rahmctii min kitabike vc bi ismike'l - 



(668) Is ti hare hakkinda rivayet edilen bu hadisin mOnker olup olmamasi ayn bir 
davadir. Bizim anladigmuz bu gekilde istiharenin bir zaran yoktur. Ancak zararli olan, 
yanh? man acta kullamlan istiharedir. ulsliharci tlcmek : Bir igin hayirh olup olmiyacagim 
anlamak iizere abdest abp, iki rekat namaz kildiktan sonra dua ederek uykuya yatmaktir. 

(669) Bazi uydurma hadisler ile mezarlardan istianeye gidilmektedir. Halbuki 
Kur'an-i Kerim: «Sabir vc namaz lie Allah '-dan yardim dlleyin» buyuruyor ki dogrusu 
budur. (Mutercim). 

(670) Mekki ve Kureygi'dir, Beni Mahzum'un azadhsidir. tsmi Abdulvehhab'dir. 
Slkadan ve abid ve zahidlerdendir. Soze baglaymca hemen goz yaglari akardi. Bir defa 
gQlmemistir. Ramazan Bayraminda bazilarmi neg'eli ve gitlcr halde goriince: bu hal ne 
orucu kabfil olan §akirlerin ve ne de oructi kabul olup olmadigim btlen Haiflerin hali- 
dlr, dedi. 153 Hicride oldii, Tirtnizt, Nesai ve tbn M&ce kendtsinden hadis rivayet etmis- 
lerdir. 



568 1HYAU 'ULOMl'D - DlN — CUt : 1 — RUB'UX - iBADAT 

a'zam ve ceddiike'l - a'la ve kelimatiike't - tamraati'l - ammat elleti 
layucaviziihiinne birriin vela faciriin, en tiisalliye a'la Muhammedin 
ve a'la Al-i Muhammedin.» 

duasini okuduktan sonra gtinah olmamak §artiyle diledigini ister, bu 
suretle istekleri reddedilmez. Allah dilerse duasim kabul buyurur." 
Hatta Vehib diyor ki, bozuk niyetli kimselere' bu duanin ogretilraemesi 
de bizlere soylenmi§tir. Qunku o bunu suiistimal eder (671). 

9 — Tesbih namazt : 

Bu namaz mutlak bir namazdir. Vakit veya sebebe bagh degil- 
dlr. Haftada veya ayda bir kerre kiUnmasi mustehabdir. ikrime'nin ibn. 
Abbas'dan rivayetinde Peygamber Efendimiz Hazret-i Abbas'a (R.A.) :. 

■ill jJJ> oJki CJI lij rj^-i A^ 1 Vl i^^ 1 VI iLkpl VI » 

ejuSJl *>*Jli Z*s j Jz LS *.\ J Jij OUT j -jjIJJaJI ? aa-J^U-^ 
d^ij ._>L» (_**» j **S j jy j 9£lj_4)l •.* O-p j bli • j*— -j 

e^^lP ^f^o-.^l *al_j 4fl1VI 4-1 J V^ Ail -U^Jlj 4)1 jU-** 

*j^ *_. I_ r ^p 4-J>-*-^ ■*>« — 3 *_j" ly^- LJLs ^J_jJu* f^l 

•* i' "* *f ^ i"'*i *.". > * • '* * 1 ' * i I." ,'"*i ■*" .» i , ' 



(671) Ebu Mansur Deyleml Miisned-i Firdevsinde ibn Mes'dd'dan rivayet etnugtir. 



4 iincil KITAB — 7 nri BAB - TESBtH NAMAZI 569 

^J jli i^ -U^ Ji ^ J~iJ <J> oJ» J^U ^ j H JT^ 

«Ben sana bir sey ogretcyim ki onu yaptigin zainan, gec,mis. eski 
ve yeni, ilk, son, gizli ve asjkare hataen ve kasden iglemis. oldugun bu- 
tun giinahlanm AUahu Teala bagislar: (O da tesbih namazidir). Her 
rekatmda 75 tesbihi bulunan dort rekath bir namazdir. (KUinma §ekli) 
birinci rekatta Fatiha ve zammi sureden sonra ayakta iken on be? 
kere: 

«Subhanallahi velhamdulillahi vela ilahe illallahu vallahii ekbero 
der. Riikuda aym tesbihi on kete, secdede on kere, secdeden oturdukta 
on kere, tekrar secdeye vardikta yine on, ikinci secdeden oturdukta 
yine on kere okur ve sonra ayaga kalkar ki cem'an yetmis be§ eder. 
Ikinci, iicuncii ve dorduncii rekatlarda da aym gekilde yapmakla 300 
tesbihi tamamlamis. olursun. t§te bu namazdir. Giiciin yetcrse her gun 
veya her hafta veya her ay veya senede bir defa bunu kilmaya devam 
etj» 

Dlger bir rivayette: «Evvela "Subhaneke" okur, kiraate ba§lama- 
dan 15 kere tesbih eder, kiraatten sonra da on kere, digerleri de yu- 
karida anlatildigi §ekildedir. Birinci rekatta ikinci secdeden sonra 
oturup tekbir almaz. En gtizeli ve ibn Mubarek'in tercihi de budur. 
Her iki rivayette de 300 tesbih vardir. Eger giindiiz kilarsa bir selam, 
gece kilarsa, iki selam ile kilmasi daha gtizeldir.n Zira hadisde : 






4 

!: 



aGeee namazlan ikiser iki|er kilinir.n (672) diye rivayet edilmi§- 
tir. Eger bu tesbihlerden sonra 



(672) Buh&rS ve Muslim, ibn (Jmer'den. 



