(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Imam-ı Gazali - Kalplerin Keşfi - PDF"

KALPLERIN KE§Fi 

imam gazali 

http : //www . ihya . org/kitap/ 

imam Gazalinin { Kalplerin Kesfi } Kitabi, IHYA.ORG farki ile internete 

Geriye Donuyor. Turn kitap TARAYICI ile taratilip, konu konu net'e 

yukleniyor. iste Turn konular: 

(internetten indirilerek M.E.H. tarafmdan tarama hatalari duzeltilmeye 

galisilmistir . insaallah istifade edersiniz.) 

Kalplerin Kesfi imam Gazali 

igiNDEKiLER 

Onsoz 

Allah Korkusu 

Yine Allah Korkusu 

Sabir ve Hastalik 

Riyazet ve Nefsani §ehvet 

Nefsi Yenmek ve seytana Karsi koymak 

Gaflet 

Allah' 1 unutmak, fasiklik, Nifak 

Tovbe 

Sevgi 

Ask 

Allah 'a itaat. ' nu Sevmek, Rasultinu sevmek 

iblis ve Azabini Beyan 

Emanet 

Namazi, Huzur ve Husu ile Tamamlamak 

Emr-i Bi'1-Ma'ruf ve Nehy-i Ani'l-Munker 

§eytanin Dusmanligi 

Emanet ve Tovbe 

Merhametli Olmanin Fazileti 

Namazda Husu'un Beyam 

Dedikodu, Koguculuk 

Zekat 

Zina 

Sila-i Rahim ve Ana Baba Hakki 

Ana Babaya iyilik Etmek 

Zekat ve Cimrilik 

Asiri ihtiras 

ibadete Devam ve Harami Terketmek 

Olumu Hatirlamak 

Gokler ve Qesitli Cinsler 

Kursi - Ars - Mukarreb Melekler - Riziklar ve Tevekkul 

Dtinyayi Terketmek, Onu Kotulemek 

Yine Dunyayi Zem Hakkmda 

Kanaatin Fazileti 

Fakirlerin Fazileti 

Allah'dan Baskasim Dost Edinmek 

Sur'a tjfurmek, Urkmek, Mezarlardan kalkmak 

Mahlukat Arasmda Verilecek Hukum 

Dlinya Malinin Kotuliigunu Beyan 

Ameller - Mizan ve Cehennem Azabi 

itaatin Fazileti 

§iikur 

Kibrin Kotulugli 

Gundlizleri ve Baska Zamanlari Diisunmek 

Olmlin §iddetinin Beyam 

Kabrin ve Kabir Korkusunun Agiklanmasi 

ilm'iil - Yakin, Aynel - Yakin ve Arz Giinu Sual 

Allah'i (C.C.) Zikretmenin Fazileti 

Namazlarm Fazileti 

Namaz Kilmayamn Cezasi 

Cehennem Meydani ve Cehennem Azabi 



Cehennem Azabi 

Giinahtan Sakinmamn Fazileti 

Tovbenin Fazileti 

Zulmli Nehyetmek 

Yetime Zulum Etmeyi Yasaklamak 

Kibrin Kotulugunu Belirtmek 

Tevazunun ve Kanaatin Fazileti 

Dtinyaya Aldanmak 

Dunyamn Kotulugu ve Ondan Sakindirmak 

Sadakamn Fazileti 

Musluman Kardesinin ihtiyacini karsilamak 

Abdestin Fazileti 

Namazm Fazileti 

Kiyametin Dehsetleri 

Cehennem ve Mizan'm Sifatlari 

Kibir ve Kendini Begenmisligin Kotulugu 

Yetimlere iyilik Etmek ve Zultimden Kaginmak 

Haram Yemek 

Faizin Yasak Olusu 

Kul Haklari 

Heveya Uymanin Kotulugu ve Ztihd 

Cennetin Vasiflan ve Cennetliklerin dereceleri 

Sabir - Riza ve Kanaat 

Tevekkultin Fazileti 

Mescidin Fazileti 

Riyazet ve Keramet Ehlinin Fazileti 

iman ve Nifak 

Giybet ve Koguculugun Kotulugu 

§eytanm Dtismanligi 

Muhabbet ve Nefs Muhasebesi 

Hakki Batilla Kari§tirma 

Cemaatle Namaz Kilmamn Fazileti 

Gece Namaz Kilmamn Fazileti 

Dunya Alimlerinin Cezasi 

iyi Huyun Fazileti 

Gulme - Aglama, Elbise 

Kur'an-i Kerim'in ve Alimlerin Fazileti 

Namaz ve Zekatin Fazileti 

Ana - Babaya iyilik ve Evlad Hukuku 

Kom§uluk Hukuku ve Fakirlere iyilik 

igki igenin Cezasi 

Peygamberimizin (S.A.S.) Mi'rac'i 

Cum'amn Faziletleri 

Kadinin, Kocasi Uzerindeki Haklari 

Erkegin Karisi Uzerindeki Haklari 

Cihadm Fazileti 

§eytanm Hilesi 

Calgi Dinlemek 

Bid' at ve Nefsi Arzulara Uymanin Haram olusu 

Oyun ve Eglence Araglarimn Yasak Olusu 

Receb Ayinin Faziletleri 

§aban Ayinin Faziletleri 

Ramazan Ayinin Faziletleri 

Kadir Gecesi'nin Faziletleri 

Bayramm Fazileti 

Zilhicce'nin ilk On Gtinunun Fazileti 

Asurenin Fazileti 

Fakirleri Agirlamamn Fazileti 

Cenaze ve Kabir 

Cehennem Azabmdan Kurtulmak 

Mizan ve Sirat 



Peygamber Efendimizin (S.A.V.) Vefatlari 

BiRINCi BOLUM 

ALLAH KORKUSU 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyr ki : 
"- Ulu Allah (C.C.) . kanatlarimn biri doguya, obiirui batiya uzanan ve 
ayaklari yedinci kat yere inen bir kus yaratti. Kusun tizerinde btitiin 
varliklarm sayisi kadar ttiy vardir . fjmmetimden kadm - erkek herhangi bir 
kimse bana selat-u selam getirdigi zaman ulu Allah bu kusa. Ars ' in altinda 
bulunan nurdan bir denize dalmasim emreder. Kus denize dalip cikarak 
kanatlarim silkeleyince her triyunden bir damla akar. Ulu Allah akan her 
damladan, iizerime kiyamete kadar selat-u selam getiren kul hesabma 
istigfar edecek bir melek yaratir. 
"Ehl-i Hikmet'ten biri soyle der: 

- Vucudun selameti az yemekte, ruhun selameti az giinah islemekte ve dinin 
selameti de varliklarm en hayirlisma (Peygamber ' imize) selat-u selam 
getirmektedir . 

"Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Ey iman edenler! Allah'dan korkunuz ve O'na itaat ediniz ve herkes yarini 
icin (kiyamet gunune ne amel isledigine) baksm (yani sadaka verin ve 
Allah ' m emrine uygun ameller isleyin ki . Kiyamet gtinu sevabma 

bulasimz) Allah'dan korkunuz, ctinkti 0, (iyilik olsun, kottiluk olsun) 
yaptiginiz her hareketten haberdardir" (1) .Kur'an 1 Kerim Kasr Suresi. 18-10 
Cunkli Kiyamet gtinii melekler, gokler, yerytizti, gece, gunduz - iyilik olsun, 
kottiluk olsun - insanoglunun isledigi her seye sahitlik edeceklerdir . Hatta 
vucudun azalari bile insanogluna karsi sahit tutulacaktir . Yerytlztl, giinah 
islemekten sakmarak iyilige kosan (zahid) ve mtimin kulun lehine sahitlik 
ederek "bu adam tizerimde namaz kildi. oruc tuttu, hacca gitti, cihad etti" 
diyecek, giinahtan sakmarak iyilige, kosan mtimin kul da bu sahitlige 
sevinecektir . Buna karsilik ayni yerytlztl, kafir ve gtinahkarlarm aleyhinde 
de sahitlik ederek "bu adam tizerimde Allah'a sirk kostu, zina isledi, igki 
igti, haram yedi" diyecektir. Merhametlilerin en merhamettisi olan ulu 
Allah (C.C.) kafir ve gtinahkarlari inceden inceye sorguya cekerse vay 
hallerine ! Mtimin, vticudunun btittin azalari ile Allah'dan korkandir. 
Nitekim btlytlk ahlak ve fikih bilgini Ebu Leys es-Semerkandi der ki : 

-Allah korkusu tasiyan kul dilini yalandan, dedikodudan, koguculuktan, 
iftiradan ve bos konusmaktan alikor. bunlar yerine onu zikirle. Kur'an 
okumakla ve ilmi konusmalarla mesgul eder. 

ikinci alamet kalbde belirir: Allah korkusu tasiyan kul baskalarma 
karsi kalbinde dtlsmanlik, iftira ve kiskanclik barmdirmaz. Ctinkti 
kiskanclik iyilikleri mahveder. Nitekim Peygamberimiz (S.A.S.) soyle 
buyurur:"- Ates odunu nasil yerse (yakarsa) kiskanclik da iyilikleri 
oyle yer" (yok eder)Bilesin ki . kiskanclik, kalb hastaliklarinin 
baslicalarmdan biridir ve bu hastaliklar da ancak ilimle ve iyi ameller 
isleyerek tedavi edilebilir. 

Uctincli alamet goz'de belirir: Allah korkusu tasiyan kul. haram /iyecege. 
haram igecege, haram giyecege... (kisacasi) haram olan hie bir seye 
bakmaz . Dtlnyaya ac ve muhteris gozlerle degil, ibret almak amaci ile 
bakar. Helal olmayan seylerden bakislarini uzak tutar .Nitekim 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur: "- Kim goztinti haramla doldurursa 
Allah da onun goztinti kiyamet gtlntl atesle doldurur. 

"Dordtinctl alamet karm'da belirir: Allah korkusu tasiyan kul, karmna 
haram lokma sokmaz, ctinkti haram lokma yemek agir gtlnahlardan biridir. 
Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- insanoglunun karmna 
haram bir lokma inince, lokma midesinde kaldigi stlrece yerde ve 
goklerdeki melekler tekrar tekrar tizerine lanet Yagdirirlar lokmayi 
hazmederken oldtigti takdirde varacagi yer cehennemdir. 

"Besinci alamet eller'de belirir: Allah korkusu tasiyan kimse, ellerini 
harama degil. Allah' in rizasma uygun seylere dogru uzatir. Nitekim 
sahabilerden Ka'b'ul Ahbar'm (R.A.) soyle dedigi rivayet edilir:c-- Ulu 
Allah, her bir boltimti yetmis bin gozlti yetmis bin boltimti olan yakuttan 



yapilma bir kosk yaratmi§tir. Kiyamet gtinti bu koske ancak onlerine gikan 
haram seylerden Allah korkusu ile uzak duranlar girebileceklerdir . 
"Altinci alamet ayaklarda belirir: Allah korkusu tasiyan kimse, gtinah 
islemeye degil. Allah' in emrine uygun ve ' nun rizasim kazandiracak 
islere dogru yurur, alimlerle ve iyi amel isleyenlerle bulusmak gayesi 
ile adim atar. 

Yedinci alamet Amelde belirir: Allah korkusu tasiyan kimse ibadetini 
sirf Allah rizasi igin yapar, riyadan ve mtinaf lkliktan kagmir, 
boylelikle Allah' in haklarinda soyle buyurdugu kimselerden biri olur: 
- Rabb'inin katmda Ahlret, giinahlardan korkanlar igindir" Kur'an-i 
Kerim/Zuhruf Siiresi, 35 
Boyleleri igin Ulu Allah baska bir ayette soyle buyurur: 

"- Giinahlardan sakmanlar, hie siiphesiz, cennetlerde ve pinarlanmin 
baslarmdadirlar" - (3) Kur"an-i Kerim/Zariyat Siiresi. 15 
Baska bir ayette de soyle buyuruluyor: 

(4) "- Giinahlardan sakmanlar cennet ve nimetler 

igindedirler" Kur'an-i Kerim/Tur Siiresi. 17 
Diger bir ayette de soyle buyurulur: 

"- Giinahlardan sakmanlar emin bir makamdadirlar " (5) . 
Bu ayetlere bakmca Ulu Allah ' m neredeyse "bu kimseler. Kiyamet giinii 
cehennemden kurtulurlar" diye buyurdugu gorliliir .Mliminin korku ile limit 
arasmda bulunmasi gerekir. Buna gore bir yandan iimit kesmeksizin Allah' in 
rahmetini beklerken diger yandan ibadet hali iginde girkin hareketlerden 
vazgegerek Allah'a tevbe eder.Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle buyurur: 

Sakm Allah'm rahmetinden limit kesmeyin"(5) Kur'an-i Kerim/olitian 

Sure-i Celilesi, 51 

-HIKAYE 

- Hz. Davud -Allah'm selami iizerine olsun- kiirsii iizerine oturmus . Zebur 
okurken gozleri yerde siiriinen kirmizi bir kurda ilisir ve iginden 

cAcaba Allah'm bu kurdu yaratmaktan muradi ne ola ki" diye dlislinlir. 
Bunun iizerine Allah'm izni ile dile gelen kurt O'na soyle der. "Ey 
Allah'm Resulti! Her gun . glindlizleri bin kere - Subhanellahi 
velhamdiilillahi ve lAllahe illallahu vallahu ekber (Allah' i noksanliklarm 
her tlirllislinden tenzih ederim, hamd O'na mahsustur. ' ndan baska ilah 
yoktur. Allah en biiyiiktiir) " demeyi. Allah bana ilham etti. Geceleri ise 
yine bin kere - Ellahumme salli ala seyyidina Muhammedinir . nebiyyil iimmiyyi 
ve ala alihi ve sahbihi ve sellem (Allah' lm! Okuma-yazmasiz Peygamberin 
olan Muhammed'e. ' nun soyundan gelenlere ve ' nun sahabilerine rahmet ve 
selam ihsan eyle) dememi ilham etti. Sen zikrederken neler soyliiyorsan bana 
da bildir de istifade edeyim."Bu sozleri isiten Hz. Davud (A.S.) kirmizi 
kurdu kiigiimsedigine pisman olur. Allah 'dan korkarak O'na tevbe eder ve 
dergahma sigmir. 

Hz. ibrahim (A.S.) isledigi bir glinahi hatirlaymca bayginlik gegirir 
ve kalbinin garpmtisi (neredeyse) bir mil uzakliktan duyulurdu. Allah'm 
emri ile bir gun kendisine Cebrail (A.S.) gelir ve der ki . "Allah sana 
selam ediyor ve -dostundan korkan bir dost gordtin mti- diye soruyor.Hz. 
ibrahim (A.S.) Cebrail 'e soyle cevap verir; "Ey Cebrail! Kusurum aklima 
gelince ve cezasmi da diisiiniince dostlugumu unUluyorum. "iste 
peygamberlerin, velilerin ve salihlerin tUlumu budur. Otesini var sen 
diisiin . 

- 13 - 

iKINCi BOLUM YINE ALLAH KORKUSU 

Bliylik ahlak ve fikih alimi Ebii'1-Leys es- Semerkandi (rahimehullahu) soyle 
der:Allah'm yedinci kat semada birtakim melekleri var ki . yaratildiklari 
andan beri secdededirler . Bogiirleri Allah korkusu ile devamli titrer 
haldedir. Kiyamet giinii baslarmi secdeden kaldirarak "Ey noksanliklarm her 
tlirllislinden beri olan Allah' lmiz! Sana layik oldugun derecede ibadet 
edebilmis degiliz" diyeceklerdir . Kur ' an-i Kerim'in su- ayeti, onlarm bu 
hallerine isaret eder: 



c- Ostlerindeki Rabb ' lerinden korkarlar ve emrolunduklarim yaparlar 
(goz agip kapayana kadar bile Allah' m emrini kirmazlar) " 
(6) . Peygamber ' imiz (S.A.S) soyle buyurur: 

c- Kulun vticudu. Allah korkusu ile tirperdigi zaman, yapraklari doktilen agag 
gibi giinahlarmdan siyrilir." 

(8) Kur'an-i Kerim/NcMl Surosi. 50- 14 - 

-AI'KAY £"-Adamm biri bir kadma tUlulur. Giiniin birinde kadin bir is 
igin yolculuga gikar. Adam da pesine takilir. Kafilenin mola verdigi bir 
sirada yol arkada?larinm uykuya dalmalarim firsat bilerek kadinla basbasa 
kalmayi ba§aran asik ona sirrini agar. 

Kadin adama "bak bakalim herkes uyuyor mu" der. Bu sozii. karsi 
tarafin arzusuna ram olmak tizere oldugu seklinde yorumlayarak sevince 
kapilan asik derhal yerinden firlayarak kafilenin etrafinda bir tur atar. 
herkesin mi?il misil uyudugunu goriir. Kadmm yanina donerek "evet, herkes 
uyuyor" der. Sunun tizerine kadin adama "acaba Allah hakkmda ne dersin, o 
da mi uyuyor" diye sorar. Adam "Allah uyumaz. ' nu hie bir zaman ne uyku ve 
ne de uyuklama hali yakalamaz" diye karsilik verir. zaman kadin der ki . 
"insanlar bizi gormuyorsa da su anda uykuda olmayan ve hig bir zaman 
uyumayan Allah bizi goruyor. Buna gore asil ' ndan korkmaliyiz"Kadinm bu 
sozleri tizerine adam Allah'dan korkarak tuttugu kotii yoldan vazgeger de 
kadmm yanmdan ayrilir, evine doner. oldugu zaman bir tanidigi onu 
riiyasmda goriir. "Allah sana nasil muamele etti" diye sorar. Adam 
"Allah'dan korkarak o gunahi islemedigim igin beni affetti" diye cevap 
verir . 

HIKAYE 
-•Zamamn birinde Israilogullarmdan biri vardi, adam kendini ibadete 
vermisti. (Joluk gocuk sahibi idi . Giiniin birinde ailece ag kalirlar. 
Tamamen garesiz kaldigi igin yiyecek bir seyler bulup getirsin diye 
karismi disariya gonderir . Kadm bir tiiccarm evine varir, goluk - 
gocuguna yedirecek bir seyler ister. Tiiccar, kadma "olur. fakat once 
bana kendini teslim et" diye teklif eder. Kadm hig bir cevap 
vermeden gikar, evine doner. Yavrularmi "annecigim! Agliktan 
olecegiz, bize yiyecek bir sey ver" diye feryad eder durumda 
bulur.Geri gikarak tekrar tiiccarm yanina varir, yavrularmm acikli 
durumunu anlatir. Tiiccar "istedigim olacak mi?" diye sorar. Kadin 
"evet" der.ikisi basbasa kalinca kadmm mafsallari (eklemleri) 
dylesine titremeye baslar ki, azalari yerlerinden gikacak gibi olur. 
Tiiccar "ne oluyor sana" diye sorar. Kadm "Allah'dan korkuyorum" diye 
cevap verir. Aldigi cevap iizerine kendine gelen adam "sen su sikisik 
durumuna ragmen bu giinahtan dolayi Allah'dan korkuyorsun, oysa asil 
benim korkmam gerekir" diyerek yapacagi isten vazgeger. istediklerini 
vererek kadim gonderir. Kadm kucagmdaki yiyecekler ile yavrularma 
doner. Cocuklarm sevinci sonsuzdur.Bu sirada ulu Allah'dan tiiccar 
hakkmda Hz. Musa'ya (A.S.) vahiy gelir. Allah "falan oglu filana 
biitiin giinahlarmi affettigini soyle" diye bildirir.- 15 - 
Bunun iizerine Hz. Musa (A.S.) tiiccari bulur, ona "mutlaka Allah ile 
aranizda sir kalan bir hayir islemis olmalism" der. zaman tiiccar 
kendisine yoksul kadinla arasmda gegenleri anlatir. Hz. Musa (A.S.) "iste 
bu ytizden Allah, gegmis biitiin giinahlarmi bagisladi, diyerek tticcara 
miijdeyi verir (7) . 

Rivayete gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) demistir ki : "- Ulu Allah soyle 
buyurur: Su iki korku ile iki gun ayni kulumda biraraya getirmem. Diinyada 
benden korkanm Ahiretini emin kilarim. Buna karsilik diinyada iken benim 
korkumu yiireginde tasimayanlari Kiyamet giinii korkuya diisururum"Ulu Allah 
(C.C.) buyuruyor: 

insanlardan degil, benden korkunuz" (8) . 

(7) Mecmu'ul Lotaii(8) Kur'an-i Kerim/Maide Siiresi. 44.(9) 

Kur'an-i Kerim/Al-i imran Siiresi. 175 

Diger bir Ayette de soyle buyurur: 

Eger miiminseniz, onlardan degil, benden korkunuz" (9) 



Hz. Omer (R.A.) Kur'andan bir ayet dinledigi zaman yere baygin 
diiserdi . Bir giin eline bir saman kinntisi alarak soyle dedi . "keske 
ben de 

- 16 - 

bir saman kinntisi olsaydim, adi anilmaya deger bir sey olmasaydim. 
Keske anam beni dogurmamis olsaydi."0 cok aglardi, hiingiir htingtir yas 
dokerdi . Bu yiizden yanaklarmdan siiziilen yaslarm biraktigi iki siyah iz 
her zaman yiizunde goruliirdu. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Sagilan slit memeye donmedikce Allah 
korkusu- ile aglayan kimse cehenneme girmez. 

"Rivayet edilir ki . Kiyamet giinti bir kul Allah katina cikilacak ve 
giinahlarimn agir bastigi gortilerek cehenneme atilmasi emredilecektir . Bu 
sirada kirpiklerinden bir tel dile gelerek soyle diyecektir: Ey Rabb'im! 
Senin Resul'tin Muhammed "kirn Allah korkusu ile aglarsa Allah onun yas doken 
gozlerini cehenneme haram kilar" diye bildirdi. Ben senin korkundan 
aglamistim. Bunun uzerine diinyada Allah korkusu ile aglayan bir kirpik teli 
sayesinde adam af fedilecektir . Cebrail (A.S.) "falan oglu filan bir tel 
kirpik sayesinde kurtuldu" diyerek bu durumu ilan edecektir. (10) 

(10) Rekaik-ul Ahbar(ll) Kur'an-i Kerim/Casiyo Suresi, 28 

Rivayet edilir ki . Kiyamet gunu cehennem ortaya cikmca oylesine kukreyecek 
ki . butun ummetler dehsetinden diztistii kapaklanacaklardir . Nitekim ulu 
Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

< m- ... Ve sen her ummeti dizustti cokmiis (ne olacagim endise ile 
bekler) gortirstin. Hem iimrnet amel defterini almaya cagrilir ( ; i) insanlar 
cehenneme yaklastirdiklarmda onun ofke ve kiikreyisini duyacaklar, bu 
kiikreyis besytiz yillik mesafeden duyulacaktir . zaman peygamberler dahil 
herkes kendi derdine duserek "ben ne olacagim, ben ne olacagim" diyecektir. 
Yalniz peygamberlerin ulusu olan Hz. Muhammed (S.A.S.) mustesna. "ummetim 
ne olacak, ummetim ne olacak" diyecektir. sirada cehennemden daglar gibi 
bir ates kutlesi gikacaktir. Peygamber ' imizin (S.A.S.) ummeti "ey ates 
kutlesi! Namaz kilanlar, dogruluktan ayrilmayanlar, Allah'dan korkanlar ve 
oruc tutanlar hakki icin" geri doner misin" diye yalvararak atesi geldigi 
yere gondermeye calisacaklar, fakat ates geri donmeyecektir . Bu sirada 
Cebrail 'in (A.S.) "ates kutlesi Muhammed' in ummeti uzerine yoneldi" diye 
seslendigi duyulacaktir. Bunun uzerine Cebrail, bir bardak 

- 17 - 

su getirerek Peygamberimize uzatacak ve "ey Allah'm Resulii! Bunu 
al . atesin uzerine at" diyecektir. Peygamber ' imiz (S.A.S.) Cebrail'den 
aldigi bardagi atesin uzerine bosaltir bosaltmaz ates 
sonecektir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) "bu su nedir? diye soracak ve 
Cebrail'den (A.S.) su cevabi alacaktir: Bu senin ummetinin. Allah korkusu 
ile aglayan giinahkarlarinin gozyasidir. Simdi atesin uzerine serpip onu 
Allah'm izni ite- sonduresin diye sana getirme emri aldim"(12) . 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle dua ederdi:- Allah'im! Bana senin korkun ile 
aglayan iki goz bagisla". Gozyasi dokmek konusunda su beyit ne kadar 
dusunduruciidur : 

Ey gozlerim, glinahima aglar misiniz? 
Omriim ellerimden uctu. gitti de farkmda olmadim. 

Peygamberimizin (S.A.S.) soyle buyurdugu bildiriliyor : - Hie bir miimin 
dusuntilemez ki, Allah korkusu ile goztinden sinek basi kadar yas giksin ve 
elmacik kemigine kadar insin de o kula cehennem atesi degsin." 
HIKAYE 
-Anlatildigma gore Muhammed ibni Munzir -rahimehullahiaieyh- 
agladigi zaman gdzyaslari ile yiizunii, sakalini ovar "duyduguma gore 
gozyasi degen yere cehennem atesi degmez" derdi. Miimin Allah'm 
gazabmdan korkmali ve kendini nefsin azgm arzularma uymaktan 
sakmdirmalidir . Nitekim (Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 
Nefsinin azgm arzularma uyan ve diinya hayatmi (Ahirete) tercih 
edenlerin varacagi yer cehennemdir. Rabb'mm makammdan ve nefsini azgm 
arzulardan alikoyanlarm varacagi yer ise cennettir" (13) . 



Allah' in gazabindan kurtularak sevab ve rahmetine nail olmak isteyenler, 
dunyanm sikintilanna sabirla katlanmali. Allah'm buyruklarma uymakta 
israr etmeli ve gunahlardan sakmmalidirlar . 

(12) Bidcyet-ii! Hikaye(13) Kur'an-i Kenm/Noziat Suresi, 37-41 

Rivayete gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Cennetlikler 
cennete girdikleri zaman melekler onlari turlti turlu hayir ve nimetlerle 
karsilarlar, onlar igin sedirler kurularak dosenir. Kendilerine gesit gesit 
yemek ve meyvalar ikram edilir.Bu nimetlere ragmen uzerlerinde bir 
durgunluk farkedilir, belirli bir bekleyis havasi iginde bulunduklari 
gortiliir. zaman ulu Allah "ey Kullarim! Burasi durgun ve bekleyis iginde 
olunacak bir yer olmadigi halde sizdeki bu durgunluk ve bekleme hali nedir" 
diye buyurur. Cennetlikler "bize yapilmis bir vaad vardi, simdi zamam 
geldi" diye cevap verirler.Bu cevap uzerine Allah (C.C.) meleklere 
"perdeleri yiizlerinden kaldirm" diye emir buyurur. Melekler "ey Rabb'imiz! 
Bunlar seni nasil gorebilirler , diinyada gunah islemislerdi" derler. 
Meleklerin bu sozlerine karsilik ulu Allah emrini tekrar ederek soyle 
buyurur: "Perdeleri kaldirm, onlar diinyada iken bana kavusmak arzusu ile 
zikretmisler , secde etmisler ve gozyasi dokmiislerdir , *Perdeler kaldirilir 
ve bakarlar, ansizm Allah katmda secdeye kapamrlar. zaman Allah onlara 
"kaldirm ba?imzi, zira burasi amel yeri degii. bagis ve miikafat yeridir" 
diye buyurur. Baslarini kaldirmca keyfiyet olgiileri dismda onlara 
cemalini gosterir . Arkasmdan sevinglerini zirveye gikarmak tizere onlara 
soyle seslenir, "ey kullarim, selam uzerinize olsun! Ben sizden hosnudum, 
siz de benden hosnud oldunuz mu?" Cennetlikler soyle karsilik verirler, "ey 
Rabb'imiz, Nasil hosnud olmayalim ki . sen bize hie bir goztin gormedigi, hie 
bir kulagm isitmedigi ve hie bir insamn hayalinde canlandirmadigi 
nimetler verdin" (14) (14) Zehr-ur riyaz ( 
Bu konuda ulu Allah (C.C.) soyle buyurur: 

Allah onlardan hosnud oldu, onlar da Allah'dan hosnud oldu" (15) 

Kur'an-i Kerim/Beyyine Suresi. 8 

Diger bir ayette de soyle buyurur: 
- Rahim olan Rabb ' den selam vardir (onlara)" (16) Kuran-i 
Kerim/Yasin Suresi. 58 

UCUNCt) BOLUM SABIR VE HASTALIK 

Allah'm azabmdan kurtulmak. ' nun sevab ve rahmetine nail olarak 
cennetine girmek isteyenler, nefislerini duinyaya ait azgm arzulara 
kapilmaktan alikoymali. hayatm sikmtisi ve musibetlerine karsi sabirla 
katlanmalidirlar . Nitekim ulu Allah (C.C.) 

"Allah sabredenleri sever" buyuruyor. (17) Kur'an-i Kerim/Al i imran 
Suresi. 146 

Sabir birkac turltidur: Allah'm emirlerine uymakta sabretmek (sebat) . 
Allah'm yasaklarmdan uzak durmeda sabretmek (direnmek) , musibete, 
bilhassa ilk sok anmm sarsmtisma karsi sabretmek (katlanmak) Allah ' m 
buyruklarma uymakta (itaatte) sabir gosterenlere Allah. Kiyamet glinu 
cennette, her biri yerle gok arasi kadar olan ucyuz derece 
verecektir .Allah ' m yasaklarmdan uzak durmada sabir gosterenlere Allah, 
Kiyamet gunu . her biri yedinci yerle yedinci gok arasi kadar olan altiyilz 
derece verecektir .Allah ' dan gelen musibetlere sabirla katlananlara Allah. 
Kiyamet gunu her biri Ars ile yeryuzu arasi kadar olan yediyuz derece 
verecektir . 
- 20 - 

HIKAYE 

-Anlatildigma gore Zekeriyya (A.S.) bir gun yahudilerden kagar, 
onlar da ardina diiserler. iz suriiciiler kendisine yaklasmca kalm 
dalli bir agag goriir. "Ey agag yaril da beni igine al" diye yalvarir. 
Bu sirada agilan agag Hz. Zekeriyya ' yi govdesine aldiktan sonra 
tekrar kapanir . Derken iblis ortaya gikar, iz suriiciilerini iri govdeli 
agacm yanma getirir, bir testere ile agaci keserek Hz. 
Zekerriya ' nm olmesini saglamalarmi soyledi . Onlar da Iblis 'in 



dedigi gibi yaparlar. Hz. Zekerriyya (A.S.) Allah 'a degil, agaca 
sigindigi igin bu yanlis tUlum, helakine yol agar ve testereyle ikiye 
bdliiniir . Nitekim Peygamberimizden (S.A.S.) gelen bir rivayette: Ulu 
Allah (C.C.V soyle buyurur:- Basina bir bela geldigi zaman bana 
siginan kulun, bana o hig bir istekte bulunmadan, dilegini yerine 
getirir ve daha yalvarmadan duasini kabul ederim. Buna karsilik 
basina bir bela geldigi zaman bana degil de varliklardan birine 
siginan kulun yiiziine biitiin gokyiizii kapilarim kitlerim. demistir. 
(Hikayeye devam edelim:) Testerenin disleri beynine gegince Hz. 
Zekeriyya (A.S.) feryadi koparir. Bunun iizerine kendisine soyle 
seslenilir:- Ey Zekeriyya! Allah sana soyle buyuruyor: Niye belaya 
sabretmiyorsun da "ah" diyorsun. Eger bu sozii ikinci sefer tekrar 
edersen adini peygamberler defterinden silerim."Bu agir ihtar iizerine 
Hz. Zekeriyya agzmdan hig bir feryad ifadesi kagmasm diye 
dudaklarini lsirir, iki pargaya bigilinceye kadar sabreder . Akli 
basmda olan kimse sikayetgi olmaksizm basina gelen belaya 
sabretmeli. diinya ve ahiret azabindan kurtulmalidir . Zira belalarm 
(imtihanlarm) en getini ile peygamberler ve veliler karsilasir. 
Ciineyd-i Bagdad! (rahimehullahu Aleyh) der ki : 

"Bela. ariflerin kandili, muridlerin uyaricisi, miiminlerin silahi ve 
gafillerin helak olma sebebidir. Basina bela gelip de hosnutluk ve 
sabir gostermedikge hig kimse imanm tadma varamaz. 

"Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : ' - Bir gece hastalanip 
da Allah 'dan gelen aciya gonial hosnudlugu ile katlanan kimse, 
anasmdan dogdugu giin gibi giinahlardan arinir. halde hasta 
oldugunuz zaman iyilesmeyi temenni etmeyiniz. 

"Dahhak der ki . "her kirk gecede bir basina ya bir bela ya bir keder 
veya bir musibet gelmeyen kimsenin hesabma, Allah katmda hie bir 
hayir yazilmaz".- 21 - 

Muaz ibni Cebel (R.A.) der ki . "Allah bir kulun basina bir hastalik 
verince sol yanindoki melege "gek ondan kalemi", sag yamndaki melege de 
"bu kulumun hesabma yapageldigi amellerin en iyilerini yaz" diye talimat 
verir.- Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Bir kul hastalaninca 
Allah ona iki melek gondererek "bakm bakalim, kulum ne diyor" diye talimat 
verir. Eger hasta "Elhamdulillah" derse bu sozii melekler tarafmdan Allah'a 
ulastirilir. -0. zaten bilir ya ! - zaman Allah buyurur ki . "bu kulumun 
eger canini alirsam onu kesinlikle cennete yerlestirecegim ve eger ona sifa 
verirsem etini daha semiz et-tenle. kanini daha daha yarayisli bir kanla 
degistirecegim gibi gunahlarini da muhakkak silecegim." 

-HIKAYE 
-israilogullari arasmda bir fasik vardi, fasikliktan bir turlti 
vazgegmiyordu, giiniin birinde beldesinin halki ondan iyice bikti, koyuldugu 
kotu yoldan onu vazgegirmekten iimitler kesilince ondan kurtulmak igin 
Allah'a yalvardilar .Allah (C.C.) Hz Musa'ya (A.S.) vahyetti ki, 
"israilogullari arasmda fasik bir delikanli var. onu beldelerinden stir ki . 
onun kotultigu yiiziinden iizerlerine ates yagmasm."Hz. Musa da o beldeye 
vararak delikanliyi siirdii. Delikanli beldesinden gikarak bir koye sigmdi. 
Bunun iizerine Allah 'dan o koyden de onu kovma emrini alan Hz. Musa. 
delikanliyi yeni yurdundan da gikardi . ikinci sefer siirgune gikan delikanli 
bu defa insansiz, bitkisiz. vahsi hayvansiz ve kus ugmaz bir magaraya 
sigmdi. Bu lpissiz mogarada yalniz, kendisi ile basbasa kalan delikanli 
gok gegmeden hastalandi, yanmda bakacak hig kimsesi yoktu . Topragm iizerine 
yigildi, basmi da yere koydu. Bu acikli durumda dudaklarmdan soyle 
mirildandi. "Annem basucumda olsaydi, halime acir ve zilletime aglardi. 
Babam yanimda olsa yardimima kosar, basimm garesine bakardi . Karim burada 
olsa ayriligimizm acisma aglardi... Qocuklarim yanimda olsalar, cenazemin 
arkasmdan gozyasi doker ve "Allah' imiz! Garib. zavalli, giinahkar, 
beldesinden yabanci bir koye siiriilmiis, orada da barmdirilmayacak issiz bir 
magaraya koyulmus ve issiz magarada da diinyadan ayrilarak timitsiz bir 



ahiret yolculuguna cikmak uzere olan babamizi sen af eyle" diye dua 
ederlerdi.- 22 - 

Allah 'im! Beni ana - babamdan, evladimdan, karimdan ayri dustirdun, 
fakat rahmetinden mahrum etme. Onlarin acisi ile kalbimi yaktm, fakat 
giinahima karsilik beni atesinde yakma . Delikanlimn bu acikli yalvarmalari 
uzerine Allah, delikanliya anasi ve karisi kiligmda birer huri . 
focuklarmm kiligma girmis gene melekler ve babasi kiligmda da bir melek 
gonderdi. Gelen huri ve melekler yanbasma oturarak uzerine agladilar. 
Delikanli da "iste ana - babam, karim ve cocuklarim, sonunda bana 
gelmisler!" diyerek olcustiz bir sevince boguldu, gonlti feraha kavusarak 
gtinahtan armmis ve affa ugramis bir halde Allah 'in rahmetine kavustu . Bunun 
uzerine Allah (C.C.) Hz. Musa'ya (A.S.) bild:rdi ki, "filan yerdeki falan 
kuytu magaraya git, orada velilerimden bir veil oldii, yanma var. ona karsi 
yapilacak gorevleri bizzat ytirtiterek oltisunti def net . "Allah ' in bu talimatma 
uyan Hz. Musa (A.S.) kuytu magaraya varmca Allah ' m emri ile once kendi 
beldesinden ve sonra surgtin olarak yasadigi koyden kovdugu delikanlimn 
oltisti ile karsi karsiya oldugunu ve cenazesinin cevresini melekler ile 
hurilerin tuttugunu gortir.O zaman Hz. Musa (A.S.) Allah'a "Allah'im! Bu 
olti. senin emrin uyarmca beldesinden ve surgtin yerinden kovdugum delikanli 
degil mi diye sorar.Ulu Allah Hz. Musa'ya cevap verir, "evet ya Musa, fakat 
sonra ben onu rahmetimin semsiyesi altma alarak affettim. (Jtinkti toprak 
lizerinde uzanmis, yatarken bana yakardi. Memleket, ana - baba, es ve cocuk 
hasretine katlandi. Ona son nefesinde gurbetteki acikli durumunun elemine 
katilsmlar diye son nefesinde anasi ve esi kiligma birer huri, babast ve 
cocuklari kiligmda melekler . gonderdim. Bilirsin ki, bir garip oldtigti zaman 
yer ve gok ehlinin hepsi onup igin yas tutarlar. Ben merhametlilerin en 
merhametlisi iken ona nasil acimazdim. "Garip bir kimse komoya girdigi zaman 
Allah meleklerine buyurur ki, "ey meleklerim! Bu adam gariptir, yolcudur, 
coluk - cocugundan, esinden, ana - babasindan oyri dtistti. Oltince arkasmdan 
aglayacak, yasini tutacak bir kimsesi yoktur . "Arkasmdan Allah, meleklerden 
birini babasi kiligma, bir baskasmi cocugu kiligma, bir digerini yakm 
akrabasmdan birisi kiligma koyar.Bunlar son nefesinde yanma varirlar. 
Garip hasta gozlerini agar, ana - babasmi, esini gortir, ytiregi rahatlar, 
ruhunu huzur ve sevinc icinde teslim eder.Daha sonra cenazesi yola 
cikarildigi zaman, melekler onu ugurlar ve mezari basmda Kiyamet guniine 
kadar dua ederler. 
- 23 - 

iste ulu Allah'm (C.C.) "Allah'm kullarma karsi liituf sahibidir" 
ayet-i celilesinin tecellilerinden birisi de budur.- ibni Ata 
(rahimehullahu aleyh) der ki . "Kulun gercek miimin olup olmadigi bela ve 
ferahlikla karsilastigi anlarda belli olur. Ferahlik gtinlerinde stikredip 
bela gtinlerinde sizlanan kimse, (kulluk ve mtiminlik iddiasmda) 
yalancidir . Eger bir kimse buttin insanlarm ve cinlerin bilgisini nefsinde 
toplamis olsa da uzerine dogru bela ruzgari estigi zaman basma gelenlerden 
ottirti aciktan agiga sikayet ederse, ilminin ve amelinin ona hie bir faydasi 
yoktur . "Nitekim bir Hadis-i Kudsi'de soyle buyurulur:- Benim takdirime razi 
olmayanlar ve benim verdigime stikretmeyenler benden baska bir rabb 
arasmlar . "Vehb ibni Munebbih (rehimehullahu) in anlattigma gore 
peygamberlerden biri elli yil Allah'a ibadet etmis. Allah da ona "seni 
affettim" diye bildirmis. Peygamber de bu bildiriye karsi "Allah'im, hie 
bir gtinah islemedim ki . neyimi af f ediyorsun" demis. Bunun uzerine Allah 
boyun damarlarmdan birine hizla atmasmi emretmis. Peygamber o gece 
uyuyamamis. Gun agardigi zaman sabah melegi yanma gelince boyun damarmm 
hizli atismdan oturii cektigi rahatsizliktan ona yakmmis. zaman melek 
ona soyle demis. "Allah'm sana diyor ki, elli senelik ibadetinin sevabi 
boyun damarmdan sikayet etmenin gtinahmi bile karsilayamaz . " 

- 24 - 
DORDUNCtl BOLUM 

RiYAZET VE NEFSANi SEHVET 
Ulu Allah (C.C.) Hazreti Musa'ya (A.S.) bildirdi ki . "Ya Musa! Eger benim 
sana sozumiin, diline, icinden gecenlerle ruhunun bedenine, gorme gucunlin 



goztine ve isitme gticiinun kulagma olan yakinligindan daha yakm olmami 
istiyorsan Muhammed'e (A.S.A.) gok selat-u selam getir . "Nitekim ulu Allah 
(C.C.) soyle buyurur: 

Herkes yarin ne gonderdigine (Kiyamet giinii igin ne amel isledigine) 
baksin" (18) Kur'an-i Kerim/Kasr Suresi. 18- 25 - 
Ey insan! Bilmelisin ki . kotiiliigii israria emreden nefis, sana 
iblis'den daha diismandir. §eytan, ancak nefsin heva ve azgin 
istekleri yolu ile senin iizerinde baski kurabilir. Nefsin seni asiri 
emellerle ve dayanaksiz kuruntularla aldatmasin.Cunku gamsizlik, 
gaflet, vurdumduymazlik, rehavet diiskiinliigii, tembellik ve miskinlik 
nefsin karakteristik dzelliklerindendir . Her zaman egri hedefleri 
ileri surer, onun her seyi kof ve dayanaksizdir . Ondan hosnut olup 
dedigine uyarsan mahvolursun, onu bir an kontrol ve hesabmdan 
kagarsan batarsin, ona karsi gelmeyi basaramayip arzularma boyun 
egersen seni cehenneme gotiiriir. Hayra yoneltilemez . 

belalarm basi. rezilliklerin kaynagi, seytamn hazinesi, her tiirlii 
kottiltigtin sigmagidir. Onu ancak yaraticisi bilir. Allah (C.C.) soyle 
buyurur 

Allah'dan korkunuz . Cunkii 0, (iyi-kdtii) yaptiginiz her seyden 
haberdardir" (19) Kur'an-i Kerim./Hasr Suresi. 18- 26 - 
Kul, Ahiret hazirligi yolunda kullamp kullanmadigi noktai nazarmdan 
dmriiniin geride kalan kismini degerlendirse . bu diisiinme ameliyesi kalb 
hesabina bir temizlenme firsati olur. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Bir saat diisiinmek, bir yillik "nafile ve cahilane 
olarak yapilan) ibadetten daha hayirlidir" Ebu ' 1 - Leys ' in 
Tefsirinden bdyle beyan edilmistir . ) Akli basmda olamn gegmis 
giinahlarma tevbe etmesi, ahirette kendisini kurtarip saadete 
ulastiracak seyler iizerine diisiinmesi, asiri emelleri gemlemesi, zaman 
gegirmeden tevbe etmesi. Allah' i zikretmesi, yasaklardan kagmmasi, 
nefsine karsi direnme;' ve onun azgm Ofzulgrmo- boyun egmemesi 
gerekir. Nefis bir puttur, nefsine boyun egen puta tapmis olur. 
Allah 'a ihlasla kul olanlar. sirf ' na kulluk etmeyi basaranlar, 
nefislerini yenen kimselerdir . Rivayet edilir ki . Malik ibni Dinar 
(rahimehullahu) bir gun Basra garsismda gezinirken gdzii incire 
takilir, cam geker. Yaninda parasi olmadigi igin ayagmdaki terligi 
gikararak bakkala verir, "karsiligmda bana incir ver* diye teklif 
eder. Terligi gozden gegiren bakkal "bu hig bir sey etmez" der. Malik 
de geger, gider .Bakkala "bu adami tammiyor musun" diye sorarlar, 
bakkal "hayir" der, ona "bu adam Malik ibni Dinar'dir" derler.Bunun 
Iizerine bakkal bir tabaga incir doldurarak kolesinin basi iizerine 
yerlestirir ve "su ilerde yiiriiyen adam bu incir tabagim senin 
elinden almayi kabul ederse seni azad .edecegim" der.Kdle Malik' in 
pesinden kosar, yetisince ona "bu incir dolu tabagi 
Uzatarak: Buyrun dedi . Malikin almakta tereddlit ettigini goriince: 
Buyrun ltitfen kabul edin,benim hiirriyetim bunu kabul etmenize bagli dedi. 
Malik B. Dinar (R.A.) ona soyle cevap verdi : Kabul etmem senin azad edilmeni 
saglayacak fakat benim azap gormeme sebep olacaktir. Gencin israr etmesi 
iizerine dedi ki : Ben dinimi incir karsiligmda satmamaya ve kiyamete kadar 
incir yememeye yemin ettim. 

Yine anlatildigma gore: Malik B. Dinar (R.A.) doseginde yatiyordu . Cam bir 
bardak balli stite sicak pideyi bandirarak yemek istedi. Hizmetgisi gidip 
istedigini getirdi. Malik Bin Dinar (R.A.) onlari eline aldi ve onlara bir 
stire baktiktan sonra: Ey utanmaz nefis otuz sene sabrettin, surada azicik 
bir omrtin kaldri dedi, ve elindeki bardagi firlatti, nefsinin istegine 
karsi sabretti ve vefat etti. 

iste peygamberlerin velilerin, sadiklarm ve asiklarm halleri boyleydi . 
Siileyman (A.S.) soyle der: Nefsini tepelemis olan kimse , tek basma bir 
sehri fetheden kisiden daha biiyiik kahramandir. 

Hz.Ali (R.A.) der ki : Ben ve nefsim, goban ile koyun stirtistine benzeriz. 
Coban stirtiyti bir taraftan topladigmda diger taraftan dagilir. Nefsini 



oldliren kimse rahmet kefenine sarilir ve keramet topragma gomtiltir. Kalbini 
olduren kimse lanet kefenine btirtintir ve azap topragma gontiltir. 
Yahya Bin Mu az er-razi (R.A.) der ki : ibadet ve riyazet ile nefsinle cihad 
et. Riyazet; az uyumak,az konusmak, canlilan incitmemek ve az yemektir. 
Cunku az uyku irade durulugu saglar; az konusmak bircok belalari onler; 
canlilan incitmemek insani hedefine ulastirir ve az uyku nefsin azgm 
arzularim oldurur. (Jok yemek kalbi katilastirir ve nurunu giderir. 
Hikmetin nuru aclikla elde edilir. Oburluk ytlce Allah' tan uzaklastirir . 
Nitekim peygamberimiz (S.A.V.) soyle buyuur: Kalplerinizi aclikla 
nurlandinniz . Aclik ve susuzluk silahi ile nefsinizle cihad ediniz. Aclikla 
cennetin kapisim calmaya israria devam ediniz. Zira nefsini terbiye etmek 
icin mucadele edenin mtikafati Allah (C.C.) yolunda cihad edenlerin 
mukafatma denktir. Allah (C.C.) katmda nefsi acclik ve susuzlukla terbiye 
etmekten daha sevimli bir amel yoktur. Midesini surekli dolu tutan melekut 
alemine asla giremez. Oburluga devam eden ibadetlerden lezzet alamaz. 

Hz. Ebubekir (R.A.) soyle buyurur. "Allah'a ibadet etmenin tadina 
varayim diye musluman oldugumdan beri doyasiya yemedim. Allah'a kavusmak 
sevki ile kanasiya icmedim. Cunku, 50k yemek, az ibadete sebep olur, insan 
cok yiyince vucudu agirlasir, goz kapaklarma agirlik coker, azalari 
gevser. Boyle bir kimsenin elinden, kendini ne kadar zorlarsa zorlasm 
uykudan baska bir sey gelmez, copliige atilmis bir les gibi olur" Minhacul 
- abidin de boyle denilmistir .' Lokmam Hakim demisti. "Oglum! Uykuda ve 
yemekte olctiyti kacirma. Cunku cok yiyip cok uyuyanlar; Kiyamet gtlnune, 
salih amel yonunden eli bos varirlar" Munyetil - Miithi'de boyle 
denilmistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Cok yeyip icerek kalbi 
oldtirmeyin. Cunkii cok sulanmis bitkininkurumasi gibi oburluk da kalbi 
oldurur . "Salihlerden biri mideyi, kalbin altmda kaynayan ve buhari kalbi 
saran bir kazana benzetir, buharin coklugu kalbi lekeler, hatta 
karartir . Oburluk, anlayis ve bilgi azligma yol agar mide siskinligi, zeka 
keskenligini giderir . Anlatildigma gore bir gun Yahya ibni Zekeriyya (A.S.) 
seytan ile karsilasir. iblisin kucagmda bir tomar yular vardir. Hz. Yahya 
ona "bunlar nedir" diye sorar. §eytan "bunlar insanogullarim avlamama 
yarayan azgm nefsi arzulardir" diye cevap verir.Hz. Yahya "aralarmda bana 
ait bir sey var mi" diye sorar. §eytan "hayir yok, yalniz sen bir gece 
yemegi fazla kacirmistm da seni namazdan alakoyduk" karsiligmi 
verir.Bunun tlzerine Hz. Yahya "oyleyse bundan sonra hie bir zaman doyasiya 
yememeye kesinlikle karar veriyorum" der. §eytan da "o halde ben de bundan 
sonra hie kimseye nasihat vermemeye kesin karar veriyorum" karsiligmi 
verir.Bu durum omrtinde bir gece yemeginin olcusiinu kaciran icindir, buna 
karsilik omrtinde bir gece bile acikdigmi hissetmeyen ve buna ragmen 
kendini ibadet heveslisi sayan kimsenin haline ne dersiniz? ! Yine 
anlatildigma gore Yahya Bin Hz. Zekeriyya (A.S.) bir keresinde karnmi 
arpa ekmegi ile fazlaca doyurur, o gece her zamanki zikrini yapamadan 
uykuya dalar. Allah (C.C.) ' nu vahiy yolu ile soyle azarlar, "ey Yahya! 
Benim evimden daha hayirli bir ev mi buldun, yoksa bana yakm olmaktan sana 
daha faydali bir muhit mi buldun? izzet ve celalim hakki icin, eger Firdevs 
ile cehennemin her ikisini yakmdan gortip mukayese etsen gozyasi yerine 
irin aglar ve dikisli elbise yerine demir giyerdin." 

- 28 - 
BESINCI BOLUM 

NEFSI YENMEK VE §EYTANA KARSI KOYMAK 

Akli basmda olan kimsenin, nefsin azgm arzularim aclikla sindirmesi 
gerekir. Cunku Allah'm (C.C.) dusmanmi (nefsin azgm arzularim) ancak 
aclik gemleyebilir . Nefsin azgm arzulari, yemek ve icmek seytamn 
vasitalaridir . 

Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:- Seytan, insan viicudunda 
kan damarlari yolu ile dolasir, Binan-aleyh siz onun dolasim yolunu actikla 
daraltimz. Kiyamet gtlntl, insanlarm Allah'a en yakm olam, en uzun muddet 
ag ve susuz kalamdir . "insanoglu hesabma en bilytlk tehlike kaynagi, midenin 
doyumsuz arzularidir. Hz. Adem (A.S.)" ile Havva'nm huzur ve istikrar 
yurdundan (cennetten) cikarilarak horluk ve yokluk diyarma (diinyaya) 



gonderilmelerinin sebebi odur . Bilindigi gibi bir agac meyvesinden yemek, 
kendilerine Allah tarafmdan yasaklandigi halde azgin arzularma yenilerek 
sozkonusu agacin meyvesinden yediler de cirilciplak kaliverdiler . Tahkike 
gore, mide . asm arzularm kaynagidir. Hikmet ehlinden biri der ki, 
"nefsinin kontrolti altina giren kimse, onun azgin arzularmdan hoslanmaya 
mahkum olmus, onun yamlmalar zindamnda tUluklanmis ve kalbini faydali 
seylerden mahrum.etmis olur. Viicud azalari topragini azgin arzularla 
sulayanlar, kalblerinde pismanlik agaci dikmis olurlar."Ulu Allah (C.C.) 
canlilan tic tiirlii yaratmistir: Melekleri akilli ve fakat azgin isteksiz 
yaratmistir. Hayvanlari azgin isteklerle donatmis fakat onlarin yapisma 
akil katmamistir . Insanoglunu ise akil ve arzulari birarada yapisma katarak 
yaratmistir. Buna gore aklini azgin arzularinin kontroltine veren kimse 
hayvanlardan asagidir, bunun tersine azgin arzularini aklinin kontrolti 
altmda tutan kimse de meleklerden iistiindur.- 29 - 

- HIKAYE - 

Ibrahim Havvas (raimehullahu) anlatiyor: Bir gun Likam dagmda idim. 
Bir nar agaci gordtim, canim cekti, ondan bir nar kopararak yardim, 
eksiymis. elimden attim ve yoluma devam ettim. Az ileride birini gordtim, 
yere serilmis ve tizerine arilar tistismtistti . Adama selam verince 
"aleyktimselam, ya Ibrahim" diye cevap verdi . "Beni nereden taniyorsun" ' 
diye sordum. "Allah' 1 tamyanlara hie bir sey sakli degildir, karsiligim 
verdi. Ona "anlasilan Allah ile mtinasebetin var. su arilardan seni 
kurtarmasim ' ndan istesene" diye takildim. Bana su cevabi verdi, "ben de 
senin Allah ile mtinasebetin oldugunu saniyordum. Asil kendin, nar 
dtisktinltigtinden seni kurtarmasim istesene! Nar dtisktinltigtintin acisim insan 
ahirette ceker, oysa an sokmasimn acisi dtinyadadir. Ote yandan an 
sokmasi vticudu incittigi halde azgin arzular, ignelerini kalbe 
batinrlaraBana agir. fakat faydali bir ders veren adami kendi halinde 
birakarak yoluma devam ettim. "Nef sin asm arzulari padisahlan kole 
yaptigi gibi sabir da koleleri padisahliga ytikseltir. Hz. Yusuf (A.S.) 
sabn sayesinde Misir meliki oldu. Buna karsilik Ztileyha. nefsinin azgin 
arzusu ytiztinden. Hz. Yusuf 'a (A.S.) karsi duydugu aski gemleyemedigi icin 
zavalli, dtisktin, yoksul, yasli ve gozlerinden mahrum bir duruma dtistti.Ebul 
Hasan Errazi'nin (rahimehullahu) anlattigma gore, oltimtinden iki yil sonra 
babasim rtiyasmda gortir, tizerinde katrandan bir elbise vardir. Ona sorar, 
"babacigim, niye seni cehennemliklerin kiligi icinde gortiyorum. "Babasi 
"yavrum, nefsim beni cehenneme stirtikledi ! Sakm nef sine aldanma" der. 
Sairin biri bu konuda soyle der: 
Basima dort bela sanldi. 

Sapikligim ve iradesizligim ytiztinden dtisttim pencelerine: 
Seytan, dtinya, nefsim ve sonu olmayan arzular. 
Hepsi de dtismanim, acaba kurtulus nasil? 
ihtiras ve kuruntulann karanligmda 

Nefsimin beni sonu olmayan arzulara cagirdigim gortiyorum." 
Hatem'til Asam (rahimehullahu) der ki . "nefsim ayakbagim. timim silahim 
gtinahim hayal kinkligim ve seytan da dtismanimdir . Nefsimin arzusuna, hie 
bir zaman, uymam."- 30 - 

Ehli marifetten bir zatm soyle, -dedigi nakledilir: Cihad tic 
ttirltidtir. Birincisi kafirlerle savasmaktir ki . bu zahiri cihad'dir. Ulu 
Allah'm "Allah yolunda cihad edenler..." ayet-i celilesinde. cihadm bu 
cesidine isaret edilmistir (20) . 

(20) Kur'an-i Kerim/Maide Siiresi. 54 

ikinci cesit cihad ilimle ve inandinci deliller ile batilm taraf tarlanna 
karsi verilen cihaddir. "En iyi usulle onlara karsi koy" ayet-i kerimesi, 
bucesit cihada isaret eder. (21) 

(21) Kuran-i Kerim/Nahl Siiresi. 125 

Uctincti gesit cihad. kottiltigti emreden nefse karsi verilen cihaddir. Bunun 
hakkmda Allah soyle buyurur: 

Bizim ugrumuzda cihad edenlere yollanmizi gosteririz" (22) . 

(22) Kur'an-i Kerim/Ankebut Siiresi. 69 



Peygamberimiz (S.A.S.) de bu konuda soyle buyurur:- En faziletli 
cihad. nefse karsi verilen cihaddir . "Nitekim sahabiler (Allah 
onlardan razi olsun) kafirlere karsi verilen bir savastan ddniince 
"kiigiik cihaddan biiyiik cihada ddndiik" derlerdi . Nefse, seytana ve azgm 
isteklere karsi verilen cihada "biiyiik cihad" ismini vermelerinin 
sebebi sudur: Nefse ve azgm arzulara karsi verilen cihad 
araliksizdir , oysa kafire karsi arasira savas verilir, ote yandan 
cephe savasgisi diismanmi gdriir, fakat seytan gdriinmez, goriiniir 
diismana karsi cihad vermek, gdriinmez diismanla cihad etmekten daha 
kolaydir.Bir de seytana karsi savasirken onun. senin nefsinde bir 
destekgisi vardir, bu destekgi nefsin azgm arzularidir, oysa ki 
kafirlerle yapilan savasta onlarm senin nefsinde dyle bir 
yardimcilari yoktur, bu yiizden seytana karsi verilen cihad daha 
getindir . Yine savasta kafir dldiiriirsen zafer ve ganimet elde edersin, 
kafir seni dldiiriirse sehitlik riitbesi ile cennet kazanirsm. Halbuki 
seytani dlduremezsin, ama eger o seni dldiirecek olursa Allah' in 
cezasma garpilirsm .Nitekim derler ki : "Savasta atim elinden 
kagiran kimse diismanm eline diiser, buna karsilik imanmi yitiren 
kimse Allah'm gazabma ugrar, bdyle bir seyden Allah'a 
sigmiriz ! . . . " 

- 31 - 

Diger yandan, kafirlerin eline esir diisen kimsenin elleri boynuna 
baglanmaz, ayaklarma pranga vurulmaz, ag ve giplak birakilmaz. Oysa 
Allah'm ofkesine muhatap olan kimsenin yuzii kara olur. elleri boynuna 
kelepgelenir , ayaklari atesten prangalara vurulur, yedigi ate?, giydigi 
ates ve igtigi ates olur. 

- 32 - 
ALTINCI BOLUM 

GAFLET 
Gaflet pismanliga yol agar. Gaflet nimetin elden gitmesine sebep olur. 
Gaflet faydaliligi engeller. Gaflet kiskangligi azdirir. Gaflet kmanmaya 
ve ' nedamete sebep olur. 

Hikaye edilir ki . salihlerden biri riiyasmda hocasmi gorur ve ona "en gok 
neden pismansmiz" diye sorar. Hocasi da ona "en biiyiik pismanligim 
gaf tetimdendir" diye cevap verir'Yine anlatilir ki . salihlerden biri 
Zunnun-i Misri'yi (rahimehullahu) riiyasmda gortir ve ona "Allah sana ne 
yapti" diye sorar . Zunnun-i Misri de "beni karsisma dikerek seni gidi 
palavraci, seni gidi yalanci! Beni sevdigini ileri stirdtin, sonra da benden 
gaflete diistun diye beni azarladi" cevabmi verdi . 
§air bu konuda soyle der: 
Kendin gaflettesin, kalbin yanilmada 
Omur gegti, gunahlar oldugu gibi 

Anlatildigma gore salihlerden biri babasmi riiyasmda goriir, ona 
"babacigim! Nasilsm, durumun nasil" diye sorar. Babasi da "yavrum! Diinyada 
gafil yasadik ve gafil olarak oldtik" diye cevap verir.Zehril Riyazda 
rivayet edildigine gore Hz. Yakub (A.S.) oltim melegi (azrai!) ile dosttu. 
Bir gun Azrail. Hz. Yakubu ziyarete gider. Hz. Yakub O'na <Ya Azrail, 
gortismeye mi geldin, yoksa canimi almaya mi" diye sorar. Azrail "gelisim 
ziyaret igindir" cevabmi verir.Hz. Yakub "senden bir ricam var" der. 
Azrail "nedir" der. Hz. Yakub "olumumun yaklastigmi, canimi almaya 
hazirlandigmi bana onceden bildirmeni istiyorum" der. Azrail "hay hay. 
sana iki veya tig haberci gonderirim" karsiligmi verir.Hz. Yakub'un omrii 
dolunca bir gun yine olum melegi karsisma dikilir. Hz. Yakub yine sorar, 
"ziyaretgi misin, yoksa canimi almaya mi geldin" Azrail "canmi almaya 
geldim" cevabmi verir. 
- 33 - 

Hz. Yakub "sen bana daha once iki veya iic haberci gonderecegini 
soylemedin mi" diye sorar. Azrail su cevabi verir, "soyledigimi yaparak 
sana iic haberci gonderdim: Once siyah iken sonra agaran sacm, giiglii iken 
halsizlesen viicudun ve dimdik iken kamburlasan viicudun, ey Yakub. iste 



bunlar benim ademogullarma gonderdigim on habercilerdir . "§air bu durumu 

soyle tasvir eder: 

Gecti yillar, giinler, gtinahlar tiremekte 

Geldi oltim habercisi. fakat kalb gafil 

Dtinyadan nasibin aldanmak ve pismanlik 

Dtinyada kalman ise imkansiz ve bos kuruntu 

Ebu Ali ed-Dekkak (rahimehullahu) anlatiyor: "Hasta olan salin bir dostumu 

ziyaret etmeye vardim, btiytik bir seyh idi . etrafim talebeleri cevirmisti, 

agliyordu, iyice yaslanmisti. "Ey seyh! Neye agliyorsun, yoksa dtinyaya mi" 

diye sordum. "Asia! Kacirdigim namazlara agliyorum" diye cevap verdi . 

"Nasil olur. sen namazim kacirmazdm" dedim. Bana su cevabi verdi. "§u 

gtintime kadar geldim, ne gafletsiz secdeye vardigim oldu. ne de gafletsiz 

secdeden basimi kaldirdigim var. iste simdi de gaflet icinde 

oltiyorum. "Arkasmdan derin bir nefes cekerek su siiri soyledi: 

Mezarimdan dogrulacagim giinii ve mahsere varacagimi dtistindtim 
Dort koselik cukurumdaki ikamet stiremi 

Yapayalniz ve tek basima, nice izzet ve mevkiden sonra 
Gtinahimm ve topragimm tUluklusu olarak, onunla basbasa hesaplasman 
tizerinde eni boyu dustindum. 

Ve amel defterim verildigi zamanki halimin perisanligini 
Fakat timidim sendedir. Rabb'im, yaraticim! 
Umarim ki . ey Allah' 1m sen bagislarsm glinahkari ! 

Uyun-ut Ahbar adli eserde §akik el-Belhi'nin (rahimehullahu) su sozleri 
nakledilir: "insanlar su uc sozu soylerler, ama davramslari sozlerine ters 
dliser. Birincisi "biz Allah' in kuluyuz" derler, fakat basiboslar gibi 
davramrlar, bu durum sozlerine ters dtiser. "Allah bizim rizkimiza 
kefildir" derler. fakat kalbleri yalniz dtinya ile dunya varligi 
biriktirmekle tatmin olur. Bu davranis da sozlerine ters dtiser. "Oltimden 
kurtulusumuz yoktur" derler, fakat hie olmeyecekmis gibi hareket ederler, 
bu durum da hie stiphesiz sozlerine ters dtiser. Ey kardesim, sen kendine bak! 
Hangi vticudla Allah' in huzuruna dikileceksin, hangi dille O'na cevap 
vereceksin, her seyi inceden inceye sana sordugunda ne cevap 
vereceksin . Sorulara cevap ve cevaplara dogruluk hazirla. Allah'dan kork. 
ctinkti "0. iyi-kotti btittin davranislarinizdan haberdardir . " A riA 

5akik-u! Belhi sozlerine devam ederek mtiminlere. Allah 'm emrinden 
ayrilmamalarini ve gizli - acik her durumda ' nu tek ilah olarak 
bilmelerini ogtitledi . Hadisi §erifde varid olduguna gore: Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) soyle "buyurmustur . - Ars ' in direginde yazar ki, "bana itaat edenin 
ben de mtikafatini veririm, beni seveni ben de severim, bana yalvaranin 
istegini karsilarim, benden af dileyenin gtinahlarini bagislarim. "Akli 
basmda olan kimsenin Allah'a korku icinde ve ibadetini sirf O'na 
yonelterek ' nun takdirinden hosnut olarak ' ndan gelen belaya sabirla 
katlanarak verdigi nimetlere stikreder ve verdigi ile yetinerek itaat etmesi 
gerekir . Nitekim ulu Allah buyurur ki . "benim takdir ettigimden hosnut 
olmayanlar. gonderdigim belaya sabirla katlanmayanlar, nimetlerime 
stikretmeyenler ve verdigimi yeterli bulmayanlar, benden baska Allah 
arasmlar . 

"Biri Hasan el-Basri'ye (rahimehutiahu) "ibadetten zevk almiyorum" der. 
Hasan el-Basri de ona "her halde sen Allah'dan korkmayan birinin ytiztine 
bakmissm! Kulluk, her seyden hakkiyla siyrilarak Allah'a yonelmektir" 
cevabini verir. Baska birisi de ayni konuyu Ebu Yezid el-Bestami ' ye 

(rehimehul-lahu) acar, "ibadetten zevk almiyorum" der. Ebu Yezid el-Bestami 
de ona soyle cevap verir. "Ctinkti sen ibadete tapiyorsun. Allah'a ibadet 
etmiyorsun! Allah'a ibadet et ki . ibadetten lezzet alasm. 
"Anlatildigma gore adamin biri namaza durur, "fatiha" stiresini okurken 
sira "iyyake na'budti (sirf sana kulluk ederiz)" ayetine geldigi zaman 
gercekten sirf Allah'a kulluk ettigini icinden gegirir. sirada gizli bir 
ses ona "yalan soyltiyorsun, sen insanlara kulluk ediyorsun" diye seslenir. 
Hemen tevbe eder. insanlarla mtinasebetlerini keser ve yine namaza 
durur. Yine sira "iyyeke na'budti" ayetine gelince ayni sesi bir kere daha 
duyar. "Yalan soyltiyorsun, sen servetine tapiyorsun" Bu azar tizerine btittin 



varligmi fakirlere dagitir, yine nemaza durur, sira yine "iyyake na'budii" 
ayetine geldigi zaman gizli ses bir daha kulagma gelir" "yalan 
soyluyorsun, sen elbiselerinin kolesisin . "Derhal viicudunu ortmek igin 
gerekli olanlarimn, dismda kalan butun elbiselerini fakirlere verir ve 
namaza durur. Sira bir daha "iyyake na'budu" ayetine gelince bu sefer gizli 
ses kulagma soyle seslenir, "simdi dogru soyluyorsun, gergekten su anda 
sen sirf Allah'a kulluk ediyorsun. 
"Revnakul - Meranis de der ki : "Adamin biri heybesini kaybetmis. 

- 35 - 

kime verdigini bir turlu hatirlayamiyormus, bu duslince icinde namaza 
durmus, namazda iken heybeyi kime verdigini hatirlamis. Selam verince 
kolesini gagirmis, "falan oglu filana git, heybemizi geri al" demis.Kole 
"onda oldugu ne zaman hatirma geldi" diye sormus, adam "namazda iken" diye 
cevap vermis. Bunun uzerine kole ona soyle demis, "efendim, demek ki sen 
Allah' in rizasi pesinde degil, heybenin pesinde imissin" Adam da saglam 
itikadma hurmet ederek koleyi derhal azad etmis.Bundan dolayi akli basmda 
olan kimsenin dunyadan gontil siyirarak sirf Allah'a kulluk etmesi, 
ilerisini dusunerek ahiret saadetini aramasi gerekir. Nitekim ulu Allah 
(C.C.) soyle buyuruyor: 

Kim ki, Ahiret iirununii (sevabim) dilerse onun iiruniinu artirinz. 
Buna karsilik diinya uriiniine (elbise, yiyecek, igecek gibi diinya 
lezzetlerine) talip ise ondan payini veririz, fakat onun ahirette 
hig bir payi olmaz {ahiret sevgisi kalbinden gikanlir) " (22) . 
(22) Kuran-i Kerim/Sura Siiresi. 20 

Boyle oldugu igindir ki, Hz. Ebubekir (R.A.) Peygamberimiz ugruna 
kirk bin dinar agiktan ve kirk bin dinar gizlice harcamis ve sonunda 
kendisine hig bir sey birakmamistir . Peygamberimizin (S.A.S.) kendisi 
olsun, yakmlari olsun dunyadan, onun azgm istek ve arzularmdan yiiz 
gevirmislerdi . Nitekim Hz. Fatma (R. Anha) nm Hz. Ali (kerremellahu 
vechehu) ile evlendigi zaman geyizi debf caglanmis kog derisi bir post 
ile igine agag kabugu doldurulmus deri bir yastiktan ibaretti. 
- 36 - 
YEDINCI BOLUM 

ALLAH 'I UNUTMAK, FASIKLIK VE NIFAK 
Kadinin biri Hasan el-Basri'ye (rahimehullahu) gelir, "gene bir kizim 
vardi, oldii, onu ruyamda gormek istiyorum, onu ruyada gormeni saglayacak 
bir dua ogretesin diye sana geldim" der. Hasan el-Basri (rehimehullahu) da 
kadinin arzusunu yerine getirir. Kadm kizim ruyasmda goriir ki, aman 
Allah' lm! fjzerinde katrandan bir elbise, boynuna bukagu ve ayaklarma 
prangalar vurulmus . Durumu Hasan el-Basri*ye bildirir, veli de bu hale 
uzultir . Aradan zaman geger, bu defa kizi ruyasmda Hasan el-Basri goriir. Kiz 
cennettedir ve basi taglidir. Kiz "Veli"ye "beni hatirladm mi? Ben sana 
gelerek soyle soyle ricada bulunan kadmm kiziyim" der. Hasan el-Basri 
"seni gordugum duruma getiren sebep nedir" diye sorar. Kiz su cevabi verir, 
"Adamin biri bizim mezarligm yanmdan gegerken Peygamber ' imize (S.A.S.) 
bir defa selat-u selam getirdi, mezarlikta azab geken besyiiz elli olti 
vardik. adamin selat-selami sayesinde -bunlardan azabi kaldirm- diye 
emir geldi. "Simdi dusunelim. Bir adamin Peygamber ' imize (S.A.S.) getirdigi 
selat-u selam hurmetine o kadar fcisi affedilince elli yillik omrii boyunca 
O'na selat-u selam getiren kimsenin Kiyamet gunu . ' nun sefaatine nail 
olmamasi dusuniilebilir mi?Ulu Allah (CC.) "o kimseler gibi (yani munafiklar 
gibi) olmaym (gunaha dalmaym) ki, onlar Allah' i unutmuslardir (yani 
Allah' m emrinden ayrilarak tersini yapmislar, dunyalik azgm arzulardan 
tad almislar ve onun aldatici goruntiilerine gonial 

vermislerdir ) . "Peygamber ' imize (S.A.S.) "mumin ve miinafik kimdir" diye 
sormuslar, Peygamber ' imiz su cevabi vermistir:- Miiminin gozii namazda, 
orugta olur. munafigm gozii ise -hayvanlarda oldugu gibi- yemekte, igmekte, 
ibadet ve namazdan uzak durmakta olur. Mumin, eli vardikga sadaka verir. 
Allah'dan gunahlarmm af f edilmesini diler 

- 37 - 



. Mtinafik ise ihtiras ve bos kuruntular pesindedir. Muminin Allah'dan baska 
hie bir kimsede umudu olmaz, mtinafik Ise Allah'dan baska herkese umut 
baglar .Miimin, dini yerine malim feda eder, mtinafik ise mail ugruna dinini 
satar. Miimin Allah'dan baska hip kimseden korkmaz . Mtinafik ise Allah-dan 
baska herkesten cekinir. Miimin iyilik islemekle birlikte aglar, mtinafik ise 
kottiltik isledigi halde gtiler. Miimin yalnizliktan ve kendi basma kalmaktan 
hoslanir. Mtinafik ise giriskenlikten ve kalabaliktan hoslamr .Miimin tohum 
eker, (yapici ve tireticidir) kargasaliktan hoslanmaz, mtinafik ise 
yikicidir, bununla birlikte emeksiz iiriin pesindedir. Miimin dininin 
prensiplerine uygun bir idare ugruna emir verir ve yasaklar koyar, 
diizelticidir . Mtinafik ise bas olma ihtirasi ugruna emirler verir ve 
yasaklar koyar, yikicidir. Daha dogrusu kottiltigti emrederken iyiligi ve 
dogruyu yasaklar . "Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor; 

- Mtinafik erkekler de mtinafik kadmlar da biribirlerinin 
parcalaridirlar (hepsi biribirine benzer) Onlar kottiltigti emrederler, 
iyilikten vazgecirmeye calisirlar. Onlar avuclarini yumarlar (cimridirler ) 
Onlar Allah' 1 unutmuslardir , Allah da onlari unuttu. Hie stiphesiz 
mtinafiklar, fasiklarm ta kendileridirler . - 38 - 

Allah erkek mtinafiklara da kadm mtinafiklara da kafirlere de icinde 
ebediyyen kalmak tizere cehennem atesini va ' detmistir . Bu onlara yeter. 
Ayrica Allah onlari rahmetinden kovdu, onlar icin ttticecmsz azap vardir" 
(23).Yine ulu Allah (C.C.) soyle buyurur: 

"- Allah mtinafiklar ile kafirlerin hepsini (kafir ve mtinafik olarak 
oldtikleri takdirde) cehennemde biraraya getirecektir" (24) .Ayet-i celilede 
mtinaf lklarm daha once zikredilmelerinin sebebi, bunlarin kafirlerden daha 
kotti olmalari ytiztindendir . Arkasmdan da her iki ziimrenin birlikte varacagi 
yerin cehennem oldugunu bildirmistir . Yine ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

- Hie stiphesiz. Mtinafiklar cehennemin en alt katmdadirlar . Onlar 
icin hie bir kurtarici bulamayacaksm" (25) . Mtinafik kelime manasi 
bakimmdan "nafik-ul Yerbu" deyiminden ttiremistir. Tarla faresinin 
yuvasmda karsilikli iki delik bulundugu soylenir, birine "nafika" digerine 
"kasta" denir. Tarla faresi birinin ucundan basini gosterir, obtirtinden 
cikip gider.iste mtinafiga o ytizden bu ad takilmistir. Cunkti kendini 
mtisltimanmis gibi gosterir, ote yandan islamdan gikarak kafirlige girer. 

(23) Kur'an-i KerimTevbo Siiresi, 67-63 

(24) Kur'an-i Kerim'Nisa Siiresi. 140 

(25) Kur'an-i Kerim.'N.sa Siiresi, 145 

- 39 - 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Mtinafik, iki koyun stirtisti 
arasmda gah siiriiniin birine, gah obtirtine katilan saskm bir koyun gibidir. 
bu siiriilerin hie birinde devamli barmmaz, gtinkti her iki siiriiye de 
yabancidir. Mtinafik da tipki boyledir, ne tamamen mtisltimanlarla 
kaynasabilir ve ne de kaf irlerle . "Ulu Allah (C.C.) cehennemi yedi kapili 
olarak yaratmistir. Nitekim 

"cehennemin yedi kapisi vardir" diye buyuruyor (26) .- A Bu kapilar, 
lanetle kaplanmis demirdendir, cehennem duvarlarinin dis] ytizti bakirdan ve 
ic yiizii kursundandir . Tabamnda azap ve tavamndaof ke ve acimazlik vardir. 
Zemini cum. kursun, bakir ve demir karisimidir. Cehennemlikler tistten, 
alttan, sagdan ve solden atesle kusatilmislardir . Birbiri iizerinde duran 
katlardan meydana gelmistir. iste mtinafiklar icin bu katlarm en altta 
olani ayrilmistir . Rivayete gore Cebrail'in (A.S.) gelislerinden birinde 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) O'na "ya Cebrail, bana cehennemi ve onun hararet 
derecesini tasvir et" der. Cebrail de Peygamber ' imizin (S.A.S.) istegi 
tizerine sunlari anlatir. "Ulu Allah, cehennem atesini yarattiktan sonra bin 
yil boyunca yakti, sonunda kipkirmizi oldu. Arkasmdan bin yil daha yakti, 
nihayet agardi . Daha sonra onu koyu bir kara renge btirtintinceye kadar bin 
yil daha yakti. Seni hak dinle Peygamber olarak gonderen Allah adma yemin 
ederim ki . cehennemliklerin tizerlerindeki elbiselerden biri yerytizti halkina 
gosterilecek olsa. hepsi oltirlerdi. Yine eger cehennem iceceginin bir tek 
kovasi yervtizti sularinin tamamma katilsa, tadanlar derhal oltirdti.Ulu 



Allah' in "sonra onu boyu yetmis ar?in zincire vururuz" ayetinde belirttigi 
zincirden bir ar?in kadari -ki o ar§imn uzunlugu dogu ile bati arasi 
kadardir- dunya daglarma dtisse, daglar erirdi. Eger aramzdan biri 
cehenneme girdikten sonra cikarilarak araniza gonderilse yeryuzun-dekiler . 
kokusunun keskenliginden bayilarak oliirlerdi . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
Cebrail'in sozunun burasmda araya girerek "ya Cebrail, bana cehennemin 
kapilarim tarif et. su bildigimiz kapilar gibi mi Acilir?" diye 
sordu . Cebrail (A.S.) "hayir" . Ya Rasulallah fakat birbiri uzerinde katlar 
halindedirler . Kapidan kapiya yetmis yillik mesafe vardir. Her kapinin isi 
derecesi iizerindekinden yetmis kat fazladir. 

(20) Kur'an-i Kerim/Hicr Suresi. *4 
- 40 - 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) Cebrail 'e bu kapilara tekabiil eden katlara 
kimlerin girecegini sordu, Cebrail soyle cevap verdi, "ismi -haviye- olan 
en alt katin kapismdan munafiklar gireceklerdir . Nitekim ulu Allah 

"hie siiphesiz, munafiklar cehennemin en alt katmdadirlar " buyuruyor 

(27) .ismi -cohim- olan ikinci katin kapismdan Allah'a ortak kosanlar 
gireceklerdir. ismi -Sakar- olan uciincti katin kapismdan yildizlara tapan 
putperestler (sabiiler) gireceklerdir .Adi -Lezza- olan dorduncii katin 
kapismdan seytan ile birlikte ona uyan atesperestler girecektir. Adi 
-hutome- olan besinci katin kapismdan yahudiler gireceklerdir. ismi - 
Sair- olan altmci katm kapismdan hiristiyanlar gireceklerdir." 

Cebrail, sozunun burasmda susunca Peygamberimiz (S.A.S.) "hani yedinci 
katm kapismdan girecek olanlari soylemedin" diye sordu. Cebrail bu soruya 
Ya Muhammed "onu sorma" diye cevap verdi. Peygamber ' imiz "soyle" diye israr 
edince Cebrail "yedinci kapidan da senin ummetinden tevbesiz olen bliyuk 
glinahkarlar gireceklerdir" diye soztinu tamamladi. Rivayete gore: 

"Hepiniz teker teker oraya (cehenneme) mutlaka 
gireceksiniz"mealindeki ayet-i kerime indigi zaman Peygamberimizin timmeti 
hesabma duydugu korku artmis ve hungiir hiingur aglamisti (28) . 

(27) Kur'an-i Kerim/Nisa Suresi." 145 

(28) Kur"an-i Kerim/Meryem Suresi. 71 

- 41 - 

Allah 'i taniyan. O'nun siltesinin ve hismmm siddetini bilen kimse 
' ndan olanca derecesi ile korkar. Anlatilan sikmtilarla heniiz 
karsilasmadan, o korkunc ve urkutiicu ev (cehennem) gozti online dikilmeden, 
perde diisiip intikami pek cetin olan Allah' in (C.C.) huzuruna cikarilmadan 
ve cehenneme sevkedilmeden kendine ve sapikliklarma gozyasi doker.Orada 
nice yasli kimse "hey gidi yasliligim" diye feryad eder, nice gene "eyvah 
gencligime" diye bagirir. Nice kadm da "eyvah rezilliklerime, yazik 
yirtilan sir perdelerime" diye figan eder. Orada herkesin ytizti ve vticudu 
kapkaradir, beli bukiilecektir .Ne buytiklere saygi gosterilir, ne de 
kucliklere acmir. kadmlar girilciplaktir .Allah ' lm, ey bagislayicilarm 
ulusu! Rahmetin sayesinde bizi atesten ve atese yaklastiracak her tiirlii 
kotuliikten koru. bizi iyilerle birlikte cennete koy .Allah ' lm ! Kusurlarimiza 
goz yum, basimizdakileri giivenilir kil. ayak siircmelerimizden sonra dengeye 
kavusmamizi nasib eyle ve huzurunda bizi rezil eyleme, ey merhametlilerin 
en merhametlisi . Salat ve selam Peygamber ' imize . O'nun yakmlari ile 
sahabeleri tizerine olsun. 

- 42 - 
SEKiziNCi BOLUM 
TEVBE: 

Tevbe her musluman erkek ve kadma farzdir. Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle 
buyuruyor : 

- Ey iman edenter! Dontilmez bir tevbe ile Allah'a yoneliniz" 

(29) .Emir vticup icindir.Yine ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

- Allah' i unuttuklari icin Allah' m kendilerini kendilerine 
unutturdugu kimseler gibi olmaymiz. Onlar fasiklarm ta kendileridir" 

(30). 



(29) Kur'an-i Kerim/Tahrim Suresi. 8 

(30) Kur'an-i Kerim/'Hasr Suresi. 19 
- 43 - 

Ayet-i kerimedeki "Allah ' i unuttular" ifadesi. Allah 'a daha once soz 
vermis olduklari halde ' nun kitabma, uymaktan cayanlar demektir. "Allah 
da onlara kendi kendilerini unutturdu" ctimlesi de kotuluklerinden vazgegip 
kendileri hesabma iyi davramslara girismek tizere kendi kendilerini 
degerlendirmelerini hatirlarma getirmedi demektir. Nitekim Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) soyle buyuruyor:- Allah 'a kavusmayi dileyen kimseye kavusmaktan 
Allah hosnut olur. Buna karsilik Allah'a kavusmaktan hoslanmayan kimseye 
kavusmayi Allah da istemez . ""Ayetteki "onlar fasiklarm ta kendileridir" 
ifadesi de gtinah islemeyi tabii bir yol haline getirenler, verdikleri 
sozden cayanlar, hidayet, rahmet ve magfiret yolundan sapanlar 
demektir . "Fasik" iki ttirltidtir: Biri "kafir fasik". digeri "facir fasik" 
"Kafir fasik Allah'a ve ' nun Resul'tine inanmayan, hidayet yolundan cikarak 
sapiklik gikmazma koyulan kimsedir. Nitekim ulu Allah (C.C.) boylesi 
fasiklar hakkmda soyle buyuruyor: 

^0, Rabb'inin emrinden gikmistir" (31) . 

Yani iman ederek Allah ' m emrine uyma yolundan ayrilmistir . "Facir 
fasika gelince igki igen. haram yiyen, zina eden . gesitli giinahlar 
isleyerek ibadet yolundan sapip isyan yoluna giren ve . f akat Allah'a 
ortak kosmamis olan kimselerdir . Aralarinda fark da sudur: Olmeden 
once tevbe edip kelime-i sahadet getirmedikge kafir fasigin 
affedilmesi umulmaz. Buna karsilik facir fasik. olmeden once sadece 
tevbe ederek islediklerinden pismanlik duydugu takdirde affa ugramasi 
beklenebilir . Bilinmelidir ki, sebebi nefsin azgm arzulari olan her 
gtinahm affedilmesi beklenebilir. Buna karsilik sebebi kibir olan 
gtinahm affi beklenemez. Nitekim seytanin bas kaldirmasma sebep 
kibri oldugu igin af f edilmemistir . 

(30) Kur'an-i Kerim/Kehf Suresi. 50 
-44 

Buna gore olmeden once gtinahlarindan vazgegip Allah'a tevbe etmen 
gerekir ki, Allah' in dilegini kabul- buyurmasim beklemeye hakli olasm. 
Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle buyurur: 

-Kullarmdan gelen tevbeleri kabul ederek kotulukleri affeden O'dur. 
(32) .Demek ki ulu Allah, tevbeyi kabul ederek yapilmis olan kotulukleri 
bagisliyor. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Gtinahlarindan 
tevbe eden kimse, hig gtinah islememis kimse gibidir . "Anlatildigma gore 
adamm biri her gtinah islediginde isledigi gunahi bir deftere yazardi. 
Guniin birinde yeni bir gtinah daha isler, yazmak igin defterini agar. Fakat 
gtinah listesinin kayitli oldugu sayfalarda 

"o kimseler ki Allah onlarm kottiltiklerini iyiliklerle degistirir" 
mealindeki ayet-i kerimeden baska hie bir satir bulamaz (33) 

(31) Kur'an-i Kerim §iira Suresi. 25 
(33) Kur'an-i Kerim/Furkan- Suresi. 70 

Ayetten murat Allah sirkin yerine imam, zinanin yerine affi. gtinahm 
yerine ismet ve taati degistirir demektir . Yine anlatildigma gore Hz. Omer 
(R.A.) bir gun Medine mahallelerinden birini dolasirken bir delikanli ile 
karsilasir. Delikanli, elbisesinin altmda igki sisesi tasimaktadir . Hz. 
Omer "delikanli, elbisenin altmda ne var" diye sorar. Delikanli az kalsm 
"igki" diye cevap verecekti ki o anda iginden soyle dua etti. "Allah' lm! 
Beni Omer'in karsismda rezil etme, rtisvay etme. ayibimi goztinden sakla, 
bundan sonra bir daha igki igmeyecegim. "Arkasmdan "Ey Emiru'I - Mti'minin, 
elbisemi altmda tasidigim sirke sisesidir" diye cevap verir. Hz. 'Omer 
"goreyim" der. Delikanli elbisesini kaldirir. Hz. Omer bakar, gergekten 
sise sirke olmustur! Demek ki igki sirkeye donusmtisttir . Kul korkusu ile 
tevbe ettigi igin samimiyetinden dolayi Allah' m igkisini sirkeye 
degistirdigini gortiyorsun. Bu boyle olunca kottiltige batmis bir gtinahkar, 
dontilmez bir tevbe ederek isledigi kottiltiklerden vazgegecek olsa ulu Allah 
onun gtinah igkisini ibadet sirkesine dontisttirecektir . 



Ebu Hureyre (R.A.) anlatiyor: 'Bir gece yatsi namazim Allah Rasulti ile 
birlikte kildiktan sonra yola Ciktim, yururken oniime bir kadin gikti, "ey 
Ebu Hureyre. ben bir gunah isledim, acaba tevbem kabu ! olur mu" diye 
sordu . "Isledigin gunah nedir" diye sordum. Kadin "zina yaptim ve zinadan 
peydahladigim gocugu da oldiirdum" cevabim verdi . Kadina "mahvoldun ve cana 
kiydin, yemin ederim ki . senin yapacagm tevbe kabu! edilmez" karsiligmi 
verdim, ben boyle der-demez kadin bayilarak yere diistii. Yoluma devam ettim, 
yururken igimden "Allah Rasul'u henuz aramizda iken ben fetva veriyorum, bu 
dogru degil" dedim. Bu diistince ile geriye dondum. Peygamberimize vardim, 
karsilastigim olayi O'na anlattim. Bana dedi ki . "mahvoldun ve kadini da 
mahvettin. §u ayetler nerede, senin tUlumun nerede ! Ulu Allah (C.C.) soyle 
buyuruyor: hekimhlan 

Onlar ki, Allah' in yanma baska bir ilah katip tapmazlar, kesin 
bir adalet hiikmii olmaksizm Allah 'in haram kildigi cana kiymazlar, 
zina etmezler (iste onlar Allah' in gergek kullaridirlar ) Kim bu 
haramlari islerse cezaya garpilir .Kiyamet giinii o kimsenin azabi 
kat kat olur ve perisanlik iginde azab ile ebediyyen. basbasa 
birakilir. Yalniz tevbe ederek salih ameller isleyenler miistesna. 
Allah onlarin kdtiiliiklerini iyiliklerle degistirir. Allah gok 
bagislayici ve gok merhametlidir . " (Furkan 63 - 70) . 
Bunun iizerine Peygamberimizin yamndan hemen giktim, "az once benden 
bir konuda fetva isteyen kadinin yanma beni gotiirecek kimse var mi" 
diye seslendim. (Jocuklar "Ebu Hureyre delirmis" diye bagirmaya 
basladilar . Sonunda kadinin yanma vararak Peygamber ' imizin verdigi 
fetvayi ona bildirdim, kadin sevingten cosarak nara atti ve "bir 
bahgem var. onu Allah ve ' nun Rasul'u ugruna sadaka olarak 
verecegim" dedi . 
-HIKAYE 
-Utbet-til Gulam samataaligi ve sarhoslugu ile meshur, gunah ve kottiltikte 
ileri gitmis biri idi . Bir gun Hasan el-Basri'nin (rehimehullahu) 
toplantisma katildi. §eyh su ayet-i kerimenin tefsirini okuyup 
agikliyordu. Ayet-i kerimede ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

Allaha iman edenlerin, ' nun zikrinden dolayi kalblerinin 
iirperecegt zaman gelmedi mi" "Yani kalplerinin korkacagi vakit 
gelmedi mi. "dedi. (Hadidi 16) .Hasan el-Basri ayetin tefsirini 
naklederken gayet etkili bir va'az yapti, dyle ki, herkesi 
aglatti.Bu sirada kalabaligm arasmdan bir delikanli ayaga 
kalkti, "ey miiminlerin muttakisi! Allah benim gibi giinahkarlik ve 
ve kotiiliige batmis birinin tevbesini kabul eder mi" diye sordu. 
§eyh "tabii, tevbe edecek olsan Allah senin giinahkarlik ve 
kotiiliige dalmisligmi affeder" diye cevap verdi. Adi utbet-ii! Gulam 
olan delikanlmm bu cevap iizerine benzi sarardi bogiirleri titredi 
ve dylesine giir bir nara atti ki, arkasmdan baygm olarak yere 
diistii. Ayilmca yanma yaklasan Hasan el-Basri ona su beyitleri 
okudu: - 4 7 - 
Ey Ars ' m Rabb ' ine karsi gelen delikanli 
Bilir misin, nedir gunahkarlarm cezasi? 
Gunahkarlarm almlarmm yakalandigi giin 

Asiler igin "sair" var ki . onun yalazi giimburtiilu ve ofkelidir. 
Eger bu atese dayanabileceksen Allah'a isyan et. 
Degilse giinah islemekten kagm 
Kazandigm gtinahlar yiiziinden 

Nefsini ipotek etmissin, onu kurtarmaya galis. 

Bu siiri duyan delikanli, bir kere daha giir bir nara salarak baygm 
vaziyette yere diistii .Ayilmca §eyh'e yine sordu, "ey §eyh! Esirgeyici olan 
Allah, benim gibi bir algagm tevbesini kabul eder mi?" Hasan El-Basri 
delikanliya "giinahkar kulun duasmi bagislayici olan Allah'dan baska kirn 
kabul edebilir ki" diye cevap verdi. Bu cevap iizerine kalbi biraz daha 
ferahlayan delikanli, basmi yerden kaldirarak Allah'dan iig sey dua 
etti.Birinci duasi suydu: "Allah'im! Eger tevbemi kabul ederek gtinahlarimi 
affedersen, bana gerek Kur'an-i Kerim ve gerekse diger ilimler ile ilgili 



olarak isittigim her ctimleyi kavrayacak derecede kuvvetli bir zeka hifzetme 
gticii ihsan eyle."ikinci duasi suydu: "Allah'im! Bana oylesine tatli bir ses 
bagisla ki . benim dilimden Kur'an-i Kerim duyan en kati kalbi kimselerin 
bile gonlii yumu?asin . "Ucuncu duasi da su oldu: "Allah'im! Bana helal lokma 
nasibeyle. zaruri gecim kaynagimi ummadigim yerlerden temin eyle."Ulu Allah 
(C.C.) delikanlimn her tic duasini da kabul etti. Bunun iizerine zeka ve 
hafizasi gelisti, o Kur'an-i Kerim okuyunca dinleyenler derhal giinahlarma 
tevbe ediyorlardi, ayrica her gun evine bir comlek dolusu corba ile iki 
corek gelirdi, kimin getirdigini hip kimse bilmiyordu . Oltinceye kadar bu 
durum boylece devam etti. Iste gontilden Allah'a yonelen kimselerin hali 
budur. Ctinkti Allah iyi amel islemeyen yonelenleri mtikafatsiz 
birakmaz . Alimlerden birine soruldu ki . "kul. tevbe ettigi zaman tevbesinin 
kabul edilip edilmedigini bilebilir mi?" Alim bu soruya su cevabi verdi: - 
48 - 

"Bu konuda kimse kesin bir hiikme varamaz, fakat tevbenin kabul edilip 
edilmedigine isaret eden bazi alametler vardir. Baslicalari soyle 
siralanabilir: 

1 - Kulun kendisini gtinahtan uzak hissetmesi gerekir. 

2 - Kalbinden sevincin silindigini, her baktigi yerde Allah' in 
varligmi hissetmesi gerekir. 

3 - Gunahkarlardan uzak durarak iyilik isleyenlere yakinlik duymasi 
gerekir . 

4 - Dtinya kazancimn azini cok. ahiret amelinin cogunu az gormesi 
gerekir . 

5 - Kalbini devamli olarak Allah' in farz kildigi ibadetler ile ilgili 
gormelidir . 

6 - Az konusmasi, araliksiz bir dusunce hali yasamasi, daha evvel 
isledigi gunahlardan dolayi devamli olarak tizgun ve pisman gorlinmesi 
gerekir . 

49 - 
DOKUZUNCU BOLUM 

SEVGI 
Anlatildigma gore adamin biri gol ortasmda yururken gozuntin online girkin 
bir yiiz dikilir. Adam "sen kimsin" der. Cirkin yuz "ben senin girkin 
amellerinim" diye cevap verir. Adama '"senden kurtulmanin yolu nedir" diye 
sorar. Adam "Peygamber'e sela:-u se'am getirmektir . "Nitekim Peygamberimiz 
(S.A.S.) soyle buyuruyor:- Bana getirilen selat-u selam, sirat kopriisu 
tizerinde lsiktir, cuma giinu seksen kere selat-u selam getiren kimsenin 
gegmis seksen yillik gunahi affedilir" der.Yine anlatildigma gore adamin 
biri Peygamberimize Hz. Muhammed'e selam getirmezdi, bir gege ruyasmda 
Peygamber ' imizi (S.A.S.) gorur, fakat Peygamber ' imiz yuzunii adama gevirmez. 
Adam "ey Allah'm Resul'u! Yoksa bana kizgm mism" diye sorar. 
Peygamber ' imiz "hayir" diye cevap verir. Adam "o halde niye yiizume 
bakmiyorsun" diye sorar. Peygamber ' imiz "cunku seni tanimiyorum" diye 
karsilik verir. Adam "beni nasil tanimazsm, ben senin ummetinden biriyim, 
alimlerin anlattigma gore sen timmetini ananin gocugunu tanidigmdan daha 
iyi-tamrsm" der. Peygamberimizin cevabi soyle olur: "Alimler dogru 
soylemisler, yalniz sen iizerime selat-u selam getirerek beni hatirlamadm 
ki ! Benim timmetimi tanimam, iizerime getirecekleri selat-u selam ile 
olcultidiir.' Bu arada adam uyanir, ve her gtin Peygamber ' imize (S.A.S.) ytiz 
kere selat-u selam getirmeyi iizerine bore haline getirir ve bunu yapar. Bir 
mtiddet sonra Peygamber ' imizi yine rtiyasmda gortir. Peygamber ' imiz ona 
"simdi seni taniyorum ve sana sefaat edecegim" diye miijde verir. Ctin-ki 
adam Rasultillahi sever olmustur.- 50 - 

Ulu Allah (C.C.) buyurur ki : 

HHI v"- Ey Rasul'lim! De ki, eger Allah' i seviyorsaniz , bana uyunuz da 
Allah da sizi sevsin ve gtinahlarmizi affetsin. Hie stiphesiz Allah. 
bagislayici ve esirgeyicidir" (34) .Ayet-i kerimenin ntizul sebebi soyle 
nakledilir: Peygamber ' imiz (S.A.S.) K ' ab ibni Esref ile adamlarini islami 
kabul etmeye davet ettigi zaman onlar da Peygamberimize "biz Allah'm 
ogullari yerindeyiz, o ytizden biz Allah' i daha cok severiz" diye cevap 



verdiler . Adamlarm bu cevabma karsilik ulu Allah (C.C.) Peygamberin onlara 
su mahiyette bir cevap vermesini murat etmis olmalidir: Eger siz Allah' 1 
seviyorsaniz , teblig ettigim dini kabul ederek bana uyunuz. (Junku ben ' nun 
bildirisini size ulastiran ve sizinle ilgili hukumlerini aciklayan bir 
Allah Resultiyum. Eger benim ' nun adina yaptigim davete uyersaniz, o sizi 
sever ve gunahlarmizi bagislar. Hie stiphesiz 0. bagislayici ve 
esirgeyicidir .Mti ' rninlerin Allah'i sevmesi, ' nun emrine uymakla. ibadetine 
kosmakla ve hosnutlugunu aramakla olur .Allah ' in (C.C.) mu'minieri sevmesi, 
onlara merhametle muamele etmesi, onlari mtikaf atlandirmasi, gunahlarmi 
bagislamasi, onlara rahmet, gtinahtan korunma ve basari ihsan eylemesi 
demektir . imam-i Gazali (rahimehullahu) "ihya-ul Ulum ud-Din" adli eserinde 
der ki, "dort seyi yapmaksizm dort seyi iddia eden kimse yalancidir: 

1 - Cenneti sevdigini soyledigi halde ibadet etmeyen kimse yalancidir. 

2 - Peygamber ' imizi (S.A.S.) sevdigini ileri surdugu halde alimler ile 
fakirleri sevmeyen yalancidir. 

3 - Cehennemden korktugunu iddia ettigi halde gunah islemekten 
vazgecmeyen kimse yalancidir .Nitekim Rabia-i Adviyye'nin 

(rahimehullahu) su iki beyti bu noktayi gtizel izah eder. 
Allah'a isyen ediyorsun, oysa ' nu sever gortintiyorsun Heyetim hakki icin 
bu durum, mantik prensiplerini . alt-ust eder. 

Eger sevgin dogru olsaydi. O'nun emirlerine uyardm 
Ciinku asik. sevgilisinin soziinden cikmaz 

Sevginin alameti, sevgilinin arzusuna, uymak ve onunla ters dusmekten 
sakmmaktir . 

(3-i) Kur"an-i Kerim/Al-i imran Sliresi. 31 

51 
Anlatildigma gore bir gun bir gurup Sibli'yi (rahimehullahu) ziyarete 
gider. Btiyuk Veli "siz kimsiniz" diye sorar. Gelenler "biz seni sevenleriz" 
diye cevap verirler.Bu sirada Sibli yuziinu onlara doner, sonra onlari 
taslamaya baslar, adamlar Veliden kacarlar. Veli onlari "benden niye 
kaciyorsunuz , eger gercekten beni sevseydiniz, belamdan kacinmazdiniz" diye 
azarlar. Arkasmdan sozlerine soyle devam eder :Muhabbet ehli. sevgi 
kadehinden ictiler, beldeler ve yeryuzu onlara dar geldi, Allah'i hakki ile 
bildiler. O'nun ululuk ve kudreti karsismda saskm kaldilar. O'nun sevgi 
kadehinden ictiler. O'nun unsiyet denizinde boguldular, yalniz O'na 
seslenmekten zevk alir oldular .Arkasmdan su beyti soyledi: 
Ey mevlam! Sevgini hatirlamak sarhos etti beni 
Sen sarhos olmayan hie bir asik gordtin mii? 

Soylendigine gore deve sarhos oldugu zaman kirk gun yem yemez ve her zaman 
tasidiginin bir kac kati kadar ytik sirtma vurulsa ytikleneni tasimazlik 
etmez. Cunkli kalbinde sevgilisinin hatirasi kipirdaymca artik ne yem yer 
ve ne de agir yuk tasimaktan kagmir, sebep sevgilisine karsi duydugu 
sevktir.Deve deve iken sevgilisi ugruna nefsinin istegini gemleyerek agir 
ytik tasimaya katlandigi halde siz Allah igin hie bir yiyecek veya icecekten 
vazgectiginiz oldu mu? Allah (C.C.) icin uzerinize herhangi agir bir ytik 
aldiniz mi? Bu sayilan iyi amellerden hie birini yapmamissaniz , sizin Allah 
katmda hie bir seye yaramayan bos bir sozden ibarettir. 