570 B-IYAU 'ULUMt'D - DlN — Cilt : 1 — RUBU'L - 1bA»AT 

«La faavle vela kuvvcte ilia billahi'l-aliyyi'l-azim» i de ziyade eder- 
se daha giizel olur. ^iinku bu da bazi rivayetlerde mevcuttur. (673) 

Bu saydiklanmiz eserde varid olmus, namazlardir. Evkat-i mekru- 
hede, "Tahiyyetu'l - mescid" namazmdan baska, (Hanefilere gore bu 
da), hig biri mustehab degildir. Tahiyyetu'l - mescidden sonra anlat- 
tigimiz, abdest, sefer ve istihare namazlan vakt-i kerahette kilinamaz. 
Qiinkii bunlann sebebi zayif, vakt-i kerahette namazdan men' ise 
kuvvetlidir. Bunlar, kiisuf, husuf, istiska ve tahiyyetu'l - mescid kuv- 
vetinde degillerdir. 

Vukanda anlattigimiz rivayete istinat ederek bazi mutasavvilinin, 
mekruh vakitlerde abdest namazi kildiklan gorulmektedir ki bu cok 
yanh§tir (674). Qunkii namazm sebebi abdest degil, abdestin sebebi 
namazdir. Yani abdest ahndigi igin namaz kihmr denmez, belki namaz 
kihnacagi igin abdest almir. Binaenaleyh, abdest aldigi igin degil, na- 
maz kilacagi igin abdest almahdir. Vakt-i kerahette namaz kilmak 
isteyen bir abdestsiz kimse igin pare, abdest aldiktan sonra kilmaktir 
dersek, artik kerahet vakti demenin bir manasi kalmaz. Aym zamanda 
"tahiyyetu'l - mescid" namazi diye niyet ettigi "abdest namazi" diye 
niyet etmemeli, belki Bilal-i Habe§i'nin (R.A.) yaptigi gibi, Ailah 
nzasi igin iki rekat namaz kilmaya niyet etmelidir. Qiinkii bu mutlak 
bir nafiledir. Bilal'den rivayet edilen hadisd.e, husuf ve tahiyyetu'l - 
mescidin namaza sebeb olmalan gibi, abdestin de namaza sebeb ola- 
cagi delaleti yoktur. Abdest igin namaz kiUyoram diye niyet etmek 
muhaldir. Belki namaz igin abdest aliyorum diye niyet edilir. Bir yan- 
dan namaz igin abdest aliyorum, derken diger yandan da abdest igin 
namaz kiliyorum demesi uygun olmaz. Belki boyle kerahet vaktinde 
abdest alan kimse, abdestin bos. kalmamasini arzu ederse; bu vakt-i 



(673) Bu tesbih namazmi biidiren hadis, gok genig munakogalar gegirmislir. Mii- 
teaddit rivayet yollari var, bir yerde zayif diyen, diger yerde kuvvetlidir demi§, vesairn 

vesaire Ancak dort imamdan hie biri bunu kilmamistir. Bununla beraber. kiimak is- 

tiyenlere kilmayin denmez, biz Hanetilere gore teravihten ba§ka hie bir nafiienin ee- 
maatle kihnmasma mtisaade yoklur. Kdan kimsenin mtinferit kiimast daha makbuldGr. 
Bu namazi herkes beceremedigi igin cemaatle de kihnabilir diye bazi rivayetler de var- 
dir. (Miitercim). 

(674) Maalcsef haddi zatinda muhlercm ve fakat cehaletleri sebsbiyie yaptigmi 
bilmiyen bazi zamane sofularmin ibadetleri hep bu kabiklendir. Bunlar ib&det etmek is- 
tedigi igin muhteremdirler. Fakat bilen kimsskrin, onlari ikaz etmelerini kabOl elmeyip 
koru kbriine kendi hatak harekeUerinde israr etmeleri ve bu ves!le ile §eytan elinde 
oyuncak olmalan cidden acikhdir. Nitekim atalanmiz cCabilin sofnsu, geytama maska- 
rasu demigierdir. Bizzat Peygamber (5.A.) Efondimiz «Alimin nyknsa, cubilin ibadetin- 
den hayirliflir.v buyurmugtur. Bimun igin i'x'idot edecek muhterem zevot. 90k dikkatli dav. 
ranmali ve §criat gergevesini agmamabdir. (Miitercim). 



4'fincfl KtTAB — 7 nci BAB — KERAHET VAKTi NAMAZ KILMAMAK 571 

kerahette, borcu var ise, kaza namazina niyet etmeli ve boylece kil- 
mahdir. gtinkti vakt-i kerahette kaza kihnlr. Fakat bu gibi nafilelere 
yol yoktur. [Yukanda anlatildigi gibi Hanefi mezhebine gore giine§in 
■dogugu, zeval ve batmasmda takriben 45 §er dakika olmak tizere bu tig 
vakt-i kerahette kaza da kilinmaz. Qiinku kamilen vacib olan, nak- 
zan eda olmaz. Ama diger kerahet vakitlerinde nafile kihnmamakla 
kaza kihnir (Mutercim).] 

VAKT-1 KERAHETTE NAMAZDAN MENEDlLMENlN HIKMETt 

Vakt-i kerahette namazdan menedilmenin tie hikmeti vardir: 

1 — Gune§e tapanlar bu tig vakitte gune§e ibadet ederler, Onlara 
benzememek igin. 

2 — Ejjeytanlann inti§an anindan kagmmak igindir. Qunku Pey- 
gamber Efendimiz : 

..'.f. ,'--,' • "n< r ,"■ i''.','- • <■'■> , - ,' »"-■',' ' ".'•* 



fl 



«§eytanlann boynuzlan giine§ ilc beraber dogar, giine§ yiikselin- 
•ce aynlir, zevale gelince tekrar gelirJer algalmaya ba§iaymca aynlir- 
lar, batacagi sirada tekrar gelir ve battiktan sonra tekrar aynhr.» 
(675) buyurmugtur. 

(Bu hadis be§ §ekilde te'vil edUrai§tir. Neticesi birinciye racidir. 
Yam* o vakitlerde §eytanlar bazi insanlara sokuiur ve onlan gune^e 
taptinrlar demektir. (Mutercim) . iste (Resulullah Efendimiz) bu hadis 
ile bu vakitlerde namazdan menetmenln illetini bildirmi§ oldu. 

3 — Ahiret yolculari, her vakitlerini taat ve ibadetle geqirir. Hal- 
buki devamh ibadet neticede usanc. getirir. Bunun i$in kildiginuz na- 
mazlarda da kryam, ruku, siicud ve te§ehhud gibi muhtelif §ekiller 
vardir. Daima nam&z kilmaktan usanc getirirsin diye Allahu Teala 
muayyen bu tig vakitte namazdan menetmi§ ve bu vakitleri daha ko- 



(OT5) Nesei, Abdullah Senabihi'den. Bak. Miislim c. 2. sf. 476. 



572 1HYAU 'ULOMl'D - DlN — Cilt : 1 - RUB'U'L - IBADAT 

lay olan zikr ve tesbih ve istigfara tahsis ile abidlerin nesatmi arttir- 
mis. oldu. Ve ayni zamanda, insan menedildigi §eye daha haris oldugu 
ic,in, bu vakitlerin gegmesini ve yeniden namaza ba§lamayi candan 
arzu eder. 

i§te bu ve benzeri gibi bizim anlayamadigimiz ve ancak Allahu 
Teala ve Resuluniin bilecegi bazi sebebler dolayisiyle, bu vakitlerde 
namazdan menedilmi§ olduguna g6re bu iig sebeb ancak §erl'atte mu- 
him olan kaza, husuf, istiska ve tahiyyetu'l - mescid gibi muhim iba- 
detlerde nazan itibara ahnmayabilir. Diger zayjf rivayetler ile sabit 
olan ibadetler bu manileri kaldiramaz ve bu vakitlerde kilmamazlar. 
Bizim anliyabildigimiz bu kadar. Her seyi oldugu gibi ancak Allah 
bilir. 

Ihyau 'Ulum'un, "Esrar-i Salat kitabi" burada sona erdi. Allahu 
Teala'nin lutf u inayetiyle bunu "Esrar-i Zekat kitabi" takip ediyor. 

Yalmz AUah'a hamdeder, mahlukatimn en hayirhsi Muhammed 
Aleyhi's - selam'a ve Aline pek cok salat u selam ederim. 

(thya . Cilt : 1 - Kitab : 4'iin sonu) 



www. ihya.org Web Sitesi 
Iftihar ile Sunar 

Web Sitemizde 

Online Kurani Kerim Arama Motoru 

Kutubu Sitte, Sahih Buhari 

Ruya Tabirleri Sistemi 

Binlerce Siir ve Sairler 

Kamus Projesi 

Turkce-Almanca-lngilizce-Hollandaca 

Sozlukler 

Fazilet Takvimi Arka Yaprak Konulari 

Mehmed Emre'nin Eserleri 

Muhtasar llmilhal 

Muhtasar Islam Tarihi 

ve nice ekitaplar, islami bilgiler 
yer almaktadir.. 

HIZMET MUVAFFAK OLSUN DA, 

VARSIN BIZIM YERIMIZ 

CAMININ PABUCLU6U OLSUN 

(S. H. Tunahan ks.) 

Eser Hakkinda 

ya da 

web sitemiz hakkindaki gdrus ve fikirlerinizi 

bizimle paylasmak icin mutlaka 

ziyaret ediniz.. 

www. ihya.org 

www.yakup.info & www.hanci.org