Hz. Ali (kerremellahu vechehu) soyle der:- Cenneti seven kimse iyiliklere 
kosar. Cehennemden korkan kimse. Nefsini asiri arzulardan alakor. Oliimun 
kacinilmazligma inanan kimsenin goziinde dunyalik hazlar 
onemsizlesir . Ibrahim el-Havvas'a (rehimehullahu) "muhabbet nedir" diye 
sorarlar. Su cevabi verir; "istekleri yoketmek. butun hacet ve sifatlari 
yakmak ve kulun kendisini isaretler denizinde bogulmasidir . " 

- 52 - 
ONUNCU BOLUM 

ASK 
Sevgi" canli varligm, haz veren bir nesneye karsi meyi ! duymasi-dir. Soz 
konusu meylin pekisip guclenmesi haline "ask" denir.Ask duygusu, askm 
sevgilisine kul olmasi ve sahip oldugu her seyi ugrunda feda etmesine yol 
acacagi bir dereceye varabilir . Zuleyha ' mn Hz. Yusuf'a (A.S.) karsi duydugu 
askm ne dereceye vardigma bir baksana! Kadmm butun servet ve guzelligi 



bu ugurda gitmis. Yetmis deve ytikii miicevher ve gerdanligmm var oldugu 
soylenir, hepsini Hz. Yusuf un (A.S.) aski ugruna harcami§. "Bu gun Hz. 
Yusuf u gordiim" diyen herkese eline geceni zengin edecek degerde bir 
miicevher vere vere elinde hie bir sey kalmomis . A?in a?kmdan dolayi diger 
her sey aklmdan ciktigi icin karsilastigi her seyi "Yusuf" diye cagirir 
olmus, o kadar ki, basmi goge kaldirdigi zaman Hz. Yusuf 'un (A.S.) adini 
yildizlarm uzerinde yazili goriirmiis . Rivayete gore Zuleyha iman edip Hz. 
Yusuf (A.S.) onunla evlendikten sonra eski asigi ve yeni kocasmdan ayri 
yasamaya yonelerek kendisini ibadete vermis, varligmi tamamen Allah'a 
adamis. Hz. Yusuf (A.S.) kendisini gtindiiz yataga cagirsa "aksama" diye 
savar, aksam gaginnca da "yarma" diye ertelermis .Nihayet bir gun Hz. 
Yusuf 'a (A.S.) demis ki . "ben sana Allah'i tammadan once asik olmustum, 
fakat ' nu tamymca kendisine karsi duydugum muhabbet, diger her seyin 
sevgisini gonlumden giderdi . ' nun sevgisine bedel istemiyorum. "Hz . Yusuf 
Ziileyha'nm bu sozlerine soyle karsilik verdi, "seninle birlesmemi emreden 
ulu Allah 'dir. Senden iki cocugumuz olacagmi ve 'bunlari Peygamber olarak 
gorevlendirecegini bana bildirdi . "Bunun iizerine Zuleyha. "Allah sana boyle 
emrettigine ve beni de- 53 - 

boyle bir neticeye vesile olarak sectigine gore Allah' in emri basim 
iizerine-" demis. Sundan sonra ancak kendini Hz. Yusuf 'a (A.S.) teslim 
etmistir . "Leyla ile Mecnun'un ask hikayesini herkes duymustur" Mecnuna adin 
nedir diye sorarlar. "Leyla" diye cevap verir. Bir gun yine Mecnuna "Leyla 
olmedi mi> derler. "Hayir. Leyla kalbimde yasiyor olmedi. Leyla benim" ciye 
karsilik verir. Yine bir gun Mecnun. Leyla'nm evi ontine gider ve gozlerini 
gok yiiziine diker. Ona "ey Mecnun, gok yiiziine degil. Leyla'nm odasina 
duvarma bak, belki onu gortirstin" derier. boyle diyenlere "golgesi 
Leyla'nm evine diisen yildiz bana yeter" diye cevap verir . Anlatildigma 
gore Hallac-i Mansur'u (rahimehuiiahu) seksen giin hapsetmisler . imam-i Sibli 
(rahrmehullahu) bir giin ziyaretine gitmis ve "ey Mensur. Muhabbet nedir" 
diye sormus. Mansur "bu soruyu bana bugiin degil, yarm sor" demis. Ertesi 
giin olunca Mansur'u zindandan cikarirlar, ve uzerinde boynunu vurmak tizere 
yere yaygi yayarlar, bu sirada imam-i Sibli cika gelerek karsismda 
dikilir. Bu anda Mansur ona seslenir, 

"ey Sibli! Sevginin basi yangm, sonu ise oliimdiir . Hallac-i Mansur 'un 
nazarmda Allah'dan baska her seyin batil olduguna kesin kanaat gelince ve 
yalniz Allah' m hak oldugunu bilince, hak isminin onun kendi adi oldugunu 
unutmus ve sen kimsin sorusuna muhatap olunca "ben hakkim" diye cevap 
vermistir .Anlatildigma gore sahici muhabbet, su tie davranista belli olur: 

1 - Asik, sevdiginin soziinii digerlerinin sozlerine tercih eder. 

2- Asik, sevgilisi ile oturup kalkmayi baskalari ile birareda olmaya 

tercih eder. 
3 - Yine asik. sevgilisinin rizasmi kazanmayi, baskalarmm hosnutlugunu 
elde etmeye tercih eder. (El Mtinteha - Nam Kitcpta da 

boyledir . ) Soylendigine gore "ask" perdeyi yirtmak ve sirlari kesf etmektir . 
"Vecd" hali ise zikrin lezzetine varildigi anda ruhun, arzunun taskmligma 
katlanamamasidir . oyle ki . bu hali yasayan kimsenin azalarmdan biri 
kesilse hie bir sey duymaz .Anlatildigma gore odamm biri Firat nehrinde 
yikaniyormus . bu arada: 

"ey giinahkarlar! Bugiin seciliniz" mealindeki ayet-i kerimeyi okuyan 
bir adami duymus (35) . Ayetin icine saldigi dehsetin etkisi ile cirpmmaya 
baslamis ve sonunda bogulmus ve olmiis. 

(35) Kur'an i Kerim/Yasin Siiresi. S9- 54 - 

Muhammed ibni Abdullah el-Bagdadi (rahimehuiiahu) diyor ki . "Basra 
sehrinde iken bir giin yiiksek bir gatiya cikmis bir delikanli gordiim, yiiziinii 
halka donmiistii, soyle diyordu: "Asik olarak olen kimse iste boyledir. 
Ugrunda oliim olmayan askm. hig bir degeri yoktur.;>Bu sozlerin arkasmdan 
kendini bosluga atti. "manzarey: hayretle seyreden halk* tarafmdan "oliisii" 
alip gotiiriildii . Ciineydiil Bagdadi (rahimehuiiahu). "Tasavvuf ihtiyari 
terketmektir" demistir. 

Hikaye edildigine gore Zunnun'u! Misri (rahimehuiiahu} bir giin Mescid-i 
Haram'a girer. stitunlardan birinin altmda cirilciplak, yerde yatan hasta 



bir delikanli gortir, delikanli yanik bir sesle inlemektedir . Bundan 
sonrasim Seyh'in kendisinden dinleyelim:" 

Yanma sokuldum, selam verdim ve "ey delikanli. sen kimsin" diye sordum. 
"Ben asik bir garibim" diye cevap verdi . Ne demek istedigini anlamistim, 
"ben de senin gibiyim" dedim.Bu sirada aglamaya basladi, onun aglamasi beni 
de aglatti. Bana "sen de mi agliyorsun" diye sordu, "ben de senin gibiyim" 
diye karsilik verdim. Bunun uzerine daha yuksek bir sesle aglamaya basladi 
ve gtir. yuksek bir nara atti. hemencecik ruhunu teslim etti . Elbisemi 
uzerine orttum, kefen bulmak icin yanindan ayrildim, kefen satin a ' lp 
doniince onu yerinde bulamadim. Saskmlik icinde "subhanellah" dedim. Bu 
sirada kulagima gizli bir ses geldi, soyle diyordu: "Ey Zun-nun! oyle bir 
garibdir ki . onu dtinyada seytan aradi . bulamadi. Malik aradi, bulamadi, 
cennette Ridvan aradi, o da bulamadi." "0 nerededir?" diye seslendim. 
Kulagima su cevap geldi: "Samimi muhabbeti, cok ibadet etmesi ve hatasmdan 
derhal tevbe etmesi sayesinde Muktedir Malik' in (ulu Allah' in) yaninda 
sadakat koltugundadir (36) . 

Seyhlerden birine "Allah' i seven nasil olur, alametleri nelerdir" diye 
sormuslar, su cevabi vermis: "insanlarla az munasebet kurar, zamaninin 
cogunu kendisi ile basbasa gecirir, devamli dusiinme halindedir, cok az 
konusur, bakar fakat gormez. gagrildigmda duymaz, kendisine soyleneni 
anlamaz, basma gelen belaya tizulmez, aciktigim hissetmez, vucudunun bir 
yeri ciplak kalsa farkma varmaz, kendisine agir soz soylense 
korkmaz . Yalnizligmda Allah'a nazar eder. O'nunla unsiyet kurar. OTia 
yalvarir. Dunya ehliyle dunya isleri icin hie bir tartismaya dusmez. (38) 
Zenr-ur Riyaz- 55 - 

Ebu Turab at-Nahbasi (rahimehullohu) Allah sevgisinin alametleri 
hakkmda su beyitleri soylemistir: 
"Sakm aldanma! Sevenin alametleri vardir. 

Onun uzerinde sevgili tarafmdan armagan edilmis nisanlar vardir. 
Bunlardan biri ondan gelen beladan haz duymasidir. 
Onun her yaptigma sevinmesidir . 
Ondan gelen yokluk. makbul bir hediyedir. 
Yoksulluk ise bir ikram, bir gecici ihsandir. 
Delillerden biri, onun kararli gormedir. 

Sevgilisine itaat hususunda butun kiskirtici kmamalara ragmenDelillerden 
biri guler yuzlii gorunmesidir . 
Kalbinde sevgiliden gelen heyecan kaynasir 

Delillerden biri anlayisli gorlinmesidirNazarinda sevgi sahibi olan bir 
soranin soziine karsi 

Delillerden biri de tedirgin gorlinmesidirSoyledigi her sozti tartarak 
konusan . 

Nakledildigine gore Hz. isa (A.S.) bir gun bahce sulayan bir delikanli ile 
karsilasir. Delikanli Hz. isa'ya "Rabb'inden, sevgisinin zerre 
agirligmdaki bir kismini bana bagislamasini dile" der. Hz. isa ona "sen 
zerre kadarma dayanamazsm> diye karsilik verir. Delikanli "o halde zerre 
kadarimn yarisini versin" der. Bunun uzerine Hz. isa onun icin "ya Rabb ' i ! 
bu gence sevginin zerre kadarimn yarisini bagisla" diye dua eder ve yoluna 
devam eder.Epeyce bir muddet sonra Hz. isa'nm (A.S.) yolu yine oraya 
duser, delikanliyi sorar, "delirdi, doglara cikti" derler. Hz. isa 
delikanliyi kendisine gostermesi icin Allah'a dua eder. sirada 
delikanliyi daglar arasmda goriir/ onu gozlerini gok yiizune dikmis ve bir 
kaya uzerinde dimdik ayakta dururken bulur.Hz. isa (A.S.) delikanliya selam 
verir, selamini almaz, "ben isa'yim" diye kendisini tanitarak delikanlinin 
ilgisini cekmeye galisirken ulu Allah'-dan kendisine su vahiy geiir: 
Kalbinde benim sevgimin yarim zerresini tasiyan kimse insanoglunun sozunu 
hie duyar mi? izzet ve celalim hakki icin sen onu testere ile ikiye bicsen 
onun acisim bile duymaz. 

" tig seyden kendini kurtarmaksizm su uc seyi iddia eden kimse aldanmistir: 
1 - Dunyayi sevmesine ragmen Allah' i zikretmekten lezzet aldigini 
soyteyen kimse. 



2 - insanlari pohpohlamayi sevdigi halde amelde ihlasi sevdigini iddia 
eden kimse. 

3 - Nefsinin burnunu kirmaksizm Allah' 1 sevdigini ileri stiren kimse 

- 56 - 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Oyle bir gun gelecek ki, 
ummetim bes seyi unutarak bes seyi sevecektir: 

1 - Diinyayi sevecek, ahireti unutacaklardir . 

2 - Mali sevecekler, fakat ahiret giinii hesaplasmasmi unutacaklardir. 

3 - Mahlukati sevecekler, yaraticiyi unutacaklardir. 

4 - Gunahlari sevecekler, tebveyi unutacaklardir. 

5 - Koskleri sevecekler, mezarlari unutacaklardir. 

Mansur ibni Ammar (rahimahullahu) . bir delikanliya ogtit verirken 
ona der ki, "ey delikanli! Gencligin seni aldatmasm. Bos kuruntulara 
dalarak tevbe etmeyi hep ileriye birakan ve olecegini diisunmeyen nice 
gene vardir ki" Yarin. ya da obtir gun tevbe edecegim" diye cevap verir. 
Oysa tevbeye sira getirmeden oltim melegi ona geliverir ve kabrin 
bosluguna yuvarlanir, artik orada ona ne malm, ne kolenin, ne coluk- 
cocugun ve ne de ana-babamn bir faydasi vardir .Nitekim ulu Allah (C.C.) 
soyle buyuruyor: 

Ne malm ve nede goluk-gocugun fayda vermedigi glin. Yalniz Allah 'a 
temiz kalb ile gelen miistesna" (36) . 
(3d) Kur'an-i Kerim/Suaro Suresi, 88-89- 57 - 

Allah' lm! Bize dlmeden evvel tevbe etmeyi nasib eyle. gaflette iken 
bizi ikaz buyur ve elgilerin dnderi olan Peygamberimizin sefaatinden 
f aydalanmamizi miiyesser eyle. 

Miiminin dzelligi, giinah isler-islemez hemen o glin. hatta o anda tevbe 
etmesi, isledigi kusura karsi pismanlik duymasi, diinyadan azik edecek 
kadar bir paya razi olarak onun ile oyalanmamasi , kendini ahiret igin 
amel etmeye vermesi ve Allah 'a ihlas iginde ibadet etmesidir. 
Anlatildigma gore miinafik ve cimri bir adam varmis, karisma hie 
kimseye sadaka vermeyecegine dair yemin verdirmis, aksi halde 
bosayacagmi sdylemis . Giiniin birinde kapiya bir dilenci gelmis ve "ey 
hane halki! Allah hakki igin bana bir sey verir misiniz." diye 
seslenmis, kadm da dilenciye tic cdrek vermis, dilenci yolda 
miinafikla karsilasmis, adam "bu cdregi sana kirn verdi" diye sormus, 
dilenci de "iste su evin hanimi" diye cevap vermis, dilencinin tarif 
ettigi ev, kendi eviymis .Miinafik koca dfke ile eve girmis ve karisma 
sen "hig kimseye bir sey vermeyesin diye yemin etmedin mi" diye 
bagirmis. Kadm "Allah igin verdim" diye cevap vermis. Adam kalkmis, 
tandiri yakmis ve tarn kizmca karisma "kalk, kendini Allah igin su 
tandira at bakalim" diye emretmis. Kadm kalkmis ziynetlerini almis 
Miinafik ziynetlerini birak" diye bagirmis, kadm "seven sevgilisi 
igin siislenir, ben sevgilimi ziyaret etmeye gidiyorum" diyerek yeni 
elbiselerini giymis olarak kendini kizgm tandira atmis, adam da 
kapagmi kapatarak oradan uzaklasmis . Aradan iig giiniin gegmesi iizerine 
miinafik, tandirm basma gelmis kapagmi kaldirmca kadmm Allah' m 
izni ile yanmadan igerde sapasaglam durdugunu gdrerek saskma donmiis, 
o sirada gizliden kulagma soyle bir ses gelmis, "atesin 
sevdiklerimizi yakmadigmi bilmiyor muydun?" 

Nakledildigine gore Firavun'un karisi Asiye kocasmdan gizli olarak 
iman etmis, imanmi sakliyormus. Fakat Firavun sonunda durumu 
ogrenince, ona iskence edilmesini emretmis, gesit gesit iskencelerden 
gegirildikten sonra Firavun ona "imanmdan don" diye teklif etmis, 
fakat Asiye donmemis .Bunun iizerine Firavun bir tomar kazik getirtmis, 
bunlarla Asiye 'nin viicudunun gesitli yerlerine vurmuslar sonra. 
Firavun karisma bir daha "dininden don" diye teklif etmis. Asiye ona 
soyle cevap vermis, "senin zorbaligm ancak benim nefsime 
hiikmedebilir, kalbim ise Allah' in, hima-yesindedir . Beni kiymik 
kiymik dograsan bile sadece Allah 'a karsi duydugum sevginin artmasma 
sebep olabilirsin . "Derken Hz. Musa (A.S.) Asiye'nin yanma varmis. 
Asiye onu goriince "ey Musa! Soyle bana. Rabb ' im benden hosnut mu, 



yoksa bana kizgin mi?" diye seslenmis. Hz. Musa ona su cevabi vermis, 
"ey Asiye! Goklerin melekleri senin yolunu gdzliiyor, yani hepsi senin 
ozlemini gekiyor, ulu Allah seninle iftihar ediyor, ne istiyorsan 
bana soyle, mutlaka yerine getirilecektir . "Bunun iizerine Asiye soyle 
dua etmis. Asiye 'nin bu duasi Kur'an-i kerimde Allah tarafmdan bize 
nakledilmektedir . Ulu Allah soyle buyuruyor: 
- 58 - 

"- Ey Rabb'im! Bana Cennet ' te senin yaninda bir ev yap. Beni 
Firavundan ve onun amelinden kurtar. Beni zalimler gtiruhundan kurtar" (37) . 
Selman-i Farisi'den (R.A.) rivayet edildigine gore Firavu'nun karisi 
Asiye 'ye uygulanan iskencelerden birisi de kizgm gtines altmda yanmaya 
birakilmasi idi . fakat iskenceciler gekilip gidince, melekler onu 
kanatlarimn golgesi altma alirlardi, bu sirada cennetteki evini 
gorlirdu.Hz. Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet edildigine gore Firavun, karisi 
Asiye igin yere dort kazik gakmis, kadini bunlarin iizerine yatirmis, 
gogsunun iistiine bir degirmen tasi bindirerek bu durumda onu kizgm giinese 
dogru gevirip yanmaya birakmis. Asiye bu halde iken basini goge kaldirarak 
az once naklettigimiz ayetteki dua ile Allah'a seslenmis ve "Ey Rabbim bana 
cennette senin yaninda bir ev yap..." demis . Hasan-ul Basri (rahimehutlahu) 
der ki . "Allah ' nu en serefli bir sekilde kurtararak cennete cikardi. 
orada yer, iger." Bundan anlasildigma gore Allah'a (C.C.) sigmmak. ' ndan 
yardim dilemek, sikinti ve bela aninda ' ndan kurtulus istemek salihlerin 
bir gelenegi ve mtiminlerin bir gorenegidir. 

(37) Kur'an-i KerinvTortrtm Suresi. 11 
- 59 - 

ONBIRINCi BOLUM 

ALLAH'A ITAAT, ONU SEVMEK. RESULUNU SEVMEK 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor:- , "eger Allah'i seviyorsamz , bana uyunuz ki, 
Allah da sizi sevsin" (38) . 

(38) Kur'an-i Kerim/Al-i imran Suresi. 31 

Allah' in rahmeti tizerinde olsun. bil ki . kulun Allah'i ve ' nun Resul'unu 
sevmesi, onlara boyun egmekle, onlarin emrine uymakla olur. Allah' in 
kullarini sevmesi de onlara magfiret suretiyle ikramda bulunmasidir . Denilir 
ki . kul gercek kemalin yalniz Allah'da oldugunu, kendisine veya baskasmda 
gordugii her kemalin gergek kemalin Allah 'dan ve Allah sayesinde oldugunu 
bilince ne Allah'dan baskasim sevebilir ve ne de Allah'a dayanmayan bir 
sevgiye gonltinde yer verebilir.Bu bilgi de Allah'a ibadet etmek istegini. 
O'na yaklastiracak davranislari arzu etmeyi gerektirir. Boyle oldugu icin 
Allah sevgisi, ibadet istegi ile yorumlanmis ve yine bu sevgi ibadet 
ederken Peygamberimize (S.A.S.) uyma ona itaate tesvik sartma 
baglanmistir . Hasan el-Basri'den (rehimehullahu) rivayet edildigine gore 
Peygam-ber ' imizin (S.A.S.) zamaninda bir takim kimseler" "ey Muhammed! Biz 
Rabb'imizi cok severiz" demeleri iizerine yukaridaki ayeti kerime 
inmistir . Bisr el-Hafi (R.A.) diyor ki : "bir gece Peygamber ' imizi (S.A.S.) 
ruyamda gordtim, bana dedi ki . "ey Bisr! Allah senin dereceni arkadaslarm 
arasmda neden ytiksek kildi, biliyor musun? "Hayir, ya Rasulellah" diye 
cevap verdim. Bunun iizerine Peygamber ' imiz . salihlere hizmet ettigin igin. 
imimin kardeslerine nasihat ettigin icin, dostlarini ve yolumdan 
ayrilmayanlari sevdigin icin ve yolumdan gittigin icin" diye kendi sorusuna 
cevap verdi . Peygamber ' imiz, (S.A.S.) buyuruyor ki : 

Benim siinnetimi ihya eden beni sevmis olur, beni sevenler de 
Kiyamet giinii cennette benimle birlikte olurlar . "Bize kadar intikal 
eden biitiin meshur islami eserlerde belirtildigine gore ahlakm 
bozuldugu ve halkm gesit gesit mezheplere kapildigi zamanlarda 
Resullerin efendisi olan Peygamberimizin siinnetine simsiki 
sarilanlara yiiz sehidin ecri verilecektir . Meshur "§irat-ii! islam" 
adli kitabda da boyle yazar. 
Yine Peygamber ' imizi (S.A.S.) soyle buyurur:- Bana yiiz gevirenler 
miistesna, iimmetimin hepsi cennete girecektir" Sahabiler sordular. "ey 
Allah ' m Resul'u! Yiiz gevirenler, kimlerdir?" Peygamber ' imiz 
sozlerine soyle devam etti, "kirn bana uyarsa cennete girecek, bana 



isyan edenler, bana yiiz gevirmisler demektir. Siinnetime uygun olarak 
yapilmayan her i§, isyandir . "Ehl-i tasavvuftan biri der ki . Allah' in 
farz kildigi ibadetlerden birini bile bile terkeden veya siinnetlerden 
birine bilerek uymayan bir seyhi havada ugarken, denizde yiiriirken, 
ates yerken veya daha baska olaganiistii davranislar gdsterirken 
gorseniz, biitiin bunlara ragmen adamin davasmda yalanci oldugunu, 
gosterdigi olaganiistiiluklerin "keramet" degil, olsa olsa "istidrac" 
oldugunu biliniz. Allah boyle kimselerden cumlemizi korusun . Ciineyd 
iil-Bagdadi (rehimehullahu) der ki . "Allah 'a ancak yine Allah 'in 
sayesinde ula§ilabilir . Allah 'a ula§mamn yolu da Peygamber ' imizin 
(S.A.S.) yoludur . "Ahmed iil-Hivari (rehimehullahu) der ki . "siinnete 
uymaksizm islenen her amel batildir. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
soyle buyurur : §iratul islamda bildirilmistir . - Siinnetimi 
yozlastiranlar sefaatimden mahrum kalirlar." 

Hikaye edildigine gore, adamin biri bir delinin cahil sayilacak bir 
isini goriir ve durumu Ma'ruf ul-Kerhiye (rahimehuiiahu) bildirir. 
Ma'ruf giiliimseyerek der ki . "kardesim! Allah '1 sevenler iginde 
kiigugu, biiyugii, akillisi, delisi vardir. Senin gordiigiin bu adam. 
onlarin delilerinden biridir . "Ciineyd-iil Bagdadi (rehimehullahu) der 
ki . "bir gun seyhimiz Sirri (rehimehullahu) hastalandi, hastaligmin 
ne sebebini anlayabildik ve ne de nasil tedavi edilecegini 
bilebildik . Bize miitehassis bir doktor tavsiye ettiler, seyhin 
idrarini bir siseye koyarak ona gotiirdiik, doktor idrara uzun uzadiya 
bakti . Sonra bize donerek "zannederim bu idrar asik birine ait olsa" 
dedi . Ben bir nara koyuvererek bayilmisim, idrar sisesi de elimden 
diismiis.- 61 - 

Dontince Sirri'ye durumu anlattim, gullimseyerek "Allah canini almasm. 
nasil da gordti!" diye cevap verdi . "§eyhim, demek ki . muhabbet idrardan 
bile belli olurmus" dedim, bana "tabii" karsiligini verdi. Fudayl 
(rehimehuilahu) der ki . "sana. Allah'i seviyor musun, diye sorduklari 
zaman. sus . cevap verme. Ctinku eger. hayir, diyecek olsan imandan gikarsm, 
buna karsilik, evet. diyecek olsan ve Allah'i sevenlere yakismayacak tavsif 
de bulunsan Allah' in gazabmdan kork."Sufyan (rehimehuilahu) der ki . 
"Allah'i sevenleri seven kimse, aslmda Allah'i seviyor demektir. Allah'a 
ikram eden kimselere ikram eden kimse, aslmda Allah'a ikram ediyor 
demektir . "Sehl (rahimehuiiahu) der ki . "Allah'i sevmenin alameti Kur'an-i 
kerimi sevmektir. Allah ve Kur ' an sevgisinin alameti ise Peygamber (S.A.S.) 
sevmektir. Peygamber (S.A.S.) sevgisinin alameti ise sunneti sevmektir. 
Sunneti sevmenin alameti ise. Ahireti sevmektir. Ahireti sevmenin alameti 
ise dtinyadan hoslanmamaktir . Dtinyadan hoslanmamamn alameti de Ahiret azigi 
olabilecek kadarinin dismda onun varligmdan uzak durmaktir . "Ebul Hasan 
ul-Zencani (rehimehuilahu) der ki . "ibadet binasinin temeli tig direk 
lizerinde oturur. Goz, kalb ve dil. Goztin ibadeti, ibret almakladir. Kalbin 
ibadeti, dustinmek ve duymakladir. Dilin ibadeti ise dogru konusmak ve 
Allah'i zikretmekle olur. Nitekim ulu Allah soyle buyurur: 

Ey iman edenler! Allah'i gok gok zikrediniz. ' nu sabah - aksam 

noksan sifatlardan tenzih ediniz." (39) . 

Anlatildigma gore bir gun Abdullah ile Ahmed ibni Hab bir yerde 

birlikte bulunuyorlardi . Bu sirada Ahmed ibni Hab yerden bir ot 

kopardi . Bunun iizerine Abdullah ona dedi ki . "bu hareket sana bes 

seye mal oldu 

1 - Bu hareketle kalbini Allah'i tesbih etmekten alikoydun. 

2- Bu hareketle kendini Allah' in zikrinden baska bir isle oyalanmaya 

alistirdm . 

3- Bu hareketinle baskalarinin da ayni davranista bulunmalarma oneyak 
oldun . 

4- ot pargasini Allah'i tesbih etmekten alikoydun. 

5 - Bu hareketinle Kiyamet gunu Allah 'o kendi aleyhinde bir delil meydana 
getirdin." (Revmak-ul Mucaniste boyle anlatilmistir . ) 

(29; Kur' am Kerim'Ahzab Siiresi, i'i 
- 62 - 



SirrI (R.A.) der ki, "bir gun Gurcaniyi kavrulrau? un yutarken gordlim, 
"neden baska bir sey yemiyorsun" diye sordum, bana soyle dedi : Yiyecegi 
cignemek ile yutmak arasmda yetmis tesbihtik bir zaman gectigini hesab 
ettim, o yuzden kirk yildir hie ekmek cignemedim." 

Nakledildigine gore Seni ibni Abdullah onbes gunde bir yemek yerdi . Butun 
Ramazan ayi boyunca sadece bir kere yemek yerdi. Bazen yetmis giin gecer de 
hie yemek yemedigi olurdu. Yemek yedigi zaman zayiflar, ac kalmca 
kuvvetlendigi gorulurdu. Mescid-i Haram'da otuz yil Ebu Hammad ul-Esved'e 
komsu oldu da yerken veya icerken hip gortilmedi, her an Allah '1 
zikrederdi . Anlatildigina gore Amr ibni Ubeyd (rehimehullahu) yalniz su uc 
sey icin evinden disari cikardi:l - Cemaatle namaz kilmak2 - Hasta 
ziyaret etmek3 - Cenaze namazi kilmak 

derdi ki . "insanlari hirsiz ve yankesici olarak goruyorum. Omur. paha 
bicilmez bir nadide mucevherdir. Ondan Ahirete kalacak bir hazine doldurmak 
gerekir. iyi bilmelisiniz ki, Ahirete talip olanlarin dunya hayatmdan el- 
etek cekmeleri gerekir. Ancak o zaman kulun ulasmak istedigi hedef tek olur 
ve ici ile disi arasmda uyumsuzluk kalmaz. Boyle bir neti muhafaza etmek, 
ancak kulun icini ve dismi devamli kontrol altmda tutmasi ile 
mumkundur . imam-i Sibli (rahimehullahu) der ki, "ilk intisap ettigim 
giinlerde uykum bastirmca goz kapaklarma tuz siirerdim. Durum daha da 
agirlasmca mili kizdirip goz kapaklarima surme cekerdim. "ibrahim ibni 
Hakim der ki . "babamm uykusu geldigi zaman denize girer yiizmeye baslardi. 
o yuzerken denizdeki baliklar etrafma tisustir, onunla birlikte tesbih 
ederlerdi . "Anlatildigina gore Vehb ibni Munebbih (rrahimehullahu) . 
geceleyin uyuma ihtiyacim uzerinden kaldirmasi icin Allah'a dua etmis ve 
duasi kabul edilerek kirk yil hie uykusu gelmemistir . Hasan El-Hallac 

(rehimehuuehu) . kendi kendine topugundan dizine kadar onuc pranga vurur ve 
bu durum.ee her gun ve gece bin rekat namaz kilardi . Cuneyd ul-Bagdadi 

(rahimehullahu) ilk intisab ettigi gunleri o carsiya gelir, magazasim 
eger. igeri girer ve hemen namaza dururdu. Dort yuz rekat kildiktan sonra 
evine donerdi . Habesi ibni Davud'un (rahimehullahu) kirk yil yatsi abdesti 
ile sabah namazi kildigi bildirilmistir .Mu 'minin her zaman abdestli 
bulunmasi gerekir. Her abdest bozuldugunda abdest tazeleyerek iki rek'at 
namaz kilmalidir. Nerede oturursa otursun, kibleye yuzlinun donuk 
bulunmasma dikkat etmesi gerekir. Kendisini daima Peygamber ' imizin 

(S.A.S.) huzurunda oturuyormus gibi farz ederek ona gore kendisine ceki 
dlizen vermelidir. Ta ki . bu dusunce altmda her hareketi vakar ve agirbasli 
olsun, kabaliklara katlanarak her cirkin harekete karsilik vermesin, 
kusurlarma karsilik hemen istigfar etsin, kendini ve amelini begenip 
bobtirlenmesin . Qunkii kendini begenmek, seytanm sif atlarmdandir . Tersine 
kendini kucumsesin, buna karsilik salihlere hurmet ve muhimseme nazar" ile 
baksm. (Junkti salihlere hurmet etmeyi bilmeyenleri Allah (C.C.) onlarla 
birarada bulunma nimetinden mahrum eder. ibadete hurmet etmeyi 
bilmeyenlerin de Allah, kalblerin-den ibadet lezzetini 

cikarir .Anlatildigina gore Ebu Ali. Fudcyl ibni iyad'a (rahimehullahu) 
sordular ki . "ey §eyh! insan ne zaman salih sifatmi kazanir?" soyle 
cevap verdi: "Kulun niyeti, baskalarma nasihat etmek, kalbinde Allah 
korkusu, dilinde dogru sozlultik bulunur ve biitun davramslari salih amel 
oldugu zaman o kimse salih sifatmi tasimaya hak kazanir. 

Ulu Allah Mi'rac'da Peygamber ' imize "ey Ahmed! Eger insanlarm gtinahlardan 
en kacani ve diinyadan en el-etek cekmisi olmak istiyorsan. Ahirete yonel, 
diye buyurdu. Peygamber ' imiz "dtinyadan nasil el-etek cekeyim" diye sordu. 
Ulu Allah "dunya varligi olarak sadece yiyecek, icecek ve giyecek kadar 
yanmda bulundur. Yarm icin hie bir sey biriktirme, hie durmadan beni 
zikret" diye buyurdu . Bunun tizerine Peygamber ' imiz "Allah' 1m! Seni nasil 
devamli zikredeyim" diye sordu. Ulu Allah "insanlardan uzak durmakla; 
uykunu namaz, yemegini aclik yap" diye buyurdu . Nitekim Peygamber ' imiz 

(S.A.S. buyuruyor ki : - Diinyadan uzak durmak hem bedeni ve hem de kalbi 
huzura kavusturur. Buna karsilik dunya tutkunlugu keder ve uzuntuyii 
artirir. Dunya sevgisi, her gtinahm basidir, ondan uzak durmak da her 
iyilik ve ibadetin ilk adimidir . "Anlatildigina gore salihlerden biri bir 



cematin yamndan geciyordu. bakti ki . bir doktor, hastaliklari sayiyor ve 
bahsettigi her hastaligm nasil tedavi edilecegini tarif ediyordu. Salih 
kisi doktora seslendi, "ey bedenlerin tedavi edicisi! Kalbleri de tedavi 
edebilir misin?" Doktor <evet, hastaligmi bana anlat" dedi . Salih kimse 
"bahsettigim kalbi ati?inda . ia blizlillislinde de giinahlar karartmi?tir. Onun 
tedavisi var midir?" dedi. Doktor su cevabi verdi, "boyle bir kalbin ilaci, 
gece-glindliz Allah'a yalvarmak, yakarmak. ' ndan af dilemek, O'na ibadet 
etmeye koyulmak. ' ndan ozlir dilemektir. Kalblerin tedavisi boyledir, sifa 
ise gayblerin bilicisi olan Allah ' dandir . " 
- 64 - 

Doktordan bu cevabi alan salih kisi yliksek bir nara atarak aglayarak 
yoluna devam etti. Yururken soyle dedi. "Sen ne iyi doktorsun, kalbimin 
tedavisini dogru bildin" Doktor sozlerini soyle bitirdi, "bu tarifim" tevbe 
ederek kalbiyle tevbelerin kabul edicisi olan Allah'a yonelenlerin 
tedavisidir . " 

Anlatildigma gore adamin biri bir kole satin alir. Kole efendisine der ki . 
"efendim, aramizda su lie sart bulunacak.l - Vakit geldiginde farz 
namazlari kilmama engel olmayacaksm2 - Glindliz bana ne is buyurursan 
buyur, geceleri bana is vermeyeceksin . 3 - Evinde bana. benden baska hie 
kimsenin giremeyecegi bir oda ayiracaksm . "Adam koleye "bu sartlarini kabul 
ediyorum, kalk evleri gez. kendine kendin bir oda sec" der.Evleri dolasan 
kole orada yikik bir ev bulunca "burayi sectim" der. Adam "oglum, neden 
yikik bir ev sectin" der. Kole "efendim. Allah ile birlikte olunca 
yikintilarm bakimli bahce gibi oldugunu bilmiyor musunuz" der. Kole 
glindlizleri efendisine hizmet eder. geceleri Allah'ma ibadete ayirirdi.Bu 
boyle devam edip giderken bir gece efendi evi gezmeye cikar, kolenin kap:si 
online varinca odayi apaydmlik icinde ve koleyi de secdeye kapanmis gorlir, 
basmdan asagi yerle gok arasina asilmis bir kandil goz kamastirici bir 
lsik sacmaktadir. Kole Allah'ma su sozlerle yalvarip seslenmektedir . 
"Allah' lm! Efendimin hakkini omuzlarima yukledin. ben de ona gundlizleri 
hizmet ediyorum. Eger boyle olmasaydi, gece-gundlizlimli sirf sana ibadet 
ederek gecirirdim. Beni mazur gor, ya Rabb'i."K61e secdeye kapanmis boyle 
dua ederken efendisi ondan gozlerini ayirmiyor, nihayet tanyeri agarir, 
kandil geri almir ve odanin tavani geriye kapanir.Adam geri doner, varip 
olup bitenleri karisma anlatir. Ertesi gece olunca bu sefer karisinin 
elinden tutarak odanin kapisi online ikisi gelirler. Kole yine secdeye 
kapanmistir, kandil yine basmdan asagi sarkmistir . Kari-koca kapmm onlinde 
dikilip gozyaslari icinde koleye bakarlar. Sonunda yine gun agarir. Bunun 
lizerine efendi koleyi cagirarak ona der ki, "sen Allah rizasi icin azadsm. 
boylelikle kendini artik tamamen kendisine mazeret beyan ettiginin 
(Allah' m) ibadetine verebilesin . "Kole ellerini havaya kaldirarak su beyti 
soyler : 
Ey sir sahibi ! Artik o sir aciga gikti.- 65 - 

Halim baskalarma malum olduktan sonra artik yasamak 
istemiyorum. Sonra Allah'a soyle yalvarir. "Allah'im! Senden ollim istiyorum" 
Duasi biter bitmez derhal yere dliser ve ollir.iste salihlerin. Allah 
asiklarmm ve ' nun rizasi pesinde kosanlarm hali! 

Zehri Riyaz'da rivayet edildigine gore Hz. Musa (A.S.) ntn samimi bir 
arkadasi vardir, birlikte hos vakit gecirirlerdi . Bir gun dostu Hz. Musa'ya 
"Allah'a yalvar. kendini bana iyice tanitsm:" der. Dostunun ricasma 
uyarak Allah'a dua eden Hz. Musa'nm duasi kabul edilir.Bir mliddet sonra 
Hz. Musa'nm dostu daglara dliser, vahsi hayvanlara karisir, Musa onu iyice 
kaybetmistir . Allah'a soyle yakarir. "Rabb'im! benim yakm dostum, 
kardesimdi. Simdi onu kaybettim. "Gizli bir ses ona der ki . "ey Musa! Beni 
iyice tamyan kimse artik hie bir insanoglu ile dtistip kalkmaz." 
Rivayete gore bir gun Hz. Yahya (AS.) ile Hz. isa (A.S.) carsida yururken 
karsidan gelen bir kadm aralarmdan garparak gecer. Hz. Yahya "vallahi ben 
bir sey anlamadim" der. Hz. isa, Yahya 'ya "slibhanellah ! Vticudun yammda, 
ama kalbin nerede" der. Hz. Yahya soyle karsilik verir. "Ey Halamoglu goz 
kapayip agasiya kadar bile kalbim Allah' lmdan baskasi ile irtibat kursa 
Allah 'i tanimadigimi anlarim." 



Bildirildigine gore Allah' 1 gergekten tanimak, dtinya ve Ahiretin her 
ikisinden siyrilarak sirf Allah'a ydnelmek, muhabbet sarabi ile bir kere 
sarhos olduktan sonra onun cemalini gortinceye kadar ayilmamaktir . kimse 
rabbinin nuru igindedir. 

- 66 - 

ON iKINCi BOLUM 

IBLIS VE AZABINI BEYAN 

Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 
Eger donerlerse (Allah 'in emrine uymaktan ve Resul'tintin gosterdigi yoldan 
yiiz gevirirlerse) bilsinler ki . Allah kafirleri sevmez (onlarin ne 
tevbelerini kabul eder ve nevde gtinahlarim bagislar. (40) . 
(40) Kur'an-i Kerim/Al-i imran. 32 

Nitekim ulu Allah kendini biiyiik gdriip Allah 'in ululugunu kabul 
etmedigi igin iblisin tevbesini kabul etmemistir. Buna karsilik Hz. 
Adem'e tevbe etmeyi ilham etmesi ve tevbesini kabul etmesi, kendi 
dili ile giinahim itiraf etmesi, pismanlik duymasi ve kendini 
suglamasmdan dolayidir .Ustelik Hz. Adem'in (A.S.) isledigi kusur, 
gergek manada giinah sayilmaz. Qiinkii peygamberler (Allah 'in selami 
iizerlerine olsun) masumdurlar alimler tarafmdan kabul edilen sahih 
gorlise gore ne peygamber olmadan once ve ne de peygamberken giinah 
islemezler, giinaha diismekten korunmusturlar . Hz. Adem'in (A.S.) 
kusuru, sadece gdriiniiste giinahtir Buna ragmen o ve Havva . Allah'a 
sdyle seslenmislerdir : Kur'an-i kerimde ulu Allah bize onlarin 
yakarisini sdyle bildirmektedir : 
- 67 - 

Ey Rabb'imiz! Biz kendi kendimize zulmettik. Eger sen bizi 
bagislamaz, bize merhamet etmezsen, hig siiphesiz hiisrana 
ugrayanlardan olacagiz" (41) . 
Gdriiliiyor ki, Hz. Adem (A.S.) ve Havva yaptiklarma pisman olarak 
hemen tevbeye ydnelmisler ve Allah 'in rahmetinden iimit 
kesmemislerdir . Nitekim ulu Allah sdyle buyuruyor: 

Allah' m rahmetinden sakin iimit kesmeyiniz" (42) . iblise gelince, o 
ne giinahim itiraf etmis, ne yaptigma pisman olmus, ne kendini 
suglamis ve ne de tevbe etmeye yonelmis, ustelik de Allah' in 
rahmetinden iimit kesmis, kendini begenmistir . Her kirn ki . tUlumu 
seytan gibi olursa tevbesi kabul edilmez. Buna karsilik giinah 
isledikten sonraki tavri Hz. Adem (A.S.) gibi olanlarin 
tevbelerini Allah kabul eder . Cunkii kaynagi nefsi arzularm 
azgmligi olan her giinahm affedilmesi umulur, ama kendini 
begenmislige dayanan hig bir giinahm affedilmesi beklenemez. Hz. 
Adem'in (A.S.) kusuru nefsi arzularm azgmligma dayaniyorken 
seytanm giinahi ise kendini begenmislikten ileri geliyordu. 
(41) Kur'an-i Kerim Araf Siiresi. 23(42) Kur'an-i Kerim . ' Z j rnar 
Suresi. 53 

Anlatildigma gore iblis bir giin Hz. Musa'ya (A.S.) gelir ve ona 
sorar ki . "Allah' in kendisine elci olarak segtigi ve zaman zaman 
konustugu kimse sen misin?" Hz. Musa "evet, fakat sen kimsin ve ne 
istiyorsun" diye karsilik verir.§eytan kendini tanitmadan Hz. Musa'ya 
(A.S.) su teklifte bulunur, "Allah 'ma bildir ki yarattiklarmdan 
biri senden tevbesinin kabul edilmesini diliyor . "Bunun iizerine 
Allah'dan Hz. Musa'ya (A.S.) su vahiy gelir, "ey Musa, ona de ki, 
senin hatirin igin dilegini kabul ediyorum. Yalniz ona Hz. Adem'in 
kabrine secde etmesini sdyle. Eger secde ederse tevbesini kabul 
ederek gunahlarim bagislayacagim. " 

- 63 - 

Hz. Musa (A.S.) durumu seytana bildirince o kiiplere biner, eski 
buyuklenme edasim yine takmarak soyle der. "ey Musa! Ben ona cennette 
iken secde etmemistim de simdi oliisiine mi secde edecegim. "Rivayete gore 
cehennemde ibiis ' in azabi agirlastirilir ve ona "Allah' m azabim nasil 
buluyorsun" diye sorulur, "olabileceginden daha agir" diye cevap verir. 
Bunun iizerine ona denir ki . "Adem, cennet bahgelerindedir . Ona secde et. 



ozur dile de bagijlanasin. " Fakat o bu teklifi kabul etmeye yana?maz. bunun 
uzerine cektigi azab, butun cehennemliklerin azabimn yetmis bin kati kadar 
agirla?tirilir . Haberde bildirildigine gore ulu Allah, her yuz bin senelik 
azab devresinden sonra seytani cehennemden gikarir ve Hz. Adem'i (A.S.) 
cennetten cikararak seytana ona secde etmesini emreder, fakat seytan bu 
emre uymaya yanasmaymca yeniden atese atilir . Kardeslerim! Seytan'dan 
kurtulmak istiyorsaniz . Allah'a sarilimz. O'na sigininiz . Kiyamet gunti 
gelince meydana atesten bir kursi kurulur, uzerinde iblis cikar, butun 
seytanlar ve kafirler cevresinde toplanir, sesi aniran bir esek sesi 
gibidir, soyle konu?ur, "ey cehennemlikler ! Allah 'm daha evvel 
va ' dettikleri bugtin nasil buldunuz?" Etraf mdakiler hep ,bir agizdan 'hepsi 
dogruymus" derler . Seytan da onlara der ki . "bu gun merhametten umut 
kestigim bir gundur." Bunun uzerine Allah meleklere onu ve yardakcilarini 
atesten topuzlarla dovmelerini emreder. Ebediyen gikarma emri duymaksizm 
kirk sene burada iskence cekerler. Cehennem azabmdan Allah'a 
sigimriz . Anlatildigina gore Kiyamet gunii iblis mahsere getirilir, daha 
once kurulan atesten bir koltuga oturmasi emredilir. Boynunda lanet halkasi 
vardir. Allah azab meleklerine onu oturdugu koltuktan siirukleyerek 
cehenneme atmalarini emreder. Fakat boynundaki halkaya asilan melekler, onu 
stiruklemeyi basaramazlar . Bunun uzerine Allah Cebrail'e yanma seksen bin 
melek alarak onu cehenneme cekmelerini emreder, fakat o da basaramaz. 
Arkasmdan Allah israfil ve Azrail'e de yanlarma alacaklari seksen biner 
kisi ile birlikte ayni emri verir, fakat bunlar da onu yerinden 
kipirdatamaz . Bunun uzerine Allah buyurur ki . "boynunda o lanet halkasi 
varken yaratmis oldugum butun meleklerin bin kac kati bile biraraya 
gelseler, onu cehenneme tasiyamazlar .! "Anlatildigina gore, ibtis ' in birinci 
kat gokte iken ismi "Abid" . ikinci kat gokte iken ismi "Zahid"; ucuncu kat 
gokte iken ismi "Arif", dordtincu kat gokte iken ismi "Veli", besinci kat 
gokte iken adi "Taki", altinci kat gokte iken adi "Haz"n", yedinci kat 
gokte iken adi "Azazil" idi . 
- 69 - 
Fakat Levh-ii Mahfuz'daki adi. "iblis" idi. o sonunda basina gelecek 
olanlari bilmiyordu . Ulu Allah kendisine Hz. Adem'e (A.S.) secde etmesini 
emredince Allah'a dedi ki . "onu benden iisttin mti tUluyorsun? Ben ondan daha 
hayirliyim. Beni atesten onu ise camurdan yarattm" Allah seytana "ben 
diledigimi yaparim" diye cevap verdi . Kendini daha serefli gordugu igin 
burun kivirarak ve tepeden bakarak Hz. Adem'e (A.S.) secde edecegi yerde 
arkasim cevirdi, diger butun melekler bu emre Uyarak kapandiklari secdede 
uzun bir muddet beklerken o sipsivri olarak ayakta kaldi .Melekler baslarini 
kaldirip da onun kendileri ile birlikte secde etmemis oldugunu goriince 
slikur maksadi ile ikinci sefer secdeye kapandilar. ise arkadaslarma yan 
yan bakarak, onlara katilmayi asla diisunmeyerek ve Allah ' m emrini kirdi 
diye hie bir pismanlik duymayarak yine tek basina ayakta kaldi. Bunun 
uzerine Allah yakisikli vucudunu bozdu, onu domuz suretine cevirdi, basini 
deve basi ve gogsiinu biiyiik deve horgucli bicimine koydu, yuzu maymun yuztine 
dondii, gozleri ytizti boyunca uzanan iki yank halini aldi . burun itelikten 
hakamet canagi gibi acildi, dudaklari oktizunkilere dondu, azi disleri 
domuzunkiler gibi agzmdan disariya firladi, sakali yolundu, cenesinde 
sadece yedi seyrek tuy kaldi. Allah onu once cennetten, sonra gokten ve daha 
sonra yeryuzunden kovarak adalara surdu. Simdi yeryuztine ancak gizli gizli 
ayak basabiliyor. Kafirlerden biri oldugu igin Allah' in laneti Kiyamet 
guntine kadar onunla birliktedir . Oysa ki . daha once yakisikli, dort kanadli, 
bilgili, 50k ibadet isleyen, meleklerin Tavusu ve en biiyugu olan. daha bir 
cok imrenilir, sifatlar tasiyan bir kimse idi. 

Bunlarm hie birisinin ona faydasi olmadi. Bundan herkesin ibret almasi 
gerekir . Soylendigine gore iblis tuzaga dusurulunce Cebrail ve Mikail 
aglamaya baslarlar. Allah, onlara "niye agliyorsunuz" diye sorar. Onlar da 
"sana varan yolda tuzaga diismeyecegimizden emin degiliz" derler. Ulu Allah 
da onlara "iste oyle olunuz, benim yolumda tuzaga dusmeyeceginize hie bir 
zaman guvenmeyiniz" buyurur. 



Anlatildigma gore iblis .Allah' in katmdan kovulunca O'na der ki . "ey \ 
Rabb'im! Adem yiiziinden beni cennetten kovdun . Ben ondan kendi basima 65 
alamam, ancak sen beni tizerine salarsan octimii alabilirim'" Allah ona "seni 
onun ogullari tizerine saliyorum, gtinkti peygamberler senin tuzagmdan 
korunmuslardir" diye karsilik verir.- 70 - 

verir. 5eytan "evira neresi" diye sorar. Allah "haraam" diye cevap 
A erir. §eytan "yiyecegim~ne olacak" der Allah 

tiirlu gida mo^gsi" diye karsilik §eytan "ne igecegim" der. Allah 
"sarhosluk veren biitiin igecekler senin" karsiligini verir. §eytan 
"tuzaklarim neler olacak" der. Allah "kadmlar" cevabini verir. 

- 72 - 

ONUQUNCU BOLUM 

EMANET 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

Biz emaneti goklere, yeryiiziine ve daglara arzettik. Onlar onu 
yiiklenmeye yanasmadilar, ondan iirktii.'er" (43) 
(43) Kur'an-i Kerim/Ahzab Suresi. 72- 73 - 

Ayet-i kerimedeki "emanet"in manasi, karsiligmda sevap yahut ceza 
tahakkuk eden ibadet ve farzlardir .Kurtubi ' ye gore "emanet" biitiin 
dini gdrevlerini igine alir. alimlerin gogunlugunun gdriisii ve sahih 
fetva bu sekildedir. Fakat ayrmtilarda cesitli gdriisler vardir. ibni 
Mes'ud'a gore ayet-i kerime, mal giivenligi ile ilgilidir, emanetler 
ve benzeri gibi . Yine ona isnad edilen baska bir gdriise gore ayette 
biitiin farzlar kasdedilmekle birlikte ozellikle mal giivenligi 
sozkonusudur . Ebu Derda "ciiniibluktan armmak emanettir, " der. ibni 
Omer "insan viicudunda Allah 'in ilk yarattigi organ cinsiyet uzvudur. 
Sanki Allah kuluna "bu uzuv, senin uhdene tevdi edilmis bir 
emanettir, onu mutlaka yerinde kullan. onu korudugun miiddetge ben de 
seni korurum" der. Buna gore cinsiyet uzvu bir emanettir, sdz gibi 
emanettir, kulaklar birer emanettir, dil bir emanettir, karin, eller 
ve ayaklar birer emanettir. Emanettir, yprvf y"7Yrf rnn imam 
yoktur. Hasan der ki . "emanet goklere, yere ve daglara arzedildi. 
bunlarm hepsi igindekilerile) beraber titrediler. Qiinkii Allah onlara 
teker teker "eger emaneti iyi kullanirsan seni miikaf atlandiririm, 
eger kotiiye kullanirsan cezalandiririm" diye buyurdu . Bunun igin her 
biri "hayir" cevabini verdi .Mucahid (rehimehullahu) der ki . "Allah 
Hz. Adem'i yarattigi zaman emaneti ona da ayni sartlarla teklif etti. 
Adem "onu yiikleniyorum" dedi.Hig siiphesiz Allah emaneti goklere, yere 
ve daglara mecbur tutarak degil, onlari goniillii birakarak 
arzetmistir. Yoksa eger onu onlara, mecbur tutarak teklif etmis 
olsaydi, onlar da onu iizerlerine almaktan kagmmazlardi .Kaf fal ve 
onun gdriisiinde olanlara gore ayetteki "arzetme, teklif etme" ifadesi 
sembolik (temsili) dir. Yani gokyiizii, yer ve daglar, biitiin 
iriliklerine ragmen, eger emaneti yiiklenmeye elverisli olsalardi, 
karsiligi olan miikafat ve azabm dnemi yiiziinden, seriati omuzlamak 
bunlara agir gelirdi. Demektir ki . seriati yiiklenmek, gdklerin, 
yeryiiziiniin ve daglarm kagmmasmi hakli gikaracak kader dev bir 
istir . Bununla birlikte ulu Allah' in "insan onu yiiklendi" diye 
belirttigi iizere, insanoglu bu yiikiin altina girmistir. Yani Hz. Adem 
tohum aleminde ziirriyeti belinden gikarken ve onlardan Allah '1 
taniyacaklarma dair sdz almirken kendisine arzedilen emanetin 
sorumlulugunu benimsemistir . Ulu Allah ayet-i kerimenin devammda "hig 
siiphesiz o, (yani insan) gok zalim ve pek cahildir" buyuruyor. 
Demektir ki, o, bu yiikii yiiklenirken nefsine agir sekilde 
zulmetmistir , ayrica yiiklendigi sorumlulugun agirligi hususunda pek 
cahildir veya Allah 'in emirlerinin ne oldugunu bilmemektedir . ibni 
Abbas 'dan (R.A.) rivayet edildigine gore sdyle buyuruyor: Emanet. Hz. 
Adem'e arzedildi. "bunu igindekilerle birlikte al . eger itaat edersen 



seni affederim. Eger emrimi kirarsan seni azaba garptinrim" denildi. 
' Hz. Adem "peki . onu igindekilerle birlikte kabul ediyorum" diye 
cevap verdi . Fakat o giiniin ikindisi ile ak?arai arasmdaki kadar bir 
zaman heniiz gegmisti ki . Hz. Adem yasak agacin meyvasim yedi . Ne var 
ki . Allah hemen rahmetini arkasmdan yetistirdi de kusuruna karsilik 
tevbe ederek yine dogru yola ddndii . "Emanet" kelime olarak "iman" 
kelimesi ile ayni koktendir. Buna 

- 74 - 
gore Allah 'in emanetini koruyan kisinin Allah da imanini korur. 

Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyurur:"- Emanete karsi titizlik 

gostermeyenlerin imam, Yoktur , -Soztinde durmayanin dini de yoktur. " A Bu 

konuda bir sair soyle der: 

Korkarak hiyanete razi olanin boynu devrilsin! 

yuzden emaneti korumaya yan gizeninDini ve insanligi bir yana birakarak 

baslari alip gitmistir. 

Yasadikga ba?ma gelecek belalar birbirini takip edecektir. 

Diger bir sair de soyle der: 

Hiyanete boyun egmegi huy edinen kimse 

Pek kisa zamanda siranin kendisine gelmesine layiktir. 

Zilletler durmadan elemlerini yagdirirlar 

Zimmetine hiyanet edenler ile sozunti tutmayanlara . 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : 

Mii'min hiyanet ve yalan ile ilgisi olmayan her huyu edinebilir. 
"Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Ummetim, emaneti ganimet ve 
sadakayi angarya saymadikga iyi yoldadir 

"Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Emaneti giivendigin kimseye 
teslim et, sana hainlik edene sen de karsilik verme . "Buhari ile 
Muslim' de Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet edilerek nakledildigine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) sdyle buyuruyor:- Miinafigm alameti iigtiir: 
Konustugu zaman yalan sdyler, verdigi sdzii tutmaz, uhdesine verilen 
emanete hiyanet eder . "Demektir ki . miinafik bir kimseye birisi giivenip 
bir sir verse hemen hiyanet ederek onu baskalarma agar, uhdesine 
maddi bir emanet tevdi ediise onu inkar ederek veya korumayarak 
veyahut izinsiz kullanarak ona karsi hiyanet eder. Emaneti korumak, 
mukarreb meleklerin, peygamberlerin sifati ve Allah korkusu tasiyan 
iyilerin huyudur. Ulu Allah (C.C.) sdyle buyurur: 

- 75 - 

Hig siiphesiz Allah size emanetleri layik olanlara vermenizi 

emreder . " ( 44 ) 
Biitiin tefsir alimleri, bu ayet-i kerimenin seriatm bir gok temel 
prensibini kapsadigi gdrlisundedirler . Ayet-i kerimenin muhatabi idare 
eden olsun, idare edilen olsun, biitiin miikellef lerdir .Buna gore 
idarecilerin mazlumu destekleyip hakkini ortaya gikarmalari gerekir, 
bu bir emanettir. Basta yetimler olmak iizere miistiimanlarm mallarini 
korumalari gerekir, giinkii o bir emanettir. Alimlerin halka dinin 
hukumlerini ogretmeleri gerekir, bu alimlerin koruyuculuguna teslim 
edilmis bir emanettir .Ana - babanm gocuguna iyi terbiye vererek gdz 

- kulak olmasi gerekir, giinkii gocuk ana - babaya teslim edilmis bir 
emanettir . Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) sdyle buyuruyor:-- Hepiniz 
ayri ayri birer gobansmiz, herkes siiriisiinden sorumludur . "Zehr-ur 
Riyaz adli kitapta anlatildigma gore bir kul Kiyamet giinu 
getirilerek ulu Allah' in huzuruna dikilir. Ulu Allah ona "falamn 
emanetini geri verdin mi" diye sorar. Kul "hayir, ya Rabb ' i ! " diye 
cevap verir.Bunun iizerine Allah bir melege emir verir, elinden tutar, 
onu cehenneme gotiiriir ve cehennemin dibine diismiis olan o emaneti 
adama gosterir ve onu atese atar. Adam, cehennemin dibine ininceye 
kadar yetmis yil ateste batmaya devam eder. Dibe inince orada duran 
emaneti alip yiikselmeye baslar. Cehennemin agzma gikmca ayagi 
kayar, yine batmaya baslar. Sonra yine yiikselir, yine batar. 
Peygamberimizin (S.A.S.) sefaati sayesinde Allah'm liitfu imdadma 
yetiserek emanet sahibi ona hakkini helal edinceye kadar bu inis - 



gikislar ayni sekilde devam eder.Ebu Seleme (R.A.) soyle rivayet 
ediyor, "bir giin Peygamberimizle (S.A.S.) birlikte oturuyorken bir 
cenaze getirildi, namazi kilinacakti. Peygamberimiz "iizerinde borg 
var mi" diye sordu, "hayir" diye cevap verdiler. Bunun iizerine cenaze 
namazim kildirdi . Arkasindan bir baska cenaze getirdiler. 
Peygamber ' imiz yine "borcu var mi" diye sordu, "evet, var" diye cevap 
verdiler. Peygamber "arkada bir sey birakti mi" diye sordu, "evet. iig 
dinar" dediler. Bunun iizerine Peygamber ' imiz bu cenazenin de . 
namazim kildirdi . Derken iigiincii bir cenaze getirdiler. Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) "borcu var mi" diye sordu, "evet," diye cevap verdiler. 
Peygamber ' imiz "arkada bir sey birakti mi" diye sordu, "hayir" 
dediler. Bunun iizerine "arkadasmizm cenaze namazim siz kiliniz" 
dedi . 

(44) Kur'an-i Kerim/Nisa Siiresi. 58- 76 - 

ONDORDUNCU BOLUM 

NAMAZI HUZUR VE HUSU ILE TAMAMLAMAK 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : - Namazlarinda husu iginde olan 
mii'minler kurtulusa ermislerdir" (45).Bilesin ki . dil alimleri "husu" 
kelimesini "korkmak> ve "gekinmek" gibi kalb eylemlerinden" sayar, bazilari 
da "sukunet", "oteye - beriye bakmamak" ve "oynamamak" gibi davranis 
eylemlerinden kabul eder.Fikih alimleri "husu"un namazm farzlarmdan mi- 
oldugu, yoksa f aziletlerinden mi sayilmasi gerektigi hususunda anlasmazlik 
halindedirler , her iki gortisti de ileri surenler vardir. Birinci gorusii 
savunanlar su hadis ve ayete dayaniyorlar . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : - Kulun ancak akli tarn yerinde iken kildigi namaz, namaz 
yerine geger."Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : "- Namazi beni hatirlamak igin 
kil!" (Taha: 14) . ilk, gorusti savunanlara gore gaflet hali "zikir"le. yani 
Allah' i hatirda tutma eylemi ile bagdasmaz, bu ytizden ulu Allah: 

"Sakin gafillerden olma" diye buyurur (46) . 

(45) Kur"an-i Kerim. tfyttftjnac. SiirEsi. 1(46) Kur'an-i 
Kerim.-Arof Siiresi. 2CS. 

- 77 - 

Beyhaki'nin Muhammed ibni Sirin (R.A.) dan rivayetine gore Muhammed 
ibni §irin soyle demistir "Haber aldim ki Peygamber ' imiz (S.A.S.) namaz 
kilarken gozlerini havaya kaldirdigi igin bu ayet inmistir." Abdurrezzak ' in 

(R.A.) ayni konudaki rivayetinde bu ayet inince Peygamber ' imizin kendisine 
namazda husu iginde olmasini ve gozlerini secde yerinden ayirmamasini 
emrettigi Have edilmektedir . Hakim ve Beyhcki'nin birlikte Ebu Hureyre 

(R.A.) dan naklettiklerine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) namaz kildigi vakit 
gozlerini semaya dikerdi. Bunun iizerine kendisine yukardaki ayet inmis, o 
da hemen basini egmisti" . "Hasan'dan (R.A.) rivayet edildigine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Bes vakit namaz, birinizin evin 
ontinden akan suyu gok bir nehir gibidir, her giin bes kere bu nehre girip 
yikanirsa iizerinde kir namma bir sey kalabilir mi?"Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
demek istiyor ki . biiyiikleri dismda btitun giinahtan, geride hie bir sey 
birakmamak tizere, bes vakit namaz giderir. Elbette ki bu durum, husu iginde 
ve kalb huzuru ile kilinan namaz igin soz konusudur, boyle olmeyan namaz da 
zaten sahibine reddedilir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Diinyanin 
her seyi ile ikisini keserek iki rek'at namaz kilan kimsenin gegmis .buttin 
giinahlari af f edilir . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Namaz 
kilmak. hacca gitmek. Beytiillah'i tavaf etmek ve diger usulii belirlenen 
ibadetler, Allah' i hatirda tutmayi saglamak igin emredilmistir . Hatirlanan 
hakkmda -ki asil amag ve hedef o'dur- kalbinde saygi ve iirperme 
oulunmaymca boyle bir hatirlamamn (zikrin) ne kiymeti vardir?"/ine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Kotti ve girkin davranislardan 
sahibine alikoyamayan namaz kulun Allah'dan daha gok uzaklasmasma sebep 
olur."Bekir ibni Abdullah der ki . "ey insanoglu! Allah'm huzuruna izinsiz 
girip kendisi ile terctimansiz konusmak istersen bunu yapabilirsin . " 
Kendisine "bu nasil olabilir" diye sorarlar. Bekr ibni Abdullah soyle cevap 



verir, "iyicene bir abdest alirsin, ve namaz yerine gidersin. iste o anda 
Allah' in huzuruna izinsiz girmis, tercumansiz O'nunla konusmus olursun."Hz. 
Ayse (R. Anha) diyor ki . "Resulullah ile karsilikli konusurduk ( bize bir 
sey der, biz de O'na karjiliginda bir sey soylerdik. Fakat namaz vakti 
girince Allah' in azameti ile oylesine mesgul olurdu ki . sanki ne bizi 
tanir ve ne de biz ' nu tanir olurduk."- 78 - 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Allah, kulun kalbi ile 
bedenini birlikte hazirlayarak kilmadigi namazm tarafma bakmaz . "Allah ' in 
dostu Hz. Ibrahim (A.S.) namaza durdugu zaman iki mil uzaktan kalbinin 
atisi duyulurdu . Said ul-Tenuhi (rehimehullohu) namaz kilarken yanagmdan 
sakalma suztilen goz yaslari dinmezdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) adarain birini 
namazda sakali ile oynerken gordti ve "eger bu adarain kalbi Allah korkusu 
tasisa azalari da tasirdi" diye buyurdu . Anlatildigma gore Hz. Ali 

(kerremeuahu vechehu) namaz vakti girince titremeye baslar, rengi atardi. 
"Ne oluyor sana. ya emirulmuminin" dediklerinde "goklere yere ve daglara 
arzedilince urkerek yuklenmekten cekindikleri halde benim uzerime aldigim 
emanetin vakti geldi" diye cevap verirdi . Rivayete gore Ali ibni Huseyin 

(rehimehuuahu) abdest alirken rengi sararirdi, yakmlari ona "abdest 
alirken sana niye boyle oluyor" sorarlar. da su cevabi verirdi, "kimin 
karsisma dikilmek istedigimi biliyor musunuz?" Rivayete gore Hatem til — 
Asam'a (R.A.) namazi nasil kilmdigi hakkmda soru soruldu, o da soyle 
cevap verdi : "Namaz vakti girince gtizelcene abdest alir. namaz kilacagim 
yere varirim, azalarim yerine, otursun diye once bir mtiddet otururum. Sonra 
karsimda, koslerimin arasmda Kabe . ayaklarimm altmda Sirat kopriisu, 
sagimda cennet, solumda cehennem. arkamda olum melegi olan. Azrail varmis 
gibi farzederek ve kilacagim son namazmis gibi kast>ul ederek korku ve 
timid arasi bir ruh hali icinde usuliine uygun bir tekbir alorak namaza 
dururum. . Duzenli bir sekilde "Fatihe" ve "zammisure" okurum, tevazu icinde 

husu icinde secdeye kapamrira. Sonra sol ayagirain dismi yere. 
sag_ayagimi bas parmak uzere dikerek bagdas kurar. otururum. bu 
yaptiklarima, ihlas halini katarim. Sonunda "kildigim namaz acaba kabul 
oldu mu olmadi mi bilemem. 

ibni Abbas (R. Anhuma) der ki, "tefekklir hali icinde kilinan ne uzun 
ne kisa (orto) iki rek'atlik namaz, basibos bir kalb ile kilinan bir 
gecelik namazdan daha hayirlidir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - 
Ahir zamanda ummetimden oyleleri gelecek ki . camilere varacak, halka kurup 
oturacaklar. Dillerinden dunya ve dtinya sevgisi dusmeyecektir . Oyleleri ile 
oturup kalkmaym, Allah' in onlara hie bir haceti yoktur . "Hasan El Basri'den 
(R.A.) rivayet edildigine gore: "Peygamber ' imiz 

- 79 - 



(S.A.S.) bir gun "size insanlar arasmda en cirkin hirsiz kimdir, 
haber vereyim mi" diye buyurdu. Orada bulunanlar "kimdir ya Resulullah" 
diye sordular. Peygamber ' imiz "Namazmdan calandir" diye cevap verdi. 
Oradakiler "namazmdan calmasi nasil olur" diye sordular. Peygamber ' imiz 
namazm ruktiunu ve secdesini eksik - eksik yaparak" cevabmi verdi. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Kiyamet gunu kul, ilk once namazdan 
hesaba cekilecektir . Namazdan yana bir eksigi cikmadigi takdirde 
hesaplasmasi kolay gecer. Fakat eger namazdan yana bir eksigi cikarsa ulu 
Allah meleklerine "bu kulumun nafile ibadetleri varsa ondan borca kalmis 
farzlari yerine koyun" diye buyurur . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - 
Bir kula verilebilecek en hayirli hediye iki rek'at namaz kilsin diye 
kendisine izin vermektir . "Namaza duracagi zaman Hz. Omer'in (R.A.) 
bogurleri titrer ve disleri takirdardi. Bu halin sebebi kendisine sorulunca 
"emaneti yerine getirmenin ve farz borcunu odemenin vakti geldi, bilmem ki . 
onu nasil yerine getirecegim?"Anlatildigma gore Half ibni Eyytib (R.A.) bir 
gun namazda iken bir yerinden an sokar. Sokulan yer (kanar, fakat half hie 
bir sey duymaz.Bu sirada ibni Said cikagelir. Half'e uzerinden kan 



geldigini bildirir de o da elbisesini yikar. Ona sorarlar, "nasil oluyor, 
an seni sokuyor, vticudunu kanatiyor da sen hig bir sey duymuyorsun?"0 da 
su cevabi verir. "Melik til-Cebbar olan Allah' in huzurunda duran, basmdan 
Azrail dikilen, solunda cehennem ve ayaklarimn altmda Ssirat koprtisti 
bulunan kimse boyle bir seyi nasil duyabilir?"Amr ibni Zerrin 
(rehimehullahu) eli kanser olmus, kendisi ibadet ve takvada hayli ytiksek 
dereceye varmis bir zat idi, doktorlar "elini mutlaka kesmemiz gerekiyor" 
dediler. da "oyle ise kesin" dedi . Doktorlar "seni ipler ile baglamadan 
kesemeyiz" dediler . Bunun tizerine "beni baglamanizi istemiyorum, namaza 
durdugum zaman kesiniz" dedi. Nitekim namaza durunca elini kestiler, o ise 
hig bir sey duymadi bile. 

- 80 
ONBESINCI BOLUM 

EMRI BILMA'RUF VE NEHYI ANIL MUNKER 

Enes Bin Malik'den rivayet edildigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : - Benim tizerime bir kere selat-ti selam getirenin nefsinden 
ulu, Allah beyaz bir bulut yaratir. Allah buluta rahmet denizinden su 
yuklenmesini emreder, o da ytiklenir. Sonra Allah buluta yagmasmi emreder, 
o da yagar. Yere dtisen her damladan Aftan altin, daglara dtisen her damladan 
gtimtis yaratir. Kafirin tizerine dtisen her damladan da Allah onlara iman 
nasip eder."Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

Siz insanlarm iyiligi igin ortaya gikarilmis, en hayirli bir 
timmetsiniz, iyiligi emreder ve kottiltikten alikorsunuz. Allah'a da 
inanirsmiz" (47) . 

(47) Kur'an-i Kerim/Al-i imran Sttresi. 110 

Kelbi (rahimehullahu } der ki . bu ayet-i kerime bu timmetin diger 
timmetlere karsi tisttinltik durumunu agiklamaktadir . Bu ayet-i celile 
gosterir ki . bu islam timmeti kayitsiz sartsiz btittin timmetlerin en 
hayirlisidir . Bu tisttinltik ilk mtisltiman halkasi ile son mtisltiman 
halkasi arasmda, diger timmetler karsismda ortaktir ama halkalar 
arasmda ayri derece farki vardir. Nitekim sahabilerin timmetin geri 
kalanindan tisttin oldugu hakkmda hadisler vardir. 
- 81 - 

Ayet-i kerimede gecen "insanlar igin gikarilmis" ifadesi insanlarm 
iyilik ve yarari igin btittin ytiz yillarda meydana getirilmis, temaytiz edip 
tanmmis demektir . Yine ayet-i kerimedeki "iyiligi emreder, kottiltikten 
alikor ve Allah'a inanirsmiz" ifadesi, yeni ctimledir. Bu -ctimle timmetin 
tisttinltik sebeplerini agiklamaktadir. Bu ifadeler, ayni zamanda bu timmetin 
belirtilen sifatlari tasidigi mtiddetge ve gosterilen yolda ilerledigi 
stirece ancak diger timmetlerden tisttin olacagmi, buna gore iyiligi emrederek 
kottiltikten alakoyma meziyetini yitirdikleri zaman tisttinltiklerini de 
kaybedeceklerini agiklamaktadir . Demek ki bu timmetin mensuplari, iyiligi 
emrederek kottiltikten ala-koyduklari ve mtisltiman olsunlar diye kafirler ile 
savastiklari igin Allah onlari insanlara yararlilikta en tisttin kilmistir.- 
insanlarm en hayirlilari, insanlara yararli olanlar, buna karsilik 
insanlarm en kottileri onlara zarari dokunanlardir . "Ayet-i kerimedeki 
"Allah'a inanirsmiz" ifadesi. Allah'm birligini tasdik edersiniz, bu 
inangta sebat edersiniz ve Hz. Muhammed'in Allah'm elgisi oldugunu kabul 
edersiniz demektir . (Jtinkti Hz. Muhammed'in elgiligini inkar edenler. Allah'a 
iman etmis sayilmaz. Zira boyleleri Peygamberimizin (S.A.S.) Allah katmdan 
getirdigi mucize ayetleri kendi uydurmasi zannederler . Peygamberimizin 
(S.A.S.) buyuruyor ki : - igimizden biri bir egrilik gordtigti zaman onu eli 
ile degistirsin, eger gticti yetmiyorsa dili ile degistirsin, buna da gucti 
yetmiyorsa kalbi ile degistirsin ki, bu imanm en zayif sekilde 
tezahurudtir . "Bazi alimler bu hadis ile ilgili olarak derler ki . elle 
degistirmek idarecilerin, sozle degistirmek alimlerin ve kalble degistirmek 
de btittin mtisltimanlarm gorevidir. Fakat bir kisim alimler de egriligi 
degistirebilmek herkesin egriligi degistirmekle ytiktimlti oldugunu ileri 
stirerek ilk gortisteki vazife boltimtine karsi gikarlar . Nitekim ulu Allah 
(C.C.) buyuruyor ki : 

- 82 - 



iyilik ve takvada biribirinizi destekleyiniz , kotiiluk ve 
azginlikta degil" (48) . 

(48) Kur'an-i Kerim/Manio Suresi. 2 

"iyilikte yardimlasmak" iyilik islemeyi tesvik etmek, ona vardiran 
yararli yollari agmak. kotiiluk ve azginlik yollarim miimkiin oldugu 
kadar kapatmakla olur.ty. Peygamberimiz (S.A.S.) diger bir hadisde 
buyuruyor ki : - Kim bir bid' at sahibini dnlerse Allah onun kalbini 
giiven ve iman ile doldurur. Kim bir bid'at sahibine karsi gikarsa 
Allah onu en korkulu giinde (Kiyamet giiniinde) emniyete gikarir. 
iyiligi emrederek kotiiliikten alakoyanlar. Allah 'in yeryiiziindeki 
halifeleri, ' nun kitabimn sozciileri ve Resui'iiniin 
temsilcileridir . "Hiizeyf e (RA) dan rivayet edildigine gore soyle 
demistir. yO "- insanlara dyle bir gun gelecektir ki onlarin 
nazarmda bir ates le§i iyiligi emrederek kotiiliikten alakoyan bir 
miiminden daha makbul olacaktir . "Hz . Musa (A.S.) ulu Allah 'a "miimin 
kardesi igin dua eden. ona iyiligi emrederek kotiiliikten uzak 
durmasim sdyleyen kimsenin miikafati nedir, ya Rabb ' i ! " diye sordu. 
Ulu Allah Hz. Musa'ya soyle cevap verdi . "her kelimesine karsilik ona 
bir yillik ibadet yazarim ve onu cehennem azabma garptirmaktan heya 
ederim. "Kutsi bir hadisde ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor:- Ey 
ademoglu! Tevbe etmeyi erteleyen, bos kuruntular pesinde kosarak 
Ahirete amelsiz gelen kimselerden olma. Boyleleri ibadet edenler gibi 
konustugu halde miinaf lklarin yaptigi hareketleri yaparlar. 
Kendilerine verilen ile gdzleri doymaz, yokluga karsi sabirsizdirlar. 
salihleri severler, fakat onlarden degildirler, miinaf lklardan sdzce 
nefret ederler, fakat onlardandirlar . iyiligi emrederler, fakat 
kendileri yapmazlar, kotiiliikten baskalarim alakoymaya galisirlar , 
fakat kendileri kotiiluk islemekten geri durmazlar . "Hz . Ali 
(keremeiiahu vechehu) diyor ki . Peygamberimizin (S.A.S.) soyle 
dedigini duydum:- Ahir zamanda dyle diisiik geneli kisa akilli 
kimseler tiireyecektir ki, sdyleyecekleri yararli iyi sdzler 
girtlaklarim asmayacak (kalblerine islemeyecektir) Okun av hayvamm 
delik-desik etmesi gibi bu kimseler de dini delik-desik 
edeceklerdir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Gok yiiziine 
gikarildigim gece dudaklari atesten makaslar ile ke- 

- 83 - 

silen bir tekim erkekler gordiim. "Ya Cebrail, bunlar kimdir" diye 

sordum. Cebrail bana dedi ki . "bunlar timmetinin baskalarma iyiligi emreden 

ve fakat kendilerini unutan hatipleridir . "Nitekim ulu Allah (C.C.) 

boyleleri hakkmda soyle buyuruyor: 

insanlara iyiligi emredip kendinizi unUluyor musunuz? Oysa ki, 
kitabi okuyan da sizsiniz. Aklmizi basmiza toplamayacak 
misiniz?" (49) . 

(49) Kur'an-i Kerim. Bakara Siiresi, 44 

Yani Allah 'in kitabim okudugunuz halde onun prensiplerine gore uygun 
hareket etmiyorsunuz . Bu adamlar baskalarma sadaka vermeyi 
emrettikleri halde kendileri vermezlerdi. Demek ki . miiminlerin 
muminlere iyiligi emredip kotiiliikten alakoymaya galisirken 
kendilerini unutmamalari gerekir . Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle 
buyuruyor : 

Miimin erkekler ile miimin kadmlar, birbirlerinin velileridir. iyiligi 
emredip kotiiliikten alikorlar. namazi dosdogru kilarlar, zekati 
verirler, Allah'a ve ' nun Resul'iine itaat ederler. iste bunlar yok 
mu? Allah onlari esirgeyecektir . Hig siiphesiz, Allah aziz ve 
hakimdir" (50) 

(50) Kur'an-i Kerim/Tdvbe Suresi. 71 

Ayet-i kerimede goruldugu gibi ulu Allah miiminleri iyiligi 
emrettikleri igin dvmektedir. Agiktir ki . iyiligi emretme ve 
kotiiliikten alakoyma gdrevinden kagmanlar, ayet-i kerimede dviilen 
miiminlerin dismda kalirlar.ote yandan ulu Allah, bir takim kavimleri 



iyiligi emredip kotiiliikten alakoymaktan kagmdiklari igin 

kmamaktadir . 

- 84 - 

Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

Onlar, yaptiklari kotiiliikten biribirlerini alakoymozlardi" ne 
kadar fena bir is yapiyorlardi ! " (51) . 
Ebii derdadan rivayet edildigine gore Peygamberimiz (S.A.S.) soyle 
buyurmu?tur:- Ya iyiligi emreder ve kotiiliikten alakorsunuz veya ulu 
Allah ba?imza dyle zalim bir idareci musallat eder ki, ne biiyiigiiniize 
hiirmet eder ve ne de kiiguguniize acir . iginizdeki iyilerin edecegi 
dualar kabul olunmaz . Allah 'dan yardim dilerler. fakat yardim gelmez. 
giinahlari affedilsin diye yalvarirlar, fakat aff olunmaz . "Hz . Ayse'den 

(R. Anha) rivayet edildigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor:- Ulu Allah, halkimn onsekiz bin kisisi, peygamberler 
gibi amel isleyen bir kasabayi toplu cezaya garptirmistir" Sahabiler 
"Nasil olur, ya Resulallah" diye sordular. Peygamber ' imiz buyurdu ki . 
"bu iyi amel isleyen kimseler Allah igin of kelenmezler , iyiligi 
emredip kotiiliikten alakoymaya galismazlardi . "Ebu Zerr'iil- Grfari'den 

(R.A.) rivayet edildigine gore Hz. Ebu Bekr es-Siddik (R.A.) 
Peygamber ' imize "miisrikler ile 

savasmanm di?mda bir cihad sekli var midir, ya Resulallah" diye 
sordu. Peygamber ' imiz ona soyle cevap verdi, "evet, var ya Ebu Bekr, 
ulu Allah' in sehidlerden iistiin dereceli dyle miicahidleri var ki, 
bunlar sagdirlar, herkes gibi yerler. igerler ve halkm arasmda 
gezinirler, ulu Allah onlarla gdkteki meleklere karsi dviiniir. Ummii 
Seleme Allah' in resul'ii igin nasil siislenirse cennet de onlar igin 
dyle siislenip hazirlanir . "Hz . Ebu Bekr "ya Resulallah, kimdir bunlar" 
diye sordu. Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyurdu, "bunlar iyiligi 
emredip kdtiiliigii menedenler, Allah igin sevip Allah adma 
of kelenenlerdir . "Peygamber ' imiz sdzlerine soyle devam etti . "nefsimi 
kudret eli altmda tutan Allah 'a yemin ederim ki . bu kimselerin 
cennetteki kdskleri, sehidlerinkilerden daha yiiksekte olacaktir. Su 
kosklerin her birinde kimi yakut ve kimi yesil ziimriitten olmak iizere 
iicyiiz kapi bulunacaktir . Her kapinin oniinde nur parlayacaktir . Bu 
kimseler her biri. sirf esinin gdzleri igine bakan iri gdzlii iigyiiz 
bin huri ile evlenecektir . Adam bunlardan birine baksa "iyiligi 
emredip kotiiliikten alakoymaya galistigm falan giinii hatirliyor musun" 
diyecek, oburiine ddnse "iyiligi emrederek kotiiliikten alakoydugun 
falan yeri hatirladm mi" diye ona iltifat edecektir . "Haberde 
bildirildigine gore ulu Allah (C.C.) Hz. Musa'ya (A.S.) "ey Musa. 
sirf benim igin isledigin hie bir amel var mi" diye sorar. Hz. Musa 
da cevap olarak "Allah' 1m! Senin igin namaz kildim, orug tuttum, 
sadaka verdim, secde ettim. Sana hamd ettim, kitabini okudum, senin 
adini andim" der.Ulu Allah buyurur ki . "ya Musa! Namaz senin 
kilavuzundur . orug sana kalkandir. verdigin sadaka iizerine golge 
olacaktir, secdedeki tesbih senin igin cennette agag olacaktir. 
Kitabimi okuman sana kdsk ve huri saglayacaktir, benim adimi anman da 
senin lsigm olacaktir. Sirf benim igin hangi ameli isledin? "Bunun 
iizerine Hz. Musa "ya Rabb ' i ! Sirf senin igin olacak bir amel bana 
bildir ki . onu isleyeyim" der. Ulu Allah Hz. Musa'ya "ey Musa! Benim 
igin hig bir dost edindin mi. yine benim adima hig kimseyi diisman 
bildin mi?" diye buyurur . Bunun iizerine Hz. Musa anlar ki . Allah 
katmda en sevimli amel. ' nun igin sevmek ve ' nun namma 
diismanlarmdan nefret etmektir . Ubeyde ibni Cerrah (R.A.) der ki . 
"Peygamber ' imize bir gun "Allah katmda en degerli sehid kimdir?" 
diye sordum. Bana soyle cevap verdi. "Allah katmda sehidterin en 
yiiksek derecelisi, zalim bir valinin karsisma dikilerek iyiligi 
emredip kotiiliikten alakoymaya galisirken dldiiriilen kimsedir . Zalim 
vali onu oldiirtmedigi takdirde ne kadar yasarsa yasasm artik onun 
defterine giinah yazilmaz .". Hasan El-Basri'den (rehimehuilahu) rivayet 
edildigine gore Peygam-ber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Ummetimin 



en yiiksek dereceli sehidi, zalim bir devlet ba?kamnin kar§isina 
dikilerek iyiligi emredip kotiiliikten sakinmasim ona hatirlatan ve bu 
yiizden oldiiriilen kimsedir. Boyle bir sehidin cennetteki yeri . Hamza 
ile Cafer'in arasidir . "Ulu Allah (C.C.) Hz. Yusa ibni Nun ' a (A.S.) 
vahyetti ki . "senin kavminden altmi§ bin kotii ile birlikte kirk bin 
iyi kimseyi helak edecegim. Hz. Yusa "ya Rabb ' i ! Kotiiler igin bir 
diyecegim yok. fakat iyilerin helaka ugrama sebebi, acaba nedir ki?" 
diye sordu.- 8 6 - 

Ulu Allah buyurdu ki . "giinkii onlar kotulere karsi benim adima ofke 
duymadilar. aralarmda hig bir sey yokmus gibi onlar ile birlikte yiyip 
igtiler . "Hz . Enes (R.A.) der ki . "Peygamberimize "tiimiinii islemedikge 
iyiligi emretmiyetim mi ve yine her turiustinden nefsimizi uzak tutmayi 
basaramadikga baskalarmi kotiiliikten menetmiyeiim mi" diye sorduk. Bize 
"hayir, iyiligin tumunu islemiyorsaniz bile onu ba?kalarina emredin ve her 
ttirlti kotiiliikten uzak durmayi basaramiyorsaniz bile yine kotiiliikten 
menedin" diye cevap verdi . Selefden bir zat ogullarma soyle vasiyyet etti. 
"iginizden biri iyitigi emredip kotiiliikten alakoymak isterse nefsini sabirli 
olmaya hazirlasin ve Allah' in verecegi sevaba giivensin. (Jiinkii Allah'dan 
sevap gelecegine giivenen kimse karsilasacaga sikintilarin acisini duymaz . " 

- 87 - 
ONALTINCI BOLUM 

§EYTANIN DU§MANLIGI 
Her mtiminin, alimleri ve salihleri sevmesi, onlar ile dtistip kalkmayi huy 
edinmesi, gereken bilgileri onlara sorup edinmesi, nasihatlerini tutmasi, 
girkin davram?lardan kagmmasi ve seytam diisman bilmesi gerekir . Nitekim 
ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor:- §eytan size dtismandir, siz <te onu 
diisman tUlun" (52) . 

(52) Kur-an-i Kerim/ E"'<m> Siire-i Celii"si. A 53. 

Yani Allah'm emrine uyarak seytana karsi gikm, yoksa Allah'm emirlerine 
karsi gelerek ona uymaym. Biitiin tUlumlarimzda, davranislarimzda ve 
inanglarimzda samimiyetle ondan sakinin . Yaptigimz her iste suurlu olun. 
Ciinkii onun iginize riya sokmasi riyakar davramslari goziiniizde siislemesi 
her zaman miimkiindiir . Ona karsi koyarken Allah'dan yardim dileyin . Abdulah 
ibni Mes'ud (R.A.) der ki . "bir gtin Peygamberimiz bize bir Cizgi gizdi ve 
"iste bu . Allah'm yoludur> dedi . Sonra onun sagmdan ve solundan birkag 
gizgi daha gizdi ve soyle dedi. "bunlarm her biri de birer yanyol.dur. her 
birinin tizerinde bu yan yollara sapmaya gagiran birer seytan vardir.> 
Arkasmdan bize su ayet-i kerimeyi okudu: 

"Hie siiphesiz, bu benim dosdogru yolumdur, hep birlikte bunu takip 
ediniz. Yan yollara sapmayiniz ki, ' nun dosdogru yolundan sizi 
ayirmasmlar . Allah bunlari size, kotiiliikten sakmasiniz diye emretmektedir 
(53) . 

(53) Kur'an-i Kerim/En'am Siiresi. 53 

Ayeti okuduktan sonra. Peygamber ' imiz (S.A.S.) bize seytanin yollarimn 
goklugu hakkmda agikloma yapti . Peygamberimizden naklen bildirildigine gore 
soyle buyurmustur. Beni israil zamaninda bir rahip vardi seytan bir gene 
kiza kasdederek onu bogar sonra da ailesine kizlarini rahibin tedavi 
edebilecegine inandirir, ailesi de kizi rahibe gottirtir . Rahip once kizi 
tedavi etmeye yanasmaz, fakat ailesinin israrlarina dayanamayarak kabul 
eder. Tedavi igin kiz rahibin yaninda bulundugu sirada seytan hemen rahibe 
kosar, onu kizin lrzma gegmeye tesvik eder, rahip bir mtiddet direnirse de 
sonunda seytana yenilir ve hastasinm lrzma geger, gene kiz gebe 
kalir.Bunun iizerine seytan rahibe yeniden sokularak der ki, "kizm ailesi 
yakmda gelir, durumu ogrenirler ise rezil olursun. En iyisi onu oldiir, 
aile-si sorarlarsa "kiziniz oldii" dersin. Rahip seytanin teklifini kabul 
eder. gene kizi oldiirerek gizlice gomer.Bu sirada seytan yine bos durmaz . 
Hemen gene kizm ailesine kosar, "rahip kizmizi once gebe birakti, sonra 
da oldtiriip gizlice gomdii" diye olup biteni anlatip kalplerine vesvese 
eder.Bunun iizerine kizm yakmlari rahibe kosarlar, "kiz nerede" diye 
sorarlar, rahip seytanin ogrettigi cevabi verir, "oldii" der. (Durumu 
gelmeden once seytandan ogrenen kiz yakmlari) rahibi yakalayip gotiiriirler, 



kizlarma karsilik onu oldurmeye karar verirler.Bu sirada seytan hemen 
rahibe kosar, "kizi bogulmasma ben sebep oldum, onu sana getirmelerini 
tavsiye eden de benim. §imdi de benim dediklerimi yaparsan seni onlarin 
ellerinden kurtaririm" der."Can korkusuna dtisen rahip", "ne yapmami 
istiyorsun" diye sorar. §eytan, "bana iki kere secde edeceksin" der. 
Qaresiz rahip §eytanm teklifini kabul ederek ona tistuste iki secde yapar, 
her seyi istedigi gibi sonuglandiran seytan ikinci secdeden basim kaldiran 
rahibe son sozlerini soyler, "seninle artik hie bir ugim yok" der ve 
kaybolur . 

Ulu Allah (C.C.) bu hissa hakkinda soyle buyuruyor: 

Yahudileri savasa kiskirtan miinafiklarm sozleri, tipki seytamn 
tUlumu gibidir. Hani seytan insana once "kiifret" dermis de insan 
kiifredince ben senden uzagim. Qiinkii ben alemlerin Rabb'inden 
korkarim" demisti." (54) . 
(54) Kur'an-i Kerim/Hasr Suresi. 16 

Rivayete gore iblis bir giin imam-i §afi"ye (rehimehullahu) soror, "ey 
imam! Beni diledigi gibi yaratan ve diledigi yolda kullanan sonra da 
dilerse cennete koyacak ve dilerse cehenneme gonderecek olan Allah 
hakkinda ne diisiiniiyorsun, tUlumunda adil midir, yoksa zalim mi?"§afii 
onun bu soziine dusiiniir sonra soyle cevap verir "behey herif! Eger 
seni senin arzuna uyarak yaratti ise sana zulmetmistir , yok eger 
kendi muradma binaen seni varetti ise 0. yaptigmdan mes'ul 
degildir . "§eytan aldigi cevabin karsismda oyle perisan oldu ki . 
nerede ise yerin dibine gegeyazdi. Fakat gok gegmeden kendisini 
toparlayarak §afiiye dedi ki . "ey imam! Ben bu soru ile yetmis bin 
abidin zihnini bulandirarak onlari kulluk divamndan 
gikardim. "Bilesin ki . kalb bir kale gibidir, seytan da oraya girip 
onu ele gegirmek, onu fethetmek isteyen bir diisman. Kaleyi diismana 
karsi savunmak igin onun kapilarmdan giris yerlerinde ve 
gediklerinde nobetgi bulundurmak gerekir. Bu nobetgilik ve muhafizlik 
gorevini kaleyi iyice tammayanlar basaramaz . Kalbi seytamn 
vesveselerine karsi korumak, gereklidir, bu gorev, her miikellefin 
omuzlarma yiiklenmis bir "farz-i ayn"dir. Gerekli olan bir neticeye 
kendisi olmaksizm ulasilmayan vasita da gereklidir . §eytanm sizma 
yollarim bilmeksizin kalbi ona karsi savunmakta basariya ulasilamaz. 
Demek ki . onun sizma yollarim bilmek farz oluyor §eytanm kaleye 
benzettigimiz kalbe girmek igin kullanacagi yollar ve sizma yerleri 
kulun bir takim sif atlaridir . Bunlar goktur. Bazilari sunlardir: 
1 - Ofke ve azgm istek. )6fke, akli iirkiitiip kagiran bir canavardir, 
akil zayiflaymca seytamn ordusu hiicuma ?eger. insan of kelendikge, 
gocugun topla oynadigi gibi seytan onunla oynar. 

Anlatildigma gore Allah' in velilerinden biri iblise "ademoglunun 
nasil yendigini bana soyle" der. §eytan da "ofke ve azgm arzular: 
kabardigi zaman onu ele alirim" diye cevab verir. 
2 - Kiskanglik ve ihtiras. 

insan bir seye karsi ihtiras baglaymca ihtirasi, goziinu kor ve 
kulagim sagir eder. Boyle olunca da seytana aradigi firsat verilmis olur. 
Aslmda kotti ve girkin de olsa. arzusuna vardiran her vasita, muhterisin 
goztine glizel gelir . Rivayete gore Hz. Nuh (A.S.) Allah'm emrine uyarak her 
canli turunden birer gift alarak gemiye bindigi zaman tammadigi bir 
ihtiyarm geminin bir kosesine sindigini gortir, ona "gemiye niye girdin" 
diye, sorar. ihtiyar "adamlarimn kalblerine sizmak igin girdim, oylece 
kalbleri benim elimde kalirken senin yamnda sadece vucudlari kalacak" diye 
cevap verir. Bu cevap tizerine ihtiyarm kimligini teshiste gecikmeyen Hz. 
Nuh. "defol buradan., ey Allah'm dusmam, sen mel'un seytandan baskasi 
degilsin" diye onu kovmak ister.Bu sirada iblis, Hz. Nuh ' a "ben insanlari 
bes sey vasitasi ile helake suriiklerim, simdi iigunu sana anlatacagim. Fakat 
geri kalan ikisini soylemem" der. 

,0 anda ulu Allah Hz. Nuh ' a "sana ikisini soylesin, geriye kalan uc tanesi 
muhim degil" diye vahiy gonderir. Bunun tizerine Hz. Nuh seytana "ikisini 
soyle yeter" der. §eytan Hz. Nuh ' a su karsiligi verir, "o ikisi oyle 



vasitalardir ki, beni hie yalanci gikarraami§lardir, hie bir zaman beni 
hedefimden geri birakmami?lardir, insanlari bunlar sayesinde mahvederim. 
Bunlar ihtiras ve kiskangliktir . Kiskanglik ytiztinden ben kendim 
lanetlenerek kovuldum. ihtirasa gelince, bir agacm meyvasi di?inda 
cennetteki her sey Adem'e mubah kilinmi§ti, ihtirasim' alevlendirerek onu 
yasak agacm meyvasmdan yemeye ikna ettim." 

3- Oburluktur . isterse yenen yemek sirf helal olsun. (Jtinkti oburluk 
nefsin a?in isteklerini giiglendirir , a?in arzular da §eytanm 
silahlaridir . Rivayete gore bir gun iblis Hz. Yahya'ya (A.S.) gortintir, 
elinde cesitli maddelerden yapilmis bir yular toman vardir. Hz. 
Yahya "bu yularlar nedir" diye sorar. Seytan "bunlar insanlari 
yakalamaya yarayan cesit gesit arzulardir" diye cevap verir.Hz. Yahya 
seytana "iglerinde bana ait olani var mi" diye sorar. Seytan der ki, 
"galiba bir keresinde karnmi tika-basa doyurmustun da seni 
bdylelikle namazdan ve zikirden alakoymustuk" Hz. Yahya "baska bir 
sey var mi" diye sorar. Seytan "hayir" der.Bunun iizerine Hz. Yahya 
"bir daha karnimi tika-basa" doldurmamak, bundan sonra boynumun borcu 
olsun" der. Seytan da Hz. Yahya'ya "andolsun ki . bundan sonra bende 
hig bir mtisliimana nasihat etmeyecegim" diye karsilik verir. 

4 - Bu huylardan biri de elbise, ev mobilyada stis dtisktinltigtidtir . Seytan 
insamn kalbinde stise dtisktinltik oldugunu gortince, bu yoldan tohum 
atar ve tohumlarm yumurtlamasini saglar. Seytan boyle seylere karsi 
zaafi olan kimseyi durmadan yeni evler yapmaya, yapilarm duvar ve 
tavanlarini ttirlti ttirlti geleneklere gore suslemeye ve odalarini 
genisletmeye gagirir, gesit gesit kiyafetler ve binek hayvanlari ile 
bezenmeye davet eder ve insani omrti boyunca bu gesit arzularm esiri 
halinde tutar.Zaten bu yolda seytan insani bir kere kandirdiktan 
sonra ikinci bir sefer onu ele almasi gerekmez, gunku bu zaaflarm 
biri digerini geker, kulun omrti doluncaya kadar bu yolda ytiriir, 
nihayet gtintin birinde seytanin yolunda ve doyumsuz arzularm emrinde 
iken oltiverir . Boyle kimselerin akibetinin kotii olmasmdan korkulur. 
Allah hepimizi korusun! 

5 - Bu huylardan biri insanlara umut baglamaktir . Sefvan ibni Selim 
(R.A.) der ki . "bir gun Abdullah ibni Hanzele'ye iblis gortintir ve der 
ki . "ya ibni Hanzele! Sana bir sey ogretmek istiyorum" ibni Hanzele 
"ihtiyacim yok" diye karsilik verir. Seytan ona "bir dinle de bak. 
eger yararli ise kabul eder, degilse reddedersin" Ey ibni Hanzele. 
Allah'dan baska hig kimseden kesin timid baglayarak bir sey isteme. 
Kizmca ne hale dtisttigtinti gor. gunku ofkelendigin zaman seni kolayca 
ele gegiririm." 

6 - Bu huylardan biri acelecilik ve sebatsizliktir . Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : - Acelecilik seytandan agir davranmak ise 

Allah ' dandir . "(Stinkii insan aceleye kapilmca, seytan ona. hig ummadigi 
taraftan kottiltigtinti benimsetir . Rivayete gore Hz. isa (A.S.) dogdugu 
zaman, yandaslari derhal iblise kosup derler ki . "yeryiiziinde btittin 
putlarm basi egildi" Seytan onlara "olan oldu. siz yerinizde kalm" 
diyerek hemen ugusa geger. Yerytiztinun altmi tistiine getirir, putlarm 
boyun egmesine sebep olan olayi ogrenemez . Sonunda Hz. isa'nm (A.S.) 
dogdugunu tesbit eder, gevresini btittin meleklerin kusattigmi gortir. 
Bunun tizerine hemen yandaslarmm yanma doner ve onlara soyle der. 
"dtin gece dtinyaya bir peygamber geldi, bu gocuk harig, hig bir 
gebelik ve dogum hadisesi olmamistir ki . ben yanmda bulunmayayim. Bu 
geceden sonra artik putlara tapilmaz, bundan timidinizi kesin. Bundan 
sonra ademogullarma acelecilik ve densizlik yolu ile sokulmaya 
bakin." 

7 - Bu huylardan biri para ve mal dtiskunltigudtir . 

Yiyecek - igecek ile diger zaruri ihtiyaglarm dtesinde kalan btittin 
varlik, hayvanat ve akabot seytanin konagidir . Sabit til-Btinanani (R.A.) der 
ki . "Peygamber ' imize (S.A.S.) peygamberlik gorevi verildigi zaman iblis 
seytanlarma sunu soyledi, "bir sey oldu, ama nedir bilmiyorum, gidin iyice 
ogrenin . "iblis ' in adamlari her tarafi arastirdilar , fakat ne oldugunu 



ogrenemeyerek geri dondiiler, "bir sey ogrenemedik" dediler. Bunun iizerine 
iblis "ben size simdi haber getiririm" diyerek kayboldu.Bir miiddet sonra 
cikageldi ve adamlarma "Allah. Hz. Muhammed'i peygamber olarak 
gorevlendirmistir" dedi.Bundan sonra iblis adamlarim Peygamberimizin 
sahabilerine (Allah onlardan razi olsun) gondermeye basladi, fakat hepsi 
her seferinde eli bos ve hayal kirikligi icinde dontiyorlardi , dontiste 
sozleri sunlar oluyordu, "hayatimizda bir gun boyle adamlarla 
karsilasmadik, tam yanlarma sokuluyoruz, namaza kalkiyorlar, boylece blitun 
gayretlerimiz bosa cikiyor . "Bu sozleri dinleyen iblis adamlarma soyle 
dedi . "onlari bir miiddet kendi hallerine birakm. Allah'm izni ile yakmda 
btittin dunyayi f ethedeceklerdir , o zaman biz de onlardan istediklerimizi 
sizdiririz . " 

Rivayete gore Hz. isa (A.S.) bir gun bir tas pargasim yastik edinerek yere 
yaslanir, bu sirada yanma gelen seytan.ona "ya isa! Galiba dunyadan 
hoslamyorsun" der. Bunun iizerine Hz. isa (A.S.) tasi basinin altmdan 
kaldirip atar ve seytana "diinya ile birlikte bu da senin olsun" der. 

8 - Bu huylardan biri de cimrilik ve yoksul dtisme korkusudur . insani 
fakirlere yardim etmekten, sadaka vermekten alakoyan, biriktirme ve varlik 
yigma hirsini kiskirtarak neticede aci azaba stiriikleyen bu huydur. 
Pintiligin afetlerinden biri mal biriktirmek icin carsi -pazar dolasmaktir. 
Zaten boyle yerler seytanlarm cirit attiklari yerlerdir. 

9 - Bu huylardan biri taassub . Kendi gortislerine korii - korune baglanmak. 
karsi taraf takilere kin beslemek onlara ktictimseyen bakislarla bakmaktir.Bu 
tUlum, cemiyetin hem iyilerini ve hem de kotulerini birlikte helake 
stirtikler . Hasan el-Basri der ki . duydugumuza gore iblis soyle demis 
"Muhammed'in iimmetini ayartarak bazi gunahlara soktum, fakat Allah'dan af 
dileyip kusurlarim bagislatarak belimi kirdilar. Fakat ben onlara oyle 
glinahlar isletiyorum ki, onlar icin Allah'dan af dilemezler. Bunlar bos 
arzu ve heveslere kapilarak burunlarimn dogrusuna gitmeye 

dayanir . "Seytan ' dogru soyltiyor. Boyleleri. saplantilari yuzlinden gunahlara 
siiruklendiklerini bilmezler ki . tevbe etsinler.- Bunlardan biri 
Muslumanlara su-i zanda bulunmaktir. Bundan hatta kottileri itham etmekten 
bile kagmmak gerekir. Herkesin kusurunu okuyarak, onun-bunun hakkmda kotu 
duslinceleri ileri stiren kimse gordiin mii . bilesin ki, onun. igi pistir ve 
kendi iq pisligi, disma sizmaktadir . Su halde insan seytamn icperi 
girmesini onlemek igin kalbinin bu kapilarim kapatmali, Bunlara karsilik 
Allah' 1 zikretmesine yardimci olmalidir . ibni ishak (rehimehullahu) soyle 
der: Kureys kafirleri sahabilerin Mekke'den Medine'ye hicret ettigini 
gorunce ve Peygamber ' imizin (S.A.S.) yeni taraftarlar kazandigim duyunca 
0"nun gucunden korkmaya basladilar, gunku ' nun kendileri ile savasmak 
uzere ordu topladigim anlamislardi . Bunun iizerine her zamanki toplanti 
yerleri olan Kuzey ibni Kilab'm evi oilan (Dar'u! Nedve'de) durumu 
goriismek icdn biraraya geldiler. Kabilenin biitiin kararlari bu evde yapilan 
toplantilarda almdigi igin ona bu isim verilmistir. Kureys herseye mutlaka 
burada karar verirdi. Bu toplantilara kirk yasini doldurmamis Kureysli 
olmayanlar almmazlar. Kureysliler dn bu sart aranmazdi. Ebu Cehil'in 
baskanligmda bir cumartesi giinii toplanmislardi . Bundan dolayidir ki; 
cumartesi giinii Mekir ve Hiyle gunudur" buyurulmustur . Necd'li bir ihtiyar 
kiligma girmis olan iblis aralarmda bulunuyordu iblis 'in aralarma 
girmesi soyle oldu. ipek bir ciibbe veya taylasan giyerek alimli bir ihtiyar 
kiligmda kapida belirmisti .Miinaf lklar bu "ihtiyar kimdir" diye sordular, 
iblis cevap verdi, "Necdli bir adem, ne icdn toplandigmizi duydum da 
soyleyeceklerinizi dinlemeye geldim, bazi noktelarda size fikir verme ve 
nasihatlerde bulunma ihtimali de vardir." Bunun iizerine ona "igeri gir" 
dediler, oda girdi ve konusmalara katildi . Peygamber ' imize (S.A.S.) ne 
yapilmasi gerektigi konusunda tartisiyorlardi . ytiz kisi idiler, bir 
rivayete gore ise onbes kisi idiler. ileri gelenlerinden biri olan Ebul 
Buhteri -ki kafir olarak Bedr savasmda oldii- su goriisii ileri siirdii. "O'nu 
zincire vurup hapsedin, kapiyi iizerine kitleyin ve bundan sonra ' ndan 
evvel gelip gegmis sair ve btiytictilerin basma gelen akibetin ' nun da 
basma gelmesini bekleyin (yani zindanda olmesini bekleyin) ."Necd'li 



ihtiyar (yani aslmda seytan) bu fikre karsi gikarak der ki, "bu fikir 
isabetli degildir. Allah'a yemin ederim ki . eger siz O'nu zincire vurup 
hapsedecek olsaniz, daha uzerine kapiyi kapatir-kapatmoz ba?ina gelenleri 
adamlari duyacak, hemen baskin dtizenleyip O'nu elinizden alacaklar, sonra 
da kar?imzda hindi gibi kabararak mukavemetinizi kiracaklardir , o yiizden 
bu fikir isabetli degildir, baska bir pare dtistintin . ileri gelenlerden bir 
digeri olan Ebul Esved Rabia Bin Amrtit Amiri su gorusu ileri surer. "O'nu 
aramizdan gikarir, beldemizden stirelim nereye isterse gitsin, hig 
ilgilenmeyelim. >Necd ' li (Allah'm laneti uzerine olsun) bu gortise de derhal 
karsi gikar ve der ki . "Vallahi bu da gikar yol degildir. Ne giizel 
konustugunu. ne kadar gekici bir mantiga sahip oldugunu ve ileri stirdiigii 
yeni gorusler ile herkesin kalbini ne bigim buyuledigini gormuyor musunuz? 
Eger O'nu buradan kovacak olursaniz, bir arap kabilesine varip oraya 
yerlesebilir , onlari tatli dili ile kandirarak size karsi kiskirtabilir . 
Sonra da toplayacagi bir ordu ile tizerinize yuruyerek elinizden iktidari 
alabilir ve size istedigini yapabilir . ' nun hakkmda baska bir gare 
dtistinmelisiniz . "Bunun uzerine meshur Ebul Cehl soz alarak der ki . "vallahi, 
' nun hakkmda benim bir fikrim var. ama sizin sozleriniz buna uzak 
kaliyor. Bana kalirsa her kabileden gozii pek. atilgan, becerikli birer 
delikanli segeceksiniz, ellerine birer kesken kilig vereceksiniz , uzerine 
gullanacaklar . hepsi bir adam vuruyormus gibi. ayni anda kiliglarmi gekip 
uzerine indirecekler ve nefes almaya firsat vermeden canini alacaklar, 
boylece ' ndan kurtulmus oluruz.Btittin kabileler sue ortagi olacagi igin 
' nun kabilesi olan Abdul Menaf kabilesi, digerlerinin tiimtine karsi ' nun 
kan davasim gutmeye cesaret edemezler, hep birlikte diyetini veririz, 
olur-biter . "Need ' li ihtiyar. (Allah'm laneti uzerine olsun) Ebul Cehrin 
sozti bitince der ki . "gorus budur, baska care goremiyorum. -) Boylece o 
toplantida Peygamber ' imizi (S.A.S.) oldurmeye karar vererek 
dagildilar . Fakat bu sirada Cebrail A.S.) Peygamber ' imizs (S.A.S.) gelerek 
"bu gece her zamanki yatagmda yatma- diye talimat verir. 

Gece olunca Kureys kafirlerinin seckin silahsorleri Peygamber ' imizin 
evi ontinde pusu kurdular, uyumasmi gozetliyorlardi , uyuyunca uzerine 
cullanacaklardi . Ote yandan Peygamber ' imiz (S.A.S.) Hz. Ali'yi (keremellahu 
vec-hehu) o gece yatagmda yatmakla gorevlendirdi . Hz. Ali bu hadiseden 
sonra Peygamber ' imizin cuma ve bayramlarda giyindigi yesil bir paltoy 
ustiine cekerek yataga uzandi. Boylelikle Hz. Ali (kerremellahu vechehli; 
kendini Allah'a adayarak Peygamber ' imizin hayatmi kurtaran ilk musluman 
oldu. Bu konuda bizzat Hz. Ali'nin soyledigi bir siir soyledir: 
Kendini ileri stirerek topraga ayak basanlarm en hayirlisim korudum 
Beytul Atik'a ve Hacerul Esved'i tavaf edeni . 
Allah'm Resul'udur. O'na tuzak kurmalarmdan cekinmisti. 
Kudret eli her yere uzanan ulu Allah O'nu tuzaktan korudu. 
Allah'm Resui'u. magarada gtiven icinde geceyi gegirdi. 
Allah'm ortu ve himayesi altmda saklanarak 

Ben ise onlari ve bana yapabileceklerini bekleyerek geceyi gecirdim. 
Kendimi oltime ve esarete adamistim. 

gece Peygamber ' imiz (S.AS.) silahsorlerin ontinde evden cikti. 
Allah onlarm gozunu kararttigi igin hie biri O'nu goremedi . 
Peygamberimiz "Yasin" suresinin su kismmi okuyarak onlarm her birinin 
basma daha once avueuna almis oldugu topragi sagmisti. 
Peygamber ' imizin okudugu ayetler sunlardir. Ulu Allah buyuruyor ki : 
YASIN, Hikmet dolu Kur'an hakki igin, hig siiphesiz, "Sen 
peygamberlerden birisin, dosdogru yol uyarmca. kitab (Kur'an), 
giicii her seye yeten, bagislayici tarafmdan indirilmistir, atalari 
ikaz edilmemis olan bir kavmi ikaz etmek igin. Onlarm gogu 
iizerinde soz (hukiim) gergeklesti, onlar artik iman etmezler.Biz 
onlarm boyunlarma, genelerine kadar dayanan tasmalar taktik, bu 
yiizden baslarmi saga- sola geviremezler . Ayrica biz onlarm 
onlerine v arkalarma birer set gektik ve onlari orttiik, bundan 
dolayi goremezler" (55) . 
(55) Kur"an-i Kerim/Yasin Suresi. 1-9 



Boylece Peygamberimiz (S.A.S.) evden ayrilarak diledigi yere yolcu oldu.Bu 
sirada silahsorlerin yanma, daha once aralarmda bulunmayan bir yabanci 
geldi, onlara "burda ne bekliyorsunuz" diye sordu. Silahsorler "Muhammed ' i" 
diye cevap verdiler. Yabanci onlara dedi ki . "Allah sizi hayal kirikligma 
ugratti. Vallahi 0, sizin onunuzden gecip gitti. Giderken de her birinizin 
ba?ma toprak serpti ve diledigi yolu tuttu. Ba?imzin ustiine bakasaniz 
a! ."Bunun uzerine herkes eli ile basmi yokladi, tepelerine topragin 
serpildigini gordiiler. Hemen pusudan gikarak Peygamberimiz (S.A.S.) ' in 
odasina girdiler, ve Hz. Ali'yi (kerremeilahu vechehu) Peygamberimizin 
paltosuna burunmii? yatakta buldular, "vallahi, bu Muhammed' dir . iste. 
paltosuna burtinmus, uyuyor" dediler. , Bu dustince ile 

sabahladilar , fakat yataktan Hz. Ali (keremellahu vechehu) kalkti. zaman 
"bizimle geceleyin konusan yabanci dogru soylemis" dediler. Kur*an-i 
kerimin su ayeti bu konuda indi . Ulu Allah soyle buyuruyor: 

Hani bir keresinde o kafirler, ya oldiirmek veya siirmek seni 
tUluklamak igin tuzak kurmuslardi. Onlar tuzak kurarlar, ama Allah 
onlarin tuzagini bosa gikarir. Hig siiphesiz Allah tuzaklarini en 
hayirli sekilde bosa gikarandir" (56) . 

(56) Kur'an-i Kerim/Enfol Suresi. 30 
Bu konuda bir sair soyle der: 

Canmi sikma! Zorlugun arkasi kolayliktir. 
Her seyin bir vakti ve takdiri vardir, 

Tekdir sahibi, bizim halimizi suphesiz gdruyor 
Bizim tedbirimizin tisttinde Allah' in tedbiri vardir. 

Bu olaym arkasmdan ulu Allah Peygamber ' imizin Mekke'den Medine'ye gog 
etmesine izin verdi . ibni Abbas (R.A.) " ey Rabb'im! Bana do£-ru sekilde 
girip dogru sekilde gikmak nasib eyle. bana kendi nezdln-den yardima bir 
kilavuz ihsan eyle" ayet-i kerimesinin tefsiri sirasmda "Cebrail. 
Peygamber ' imize yanma Hz. Ebu Bekr'i almasim emretti" der. Hakim. Hz. 
Ali 'ye dayanarak rivayet eder ki . Peygamber ' imiz (S.A.S.) gogme emrini 
aldigi zaman Cebrail 'e "yanimda kirn olacak" diye sorar. Cebrail (A.S.) de 
"Hz. Ebu Bekr" diye cevap verir, oteyandan Peygam-ber ' imiz gikisini Hz. 
Ali 'ye bildirdi, yaninda bulunan emanetleri sahiplerine teslim etmek tizere 
onu yerine birakti.Hz. Ayse (R. Anha) hicret olayim soyle anlatir: Bir gun 
biz Ebu Bekr 'in (babamm) evinde otururken kusluk siralari, asagi - yukari 
giinun en sicak saatlerinde Peygamber ' imizin eve dogru geldigini gordum.Hz. 
Ebu Bekr 'in diger bir kizi olan Hz. Esma (R. Anho) ise Taberani'nin 
rivayetine gore olaym bu kismi hakkmda sunlari soylemektedir . 
"Resulullah, Mekke'de iken biri sabah, oburu aksamleyin olmak tizere gtinde 
iki defa bize gelirdi. gun ise (hicret oncesi gunu) kustuk vakti eve 
gelmekte oldugunu gorerek babama dedim ki . "babacigim, su gelen Resulullah. 
basmi sarmis, buraya dogru geliyor, oysa ki bu saatte bize gelmek huyu 
degildi."Hz. Ebu Bekr. Esme'nin sozlerine soyle cevap verdi, "anam-babom 
' nun ugruna feda olsun, yemin ederim ki . bu saatte ' nu buraya gelmeye 
mutlaka muhim bir olay sevketmistir . "Bundan sonra olanlari Hz. Ayse soyle 
anlatmaya devam ediyor, "Resulullah kapiya geldi, igeri girmek igin izin 
istedi. Hz. Ebu Bekr izin verince igeri girdi. Ebu Bekr oturmakta oldugu 
sedirden inerek O'na yer verdi. Oturunca Ebu Bekr'e "yanmdakileri disari 
gikar" dedi. Ebu Bekr "bunlar senin ev halkmdir yani Ayse ile Esma'dir 
dedi.Baska bir riveyette ise "yabanci yok. iki kizim var burada" diye cevap 
verdi. Bunun uzerine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soze girerek Ebu- Bekr'e "gog 
etmeme izin verildi" dedi. Hz. Ebu Bekr "anam-babam ugruna feda olsun, 
benim de yaninda gelmemi istiyor musun? diye sordu. Peygamberimiz "evet" 
dedi.Bu sirada Ebu Bekr 'in agladigmi gordum, o zamana kadar higbir 
kimsenin sevincinden aglayacagmi sanmazdim. Hz . Ebu Bekr (R.A.) 
Peygamber ' imize (S.A.S.) "anam-babam yoluna feda olsun, su iki binek 
hayvammdan birini kendine al" dedi. Peygam-ber ' imiz (S.A.S.) "eger parasi 
ile satmaya razi olursan alirim" diye cevap verdi. 

Bir rivayette: (Dilersen kiymetini verir alirim) buyurdu, binek 
hayvanmi ancak para karsiligmda kabul etmesi. Allah yolunda yapacagi 



gogiin hem mal ve hem de beden ile islenen bir ibadet haline gelerek 
eksiksiz bir mahiyet kazanmasim istemesinden ileri geliyordu . Hemen yol 
hazirliklarma giristik, azik torbalarim hazirladik igine bir pismis koyun 
koyduk. Kiz kardesim Esma bel ku?agindan bir parga keserek dagarcigm 
agzini bagladi, bu yuzden adi ondan sonra "gift kusakli" diye kaldi . Boylece 
yola gikan 'Rasulullah (S.A.S.) ile Ebu Bekr (R.A.) "Sevr" magarasma 
vardilar, tig: giin burada saklandilar. "Sevr" Mekke yakmlarmdaki bir dagm 
adidir, oraya ilk defa gikan Sevr ibni Abdii ' I-Menat ' in adina izafeten bu 
ismi almi§tir . Diger bir rivayete gore Rasulullah ile Ebu Bekr, evin arka 
kapismdan gikarak yola koyuldular. Yine bir rivayete gore yolda Ebu Ceh ! 
ile karsilastilar , fakat onlari onun gozlerinden Allah sakladi ve o 
farketmeden gegip gittiler.Hz. Esma (R. Anha) der ki . <Hz. Bekr. bes bin 
dirhem olan butun parasim yanma alarak bu yolculuga 

gikmistir . "Kureys ' iiler Peygamber ' imizi (S.A.S.) ellerinden kagirmca. 
Mekke'nin her tarafim aradilar, altini tisttine getirdiler. Her tarafa iz 
suruculer gikardilar. Magaramn yolunu tutan iz'ciler. onlarin izlerini 
tesbit ettiler ve magaramn agzma kadar izlerini stirdtiler . Peygamber ' imizi 
ellerinden kagirmak, Kureyslilere agir geldi, bu ise canlari gok sikildi, 
bu yuzden ' nu yakalayana yuz deve adadilar . Kadi iyad'dan (R.A.) rivayet 
edildigine gore Sebir Dagi Peygamberimize "Ya Rasulullah! Benden kag, gtinki 
tizerimde iken oldiirulmenden ve o yuzden Allah ' m lanetine ugramaktan 
korkuyorum" diye seslendi. Buna karsilik Hira Dagi da "Bana gel. ya 
Rasulellah!" diye O'na seslendi . Rivayete gore Peygamber ' imiz ile Ebu Bekr 
(R.A.) magaraya girince Allah' in emri ile magaramn agzmda hemencecik bir 
"ummu goylen" cgaci bitiverdi ve bu agacm varligi magaramn yolunu 
kafirlerin gozlerinden sakladi, ote yandan ulu Allah, oriimcege magaramn 
agzini agla ormesini emretti, bir gift yabani gtivercin de yine kapida yuva 
kurdular . Bunlarm hepsi mtisrikleri magaraya girmekten alakoydu. Yine 
rivayete gore, bugtin Harem-i Serif'de gorialen giivercinler o giftin soyundan 
gelir. Peygamber ' imize saglamis olduklari himayenin karsiligmda 
nesillerinin artmasi ve Harem'de avlanma tehlikesinden uzak olarak gtiven 
iginde yasamakla mlikaf atlandirildilar . Kureys kabilesinin her obeginden 
segilen delikanlilar, elleri sopali, baltali ve kiligli olarak magaramn 
kapisma dayandilar. Aralarmdan biri ayrilarak magaramn agzma sokuldu, 
orda yuva yapmis bir gift guvercini gorunce arkadaslarimn yamna dondu . 
Ona "Ne var. ne yok" dediler. o da "Kapida iki yabani gtivercin gorunce 
icerde hie kimsenin bulunmadigim anladim" diye karsilik verdi. 
Peygamberimiz (S.A.S.) bu konusmayi icerden duydu ve Allah ' m diismanlarim 
savdigim anladi.Buna ragmen delikanllardan biri "igeri girin" dedi . Fakat 
onlardan biri olan Umeyye ibni Half ona su cevabi verdi, "iceri girip ne 
yapacaksimz. Kapi Muhammed'in dogumundan bile daha eski bir orumcek agi 
ile ortilmtis, eger igeri girmis olsaydi yumurtalarm kirilmis ve agm 
pargalanmis olmasi gerekirdi . "Bu durum Kureyslileri askeri harekata 
girismekten kesinlikle ala-koydu. Gortiyor musun. Agac, aranam nasil 
saklayarak kovalayam sasirtti, ote yandan orumcek geldi, magara kapisim 
perdeledi, boslugun yiiziinu agi ile orerek iz'cilerin goziinii bagladi da 
aramaktan caydilar. Boylelikle orumcek Peygamber ' imizi (S.A.S.) koruma 
serefi kazandi. ibni Nakib'in bu husustaki siiri ne kadar gtizeldir: 
"ipek bocegi koza orer. her gesit elbiseye yakisir 
Fakat orumcek ondan daha usttindlir. 
Peygamber 'in basma ordiigii ag sayesinde . . . " 

Buhari ile Muslim' in Hz. Enes'den rivayet ettigine gore soyle demistir: Ebu 
Bekr (R.A.) bana soyle dedi, "Magarada iken Peygamberimize "eger 
iz'cilerden biri ayaklarimn ucuna baksaydi bizi gorecekti" dedim. bana 
"Sen bu iki kisiyi ne samyorsun, bunlarm tiguncusii Allah'dir", diye cevap 
verdi. "Siyer yazarlarmdan birine gore Hz. Ebu Bekr. Peygamber ' imize 
"Bunlardan biri ayak parmaklarmm ucuna baksa bizi gorecekti" dedigi zaman 
Peygamberimiz ona soyle cevap verdi: "Onlar o taraftan bize dogru 
gelselerdi., biz de bu taraftan giderdik. "Hz . Ebu Bekr. Peygamberimizin 
gosterdigi tarafa bakmca magaramn agildigim, bir denizin belirdigini ve 
bir geminin karaya yanasmis durdugunu gordti . Hasan ' til - Basri'den rivayet 



edildigine gore Peygamberimiz ile Hz. EbU Bekr. gece magaraya dogru yol 
alirlarken Hz. Ebu Bekr. Peygam-ber ' imizin bazan ontinden bazan da 
arkasmdan yiiriiyordu. Peygamber ' imiz O'na bu davranismm sebebini sorunca 
Ebu Bekr (R.A.) su cevabi verdi . "Kilavuzluk aklima gelince ontin sira 
ytirtiyorum, sonra gozetleme gorevimi hatirlaymca geride kalip arkan sira 
ytirtiyorum." Peygamberimiz O'na "Ba§imiza bir hal gelse benim ugruma seve 
seve oltir mtistin?" diye sordu. Ebu Bekr. "Seni. Hakki teblig etmek tizere 
gonderene (Allah 'a) yemin ederim ki . evet" diye cevap verdi. 

Magaraya vardiklannda Ebu Bekr. Peygamber ' imize "Oldugun yerde dur. 
ya Rasulellah. ben magarayi senin icin temizleyeyim" dedi ve oteyi - beriyi 
temizlemeye koyuldu. Magaranm zeminini el yordami ile yoklarken rastladigi 
her deligi paltosundan bir parca keserek tikiyordu, boyle boyle paltosunu 
bitirdi, fakat son bir delik acik kaldi, onu da her hangi bir canli cikip 
Peygamberimizi lsirmasm diye topugu ile tikadi . Bundan sonra Peygamber ' imiz 
iceri girdi, basmi Ebu Bekr 'in dizine dayayarak uykuya daldi, o sirada bir 
canli Ebu Bekr 'in topugunu lsirdi, fakat Peygamber ' imizi uyandirmamak icin 
kimildamadi, acidan gozleri yasarmca damlalardan biri Peygamber ' imizin 
ytiztine akti ve ' nu uyandirdi. Peygamber ' imiz Ebu Bekr'e "Ne oluyor sana> 
diye sordu. "Anam -babam yoluna feda olsun, lsinldim" diye cevap verdi. 
Peygamber ' imiz sokulan yere ttiktirtik basti ve acisi dindi. Meshur islam 
Sairi Hassan ibni Sabit (R.A.) bu mevzuda ne gtizel soyler: 
"0 serefli, magaradaki iki kisinin ikincisi idi . 
ikisi daga cikmca, dtisman oranin her tarafim aradi . 
Dtismanlar btittin canlilardan ogrendiler ki; 
Peygamber ' imize karsi duyulan sevginin dengi yoktur. 
"Peygamber ' imiz Mekke'den persembe gtinti yola cikmisti, magaradan da 
Pazartesi gecesi ayrilmis olmaliydi, cunki orada tic gece kaldi . Bu olay 
Rebiulevvel ayinin baslarmda meydana geldi. Rebitilevvel ayinin onikinci 
Cum' a gtinti ise Medine'ye vardi . 

Anlatildigma gore adi Zekeriyya olan bir Zahid siddetli bir hastaliga 
yakalanir, olmek tizeredir, son demlerinde bir arkadasi basma gelir ve ona 
"Lailahe illallah. Muhommed'tir - Rastiltillah" demeyi telkin eder. fakat 
zahid bu telkini ytiztinti eksiterek reddeder .Arkadasi ikinci sefer telkin 
eder. zahid yine ytiztinti cevirir, arkadasimn tictincti telkinini ise "hayir, 
soylemiyorum" diye sozlti olarak reddeder. Arkasmdan bayilir, basi 
arkadasimn dizleri tizerine dtiser, bir mtiddet boyle kalir, arkasmdan biraz 
agilir ve gozlerin" agmca "bana bir sey dediniz mi?" diye sorar, ona 
"evet. sana tic kere Kelime-i §ehadet getirmeni telkin ettik. iki keresinde 
yuzunti dondtin, tictinctistinde de . "soylemiyorum" diye cevap verdin" 
derler. Zahid onlara durumu soyle aciklar. "Bana iblis geldi, elinde bir 
bardak su > vardi, sagimda durdu, bardagi sallayarak "su ister misin?" 
dedi, "tabii" dedim. Bunun tizerine "isa Allah' m ogludur" dedi, o ytizden 
ytizumu obtir tarafa gevirdim. Sonra ayak uclarimdan yana bana sokuldu, ayni 
sozti soyledi, ona yine ytiztimti dondtim. (jgtincti defa bana ayni ctimleyi tekrar 
ettirmek isteyince "hayir, soylemiyorum" diye cevap verdim. iste o zaman sti 
dolu bardagi hirsmdan yere caldi ve ortaliktan kayboldu. 

. iste ben seytani reddettim, yoksa sizin telkininizi degil, simdi 
soyltiyorum: "Eshedti ella ilahe illallah ve eshedti enne Muhammeden abdtihu ve 
rasultih . 

Rivayete gore Omer - Bin Abdtilaziz (R.A.) der ki . "Saiihlerden biri. 
seytanm insanoglunun kalbinin neresinde oldugunu kendisine gostermesini 
Allah'dan ister. Bunun tizerine rtiyada igi dismdan gorunen yari seffaf bir 
insan vticudu gortir, adamm basi omuz ile kulagi arasmdaki boslukta ve sol 
omuzu tizerinde kurbaga sekline girmis olarak seytani gortir, uzun ince bir 
hortumu vardir, onu adamm omuzundan kalbine uzatmistir, bu yoldan oraya 
vesvese akitmaktadir . Fakat, adam Allah ' m admi andigi zaman kurbaga 
kiligma girmis olan seytan gortinmez oluyor . "Allah ' lm ! Lanetlik seytani ve 
kiskanclarm dilini tizerimize musallat eyleme. Peygamberlerinin sonuncusu 
olan Hz. Muhammed (S.A.S.) htirmetine sana zikir ve stiktirde bulunmamiza 
yardim buyur. 

- 102 - 



ONYEDINCI BOLUM 
EMANET VE TEVBE 

Rivayete gore Muhammed ibni Mtinhedir. soyle der: "babamin bana soyle 
anlattigini hatirliyorum: Bir defa Sufyan'us - Sevri . Harem-i Serifi tavaf 
ederken her adim basinda Peygamberimize (S.A.S.) salatti selam getiren bir 
adam gortir, der ki : "Behey adam! Sen tesbih ve tehtiii birakmi§sm, kendini 
tamamen Peygamber ' imize salat-ti selam getirmeye vermissin, bu hususda bir 
bildigin mi var?" dedim.Bana "Allah gtinahini bagislasm, sen kimsin?" diye 
sordu, ona "Sufyan'us - Sevri ' yim" diye cevap verdim. Bunun tizerine bana 
sunlari soyledi: "Eger sen zamanimn en btiytik zahidi olmasaydm sana 
durumumu anlatmaz, seni ssrrima ortak etmezdim. Simdi dinle : Babamla 
birlikte hacc icin yola cikmistik, konak yerlerinden birinde babam 
hastalandi, yolculuktan geri kalarak onun durumu ile ilgilendim. Fakat 
sonunda oldti. ruhu cikmca ytizti kapkara kesildi.Ben dehsete kapilarak "inna 
lillahi ve inna ileyhi raciun" (Hip stiphe siz biz Allah iciniz ve O'na 
donecegiz) dedim ve ytiztinti ortttim.Bu sirada goz kapaklarim agirlasti, tizgtin 
bir ruh hali icinde uykuya iatdim. Rtiyoda. bu kadar gtizel ytizltistinti, bu 
kadar temiz kiliklisim ve bu derecede hos kokulusunu heyatta gormedigim 
birini gordtim, agir adimlar ile yuruyerek babamin yanma sokuldu, kefeni 
ytiztinden kaldirarak avucunu cehresinin iizerinden gecirir gecirmez, babamin 
ytizti agariverdi . Sonra, yerinden kalkmis, gidiyordu, elbisesinin ucuna 
asilarak "Ey Allah' in kulu. kimsin sen ki bu gurbet elinde Allah seni 
babama ihsan buyurdugu ni'mete vasita kilmistir> diye sordum. Bana soyle 
cevap verdi . "Beni tammadin mi? Ben Abdullah oglu Muhammed' im, Kur'an'm 
sahibi.Baban gtinahkar bir kimse idi, fakat bana cok salat-ti selam 
getirirdi. Olurken basma bu hal gelince benden imdad istedi, ben ise 
tizerime salat-u selam getirenlerin imdadma hemen kosorim." 

Bu sirada uyandim, bir de baktim ki . babamin yuzti gercekten bembeyaz 
oldu."Amr ibni Dintir'in (R.A.) Ebti Cafer'den (R.A.) rivayet ettigine gore. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Bana selat-ti selam getirmeyi 
unutanlar, Cennet'in yolunu bulamazlar . "Bilesin ki . "emanet" kelimesi 
"emin" (gtiven) mastarmdan ttiremistir. (Jtinki bu sifatm varligi, 
haksizligm onlenmesini gtiven altma alir. Emanetin ziddi olan • "hiyanet" 
ise "havn" mastarmdan ttiremistir, kelime manasi ile "eksiklik" demektir. 
ctinkti sen birine her hangi bir hususda hainlik ederken, o seyde ona bir 
eksiklik, bir yetersizlik gosteriyorsun demektir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Hile. aldatma ve emanete hiyanet, cehennemliksin" (Bu 
sifatlari tasiyanlar cehenneme gireceklerdir . ) Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
soyle buyurur:e- insanlar ile mtinaseget kurup onlarin hakkini yemeyenler, 
baskalari ile konusup onlara yalan soylemeyenler, mertligi kemale erdiren, 
adalete bagliligini ortaya koyan ve kardeslik duygulari olgunlasmis 
kimseler; kurtulmalari vadb olan kimselerdir . "Bir gun bir col bedevisi, bir 
kavmi su sozler ile medhetmisti ; "Emanete saygi hakkmda son derece 
titizdirler, kendilerine teslim edilmis olan hie bir vazifede haktan 
ayrilmazlar. Hie bir mtislumanin temel haklarmdan birini gignemezler. 
Onlarin omuzlarinda hie kimsenin mes'uliyyeti kalmaz. Onlar, timmetlerin en 
hayirlisidir . "Ben de diyorum ki . col bedevisinin ovdtigti bu cesit kimselerin 
artik soyu kurumustur, biz simdi bu zamanda "sadece insan kiligmda kurtlar 
gortiyoruz . Nitekim sairin biri soyle der: 
"insan bir sey yapmak isterken kime gtivensin 
Mert ve soylulari nerede dost bulabilsin?! 

Qok azi haric bu insanlar olmustur, Vticudlari elbiseli - birer kurt 
"Diger bir sair de ayni konuda soyle der: 
"Yok artik kaybedildikleri zaman haklarinda denenler, 

"Keske beldeler ve tizerindekiler yerin dibinde gecseydi de, o olmeseydi." 
Huzeyfe'nin (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor:"- Gun gelecek, gtiven oylesine ortadan kalkacaktir ki, insanlar- 

birbirleri ile alis - veris yapacaklar, fakat hie biri emaneti 
korumaya yanasmayacak ve "filan ogullari arasmda gtivenilir biri var" diye 
konusulacaktir . "Bilesin ki . gtinahlardan tevbe etmek hem ayet ve hem de 
hadisler ile farz kilmmistir. Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle buyurur: 



"- Ey iman edenler! Hepiniz Allah 'a tevbe ediniz, ola ki, felaha 
eresiniz" (57 ) Nur Surei celilesi. 31. 

Bu Ayet-i Kerime kayitsiz sartsiz btittin mii'minlere umumi bir emirdir. Yine 
ulu Allah soyle buyurur: 

"- Ey iman edenler! Gtinahlarindan Tevbe-i Nasuh ile tevbe ediniz. Hip 
stiphesiz Rabb'iniz kusurlarmizi orter ve sizi altmdan irmaklar akan 
cennetlere koyar. gun Allah, Peygamberi ile iman edip O'nunla beraber 
olanlari rezil etmeyecek, bu kimselerin nurlari saglarinda ve onlerinde 
kosacak, onlar "ey Rabb'imiz, nurumuzu tamamla, gtinahlarimizi bagisla. hie 
stiphesiz, sen her seye kadirsinc (58) Diyecekler. Tahrim Surei celilesi: 8. 
Ayet-i Kerimede gecen "Nasuh" sifati, "sirf Allah Rizasi icin olan 

her ttirlti lekeden "beri olan" demektir ve "nush" mastarindan 
turemistir; tevbenin f aziletlisini ifade eder. Yine ulu Allah soyle 
buyuruyor: ' -Hie stiphesiz, Allah sik sik tevbe edenleri ve tertemiz 
olanlari sever" (59) . 

(59) Bakara Suresi. 22Z- 107 
Peygamber ' imiz (S.A.V.) buyuruyor ki : c- Gtinahlarindan tevbe eden, Allah'm 
sevgilisidir . Gtinahlarindan tevbe eden, hie gunahi olmayan kimse 
gibidir . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Ulu Allah, mti'min 
kulun, gtinahlarindan tevbe etmesine su adamdan daha cok sevinir: Adam 
tehlikeli bir colde konaklamistir, yaninda yiyecek ev suyunu tasiyan bir 
binek hayvani vardir, basini yere dayar ve bir mtiddet uyur, uyaninca gortir 
ki . binek hayvani ortalikta yoktur.Onu aramaya koyulur, fakat uzun 
dolasmalari esnasmda acliktan, susuzluktan ve bunlara eklenen daha nice 
sikmtidan imam gevremistir. "Konak yerine doneyim, yatip uyuyayim da oyle 
oleyim" der. Konak yerine varip yere coker, basini dizlerine dayar ve 
"oleyim" diye uyur. Fakat uyaninca binek hayvamni yambasmda gortir, 
yiyecek ve suyu da hayvamn sirtmdadir. iste. ulu Allah tevbe eden kulu 
icin karsismda binek hayvamni, hie ummadigi bir anda buluveren bu col 
yolcusunun duydugu sevincten daha siddetli bir sevinc ile cok 
sevinir . "Hasan ' dan (R.A.) naklen bildirildigine gore Hz. Adem (A.S.) 
kusurundan tevbe edip de tevbesi Allah tarafmdan kabul edilince, melekler 
kendisini tebrik ettiler. Cebrail ile Mikail (selam tizerlerine olsun) 
yanma inerek 0"na "Ey Adem! Goztin aydm. Allah tevbeni kabul etti" 
dediler.Hz. Adem (A.S.) Cebrail'e (A.S.) "Ey Cebrail, tevben kabul 
buyurulduguna gore, bundan sonraki durumumu ogrenmek istiyorum" dedi . Bunun 
tizerine ulu Allah vahiy yolu ile Hz. Adem'e sunlari bildirdi; "Ya Adem! 
soyundan gelenlere. Sen sikmti ve kederi miras birakiyorsun . Ben de onlara 
tevbeyi miras sayiyorum. Onlar icinden hangisi bana dua ederse. Senin 
dilegini nasil yerine getirdimse onun da duasini oylece kabul ederim. Kim 
Benden gtinahlarimn bagislanmasim isterse, bagisimi ondan esirgemem. Ctinki 
Ben; Bana el acanlarm en yakim ve dileklerinin karsilayicisiyim. 
Gtinahlarindan tevbe edenleri, dualari kabul edilmis, sevincli ve gtilerytizlti 
olarak kabirlerinden cikarip Mahser'e yolcu ederim. "Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Gtines battigi yerden doguncaya (Kiyamete) kadar ulu Allah. - 

gece gtinah isleyenlere gtindtiz, gtindtiz gtinah isleyenlere de geceleyin 
elini uzatir . *Buradaki "el uzatmak" ifadesi, tevbe etmeyi istemekten 
kinayedir. "isteyen, kabul edenden" daha geri bir mana tasir. Qtinki nice 
"kabtil eden" var ki istemez. Oysa ki . "isteyen" mutlaka kabul eder. Yine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Usttiste yigilsa da, goge 
ytikselecek kadar gok gtinah isleseniz bile, arkasmdan yaptiklarimza karsi 
pismanlik duysaniz, kuvvetle timid edilir ki, Allah tevbenizi kabul 
eder. "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurur ki:"- Kul gtinah isler de o 
gtinahla Cennete girer . "Oradakiler : "Bu nasil olur ya Rastilellah" diye 
sorarlar. Peygamberimiz onlara soyle cevap verir. "Goz acip kapeyasrya 
gtinahmdan uzaklasarak hemen tevbe eder. boyle Cennete girer. "Yine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurur ki : c- Gtinahm kefareti, pismanlik 
duygusudur . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:"-- Gtinahlarindan 
tevbe edenler, hie gunahi olmayan kimseler gibi olurlar . "Rivayete gore bir 
Habes'li Peygamber ' imize (S.A.S.) gelerek sordu. "Ya Rasulellah! Eger ben 
cirkin davranislarda bulunsam tevbem kabul olunur mu?" Peygamber ' imiz ona 



"tabii" diye cevap verdi . Bunun tizerine kalkip gitti, sonra geri donerek. 
Peygamber ' imize yine sordu: "Ben o cirkin davrani§lan islerken Allah beni 
gortiyor mu?" Peygamberimiz "tabii" diye cevap verince Habes'li oyle bir 
nara basti ki; arkasmdan hemen yere dtiserek can verdi . Rivayet edildigine 
gore, ulu Allah iblisi dergahindan kovunca. 0. Allah 'dan uzun omtir istedi. 
Allah da dilegini kabul ederek ona Kiyamet gtintine kader omtir tanidi. Bunun 
tizerine iblis Allah'a "izzetin ve celalin hakki icin canli kaldikca 
ademogulunun kalbinden cikmam" dedi . Buna karsilik ulu Allah da Seytana 
"izzet ve celalim hakki icin, can teninde durdukca ben de onun tevbesini 
reddetmem" diye cevap verdi . Peygamber ' imiz (S.A.V.) buyurur ki:"- Suyun 
kiri yikayip gidermesi gibi, iyilikler kottiltikleri giderir." Said ibni 
Museyib'in (rahimehullahu) bildirdigine gore, ulu Allah "Stiphesiz ki 0, 
gtinahlarmdan donenleri bagislayicidir" Ayet-i Kerimesini. gunah isleyip 
tevbe ettikten sonra tevbesini bozarak yine gunah isledikten sonra tevbe 
eden bir adam hakkmda indirmistir . Fuday ! (R.A.) der ki : "Ulu Allah soyle 
buyurur; "Gunah isleyenleri mujdele ki . eger tevbe ederler ise tevbelerini 
kabul ederim. Dosdogru yoldan ytirtiyerek ibadet isleyenler .siddiklara da) 
bildir ki . eger onlara sirf adaletime gore muamelede bulunursam, onlari 
azaba carptiririm. "Abdullah ibni Omer {R.A.) tier ki : "isledigi gunah 
aklma geldigi zaman onun tizerinde duran ve bu ytizden kalbi tirperen 
kimseler gtinahi, ana defterden (timmtil Kitab'dan) . silinir . "Soylendigine 
gore, peygamberlerden biri giiniin birinde bir kusur isler, ulu Allah ona 
bildirir ki . "izzetim hakki icin eger bir daha yaparsan seni azaba 
carptiririm." Peygamber de . Allah'a soyle cevap verir. "Ya Rabb ' i Sen 
sensin, bense ben. izzetin hakki icin eger beni korumazsan, yine o kusuru 
isleyebilirim. "Bu cevab tizerine ulu Allah, onu bir daha o kusuru islemekten 
korudu . Bildirildigine gore, adamin biri bir gun ibni Mes'iid'a (R.A.) icini 
kemiren bir gtinahini soyleyerek tevbesinin kabul edilip edilmeyecegini 
sorar.ibni Mes'iid soylediklerini duyunca ytiztinti ondan cevirir, sonra adama 
bakarak goz pinarlarinin yasardigini gortir, o zaman ona der ki : "Cennetin 
sekiz kapisi vardir, hepsi acilir ve kapanir, yalniz tevbe kapisi miistesna, 
onun basmda her zaman nobet tutan bir melek bulunur ve hie bir zaman 
kapanmaz . Bunu bilerek iyi amel isle ve sakm umudunu kesme . "Anlatildigma 
gore, isratioguilarmdan bir delikanli, yirmi sene Allah'a ibadet ettikten 
sonra sapitarak yirmi sene de gunah ve kotiiltik islemis, bir gun aynaya 
bakarken sakalma ak diistiiglinu gortir, bu duruma cam sikilir ve Allah'a 
soyle seslenir, "Allah' 1m! Sana yirmi sene ibadet ettikten sonra sapitarak 
yirmi yil boyunca gtinah isledim. Simdi yine sana donersem beni kabul eder 
misin?"Kulagma soyle bir gizli ses gelir. "Bizi sevdin, biz de seni 
sevdik. Bizi biraktm. Biz de seni biraktik. Bize karsi geldin, seni kendi 
haline biraktik. Eger bize donersen seni yine kabul ederiz."ibni Abbas 'dan 

(R.A.) rivayet edildigine gore. Peygamber ' imiz soyle buyuruyor:"- Kul 
gtinahmdan tevbe ettigi zaman. Allah tevbesini kabul ettigi gibi solundaki 
meleklere, onun aleyhinde yaznrs olduklari kotii amellerini unutturur. 
Viicudunun azalarma, yeryiiziindeki ikametgahma ve gokteki makamma da 
gtinahlarini unutturur. Boylece Kiyamet giinii Allah' in huzuruna gelince 
aleyhinde sahitlik yapacak hie bir varlik bulunmaz . " 

Hz. Ali'den (kerremallahu vechehu) rivayet edildigine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:"- Varliklarm yaratilismdan dort 
bin yil once Ars ' in etekierinde su yazi vardi : Ben, tevbe eden, iman edip 
iyi amel isleyen ve sonra da dogru yolda ilerleyenlerin gtinahlarini mutlaka 
bagislayacagim. "Bilesin ki, gerek btiytik ve gerek ise kiigiik, btittin 
glinahlardan hemen tevbe etmek "farz-i ayn"dir. Ctinki kugtik gtinahlari 
islemeye devam etmek onlari, btiytik gtinahlara dahil eder . Nitekim, ulu Allah 

(C.C.) soyle buyuruyor: 

"- Allah'dan korkan kullar cirkin bir is yaptiklari zaman, yahud 
nefislerine zulmettikleri vakit, Allah' 1 hatirlayarak gtinahlarinin 
af f edilmesini dilerler, zaten Allah'dan baska gtinahlari kirn affedebilir? 
Ayrica bu kimseler bile bile yapmis olduklari kottiltiklerde israr etmezler" 

(60) Al-i imran Sure-. Celiles.; 135. 



Nasuh Tevbesi" kulun hem di?mdan ve hem de icinden, bir daha giinah 
islemeye donmemek icin kesin kararli olarak tevbe etmesidir . Sadece distan 
gunahlarma tevbe edenlerin durumu, iizerine ipek ortii serilen bir copliige 
benzer. insanlar bu ipekle saklanmis yigma hoslanarak bakarlar, fakat ortii 
kalkmca ytizlerini ondan cevirirler . Bunun gibi . insanlar gortintiste ibadet 
isleyenlere imrenerek bakarlar, ama Kiyamet gtinti, sirlarin ortaya ektigi 
gun. ortii kalkmca melekler onlardan yiiz cevirir. Nitekim Peygamberimiz 
(S.A.V.) soyle buyurur:"- Allah sizin kaliblarmiza, dis goriiniislerinize 
degil, kalblerinize ve niyyetlerinize bakar."ibni Abbas 'dan (R.A.) rivayet 
edildigine gore. Peygamberimiz buyurur ki:"- Nice tevbekar kimseler vardir 
ki . Kiyamet gtinti kendilerini tevbe etmis sanarak Allah 'in huzuruna 
gelirler. Oysa ki, gercekte tevbe etmis degildirler . "Ctinki onlar tevbenin 
asagidaki esaslarmi tamamlamamislardir . 
Tevbenin esaslari sunlardir: 

1) Pismanlik duygusu. 

2) Terkettigi glinahi bir daha islememey* kesin karar 
vermek . 

3) Haksizliga ugratilanlara miimkiin ise haklarini geri verip 
elden geliyorsa bu hususta helalliklarmi almak, 

4) Bu miimkiin degilse tevbe eden kimsenin gerek kendi 
hesabma ve gerekse haksizlik ettigi kimseler namma 
Allah'dan sik sik magfiret dilemesidir. Boylelikle, ola 
ki Allah, haksizliga ugrayanlarm kendisinden hosnut 
olmalarini saglar . Giinahlari unutmak ise en cirkin 
musibetlerdendir . Buna gore, akli basmda olan herkesin 
kendisi ile her zaman hesaplasmasi ve giinahlarini 
unutmamasi gerekir . Nitekim buna dair. bir sair soyle 
der: "Ey. ciiriimlerini sayan giinahkar, Giinahlarini 
unutma, gecmistekileri de hatirla, olmeden once Allah'a 
tevbe et ve yenisinden kendini alakoy Ey asil itiraf 
edeceksen, giinahini itiraf et . " 

Fakih Ebii'1-Leys (rahimehullahu) buyurur. "Bir gun Hz. 
Omer. R.A.) Peygamberimizin (S.A.V.) huzuruna aglayarak 
girdi. Peygamberimiz O'na: "Nicin agliyorsun" diye sordu. 
Hz. Omer: "Kapida bir delikanli var. oylesine agliyor ki . 
yiiregimi yakti" diye cevap verdi . Peygamberimiz-Hz . Omer ' e 
"Onu iceri al" buyurdu. Delikanli aglayarak iceri girdi. 
Peygamberimiz ona "Ey delikanli, nicin agliyorsun?" diye 
sordu. Delikanli "Ey Allah 'in Rasul'u! Bircok giinahima 
agliyorum, bana kizgm olan Allah'dan korkuyorum" diye 
cevap verdi . Peygamberimiz ona "Allah'a ortak kostun mu?" 
diye sordu. Delikanli. "Hayir" dedi . Peygamberimiz: "Haksiz 
yere adam oldiirdiin mii?" diye sordu, delikanli "Hayir" 
dedi.Bunun iizerine Peygamberim . z . delikanliya "0 halde yedi 
kat gok. yedi kat yer ve daglar kadar bile olsa. Allah 
giinahlarini afveder" dedi. Delikanli "Ya Rasiiliillah! Benim 
giinahlarim bunlardan daha biiyiiktiir" dedi. Peygamberimiz, 
delikanliya: "Senin giinahiarm Kiirsi'den daha mi biiyiik" 
diye sordu, delikanli: "Evet, daha biiyiik" diye cevap verdi. 
Peygamberimiz delikanliya "Senin giinahiarm mi. yoksa Ars 
mi daha biiyiiktiir" diye sordu. Delikanli "Giinahlarim daha 
biiyiik" diye cevap verdi . Peygamberimiz delikanliya "Senin 
giinahiarm mi biiyiik, yoksa Allah' m affi mi?" diye sordu, 
delikanli "Hie siiphesiz Allah daha biiyiik ve uludur" diye 
cevap verdi. Bunun iizerine Peygamberimiz delikanliya ""Hie 
siiphesiz, kocaman bir giinah yiginim ancak ulu olan Allah 
afveder, O'nun ulu bagislayiciligi bu yigmi silebilir." 
dedi. Daha sonra Peygamber ' imiz delikanliyi "isledigin 
giinahi bana soyle" dedi. delikanli "Senden utanirim, ya 
Rosulellah" diye cevap verdi. Peygamber ' imiz de gencin 
soylemesi icin israr edince, gene sunlari anlatti; "Ben 



yedi yildan beri kefen soyardira. gecenlerde Ensar'dan bir 
cariye olmiistii, vardim kabrini agtira, kefenini 
soydum . Kalktim, henliz bir kac adim uzakla§mi§tim ki . seytan 
beni diirttii, geri dondiim ve olu cariyenin lrzma gectim. 
Yine kalkmis gidiyordum. henliz bir kac adim uzaklasmistim 
ki, cariyenin ayaklari lizerine dikildigini gdrdiim, bana 
soyle sesleniyordu : "Ey delikanli, yazik sana! Mazlumun 
hakkini zalimden alan Allah 'dan utanmiyor musun? Beni 
oliiler arasinda Ciplak ve Allah katmda ciinub biraktm."Bu 
itirafi duyan Peygamber ' imiz son derece teessiir ve hiddete 
diiserek, genci huzurundan disari cikarirlar . Peygamberimizin 
huzurundan kovulan gene, kirk gece Allah 'a devamli tevbe 
etti . Kirkinci gece dolunca basini goge kaldirarak soyle 
seslendi. "Ey Muhammed ' in, (S.A.V.) Adem'in (A.S.) ve 
Ibrahim' in (A.S) Rabb'ii Eger beni afvetiysen. bunu Hz. 
Muhammed'e (S.A.V.) ve O'nun sahebilerine bildir, degilse 
gokten ates indir ve beni icinde yak. boylece beni Ahiret 
azabmdan kurtar. "Bu sirada Cebrail (A.S.) Peygamber ' imize 
inerek O'na soyle dedi; "Ya Muhammed! (S.A.V.) Rabb'in Sana 
selam ediyor ve "varliklari sen mi yarattm?" diye 
soruyor "Peygamber ' imiz Cebrail 'e "Hasa. hem beni ve hem de 
onlari yaratan, benim ve onlarin rizkim veren O'dur" diye 
cevap verdi . Bunun lizerine Cebrail, Peygamberimize "Allah 
sana bildiriyor ki . ben o delikanlinin tevbesini kabul 
ettim. "Bunun lizerine Peygamber ' imiz hemen delikanliyi 
yanina cagirir ve Allah' in, tevbesini kabul ettigini 
kendisine mlijdeler. 

Anlatildigma gore Hz. Musa (A.S.) zamaninda, tevbesinde 
durmayan, yaptigi her tevbeyi cok gecmeden bozan bir adam 
vardi . Boylece yirmi yi ! gecti . Bir gun ulu Allah, bu adam 
hakkinda Hz. Musa'ya "felan kuluma soyle ki, ona gazap 
ettim" diye vahyetti.Hz. Musa (A.S.) da, kendisine 
bildirileni adama ulastirdi. Adam lizlildli, cole cikti ve 
soyle seslendi. "Allah' 1m! Senin rahmetin mi tlikendi, yoksa 
benim glinahim, sana bir zarar mi dokundurdu? Yoksa. afv 
hazine-lerin mi bitti, yoksa kullarma karsi cimri mi 
oldun? Hangi glinah senin affmdan daha bliylik olabilir ki ! 
Kerem senin makblil ve eski sif atlarmdan biri. dlislikllik ise 
benim fani sif atlarimdan biridir . Benim sifatim Senin 
sifatmdan daha mi baskin cikiyor yoksa! Kullarini Sen 
rahmetinden uzak tutarsan. onlar kime yalvarsmlar! Sen 
onlari kovarsan kime bas vursunlar! 
Allah' lm! Eger lizerimdeki rahmetin sona ermis ve beni mutlaka azaba 
carptiracaksan, o zaman biitiin-kullarinin azabim bana yiikle, ben nefsimi 
onlara feda ettim. "Adamm bu yakarisi lizerine ulu Allah. Hz. Musa'ya (A.S.) 
soyle vah-yetti. "Ya Musa! kuluma var. de ki : Kudretimin, 
bagislayiciligimm ve merhametimin kemali ile beni tanidigma gore, 
glinahlari biitiin yeryiiziinii doldursa bile seni bagisliyorum. "Nitekim 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:"-- Allah katmda en sevimli ses. 
tevbekar bir glinahkarm; "Ya Rabb'i" diyen sesidir. Ulu Allah, bu sese 
soyle cevap verir: "Buyur ya kulum! Ne istiyorsan soyle, sen benim katimda 
meleklerimden biri gibisin.Ben senin hem sagmda, hem solunda ve hem de 
listlindeyim, icinden gecen duygularmdan sana daha yakimm! Ey meleklerim, 
sahid olun, bu kulumu afvettim ! "Zunnun ' lil-Misri (rahimehullahu) buyurur: 
"Allah' in oyle kullari vardir ki . kalb cicegi diker gibi . glinah agaclari 
diktiler, onlari tevbe ile suladilar, meyveleri pismanlik ve hlizlin oldu. 
Deli olmadiklari halde delirmis gibi gorlinlirler, bilinenin dismda 
soyleserek mest olurlar, bunlar Allah' 1 ve O'nun Rasul'unli taniyan tatli ve 
dlizglin sozlli kimselerdir . Sef a bardagindan su icmislerdir, uzun slireli 
belalara katlanmak onlara miras kalmistir. Kalbleri "Meleklit" aleminde 
hayrete dalmis, diisiinceleri "Ceberut" kivrimlori arasinda dolasmis, 



pismanlik revaki altmda golgelenerek gunah def terlerini okumuslardir, 
nefislerini eleme varis saymislar, boylece "vera" merdiveninden tirmanarak 
"zlihd" doruguna ulasmislardir . Dunyanm ayrilik acisim tatli gormusler, 
mezarm sertligini yumusak bulmuslar, boylece kurtulus ipine ve selamet 
kulpuna tUlunmaya muvaffak olmuslardir . Yukseklerde ucusan ruhlari "naim" 
bahcelerine konmus ve hayat denizine dalmislardir . Elem hendeklerini 
doldurmuslar , azgin nefsi arzularm koprulerini asmislar, boylece ilim 
vahasma inerek hikmet pmarmdan kana kana icmislerdir . Zeka gemisine 
binmisler, selamet denizinde kurtulus rtizgari ile yelken sisirerek "rahat" 
bahcelerine, yucelik ve soyluluk kaynagma ulasmislardir" 

- 112 - 
ONSEKiZINCi BOLUM 

MERHAMETLI OLMANIN FAZILETI 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Cennet'e sadece merhametliler 
girecektir." Orada bulunan sahabiler "ya Rasulellah! Biz hepimiz 
merhametliyiz" derler. Peygamber ' imiz . (S.A.S.) onlara soyle cevap verir; 
"Sirf nefsini esirgeyen kimse merhametli degildir; merhametli kimse hem 
kendini ve hem de baskalarmi esirgeyendir . "insanin kendine karsi 
merhametli olmasi; kendini Allah' in azabmdan esirgemesi, yasaklarim 
islemekden, emirlerini yapmaktan sakmmasidir . Bu da gunah islemekten 
vazgecerek, islenmis gunahlardan tevbe ederek, ibadet ederek ve ibadet 
ederken sirf Allah rizasim gozeterek olur . Baskasma karsi merhametli olmak 
da. islam' in tesbit ettigi kul haklarma ve canlilara hurmet - riayet, 
baskalarma zarar vermemektir .Nitekim Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - 
Musluman eli ile ve dili ile baskalarma zarar vermeyen, hayvanlara 
merhamet ederek onlari gucleri dismda kalan is ve yuklere 

kosmayandir . "Peygamber ' imiz , (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Adamm biri, bir 
gun yolda giderken susuzluktan yanacak gibi olur, bir kuyu bulur, 
basamaklarmdan inerek suyun yanma ulasir, kana kana icerek yukari cikar. 
Bu arada goztine susuzluktan dili sarknvs bir kopek ilisir, icinden (bu 
zavalli kopek, az once benim oldugum gibi siddetli bir susuzluk cekiyor) 
der. Yeniden kuyuya iner, ayakkabisma su doldurur ve kopege bu suyu verir, 
hayvanin susuzlugunu giderir. Adamm hareketi Allah' in hosuna gider, 
karsilik olarak onun gunahlarmi afveder . "Dinleyen sahabiler, 
Peygamber ' imize "Hayvanlardan dolayi da ecir kazanabilir miyiz?" diye 
sordular. Peygamber ' imiz "Her cigeri kurumamis (canli) varlik sayesinde 
ecir kazanilir . "Enes bin Malik (R.A.) buyurur; "Bir gece Hz. Omer (R.A.) 
dolasirken bir kosede konaklamis yolcu kafilesine rastlar, onlara hirsizlik 
yapilmasmdan korkar . Hemen Abdullah ibni Avf'a (R.A.) varir. Abdullah. Hz. 
Omer'e: "Ya Emirel - mu'mir.in! Gecenin bu saatindeki ziyaretinin sebebi 
nedir?" diye sorar.Hz. Omer "Yolda gezinirken bir yolcu kaafilesine 
rastladim, bir kosede konaklamislar . icimden "Bunlar simdi uykuya dalmca, 
hirsiz baskmma ugrayabilirler" dedim. Gel. ikimiz onlara bekcilik edelim" 
diye cevap verir . Boylece ikisi birlikte yola cikarlar, kafileye yakm bir 
yerde yere comelerek sabaha kadar yolculara bekgi olurlar. Tan yeri agarmca 
Hz. Omer "Ey yolcular, haydin namaza" diye seslenir. Bunun tizerine 
yolcularda kipirdamalar baslaymca. Hz. Omer de oradan ayrilir . "Bize dtisen, 
sahabilerin (Allah onlardan razi olsun) yolundan ayril-. mamaktir. Allah 
onlari "birbirlerine karsi merhametli" diye ovmustur. Onlar hem 
muslumanlara . hem de butun canlilara karsi, hatta musluman olmayan 
azmliklara karsi merhametli idiler . Bildirildigine gore, bir gun Hz. Omer. 
kapi kapi dolanarak dilenen yasli bir gayri muslim ile karsilasmca der ki . 
"Sana karsi haksizlik ettik, gencliginde senden "cizye" aldik. simdi ise 
seni perisan birakdik . "Arkasmdan da. adamm olunceye kadarki geciminin 
"beytlilmabden karsilanmasmi emreder.Hz. Ali. (kerramellahu vechehu) 
buyurur ki . "Bir sabah erken saatlerde Hz. Omer'i deve tizerinde bir vadide 
yol alirken gordtim. O'na "Ey mti'minierin emiri. nereye gidiyorsun?" diye 
sordum. "Zekat gelirlerinden bir deve kaybolmus da onu ariyorum" diye cevap 
verdi. Kendisine "Senden sonra gelecek olan Halifelerin canma okudun" diye 
takildim. Bana soyle cevap verdi. "Ey Hasan'm babasi, beni kmama. Hz. 
Muhammed'i (S.A.S.) peygamber olarak gonderene (Allah 'a) yemin ederim ki . 



Firat nehri kenannda bir kuzu kaybolsa. Kiyamet gunu hesabi Omer'den 
sorulur. (Junki ne muslumanlari perisan eden devlet ba§kamna ve ne de 
mu'minierin yureklerine korku salan fasik idareciye itaat yoktur."Hz. 
Hasan'm (R.A.) bildirdigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor:"- ummetimin seckinleri, cok oruc tuttuklari icin ve cok namaz 
kildiklari icin degil, herkese karsi temiz kalbli, comert ve merhametli 
davranmalari sayesinde Cennet'e girerler . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Merhametlileri , Rahman olan Allah esirger. Yeryuzundekilere 
karsi merhametli davramniz ki, gokte olan da sizi esirgesin." 

Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:<- Ba§kalarma karsi 
merhametli davranmayanlar , esirgenmez. Ba?kalarinm kusurlarim 
bagi§lamayanlarm gunahlari afvedilmez . "Malik ibni Enes'den (R.A.) rivayet 
edildigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Ya Enes, su dort 
sey muslumanlarin senin uzerindeki haklarmdandir : 1) iyilerini 
destekleyeceksin . 2) Gtinahkarlar: icin Allah'dan afv dileyeceksin . 3) 
Hastalarim ziyaret edeceksin. 4) Tevbekarlarma sevgi 

gostereceksin . "Bildirildigine gore, bir gun Hz. Musa (A.S.) Allah'a. "Ya 
Rabb'il Beni ne ytizden kendine safi yaptm?" diye sorar. Ulu Allah da 
"Yarattiklarima karsi merhametli davrandigm icin" diye cevap 
verir . Anlatildigma gore, sahabilerden Ebu ' d - Derda (R.A.i cocuklarm 
arkasindan gider ve yakaladiklari serceleri onlardan satin alarak "Ha din" 
diyerek saliverirdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Birbirlerine 
merhametli davranmakta, sevismekte aralarmdayakm mlinasebetler yiirutmekte 
mu'minler. bir yeri saraldigi zaman geriye kalan kismimn atesi cikan ve 
uykusu kacan canli bir vucud gibidir . "Buyuk bir kitlik yilmda. 
israuogu ' larmdan bir abid. yolda yuriirken bir kum yiginma rastlar, o anda 
icinden "Keski, su kum yigmi un olsaydi da israilogullarimn karnini 
doyursaydim" diye gegirir. Bunun tizerine yiice Allah, israilogullarimn o 
gunkli peygamberine bildirir ki : falana soyle "0 kum yigmi un olsaydi da 
halkm karnini doyursaydm elde edecegin sevabi ulu Allah senin amel 
defterine yazmistir . "Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: "- 
Mli'minin niyyeti. amelinden daha hayirlidir . "Hikaye ederler ki : Hz. isa 
(A.S.) bir gun yolda ib'is ile karsilasir, bir elinde bal, digerinde kul 
vardir. Hz. isa (A.S.) ona "Ey Allah'm dlismam, bu bal ile ktilu ne 
yapacaksm?" diye sorar. iblis soyle cevap verir. "Bali dedikoducularm 
agzma caliyorum ki, hie dilleri takilmadan dedikodunun doruguna 
ulassmlar. Klilii ise baskalari onlara hor gozle baksin diye yetimlerin 
ytizlerine serpiyorum. "Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: "- 
Yetim, tokatlandigi zaman aglaymca onun sesinden. "Rahman' in Arsi" 
sarsilir ve ulu Allah meleklerine soyle buyurur, "Ey meleKlerim! Ana - 
babasim toprak altmda gizledigim su yavruyu kirn aglatiyor?" Yine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: "- Kim bir yetimi yedirir, icirir, 
barmdirirsa : ulu Allah onu '.'Cennete koyar." 

- 115 - 

"Ravzat'lil - Ulema" adli eserde bildirildigine gore, Hz. Ibrahim 
(A.S.) yemek yiyecegi zaman bir mil yuriiyerek, birlikte yiyecegi birini 
arardi . Bir gun Hz. Ali (kerrameliahu vechehu) aglamis. "Niye agliyorsun?" 
diye sorarlar, soyle cevap verir; "Yedi giindur evime misafir gelmiyor, 
ulu Allah beni gozden dusurdu diye korkuyorum. "Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : c- Yalnizca Allah rizasini dileyerek, kirn bir acm karnini 
doyurursa Cennete girmesi kuvvetle umulur. Buna karsilik, kirn bir aca yemek 
vermekten kacinirsa, ulu Allah da Kiyamet gunu, onu f aziletlerinden mahrum 
tutar ve cehennem azabma carptirir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:"- Comert. Allah'a, Cennete ve insanlara yakm. Cehenneme uzaktir. Buna 
karsilik cimri ise Allah'a, Cennete ve insanlara uzak. Cehenneme 
yakmdir . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: <- Cahil, fakat 
comert bir mumin: Allah katmda ibadete devamli fakat cimri bir mu'minden 
daha sevimlidir . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:"- Kiyamet Gunu 
su dort kimse hesaplasmasi olarak Cennet'e girer " 1' - ilmi ile amel eden 
alim.2 - Hacca varip dondlikten sonra olunceye kadar onun bununla 
didismeyen ve gtinah islemekten titizlikle kacman kimse. 3 - islamiyetin 



niifuzunu artirmak icin sava§ alamnda can veren sehid.4 - Helal yollardan 
kazandigi maldan, gosterise kapilmaksizm Allah yolunda bagista bulunan 
comert kimse.Bu dort kimse Kiyamet giinii "Sen mi daha once gireceksin, yoksa 
ben mi? diye Cennet kapismda tartisacaklardir . "ibni Abbas 'dan (R.A.) 
rivayet edildigine gore. Peygamber ' imiz soyle buyuruyor:- Ulu Allah'm oyle 
kullari vardir ki, halka fayda versinler diye, Allah onlarin eline varlik 
verir. Bu kimseler halki ni'mete Kandirmaktan kacmdiklari takdirde. Allah 
ellerindeki varligi alarak, baskalarma verir. "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
soyle buyuruyor:"- Comertlik, dallari yeryuzune sarkmrs bir Cennet 
agacidir, bu dallardan birine tUlunan kimse, onun rehberliginde Cennet'e 
varir . " 

- 116 - 
Sahabilerden Cabir (R.A.) den rivayet edildigine gore. 
Peygamber ' imize (S.A.S.) "En faziletli amel hangisidir?" diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz : "Sabir ve comertlik" diye cevap verir. Mikdam ibni Stireyh 

(rahimehuliah) bildiriyor, o babassndan. babasi da dedesinden duymus, 
dedesi demis ki . "Ben Peygamber ' imize "Ya Rasulellah! Sana Cennet'e girmeme 
vesile olacak bir amel soyle" dedim. Peygamberimiz bana soyle cevap verdi; 
"Yemek yedirmek, selam vermek ve tatli dilli olmak affa ugramayi icab 
ettirir ..." 

- 117 - 
ONDOKUZUNCU BOLUM 

NAMAZDA HU§U'UN BEYANI 
Haberde bildirildigine gore. Cebrail (A.S.) bir gun Peygamberimize gelerek 
der ki : "Ya Rasulallah! Gokte taht uzerinde bir melek gormiistiim, cevresinde 
yetmis bin melek saf dtizeninde durmus ona hizmet ederlerdi . Onun her 
nefesinden, ulu Allah bir melek yaratirdi . Fakat aym melegi simdi kanadi 
kink ve aglarken Kaf daginda gordtim. Beni gortince "Bana sefaat eder 
misin?" diye yalvardi . "Sucun nedir?" diye sordum, bana soyle cevap verdi. 
"Mi ' rac gecesi tahtima kurulmus oturuyorken. Muhammed (S.A.S.) yammdan 
geciyordu. ' nun icin ayaga kalkmadim diye ulu Allah, beni bu cezaya 
carptirdi, gordtigtin gibi beni buraya surdu."Ben Allah'a yalvarip, yakardim. 
kink kanadli melegin sucunu bagislamasim diledim, ulu Allah bana; "Ya 
Cebrail, ona soyle de Muhammed' in uzerine selat-u selam getirsin" diye 
buyurdu . Varip ona bildirdim, sana selat-u selam getirdi de, Allah onu 
afvederek kink kanadi yerine yenisini bitirdi . "Bilesin ki . Kiyamet Gunu, 
kulun ilk gozden gegirilecek ameli namaz olacaktir. Namazi eksiksiz 
bulunursa, diger amelleri de birlikte kabul edilir. Eger nemazda eksiklik 
goriilurse diger ameller de birlikte reddedilir. Nitekim Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Farz namazlar teraziye benzer, dogru tartan 
karsiligini gorur . . "Yezid-ur Rekkasi (rahimehuliah) der ki, "Rasulullah ' in 

(S.A.S.) namazi oylesine dengeli ve biteviye olurdu ki . sanki olculu oldugu 
samlirdi . "Peygamberimiz (S.A.S.) buyurur ki:"- Ummetimden iki kisi 
duslinun, her ikisi de namaza dururlar, ruku ve secdeleri ayridir, fakat 
ikisinin namazi arasmda yer ile gok arasi kader derece farki 
vardir . "Peygamberimiz bu hadisi ile husu icinde kilinan namaz ile rastgele 
kilinan namaz arasmdaki farki belirtmek istemis olmalidir. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:<- Rukii ile secde arasmda 
belini dimdik dogrultmayan kula Allah, Kiyamet Gunu bakmaz."Yine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:- Kim vaktinde namaz kilarsa, 
abdestini tarn alirsa, rukii ve secdelerini adabma uyarak yerine getirirse 
ve namazda husu icinde bulunursa, o kulun namazi bembeyaz ve parlak bir 
kiliga btirunerek goge yukselir ve yucelirken der ki; Bana karsi nasil titiz 
davrandmsa Allah da seni oyle korusun . "Buna karsilik kirn namazi vaktini 
gecirerek kilar, abdestini bastan savma alir. rukii ve secdelerini adaba 
aykiri sekilde yapar ve namaz esnasmda husu ve saygidan mahrum bir 
vurdumduymazlik tavri takinirsa, o kimsenin namazi da kapkara bir gortinuse 
biirtinerek goge ytikselirken "Beni nasil rezil ettiysen, Allah da seni oyle 
rezil etsin" der. Allah'm diledigi giin, gelince de bu namaz kirli bir 
camasir gibi diirtilerek sahibinin yiiziine calmir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyurur ki:<- En cirkin hirsizlik, namazmdan calanm hirsizligidir . "ibni 



Mes^ud (R.A.) buyurur: "Namaz bir teraziye benzer, kim dogru tartarsa 
kar§iligim alir. kim egri tartarsa bilmelidir ki . ulu Allah: "Vay egri 
tartanlarm basma geleceklere ! " diye buyuruyor (59). 

[59} Mutaffifin Suresi; 1. 
Buyuk alimlerden biri buyurur; "Namaz, ticarete benzer; nasilki tticcar 
sermayeyi odemeden kara gecemez ise. farz namazlarim kilmayan kulun da. 
nafile namazi kabul edilmez . "Namaz vakti geldigi vakit Hz. Ebu Bekr (R.A.) 
yaninda bulunanlara soyle seslenirdi. "Kalkimz, kendi elleriniz ile 
tUlusturdugunuz Allah'm atesini sonduriinuz . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Namaz, agirbaslilik ve tevozudon baska bir sey 
degildir . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : ."- Sahibini cirkin 
davramslardan ve egriliklerden alakoymayan namaz, Allah'dan daha da 
uzaklastirir . gafil kimselerin namazi ise cirkin davramslardan ve 
egriliklerden olakoymaz . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:<- Nice 
namaza duran vardir ki, namazmdan yorgunlukla, ayakustu dikilmekten baska 
bir sey ellerine gecmez." Burada kasdedilenler, gafil kimselerdir. 

Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurur ki : - Kisi. kildigi namazm 
suurlu olarak eda edebildigi kadarindan sevab bekleyebilir . " 
Ehl-i ma'rifete gore namaz dort esasdan ibarettir:l - Bilerek namaza 
girmek,2 - Edeb ve haya icinde ayakta durmak, 3 - Btittin rtiktinlerini hiirmet 
icinde eda etmek, 4 - Endise icinde namazdan ayrilmak. 

Velilerden biri: "Kalbini hakikat uzere mesgu! etmeyenin namazi fasiddir" 
buyurur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Cennet'te "Efyah" adli bir 
nehir vardir. icinde inci ve yakutlar ile oynayan Allah'm zaferandan 
yarattigi huriler vardir. Ulu Allah' i yetmis bin dilde tesbih ederler, 
sesleri Hz. Davud'un (A.S.) sesinden daha tatlidir. "Biz namazini husu ve 
titizlik icinde kilanlara -aitiz" derler. Ulu Allah da "Oylelerini kendi 
evime yerlestirir ve seni ziyaret edebilenlerden kilarim" diye 
buyurur . "Anlatildigma gore ulu Allah. Hz. Musa'ya (A.S.) soyle vahyetti; 
"Ya Musa. beni zikrettigin zaman vucudun iirpermesin. beni zikrederken husu 
icinde ve derli - toplu ol. beni zikrederken dilinden cikan soz kalbinden 
suziilup gelsin, huzurumda durdugun zaman boynu bukuk bir kolenin edasim 
takm, benden bir sey dilerken kalbin urkek ve dilin dogru sozlti 
olsun . "Rivayete gore. Allah (C.C.) ona soyle vahiy buyurdu : 'Ummetinin 
asilerine soyle de . benim adimi agizlarma almasmlar, cunku adimi ananlari 
anmak benim hukmumdiir, buna gore onlar adimi amnca ben de onlari lanetle 
anarim."Bu hukum zikir sirasmda gaflette olmayan asiler icin soz 
konusudur. Gaflet ile asiligi bir araya getirerek Allah' i zikredenlerin 
halini varm siz dusunun ! Sahabinin birisi soyle demistir: "insanlar mahsere 
namazdaki durumlari gibi sevkedilirler . Namazda derli - toplu, suurlu olan 
ve kildigi namazdan haz ve saadet duyanlar, mahserde de oyle olurlar. Namaz 
esnasmda tarif ettigimiz edaya zit bulunanlar mahserde de oyle 
olurlar . Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun namazda sakali ile oynayan birini 
gordii ve soyle buyurdu. "Bu adamin eger kalbinde korku olsa, azalarma 
aksederdi, kalbinde korku olmayamn namazi kabul olmaz . "Bilesin ki ulu 
Allah namazini husu ve aleak gontilluluk icinde kilanlari, cesitli ayetlerde 
ovmlistur. Bu hususdaki ayetlerde gecen bazi ifadeler soyledir: "Onlar ki 
namazlarinda husu igindedirler" , "Onlar ki namazlarinda devamlidirlar . " . - 

Bildirildigine gore namaz kilanlar coktur, fakat namazini husu icinde 
kilanlar azdir. Hacca gidenler coktur, fakat yaptigi haccin icaplarma 
uyanlar azdir. Kuslar coktur, fakat bulbtil azdir. Alim coktur, fakat 
bildigine gore amel eden alim azdir. Namaz. Allah'm emirlerine boyun egme 
yeri . husu ve aleak gonulluluk kaynagidir. Namazm kabul edilip edilmedigi, 
bunlar ile anlasilir. Nomazm caiz olma sartlari ile kabul edilme sartlari 
ayri ayridir. Namazm caiz olma sarti, farzlarmm yerine getirilmesidir . 
Kabul edilmesinin sarti da husu ve takva icinde kilmmasidir. Nitekim ulu 
Allah soyle buyurur: 

'Namazlarim husu iginde kilan mii'minler kurtulusa ermislerdir" (60) . 

(60) Mu'minun: 1.2 

Takva sarti ile ilgili olarak da ulu Allah soyle buyurur ; 

, Ulu Allah, sadece takva sahiplerinin ibadetini kabul eder" (61) . 



(61) Maide Suresi. 27. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurur:"- Kalbi ile Allah 'a yonelmis 
olarak iki rek'at namaz kilan kimse anasindan yeni dogmus gibi biitiin 
giinahlarmdan armir . "Bilesin ki . namazda iken insani husu ve §uur 
halinde bulunmaktan ige dogan duygu ve diisiinceler alakoyar. bunlari 
kesinlikle kovmak gerekir. Bunlari kovmada basarili olabilmek igin ya 
lo§ yerde veya oyalayicilardan arinmi? sade bir yerde namaz kilmak 
gerekir. Giiriiltii, islemeli yer dosemeleri ve siislii elbiseler insani 
ve suur halinden alakoyan baslica oyalayicilardir . .Nitekim rivayete 
gore Ebii Cehm. Peygamber ' imize amblemli bir kemer bagi hediye 
etmisti. Fakat Peygamber ' imiz ilk namazdan sonra onu belinden gdzdii 
ve dedi ki; "Onu Ebii Cehm'e geri gotiiriin, giinki o. beni namazda 
oyaladi . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun takunyesinin gemberinin 
yenilenmesini emretmisti. Namaza durunge yeni oldugu igin gozii ona 
takildi, bunun iizerine yeni gemberi sdkiip eskisini takmalarini 
emretti . Peygamberimizin parmagmda altm yiiziik vardi, altin yiiziik 
heniiz haram kilmmamisti , bir mimberde hutbe okurken bu yiiziigii 
parmagindan gikarip atti . sebebini de soyle agikladi. "Size bakarken 
zaman zaman goziim ona takiliyor, beni oyaliyor." 

Yine rivayete gore Ebu Talha (R.A.) bir gun evinin bahgesinde namaz 
kiliyordu, bu sirada bir kus bahgedeki agaglardan birinin yapraklari 
arasmda ugup kagmaya galisiyordu. Manzara Ebii Talha 'nm hosuna 
gitmisti, bir miiddet goziinii oradan ayiramadi. Bu arada kag rek'at 
kildigmi sasiriverdi .Namazdan sonra karsilastigi fitneyi 
Peygamber ' imize anlatti, ve "0 bahgeyi sadaka olarak veriyorum, onu 
dilediginiz sekilde degerlendiriniz" dedi. Yine bir sahabi hakkmda 
rivayet edildigine gore, bu zat da bahgede namaza durmustu. Hurma 
agaglarinin meyva ile yiiklii oldugu bir mevsimdi. Gdziine hurma agaci 
ilisti ve hosuna gitti. Bu arada kildigi rek'atlarm sayisini 
sasirdi . Namazdan sonra hemen Hz. Osman'a (R.A.) kosarak durumu 
anlatti ve "0 bahgeyi hazineye bagisliyorum, onu Allah Yolu'nda 
degerlendir" dedi. Hz. Osman (R.A.) bahgeyi elli bin dirheme 
satti . Selef den biri der ki : "§u dort sey namazi zedeler: 1 - Secde 
yerinden baska tarafa bakmak. 2,- Yiizii sivazlamak, 3 - Secde yerinin 
kum ve gakillarmi atmak, 4 - Oniinden gelip gegme ihtimalinin 
bulundugu yerde namazadurmak. "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- 
Namaz kilan kimse bakislarini secde yerinden baska tarafa 
kaydirmadikga Allah, ona dogru doniiktiir . "Hz . Ebii Bekr-es Siddik 

(R.A.) namazda direk gibi dimdik dururdu. Bir kisim sahabiler riikii'da 
dylesine diizgiin ve uzunca kalirlardi ki . kuslar onlari cansiz 
korkuluklar sanarak sirtlarma konarlardi . Biliyoruz ki . saygi duyulan 
yiiksek mevkideki kullar oniinde bile merasime bagli bazi saygi 
gosterileri uygulanmasi gerekir. Buna gore padisahlarm padisahi 
huzurunda dururken belirli bir takim edeb ve hiirmet esaslarmdan 
sarf-i nazar etmek nasil diisiiniilebilir?Tevrat ' ta soyle yazili oldugu 
bildirilir; "Ey Ademoglu! Huzurumda durmus namaz kilarken aglamaktan 
gekinme, cunki ben sana kalbinden daha yakmim ve nurum gaybi da 
goriir . "Rivayete gore Hz. Oraer. (R.A.) bir giin mimberde iken soyle 
dedi: "insan musluman olarak sakalini agarttigi halde Allah' in 
rizasini kazanacak bir tek namaz bile kilmamis olabilir." 
Dinleyiciler ; "Bu nasil olur?" diye sorunca su cevabi verdi; "Adem 
yeterince husu ve algak gdniilliiliik iginde ve Allah 'a yonelerek namaz 
kilmaz." Ebii Ali'ye'ye (R.A.) 

Onlar ki namazda gaflet igindedirler" (62) Maun Suresi. 5.- 
Ayet-i Kerimesinin manasmi sordular, o da soyle cevap verdi. "Ayette 
kasdedilenler . oyle kimselerdir ki . namaz kilarken sasirirlar, daha 
bir rek'at mi. yoksa iki rek'at mi kilarak selam vereceklerini 
kestiremezler . "Hasan (R.A.) ayni konuda "Oyalanarak namaz vaktini 
kagiranlar kasdediliyor" demistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurur 
ki:"- Ulu Allah soyle buyurur: Kulum benim azabimdan ancak iizerine 
farz kildigim ibadetleri eda etmekle kurtulabilir . " 



YIRMINCI BOLUM 

DEDI - KODU VE KOGUCULUK 
Bilesin ki . ulu Allah Kur'an-i Kerimde giybeti kinami? ve giybetciyi olu 
eti yiyene benzetmistir . Ulu Allah soyle buyuruyor: 

€- Birbiriniz hakkmda giybette bulunmaym. icinizden her hangi biri, 
olu bir din kardesinizin etini yemeyi sever mi? Hie suphesiz bu igrenc 
bulacagmiz bir seydir." (63) . 
(63) Hucurat Suresi. 12. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Her musltimanm diger muslumanlara 
kani . mail ve lrzi haramdir . "Yine Peygamber ' imiz (S .A. S . ) soyle buyuruyor: 
-Dedi -kodudan sakimniz, ctinki dedi - kodu zinadan daha agir bir gunahtir. 
Zira zina eden bir kimse tevbe edince tevbesi Allah tarafmdan kabul 
edilebilir. Fakat dedi - kodusu yapilan kimse afvetmedikce dedi - koducunun 
afvedilmesi mumkiin degildir . "Alimler , Laskasmi giybet eden kimsenin sapan 
kuran bir cocuga benzedigini soylerler. Bu cocugun saga sola tas atmasi 
gibi giybetci de iyi amelini oteye beriye savurur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
soyle buyurur:"- Mu'min kardesini lekelemek gayesi ile arkadan cekistiren 
kimseyi ulu Allah Kiyamet Guinti Cehennem koprusu uzerinde durdurur, soztinti 
geri almadikca yoluna devam etmesine musaade etmez." 

Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Giybet, musluman 
kardesini arkasmdan hosuna gitmeyecek sozler ile anmadir . "Demek ki, adarain 
arkasmda isterse vticud eksikliginden, ister soy asaletsizliginden . ister 
sozunde ve davramsmda var oldugu ileri surulen bir kusurdan, isterse 
gerek din ve gerekse dtinyasi ile ilgili eksikliklerin-den bahsedilsin, 
bunlarin hepsi dedi - kodudur. Hatta, birinin elbisesinden, paltosundan 
veya atmdan kiictimseyen bir eda ile arkasmdan konusmak, giybettir . oyle ki . 
selef-i salihinden bazi ileri gelenlerin misal vererek belirttiklerine 
gore, birinin arkasmdan "Elbisesi uzun veya kisa" diye konusmak bile dedi 
- kodudur. Nerede kaldi ki, onun sahsiyyeti hakkmda rencide edici ifadeler 
kullanman! Bildirildigine gore bir grin bazi konularda bilgi edinmek iizere 
Peygamber ' imize kisa boylu bir kadm gelir. Kadm cikmca Hz. Ayse (R. 
Anha) "Allah kadma ne kadar kisa boy vermis" deyince Peygamber ' imiz ona: 
"Giybet ettin Ya Ayse!" diye ihtar buyururlar . Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyurur:"- Aman dedi - kodudan kagmmiz, gunki o. ug afet getirir.l 
Dedi • koducunun duasi kabul edilmez.2 - iyi ameli kabul edilmez.3 
Kotuliikleri birikir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) koguculugu kmarken soyle 
buyurur: "- Kiyamet Gunii insanlarm en kottisti, birine bir yuizu ile. oburtine 
baska bir yuzti ile goruinen iki yuzlti kimselerdir, diinyada iki yuzlti 
olanlarm Kiyamet Gunii atesten iki dili olacaktir . "Yine Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyurur ki:"- Kogucular (ondan ona soz tasiyanlar) Cennete 
giremezler . "Konusan konusamayan butiin canlilarm dili oldugu halde baligm 
neden dili yok? Soylendigine gore meselenin hikmeti sudur: Ulu Allah Hz. 
Adem'i (A.S.) yaratip meleklere. O'na secde etsinler diye emredince iblis 
haric, butun melekler O'na secde etmislerdi. Bunun tizerine ulu Allah onu 
melek kiligmdan Qikarip. Cennetten kovmustur . Cennetten kovulunca yerytiztine 
inen iblis denize gider ve ilk karsilastigi canli, balik olur. iblis ona 
Adem'in yaratildigmi haber verir, arkasmdan Hz. Adem'in kara ve denizde 
yasayan her ttirlti canliyi avlayabilecegini bildirir, balik da bu haberi 
diger canlilarma ulastirir; bunun tizerine ulu Allah baligm dilini 
kokunden yok eder.Amr ibni Dinar ' m (rahimehuliah) anlattigma gore 
Medine'li bir" adamm, yine Medine'nin bir kenar mahallesinde oturan bir 
kiz kardesi vardi . kadm hasta idi . adam zaman zaman ziyaretine giderdi, 
giiniin birinde oldti. kardesi oluisunu kefenleyerek gotuiruip topraga verdi, 
arkasmdan da evine dondui.Bu sirada para ctizdanmm yerinde olmadigmi 
gordti, onu kabire dusiirduigunu hatirladi, yakm bir arkadasmi yanma alarak 
birlikte kabrin yanma gittiler, topragi kaldirdilar ve para ctizdanmi 
buldular . Oltinun erkek kardesi arkadasma "Sen azicik oteye git. ben kiz 
kardesimin ne durumda olduguna bakayim" dedi. Uzerindeki topragi kaldirarak 
lahdi agti . bir de ne gorstin! Lahid tUlusmus yaniyorladam hemen annesine 
vardi . "Bana kiz kardesimin onemli huylarmi anlat" dedi. annesi "Senin kiz 



kardesin komsularm kapi arkalarinda saklanir, kulagmi kapilarma dayar, 
igerdeki konusmalari dinler ve sonra duyduklarim ba?kalarina tasirdi" 
dedi.Adam o zaman koguculugun kabir azabina neden oldugunu anladi. Buna 
gore kabir azabmdan kurtulmak isteyenler, dedi - kodudan ve ona buna soz 
tasimaktan kagmmalidirlar . Hikaye ederler ki : Ebti ' 1 Leys 'til - Buhari 
(rahimehutiah) hacca giderken cebine iki dirhem koymus ve "Mekke yolunda 
gerek giderken gerek donerken biri hakkmda dedi - kodu edersem su iki 
dirhemi fakirlere dagitacagim) " diye kendi kendine yemin etmisti . Ebu ' 1 - 
Leys, Mekke 'ye vardi, hacc gorevini yerine getirip evine dondti, fakat iki 
dirhem hala oldugu yerde duruyordu. Verdigi sozti bilen dostlari ona durumu 
sordular, cevabi soyle oldu. "Bir kisi hakkmda dedikodu edecegime ytiz kere 
zina etmegi tercih ederim." (MazacMah ! ) Ebu Hafs'til Kebir (rohimehuuch) 
buyurur; "Bir yilin Ramazan Orucunu tutmamayi . bir kisi hakkmda dedi - kodu 
etmeye tercih ederim." Bir fikih alimi hakkmda giybet eden kimse. Kiyamet 
Giinti alnmda "Bu adam Allah' m rahmetinden mahrum edilmistir" yazismi 
tasiyarak gelir."Enes ibni Malik' in (R.A.) rivayet ettigine gore 
Peygamber ' imiz soyle buyuruyor:"- Mi ' raca gikarildigim gece tirnaklari ile 
ytizlerini tirmalayan ve les yiyen bir guruba rastladim. Cebrail'e "Sunlar 
kirn?" diye sordum, bana, bunlar dunyada iken baskalarmm olti etini 
yiyenler (onun bunun hakkmda dedi - kodu edenlerdir) diye cevap 
verdi. "Hasan (R.A.) buyurur: "Yemin ederim ki . giybet Dine, kapanlari bir 
et parcasmm vticuda verdigi zarardan daha egir bir zarar getirir."Ebu 
Hureyra (R.A.) buyurur. nMu'min kardesinizin goztindeki gopti gortirstintiz de . 
kendi gozlinuzdeki mertegi gormezsiniz . "Bildirildigine gore, bir gun Selman- 
1 Farisi (R.A.) Ebu Bekr ve Omer ile (Allah onlardan razi olsun) birlikte 
sefere gikmisti. Selman yol arkadaslarma yemek pisiriyordu. Bir yerde mola 
verdiler, fakat Selman yiyecek bir sey hazirlamamisti . Bunun uzerine. ' nu 
yanmda yiyecek bir sey var mi, yok mu baksm ve varsa alsm gelsin diye 
Peygamber ' imize gonderdiler. Selman yiyecek bir sey bulamayarak 
arkadaslarmm yanma eli bos donunce Ebu Bekr ile Omer kendi aralarmda 
onun icin "Selman su almak tizere falan kuyuya varsa kuyu kurur" dediler. 
Bunun uzerine su ayet indi : 

Birbirinizin arkasmdan dedikodu yapmaym, sizden birisi olti bir din 
kardesinin etini yemek ister mi? Hie suphesiz bundan tiksinirsiniz (64) . 
(64) Hucurat Suresi. 12. 

Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet edildigine gore. Peygamber ' imiz soyle 
buyuruyor:*- Dunyada mii'min kardesinin etini yiyen (onun hakkmda 
dedikodu yapan) kimsenin online Kiyamet Giinii dedikodusunu yaptigi 
kardesinin lesi getirilir ve ona. ye simdi bu lesi dunyada iken 
dirisini yemistin" denir. Arkasmdan Peygamber ' imiz su ayeti okudu:c- 
Sizden birisi, olii kardesinin etini yemek ister mi?"Cabir ibni 
Abdullah el-Ensari (rahimehulla ! i) der ki, "Peygamberimiz zamanmda 
dedikodu olunca derhal kokusu duyulurdu, giinki gayet seyrekti . Fakat 
simdi dedikodu oyle gogaldi ki . biitiin burunlar koku ile doldu, o 
yiizden artik kokusu farkedilmez oldu. Tipki sunun gibi . Derici 
atolyesine giren birini diisiiniin, adam kokunun agirligi yiiziinden orada 
fazla kalamaz.Oysa atolyede galisanlar hie bir rahatsizlik duymadan 
orada yerler. igerler, burunlari alistigi igin kokusmus deri kokusunu 
duymazlar. iste dedi - kodunun giinumuzdeki durumu da boyledir . "Ka ' b 
(R.A.) der ki : "Bir kitabda okuduguma gore dedi - kodudan tev-be 
edenler Cennet'e en arkadan girerler. Ote yandan dedi - koduculukta 
israr ederek olenler de herkesten once Cehennem'e girerler . "Ulu Allah 
(C.C.) buyuruyor ki : . A _* 

"- Gerek birinin arkasmdan atip tutanlarm (hlimeze) ve gerekse 
baskalarma, ytizlerine karsi hakaret edenlerin (ltimeze) her ikisinin de vay 
haline!" (65). (65) Hlimeze Suresi . . 1 . 

Bu Ayet-i Kerime, Velid ibni Mugire hakkmda nazil oldu. Ctinki 
Peygamber ' imize (S.A.S.) ve biitiin musltimanlara ytizlerine karsi alay ve 
hakaret ediyordu . Bilindigi gibi husiisi bir ntizul sebebine dayanan Ayet-i 
Kerimenin htikmti umumi olabilir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Aman 
dedi - kodudan kagmmiz, ctinki o zinadan daha agir bir gtinahtir" Sahabiler 



Peygamber ' imize "Dedi-kodu nasil olur da zinadan daha agir olabilir" diye 
sordular. Peygamberimiz (S.A.S.) bu soruya "(Junku insan zina edip tevbe 
edince Allah tevbesini kabul eder. fakat hakkmda dedi - kodu yapilan kimse 
bagislamadikca dedi - koducunun afvedilmesi mtimktin degildir . "Dedi - kodu 
yapan kimse once pismanlik duyup tevbe etmelidir, boylece Allah hakkmdan 
kurtulmus olur. Arkasmdan da hakkmda dedi - kodu yaptigi kimseden de 
helallik almasi gerekir, eger adam hakkini helal ederse ancak o zaman kul 
hakkmdan kurtulmus olabilir. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : Miisliiman kardesi hakkmda dedi 
- kodu yapan kimsenin Kiyamet Gtinii, ulu Allah yuzunu kicma cevirir." 

Buna gore dedi - kodu yapan kimsenin yerinden kalkmadan ve dedikodusu 
karsi tarafin kulagma varmadan once Allah 'dan onun icin afvedilemelidir . 
Qunki dedi - koducu. haber karsi tarafin kulagma varmadan tevbe ettigi 
takdirde, ortada sadece Allah hakki soz konusu oldugu icin tevbesi kabul 
edilir. Fakat dedi - kodu haberi karsi tarafin kulagma varmca" tevbe 
sayesinde dedi - kodu vebalinin ortadan kalkapilmesi icin. dedi - koduya 
ugrayanm hakkini helal etmesi gerekir. Zina konusunda da htiktim boyledir. 
Yani evli bir kadmla zina eden kimse, kadm kocasi olup .biteni duymadan 
tevbe ettigi takdirde tevbesi kabul edilebilir, fakat kadmm kocasi durumu 
ogrendikten sonra tevbenin kabul edilebilmesi icin, aldatilan kocanm 
hakkini helal etmesi gerekir. Yerine getirilmeyen namaz, oruc. zekat ve 
hacc borclari, bu borclar kaza edilmedikce tevbe ile ortadan kalkmaz. 
Dogrusunu Allah bilir. 

YiRMiBiRINCi BOLUM 
ZEKAT 

Ulu Allah (CC.) soyle buyuruyor: 

"- Zekati veren mli'min'er kurtulusa ermislerdir . " (66) 
Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet edildigine gore Peygamber ' imiz soyle 
buyuruyor:"- Altin ve gtimtisti olup da bunlarm hakkini (miktari belirtilmis 
zekatmi) Vermeyenler icin, mutlaka Kiyamet Gtinti bu altm ve gumiis 
madenleri atesten levhalar haline cevrilerek vticiidlari bunlarla kizartilir. 
yanlari ve sirtlari bu levhalar iizerinde daglanir . "Yani bu levhalar cok 
alahi olsa. cismi onlara gore genisletilir . levhalar sogudukca miktari elli 
bin sene olan Kiyamet Gtinunde tekrar kizdirilirlar , bu hal . ta ktiller 
arasmda muhakeme bitip herkes, yolunun Cennete mi, yoksa Cehenneme mi 
gedecegini gortinceye kadar devam eder. Ulu Allah (CC) soyle buyuruyor: 

"- Altmi ve gumiisu biriktirip de onlari Allah yolunda kullanmayanlar 
yok mu? Onlari aci bir azab ile mtij dele ! "Kiyamet Giinii, o altm ve giirnus . 
Cehennem atesinde kizdirilarak onunla almlari, burunlari ve sirtlari 
daglanir ve onlara, iste bu kendiniz icin biriktirdiginizdir 
Biriktirdiginizi tadmi tadm denilir." (67) (67) Tevbe Suresi. 34.35. 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Kiyamet Giinii, iizerlerine farz 
kilmmis olan hakkimizi alakoydu-lar , diyecek olan fakirler yiiziinden vay 
zenginlerin basma gelenlere. Cu n_ ki o zaman ulu Allah fakirlere; "izzet ve 
celalim hakki icin, bu gtin sizi kendime yaklastiracak ve onlari 
uzaklastiracagim. " diye cevap verir . "Arkasmdan Peygamber ' imiz (S.A.S.) . su 
ayeti okudu: 

<- Onlar o kimselerdir ki mallarmda dilenci ile mahrum icin muayyen 
bir hak vardir" (68). (68) Mcanc Suresi. 24-25. 

Rivayete gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) Mi'rac'a gottirtildtigti gece sagilmaya, 
zehirli ot otlamaya, yeya kizgm tasm iizerine dogru siiriiklenen koyunlar 
gibi Cehenneme dogru. stirtilen arkasi ve onii yamali bir gurupla karsilasir. 
Cebrail'e (A.S.) "Bunlar kirn?" diye sorar . Cebrail (A.S.) de Peygamberimize 
(S.A.S.) su cevabi verir; "Bunlar, mallarmm zekatmi vermemis olanlardir. 
Allah onlara zulmetmis degildir, zaten Allah kullarma asla zulmetmez."- 

-HIKAYE- 
Bir giin "tabiin" den bir gurup Ebu Sinan'i ziyaret etmege giderler. iceri 
girip yanma oturunca Ebu Sinan misaf irlerine "Hep birlikte kalkalim da. 
kardesi olen bir komsumuz var. onu taziye edelim" der.Bundan sonrasmi, 



gurupta bulunan Muhammed ibni Yusuf e ! -Feryabi soyle anlatiyor; "Birlikte 
kalktik, o adamin evine vardik, onu htingtir hungur aglarken ve bitkin bir 
vaziyette bulduk, acisini hafifletecek ve kendisini teselli edecek sozler 
soylemeye basladik, fakat o hie teselli ve taziye sozlerine kulak 
asmiyordu . 

Ona "olumun kacinilmaz bir yolculuk oldugunu bilmiyor musun?" dedik, 
bize "tabii biliyorum, ama ben kardesimin gece gtinduz cektigi azaba 
agliyorum" diye cevap verdi, ona "Allah sana gaybi mi bildirdi ki . boyle 
soyltiyorsun?" dedik, bize su cevabi verdi : "Hayir . fakat kardesimi gomuip 
kabrini toprakla doldurunca, herkes mezarliktan ayrildiktan sonra ben 
kabrin basma oturdum, o sirada icerden bir ses geldi, soyle diyordu; 
"Eyvah, beni tek basima azab ile basbasa koyup gittiler, oysa ki ben 
namazimi kilar ve orucumu tutardim." Kardesimin bu feryadi beni aglatti ve 
"Durumu nasildir?" diye gormek icin kabrini kazmaya basladim, bir de ne 
goreyim, icerde ates yaniyor ve kardesimin boynuna da atesten bir halka 
gecirilmis ! Kardeslik sefkatime yenilerek boynundan halkayi cikarayim diye 
elimi uzattim, parmaklarim ve avueum yandi . " Muhammed ibni Yusuf el-Feryabi 
anlatmaya devam ediyor. "Adam yorgamn altmda sakladigi elini cikardi, 
yanik karesi oldugunu gorduk." Arkasmdan sozlerine devam etti: "Durumu 
boyfe gordiikten sonra tizerini yeniden toprak ile orterek mezarliktan 
ayrildim. Kardesimin haline nasil aglamayayim, onun acisini nasil 
unutayim?"Adama "Kardesin dunyada iken ne kottiluk ederdi?" diye sorduk, 
bize "Malinin zekatini vermezdi" diye cevap verdi, o zaman hepimiz: "Bu 
durum ulu Allah' in su Ayet-i Kerimesinin dogrulugunu ortaya koyuyor" dedik. 
Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

"- Allah' in kendi faziletinden onlara bagislamis oldugu malda cimrice 
davrananlar, kendi hesaplarma iyi davrandiklarini sanmasmlar, tersine bu 
tutum kendileri icin kotudur. Cimrilik ile yanlarinda alakoyduklari mal 
(zekat) Kiyamet Gunu halka olup boyunlarma gecirilecektir" (69) . 

(69) Al-i imran Sliresi. 180. 
Demek ki . kardesinin azabi Kiyamet Guntine birakilmayarak one almmis ve 
kabirde uygulamaya konmustur . "Muhammed ibni Yusuf sozlerine soyle devam 
ediyor, "Bir muddet sonra hep birlikte adamin yamndan ayrilarak 
Peygamberimizin (S.A.S.) arkadaslarmdan biri olan Ebu Zerr'in (R.A.) 
yamna vardik, adamin basmdan gecenleri ona anlattik ve ona "Yahudiler ve 
Hiristiyanlar olunce onlarin kabirlerinde neden boyle bir durum gorulmuyor" 
diye sorduk, bize "Onlarin cehennemlik oldugu kesindir, fakat ulu Allah 
size mti'minlerin boylesine durumlarim, ibret alasiniz, diye gosteriyor" 
diye cevap verdi. Nitekim ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

"-Hie sliphesiz, Allah'dan size cesitli ibret manzaralari gelmistir. 
Gorup ibret alan kendine iyilik eder, ibret manzaralarma karsi goz 
yumanlar da kendilerine zarar ederler. Ben' sizin basinizda koruyucu 
degilim"(70) (70) En ' am Suresi. 104. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Mallarinin zekatini vermeyenler, 
Allah katmda yahudiler ve hiristiyanlar gibidirler. Osuir vergisini 
vermeyenler, Allah katmda, atesperestlerden farksizdirlar . "Zekat ve osuir 
vermeyenler hem meleklerin, hem Peygamber ' imizin dili ile lanete 
ugramislardir , onlarin sahidlikleri gecersizdir. Ebti Hureyre (R.A.) 
sozlerine soyle devam ediyor; "Zekat ve osuir vergisini odeyenlere ne mutlu! 
Uzerinde zekattan dolayi, kabir azabi ve Kiyamet Gunu azabi bulunmayanlara 
ne mutlu! Cunki malinin zekatini verenlere ulu Allah kabir azabi cektirmez. 
Kiyamet Gunii de vucudlarini cehennem atesine haram kilar; hesaplasmaksizm 
onlari Cennefe koyacagi kesindir, oyle kimseler, dudaklarm yanacagi o 
demlerde, susuzluk da cekmezler." 

- 132 - 
YiRMi iKiNCi BOLUM 

ZINA 
Ulu Allah (C.C.) soyle buyurur: 

(71) "- Kurtulusa eren muminler, edep yerlerini (fuhustan ve 
diger haramlardan) korurlar" (71) . Mii'miniin Suresi. 5. 
Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor: 



"- Fuhsun agigina da, gizlisine de yanasmayimz" (72) . 

(72) En'am Siiresi. 151. 

Burada "agik fuhus" zina. "gizli - sakli fuhus" deyimi ile de opiisme. 
elleme ve bakisma kasdediliyor olmalidir. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S. )"- 
Eller de, ayaklar da, gozler de zina islerler." Buyuruyor. 

Nitekim ulu Allah, soyle buyuruyor: 

"- Mii'min erkeklere de ki; gozlerini (haramdan) saklasmlar ve 
lrzlarmi korusunlar, bu kendileri hesabma en temiz yoldur. Hig siiphesiz. 
Allah yaptiklarim ig yiizti ile bilendir . Mii 'min kadmlara da de ki, (onlar 
da) gozlerini (haramdan) sakmsmlar lrzlarmi korusunlar. Kendiliginden 
belirenin dismda ziynetlerini agiga vurmasmlar. Baslarim goguslerini 
kapayacak sekilde ortstinler. Guzelliklerini kocalarmdan, babalarmdan, 
kaym babalarmdan, ogullarmdan veya kocalarimn ogullarmdan, erkek 
kardeslerinden, kardeslerinin ogullarmdan, kiz kardeslerinin ogullarmdan, 
yengelerinin ogullarmdan, cariyelerinden, erkeklikten kesilmis 
hizmetgilerden, kadmlarm edeb yerlerinin heniiz farkmda olmayan kiigiik 
gocuklardan baskasma gostermesinler . Sakli guzelliklerini ortaya gikaracak 
sekilde sesli adimlar atarak yurumesinler . Ey mti'minler hepiniz Allah'a 
tevbe ediniz ki . kurtulusa eresiniz." (73) 

(73) Nur Suresi. 30-31. 

Gortiliiyor ki ulu Allah (C.C.) gerek erkeklere ve gerekse kadmlara harama 
bakmakdan sakmmayi ve nzi. haramdan korumayi emretmistir. Ulu Allah 
gesitli ayetler ile zinayi haram kilmistir. Yiice Allah soyle buyuruyor: 
Onu (zinayi) isleyen agir azaba garpilir." (74) 

(74) Furkan Suresi. 68. 

Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Aman zinadan sakmmiz, 
giinki onun, iigii diinyada ve iigii Ahirette olmak iizere alti afeti 
vardir. Diinyadakiler sunlardir:l - Gegim darligma yol agar, 2 
Omrii kisaltir,3 - Sahibini kara yiizlii eder , Ahirettekiler de 
sunlardir:l - Allah-i Teala'nin gazabma sebep olur,2 - Agir 
hesaplasmaya gerekge olur,3 - Cehenneme girmeye yol agar." 
Rivayete gore Hz. Miisa (A.S.) Allah' o: "Ya Rabbi! Zina edene ne ceza 
verirsin> diye sorar. Allah Teala: "Ya. Musa. ona yiice bir dagm 
iizerine atilsa dagi kiile gevirebilecek olan atesten bir zirh 
giydiririm" diye buyurur.Yine bildirildigine gore, kdtii yola diismiis 
olan bir kadin seytan katmda bin tane giinahkar erkekten daha 
sevimlidir . "Mesabih" adli esere gore Peygamberimiz (S.A.S.) soyle 
buyurur:"- Kul zina islerken imam kalbinden gikarak gdlge gibi 
basmm iizerinde asili kalir, ancak zina isi bitince kulun imam yine 
geri doner . "Kitabil iknada rivayet olunduguna gore Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Allah katmda bir erkegin nikahlisi 
olmayan bir kadinin rahmine akittigi bir damla meniden daha biiyiik 
giinah yoktur." 

Erkek erkege yapilan cinsi munasebet ise, zinadan da daha agir bir 
giinahtir. Nitekim Enes Bin Malik'den rivayet olunan bir hadisde 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Erkek - erkege cinsi miinasebette 
bulunan kimse Cennetin kokusunu bile duyamaz, oysa ki . Cennetin kokusu bes 
ytiz senelik uzakliktan duyulabilir . "Hikaye ederler ki Abdullah ibni Omer 
(R.A.) bir gun evinin kapisi ontinde oturuyorken parlak yiizlii ve yakisikli 
bir delikanli goriir, hemen igeri kagip kapiyi iizerine kitler, bir miiddet 
sonra disardakilere "0 fitne gegip gitti mi?" diye sorar, ona "gitti" diye 
cevap verirler, bunun iizerine disari gikar.Orada bulunanlar ona "Sana ne 
oldu, yoksa bu hususda Peygamber ' imizden bir sey mi duydun?" diye sorarlar. 
da "Evet. duydum. Boylelerine bakmak, onlar ile konusmak ve yine onlar 
ile birarada oturmak haramdir" diye cevap verir.Kadi imam { rahimehullah } 
buyurur ki . "Bir seyhin soyle dedigini duymustum: "Her kadinin yamnda bir. 
her parlak oglamn yamnda ise on sekiz tane seytan vardir. "Yine 
soylendigine gore, bir parlak oglam sehvetle open kimseyi, Allah Teala. 
bes ytiz senelik cehennem azabma garptirir, evli bir kadim sehvet ile open 
kimse, yetmis bakire ile zina etmis gibidir. Bir bakire ile zina eden kimse 
de yetmis bin dul ile zina etmis gibidir . Kelbi . "Revnak-tit Tefsir" adli 



eserde der ki . "ilk erkek erkege cinsi miinasebeti Lut kavmine ogreten iblis 
idi . onlara parlak yiizlii bir oglan kiliginda gorunerek erkekleri kendisi 
ile cinsi miinasebette bulunmaya cagirdi. Bu kiskirtma iizerine bazi erkekler 
onun tizerinden gecti . Boylece erkek erkege cinsi munasebet, aralarmda pis 
bir aliskanlik haline geldi, her yabanci erkek ile ayni isi yapmaya 
koyuldular.. Bunun iizerine ulu Allah (C.C.) onlari bu cirkin aliskanliktan 
vazgecmeye ve putlara tapmaktan cayarak Allah 'a ibadet etmeye davet etmek 
iizere onlara Hz. Lut'u (A.S.) peygamber olarak gonderdi.Hz. Lut onlari, bu 
isten menetti. Kendilerini Allah'a ibadete cagirdi. Yaptiklari kotti ise 
israria devam ettikleri takdirde baslarma Allah'dan azab inecegini 
bildirdi ise de bunlar duyduklari sozleri hafife alarak ona: "Eger dogru 
soyltiyorsan, bize Allah'm azabini getir" dediler . Baska bir care 
kalmadigmi goren Hz. Lut Allah'a dua ederek kendisini bu sapiklara karsi 
mahcup etmemesini diledi ve Allah'a "Ey Rabbim. bu bozguncular karsismda 
beni muzaffer kil" diye yalvardi . Bunun iizerine ulu Allah goge . o sapiklarm 
iizerine tas yagdirmasim emretti, her tasm tizerinde kimin iizerine diisecegi 
yazili idi, iste Ayet-i Kerimede yagan taslardan bahsedilirken "Rabb'inin 
katmda nisanli" deyiminin kullamlmasi . bu gercegin delilidir. Yani 
taslarm her biri iizerinde Allah'm ezel hiikmiinde birer damga, birer nisan 
vardi . Soylendigine gore Hz. Lut 'tin (A.S.) kavminden olan bir tticcar, o 
sirada Mekke'de. Harem-i Serif'de alim - satim ile ugrasiyordu. Bu sirada 
gokten inen bir tas tam ona Harem-i Serifte carpmak iizere iken araya giren 
melekler tasa "Geldigin yere don. adam su anda Allah'm himayesinde 
bulunuyor" dediler. Bunun iizerine geri cikan tas. Harem-i Serifin dismda 
kirk giin yerle gok arasmdaki boslukta asili kaldi ve adam alis - verisini 
bitirip Harem'den cikar cikmaz iizerine dtistip onu yok etti.Hz. Lut . kavminin 
afete ugramak iizere oldugunu ogrenince karisi ile kendisine inenan 
kimseleri toplayarak sehirden cikmaya koyuldu, ardmdan gelenlere arkaya 
doniip bakmamalarmi tenbih etti. Bundan yalniz karisi miistesna idi. Bu 
kadm sehrin afete ugrayacagmi duyunca "vah kavmim" diye doniip geriye 
bakti, bu sirada basma inen bir tas onu cansiz yere serdi .Miicahid 
(rahimehullah) der ki; "0 giin sabahleyin Cebrail (A.S.) bu sapiklarm 
beldesine indi. beldenin yerle irtibatmi keserek araya kanadmi soktu, 
kanadi iizerinde beldeyi ve iizerinde yasayanlari havalandirdi, gok ytiztine 
kaldirarak oyle ki gok halki beldedeki horozlarm otiisiinii ve kopek 
havlamalarmi duyabildiler . Sonra da bu beldeyi alt tist ederek yere 
birakti, ilk diisen evlerin damlari oldu. arkasmdan her sey yerle bir 
oldu.Onlarm basma gelen hie bir kavmin basma gelmemistir. Allah once 
onlarm gozlerini kor etti. sonra da yurtlarmi alt iist etti. Burada en 
biiyiigii Sodom olmak iizere bes sehir vardi . Kur'an-i Kerim'in "Berce" 
suresinde bahis mevzuu edilen miitefikat afete ugramis yerler bunlardir. 
Buralarda o zaman dort milyon insanm yasadigi soylenir. 

- 137 - 
YIRMI fjgUNCU BOLUM 
SILA-I RAHIM VE ANA BABA HAKKI 

Allah Teala. (C.C.) sdyle buyuruyor: 

"- Ey insanlar! Sizleri bir tek insandan yaratan, o tek insandan 
erkegi ve disiyi yaratarak bu ciftten bir cok erkek ve kadmlar iiretip 
yerytiztine yayan Allah'a karsi gelmekten sakmmiz. ' nun admi ileri 
siirerek birbirlerinizden cesitli dileklerde bulundugunuz Allah'dan ve 
akrabalik baglarmi zedelemekten gekininiz. Ctinki, Allah sizin iizerinizde 
devamli bir denetleyicidir . " (75) Nisa Siiresi. l.> 
Yine ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

Yoksa idare yetkisi elinize geese, yeryiiziinde kargasalik cikararak ve 
akrabalik baglarmi zedeleyerek bas mi kaldiracaksmiz? ! Bu kimseler yok 
mu? Allah onlari rahmetinden kovarak kulaklarmi sagir ve gozlerini kor 
etmistir." (76) Muhammed Suresi. 22-23 
Hazreti Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

"- kimseler ki, Allah ile vardiklari kesin sozlesmeyi bozarak 

Allah'm isler halde tutulmasmi emrettigi munasebet ve baglari 

keserler ve yeryiiziinde kargasalik gikarirlar. Bu kimseler yok mu? 



Onlar biiyiik zarara ugrayanlarm ta kendileridirler" (77) .Bakara 

Suresi . 27 . 
Yuce Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

"- kimseler ki . Allah ile vardiklan kesin sozlesmeyi bozarlar ve 
Allah' in isler halde tutulmasim emrettigi munasebet ve baglari keserler. 
Bunlar yok mu? iste Allah' in laneti bunlarin uzerindedir, kotu barinak 
(Cehennem) da onlarin olacaktir." (78) Ra ' d Suresi. 25. 
Buhari ve Muslim'in Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet ettigine gore. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Ulu Allah buttin varliklari 
yaratti. Bitirdigi zaman, "Sila-i Rahim" ayaga kalkarak; "Ey Allah' lm! 
Burasi akrabalik ve dostluk baglarim kesmekten kaygi duyanlarm makamidir" 
dedi . Ulu Allah "Evet. sana riayet edene yakm olmama ve seni 
savsaklayanlari rahmetimden uzak tutmama razi olmaz mism?" buyurdu. Rahm 
"Evet" dedi, ulu Allah da "Oyleyse 

orasi senin olsun" buyurdu, sonra dilerseniz Allah' in su ayetini 
okuyunuz dedi:"- Yoksa idare yetkisi elinize geese, yeryiizunde kargasalik 
cikararak akrabalik baglarm: zedeleyecek bas mi kaldiracaksiniz? Bu 
kimseler yok mu? Allah onlari rahmetinden kovarak. kulaklarini sagir ve 
gozlerini kor etmistir."Bu hadis-i Tirrmzi'de rivayet etmis hesen sahih bir 
hadisdir demistir. ibni Mace ile Hakim dahi rivayet etmisler. Hakim isnadi 
sahihdir demistir . "Hz . Ebu Bekr'den rivayet edildigine gore. Peygamberimiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:"- Ahirette cekilecek azabm yaninda cezalar one 
almarak diinyada cektirilmeyi hak eden baslica giinahlar gaddarlik ile 
akrabalik hakkini cignemektir . "Buhari ile Muslim'in birlikte 
naklettiklerine gore Peygamberimiz {S. A.S.) soyle buyuruyor:"- Akrabalik 
hakkini cigneyenler Cennete giremezler . "Stif yan : "Bundan murat, silayi rahim 
yapmryanlardir" demistir. Guvenilir ravilerin senedi ile imami Ahmed dahi 
rivayet etmistir."- insanogullarmin amelleri her persembe gtinu ve Cuma 
geceleri Allah'a arzedilir. fakat akrabalik hakkini cigneyenlerin amelleri 
geri cevrilir. Beyhakinin rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki : "- Cebrail (A.S.) bana gelerek soyle dedi. Bu gece saban ayinin on- 
besinci gecesi (Berat gecesi)dir, Allah bu gece Kelb kabilesinin 
surusiindeki koyunlarm killari sayismca kimseyi cehennemden azad eder. 
fakat su kimselerin ytiztine bile bakmaz : 1 - Allah'a ortak kosanlar,2 - Kin 
tutanlar,3 - Akrabahk baglarim savsaklayanlar, 4 - Kendini begenmislik ve 
buyiikluk duygusunun alameti olarak elbisesini topuklarma kadar uzatanlar,5 

- Ana-babaya karsi gelenler.6 - Devamli icki igenler . "ibni Hibban ile 
baskalarinin rivayetinde; Peygamber ' imiz (S A.S) buyuruyor ki:"- Su tic 
kimse cennete giremez:l - Devamli igki icenler 2- Akrabolik baglarim 
savsaklayanlar3 - Buyuye inananlar." 

ibni Ebu Dunya ile Beyhaki'nin ve kisaltilmis olarak iraarai Ahmed' in 
rivayetinde Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurdular : "- Bu ummetin icinden 
oyleleri ge'ecektir ki, bunlar bir gece her insan gibi yiyip icip 
oynayacaklar . fakat maymun ve domuz kiligma girerek sabahlayacaklar , 
sarsmtiya ugrayip yerin altma gececekler veya uzerlerine tas 
yagacaktir . Halk "Dun gece filan ogullari yerin dibine batti, falan 
dunyaperestin evi alt list oldu" diyecektir. Lut kavminin bazi kabileleri 
iizerine yagdigi gibi onlarin ve evlerinin uzerine de tas yagacaktir. Hz. 
Adem bir kisim kavmini kavuran kasirga gibi bir kasirgaya tutulacaklardir . 
Bu afetlerin sebebi su gunahlari islemeleridir : 1 - Devamli icki icmeleri,2 

- Erkeklerin ipekli elbise giymesi, «3 - Oyuncu ve sarkici ve kadinlar 
edinmeleri.4 - Faiz alip vermeleri,5 - Akrabalik haklarini 
savsaklamalari . "Hz . Cabir (R.A.) buyurur. "Bir haslet daha var ki, Cafer 
onu unutmustur. (Taberaninin El-Evsat'ta rivayetine gore) Bir gun biz 
toplanmis oturuyorken -karsimiza .Peygamberimiz (S.A.S.) cikageldi ve bize 
soyle buyurdu: "Ey muslumanlar cemaati Allah 'dan korkunuz ve akrabalik 
haklarini gozetiniz, ctinki mukafati en cabuk verilen iyi amel, akrabalik 
hakkini gozetmektir . Gaddarliktan sakininiz, ctinki cezasi en cabuk verilen 
giinah gaddarliktir , zulumdur. Ana - babaya karsi gelmekten, onlari yuzusutu 
birakmaktan sakininiz, Qunki kokusu bin senelik mesafeden duyuldugu halde 
su kimseler. Cennetin kokusunu bile duyamazlar:6 - Ana-babaya karsi 



gelenler, onlari ytiztistti birakanlar,2 - Akrabalik haklarim 
savsaklayanlar , 3 - Yasli iken zina isleyenler,4 - Btiytikltik taslamak 
gayesi ile elbisesini yerlerde stirtinecek sekilde uzatanlar, gtinkti btiytikltik 
Allah'a mahsustur . "isf ehani ' nin rivayetine gore Cabir soyle demistir: 
Peygamberimizin huzurunda oturuyorduk. 0: "Akrabalik haklarim 
gozetmeyenler aramizda oturamazlar" dedi . Bunun iizerine bir delikanli ayaga 
kalkarak halkamizdan gikti ve bir teyzesine gitti, aralarinda bir kirgmlik 
varmi§, hemen orada delikanli teyzesinden afv diledi, teyzesi de onu 
afvettigini bildirdi, arkasmdan delikanli yine aramiza katildi . Bunun 
iizerine Peygamber ' imiz (S.A.S.) "Aralarinda akrabalik hakkini gigneyen 
birisinin bulundugu topluluga Allah' in rahmeti inmez" buyurdu. 

Yukardaki hadis, su rivayeti dogruluyor, buna gore bir gun ebu 
Hureyre (R.A.) Peygamberimizden bahsederken "0. akrabalik baglarini 
gigneyenleri aramizdan gikanrdi" deyince orada bulunan bir delikanli ayaga 
kalkti, hemen yillardan beri dargm yasadigi bir halasma gitti, onunla 
baristi . Kadm yegenine davranismm sebebini sorunca oglan da Ebu 
Hureyre'nin sozlerini anlatti, kadm "Git, bu konuda ondan daha genis bilgi 
al" dedi, oglan gelip Ebu Hureyre'den daha genis bilgi isteyince o soyle 
dedi. "Ctinki ben Peygamberimizin (S.A.S.) soyle dedigini duydum: Aralarinda 
akrabalik baglarini gigneyenlerin bulundugu kavimlere Allah rahmet 
gondermez . "Taberani ' nin (rahimehuitah) naklettigine gore (Hadiste: Suphesiz 
Melekler iglerinde akrabalik hakkma riayet etmiyenler) bulunan bir kavmin 
iizerine inmezler demistir. * (Taberani ' nin sahih senediyle) Adem'de* 
rivayetine gore soyle demistir: "Bir giin sabah namazmdan sonra ibni Mes'ud 

(R.A.) bir gurup arasmda oturuyordu, bir ara soyle dedigini duydum, "Allah 
a?kina, aramizda akrabolik baglarini koparanlar varsa kalkip giksm. Ciinki 
biz Rabb'imize dua etmek istiyoruz. Oysa ki, gokytizti kapilari akrabalik 
baglarini gigneyenlerin yiiziine kapalidir . "Buhari ile Miislim'in bildirdigine 
gore Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Sila-i Rahim, Ars'a asilidir 
ve kirn beni gozetirse Allah da onu gozetir, kirn beni savsaklarsa Allah da 
onu rahmetinden mahrum eder" der."Hadisi Ebii Daviid'la Tirmizi de rivayet 
etmis, Tirmizi onun hakkmda: Hasen Sahih bir hadistir demistir. Fakat, 
sahihtir demesine itiraz edilerek Munkati oldugu soylenmistir . Mevsul 
rivayeti hakkmda Buhari hatadir demistir .Abdurrahman ibni Avf'm (R.A.) 
rivayetine gore Peygamberimiz soyle buyuruyorken isittim demistir."- Ulu 
Allah der ki, "ben Allah ' lm, ben Rahman' lm. Sila-i Rahm-i yarattim ve ona 
kendi adimla ayni kokten tiireyen bir isim verdim, onu gozeteni ben de 
gozetirim, onu gigneyeni ben de rahmetimden mahrum ederim. "imam-i Ahmed' in 
sahih senetle rivayetine gore: Peygamber ' imiz (S. A.S.) buyuruyor ki:€- 
Faizin en katmerlisi, mtisltimanm lrzma haksiz yere dil uzatmaktir. Rahm 
Allah' m "rahman" isminden ttiremis karsilikli bir kan yakmligidir . Bu 
yakmlik bagmi gigneyenlere Allah Cenneti haram eder. "imam-: Ahmed'in 
kuvvetli iyi bir isnatla ve ibni Ribba'nm Sahihinde rivayetine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Rahim, Allah ' m "rahman" isminden 
ttiremis, karsilikli bir kan yakmligidir, der ki, "Ya Rabbi! Beni 
gignediler, ya Rabb ' i beni savsakladilar . Ya Rabb'i, bana haksizlik 
ettiler. Ya Rabb'i. Ya Rabb'i..." boyle sikayet edince Allah ona soyle 
cevap verir, "seni gozeteni gozetmeme ve seni gigneyeni rahmetimden mahrum 
etmeme razi degil misin?" der . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- 
Rahim, Arsa asili bir halkadir, kesken bir dil ile konusarak soyle der: 
Allah' lm! Beni gozeteni sen de gozet, beni gigneyeni de rahmetinden uzak 
tut" Ulu Allah da ona soyle buyurur: Ben "rahman, ve "rahim"im. Rahm'e 
kendi adimla ayni mastardan titreyen bir isim takdim, onu gozeteni 
gozetirim, onu gigneyeni ben de rahmetimden uzak tutarim. "Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki : "- Su tig sey Ars'a baglidir:l - Rahim, o der ki . 
"Allah' lm! Ben senin yanmdayim. hig bir zaman mtinasebeti kesmem."2 
Emanet, o da der ki, Allah' lm! Ben senin yanmdayim, hig bir zaman hiyanet 
etmem."3 - Nimet, o da. der ki, "Allah' lm! Ben de senin yanmdayim, hig 
nankorltik etmem. "Beyzaz ile Beyhaki'nin rivayetinde Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Mtihtir Ars ' m diregine asili durur. Rahim birisinden 
sikayette bulundugu zaman ve kisi Allah' m emirlerine karsi gelerek gtinah 



isledigi vakit, Allah muhrti gondererek kalbini mtihtirler, adam ondan sonra 
artik yaptigi hie bir kottilugun farkina varmaz . " Buhari ile Muslim' in 
birlikte bildirdigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: 
- Allah'a ve Ahiret Gunune inananlar, misaf irlerini guzel agirlasinlar 
Allah'a ve Ahiret Gunune inananlar, akrabalik baglarim gozetsinler. 
Allah'a ve Ahiret Gunune inananlar, ya faydali (dogru) konussunlar, yahut 
sussunlar . "Yine Buhari ile Muslim'in bildirdigine gore. Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Gecim imkanlarimn genistemesinl ve omrunun 
uzun olmasim isteyenler, akrabalik baglarim gozetsinler . "Ebu Hureyre 

(R.A.) buyurur: "Peygamber ' imizin (S.A.S.) soyle dedigini duydum: "Gecim 
yollarimn genislemesini ve omrunun uzun olmasim arzu eden kimse, 
akrabalik baglarim gozetsin"Bu Hadis-i Buhari ve Tirmizi rivayet 
etmislerdir. Lafzi sudur: Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurmuslardir : 
"Soylarimzdan akrabaya yardim edeceginiz seyi ogrenin, cunki . akrabaya 
yardim, ailede muhabbet, malda zenginlik, omurde ziyadedir." 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : ' . - Omrunun uzun olmasim, gecim 
imkanlarimn genislemesini ve son nefeste imansiz can vermemeyi isteyen 
Allah'dan korksun ve akrabalik baglarim gozetsin . "Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Tevrat'ta der ki, rizkimn ve omrunun artmasim dileyenler, 
akrabalik baglarim gozetsinler . "Peygamberimiz (S.A.S.) buyurur ki:"- 
Sadaka vermek ve akrabalik baglarim gozetmek sayesinde Allah omrti uzatir, 
son nefeste imansiz can vermek tehlikesini uzaklastirir , istenmeyen ve 
korkulan ihtimallerden uzak kalmayi temin eder."Ebu Ya'la'mn (rahimehuuah) 
iyi bir isnatla Hasan kabilesinden biri soyle der: "Bir gun 

Peygamber ' imizin {S.A.S.) yamna vardim. Kendisi ashabmdan birkac kisi ile 
beraberdi . "Allah' in Rasulu oldugunu ileri stiren sen misin?" diye sordum. 
0. "Evet. benim" cevabim verdi . Bu cevabi uzerine O'na "Ya Rasulellah, 
Allah katmda en degerli amel nedir?" diye sordum. "Allah'a iman etmektir" 
dedi . "Ya Rasulellah sonra arkasmdan ne gelir" diye sordum, "Akraba 
baglarim gozetmek" diye cevap verdi .Arkasmdan "Ya Rasulellah. Allah' in en 
sevmedigi ameller hangileridir?" diye sordum. "Allah'a ortak kosmaktir" 
dedi. "Ya Rasulellah sonra?" dedim. "Akrabalik baglarim cignemektir" diye 
cevap verdi. "Ya Rasulellah. daha sonra?" diye sordum. "iyiligi emrederek 
kottilukten alakoymaktir" diye cevap buyurdular .Buhari ile Muslim'in 
birlikte naklettiklerine gore, seyahatlerinin birinde Peygamber ' imizin 

(S.A.S.) online bir col bedevisi cikti. devesinin dizginini yahut yedegini 
tutarak "Ya Rasulellah. beni Cennete yaklastiran ve Cehennemden 
uzaklastiran amel nedir, soyle" dedi. Peygamber ' imiz bu soruya once cevap 
vermeyerek arkadaslarimn yuzune bakti ve "bu adam, gercekten muvaffak 
oldu, yahut gercekten dogru yola geldi" dedi. Col bedevisine Peygamber ' imiz 
"ne demistin" diye sordu. da tekrarladi bunun uzerine Peygamber ' imiz col 
bedevisine su cevabi verdi. "Cehennemden uzaklasip Cennet'e yaklasmak 
istiyorsan varligma ortak kosmaksizm Allah'a kulluk edeceksin, namazi 
dosdogru kilacaksm, malimn zekatim vereceksin ve akrabalik baglarim 
gozeteceksin . Simdi devemin dizginini birak da yoluma devam edeyim" 
buyurdu.Col bedevisi arkasim donerek yoluna koyulunca Peygamber ' imiz 
arkadaslarma "bu adam eger kendisine verdigim emirlere uyarsa Cennete, 
girer" dedi . Taberani ' nin giizel bir isnatla bildirdigine gore. 
Peygamber ' imiz (S. AS.) soyle buyuruyor:- Ulu Allah dtinyaya geldiklerinden 
beri kendilerine buguz ederek yuzlerine bakmadigi bir kavinle bir ulkeyi 
onarir ve gecim imkanlarim gelistirir . "Sahabiler "Bu nasil olur, ya 
Rasulellah" diye sorarlar. Peygamber ' imiz (S.A.S.) bu soruya "Bu kavmin 
akrabalik baglarim gozetmeye yonelmesi sayesinde" diye cevap 
buyururlar .Ahmed ibni Hanbel'in (rohimehullah) guvenilir Raviler senediyle 
rivayet ettigine gore Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Tatli huya 
ve mtisamahaya sahib olan kimse, dunya ve ahiretten en yararli payim, 
akrabalik baglarim gozetmeyi, iyi komsuluk ve huy gtizelligi almis 
demektir. Bunlar ulkeleri kalkmdirir ve omurleri uzatir . "Yalmz bu hadiste 
inkita vardir.Ebu Seyh, ibni H;bban ve Beyhaki'nin {Allah onlardan razi 
olsun) bildirdigine gore. Peygamber ' imi ' ze (S.A.S.) "insanlarm en 
hayirlisi kimdir" diye sordular, Peygamber ' imiz bu soruya "Allah'dan en cok 



cekinenler , akrabalik baglarim en titiz sekilde gozetenler, dogruyu 
emredip egrilikten alakoyma gorevine en fazla onem verenler" diye cevap 
buyurdular. UC Toberani ve ibni Hibban'a gore, sahabilerden Ebu Zerr (R.A) 
soyle der. "Dostum Rasulallah, bana su iyi huylari edinmemi tavsiye etti:l 

- Bana, kendimden daha zenginlere degil, daha fakiriere bakmami tavsiye 
etti,2 - Yoksullari sevmemi ve onlara yakinlik gostermemi tavsiye etti,3 

- Kusmus olsan bile akrabalar arasmda akrabalik baglarim gozetmemi 
tavsiye etti"4 - Allah yolunda hie bir kimsenin beni kmamasmdan 
cekinmememi tavsiye etti,5 - Aci da olsa gercegi soylemekten geri 
durmamami tavsiye etti.6 - Sik sik "lahavle ve la kuvvete ilia billah" 
dememi tavsiye etti; cunku bu cumle, Cennet hazinelerinden biridir . "Buhari 
ile Muslim' in ve baskalarimn bildirdigine gore Peygamber ' imi-zin 
eslerinden biri olan Hz. Meymune Rasuluilah'a damsmadan kendisine ait olan 
bir cariyeyi azad eder. Meymune ' n : n nobet gtinu gelince "ya Rasulallah. ben 
cariyemi azad ettim" diye bildirir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) "Sen bunu yaptm 
mi?" diye sorar. Hz. Meymune "Evet" diye cevap verir. Bunun uzerine 
Peygamber ' imiz ona "Onu azad edecegine dayilarmdan birine bagislasaydm 
daha 50k sevap kazanirdm" diye buyurur.ibni Hibban ve Hakimin rivayet 
ettigine gore adamin biri bir gun Peygamberimize (S.A.S.) gelerek "Buyuk 
bir gtinah isledim, benim tevbem kabu ! edilir mi?* diye sorar. Peygamberimiz 
adama "Annen sag mi?" diye sorar, adam "Hayir" diye cevap verir. zaman 
Peygamberimiz "Peki, teyzen var mi?" diye sorar adam "Evet, var" deyince. 
"0 halde git ona iyilik et" buyurur . Buhari ve baskalarimn bildirdigine 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Akrabalarmdan gordiigu 
yakmliga ayni yakmligi gostererek karsilik veren kimse, akrabalik 
baglarim gozetmis sayilmaz. Akrabalik baglarim gozeten kisi. arayi acan 
akrabalar ile munasebetleri tazeleyen kimsedir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Sakm, eger baskalarmdanv iyilik gorursek biz de onlara 
karsi iyi davramriz, bize haksizlik eden olursa, biz de mukabil bir 
haks:zlik ile onlardan ocumuzu aliriz, diyen beyinsizler giiruhundan 
olmayimz. Kendinizi baskalarmdan gorduguniiz iyilige iyilik ile cevap 
vermeye ve size yapilan haksizliklara baska bir haksizlikla cevap vermemeye 
alistirimz . "Muslim' in bildirdigine gore sahabelerden biri bir gun 
Peygamberimize (S.A.S.) gelerek der ki, "Ya Rasulellah. benim bir kac 
akrabam var. Ben bunlar ile olan baglarimi gozetiyorum, onlar ise 
aramizdaki akrabalik hakkim cigniyorlar. Ben onlara karsi iyi 
davramyorum, onlar bana karsi kotu hareket ediyorlar Ben onlara karsi 
nezaket gosteriyorum, onlar bana kabalik gosteriyorlar- ne yapmami tavsiye 
edersiniz?"Peygamber ' imiz adama soyle cevap verdi : "Eger durum dedigin gibi 
ise, sen onlarin ytizune kizgm ktil serpiyorsun demektir, boyle davranmaya 
devam ettikce onlara karsi Allah' in destegini yamnda 

bulursun . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Sadakamn en 
faziletlisi, icinden dusmanlik besleyen bir akrabaya verilenidir . "Bu hadis, 
yukarida gecen "akrabalik baglarim savsaklayanlara karsi yakmligi 
tazeleyenlerden bahseden hadisi teyid etmektedir. 

Taberani ve Hakim'in naklettiklerine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor:"- Su uc huy kimde bulunursa Allah onu kolay bir hesaplasmadan 
sonra Cennete gonderir . "Sahabilerin "Bu huylar nelerdir?" diye sormalari 
uzerine Peygamber ' imiz (S.A.S.) su cevabi buyurdular :" 1 - Eger sana 
vermeyene sen verirsen,2 - Akrabalik baglarim cigneyenlere yakinlik 
gostermeye devam edersen. 3 - Sana karsi haksiz davrananlarm 
kusurlarim bagislarsan, bu tic huyun sahibi isen. Allah seni Cennete 
koyar. "Ahmed ibni Hanbel'in (rahimehullah) naklettigine gore Ukbe Bin Amir 
(R.A.) der ki . "Bir gun Peygamberimiz ile karsilastim, elini tutarak "Ya 
Rasuiellah. bana en faziletli amellerin hangileri oldugunu soyle" dedim. 
bana soyle cevap verdi. "Ya Ukbe, aramzdaki akrabalik baglarim 
cigneyenlere yakinlik gostermeye devam et, sana vermeyene sen ver, sana 
haksizlik edenin kusurunu bagisla . "Hakim' in rivayetine gore. Peygamber ' imiz 
sozunu soyle bitirir; "Dinle, omrunun uzun olmasim ve gecim imkanlarimn 
genislemesini isteyenler, akrabalik haklarim gozetsinler . "TaberanFnin 
rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir sa-habiye soyle buyurdu. 



"Dinle, dtinya ve Ahiretin en soylu huylarim sana soyleyeyim mi: Aramzdaki 
akrabalik baglarim cigneyenlere yakinlik gostermen, elini bos gevirenlere 
senin vermen, sana karsi haksizlik edeni bagislamanda . "Yine Taberani'nin 
baska bir rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurmustur . "- 
Faziletlerin en tistiinii aramzdaki akrabalik baglarim cigneyenlere yakmlik 
gostermeye devam etmen, seni bos gevirene vermen, sana karsj cirkin ve 
incitici soz kullananlarm kabaligim bagislamandir . "Beyzaz ' in rivayetine 
gore size Allah' in dereceleri ne ile ytikselttigini gostereyim mi? 
demis.Yine Taberani'nin rivayetine gore ise soyle buyurmustur:"- Dinleyin. 
Allah' in ulkelere seref bagislamasma ve kullarm derecelerini 
yiikseltmesine vesile olan huylari size bildireyim mi:Ashab. "Bildir Ya 
Rasulellah" dediler."l - Sana kaba davranam hos gormen,2 - Sana Haksizlik 
edenlerin kusurlarini bagislaman.3 - Sana vermeyene vermen. 4 - Akrabalik 
baglarim cigneyenlere yakmlik gostermendir . " buyurdular . ibni Mace'nin 
rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Sevabi en 
erken verilecek olan iyilikler, ana - babaya iyilik ve akrabalik baglarim 
gozetmektir. Buna karsilik ilk cezasi verilecek olan kottiltikler de basta 
ana - baba olmak tizere baskalarma karsi haksiz davranmak ve akrabalik 
baglarim" cignemektir . " 

Taberani'nin rivayet ettigine gore Peygamberimiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor: "- Ahirete ait olanlari sakli tutmak uzere cezasi one almarak 
diinyada iken verilmeye en layik kotiilukler, akrabalik baglarim cignemek, 
emanete karsi hainlik etmek, ve yalan soylemektir . Buna karsilik sevabi en 
erken verilecek iyilik de akrabalik baglorim gozetmektir. oyle ki, bir 
ailenin mensuplari hep fasik olurlar da akrabalik baglarim gozetmek 
sartiyla mallarimn cogalmasim isterler ve sayilari cogalir. 

148 - 
YIRMI DORDUNCU BOLUM 

ANA - BABAYA iYILIK ETMEK 

Buhari ile Miisiim'in birlikte rivayet ettigine gore, sahabelerden ibni 
Mes'iid (R.A.) soyle diyor; "Bir gun Peygamberimize Allah (C.C.) katmda en 
sevimli amel hangisidir?" diye sordum; "Vaktinde kilinan namaz" diye cevap 
buyurdular. "Ondan sonra hangisi gelir?" diye sordum: "Ana - babaya iyilik 
etmek" diye buyurdular. "Ondan sonra hangisi gelir?" diye sordum; "Allah 
yolunda cihad etmektir" diye cevap buyurdular. 

•Miisiim'in ve baskalarimn rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A. S.) 
soyle buyuruyor:e- Evlat, ana - babamn hakkim ancak soyle odeyebilir: 
Anasim veya babasim kole olarak bulacak, sonra da para ile satin alarak 
kolelikten kurtaracak . "Muslim' in rivayet ettigine gore, adamin biri bir gun 
Peygamberimize geldi ve "Beldem'den goc edip cihad ederek Allah katmda 
sevab kazanmak iizere sana bey 'at ediyorum" dedi . Peygamber ' imiz "Anan veya 
baban sag mi?" diye sordu, adam "Evet. ikisi de sagdir" diye cevap verir. 
Bunun tizerine Peygamber ' imiz adama : Sen gercekten Allah katmda sevab 
kazanmak istiyor musun?" diye sordu. Adam "Tabii" diye cevap verince. 
Peygamber ' imiz adama: "0 halde ana - babamn yanma don. onlara iyi bak" 
diye cevap buyurduia . rEbu - Ya'la ite Taberani'nin rivayet ettigine gore, 
adamin biri bir gun Peygamber ' imize (S.A.S.) gelerek: "Ben cihad etmek 
istiyorum, ama buna gtictim yetmiyor. Ne yapayim?" der . Peygamber ' imiz adama 
"Anan veya baban sag mi?" diye sorar. Adam "Anam sag" diye cevap verir. 
Bunun tizerine Peygamberimiz adama: "0 halde ona iyi bakarak Allah 'dan, 
rizasim kazanabilmeyi dile. bunu basardigm takdirde sen hacc. umre ve 
cihad sevabi kazanmis olursun" diye cevap buyurdular . Yine Taberani'nin 
rivayet ettigine gore, adamin biri bir gun Peygamber ' imize (S.A.,.. gelerek 
"Ya Rasulellah, ben Allah yolunda cihad etmek istiyorum, bana ne tavsiye 
edersiniz" der . Peygamber ' imiz adama "Anan sag mi?" diye sorar. Adam "Evet" 
der, bunun tizerine Peygamber ' imiz adama; "0 halde onun dizi dibinden 
ayrilma. Cennet onun ayaklarmm altmdadir" diye 'cevap buyururlar . ibni 
Mace'nin rivayet ettigine gore, Peygamber ' imize (S.A.S.) "Ana -babamn 
evlat tizerinde ne hakki vardir?" diye sorarlar. Peygamber ' imiz "Onlar senin 
hem Cennetin, hem de Cehennemindir" diye cevap buyururlar . ibn-i Mace ile 
Nesoi'nin birlikte rivayet ettigine gore adamin biri bir btin Peygamberimize 



(S.A.S.) gelerek "Ya Rasulellah! Savasa katilmak istiyorum, sana damsmaya 
geldim" der . Peygamber ' imiz adama "Anan var mi?" diye sorar, adam "evet" 
der. Bunun iizerine Peygamberimiz adama "0 halde onun yamndan ayrilma, 
ciinki Cennet onun ayaklari altmdadir" diye cevap buyurur.Aym had. sin 
diger sahih bir rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) adama. "Anan - 
baban var mi?" diye sorar, adam "evet" deyince "0 halde onlarin yamndan 
ayrilma, cunki Cennet onlarin ayaklarinin altmdadir" diye cevap verir. 
-Tirmizi'nin bildirdigine gore, adamin biri bir gun sahabilerden Ebu 
Derda'ya (R.A.) gelerek, "evliyim, fakat anam karimi bosamami istiyor, bana 
ne tavsiye edersiniz?" der. Ebu Derda (R.A.) adama su cevabi verir; "Ben 
Peygamberimizin "Ana Cennetin orta kapisidir" dedigini duydum. Simdi sen 
dilersen bu orta kapiyi elden kacir, istersen muhafaza et.>Aym hadisin 
diger bir rivayet sekline gore, adamin biri bir gun sa-habilerden Ebu 
Derda'ya (R.A.) gelerek "Babam benim yanimdadir. Hatta beni evlendirdi, 
simdi de karimi bosamami istiyor, ne yapayim?" diye sorar. Ebu Derda (R.A.) 
adama soyle cevap verir; "Ben sana ne babamn kalbini kir. diyebilirim ve 
ne de karini bosamani tavsiye edebilirim. Yalniz eger istersen, sana 
Peygamberimizden (S.A.S.) duydugum bir sozti nakledeyim, soyle 
buyurmuslardi : "Baba Cennetin orta kapisidir!" Simdi sen de istersen bu 
kapiyi koru" dilersen elden kacir."Ibni Habban ve Tirmizi'nin rivayet 
ettiklerine gore, Hz. Omer'in (R.A.) oglu der ki . "Bir zevcem vardi, onu 
seviyordum. Fakat babam Omer (R.A.) onobn hoslanmiyordu . Bana. onu bosa 
dedi . ben reddettim. Bunun iizerine babam Peygamberimize vararak durumu O'na 
anlatti. Peygamber ' imiz de beni huzuruna cagirarak; "Karini bosa" 
buyurdular . "Ahmed ibni Hanbel'in (rahimehullah) rivayet ettigine gore. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: 

"- Kim omrunun uzun olmasim ve gecim kaynaklarimn genislemesini 
isterse ana - babas'na iyi baksin ve akrabalik baglarim gozetsin ! "Ebu 
Ya'la ile Hakim' in rivayet ettiklerine gore Peygamber ' imiz soyle 
buyuruyor:"- Ana - babasma iyi bakanlara mujdeler olsun, Allah onlarin 
omrunti uzatir."16ni Mace ve ibni Hibban'm rivayet ettigine gore. 
Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Kisi isledigi gtinah yiiztinden 
rizkinin kisilmasma yol agar. Kaderi yalniz dua geri cevirebilir. Omrti de 
ancak iyilik uzatir . "Hakim' in rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Baskalarinin kadmlarim bastan cikarmayiniz ki, kendi 
kadmlariniz iffetli olsun. Ana - babamza bakiniz ki, evlatlarimz da size 
baksin. Kime, musiuman kardesi oztir dilemeye gelirse; hakli olsun, haksiz 
olsun, ozrtinti kabul ederek onunla barissm. Aksi halde Cennet'teki 
havuzumdan su icmeye gelemez . "Taberam ' nin rivayet ettigine gore. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Ana - babamza iyi bakiniz ki, 
evlatlarimz da size baksin. Baskalarinin kadmlarim bastan cikarmaymz ki, 
esleriniz iffetli olsun . "Muslim' in rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Burnu yerde stiriinsiin, burnu yerde suriinsun, 
yine burnu yerde surunsiin . "Sahabiler "Kimin burnu yerde suriinsiin, ya 
Resiilellah?" diye sordular . Peygamber ' imiz "Ana veya babasi veya her ikisi 
yasliliklarmda yafanda kaldiklari halde, onlara iyi bakmayarak Cennet'e 
girmeyi hakkedemeyenlerin" diye cevap buyurdular . Toberani ' nin rivayet 
ettigine gore; Peygamber ' imiz bir gun minberde iken arka arkaya tic kere 
"Amin ! " "Amin ! " "amin!" buyurdular. Sonra da bu davramsmm sebebini soyle 
acikladilar: "Cebrail bana gelerek: "Ya Muhammed (S.A.S.) Ana - babasmdan 
birinin yasliliklarma yetistigi halde, onlara iyi bakmayarak olen kimse 
Cehennem'e girer, Allah onu rahmetinden kovar, buna "Amin" de, dedi, ben de 
"amin" dedim. Sonra yine" "Ya Muhammed (S.A.S.) Ramazan ayma kavustugu 
halde gunahlarmm afvim saglayamadan olen kimsev Cehennem'e girer, Allah 
onu rahmetinden kovar, buna "Amin!" de dedi. ben de "amin!" dedim. 
Arkasmdan yine. "Ya Muhammed (S.A.S.) adm yamnda amldigi halde sana 
salat-ti selam getirmeyerek olen kimse Cehennem'e girer. Allah onu 
rahmetinden uzak tutar, buna da "amin" de dedi, ben de uctincii sefer "amin!" 
dedim." 'Hadisin muhtelif 

rivayetleri vardir. Ahmed Ibni Hanbel'in rivayet ettigine gore, 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Kim musiuman bir koleyi azad 



ederse, o kole kendisini Cehennem'den kurtaracak bir fidye olur.-Kim ana - 
babasmdan birinin ya?liligina yetisir de ona iyi bakarak gunahlarmm 
afvedilmesini saglayamazsa, Allah onu rahmetinden kovar . "Buhari . ile 
Muslim' in birlikte rivayet ettiklerine gore, sahabilerden biri. bir gun 
Peygamber ' imize (S.A.S.) "Ya Rasulellah! En cok kimle iyi gecinmeliyim?" 
diye sorar. Peygamber ' imiz "Annenle" buyururlar. Adam "Sonra siraca kirn 
gelir?" diye sorar. Peygamber ' imiz yine "Annen" diye cevap buyurur. Adam 
yine "Daha sonra sirada kirn gelir?" diye sorar. Peygamber ' imiz yine "Anan" 
diye cevap buyururlar. Adam bir daha "Sonra sirada kirn gelir?" diye 
sorunca, Peygamber ' imiz bu defa "Baban" diye cevap buyurdular . Buhari ile 
Muslim' in birlikte rivayet ettiklerine gore. Ebu Bekr (R.A.) in kiz; Hz. 
Esma (R. Anha) der ki : "Peygamber ' imiz zamaninda, annem putperest iken bana 
geldi. Ben de Peygamber ' imiz (S.A.S. )e "Annem bana geldi. kend si islam' dan 
yuz ceviriyor, onunla miinasebetlerimi devam ettireyim mi?" diye O'na 
damstim, bana "Tabii, annen ile munasebetlerini devam ettir" diye cevap 
buyurdular . ibni Hibban ve Hckim'in rivayst ettigine gore Peygamber ' imiz 
soyle buyuruyor:"- Allah' in rizasi ana - babanin rizasma baglidir. 
Allah ' m gazabi dehi ana - babanin gazabmdadir . "Taberani ' nin rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.AS.) soyle buyuruyor: "Allah'a itaat, 
anaya, yahud anne ve babaya itaata baglidir." (Her ikisi de . birbiriyle 
alakalidir . ) Bezzar ' in rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor :"- Allah' in hosnutlulu ana - babanin hosnutluguna baglidir. Ana 
-babayi gticendirmek. Allah' in ofkesine sebeb olur . "Tirmizi ile Hakim' in 
rivayet ettiklerine gore, adamin biri bir gun gun Peygamberimize" (S A S.) 
gelerek "Ben buyuk bir gunah isledim, benim tevbem kabul edilir mi?" diye 
sorar . Peygamber ' imiz adama "Anan sag mi?" diye sorar, adam "Hayir" diye 
cevap verir. Bunun uzerine Peygamberimiz "Peki teyzen var mi?" diye sorar. 
Adam: "Evet. var." deyince Peygamber ' imiz : halde ona iyilik et" buyurur. 
Ebu Davud ve ibni Mace 'nin rivayet ettigine gore, sahabilerden biri 
Peygamber ' imize gelerek "Ya RasulAllah. Ana - babam oldii. bundan sonra 
onlara yapabilecegim bir iyilik var mi?" diye sorar . Peygamber ' imiz adama: 
"Tabii var. Onlar icin dua etmek, gunahlarmm bagislanmasmi dilemek, 
hayatta iken verdikleri sozleri onlar adma yerine getirmek, onlardan yana 
olan akrabalik baglarmi gozetmeye devam etmek ve dostlarma iyilik etmek" 
diye cevap buyurdular .Muslim' in rivayet ettigine gore, bir gun Hz. Omer 'in 
oglu Abdullah (R.A.) Mekke yolunda bir co ! bedevisi ile karsilasir. ona 
selam verir, kendisi yere inerek binek hayvanma onu cikarir, basmdaki 
sarigi ona hediye eder.ibni Dinar (rahrmehullah) diyor ki; "Bu durum 
karsismda Abdullah'a dedik ki; "Allah iyiligini versin, bu kadar iltifata 
ne ltizum var. bunlar col adamidir, az sey ile kalbleri kazanilir . "Abdullah 
bize su cevabi verdi : "Bu adamin babasi, babam Omer ibni Hatiab'm cok 
yakm bir dostu idi . Ote yandan ben. Peygamberimizi soyle buyururken 
isittim: "iyiliklerin en degerlisi, evlatlarm baba dostlarma karsi 
yaptiklari iyiliktir . "ibni Hibban'rn rivayet ettigine gore Ebu Burde (R.A.) 
der ki : "Bir gun Medine'ye varmistim. Hemen Abdullah ibni Omer (R.A.) beni 
ziyaret etmeye geldi, konusurken "Neden sana geldigimi biliyor musun?" diye 
sordu. "Hayir" diye cevap verdim. Bunun uzerine o soyle dedi : "Ben 
Peygamber ' imiz "Bir kimse babasma kabrinde iyilik etmek isterse, o 
oldukten sonra onun dostlarma iyilik et" derken isittim. Babam Omer ile 
baban arasmda kardeslige varan bir sevgi vardi . ben de bu dostluk bagmi 
devam ettirmek istedim. "Buhari ile Mtislm'in birlikte rivayet ettiklerine 
gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:"- Sizden cok once yasamis 
bir kavmin mensubu olan uc kisi bir gun coluk - cocuklarmm gecimini temin 
etmek maksadi ile yolculuga cikmislardi . Yolda yagmura tutuldular ve dagdaki 
bir magaraya sigmdilar. Fakat yukarilardan kopup gelen bir kaya magaranm 
kapismi tikadi, birbirlerine "Simdiye kadar yaptigimiz iyi amelleri one 
siirerek yapacagimiz duadan baska hig bir sey bizi bu kapidan kurtaramaz" 
dediler . Diger bir rivayete gore, iclerinden biri diger ikisine "Simdiye 
kadar Allah Rizasi icin yapmis oldugunuz iyi amelleri hatirlamaya calism 
ve onlari one siirerek Allah'a yalvarm. ola ki . bu kayayi kaldirir" 
dediBaska bir rivayete gore, iglerinden biri diger ikisine soyle dedi. 



"izler silindi, kapiyi da kaya tikadi. Allah'dan baska hie kimse yerimizi 
bilemez, en gtivenilir amellerinizi one surerek Allah'a yalvarimz . "Bunun 
uzerine islerinden biri el acarak Allah'a soyle yalvardi; "Allah'im! Benim 
ileri derecede yasli bir anam ve babam vardi . Ben onlarin aksam sutunti 
vermeden once de ev halkma bakardim ve ne de hayvanlarima bakardim.Bir gun 
oduna gitmistim, eve gee dondtim, gelince ana-babami uykuda buldum. 
Sutlerini sagip lsittim, fakat hala uyuyorlardi. Onlara sut vermeden once 
cocuklarima yemek ve hayvanlara yem vermek istemedim. Sut bardaklarim elime 
aldim ve yaniba§larma oturarak uyanmalarim beklemeye koyuldum, sabah 
tanyeri cgarana kadar bu durumda kaldim. Ancak o zaman uyandilar, ben de 
sutlerini verdim. Allah ' 1m ! Eger bu davranisi senin rizani kazanmak icin 
yaptim ise bu kaya yuzunden icine, dustugtimtiz cikmazdan bizi sen kurtar" 
Adamm bu duasi uzerine kaya biraz yerinden kimildadi, cikis yolu biraz 
acildi, fakat aralik disari cikacaklari kadar genis degildi . Diger bir 
rivayete gore, duasimn son kismi soyle idi . "... Bakmak zorunda oldugum 
kuciik cocuklarim vardi . Eve gidip aksam siitunu sagmca once yasli ana- 
babama sonra cocuklarima slit verirdim. Odama gittigim bir gun evvel gee 
donmiistum, hava kararmisti, yasli anam-babam da uyumuslardi. Yine de her 
zamanki gibi stitti sagarak onlara vermek uzere hazirladim, yanlarma 
gittigimde uyumaya devam ediyorlardi, ne uykularim bozmak istiyordum ve ne 
de onlardan once cocuklarm sutlerini vermeye gonlum razi oluyordu.Bu arada 
sabirsizlanan cocuklar ayaklarimm dibinde kivramyorlardi , onlar uykuda 
ben de bekleme halinde boylece sabahi bulduk. Allah ' 1m! Sende malumdur ki, 
ben bu hareketi senin rizani kazanmak icin yapmistim. hareketim sayesinde 
bizi simdi icinde bulundugumuz cikmazdan kurtarmani, karanlik yerden 
kurtularak gun yuziine cikmamizi nasip etmeni diliyorum. "Adamm bu duasi 
uzerine kaya kimildadi ve gun yuzunu gormelerini saglayacak bir aralik 
belirdi . ikinci adam. amcasinin kizi ile zinadan Allah korkusu ile 
kacindigini one surerek dua etti .ticuncusu bir siiru sahibi ile yaptigi 
sozlesmeye bagli kalarak kendi emegi ile ureyen koyunlarm hesabini mal 
sahibine dogru olarak vermesini one surerek dua etti.Bu dualar uzerine kaya 
magaramn agzmdan ayrildi, adamlar da disariya cikarak yollarma devam 
ettiler . 
- 154 - 

YiRMIBESiNCi BOLUM 
ZEKAT VE CiMRiLIK 

Yiice Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

"- Allah' in kendi fazileti ile bagislamis oldugu malda cimrilik 
ederek zekatim vermeyenlerin, kendileri hesabma faydali bir davranista 
bulunduklarim sanmasmlar. Bu yaptiklari kendilerine kotuliiktur. Cimrilik 
ederek yanlarinda tuttuklari zekat, kiyamet gununde, atesten bir halka olup 
boyunlarma gecirilecektir . " (79) Ali imran Sure-i Celilesi; 180. 
Allah Teala (C.C.) buyuruyor ki : 

"- Allah'a ortak kosanlarm (mlisriklerin) vay haline ki . onlar 
mallarinin zekatim vermezler ve Ahiret Gunu ' ne de inanmayanlar da 
onlardir." (80) Fussilat Sure-i Celilesi; C-7.- 156 - 

Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Mal sahiplerinin vermekten 
kacmdiklari zekat payi, Kiyamet GuntA azgm bir yilan sekline sokularak 
boyunlarma dolanacaktir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki :"- Ey 
Muhacirler toplulugu! Bes sey var ki bunlar basmiza gelir ve bunlarla 
imtihan edilirseniz bunlara yetizmenizden Allah'a sigmirim: 

1- Bir Cemiyette fuhus yaygm ve aleni hale gelince o cemiyette o zamana 
kadar gorulmemis olan bozuktuk ve hastaliklar salgm hale gelir. 

2- Eksik oleup tartanlarm belirdigi bir cemiyette kitlik yillari, gecim 
sikmtisi ve zalim yonetim basgosterir. 

3- Mallarmm zekatim vermeyenlerin cogaldigi bir cemiyette kuraklikla 
cezalandirilir , oyle ki, hayvanlar olmazsa hie yagmur ytizu 
goremezler . 

4- Allah'a ve ' nun Rasulune verdigi sozden cayan bir cemiyetin basma 
dis dusman musallat edilerek sahip olduklari bazi imtiyazlar 
ellerinden almir. 



5 - Devlet adamlan Allah 'in Kitabi'na gore hiikmetmeyen cemiyetlerde ic 
kargasaliklar bas gosterir . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c- Butun 
hayatim cimrilik icinde gecirdikten sonra olmeye yakm comert kesilenlere 
Allah buguz eder .. "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Su iki sifat 
mu'minde birlesmez: Cimrilik ve huysuzluk . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Allah 'a yemin ederim, hie bir cimri Cennet'e 
giremez . "Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€- Aman, cimrilikten 
sakinimz. Cunku cimrilik bir'cemiyeti hem zekat vermekten kacmmaya, hem 
akrabalik baglarini cignemeye ve hem de birbirlerinin kanini dokmeye 
surtikler . "Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Allah, alcakligi 
yaratirken hamurunu cimrilik ve mal ile yogurdu . "Hasan Ul-Basri'ye (R.A.) 
"Cimrilik nedir?" diye sorarlar, o da "insanin malinin zekat olarak verdigi 
kismini kayip. elinde kalan kismini sefer saymasidir." 

Hie sliphesiz cimriligin kaynagi mal sevgisi, osiri ihtiras, fakir 
diisme korkusu ve evlat sevgisidir .Nitekim, Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:"-- Cocuk, insani korkak ve cimri yapar."6te yandan oyleleri var ki . ne 
malinin zekatini verir ve ne de kendi ve ailesine varlikli bir hayat 
yasatmaya elivarir. Bunlarin biricik hazzi ve arzusu paralarim gozleri 
ontinde gormek, hatta avuclarinda tutmaktir, oysa ki . bu kimseler guniin 
birinde oltip gideceklerini bilirler . Nitekim bir sair boyleleri icin soyle 
diyor : "Kardesim, insanlarm hayvan olanlari vardir. Zeki ve gorgulu bir 
adam kiligmdadirlar Malma dokunan musibeti hemen sezer. Fakat dinine 
zarar veren musibetin farkma varmaz." Diger bir sair de bu konuda soyle 
der: "Cimrilik salgm bir hastaliktir: yakismaz Mertlere, akli basmda 
olanlara ve dindarlara. Cimriligi, elacikligma ve itibara tercih edenler. 
Yemin ederim ki, aldanmislardiar . Yazik o kimseye ki . hem dunyamn hem de 
Ahiretin hakkini engeller Dininden sonra, bir hie ugruna dunyasini da 
satar. "Diger bir. sair de soyle diyor: "Bir mal ki dosta faydasi 
dokunmaz . Yakmlara yaramaz ve yoksulun durumunu duzeltmez . Onun akibeti bir 
varisin eline gecmektir .Mali miras birakan cimriye de Ahirette pismanlik 
duser."Bisr (rahimehullah) der ki : "Cimri ile karsilasmak acidir, ona 
bakmak ise kalbe sikinti verir" Araplar eskiden beri cimrilik ve korkakligi 
utamlacak huylar sayarlardi . Nitekim bir sair bu hususda soyle der:"Ver. 
azalir diye korkma. Cunku Allah, rizk'ari kullar arasmda 

bo ' usttirmustur . isler bozuk giderken cimriligin faydasi yok.Buna karsilik 
isler yolunda giderken vermenin zarari yok.>Diger bir sair de soyle 
diyor :"insanlari comerte dost gortiyorum. Amma . halkm iginde cimrinin dostu 
olan hie kimseyi gormuyorum. 

Cimrinin ailesi icinde bile kinandigim gordiim.Bu sebeble cimri 
olarak anilmayayim diye kendi kendime ikramdabulundum. "Cimri bir kimseye, 
baskasi igin mal toplamakta zararm acisma katlanmak, ve bol olan malinin 
tadim ve hayrini gormemek cimriligi kafidir. Sair Veki: Boylesi hakkmda 
soyle der: "Cimri, varis icin kendini mal biriktirmeye adamis bir 
alcaktir . Varisleri hesabma, o sadece bir koru bekcisidir . Tipki kendisi ac 
oldugu halde,Avim, baskalari yesin diye yakalayan av kopegi 
gibi ..." "Cimrinin malini ya afete, veya varise mujdele" sozii. hikmetli ata 
sozlerinden biridir . imam-i Azam (Allah O'na rahmet etsin) buyurur: "Sen 
cimrinin adil olabilecegine ihtimal veremem. Cunku cimrilik, sahibini 
aldanmayayim diye, mizmizlanarak saymaya ve sonunda hakkmdan fazlasini 
almaya surtikler. Boyle bir insan gtivenilmeye de layik degildir . "Bir gun 
Yahya (A.S.) iblis ile karsilasir ona "Ya iblis! Soyle bana, dlinyada en 
sevdigin ve en kizdigm insanhangisidir" diye sorar. iblis ona "En sevdigim 
insan, muminin cimrisi ve en nefret ettigim insan da. fasik comerttir." 
diye cevap verir. Hz. Yahya (A.S.) ona "Neden" diye sorar. seytan su cevabi 
verir. "Cunki cimrinin cimriligi bana yeter, fakat fasik comerde gelince. 
Allah 'in, comertligini gozonunde bulundurarak onu af f edeceginden 
korkarim. >Daha sonra seytan "Eger sen Yahya olmasan sana bu sirri acmazdim" 
diyerek yurudu, gitti. 

- 158 - 
YIRMI ALTINCI BOLUM 

ASIRI IHTIRAS 



Peygamber ' imiz (S.A.S.) sdyle buyuruyor:"- Sizin hesabimza en gok su 
iki seyden korkuyorum: A?in emeller beslemek ve nefsinizin azgin 
ihtiraslarma kapilmak. Ctinku a?iri emeller beslemek. Ahireti unutturur, 
nefsin doyumsuz ihtiraslarma kapilmak ise insanlari haktan 
saptinr . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:"- Su tig seyin tig seye yol 
agacagma kefilim:l - Btittin benligi ile dunyaya sarilan2 - Dtinya'ya 
hirslanan.3 - Dtinya igin cimrilik eden kimse;l - Otesinde zenginlik 
olmayan bir fakirlikle,2 - Bitip tiikenmez mesguliyetle3 - Beraberinde hig 
zenginlik olmayan htiztinle, karsilasirlar . "Rivayet edildigine gore, 
sehabilerden biri olan Ebu Derda (R.A.) Humus halkma soyle seslendi:"- Ey 
Humus halki! Oturamayacagmiz kadar gok binalar kurmaktan, ulasilmasi 
mtimktin olmayan emeller beslemekten, yiyeceginizden gok varlik ve servet 
biriktirmekten utanmiyor musunuz?Sizden once gelip gogenler de btiyiik 
binalar ytikseltmisler, gok servetler yigmislar ve uzak vadeli emeller 
pesinde kosmuslardir . Fakat kurduklari binalar mezarlari oldu. uzak vadeli 
emellerinde hayal kirikligina ugradilar ve yigdiklari servetler de hie bir 
islerine yaramadi . "Hz . Ali. Hz. Omer'e (R. Anhuma) bir gun soyle nasihat 
etti. "iki dostuna (Peygamber ' imiz ile Hz. Ebu Bekr'e) ulasmak istiyorsan 
giydigin gomlek yamali, ve ayakkabm pargali olmalidir . Uzun vadeli emeller 
pesinden kosmamali ve hie bir zaman doyasiya yememelisin . " 

Hz. Adem (A.S.) ogulu Sit (A.S.) a su bes nasihatte bulundu ve bu 
nasihatleri ilerde kendi ogullarma, vasiyet etmesini istedi. Nasihatler 
sunlardir:l - Ogullarma, dunyaya gtivenmemelerini soyle, gtinki . ben baki 
oldugunu gozontine alarak Cennet'e guvendim, fakat Allah beni oradan 
gikardi.2 - Ogullarma. kadmlarm arzusuna uyarak bir ise girismemelerini 
soyle. Ctinki ben esimin arzusuna uyarak yasaklanmis agacm meyvasm-dan 
yedigim igin sonra pisman oldum.3 - Okullarma, girisecekleri her isin 
sonunu bastan dusunmelerini soyle, eger ben giristigim davranism sonunu 
dusunseydim, basima bildiginiz haller gelmezdi.4 - Herhangi bir ise 
girisirken iginize suphe duserse, ondan uzak durun, cunki ben yasak agacm 
meyvasmi yerken icime suphe dustu, buna ragmen vazgegmedigim igin sonra 
pismanliga dustiim.5 - Giriseceginiz islerde bilenlere danism, eger ben 
yasak agaca yanasmadan once meleklere danissaydim, basima bu haller 
gelmezdi . "Mucahid (Rahimeuilah) buyurur: "Abdullah ibni Omer {Hz. Omer'in 
oglu) bir gun bana soyle nasihat etti:"- Sabahladigm zaman icinden "Aksam 
ne yapacagim> diye dusiinme. Aksami bulunca da "Yarm ne olacak" diye 
suphelenme: Yasarken ollimun igun. sihhatli iken hasta olacagm giinlerin 
igin tedbirini al; gunki yarm admm ne olacagmi bilemezsin "Rivayet 
edildigine gore. Peygamberimiz (S.A.S.) bir gun sahabilere "Hepiniz 
Cennet'e girmek istiyor musunuz?" diye sorar. Sahabiler. "Tabi ya 
Rasulellah" diye cevap verirler. Bunun tizerine Peygamber ' imiz onlara "0 
halde, kendinizi uzun vadeli emellere kaptirmaym ve Allah'dan gergek 
manada haya edin" diye buyurdu . Sahabiler "Biz. hepimiz zaten Allah'dan haya 
ediyoruz" dediler. Peygamber ' imiz onlara su cevabi verdi:"Bu sizinki gergek 
manada haya sayilmaz. Allah'dan gergek manada haya etmek soyle olur; 
Mezarligi ve viicudlarm gurumesini her zaman hatirmizda tutmalismiz. 
Karm boslugumuz ile bu bos'ukta bulunan organlarmizi, basmiz ile tizerine 
yayilan organlarmizi haramdan korumalismiz . Ahiretin itibarmi arzu eden 
kimse dtinyanm susunii terketmelidir . iste. Allah'dan gergek manada haya 
etmek boyle olur ve boylelikle kul, Allah' m dostu olma mertebesine 
ulasir . "Peygamber ' imiz (S.A S.) buyuruyor ki:"- Bu timmetin Kk huzur ve 
selameti ztihd ve yakm sayesinde olacagi gibi, en son gokunttisti de cimrilik 
ve uzak vadeli emellere sarilmaktan ileri gelecektir . "Ummul - Mlinzir'den 
rivayet edildigine gore, soyle demistir: "Bir aksam Peygamber ' imiz 
sahabilere "Ey insanlar, sizler Allah'dan utanmiyor musunuz?" diye sordu. 
Sahabiler "Neden, ya Rasulellah?" dediler . Peygamber ' imiz onlara soyle 
karsilik verdi:"- Yeyemeyeceginiz kadar gok servet yigiyorsunuz, ulasilmasi 
miimkun olmayan uzak vadeli emeller pesine kosuyorsunuz , oturamayacagmiz 
evler yukseltiyorsunuz . "Sahabilerden Ebu Sait el-Hudri (R.A.) buyurur ki; 
"Bir gun, L'same ibni Zeyd. Zeyd. ibni Sabit'ten bedelini bir ay sonra 
odemek tizere yuz altma cariye satin almisti. Bunun tizerine Peygamber ' imiz 



(S.A.S.) soyle derken i§ittim. "- tisame'nin bir ay vadeli alis-verise 
girismesi size acayip gelmiyor mu? Hie suphesiz, Usame kendini uzak vadeli 
emellere kaptirmistir . Varligimi kudret elinde tutan Allah'a yemin ederim 
ki, ben her gozlerimin agildiginda goz kapaklarim bir daha kapanmadan 
Allah 'm canimi alacagini dusiinurum. Gozlerimi bir yere her ceviriste 
bakislarimi indirmeye firsat bulamadan olecegim sanirim. Agzima her lokma 
alista onu yu-tamoyacag:mi ve oldukten sonra girtlagimda kalacagini aklima 
getiririm." sonra soyle buyurdu;"Ey insanlar! Eger akliniz basinizda ise 
kendinizi oliiler arasmda sayiniz. Ciinki, nefsimi kudret elinde tutan 
Allah'a yemin ederim ki, size bildirilen akibet, goz acip kapayasiya kadar 
basmiza gelecek ve bunun onlemeye gticuntiz yetmeyecektir . "ibni Abbas (R.A.) 
buyurur ki : "Peygamber ' imiz su kaynagma yakm yerde, buyuk abdest bozdugu 
halde yine tasla silinir, sonra su ile yikanmaya giderdi. Ben O'na "Ya 
Rasulellah. su size yakm. Once tasla silinmenize ne luzum var?" derdim. 
bana sucevabi verirdi: "Elimde senet mi var? Belki suyun yanina varamadan 
olurum ! "Rivayet edildigine gore. Peygamber ' imiz bir sohbet esnasmda eline 
uc cop alir. Ccptin birini online diker, ikincisini yanina topraga saplar ve 
ucuncustinu de uzaga atar . Arkasmdan sahabilere "Bunlar neyi temsil eder, 
biliyor musunuz?" diye sorar. Sahabiler O'na "Allah ve ' nun Rasuiti bilir" 
diye cevap verince su aciklamayi yapar :"- Onume diktigim cop insandir, 
su yandaki ecel. oteye firlattigim da uzak vadeli emeldir. insanoglu (onun 
pesinden kosup dururken ona yetisemeden daha once ecel onu 
yakalar . "Soylendigine gore, bir gun Hz. isa (A.S.) bir yerde oturuyordu. 
Bir ihtiyar elindeki kazma ile yeri kaziyordu. Hz. isa "Allah' lm! Bu 
ihtiyarm icinden uzak vadeli emeleri cikar" diye dua etti, tarn o sirada 
kazmayi birakarak yere uzandi ve bir mtiddet durdu.Bu sefer Hz. isa 
"Allah' lm, bu ihtiyara uzak vadeli emellerini geri ver" diye dua etti. tarn 
o sirada adamin uzandigi yerden dogrularak yine tarla capalamaya 
koyuldugunu gordti. Bunun tizerine Hz. isa adamin yanina giderek, ise ara 
vermesinin ve yeniden ise koyulmasinin sebebini sordu, adam su cevabi 
verdi:"- Moladan evvel kazma sallarken birara "Artik iyice yasm ilerledi, 
daha ne zamana kadar calisacaksm" diye dusunerek kazmayi yere biraktim, 
yere uzandim. Fakat biraz dinlenince "kalan gunlerimde gecimimi saglamam 
gerekir" diye dusunerek yeniden kazmayi' ele aldim. 

- 162 - 
YiRMi YEDiNCi BOLUM 

IBADETE DEVAM VE HARAMI TERK ETMEK 

"ibadetsin kelime manasi. Allah' in farzlarim yerine getirerek 
haramlarmdan kagmmak ve ' nun koydugu simrlari asmamaktir. 
Mticahid. "Allah ' in sana verdigi imkanlar ile Ahiret Yurdu'nu ara, dunyadaki 
payini da unutma" mealindeki ayeti ile ilgili olarak, bu ayetin telkin 
ettigi dustur; "Allah'a ibadet etmek" olarak ozetlenebilir" demistir (81) 

(81) Kasas Sure-i Celilesi: 77. 
Bilesin ki ibadetin temeli. Allah' i tanimak. ' ndan cekinmek, umudu O'na 
baglamak ve kendini her an ' nun denetimi altmda hissetmektir . insan bu 
sifatlardan uzaklasmca imanin oziinu kavrayamaz . (Junki Allah' i 
tanimaksizm . ' nun beseri bilgi ve hayal simrlarini askm, benzersiz bir 
isitici, gorucii, yaratici, bilgili ve muktedir bir ilah olduguna 
inanmadikca yapilacak ibadet gecerli degildir .Nitekim, tasrali bir Arab, 
Muhammed ibni Ali ibni Huseyin'e (Rahi-mehultah) "Sen Allah'a ibadet 
ederken ' nu gortiyor musun?" diye sorar. Muhammed ibni Ali "Tabii! Oyle 
olmasa gormedigim kimseye niye ibadet edeyim" diye cevap verir . Tasrali 
Arab. "O'nu nasil olabiliyor da goriiyorsun" diye sorar. Muhammed ibni Ali 
ona der ki : "Goz bebeklerinin karsilasmasi manasmda O'nu gozler goremez, 
fakat gercek iman sayesinde kalbler gorur.Duyu organlari vasitasi ile idrak 
edilemez, cunki insanlarm bir benzeri degildir. Ayetleri ile tanimr, 
alametleri araciligi ile sifatlari tezahiir eder, beseri hukume cumlelerinin 
otesindedir. iste 0. yerin ve gogun or-taksiz tek ilahidir . "Muhammed ibni 
Ali'nin cevabim dinleyen tasrali Arab, bu sozlere "Allah, peygamberligi 
nereye havale edecegini cok iyi bilir" diye karsilik verir. 



Ariflerden birine "ilm-i batin" nedir?" diye sorrau?lar. da soyle 
cevap vermistir: "ilm-i batin. Allah' in ne bir melege, ne de bir insana 
acmadigi ve yalniz sevdigi kullarm kalblerine dustirdtigti bir 
sirridir . >Bildirildigine gore. Ka'bul-Ahbar (Rahimeullah) der ki : "Eger 
insanlar Allah' in azameti hakkmda bir tek. tane iriliginde kesin bilgiye 
(ilm-i yakm'e) sahip olsalar. sular ve riizgar iizerinde 

yiirtiyebilirlerdi . "Kendisini , tammaktan aciz kalmayi itiraf etmeyi iman 
kabul eden ve nimetlere kavusanm stiktirde yetersiz kaldigmi kabul etmesini 
stiktir kabul eden Allah '1 noksan sifatlardan tenzih ederim. "Mahmud-til Verrak 
bir siirinde soyle der : "Allah ' in nimetlerine siikredebilmem. bana 
bagislanmisAyri bir nimet olduguna gore, ona karsilik olarak stikretmem 
gerekir.O halde stikriin hedefine varmak, onun fazileti olmaksizm 
nasilmiimkiin olabilir?Gunler ne kadar biribirine eklense ve omiir ne kadar 
uzasa bile insana saadet gelince sevinci cevreyi etkiler. Sikinti ne 
karsilasmca ardmdan esir gelir. Saadette de sikintida da ayri ayri oyle 
nimetler vardir ki . Bunlari idrak etmeye degil hayaller, karalar ve 
denizler bile dar gelir. "Buna gore insan. Allah' in ululugu hakkmda kesin 
bir bilgiye vannca. kulluk vazifesini kesinlikle benimser, iman kalbde 
koklesince Allah'a ibadet etme gerekliligi kendiliginden ortaya cikar. 
iman "zahir" ve "batin" olmak tizere iki kisimdir. Zahiri iman. imana dil 
ile ifade etmektir, Batini iman ise kalb ile baglanmaktir . 'p Muminlerin 
Allah'a yakmlik dereceleri bir birinden farklidir, ibadet dereceleri de 
degisiktir. iman. kadere riza. ihlas ve tevekktilde gosterebildikleri 
yukselise gore ve ilahi mevhibeden alabildikleri pay oramna gore onlari 
birlestirir, ihlas, kulun isledigi amele karsilik Allah'dan mukafat 
dilemesidir. Qlinki ayette de buyuruldugu tizere "sizi de, islediginiz 
amelleri de aslmda Allah yaratmistir . "Buna gore yapilan ibadet sevap 
umuduna ve ceza korkusuna dayamyorsa boyle dusunen kul gercek manada ihlas 
sahibi olamaz, o kendi nefsi icin calismis olur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : c- Hie biriniz, yalniz sahibinin korkusu ile gorev yapan, 
yaramaz bir kopek gibi veya ticreti verilmeyince galismayan kotii bir Qirak 
gibi olmamalidir . " 

Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

"- Bazi kimseler Allah'a tek tarafli bir diisunce ile ibadet ederler, 
eger kendilerine hayir gelirse tatmin olurlar, ama eger bir fitne ile 
karsilasirlarsa yuz gevirirler. Bunlar hem dunyada ve hem de Ahrette 
zarardadirlar . Bu, apagik bir ziyandir." (82) . 

(82) Hacc Sure-i Celilesi: 11 
Allah'a ibadet etmemiz ve bu ibadetin farz olusu uzerimize gegmis farz 
kereminden dolayidir. Kaldi ki ' nun bize bu yolda emir vermis olmasi, 
ibadetimize karsilik mukafat vermesi, fazilet ve emrini kirdigimiz takdirde 
ceza vermesi bir adalettir . "Tevekkule, gelince, sikinti ve darlik aninda ve 
basimiza bir bela gelince gonial rahatligi ve sogukkanlilik icinde Allah'a 
glivenmektir. Allah'a tevekktil edenler, her seye yalniz ' nun giicu 
yettigini, ferahliga cikaracak araclarm ' nun her seyi puanlayip zamani 
gelince yaratan otoritesine bagli oldugunu bilirler . Boyleleri ne 
atalarmdan, ne cocuklarmdan, ne servetlerinden ve ne de teknolojik 
lirlinlerden medet ummazlar. Tersine ' nun gosterdigi istikametten yuruyerek 
her seyi O'na havale ederler, durum ve sartlar ne olursa olsun. ' nun 
baskasim dayanak ve umut kaynagi olarak tammazlar . Zaten kendisine 
tevekktil edenlere 0. kaf idir . "Rirasya gelince o da ilahi takdirin her ttirlti 
gelismelerini gonti ! hosnutlugu ile karsilamaktir . Alimlerimizden biri der 
ki . "Allah'a en yakm kimseler. ' nun kendilerine ayirdigi payi en ziyade 
gonial huzuru ile benimseyenlerdir" §u vecizeyi dtistinerek okuyalim. "Nice 
sevincler aslmda hastaliktir, nice hastaliklar da aslmda sif adir . >Nitekim 
bir sair soyle der: "Her nimet, azi disleri arasmda senin icin ttirlti 
belalar saklar. Buna karsilik belalar bekledigin yerden sevindirici 
sonuclarla karsilasirsm . Yasadikca basma gelenlere karsi sabirli ol. ctinkti 
her seyin sonu vardir. Her sikmtmm bir ferahligi. her harisin bazi 
kusurlari vardir. Hie stiphesiz, bize en yeterli soz Allah'm kelamidir . "Ulu 
Allah (C.C.) bu konuda soyle buyuruyor: 



"- Aslinda hakkinizda hayirli olan bir sey sizin ho?unuza 
gitmeyebilir . Buna karsilik hakkinizda ser olan bir sey sizin hosunuza 
gidebilir. Hip suphesiz siz degil. Allah bilir." (83) . 

(83) Bakara Sure-i Calilcsi: 216. 
Bilesin ki, kul dunya sevgisini terketmedikce . Allah'a karsi ibadetini 
kemale erdiremez. Bir vecize soyledir. "En tesirli nasihat arada perde 
kalmaksizm kalbe ulasan nasihattir" "Aradaki perdeler" de hie Suphesiz, 
dunyanin koydugu engellerdir . Hikmet ehlinin sozlerindendir : "Dunya bir 
anlik bir zamandir, sen onu ibadetle gecir."Sair Ebu Velid-ul Baci bu 
konuda soyle der:"Ben kesinlikle bildikten sonra.Butiin omrumun aslinda bir 
an oldugunu . Neden onun kiymetini bilerek, onu.iyilik ve ibadet yolunda 
kullanmayayim?"Sahabilerden biri, bir gun Peygamberimize "olmek 
istemiyorum" dedi . Peygamber ' imiz ona "Malm mulkun var mi?" diye sordu, 
adam "var" deyince Peygamber ' imiz de ona "olumden kurtulus olmadigma gore 
malini kendinden once gonder (hayirli yolda sarfet) ctinki insan malimn 
yamndadir." buyurdu. 

Rivayet edildigine gore. Hz. isa (A.S.) der ki . "havarilik su tic seyde 
belirir: Dilde, bakista ve sususta. Allah'i zikretmenin dismda kalan 
konusma, bos sozdur. ibret almaktan baska amac tasiyan her bakis hatadir. 

Dusiince icinde gecmeyen her siikut de oyalanmaktan baska bir sey 
degildir. Dunyayi birakmak, onun gelismeleri hakkmda fikir yurutmekten ve 
hazlari pesinde kosmaktan vazgecmek ile olur. (Junki diisiince, nefse 
(benlige, sahsiyete) bagli oldugu igin. dilegi dogurur. Helal olmayan 
seylere bakislarini salmaktan sakm, giinki bakis hedefine varan bir ok ve 
buyrugunu dinletebilen bir padisahtir . *Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:"- Bakis seytanin bir okudur. Bakisini haram hedeflerden, 
Allah korkusu ile alakoyanlara, Allah bu davranislarma karsilik hazzi 
kalbde duyulan bir iman bagislar."§u vecizeleri dikkat ile okuyalim:"- 
Bakislarini basibos birakanlar, sik sik hayal kirikligma ugrar." "- Hep 
oteye beriye bakmak, olaylarm perdesini kaldirir, insani rezil eder, 
cehennemdeki ikamet muddetini uzatir.""- Gozlerine sahip ol. (Junki eger 
onlari basibos salacak olursan seni gunaha dusuriirler, fakat onlara hakim 
oldugun takdirde diger organlarma da hakim olmus olursun . "Ef lctun ' a 
sormuslar, "isitmek mi, yoksa gormek mi kalbe daha zararlidir." Feylesofun 
cevabi su olmus. "Bakis ile isitmek kalb icin kusun iki kanadi gibidir. 
Kus . her iki kanadi olmadan ne havalanabilir ve ne de yere konabilir. Bir 
kanadi kink kus. sirf digerinin yardimi ile havalanirken sikinti ceker, 
daha gok yorulur . "Muhammed ibni Zey (rahim-' ilah) der ki, "insanin her 
online bakmasi, hem Allah katmda ve hemde akli basmda kimselerin goztinde 
yeterli bir kusurdur . "Adamm biri onii sira giden bir koleye bakip 
guluyormus . zahidlerden biri ona soyle demis. "Behey akli bozuk! Kalbi 
bozuk ve bakisi zehirli adam! Sen amellerini yazan ve davranislarini tesbit 
edici ve koruyucu katip meleklerden utanmiyor musun? Onlar sana belaya 
ugramis ve derin bir batakliga gomulmiis bir zavalli olarak bakiyorlar. Sen 
ise bu durumda iken kendisini seyredenleri , gozlerini iizerine dikenleri 
umursamazlarm tutumunu benimsemissin . " 

Kadi Ercani bir siirinde soyle der:"Ey gozlerim, bir bakista amacmiza 
vardiniz . Kalbimi en zararli yere suriiklediniz . Ey gozlerim, cekin elinizi 
kalbimden, cunkiiki kisinin bir kisiyi oldurmeye yurumesi namertliktir ! "Hz . 
Ali (kerramellahu veghe) yurur: "Gozler seytanm tuzaklari- . dir. viicudtaki 
organlarm en gabuk etkilisi ve en agir darbeusidir. Allah'a ibadet etmek 
yolunda vticudunun organlarini nefsinin kontrolti altma veren kimse amacma 
ulasir. Buna karsilik organlarini nefsinin hazzinin emrinde kullandiran 
kimse ise butun amellerini siiip siipurmus olur." Bir sair soyle 
der : "Mtiridin nefsi Allah'a ibadete yonelince . Kotuluge suriikleyen sebebler. 
uzerindeki te'sirini yitirince . Vticudun biitun organlari bu yolda ona 
uyunca.Bu durum onun hesabma cesit!: nimet bagislar getirir . Ebedilik 
yurdunda comert insanlar onu bekler . Gunahkar kiiguk - buyuk her turlu 
glinahm kokunii kaziymca . "Abdullah ibni Mubarek (rahimehuliah) buyurur: 
"imanin ozii, Pey-gamber ' imizin (S.A.S.) getirip ogrettiklerinin dogrulugunu 
kabul etmektir. Qunki Kur'anin dogruluguna inanan kimse, onu tatbik etmeye 



koyularak ebediyen cehennemlik olmaktan kurtulur. Haramlardan sakman kimse 
tev-be etmeye yonelir. Helal ile beslenen takvaya yonelir. Farz 
ibadetlerini gerceklestiren kimsenin mtis . ' umanligs saglamlasir Dogru 
konusan sikmtilardan kurtulur. Haksizliklardan uzaklasan "kisas"dan 
kurtulur Peygamber ' imizin sunnetlerini uygulayan kimsenin ameli ozlesir. 
Sirf Allah rizasma yonelen kimsenin ameli kabul edilir . "Rivayet edildigine 
gore, sahabilerden Ebu Derda (R.A.) bir gun Pey-gamber ' imize "Ya 
Rasulellah! Bana bir seyler tavsiye et" diye basvurur. Peygamber ' imiz onun 
bu arzusunu soyle cevaplandiririz : "- Ey Ebu Derda! Kazancm helal, amelin 
salih olsun. Allah'dan gundelik rizik dile ve kendini olulerden 
say . isledigin amelleri begenmekten sakm, bu durum amelleri ortadan silen, 
korkunc bir tehlikedir. Ctinku amellerini begenen kimse, yaptiklari kabul 
edilmis mi, yoksa geri mi cevrilmistir diye dlisunmeden Allah' 1 minnet borcu 
altma koydugu kanaatine varir.Oysa ki hayalkirikligi ve zillet getiren 
nice gtinah vardir ki buyukltik ve kendini begenmislik duygusu doguran 
ibadetten daha hayirlidir . "Amellerinde riyaya dusmekten de sakm. Allah' in: 

"0 gun hie hesap etmemis olduklari seyler Allah tarafmdan 
karsilarma cikarilir" ayeti soyle tefsir edilmistir: "Bazi kimseler 
dunyada iyilik sayarak isledikleri nice amelleri. Kiyamet Gunti olarak 
karsilarma cikar" (84) . "4) Ziimer Sure-i, CelileSi; 47 
Seleften bir zat bu ayet okunurken "Vay riyakarlarm. baslarma gal derdi. 

ote yandan ulu Allah 'm "Allah 'a yaptigi ibadete hie bir ortak 
kosmasm" ayetinin manasi soyledir: "Yani bu kimse yaptigi ibadeti ne 
gosteris maksadi ile aciga vursun" ne de yaptigmdan utanarak gizlesin" 
(85). KeM Sure-i Celilesi: 110. 
ibni Mes'ud'dan rivayet edildigine gore, Kur'an'm en son inen ayeti sudur: 

€- Allah Ve conourutece£ir j iz ve herkese, haksizliga ugramaksizm 
kazandigmm karsiligmm verilecegi gunden korkunuz" (86) . 

(86) Bakara Sure-i Celilesi: 281. 
Sair Muhammed ibni Besir soyle der:"Dunun, yanilmaz bir sahid sifati ile 
geride kalmistir. Bu giinun de yaptiklarma sahid olacaktir . Eger 6un bir 
kotiiluk kazanmissan, bu gun . hamdederek, iki iyilik isle. iyilik islemeyi, 
sakm yarma birakma. Cunku bakarsm ki, "yarm" gelmis ve sen yoksun!" 

Diger bir sair de soyle der : "Arzularma uyarak giinahi hemen islersin, 
Oteyandan ilerde Tevbe edecegini umarsm Bir mtiddet sonra ansizm olum 
gelir! Bu yaptigm akilli ve tedbirlilerin isi degildir ! "Hz . Davud (A.S.) . 
Hz. Suleyman'a (A.S.) der ki : 1 - Mumin hentiz elde edemedikleri konusunda 
Allah'a tevekkul eder.2 - Miimin elde ettiklerinden hosnut olur.3 - Miimin 
elinden kacanlar icin sabreder . "Bir vecizede de soyle denilmistir : "Belaya 
karsi sabreden muradma erer." Bir sair soyle der:"Basma bir bela gelince 
sabretmelisin . Hayal kirikligma ve aciya diismemelisin . Eger dtinya, zineti 
ile uzerine gelecek olursa Buna karsi direnmek, iyilik ve takva delilidir. 
Her iki durumda da zor kullanarak nefsin ile devamli cihadet ki . Hie bir 
engel ile karsilasmadan umduguna ulasasm . "Diger bir sair de soyle 
der:"Sabir, dilegin anahtaridir. 0,' her zaman, hedefe varmanm 
yardimcisidir . Sabret, ne kadar uzasa bile geceler. Cok defa mahzuna yardim 
etmistir . Sabir sayesinde nice "heyhat, olmasi imkansiz" denen hedefe 
varilmistir . "Baska bir sair de soyle der:"Sabir imanm en saglam kulpudur. 
Seytanm kiskirtmalarma karsi kalkandir o. Sabirda faydali sonuclar 
vardir. - Tez canliligm ise sonu husrandir. Zaman sana keder ulastirdi 
ise. Bize karsi zaten devirlerin tutumudur bu . Guzelim sabir zirhma buriin. 
Kesinlik ile bil ki, sabir cennetin kilavuzudur . "Sabir cesit cesittir. 
Birisi, en uygun vakitlerde ve eksiksiz olarak farz ibadetleri islemeye 
devam etmektir. Bir baskasi, nafile ibadet islemeye devam etmektir. Bir 
diger arkadas ve komsularm aci veren davranislarma katlanmaktir . Bir baska 
cesit sabir, fakirlige ve hastaliklara dayanmaktir. Bir diger sabir cesidi 
de giinahlara, nefsin azgm arzularma, gunah olmasi muhtemel seylere, biitun 
organlarm islerine ve diger faydasiz davranislara karsi durabilmektir . 

- 171 
YiRMi SEKiziNCi BOLUM 
OLUMtj HATIRLAMAK 



Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:e- Dtinyevi hazlari gozden diisiiren 
61timti sik sik hatirlayimz . "Hadisi soyle aciklayabiliriz : olumu sik sik 
hatirlayarak dtinya hazlarma karsi olan hevesinizi kiriniz ki, Allah'a 
yonelesiniz. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c- Eger hayvanlar bltim 
hakkmda insanlarm bildigini bilselerdi, hep zayif hayvan eti yemek 
zorunda kalirdimz. "Hz. Ayse (R. Anha) Peygamber ' imize bir gun "Kiyamet 
Gtinti . sehid-ter ile birlikte Mahsere gelen olacak mi?" diye sorar. 
Peygamber ' imiz bu soruya "Evet. olumu gtinle gecede yirmi kere 
hatirlayanlari" diye cevap buyurdu.Bu tisttin faziletin sebebi, olumu akla 
getirmenin oyalama yurdu olan dtinyadan sogumayi gerektirmesi ve Ahiret icin 
hazirlik yapmaya yol agmasidir, olumu hatirdan cikarmak ise dtinya hazlarma 
dalmaya stirtikler . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurur ki:"- olum. mti'mine 
hediyedir . "Peygamberimizin olumti, mtimin hesabma hediye saymasi sundan 
ileri geliyor; Ctinki nefsinin cesitli isteklerini kar§ilamanm 
sikintilanna katlanmak, azgin arzulanni simrlamak ve seytana karsi 
devamli olarak kendini savunmak gibi vazifeleri omuzunda ta§idigindan 
dolayi, dtinya mti'-min icin bir cesit zindandir, oltim onu bu azabdan 
kurtarmaktir . Bu kurtulus onun hakkmda bir hediyedir . Yine Peygamber ' imiz 
{S.A.S.) buyuruyor ki:"- Oltim, her mtisltiman icin bir 

kef arettir . "Peygamber ' imiz bu hadisi ile, halka ne eli ile ne de dili ile 
zarar vermeyen, kendini mti'min ahlakmm canli numunesi haline getiren, 
ufak tefek kusurlar dismda btiytik gtinahlarm kirine bulasmamis gercek 
mti'minleri kasdetmektedir . iste Oltim boylesine btiytik gtinahlardan kalabilmis 
ve farz ibadetleri yerine getirmis kimselerin ufak tefek gtinahlarma 
kefaret ve temizleyici olur.Ata-ul Horasam , sr ki: Peygamber ' imiz bir gun 
ytiksek sesli kahkahalari disardan duyulan bir meclise ugradi ve onlara: 
"Dtinya nazlarmm bulandiricisim anarak """meclisinizi karistirir." diye 
buyurur, oradakiler "Dtinya nazlarmm bulandiricisi nedir?" diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz "oltim" diye cevap verir Enes der ki Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
soyle buyurdu:c- Oltimti sik sik hatirlayimz, ctinki gtinahlari giderir ve 
sizi dtinyadan sogutur . "Diger bir hadiste:"- Oltim uyarici olmaya 
kaf idir . "Baska bir hadiste:"- Oltim vaiz olmaya kafidir." 

Buyurmustur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun mescide girince icerdekilerin 
ytiksek sesle gtilerek konustuklarmi gortir, onlara "Oltimti hatirmiza 
getiriniz. Nefsimi kudret elinde tutan Allah'a yemin ederim ki . benim 
bildiklerimi bilseydiniz az gtiler, cok aglardmiz" buyurdu . Peygamber ' imizin 
de bulundugu bir mecliste sahabiler birini soz konusu ederek hayli overler. 
Bunun tizerine Peygamber ' imiz sahabilere: "Soztinti ettiginiz arkadasmiz 
6 ' timti anar miydi?" diye sordu. Sahabiler "Biz onun oltimden bahsettigini hie 
duymus degiliz" diye cevap verdiler. zaman Peygamber ' imiz "0 halde 
arkadasmiz sizin ovdugtintiz gibi degildir." buyurdu. ibni Omer (R.A.) der 
ki . "On kisilik bir gurubun onuncusu olarak Peygamberimizin ziyaretine 
vardim. Ensar'dan biri Peygamber ' imize "insanlarm en zekisi ve degerlisi 
kimdir. Ya Rastilellah" diye sordu. Peygamber ' imiz bu soruya soyle cevap 
verdi. "En zeki ve en degerli kimseler oltimti en sik anan ve onun icin en 
cok hazirlik yapan kimselerdir. Bu kimseler dtinya serefi ve Ahiret 
tisttinltigtinti birlikte yanlarmda gottiren zekilerdir . "Hasan-til Basri 
(rahimehullah) buyurur: "Oltim dtinyanm degerini dtistirdii ve akli basmda 
kimselerin huzurunu yok etti."Rebil ibni Haysem buyurdu: "Mti'minin. oltimden 
daha degerli bir bekledigi yoktur. Benim olumumti kimseye duyurmaym, 
hemencecik beni Rabb ' ime teslim edin."Ehli hikmetten bir zat. bir 
arkadasma gonderdigi mektupta sunlari yazdi. "Ey kardesim, oltimti ozleyip 
de bulamayacagm aleme (Ahirete) gocmeden once bu alemde iken oltimden 
kork."Ibni Sirin'in (rahimehutiah) yanmda oltimden soz edildigi zaman 
vticudunun btittin organlari donakalirdi . Omer Ibni Abdtilaziz (R.A.) her gece 
fikih alimlerini saraymda sohbete cagirir. hep birlikte oltimden. Kiyamet 
Gtintimden ve Ahiretten bahsederek, sanki onlerinde cenaze varmis gibi 
gozyasi dokerlerdi . ibrahim-i Taymi (rahimehullah) buyurur: "iki sey beni 
dtinyadan haz duymaz hale getirdi. Oltimti ve Allah ' m huzuruna dikilecegimi 
dtistinmek . "Ka ' b ibni Ahbar (ratrmehullah) buyurur: "Olecegini bilen kimse 
dtinyanm sikmti ve mes ' elelerine onem vermez . "Mutarrif (rahimehutiah) 



buyurur: "Riiyamda, Basra Camii'nin ortasmdaki ktirstiden seslenen birinin 
soyle dedigini duydum: "Olumu hatirlamak. Allah'dan korkanlarm kalbini 
parca parca etmistir. Yemin ederim ki, ben onlari ne yapacaklarim sasirmis 
gortiyorum. "Es ' as (rahimehullah) der ki, "Hasan-til Basri'nin yanma girerdik 
kendisi sanki ate?, sanki bir ahiret isi ve olum hatirasi idi . "Safi/ye (R. 
Anho) buyurur ki : "Kadinin biri bir gun Hz. Ayse'ye (R.A.) gelerek kalbinin 
katiligmdan dert yandi . Hz. Ayse (R.A.) ona, "Sik sik olumu hatirla, o 
zaman kalbin yumusar" dedi . Kadm, Hz. Ayse'nin tavsiyesini tatbik edince 
gercekten kalbi yumusadi. Bundan dolayi bir mtiddet sonra yine Hz. Ayse'nin 
ziyaretine gelerek ona tesekkiir etti."Hz. isa'nin (A.S.) yaninda olumden 
bahsedilirken derisi kanardi.Hz. Davud (A.S.) un yaninda olumden Kiyamet 
Gtintinden soz edildigi zaman, vucudunun organlari birbirinden ayrilacak 
derecede aglar ve ancak Allah ' m rahmetinden bahsedilince kendine 
gelirdi . Hasan-ul Basri (rohimehullah) buyurur: "Gordugiim biitun akli basmda 
kimseler olumden korkuyor ve oltintin arkasmdan htiztin duyuyor . "Emevi 
halif elerinden Omer ibni Abdulaziz (R.A.) cevresindeki alimlerden birine 
"Bana va'zet" der. Alim "Olumu tadacak ilk halife sensin" der. Halife 
"Devam et" der. Alim, "Hz. Adem'e (A.S.) varmcaya kadar btittin atalarin 
olumu tatmaktan kurtulamamislardir . Simdi ise sira sana geldi" der. Bunun 
iizerine Omer ibni Abdulaziz aglamaya baslar.Rebi' ibni Hasem (rahimehullah) 
evinde bir kuyu kazmis, her gun birkac kere icine girer yatarmis, 
boylelikle olum dusuncesini hafizasmda canli tutarmis ve soranlara dermis 
ki : "Oliim duygusu bir an bile kalbimden ciksa hemen kalbim 

bozulur . "Mutarrif ibni Abdulaziz (rahimehullah) buyurur; "su oliim. varlik 
sahiplerini varliklarma konmaktan alakoydu. o halde olumsuz bir varlik ve 
saadet arayimz . "Halife Omer ibni Abdulaziz (R.A.) enbese'ye dedi ki, 
"Olumu sik sik' an. Eger genis imkanlar icdnde yasiyorsan, bu hatirlama, 
seni mutevazi imkanlara yoneltir. Eger kit imkanlar icdnde yasiyorsan bu 
hatirlama, yasama imkanlarini genis saymana yolagar . "Ebu Suleyman-ud Darani 

(rahimehullah) der ki . "fjmmu Harun'a "olmek ister misin?" diye sordum, 
"hayir" dedi. "Nicin?> diye sordum, bana su cevabi verdi, "Bir insanin 
emrini kirmis olsam. onunla karsilasmak istemezdim. (Allah ile) nasil 
karsilasmayi isteyebilirim ki . ' nun emrini kirdim."Ebu Musa el-Temimi 

(rahimehutlah) buyurur: "Meshur sair Farez-dek'in esi vefat etmisti, Basra 
sehrinin biitun ileri gelenleri cenazeye gelmisti, aralarinda Hasan-til Basri 

(rahimehullah) da vardi . Farezdek'e dedi ki . "Ya Ebii Firas (Farazdek'in 
lakabi) bu gtin igin ne hazirladm?" Farez-dek "Altmis yildan beri 
tekrarladigim (La ilahe illallah...) sehadet ciimlesini" diye cevap 
verdi . Farezdek esi topraga verildikten sonra kabrin basma dikilerek bir 
mersiye soyledi, su beyitler o mersiyeden almmistir: 

•"Korkarim ki, beni milemezsen kabrin otesinde ondan. Daha dar ve daha 
yakici bir yerden yakami kurtaramam. Kiyamet Gtinti bana sert bir gticfacti ve 
Farezdek' i stiren bir stirticti geldigi vakit hip stiphesiz boynu buklilii 
cehenneme ytiriiyen kimseler Adem ogullarmdan hayrete ugrarlar." 
Kabirde yatanlar hakkmda Arap sairleri soyle demislerdir: "Mezarligm 
basmda dur ve soyle seslen. "Hanginiz karanliga gomulmustiir . "Hanginize 
kabri iginde iyi davramlmistir • da muhafizlari onu emin bir uykuya 
dalmasma mtisaade etmislerdir . "Disardan bakan gozlere gore mezarlikta tek 
bir siikunet vardir. Belli degil oliiler arasmdaki derece farklariEger sana 
cevap verselerdi, icinde bulunduklari durumun icyiizunuAciklayan bir dil ile 
sana her seyi anlatirlardiitaat iginde olanlari. Cennet bahgesine 
inmistir . Dolasir dilegince agaclari arasmda . Azgm giinahkarlara gelince 
onlar cukurda kivraniyorlar , yilanlarma yuva olarak Akrebler de ytirtir 
iizerine dogru, ruhu onlarin lsirmalari yiiziinden agir bir iskence 
altmdadir . Malik bni Dinar buyurur ki; "Bir gtin bir mezarligm yanmdan 
gecerken su siiri soyledim: 

"Mezarliga vardim, onlara seslendim: Hani nerde ulular ve 
klicumseyenler?Nerede, buylikltigune delil getirenler?Ovtindugti zaman sozleri 
dogru bulunanlar nerede?"0 sirada mezarliktan bir ses geldi. Sesi duyuyor, 
fakat sesleneni goremiyordum, soyle diyordu:"Yok oldu hepsi, yok haber 
verecek kimse, Oldtiler hepsi, haber de oldti. Topragm kizlari gece giindliz 



demeden, vticudlarm giizelliklerini mahvediyor. Ey goctip gidenleri soran 
ki§i. Gorduklerinden ibret almiyor musun?"Bir kabrin uzerinde su yazi 
bulunmustur :Mezarlar sana sesleniyor, oysa ki onlar dilsizdir, konu?mazlar. 
Sakinleri de toprak altmda suskun yatiyor, "Ey doymak bilmez bir ihtiras 
ile dunyalik yigan kimse.Bu dunyaligi kim icin biriktiriyorsun?Halbuki sen 
oleceksin ! "ibni Semmak (rahimehullah) buyuruyor ki : "Bir gun mezarliktan 
gecerken kabirlerden biri uzerinde su manzum kitabeyi okudum: "Akraba ve 
yakmlarim, kabrimin yamndan gelip geciyorlar . Sanki beni nig tanimamislar 
gibilmirascilar malimi bolusuyorlar . Fakat borclarmi tereddutsiiz 
reddediyorlar . Herkes payini almis ve . kendi hayatim yasiyor.Aman Allah'im! 
Ne de cabuk unuttular beni!"Diger bir kabir uzerinde de su yazi 
bulunmustur : "Tanidiklar arasmdaki gercek dost cabucak kayboluyor, «Ne 
kapici ve ne de bekci olume engel olamiyor.O halde dtinyadan ve dunya 
nazlarmdan nasil ferahlik buluyorsun?Ey sozleri ve nefesleri sayilan 
kirns e ! Ey gaf il ! Kusurlara batmissm. Omrunu dunya hazlarma dalarak 
harcamissm! olum; aldandi diye, ceht ile nedamet elimiz. Baskalarma bilgi 
dagitanlara da acimaz ! 

Basmda durdugun nice kabrin icindekini Olum cevap veremez, dilsize 
cevirdi, oysa .o dilsiz degildi. Koskun pek baymdirdi, herkesce 
begeniliyordu . Kabrin ise bu gun mezarlikta belirsiz olmustur . "Baska bir 
manzum kitabe de soyledir : "Kabirleri rehin atlari gibi dizildigi vakit 
dostlarm basmda durdum. Eger aglasam da goz yaslarim bosansa gozlerim 
aralarmdaki yerimi goriirdu." ( 

Bir doktorun mezar tasmda su manzum kitabe bulunmustur.) "Bana biri Lokman 
toprak oldu dedigi vakit, Tibbmdan ve kamilliginden bahsedilen nerede. 
ihtisas ve tedavileri suya dustu. Heyhat, kendisini savunamayan baskasim 
savunamaz dedim."Diger bir mezar tasmda da su manzum kitabe bulundu: "Ey 
insanlar! Benim de bir emelim vardi . Olum ona ulasmaktan alakoydu beni. 
Allah' mdan korksun o kimse ki . Yasarken amel etme firsati bulmustur. 
Gordtigun yere tasman yalniz ben degilim. Herkes boyle bir yere 
tasmacaktir . 

- 177 - 
YIRMI DOKUZUNCU BOLUM 

GOKLER VE GE§ITLi CINSLER 
Rivayete gore. Allah'm (C.C.) ilk yarattigi varlik cevher'dir. Allah 
cevhere heybet nazari ile bakmca Allah Korkusu ile eridi ve titredi, 
arkasmdan su oldu. Sonra Allah suya rahmet nazari ile bakmca yarisi 
dondu. Allah bu donmus sudan Arsi yaratti.Ars da sarsilmaya baslaymca 
Allah uzerine «La ilahe illallah, Muhammedurrasulullah' (Allah'dan baska 
ilah yoktur. Muhammed Allah'm rasul'udiir)» cumlesini yazdi, zaman 
slikunet buldu.Geriye kalan suyu. Allah Kiyamet Gunti ' ne kadar kendi haline 
sarsilmaya ve kaynasmaya birakti. Nitekim ulu Allah «0 ' nun Ars ' i su 
uzerinde idi» buyuruyor .Arkasmdan su calkanmaya ve koptirmeye basladi, 
ondan dumanlar cikti ve birbiri uzerine yigilarak yukseldi. Dumanm kopiigu 
vardi . Allah bu kopukten ket halinde yer gokleri yaratti.Bu salhada yer ve 
gok tabakalari yapisikti. Ulu Allah aralarmda ruzgar yaratti ve boylece 
yer katlari ile gok katlari birbirinden ayrildi . Nitekim ulu Allah (C.C.) bu 
durumu bildirerek «sonra semaya dogruldu ki . o bir duman halinde idi.» 
buyurur . 

Hikmet ehli soyle der: «Allah gogu neden dumanden yaratti da Buhardan 
yaratmadi? Ounkti duman diizleri birbirleriyle baglanti ! : halde 
yaratilmistir . Sonuncusu yerinde sabittir. Oysa ki . buhar dengesiz bir 
yapiya sahiptir, donucudur. Bu da ulu Allah'm ilminin kemalini ve 
hikmetini gosterir . Daha sonra Allah suya rahmet nazari ile bakti, su dondu. 
Nitekim bu . husus Peygamberimizin (S.A.S.) hadisi ile sabittir . Faide, gerek 
gok ile yeryuzu arasmda ve gerekse buttin gok katlari arasmda besyuz 
yillik mesafe vardir. Her gok katmm yuksekligi de yine bes ytiz yillik 
uzaklik tutar . Soylendigine gore gogun birinci kati sutten beyazdir. Onu 
yesil gosteren «Kaf» dagmm yesilliginin yansimasidir . Birinci kat goglin 
adi Rakia»dir. ikinci kat gokyiizu nur gibi parildayan demirdendir, adi 
«Reydum» veya «Maun»dur. Ucuncu kat gok bakirdandir. adi. «Melekut» veya 



«Hoynyun»dur . Dordiincti kat gok beyaz gtimtistendir , parlakligi gozleri 
kamastiracak gtictedir, adi «2ahire»dir. Besinci kat gok kirmizi 
altindandir, adi «Muzeyne» veya «muzhiresdir . Altinci kat gok nur pariltili 
bir cevherdendir , adi «Halise»dir. Yedinci kat gok kirmizi yakuttandir, adi 
«Lobiye» veya «Damia» dir.«Beyt-ul Mamur» gogun bu yedinci katmdadir. 
Beyt-ii! Mamur'un biri kirmizi yakuttan, obtirti yesil zeberced ' den . biri 
beyaz giimiisten ve oteki kirmizi altmdan olmak iizere dort diregi 
vardir.Yine soylendigine gore akikten olan Beyt-ul Mamur'a her giin yetmis 
bir. melek girer ve Kiyamet Giiniine kadar bu meleklerden hicbiri geri 
donmez . Giivenilir gortise gore, yerytizii gokten daha iistiindtir. Cunki 
peygamberler burada yaratilmis ve burada gomtilmtisttir. Yerin en makbul kati 
da en list katidir. Cunki vorliklar bu kattan yararlanmaktadirlar . ibni 
Abbas 'dan (R.A.) rivayet edildigine gore goklerin en ustun kati catisi 
tizerinde «Ars-tir Rahman»m bulundugu gok katidir. Bu katin ismi Ars'a 
yakinl : gmdan dolayi «Kursi» dir. Bir de butun faydalamlan yildizlar, yedi 
gezegen haric, bu kattadirlar. Yedi gezegen yildiz ise gogun yedi katma 
dagilmis vaziyettedir . Bunlardan «Zuha!» yedinci kat goktedir ve persembe 
giinune teka-bu! eder. «Merih» besinci kat goktedir ve sail giinune tekabul 
eder. «Gunes» dorduncu kat goktedir ve pazar giinune tekabul eder. «Ziihre» 
tictincti kat goktedir ve Cum' a gtintine tekabul eder. «Utarit» ikinci kat 
goktedir ve carsamba giiniine tekabul eder. Ay. birinci kat goktedir ve 
Pazartesi giiniine tekabul eder. 

Latif bir ntikte:Ulu Allah'm sasirtici bir hilkat cilvesi olarak hie 
birininin digerine benzememesine ragmen yedi kat gogun hepsi de dumandan 
yaratilmistir . Oteyandan Allah (C.C.) gokten indirdigi su sayesinde cesit!: 
rengi ve degisik tadi olan tiirlii tiirlii bitki ve meyveler ortaya 
cikarmistir. Nitekim Ulu Allah «Meyva ve bitkileri yiyecek olarak 
birbirinden farkli iistiinliikte yarattik» diye buyuruyor . Yine ulu Allah, 
ademogullarini da cesit cesit tabakalarda yaratmistir. Kiminin rengi beyaz, 
kimininki ise siyahtir. Kimi bilgili, kimi cahildir. Oysa ki, hepsinin kokii 
aym yam Ademdir. Her yarattigi seyde «Kemal»ini isbat eden Allah '1 noksan 
sifatlardan tenzih ederim! 

- 179 - 
OTUZUNCU BOLUM 

KURSI, AR§. MUKARREB MELEKLER. RIZIKLAR VE TEVEKKUL 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Allah'm Kiirsi'si gokleri ve yeri kaplar.» (87) Bakara: 285 
Bazi tefsir alimlerine gore «Ktirsi» Allahin ilminden mecazdir. Bazilarma 
gore ' nun miilkii kasdedilmektedir . Bir kisim alimlerin yorumuna gore ise 
burada bildigimiz gok cisimleri kasdedilmektedir . Hz . Ali'den (K.v.) rivayet 
edildigine gore. «Kursi» parlak incidendir ve uzunlugunu Allah 'dan baska 
hie kimse bilmez.Bir hadiste: «G6klerde yedi kat yer Ktirsi ile birlikte 
sahrada h?r hai-fca gibidir» buyurulmustur . ibni Mace'nin naklettigine gore. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor : «— Gokler. Kiirsi basiucundadir , 
Kiirsi de Ars ' in oniindedir . »ikrime (R.A.) nin rivayet ettigire gore soyle 
demistir:c- Giines Kiirsi nurunun yetmisde biri kadardir. Ars da. Perdelerin, 
yani hicaplarm yetmisde biri kadardir . »Yine Peygamber ' imizden 
nakledildigine gore. Ktirsi'yi tasiyan meleklerle Ars ' i tasiyan melekler 
arasmda yetmis tane karaniik hicap ve yetmis tane aydinhk hicap vardir. 
Her hicap arasmda besyiiz yillik mesafe vardir. Eger boyle olmasaydi. 
Klirsi'yi tasiyan melekler, onlarm nurundan yanarlardi . Ars . Kiirsi'den daha 
yiiksekte tamamen lsiktan ibaret bir cisimdir ve Ktirsi*den ayri bir 
yapidadir. Hasan-iil Basri bu goriise katilmaz. Ars ' m kirmizi yakuttan. 
yesil bir cevherden .ak inciden ve safi lsiktan oldugunu ileri stiren 
cesitli goriisler vardir. En dogrusu bu konuda kesin konusmaktan kagmmak ve 
susmayi tercih etmektir. Felek (astronomi) alimleri (Ars'a «dokuzuncu 
Felek» «en iist Felek» ve «Felekler, Felegi», «atlas Felek» yani «Yildizsiz 
Feieka gibi cesitli isimler verirler . Cunki klasik hayat alimlerine gore 
butun Felekler «burclar Felegi» admi alan sekizinci Felekte 
sabittirler . §eriat alimlerine gore «Ars» ve «Kurs:» mahliikatm iist 
smiridir. Tavanidir, onun dismda hicbir sey yoktur. Bu smir, ayni 



zamanda kullarm bilgi hududunu Cizmektedir. Bu sininn otesini ne idrak 
etmeye imkan vardir ve ne de bunun otesine tasan bir ara?tirmaya girismek 
yerindedir . Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

Eger onlar sana ytiz gevirirler ise de ki, «Bana kendinden baska ilah 
bulunmayan Allah yeter. Ben sirf O'na dayamyorum. 0, ulu Ars ' in sahibidir» 
(88) Tevbe Sure-i. Celilesi. 129. 

Goriildiigii gibi Allah. Ar§ ' l «ululuk ile sifatlandirmi?tir. Ciinkii 
varliklarin en biiyiigiidur . ote yandan yukardaki ayette emredilen 
«tevekkiildii (sirf Allah 'a dayanip giivenmeyi) Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
hayatinda gergeklestirmistir . Bu yiizden gerek Tevrat ' ta ve gerekse 
diger ilahi kaynakli kitaplarda Peygamber ' imiz «Miitevekkil (tevekkiil 
eden . sirf Allah 'a dayanip giivenen) diye anilmaktadir . Neden? Ciinki 
tevekkiil; Allah 'i tek bilip ' nu tanimanm tabii bir neticesidir. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) da Allah 'i tek bilenlerin efendisi ve ' nu 
taniyanlarm {ariflerin) basidir. Zaman zaman sanildigi gibi. 
tevekkiil tedbirlere ve neticeye gotiiren sebeplere sarilmaya engel 
degildir. Tersine boyle olmak emredilmistir Nitekim bir tasrali arap 
Peygamberimize (S.A.S.) «Devemi baglayayim mi. yoksa onu Allah 'a 
tevekkiil ederek salivereyim mi» diye sorar. Peygamber ' imiz tasrali 
arab'a «Deveni bagla. sonra tevekkiil et» diye buyurur . Peygamberimiz 
(S.A.S.) soyle buyuruyor :«- Eger Allah 'a tarn manasi ile tevekkiil 
etseydiniz, 0. Sabahleyin yola ag gikarak yuvaya tok donen kuslarm 
rizkini nasil veriyorsa sizinkini de oyle verirdi . »Peygamberimiz 
burada «Kuslarm sabahleyin yola giktiklarini» belirterek tevekkiiliin 
netice saglayici sebeplere yapismakla birlikte olmasi gerektigine 
isaret buyurmustur. 
- HIKAYE - 

Ibrahim ibni Edhem ile Sakik'iil Belhi (rahmetulf ahi aleyhim) Mekke'de 
karsilasirlar . Ibrahim. §akik'e «Seni bu duruma getirmeye sebep ne oldu» 
diye sorar. §akik soyle cevap verir. «Giinlerden bir gun gole 
varmistim. Kirag bir yerde yatan, kanatlari kink bir kus gordtim. Kendi 
kendime «§urada oturayim ve bu kusun rizkinin nereden geldigini gozetleyim» 
dedim. Kusun karsismda yere goktum. sirada gagasi arasmda gekirge 
tasiyan baska bir kus belirdi, kink kanadli kusun yanma konarak gagasi 
arasmdaki gekirgeyi onun gagasma birakti.Bu durumu goriince igimden «Bu 
kusu obiirune vasita kilan ulu Allah, nerede olursam olayim benim rizkimi da 
saglamaya kadirdir» diyerek kazang pesinden kosmaya son verdim ve kendimi 
tamamen ibadete adadim. »ibrahim ibni Edhem. O'na «Peki neden sen o kink 
kanadli kusa yiyecek tasiyan saglam kus olup daha yuksek dereceli olmak 
istemiyorsun? Sen Peygamber ' imizin «Yiiksek el (verenin eli) algak elden 
(alamn elinden) daha hayirlidir» diye buyurdugunu duymadm mi?Mu'minin 
alameti, iki dereceli olan her seyde, daha iistun olan derecenin pesinden 
kosmaktir. Boylelikle ancak iyilerin menziline ulasabilir . Bu cevabi alan 
§akik. Ibrahim' in elini tutarak optu ve «Ya Ebu ishak (Ibrahim ibni Edhem' i 
lekabi) sen bizim tistadimizsin» dedi.Fakat insan bir neceye ulasmak iizere 
sebeplere el attigi zaman goziinu bunlara dikip onlara takilmama! !, tersine 
her zaman bakislarinin hedefi ve emeginin amaci Allah olmalidir. Bu- 
hususda. dilenciyi ornek almali . Bilindigi gibi, dilenciler dilenirken bir 
kab kullanirlar. Fakat kab onun araci oldugu igin dilenirken gozlerini kaba 
degil, onlara bir sey verecek olan insanlara dikerler. 

Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«- insanlarm en zengini olmak 
isteyen kimse, Allah' in katmda bulunan varliga elindeki varliktan daha gok 
giivenmelidir . »Uzun mtiddet ibrahim ibni Edhem' in (R.A.) hizmetinde bu.unan 
Hu-zeyiet-tit Mercsi'ye bir gun «0nun yaninda bulundugun siire iginde 
karsilastigm en sasirtici olay nedir» diye sorarlar . Huzeyfe su cevabi 
verir: «Mekke'ye giderken yolda gtinlerce ag kaldik, sonunda Kufe'ye vardik, 
yikik bir camiye sigmmistik . Bu sirada ibrahim ibni Edhem. yiizume bakarak 
bana «Ya Huzeyfe. seni acikmis goriiyorum, oyle mi» diye sordu. Ben de ona 
«Durum seyhimin gordiigii gibidir» cevabini verdim. Bunun iizerine «Bana kagit, 
kalem getir» dedi . istediklerini ona getirdim. Besmele'nin arkasmdan «Her 
durumda hedef sensin, her manada yonelis sanadir» diye yazarak su manzumeyi 



kagida doktii : «Ben hamdeden ' im. ben stikreden'im, ben zikreden ' imBen agim, 
ben kayibim ve ben ciplak'im alti durum saydim, ben bunlarin ilk yarisim 
iizerime almisim Ya Rabb ' i , diger yarisindan da sen kefil ol Senden 
baskasmi ovmek, benim icin cehennem alevlerine dalmaktir.O halde zavalli 
kullarim cehenneme diismekten koru ! »Manzumeyi bitirince yazili kagit 
parcasmi etime uzatti ve bana «Disari cik ve sakm Allah'dan baskasma 
gonial baglama, bu kagit parcasmi da ilk karsilastigm kimseye ver» 
dedi.Disari ciktim, ilk karsilastigim insan katirma binmis biri idi . kagit 
parcasmi adama uzattim. Adam onu elimden aldi. yaziyi okuyunca aglamaya 
basladi, «Bu yazinin sahibi ne yapti» diye sordu. «Falan camidedir» diye 
cevap verdim. Bunun tizerine adam bana icinde alti ytiz dinar bulunan bir 
kese altin verdi ve gecip gitti. Arkasmdan birine daha rastlayinca ona «Su 
katirm sirtmda giden adam kim?» diye sordum, karsimdaki bana «0 bir 
hiristiyandir» diye cevap verdi. Dontip Ibrahim' in yanma vardim, olup 
bitenleri anlattim, bana «0 keseye sakm dokunma, ctinkti o adam simdi gelir» 
dedi . Biraz sonra keseyi bana veren hiristiyan. ibrahim'in dedigi gibi, 
iceri girdi. ibrahim'in basucunda diz coktti, onu opmeye basladi ve 
arkasmdan islami kabul etti.»Faide, ibni Abbas (R.A.) soyle demistir: 
«Cenabi Allah, Ars ' 1 tasiyan melekieri yaratmca onlara «Ars ' lmi tasiym» 
diye buyurdu, tasiyamadilar. Bunun tizerine ulu Allah (C.C.) her birinin 
yanma butun goklerdeki kadar melek verdi ve hepsine «Ars ' lmi tasiym» diye 
buyurdu, yine tasiyamadilar. 

Bu sefer her bir melegin yanma goklerdeki butun melekler ile yerdeki 
butun canlilarm sayisi kadar melek kattiktan sonra «Ars ' lmi tasiym» diye 
buyurdu, yine de tasiyamadilar . Bunun tizerine ulu Allah onlara «La havle ve 
la kuvvete ilia billahi (btittin kimildama ve kuvvet tezahtirleri ancak 
Allah' m yardimi iledir) deyin> diye buyurdu, melekler bunu soyleyince 
Ars ' 1 tasiyabildiler . Fakat rtizgarm sirtmda meleklerin ayaklari, yedinci 
kat yere kadar batti. Tabanlari hie bir yere dayanamadigi icin Arsa 
tutunmak zorunda kaldilar.Bu arada iclerinden biri dtiserde yuvarlanir ve 
nereye dtisttigtinti bilmez korkusu ile durmadan ayni ctimleleri tekrar 
ediyorlardi . Onlar Ars ' 1 tasiyor Ars da onlari tasiyordu amma hepsini 
Allahm gticti tasiyordu . Rivayete gore:«- Her sabah ve her aksem yediser kere 
«hasbi yellahu la ilahe ilia huve, aleyhi tevekkeltti ve huve Rabbtil Arsil 
aziz ( kendisinden baska ilah bulunmayan Allahbana yeter, ben yalniz ' nun 
destegine gtiveniyorum, ulu Ars ' m sahasidir) diyen kimsenin Allah, egri 
dogru ne dilegi varsa yerine getirmesi tizerine almistir . »Baska bir rivayete 
gore, hadisin son kismi soyledir: «Allah, gerek dtinya ile ilgili gerek 
Ahiret ile ilgili ne dilegi varsa yerine getirmeyi tizerine alir.» 

- 184 - 
OTUZBiRINCi BOLUM 

DUNYAYI TERKETMEK. ONU KOTULEMEK 
Dtinyayi zem hakkmda inen ayetler ve emsali pek coktur . Denebilir ki . 
Kur'an-i Kerim'in ekserisi dtinyayi asagilamak, onu insanlarm goztinden 
dtistirmek ve Ahirete yonelmelerini saglamayi telkin eder. Hatta 
peygamberlerin amaci da budur, onlar insanliga ancak bunun icin 
gonderilmislerdir . Bu cihet acik oldugu icin bu konuda ayet nakletmeyi 
yersiz gordtik, yalniz bu mesele ile ilgili olan hadislerin bir kismmi 
nakledecegiz . Rivayete gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gtin yolda ytirtirken 
bir koyun lesine rastlar, yanmdakilere <Bu koyun lesine, sahibinin onem 
vermedigini kabul eder misiniz?» diye sordu . Sahabiler O'no «Tabii kabul 
ederiz, onem vermedigi icin onu cope attilar» diye cevap verdiler. Bunun 
tizerine Peygamber ' imiz sahabilere buyurdu ki . «Nefsimi kudreti elinde tutan 
Allah'a yemin ederim ki . Allah katmda dtinya, su koyun lesinin sahibinin 
goztinde oldugundan daha degersizdir. Eger Allah katmda dtinya bir sivri 
sinek kanadi kadar deger tasisaydi, ondan kafirlere bir icim su bile 
vermezdi . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «- Dtinya mti'minin zindan ve 
kafirin cennetidir.» Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«- Dtinya lanete 
ugramistir. Allah rizasi icin olunanlar dismda dtinyadaki her sey de lanete 
ugramistir . »Ebti Mtisa et-Es ' ori ' nin bildirdigine gore Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) soyle buyuruyor : «- Dtinyayi seven. Ahiretine zarar verir, Ahireti 



seven dunyasina zarar verir. Buna gore kalici (baki) olan» gecici (fani) 
olana tercih ediniz.» Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Diinyaya, 
gonial vermek, blittin gtinahlarm basidir.» Sahabilerden Zeyd ibni Erkam (R 
A.) buyurur; «Bir giin, Hz. Ebu Bekr'in (R.A.) yaninda oturuyordum. Bir ara 
su isteyince ona bal ile tatlandirilmis su getirdiler. Serbeti agzma 
gottirlirken bir anda vazgegerek aglamaya basladi, onun gozyaslari 
yamndakileri de aglatti. Yamndakiler sustu, fakat onun gozyaslari bir. 
tiirlli dinmedi . Bir ara aglamasmm siddeti daha da artti. Devamli hiingur 
hungiir agladigi icin yamndakiler, neden gozyasi doktligiinti ona sormaya 
firsat bulamayacaklarim sandilar . Fakat bir mliddet sonra aglamayi kesti ve 
gozlerini silince yamndakiler ona «Ya Rasulellah ' in halifesi! Seni aglatan 
nedir?» diye sordular. da soyle cevap buyurdu:«- Bir giin Peygamber ' imiz 
ile birlikte idim, ' nu kendinden bir seyi kovarken gordiim, yaninda baska 
kimse yoktu. «Ey Allah'm Rasulu! Kendinden uzaklastirmak istedigin nedir?» 
diye sordum, bana su cevabi verdi . «Su diinya gozlimlin online dikildi, ona! 
«Def ol ! uzaklas benden ! » dedim, sonra bana donerek - sen beni basmdan 
savdm, ama senden sonra gelenler elimden yakalarim kurtaramayacaklardir — 
dedi . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«- Ebedilik yurdunun varligma 
inandiktan sonra aldatma yurdunun pesinden kosan kimse, ne kadar 
saskmdir ! »Rivayet edildigine gore, bir giin Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir 
coplliglin besmda durarak sahabilere «Gelin dlinyayi gorun» diye .seslendi, 
sonra copltikten clirlik bir bez pargasi ile kararmis bir kemik parcasi aldi 
ve sahabilere soyle dedi:«- Qopluk dlinyayi temsil eder. su pacavra diinya 
gtizelliklerinin bir giin clirliylip onun gibi olacagim gosterir, dlinyada 
gordtigiim canli viicudlar da bir giin Qtirtik kemige 

dontisecektir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«- Diinya tatli bir 
yesilliktir, Allah yeryiiziinu simdi size devretti, ne yapacagimzi gozliiyor. 
Diinya israilogullarimn online yayilmca ve tizerindeki hakimiyetleri 
pekisince sasirarak siislere, elbiselere, tatli kokulara ve kadmlara 
daldilar.Hz. isa, onlara «Dtinyayi ilah tutmayimz ki o da sizi 
kolelestirmesin . Hazinelerinizi , onlari kaybetmeyecek olan Allah'm katmda 
biriktiriniz . Qiinki diinyada biriktirilen hazinelerin basma bir kaza 
geleceginden her zaman endise edilir.Oysa ki, Allah'm katmda hazine 
sahibi olamn kazadan korkusu yoktur.Yine Hz. isa (AS.) :Ey Havarilerim! 
Dlinyayi sizin icdn yuziistii yere yatirdim, benden sonra bir daha belini 
dogrultmasma imkan vermeyiniz. Zira diinyamn girkin taraf larmdan biri. 
orada Allah'a karsi gelinmesidir . Yine onun diger bir girkin yonii. ona yiiz 
gevirmeden Ahiretin ele gegirilmemesidir . Ey havarilerim! Dlinyayi lizerinde 
gegilip gidilecek bir koprli kabul ediniz, onu kalici bir yurt sayip imar 
etmeye kalkismayimz . Biliniz ki . Her glinahm kaynagi diinya sevgisidir. 
Nice bir anlik azgm arzular sahiplerine uzun calara mal olmustur . Dlinyayi 
onlinlizde gokerttim ve siz de sirtma bindiniz. Sakm orada krallar ile ve 
kadmlar ile gatismaya girismeyiniz . Krallar ile diinya lizerinde cekismeye 
kalkismayimz, ctinki onlari dlinyalari ile basbasa biraktikca size 
dokunmazlar. Kadmlara gelince onlara tutulmaktan namaz ve oruc sayesinde 
kacimmz . Diinya hem isteyen, hem de istenen bir seydir. Dlinyadaki 
riziklarim tamamlasmlar diye. ahireti gaye edinenlerin diinya, peslerinden 
kosar. Buna karsilik diinya dlisklinlerini de ahire* arar, ollim gelip de 
yakalaymcaya kadar. 

Mlisa Bin Yesar'in rivayetine gore: Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:« 
- Ulu Allah'm, yarattiklari icinde en nefret ettigi varlik, dlinyadir. 
yarattigmdan beri onu hie taraf ma bakmamistir . »Rivayet edildigine gore, 
bir giin Hz.Slileyman Bin Davud (A.S.) lizerini golgeleyen kuslar. sagmda ve 
solunda insanlar ve cinlerden meydana gelmis maiyyet kitasi arasmda 
ylirlirken israilogullarmdan bir abid ile karsilasir . isralioglu abid ona der 
ki . «Ya Slileyman ibni Davud. yemin ederim ki Allah sana gercekten muhtesem 
bir saltanat bagisladi . »Hz . Slileyman bunu isitti ve israiloglu abide su 
cevabi verdi, «Mli'-minin amel defterine yazilan bir tesbih Suieyman ibni 
Davud'a verilen parlak saltanattan daha hayirlidir. Cunki Slileyman'a 
verilen saltanat gecicidir, ama mli'minin tesbih sevabi 
kalicidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«- Servet biriktirme hirsi 



sizi bastan cikardi. Ademoglu, «malim, melim» der durur. Oysa ki . yiyip 
tlikettiginden, giyip eskittiginden ve sadaka olarak verip geri kalanin: 
biraktigmdan baska ne malm var ki? ! »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyr 
ki:«- Dunya yurtsuzlarm yurdudur ve ztigurtlerin servetidir. Dunya icin 
akli olmayanlar, varlik biriktirir, onun ugruna, cahiller calismaya 
girisir, ondan dolayi anlayi?sizlar kiskancliga kapilir, onun pesinden 
ancak kesin imana sahip o'mayanlar kosar . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«- Birinci derecede dunyaya onem veren kimsenin. Allah 'dan hie bir sey 
beklemeye ylizu olamaz . Ulu Allah dort hasleti onun kalbinden hip gikarmaz:! 
— Kurtufusu olmayan bir endise,2 — Hie bos vakit birakmayan kesintisiz bir 
mesguliyet, 3 — Hie bir zenginlige varamayan fakirlik,4 — Hedefine 
varmasi imkansiz bir ihtiras»Sahabilerden Ebu Hureyre (R.A.) buyurur: ,«Bir 
gun Peygamber ' imiz bana: «Ya Ebu Hureyre! Sana butun icyuzu ile diinyayi 
gostereyim ister misin?» dedi . ben de «tabii isterim, ya Rasulellah» diye 
cevap verdim.Bunun uzerine elimden tutarak beni Medine'nin kuru 
derelerinden birine goturdu, kar?imizda insan baslari, insan tersi, 
pacavralar ve kemik pargalarmdan ibaret bir pop yigmi duruyordu.Bu 
manzara kar§ismda Peygamberimiz soyle buyurdu. «Ya Ebu Hureyre! Su baslar 
da sizin gibi muhteris ve sizin gibi uzak vadeli emeller pesinden kosan 
insanlarm baslari idi, simdi ciplak kemik haline geldiler, daha sonra da 
rtizgarda ucusan toza d6nu9eceklerdir.Su tersler de onlarin cesit cesit 
yiyecekleri idi, nereden kazanmi§lar ise kazanmislar ve midelerine 
indirmislerdi , simdi insanlarm, yanlarmdan tiksinti ile kacistigi 
pislikler haline girdiler,Su pacavralar onlarin ni§an takmtilari ve 
elbiseleri idi, §imdi ruzgarda ucu§uyorlar. Su kemik parcalari da onlarin 
binek hayvanlarma ait idi, onlarin sirtmda belde belde dola§irlardi . 
Binaenaleyh dunya uzerine aglamak isteyen aglayabilir . »6nce sessizce 
doktilmeye ba§layan gozya§lanniz. gitgide yerini hungur hungur aglamaya 
birakti . Rivayet olunur ki Allah (C.C.) Hz. Adem (A.S.) mi yeryiiziine 
indirdigi zaman ona: «Yikilmak tizere bina yiikselt ve olmek icin dogur» 
buyurmu§tur . Davud ibni Hilal (R.A.) der ki : «Hz. ibrahim'e indirilen 
sayfalarda §6yle yazar: «Ey dunya! Sen gozlerine girmek igin suslenip 
puslendigin iyi kullarimm goziinde ne kader onemsizsin! (Junki ben onlarin 
kalbine sana kar§i nefret ve senden ytiz cevirme duygusu koydum. Yarattigim 
varliklar iginde nazarimda en onemsizi sensin, geli§melerin cucedir ve 
yokluga varir. (Junki seni yarattigm gun devamli kalmamana ve yok oluncaya 
kadar bir elde devamli bulunmamana hukiim verdim, sana sahip olanlarm butun 
cimrilik ve pintiligine ragmen boyledir bu ! Yureklerinden hosnutluk doyarak 
kalblerini baglilik istikameti uzerinde tutarak bana ibadet edenlere ne 
mutlu! Onlara mujdeler olsun ki . yaptiklarma verecegim karsilik, 
kabirlerini uzerine dikilip huzuruma gelirlerken onlerinde yayilan goz 
kamastirici bir nur, gevrelerini kusatmis melekler kafilesi olacaktir, ta 
ki dilekleri olan rahmetime ulasmalarini saglaymcaya kadar . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah dunyayi yarattigmdan beri 0, yer lie gok 
arasmda kendi halinde birakilmistir . Allah onun tarafma hie bakmaz . 
Kiyamet Gunii, diinya «Ya Rabb ' u Bu giin beni dostlarinin en kucuk rutbelisine 
ver» der. Ulu Allah «Ey hiclik» Sus ! Sen seni onlara, dunyada layik 
gormemistim, simdi hig layik gorur muyum?»Rivayete gore. Hz. Adem (A.S.) 
yasaklanmis agacm meyvesini yedigi zaman, midesi icindeki agirligi 
gikarmak tizere guruldamaga basladi. Oysa ki yasak meyveye gelinceye kadar 
hie bir cennet yiyecegi midesini boyle bozmamisti. zaten o agacm meyvesini 
yemeleri bu yuz-, den yasaklanmisti .Midesi rahatsizlanan Hz. Adem Cennet 
iginde dolanmaya basladi. Allah meleklerden birini onun ile konusmaya 
gonderdi, gelen melek ona «Ne istiyorsun?» diye sordu. Hz. Adem melege 
«mideme coken agirligi bosaltmak istiyorum» diye cevap verdi .Allah ' in 
talimati uzerine melek Adem'e soyle dedi. «midene coken agirligi nereye 
bosaltmak istiyorsun. Dosegine mi. yaygilara mi. nehirlere mi yoksa 
agaclarm altlarma mi?! Burada boyle bir sey igin uygun bir yer goruyor 
musun hie? Dogru dunyaya in ! »Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurdu: 
Sahabilere «Kiyamet gtinu Allah ' m huzuruna oyleleri gelecektir ki «Tihame» 
dagi kadar amelleri oldugu halde cehenneme atilmalari 



emrolunacaktir . »Dinleyen sahabiler «Ya Rasulellah! Bu kimseler namaz da 
kiliyorlar miydi?» diye sordular. Peygamber ' imiz sahabilere soyle cevap 
verdi:«Evet, bunlar, namaz kilarlar, orug tutarlar, hatta gecenin bir 
bolumunii de ibadetle gecirirlerdi . Fakat kar§ilarma bir diinya varligi 
ciktigi zaman uzerine cullanirlardi . »Peygamberimiz bir hutbesinde soyle 
buyurdu:«— Mii'min iki korku arasmdadir. Biri gecip giden omurdur ki onun 
hakkmda Allah' in ne yaptigmi bilmez, digeri kalan omurdur ki onun 
hakkmda Allah ' m ne hukum verecegini bilmez. »«0 halde herkes kendinden 
kendine, dtinyasmdan ahiretine. hayatmdan oliimune ve gencligmd >,n 
ya§liligma azik hazirlamalidir. Zira dunya sizler icin yaratildi, siz ise 
ahiret icin yaratildimz . Nef simi kudret elinde tutan Allah'a yemin ederim 
ki : oltimden sonra suali gerektiren bir sey yoktur. Dunyadan sonra da ya 
cennet, ya cehennemden baska bir diyar yoktur. »Hz. isa (A.S.) der ki; «Su 
ile ates ayni kabda nasil barmamazsa. diinya sevgisi ile ahiret sevgisi bir 
mti'minin kalbinde oyle bagdasmaz . »Rivayet edildigine gore, Cebrail (AS.) 
Hz. Nuh ' a (AS.) «Ey peygamberlerin en uzun omiirlusu, dunyayi nasil 
buldun?:» diye sorar. Hz. Nuh da «Karsilikli iki kapisi olan bir ev gibi, 
birinden girdm obiirunden ciktim.» der. 

Hz. isa'ya «icinde devamli barmacagm bir ev tulsana» derler. Hz. 
isa da «Bizden oncekilerin biraktiklari yikintilar yeter bize» diye cevap 
verir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Dunyadan sakinin, cunki . o 
Harut ile Marut'don daha buyuleyicidir . »Hasan-ul Basri (R.A.) buyurur: 
«Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun sa-habilerin karsisma gecerek onlara 
soyle hitap etti:«— Aramzda Allah'm kendisini korlukten kurtararak goriir 
hale getirmesini isteyen var mi? Beni dinleyiniz. Dunyaya tutulanlarm ve 
diinya ile ilgili uzak. vadeli emeller besleyenleri tutkunluk ve emelleri 
olcusunde Allah (C.C.) kalblerini kor etmistir . Buna karsilik dunyada gozti 
olmayanlara, ondan fazla bir sey beklemeyenlere Allah, ders gormeden ilim 
ve kilavuzsuz hidayet vermistir . Beni dinleyiniz! Sizden sonra oyle bir 
kavim gelecektir ki . saltanatlari cinayet ve zulumsuz ylirumeyecek, 
zenginlikleri cimrilik ve boburlenmeden hali olmayacaktir . Sevgileri 
mutlaka azgm nefsi arzulara dayanacaktir . Beni iyi dinleyiniz! gunlere 
kalanlarinizdan zengin olmak ellerinde iken fakirlige katlananlar, sevgiye 
kadir iken nefrete karsi tahammiil edenler sohret ve mevki elde 
edebilecekleri halde itilmeye kakilmaya hosnutluk'a dayananlar ve butun 
bunlari sirf Allah rizasi icin yapanlara Allah elli siddik sevabi 
verir . »Rivayet edildigine gore bir gun Hz. isa (A.S.) simsekli, gok 
giirultulu, sagnak bir yagmura tutulur, sigmacak bir yer arar. uzakta 
gozune bir cadir ilisir, yanma vorinca icerde bir kadinin oturdugunu 
goriir, bu yiizden oraya sigmmak istemez . Saganak altmda yiiriimeye devam 
ederken az sonra bir dagda bir magaraya rastlar, kapismdan, iceri girmek 
iizere iken yerde bir arslanin yattigini goriir, eli ile arslanin tiiylerini 
oksayarak Allah'a soyle seslenir :«— Allah'im! Her canliya bir yuva verdin, 
tek bana bir yuva nasip eylemedin.» Bunun uzerine ulu Allah (C.C.) vahiy 
yolu ile O'na soyle bildirir : «— Senin yuvan benim rahmetimin karargahidir . 
Seni Kiyamet Gtinti kendi kudretimden yarattigim yuz huri ile evlendirecegim. 
Diigiiniinde her bir yili diinya omrii kadar uzun olan dort bin yil ziyafet 
verecegim. Bir tellala, emir verecegim, soyle seslenecek: Dunyaya yiiz 
vermeyenler nerede, dunyadan el - etek cekmis olan Meryem oglu isa'nm 

(A.S.) diigiiniine buyurun.r. Bu vahiy uzerine Hz. isa soyle der: «Vay. 
Dunyaya tapanlarm baslarma gelene! Neti." olecek, dunyayi ve dtinyadaki 
yarattiklari nasil birakacaklar , diinya onlari aldatip durdugu halde onlar 
yine de ona hie bir tereddiide kapilmadan giiveniyorlar . aldanmislara 
yaziklar olsun! Nesil diinya onlara hoslanmadiklari seyleri gostermis, 
onlari sevdiklerinden ayirmis ve korktuklarini baslarma getirmistir . Ana 
hedefi diinya ve isledikleri hep giinah olanlarin vay baslarma gelene! Yarm 
gtinahlari yiiziinden nasil rezil olacaklardir . »S6ylendigine gore ulu Allah 

(C.C.) Hz. Musa'ya (A.S.) soyle vahyetti: «Ya Musa! Zalimler yurdu (diinya) 
ile senin isin ne . Orasi sana gore bir yurt degildir. ilgini kes onunla, 
onu aklmdan cikar, o ne kotii bir yurttur ! Yalniz orada iyi amel isleyenlere 
gore, o, ne giizel bir yurttur. Ya Musa, mazlumun hakkmi alasiya kadar, ben 



zalimin pesini katiyyen birakmam. »Rivayet edildigine gore. Peygamber'i m iz 
Ebu Ubeyde'yi (R.A.) Bahreyn'e gonderir, o da seferden mal getirir. En az 
Ebu Ubeyde'nin dondiigiinti duyunca sabah namazim Peygamberimiz ile birlikte 
kilmaya kosarlar. Peygamber ' imiz (S.A.S.) namazdan sonra Mecid'den cikarken 
sahabiler online dikilirler. Onlari boyle goren Peygamber ' imiz gullimseyerek 
«Samyorum ki, Ebu Ubeyde'nin bir seyler getirdigini duydunuz» der.Ensar 
«Evet, ya Rasulellah» diye cevap verirler. Bunun uzerine Peygamber ' imiz 
onlara soyle buyurur:«— Sevinin ve mutluluk emellerine kaptirm kendinizi 
bakalim! Allah'a yemin ederim ki, sizden yana korkum, fakirlikten degildir. 
Tersine dunyamn sizden oncekilere oldugu gibi sizin de ontintize bolluk 
yaymasmdan korkarim, gecmis milletler gibi ondan daha ytiksek pay almak 
yarismasma girisirsinizde onlari helak ettigi gibi sizi de helak eder.»Lbu 
Said-til Hudri (R.A.) der ki : «Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyurdu, «Sizden 
yana en btiytik korkum, Allah' in sizin icin yerden cikardigi bereketler ile 
ilgilidir» Sahabiler O'na sordu. «Ya Rasulellah. yer bereketleri 
nedir . »Peygamber ' imiz «her tiirlti diinya varligi» diye cevap 
verdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir hadiste «Dtinya dtistincesi ve sozti ile 
kalbinizi oyalamayiniz» buyuruyor . Gortiltiyor ki . Peygamber ' imiz diinyaya, 
degil goz koymayi onu anmayi bile yasaklamistir . Ammar ibni Said der ki : 
*Hz. isa havarileri ile birlikte gezide iken bir koye ugrar, koytin halkim 
yollara, oteye beriye serilmis. oltiler olarak bulur. Arkadaslarma «Ey 
havariler cemaati bu koytin halki Allah' in gazabma ugrayarak olmlis 
olmalidir, boyle olmasaydi biribirlerini gomerlerdi» der. 

Havariler ona «ey Ruhuliah biz bunlarin baslarma gelenleri bilmek 
isterdik» derler. Bunun uzerine Hz. isa Allah'a yalvarir Allah da ona 
«karanlik basmca onlara seslen, sana cevap verirler» diyevahyeder . Aksam 
olunca Hz. isa bir tiimsegin uzerine cikarak «ey koy halki> diye seslenir, 
bir ses ona «buyur ya . Ruhullah» diye cevap verir. Hz. isa «ne 
durumdasiniz , basinizdan neler gecti» diye sorar, «aksam tasasiz ve 
endisesiz uykuya yattik. sabah olunca cehenneme yuvarlandik» diye cevap 
verir. Hz. isa «Basiniza bu hal neden geldi» diye sorar. «Dtinya'ya 
tapmamizdan ve Allah ' m emrine karsi gelenlere boyun egmemizden dolayi» 
diye cevap verir. Hz. isa «Diinya sevginiz nasildi» diye sorar. «Bebegin 
annesini sevdigi gibi. ytiztinti bize dogru dondtigii zaman sevinir, arkasim 
dondugu zaman (islerimiz ters gidince) uztiltir. aglardik» diye cevap 
verir. Hz. isa «Niye arkadaslarm bana cevap vermiyor» diye sorar, gizli ses 
«Ctinki onlarin agizlarma atesten gemler vurulmus ve gemlerin obtir ucu kaba 
ve sert meleklerin elinde» diye cevap verir. Hz. isa «Sen bana nasil cevap 
verebiliyorsun» diye sorar, gizli ses «ctinki ben onlarin arasmdaydim. ama 
onlardan degildim. Fakat onlara gazab inince beni de icine aldi, simdi 
cehennemin agzma ellerim ile tutunmus sarkik vaziyette duruyorum, kurtulur 
muyum, yoksa icine mi yuvarlanirim, bilmiyorum» der. Bunun uzerine Hz. isa 
havarilere der ki . «Aci tuza batirilmis arpa ekmegi yiyerek kaba islemeden 
elbise giymek ve copltikte yatmak diinya ve ahiret afiyeti olunca coktur 
bile. »Sahabilerden Enes {R.A) der ki : Peygamberimiz (S.A.S.) Adila isminde 
bir devesi vardi, hie bir deve onunla yarisamazdi. Fakat bir gun tasrali 
bir arap devesi ile geldi, yapilan yaris sonunda onun devesi 
Peygamber ' imizin devesini gecti, bu durum mtisltimanlara (sahabilere) 
dokundu. Durumun farkma varan Peygamber ' imiz bize soyle buyurdu, «Dtinyada 
Allah bir seyi ytikseltince bir gtin onu diisiirmek ' nun kaginilmaz 
hukmlidiir . »Hz . isa soyle der: Denizin dalgalari tizerinde kirn ev yapabilir? 
iste sizin diinyanizda boyledir, o halde onu yurt edinmeyin . »Hz . isa'ya 
«Bize Allah' in sevgisini kazandiracak bir ilim 6gret» derler. Hz. isa da 
«Dunyadan nefret ediniz ki . Allah sizi sevsin» diye cevap verir. Ebu Derda 
der ki, «Peygamber ' imiz bir gun bize, benim bildiklerimi bilseydiniz, az 
gtiler, cok aglardimz. Diinya goztintizde onemini, kaybeder. Ahireti tercih 
ederdiniz» buyurdu, sonra Ebu Derda kendisinden sunlari soylemistir. Simdi 
de eger siz benim bildiklerimi bilseydiniz, basimzi alip tepelere cikar, 
halinize hiingiir hiingiir aglayarak Allah'a yakarirdiniz . yanmiza yalniz 
zaruri ihtiyaclari alir kimseye emanet etmeksizin ve bir daha donmemek 
karari ile mallarimzi terkedip giderdiniz . Fakat uzak vadeli emeller 



kalbinizden Ahiret fikrini sildi, butun emeklerinizin hedefi dunya oldu, bu 
ylizden hie bir sey bilmeyenler gibi oldunuz. Bazilanniz ba?ma 
geleceklerden korktugu icin ic gudiilerine koruko-rune uyan hayvanlardan 
daha kotudur.Niye birbirinizi sevmiyorsunuz? Niye biribirinize dogru yolu 
tavsiye etmiyorsunuz, oysa ki, sizler Allah' in dininde ortak olan 
kardeslersiniz . Arzularimzm birbirlerinden ayrilmasimn sebebi, icinizin 
bozuklugudur , oysa iyilikte birlesseniz biribirinizi severdiniz . Size ne 
oluyor ki, dunya isleri ile ilgili birbirinize nasihat verdiginiz halde 
Ahiret konusunda birbirinize nasihat etmiyorsunuz?! Hatta hie biriniz 
sevdigi ve destekledigi kimseye bile Ahiret konusunda nasihat vermiyor.Bu 
durum, kalblerinizde iman ayriligi oldugunu gosterir. Ahiretin kar ve 
zaranna dunyamn ki kadar yiirekten inansaniz, Ahiretin pesinden kosmayi, 
dunyaya tercih ederdiniz . ctinku orasi sizi daha cok ilgilendirir . Eger 
«yakm menfaati sevmek kacimlmaz bir insani temayuldur» derseniz, biz 
sizin dunyamn bir-cok yakm vadeli menf aatlerinden, uzak vadeli hedefler 
ugruna fedakarlik ettiginizi goruyoruz . Hatta belki de hie bir zaman 
ulasamayacagimz hedefler ugruna kendinizi ttirlu ttirlti sikmtilara 
dusurtiyor, degisik carelere bas vuruyorsunuz . Ne fena kimselersiniz ki, 
icinizdeki imanin tesir derecesinin bilinmesini saglayacak derecede 
imanmiza tatbiki hayatta gerceklestirmis degilsinz . Eger Muhammed'in 

(S.A.S.) getirdikleri hakkmda bir supheniz varsa bize geliniz, size her 
seyi aciklayalim, kalblerinizdeki kuskuyu giderecek aydmligi size 
gosterelim. Allah'a yemin ederim ki . siz akildan yana eksik kimseler 
degilsiniz ki . sizi mazur gorelim. Cunki dunyamzla ilgili konularda egriyi 
dogrudan ayirabiliyor ve isleriniz karsismda isabetli tavir 
takmabiliyorsunuz . Size ne oluyor ki . dtinyamn elde ettiginiz ufak bir 
kazancma seviniyor ve elden kacirdigimz kucuk karlarma uzuluyorsunuz , bu 
durum yuz if adelerinizden belli oldugu gibi sozlu olarak da aciga cikiyor, 
hosunuza gitmeyen gelismeleri «musibet» diye adlandirarak uziintu sebebi 
yapiyorsunuz . ote yandan cogunuz dininde agir kayiplara ugradigi halde hie 
birinizin kill kipirdamiyor , bu alandaki kayiplarm uztinttisu hie kimsenin 
yuzunde belirmiyor. 

Yemin ederim ki, Allah' in sizin ile ilgisini kestigi kanaatindeyim . 
Neden derseniz, cunki hepiniz tanidiklarini guleryiiz ile karsilar, hie 
biriniz dostunu, hos gormeyecegi sekilde karsilamak istemez. «Ayni 
muameleyi de ben ondan gortirum» korkusu ile «insanlar arasmdaki 
mlinasebetlerde bu inceligin f arkmdasimz da Allah ile olan 

miinasebetlerinizde ayni hassasiyeti gostermemenin akibetini bilmekten aciz 
misiniz.isi gticu sahtekarliga doktunuz, mer ' alarinizda uzak vadeli 
ihtiraslardan hie biri yesillik bitmiyor! Olumu inkar etmek iizere saf 
tutmussunuz. Allah' in beni sizden kurtarip gormek istedigime 

(Peygamber ' imize) kavusturmasim ne kadar istiyorumlEger sag olsaydi, bu 
gidisinize katiyyen goz yummazdi . Eger siz de hayra donme temayulu varsa. 
ben size her seyi duyurdum. Allah kattndakini (Ahiret sevabini) isterseniz, 
ona kolaylikla kavusursunuz . Gerek kendi hesobima ve gerek sizin icin 
Allah'm yardimini diliyorum^Hz . isa havarilerine der ki : «Ey havariler 
dunyaya gontil verenlerin dtinya selameti ugruna din perisanligim goze 
aldiklari gibi siz de din selameti ugruna dunya perisanligim goze 
aim . »*Nitekim buna dair Abdullah ibni Mubarek, soyle buyurur: «Coklarim 
gorliyorum ki» gayet zayif bir dini yeterli goruyorlar. Oysa dunya hayatmda 
onlari aza kanaat eder goremiyorum. . . halde kirallar dunyalari ugruna 
dinden nasil bigane kaldirlarsa. Sen de din ugruna kirallarm dunyasmdan 
bigane kal.»Hz. isa soyle der; «Ey kendi iyiligini gorerek dunya pesinde 
kosan kimse, bilesin ki, senin hesabma en hayirli olan dunyayi 
terketmektir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Benden sonra oyle bir 
dunya ile yuzyuze geleceksiniz ki, ates odunu nasil yakarsa o da sizin 
imammzi oyle yiyecektir .Allah Hz. Musa'ya soyle vahyetti. «Sakm dtinya 
sevgisine meyletme, cunki huzuruma getirebilecegin en agir gunah odur.»Bir 
giin Hz. Musa yolda yururken aglayan bir adama rastlar, biraz sonra ayni 
yoldan donerken adami yine aglar vaziyette bulur, gordiigu manzara 
karsismda duygulanan Hz. Musa Allah'a «ya Rabb'i, kulun senin korkudan 



agliyor» diye yakarir. Allah Musa'ya soyle bildirir, «ya imranoglu Musa. o 
gordiigiin adamin aglamaktan beyni goz yaslari ile birlikte aksa ellerini 
kaldirsa da yere diistinceye kader dua etse yine onu affetmem, ctinki o 
dunyayi seviyor.» A Hz. Ali (K.v.) buyurur ki : «§u alti meziyeti nefsinde 
biraraya getiren kimse cennet igin isteyecek birsey cehennemden de kagacak 
bir yer birakmami? olur. 

1 — Allah ' 1 taniyip ' nun emirlerine uymak ve yasaklarmdan 

kagmmak, 2 — §eytani taniyip onun arzularma karsi gikmak, 3 — 
Hakki taniyip ona baglanmak, 4 — Batili taniyip ondan sakmmak.5 
— Diinyay'i taniyip ondan yiiz gevirmek6 — Ahireti taniyip ona 
talib olmak 
Hasan-til Basri (rahimehuiiah) buyurur ki : «Allah o kullarma rahmet etsin 
ki . dunyayi bir emanet bilmisler onu giivendikleri kimselere teslim ederek 
mesuliyet yuku tasimaksizm gogiip gittiler. Dinin hakkmda seninle 
yarismaya girisen ile sen de yaris. Diinya konusunda senin ile yarisa 
girenin dunyayi yiizune firlat . »Hz . Lokman ogluna verdigi nasihatlerde soyle 
der. «Yavrum, diinya derin bir denizdir, iginde goklari bogulmustur. Buna 
gore ona agilirken binecegin gemi . Allah Korkusu, geminin yuku Allah'a iman 
ve yelkeni Allah'a Tevekkul etmek olsun . Boylelik ile belki, bogulmaktan 
kurtulursun, baska ttirlti kurtulacagim sanmiyorum. »Fudayl (R.A.) buyurur 
ki : Ǥu ayet beni gok diisundurdu: - Biz kullardan hangisinin daha iyi amel 
isleyecegini denemek igin yeryuzu uzerindeki her seyi zinet halinde 
yarattik. Hie suphesiz, biz onun uzerindeki her seyi kupkuru bir toprak 
pargasma da gevirebiliriz (89) Kehf Sure-i Celilesi; 7-8. 

Ehl-i hikmetten biri soyle der, «diinyada karsilastigm her sey ile 
senden once biri karsilasmis ve senden sonra da baskasi 
karsilasacaktir . , Senin diinyadan nasibin sadece bir aksam yemegi ile 
bir giinliik gidadir. halde bir kac dgiin yemek ugruna kendini 
mahvetme. Diinyayc karsi oruglu ve Ahiret ile ilgili olarak iftar 
etmis davran . Ciinki diinyanm sermayesi higlik, kazanci 
cehennemdir . »Bir kesise «zamani nasil goriiyorsun» diye sorarlar, 
kesis soyle cevap verir, «viicudlari eskitirken, emelleri yeniler. 
Olumli yaklastirirken arzulanan hedefleri uzaga kagirir* Yine ona 
«peki . diinya halki hakkmda gdriisiin nedir» diye sorarlar, cevabi 
soyle olur, «diinya kimin eline gegiyorsa yorgun diiser, kim ona 
ulasamazsa var giicii ile pesinden kosar . »Nitekim ayni diisiinceyi bir 
sair soyle ifade ediyor : «Yiiziinii giildiiren bir yasayis igin diinyayi 
oven kimse. Omriin hakki igin gok gegmeden onu kmayacaktir . Diinya 
arkasmi ddniik tutunca insan ozlem igindedir . Yiiz verdigi zaman da 
sikmtilari artar.»Ehli hikmetten biri der ki : «t)zerinde ben yokken 
bu diinya vardi yok olurken de ben iizerinde bulunmayacagim. Burada 
kalmaktan da hosnut degilim. Qiinki hayati pintilik, durusu 
bulaniktir. Diinyalilar nimetinin elden kagacagindan, ya basa gelecek 
beklenmedik bir belasmdan veya giinii dolacak omiirden devamli endise 
igindedirler . »Baska bir ehli hikmet de soyle der: «Diinyanm en biiyiik 
kusuru, herkese hakkettigini degil, ya fazlasmi, ya eksigini 
vermesidir . »Siif yan-iis Sevri (R.A.) buyurur ki : Diinya nimetlerini 
gormiiyor musun, sanki Allah 'in gazabma ugramislar gibi hep ehil 
olmayan ellere diismiislerdir . »Ebii §u ! eyman-iid Darani (R.A.) buyurur: 
«Dunyaya tutkunluk ile talip olan bir kimseye ondan birsey verilirse 
daha gogunu ister Ahirete de ask ile talip olan ondan bir sey verilse 
daha gogunu ister. Ne bunun ve ne de dbiiriiniin sonu yoktur . »Adamm 
biri Ebii Hazim'a (R.A.) dedi ki, «Benim yurdum olmadigi halde diinyayi 
sevdigim igin halimi begenmiyorum. sana kendimi sikayet ediyorum» 
der. Ebii Hazim adama soyle cevap verir. «Allah'm sana diinyadan 
ayirmis oldugu pay hakkmda dikkatli ol . onu ona helal yollardan 
kazanarak yerinde harca, o zaman diinya sevgisinin sana hig bir zarari 
olmaz.»Ebii Hazim'in adama bdyle cevap vermesinin sebebi sudur. Qiinki 
eger diinya sevgisinden dolayi onu kmayacak olsaydi, adami o derece 
iizebilirdi ki . adam diinyadan iyice soguyarak olmeyi 
isteyebilirdi . Yahya ibni Muaz (R.A.}- buyurur: «Diinya seytanm 



ticarethanesidir . §eytamn ticarethanesinden hig bir sey galmayasm. 
sonra onu aramaya gikarak seni yakalar . »Fudayl (R.A.) buyurur ki : 
«Diinya gegici bir altmdan ve Ahiret de kalici boncuktan olsa bize 
kalici boncugu gegici alt ma tercih etmek gerekirdi . «Biz gegici 
boncugu kalici altma tercih ediyoruz» halimiz ne olacaklEbu Hazim 
(R.A.) der ki . «Aman diinyaya tutulraayimz. giinki bilenlerden, 
ogrendigime gore diinyayi gdziinde ululastiran kimse. Kiyamet Giinii 
Allah' m huzuruna getirilince ona «igte bu adam. Allah' m dnemsiz 
ilan ettigini yiice kabul etti» denecektir . ibni Mes'ud {R.A.} der ki, 
«Diinyada bulunan herkes bir misafir ve mail da emanettir. Misafir 
gdciiciidiir ve emanet de geri verilecektir . Ȥu beyit bu gergegi dile 
getiriyor : «Mal ve goluk-gocuk birer emanetten baska bir sey 
degildir . Oysa ki . emanetleri bir gun mutlaka geri vermek gerekir.»Hz. 
Rabia (R.A.) bir gun dostlarmi ziyaret etmege varir, dostlari sdzii 
diinyaya getirerek onun kdtiiliiklerini dile getirirler. Hz. Rabia 
buyurur ki : «Diinyadan bahsettiginiz yeter, susun. Eger o kalbinizde 
yer etnrs olmasaydi, ondan bu kadar gok bahsetmezdiniz . Soyleyecegim 
sdze kulak verin. Bir seyi gok seven, onu sik sik anar . »ibrahim ibni 
Edhem'e (R.A.) «Nasilsm» diye sordular, asagidaki siirle cevap 
verdi : «Yamadik diinyamiz!, yirtarak Dinimizden Sonunda Din de gitti, 
diinya da gitti elimizden . . . »Baska bir bey;t de sdyledir :«Diinya 
pesinde kosani sdyle gdriiyorum: Omrii ne kadar uzun olursa 
olsunDiinyanm nimet ve sefasma nerede ulasirsa ulassm.Bir diilger 
gibidir ki . binasmi yapar yapismi yiikseltirFakat gat;smi gatmca 
kurdugu bina yikiliverir . »Diger bir beyitde de sdyle 

anlatilir :«Farzet ki, diinya sana bagis olarak sunuldu Onun akibeti 
yokolmak degil midir?Senin diinyan ancak bir golge gibidir. Seni 
golgelendirir bir miiddet, sonra kayip geger . »Lokman-i Hekim, ogluna 
der ki : «Yavrum! Ahiretin ugruna diinyani feda et, her ikisini de 
kazanirsm. Ama diinyan ugruna Ahiretini feda etme her ikisini de 
kaybedersin . »Mutamf ibni Sittiy (R.A.) der ki : «Krallarm bolluk 
iginde gegen hayatlarma ve parlak kiyafetlerine bakma lakin onlarin 
gabuk gogiisiine ve kotii akibetine bak.»ibni Abbas (R.A.) buyurur: 
«Allah diinyayi iige ayirdi: Bir pargasi miiminin, bir pargasi miinafigm 
ve diger pargasi da kafirindir. Miimin kendi payma diiseni azik yapar, 
miinafik hissesi ile siislenir, gdsteris yapar. Kafir de kendine 
diisenden habire yararlanir . »Ehli hikmetten biri der ki, «Diinya bir 
lestir, buna gore ondan pay almak isteyenler, kdpekler ile geginmeye 
katlanmalidirlar . » 

Bu hususta su, beyit soylenmistir : «Ey diinyayi kendisine es oiarak 
isteyen kisi.Onu, kendine istemekten cay ki, seiamete eresin.Cunki kendine 
es olarak talip oldugun gaddar bir disidir ! Onunla yapacagm evlilik toreni 
yas torenine pek yakmdir . »Ebii Derda (Rahrmehullah) der ki : «Allah Katm'da 
dunyanm hor goriilmesi sebeblerinden biri Allah'a ancak orada isyan 
edilmesidir . Diger bir sebepde Allah katmda derecelere ancak dtinyadan yiiz 
gevrilerek ulasilabilmesidir . »Bir sairin bir beyti soyledir : «Diinya, 
basiretli bir kimse inceledigi zaman kars:sma dost elbiseyi' 1 giymis bir 
diisman gikar.»Diger bir sair de soyle der:«Ey gecenin ilk saatlerinde 
memnun bir sekilde uykuya dalan kisiGelismeler gogunlukla tanyeri cgarirken 
kapiyi galarNice bolluk ve saadet devirlerin; sona erdirmistirTalih 
yildizlarmm bazan yararli ve bazan ters donmesiDunya olaylarmm akisi 
nice mtilku yok etmistir.Ki. o mtilk uzun bir donem fayda ve zarar 
saglamistir . Ey diinyaya yanak yanaga sokulan kisi, o baki degildir .Aksamdan 
sabaha onun hayatmdan bir gok misafirler gelip geger . Diinyaya yanak yanaga 
sokulmaktan vazgeger misin?Ta ki . cennette bakireler ile yanak yanaga 
gelebilesin . Eger ebedi cennet bahgelerine konmak istiyorsanSana gereken 
cehennemden emin olmamaktir . »Ebu Umamet-til Bchili (R.A.) der ki : «Hz. 
Muhammed'e (S.A.v.) Peygamberlik verildigi zaman, seytanm yardakgilari 
iblise gelerek «Yeni bir peygamber gonderildi, yeni bir timmet ortaya 
gikiyor» diye haber verdiler . iblis yardakgilarma «Bu iimmet diinyayi seviyor 
mu» diye sorar. Yar-dakgilari ona «Evet» diye cevap verirler. Bunun tizerine 



seytan yardakcilarma sunlari soyler, «Eger dunyayi seviyorlarsa putlara 
tapmamalan benim icin onemli degil. Ben gece giindtiz onlara sokulur ve 
ayartma gayretlerimi su tic nokta iizerinde yogunla?tirinm: 1 — Mali haksiz 
yollardan kazanmak,2 — Haksiz ve giinah yerlerde harcamak, 3 — Hakli 
yerlere yapilmasi gereken harcamanin oniine gecmek.Zaten biittin kotutuklerin 
kaynagi da bu tic davranistir . » Adamm biri Hz. Ali'ye (R.V.) «Ya 
emirelmuminin, bize dunyayi anlat» der. Hz. Ali. adama su cevabi verir, 
«Sana diinya hakkmda ne soyleyeyim? Burada sihhatli olan hastalanir, giivene 
kavusan pismanliga diiser, yoksul dtisen ac:ya mahkum olur. zenginlesen ttirlti 
sikmtilarla yuzyuze geiir. 

Helal kazancm da hesaplasma. haram kazar,onda azcbt ve siipheli 
kazancinin da azabi vardir.»Ayni soru baska bir sefer Hz. Ali'ye (R.A.) 
yine sorulur. Hz. Ali «cevabim kisa mi. uzun mu olmasim istersin» diye 
sorar, «kisa olsun» deyince Hz. Ali soyle der. «diinyanm helali hesap 
harami azabdrr . »Malik Ibni Dinar (R.A.) buyurur ki : «Diinyadan korkunuz, 
yaman bir disi buyucudur o. Alimlerin kalblerini bile buyuler.»Ebu 
Siileyman-tid Darani (R.A.) buyurur ki : «Ahiretin yerlestigi bir kalbe diinya 
geldigi zaman Ahireti sikistirip cikarir. Fakat dtinyanm yerlestigi bir 
kalbe Ahiret girdigi zaman onu sikistirmaz. Ctinki Ahiret se'ef ve nezaket 
sahibidir, ama diinya alcaktir.»Bu benzetme dunya ve Ahiret zidligi hakkmda 
agir bir hukme varmaktadir. Seyyar ibni Hakem'in (R.A.) bu mevzudaki 
htikmunun daha dogru olacagini umarim. der ki . «Dunya ile Ahiret bir 
kalbde biraraya geldigi zaman hangisi baskm gikarsa obiiru ona bagli 
olur.»Malik ibni Dinar (R.A.) buyurur ki : «Dunya igin ne kadar uzulursen. 
Ahiret dusuncesi kalbinden o kadar uzaklasir. Buna karsilik Ahiret hesabma 
uzuntii duydugun olcpiide diinya derdinden uzak kalirsm . »Malik ibni Dinar ' m 
yukardaki sozleri Hz. Ali'nin su sozunden iktisap edilmistir. soyle der; 
«Dlinya ve Ahiret iki kuma gibidirler. Birini hosnut ettigin kadar digerini 
kizdirirsm, »Hasan-ul Basri (R.A.) buyurur: «Allah'a yemin ederim, eski 
yillarim oyle insanlar arasmda gecpti ki . onlarin gozunde diinya, iizerinde 
yiiriidiikleri topraktan deha az onemli idi. Diinya batmis mi. dogmus mu . o 
tarafa mi yonelmis, yoksa su tarafa mi. hie umurlarmdadegildi . »Adamm biri 
Hasan-iil Basri'ye «soyle bir adam hakkmda ne dersin: Allah adama varlik 
vermis, o da hem sadaka veriyor ve hem de yakmlarmi kolluyor. Bu 
servetini bol harcayarak yasamasi dogru olur mu» diye sorar . Hasan-iil Basri 
«Hayir, dogru olmaz. Btittin diinya onun olsa'yine de zaruri ihtiyaclarmi 
karsilayacak sekilde hesapli harcayarak biriken servetini fakirlik 
gtinlerine saklamasi gerekir.» dedi.Fudoyl (R.A.) buyurur ki : «Eger biitiin 
diinya helal olarak bana bagislansa ve Ahirette ondan dolayi hesaba 
cekilmeyecegim bana bildirilse yine de lizden biriniz online cikan lesin 
elbisesine bulasmasmdan nasil tiksinip kacmirsa ben de dtinyadan oyle 
tiksinerek kacmirdim. »Bildirildigine gore Hz. Omer (R.A.) §am'a gelince 
Ebii Ubeyde (R.A.) kendisini sade bir iple yularlanan bir devenin sirtmda 
karsiladi . Hz . Omer Ubeyde'ye selam verdikten sonra hati.ii sordu. Sor.ra 
kaldigi eve vardi . Ortalikta kilicmdan, kalkanmdan ve binek takimmdan 
baska bir sey goremedi . Bunun tizerine Hz. Omer, Ebii Ubeyde'ye «Biraz mal 
edinseydin» der. Ebii Ubeyde 'nin cevabi su olur; «Ey emiril miiminin bunlar 
bizi mezara ulastirir . >Siif yan-iis Sevri (rahimehuiiahu) der ki . «Dtinyadan 
bedenin igin. Ahiretten de kalbin icin al . . »Hasan-iil Basri buyurdu ki; 
«Allah'a yemin ederim, israilogullari once Allah'a kulluk ettikleri halde 
diinyaya tutulduklari icin sonradan puta tapmaya yoneldiler . »Vehb (R.A.) der 
ki; «Bir kitabda okuduguma gore diinya akli basmda kimseler icin ganimet, 
cahiller icin gaflet yeridir, oradan ayrilmcaya kadar onu taniyamazlar , 
ayrildiktan sonra yeniden oraya donmek isterler, fakat donemezler . Lokman-i 
Hekim ogluna soyle nasihat eder-. «Yavrum, diinyaya geldigin ilk giinden 
itibaren her gecirdigin giin ile dunyayi arkada birakiyor ve Ahireti 
karsiliyorsun . Her giin adim adim yaklastigm bir ev. adim adim uzaklastigm 
evden sana daha yakmdir . »Suayd ibni Mas'ud (R.A.) der ki : «Diinyadan yana 
isleri gelisirken Ahiret konusundaki amelleri giinden giine eksildigi halde 
bu durumdan hosnut olan birini goriirsen, bi ! ki, bu adam ytiztis-tti siiriindugii 
halde farkmda olmayan bir aldanmistir . »Amr ibni As (R.A.) bir giin hutbede 



cemaate soyle seslendi. «Allah'a yemin ederim ki . Peygamberimizin uzak 
durdugu seylere sizin kadar dtisktin baska bir kavim gormtis degilim. Allah'a 
yemin ederim ki . Peygamberimiz (S.A.S.) yaninda tie kisi varsa, bir sey 
almak icin gelen, bir sey vermeye gelenden cok olurdu.» 

Bir gun Hasan-til Basri. «Ey insanlar, hie siiphesiz. Allah'm va ' di 
gercektir. halde dunya hayati sizi sakin aldatmasm. Ayartici seytan da 
Allah'm bagislayiciligmi ileri stirerek sizi aldatmasm» ayetini okuduktan 
sonra dedi ki . «Dunya sizi aldatmasm» diye kirn buyuruyor? (90) 
(20) Fit;r Sure-i CelileSi; 5. 

Dtinyayi yaratan ve buna gore onu herkesten daha iyi taniyan Allah 
buyuruyor. Sakin dtinya mesguliyetlerine kendinizi kaptirmaymiz . Cunki 
dunya o kadar oyalayicidir ki, insan kendisine bir mesguliyet kapisi acsa 
arkasmdan kendiliginden nerede ise on. mesguliyet kapisi daha 
acilir . Zavalli ademoglu, helalinin hesabi ve harammm azabi olan bir 
yurttan hosnut gortintiyor. Oysaki, kazancmi helaldan saglasa hesaba 
cekilecek, haram yollardan saglasa azaba carpilcakdir .Ademoglu malmi az 
goriir, ama amelini az gormez. Dinine gelen musibeti umursamaz da dunyasma 
gelen musibete tizti ' tir . »Hasan-ul Basri (R.A.) halife Omer ibni Abdulaziz'e 
(R.A.) bir mektup yazdi, mektubda soyle diyordu: «Selam uzerine olsun. 
sanki sen uzerine oliim yazilipta olen son nesnesin . »Omer ibni Abdulaziz de 
ona soyle cevap yazdi . «Selam uzerine olsun. Sanki sen dtinyadasm ama hie 
bir zaman varolmamissm ve sanki sen Ahirettesin ve halen oradasm . »FudayI 
ibni iyaz (R.A.) buyurdu ki : «Dunyanm girisi kolay, fakat cikisi 
zordur.»Ehli halden biri der ki : «01umu gercek bilen kimseye sasarim, nasil 
sevinebilir? Cehennemi gercek bilene de sasarim, nasil gulebilir? Dtinyanm 
insanlari nasil degistirdigini gorenlere sasarim, ona nasil guvenebilirler? 
Kaderi gercek bilenlere dahi sasarim, niye hirsla didinirler?»Bir gun iki 
yuz yasmda Necran'li bir ihtiyar Hz. Muaviye (R.A.)yi ziyaret etmeye 
gelir. Hz. Muaviye ona dtinyayi nasil buldugunu sorar. ihtiyar su cevabi 
verir, «Afet ve kitlik yillari. bolluk yillari, gun gunu gece geceyi 
kovaladi kimi doguyor, kimi oluyor. Doganlar olmasa insan soyu tukenecek, 
olen de olmasa dtinya insanlara dar gelecek. >Bunun uzerine Hz. Muaviye 
ihtiyora «Ne dilegin varsa soyle» der. ihtiyar Hz. Muaviye 'ye der ki . 
«Gecen omrti geri getirebilir, yahut yaklasan eceli savabilir misin?»Hz. 
Muaviye «Bunlara giiciim yetmez» diye cevap verir. Bunun uzerine ihtiyar 
Muaviye 'ye «0 halde senden hie bir istegim yok» der.Davudel Tai (R.A.) 
buyurdu: «Ey ademoglu! Emeline kavustun diye seviniyorsun, ama ona olumune 
biraz daha yaklasmak pahasma ulasabildin. Sonra amelini erteledin, sanki o 
baskasmm yararma imis.»Bisr (R.A.) buyurdu ki : «Allah'dan dtinyayi 
isteyen kimse Kiyamet Gtinti ' nun huzurunda uzun zaman dikili kalmayi 
istemis demektir . »Ebu Haz;m (R.A.) buyurdu ki : «Dtinyada seni sevindiren her 
seye Allah seni tizecek bir sey bitistirmistir . »Hasan-til Basri buyurur: 
«insanm ruhu dtinyadan tic hasretle ayrilir:l — Biriktirdiklerine doymaz . 2 
— Arzu ettiklerine kavusamaz,3 — Varmakta oldugu yere yeterince azik 
hazirlayamaz . »Ehli Ma'rifetten birine «zenginlige kavustun» derler, o da 
«zenginlige kavusanlar, ancak dtinya koleliginden azad olunabilenlerdir» 
diye cevap verir. Ebti Stileyman (R.A.) buyurur ki : «Kalbini Ahiret dtistincesi 
ile mes-gu! etmeyenler. dtinyaya yonelen azgm arzulara karsi 
direnemezler . »Malik Ibni Dinar (R.A.) bir gun soyle dedi: «Dtinya sevgisi 
uzerine hepimiz uyustuk. Ne biribirimize iyiligi emrediyor ve ne de 
biribirimizi kottiltikten alakoyuyoruz . Allah bizi bu durumda oldugumuz gibi 
birakmaz. Allah'm bize ne azab indirecegini keske bilseydim! »Ebu Hazim der 
ki . «Azicik dtinyalik insani bir cok Ahiret emelinden alakor . »Hasan-til Basri 
der ki, «Dtinyaya onem vermeyiniz. Allah'a yemin ederim ki . dtinya yalniz ona 
onem vermeyenlere yaramistir. Allah bir kulun lytitgini dilerse ona once bir 
miktar dtinyalik verir, sonra bir mtiddet arkasmi keser. Verilen bitince 
yine verir. Kul dtinyaliga onem vermez olunca o zaman ona bol bol 
verir . »Ariflerden biri Allah'a soyle dua ederdi . «Ey senin iznin olmadan 
yere dtismesin diye gogti tutan Allah! Dtinyayi tut ki, tizerime 
gelmesin . »Muhammed Ibni Mtinkedir (R.A.) buyurdu ki, «insan hie bozmadan 
btittin gtinler oruc tulsa, hie uyumadan geceleri ibadet ile gecirse, btittin 



malini sadaka olarak dagitsa. Allah yolunda cihad etse ve Allah' in 
haramlarmdan kacmsa, fakat Kiyamet Gtinti Allah' in huzuruna getirilince 
onun icin «Bu adam Allah ' m hor gordtigtinu goztinde yticeltti ve Allah 'in onem 
verdigini goztinde ktictimsedi» denirse durumu ne olur, biliyor musun? 
Hangimiz oyle degiliz ki ! Hepimiz isledigi kusur ve gunahlar ile birlikte 
dtinyayi ytice gortiyoruz . »Ebu Hazim (R.A.) buyurdu ki : «Hem diinya ve hem de 
Ahiret kazanci cetinle§ti . Ahiret kazancinin zorlugu sundandir. konuda 
yardim edecek kimse bulamiyorsun . Dtinya kazancinin cetinlesmesine getince bu 
konuda nereye el atarsan senden daha once konmus bir egri adam 
gortirstin . »Ebu Htireyre (R.A.) buyuruyor ki : «Dtinya, gok ile yer arasmda 
eski bir torba gibi asilidir. Allah onu yarattigi giinden onu yok edecegi 
gtine kadar «Ya Rabb ' i Ya Rabbi niye beni hor gortiyor, tarafima bakmryorsun» 
diye devamli olarak Allah'a seslenir. Allah da ona «sus, ey hiclik» diye 
cevap verir . »Abdullah ibni Mubarek (R.A.) buyurdu ki; «Bir taraftan diinya 
sevgisi, obtir yandan islenen gunahlar kalbi kusatmislardir , iyilik ona 
nereden sizabilsin ki ! » 

Vehb ibni Mtinebbih (R.A.) der ki, «Dunyanm herhangi bir seyine kalbi 
sevinen kimse hikmetten sapmistir. Azgm arzularini ayak altma alabilen 
kimse seytani golgesinden ayirmis olur. Ameli, havai arzularma baskm 
cikan kimse gaiiptir . Bisr ' e «Falan adam 61dti» derler. da «dtinyada 
biriktirdi. Ahirele goctti, kendine yazik etti» diye cevap verir. «0 sunu 
sunu yapardi» deyip adam hesabma bir kac kalem iyitik sayarlar. Bisr der 
ki . «dunyalik biriktirme pesinde kostuguna gore onlarin hie bir faydasi 
yok . »Arif lerden biri der ki, «Dunya bizden nefret ettigi halde biz onu 
seviyoruz. Bir de bizi sevseydt o zaman ne yapardik acaba?»Ehli hikmetten 
bir zata «dtinya kimindir» diye sorarlar. da «onun pesinden 
kosmayanlarmdir» der. «Peki Ahiret kimindir» diye sorarlar, o da «ona 
talip olanlarmdir» diye cevap verir. Yine ehli hikmetten bir zat der ki, 
«dtinya bir yikmti yeridir. Onu onaranin kalbi daha kohne bir harabedir. 
Cennet bakimli bir evdir. Onu arayan kalb ise daha alimli bir ma'muredir. 
»Ctineyd-ul Bagdadi (R.A.) buyurdu ki : «imam-i §afii (R.A.) dunyada hak dili 
ile konusan muritlerden idi . Bir miimin kardesine Allah hakkmda vaaz etti 
ve onu Allahla korkutarak sunlari soyledi, «Ey kardesim! Dunya kaygan bir 
bataklik ve bir zillet yurdudur. Gosterisli yapilari yikilisa dogru gider. 
Onun sakinleri mezarlik yolcularidir . Duzeni daginikliga varir. Zenginligi 
fakirlige cikar. Oradaki bolluk kitliktir, kitligmda ise bolluk vardir. 
Allah'dan kork. ' nun sana ayirdigi rizka razi ol. Gecici yurdundan devamli 
yurduna hazirliksiz gocme. Cunki senin hayatm gecici bir golge, yikilmcya 
ytiz tutmus bir duvardir. Amelini cok ve emelini az eyle . »ibrahim ibni Edhem 
(R.A.) adamin birine «ruyada bir dirhem parayi mi. yoksa uyanik iken eline 
gecen bir dinar parayi mi tercih edersin» diye sorar.Adam «Tabii, uyanik 
iken elime gecen dinari tercih ederim» diye cevap verir. ibni Edhem adama 
der ki . «Dogru soylemedin. Gunku dunyada elde etmek istedigin her sey, 
rliyada elde etmek istedigin sey gibidir. Buna karsilik tercihini kazanmamis 
olan Ahiret ameli, uyanikken ele gececek seyi istememen gibidir . »ismail 
ibni Ayyas (R.A.) buyurdu ki; «Dostlarimiz dlinyaya Disi domuz adim 
verirler de «bizden irak ol ey disi domuz» derlerdi . Bundan daha cirkin bir 
isim bulsalardi. dlinyaya onu takarlardi . »Ka ' b ibni Ahbar (R.A.) der ki; 
«Dlinyaya oyle tutulacaksiniz ki . ona ve halkma kole olacaksiniz . »Yahya 
ibni Muaz-tir Razi (R.A.) der ki : «§u tic kimse akillidir : «1 — Dtinya ona ytiz 
cevirmeden once kendisi ona ytiz ceviren,2 — igine girmeden once mezarini 
hazirlayan, 3 — Huzuruna varmadan once yaradanim hosnutlugunu kazanan 
kimse. Dtinya oyle ugrusuzdur ki . icine dalman surda dursun, onun ozlemi bile 
seni Allah'a ibadet etmekten alakoyar . >Bekir Ibni Abdulah (R.A.) der ki; 
«Diinyaya yine dtinya ile karsi koymak isteyenler, saman ile atesi sondtirmeye 
kalkisanlar gibidirler . »Bindar (R.A.) der ki; «Dtinya dtisktinlerini dtinya 
pesine dtismemekten bahsederken gordtigtim zaman bilesin ki . onlar seytanin 
maskaralari arasmdadir. Dtinyaya yonelenleri ihtiras atesi yakar, ktile 
cevirir . Ahirete yonelenleri Ahiret aski aritip yararlanilabilir sikke 
haline getirir. Allah'a yonelenleri Tevhit atesi yakar, paha bicilmez bir 
cevher haline getirir. »Hz. Ali (K.V.) buyurur ki : «Dtinya su alti seyden 



ibarettir: 1 — Yiyecekler, 2 — Igecekler. 3 — Giyecekler, 4 — Binekler, 5 — 
Nikahliklar. 6 — Guzel koku . er . Yiyeceklerin en degerlisi baldir. Halbuki o 
bir sinegin yiyecegidir . Igeceklerin en degerlisi sudur, ama onda iyi kotu 
herkes musavidir. Giyeceklerin en degerlisi ipekdir oda bir bocek 
dokumasidir . Bineklerin en degerlisi attir, onunda sirtmda adam oldurultir. 
Nikahliliklarm en degerlisi kadmdir. Oda cis yeri iginde cisyeridir. 
Kadin en guzel yerini ziynetler halbuki onun en girkin yeri arzu edilir. 
Guzel kokularm en degerlisi Misk'dir. ise kendir.» 

- 204 - 
OTUZiKINCi BOLUM 

YINE DUNYAYI ZEM HAKKINDA 
Ariflerden biri der ki : «Ey insanlar! Amellerinizi dtistinerek tasmarak 
isleyin. Hig bir zaman Allah korkusunu kalbinizden gikarmaym . Uzak vadeli 
emeller ile oyalanarak olumu unutmaym. Dunyaya sakm bel baglamaym, giinki 
o gayet aldatici ve gaddardir, ustten bakarak gozunuzii boyar, bos vaadler 
ile aklmizi basmizdan alir, suslenip puslenerek kendisine talib 
geker . Boylece alimli bir gelin gibi ortaya gikar. Boylece bakislar ona 
dikilmis, kalbler ona tutulmus . nefisler ona asik olur.Oysa nice asikmm 
kanma girmis, nice ona gonul baglayani yuztistu birakmistir. Ona gercegin 
gozii ile bakm. sayisiz belalarm yurdudur ve onu bizzat yaraticisi 
horlamistir . Onun yenisi yipranir, mtilku elden gider, ileri geleni itibardan 
duser. cogu azalir, sevgisi olur, iyiligi kaybolur . Gaf let dalgmligmdan 
gozlerinizi aginiz Allah hayrmizi versin gun gelir sizin icin «Falanca 
rahatsizdir» yahut «agir hastadir. Acaba iyilesmesinin garesi var mi? Yahut 
onu doktora mi gosterelim» denilmeden uykunuzdan uyanm. Sonra senin icin 
doktor cagrilir, fakat iyilesmene umut kalmodigi goriilur. zaman «falanca 
vasiyetini yapti mail «saydi derler. Sonra dili agirlasti. dostlari ile 
konusamiyor, komsularim tanimiyor» denir.Bu arada alnindan terler bosalir, 
arka arkaya iniltileri duyulur, yaklasan akibetini kestirmeye baslarsm, 
gozlerin fal tasi gibi acilip sabit bir noktaya dikilir, tahminlerinin 
gerceklesmek iizere oldugunu sezersin, dilin pelteklesir. kardeslerin ve 
yakmlarm aglamaya baslar. «Bu oglun falancadir, su da kardesin 
filancadir» diyerek sana yambasmdakiler takdim edilir, ama artik 
konusmaktan alakonmussundur . konusamaz bir dilin muhtirlenmistir . Arkasmdan 
ilahi huklim uzerine iner. canin bedeninden sonra goklere gikarilir.O zaman 
yakmlarm basmda toplamr, kefenini hazirlarlar, olunu yika- 

gegilmez. iyice bastan cikarak Ahireti hatirmdan siler, diisuncesini ona 
agar, fakat gunun birinde ayagi kaymca nedameti buyiik. hayiflanmasi agir 
olur. Olum krizleri ve acilari, basma ususur.Onun tutKunlari hie bir zaman 
onunla ugni amaglarma ulasamazlar, yorgunluktan hie kurtulamazlar , oradan 
sonunda aziksiz akarak ve kendilerine yuva hazirlamadiklari bir aleme ayak 
basarlar . Aman kendini sakm ondan, ya emirel muminin. Ona elinden geldigi 
kadar mesafeli davran, ondan mumkun oldugu kadar uzak dur. Gunkti dlinya 
tutkunlari ne zaman bir sevince guvenseler o onlari bir kotuluge suriikler. 
Orada halka zararli olanlar ne yaptiklarmm farkmda olmadan galim 
satarlar. Ondan yarar saglayanlar insafsiz ve zararlidirlar . Onun bollugunun 
arkasi beladir, orada kalmak yok olusa dogru adim atmaktir. Onun sevinci 
htiztin ile karisiktir. Orada sirtmi dontip giden bir daha geri gelmez. 
Gelecegin ne oldugu bilinmedigi igin hep yalanci umitlerini ve Batil 
emellerini bekler . Arzulari yalanci, emelleri bos. katiksizi bulanik, 
coskunlugunun sonu hayal kirikligidir . Akli basmda ve ontinu goren herkes 
orada her zaman endise igindedir, elindeki varligm kagacagmdan 
endiselidir. gelebilecek belanin her an korkusu altmdadir . Eger yaraticisi 
onun hakkmda hie bir bilgi vermemis, hie bir ornek gosterip kullarmi 
uyarmamis bile olsaydi, dtinyanm kendisi uyuklayani kendine getirmeye ve 
uyanani uyandirmaya yeterdi.Oysa Allah, ondan sakmmayi bildiren bir gok 
ayet indirmis ve onun mahiyetini agiklayan gesitli nasihatler 
vermistir .Allah ' m nazarmda onun hie bir kiymeti yok. yaratilaberi onun 
tarafma bile bakmis degil. Allah onun biitun anahtar ve hazinelerini 
mulkunde bir sivrisinek kanadi bile eksiltmeksizin Peygamberimize (S.A.S.) 



takdim etti de kabul etmedi . Bunlari sana hatirlatiyorum ki, Allah' in 
emirlerine karsi gelmeyesin. yaraticisimn ho?lanraadigina (diinyaya) 
muhabbet baglamayasm. veya sahibinin aleak saydigim degerli 
gormeyesin . Deneyden gecip derece kazansmlar diye Allah dtinyayi salihlerden 
kisti, aldanip kof calimlar satabilsin diye de onu du§manlarinm oniine 
serdi . Dtinyaya aldananlar. orada kendilerini gticlti gorenler, onun 
kendilerine bagislanmis seref kazandinci bir armagan samrlar ve Allah' in 
karnma acliktan tas baglayan Peygamber ' imizin bu hareketine ne mukabelede 
bulundugunu unuturlar . Rivayete gore Allah Hz. Musa'ya buyurmustur ki, «Sana 
dunya varligim yonelmis gorursen, bu isledigim bir kusurun pesin verilmis 
cezasidir, de . Fakirligin sana dogru geldigini gorursen, salihler gibi hos 
sefa geldin!» de . 

Eger dilersen soziin ve ruhun sahibi o ' an Hz. isa'ya uyarsm, o soyle 
derdi: «Katigim aclik dusturum Allah Korkusu, elbisem kaba isleme, kism 
isi kaynagim gunesin dogusu, kandilim ay, binegim ayaklarim, yiyecegim ve 
meyvem toprakta yetisenler, aksam olur bir seyim yok. sabah olur yine bir 
seyim yoktur. Fakat yerytiztinde benden zengin bir kisi de yok.»Vehb Ibni 
Miinebbih (R.A.) der ki; «Allah. Hz. Musa ile Harun'u (aleyhimusselam) 
Firavun'a gonderdigi zaman onlara soyle buyurdu:<- Onun dunya kiligmm goz 
kamastiriciligi sizi tirktitmesin. Aim elimdedir benim iznim olmadan ne 
konusabilir, ne gozunti kirpabilir ve ne de nefes alip verebilir . iginde 
yuzdiigu bol dtinya nimetleri de gozlerini kamastirmasm . Cun-ki onlar diinya 
hayatimn mevsimlik yesilligi, yolunu sapitanlarm nimetidir. Eger Firavun 
sizi gorunce sizdekinin benzerine kavusmaya gucunun yetmeyecegini 
anlayacagi derecede size diinya zineti vermek istemem verirdim. Fakat boyle 
olmamzi istemedim ve sizi, boyle bir yola koyulmaktan alakoydum. Ben 
dostlarima hep boyle yaparim. Mtisfik bir goban suriisunu tehilkeli yerde 
nasil otlamaya koymazsa ben de onlari diinya zevklerine kapilmaktan oyle 
korurum. §efkatli bir gobamn devesine yesilliksiz bir konakta konak 
vermekten esirgedigi gibi ben de onlari diinya nazlarmdan uzak 
tutarim. Elbette bu tutumum, dostlarima onem vermedigimden degildir, tersine 
benim comertligimden paylarim tarn olarak ve selamet iginde doyasiya 
alabilsinler diye onlara karsi boyle davramyorum. Dostlarimm bana karsi 
zinetleri kalblerinde kokleserek viiciidlarimn her azastnda agiga vuran 
algak goniilliiliik, Allah Korkusu, kalb durulugu ve takvadir. Bu onlarin 
giydikleri elbise, takmdiklari nisan, etkilendikleri duygu, kazandiklari 
kurtulus, ozledikleri iyi dilek, oviindiikleri san ve hemen tamnmalarim 
saglayan simadir . Onlar ile karsilastigmda kendine cpekidiizen ver, dilini ve 
kalbini onlar karsismda mtitevazilestir . Bilesin ki, benim dostlarimdan 
birini korkutan kimse, bana savas agmis demektir. Sonra Kiyamet Gtinti Ben. 
ondan intikamimi mutlaka alirim.>Bir giin Hz. Ali (K.V.) su hutbeyi okudu:« 
- Bilesiniz ki, siz bir giin oleceksiniz, oldtikten sonra dirileceksiniz , 
dlinyada islediginiz ameller didik didik incelenecek ve onlarin karsiligim 
goreceksiniz . Diinya hayati sizi aldatmasm. Ounkii o belaya buriinmiistur, 
gecdciligi ile tammr, gaddarlik en bilinen ozelligidir. Oradaki her sey 
batmaya dogru yol alir. o dtinyalilar arasmda ondan ona geger, biri 
tarafmdan digerine atilir. 

Hig bir hak istikrarli degildir, ansizin coken belalarmdan korunmak 
elde degildir . Olasi nefsi arzularma kapilarak basibos yasamak Allah 
tarafmdan kmanmistir, bollugu devamsizdir. insanlar, diinyamn ok atacagi 
birer hedeftir, onlari teker teker oltim tuzagma dusuriir. Herkesin oradaki 
siiresi bellidir, payi olgiiliidur. .Ey Allah'm kullari! Biliniz ki . bu 
dtinyada sizin durumunuz sizden once gelip gecenlerden farkli degildir. 
Onlar sizden daha uzun yasamislar. sizden giiglii hakim. yetler kurmuslar, 
sizinkilerden daha evler yapmislar ve daha dayamkli eserler 
dikmislerdir . Fakat gtintin birinde uzun yillar yankilanan eserleri kesildi, 
duyulmaz oldu. kemikleri ctirtidti. Muhtesem kaideli koskleri harabeye 
dontistti. izleri silindi. Etrafi surlar ile cevrili kosklerden, ipekli 
yataklardan, koltuk yastiklari arasmda ayrilarak lahid ile ortiilii, iizeri 
taslar ile kapatilmis zemini gakilli mezarlara tasmdilar .Mezarliklari eski 
konaklarma yakmdir, fakat icindekiler yapayalmzdir , mamurielerde 



oturanlara, onlar yabancidir, eski yerlerinde yeni sakinleri onlari 
dusiinmez bile. Onlarm senlikle bir unsiyetleri kalmamistir artik.Yakm 
yerlerde oturmalarma ragmen, aralarinda dost ya da komsular gibi 
karsilikli girip cikma yoktur. Aralarinda nasil komsuluk miinasebetleri 
olabilsin ki . eskileri gecen gunlerin degirmen tasi un gibi ogtitmiis, 
bocekler ve toprak viicudlarmi yemistir.Bir zamanlar yasiyorken artik 
sadece oludurler, canliligm parlakligmdan sonra simdi kupkuru 
kalmtilardan ibaret kaldilar, yakmlarim ansizm kayip verme acismda 
bogarak toprak altma gocttiler, heyhat yine heyhat ki . artik geri donecek 
degildirler ! Kur ' an-i Kerim'in ifadesi ile onlar hesabma geriye doniis «asla 
mtimkiin olmayan oltiniin agzmdan cikmis gerceklesmeyecek bir sozdtir. Tekrar 
dirilecekleri giine kadar gecit vermez bir engelin ardmdadirlar . »Sanki sozde 
onlarm verdigi curume evine varmissmiz, o barmakta birlesmizsiniz . o 
toprak yataga siz de yakalanmissmiz, kendinizi oyle sayiniz. Her seyin 
icyiizii gozlerinizin online serilse, mezarlar degilse kalblerdeki sakli 
duygular ortaya cikarilsa ve islediklerinizin hesabim vermek iizere 
Allah' in huzuruna dikilseniz. kalbler islenmis gunahlar karsismda 
yuvalarmdan firlayacak kadar hizli vurmaya baslasa, her tiirlii perdeler ve 
peceler ortadan kalkarak ayip ve sirlar meydana dokulse haliniz nice Olur! 

zaman herkes islediginin karsiligmi gorecektir. Nitekim ulu Allah 
(C.C.) buyuruyor ki : 

«- Kotiiliik isleyenler yaptiklarimn cezasini mutlaka gorecekler, 
iyilik isleyenler elbette iyi mukafat goreceklerdir . » (91)Zilzal Sure-i 
Celilesi. 7-8. ( 
Yine ulu Allah {C.C.) soyle buyuruyor: 

«- Defter ortaya konmustur. zaman glinahkarm onda yazili olanlardan 
urktuklerini gortirstin. «Vay basimiza gelene! Ne bicim defterdir bu ki, 
kuclik buyuk, hig birini birakmadan hepsini saymis» Onlar butiin 
istediklerini onlerinde bulurlar. Ci> n ki Rabb'in Hie bir kimseye kat'iyyen 
haksizlik etmez.» (92) Kehf Sure-i Celilesi. 49 

Allah'a bizi ve sizi kitab'ma gore amel edenlerden, dostlarimn yolundan 
ayrilmayanlardan ve sonunda fazilet: ile bizi ve sizi cennete 
yerlestirdiklerinden eylemesi icin dua ederiz.Ehti Hikmetten bir zat der ki, 
«Gunler birer ok ve insanlar birer hedeftir. Dunya her gun durmadan tizerine 
ok yagdirir. Vucudunun her yerini kaplayacak sekilde giinduzler ve geceler 
seni delik desik etmektedirler . Gunduzlerin tizerine dusmesi ve gecelerin 
sana dogru yiirumesi karsismda nasil sagligmi koruyabilirsin . Gunlerin 
tizerinde meydana getirdigi eksiltmeleri acikca gorebilsey- 

din. girdigin her yeni gtinden lirkerdin, zamanm gecisi sana agir bir 
iskence gelirdi. Fakat Allah' m tedbiri ferdi hislerin tedbirinin 
uzerindedir . Dunya nazlarmm duyulmasi, ancak onun sikmtilarmi unutarak, 
yormezlikten gelerek mumkundur. Aslmda dunya macun haline getirilmis 6d 
agemdan daha acidir. Gortintir gelismelerini degerlendiren basiretli 
kimseler dunyanm kusurlarmi saymakla bitirememislerdir . Aslmda onun 
sasirtici cilveleri, nasihat veren basiretli insanlarm idrak seviyesini de 
aser. Allah' m, bize dogru yolu buldur.»Yine ehli hikmetten bir zat dunyayi 
tasvir ederken der ki; «Dunya. icinde bulundugun andir. Cunku gecmisi 
«anliyamazsm . Heniiz gelmemis olan hakkmda zaten bir bilgin yok. Zaman, 
gecesinin gelecek haberini verdigi bir gundur . Dunyanm gelismeleri insani 
durmadan degistirir ve kesillir. Zaman topluluklari dagitmak, duzenleri 
bozmak ve firsatlari elden ele tasimakla gorevlidir. Ozlemler uzak. omurler 
ise kisadir. Her seyin sonu Allah'a dayanir . »Hatife Omer ibni Abdlilaziz 
(R.A.) hutbelerinden birinde cemaate soyle seslenir. «Ey insanlar! Sizlerin 
yaradilisi oyle bir sebebe dayanir ki . ona inamrsaniz ahmaksmiz. onu 
yalanlarsaniz helake gidersiniz . Sizler burada ebediyyen kalmak icin 
yaratilmis degilsiniz, bir yurttan diger yurda tasmmak iizere 
yaratildmiz . Ey Allah' m kullari! Simdi oyle bir yurtta yasiyorsunuz ki . 
yemeniz ve icmeniz sikmtilara katlanmaniza baglidir, elde ettiginiz her 
sevindirici nimet, baska bir nimetin hosunuza gitmeyen ayriligma 
karsiliktir. Nereye dogru yol aldigmizi ve edebi yurdunuzu iyi 
6grenin.»Son ciimleler tizerine aglamasi siddetlenen Omer ibni Abdlilaziz 



sozlerine devam edemeyerek ktirstiden indi.Hz. Ali (K.V.) bir hutbede cemete 
soyle seslenir. «Ey mtiminler, size Allah korkusu ile sizi terk eden diinya 
pesinden kosmamayi tavsiye ederim. Siz onun pesinden kosmek isteseniz de o 
sizi ytiztistti birakiyor . vticudunuzu giinden giine yipratirken siz kendinizi 
tazelemek sevdasmdasimz . Dtinya ile sizin misaliniz belirli uzakliktaki bir 
yere varmak tizere yola koyulan bir kafilenin yolculugun basmda iken 
kendisini hedefe varmis ve bir sey ogrenmeye koyulan talebenin daha ilk 
adimda kendisini gereken bilgiyi elde etmis saymasma benzer.Oysa ki, 
hedefe varmak icin kim bilir ne kadar zaman gecmesi gerekir, bunun gibi kim 
bilir kimin yasayacak giinii vardir da o dlinyada kalacak . Dtinyamn tez canli 
isteklileri, oradan ayrilacaklari giine kadar pesinden kosarlar. Dunyamn 
sikinti ve acilarma tiztilmeyin, ctinki bir giin son bulurlar. Onun nimet ve 
sevinclerine de sevinmeyin ciinkii gunun birinde elden giderler . oliim 
kendilerini kovalarken diinya pesinden kosanlarla ve her hareketi sikica 
gozetildigi halde davranislarinin akibetini umursamayan kimselere 
sas : yorum. >Muhammed ibni Hiiseyin (R.A.) der ki; «Fazilet. ilim, irfan ve 
edep sahipleri Allah' in dtinyayi onemsiz tuttugunu, onu dostlarina layik 
gormedigini, nezdinde onun onem ve deger tasimadigini# Peygamber ' imizin 

(S.A.S.) de ondan uzak durdugunu, sahabilerine ona tutulmaktan sakmmayi 
tavsiye ettigini ogrenince dlinyada az yediler, Ahiret icin cok harcadilar. 
Orada kendilerine gereken kadarim alarak oyalayacak taraflarma 
yanasmadilar . Edep yerlerini ortecek kadar giyindiler, acliklarini giderecek 
kadar yediler. Dtinyaya gecici gozti ile Ahirete ise kalici gozii ile 
baktilar. Yolcular gibi kendilerine azik hazirladilar . Dunyalarimn yikimi 
pahasma Ahireti imar ettiler. Bir gun gozleri onune dikileceginin suuru 
iginde kalbleri ile Ahirete baktilar. Bir gun oraya vucudlari ile 
gogeceklerinin kesin bilgisi altmda daha yasarken kalbleri ile Ahirete 
gocptiiler. Az didindiler, uzun zaman gegindiler . Butun bunlari Allah' in 
tevfiki sayesinde yaptilar. Allahm onlar igin sevdiklerini sevdiler 
hoslanmadiklarmdan hoslanmadilar . 

- 212 - 
OTUZUCUNCt) BOLUM 
KANAATIN FAZILETI 

Bilesin ki . fakirin kanaatkari baskalarinin elindekinde gozii olmayan, 
kimseyi kiskanmayan ve zengin olmayi ihtiras haline getirmemis, olmasi 
lazimdir bu ancak zaruret miktari yiyecek, giyecek ve barmak sartlari ile 
yetinmesi, bunlarm en az ve en ucuzuna razi olmasi, ozlemin: gtindelik veya 
aylik gegim ihtiyaglarini saglamakla sinirlayarak gonliinii biray sonrasi ile 
oyalama sayesinde miimkundtir . Qtinki eger fakir, gok seye sahip olma arzusuna 
kapilirsa. veya uzak vadeli emellere tutulursalkanaatinin serefini yitirir, 
kagimlmaz olarak tamah ve ihtiras kirine, bulasir, ihtiras ve tamahkarlik 
ise ona insanliga yakismaz, kotti huylar-edinmeye ve egri davranislarda 
bulunmaya siiriikler . Zaten insanoglu ihtirasa, tamahkarliga ve kanaatsizlige 
yaradilistan yatkmdir. Nitekim Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Ademoglunun iki nehir yatagi dolusu altini olsa iicpuncusu ister, onun 
karnrni ancak toprak doldurur. Allah, tevbe edenlerin tevbesini kabul 
eder.»Ebii Vakid tit Beysi (R.A.) der ki;' «Peygamberimize yeni vahiy geldigi 
zaman zaman yanma giderdigi inen vahyi bize ogretirdi. Bir giin yamna 
vardigim zaman bana soyle buyurdu:«— Allah buyuruyor ki . «Biz kullara mail 
Namaz kilsmlar ve zekati versinler diye verdik. insanoglunun bir nehir 
yatagi dolusu altini olsa. ikincisini, iki nehir yatagi dolusu altim olsa 
liclincusunu ister. Topraktan baska hie bir sey onun karnini dolduramaz . . . 
Allah tevBe edenlerin tevbesini kabul eder.»Ebii Miisa el-Es'ari (RA.) 
buyurdu ki; «Serce» siiresi kodar bir siiresi kadar bir stire indi . sonra yine 
Allah tarafmdan geriye almdi, o stirenin su kismi akillarda kaldi:«— Allah 
bu dini ile gticlendirecektir , insanoglunun iki nehir yatagi dolusu serveti 
olsa tictinctistinti ister. Onun karnini topraktan baska hie bir sey dolduramaz. 
Allah tevbe edenlerin tevbesini kabul eder.»— 

Peygamber ' imiz (S.A.S./ buyuruyor ki:«— iki ac gozlti vardir ki doymazlar 
birisi ilim doyumsuz'ugu digeri mal doyumsuzlugudur . »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ademoglu yaslandikca iki sey onda genclesir. Uzak 



vadeli ihtiraslar ile mal sevgisi . »Burada gordugiimuz ve nakletmedigimiz 
muhtelif hadislerden de anlasilacagi tizere ihtiras ve tamahkarlik insanin 
yaratili?inin sapik bir yonti ve helake gottiren bir ic gtidtisti oldugu igin, 
Allah (CC.) ve ' nun Rasu'lti (S.A.S.) sik sik kanaatkarligi ovmtislerdir. 
Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— islam dinini kabul eden ve 
asgari gegim sartlari iginde yasadigi halde bu duruma kanaat eden kimselere 
mujdeler olsun ! »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Zengin - fakir 
herkes Kiyamet Gunu «keske dunyada bana sadece zaruri gegimimi saglayacak 
' kadar mal verilseydi» diye temenni edecektir . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«- Zenginlik mal goklugu ile olmaz. Gergek zenginlik, gontil 
zenginligidir . »Ote yandan Peygamber ' imiz (S.A.S.) siddetli ihtirasa 
kapalmayi ve doyumsuz bir istekle varlik pesinde kosmayi yasaklayarak soyle 
buyurmustur: - Ey insanlar! sozume kulak verin! Varlik ihtirasma 
kapilmadan mal kazanmaya girisiniz. Cunki nig bir kul kendisine ayrilan 
paydan daha fazlasim elde edemez ve yine nig bir kul istese de istemese de 
diinyadaki nasibini tamamen ele gegirmeden oradan gogmez . »Bildirildigine 
gore Hz. Musa (A.S.) Allah 'a «hangi kul zengindir» diye sorar. Allah «benim 
kendisine verdigime en gok kanaat eden» diye buyurur. Yine Hz. Musa Allah 'a 
«peki. en adil. kul kimdir» diye sorar Allah da «kendine karsi hakka uygun 
davranandir» «diye buyurur . Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyurdu:«— Ruh-ul 
Kuds (Cebrail) bana rizkini ttiketmeden hig kimsenin olmeyecegini bildirdi. 
halde Allah'dan korkun ve mesru sekilde kazang pesinde 

kosun . »Sahabilerden Ebu Hureyre (R.A.) buyuruyor: «Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
bana soyle buyurdu: Ya Ebu Hureyre, karnin gok acikmca sana gereken bir 
gorek ile bir bardak sudur. Dunyanin cam cehenneme ! »Yine Ebu Hureyre der 
ki : «Peygamber ' imiz (S.A.S.) bana soyle buyurdu: «Allah'dan kork ki, 
insanlarm en ibadet edeni olasin. Kanaatkar ol ki herkesin en sevdigi ve 
en gok stikreden insan olasin. Kendi hesabma istedigini baskalari igin de 
dile ki, gergek mtimin olasin. »Ebu Eyytib-til Ensari (R.A.}'nin rivayet ettigi 
su hadiste de Peygam-ber ' imiz (S.A.S.) tamahkarligi yasaklamistir . Bir gun 
tasrali bir arap Peygamber ' imize gelerek «Ya Rasulellah. bana kisa ve 6z 
bir nasihat ver» dedi . Bunun tizerme Peygamberimiz adama sunlari soyledi: 
Her namazim sonuncu namazmmis gibi kil. Ertesi giin oziir 
dileyecegin hig bir soz agzmdan gikarma. Baskalarmm elindeki 
mala ag gozle bakma.»Avf ibni Malik-iil Esari (r.a.) Ger ki : Bir 
giin Peygamber ' imizin huzurunda ya dokuz ya sekiz veya yedi kisi 
idik. Peygamberimiz bize «Allah' in Resiil'iine biat edemezmisiniz» 
dedi. «Biz daha once sana biat etmedik mi» Ya Resulallah diye 
cevap verdik. yine «Allah'm Resui'iine biat etmez misiniz» diye 
israr edince hepimiz sira ile O'na ellerimizi uzatarak biat etmeye 
basladik . igimizden birinin sirasi gelince . Peygamberimize «sana 
daha once biat etmistik. Simdi nigin sana yeniden biat ediyoruz» 
diye sordu. Bunun iizerine Peygamberimiz soyle buyurdu :€— Allah 'a 
hie bir seyi ortak kosmadan kulluk edeceginize, bes vakit namazi 
kilacagmiza, aldigmiz emirleri dinleyip onlara uyacagmiza 
(sesini fisildar gibi algaltarak) ve kimseden bir sey 
istemeyeceginize (dilenmeyeceginize) dair bana biat etmenizi 
istiyorum. »Bu hadiseden sonra orada bulunanlardan biri. atinin 
iizerinde iken elinden diisen kamgisinin bile kendisine uzatilmasini 
kimseden istemezdi . Hz . Omer (r.a.) der ki; «tamahkarlik fekirlik. 
tok gozliiliilk ise zenginliktir . Baskasinin elindekine goz dikmeyen 
kimse, hie kimseye muhtag olmaz. >Ehli hikmetten bir zata 
«zenginlik» nedir, diye sorarlar, o da «az sey istemek ve gegimini 
saglayacak kadar diinyaliga razi olmakdir» diye cevap verir.Bu 
hususta bir sair soyle der :«Hayat, biribirini kovalayan anlardan 
ve giinlerin tekerriir eden olaylardan ibarettir . Hayat 
standartlarma kanaat et. ona razi olBos arzulardan siyril ki, hiir 
yasayasinNice oliim var ki . ona siiriiklemistir . Altin, yakut ve 
inci . » 
Muhammed ibni Vasi [r.a.) kuru ekmegi suda lslatarak yerdi ve «buna 
kanaat eden hie kimseye muhtag olmaz, derdi . Siif yan-iis Sevri (r.a.) 



der ki : «diinyanizin en hayirli varligi hig imtihan' edilmediginiz 
seydir kendisiyle imtihan edildiklerinizin en hayirlisi elinizden 
gikandir . »Ibni Mes'ud (r.a.) der ki; «her giin bir melek sdyle 
seslenir: Ey ademoglu. sana yetebilen az varlik, seni azdiran gok 
varliktan daha iyidir . »Sumeyf Ibni Adan (r.a.) der ki : «ey ademoglu, 
senin karmnin eni ve boyu birer karis kadardir. igine niye ates 
giriyor?»Ehli hikmetten bir zata «malin, miilkiin nedir? diye sorarlar. 
Adam da «disa karsi tok gdzliiliik, hususi hayatimda iktsat ve 
ba?kalarimn elindekine gdz dikmemektir» der .Bildirildigine gore, ulu 
Allah buyurur ki . «ey ademoglu, diinyamn tiimii senin olsa sana ancak 
gegimini saglayacak kadari diiserdi . Eger ben geginecegin kadarim 
sana verdikten sonra geriye kalan diinya varliginin hesaplasma 
mes ' uliyetini baskasmm omuzlarma yiiklemem, sana iyilik etmis 
olurum.»lani Mes'ud (r.a.) der ki : «Biriniz bir sey isterken nezaket 
ile istesin. Adama varip «illa vereceksin, mutlaka vermelisin» diye 
girtlagina basmanm. Ona ancak hayirlar nazik verilir . »Emevi 
halif elerinden biri Ebii Hazim'a (r.a.) bir mektub gdndererek 
istediklerini kendisine bildirmesini sdyler. Ebu Hazim sdyle yazar. 
«isteklerimi efendime' bildirdim. Bunlarin hangisini verirse kabul 
ediyorum ve hangisini vermezse kanaat ediyorum. »Ehli hikmetten bir 
zata «akilli biri igin en sevinilecek sey ve uzuntuyii gidermeye en 
yarayisli sey nedir?»diye sorarlar, o da «akli basmda biri igin en 
sevinilecek sey ilerisi igin gdnderdigi salih amel ve iiziintuyu 
gidermeye en yarayacak sey de Allah' m takdirini hosnutluk ile 
karsilamaktir» dedi.Ehli hikmetten bir zat der ki, «en bitmez dertli 
insanlarm kiskanglar, en mesut yasayanlarm' kanaatkarlar , en gok 
sikintiya katlananlarm muhteris ve tamahkarlar, en soruntisiz 
yasayanlarm diinyayi en az umursayanlar ve en gok pismanlik 
duyanlarm bildigi ile amel etmegi ihmal eden alimler oldugunu 
g6rdiim.»Bu konuda bir sair sdyle der:«Ne mutlu o kimseye ki . 
kesinlikle giiveniyor . Riziklan bdliistiirenin kendi rizkini 
verecegine . Onunun namusu dokunulmazdir , kirletmez onuOnun yiizii aktir, 
yipratmaz onuKanaat alanma giren kimseOmrii boyunca uykusunu 
kagiracak tatsiz bir olay ile karsilasmaz . »Baska bir sair de 
ihtirastan sdyle yakimyor : «Ne zamana kadar hayatim kona-gdge gegecek 
Ne zamana kadar hayat durmadan didinecek, gah dusiip gah kalkacagimNe 
zamana kadar evimden uzak, devamli gurbete katlanacagim. Dost ve 
yakmlarimdan ayri, ne durumda oldugum onlarca bilinmedenGah yeryuzlinlin 
dogu ucunda, gah bati ucundaihtirasim yiizlinden oltim hatirima gelmiyor. * 
Oysa eger kanaatkar olsam, rizkim gelirdi yanima bagis olarak. Zenginlik mal 
bollugu degil, kanaattir . »Hz . Omer (R.A.) der ki : «s6ztime kulak verin, size 
Allah' in malmdan ne kadarim kendime helal saydigimi agiklayayim mi: Biri 
kislik, biri yazlik olmak iizere iki entari, hac ve umre igin bir ihram, 
bunlarin dismda herhangi bir Kureyslininki kadar zaruri gegim kaynagi 
bunlardan ne daha fazla ya ne daha aza malik degilim Allah'a yemin ederim 
ki . bu kadarinin bile helal olup olmadigini bilemiyorum. »G6rtildugu gibi Hz. 
Omer. bu kadarlik dileklerinin, kanaat edilmesi gereken asgari standarttan 
daha fazla olmadigmdan emin degildir ! Tasrali bir arap kardesine hirsmdan 
dolayi sitem ederek soyle der, «ey kardesim, sen bir yandan arayis iginde 
iken ote yandan kovalaniyorsun . Hentiz kullanmadigm rizkm seni kovaliyor, 
sen ise elde ettigini korumak pesindesin sanki aklmda olmayan rizik 
kaynagi online agilmis ve elindeki avucundan kayip gitmis gibi ey kardesim 
sanki sen hie muhteris hig mahrum ve hig riziklanmis zahit 

gormemis"gihisin . Bu hususda bir sair soyle demistir : «G6ruyorum ki, servetin 
arttikga artiyor hirsm Dunyaya karsi, hig olmeyecekmissin gibi Senin bir 
amacm var mi ki, bir giin ulassan ona.«Artik yeter, daha fazlasini istemem» 
diye bilesin»Sabi {r.a.) soyle bir hikaye anlatir: A Avcimn biri bir giin 
bir serge avlar, serge dile gelerek avciya «bana n« yapmayi dusiinuyorsun» 
diye sorar, avci sergeye «seni kesip yiyecegim» cevabim verir.Bunun 
lizerine serge avciya «vallahi, benim etim ne kahvaltilik olur. ne de karm 
doyurur. Fakat eger beni saliverecek olursan sana ug sey ogretirim, onlar 



etimi yemekten daha cok isine yarar. Kabul edersen bu tic seyin ilkini simdi 
elinde iken. ikincisini elinden ucup karsidaki agaca konunca, ucuncusunu de 
agactan ucup onumuzdek tepeye varmca soyleyecegim» der.Kusun teklifine 
avcinin akli yatar, onu salivermeye karar verir, «6g . -retecegin ilk seyi 
soyle bakalim» der. Bunun uzerine kus avciya «elinden kacan firsatlar icin 
hayiflanma» der. Avci kusu saliverir. Ucup karsi agacin bir dalma konunca 
da ikinci seyi ogretmek uzere «olmayacak seye inanma» der. Bu -sozlerden 
sonra kanadlanan kus avcinin onundeki bir tepeye varir"» konar, oradan 
avciya soyle der: Ey Bedbah adam: Eger beni kesmis olsaydm kursagmdan her 
biri yirmi miskal agirliginda iki inci cikaracaktm . Bu sozleri duyan avci 
kacirdigi firsat kar§ismda hay:flanarak dudaklarim lsirir. Artik elinden 
bir sey gelmeyecegi icin kusa «ucuncuyti soyle der. Kus avciya «sen ilk iki 
nasihatimi unuttun ucuncusunu sana nasil soyleyeyim ben sana «kacirdigm 
firsatlar icin hayiflanma» demedim mi? Oysa sen daha az once beni elinden 
kacirdm diye hayif laniverdin . Yine ben sana «olmayacak seye inanma» 
demedim mi? Benim etim, kanim ve tuylerimin hepsi tartilsa yirmi miskal 
cekmez, kursagimda her biri yirmi miskal agirliginda olan iki tane inci 
nasil olabilir?» der ve ucup gozden kaybolur.Bu hikayenin ozti sudur: 
insanoglu, kendisini asiri tamahkarliga kaptirinca basireti kapanarak 
gercegi idrak edemez oluyor ve olmayecak seyi olabilir gibi gortiyor. A ibni 
Semmak (r.a.) der ki : «Baskasma bagisladigm umut . kalbine cendere ve 
ayagma bagdir. insanlara bagladigim umudu kalbinden cikar ki, ayagim 
kostekleyen bag coziilsun . »Ebu Muhammed-ial Yezidi (r.a.) der ki : «Bir giin 
Harun-ul Resid'in (r.a.) huzuruna girince onundeki altin yazili kagit 
pargasma baktigini gordum. Beni gorunce gultimsedi, ben de ona «Allah 
emirulmuminine . uzun omur versin, elindeki faydali bir sey mi» diye 
sordum. Harun-ur Resid bana «evet. faydali bir sey. §u iki beyti emevilerden 
kalan bir hazinede buldum, cok begendim, simdi ben onlara uctincu bir beyit 
ekledim» diye cevap verdi . Arkasmdan bana su tic beyti okudu: 
.«Dilegini karsilamak icin basvurdugun bir kapi yuzune kapaninca . Onu birak 
yuzune acilocak Baska bir kaprya bas vur.Cunki sana mide torbasimn 
dolmasi. yeter . (Jirkin islerden kacmmanda yeter.Sakm namusunu harcama ve 
kacm. Gunaha girmekten ki . azabmdan uzak kalasm . »Abdullah ibni Selam, 
Ka'b ibni Ahbar'a (r.a.) «alimlerin kazanip hafizalarma yerlestirdikleri 
ilimleri neler giderebilir» diye sorar, Ka'b da ona «tamahkarlik, nefsin 
azgm arzularma teslim olmak ve kazanc pesinden kosmak» diye cevap 
verir. Adamm biri Fudayl'den Ka'b'm yukardaki sozlerini aciklamasini 
ister. Fudayl'de ona der ki; «nsan bir seyi hirsla isterken onun ugruna 
dini elden gidebilir. Nefsin azgm arzularma boyun egmeye gelince nefis 
oteye beriye tutununca. hie birini kacirmaya razi olmaz. zaman nefsinin 
tutuldugu her sey senin icin ihtiyac haline getir. Nefsin ihtiyag haline 
gelen arzularmi karsiladm mi, o zaman burnuna halkayi takarak seni 
istedigi yere stirtikler . Artik seni buyrugu altma almis ve sen de ona boyun 
egmissindir. Boyle olunca kirn seni dunya icin severse ona selam verirsin, 
hastalanmca ziyaretine varirsm. Tabiiki ne ona verdigin selam ve ne de 
hastaligmda yaptigm ziyaret Allah igin degildir. Buna gore o adamdan 
dunyaca bir bekledigin olmamis olsaydi, senin icin ne kadar hayirli 
olurdu . » 

- 219 
OTUZDORDUNCtl BOLUM 

FAKIRLERIN FAZILETI 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Bu timmetin en hayirlisi fakirler ve 
cennete en onden girecek olanlari duskunlerdir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Benim iki meslegim vardirr, kirn onlari severse beni sevmis 
olur. onlari hor goren benden nefret etmis demektir: Fakirlik ve cihad.» 
Rivayete gore Cebrail (A.S.) Peygamberimize gelerek «Ya Rasulellah! Allah 
sana selam soyluyor ve istermisin su gordiigun tepeleri altma cevireyim de 
nereye gitsen seninle birlikte olsunlar» buyuruyor der.Bu teklif karsismda 
Peygamberimiz bir muddet basmi one egerek dusundiikten sonra Cebrail 'e 
soyle cevap verir. «Ya Cebrail! Dunya yurtsuzlarm yurdu ve baska hie bir 
seyi olmayanlarm malidir. Dunyada birakmak uzere servet yiganlar, akli 



olmayanlardir . »Peygamber ' imizin cevabina Cebrail «Ya Muhammed! Allah seni 
sabit kaville sebatkar kilmistir» diye karsilik verir . Rivayet edildigine 
gore, Hz. Isa (A.S.) yolculuklarimn birinde paltosuna btirunmus yerde 
uyuyan biri ile karsilasir, «Ey uykuya dalmis kisi kalk da Allah' 1 zikret» 
diyerek adami uyandinr. Adam gozlerini acarak «benden ne istiyorsun, ben 
dunyayi sevenlere biraktim» der. Adamin bu cevabi uzerine Hz. isa ona «o . 
halde uyu. ey dostum» der.Yine soylendigine gore Hz. Musa (A.S.) yerde 
uyuyan birine rastlar, adamin yuzu. sakali topraga bulasmis, basmm altmda 
yastik yerine bir kerpic ve paltosunu uzerine ortmus . Gordiigu manzara 
karsismda Hz. Musa, Allah 'a seslenerek «ya Rabb ' i . su kulun dunyada 
mahvolmus» der.Bunun uzerine Allah. Hz. Musa'ya soyle vahyeder. «ya Musa! 
Benim birine yuzumti tarn cevirerek baktigim zaman, onu dunyadan tamamen 
alakoydogumu bilmiyor musun? ! »Sahabilerden Ebu Rofi (R.A.) der ki : «Bir gun 
Peygamber ' imize misafir gelmisti, o anda evde onu agirlayacak hie bir sey 
bulamadi beni bir Hayber yahudisine gonderdi, «ona git, de ki -Muhammed 
senden oniimuzdeki Recep ayina kadar ya odiinc olarak veya para karsiligmda 
un istiyor- diye bana talimat verdi . Yahudiye vardim, ne istedigimi 
bildirince «vallahi bir rehin olmadan vermem» dedi . Dontip durumu 
Peygamber ' imize bildirdim. bana soyle dedi. «Allah'a yemin ederim ki, ben 
gok ehli katinda nasil emin isem dunya halki nazarmda da oyle eminim. Eger 
yahudi bana unu para karsiligmda veya odunc olarak verseydi, soz verdigim 
gun gelince pazarliga uygun olarak borcumu verecektim. Madem ki, bana 
guveni yok! Su zirhimi gotur, yamnda rehin birak (da verecegi unu al . 
gel) .> 

c- Diinya hayatinm mevsimlik yesilligi kabilinden ve imtihan maksadi 
ile onlardan bir kac aileye vermis oldugumuz nimetlere goz dikme. ciinki 
Rabb'inin nezdindeki rizik daha hayirli ve daha kalicidir. (93) 

(93) Taha Sure-i Celilesi: 131. 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Mumine fakirlik, acem kizinin 
yanagmdaki benden daha guzel yakisir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki : c— iginizden hanginiz sabahleyin uyandigmda sagligini yerinde, binegini 
aksam biraktigi gibi gorur ve o gunluk gegimini de yamnda bulursa butun 
diinya onun olmus gibidir . Ka ' b-iil Ahbar (r.a.) der ki : «Allah. Hz. Musa'ya 
«ya Musa. fakirligin sana dogru gelmekte oldugunu gorunce salihlerin 
gelenegine uyarak ona «hos geldin» de . diye buyurmustur . Ata-ul Horasani 
(r.a.) der ki : «Peygamberlerden biri bir sahilde yuriirken bir balik 
avcisma rastlar. Peygamber avciyi seyretmeye koyulur.Adam nehrin bir 
yerine «bismil.'ahi (Allah'm ismi ile)» diyerek agini atar. hip bir sey 
gikmaz. Yoluna devam eden peygamber nehrin Baska bir yerinde ikinci bir 
balikgiya rastlar, yeni gordugu balikgi «bismi seytan (seytanin adi ile)» 
diyerek agini nehre atar.Agma o kadar gok balik dtiser ki . onu anmak 
sendeleye sendeleye sudan gikarabilir . . Bunu goren peygamber. Allah 'a (C.C.) 
seslenerek «Yarabbi bu hadisenin hikmeti nedir? Biliyorum ki, her ikisi de 
senin kudretine bagli olarak meydana geliyor» der. Bunun uzerine Allah 
meleklere «Perdeyi kaldirarak bu kuluma her iki balikginin katimdaki 
derecelerini gosterin» diye emir buyurur . Peygamber berikinin ytiksek 
derecesi karsismda otekine hazirlanan zillet makammi gorunce «Ya Rabb ' i , 
simdi tatmin oldum» diye cevap verir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Cennete girdim, cogu cennetliklerin fakirler oldugunu gordtim. 
Arkasmdan cehenneme vardim, igindekilerin buyiik cogunlugunu zenginler ile 
kadmlarm meydana getirdigini gordum. »Hadisin baska bir rivayeti soyledir. 
«Qogu cennetliklerin fakirler oldugunu gordum. «Zenginler nerede» diye 
sordum, bana «Dunya didinmeleri onlari buraya girmekten alakoydu» diye 
cevap verildi . »Diger bir rivayete gore de hadis soyle sona eriyor, « 
Cehennemliklerin cogunu kadmlarm teskil ettigini gordum, bunlara ne oldu. 
diye sordum. Bana «Onlari iki kirmizi yani altmda safran mesgul etti 
dediler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:Haberde soyle varid olmustur: 
«Fakirlik dunyada mtiminin hediyesidir, en son cennete girecek Peygamber 
muhtesem mulkunden dolayi Hz. Suleyman ve en son cennete girecek sahabi 
zenginliginden oturu Abdurrahman ibni Avf ' dir . »Baska bir hadiste: {Onu 



cennete emekliyerek girerken gordum) denilmistir . Hz . isa der ki . «Zengin 
cennete giicliikle girebilir . »Ehli Beyt hakkmda baska bir 
Hadiste . Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah bir kulu severse 
ba?ina bir bela verir. Onu daha cok sevdigi takdirde kendisini coluksuz 
cocuksuz ve malsiz birakir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Fakirligin sana dogru geldigini goriince salihler gelenegine uyarak ona «hos 
geldin» de . Buna karsilik zenginligin sana yoneldigini goriince «Bu 
glinahlarimdan birinin dunyada verilmis cezasidir . »Hz . Musa. (A.S.) Allah 'a 
«Ya Rabb ' i . kullarm icinde senin dostlarin kimlerdir ki . ben de onlari 
senin icin seveyim» diye sorar. Allah «butun fakirler, fakirler» diye 
buyurur . Burada «fakirler» soztintin tekrar edilmesi pekistirmek icin 
olabilecegi gibi «Gayet darda olan fakirler» manasma gelmek icin de 
olabilir.Hz. isa der ki : «Ben yoksullugu seviyorum ve bolluktan nefret 
ediyorum». Zaten 0. en cok «Ya.miskin» diye cagirilmaktan 
hoslamrdi . Arablarm ileri gelenleri ile zenginleri imLisILman olduktan 
sonra) bir giin Peygamberimize «Fakirlere ayri bir giin ve bize de baska bir 
gun tayin et. Onlar kendi gunlerinde sana gelsinler, o giin biz gelmeyelim. 
Bize ayirdigin giin sana sirf biz gelelim. onlar aramizda bulunmasmlar» 
diye teklif ettiler.Bu teklifleri ile Hz. Bilal, Selman, Suheyb. Ebu Zerr. 
Hobbab ibni Erat. Ammar ibni Yasir. Ebu Hureyre ve «Eshab-i Suffe» —Allah 
hepsinden razi olsun- gibi fakir sahabileri kastediyorlardi . Peygamber 
(S.A.S. onlarin bu mazeretlerini kabul etti. ctinki sikayetleri fakirlerin 
kokusundan duyduklari rahatsizlikti . Ozellikle «Eshab-i Sufe»nin kaba 
dokumadan yapilmis elbiseleri siddetli sicaklarda agir ter kokulari 
yayiyordu. Bu duruma katlanmak aralarmda Akra ibni Kabis - Et Temimi, 
Liyeyne ibni H:sn-til Fezari. Abbas ibni Mirdas-us Sullemi (Allah hepsinden 
razi olsunjnin bulundugu zengin sa-habilere zor geliyordu . Peygamber ' imiz 
meselenin nezaketini farkedince fakirler ile zenginleri artik bir araya 
getirmeyecegini sezerek zenginlerin teklif lerini kabul etti.Fakat bunun 
uzerine asagidaki ayet indi . Allah (C.C.) buyuruyor: 

«- Rabb'lerin hosnutlugunu dileyerek sabah aksam O'na ibadet 
edenlerle beraber sabret, diinya hayatimn zinetini isteyerek gozlerini 
onlardan (yani fakirlerden) ayirma. Kalbini zikrimizden gafil ettirdigimiz , 
nefsinin arzularma uyarak isi ileri gottirmtis kimselere (yani zenginlere 
uyma.De ki, «hakikat Rabb ' inizdendir . dileyen iman etsin, isteyen kafir 
olsun» (94} Kth? Sure-i Celilesi. 22-29. 

Yine bir gun, Peygamber ' imiz (S.A.S.) ileri gelen Kureys'u ile konusurken 
ibni Ummu Mekttim icperi girmek igin izin istemisti, bu duruma 
Peygamberimizin cam sikilmca su ayet indi. Ulu Allah (C.C.) buyuruyor 

c- Yuzunii eksiterek cevirdi, yanina ama geldi diye. Ne biliyorsun, 
belki o (senden ogrenecekleri ile} annacakti. Yahud nasihat alacak ve 
aldigi ogudu tutacak!» (95) (96) Abese Sure-i Celilesi. 1—4. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gtinu bir kul Allah 'in 
huzuruna getirilir, dtinyada siz bir-birinizen nasil Oziir diliyorsaniz . 
Allah da o kuldan ayni sekilde oziir dilemek tizere soyle buyurur: izzet ve 
celalim hakki igin, diinyadan seni uzak tutmam, nazarimda hor goriildiigiin 
icin degil, tersine sana hazirladigim keramet ve faziletten dolayi idi.Ya 
kulum, simdi su saflara cik sirf benim nzami kazanmak icin sana yemek 
veren, seni giydiren kirn varsa ara ve bulunca elinden tut o artda seninle 
birlikte olacaktir . »0 giin insanlar tere batmis olacaklardir , bunun uzerine 
o kimse saflarm arasina girerek kendisine iyilik edenleri arar ve bulunca 
elinden tutar, sonra da birlikte gottirtir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«- Fakirleri sik sik arastirip onlara elinizi uzatimz. Ciinki onlar 
imtiyazlidirlar . » Sahabiler «onlarin imtiyazi nedir?» diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz onlara soyle cevap verir, «Kiyamet Giinii onlara bakm 
bakalim. kirn size bir ogtin yemek yedirdi, kirn size bir bardak su verdi, kirn 
size bir elbise giydirdi. Bunlari bularak ellerinden tutun ve dogrudan 
dogruya cennete gotiiriin buyurdular . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki, 
«cennete girdim, oniimde bir ayak sesi duydum. baktim ki . Bilal ' di . Cennetin 
list katlarma goz gezdirdim. iimmetimin fakirleri ile onlarin coluk - 
cocuklarim gordum. «Ya Rabb ' i . bunlar niye bu durumdalar» diye sordum. 



Allah bana «kadinlann derecesini kirmizi altin ve kirmizi ipek dusiirdu. 
Zenginler ise uzun suren bir hesapla mesgul oldular» diye cevap 
buyurdu . Sonra soziine devamla buyurdu ki : «Bu arada sahabilerimi aradim. 
Abdurrahman ibni Avf ' 1 goremedim. Bir muddet sonra kendisi aglayarak yanima 
geldi, ona «neden bu kadar arkada kaldm?» diye sordum. Sana «Ya 
Resulelllah. Allah'a yemin ederim, senin yanina gelinceye kadar oyle 
engellerle karsilastim ki . seni bir daha goremeyecegim sandim» diye cevap 
verdi. «Neden?» dedim. «Malimm hesabim veriyordum» cevabim verdi.Su 
adamlar Abdurrahman ' in haline bak. Abdurrahman ibni Avf Peygamber ' imiz ile 
birlikte uzun ve serefli bir ortak gecmise sahib, ayrica dunyada iken 
kendilerine cennete girecekleri mtijdelenen on kisiden biri. idi . Buna 
ragmen varligi yuzunden bu derece sikmtiya dustii . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
bir gun bir fakirin ziyaretine gider, evinde hie bir sey olmadigmi gortir. 
Bunun uzerine «eger bu fakirin nuru butun yeryuzti halkma dagitilsa hepsini 
kaplardi» buyurur. Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun sahabilere «Beni 
dinleyin, size cennetin sultanlari kimlerdir, soyleyeyim mi?» buyurur, 
sahabiler: «Tabii, buyur ya Rasulellah» derler. Bunun uzerine 
Peygamber ' imiz sozlerine soyle devam eder: «Biitun dusktin, itibarsiz, yiizii 
kirli, saci basi karisik, yazlik ve kislik ki soguk elbiseden baska 
giyecegi olmayan ve hie kimsenin tarafma bakmadigi ve fakat Allah adma 
bir konuda yemin etse. ' nun tarafmdan mahcub edilmeyerek hakli cikarilan 
kimselerdir . Sahabilerden imran ibni Huseyin (R.A.) der ki : Peygamber ' imiz 

(S. A.S.) bana diger sahabelerden daha cok onem verir, bana farkli bir ilgi 
gosterirdi. Bir gun bana: «Ya imran, bizim nazarimizda senin farkli bir 
onem ve mevkiin var. benimle birlikte kizim Fatma'nm ziyaretine 
gelirmisin?» diye buyurdu. Ben de O'na «hay hay, anam - babam sana feda 
olsun. Ya Rasulellah» diye cevap verdim. Bunun uzerine birlikte kalktik, 
yola koyulduk. Fatma'nm evine varinca durdu ve kapiya vurduktan sonra 
iceriye «selamun aleykum. girebilir miyim?» diye seslendi. Hz. Fatma 
«buyur. Ya Resuleuah» dedi . Bunun uzerine «yanimdaki arkadasimla birlikte 
mi?» diye sordu Hz. Fatma «yanmdaki kirn, ya Rasulellah» 

dedi . Peygamber ' imiz «imran» dedi. Hz. Fatma «seni peygamber gonderen Allah 
hakki icin iizerimde sadece bir aba var» dedi. Peygamber ' imiz kapidan eli 
ile tarif ederek onu soyle soyle yap dedi. Hz. Fatma «haydi vucudumu oylece 
orteyim. basimi ne ile kapatacagim» diye sordu. Bunun uzerine Peygamber ' imiz 
belinden kusagini cozerek ona atti ve ona «al bununla basim bagla» dedi. 
Bundan sonra O'na izin verildi de iceri girdik. Peygamber ' imiz «selamun 
aleykum, kizcagizim, geceyi nasil gecirdin?» diye hatirini sordu. Hz. Fatma 
«Allah'a yemin ederim ki . sanci ile sabahladim. Yiyecek bir seyin olmamasi 
zaten agir olan sancimi daha da siddetlendirdi . Aclik bana 50k dokundu» 
dedi. Bunun uzerine. Peygamber ' imizin gozleri yasardi, «yavrum, canini 
sikma. Allah'a yemin ederim ki, tic gundiir agzima bir lokma koymadim. Ben 
Allah katmda senden daha yuksek rutbeliyim. Eger dileseydim, Allah bana 
yemek gonderirdi. Fakat ben Ahireti, dunyaya tercih ettim.»Sonra eli ile 
Hz. Fatma'nm omuzuna vurarak «mujdeler olsun! Allah'a yemin ederim ki . sen 
cennetlik kadmlarm 6nderisin» buyurdu. Hz. Fatma O'na «Firavun'un karisi 
Asiye ile Meryem'in dereceleri nedir?» diye sordu. Peygamber ' imiz ona 
«Asiye kendi devrindeki kadmlarm Meryem de o devrin kadmlarmm, sen de 
kendi devrindeki cennetlik kadmlarm onderisiniz. Her ucunuziin de kamistan 
birer kosku olacaktir, orada ne sikmti, ne gozyasi ve ne de uziintu var. 
Amcanm oglunun (Hz. Ali'nin, yoksulluguna kanaat et. Vallahi seni hem 
dunyada ve hem de ahirette efendi olan bir kocaya verdim. »Hz. Ali'nin 

(K.V.) rivayet edildigine gore Peygamber ' imiz soyle buyuruyor : «— insanlar 
fakirlerini horladiklari, dunyayi imar etmeye karsi duskiinluk gosterdikleri 
ve altm para biriktirmek uzere paralarma da kiyasiya yaristiklari zaman 
Allah onlara dort bela indirir: 1) Kitlik. 2) Devlet baskanmm zulmu. 3) 
Devlet memurlarmm hiyaneti, 4} Dusmanlarm heybeti . »Sahabilerden Ebu 
Derda (R.A.) der ki, «iki dirhem parasi olanm hesaplasmasi yahut 
hapsedilemesi , bir dirhemi olandan daha cetindir . »Bir gun halife Hz. Omer 
Sait ibni Amir'e (R. Anhuma) bin dinar gonderir. Amir eve tizgtin ve bitkin 
olorak doner. Karisi «fena bir sey mi oldu» diye sorar. Amir «en fenasi 



oldu» diye cevap verir. Bir muddet sonra kansina «bana eski hirkani getir» 
der. Kadmm getirdigi hirkayi sokerek bir kac tane kese haline getirir, 
arkasmdan parayi fakirlere dagitmak iizere bu keselere boltisttirur . Daha 
sonra namaza kalkar, sabaha kadar hem kilar, hem gozyasi doker, bu arada 
kansina soyle der. «Ben Peygamber ' imizin soyle dedigini duydum: «Ummetimin 
fakirleri zenginlerden besyuz yil once cennete girerler. oyle ki . o sirat 
zenginlerden biri fakirlerin kalabaligma karisarak onlarla birlikte 
cennete gitmek ister, fakat yakalanarak aralarmdan cikarilir . »Ebu Hureyre 

(R.A.) der ki : «Su tic kimse hesaba cekilmeden dogrudan dogruya cennete 
girecektir : «1 — Giydigi e'biseyi yikamak isteyip de ustiinu degisecek eski 
bir elbisesi olmayan kimse, 2 - Ocagi uzerinde iki tencereye kaynamayan 
kimse. 3 - «icecegimi verin» dedigi zaman kendisine «hangisini istiyorsun» 
diye sorulmayan kimse . »Derler ki fakirin biri bir gun Sufyan-tis Sevri'nin 

(rahimehuuah) yanma girdi ve sohbetine katilmak istedi. Sufyan adama 
«buyur, eger zengin olsaydm, seni yakimma almazdim» dedi . Fakirlere daha 
fazla sokuldugu icin ve zenginlere yanasmaktan hoslanmadigmdan dolayi 
zengin dostlari «keske fakir olsaydik» diye hayif lamrlardi . Muemmu (R.A.) 
der ki . «Sevri'nin meclisinde en az onem verilenlerin zenginler, en cok 
itibar edilenlerin fakirler oldugunu gordum.»Ehli hikmetten bir zat der ki . 
«zavalli insanoglu! Eger fakirlikten korktugu kadar cehennemden de korksa 
ikisinden de kurtuturdu. Eger zenginlik pesinden kostugu kadar cennetin de 
pesinden kossa idi ikisini de kazamrdi. Davramslari ile insanlardan 
cekindigi kadar kalbi ile Allah 'dan da korksa hem dunyada hem de ahirette 
mes'ud olurdu.»ibni Abbas (R.A.) der ki . zenginlikten dolayi hurmet edip 
fakirlikten dolayi hor goren lanetlidir . »Lokman-i Hekim ogluna nasihat 
ederken der ki . «hic kimseyi, elbisesi eskidir diye hor gorme. Cunki senin 
ve onun Rabb'iniz aynidir . »Yahya ibni Muaz (r. a.) der ki, «fakirleri 
sevmen, Peygamberlerin ahlakmdandir . Onlar ile bulusup sohbette bulunmayi 
tercih etmen salihler alametlerindendir. Onlar ile sohbetten kacmman ise 
munafiklarm alametlerindendir . »Eski din kitaplarma dayanarak soylendigine 
gore, ulu Allah peygamberlerinden birine soyle buyurdu: Sana kizarak 
goztimden diismenden sakm, cunki o zaman dunyayi basma bela ederim.»Hz. 
Ayse kendisine Hz. Muaviye, ibni Amir ve baskalarimn zaman zaman 
yaptiklari bagislardan biriktirdigi yiiz bin dirhemi bir gun icinde 
fakirlere dagitirdi." Oysa ki . o sirada giydigi hirka yamali idi ve oruclu 
oruclu oldugu igin cariyesi ona «bana bir dirhem versen de sana aksam iftar 
etmen iizere biraz et alsam» diyordu. Hz. Ayse (R. Anha) cariyesine 
«hatirima gelirsen veririm» diye basmdan savmisti . (Jtinki kanaatkar hayat 
tarzi ona Peygamber ' imizin tavsiyesi idi. Sagligmda ona soyle buyurmustu: 
«Eger bana kavusmak istersen fakirler gibi yasayacaksm ve zenginler ile 
dusiip kalkmaktan mumkun oldugu kadar uzak duracaksm . Sirtmdaki hie bir 
hirkayi yamalamadan eskidi diye atma.»Adamm biri Ibrahim ibni Edhem'e 

(R.A.) on bin dirhem getirir. ibrahim bu hediyeyi almak istemez. Adam israr 
edince ona «on bin dirhem karsiligmda adimi fakirler kiitiigiinden sildirmemi 
mi istiyorsun? Bunu hie bir zaman yapamam» der." . 

Peygamber ' imiz (S-A.S.) buyuruyor ki:«— islam Dinine girene ve ancak 
gerekli ihtiyaclarini karsilayan bir hayat yasamasma ragmen halinden 
memnun olana mlijdeler olsun ! »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ey 
fakirler! Allah'a karsi kalbden hosnutluk besleyiniz ki, f akirliginizin 
sevabma kavusasiniz. Aksi halde sevaba eremezsiniz . »Bir onceki hadisle 
«kanaatkar» sifati takiliyor, yukardaki hadiste ise o «Allah'a karsi razi» 
diye tanitiliyor. Her iki hadisin ana fikri, hasis fakirin sevap 
kazanamayacagim acikliyor. Fakat fakirligin fazileti hakkmda ileride 
inceleme konusu yapacagimiz ana prensipler, her fakirin derecesine gore 
yoksulluguna karsilik sevap kazanacagini gosterir . ihtimal burada soz konusu 
edilen «hosnutsuzluk» dan murat Allah 'in kuluna dtinya servetinden uzak 
tutmasi hususundaki fiiline riza gostermemektir . Oysa nice mal sevdalisi 
vardir ki, mail olsun diye dilemesine ragmen, nicin kendisine yoksulluk 
takdir etti diye Allah'a isyan etmeyi aklmdan bile gecirmez. Onun bu 
fiilinde hie bir kerahat yoktur. Demek ki fakirligi sevapsiz birakan 
Allah' in iradesine karsi cikmaktir . Hz . Omer'in (R.A.) rivayet ettigine gore 



Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurmustur . «— Her seyin bir anahtari vardir, 
cennetin anahtari da Aalterine hosnutluk ile kapandiklarmdan dolayi 
fakirleri ve fakirleri sevmektir. Onlar Kiyamet Gununde Allah' in 
yakinlaridir . »Hz . Ali'nin (K.V.) rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah'm en sevdigi kul, eline gecen rizka kanaat 
ederek Allah 'dan razi olandir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Allah' lm! Muhammed soyuna diinyada yetecek kadarcik rizik 

ver . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Zengin • fakir herkes Kiyamet 
Gunu, keske dlinyalik payi zaruri gecimime yetecek kadar verilseydi, diye 
temenni edecektir . »Allah . Hz. ismail'e (A.S.) «Beni kalbi kink kullarimm 
yaninda ara» diye vahyetti. Hz. ismail «Allah'im! Kimdir bunlar» diye 
sordu. Allah ona «Dogruluktan sapmayan fakirler» diye cevap 
buyurdu . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Allah, Kiyamet Gunu soyle 
buyurur: Nerede benim seckin kullarim. Melekler, «ey Rabb'imiz, kimlerdir 
onlar?» diye sorarlar. Allah soyle cevap buyurur: Benim verdigime kanaat 
eden ve takdirime razi olan musluman f akirlerid : . ' . Simdi derhal onlari 
cennete alm.» Bunun uzerine hemen cennete girerler. Herkes hesap vermek 
tizere oteye - beriye kosusurken onlar oreda yemek ve icmekle mesgul 
olurlar . 

Bu miijdeler, «verilene kanaat eden» ve «haline razi» fakirler 
hakkmdadir. Bunlarm otesinde. bir de «dunyadan el - etek cekmis» fakirler 
vardir, onlarin faziletini de Allah izin verirse, ilerde 

inceleyecegiz . «Riza» ve «kanaat» hakkmda da bir cok menkibeler ve bliyuk 
sozleri vardir. Hie suphesiz «kanaatin» ziddi. «tamahkorlik»tir . Hz . umer 

(R.A.) der ki . «tamahkarlik fakirlik, tokgozluluk zenginliktir . Qunki her 
kirn elinde bulunana kanaat ederek baskalarmm elindekine goz dikmezse hie 
kimseye muhtac olmaz.»ibni Mes'ud (R.A.) der ki : Her gun bir melek Ars ' in 
altmdan insanlara soyle seslenir, «ey ademoglu ! ihtiyaclarini karsilamaya 
yeterli olan az mal seni azdirmaga sebep olan cok maldan daha 
hayirlidir . »Ebu Derda (R.A.) der ki . «herkes derece derece akildan 
noksandir. Ciinki herkes dunyaca bir kazanc ziyadesine kavustugu zaman 
sevinc ve kivanc duyuyor. Oysa gece ve glinduz, durmadan insan omrtinu 
kemirmek ile mesgul iken bunun tizunttisunu kimse duymaz . Yazik insanogluna, 
kisalan omre karsilik artan malm ne faydasi olur ki!»Ehli Hikmetten bir 
zata «sence zenginlik nedir?» diye sorarlar, adam da «az seyler dilemen ile 
zaruri ihtiyaclarini karsilayacak kadar mala razi olmandir» diye cevap 
verir . Anlatildigma gore. Ibrahim ibni Edhem (r. a.} onceleri, Horasan'm 
ileri gelen zenginlerinden biri idi . Bir gun koskuniin balkonundan etrafi 
seyrederken gozune koskun avlusunda bir adam ilisir. Adam elindeki kuru 
yufkayi yer ve uykuya yatar . Ibrahim hizmetcilerinden birine adami 
gostererek uyamnca onu yanma gagirmasim soyler. Hizmetci efendisinin 
dedigini yaparak az sonra adami huzuruna getirir. Ibrahim adama «yahu 
ekmegi yerken ag miydin» diye sorar, adam «evet» diye cevap verir. Ibrahim 
«peki. o yufka ile doydun mu?» diye sorar, adam «evet» der. Ibrahim «Sonra 
rahat uyudun mu» diye sorar, adam «tabii» diye cevap verir. Bunun uzerine 
Ibrahim «cinden nefis bu kadarla yetindigine gore ben dunyayi ne yapayim» 
der. Amir ibni Abdiilkays (R.A.) tuza batirilmis bakla yerken uzerine biri 
gelir ve ona «Ey Allah'm kulu, dtinyadan bu kadarlik paya razi mism» diye 
sorar. Amir «Sana bundan cok daha kotiisune razi olanlari aciklayayim mi» 
der. Adam «kim onlar»'diye sorar, o da «Ahirete karsilik dunyaya razi 
olanlar» diye cevap verir .Muhammed ibni Vasi (R.A.) karni acikmca 
cantasmdan kuru ekmek cikararak suda lslatir ve tuza batirarak yer ve 
derdi ki . «Dunyanm bu kadarma razi olanlar, kimseye muhtac 
olmazlar . »Hasan-ul Basri (R.A.) soyle der ki : «Allah'm laneti oyle 
kimseler uzerine olsun ki, Allah onlara yemin ederek soz verdigi halde O'na 
inanmamislardir . » Arkasmdan su ayeti okumustur: 

« -Sizin rizkmiz ve size vaad olunan seyler goktedir. Gok ve yerin 
Rabb'ine yemin ederim ki bu Haktir.» (96) (93) Zariyat Sure-i 
Celilesi. 22-23.- 23C - 

Sahabilerden Ebu Zerr (R.A.) bir gun halk arasmda otururken karisi 
cikagelir ve ona «Evde ne yiyecek var ne de icecek, sen bunlarm arasmda 



oturuyor musun» diye cikisir. Ebu Zerr esine der ki, «Behey kadin, onumtizde 
oyle bir sarp gecit var ki, ondan ancak halini saklayanlar kurtulabilir . Bu 
cevap tizerine kadin haline razi olarak evine doner . Zennun-i Misri (R.A.) 
der ki . «Kufre en yakm kimse sabirsiz fakirdir.» Ehii hikmetten birine 
«malm-mulkun nedir» diye sorarlar, o da soyle cevap verir, «Disa karsi tok 
gozluluk, icimden iktisat ve baskalarinm malma goz dikmemek»dir . Rivayet 
olunur ki eski semavi kitaplardan birinde Allah soyle buyurur: Ey ademoglu, 
dunyanin tiimu senin olsa sana dusecek olan gecinecegin kadaridir. Buna gore 
eger- ben sana gecimini saglayacak kadar verir, geriye kalan dunya 
varligmm hesabim baskalarinm omuzlarma yuklersem. sana iyilik etmis 
olurum. »Kanaat hakkinda bir sair soyle der : «insanlara el acma, Allah'a 
yalvar Kanaatkar ve tok gozlti ol, ctinki seref tok gozltiltiktedir . Akraba ve 
yakinlanna bel baglama Cunki zengin, baskalarma ihtiyac duymayandir . »Bu 
manada baska bir sair de soyle der:«Zaman hangi kapisim kapayayim diye 
tahminde bulunarak gozetirken . Ey mal biriktiren ve harcamadan kacman? 
Olumiin nasil gelecek? Acaba bir sabahleyin ansizm baskin' mi yapacak, 
yoksa onunla birlikte yola ciktiktan bir muddet sonra yolunu keserek mi? 
diye dustmen! Bircok servet biriktirmissin, soyle bana bu serveti.Bir 
gun gelip de dagitasm diye mi biriktirdin?Senin yanindaki mal. varisleri 
icin yigilmistir . Malm, ancak onu yolunda harcarsan senindir . Guven icinde 
sabahlayan, gene ne kadar huzur icindedirl ariziklari bolusturen onun da 
rizkmi ayirir» diyerek.Onun yuzu taptazedir, eski degildir . Kanaatin 
alanma sigman kimseOnun himayesi altmda karsilasmaz uykusunu kaciracak 
bir kederle.» 

- 231 
OTUZBESINCI BOLUM: 

ALLAH 'DAN BA§KASINI DOST EDINMEK 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Zalimlere meyletmeyiniz ki, cehennemi boylamayasmiz . Zaten 
Allah'dan baska yardimcilarmiz yoktur. Sonra ' ndan yardim goremezsiniz . 
(97) Kud Sure-i Celilesi. 113. 

Bir tefsir alimi yukardaki ayet hakkinda sunlari yaziyor, «Butun dil 
alimleri ayette gegen «rukun» kelimesinin azlik-cokluk farki soz konusu 
-olmaksizm kayitsiz sartsiz olarak «meyil ve sigmma» manasma geldiginde 
gortisbirligi icindedirler .Abdurrahman Zeyd. «Buradaki Ruk'un» yardakcilik 
etmektir. Bu da zalimlerin ktifrune karsi ses A cikarmamaktir» der. ikrime 
{R.A.) ise onlara meyil gostermeyin yasagmm «Onlar ile hig bir sekilde 
isbirligi yapmaymiz» demek oldugunu belirtir . Anlasiliyor ki ayetle umumi 
olarak musriklerle fasik musltimanlara meyil etmek yasaklanmistir . 
Nisaburi tefsirinde der ki . «muhakkikler bu ayette yasaklanan «meyil 
gostermesnin «zalimlerin tutumundan memnun olma, onlarm yolunu baskalarma 
karsi ovmek ve giizel gostermek ve onlarm her hangi bir haksiz davramsma 
ortak olmak» demek oldugunu belirtiyorlar . Bu gorusti ileri siirenlere gore, 
herhangibir zarari onlemek tizere veya gecici de olsa belirli bir yarar 
saglamak amaci ile zalim yetkililere basvurmak ayette yasaklanan «meyil 
gostermek» mefhumuna girmez. Nisaburi diyor ki «Bence bu goriis, yasama ve 
ruhsat yoludur, zalimlerin hepsi ile uzak kalmak iktiza eder, Allah kuluna 
kafi degil midir?;>Ben de derim ki Nisaburi [r.a.) dogru soylemistir, 
zalimlere meyletme maddesini kokunden kesmek evladir. Bu husus bu 
zamanlardaki kotiilukten nehiy. iyilige emir mumkiin olamiyor. Halbuki 
zalimlere meyletmede nice aldanma ve aldatmalar vardir. Bazi bakimlardan 
davranislari zulum sifatmi kazananlara belli belirsiz meyil gostermek, 
insam bu sekilde cehennemin atesine yakalanmaya surukliiyorsa zuliim ve 
haksizligm icine batmis, kimseler son derece meyletmek, onlarm gevresine 
katilmaya, yardakcilari olmaya can atmak. onlarla samimi ahbapliklar kurup 
kotiiluklerinde davranis ortakligma girismek, verdikleri nisan ve rtitbeleri 
takmmaktan iftihar duymak, onlarm gecici saltanatmm parlakligma 
kamasan gozlerle bakmak, aslmda basak tanesinden daha dayaniksiz ve 
sivrisinek kanadmdan daha gticsuz olduklari halde gecici olarak ellerinde 
bulunan ihtisama imrenmek, eger butun bunlar, boylesine yiirekten taraftar 
olmaktan ileri gelmiyorsa, bunlar hakkinda ne demeli, istenen 



de . . . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— insan dostunun dinindendir. 
Buna gore herkes kimleri dost edindigine iyi baksin . »Rivayet olunur ki 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurmustur : «— iyi bir sohbet arkadasi misk 
saticisi gibidir, sana misk vermese bile tizerine kokusu bulasir. Kotti bir 
sohbet arkadasi koruk cekene benzer, tutusturdugu ates seni yakmasa bile 
tizerine dumani bulasir. »Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Allah 'dan baskalarim dost edinenler, agdan yuva yapan ortimcek 
gibidirler. Oysa ki, eger bilseler, hie suphesiz orumcek yuvasi yuvalarm 
en ciiriigiidiir» (93) Ankebut Sure-i Celilesl. 41. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bir zengine zenginliginden- dolayi 
saygi gosteren kimse dininin ticte birini kaybetmistir . » 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«- Fasik ovuldiigii zaman Allah 
gadaba gelir ve bu yuzden Ars titrer . »Allah buyuruyor ki : 

c- gun biz herkesi teker teker imami ile cagiririz. Kitabi sagdan 
verilenler yok mu? Onlar kitablarim okurlar ve en ufak bir haksizliga 
ugratilmadiklarini gortirler» (99) isra Sure-i Celilesi. 71. 
Herkesin imami cagrildigi bildirilen yer. «Arasat» meydanidir. Tefsir 
alimleri ayette «herkesin teker teker birlikte gaginlacagim» belirttigi 
imam' m» ne manaya geldigi hakkmda farkli goriisler ileri siirtiyorlar . ibni 
Abbas (R.A.) ile ona katilanlarm gortistine gore ayetteki imam, icinde 
herkesin amelleri yazili bulunan defterdir. Buna gore ayetten maksadm 
herkes defteri ile birlikte hesaplasmaya cagrilacagmi belirtmektir . 
Kur'an'm su ayeti de bu gortisti desteklemektedir . Ulu Allah soyle 
buyuruyor : 

«- Amel defteri sagindan verilenlere gelince onlar. «iste defterim, 
aim okuyun onu» derler. Buna karsilik defteri soldan verilenlere gelince 
onlar da «keske defterim bana verilmeseydi ! » derler. » (100) Hokka Sure-i 
Celilesi. 19 

ibni Zeyd (r.a.) der ki imam gokten indirilen kitaptir. Buna gore insanlar. 
«Ey incil t)mmeti». «Ey Tevrat t)mmeti» ve «Ey Kur'an Ummeti» diye huzura 
cagirilacaklardir .Mucahid ve Katade'ye (r.a.) gore imam, timmetlerin 
peygamberleri demektir. Buna gore «ibrahim'e bagli olanlari getirin.» 
«Musa'ya uyanlari getirin», «isa'ya uyanlari getirin» ve «Muhammed'e 
uyanlari getirin» denilecektir . 

Hz. Ali (r.A.) buyurur ki; «Bu ayetteki imam, insan topluluklarmin 
her devirdeki imami demektir. Buna gore her asrm halki, emirlerini 
uygulayip yasaklarmdan kacmdiklari onderle huzura, cagrilacaklardir . ibni 
Omer'in. rivayet ettigi sahih bir hadise gore Peygamberimiz (S.A.S.) soyle 
buyurmustur: - Allah Kiyamet gunu bizden once ve sonraki buttin insanlari 
biraraya topladigi zaman her gaddar namma bir sancak dikilerek» «bu adam 
falan falan kimselere haksizlik eden kisidir» diye ilan edilir.»Ebu Hureyre 
(R.A.) tarafmdan rivayet edildigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
yukardaki ayetin aciklamasi hakkmda soyle buyuruyor : «- Onlardan biri 
cagirilarak defteri sagdan verilir, boyu atnvs arsm olacak sekilde 
uzatilir, yiizu bembeyazdir. Basma parlak inciden bir tac konur. Adam hemen 
arkadaslarmm yanma kosar, uzaktan onu goriince hep birlikte «Allah'im! Bu 
adami bizim yanimiza getir, onu hakkimizda ugurlu eyle, diye dua ederler. 
Adam yanlarma varmca onlara «mujdeler olsun, hepiniz ayri ayri benim gibi 
olacaksmiz» der.»Kafire sira gelince yuzu kararir, boyu Hz. Adem suretine 
gore altmis arsm olacak sekilde uzatilir. Onun basma da kafirliginin 
alameti olacak bir tac giydirilir. Arkadaslari onu goriince hep birlikte 
«Allah'im! bunun serrinden sana sigmiriz, onu bizden irak eyle, onu yerin 
dibine batir» derler. Fakat adam onlara gelerek «Kahrolasicalar . hepiniz bu 
kiliga gireceksiniz» der. Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Yeryiizii siddetli sarsmti ile sarsildigi zaman. Yerylizli blitlin 
agirliklarmi disariya cikardigi ve insan «buna ne oluyor» dedigi zaman. 
giin yeryiizii btittin haberin! soyler. Cunki Rabb ' i ona oyle vahyetmistir . 
giin insanlar, kendilerine amelleri gosterilmek iizere boliik boltik gikarlar. 
Kim zerre agirligmca iyilik yaparsa onu gortir, kirn zerre kadar kotiiluk 
islerse onu gortir (101) Zilzal Siire-i Celilesi, 1-8. 



ibni Abbas (R.A.) yukardaki stirenin «yerytizti btittin agirliklarini cikardigi 
zaman» mealindeki ayeti aciklarken «yani yerytizti en derin tabakasmdan 
sarsilarak icindeki btittin Sluleri ve gomtilti hazineleri disariya fikanr» 
demektedir . Ebu Hureyre'nin (R.A.) rivayet olunduguna gore Peygamberimiz 

(S.A.S.) soyle demistir: - gun yer haberlerini soyler» ayetini okuduk da 
onun soyleyecegi haberler nelerdir, biliyor musunuz? dedi . Sahabiler «Allah 
ve Rasul'ii bilir» dediler. Bunun tizerine Peygamberimiz buyurdu ki . 
«yeryuzunun haberlerini soylemesi her kole ve cariyenin tizerinde isledigi 
her amel hakkmda sahitlik etmesidir . »Taberani ' ye gore Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki : «- Yerden korunun. (Jtinki o sizin anamzdir, ayrica 
onun tizerinde, iyilik olsun, kottiltik olsun her kirn ne islerse onu haber 
verecektir . » 
- 236 - 
OTUZALTINCI BOLUM : 

SUR'A UFURMEK, URKMEK VE MEZARLARDAN KALKMAK 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor:- Nasil rahat olayim ki . Stir sahibi 

(Hz. israfil) boruyu agzina almis, cepheye donmtis ve kulagmi dikmis, ne 
zaman tifleme emri gelecegini beklemektedir . »Mukatli ' e {r. a.) gore «Sur» 
bir boynuzdur. Hz. israfil agzmi boru seklindeki bu boynuzun tizerine 
koymustur. Boynuzun basinin cevresi yerle gok arasi genisligindedir . 
israfil, goztinti Ars'a dikmis ne zaman ona ilk tifleme emri gelecegini 
beklemektedir . israfil ilk defa Sur'a tifleyince yerde ve goklerde bulunan 
her canli yere baygin dtiser. Yani Allah' in canli kalmalarim diledikleri 
dismda btittin canlilar, siddetli korku ytiztinden oltiverirler . Canli kalacak 
olanlar Cebrail. Azrail. Mikail ve israfil'dir. (Allah'm selami tizerlerine 
olsun .) Bundan sonra Azrail, alacagi emir uyarinca sirasiyle Cebrail, Mikail 
ve israfil 'in canini alir. en sonunda yine emir uyarinca kendisi oltir. ilk 
stir tiflemesinin arkasmdan olenbtittin canlilar, kirk yil oylece berzahta 
kalirlar. Kirk yil sonra Allah (C.C.) israfil'i dirilterek ona Stir ' a ikinci 
sefer tiflemesini emreder. Bu durumu Kur'an soyle bildirir: 

Sonra ona (Stir' a) bir defa daha tiflenir, o zurnan onlarin 

(canlilarm) hepsi ayaktistti dikilmis bekler durumdadir» (102) . 

(102) Ztimer Sure-i Celilesi. 68 

Peygamber ' imiz (S A S.) ayni bahisde soyle buyuruyor: - Bana peygamberlik 
verildigi zaman Stir'un sahibi geldi, Stir'u agzina aldi bir adimini one. 
obtir adimini geriye dogru acti, her an ne zaman tifleme emri alacagini 
bekliyor, aman stir'u tiflemeden gekininiz . »Simdi kabirlerden dogrulurken ilk 
baygmligm korkusunu hala tizerlerinden atamamis olan ve haklarinda 
verilecek olan htikmtin iyi mi kotti mti oldugunun endisesine kapilan 
canlilarm zavalliligim, hayal kirikligm: ve garesizligini dtistin.Sen de 
aralarinda olsan onlar gibi gontil kirikligma ugrar, onlar gibi hayrette 
kalirsm. Hatta yerytiztintin varliklarmdan ve ileri gelenlerinden biri de 
olsan, ayni baskalari gibi saskmlik ve hayal kirikligi icinde olacaksm, 
yerytiztintin kirallari o gtin herkesten daha zavalli, daha ctice ve daha 
onemsiz olacak, tohum tanesi gibi kalabaligm ayaklari altmda 
ezileceklerdir . sirada btittin vahsi hayvanlar, baslari one egik olarak, 
daha once mahltikattan kactiklari halde bu defa onlarin arasina karisarak ve 
hie bir gtinaha bulasik olmadiklari halde yeniden dirilis emrine boyun 
egerek daglardan ve collerden Mahser'e dogru yonelirler . Stir tiftirtiguntin 
urkuntusuntin dogurdugu baygmligm siddeti onlari da Mahser'e stirtikleyerek 
daha once insanlardan kactiklarmi ve canlilardan tirkttiklerini onlara 
unutturur. Nitekim ulu Allah (C.C.) bu hususta soyle buyuruyor: 

«- Vahsi hayvanlar diriltilip biraraya toplandigi zaman» (103) 

(103) Tekvir Stire-i Celilesi. 5. 

Sonra manzaranm dehseti karsismda tirpererek durumun farkma varacak olan 
inatci kafir ile seytanlar. Allah'm su ayetini dogru cikarmak tizere, 
belirirler . 

Rabb'in hakki igin biz onlari seytanlar ile birlikte toplayacak ve 
cehennemin cevresinde diztistti cokmtis halde bekletecegiz . » (104) Meryem 
Stire-i Celilesi, 68. 



zaman gerek kendi halini ve gerekse kalbinin oradaki halini diisiin. 
Daha sonra biitiin diriltilen canlilar cinlciplak. yalin ayak ve basi 
kabak olarak Mahser yerine nasil sevkedilirler . Bir bak da Mahser 
yeri diimdiiz, bembeyaz, engebesiz.ve apagik bir yerdir. Uzerinde ne 
arkasina saklanacak bir tiimsek ve ne de igine girip saklanacak bir 
gukur var\ Birinci sefer Sur'a iiflendikten sonraki ikinci Sur 
iiflemesi ile biitiin" canli tiirlerini, aralarmdaki biitiin f arkliliklara 
ragmen biraraya getirip Mahser yerine sevkeden Allah, noksan 
sifatlardan ne kadar uzaktir! Bu manzara karsismda biitiin kalblerin 
iirkerek garpmasi ve biitiin gozlerin korkudan faltasi gibi agilmasi 
gayet tabiidir. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— 
Kiyamet Giinii biitiin insanlar, bitki, ortiisiiz, sigmak ve isaret-siz. 
diimdiiz ve bembeyaz bir alanda toplamrlar . »Zaten bu alani yeryiizii 
alanlari gibi sanma, aralarmda sadece isim ortakligi var. Nitekim 
ulu Allah (CC.) soyle buyuruyor: 

«- Yerin ve goklerin olduklarmdan baska bir duruma gevrildikleri o 
giin onlar (insanlar) tek ve hiikmiinde ortaksiz olan Allah' in huzuruna 
dikilirler» (105) . Ibrahim Sure-i Celilesi. 48. 

ibni Abbas (R.A.) der ki : «Bu degisiktik soyle gergeklesir: Yeryuziinun bazi 
yerleri kirpilir. bazi yerlerine eklemeler yapilir. Agaglari, dallari, 
vadileri ve bunlara benzer engebeleri ortadan kalkarak tabaklanmis deri 
yuzeyine kan damlamamis bembeyaz bir yumurta kabugu ve uzerinde hig bir 
gunah islenmemis bir alan olarak yayilir . Goklerin de gtinesi, ayi ve 
yildizlari ortadan kalkar.»Ey zavalli insan, bu giiniin dehset ve 
f evkaladeligine dikkat et Biitiin canlilar bu alanda toplandigi zaman gokteki 
yildizlar kayip, baslarma diiser, gtines ve ay kararir, bu arada biitiin lsik 
kaynaklari sonecegi igin yeryiizii koyu bir karanliga gomtiliir . insanlar bu 
durumda iken diger taraftan gokytizti meleklerin kimi eteklerinde ve kimi de 
dorugunda dururken bes yiiz yil boyunca tepelerinde donerek biitiin katilik ve 
kalmligma ragmen paramparga olur . Kimbilir , gok yiizii pargalanirken 
kulaklarma ne korkung bir ses gelir. Gok o kadar iri ve sert gok 
cisimlerinin paramparga olarak bosluga diismeleri ve yer yer sararmis sivi 
giimiis halinde akip inmesi, goklerin sivi bir maden haritasma, daglarm 
hallag pamuguna dontismesi, insanlarm pervaneler gibi oteye beriye 
serpilmesi ve hepsinin yalm ayak girilgiplak yiiriimesi kimbilir. ne 
korkungtur ! Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— insanlar yalmayak, 
girilgiplak, siinnetsiz olarak ve kulak memelerine kadar tere batmis olarak 
yeniden diriltilip biraraya getirilir . »Bu hadisi rivayet eden 
Peygamberimizin esi Hz. Sevda soyle diyor: Bu sozleri isitince 
Peygamber ' imize «ne girkin sey!» Birbirimizin her tarafini gorecegiz» 
dedim. Bana su cevabi verdi, «0 giin herkesin kendi derdi, onlari birbirine 
bakmaktan alakoyar. Herkes baska sey ile ilgilenemeyecek derecede kendi 
basinin derdine diiser. »Ne dehsetli bir giin ki . herkesin edep yeri agikta 
oldugu halde kimse kimseye basini gevirip bakmaz . Nasil baksin ki, 
insanlarm bir kismi karm iistii ve yiiz tistti siirunmekten takat bulup 
baskasma doniip bakamaz bile ! Sahabilerden Ebii Hureyre (R.A.) der ki : Bir 
giin Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurdu: «Kiyamet Giinii insanlar iig gurup 
halinde Mahser yerine toplantiya gider. Binekliler. yayalar ve yiiziistii 
stirtinenler . »Aramizdan biri «Ya Rastilellah. iigiincii gurup yiiziistii siiriine 
siiriine nasil yol alabilecek?» diye sordu, Peygamber ' imiz ona: «0 kimseleri 
ayaklari ile ytirtiten Allah yiiziistii stirtindtirerek yol almalarim saglamaya da 
muktedirdir . »G6zleri ile gormedigi, aliskanlik haline getirmedigi seyi 
inkar etmek insamn degismez huyudur. Eger insanoglu, yilanin karm iistii 
siiriinerek simsek hizi ile yol aldigini gozleri ile gormese. ayaksiz yol 
almayi tasavvur etmeye bile yanasmazdi . Aslmda ayak iistii ytirtimeyi gormeyen 
bir kimse igin o da olacak bir sey degildir . Buna gore diinya olgiilerine 
uymuyor diye Kiyamet Giinii hakkmda bildirilen sasirtici gelismelerden her 
hangi birini inkar etmekten sakmmalism . Qiinki eger sen daha once gozlerin 
ile gormemis olsaydm, sana sunulacak olan bir takim sasirtici diinya 
gelismelerini de siddet ile inkar ederdin.O halde kendini girilgiplak, 
perisan, zavalli, saskm, apisip kalmis bir durumda hakkmda verilecek 



hiikmiin iyi mi, fena mi oldugunu beklerken ayak* tistti dikilmis olarak 
gozlerinin oniine getir, kafanda kendini boyle canlandir ve bu manzarayi hie 
bir zaman hafizandan silme, ctinki durum, her ttirlti tarifin tisttinde kalan 
bir onem tasimaktadir . Sonra tasavvur etmeye devam ederek su gergekleri de 
gozlerinin onune getir: insan, melek, Cin, seytan, vahsi ve yirtici hayvan, 
kus olsun, yerlerin ve goklerin btittin canlilan toplamp biraraya 
yigiliyor. Bilinegelen hafifligi giderilmis ve isisi kat kat ytikseltilmis 
olan gunes, canli yigmm neredeyse tepesine degecek sekilde yakinma 
indiriliyor. Ars ' in golgesinden baska hip bir golge kalmiyor ve bu golgenin 
altina belirli ibadetleri isleyerek Allah'a yakm olma serefini 
kazananlardan baskasi almmiyor . Ar§ ' in golgesi altina almanlar ile 
disarida kalanlar arasindaki fark, korkung gunes isisi altinda 
ho?lananlarin baygm hali ve ytizlerinden okunacak olan lzdiraplarimn 
siddeti ile derhal f arkediliyor . Bunlar yaninda o gtinkti canlilar 
kalabaligmi tasavvur et. Bir yandan tarife sigmaz kalabalik yiiziinden, 
oteyandan kimi ytirtirken kimi siirtindugunden ottirti her canli birbirini itip 
kakiyor. Btittin bu sikmtilara bir de Allah' in huzuruna dikilince igine 
diisiilecek perisanlik ve rezilligin doguracagi korku ve utang ve mahcubiyet 
ekleniyor . Gunes alevi, nefeslerin yalazi, utang ve endisenin harareti ile 
yiikselen kalb atesi bir araya geliyor. Teker teker her kil dibinden bosamp 
yere akarak denizlesen ter deryasi canli vticudlar boyunca ytikseliyor. Her 
canli Allah katmdaki derecesine gore kimi diz kapaklarma kimi bellerine, 
kimi kulak memelerine ve kimi de nerdeyse icinde kaybolacak derecede bu ter 
deryasma batiyor.ibni Omer'den (R.A.) rivayet edildigine gore 
Peygamber ' imiz buyuruyor ki:«— Kiyamet Gunti insanlar Allah ' m huzuruna 
dikilince yan kulak hizasma kadar tere batar.»Ebu Hureyre'nin rivayetine 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor : «— Kiyamet Giinu insanlar, 
oylesine terler ki, terleri bir yandan yetmis kulac yerin dibine sizarken 
bir yandan da kulak hizalarma ytikselecek kadar herkesi icine alir.»Baska 
bir hadiste Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— insanlar. Kiyamet Giinu 
kirk yil gozlerini semaya dikmis olarak ayakta dururlar ve cektikleri 
sikmtidan dolayi iginde gomulesiye ter akitirlar . *Ukbe-Bin Amir'in 
rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurmustur : «— Kiyamet Giinu 
gunes yere oyle yaklasir ve insanlar oyle terler ki, kiminin teri topuguna, 
kimininki ayak bilegine, kimininki dizlerine, kimininki kalcasma, 
kimininki bogriine, kimininki agzma varacaktir. Peygamber ' imiz boyle derken 
eli ile agzma gem vurdu, kimisi de terine tamamen gomtiltir (bu sirada da 
eli ile soyle bas'na vurdu. )»Ey zavalli insan. Mahser yerinde toplanacak 
olanlarin karsilasacaklari sikmtilari ve dokecekleri terleri dtistin. Bu 
agir sikmtilara dayanamayanlarm bir kismi Allah'a seslenerek «ya Rabb'i, 
cehenneme gonderecek bile olsa beni bu sikmti ve bekleme azabmdan 
kurtar.» diye yalvarirlar . Btitiin bunlar, hentiz hesaplasmaya cekilmeden ve 
azaba garpilmadan gekilecek olan sikmtilardir . Sen de bu sikmtilar ile 
ytizylize geleceklerden birisin. Terinin nerene kadar cikacagmi simdiden 
bilmiyorsun . Bilmezsin malumun olsun ki . Hacc. cihad. oruc. namaz, 
miislumanlari sikmtismi gidermeye kosmak, iyiligi emrederek kotuliikten 
alakoy-mak ugruna yorulmak gibi Allah yolunda gayretler vererek doklilmeyen 
terler. Kiyamet alanmda korku ve utanctan doktilecek ve orada daha uzun 
miiddet sikmtiya katlanmaya yol agacaktir . insanoglu cehalet ile aldanmadan 
kurtulsa, ibadet ugruna sikmti gekerek terlemenin doguracagi yorgunlugun 
Kiyamet Giinii cekilecek sikmtilarla bekleme azabmm yol acacagi terlemenin 
yorgunlugundan hem daha kisa ve hem de daha kolay oldugunu anlamakta gticltik 
cekmez.Giinki o gtin hem pek getin ve hem de gok uzundur! 

- 242 - 
OTUZYEDINCi BOLUM 

MAHLUKAT ARASINDA VERILECEK HUKUM 

A Sahabilerden Ebu Hureyre'den (R.A.) rivayet edildigine gore. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: «Muflis, kimdir, bilir misiniz?» 
Biz «Aramizda miiflis, parasi, pulu ve mail kalmamis kimsedir ya Rasulellah 
diye cevap verdik. Bunun tizerine Peygamberimiz soyle buyurdu. *timmetimin 
asil mtiflisi. Kiyamet Giinii Allah' m huzuruna namaz, orug ve zekat ile 



geldigi halde falana kiifrettigi, filana iftira ettigi, berikinin malini 
yedigi, otekinin kanini doktiigii, bir ba§kasim dovdtigti ortaya ciktigi icin 
yaptigi iyiliklerin bir kismi falan, obtir kismi filana verilen ve borclari 
karsilanmadan iyiligi bittigi takdirde hak sahiplerinin giinahlari kendisine 
devredilerek boylelikle cehenneme atilan kimsedir . »B6yle bir hesaplasma 
gtintinde ba?ma gelecekleri soyle bir dtistin. Qiinki riyadan ve §eytanm obtir 
tuzaklarmdan kurtulmus bir iyiligin pek yok. Buna ragmen uzun bir sure 
icinde seytan tuzaklarmdan ve riyadan kurtarilabilmis bir iyiligin sahibi 
olursan onun basma da haksizlik ettigin kimseler ususiir ve onu hemencecik 
elinden alirlar . Kendini dogru yoldan ayirmayarak devamli olarak gunduz orug 
tulsan ve geceleri de namaz kilsan bile hemen hemen her gun buttin iyi 
amellerini sitip gotiirecek kadar dedikodu yaptigmi gorursun. Yedigin 
haramm, harami helal mi oldugu kesinlesmemis davranislarm ve 
ibadetlerdeki kusurlarm ne olacak? Boynuzsuz hayvandan hak almarak 
boynuzluya verilecek olan ince hesap gtAnti haksizliktan kurtulmayi nasil 
umabilirsin?Sahabilerden Ebu Zerr (R.A.) der ki; «Bir giin Peygamber ' imiz 
boynuz boynuza dogtisen iki koc goziine ilisti. Bana donerek «ya Ebu Zerr. su 
koclarm ne tizerine boynuzlastiklarmi biliyor musun?» diye sordu. Ben O'na 
«hayir. bilmiyorum» diye cevap verdim. bana dedi ki . «Fakat Allah bu 
kavgamn sebebini biliyor ve Kiyamet Gunu aralarmda hiiktim verecektir . »Ebu 
Hureyre (R. A. ) : 

«yerytiztinde kimildayan buttin canlilar ve ucan biitiin kuslar sizin gibi 
birer ummettirler . ' (106) En'am Sure-i Celilesi. 38. 
mealindeki ayet hakkmda soyle der : 

Hayvanlar ve kuslar da dahil olmak uzere buttin canlilar Kryamet Gunu 
yeniden diriltilerek biraraya toplanir ve boynuzsuz koyunun hakkmi 
boynuzlu koyundan alacak derecedeki hassas ilahi adalet btittin canlilara 
uygulamr. Bundan sonra Allah hayvanlara ve kuslara «simdi toprak ol'un/ 
diye emir buyurur.iste o sirada onlerindeki azabi apacik goren kafirler 
«keske ben de toprak olaydim» diyeceklerdir . Behey zavalli, o gtin al eline 
defterinin uzun yorgunluklar pahasma islemis oldugun iyilikler sayfasim 
bos gortip «nerede benin yapmis oldugum iyilikler» diye sorunca «onlar 
haksizlik ettiklerin kimselerin defterlerine nakledildi» cevabini almca ve 
bir omtir boyu nefsinin arzularma karsi direnerek kacmdigm gtinahlar ile 
amel defterinin kottiltik sayfalarini dopdolu gortip «Ya Rabb ' i . bunlar benim 
hie islemedigim kottiltiklerdir» deyince «bunlar dedi -(kodusunu yaptigm, 
ktifrettigin, haklarinda kottiltik kurdugun. alis - veriste. komsulukta, 
karsilikli konusurken, tartisirken, ders galisirken, ilmi arastirma 
yaparken veya baska her hangi bir ortak mtinasebet esnasmda aldattigm, 
hakkmi yedigin kimselerin gtinahlaridir» diye cevap almca halin ne 
olacak.' ibni Mes'ud'un (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor k . : : «— §eytan, islam aleminde puta taptirmaktan timidini 
kesmistir. Fakat daha hafif dtistikltiklere dtismenizi yeterli gorecektir ki, 
onlar da zultimlerdir . Buna gore elinizden geldigi kadar zultimden 
sakmmiz . Ctinki kul . Kiyamet Gunu dag kadar ibadet ile Allah ' m huzuruna 
varir ve bu ibadetlerin kendisini cehennemlik olmaktan kurtarmaya yeterli 
oldugunu, fakat orada biri cikagelerek «ya Rabb'i, bu adam bana karsi falan 
haksizligi isledi» deyince Allah da «o halde ondan su iyiligi sil» diye 
buyurur. Boyle boyle defteri silinerek sonunda hie bir iyiligi kalmaz.Bu 
durum suna benzer. Bir yolcu kafilesi dtistintin, kirac bir yerde 
konaklamislar , yanlarmda yakacak bir seyleri yok. Fakat yolcular dort bir 
yana dagilarak odun toplamislar ve cok gecmeden biraraya gelince ortaya bir 
yigm odun gikarak ates yakmislar. iste gtinahlarm birikmesi de boyle 
olur . » 

«Sen de onlar da oleceksiniz. Sonra hepiniz Kiyamet Gunu aranizdaki 
davalar ile ilgili olarak durusmaya cikacaksmiz . (107) Ztimer Stire-i 
Celilesi. 30-31. 

mealindeki ayetin indigi zaman sahabilerden Ztibeyr (R.A.) «Ya Rastilellah, 
biribirimizi ilgilendiren gtinahlar yeniden dava konusu mu edilecek?» diye 
sordu. Peygamberimiz (S.A.S.) ona «tabii, her hakliya hakk: geri verilmek 
tizere aranizdaki meseleler yeniden dava konusu edilecek» diye cevap verdi . 



Bunun tizerine Ziibeyr «vallahi, 50k cetin is» dedi . Sen de yanlis olan bir 
tek adima bile goz yumulmayan, haksiz yere atilan bir tek tokata veya 
soylenen bir kelimelik soze bile miisamaha gosterilmeyerek mazlumun hakki 
zalimden alman giintin onemini iyi kavra . Sahabilerden Hz. Enes (R.A.) der 
ki . bir gun Peygamberimizin soyle dedigini duydum. «Allah btittin insanlari 
cirilciplak ve topraga bulasmis halde yeniden dirilterek Mahser'de toplar. 
Sonra hem yakmdan ve hem de uzaktan duyulan bir ses ile soyle seslenir:«— 
Ben hem sultan hem de hakimim! Cennetlik bir kimse, uzerinde cehennemlik 
birinin hakki varsa, bu hak cehennemlige verilmeden kendisi cennete 
giremez. Buna karsilik cehennemlik birinde cennetlik birinin hakki varsa, 
ben de bu hakki cehennemlikten alip cennetlige vermedikce o cehenneme 
girmez. Bu haksizlik isterse bir tokat olsun.»Biz Peygamberimize «nasil 
olur? Hani bizler cirilciplak ve toz-toprak icinde, yani baska hie bir 
seyimiz olmaksizm Mahser'e gidecegiz» diye sorduk. Peygamber ' imiz bize 
«hak alis - verisi iyilikler ve kottiliikler ile olacak» diye cevap verdi.Ey 
Allah' in kullari, baskalarmm mallarma el koyarak, lrzlarma saldirarak, 
kalblerini kirarak ve onlarla kurdugunuz miinasebetler srrasmda kotti 
huyluluk gostererek kullara haksizlik etmekten sakininiz. Ciinkti sirf Allah 
ile kul arasmda kalan gunahlarm afvedilmesi cabuk olur . Uzerinde kul hakki 
bulunup yaptiklarma tevbe etmesine ragmen hak sahiplerinden helallik almak 
imkani bulamayanlar , haklarm sahiplerine verilecegi gtine hazirlik olmak 
tizere iyi amel islemeyi artirmali, sirf Allah' in bilecegi. Allah ile kul 
arasmda kalan iyilikler islemeye eksiksiz bir ihlas ile devam etmelidir. 
Boylelikle o kimsenin Allah' in yakmligmi kazanarak ' nun haksizliga 
ugrayanlarm isteklerini karsilamak uzere sevdigi kullar hesabma ayirdigi 
bagislardan pay almaya nail olmasi umulabilir .Nitekim sahabilerden Hz. Enes 

(R.A.) der ki : «Bir gun Peygamber ' imiz ile birlikte otururken bir ara azi 
disleri gorunecek sekilde ' nun giildiigiinti gordtik. Hz. Omer «Ya Restilallah, 
anam - babam sana feda olsun, neye gtildtin?» diye sordu. Peygamberimiz su 
cevabi verdi:«— Ummetimden iki kisi Allah ' m huzurunda diz coktu, biri «Ya 
Rabb ' i . bu kardesimden hakkimi al» dedi. Allah da otekine «kardesinin 
hakkini kendisine ver» diye buyurdu. Verecekli adam «hic bir iyi amelim 
kalmadi» dedi. Bunun tizerine Allah alacakliya «ne yapacaksm. arkadasinin 
sana verecek hig bir iyi ameli kalmadi» diye buyurdu. Alacakli «o halde 
hakkim kadar gtinahimi tizerine alsm» dedi. Boyle derken Peygamber ' imiz 
yasli gozlerle «o gtin oyle yaman bir gtindtir ki . her gtinahini sirtma 
ytikleyecegi birini arar» diye buyurdu ve sozlerine soyle devam etti:c— Bu 
arada Allah alacakli tarafa «kaldir basini da cennet bahcelerine bak» diye 
buyurdu. Adam basini kaldirarak «Ya Rabb ' i . altmdan bir takim ytiksek evler 
ile incilerle bezenmis sehirler gortiyorum. Bunlar acaba hangi peygambere, 
veya hangi siddika yahut hangi sehide ayrildi» dedi.Ulu Allah «Bu gordtigtin 
ev ve koskler bana bedelini odeyenlere verilecek» diye buyurdu. Alacakli 
adam «Ya Rabb ' i . onlarin bedelini sana kirn 6deyebilir» dedi. Allah «sen 
verebilirsin» diye buyurdu. Adam «nedir o bedel» diye sordu. Allah 
«Arkadasma hakkma bagislaman» diye buyurdu. Bunun tizerine alacakli adam 
«ya Rabb ' i ona hakkimi bagisladim» dedi. Allah da alacakliya «o halde onun 
elinden tut ve onu cennete gottir» diye buyurdu . Sonra Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) bize donerek «Allah'dan korkun ve aranizda dogan anlasmazliklari 
barisQi yollardan halledin. Gortiyorsunuz ki, Allah mti'minlerin arasim 
bulmaktadir» diye buyurdu . Yukardaki hadis, helalligi almmamis hak 
sahipleri ile Allah' in ara-buluculugu sayesinde hesaplasmanin ancak 
insanlar arasmda uzlastirici olmak ve benzeri gibi" ilahi huylari 
benimsemek ile mtimktin olabilecegine dair bir uyari mahiyetindedir . Simdi 
kendi kendine dtistin. Eger Kiyamet Gtinti . amel defterin haksizliklardan yana 
bos cikarsa veya Allah' m ltitfuna mazhar olup afva ugrar da ebedi saadete 
erisin kesinlesirse muhakeme yerinde ne benzersiz bir sevinc ile 
ayrilirsm. Artik «nza» elbisesini giymis, sonrasi bedbahtlik olmayan bir 
saadete ve her an sona erme tehlikesi ile karsi karsiya olmayan bir rahata 
ulasmis olacaksm ! iste o zaman sevincinden kalbin yuvasmdan ucacak gibi 
atar. ytiztin aym on dordti- gibi ak ve parlak bir gortintime btirtintiverir . 
sirada her ttirlti ytikti sirtmdan indirmis olmanm rahatligi iginde diger 



canlilar arasmda basi dik olarak yurliyerek galim satmana, almnda 
parildayacak olan mutluluk ruzgari ile «hosnutluk» serinliginin tazeligini 
tasavvur et. Dunyamn ba§indan sonuna kadar gelmis ve gelecek olan butun 
canlilar sana ve haline bakar, gtizellik ve saadetine imrenirler .Melekler 
etrafinda dolasarak sehidler huzurunda «bu falan oglu filandir. Allah ondan 
razi oldu ve onu hosnut etti. artik sonrasi bedbahtlik olmayan bir 
saadete-kavustu» derler.Bu mertebeyi dunyada iki yuzltiluk, yaltakgilik, 
yapmaciklik ve stislenip puslenerek insanlarm kalbinde kazandigm itibardan 
daha ustiin gormtiyor musun? Eger bu mertebenin daha yararli oldugunun 
farkmda isen, daha dogrusu ikisini birbiri ile mukayese etmenin bile 
yersiz oldugunu kabul ediyorsan Allah ile aranda olan miinasebetlerini 
katiksiz samimiyet ve iyi niyete dayandirarak o mertebeye ulasmaya galis. 
iyi bilesin ki, bu mertebeye ula?mamn baska caresi asla yoktur.Maza Allah 
bir de obur turlu olur da. amel ' def terinde sana onemsiz gelen, fakat Allah 
katmda agir kabul edilen bir gunahimn varligi ortaya gikarsa ve bu giinah 
yuzlinden Allah ' m gazabma ugrar da sana' «ey kotii kul. lanet sana. senin 
ibadetini kabul etmiyorum» derse bu azari duyar duymaz hemen ytiztin kararir, 
Allah' in gazabma ugradigm icin melekler de sana gazab ederek «bizim ve 
butun canlilarin laneti uzerine olsun» derler.O zaman zebaniler (azab 
melekleri) Allah' in gazabma ugradigmdan dolayi sana karsi duyacaklari 
ofke ile uzerine yururler, butun kabalik, korkuncluk ve urkutucti 
gortintuleri ile ustune cullamrlar, alnmdan yakalayarak herkesin gozti 
ontinde seni yuzustii' siiruklemeye baslarlar, butun kalabalik yuzuniin 
kararmasma ve perisanligma seyirci olur. Bu arada sen feryad: basarak 
«Ah, olsem, yok olsam da kurtulsam» dersin. Zebaniler senin bu feryadma 
«bugtin bir defa oltip yokolmayi degil, bir cok olumii imdada gagir.» diye 
cevap verirler.Bu arada melekler senin icin «bu adam falan oglu filandir. 
Allah bunun rezilliklerini ve cirkin islerini ortaya dokerek kirli isleri 
ytizunden ona lanet etti. Artik o sonrasi saadet olmayan bir bedbahtliga 
ebediyyen mahkum olmustur. deyip herkesin duyacagi bir sekilde 
seslenirler . Bu aci akibet. dunyada insanlardan gizli olarak yahut 
baskalarmm gozune girmek icin veya onlar, kullar nazarmda itibarmi 
yitirmekten cekindiginden dolayi isledigin bir gunah yuzunden basma gelmis 
olabilir. Dunyamn gegici ve Ahirettekine cok daha az olan kalabaligi 
karsismda utanc verici bir duruma dusmekten gekinip Ahiretin korkunc 
kalabaligi huzurunda rezil olmaktan korkmaman ne buyuk cehalet ! tistelik 
isin sonunda Allah' m gazabma maruz kalmak, aci bir azaba carpilarak 
zebanilerin elinde cehennemi boylamak da var\ iste Ahirette karsilasacagm 
durumlar bunlar, fakat sen tehlikenin farkmda bile degilsin! 

- 248 - 
OTUZSEKiZINCi BOLUM 
DUNYA MALININ KOTULUGUNU BEYAN 
Ulu Allah(C.C) buyuruyor ki : 

(108) «- Ey miiminler! Sizi mallarmiz ve goluk - gocugunuz Allah' i 
zikretmekten alakoymasm. Bunu yapanlar yok mu? iste asil 
hiisrana ugrayanlar onlardir.» (108) . MiinafiKun Siire-i 
celilesi. 9. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Mallarmiz ve coluk - gocugunuz sadece hirer fitnedir (imtihan 

vesilesidir) Biiyiik miikafat ise Allah' m katmdadir.» (109) 

Teflabun Siire-i Celilesi, 15. 
Demek ki, malmi ve goluk - gocugunu Allah katmda kazanilocak olan «biiyuk 
miikafatla tercih edenler, aldanarak agir bir zarara ugrayacaklardir . Yine 
ulu Allah (C.C.) soyle buyurur. 

«- Diinya hayatmi ve onun zinetini isteyenlere islediklerinin 
karsiligi eksilmeksizin onlara dunyada verilir. Bu kimselere Ahirette 
yalniz cehennem vardir, diunyadaki basarilari gegersizdir ve islemis 
olduklari ameller de bosa gikmistir.» (110) .Alak Sure-i Celilesi. 5-7. 
Ulu Allah. (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Gergekten insanoglu, kendisini varlikli gdriince azar. Oysa ki, 
doniis, kesinlikle Rabb ' inedir . » (111). Hud Sure-i Celilesi. 15-16. 



Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Coklukla bobiirlenmek sizi o derece §a?kinliga siiriikledi ki isi 
mezarliklari ziyaret etmeye kadar vardirdimz . » (112). 

(112) Tekasiif Sure-i Celilesi. 1-2. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«- Servet ve sohret dtiskunltigti, suyun 
baklayi bitirmesi gibi kalb-de mtinafiklik bitirir, 

yetistirir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : t— Sohret, varlik ve mevki 
duskunliigiiniin musluman kimsenin dinine verdigi zarari saliverilmis iki 
azgin kurt bir koyun stirtistine veremez . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«- Cok mal sahipleri helak olacaktir. Yalniz Allah' in kullari arasmda 
falana su kadar filana su kadar verilsin diyenler mtistesna. Oyleleri de o 
kadar az ki ! »Peygamber ' imize «ummetinin en kottileri kimlerdir» diye 
sordular. Peygamber ' imiz de «zenginler» diye cevap buyurdu . Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyurdu ki:«- ilerde oyle bir kavim gelecek ki, dunyamn en 
besleyici ve Istah acici yiyecekferini yerler, en besili ve alimli 
bineklere binerler, en giizel ve isveli kadinlari es edinirler, en giizel ve 
en gosterisli elbiseleri giyerler, ne mideleri azla doymak bilir ve ne de 
gozleri coga doyar. Gece gtindtiz isleri gticleri sirf dtinya olur. Allah' 1 
birakip dunyaya taparlar sirf onun emirlerine boyun egerler ve sadece 
nefis'erinin azgin arzularma uyarlar .Abdullah oglu Muhammed'in (A.S.V.) o 
gunlere erisenlere tavsiyesi. boylelerine ne selam vennek. ne hastalarim 
ziyaret etmek, ne cenazelerine gitmek ve ne de ya?lilarma saygi 
gostermektir . Soylediklerinin tersini yapanlar, islamin yikili?ina yardimci 
olmus olurlar.» Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:<— Dunyayi ona diiskiin 
olanlara birakm. ihtiyaclarmi karsilayacak kadarmdan fazla dunyalik elde 
edenler, farkinda olmadan kendi felaketlerini 

hazirlami^lardir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : t<— Ademoglu «malim, 
malim» der durur. Oysa senin yiyip tukettiginden, giyip eskittiginden ve 
sadaka olarak verip ilerisi icin ayirdigindan baska ne malm var 
ki?!»Adamin biri Peygamberimize «Ya Rasulellah. acaba neden oltimti 
sevmiyorum» diye sordu. Peygamber ' imiz de ona «malm var mi» diye sordu, 
adam «evet. var ya Rasulellah» diye cevap verdi . Bunun uzerine 
Peygamber ' imiz adama soyle buyurdu, «malim onden gonder (hayir yolunda 
sarf et} cunki muminin kalbi malma baglidir. Buna gore eger onu onden 
gonderirse olup ona kavu§mak ister. Buna kar§ilik eger onu geride birakirsa 
kendisi de dunyada kalip onunla birlikte olmak ister . »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ademogulunun uc dostu vardir. Biri cam cikmcaya 
kadar onun ardindan gelir ikincisi mezara girinceye kadar takip eder. 
ucuncusu ise yeniden diriltilerek Allah' in huzuruna varmcaya kadar yaninda 
olur . Oliinceye kadar yaninda kalan dostu malidir. Mezara girinceye kadar 
yaninda kalan dostu esidir. Yeniden diriltilerek Allah' in huzuruna 
cikmcaya kadar yanmdan ayrilmayan dostu da amelidir . »Havariler Hz. isa'ya 
«neden sen su tizerinde yuruyebiliyorsun da biz yuruyemiyoruz» diye 
sorarlar. Hz. isa da onlara «dunyanm ve paranm sizin nazarmizda yeri 
nedir» diye sorar. Havariler «bunlar bize gore giizel seylerdir» diye cevap 
verirler. Hz. isa onlara «oysa onlarm her ikisi de benim icin gamurdan 
farksizdir» der. 

Selman-i Farisi Ebu Derda'ya (R. Anhuma) yazdigi bir mektupda der ki, «Ey 
kardesim aman . dunyada sukrunii odemeyecek kadar mal biriktirmekten sakm. 
Clinki ben Peygamber ' imizin soyle dedigini duymustum : «— Dunyada Allah ' m 
emirlerine uyan bir kimse sirat koprlisunun basma getirilir, mail 
onundedir. Mali oniinde iken sirat koprusiine binmek isteyince mail ona «gec. 
cunki Allah' m senin tizerindeki hakkmi odedin (sukrunii yerine getirdin)» 
der . Arkasmdan dunyada Allah' m emirlerini yerine getirmeyen biri sirat 
koprlisunun basma getirilir, mail sirtmdadir. Bu yiikle sirat koprusiine 
binmeye kalkismca sirtmdaki mal adama «vay basma gelene? Allah' in 
bendeki hakkmi odeseydin ya (siikiir borcunu yerine getirseydin ya)» der. 
Mal adama ayni sozleri durmadan o kadar cok tekrarlar ki, adam sonunda «vay 
basima gelenler, keske yok olsam da kurtulsam» diye feryad 

eder . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Biri oltince melekler «acaba 
Ahireti icin onceden ne gonderdi» «diye, insanlar da «acaba geriye ne 



birakti» diye sorarlar.» Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cift cubuk 
edinmeyin sonra dtinyayi seversiniz . »Rivayet edildigine gore Hz. Ebu Derda 

(R.A.) ya bir adam sovmtis ve kotuluk etmis o da soyle beddua edermis 
«Allah'im! Bana saglik, kotuluk edene, uzun omtir ve cok mal ver . »G6rtiyorsun 
ki . Ebu Derda (R.A.) saglik ve uzun omre eslik eden mal coklugunu belalarm 
en btiytigti saymistir. Cunki boyle birini, malinin azgmliga stirtiklemesi 
katjimlmazdir.Hz. Ali (K.V.) bir gun avucuna bir dirhem para alarak ona 
soyle seslendi, «Hic stiphesiz sen elimden cikmadan bana yaramazsm . »Rivayet 
edildigine gore halife Hz. Omer (R.A.) Peygamber ' imiz in esi Hz. Zeyneb 
Binti Cahs'a (R. Anha) bir gun hazine bagisi olarak bir miktar dtinyalik 
gonderir, Zeyneb «bu nedir» diye sorar. Getirenler «Bunu sana Hz. Omer 
gonderdi» diye cevap verirler. Hz. Zeyneb «Allah onun giinahlarim afvetsin» 
diye Hz. Omer ' e dua eder . Arkasmdan eski bir bas ortusunu keserek bir kese 
yapar, gelen dtinyaligi akrabalarma . yakmlarma ve onlarin yetimlerine 
boltisttirerek keselere koyar ve sonra da ellerini kaldirarak «Allah'im, bu 
seneden baska bir daha Omer 'in bagisi bana ulasmasm» diye dua eder.Nitekim 
Hz. Zeyneb Peygamber ' imizin arkasmdan ilk vefat eden esi olur . Hasan-til 
Basri (r.a.) «Allah'a yemin ederim ki, para sahibi olan Allah nazarmda 
mutlaka itibarim kaybederler . »S6ylendigine gore seytan ilk basilan altin 
ve gtimtisti parayi gortince yerden kaldirarak online koyar ve oper. Arkasmdan 
da derki, «sana dtisktin olan benim gercek kolemdir . »Sumet ibni Aclan (r.a.) 
der ki : «Para mtinahiklarm yularidir, cehenneme onunla cekilip 
gottirtiltirler . »Yahya ibni Muaz (R.A.) der ki; «para akrep gibidir. Eger ona 
muska yapmayi (idare etmeyi) beceremiyeceksen ona nig eli stirme. Ctinki eger 
seni lsiracak olursa zehri seni 61dtirtir.» 

Yahya ibni Muaz 'a «Onun muskasi nedir» diye sorarlar. da «onu helal 
yollardan kazanarak yerinde kullanmaktir» diye cevap verir.Ala ibni Ziyad 

(r.a.) der ki : «Dtinya btittin ihtisam ve alimi ile goztimtin ontine dikildi, onu 
goriince «Senin serrinden Allah'a sigmirim» dedim. Dile gelerek bana dedi 
ki . «Eger Allah seni benden korusun istiyorsan parayi sevme . »Dunyanm bu 
cevabi 50k dogrudur. Ctinki para dtinyanm ozti demektir. Neden dersen, para 
ile dtinyanm her seyi elde edilebilir. Buna gore paradan uzak duranlar. 
dtinyadan uzak durmus olurlar . Nitekim bir sair. soyle der :«Ben. dtinyadan 
sakmmayi (vera'i) su paradan buldum. Baskasmda buldum sanmaymEger onu 
ele gecirmeyi becerdikten sonra birakabilirsen . Bil ki . senin takvan. 
mtisltimana yarasan takvadir . Baska bir sair de ayni konuda soyle der:«Seni 
adamm sirtmda gordtigtin yamali gomlek yahut.Bilek kemiginin tisttinde kalmis 

(israf olmasm diye kisa tutulmus) elbise veyaAlmda daha once silinmis 
olan ibadet izi aldatmasmOna parayi goster, Allah sevgisini ve takvasmi 
anlarsin . >Rivayet edildigine gore. Emevi hanedanmdan Mtiselleme ibni 
Abdtilmelik olmek tizere bulunan halife Omer ibni Abdiilazizin yanma girerek 
ona Ey Emirel mtiminin «senden onceki emevi halif elerinden hie birinin 
yapmadigmi yaptm, coluk-cocugunun parasiz, pulsuz biraktm» dedi. 
Halife'nin on tic tane cocugu vardi.Omer ibni Abdtilaziz. bu sitemi isitince 
beni oturtun» dedi. Kendisini oturttuklari zaman sozti Mtisellem'in sitemine 
getirerek soyle dedi:.«— Qoluk - cocuguma para - pul birakmadigim 
seklindeki sozleri»"* gelince ben ne onlarin herhangi bir hakkma engel 
oldum ve ne de kendilerine baskalarmm hakkmi verdim. Benim cocuklarim 
iki kisiden biridir. Ya Allah' m emrine uygun yasarlar, o zaman Allah 
onlara yeter. Cunki 0, iyilerin koruyucusudur . Yahut Allah' m emirlerine 
karsi cikarlar. zaman da olup bitecek olanlar beni ilgilendirmez . »Rivayet 
edildigine gore. Muhammed ibni Kab-til Karazi'nin (r.a.) eline ytiklti bir 
servet gecer, ona «eline gegen bu varligi cocuklarma miras birakmak tizere 
saklasana!» derler da boyle soyleyenlere su cevabi verir, «6yle 
yapacagima bu varligi Allah katmda kendim icin biriktiririm, cocuklarimm 
rizkmi ise Allah ayirir . »S6ylendigine gore adamm biri bir gun Ebu 
Abdurrabb'e {r.a.) gelerek «Kardesim, kottiltigti yanmda gottirtip goluk - 
cocuguna saadet birakma»der. bunun tizerine Abdtirrabib servetinin ytiz bin 
dirhemlik kismmi sadaka olarak dagitir . Yahya ibni Muaz (R.A.) der ki : 
«01um sirasmda insanm basma gelen maliyla ilgili su iki musibetin esi ne 
duyulmus ve ne de duyulacaktir» Dinleyenler ona «bu musibetler nelerdir» 



diye sorarlar. da «malinin tamami elinden alinir, buna ragmen hepsinden 
sorumlu tutulur». der. 

- 254 - 
OTUZDOKUZUNCU BOLUM 
AMELLER - MIZAN VE CEHENNEM AZABI 

Kardesim, amellerin tartilmasi ve amelleri kaydeden defter 
sayfalarmm saga-sola ugusmasi bahislerini nig bir an hatirmdan gikarma. 
Ciinki; insanlar sorguya gekildikten sonra tig: kisma ayrilirlar : . 1 — Hie bir 
ameli olmayanlar. Cehennemden simsiyah bir boyun gikarak boylelerini kusun 
taneleri devsirdigi gibi kapar, boyunlarma dolanarak onlari atesin igine 
atar. ates de onlari hemencecik yutuverir. Kendilerine sonu saadet olmayan 
bir bedbahtliga ugradiklari yuksek ses ile duyurur.2 — Hig bir kottiltigti 
olmayanlar. Meleklerden biri yuksek ses ile «her durumda Allah 'a 
hamdedenler ayaga kalksm» diye ilan verir. Bu ztimre boylece cennete yolcu 
edilir. Sonra ayni islem gecelerini ibadet ile gegirenler igin. arkasmdan 
alis-veris ve ticaretin Allah'i zikretmekten (namazdan) , alakoymadigi 
kimseler igin tekrarlanir ve ziimrelerin hepsine sonunda bedbahtlik olmayan 
bir saadete kavustuklari yuksek ses ile duyurulur.3 — Hem iyiligi ve hem 
de kotultigii olanlar. Qogunluk bu kisma girer. Onlar bilmeseler bile 
iyiliklerinin mi. yoksa kottiltiklerinin mi baskin oldugunu, hig stiphesiz, 
ulu Allah iyi bilir. Fakat afvettigi takdirde fazileti ve cezalandirdigi 
takdirde adaletinin titizligi agikga ortaya giksm diye ulu Allah, amelleri 
hakkmdaki kesin bilgisini mutlaka onlara da gostermek ister.Iste bunun 
igin iyilik ve kottiltiklerin kayitli oldugu amel def terlerinin durulmlis 
yapraklan rtizgarda ugusur gibi hizla ugurur ve terazi kurulur. «Sag 
yiiziinde mi, yoksa sol ytiztinde mi kayit var» diye gozler amel defterine 
dikilir ayni anda «acaba sag kefesi mi yoksa sol kefesi mi baskin gikiyor» 
diye bakislar terazinin diline dikilir. Bu sahne, insanlarm beynini 
kaynatacak derecede korkungtur ! Hasan-til Basri'nin [r.a.) bildirdigine gore 
bir gtin Peygamber ' imiz (S.A.S.) basim Hz. Ayse'nin dizine koyarak uyuklar. 
Bu arada Ahireti hatirlayan Hz. Ayse'nin gozleri yasarir, yanagmdan 
siiziilen damlalardan biri Peygamberimizin yanagma dtistince uyanir ve «neye 
agliyorsun ya Ayse» diye sorar.Hz. Ayse de «Ahiret aklima geldi de ondan 
agladim. Acaba siz erkekler kiyamet giintinde eslerinizi hatirmiza getirir 
misiniz» diye sorar. Peygamber ' imiz (S.A.S.) ona soyle cevap verir:c— 
Nefsimi kudret elinde tutan Allah 'a yemin ederim ki . Ahiretin su tig 
safhasmda herkes sirf kendini dtistintir:l — Teraziler kurulup ameller 
tartilirken, herkes amelinin agir mi yoksa hafif mi geldigini gortinceye 
kadar sirf kendini dtistintir.2 — Amel defterleri dagitilirken . Herkes 
defterinin sagdan mi yoksa soldan mi verildigini gormeden baskasini 
dtistinmez.3 — Sirattan gegilecegi zaman da herkes yalniz kendini 
dtistintir . »Enes ibni Malik (R.A.) der ki : «Kiyamet Gtinti, ademoglu Allah ' m 
huzuruna getirilerek terazinin iki kefesi arasmda ayak tistti durdurulur, 
basma da bir melek dikilir. Tartida sevaplari agir bastigi takdirde 
basmdaki melek herkesin duyabilecegi yuksek bir sesle «falan kimse sonunda 
bedbahtlik olmayan ebedi bir saadete kavustu» diye seslenir . Buna karsilik 
tartida sevaplari hafif geldigi takdirde ayni melek bu defa «falan kimse, 
sonu saadet olmayan ebedi bir bedbahtliga ugramistir» diye seslenir. Sevap 
kefesi hafif kalmca elleri demir topuzlu ve atesten elbiseli zebaniler 
ileri gikarak cehennem yolcusunu cehenneme gottirmek tizere teslim 
alirlar . Peygamberimiz (S.A.S.) bir gtin Kiyamet Gtinti hakkmda konusurken 
buyurdu ki . «Kiyamet Gtinti gelince ulu Allah Hz. Adem'e «Ya Adem. yerinden 
dogrul da cehennem kafilesini cehenneme gonder buyurur.Hz. Adem «cehennem 
kafilesi ne kadardir» diye sorar. Ulu Allah ona «Her bin kiside dokuz ytiz 
doksan dokuz kisi» diye cevap verir . Peygamberimizin son ctimlesi sahabileri 
oyle derin bir tiztinttiye stirtikledi ki . agizlarini bigak agmaz oldu. 
Peygamberimiz onlarin tizerine goken bu agir kederi farkedince buyurdu ki . 
«siz iyi amel islemeye devam ediniz ve sevininiz Muhammed'in (S.A.V.) 
nefsini kudret elinde tutan Allah'a yemin ederim ki . sizin ile birlikte iki 
halk- kesimi var ki, bunlar hangi timmetin devrinde yasasalar o timmetin 
sayisim btittin insan ve seytan oltileri kadar ytikseltirler . »Sahabiler «bu 



iki halk kesimi kimlerdir» diye sorunca Peygamber ' imiz «Ye ' cue ve 
Me'cuc'dtir. dedi . Bunun uzerine ashap biraz f erahlamislar . Peygamber 

(S.A.S.) sozlerine soyle devam eder, «iyi amel islemeye devam ediniz, ve 
sevininiz, Muhammed'in nefsini kudret elinde tutan Allah'a yemin ederim ki . 
Kiyamet Gunu siz. insanlar icinde devenin karnmdaki benek yahut atin 
bacagmdaki yara izi kadar kalacaksimz . »Ey nefsi farkinda olmayarak zevale 
ve son bulmaya mahkum olan su dunyamn oyalayici yanlarma aldanan kisi! 
Gocup gidecegin yer hakkmda kafa yormaktan vazgecerek aklini varacagm 
yere yonelt.Cunki cehennemin herkesin varacagi bir yer oldugu sana 
bildirilmistir . Nitekim ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

«— Her biriniz oraya (cehenneme) mutlaka varirsimz. Bu rabb'inin 
kesin karara baglanmis bir hukmudtir. Sonra takva sahiplerini kurtaririz da 
zalimleri orada dizustu bekletiriz» (113) . 

113) Meryera Sure-i Celilesi. 71-72 
Buna gore senin cehenneme varacagm kesin olmasma ragmen geri gikacagin 
siiphelidir. halde oraya girmenin korkunclugunu kalbinde duy ki . belki 
oradan kurtulup cikmak icin simdiden tedbir alirsin .Mahlukatin halini 
duslin, insanlar Ahiret sikintilari alimde inlerken o giinii korku ve 
endiseler icinde ayak tistu dikilmis baslarma neler gelecegini ogrenmeyi ve 
kurtaricilarin sefaat etmesini bekler, bu arada gtinahkarlari kavurucu 
bulutlar kaplar, yalazli ates onlari golgesi altina alir, bu atesin 
harlamalari herkes tarafmdan duyulur, ofke ve kin sacan citirtilari apacik 
belirirken o anda gtinahkarlar baslarma coken felaketi kesinlik ile anlar 
butun ummetler dizustu yere cokturulur. Oyle ki, iyiler bile durumlarmm 
bir anda kotuye donusmesinden korkuya duser, bu arada zebanilerden biri: 
«Dlinyada iken uzak vadeli emeller pesinden koserak omrunii kotti isler ugruna 
harcayan falan oglu filan nerede» diye seslenir azab melekleri (zebaniler) 
demir topuzlar ile adamm uzerine yiirurler, agir tehditler ile karsisma 
dikilerek onu cetin azaba stirtiklerler, basmi cehennemin derinliklerine 
dogru cevirirler ona Kur'an-i Kerim'in dili ile: 

«Tat bu azabi, hani sen (ileri surdiigiine gore) cok guclli ve her isi 
yerli yerinde olan biri idin» diye seslenirler (114) . 
Sonra adam dar, cikis yolu gorunmeyen tehlikeleri belirsiz bir yere 
kapatilir, burasi esirlerin devamli barmagidir, orada ates yakilir. 
Cehennemliklerin oradaki icecekleri kaynamis sudur, barmaklari da canim 

(cehennemin katlarmdan biri)dir. Cehennemlikleri bir yandan zebaniler 
topuzlarken ote yandan Haviye (harli ates) onlari bir noktada toplar. Butun 
umitleri helaktir oradan hie bir yere kimildayamazlar . ayaklari almlarma 
baglanmistir . Gunahlar yuzlerini karartmistir , cehennemin yanlarmdan 
seslenirler, oranm otesinden-berisinden «ya malik, korkunc akibet 
tizerimizde gerceklesti. Ya matik. demir topuzlara artik katlanamaz olduk. Ya 
Malik, derilerimiz pisti. Ya malik, bizi buradan cikar, bir daha 
yapmayacagiz diye feryad ederler . Zebaniler bu feryadlara soyle cevap 
verirler, «heyhat, gecmis olsun. Bu zillet yuvasmdan size cikis yok susun 
orada konusmaym ve gevezelik edip durmaym. Eger buradan cikarilsaniz . 
yine size yasaklanan seylere donerdiniz . »Zebanilerin bu cevaplari uzerine 
cehennemlikler kurtulmaktan umitlerini iyice keserler, dunyada Allah'a 
karsi isledikleri asiri gianahlara hayif lamrlar . Fakat onlari ne pismanlik 
kurtarir ve ne de hayiflanma acilarma pare olur. Tersine zincirlere 
vurulmus olarak ytizustu yere kapanirlar altlarmdan, tistlerinden, 
saglarmdan ve sollarmdan ates ile kusatilmislar, ates deryasi icinde 
bogulmuslardir . -Yedikleri ates ictikleri ates. giydikleri ates ve yatacak 
yerleri atestir. Onlar ates kumeleri, katrandan elbiseler, demir topuzu 
darbeleri ve zincirlerin yuku altmda ezilirler. Cehennemin sikmtilarmda 
kivranir, bataklarmda parcalamr biribirini kovalayan acilar altmda 
kivranirlar, ates onlari ocakteki kazan gibi kaynatir . «Ah . eyvah» gibi aci 
sozler ile feryad ederler, fakat ne zaman ahuzar etseler baslarmdan asagi 
ig organlari ile derilerini eritip akitan kaynar sular dokulur. Onlar igin 
orada ytizlerinde yariklar agan demir topuzlar vardir. agizlarmdan irin 
kaynar, susuzluktan cigerleri dogranir, goz bebekleri eriyip yuvalarmdan 
yanaklarma akar. sakaklarmm etleri duser, etraftan saclari hatta 



derileri dokiilur . Derileri her yandikca eskisinin yerine yeni deri tabakasi 
ile kaplamrlar, etleri dokuldugu icin kemikleri ciplak kalir ruhlari 
sadece damarlara tutunmu? ve sinirlere asilmi?tir. Bu ateslerin yalazasi 
icinde, fikir fikir kaynarlar. olmek isterler fakat olemezler. M] Duhan 
Sure-i Celilesi. 49. 

Onlari bu durumda gorsen acaba ne hale diisersin. Ba§larindan asagi 
dokiilen kaynar sular yuzlerini kapkara etmis, gozleri kor olmus dilleri 
tutulmus, belleri kirilmi? kemikleri dagilmis kulaklari kesilmis, derileri 
param, parca olmus elleri, boyunlarma bukali ayaklari alinlarma yapisik. 
yuziistu ates tizerinde stirunurler, goz bebekleri ile demirden oklar uzerine 
basarlar atesin yalazi ic organlarim sarmi§, cehennemin yilanlan ve 
akrepleri dis azalarma yapismisdir . Bu tasvir ettigimiz manzara 
cehennemliklerin acikli durumunun bazi goruntulerini aksettiriyor , simdi 
onlarin korkunc hallerinin tafsilatma bak. bu arada cehennemin vadilerini 
ve kollarim da dtistin . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cehennemin 
yetmis bin vadisi ve her vadinin yetmis bin kolu vardir. Her vadi kolunda 
yetmis bin yilan ve yetmis bin akrep bulunur. Kafir ve munafiklar bu 
kollarm herbirinden ayri ayri gecmedikce yerlerine ulasamazlar . Hz . Ali'nin 
(K.V.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Huziin 
kuyusu veya vadisinden Allah'a siginimz» Dinleyenlerden biri O'na ya 
Rasulellah, huziin vadisi veya kuyusu nedir» diye sordu. Peygamber ' imiz ona 
soyle cevap verdi : «0 . cehennemde oyle bir vadide ki cehennemin kendisi 
gtinde yetmis kere ondan Allah'a sigmir, Allah onu riyakar Kur'an 
okuyuculari icin hazirlamistir . »Iste yedi kat cehennem ile onun vadileri ve 
her vadinin kollari bunlardir. Bu vadi ve kollarm sayisi yer yuzundeki 
vadiler ile vadi kollari sayisi ile gunaha suriikleyen azgm nefsi arzularm 
sayisina denktir. Cehennem kapilari ise gunah islerken kullamlan yedi 
azanin sayismcadir (yedi azaya karsilik yedi kapi) .Cehennem kapi ve 
katlari tistustedir. En ustekinin adi . «cehennem», sonrasimn «sakar», 
sonrasimn «Lezza». daha alttakinin «Hutqme». daha alttakinin «sair», daha 
alttakinin «cahim», ve en a'ttakinin adi ise «ha-viyesdir . Simdi cehennemin 
derinligini bir dusun dunya ile ilgili azgm arzularm nasil dibi bulunmaz 
ise ve yine diinyada her ulasilan amac daha uzak bir hedefe kavusma arzusunu 
koriikluyorsa . cehennem cukurlarmm derinligi de olctisuzdur, her asilan 
dipsiz derinlik daha dibi bulunmaz derinliklere ulastirir . Nitekim 
Sahabilerden Hz. Ebu Hureyre (R.A.) der ki : «Bir gtin Peygamber ' imiz ile 
birlikte iken kulagimiza derin bir yanki sesi geldi. Peygamber ' imiz bize 
«Bu sesin ne oldugunu biliyor musunuz» diye sordu. Biz de «Allah ve Rasulu 
bilir» diye cevap ' verdik . 

Bunun uzerine Peygamber ' imiz buyurdu ki : «Duydugunuz bu yankili ses . 
cehennemin dibine su anda varan bir tasm sesidir, bu tas cehenneme yetmis 
sene once atilmisti . »Ayrica cehennemdeki kat f arkliliklarma da dikkat et 
Hie suphesiz ki Ahiret. en ince ve detayli derece f arkliliklarma sahiptir. 
insanlarm dunyaya dalisi nasil farklilik gosteriyorsa, yani kimi 
bogulurcasma icine batarken kimi de nasil belirli bir derinlige kadar 
dalarsa cehennemin giinahkarlari kapmasida oyle f arklidir . Cunki Allah zerre 
agirligi kader bile hie kimseye haksizlik etmez . Cehennemliklere uygulanacak 
azab sekilleri rastgele tekrarlamp durmaz, tersine her bir azabm 
gunahlarm derecesine gore degisen belirli bir oIqusu vardir ancak 
cehennemin azabi genel olarak oyle siddetlidir ki, en hafif azab ceken 
cehennemlige dlinya ile birlikte onun buttin varligi bagislansa, bunlari 
cektigi azabtan kurtulmak igin fidye olarak verirdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : c— Kiyamet Gunu cehennemlikler iginde en hafif azap cekecek 
olanlar, atesten iki nalmla gezinecek olanlardir ki . tabanlarmdan giren 
atesin harareti beyinlerini kaynatacaktir . »Simdi sen. hafif azaba 
carpilanm cekecegine bak da agir azaba carpilacaklarm basma neler 
gelecegini hesap et. Cehennem azabmm agirligi konusunda ne zaman siipheye 
diisersen parmagmi atese yaklastir ve cektigin aciyi cehennem ile kiyaset. 
Hem unutma ki sen. bu kiyaslamada yamliyorsun . Cunki dtinya atesi ile 
cehennem atesi birbirinden cok ayridir. Fakat dunyanm en agir acisi bu 
ateste yanma acisi oldugu icin cehennem azabi onunle tarif edilir.Yoksa 



cehennemin en list tabakasmda azap cekenler bile dtinyadaki ates gibi ates 
bulsalar, cektikleri agir acidan kurtulmak icin bu atese gontillti olarak 
katlamrlardi . Bundan dolayidir ki bazi haberlerde dtinya atesi acilarin 
katlanabilecegi bir dereceye dtistirtiltinceye kadar, yetmis kere rahmet 
suyundan gecirildi» denilmistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) cehennemi 
tamtirken «Allah cehennem atesinin bin sene boyunca devamli yakilmasim 
emretti, sonunda kipkirmizi kesildi. Arkasindan bin yil daha yakilmasim 
emretti, sonunda bembeyaz kesildi arkasindan bin yil daha yakilmasim 
emretti sonunda simsiyah oldu. Su anda cehennem atesi gayet koyu kara 
renklidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Cehennem atesi rabbine 
sikayet etti ya Rabbi icimdeki soguk ve sicak boliimleri biribirini yiyor» 
Bunun uzerine ulu Allah (C.C.) cehenneme biri yazm, obtirti kism olmak 
tizere senede iki defa nefes almaya izin verdi . Yazm duydugunuz en siddetli 
sicaklik cehennemin hararetinden ileri geldigi gibi kism gecirdiginiz en 
siddetli soguk da cehennemin zenhe-rindendir . Enes ibni Malik (R.A.) der ki : 
«Dunyamn en ytiksek refahi icinde yasayan kafir, Allah 'in huzuruna 
getirilince «onu bir kere cehennem atesine daldirm» diye buyurulur. 
Cikarilmca ona «hic refah gordtin mii» diye sorulur, kafir «hayir» diye 
cevap verir.Buna karsilik dtinyada en cok maddi sikmti ceken mtimin Allah 'in 
huzuruna getirilince onun hakkmda «kendisini bir sefer cennete koyup geri 
getirin» diye Duyurulur. Cikarilmca miimin de «dunyada hie gecim darligi 
cektin mi» sorusuna «hayir» diye cevab verir.Ebti Hureyre (R.A.t der ki : «Su 
bizim mescitte ytiz bin veya daha fazla kisi toplansa da bunlarm uzerine 
bir cehennemtiginnef esi salmsa hepsi yanarak 61urdu.» 

Alimlerden biri Kur'an'm «Yuzlerini cehennem yalazi yalar, onlar 
orada kavrulun» mealindeki ayeti hakkmda der ki; «Cehennem yalazi 
cehennemlikleri bir kere yalaymca kemiklerini cirilciplak birakarak btittin 
etlerini eritip ayak topuklarmm yanma akitiverir» (115) Mii'mmun Sure-i 
Celilesi. 104. 

Simdi de cehennemliklerin vucudlarmdan akacak olan ve icinde bogulacaklari 
«gassak» adim tasiyan irinin kokusuna dikkat et. Nitekim Ebu Said-til Hudri 
(R.A.) nin rivayet ettigine gore. Peygamber ' im-z buyuruyor ki:«— «Gassaks 
adli cehennem irininden bir kova dtinyaya dokiilse yeryuztintin btitiin 
canlilarim kokustururdu . »iste cehennemliklerin icecegi budur. Onlar 
susuzluktan yanarak «su, su» diye yalvarmca iclerinden birine bu kanli 
irin sunulur. Adam irini agzma alir. fakat bir ttirlti yutamaz . Her yonden 
uzerine oltim acilari iisusiir, ama olmesi asla mumkiin degildir! Nitekim Allah 
buyurur ki : c— Cehennemlikler «su, su» diye yalvardiklari zaman kendilerine 
kizgm katran gibi bir sivi- sunulur. ne kotti bir icecek ve arasi ne fena 
bir barmaktir.» 

Bir de cehennemliklerin yiyecegine bak. onun adi . «zakkum» dur. 
Nitekim ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Sonra ey hakki inkar eden sapiklar, hie sliphesiz, siz «zakkum» 
agaemdan yiyeceksiniz . Midelerinizi onunla dolduracaksimz . Onun uzerine 
de . susamis develerin icisi gibi, kaynar katran iceceksiniz» (116) 
Vakia Siire-i Celilesi. 51-55. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Zakkum» kokli «cehimisin dibinde olan ve tomurcuklari seytan 
baslarma benzeyen bir agactir Hie sliphesiz onlar (cehennemlikler) bundan 
yiyecekler ve onunla midelerini dolduracaklardir . » Sonra onlara, bunun 
uzerine kaynar bir lakl vardir, stiphesiz varacaklari yer «canim» 
olacaktir» ( 117 ) Kur'an-i Kerim / Saffat Suresi. 61-65 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : Sonra da, hie 

«- gun onlar kizgm atesin alevlerine girerler. Kendilerine kaynar 
bir pmardan su verilir» (118 ) Kur'an-i Kerim / Gasiye Suresi. 4-5. 

Yine Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki 

«- Hie sliphesiz, bizim katimizda bukagilar, kizgm ate?, bogazdan bir 
ttirlti gecmeyen yiyecek ve aci azab vardir»(119) Kur'an-i Kerim / Muzemmil 
Suresi . 12-13 . 
ibni Abbasm (K.A.) rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz buyuruyor ki:« 



«Zakkumun bir damlasi diinya denizlerine dokiilse, biitiin can* 
lilarin sagligim bozardi, yiyecegi bu maddeden ibaret olanlarin 
halini diisiiniin.» 
Enes ibni Malik' in (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz 
buyuruyor ki : «— Allah' in sizi talip olmaya tesvik ettigi seylerin 
pesinde kosunuz, sizi korkuttugu azabdan, iskenceden ve cehennemden 
korkup kagminiz zira iginde yasadiginiz diinyaya cennetten bir damla 
diisiiriilse tatli kokular sarardi . Buna karsilik diinyaya cehennemden 
bir damla akitilsa diinyanizi bastan basa berbad ederdi.» 

Ebii Derda'mn (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 

buyuruyor ki : c— Cehennemlikler oyle bir agliga mahkiim edilirler ki . 

bu agligin azabi, gektikleri diger biitiin azaba denk gelir. «Yemek, 

yemek» diye yalvardiklari zaman kendilerine ne karin doyuran ve ne de 

agliklarim gideren kaynatila kaynatila pismemis bir yemek 

verilir.Yine «yemek, yemek» diye yalvarirlar ; bu defa da kendilerine 

girtlaklarmdan gegmeyen bir yiyecek verilir, diinyada girtlaklarina 

tikanan lokmalari igecek sayesinde bogazlarmdan gegirdiklerini 

hatirlayarak «su, su» diye yalvarirlar. Kendilerine su yerine demir 

kiskaglar ile kaynar katran sunulur, yiizlerine yaklasmca gehrelerini 

kavurur, bogazlarmdan geger gegmez biitiin hazim cihazlarmi 

pargalar . »«Bize cehennem bekgilerini gagirm» diye yalvarirlar, 

bekgiler gelince onlara «Rabb'inize dua edin de bir giinliigiine 

tizerimizdeki azabi hafifletsin» derler. Cehennem bekgileri onlara 

«Size agik agik delillerini ortaya seren Peygamberleriniz gelmedi mi» 

diye sorarlar . Cehennemlikler bu soruya «evet, geldiler» diye cevap 

verirler, bunun iizerine bekgiler onlara «0 zaman kendiniz Allah 'a dua 

edin. Ama kafirlerin duasi, hig siiphesiz bosunadir» diye cevap 

verirler . Bekgilerden de bir fayda goremeyen cehennemlikler «bize 

Malik' i gagirm» derler. Malik gelince hep birlikte ona yalvararak 

«ya Malik. Rabb'in su azabimiza son versin» derler. Malik de onlara 

«siz burada kalacaksimz» diye cevap verir [Ames'm soyledigine gore 

cehennemlikler Malik' i cagirdiktan sonra ancak bin yil sonra ondan 

cevap alabilirler .) Baska gare kalmaymca cehennemlikler biribirine 

«Rabb'inize dua edin. Allah' dan baska hig kimseden hayir yok» derler. 

Bunun iizerine hep birlikte «ey Rabb'imiz! Kotiiliik iizerimizde baskm 

gikti da zalim bir guriih olduk. Ey Rabb'imiz, bizi buradan gikar, 
eger yine kiifre donersek biz kendi kendimize zulmetmis oluruz» diye 
Allah 'a yalvarirlar, Alllah (C.C.) onlara «kalm oldugunuz yerde ve 
gevezelik etmeyin» diye cevap buyurur.Bu son cevabi aldiktan sonra 
her tiirlii kurtulus iimidini yitirerek «vay basimiza gelenlere, keske 
soyle, keske boyle...» diye aci aci feryad etmeye koyulurlar.» 
Ebii Umame'nin rivayet ettigine gore; «Onun igin oliimiin sonrasi 
cehennemdir. Orrda kendisine igecek olarak irinli su verilir, onu agzma 
alir, fakat bir tiirlii bogazmdan gegmez. Her yonden iizerine oltim iisiisur, 
ama artik olecek degildir. Oniinde getin bir azab vardir» (120) Ibrahim 
Sure-i Celilesi. 16-17 

mealindeki ayet hakkmda Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor. «- 
Cehennemlige irinli kaynar su yaklastirilmca ondan tiksinir. iyice oniine 
getirildigi zaman ytizti kavrulur ve basinin derisi eriyip dtiser, ondan 
igince de barsaklari pargalanip akar dobiirunden akar. 
»Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki . : 

«- Takva sahiplerine vadedilen (cennetin hali (su) : Orada tadi 
ozellikleri bozulmamis su irmaklari. tadi bozulmamis siit irmaklari, lezzeti 
igenlerin damagmda kalan igki rrmaklari suziilmiis bal irmaklari vardir. 
Onlara orada her gesit yemis ve Allah' in bagislayiciligi vardir. Bunlarm 
durumu ile ebedi cehennem azabma mahkiim edilen ve yerine kendilerine 
verilen irinli su ile pargalananlarm durumu bir olur mu?» (121) 
Muhammed Sure-i Celilesi, 15. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Deki, hak Rabb'imizden gc'onrfir, dileyen inanir, isteyen inkar 
eder. Biz zalimlere, duvarlari arasmda sikisip kalacaklari bir cehennem 



hazirladik. «Su» diye yalvardiklari zaman onlara kaynar katrani andiran, 
cehreleri kavurucu bir sivi verilir. ne kotu bir igecektir ve oarsi ne 
fena bir barmaktir ! » (122) Kehf Sure-i Celilesi, 29. 

Iste aciktiklari ve susadiklari zaman cehennemliklerin yiyecekleri ve 
igecekleri bunlardir. Simdi de cehennemdeki yilanlara ve akreplere, 
akittiklari zehirin siddetine, iriliklerine, gortintislerinin korkungluguna 
gelelim. Bunlar cehennemliklerin uzerine kiskirtilarak salmir, biran bile 
aman vermeden, durmadan cehennemlikleri lsirir ve sokarlar.Ebu Hureyre'nin 
rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah 'in 
kendilerine bagisladigi malm zekatmi vermeyenlerin serveti Kiyamet Giinii, 
kudurgan bir yilan kiligina girerek boynuna sarilir ve avurtlarmdan 
tutarak ona «ben senin malinin, ben senin biriktirdigin servetim» der.*Bu 
sozlerden sonra Peygamber ' imiz su ayeti okur: 

€- Allah' in kendilerine bagisladigi varligi cimrilikle ellerinde 
tutanlar, bu pintiliklerinin kendilerine fayda saglayacagini sakin 
sanmasmlar, bu tutum kendi hesaplarma kotiidiir. Kiyamet Giinii, o cimrilikte 
ellerinde tuttuklari mal (yilan olup} boyunlarma dolanir. Hig stiphesiz, 
yeryuzunun mirasi, yalniz Allah' indir. Allah islediklerinizden (inceden 
inceye) haberdardir» (123) Ali imran Sure-i Celilesi. 180. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:« 

Cehennemde deve boynu kalmligmda dyle yilanlar vardir ki bir 
lsiriklarmm acisi kirk yil surer. Yine cehennemde selnerli katir 
iriliginde-dyle akrepler vardir ki, bir kere soktular mi, acisi 
kirk yil surer. *Bu yilanlar ve akrepler, diinyadaki pintilerin, 
ahlaksizlarm ve baskalarma zarar verenlerin uzerine salmir. 
Saydigimiz kdtiiliiklerden uzak duranlar, oramn yilan ve 
akreplerinden de kendilerini korumus olur, onlar ile karsilasmaz 
bile. Biitiin bunlar yanmda bir de cehennemliklerin viicudlarmm 
irilestirilip boylarmm uzatilacagmi hesaba kat. Allah, 
cehennemlikleri, bu yoldan azabm acisini artirmak igin, 
viicudlarmi irilestirip boylarmi uzatir. Bdylece ates yalazmm 
daglayismi, yilan ve akreplerin sokusunu irilesecek olan 
viicudlarmm her tarafmdan ayni anda ve devamli olarak duymalari 
mumkiin olur. 
Ebii Hureyre'nin (R.A.) rivayet ettigine gore. Peygamberimiz "(S.A.S.) 
buyuruyor ki : «— Cehennemde kafirin azi disi Uhud dagi kadar, 
derisinin kalmligi ise iic giinliik yol kadardir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S. I buyuruyor ki : «— Cehennemde kafirin alt dudagi, gdgsiinii 
drtecek sekilde sarkik ve iist dudagi da yiiziinii kaplayacak sekilde 
kalkik olur.»Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet 
giinii kafirin dili o kadar uzar ki, yerlerde siiriiklenerek halkm 
ayaklari altmda kalir . »Cehennemlik viiciidlar, biitiin iriliklerine 
ragmen durmadan ateste yanip erirler, fakat her eriyisten sonra 
derileri ve etleri yenilenir .Ulu Allah' m: 

(124) «ayetlerimizi inkar edenleri dyle bir atese atacagiz ki, 
daha gok aci geksinler diye, derilerini her eriyip 
dokiildiiklerinde yenisi ile degistirecegiz . Siiphesiz ki, 
Allah her seye kadir ve biitiin yaptiklari yerli yerindedir 

(125) » Nisa Sure-i Celilesi. 56. 

ayeti hakkmda Hasan-ul Basri (R.A.) . der ki . «Cehennemlikleri ates, giinde 
yetmis bin kerre yiyip eritir, fakat her seferinde onlara «eski 
durumlarmiza dontin» diye emir verilince hemen daha onceki gibi olurlar» 
Simdi de cehennemliklerin aglamalarmi, feryad etmelerini, «ah, vah, keske 
oliip yokolsak da kurtulsak» diye sizlanmalarmi diisiin. Bu durum onlarda 
cehenneme girer girmez baslar . Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Kiyamet Giinii cehennem, her birini yetmis bin melegin gektigi yetmis 
urgan ile gekilerek yerine kurulur . Enesibni Malik' in (R.A.) rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cehennemliklere 
aglama gonderilir, onlar da goz yaslari kuruyuncaya kadar aglarlar, goz 
yaslari kalmaymca kan aglamaya baslarlar, oyle ki yiizleri, igine gemi 
salmca yiizecek kadar derin bir kan ganagma doner . »Aglayabildikleri, 



feryad edebildikleri , «ah, eyvah, keske olsem de bu azabdan kurtulsam» diye 
bagirip gagirabildikleri mtiddetge biraz ferahlik duyarlar, fakat bir muddet 
sonra bu davranislar da kendilerine yasak edilir .Muhammed ibni Ka'b'm 
soyledigine gore, cehennemliklerin yapacagi dort gagrimn ulu Allah dordunii 
de cevaplandiracak, arkasmdan bir besinci" gagrida bulunmaya dilleri 
varmayacaktir . Cehennemliklerin bu gagrilari ile Ulu Allah' in onlara 
verecegi cevaplar Kur'an'da soyle bildirilmektedir :ilk gagrida 
cehennemlikler diyecekler ki : 

«— Bizi iki defa bliimden dirilttin. Simdi giinahlarimizi itiraf 
ediyoruz, (buradan) gikmanm bir yolu var mi?» (125) Mii'min Sure-i 
Celilesi. 11. 

Allah (C.C.) onlara soyle cevap verir: 
(126) «— Sundan dolayi ki, biricik Allah'a gagirildigi zaman 

onu inkar ettiniz. ' na her ortak kosuldugu zaman inandimz. 
Simdi ise hiikiim ulu ve biiyiik Allah'a aittir» (126) . Mii'min 
Sure-i Celilesi. 12. 
ikinci gagrida cehennemlikler diyecek ki : 

- Ey Rabb'imiz, artik gordiik ve duyduk. Simdi bizi geri gonder de iyi 
amel isleyelim. Cunki artik kesin inang sahibi olduk biz» Secde Siire- 
i Celilesi . 12 . 

Allah (C.C.) onlara soyle cevap verir: 

- Size hie bir zeval yoktur» diye yemin etmemismiydiniz? ! » Ibrahim Sure-i 

Celilesi; 44. 

Ugiincii gagrida cehennemlikler diyecek ki : 

- Ey Rabb'imiz. bizi buradan gikar da daha once islediklerimizin 
tersine iyi ameller isleyelim (129) Fatir Siire-i Celilesi 37. 

Allah (C.C.) onlara soyle cevap verir: 

(130) Size diinyada diisiinenin diisiincesine yetecek kadar omiir 

vermedik mi? Size kotii akibeti bildiren elgi de geldi . 
halde simdi gekin azabin acisini! Zalimlerin hig bir 
koruyucusu yoktur» Fatir Siire-i Celilesi. 37. 

Dordiincii gagrida cehennemlikler diyecek ki : 

«- Kotuluk iizerimizde baskm akli da sapik bir kavim olduk. Ey 

Rabb'imiz. bizi buradan gikar, eger bir daha kiifre donersek hig 

siiphesiz, bizler zalimiz» ( 131 ) Miiminun Siire-i Celilesi. 106—107. 
Allah (C.C.) onlara soyle cevap verir: 

«- Kalin oldugunuz yerde ve ses gikarmayiniz» ( 132 ) Miiminun Siire-i 
Celilesi. 108. 

iste o zaman gektikleri azabin siddeti, doruguna varir. Artik ebediyen 
konusamazlar . Malik ibni Enes'in soyledigine gore Zeyd ibni Eslem, ulu 
Allah' in «simdi artik sizlansak da, katlansak da, bizim igin farketmez. 
bizim igin kurtulus yoktur» mealindeki ayeti hakkmda der ki; 
«cehennemlikler , once yiiz sene azaba ses gikarmadan katlanirlar. Arkasmdan 
yiiz sene kadar sizlanip feryad ederler, daha sonra da yine bir yiiz sene 
daha ses gikarmadan azab gekerler ve bunun tizerine: 

«Sizlansak da sabretsek de bizim igin farketmez, kurtulusumuz yok» 
derler. (133) ibrahim Sure-i Celilesi, 21. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kiyamet Gtinti oliim semiz bir kog 
seklinde huzura getirilerek cennet ve cehennem arasmda bogazlanir ve gerek 
cennetliklere ve gerekse cehennemlikler «ebedi barinagm:?- burasidir, 
artik size oliim yok.'» diye seslenilir.» 

Hasan-iil Basri (r. a.) der ki; «ilk saliverilen cehennemlik, bin 
yillik azabdan sonra gikar. adam keske ben olsam.»Yine Hasan-iil Basri'yi 
bir kosede aglarken gordtiler. Ona «neye agliyorsun» diye sordular. da 
«0 ' nun (Allah 'in) beni cehenneme atip da artik benim ile ilgilenmemesinden 
korkuyorum» dedi . Deminden beri belirttiklerimiz genel olarak cehennemde 
gekilecek azablarin gesitleridir . Oradaki acilari, kederleri sikmtilari ve 
pismanliklari inceden inceye sayip bitirmek miimkun degildir . Karsilastiklari 
azabin getinligi ile birlikte cehennemlikler hesabma en aci gergek, cennet 
saadetini, Allah'a kavusma imkanini ve Onun hosnutlugunu kazanma 
mazhariyetini kagirmaktir, iistelik btittin bu kayiplarm sayiya vurulabilir, 



ucuz karsiliklar pahasma oldugunu bile bile. (Junki bu degerli nimetleri, 
kisa stireli, aritilmami§, aci ile karisik, yarim yamalak ve basit diinya 
arzulari ugruna kaybetmislerdir . Bu yiizden o gun iclerinden «Eyvah, Allah 'in 
emirlerine karsi gelerek niye kendi kendimizi mahvettik. Niye nefsimizi bir 
kac giinliigiine sabretmeye zorlayamadik? Eger sabretseydik, o giinler simdi 
arkada kalacak ve bu gun Allah' in hosnutluk ve bagi§ina kavusmanin saadeti 
icinde ' nun yakmligini kazanmi§ olacaktik . """Oysa ki . o anda artik her 
firsati kacirmislar , ba§larma tiirlii belalarm cokmesine yol acmislardir ve 
diinya saadetinin hie bir nimeti de yanlarmda kalmamistir. Eger cennet 
saadetini gormeseler, hayif lanmalari o kadar aci olmayabilirdi . Oysa ki . 
cennet onlara sunulur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet giinii 
cehennemlik bir grup, cenneti gormeye getirilir. Bunlar cennete yaklasip 
bayiltici kokusunu burunlarma ceker cekmez kosklerine bakip Allah' in 
cennetliklere sundugu nimetleri gortir gormez onlara «gidin oradan, sizin 
orada hie bir payiniz yok» diye ses gelir. Bu ses uzerine es ine daha once 
duyulmus ve ne de daha Sonra duyulabilecek bir hayiflanma duygusu icinde 
geri donerler.Bu sirada «ey Rabb'imiz! Eger cennetini ve dostlarina orada 
sundugun nimetleri gostermeden bizi cehenneme koysaydm. daha kolay 
gelirdi» derler. Ulu Allah (C.C.) da onlara «bunun boyle olmasim ben 
istedim. (Jtinki diinyada yalniz ba§imza kalinca bana ululuk taslayarak kafa 
tuttunuz . Oysa insanlar karsismda duygularmizm tersine bir gorunuse 
burunerek gercek kimliginizi sakliyordunuz . Benden degil, insanlardan 
cekindiniz, beni degil, insanlari saydimz. insanlari dusunerek bazi 
davranislardan kacmdigimz halde benim yasaklarima uymadiniz . §imdi ben 
sizi bitmez mukafattan mahrum tuttugum gibi aci bir azaba da carptiriyorum» 
diye buyurur.» 

Ahmed ibni Harb (r.a.) der ki : «G61geyi giinese tercih ederiz de 
cenneti cehenneme tercih etmeyiz.»Hz. isa (A.S.) der ki : «Nice saglam 
viicud, saglikli cehre ve tatli sozlii dil. yarin cehennem katkin arasmda 
feryad edecektir . »Davud Tal (r.a.) der ki : «Allah'im! Ben senin gunesinin 
sicakligma dayanamiyorum da cehennemin lsisma nasil katlanabileyim? Ben 
senin rahmetinin sesine dayanmazken azabinin giirleyisine nasil takat 
getireyim?»Ey zavalli! Kiyametin belirttigimiz korkunc gerceklerini iyi 
dusiin. Bilesin ki . ulu Allah butiin korkung gercekleri ile cehennemi 
yarattigi gibi kesin sayisi ile mahlukati da yaratmistir. Bu gercek hiikme 
baglanarak kesinlestirilmistir . Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Sen onlara hesap gortildugu zamanin dehseti ile, pismanlik glinli ile 
korkut. Onlar hala gaflet icindedirler ve hala inanmiyorlar . » (134) 
Meryem Sure-i Celilesi; 39 

Yemin ederim ki . ayet-i kerime Kiyamet Guntine, daha dogrusu ezelin ezelinde 
verilerek Kiyamet Gunii aciklanan hiikme isaret etmektedir . Ezelde seninle 
ilgili olarak ne hiikiim verildigini bilmedigin halde nasil boyle 
giilebiliyor, eglenebiliyor ve basit diinya nimetleri ile oyalanabiliyorsun, 
sasilir sana dogrusu? ! «Keske gidecegim yeri, duragimi, sigmagimi ve ezelde 
hakkimda verilen hiikmii bilseydim» diyorsan, elinin altmda bulunan ve 
istegini cevaplandirmana yardimci olabilecek onemli alamet vardir.Bu alamet 
is ve davranislarini gozetlemektir . Herkese, ugrunda yasatildigi davrams 
ve is cesidi nasip olur. Eger iyilik yolu, ontine aciliyor, iyilikleri 
islerken sana nasip oluyorsa sana mtijdeler olsun. Sen cehennemden uzaksm 
demektir . Fakat giristigin her iyiligin oniine bir engel dikiliveriyor ve 
seni o iyiligi islemekten alakoyuyorsa, buna karsilik yapmayi tasarladigm 
her kotiiliigii, hie bir terslik oniine cikmadan rahat rahat 

gerceklestirebiliyorsan bil ki, aleyhinde kesin hiikiim verilmistir. Verdigim 
bu ip ucunun akibetini belirtmesi, yagmurun yesillige ve dumanin atese 
delil olmasi gibi kesindir. , 

Ulu Allah «Hic siiphesiz, iyiler cennette ve kotiiler de cehennemdedir» 
buyuruyor (135) inf.iar Siiresi Celilesi; 13—14 

Kendini bu iki ayete arzet her iki diinyada yerini tespit etmis olursun. 
Dogrusunu Allah bilir. 
- 272 
KIRKINCI BOLUM 



ITAATIN FAZILETI 

Bilesin ki . Allah'a ibadet etmek buttin iyiliklerin toplamidir. Ulu Allah 
(C.C.) Kur'an-i Kerim'in bir cok ayetinde kullari buna tesvik etmis, 
insanlari nefislerin karanliklarmdan cikarip Allah' 1 tammamn aydmligma 
kavussunlar ve Allah'dan korkanlar icin, icinde hie bir goztin gormedigi, 
hie bir kulagm isitmedigi ve hie kimsenin hayalinden gecmemis olan 
nimetlerin hazirlanmi? oldugu cennete girebilsinler diye Ulu Allah, 
peygamberleri gondererek insanlari ibadet etmeye cagirmistir . Cunki insanlar 
bosu bosuna yaratilmamislardir . Tersine kotuliik isleyenler isledikleri 
kottilugun karsiligini gorstin ve iyilik yapanlar iyilikle mukaf atlansmlar 
diye yaratilmislardir . Allah' in kullarm ibadetine ihtiyaci yoktur, 
insanlarin O'na karsi gelmesi O'na ne bir zarar verebilir ve ne de 
ululuguna bir eksiklik getirebilir . «— Eger buttin insanlar kendilerini biiyuk 
goriip Allah'a kulluk etmekten vazgecerlerse bilmis olsunlar ki Rabb'inm 
katmda bulunanlar (melekler) gece-gunduz . hip bikmadan ' nu tesbih 
ederler» «iyilik isleyen kendine isler, kotiiliik yapan da kendi zararma 
yapmis olur. Allah' in hip bir seye ihtiyaci yoktur, fakir olan 
sizlersiniz . Ȥasilir ki . icimizden biri bir kole satin almca, onun gereken 
hizmeti seve seve yapmasini, belirli ve degeri onemsiz bir maden 
karsiligmda ona sahip olan efendisinin her emrine boyun egmesini ister. 
Bir hata yiiziinden koleyi gozunden diisiirur, ona ofkelenir, belki de ya 
uaretini keser, ya da onu kovar, veya satisa cikarir.O halde bize ne oluyor 
da bizi yoktan var ederek en miikemmel kivama getiren yagmur tanesi 
sayismca kusur isledigimiz halde, yokluklari helakimiz demek olan nice 
nimet ve destegini bizden alikoymayan gergek efendimize ibadet etmiyoruz. 
Bizleri bir kusurumuz iizerine yakalayip hesaplasmaya cekebilecegi halde 
muhlet verirsek bizde tevbe edelim de kusurumuzu bagislasm, kabahatimizi 
ortsun.Aklm basmda olan kimse ibadete layik olan Rabb'ini tanimakta ve 
biitun varligi ile O'na yonelerek rizasini dilemekte gecikmez. Her isledigi 
glinahtan tevbe ederek yaraticisma sigmir, ' nun rahmetinden hicbir zaman 
umut kesmez, nimetlerine siikrederek sevgisini arar ve buna devam ederek ola 
ki . ' nun sevgisini kazananlarm adlarini yazilir da. kendisi efendisine 
kavusunca arzulu efendisi ise onu yamna almaktan daha arzulu iken olur.Ebu 
Derda. Ka'b ibni Ahbar'a (R. Anhuma) «Bana Tevrat'taki ayetlerin en 
ozlusunu bildir» dedi . Ka'b da ona soyle cevap verdi . «Allah buyurur ki . 
iyi kullar bana kavusmayi uzun miiddet ozler, ben de onlara kavusmayi daha 
siddet ile 6zlerim» Bu ayetin yambasmda da sunlar yaZilidir : Seni arayan 
bulur, benden baskasini arayan beni bulamaz.» 

Ebu Derda (R.A.) der ki «Peygamber ' imizin (S.A.S.) bdyle biiyurken 
isittigime kendim sahidim:Hz. Davud (A.SJ hakkmda varit olan haberlere 
gore ulu Allah (C.C.) ona buyurdu ki:«— Ey Davud! Yer yiizu halkma bildir 
ki . beni seveni ben de severim Benim ile oturanin ben de yoldasiyim. Benim 
zikrimi aliskanlik haline getirenin yakmfyim. Beni arkadas edinenin 
arkadasiyim. Beni seceni ben de tercih ederim. Bana itaat edenin ben de 
dilegini yerine getiririm. Beni sevdigini kalbinden kesinlikle ogrendigim 
kulu mutlaka kendime kabul eder. onu hie bir» canli yarattigimm 
gosteremedigi derecede ileri bir sevgi ile severim. Beni gercekten arayan 
bulur, benden baskasmm pesinde olan beni bulamaz.Ey yer halki, etkisi 
altmda bulundugunuz aldanistan siyrilarak benim yolumda olmoyi arayiniz 
ki, ben de size yakm olayim ve bir an once size sevgimi nasib edeyim.Cunki 
ben sevdiklerimi Halilim Ibrahim, Neciyyim Musa ve Safiyyim Muhammed'in 
mayalari ile bir yarattim. Beni ozleyenlerin kalbini nurumdan yaratarak 
celalim ile besledim. » ] A Seleften bir zattan rivayet olunduguna gore ulu 
Allah (C.C.) siddiklardan birine soyle vahyetti:- Benim oyle kullarim 
vardir ki . beni severler, ben de onlari severim. Onlar beni ozler, ben de 
onlari ozlerim. Onlar beni zikr eder, ben de onlarin zikrine mukabele 
ederim. Onlar bana bakar, ben de onlara bakarim. Eger sende onlarin yolunu 
tutarsan seni de severim, onlardan ayri dusersen, gozumden dusersin . »Siddik 
kul Allah'a «Ya Rabb ' i . onlarin alametleri nelerdir.» diye sordu. Ulu Allah 
siddik kuluna soyle buyurdu : *— VUusfik bir coban, surusiinu nasil gtinesten 
esirgerse onun gibi glirKluderi golgelere siginirlar. Gunesin batmasini dort 



gozle bekleyip gun batar - batmaz hemen yuvasma ucan kusun sabirsizligi 
ile gtintin batmasim beklerler. Gece basar karanlik coker, yataklar serilir, 
koltuklar kurulur ve herkes sevdigi ile basbasa kalir kalmaz ayaklari 
tizerine dikilip ytiz tistti yere serilerek benim kelamim ile bana yalvarmaya 
koyulurlar. Onlara verdigim nimetlere karsilik bana sadakat arzederler . Gah 
feryad ederler, gah sessizce gozyasi dokerler. Gah Ahu vah ederler gah 
tutumlari kar§ismda hayif lamrlar . Gah ayakta ve gah oturma halindedirler . 
Gah rukuda ve gah secdededirler . Ne benim ugrumda cektikleri sikinti 
goztimden kacar ve ne de bana olan sevgileri ytiztinden yakmmalari isitmemin 
di?inda kalir. Onlara ilk adimda bagisim su tic seydir:«l — Nurumun bir 
parcasmi katblerine sacarim da ben onlardan nasil haber verirsem onlar da 
benden ayni sekilde haber verirler.2 — Gokler, yerler ve gokler ile 
yerlerde var olan her sey onlarin amel terazilerinin kefesine konsa btittin 
bunlari gozlerine az gosteririm.3 — Rizam ile onlara dogru yonelirim, 
kendilerine dogru yoneldigim dostlarimm onlara ne vermek istedigimi 
bildiklerini gortirstin . »Jc cAhbar-ud Davud» isimli esere gore ulu Allah 
(C.C.) Hz. Davud'a soyle vahyetti:«— Ya Davud ! Doha ne zamana kadar hep 
cenneti dtistinecek ve bana karsi ozlem duymaya talip olmayacaksm?» Hz. 
Davud. Ulu Allah'a «seni ozleyenler kimlerdir» diye sorar. Allah ona soyle 
cevap verir:c— Beni ozleyenler, her tiirlti kederden armdirip 
saf lastirdiklarim. benden cekinmeleri icin ikaz ettiklerim ve kalblerinde 
bana bakabilecekleri delikler actiklarimdir . Ben onlarin kalblerini kendi 
avucuma alarak goge cikaririm, sonra da seckin meleklerimi cagiririm. Hepsi 
hemen ontimde secdeye kapamrlar. Onlara derim ki . «ben sizi bana secdeye 
varasimz diye degil, benim ozlemim ile yananlann kalplerini size 
gostereyim ve sizinle onlara iftihar edeyim diye cagirdim« Qunki yeryuzii 
halkma gunesin aydmlik sactigi gibi beni ozleyenlerin kalbi de gokte 
meleklerime lsik sagar.Ey Davud! Ben, ozlemlilerimin kalbini hosnutlugumdan 
yaratarak 6z nurumla besledim, onlari kendime soz arkadasi olarak sectim. 
Yer yuzune onlarin viicudlari araciligi ile bakarim. Kalblerinde bakislarini 
bana ulastiran bir yol actim. Bana karsi duyduklari ozlem gtinden gline 
artar.»Hz. Davud (A.S.) «ya Rabb ' i . sevgililerini bana goster» der. Bunun 
tizerine ulu Allah (C.C.) ona soyle buyurur:Ya! Davud Ltibnan dagma var. 
Orada gene, ihtiyar ve orta yaslilardan meydena gelen on dort kisi var. 
Yanlarma varinca benden onlara selam soyle ve onlara de ki . Rabb'iniz size 
soyle diyor «Benden istediginiz bir sey var mi? Siz benim armmis 
dostlarimsiniz ve sevdiklerimsiniz . Sizin sevinmenize bende sevinirim 
muhabbetinize kosarim.»Hz. Davud, bu grubun yanma varinca onlari bir 
pmarm basmda Allah' in ululugu hakkmda dtistinceye dalmis olarak bulur. 
Hz. Davud'u gortince ondan uzak kalmak icin yerlerinden sicrayip kalkarlar. 
Bu sirada Hz. Davud onlara der ki . «Ben Allah ' m size gonderdigi bir 
elciyim. Rabb'inizin buyrugunu size bildirmeye geldim.»Bu sozleri duyunca 
yonlerini Hz. Davud'a cevirirler. Kulaklarini ona dogru vererek bakislarini 
yere cevirirler. Hz. Davud. onlara «Ben size Allah tarafmdan elci olarak 
geldim. - size selam soyltiyor ve soyle buyuruyor : «— Bir arzunuz yok mu? 
Bana seslenir misiniz ki, sesinizi ve soztinuzti duyayim. Siz benim seckin 
dostlarim ve yakinlarimsiniz . Sizin sevinciniz beni de sevindirdigi icin 
sizi hosnut etmeye derhal yonelirim. Mtisfik, yumusak kalbti bir anne cocugu 
tizerine nasil titrerse size her an oyle bakarim. »Bu sozleri duyunca 
hepsinin gozleri yasardi ve yaslari stiztilerek yanaklarma indi . En 
yaslilari konusarak «Stibhaneke. stibhaneke (seni noksan sifatlardan tenzih 
ederim, seni noksan sifatlardan tenzih ederim) . Biz senin zavalli 
kullariniz. Atalarimiz da senin zavalli kullarm idi . Bizi afvey-le. 
omrumtiztin su anina kadar kalblerimiz sana zikretmekten bir an bile geri 
kalmadi> der . Arkasmdan bir digeri de soz alarak «stibhaneke. stibhaneke. Biz 
senin zavalli kullariniz ve senin zavalli kullarmm cocuklariyiz . 
Binaneleyh aramizdaki muhabbete htisnti nazar ederek bize minnet buyur der. 
Bir baskasi stiphaneke. stiphaneke biz senin kullarm ve kullarmm 
cocuklariyiz. Sen bizim kendi umurumuza dair bir hacetimiz olmadigmi 
bilirken. Duaya ctiret edebilir miyiz sen bize yolunda devami nasip et 
Bununla bize olan bagismi tamamla der.Arkadasm bir baskasi soze girerek 



«biz senin rizanin pesinde gerektigi* sekilde ko§amiyoruz. Comertligin 
sayesinde bu konuda bize yardim eyle» der . Arkasmdan bir digeri soz alarak 
«Bizi bir damla bel suyundan (meniden) yarattm, bize buna ragmen ululugunu 
dusiinebilme yetenegini bagisladm. Senin ululuguna dalanlar, celalini 
dusiinenler konusmaya cur'et edebilirler mi? Nuruna yakla?maraizi istedikten 
sonra senden ne istemeye dilimiz varabilir ki?» der .Arkasmdan soze giren 
bir digeri «sevdiklerine olan bagislarmm bo!-lugu. dostlarma yakmligm 
ve sanmm ululugu celaliyle sana dua etmekten dillerimiz acizdir.» 
der .Arkasmdan bir baskasi soz alarak «Kalblerimizi seni zikretmeye 
yonelten, sirf seni dusiinebilmeye yatkm bir gonul anligi kazanmamizi 
saglayan sensin. Sana sukur hususundaki yetersizliklerimizi afveyle» der. 
Arkasmdan soze giren bir baskasi «dilegimizi sen bilip duruyorsun, bu 
dilek sadece senin vechine bakabilmektir . » der . Arkasmdan bir baskasi soz 
alarak «K61e efendisine karsi nastl cur'et edebilir? Madem ki . 6z 
comertliginin eseri olarak bize dua etmeyi emrettin. Gokyuziinun karanlik 
katlari arasmda sana ulasabilmek icin bize yolumuzu aydmlatacak lsik da 
bagisla» der .Arkasmdan bir digeri soze girerek «ibadetlerimizi kabul 
buyurmani ve her zaman sana ibadet etmeyi bize nasip eylemeni dileriz» 
Arkasmdan soz alan bir baskasi «baskalarmdan farkli olmamizi saglayan 
uzerimizdeki nimetlerini tamama erdirmeni dileriz» der .Arkasmdan bir 
digeri soz alarak «yarattiklarm arasmda hie bir seye ihtiyacimiz yok. 
Yalniz bize cemalinin vechini gorebilmeyi bagisla» der. Arkasmdan dile 
gelen bir digeri «arkadaslarimdan ayri olarak senden gozumu dunyaya ve 
dunyalilara karsi kor eylemeni ve kalbimi Ahiretten baska hie bir sey ile 
ilgilenmez kilmam dilerim» der .Arkasmdan bir baskasi soz alarak «ey sam 
yiice ve ulu Allah' 1m! Dostlarimi sevdigini artik kesinlikle ogrendim. Bize 
kalbimizin senden baska her sey ile ilgisini keserek sirf senin ile 
ilgilenmesini bagisla» der.Lubnan dagmdaki on bes Allah sevgilisinin bu 
cevaplari uzerine ulu Allah (C.C.) Hz. Davud vasitasiyle onlara soyle 
vahyetti :€-r- Soylediklerinizi duydum, isteklerinizi kabul ettim. Simdi 
biribiri-nizden ayrilm, simdi herkes kendine bir sigmak bulsun. Ben sizin 
ile aramdaki perdeleri kaldiracagim, boylelikle celalime ve nuruma 
bakacaksmiz . »Hz . Davud. «ya Rabb ' i . bunlar ne sayesinde senin katmda bu 
yuksek dereceyi kazandilar» diye sorar. Ulu Allah (C.C.) ona su cevabi 
verir:«— Bu dostlarim, nail olduklari bu mertebeye benim hakkimda iyi 
dusundukleri icin, dunyadan ve dunyalilardan uzak durduklari icin. benim 
ile basbasa kalip bana yalvardiklarmdan dolayi ulasmislardir . Bu mertebeye 
ancak dtinya ile dunyaliklari terkederek. onun ile ilgili hig bir seyi 
diline almayanlar, beni btittin yarattiklarma tercih ederek kalbini sirf 
bana ayiranlar varabilir . Boyle kullarima ben de bagisimla yonelerek 
nefs;*ii diger her turlu ilgiden alikorum, nihayet onun ile aramizdaki 
perdeyi kaldirarak herhangi bir seye bakar gibi beni gormesini saglarim. 
Her an ona kerametimi gostererek onu vechimih nuruna yaklastiririm. Eger 
hasta olacak olsa musfik bir anne cocuguna nasil bakarsa ben de ona oyle 
bakarim. Eger susayacak olsa beni zikretmenin tadmi taddirarak onu suya 
kandiririm. «Ey Davud! Butun bunlari ona yapmca nefsini dunyaya ve 
dlinyalilara karsi korelterek, hie birini sevmemesini saglarim. Butun ilgisi 
her an sirf bana yonelir, bana bir an once kavusmayi diler. Oysa ki, ben 
onun canmi almayi istemem. Ctinki o varliklarim arasmda bakislarimm 
yeridir. Ne o benden baskasmi gorur ve ne ben ondan baskasma bakarim. «Ey 
Davud, benim boyle bir kulumu gorsen, nefsi erimis, vucudu siizulmustur. 
Fakat benim zikrimi duyunca kalbi hoplar ve azalari kanadlanir. Onun ile 
meleklerime karsi ovunurum. Gok halki onu gorunce benden daha cok cekinir 
ve daha cok ibadet etmeye yonelirler . Ey Davud! izzetim ve celalim hakki 
icin boyle kulumu cennetime oturtacak ve kendisine cemalimi gosterip 
hosnutlugunu ve hosnutlulugunun da otesini saglayarak ozlemini 
dindirecegim ! Yine Hz. Davud'a ait haberlerde soyle varit olmustur: Ey 
Davud! Benim sevgime yonelen kullarima de ki, «Varliklar ile aramda perde 
bulunmasma ragmen sizin ile aramdaki perdeyi kaldirarak bana kalb 
gozleriniz ile bakmanizi saglaymca daha ne istersiniz? Dinimi onlerine 
serince dunyanm onlardan uzak tuttugum nimetleri nedir ki? Benim 



hosnutlugumu kendilerine kazandirdiktan sonra insanlarm nefreti onlar icin 
ne mene ifade eder"?.*Yine o haberlerde soyle denilmektedir : Ulu Allah 
(C.C.) Hz. Davud ' a (A.S.) sunlari vahyetti:€— Sen beni sevdigini 
samyorsun. Eger beni gercekten seviyorsan kalbinden dunya sevgisini cikar, 
cunki benim sevgim ile dunya sevgisi ayni kalbde biraraya gelemez.Ey Davud! 
Benim sevdigimi gonulden sev. Dunya halki ile de goriinusu idare ederek 
gecin, git. Dinine noktasi noktasma uy. dini gorevlerinde ba?kalarina 
ozenme. Benim sevgime ters diismedigi sence apacik olan seylere yapis, fakat 
benim sevgim ile bagdasip bagdasmayacagi hususunda seni suphelendiren 
konularda bana uy da ben hemen seni dogruya yoneltip duzeltip dtizeltmeye 
kosarim. Senin rehberin ve yol gostericin olurum. Sen istemeden sana verir 
ve karsilastigm sikintilarda senin yardimcin olurum. 

Ben kendi nefsim hakki icin yemin ettim ki, dilek ve iradesinin hedefi 
onunde teslimiyet arzetmek olmayan ve bensizligi duslinmeyen, hie bir fcula 
sevap vermem ve boyle olabilirsen zillet ve yabanciligi senden uzaklastirir 
ve kalbine zenginligi yerlestiririm. Yine ben nefsim hakki icin yemin ettim 
ki, benim ile ilgili miinasebetlerinde ameline bakarak kendine guvenen kulu. 
mutlaka ameli ile basbasa birakirim. Sadece amelin ile calismayan seyleri 
bana izafe et ki, sonra basin derde girmesin. zaman yamndakilerin sana 
nig bir faydasi dokunmaz . Beni tammaya smir koyma. Cunki. Oiiun sonu 
yoktur. Benden daha cok ma'rifet nuru istersen sana veririm. Bu arada benim 
ma'rifetimin nurunun artisma smir tanima. Sonra israilogullarma bildir 
ki . benim ile varliklarimdan herhangi biri arasmda soy bagi yoktur. 
Onlarm arzu ve iradeleri benim katimda deger kazansm ki, onlara hie bir 
gozun gormedigi, hip bir kulagm isitmedigi ve hie bir insan hayalinin 
canlandiramayacagi nimetler bagislayayim. 

iki goztinun arasina beni koy ve kalb gozun ile bana bak. Basmdaki 
gozlerinle akillarma perde gerdigim kimselere bakma, onlar ona guvenerek 
sasirdilar bende onlari sevabimdan mahrum ederek kirlettim. izzet ve 
celalime yemin ettim ki . deneme ve ileriye erteleme dusuncesi ile bana 
ibadet etmeye girisenlere sevap vermem. Ogrencilerine karsi algak gonullii 
ol. muridlerin sevkini kiracak sekilde ileri - geri konusma. Bana muhabbet 
besleyenler, muridlerin benim katimdaki degerini bilseler onlarm yoluna 
toprak olurlardi . Ey Davud! Eger bir muridi iginde bulundugu sarhosluktan 
kurtararak ayik hale getirirsen. seni katimda «gayretli» olarak yazarim. 
Benim katimda «gayretli» olarak yazdiklarim hie bir zaman yalmzliga 
dliserek baskasma muhtacp olmaz.Ey Davud! Sozumu tut. kendi igin kendinden 
ibret al . onun arzularma uyma ki . sevgim ile arana perde germeyeyim. 
Rahmetimden kullarimm iimidini kestir. Benim igin nefsinin arzularini 
gemle, ben nefsin arzularma boyun egmeyi sadece zayif iradeli kullarima 
mtiboh kildim. Saglam iradeliler icin nefsin arzularma uymak ne demek.' Bu 
tutum, bana yalvarmanm tadmi azaltir. Saglam irade ve iman sahipleri 
nefislerinin arzularma kapildiklari takdirde, kendilerine ulasacak en 
hafif cezam, ak; ! Ian ile arama perde germektir. (Junki ben sevdigime 
dunyayi layik gormem. Onu onden uzak tutarim.Ya Davud! Benim ile arana 
saskmligi ile perde koyacak olan alimi aramiza alma. Onlar beni murad eden 
kullarimm yol kesicileridir . Devamli oruc tutmayi nefsinin arzularini 
kirmada yardimci tut, sakm oruca ara vermeyi denemeye kalkisma. Ctinki 
oruca muhabbetim kesintisizliktir . 

- 279 - 
KIRKBiRINCi BOLUM 

§UKUR 

(136) Bilesin ki . ulu Allah (C.C.) Kur'an-i Kerimde «Allah'i 

zikretmek daha biiyuktur» Ankebiit Siire-i Celilesi; 45 
diye buyurmakla birlikte siikretmeyi Allah 'i zikretmek ile yanyana 
getirirken soyle buyurmustur : 

- halde siz beni zikredin ki, ben de sizi zikredeyim. Bana 
siikredin, sakm bana karsi nankor olmaym» (137) . Bakara Siire-i 
Celilesi; 152 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 



- Eger siikreder ve inamrsaniz, Allah sizi azaba garptir siikriin 
nuikaf atim verir ve her seyi bilir.» (138) . Nisa Sure-i Celilesi: 147 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : Allah 

«- Hip kimse, Allah' in izni olraaksizin dlmez, olumiin kesin zamani 
bellidir. Diinya kazancim isteyene oradan bir pay veririz. Ahiret 
sevabim dileyene de oradan bir pay veririz. §tikredenleri mutlaka 
miikaf atlandiracagiz» (139) .Al-i iraran Sure-i Celilesi; 145 
Ulu Allah (C.C.) lanettik seytamn amacina tercliman olarak soyle 

buyuruyor : 

(140) c— Beni onun (ademin) yuzunden azginliga mahkum ettigine 
gore onlarr saptirmak) igin dosdogru yolun iizerinde pusu 
kuracagim. Sonra ben onlara onlerinden, arkalarmdan, 
saglarmdan ve sonarmdan (her yanlarmdan) sokulacagim da 
sen onlarin gogunu siikreder bulmayacaksm» A'raf Sure 
Celilesi: 16-17 

Goriildtigti gibi lanetli seytan insanlari pesinen lekeleyerek onlari siikurden 
uzaklastirip Hz. Ademe secde etmedigi igin Allah' in rahmetinden 
uzaklastirilisimn octinti alacagim saklamomaktadir . Nitekim ulu Allah soyle 
buyurur : 

(141) c- Kullarimm icinde stikredenler azdir» Sobe' Sure 
Celilesi : 13 

Ulu Allah (C.C.) su ayette hig bir seyi miistesna tutmayarak siikiir 
karsiligmda her nimeti artiracagim kesinlikle belirtmektedir : 

Ve hatirlayin ki . Rabb'iniz size sunu bildirmisti • 

Eger siikrederseniz , kesinlikle size daha fazlasim veririm. Eger 

nankorliik ederseniz, hig siiphesiz, azabim pek getindir» ( 142 ) 

ibrahim Sure Celilesi; 7 

Oysa ki . asagidaki bes seyin bagisim kayda baglamis, kesinlikle 

verecegini belirtmemistir . 

«1 — Zenginlik. Ulu Allah bu konuda . 

«Eger gegim darligmdan korkuyorsaniz , Allah eger dilerse size 

zenginlik bagislayacak . her seyi bilen ve her yaptigi yerinde 

olandir buyuruyor. (143) Tdvbe Sure Celilesi: 28 

2 - Dualari kabul etmek. Ulu Allah (C.C.) bu konuda: 

- Putlarimza degil ancak Allah 'a dua edersiniz. da dilerse 
hakkmda onun yardimim dilediginiz sikintiyi gozer de ona ortak 
kostuklarmizi unutuverirsiniz» buyuruyor (144) . En'am Sure Celilesi; 
41 

3 - Rizik. Ulu Allah (C.C.) bu konuda: 

-Allah diledigine, hesapsiz rizik verir» buyuruyor Nur Sure Celilesi: 
38 

4 - Afv. Ulu Allah (C.C.) bu konuda. 

«Hig siiphesiz. Allah kendisine ortak kosulmasini bagislamaz . Bunun 
dismdaki giinahlari diledigi kimselere bagislar» buyuruyor (14 6) Nisa 
Sure-i celilesi. 48 

5 -Tevbeyi kabul etmek. Ulu Allah bu konuda. 

«Allah, diledigi kimselerin tevbesini kabul eder» buyuruyor 

(147) Tevbe Sure-i Celilesi. 15 
oteyandan sukur Allah'a has davramslardan biri olarak gosterilmektedir . 
Nitekim Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

Eger Allah'a, karsilik beklemeksizin, iyilik ederek Allah'a borg 
verirseniz, onu size kat kat geri verir ve giinahlarmizi afveder. Allah 
merhametli ve iyiligin karsiligim fazlasi ile verendir» (148) Te^cbun 
Sure-i Celilesi; 17 

Ulu Allah su iki ayette cennetliklerin ilk sozlerinin siikur olacagim 
belirtmektedir. Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

«— Bize verdigi sdzli yerine getirerek istedigimiz yerde oturmak lizere 
cenneti bagislayan Allah'a hamd (stikr) olsun» (149) Zumer Sure-i 

Celilesi; 74 



«— Cennetliklerin (oraya girince) sdyleyecekleri sozlerin son ciimlesi 
«alemlerin Rabb'ma hamd (stikr) olsun»dur.» 150) Yunus Sure-i 

Celilesi: 10 
Bu konudaki hadislere gelince Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : 
c— Yedigine siikreden kimse, acliga katlanarak orug tutan kimse 
gibidir» (151 ) Peygamberimiz (S.A.S.) Surede noM« orucu trasdotmalrtedir . 
Hz. Ata (R.A.) der ki . «Bir gun Hz. Ayse'yi ziyaret etmeye gittim, ona 
cAllah Resul'unun sahit oldugun en sasirtici hareketini anlat» dedim. Bunun 
tizerine Ayse. goz yaslari arasmda soyle dedi . «0 ' nun hangi hareketi 
sasirtici degil di ki ! Bir gece eve geldi, benim ile birlikte yataga girdi, 
tenim tenine degmisti.Tam bu sirada bana «ey Ebu Bekr'in kizi. birak beni 
de Rabb ' ime ibadet edeyim» dedi. Ben de «senin yakmligim isterim, ama 
arzuna uymayi tercih ederim» diyerek ona izin verdim. Derhal kalkti, su 
tulumunun yanma vardi, az az su dokunerek abdest aldi ve namaza durdu.Bir 
yandan da aglamaya basladi, akan goz yaslar: gogstine kadar inmisti, sonra 
aglayarak rukua vardi, aglayarak secde etti. aglayarak secdeden basmi 
kaldirdi, sabah ezam okumak tizere Bilal'm gelisine kadar bir yandan 
agladi, bir yandan namaz kildi.Ben O'na «Allah senin gecmis, gelecek btittin 
gunahlarim pesinen afvettigine gore neye agliyorsun» diye sordum. Bana su 
cevabi verdi :«— Ben siikreden bir kul olmayayim mi? Niye olmayayim, ulu 
Allah bana su ayeti indirmistir. 

C - Hie siiphesiz, goklerin ve yerin yaratilismda, giiniin ve gecenin 
(uzayip ktsafarak) birbirini kovalayismda derin diisunceliler hesabma bir 
cok ibretti deliller vardir.cBu derin diisunceliler ayakta, oturarak ve yan 
iistii uzanmislarken Allah' i anarlar ve «ey Rabb'imiz. sen biitiin bu varligi 
bosuna yaratmadm, seni boyle bir isnaddan tenzih ederiz, o halde bizi 
cehennem azabmdan koru diyerek goklerin ve yerin yaratilisi hakkmda enine 
boyuna diisiinceye dalarlar» (152) Al-i imran Sure-i Celilesi: 190-191. 
Bu hadise mtiminin her zaman aglamasi gerektigini belirtir. Su rivayet de 
aym sirra isaret eder: A Peygamberlerden biri. bir gun yolda giderken 
kiicuk bir kaya parcasi gortir, kaya durmadan su sizdirmaktadir . Peygamber bu 
duruma sasar. Bu sirada kaya parcasi Allah' in izni ile dile gelerek 
«Allah ' in 

«kafirler icin hazirlanan ve yakacagi insan ve tas olan cehennemden 
korkun» mealindeki ayetini duydugumdan beri o korku ile hep agliyorum der. 

(153) Bakara Sure-i Celilesi; 24 
Bunun tizerine Peygamber Allah 'a yalvardi da o kaya parcasini cehenemden 
bagislatti. Fakat bir mtiddet sonra ayni kaya parcasinin yanma vardigmda 
onu yine ayni sekilde aglar durumda bulur. Ona «peki. simdi niye 
agliyorsun» diye sorar. Kaya parcasi ona «o zamanki aglamam korkudan idi . 
Simdi ise siikiir ve sevinc gozyasi dokiiyorum» diye cevap verir. insan kalbi 
de tas gibidir, hatta belki de tastan bile daha katidir. Bu katilik ancak 
hem korku ve hem de siikiir halinde aglayarak giderilebilir . Peygamberimiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Giinii «hamdediciler ayaga kalksm» diye ses 
gelir, bu ses tizerine bir ztimre ayaga kalkar, onlara ozel bir sancak 
verilerek hepsi cennete gonderilir» Sahabiler «hamdediciler kimlerdir» diye 
sorarlar. Peygamberimiz «her durumda Allah 'a siikrederlerdir (baska bir 
rivayete gore: Rahatlikta ve sikmtida Allah'a siikredenlerdir) » diye 
buyurur . Peygamberimiz (S.A.S.) «hamd (siikiir) Rahman 'in elbiysesidir» 
buyurmusturUlu Allah (C.C.) Hz. Eyyiib'e (A.S.) uzun bir konusmada: «Ben 
sevdigim kullarimm siikriinii miikafat olarak kabul ederim» diye vahyetti.Ulu 
Allah, yine Hz. Eyyiib'e sabirli kullar hakkmda «Onlarm yurdu 
»Darusselam»dir . Oraya girdiklerinde onlara siikretmeyi ilham ederim, o 
sozlerin en hayirlisidir . Siikrettikleri zaman onlara verdiklerimi artiririm 
beni gormelerini nasip ederek onlara verdigim nimetleri artirmis olurum» 
diye vahyetti.Mal yigma hakkmdaki ayetlerden biri. inince Hz. Omer (R.A.) 
Peygamberimize (S.A.S.) hangi mail biriktirelim diye sorar. Peygamberimiz 
biriniz zikreden dil ve siikreden kalb edininiz» diye buyurur . Goriiliiyor ki . 
Peygamber ' imiz servet yerine siikreden kalb sahibi olmayi emrediyor . ibni 
Mes'iid (R.A.) «stikiir, imanm yarisidir» der. 



Bilesin ki . siikiir hem kalbi, hem dili ve hem de viicudun belli basil 
organlarim ilgilendirir . 

1- Kalbi ilgilendiren siikiir, iyilige yonelmek ve btittin canlilar igin 
iyilik duygusu beslemektir. 

2- Dili ilgilendiren siikiir, hamd manasi ifade eden sozleri Allah' 1 siikiir 
igin dile getirmektir. 

3- Baslica viiciid organlarim ilgilendiren siikiir. Allah' in verdigi 
nimetleri O'na kulluk maksadi ile kullanmak, ' nun emrine aykiri 
sekilde kullanmaktan sakmmaktir . Buna gore gozler vasitasi ile 
yapilacak siikiirden biri. muslumamn goriilen kusurlarma goz yummak, 
kulak ile yapilacak bir siikiir gesidi de mtisltiman hakkmda isitilen 
bir kusuru saklamaktir . Her kim davram§ da goz ve kulaga bagislanan 
nimetlere karsilik olarak yapilacak olan siikiir gorevleri 
arasmdadir .Allah ' in takdirine karsi hosnutluk belirtmek, dilin 
gorevi olan bir siikiir gesididir . Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir 
sabah sahabilerden birine «Gecen nasil gecti» diye sorar. Sahabi de 
«iyi gegti» diye cevap verir. Peygamber ' imiz tigtincti seferinde 
«Allah'a hamd ve stiktirler olsun, iyi gecti> cevabim almcaya kadar 
ayni soruyu arka arkaya tekrarlar. Nihayet son cevabi almca «senden 
aradigim buydu» diye buyurur.Eski ornek mtisltimanlar biribirlerinin 
halini sormayi geleneklestirmislerdi . Maksatlari Allah'a sukretmeye 
firsat hazirlamakti Boylece hem siikreden ve hem de ona bu imkam 
verdigi igin hal-hatir soran birlikte ibadet etmis oluyordu. Yoksa 
amaglari, karsi tarafa ilgi ve iltifat gosterip riyakarlik etmek 
degildi.Hali sorulan herkes ya siikreder, ya durumundan sikayet 
edebilir veya hie bir cevap vermez. §ukur ile cevap vermek ibadettir. 
Halden sikayet ederek cevap vermek, muslumana yakismayan, cirkin bir 
davramstir. Her seye kadir olan ulu Allah' i elinden hie bir sey 
gelmeyen bir kula sikayet etmek nasil cirkin olmazlBasma gelen 
belaya katlanmayi beceremedigi ve iradesinin zayifligi kendisini 
sikayet etmeye stirtikledigi takdirde insamn bu sikayeti, hie olmazsa. 
Allah'a yapmasi daha yerindedir. (Junki belayi veren de . o 
giderebilecek olan da O'dur. Kulun Allah karsismda duskunlugiinii 
arzetmesi sereftir, fakat Allah'dan baskasi oniinde sikayet etmek 
alcakliktir. Karsmdakinin de kendisi gibi aciz bir kul oldugunu 
gozden kagirarak bir insamn baskasi oniinde zavallilasmasi . halinden 
yakmmasi cirkin bir alcakliktir. 

Nitekim Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

(154) «— Hie sliphesiz, siz Allah' i birakip putlara tapiyor ve 
asilsiz giig kaynaklari uyduruyorsunuz . «Allah ' i birakip 
taptigimz putlar, size hig bir sey veremezler. Rizki Allah 
katinda arayimz, sirf O'na kulluk ediniz, yalmz O'na 
siikrediniz, ' nun katina d6ndiiruleceksiniz» Ankebiit Siire-i 
Celilesi: 17 

v Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : -\- > • 
«— Allah'i birakip yardima cagirdiklarimz da sizin gibi kullardir. 
Eger bu tutumunuzda yarismiyorsamz , haydi onlari yardima gagirm da 
cevap versinler» (155) Araf Siire-i Celilesi: 1&4 
Buna gore dil ile sukretmek, siikiir gorevinin bir gesididir . Rivayet 
edildigine gore bir gun bir heyet emevi halif elerinden Omer ibni 
Abdulaziz'i (R.A.) ziyarete gider. Aralarmdan bir delikanli ayaga kalkip 
konusmak ister. Halife, «en yaslimz konussun, en yaslimz» der.Bunun 
uzerine ayaga kalkan delikanli «Ey Emirel muminin is yasa kalsaydi, 
miislumanlar arasmda senden daha yaslisi vardi (onun halife olmasi 
gerekirdi)» der.Cevabdan hoslanan halife, delikanliya «Haydi, o halde sen 
konus» deyince delikanli sunlari soyler, «Bizler ne bir sey istemek igin ve 
ne de himaye edilmek igin gelen bir heyetiz. Ctinki faziletli idaren bize 
istediklerimizi ulastirdi. Adaletin de bizden korkuyu giderek gtivenligimizi 
sagladi . Bizler sadece bir siikran heyetiyiz, sana sozlti olarak 
sukranlarimizi arzedip donmeye geldik.» 
- 287 - 



KIRKIKINCI BOLUM 

KIBRIN KOTULUGU 
Ulu Allah (CC.) Kur'an-i Kerim'in ge§itli yerlerinde kibri ve kendini 
begenmis zorbalari kottilemis. kinami?tir. Nitekim ulu Allah soyle 
buyuruyor : 

c— Yer ytiztinde, hip bir hakli gerekgeye dayanmaksizm, kendini btiytik 
gorenlerin baki§larim, ayetlerimi idrak edip ibret almaktan alakoyacagim. 
Onlar butun ayetleri gorseler bile inanmazlar, eger dogru yolu gorseler 
bile onu kendilerine yol edinmezler. Fakat egrilik ve kargasalik yolunu 
gortince o yolu tutarlar. Bu tutum, ayetlerimizi yalan sayarak onlarin ig 
ytiztintin farkinda olmamalarmdandir» (156) Araf Sure-i Celilesi; 146 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

(157) «— §a?kmlar. kendilerine hig bir dayanak 
vermedigimiz halde Allah 'in ayetleri hakkmda tartismaya 
girisirler. Bu tutum, Allah katmda ve iman edenlerin 
goztinde btiytik bir nefrete yol agar. iste Allah, her 
kendini begenmis zorbamn kalbini boyle mtihtirler.» Mii'min 
Sure-i Celilesi; 35 

Ulu Allah {C.C. buyuruyor ki : A - > 

(158) c Peygamberler Allah'dan fetih istediler de butun 
inatgi zorbalarhayalkirikhgma ugradilar» ibrahim Sure-i 
Celilesi: 15 

(159) Ulu Allah (C.C) buyuruyor ki : 

x A . "« HIC stiphesiz. Allah sakladiklarmizi da agiga 
vurduklarmizi da bilir. 0. kendini buyuk gorenleri 
sevmez» NoM Sure-i Celilesi; 23 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

(160) c— Bizim ile karsilasmayi timid etmeyenler «bize 
melekler indiriise veya Rabb'imizi gorsek daha iyi olmaz 
miydi» dediler. Hig stiphesiz, onlar iglerinden 
kendilerini btiytik gorerek biiyiik bir ktistahliga 
giristiler. » Furkan Stire-i Celilesi: 21 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Kendini btiytik gorerek bana kulluk etmeyenler, boynu btiktik, 
zavalli bir durumda cehenneme gireceklerdir» (161) Mii'min Sure- 
i. Celilesi: 60 
Kur'an-i Kerim'de kibirliligi kinayan daha bir gok ayeti kerime vardir. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:<— Kalbinde bir hardal tanesi 
agirligmda kibir bulunan kimse gennete giremez. Buna karsilik kalbinde 
hardal tanesi agirligmda iman bulunan kimse de cehenneme girmez.»Ebu 
Hureyre'nin rivayetine gore Peygamber ' imib (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu 
Allah «btiytikltik abam ve ululuk da gomlegimdir. Bu iki seyde bana ortak 
cikmak isteyenleri, hig aldiris etmeden, cehenneme atarim» buyurur.Ebti 
Seleme ibni Abdurrahman (R.A.) der ki . «Bir gtin Abdullah ibni Amr ile. 
Abdullah ibni Omer Sefa'da karsilasarak bir mtiddet duraklarlar. Arkasmdan 
Abdullah ibni Amr hie konusmadan gegip gider, bunun iizerine Abdullah ibni 
Omer yerinde dikilerek aglamaya koyulur, ona «Ey Abdurrahman ' in babasi. 
neye agliyorsun> diye sorarlar. da soyle cevap verir, «Bu adamin 

(Abdurrahman ibni Amr ' i kasdediyor) Peygamber ' i-mizin «Kalbinde hardal 
tanesi agirligmda kibir bulunan kimseyi ulu Allah ytiztistti cehenneme atar» 
buyurdugundan acaba stiphesi mi var?»Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : ~ 

' «— insan, nefsinin pesinden gide gide gtintin birinde zorbalardan «biri 
olarak yazilir ve onlarin garptirildigi azaba garptirilir . »Hz . Stileyman 

(A.S.) bir gtin insan, kus . hayvan, cin ve butun canlilara «Bulundugunuz 
yerlerden gikm ve karsimda toplanm» diye emir verir. Emri tizerine ikiytiz 
bini ve iki ytiz bini cin olmak tizere canlilar toplaniverirler . Bu sirada 
meleklerin tesbih sesini duyacak derecede goklere ytikseltildikten sonra 
ayaklari deniz suyuna degecek sekilde yere indirildi, bu ; sirada kulagma 
«Eger dostumuzun kalbinde zerre kadar kibir olsaydi onu goklere gikarirken 
kendisine kat ' ettirdigim mesafenin daha algagma indirirdim» diyen bir ses 
gelir . 



Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«Kiyamet Glinti iki i§itir kulagi, 
iki gortir gozti ve konusur dili olan bir boyun cehennemden disariya uzanir 
ve «su tic kimseyi yakalamakla gorevliyim:l — inatci zorbalar,2 — Allah'a 
ortak kosanlar (mtisrikler) 3 — Resim ve put yapanlar» Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki : «Pintiler , zorbalar ve kotti huylular cennete 
giremezler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cennet ile cehennem 
birbirleri ile ustunluk iddlasma giristiler. Cehennem «kendini begenmisler 
ve zorbalar beni tercih etti» dedi . Cennet de «bana sadece zayiflar, 
dtisktinler ve zavallilar girer» dedi.Bunun uzerine Allah cennete dedi ki, 
«sen benim rahmetimsin, diledigim kullarima senin vasitan ile merhamet 
ederim» Cehenneme de dedi ki, «sen de benim azabinsin, diledigime senin 
araciligin ile azap cektiririm. Her ikiniz de dolarsimz . »Peygamberimiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Cebbar'i (Allah'i) unutarak zorbaliga girisen 
ve saldirganligi huy edinen kul, ne fena bir kuldurlUlu Btiytigti (Allah'i) 
unutarak zorbaliga girisen ve btiytikltik taslayan kul, ne fena bir kuldur! 
Kabirleri ve bedenlerin ctirtiyecegini unutan, bilmezlikten gelen ve hesaba 
katmayan kul, ne fena bir kuldur ! Hayatinin baslangicini ve akibetini 
dtistinmeyerek kustahlasan, azgmlasan kul. ne fena bir kuldur ! »Sabit ' ten 
rivayet edildigine gore soyle demistir: «Duyduk ki Peygamber ' imize biri 
hakkmda «ya Rasulellah. falan adam. amma da kibirli!» dediler. 
Peygamberimiz de «bu kibrin sonu Slum olmeyacak mi?* diye 
buyurmustur .Abdullah ibni Amr (R.A.) der ki . «Peygamber ' imiz soyle 
buyuruyor: «Hz. Nun (A.S.) olmek iizere iken iki ogulunu yanma cagirarak 
onlara dedi ki . «size iki seyi emrediyor ve iki seyi yasakliyorum. Size 
Allah'a ortak kosmayi ve kendinizi btiytik gormeyi yasakliyorum. Size 
emrettigim iki seye gelince once «lailahe illallah (Allah'dan baska ilah 
yoktur)» demeyi emrediyorum. Cunki yerler, gokler ve yerler ile goklerdeki 
her sey terazinin bir kefesine, «lailahe illallah* cumlesi de obtir kefesine 
konsa lailahe illallah» cumlesinin bulundugu kefe agir basar.Yine gokler, 
yerler ve gokler ile yerlerde bulunan her sey bir cember olsa ve bu cembere 
«lailahe illallah» cumlesi yuklense cember parcalamr . Size emrettigim 
ikinci sey. «Siibhanellahi velhamdu lillahi (Allah'i noksan sifatlardan 
tenzih eder ve O'na hamdederim) » demenizdirrCunki bu iki cumle canli - 
cansiz btittin varliklarm duasidir. Bu iki cumle sayesinde butun canlilar 
riziklanmaktadir . >Hz . isa (A.S.) der ki : «Allah'm kendisine kitabini 
ogrettigi ve zorba olarak olmeyen kimseye mujdeler olsun ! »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cehennemlikler , butiin kotti huylular, caka 
satanlar, kendini buyuk gorenler» hep mal biriktirme pesinde kosanlar ve 
pintilerdir. Buna karsilik cennetlikler de aleak gonulluler ve az mail 
olanlardir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Tarafimizdan en cok 
sevilenleriniz ve chiratte bize en yakm olacak olenleriniz, en iyi 
huylularinizda . Buna karsilik nefretimize en layik olanlariniz ve ahirette 
bizden en uzak kalacak olanlariniz da butiin gevezeler, alaycilar ve kendini 
begenmislerdir . s 

Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kendini buyuk gorenler, 
Kiyamet Gtinti» zerreler seklinde adamlar halinde mahser"e gelirler. 
Kalabaligm ayaklari altmda cignenirler, oylesine ctice kalirlar ki, her 
sey onlardan ytiksek kalir. Sonra da cehennemin, adi «Bules» olan bir 
mahzenine atilirlar, orada atesin kozii icinde kalirlar, igecekleri 
cehennemliklerin viicudundan buharlasan bir bulasik sivisidir . »Ebu 
Hureyre'nin (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:€— Zorbalar ve kendini begenmisler. Kiyamet Glinti Allah nazarinda hor 
gortildtikleri icin herkesin ayaklari altmda cignenecek tanecik iriliginde 
Mahser toplantisma gelirler . »Muhammed ibni Vasi (R.A.) der ki; «Bilal ibni 
Ebii Biirde ' yi ziyaret ederek ona dedim ki : Ya Bilal. baban bana. dedenden 
naklederek soyledigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) cehennemde adi «Heb 
heb» olan bir vadi var. Allah her zorbayi oreya yerlestirmeye kesin 
kararlidir» buyurmus . Ya Bilal! Sakm o vadinin sakinlerinden 
olma . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Cehennemde icine btittin 
kendini buyuk gorenlerin doldurularak kapinin ytizlerine kapatilacagi ayri 
bir kosk vardir.»Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah'im! 



Kendini btiyiik gorenlerin cakasindan sana sigimrim. Su tic sey ile ilgisiz 
olarak ruhu bedeninden ayrilan kimse cennete girer: 1) Kendini biiyuk 
gormek. 2) Bore, 3} Dolandincilik . »Hz . Ebu Bekr (R.A.) der ki . «Hic bir 
kimse bir musliimani kiiciik gormesin. Ciinki musliimanlarin kiiciigii Allah 
katinda btiytiktiir . »Veha ibni Miinebbih (R.A.) der ki; «Allah «adn» cennetini 
yaratinca ona donerek «sen kendini biiyuk goren herkese haramsm» diye 
buyurdu . Ahnef ibni Kays ile Musab ibni Ztibeyr (R.A.) aym sedirde 
otururlardi, bir gun Ahnef geldigi zaman Musab ayaklarim uzatmis 
oturuyordu, arkadasi otursun diye ayaklarim toplamadi. Bu durumda Ahnef 
oturunca Musab' in rahatim biraz bozdu, Musab sikildigini ytiz ifadesiyle 
belli edince Ahnef ona «iki sefer: (sidik yolundan ciktigi helde kendini 
biiyuk goren ademoglunun haline ne kadar sasilir.) dedi . Hasan-til Basri 

(rehimehul ' ah) der ki . «Her gun bir veya iki sefer eli ile pislik yikadigi 
halde goklerin hakimine (Allah'a) kafa tutan insana sasarim ! »«Kendi 
iizerindekiler ; de gormtiyor musun?» mealindeki ayeti kerimesinde on ve arka 
pislik yollarimn kasdedildigini belirten gortisler vardir. 

Muhammed ibni Hiiseyin ibni Ali (R.A.) der ki . «insanm kalbine 
kibirden bir sey geese az olsun veya cok olsun! o sey miktari akli 
eksilir . >Numan ibni Besir (R.A.) bir gun minberden cemaate seslenirken der 
ki, «hic suphesiz, seytamn bir takim tuzaklari ve aglari vardir. Allah' in 
nimetlerini azgmliga alet etmek. Allah' in bagisladiklarim boburlenme 
gerekcesi olarak kullanmak, Allah' in kullarma karsi biiyiikltik taslamak ve 
Allah' in emrine aykiri yollarda nefsin arzularina uymak, seytamn baslica 
tuzak ve aglarmdandir . Allah ' m bagis ve keremi sayesinde ' ndan afv ve 
selamet dileriz . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Buyukltik 
taslayarak elbisesini stirtikleyen kulun, Allah ytiztine bakmaz . »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:<— Adamin biri abasimn icinde caka satiyordu, 
kendini begenmisti. Bu ytizden Allah onu yerin altma gecirdi, simdi Kiyamet 
Gtintine kadar orada debelenip duruyor . »Zeyd ibni Eslem (R.A.) der ki, «Bir 
gtin ibni Omer'in yaninda iken igeriye Abdullah ibni Vakid girdi, tizerinde 
yeni bir elbise vardi . ibni Omer'in ona soyle dedigini duydum: «Yavrum! 
Elbiseni yerde stirtikleme. (Jtinki ben Peygamberimizin «Btiytikltik duygusu ile 
elbisesini yerlerde stirtikleyenin, Allah ytiztine bakmaz» buyurdugunu 
duymustum. Rivayet edildigine gore bir gtin Peygamber ' imiz (S.A.S.) avucuna 
tuktirerek obtir elinin parmagim tuktirugti tizerine koyar ve soyle buyurur 
Allah buyuruyor ki . «ey Ademoglu, sen mi benim ile boy olgtiseceksin? Ben 
seni boyle bir seyden (meniden) yaratarak seni gelistirdim, dolgunlastirdim 
da iki uyku hali (yokluk ve oltim) arasmda ytirtiyebildin . Simdi adimlarimn 
sesi yerden geliyor. Mai biriktirdin, kimseye bir sey vermedin. Fakat 
mtihletin dolunca sadaka vereyim» dedin, sadaka verecek zamanlarda 
neredeydin?»Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— fjmmetim caka satarak 
salina salina ytirtidtigti ve Bizanslilari, iranlilan kendilerine hizmetgi 
tuttugu zaman Allah onlari birbirine dtistirtir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Kendini btiytik goren' ve ytirtirken calim satanlar Allah ile 
karsi karsiya geldiklerinde ' nu kendilerine karsi gazabli bulurlar . »Ebu 
Bekr-til Huzeli (R.A.) der ki . «bir gtin biz Hasan-til Basri ile birlikte iken 
ibni Edhem caminin sultan mahfiline gitmek tizere yammizdan geciyordu. 
tisttiste binmis bol kivrimlari topuklarma kadar sarkmis ve paltosunu kisa 
birakan ipek bir ctibbe giyiyor, calimli calimli ytirtiyordu. Hasan-til Basri 
ona bir bakarak dedi ki : 

«— Ameri, enen ! Ne burnu hevede . kurumlu, sureti csik ve kendini 
begenmis adamlBehey zavalli ahmak.' Sen stikrti eda edilmemis, hesaba gelmez, 
Allah ' m emri uyarmca kullamlmayan ve igindeki Allah hakki odenmemis 
elbiseler iginde calim satiyorsun. Onun her uzvunda Allah' in ayri bir 
nimeti varken azalarimn her birini seytana iltifat ugruna kullamyor. 
Allah'a yemin ederim ki, sade ve gosterissiz adimlar ile ytirtimek, hatta 
deli gibi sendeleyerek ytirtimek bu adam hesabma daha hayirlidir . >ibni 
Edhem, kendisi icin soylenen bu sozleri duydu, geri gelerek Hasan-til 
Basri' den davramsmdan dolayi oztir diledi. Hasan-til Basri ona dedi ki . 
«Benden oztir dileyecegine Allah'a tevbe et. Sen Allah ' m su buyrugunu hie 
duymadm mi? 



Yerytizunde calim satarak yiirume. Cunki (adimlarim ne kadar sert 
bassan) ne yeri delebilir ve ne de daglarm tepesine erebilirsin» 

(162) isra Sure-i Celilesi; 37 
Yine bir gun delikanlimn biri Hasan-til Basri"nin yamndan geciyordu, 
uzerinde kirmizi renkli, alimli bir elbise vardi . Hasan onu cagirarak dedi 
ki . «Ey gencligi ile bobiirlenen ve gorunusuniin alimliligina tutkun 
ademoglu ! Oysa ki, neredeyse kibir bedenini ortmek uzeredir ve amelin ile 
basbasa kalmis gibisin. Yazik sana! Kalbini tedavi et. ciinki Allah kullarda 
sadece kalb sagligi arar . »Rivayete gore Omer ibni Abdtilaziz (R.A.) halife 
olmadan once hacca gider, calimli adimlarla yururken onu Tavus (R.A.) 
goriir, parmagi ile yandan durterek ona «Bu ytirtiytis karmnda pislik tasiyan 
kimsenin yuruyusu degildir» der. «0mer de ona oztir dilercesine «Amca her 
azam bu yurliyuse gore egitildim, bu yuzden oyle alistim» diye cevap 
verir .Muhammed ibni Vasi (R.A.) oglunun calim sattigini gorunce onu yanma 
cagirarak kendisine der ki, «Yavrum, sen kim oldugunu biliyor musun? Anneni 
kole iken yiiz dirheme satin aldim, babana gelince Allah onun gibilerin 
muslumanlar arasmda sayisim cogaltmasm ! »Abdullah ibni Omer (R.A.) bir 
gun elbisesi yerlerde surianen birini gorunce iki veya tic defa arka erkaya 
«hic suphesiz, seytamn bir cok kardesleri vardir» der.Mutarrif ibni 
Abdullah ibni Suhiyr, bir gun Muheileb'i goriir, ipek bir ciibbesi icinde 
calim satmaktadir. Mutarrif ona der ki . «Ey Allem kulu! Bu yuriiyiisiin. 
Allah 'in ve ' nun Rasiil'iiniin gazabma vesile olan bir ytiruytisttir . »Mtiheileb 
ona «Beni tammiyor musun» diye sorar. Mutarnf de ona: 

«Tabii taniyorum. Baslangicm bir meni damlasi, akibetin kokusmus bir 
les parcasi, sen de bu iki uc arasmda pislik yuku tasiyan birisin.»Bu agir 
cevap altmda ezilen Muhelleb. agzini acmadan oradan uzaklasir ve bir daha 
calim satarak yurumez.Bu konuda bir sair soyle der:§asanm. gorunusu ile 
boblirlenene Oysa ki, dun bir damla meni idi Yarm da gtizel goriinusunun 
ardmdan. Kabirde kokusmus bir ies olacak.Ȥair Hale-ul Ahmer de soyle 
der.«Bir dostumuz var, gatismaya dusklindur. Hatasi cok. sevabi azdir 
Tartisirken mayis boceginden daha inatcidir Yururken de kargadan daha 
calimlidir . »Diger bir sair de soyle der: «Dedim kendini begenmise, 
deyince «benim gibi bir daha gelmez» Ey cikis gtinti pek yakm kimse. Nicin 
aleak gonullii davranmiyorsun?»Zinnun-ul Misri (R.A.) da soyle der:- «Ey 
burnu Kaf dagmda, boyun egmez kisi. Biz balciktaniz, selam uzerine olsun 
Dunya hayati bir metagdir Olum ile butiin ayaklar dumdtiz olur»Btiyuk tefsir 
alimi Mucahid «Sonra salma salma yuruyerek evine gitti» mealindeki ayet 
hakkmda «Yani. kibirlendi ve calim satti» der. Hie suphesiz, en dogrusunu 
Allah (C.C.) bilir. 

- 295 - 
KIRKUCUNCt) BOLUM 

GUNDUZLERI VE BA§KA ZAMANLAR ! DU§UNMEK 
Ulu Allah (C.C.) bir cok kereler Kur'an-i Kerim' in bir cok yerlerinde 
dusunmeyi emretmis: 

«— Hie suphesiz, goklerin ve yerin yaratilismda, glinlin ve gecenin 
(uzayip kisalarak) birbirini kovalayismda derin dusiinebilenler hesabma 
bir cok ibretli deliller vardir . »buyurmustur . (163) Al-i imran Sure-i 
Celilesi: "90 
Yine Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

. c— Derin dusiinmek isteyenler, yahud slikretmek niyetinde olanlar icin 
gece ile gundiizu (uzatip kisaltarak) birbirine kovalatan 0'dur(164) 
Furkan Sure-i Celilesi; 62 

Ata der ki : «Ayetteki ihtilaftan gece ile gunduztin, aydmlik ve karanlik 
hususundaki degisikligini , ziyade ve noksam kasdetmistir . >Nitekim sairin 
biri bunu ne gtizel ifade etmistir:«Ey gecenin baslangicmda sevine icinde 
uykuya dalan kimse. Beklenmedik belalar, seher vakti kapiyi calabilir. 
Baslangici mes'ud geceye sevinme Nice gecenin bitiminde ates tutusur . »Diger 
bir sair de soyle der:«Geceler canlilar igin birer duraktir.Ki, onlarin 
sonunda omurler ya dugumlenir ya da agilirOnlarm kisasi kederler ile 
uzundur . Uzunlari da sevine ile kisadir.» 

Ulu Allah (C'.C.) dusiinenleri overek soyle buyuruyor: 



c— Bu derin diisiinceliler ayakta, oturarak ve yaniistii uzanirlarken 
Allah' 1 anarlar ve «ey Rabb'imiz, sen biittin bu varligi bosuna yaratmadin, 
seni boyle bir isnaddan tenzih ederiz, o halde bizi cehennem azabindan 
koru» diyerek goklerin ve yerin yaratilisi hakkmda enine - boyuna 
diisiinceye dalarlar.» (165) Al-i imran Sure-i Celilesi; 191 

ibn-i Abbas (R. Anhuma) der ki . «Peygamberimiz Allah hakkmda akil ytirtiten 
bir gurup ile karsilasti, onlara buyurdu ki . «Allah'in kendisi hakkmda 
degil, ' nun yarattigi varliklar uzerinde akil yurutun. Ctinki siz ' nun 
ululugunu degerlendiremezsiniz . »Rivayet edildigine gore Peygamberimiz 

(S.A.S.) bir gun dusiinceye dalmis bir gurup ile karsilasir. Onlara 'nicin 
konusmuyorsunuz» diye sorar. Onlar da «Allah'm yarattigi varliklar 
hakkmda dtistintiyoruz» diye cevap verirler. Bu cevaplari tizerine 
Peygamber ' imiz buyurur ki:«— iste boyle yopm. Allah ' m kendisi hakkmda 
degil, yarattigi varliklar uzerinde akil yurutun. Su Bati tarafmda bembeyaz 
bir tilke vardir. Oranm akligi aydmligi gibi ve aydmligi da akligi 
gibidir. Gtinese uzakligi kirk gundur. Allah orada oylelerini yaratti ki, 
onlar goz yumup acasiya kadar bile Allah' m emrini kirmazlar . »Dinleyenler 
«Ya Rasulellah, seytan onlari ayartmaya kalkismaz mi» diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz «Onlarm, seytanm var olup olmadigmdan bile haberleri 
yoktur» diye cevap verir. Bu sefer dinleyenler O'na «peki. insanogullari 
ile miinasebetleri yok mudur?» diye sorarlar. Peygamber ' imiz «Onlar 
insanoglunun da varolup olmadigmdan haberdar degillerdir» diye karsilik 
verir . Sahabilerden Ata (R.A.) der ki . «Bir gun Ubeyd ibni timer (R.A.) ile 
birlikte Hz. Ayse'ye (R. Anha) gittik. Bizim ile perde arkasmdan konustu. 
«Ya Ubeyd. ziyaretimize gelmeni engelleyen sebep nedir?» diye sordu. Ubeyd 
de ona «Peygamber ' imizin arasira ziyaret et ki, sevgin artsm» seklindeki 
hadisidir» diye cevap verdi. 

Bu sefer ibni Umeyr ona «Bize Rasulallah ile ilgili olarak gordiigiin 
en sasirtici olayi anlat» dedi . Bunun iizerine Hz. Ayse aglayarak dedi ki, 
«0 ' nun her seyi sasirtici idi . Nobet gecelerinin birinde bana geldi, 
yatagima girdi, tenim tenine degmisti ki, «Beni birak da Rabb ' ime ibadet 
edeyim» diyerek yataktan kalkti, su kirbasmm yanma vararak abdest aldi 
ve namaza durdu.Namaza dururken bir yandan da yaslari sakalmi lslatacak 
sekilde agliyordu, secdeye varmca da yeri lslatacak kadar gozlerinden yas 
akiyordu. Arkasmdan yanustu yere uzandi, sabaha kadar boyle kaldi, sabah 
olunca ezan vermeye gelen Bilal ona dedi ki, «Ya Rasulellah. Allah senin 
gecmis gelece» butun gunahlarmi bagisladigma gore niye agliyorsun?»0 da 
Bilal 'e dedi ki . «Yazik sana. ya Bilal! Allah bana bu gece su ayeti 
indirdigine gore beni aglamaktan alakoymak mumkun mii?» Sonra da su ayeti 
okudu:c— Hig suphesiz, goklerin ve yerin yaratilismda, guniin ve gecenin 

(uzayip ktsalarak) birbirini kovalayismda derin dusiinebilenler hesabma 
bir cok ibretli deliller, vardir. » (166) Al-i imran Sure-i Celilesi: 190 
Sonra da «Yazik olsun, bu ayeti okuyup da uzerinde akil yurutmeyenlere» 
diye buyurdu . Evzai ' ye (R.A.) «Bu ayetler hakkmda duslinmekten gaye nedir» 
diye sorarlar. da «Onlari okuyup iyice anlamaktir» diye cevap 
verir .Muhammed ibni Vasi (R.A.) der ki; «Basrali bir kisi Ebu Zerr'in 

(R.A.) oltimunden sonra onun dul esi olan Ummu Zerr'e (R. Anha) vararak 
kocasmm nasil ibadet ettigini sordu. Ummii Zerr de ona «Butun gununii evin 
bir kosesinde dusiinceye dalmis olarak gecirirdi» dedi . Hasan-til Basri (R.A.) 
der ki; «Bir saatlik diisiince, bir gecelik nafile namazdan daha 
hayirlidir . »FudayI (R.A.) der ki; «Diisiinmek, sana iyiligini ve kotuliigiinu 
gosteren bir aynadir . »ibrahim ibni Edhem'e «Cok dtistintiyorsun» derler. da 
«duslinmek aklm iligidir» diye cevap verir. Stifyan ibni Uyeyne (R.A.) bu 
konuda sik sik su beyti misal verirdi : Adamm dtistincesi olunca Her seyde 
onun icin ibret vardir . »Tavus ' un (R.A.) bildirdigine gore havariler Hz. 
isa'ya sorarlar. «Ya Ruhullah yerytiztinde su zamanda senin gibisi var mi?» 
Hz. isa da onlara 

«Evet . var. Konusmasi zikir, susmdsi fikir ve bakismm amaci ibret 
olanlar benim gibidirler» diye cevap verir . Hasan-til Basri (R.A.) der ki . 
«Hikmet tasimayan soz. bos bogazliktir. Susmasi diisiince olmayan 



yanilmistir. Baki§inin amaci ibret olmayan kimse, bosubosuna 
oyalanmi§tir . »Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Yeryiiziinde bosu bosuna kibirlenenlerin idraklerini ayetlerimi 
kavramaktan alakoyacagim. Bunlar btittin ayetlerimi gorseler bile, yine iman 
etmezler, eger dogruluk yolunu gorseler onu yol edinmezler, buna karsilik 
azginlik yolunu gortince o yola koyulurlar. Qiinki onlar, bizim ayetlerimizi 
yalan saymislar, onlarin farkma varamamislardir . » (167) Araf Sure-i 
Celilesi; 146 

Ayette gecen «kibirlenen idraklerini ayetlerimi kavramaktan alakoyacagim» 
cumlesini, «Benim tebligim hakkmda dusiinmekten kalblerini alakoyarim> 
seklinde yorumlanmaktadir . "Ebu Said-ti< Hudri'nin (R.A.) rivayet ettigine 
gore Peygamber ' imiz «gozlerinize ibadetten paylarim veriniz» buyurdu. 
Sahabiler «Ya Rasule!-lah onlarin ibadetten payi nedir ki?» diye sordular. 
Peygamber ' imiz onlara soyle buyurdu, «Kur'ana bakmak, onun ayetleri 
iizerinde diisiinmek ve onun sasirtici yonlerinden ibret almaktir . »Mekke 
yakinlannda colde yasayan ehli halden bir kadin der ki . «Eger Allah 
korkusu tasiyanlarm ka'bleri. kendileri icin bu alemin otesinde hazirlanan 
Ahiret nimetleri iizerinde durarak diisunceye dalsalardi, dtinyadaki hie bir 
mes'ut yasama tarzi onlari kandirmaz ve hie bir basari karsismda gozleri 
giilmezdi . »Lokman-ul Hekim, yalniz basina oturmayi huy edinmisti, kolesi 
onun yanina girince ona «Ya Lokman, devamli yalniz basina oturuyorsun, oysa 
eger insanlar ile dtisup kalksan senin icin daha eglendirici olurdu» dedi . 

Lokman da kolesinin bu sozlerine «uzun yalmzlik devamli dusiinmeyi 
saglar, uzun stireli dusunce de cennet yolunun kilavuzudur» diye karsilik 
verdi . /Veheb ibni Miinebbih (R.A.) der ki; cUzun dusunce 

mutlaka bilgiyi gelistirir, bilgi de insani mutlaka amel islemeye 
gotiirur . »Omer ibni Abdulaziz (R.A.) der ki; «Allah'm nimetleri hakkmda 
diisiinmek, en ustiin ibadetlerdendir . »Abdullah ibni Mubarek bir gtin suskun ve 
diisunceye dalmis gordiigii Seni ibni Ali'ye (R.A.) «Nereye ulastm» diye 
sorar. da «sirata» diye karsilik verir.Bisr (R.A.) der ki : «insanlar 
Allah'm ululugu hakkmda akil ytirtitseler, O'na asla karsi 
gelmezlerdi . »ibni Abbas (R. Anhuma) der ki . ««Dusune tasma kilman iki 
rek'atlik namaz, havoi bir kalb ile yapilan bir gecelik namazdan 
ustundur . »Ebu Sureye (R.A.) bir gun yolda yururken ansizm yere coker, 
abasma burunur ve aglameya baslar. Gorenler ona «Niye agliyorsun?» diye 
sorarlar. da soyle cevap verir, «6mrumun gitmesi, amelimin azligi ve 
olumumun yaklasmasi iizerine diisunceye daldim da ondan agliyorum. »Ebu 
Stileyman (R.A.) der ki . «G6zlerinizi aglamaya ve kalblerinizi diisiinmeye 
alistirmiz . »Diinya hakkmda diisiinmek. Ahiret ile araya giren bir perde ve 
Allah dostlarma verilmis agir bir cezadir. Ahiret hakkmda diisiinmek ise 
hikmet kazandirir ve kalbi diri tutar . »Hatem-ii ! Esam (R.A.) der ki . «ibret 
bilgiyi, zikir muhabbeti ve dusunce de Allah korkusunu cogaltir . »ibni Abbas 
(R.A.) der ki; «iyilik hakkmda diisiinmek, onu islemeye yol acar, kottiltikten 
pisman olmak, ondan vazgecmeye sevkeder . »S6ylendigine gore ulu Allah (C.C.) 
kitablarmdan birinde buyurur:«— Ben her hikmet sahibinin soztinti kabul 
etmem. Onun hedefine ve arzusuna bakarim. Hedefi ve arzusu ben olunca 
sususunu dusunce ve hie konusmasa bile soztinti hamd yaparim. »Hasan-iil Basri 
(R.A.) der ki; «Akli basmda kimseler zikirden dustin» ceye ve dtistinceden 
zikre gecerek kalblerini dile gelmeye sevkederler. da sonunda hikmet 
konusur . »isak ibni Halef (R.A.) der ki . «Davud-tid Tai bir gece ay lsigi 
altmda evinin damma cikar ve bakislarmi semaya dikerek goklerin ve yerin 
azameti hakkmda diisunceye dalar. Bir yandan da goz yasi doker. Bu halde 
iken kendisini kaybederek damdan yuvarlamr ve komsunun evinin icine diiser. 
Komsusu da eve hirsiz girdigini sanarak yatagmdan Qirilgiplak sicrar ve 
kilicma sarilir. Fakat Davud ile karsilasmca kendini geri cekerek 
kilicmi indirir ve komsusuna «seni damdan kirn diisurdii» diye sorar. Davud da 
ona «farkmda degilim» diye cevap verir. 

Ciineyd-iil Bagdad! (R.A.) der ki . «Meclislerin en sereflisi, en iistiinii 
Tevhid meydanmda diisunceye dalarak oturmak, ma'rifet yeli ile serinlenmek, 
muhabbet kasesi ile dostluk deryasmdan icmek ve hiisn-ii zan ile Allah'a 



bakmaktir . Boyle bir oturum, ne muhtesem ve boyle bir sarap ne tatlidir, 
nasip olanlara mtijdeler olsun!» 

imam-i Safii (R.A.) der ki; «Konu§mayi susmak devresi ile ve ilmi 
ara§tirmayi dtistince ile destekleyiniz .Meselelere saglikli acidan bakmak, 
aldanmaktan kurtarir. Kanaat edinmede titizlik gostermek, a§iriliktan ve 
pismanliga diismekten kurtarir, goriis keskenligi ve dtistince anlayisi ve 
zekayi meydana gikarir. Bilginlere danismak, vicdana istikrar ve basirete 
gtic kazandirir. Buna gore ise girismeden dtistin, tesebbtis etmeden once 
tedbirini al. adim atmadan once danis.Jl Faziletler dortttir: Birincisi 
hikmettir ki . dayanagi dtistincedir. ikincisi iffettir ki, dayanagi sehvete 
hakim olmaktir. Uctinctisti kuvvettir ki . dayanagi ofkeyi yenmektir. 
Dordunciisu adalettir ki, dayanagi psikolojik gticler arasmda denge 
saglamaktir . » 

- 301 - 
KIRK DORDUNCt) BOLUM 

OLUMUN §IDDETiNiN BEYANI 
Hasan-til Basri'nin (R.A.) bildirdigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) oltimti, 
onun sikmti ve acisim anlatirken «onun yol actigi aci ticytiz kilic 
darbesininkine bedeldir» buyurdu . Peygamber ' imize (S.A.S.) bir gun olum 
acisi hakkmda sormuslar, da buyurmus ki . «En kolay olum. ytinlti kumasa 
batmis dikene benzer. Ytinlu kumasa batmis diken, yaninda ytin lifleri soktip 
almadan cikar mi?»Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun agir bir hastayi 
ziyaret ederken buyurur ki:«— Ben bunun ne cektigini biliyorum. Tek tek 
btittin damarlari ayni anda oltim sancisi icindedir . »Hz . Ali (K.V.) 
mticahidleri savasa tesvik ederken der ki; «Eger oldtirmezseniz . oltirstintiz. 
Nefsimi kudret elinde tutan Allah'a yemin ederek soyltiyorum ki . bin kilic 
darbesi indirmek, bana gore, yatakta olmekten daha kolaydir . »Evza" (R.A.) 
der ki . «Duydugumuza gore olti tekrar diritip mezarmdan dogrtiluncaya kadar, 
oltim acisi cekmeye devam eder. 

»Seddat ibni Evs (R.A.) der ki; «Mti'min icin diinya ve ahiretin en korkunc 
olayi olumdtir. Onun acisi, testere ile bicilmekten. makas ile dogranmaktan 
ve kazanda kaynamaktan daha siddetlidir. Eger olti diriltilerek yasayanlara 
basmdan gecenleri anlatsa, dtinyalilar ne yiyip icip eglenebilir ve ne de 
uykudan tad alabilirdi . »Zeyt ibni Eslem'den. o da babasindan naklen rivayet 
olunur ki : «Mti'min dtinyadaki ameli ile ulasabilecegi derecelerden birisine 
ulasamamissa kendisine siddetli oltim acisi cektirilir de oltimtin sarsmti ve 
acisi sayesinde cennetteki derecesini elde eder . Kafirin de karsiligi 
verilmemis bir iyiligi varsa cam kolay almir da iyiliginin sevabim 
ttiketerek cehenneme gonderilir . »Bir cok agir hastalara olmek uzere iken 
neler hissettiklerini sormayi aliskanlik haline getiren bir ma'rifet ehline 
komada iken «Sen oltimti nasil buluyorsun?» diye sorarlar. Cevabi sdyle olur, 
«sanki gokler yere kapaklanmis ve sanki canim ignenin deliginden 
cikiyor . >Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ani oltim, mtimin igin 
rahata kavusma ve agir gtinahkar icin de hayiflanma vesilesidir . »Mekhul ' den 
rivayet olunduguna gore: Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Oliiniin bir 
tek kill gok ve yer halki arasma dtisse hepsi, Allah' in izni ile. oltirdti. 
Cunki oluniin her kilmda ayri bir oltim vardir, oltimtin degdigi her canli da 
oltir . »Rivayet edildigine gore olum acisinin bir damlasi yeryiizii daglarma 
dtisse hepsi erirdi . Rivayet edildigine gore Hz. ibrahim (A.S.) oltince ulu 
Allah (C.C.) ona «Ey dostum, oltimti nasil buldun?» diye sordu. Hz. ibrahim 
de «Yas ytine batirilmis geri cekilen sis gibi» diye cevap verdi . Bunun 
tizerine Allah ona «t)stelik biz onu senin icin kolaylastirdik» buyurdu. Yine 
rivayet edildigine gore ruhunu Allah'a teslim ettigi zaman Rabbi Hz. 
Musa'ya (A.S.) «Ya Musa. oltimti nasil buldun?» diye sorar. Musa da su cevabi 
verir. «Kizartilmak tizere canli canli tavaya konmus ne dliip huzura kavusan 
ve ne de ucup kurtulabilen bir serce gibi hissettim. »Baska bir rivayete 
gore de «Kendimi kasabm eli altmda canli canli ytizulen bir koyun gibi 
hissettim» diye cevap verir . Rivayet edildigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
olmek tizere iken sonra alnmi silerek «Allah'im! Oltim krizini benim icin 
kolay kil» diye dua ederdi.Hz. Fatima {R. Anha) bu arada «Ah babacigim, aci 
cekiyor» diye aglamaya baslaymca Peygamber ' imiz ona «bu giinden sonra 



babana aci yok» diyerek teselli etmisti.Hz. Omer (R.A.) bir giin Ka'b-iil 
Ahbar'a (R. Anhuma) «Bize oliimden bahset» dedi . Kab da «Peki . ya 
emirelmuminin . oliim gok dikenli bir agag dali gibidir. t*j dal insanin 
karm bosluguna sokulmus, her diken bir damara takilmis. Arkasmdan gtiglti - 
kuvvetli bir adam bu dali geri gekmis, boylece dal aldigim almis, 
biraktigim birakmis dedi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Mti'min 
kul, oliimiin sikinti ve krizine karsi gare bulur. Onun eklemleri «Selam 
sana. Kiyamet Giinii yeniden bulusmak tizere birbirimiz-den ayriliyoruz» diye 
birbirleri ile selamlasirlar . »Buraya kadar Allah dostlari ve ' nun 
yakmligm] kazananlar hesabma oliim krizinin ve acisimn keyfiyetini 
anlatmaya galistik. Oliim onlar igin bile bdyle olunca bizim gibi 
gtinahkarlarm hali acaba nice olur? Olum krizi ile birlikte pespese baska 
felaketler ile de yuzyuze gelinir. Oliime eslik eden baslica felaketler 
iigtiir : Birincisi , yukardan beri anlattigimiz gibi siddetli can gekismedir. 
ikincisi, oliim melegini (Azrail'i) apagik gormek ve bu gormenin kalbe 
salacagi korku ve iirpertidir. Oliim melegini giinahkar bir insanin ruhunu 
alirken biiriindiigii kilik iginde, en dayanikli kimseler bile gorse buna 
tahammlil edemez . Rivayet edildigine gore Hz. Ibrahim (A.S.I bir gun Azrail'e 
«Gunahkar insanin camm alirken biiriindiigiin kiligi bana gdsterebilir 
misin?» diye sorar. Azrail (A.S.) ona «Bunu gormeye dayanamazsm» diye 
cevap verir. Hz. Ibrahim «Dayanirim, sen goster» diye israr edince Azrail 
ona «Basmi gevir» der. Bir mliddet arkasmi dondiikten sonra tekrar ylizlinli 
doniince Hz. Ibrahim, kapkara yiizlii. saclari diken diken, kdtii kokulu, 
siyahlara biiriinmiis, agzmdan ve burun deliklerinden ates ve duman gikan bir 
adam ile karsilasarak yere baygm diiser . Ayilmca Azrail ilk kitigma 
donmiisttir. Hz. Ibrahim ona der ki . «Ey oliim melegi, giinahkar insan oliim 
aninda senin bu kiligm ile yuzyuze gelmekten baska bir felaket ile 
karsilasmasaydi . bu ona yeterdi» der.Ebii Hureyre'nin (R.A.) rivayet 
ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Hz. Daviid (A.S.) 
esine karsi kiskang bir erkek oldugu igin kendisi evden gikarken karisimn 
iizerine kapiyi kilitlerdi. Bir giin kapiyi kilitleyip gittikten sonra karisi 
basim kaldirmca yabanci biri ile yuzyuze gelir. Bunun iizerine kadn 
hizmetgilere «Bu adami kirn igeri aldi . eger Davud gelirse ondan gekecegi 
var» der. Bu arada Hz. Davud gikagelir, yabanciyi goriir, ona «Sen kimsin?» 
diye sorar . Yabanci da ona «ben kirallardan korkmayan ve onlarm koydugu 
perdelerle yolu engellenmeyen bir kimseyim» diye cevap verir. Bu cevabi 
alan Hz. Davud. «Vallahi, o halde sen oliim melegisin» diyerek oldugu yere 
yigilip kalir . »Rivayet edildigine gore Hz. isa (A.S.) bir giin yolda 
yiiriirken bir kafatasma rastlar, ayagi ile ona vurarak «Allah'm izni ile 
konus» der. Bunun iizerine dile gelen kafatasi soyle konusur. «Ya Riihullah! 
Ben falan zamanda kraldim. Bir giin basimda tacim, gevremde muhafizlarim ve 
devlet adamlarim bulundugu halde tahtimda oturuyorken ansizm karsima oliim 
melegi gikti . Boylece btittin canli uzuvlarim iizerimden ayrilarak cannula 
birlikte ona gitti . Keske biitiin o kalabalik gevrem olmasaydi, keske o kadar 
hareketli miinasebetler iginde degil de yalniz basima yasasaydim.» 

«— iste asilerin basma gelen musibet budur. Bu musibet itaatkarlarm 
basma gelmeyecektir . »Peygamberler oliim melegini gorenin igine diistiigii 
dehseti degil. sadece oliim krizini anlatmislardir . Oysa ki, insan oliim 
melegini rtiyasmda gorse oltinceye kadar yemeden igmeden kesilir, oliim 
aninde ve o korkunglukta gormenin dehsetini var hesap et.Allah'a kulluk 
gorevine bagli kalanlar ise oliim melegini en gtizel ve alimli goriintiisii ile 
goriirler . ikrime ' nin ibni Abbas 'dan (R. Anhuma) rivayet ettigine gore Hz. 
Ibrahim kiskang bir zat idi . Evinde mtistakil bir ibadet odasi vardi . 
Cikarken bu odanin kapisini kilitlerdi. Bir giin igeri girince odanin 
ortasmda bir yabanci ile karsilasir. Yabanciya «seni evine kirn aldi?» diye 
sorar. Yabanci «Sahibi igeri aldi» diye cevap verir. Hz. Ibrahim «sahibi 
benim» der. Yabanci «Senden de benden de daha once evin mtilkiyetini elinde 
tutan beni igeri aldi» diye karsilik verir. Bunun iizerine Hz Ibrahim ona 
«Bana mti'minlerin ruhlarini alirken buriindugun kiligm ile gortintir miisiin» 
diye rica eder. Oliim melegi «Peki. o zaman arkani don» der. Hz. Ibrahim de 
arkasmi doner. Bir miiddet sonra ytiztinti doniince bir gene ile karsilasir. 



Hz. Ibrahim hadiseyi naklederken ytizytize geldigi delikanlimn ytiz 
gtizelligini, elbisesinin alimliligini ve giizel kokusunu zikretmisti. 
Gordtikleri kar§ismda oltim melegine «mti'min oltim. amnda sadece senin 
ytiztinle karsilassa bu mtikafat ona yeterdi.» der. oltim sirasmda karsi 
karsiya gelinecek bir diger gelisme de iki muhafiz melegini gormektir. Bu 
konuda Sileyb (R.A.) der ki «Duydugumuza gore hie bir kimse amellerini 
yazan iki muhafiz melegini gormeden can vermez. Eger adam kulluk gorevine 
bagli kalmis biri ise melekler ona «Allah bizden yana sana hayir versin. 
Sizi nice iyi mecliste otururtur. ve nice iyi amelin islenisine sahit 
eyledin» derler.Eger adam giinahkar biri ise ona «Allah bizden yana sana 
kottiltik versin. Bizi nice kotti yerlerde oturmak zorunda biraktin, nice kotii 
isleri ister istemez gormemize sebep oidun ve nice kotii sozti duymamiza yol 
actm. Bu ytizden Allah hayrini vermesin» derler.Iste bu anda olmek iizere 
olan kimsenin gozleri sirf o meleklere dikilir ve artik bir daha dunyayi 
goremez . oltim aninda karsilasilan felaketlerin tictinctisti ise ytinahkarlarm 
cehennemdeki yerlerini gormeleri ve bu gormeden once korkmalandir. Ciinkii 
onlarin oltim krizi esnasmda btittin enerjileri bosalmis ve kendileri 
canlarmm cikisma boyun egmislerdir. Fakat insanlar oliim meleginin yiiksek 
sesli bildirisini duymadikca olmezler. oliim meleginin bu bildirisi «Ya ey 
Allah' in dtismam, cehennem sana miijdeler olsun» ve «Ey Allah' in dostu, 
cennet sana miijdeler olsun» seklindedir . iste derin akil sahiplerinin oliim 
korkusu bu sebeplere dayanir. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Hie biriniz akibetini ogrenmedikce . Cennet veya cehennemdeki yerini 
gormedikce diinyadan ayrilmaz.» 

- 306 - 
KIRK BESINCI BOLUM 

KABIR VE KABIR SUALI 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— icine olii gomiildiigii zaman kabir ona 
der ki, cey Ademoglu ! Yazik sana, beni ne kadar hesaptan cikardm. Benim 
sikmti, karanlik. yalnizlik ve bocek yurdu oldugumu bilmiyor muydun? Yolun 
bana diistiigiinde ayaklarm geri geri giderken beni ne kadar hesap disi 
biraktin . »Eger olii iyi amel islemis biri ise onun adma kabre diyecek ki, 
«peki, ya bu adam iyiligi emreden ve kotiiliikten alakoyan biri ise o a zama 
n ona karsi tutumun ne olur?» Kabir der ki, «o zaman ben onun icin yesil 
bir bahge olurum, onun vticudu nurlanir ve ruhu Allah 'a yiicelir . »Ubeyd ibni 
Umeyr-iil Leysi (R.A.) der ki . «kabir, igine giren herkese seslenerek der ki 
. «ben karanlik ve yapayalnizlik yurduyum. Eger hayatta iken Allah'a itaat 
halinde idiysen simdi ben sana rahmet olurum. Eger hayatta iken Allah'a 
karsi bas kaldirdi isen bu gun ben senin icin felaketim. Allah'a itaatkar 
olarak bana gelen bir gtin buradan memnun ayrilir. Allah'a karsi gelmis biri 
olarak bana gelen biri ise bir gun buradan feryad-u figan kopararak 
cikar . »Muhammed ibni Sibih (R.A.) der ki . ogrendigimize gore kisi mezara 
gomiilerek azab cekmeye baslaymca veya bir takim acilar ile ytizytize gelince 
diger kabirlerde yatan olii komsulari ona soyle seslenir. «Ey dost ve 
komsularinin oliimiinden sonra dtinyada kalan kimse, bizden niye ibret 
almadm? Heniiz firsat elindeyken bizim amel defterimizin oliimle kapandigm 
gormedin mi? Dostlarinin kagirdigi firsatlari sen dagor Jondiremez 
miydin?»Diger yandan yer tabakalari da ona soyle seslenir, «Ey dtinyamn 
goriiniislerine aldanan kisi: Ailenden dtinyaya aldamp senden once topragin 
karnma gomtilmtis olanlardan ibret alsaydm ya ! Oysa ki senden oncekilerin 
cenazelerinin sevdikleri arasmdan tii : kaginilmaz duraga tasmdigm: 
gorliyordun . »Yezici-Er Rekkasi (R.A.) iler ki, »6grendigime gore olii mezera 
girince amelleri, tizerine tististir ve Allah' in izni ile dile gelerek 
sahiplerine derler ki . «Ey cukurunda tek basma kalan kimse! Dostlarm ve 
ailen senden ayrildi, bu gun bizden baska hie bir yoldasm yok senin. » 
Ka'b-til Ahbar (R.A.) der ki, « ! yi kul mezara gomtiltince nomaz . oruc, hacc. 
cihad ve sadaka gibi iyi amelleri cevresine tististir. Bu arada azab melekleri 
ona ayaklari tarafmdan sokulmak isteyince namaz der ki, «Uzak durun ondan, 
ona sokulmaniza yol yok. Bu ayaklari tizerinde uzun mtiddet dikilerek Allah 
Rizasi icin beni kildiydi . »Bunun tirerine azab melekleri ona basi tarafmdan 
sokulmak isteyince oruc «Onun yanma girmenize yol yok. Dtinyada Allah 



rizasi Icin uzun mtiddet susuz kaldiydi. bu yuzden yol yok size onun yanma 
sokulmaym» der. Azab melekleri bunun tizerine yan taraftan ona sokulmaya 
girisince hacc ve cihad birlikte derler ki, «Uzak durun ondan. Nefsini feda 
ederek ve bedeninin yorgunluguna katlanarak hacca gitti, cihad etti. Bu 
yuzden yanma girmeye yol yok size.»Bu sefer azab melekleri ona elleri 
tarafmdan sokulmaya kalkismca Sadaka der ki, «Uzak durun efendimden. Nice 
sadaka su iki elden cikaran Allah rizasi ugruna yoksulun eline girdi. Bu 
yuzden size Ona varmaya yol yok.»Bunun iizerine o oltiye «mujdeler olsun? 
Diriyken saadet icinde yasadigm gibi oluyken de saadete kavusur» diye 
seslenilir. Arkasmdan rahmet melekleri gelerek ona cennet yatagi sererler, 
cennet yaygilari yayarlar. Kabri, gozuntin alabilecegi kadar genisletilir , 
kendisine bir cennet kandili sunularak bir daha dirilecegi gtine kadar 
kabrinde aydmlik icinde zaman gecirir.». Ubeydullah ibni Ubeyd ibni Omer 
{r.a.) bir cenaze namazmda der ki . «Duyduguma gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
soyle buyurmus:«— Olti mezara koyunca, kendisini topraga verenlerin ayak 
seslerini duyardik oturur, kendisi ile konusacak hie kimse yoktur. Yalniz 
kabir ona seslenir ve der ki, «ey ademoglu. yaziklar olsun sana! Dtinyada 
benim hakkimda, darligim hakkmda. pis kokum hakkmda, dehsetim ve 
kurtlarim hakkmda korkunc seyler duymadm mi? Benim icin ne hazirlik 
yaptm?»Bera ibni Azib (r.a.) der ki : «Bir giin Peygamber ' imiz ile birlikte 
ensardan birinin cenazesini topraga vermistik. Peygamberimiz basmi one 
egerek mezarm basma oturdu ve tie kere oAllah'im. kabir azabmdan sana 
sigmirim» dedi ve sonra sozlerine soyle devam etti. «mtimin Ahirete 
gocerken Allah ona ytizleri gtines gibi parlak bir grup melek gonderir. 
Ellerinde onun kefeni ve kokusu verdi . Gozuntin gorebilecegi yere kadar sira 
halinde otururlar. mtiminin ruhu cikmca gerek yer ile gok arasmda bulunan 
ve gerekse gokteki biitiin melekler ona dua ederler, goklerin btittin kapilari 
onun ruhuna acilir, her gok kapisi ruhuna gecit vermeye can atar. 

Ruhu goge yticeltilince «Ya Rabb ' i . filan kulunu getirdik* diye 
seslenilir. Allah tgeri gottirtin ona hazirladigim ytiksek dereceleri 
gosterin. Clink: ben dtinyada ona. 

«Biz sizi topraktan yarattik, oraya dondtirtirtiz ve yine sizi yeni 
bastan oradan cikaririz» diye, vaad etmistim» diye buyurur (168) Taha 
Sure-i Celilesi. 55 

Kendisini mezara belirenlerin doniip giderken ayak seslerini isidir bir 
halde iken sorgu melekleri yanma girerek onu «hey adam, Rabb 'in kirn, dinin 
nedir. Peygamber 'in kim?» diye sorarlar.O da «Rabb ' im Allah, dinim islam ve 
Peygamberim Hz. Muhammed ' -dir» diye cevap verir. Sual sirasma ona oldukca 
sert davramrlar, ama bu onun karsilasacagi son imtihan olur. Sorularm 
cevabmi verince «Dogru 

«Allah dtinyada ahiretde de iman edenleri, sabit sozde (Kelime-i 
§ehadette) sebat ettirir, zalimleri de sasirtir. Allah diledigini yapar» 
ayeti ile bu hadiseye isaret etmektedir (169) . ibrahim Sure-i Celilesi; 27 
Arkasmdan yanma gtizel ytizlti hos kokulu, alimli elbiseli biri girerek ona 
«Allah'm rahmeti ve ebedi nimetlerinin bulundugu cenneti sana mtijdeler 
olsun!» der. Ulu olan «Allah seni de hayirla mtijdelesin, kimsin sen» diye 
sorar. Yeni gelen der ki, «senin iyi amelin. Allah'a yemin ederek 
soyltiyorum ki . seni ibadet islemeye nasil can attigmi. buna karsilik giinah 
islemeye karsi nasil gontilstiz davrandigmi iyi biliyorum. yuzden Allah da 
sana iyilik verdi . »Arkasmdan «onun altma bir cennet yetag? serin ve 
mezarmdan cennete bir kapi acm» diye bir ses gelir. Gelen emir uyarmca 
altma bir cennet yatagi serilerek yattigi yerden cennete bir kapi acilir. 
Bunun tizerine o der ki . «Allah'im! Kiyamet Gtintinti cabuklastir da bir an 
once coluk-cocuguma kavusayim. »Kaf ir ise diinyadan ayrilip Ahirete goc 
etmeye yonelince yanma kaba ve sert gortintislti bir grup melek girer. 
Ellerinde atesten elbiseler ile katrandan ic gamasirlari vardir, hemen 
cevresini sararlar.Son nefesini verince gerek gokle yer arasmda ve gerekse 
gokteki btittin melekler ona lanet okurlar. Ruhuna karsi btittin gok kapilari 
kitlenir . 

hie bir gok kapisi ruhuna yol vermek istemez, bu yuzden yukariya 
cikan ruhun yeri yoldan geri cevrilir. Ve «Ya Rabb ' i . falan kulunu ne gok 



ve ne de yer kabul etmiyor» diye duyurulur . Bunun uzerine ulu Allah «geri 
goturerek ona hazirladigim azablari gosterin. Ctinki ben ona «sizi topraktan 
yarattik, oraya dondururiiz ve yine yeni bastan oradan fikarinz» diye vaad 
etmistim buyurur . Kendisini geri getirip mezarma birakanlarin ayak sesleri 
henliz kaybolmadan sorgu meleklerinin «hey adam. Rabb'in kim. dinin nedir, 
peygamber ' in kimdir» sorulari ile karsilasir. Sorulara «bilmiyorum» diye 
karsilik verince sorgu meleklerinden «bilmen gerekirdi» diye karsilik 
alir . Arkasmdan yanma girkin yiizlti, pis kokulu ve girkin elbiseli biri 
girer, ona «Allah'm gazabi ve daimi aci azabi sana mtijdeler olsun!» 
der. Bunun uzerine o yeni gelene «Allah belani versin kimsin sen» diye 
sorar. Yeni gelen der ki . «senin kotti amelin. Allah 'a yemin ederek 
soyltiyorum ki, sen gtinah islemeye can atar, buna karsilik ibadet islemeye 
karsi gonulsiiz davranirdm. Simdi Allah cezam verdi.»0 da «Allah senin de 
belani versin» diye cevap verir. Daha sonra karsisma sagir, kor ve diisiz 
bir azab melegi dikilir. Elinde insanlar ile cinler bir areya gelseler 
kaldiramayacaklari kadar agir ve uzerine indirilebilecegi bir dagi bile 
altmda ezip topraga gevirebilecek olan demir bir topuz vardir, "topuzla 
ona bir darbe indirince altmda ufalanarak toz olur. Sonra yeniden can 
gelir alnina bir topuz darbesi daha indirilir. Darbeler arasmda kopardigi 
feryadi insanlarm ve cinlerin dismda kalan btittin yeryuzu canlilari 
duyar .Arkasmdan «onun altma iki ates tabakasi serin ve yattigi yerden 
cehenneme bir kapi, acm» diye bir ses duyulur. Bunun uzerine altma iki 
ates tabakasi serilerek kabrinden cehenneme bir kapi agilir . »Muhammed ib.ni 
Ali (r.a.) der ki : «Her oluye, gerek iyi amelleri ve gerekse kotu amelleri 
mutlaka gosterilir, iyilikleri karsismda gozleri dikilir, kotulukleri 
karsisma da basmi one eger.»Ebu Hureyre'nin (R.A.) rivayet ettigine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Miimin olmek iizere iken bir grup 
melek, yanlarma misk ve reyhanli bir ipek parcasi ile ona gelirler, ruhu 
hamurdan kil ceker gibi cikarilir. Ona «ey huzura ermis, tatmin olmus ruh ! 
Sen Rabb'inden ve Rabb'in de senden hosnut olarak Allah ' m ululuk ve 
kerametine cik» denir.Ruhu gikarilinca meleklerin yanmdaki misk ve reyhana 
konarak ipek parcasma sarilir ve «liliyun»a gonderilir . Kafir olmek iizere 
iken bir grup melek, yanlarma icinde yanar ates parcasi bulunan bir bez 
parcasi ile ona gelir, ruhu hoyratca cikarilirken ona «ey pis ruh! Sen 
Rabb'inden uzak ve Rabb'inin gazab,rala O'nun azab ve ezasma cik denir. 
(Jikarilan ruhu. meleklerce hor?»TanJ yanan bu ates parcas, uzerine konarak 
bez pargasma sarilir ve «siccin»e gonderilir. » 

, « «»Muhammed ibni Ka'b-ul Kurazi (r.a.) dan rivayet ettigine gore bayel 
onlardan birine oltim gelince: 

(170) Nihayet onlardan birine olum gelince:«Ey Rabb'im, beni 
geri gdnder de terkettigim konularda iyi amel isleyeyim» 
der. mealindeki ayeti yorumlarken der ki . «Allah bdyle deyen 
kula «ne istiyorsun, arzun neyedir? Mai biriktirmek, agoc 
dikmek, bina yapmak ve nehir yataklari agmak igin mi yeniden 
diinyaya donmek istiyorsun» diye sorar Mii'miniin Siire-i 
Celilesi; 99 
Kul <hayir. ihmal ettigim hususlarda iyi amel islemek igin geri donmek 
istiyorum» diye cevap verir. v Fakat ulu Allah bu dilege karsilik- 

«hayir. hayir. sadece kendinin soyledigi bos bir sozdur» diye cevap 
verir. (171) Mii'miniin Siire-i Celilesi; 100 
Yani bu kimseler, bu sozti olmek iizere iken mutlaka soylerler, fakat 
reddedilirler . Ebii Hureyre'nin (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamberimiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Muminin mezari yesil bir bahgedir ve yetmis arsm 
boyu genisligindedir . Aym ondordiincii gecesi gibi aydmlatilir . «Onun igin 
sikmtili bir hayat vardir» ayeti kim hakkmda indirildi, biliyor musunuz? 
Oradakiler «Allah ile O'nun Resul'ti bilir» deyince Peygamber ' imiz soyle 
buyurdu. «Bu ayet kabirdeki kafirin gekecegi azabi anlatmaktadir . Uzerine 
doksan dokuz Tininin musallat edilir . Tinnin ne demektir bilir misiniz? 
Doksan dokuz yilan demektir. Her yilamn yedi basi vardir hepsi onu lsirir, 
yalar ve viicuduna nefes tifler. Bu hal kabirden kalkmcaya kadar devam 



ton ve akreplerin sayisi kibir. riya. kiskanclik, darginlik, kin ve 
benzeri kotii huyiarm sayisindadir. (Junku bunlarin sayili aslari vardir. 
Sonra kotti huylar bu asillardan sayili dallara ve her daldan cesitli 
budaklara ayrilirlar iste bu sifatlar esil mahvolma sebebidir. Ki (bunlara 
muhlikat denilir.) bunlar aynen akrep ve yilanlara donusiirler . Kuvvetlileri 
yedi basli doksan dokuz yilan kadar lsirir, zayifi da akrep gibi sokar. 
iKISi arasmda kalanlar da bildigimiz yilan gibi isirir.Kalb gozti acik. 
basiret sahipleri gerek bu mahvedici ana govdeleri ve gerekse bu 
govdelerden cikan dallari gortirler. Fakat bunlarin sayisim ancak Nubuvvet 
Nuru ile Bilinir. Bu cesit haberlerin gercek bir dis ytizti ve gizli bir ic 
yiizii basiret sahiplerine bunlar aciktir. Bu cesit haberlerin mah.yetini 
kavramakta zorluk cekenler, bunlarin dis ytiztinti inkar etmemelidirler . 
Tersine imanin en alt basamagi, dogrulayip teslim olmaktir. 

- 3T2 - 
KIRK ALTINCI BOLUM 

ILM-UL YAKIN. AYN ' EL YAKIN VE ARZ GUNU SUAL 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 
c- Hayir, hayir. Kesinlikle bir bilmrs olsaniz Tekasur Sure-i Celilesi: 5 
Yani Kiyametin icytiziinti kesinlikle bilseniz, sayi coklugu ile boburlenmeden 
vazgecer, size yarayacak davranislar islerdiniz. Zararli davramslardan 
sakinirdiniz . Ve Kiyamet Gunu varlikla sayi coklugu ile ovunmenin hie bir 
faydasi olmadigini Peygamberler gibi kesinlikle bilseniz varlikla ve sayi 
coklugu ile boburlenmezdiniz . Diyenler olmustur. 

Mutlaka cehennemi goreceksiniz» (173) . Tekasur Sure-i Celilesi; 6 
Ulu Allah (C.C.) yemin ediyor ki . Kiyamet Gunu atesi ve onun siddetini 
kendi goztintizle goreceksiniz . V 

Sonra da onu (cehennemi) mutlaka kesin miisahede ile 

goreceksiniz» (174) Tekasur Sure-i celilesi; 7 
Yani cehennemi, hie bir supheye yer birakmayacak sekilde gozleriniz ile 
gorecek, miisahede edeceksiniz . Acaba «ilm-u! Yakin {kesin bilgi» ile «ayn-el 
Yakin (kesin miisahede) » arasmda ne fark vardir? denilirse soyle cevap 
verilmistir . «ilm-iil Yakin» da meleklerin bilgisidir. Ciinki onlar cenneti, 
cehennemi. Levhi. kalemi. Ars ' i . Ktirsi'yi acikca miisahede ediyorlar, o 
ylizden bu sayilan konular hakkmda onlarin bilgisi ayn-iil yekin» oluyor.Bu 
konuda soyle de diyebilirsin «ilm-til Yakin» yasayanlarm oliim ve mezarlari 
hakkmdaki bilgisidir. Ciinki onlar oliilerin kabirlerde olduklarim 
bilirler, ama durumlarinin nice oldugunu bilmezler. Ayn-iil Yekin» da oliim 
ve kabirler hakkmda bizzat oliilerin bilgisidir . Qiinki gerek bir cennet 
bahcesi olarak ve gerekse bir cehennem cukuru olarak kabirleri 
yakmdanvniisahede etmislerdir . §6yle de dtistintilebilir . «ilm-ii! Yakin» 
Kiyamet hakkmda diinyada iken edinilen bilgidir. Ayn'el - Yakin» da biitiin 
korkuncluklari ile Kiyameti miisahede etmektir . Yahud da soyle denebilir. 
ilm-iil Yakin» cennet ve cehennem hakkmda edinilen on bilgidir. «Ayn-iil 
Yakin» da cennet ve cehennemi dogrudan dogruya gormektir. 

«Sonra o gun mutlaka nimetlerden sorguya cekileceksiniz» (175) 
Tekasur Sure-i Celilesi; 8 

Ayetinden murat : Kiyamet giiniinde diinya nimetlerinden mutlaka 
sorulacaksmiz , bunlar beden, kulak, goz ile kazanclar, yiyecekler, 
icecekler ve saire olup bunlarin stikrtinti yaradanlarma eda ettiniz mi ona 
siikranda mi bulundunuz, kiifrani nimette mi diye sorulacaklardir 
demektir . ibni Ebii Hatim ve ibni Merduye, Zeyd ibni E^lem'den o da 
babasmdan (Allah hepsinden razi olsun) rivayet ettigine gore 
Peygamber ' imiz «Elhakiimii» siiresini okuyarak su sekilde yorumlamistir . 

«Sizi sayi coklugu ile bobiirlenmek sasirtti, (ibadetten alakoydu) .» 
Hatta «Mezarlari bile ziyaret ettiniz bundan murat size oliim gelin-ciye 
kadar» demektir . «Hayir, hayir ogreneceksiniz . » (Yani kabirlerimize 
girerseniz ) ) , ogrenebilirsiniz . «Sonra yine hayir hayir 6greneceksiniz» Bu 
ayette buyuruyor ki (kabirlerinizden cikip Mahsere varirsaniz)» 
anlayacaksm . «Hayir hayir ilmi yakinile bir bilseniz» buyuruyor ki 
(Rabb'imizin huzurunda amellerinize vakif olsaniz) .«Mutlaka Cahim'i 
goreceksiniz» Bunun sebebi: (Giinkii sirat cehennemin ortasmdan gececekdir. 



Kimi gecip kurtularak kimi boburlenerek kurtulacak kimi de cehennem atesine 
diisecektir . »«Sonra o giin mutlaka nimetlerden sorguya cekileceksiniz» (yani 
karmmzin doymasmdan, soguk sulardan evlerin sagladigi golgelerden 
yaratilistaki dengeden ve uykunun verdigi lezzetten sorguya 
cekileceksiniz ) »Siz . Ali (k.v.) der ki; «Dunya nimetinden maksat, vucud 
sagligidir. Bugday ekmegi yiyen, soguk Firat suyundan icen ve oturulabilir 
bir evi olan kimsenin bu varliklari, sorusturma konusu olacak olan 
nimetlerdir . »Ebu Kilabe'nin (R.A.) rivayet ettigine gore «sonra o giin 
mutlaka nimetleri hakkmda hesaba cekileceksiniz» mealindeki ayet inince 
Peygamberimiz «ayetin kasdettigi kimseler ummetinin icinden yag ile ball 
karistirip yiyenlerdir» diye buyurmustur . ikrime ' nin (R.A.) rivayet ettigine 
gore «Yukardaki ayet inince sahabiler «Ya Rasulel'ah, bizi hangi nimetin 
icindeyiz biz ancak arpa ekmegi ile karmmizi ancak yarim yamalak 
doyurabiliyoruz» dediler . Bunun tizerine ulu Allah Peygamber ' ine bildirdi ki . 
«Onlara soy'e: Ayagmda nalm giymiyor musunuz, soguk sular icmiyor 
musunuz? Iste bunlar birer nimettir . >Tirmizi ve diger ana hadis 
kaynaklarma gore «et-tekasur» stiresi inip Peygamber ' imiz de onu «0 gun 
mutlaka nimetlerden sorguya cekileceksiniz» mealindeki sonuncu ayetine 
kadar okuyunca sahabiler «Ya Rasulellah! Biz hangi nimetten sorguya 
cekilecegiz ki? Elimizde ki ancak kara renkli yani su ve hurma var. 
Kiliclarimiz boyunlarimizda ve dtisman yani-basimizda . Buna gore hangi 
nimetten sorguya cekilecegiz ki?» derler. Peygamber ' imiz de onlara bu 
ilcede olacaktir diye cevap verir.Ebu Hureyre'nin (R.A.) rivayet ettigine 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet gunu, kulun dtinya 
nimetlerinden ilk sorguya cekilmesi kendinin biz sana viicud sagligi 
vermedik mi, seni soguk suya kandirmadik mi» denilmek suretiyle 
olacaktir .Muslim ve baskalarinin rivayetine gore Ebu Hureyre (R.A.) der ki . 
«Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir giin evinden cikmis, yolda yururken Ebu Bekr ve 
Omer (R. Anhuma) ile karsilasmis. Onlara «Bu saatte niye evlerinizden 
ciktiniz» diye sormus. Onlar da «Ya Rasulellah. aciktik da ondan» diye 
cevap vermisler. Peygamberimiz de onlara «nefsimi kudret elinde tutan 
Allah 'a yemin ederek soyluyorum ki . ben de o ytizden sokaga giktim. Haydi 
kalkm bakalim» buyurmus.Her ikisi de O'nunla birlikte kalkip yola 
koyulmuslar. Ensar'dan bir sahabinin evine varmislar adam evde yoktur Evin 
kadim Peygamber ' imizi gortince «hos geldiniz, buyurunuz» 

demis . Peygamber ' imiz «Filan nerede» diye ev sahibi Ensariyi sorar. Kadm 
«Bize icecek su aramaya Qikti» der. sirada adam da cika gelir. 
Peygamberimiz ile arkadaslarini gorunce «Elhamdulillah, bu gun ne kiymetli 
misafirler buldum» der. 

Derhal hosarak onlara karisik hurma dolu bir canak getirir. «Bundan 
yiyedurun» der ve eline bicagi alir. Peygamber ' imiz ona sakm sut veren 
koyun kesme» der. Adam onlara koyun keser. Hem koyunun etinden ve hem de o 
karisik hurmalardan yerler, icerler. Karmlari doyup soguk suya da kaninca 
Peygamber ' imiz Ebu Bekir ile Omer ' e «nefsimi kudret elinde tutan Allah 'a 
yemin ederek soyluyorum ki . Kiyamet Gunu bu nimetten dolayi hesaba 
cekileceksiniz» buyurur. 

- 316 - 
KIRK YEDINCI BOLUM 

ALLAH 'I ZIKRETMENIN FAZILETI 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

(176) Siz beni anin ki, ben de sizi anayim. Bana siikredin, sakm 

nankdrliik etmeyin» Bakara Siire-i Celilesi; 152 
Sabit-iil Biinnani (R,A.) der ki ben Rabb'imin beni ne zaman anacagim 
biliyorum» Dinleyenler bu sdz karsismda irkilerek «bunu nasil 
biliyorsun» diye sorarlar. Sabi;-iil Biinnani «Ben ' nu ne zaman 
anarsam o da beni o zaman anar» diye kars:lik verir.Yine ulu Allah 
(C.C.) buyurur ki : 

- Ey iman edenler Allah' i sik sik anm» Ahzab Siire-i Celilesi; 1 
Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 



«- Arafattan indiginiz zaman Allah ' 1 «Mes ' arulharami da anin. size 
nasil hidayet verdiyse siz de ' nu zikredin» (178) Bakara Sure-i 
Celilesi; 193 

Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 
Kccc gorevlerinizi bitirince atalarimzi andigimz kadar, hatta daha 
hararetli bir dil ile Allah'i animz» (179) Bakara sure-i Celilesi; ^00 

Yine ulu Allah {C.C.) buyuruyor ki : 
Bu derin dtisunceliler ayakta. oturarak ve yanlari ustti uzanmislarken 
Allah'i anarlar ve ey Rabb'imiz, sen buittin bu varliklari bosuna yaratmadin, 
seni boyle bir isnadden tenzih ederiz, o halde bizi cehennem azabmdan 
koru» diyerek goklerin ve yerin yaratilisi hakkmda enine boyuna duisunceye 
dalarlar» (180) Al-i imran Sure-i Celilesi: 

Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 
Namazi kilinca ayakta, oturuyorken ve yanustu uzanmisken Allah'i animz» 
(181) Nisa Sure-i Celilesi: 103 

ibni A.btXlS (R.A.) yukardaki ayeti tefsir ederken «yani gece giindiiz . 
denizde karada, evde yolda, varlikta darlikta, saglikta hastalikta, 
gizli agik her zaman ve her yerde Allah 'a aniniz.» 
Ulu Allah munafiklari «Allah'i gok az anarlar» diye kmamaktadir (182) 
Nisa Sure-i Celilesi; 142 
Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

Rabb'ini. iginden yalvararak ve gekinerek, yuksek sesle konus»mayarak 
sabah-aksam an da gafillerden olma» (183) A'raf Sure-i Celilesi 2C5 

Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 
Allah'i zikretmek, hig suphesiz, en buyuk ibadettir» (184) Ankebut Sure-i 
Celilesi. 45 

ibni AbBas (R.A.) yukardaki ayeti hakkmda der ki . «Bu ayeti iki 
tiirlii anlamak miimkundur; 1) Allah'm sizi anmasi, sizin ' nun 
anmanizdan daha onemlidir. 2) AllahV anmak, geride kalan her tiirlii 
ibadetten iistiindiir . »Buna dair deha bir' gok ayetler 
vardir . Peygamberimiz (SA S.) buyuruyor ki:«- Gafiller arasmda 
Allah'i anan kimse. kuru otlar arasmdaki yesil otlar 
gibidir . »Peygamberimiz (SA.S.) buyuruyor ki:«— Gafiller arasmda 
Allah'i anan kimse, cephe kagaklari arasmdaki savasgi 
gibidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor :«- Ulu Allah soyle 
buyurur: Beni andigi siirece, dudaklari benim adima kipirdadikga ben 
kulum ile . birlikteyim. »Peygamber ' imiz (SA.S.) buyuruyor ki : «— Kulun 
isledigi ameller iginde. ona Allah'm azabmdan en kurtarici 
olani, Allah'i anmaktir» Sahabiler «Cihad da mi bunun ayarmda degil» 
diye sorarlar. Peygamber ' imiz onlara «Diismana vura vura kilicm 
kirildiktan sonra yine Dir kilici vura vura kirmak ve bir iigiincii 
kilici, yine diismanla vurusa vurusa kirmak durumu dismda cihad bile 
onun ayarmda degildir . »Peygamberimiz (SA.S.) buyuruyor ki : s— Cennet 
bahgelerinde gezinmek isteyen kimse ulu Allah'i sik sik 
ansm . »Peygamberimize «en faziletli amel nedir» diye sorarlar. 
Peygamberimiz «Allah'i anan dilin kurumadan can 

vermendir . »Peygamberimiz (SA.S.) buyuruyor ki : c— Sabah-aksam Allah'm 
admi an ki, sabah ve aksama giinahsiz giresin . »Peygamberimiz (SA.S.) 
buyuruyor ki : c— Sabah aksam Allah'm admi dilden diisurmemek. Allah 
yolunda diisman ile vurusurken kilig kirmak ve mail comertce 
dagitmaktan daha faziletlidir . »Peygamber ' imiz (SA.S.) buyuruyor ki : «— 
Ulu Allah buyuruyor: Kulum beni iginden anmca ben onu igimden 
anarim. Beni kalabalik arasmda anarsa ben de onu daha hayirli bir 
kalabalik iginde anarim. Bana bir karis yaklasirsa ben de ona bir 
dirsek boyu yaklasirim. Bana bir dirsek boyu yaklasirsa ben de ona 
bir kulag yaklasirim. Bana dogru yiiriiyiince ben ona dogru kosa kosa 
giderim. »Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor :«— Yedi kimse var 
ki, Allah, baska hig bir gdlgenin bulunmadigi giinde onlari Ars ' mm 
golgesi altma alir.»Bu yedi -:imseden biri. Yalniz basma iken 
Allah'i anarak ' nun korkusu ile gozleri yasarandir . Peygamber ' imiz 
(SA.S.) buyuruyor ki : «— Beni iyi dinleyin. Size amellerinizin en 



hayirlisim, Rabb'inizin katmda en temiz olani, size en yiiksek, 
derece kazandiram, kagit ve altin para dagitmaktan sizin igin daha 
hayirli olani, diisman ile karsilasip onun boynunu vurmaktan veya 
boynunuzu ona vurdurup sehid olmaktan sizin hesabmiza daha faydali 
olani size sdyleyeyim mi?»Sahobiler «Bu amel nedir, ya Rasiilellah> 
diye sorarlar. Peygamberimiz «Allah'i dilden dusurmemektir» diiye 
cevap verir . Peygamber ' imiz (SA.S.) buyuruyor ki:€- Ulu Allah (C.C.) 
soyle buyuruyor: Beni anmaktan benden bir sey istemeye firsat 
bulamayanlara, isteyenlere en degerli bagisi sunarim.» Fudayl (r.a.) 
der ki : «6grendigime gore ulu Allah soyle buyurur: Ey kulum, beni 
sabahtan sonra bir saat ve aksamdan sonra bir saat anarsan, ikisi 
arasmda gecen zaman pargalarinda sana kaf iyim. »Alimlerden biri der 
ki, «Ulu Allah soyle buyurur: Kalbine nazar atfettigim zaman benim 
zikrimin orada baskm oldugunu gdrdugum kulun biitiin karar ve 
davranislarma yon vermeyi iizerime alir. onun sdzdasi ve yakini 
olurum. »Hasan-iil Basri (r.a.) der ki : «Allah'i anmak iki tiirliidiir: 
Birincisi. Allah ile aranda kalacak sekilde gizli olarak ' nu 
anmandir. Zikrin bu gesidi, ne kadar giizel ve us tun 

derecelidir : Bundan daha degerlisi de Allah' 1. ' nun haram kildiklari 
ile karsilasmca anmaktir . »Rivayete gore Allah 'in adini ananlardan 
baska herkes susuzluk iginde diinyadan ayrilir.Muaz ibni Cebel (R.A.) 
der ki . «Cennetlikler sadece Allah '1 anmadan gegirdikleri bir saate 
hayif lanirlar . »Peygamberimiz (SA.S.) buyuruyor ki : <— Bir oraya 
gelerek Allah' in adini anan kimselerin melekler gevresini kusatir, 
onlari rahmet biiriir ve Allah da onlar: yanindakiler arasmda 
anar . »Peygamber ' imiz (SA.S.) buyuruyor ki : c— Bir araya gelerek 
Allah 'in rizasmdan baska hig bir sey beklemeden ' nun adini ananlara 
gokten «Giinahlariniz bagislanmis olarak kalkmiz, kotiiliikleriniz 
iyiliklere d6nustiiriilmiistiir» diye seslenilir . »Peygamber ' imiz (SA.S.) 
buyuruyor ki : c— Bir yerde oturup da Allah 'in adini anmayan ve 
Peygamber ' ine sa-lat-ii selam getirmeyen bir grup. Kiyamet Giinii bu 
davranisi karsismda hayiflanmak zorunda kalir.»Hz. Davud (A.S.) ulu 
Allah'a soyle dua eder. Allah'im, Beni seni, adini ananlann 
meclisinden gegip gafillerin arasma katilmaya giderken gdriince 
ayagimi kir. bu bana tarafmdan bagislanmis bir nimet 
olur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— iyi bir toplantiya 
katilmak, miiminin iki milyon kdtii toplantida kazandigi giinahi 
giderir.»Ebii Hureyre (R.A.) der ki . «G6k halki iginde Allah 'in adi 
anilan kimselerin evlerini yildizlari biribirlerine gosterir gibi 
gosterirler . »Siif yan ibni Uyeyne (R.A.) der ki; Miiminler bir araya 
gelip Allah 'in adini andiklari zaman gerek seytan ve gerekse diinya 
onlarin yanmdan kagar. §eytan diinyayi «goriiyor musun, ne yapiyorlar» 
diye hayiflanir. Fakat diinya seytena «Birak yapsmlar, yorulduklari 
zaman teker teker hepsini enselerinden tutup sana getiririm» diye 
karsilik verir. £bii Hureyre {R.A.) bir giin garsiya girer ve 
«Peygamber ' imizin mirasi camide bdliisiiliirken sizi burada gdriiyorum» 
der. Bu sdzleri duyan esnaf ve halk garsiyi pazari birakip camiye 
kosusurlar. fakat bdliisiilen bir miras gdremezler . Bunun iizerine Ebii 
Hureyre 'ye «Biz camide bdliisiilen bir miras gdremedik» derler. Ebii 
Hureyre onlara «Peki . ne gdrdiiniiz» diye sorar. Onlar da «Allah'm 
adini anan ve Kur'an okuyan kimseler gdrdiik» derler. Ebii Hureyre 
onlara «iste Peygamber ' imizin mirasi budur.» diye karsilik 
verir. Amesin Ebii salihden onun daEbii Hureyre ve Ebii Hudri ' den (R. 
Anhuma) riveyet ettiklerine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki : «— Allah 'in kullarm amellerini yazanlar dismda yer yiiziinde 
devamli dolasan bir grup melegi vardir. Bunlar bir areya gelerek 
Allah 'in adini anan bir miimin grup gdriince biribirlerine «Aradiginiz 
burada. gelin» diye seslenerek bir araya toplanirlar ve gdk yiiziine 
yiicelinceye kadar bu grubun etrafmi sararak beklerler . Gdge 
gikmca , Allah onlara, «Kullarimi ne ile mesgul iken biraktiniz» diye 
sorar, onlar da «Sana hamd ederken, seni noksan sifatlardan tenzih 



ederken ve seni yiiceltirken yanlarmdan ayrildik» diye cevap 
verirler.Ulu Allah «Peki, onlar beni gordiiler mi» diye sorar, 
melekler «hayir» diye cevap verirler. Allah onlara «peki beni 
gorseler ne yaparlar» diye sorar. Melekler de «seni gorselerdi, 
hamdleri . tesbihleri ve seni yiiceltmeleri , daha kuvvetli olurdu» diye 
cevap verirler .Allah onlara sorar. «Peki hangi seyden gekinerek bana 
sigimyorlar» Melekler «cehennemden» diye cevap verirler. Allah 
onlara «cehennemi gordiiler mi» diye sorar, melekler «hayir» diye 
cevap verirler. Allah onlara «peki cehennemi gorseler ne yaparlardi» 
diye sorar. melekler de «cehennemi gorseler ondan daha gok 
kagimrlar, daha gok nefret ederdi» diye cevap verdi . Allah onlara 
«istedikleri nedir» diye sorar, melekler «cennet» derler. Allah 
onlara «peki . hie gordiiler mi» diye sorar, melekler «hayir» diye 
cevap verirler. Allah onlara «peki . cenneti gormiis olsalardi, 
davranislari ne olurdu» diye sorar. onlarda «eger cenneti gorselerdi, 
ona karsi daha giiglii bir arzu duyarlardi» derler. Bunun iizerine Ulu 
Allah meleklere «sizi sahid tutuyorum ki . onlarin hepsinin 
giinahlarim bagisladim» der. Melekler «aralarmda falan kimse de 
vardi, o zikretmek igin degil, baska bir amagla aralarma katilmisti» 
derler. Ulu Allah «onlar dyle bir topluluktur ki . onlar ile birlikte 
oturan bedbeht olmaz . »Peygamber ' im-z (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Gerek 
benim ve gerekse benden onceki peygamberlerin soyledigi en faziletli 
sdz «lailahe illellahu vehdehu laserike lehu (Allah'dan baska ilah 
yoktur, tektir, ortcgi yoktur)» soziidiir.' 

Bir kimse giinde yiiz kere «16ilahe illellahu vahdehu laserike lentil 
miilkii ve lehulhamdti vehuve ala kiilli sey'in kadir (Allah'dan baska ilah 
yoktur, tektir, ortagi yoktur. Varligm miilkii O'nundur. hamd O'na 
mahsusdur, o her seye kadirdir)» derse on kole azad etmis gibi olur. amel 
defterine yiiz iyilik yazilir ve kottiltiklerinin yiiz tanesi de silinir, o gtin 
aksama kadar bu sozler onun seytandan koruyucusu olur. Ondan daha fazla bu 
sozleri soyleyenlerden baska hig kimse onun yaptigmdan daha iistiin bir 
ibadet ile Allah 'in huzuruna gelmez . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Diizgun bir sekilde abdest alip arkasmdan basini goge dikerek «eshedii 
en lailaha illellahu vahdehu la serike lehu ve eshedti enne Muhammeden 
abdiihu ve resuliihu (Allah'dan baska ilah olmadigma. ' nun tek ve ortaksiz 
olduguna. Muhammed'in ' nun kulu ve resulii olduguna sahadet ederim) » diyen 
bir kulun ontinde cennetin btittin kapilari agilir ve dileginden igeri girer.» 

- 323 

KIRK SEKiZINCi BOLUM 

NAMAZLARIN FAZILETLERI 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Hig siiphesiz, namaz miiminler iizerine vakitleri belirli bir 
farzdir» (185) Nisa Stire-i Celilesi: 103 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Bes vakit namaz, kullara farz 
kilmmistir, onem ve usulunii hafife almadan, hig bir yontinti ihmal 
etmeksizin bu bes vakit namaz farzini yerine getireni cennete koymak, 
Allah ' m taahhiidiidiir . Bes vakit namaz farzini yerine getirmeyenlere karsi 
ise Allah' in hig bir taahhiidii yoktur, dilerse o kimseyi azaba garptirir 
dilerse cennete koyar . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bes vakit 
namaz birinizin kapisi oniinde akan bol ve tatli sulu bir nehir gibidir. 
Giinde bes sefer boyle bir nehirde yikanan kimsenin viicudunda kir kalir mi, 
ne dersiniz?»Sahabiler «6yle kimsenin viicudunda hig bir sey kalmaz» diye 
cevap verirler. Peygamberimiz sozlerine soyle devam eder. «iste o nehrin 
suyu viicud kirini nasil giderirse bes vakit namaz da gtinahlari oyle 
giderir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Namaz, buyiik giinahlardan 
sakmmak sarti ile. vakit aralarmdaki gtinahlari siler . »Nitekim ulu Allah 
(C.C.) buyuruyor ki : 

- iyi ameller kotiiliikleri giderir» (186) Hud Sure-i Celilesi; 114 
Giinahlari giderir» demek, «sanki hig olmamislar gibi onlari ortadan 
kaldirir» demektir . Basta Buhari ite Miislim oimak iizere baslica hadis 
kaynaklarimn ib-ni Mesud'dan (R.A.) rivayet ettiklerine gore bir gun 



Peygamber ' imize yabanci bir kadini open biri geldi . Gunahim nasil 
sildirecegini sorar gibi bir eda icinde durumu Peygamber ' imize anlatti. Bu 
sirada «Gundiizun basi ve sonu ile gecenin ilk saatlerinde namaz kil. Hip 
siiphesiz iyi ameller kottilukleri giderir. Bu . f aydalanmasim bilenlere 
6guttur» ayeti indi (187) Hud Sure-i Celilesi: 115 

Adam «Ya Rasulellah. bu ayet beni mi kasdediyor» diye sordu. Peygamberimiz 
«o ummetimden kendisi ile amel eden herkes icindir . »Basta Muslim ve Ahmed 
olmak uzere cesitli hadis kaynaklarimn Ebu timome'den (R.A.) rivayet 
ettiklerine gore adamin biri Peygamber ' imize gelerek «Ya Rasulellah, bana 
Allah 'in' emrettigi haddi uygula» dedi . Bunu bir iki defa tekrarladi. 
Peygamber ' imiz soylediklerine kulak asmadi.Az sonra namaz kilindi, namazdan 
sonra Peygamber ' imiz «hani o adam nerede» diye sordu. Adam «iste. benim» 
diye cevap verdi . Peygamberimiz ona «Duzgtin abdest alip az once bizim ile 
birlikte namaz kildm mi» diye sordu. Adam «evet» dedi. Peygamber ' imiz ona 
«o halde sen su anda anandan dogdugun giin gibi gtinahsizsm, bir daha yapma» 
dedi.Bunun uzerine Allah (C.C.) Resultine: «Gunduzun basi ve sonu ile 
gecenin ilk saatlerinde namaz kil. Hie stiphesiz iyi ameller kotuliakleri 
giderir» mealindeki ayeti indirdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Miinafiklar ile aramizda iki acik fark, vardir, sabah ve yatsi namazlarinda 
gelmek onlar bunlari yerine getiremezler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Namazi ihmal etmis olarak Allah' in huzuruna varanlarm, Allah diger 
iyilikleri ile ilgilenmez . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— 
Namaz, dinin diregidir. Namaz kilmayan dinini yikmistir.» Peygamber ' imize 
«en faziletli ibadet nedir» diye sorarlar. Peygamberimiz «vakitlerinde 
kilinan namazlar» diye cevap verir. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c 
— Eksiksizce temizlenerek bes vakitte namaz kilmaya devam eden 

kimseye namaz Kiyamet Gunii bir nur ve kilavuz olur. Bes vakit namazi 
ihmal eden kimse, mahserde Firavun ve Hemen ile birlikte 
olur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Namaz cennetin 

anahtaridir . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah Kelime- 
i Tevhid dismda, kullarma namaz kadar sevdigi bir ibadet farz kilmis 
degildir. Eger bundan daha 50k sevdigi bir ibadet olsaydi, melekleri onu 
yaparlardi. Oysa ki, onlarin kimi rukuda. kimi secdede, kimi kiyamda ve 
kimi de kuud halindedirler . »Peygamber ' imiz (S.A.-S.) buyuruyor ki:«— ] Bir 
namazi kasden terkeden kafir olur.»(Yani namazi kasden terkeden kimse. iman 
kulpundan eli ayrildigi ve iman diregi devirdigi icin imandan cikmaya 
yaklasir. Nitekim herhangi bir sehrin yakinma varan kimse icin «sehre 
ulasti», hatta «sehre vardi» denir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— 
Bir namazi kasden terkeden kimse Muhammed'in zimmetinden siyrilmistir . »Ebu 
Hureyre (R.A.) der ki, <Kim duzgiin abdes alir ve namaz kilmak niyeti ile 
evinden cikarsa, amaci namaz oldugu mliddetce o namazdadir. Attigi her iki 
adimm birine karsilik amel defterine bir sevap yazilir, oburune karsilik 
da bir gunahi silinir. Buna gore biriniz ezani duyunca artik vakit 
gecirmemesi gerekir. Evi camiye en uzak olanimz, en cok sevap 
kazananizdir . » Ashap: «Nig:in ya Hureyre?» diye sorarlar. Ebu Hureyre de 
«adim sayisinin coklugundan dolayi> diye cevap verir . Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Giztt secde kadar kulu Allah'a yakm kilan hie bir 
ibadet yoktur.» . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah icin 
secdeye varan her mumini Allah onurla, bir derece yukseltir ve bir gunahim 
da afveder . »Sahabilerden biri Peygamberimize «Allah'a yalvar da beni senin 
sefaatine nail olanlardan ve cennette seninle birlikte olanlardan biri 
eylesin» Ger. Peygamber ' imiz de ona «Qok secde ederek bana yardimci ol» 
diye buyurur . Belirtildigine gore kulun Allah'a en yakm bulundugu hal . 
secde halidir. Zaten 

«Secde et ki, yaklasasm» mealindeki ayetin de manasi budur. (188) 
Alak Sure-i Celilesi: 19 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Almlarmdaki nisan, secde izindendir.» (189) Feth Sure-i Celilesi; 29 
Bir yoruma gore buradaki «nisan» dan maksat, namaz kilanlarm almlarma, 
secde ederken yerden yapisan toz. toprak gibi seylerdir. Diger bir yoruma 
gore ayetteki «nisan»dan maksat, icten disa vuran husu nurudur, bu yorum 



daha dogrudur. Bir baska yoruma gore de soz konusu «nisan» Kiyamet Gunii 
abdestin izi olarak namaz kilanlarm yuzlerinde belirecek olan 
pariltidir . Peygamberimiz (S.A.S. buyuruyor ki:«— Ademoglu secde ayeti 
okuyup arkasmdan secde edince seytan bir koseye cekilip aglar ve bana 
yaziklar olsun, su adam secde etmekle emredildi ve etti. ona cennet 
verilecektir . Oysa ben secde etmekle emredildigim halde isyan ettigim icin 
bana cehennem vardir der.»Rivayet olunduguna gore Ali Ibni Abdullah Ibni 
Abbas (R.A.) gtinde bin kere secdeye varirdi, bu yuzden ona «secdeci» adi 
verilmisti . Bildirildigine gore halife Omer ibni Abdulaziz (R.A.) mutlaka 
toprak uzerinde secdeye varirdi . Yusuf ibni Esbat (R.A.) der ki . «Ey 
gencler, cemaati hastalanmadan once sihhatine sagladigi imkanlari 
degerlendiriniz . Ben simdi sadece duzgtin bir sekilde rukua ve secdeye 
varabilenleri kiskaniyorum. Cunki sagligimm elverissizligi yiizunden 
ikisini de gerektigi sekilde yapamiyorum. Said ibni Cubeyr (R.A.) der ki . 
«Dunyada secdeden baska hie bir seye hayif lanmiyorum. »Ukbe Ibni Muslim 
(R.A.) der. ki; Allah'm kulda en sevdigi meziyyet. O'na yakm olma 
ozlemidir. Kulu Allah'a en 50k yakm kilan an, secdeye kapanma halidir.»Ebu 
Hureyre (R.A.) der ki . «Kulun Allah'a en yakm oldugu an, secde halidir, o 
anda cok dua ediniz.» 

- 327 - 

KIRK DOKUZUNCU BOLUM 
NAMAZ KILMAYANIN CEZASI 
Ulu Allah (C.C.) cehennemliklerden haber vererek soyle buyuruyor: 

- Sizi cehenneme slirlikleyen sebeb nedir? Derler ki, «Biz namaz 
kilanlardan degildik, yoksullara yemek vermezdik, batila dalanlar ile 
birlikte biz de daliyorduk.' (190) Mlidessir Sure-i Celilesi; 42-45 
Ahmed ibni Hambel'in (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Kul ile kufur arasmda namazi terketmek vardir. » Muslim' in 
rivayetine gore Kulla sirk arasmda yahut kulla kufur arasmda namazi 
kilmamak vardir. Buyurmustur . Ebu Davud ve Nesei'nin rivayeti de soyledir: 
«— Kul ile ktiftir arasmda sadece namaz kilmamak vardir. » Ayni hadisi 
Tirmizi soyle rivayet ediyor: «— Kufur ile iman arasmda namaz kilmamak 
vardir. » ibni Mace'nin rivayeti de soyledir: «— Kul Re kufur arasmda namaz 
kilmamak vardir. » Bu hadis sahihtir, nitekim Tirmizi ile baskalari onu 
rivayet etmistir. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Onlar ile 
aramizdaki sozlesmenin temeli namazdir, namaz kilmayan kafir 

olur . »Taberani ' nin zararsiz bir isnatla rivayetine gore Peygamber ' imiz 
(S.AS.) buyuruyor ki : c— Kim kasden namaz kilmazsa acikca kafir olur.» 
Tirmizinin diger bir rivayetine gore hadis soyledir: 

«— Kul ile sirk arasmda sadece namaz kilmamak vardir. Namaz kilmayan 
Allah'a sirk kosmus olur.»Yine Tirmizfnin rivayet ettigine gore 
Peygamber ' imiz buyuruyor ki : c— islamm ozti, dinin temeli ucttir, islam 
bunlara dayamr. Bunlardan her hangi birine yuz ceviren kimse, o yuzden 
kafir olur; kam helaldir.»l — Allah 'dan baska ilah yoktur» diye sehadet 
getirmek.2 — Farz namazlar3 — Ramazan orucu. 

-Tirmizi'nin diger senedi guzel bir rivayetinde ifade edildigine gore: cBu 
temellerden birine yuz ceviren Allah' 1 inkar etmis gibidir. Onun hie bir 
ictimai tasarrufu ve adalet dagitimi ile ilgili gorevi gegerli degildir. 
Kam ve malmm dokunulmazligi kalkmis olur» seklindedir . Taberani ve diger 
bazi hadis kaynaklarm zararsiz iki isnatla rivayet ettiklerine gore Ubcde 
Ibni Samit (R.A.) der ki; «Dostum Muhammed (S. A.S.) bana yedi sey tavsiye 
etti:l — Kesilseniz. yakiisaniz. asilsaniz bile Allah'a sakm ortak 
kosmaym.2 — Mazeretsiz olarak sakm namazi terketmeyin. Kasden ve 
mazeretsiz olarak namaz kilmayanlar islamdininden cikmis olur. 3 — Allah'a 
karsi gelmeye kalkismaymiz, gunki bu tutum Allah'm gazabmi kazanmaya yol 
agar. 4 — icki icmeyiniz, cunki o butun kotultiklerin basidir.5 — 
Esinizden, malmizdan ayri dusmenizi isteseler bile ana - babaniza karsi 
gelmeyiniz.6 — Butun ordu kirilip da tek basmiza bile kalsaniz. cepheden 
kacmaymiz.7 — Evhalkmiza ve yakmlarmiza iyilik ediniz. Yediginizden 
onlara da pay ayirmiz. Onlara el kaldirmaymiz . onlara Allah korkusunu 
telkin ediniz . »Tirmizi der ki . Peygamberimizin (S . A. S . ) sahabileri namazdan 



baska hie bir ibadeti terketmenin ktifre yol agacagini ileri stirmezlerdi . » 
«Kulla ktiftir ve imanin arasmda namaz vardir. Kul namazi terketti mi mtisrik 
oldu demektir . »Hadisi sahih'de Bezzar'in rivayet ettigine gore 
Peygamber ' imiz (S.A. S.) buyuruyor:€— Namazi kilmayanm islam' dan payi 
yoktur. Abdesti olmayamn da namazi kabul edilmez . »Taberonrye gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Emanete hiyanet edenin imam 
yoktur. Temiz olmayanm namazi kabul edilmez. Harnaz kilmayanm dini yoktur. 
Basin vucud da yeri ne ise namazm dindeki yeri de odur . »Bezzar ' a ve diger 
bir kac hadis kaynagma gore ibni Abbas der ki, goz bebegim saglam onlar 
yerinde durdugu halde goztim gormez olunca. Bana «bir kac gunlugune namaz 
kilmamak kaydiyle seni tedavi ederiz» dediler.Ben de dedim ki . fHayir. 
olmaz. Ctinki Peygamberimiz bana «Namaz kilmayan kendisine karsi gazapli 
olarak Allah' in karsisma cikar» buyurdu, Taberani ' nin zararsiz bir senetle 
Mtitebekatda rivayet ettigine gore. Rasulellah'a (S.A.S.) bir adam gelerek: 
Ya Rasulellah bana bir amel ogret ki onu isledigim zaman cennete gireyim 
dedi.«— Eziyette gorsen, yakmsan da hip bir seyi Allah'a serik kosma, 
anana babana itaat et. Velev ki seni malmdan ve her seyinden etsinler. 
Namazi kasden terk etme. Ctinki kasden namazi terk eden kimseden Allah ' m 
zimmeti beri olur.» buyurdular . Diger senedi sahih, fakat mmkatt bir 
rivayette soyle denilmistir. Oldtirtitsen de . yakilsan da Allah'a hie bir 
seyi serik kosma sakm, annene babana asi olma. Velev ki sana ailenden ve 
malmdan almayi emretsinler, sakm kasden farz namazi birakma, zira kasden 
farz bir namazi terk eden kimseden Allah' m zimmeti beri olur. Sakm sarabi 
icme. ctinki onu icmek her kotulugun basidir. Gunah islemekten sakm, zira 
gunah sayesinde Allah' m gazabi hak edilir. Harp safmdan kacma velev ki 
insanlar helak olsun, onlar helak olsa da sen yerinde dur. Varligmdan- 
ailede harca teeddtiben sopani onlardan eksik etme. Allah hususunda onlari 
korkut.»ibni Hibban'tn (R.A.) rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz 
buyuruyor ki : c— Kapali havalarda sabah namazm! erken kilma. Ctinki namaz 
kilmayanlar kafir olur . »Taberani ' nin Peygamberimizin azatlisi Umeyme'den 
rivayet ettigine gore Umeyme soyle demistir: «Rastilellah (S.A.S.) in basma 
su doktiyordum. Bu arada bir adam gelerek. «Bana vasiyette bulun» dedi . da: 
«Parcalansan da. ateste yakilsan da Allah'a hie bir seyi serik kosma, 
annene. babana asi olma. velev ki sana aileden ve dtinyadan olmani 
emretsinler. Sakm sarabi icme. ctinki o her kotulugun anahtaridir . . Sakm 
kasden namazi birakma, bu yapmandan Allah ' m ve Rasulti'ntin zimmeti beri 
olur. . .» buyurdu. Ebti Nairn' e gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— 
Mazeretsiz olarak ve kasden namaz kilmayanm admi Allah cehenneme 
gireceklerden biri olarak cehennemin kapisma yazar . »Taberani ve Beyhaki'ye 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Namaz kilmayan kimse, 
ailesinin ve malmm dagilmasma yol acar» Hakimin Hz. Ali'den rivayetine 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:— Vallahi ey Kureystiler! Ya 
namazmizi kilar, zekatmizi verirsiniz. Yahut dinin emirleri geregince 
boynunuzu vurmak tizere ozerinize birini gonderirim. »Ahmed ibni Hambel'e 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : •— Allah islam'da dort seyi farz 
kilmistir: Hepsini birarada yerine getirmeyenin tictinti islemis olmasi 
kendisine hie bir fayda saglamaz: 1) Namaz, 2) Zekat, 3) Ramazan orucu. 4) 
BeytuHah'i ziyaret etmek . »isf ahani ' ye gore Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Hie bir mazereti olmaksizm ve kasden namaz kilmayanm Allahbtittin iyi 
amellerini siler, tevbe edip yeniden Allah'a dontinceye kadar onunile hie 
bir ilgisi kalmaz . » (Burada ayni mealde bir kac hadis 

acikanmistir .) Peygamberimizin zamanmdan beri gelen btittin ilim adamlarmm 
ortak gortistine gore mazeretsiz olarak vakti cikmcaya kadar bir namazi 
kilmayan kimse, kafir olur.Eytip der ki : Namazi terketmek kiifurdur. Bunda 
ihtilaf yoktur Ulu Allah (CC.) buyuruyor ki : 

«— Sonra onlarm arkalarmdan namazi savsaklayan ve nefislerinin 
azgm arzularma uyan bir nesil geldi. Onlari ileride cehennemin en derin 
yerini boylayacaklardir . Fakat tevbe edip iyi amel isleyenler mtistesna, 
onlar en ufak bir haksizliga ugramaksizm cennete girerler.» (19") 

Meryem Sure-i Celilesi: 59-60 



ibni Mes'ud der ki . «Ayette gecen «savsakladilar» ifadesi, «namazi btittin 
butune terkettiler» demek degil. «Onu vaktinde kilmadilar» 
demektir . «Tabiin» tabakasimn imami olan Said ibni Museyyeb (R.A.) aym 
konuda der ki, «ayetteki «savsaklodilar» deyimi, ikindi olmadan ogle 
namazim, aksam olmadan ikindi namazim. yatsi olmadan aksam namazim, 
sabah olmadan yatsi namazim, gtines dogmadan da sabah namazim kilmamayi 
huy haline getirenler hakkmdadir. iste bu huyunda israr ederek tevbe 
etmeden olenleri. Allah ' m cehennemin derin ve azabi siddetti kuyusuna 
atacagim simdiden bildirmektedir . » 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

(192) c— Ey mii'minler, mallarimz ve coluk • cocugunuz sizi 
Allah '1 anmaktan alakoymasm. Bunu yapanlar, zararlilarm ta 
kendileridir . » Miinafikun Sure-i Celilesi; 9 

Bir gurup tefsir alimine gore ayetteki «Allah'i anmak» deyiminden maksat 
bes vakit namazdir . »Buna gore ticaretle, sanatla veya coluk - cocukla 
oyalanarak namazim kilmayanlar zararli cikarlar . Onun icin Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kiyamet Glinti amelleri arasmdan kul, ilk once 
namazmdan hesaba cekilir. Eger bu hesabi dtizgtin gecerse kurtulmus ve 
basariya ulasmis olur. Eger bu hususdaki sualde eksikleri cikarsa aldanmis 
ve zararli cikmis olur.»Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

€— Kildiklari namazm onemini kavramadan namaz kilanlarm vay haline. 

(193) Maun Sure-i Celilesi: 4-5 

Peygamber ' imiz ayette gecen «Kildiklari namazm onemini kavramayanlar» 
ifadesi ile. namazi vaktinde kilmayanlarm kasdedildigini 
bildirmektedir .Ahmed ibni Hambel, Taberani ve ibni Hibban'a gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun nomazdan bahsederken soyle buyuruyor : c— Kim 
namaza devam ederse o kendisine Kiyamet gununde Nur kilavuz ve kurtarici 
olur. Buna karsilik namazma onem vermeyenlere ne Nur. ne kilavuz ve ne de 
kurtarici olur. Boyle bir kimsenin. Kiyamet Glinti, arkadaslari Karun, 
Firavun, Haman ve Ubeyy ibni Hatf olur . »Alimlerden biri der ki; «Namaza 
onem vermeyenlerin Kiyamet Gunu bu kimselere arkadas olmalarimn hikmeti 
sudur: Eger adam, varligi yiizunden namazi savsaklarsa Karun 'a benzemis 
olur, o yuzden Mahser'de ona yoldas olur. Eger saltanati yiizunden namazi 
savsaklarsa Firavun'a benzemis olur, o yuzden Mahser'de ona yoldas olur. 
Eger vezirligi yiizunden namazi savsaklarsa Hamam gibi olmus olur. o yuzden 
Mahser'de ona yoldas olur. Eger ticarete duskunlugii yiizunden namazi 
savsaklarsa Mekke kafirlerinin tticcari Ubeyy ibni Half gibi olmus olur. bu 
yuzden Mahser'de onun yoldasi olur.>£bii Ya'Io'mn gtizel bir senetle 
rivayetine gore Musab ibni Sa'd (R.A.I der ki, «Bir gun babama «Babacigim! 
Ulu Allah 'in: «Namazlarmda hataya dtisen, kildiklari namaza onem vermeyen 
namaz kilicilarm vay haline !» mealindeki ayeti hakkmda goriisiin nedir? 
Hangimiz kilarken yanlislik yapmaz, hangimiz namazda iken icinden baska 
seyler gecirmez» dedim.Bana dedi ki . «ayetin maksadi senin sandigm gibi 
degil, namazi vaktinde kilmamaktir . »Ayette gecen «Veyl»in kelime manasi, 
agir azabdir. Fakat bir gortise gore cehennemdeki bir vadinin adidir ki . 
oradan dlinya daglari gecirilse erir. o kadar isi derecesi yiiksektir, burasi 
namazi savsaklayanlarm, onu vaktinde kilmayanlarm yeridir, yalmz 
yaptiklarma pisman olup tevbe edenler haric . Hakim' e gore Peygamberimiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : «Oztirstiz olarak iki namazi bir vakitte birlestiren 
kimse, btiytik bir glinaha girmis olur.»Basta Buhari ile Muslim olmak tizere 
diger dort hadis kaynagma gore Peygamberimiz «ikindi namazim kagiran 
kimse yuvasim dagitmis ve malim mtilktinti yitirmis gibi olur.» 
buyuruyor . Neseiye gore Peygamber ' imir ikindi namazim kasdederek «Namazlar 
icinde oyle biri var ki . onu kaciran yuvasim dagitmis ve malim - mlilkunu 
yitirmis gibi olur.» buyuruyor . Muslim ve Nesai'ye gore Peygamber ' imiz 
ikindi namazim kasdederek «Bu namaz sizden oncekilere sunuldu, onu 
savsakladilar . Simdi ona onem vererek devam edenlerinizin mtikafati iki 
kattir. Yildiz doguncaya hava kararmcaya) kadar. Ondan sonra namaz 
kilmmaz» buyurmustur .Ahmed ibni Hambel. Buhari ve Nesei'ye gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) «ikindi namazim kilmayamn iyi ameli silinir.» 
buyuruyor .Ahmed ibni Hambel ile ibni Ebii Seybe'ye gore Peggamber ' imiz «Hic 



bir mazereti olmaksizm ikindi namazim kilmayip kaciranlarm btittin iy! 
amelleri silinir» buyuruyor .Abdtirrezzak ' a gore Peygamber ' imiz «icinizden 
birinin yuvasimn dagilmasi, malinin mtilktintin elden gikmasi, onun hesabma 
ikindi namazimn vaktini kacirmaktan daha hafif bir zarardir» 
buyuruyor . Taberani ile Ahmet ibni Hambel'e gore Peygamber ' imiz «Mazeretsiz 
olarak ikindi namazim kilmayip giinesin batisma kavusanlar, yuvasini 
dagitmis, malim mtilktinti elden kacirmis gibidirler» buyuruyor . Imam-i §afi 
ile Beyhaki'ye gore Peygamber ' imiz «Her hangi bir vakit namazi kilmaksizm 
vaktini gecirenler yuvasi dagilmis, malim mtilktinti elden kacirmis 
gibidirler» buyuruyor. Buhari'ye gore Semure ibni Cundep (R.A.) der ki, 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) sahabilere sik sik «ruya goreniniz var mi?» diye 
sorar ve anlatilan rtiyalari Allah' in diledigince yorumlardi . Bir sabah bize 
soyle dedi:«— Bu gece bana iki kisi gelerek beni yataktan kaldirdilar ve 
«yuru. gidelim dediler. Onlar ile birlikte yurudum. Yolda iki kisiye 
rastladik. Biri sirttistti yerde yatiyordu, digeri ba?ma tasla dikilmis 
elindeki kayayi arkada?rnm ba?ma vuruyor, basim yariyordu . Yuvarlanan 
kayayi alip geri gelinceye kadar arkada?inm basmdaki tas yarasi 
kapamnwmbyordu . da ayni isi yeni bastan tekrar yapiyorduOnlara 
«subhanellah . bu ne istir» dedim, cYtirti gidelim» dediler. Az ilerde yine iki 
kisiye rastladik. Biri basinin tisttine dikilmis, yerde yatiyordu. Obtirti 
basmda dikilmis, elinde demirden bir cengel var. demir cengeli arkadasimn 
yanaklarinin birine batiriyor, yari cenesini, burnunun bir deligini ve 
kaslari ortasindan alnini yariyordu. Derken obtir yanagma donerek ayni 
sekilde basinin diger yarisim darmadagm ediyor, bu arada dagitilmis olan 
ilk yanagm yaralari kapanip eski haline donuyor ve bu is durmadan tekrar 
ediliyor . Yammdakilere «stibhanellah . bu ne istir» dedim, bana «yuru. 
gidelim» dediler . Yurtimeye devam ettik, az ilerde karsimiza tandira benzer 
bir ates kuyusu cpikti. iginde — Zannederim giirultu patirdi vardi buyurdu. — 
igine bakmca girilciplak erkek ve kadmlar gordiik, dalga dalga dipten 
yukselen alevler vucudlarini sariyordu . Alevler dalgalaninca onlarin cet 
feryadlari da yukseliyordu . Yammdakilere «bunlar nedir» diye sordum, 
«yurii. gidelim» dediler . Yurtimeye devam ederek bir nehrin yanma vardik. 
(Peygamber ' imizin nehri; «Kan gibi kirmizi» diye tarif ettigini saniyorum) . 
Orada iki kisi ile karsilastik. Biri nehirde yuziiyordu, oburii, iri bir tas 
yigim yaninda ve kenarda duruyordu . Yuzen adam. kenara yaklasir yaklasmaz 
kenardeki adam yamndaki taslardan birini uzerine firlatarak onu geri 
donduriiyordu ve her dontip geldikcpe agzma tasi basiyordu . Yammdakilere «bu 
nedir» dedim. «Yurii. gidelim» dediler. Yurtimeye devam ederek gorunusu 
tiksinti uyandiran bir adam ile karsilastik. onun kadar girkin ve 
tiksindirici gorunuslti birini gormtis olamazsm. Adamm onunde bir ates 
yamyordu, ates zayifladikga adam. onu guclendiriyor ve durmadan etrafmda 
dolamyordu . Yammdakilere «bu nedir» dedim. «Yuru. gidelim» dediler. 
Yurtimeye devam ederek ytiksek otlar ile kapli bir bahge ile karsilastik. 
Bahgenin bahar gigekleri vardi, ortasmda bazi goge degecek gibi uzun boylu 
bir adam vardi, adamm etrafim o ana kadar gormedigim kadar kalabalik 
sayida cpocuklar cpevrelemisti . Yammdakilere «bunlar nedir> dedim. «Ytirti. 
gidelim> dediler. Ytirtimeye devam ederek ulu bir agacm yamna vardik. 
kadar ve muhtesem bir agag ki . o ana kadar hie gormemistim. Yammdakiler «bu 
agaca tirman» dediler. Hep birlikte agaca tirmana tirmana bir sehre 
ulastik, binalarimn tuglalari altm ve gtimtisten idi . §ehrin kapisma 
dayamp agilmasmi istedik, kapi acildi ve iceri girdik.Bizi vticudlarimn 
yarisi gordtigtin en gtizel, diger yarisi gordtigtin en girkin bir takim 
kimseler karsiladi. Yammdakiler onlara «haydi kosun, su nehre dalm» 
dediler. Bir de baktim ki . nehir ters donmtis suyu hatis bembeyaz olmus 
akiyor. Bizi karsilayanlar nehre dalip cikarak yammiza dondtiler, 
vticudlarmdaki girkinlik kaybolmus, tepeden tirnaga en gtizel bir gortintti 
kazanmislardi . Yammdakiler «Burasi Adn Cennetidir, surasi da senin konagm» 
dediler. Bu arada gozlerimi yukari kaldirinca bakislarim beyaz bulut gibi 
bir kosk ile karsi karsiya geldi. Yammdakiler «iste konagm orasi» dediler. 
«Allah'm bereketi tizerinize olsun, birakin beni de icine gireyim» dedim, 
«simdi olmaz, nasil olsa oreya gireceksin» dediler. Onlara «Bu geceden beri 



sasirtici seyler goriiyorum, bu gordiiklerim nedir» diye sordum, «sana 
anlatacagiz» deyip soyle soze girdiler.ilk karsilastigm, ba?ma ta§ ile 
vurulan adam Kur'an'i bildigi halde uygulamayan ve farz namazi kilmaksizm 
uyuyan kimse idi.Qenesi, burnu ve gozti demir cengele takilarak yirtilan 
adam. sabah evinden disariya adim attigi andan itibaren durmadan yalan 
konusup saga sola yayan kimse idi.Tandir gibi bir kuyuya kapatilmis ciplak 
viicudlu kadin ve erkekler de zina eden erkek ve kadmlardi . Kenara yaklasir 
yaklasmaz iizerine tas atilan ve durmadan nehirde yuzer halde karsilastigm 
adam faiz yiyen kimse idi . Atesin yaninda gordiigiin o durmadan ates 
tutusturup cevresinde dolasan, cirkin goruntulu adam da cehennemin 
bekcibasisi idi . Bahcedeki uzun boylu adam Hz. Ibrahim (A.S.) . cevresindeki 
cocuklar da isiam fitrati tizere olen insan yavrulari idi. (Bu sirada 
sahabilerden biri: «Ya Resulellah. musriklerin cocuklari da dahil mla diye 
sorar. Peygamber ' imiz (S.A.S.) de ona «Musriklerin cocuklari da dahil» diye 
cevap verir . ) Viicudlannm yarisi gtizel ve diger yarisi cirkin olarak 
gordiigiin kimseler ise hem iyi . hem kotti amelleri olan kimselerdi ki . Allah 
onlarin kotti amellerini bagislayivermisti . (Bezzar'm rivayetine gore hadis 
soyle sona ermektedir) :Arkasmdan Peygamberimiz baslarma tas ile vurulup 
yarilan ve yarilir yarilmaz yaralar» iyileserek ayni tas darbelerine yeni 
bastan hedef olan bir gurup ile karsilasti. «Ya Cebrail, bunlar kimdir» 
diye sordu. Cebrail de ona: «Bunlar baslari namaz ile hos olmayan 
kimselerdir» diye cevab verdi.Hatib Ve ibni Neccar'a (rahimehuilah) gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) «islamm alameti farikasi namazdir. Btittin 
varliklarim vererek namaz kilanlar, vakitlerine, sunnetlerine ve 
olciilerine titizlikle onem verenler, gercekten mti 'mindirler» buyuruyor . ibni 
Mace ' ye gore Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah (C.C.) soyle 
buyurdu: «t)mmetine bes vakit namaz farz kildim ve bu namazlari her zaman 
vaktinde kilanlari cennete koyacagima dair soz verdim. Fakat bes vakit 
namazi savsaklayanlara verilmis hie bir soztim yoktur . »Ahmed ibni Hambel ile 
Hakim' e gore Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor :«— Namazi iizerine gerekli bir 
bore bilip yerine getirenler, cennete girerler J»Tirmizi . Nesei ve ibni 
Mace ' ye gore Peygamber ' imiz buyuruyor ki : c— Kiyamet Gunti kul . ilk once 
namazdan hesaba cekilir. Eger bu hesabi iyi gecerse kurtulmus ve basariya 
ulasmis olur.Bu konuda iyi hesap vermeyenler aldanmis ve zararlidir. Eger 
kulun farz namazlarmdan eksik gikarsa ulu Allah; «Bakm bakalim, kulumun 
eksik farzlarim tamamlayacak nafile ibadeti var mi» diye buyurur. 
Arkasmdan ayni sekilde, kulun diger amellerle ilgili hesabi 
yapilir . »Neserye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gtinu 
kul ilk once namazdan hesaba cekilir. ilk goriilecek insanlararasi dava : kan 
davasidir . »Ahmed ibni Hambel. Ebu Davud. Nesei. ibni Mace ve Hakim'e gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Giinii kul, ilk once namazdan 
hesaba cekilir. Eger kul namaz borcunu tarn olarak yerine getirmis ise 
hesaplasmasinin sonucu tarn olarak kaydedilir. Eger namaz borcunu eksiksiz 
olarak yerine getirmis degilse. Ulu Allah meleklere «bakm bakalim, kulumun 
nafile ibadeti varsa farz borcunu karsilayan» diye buyurur. Arkasmdan ayni 
sekilde zekatm hesabma gecilir, sonra da ayni usul ile diger amellerin 
hesabi yapilir . ' Taberani ' ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) Kiyamet Giinii kulun 
ilk hesab konusu ve ilk gozden gecirilecek amel hanesi namazdir. Bu 
konudaki hesablasma iyi gecerse kul kurtulur, bozuk gectigi takdirde ise 
aldanmis ve hiisrana ugramis olur» buyuruyor. «ibni Asakir'e gore 

Peygamberimiz «kul ilk once namazmdan hesaba gekilir. Bu hesab iyi 
gecerse, diger amelleri ile ilgili olan hesablasma da kolay gecer. Bu 
hesabda aksaklik gikarsa diger ameller ile ilgili hesablasma da 
agirlastirilir . Sonra Ulu Allah meleklerine: «Bakm bakalim, kulumun 
defterinde nafile ibadet var mi?» diye emreder. Varsa onunla farz borcu 
karsilanir. Arkasmdan diger farzlar da ayni sekilde hesablasma konusu 
yapilir» buyuruyor .Ahmed Ibni Hambel, Ebu Davud. Nesei ve Kakim'e gore 
Peygam-ber ' imiz «Kiyamet Giinii insanlar, amelleri arasmdan ilk once 
namazdan hesaba cekilirler. Ulu Allah meleklerine: — Zaten her seyi bilir 
ya — «Kulumun namazma bakm bakalim, tamam mi. yoksa eksigi var mi» diye 
buyurur. Eger tamam ise, tamam oldugu kayda gecer. Eger kulun namaz 



konusunda eksigi varsa Ulu Allah meleklerine «bakm bakalim, kulumun nafile 
ibadeti var mi? Eger varsa nafilesinden alarak farz borcunu karsilaym» 
diye buyurur. Arkasmdan ayni bigimde diger ameller ele alimr» 
buyurur . Tayalisi, Taberani ve Ziya'ya gore Peygamber ' imiz soyle 
buyuruyor : «— Allah katmdan Cebrail bana geldi ve soyle dedi : Ya Muhammed. 
Ulu Allah buyuruyor ki:«— Ben senin ummetine bes vakit namaz farz kildim. Bu 
bes vakitlik namazi abdesti ile. vakit titizligi ile. ruku'u ile ve secdesi 
ile eksiksiz olarak yerine getirenleri cennete koymayi taahhut ediyorum. 
Fakat namazda eksigi olarak katima gelenlere karsi hig bir taahhudiim 
yoktur, onlari dilersem azaba garptinr, istersem kendilerine merhamet ile 
muamele ederim. »Beyhaki ' ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— 
Namaz ile ilgili olarak terazi vardir, denk tartan mukafatim tastamam 
alir . »Deylemi (rahimehullah) der ki, «Namaz, seytamn yuzlinu karartir. 
Sadaka, belini buker. Allah ugruna sevismek ve ilim yolunda kaynasmak, onun 
kokunu kazir. Bunlari yaparsaniz, dogunun batiya uzakligi gibi seytan 
sizden uzaklasir . »Tirmizi . ibni Hibban ve Haktm'e gore Peygamber ' imiz 
buyuruyor ki : «— Allah'dan korkunuz, bes vakit namazmizi kiliniz. Ramazan 
aymda orucunuzu tutunuz, malmizm zekatim veriniz, amirlerinize itaat 
ediniz ki , Rabb ' inizin cennetine giresiniz.» 

Buhari . Muslim. Ebu Davud. Nesei ve Ahmed ibni HambeJ'e gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah katmda en sevimli amel, 
vaktinde kilinan namazdir. Ondan * sonra sirasiyla ana - babaya iyilik 
etmek ve Allah yolunda cihad gelir . »Beyhaki ' ye gore Hz. Omer (R.A.) der ki; 
«Bir gun adamin biri Pey-gamber ' imize gelerek: «Ya Rasulellah, Islamda 
Allah katmda en sevimli amel nedir» diye sordu. Peygamber ' imiz adama su 
cevabi verdi:«— Vaktinde kilinan namazdir. Namaz kilmayamn dini yoktur, 
namaz dinin diregidir , »Bu ytizdendir ki . Hz. omer 'in sirtma hanger 
saptandigi zaman ezan okununca ona «namaza» diye haber verirler. da 
«Namaz ne guzel seydir. Namazi terkedenin islam ile hig bi~' ilgisi yoktur» 
diye cevap verir ve yarasmdan kan aka aka namazi kilar . Zehebi ' nin 
rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : — Kul namazini vakti 
girer girmez kilmca, bu namaz, nur sagar halde goge dogru yucelerek Ars'a 
varir ve orada Kiyamet Gunune kadar sahibi igin istigfar ederek: «Beni 
nasil titizlikle gozettinse Allah da seni gozetsin» der. Buna karsilik kul 
namazinin vaktini kagirarak kilarsa bu namaz karanliga burunerek goge dogru 
yukselir, varacagi yere» ulasmca eski bir pagavra gibi duriilerek sahibinin 
yuzune f ulatilir . »Ebu Davud'a gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) «Allah, ug 
kimsenin namazini kabul etmez» diye buyurduktan sonra onlardan biri olarak 
vakti gegtikten sonra namaz kilanlar»i saymistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Namaza karsi titiz davrananlara Allah su bes ikramda 
bulunur:l — Gegim darligini uzerinden kaldirir,2 — Kabir azabmdan 
kurtulur,-3 — Amel defteri sag taraftan verilir.4 — Srrat'i simsek gibi 
geger,5 — Hesaba gekilmeden cennete girer . »Namazi savsaklayanlara da Allah 
besi dunyada, iigu olurken, ugti kabirde ve ugu kabirden yeniden gikarken 
olmak tizere onbes gesit ceza verir . Dunyadakiler sunlardir:l — Omriinun 
bereketi kaldirilir.2 — Yiizunden «iyiler» simasi silinir,3 — Allah hig 
bir amelinin mukafatim vermez,4 — Duasi goge yucelmez,5 — iyilerin 
dualarmda payi bulunmaz. • 

olurken gekilen cezalar sunlardir:l — Boynu bukiik oliir.2 — Ag 
olarak can verir. 3 — Btitun dtinya denizleri girtlagma akiti ! sa kanmayacak 
sekilde susuzluk geke geke oltir. Kabirde basma gelenler sunlardir:l — 
Kaburgalari birbirine gegecek sekilde sikisir.2 — Kabrinde uzerine ates 
yakilir ve sabah - aksam bu atesin karalar uzerinde daglanir.3 — Kabirde 
uzerine «Sucaul Akra» admda gozleri ates ve tirnaklari demirden bir yilan 
salmir, her tirnagimn uzunlugu bir giinluk yol kadar olur. Kulak zarim 
titreten gok gtirultusu gibi bir ses ile dile gelerek oluye der ki : . «— Ben 
Sucau ! Akra'im. Rabb ' im bana sabah namazini gunesin dogusuna kadar, ogle 
namazini ikindiye kadar, ikindi namazini aksama kadar, aksam namazini 
yatsiya kadar, yatsi namazini tan yeri agarana kadar geciktirerek 
savsaklamana karsilik seni her biri igin ayri ayri dogmemi emretti . »Yilanm 
her darbesi ile adam yetmis arsm boyu daha yere gomulur. Kiyamet Gunune 



kadar kabir azabi cekmeye devam eder.Yeniden dirilip mezardan ciktigmda 
Kiyamet duragmda ba?ma gelenler sunlardir : «— Agir hesablasma, 2 — Rabb'in 
gazabi. 3 — Cehenneme girmek. » (Diger bir rivayete gore hadisin son kismi 
soyledir :} «— Kiyamet Gunu, almnda tic satir yazi ile Mahser'e gelir: 
Birinci satirda: «Ey Allah hakkini zayi eden», ikinci satirda: «Ey hassatan 
Allah ' m gazabim hakkeden kimse», ticuncu satirda: «Dlinyada Allah ' m 
hakkini nasil zayi ettinse bu gun sen de ' nun rahmetinden umud kes» diye 
yazilidir . . » (Namazi savsaklayanlara verilecek cezalarm toplami bu hadiste 
belirtildigi gibi on bese ulasmiyor, on dort oluyor. Anlasilan hadisi 
rivayet eden. on besinciyi unutmustur . ) ibni Abbas ' in (R. Anhuma) rivayet 
ettigine gore Peygamber ' imiz buyuruyor ki:«— Kiyamet Gunu, adamm biri 
getirilerek Allah' in huzuruna dikilir ve Allah onun cehenneme gottirtilmesini 
emreder. Adam: «Ya Rabb ' i , beni ne yiizden cehenneme yolluyorsun» deyince 
Ulu Allah ona: «Namazi vaktinde kilmadigm ve adima yalan yere yemin 
ettigin icin» diye buyurur . »Bazilari der ki Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun 
sahebilerine : «Allah'im, aramizdan hie kimseyi — mahrum kotu— eyleme. diye 
dua ediniz»buyurduktan sonra onlara «mahrum kotti» kimdir, bilir misiniz» 
diye sorar . Sahabiler »kimdir, ya Rasulallah» derler. Peygamberimiz . «Namaz 
kilmayan» diye cevap verir . Soylendigine gore Kiyamet Gunu ilk once namaz 
kilmayanlarm ytizleri kararir. Cehennemde yilanlar ile dolu «Lemlem» admda 
bir vadi vardir. Her bir yilan deve boynu kalmligmda ve bir aylik yol 
uzunlugundadir . Bu yilanlar namaz kilmayam lsirmca zehirleri vucudunda 
yetmis yil boyunca kaynar, sonunda etleri curuyerek dokulur . Rivayet 
edildigine gore israilogullarmdan bir kadm bir gun Hz. Musa'ya gelerek: 
«Ey Allah'm Rasul'u. biiyuk bir gunah isledim, fakat tevbe ettim. Benim 
icin Allah 'a yalvar da tevbemi kabul ederek gtinahimi bagislasm» der. Hz. 
Musa kadma «isledigin gunah nedir» der. Kadm Hz. Musa'ya «Ya Nebi Allah, 
zina ettim, gayri mesru bir cocugum oldu, sonra da onu 61durdum» diye cevap 
verir. Bunun tizerine hiddetlenen Hz. Musa kadma: «Defol, ey fahise! Yoksa 
senin ugursuzlugun yuzunden gokten ates yagip bizi yakacak» der. Ve kadm, 
kalbi kirilarak yanmdan gikar.Hemen o sirada Cebrail (A.S.) inerek Hz. 
Musa'ya der ki . «Allah sana: «Ya- Musa, gunahma tevbe eden kadmi niye 
kovdun, ondan daha fenasmi bulamadm mi» diyor. Hz. Musa Cebrail 'e «Ondan 
daha fenasi kimdir» diye sorar. Cebrail de «Hic bir mazereti olmadigi halde 
bile bile namaz kilmayan kimse» diye cevap verir. Yine soylendigine gore 
eskilerden biri olen bir kiz kardesini topraga verirken para kesesini 
mezara dusurtir. Mezarliktan ayrilmcaya kadar farkma varmaz . Farkma 
varmca mezarliga doner, el-ayak gekilince kardesinin mezarmi agar. Fakat 
igerde ates tutustugunu gorur.Tekrar kabri orterek aglaya aglaya annesine 
kosar. «Anacigim, bana kiz kardesim ve onun davranislari hakkmda bilgi 
ver» der. Kadm «Niye soruyorsun, oglum» der. Adam: «Anacigim, mezarmda 
ates yandigmi gordiim de ondan soruyorum» der.Bu defa annesi de aglamaya 
baslayarak «Oglum, kiz kardesin namazi savsaklar, vaktinde kilmazdi» diye 
cevap verdi. Namazi vaktinde kilmayanm hali bu olunca hie namaz kilmayanm 
akibetini var kendin diisun .Allah ' dan dileriz ki . bize namaza karsi titiz 
davranmak, onu vaktinde ve eksiksiz kilmak tizere yardimci olsun. comert, 
kerim, esirgeyici ve merhamet edicidir. 

- 340 - 
ELLINCi BOLUM 

CEHENNEM MEYDANI VE CEHENNEM AZABI HAKKINDA 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

<— Onun (cehennemin) yedi kapisi vardir. Her kapiya sana (yani 
seytana uyanlardan bir cuz ayrilmistir» («194) Hicr Sure-i Celilesi; 44 
Ayetteki ciiz. «zumre, firka» demektir. «Kapilardan maksat, ustiis-te 
ytikselen katlardir . ibni Cureyc (rahimehullah) der ki . «Cehennem yedi 
kattir. isimleri ustten asagiya dogru soyledir: 1) Cehennem. 2) Lezza. 3) 
Hutame . 4) Sair. 5) Sakar. 6) Canim. 7) Haviye.» 

ilk kat iman eden giinahkarlar icin. ikinci kat . yahudiler icin. ucuncu kat 
hiristiyonlar icin. dordtincu kat yildizlara tapanlar icin. besinci kat 
atesperestler icin. altmci kat putperestler icin, yedinci kat da 
mtinafiklar igindir. Gortiluyor ki cehennem bu tabakalarm en tist katidir. 



Sonra sira ile, digerleri gelmektedir . Buna gore ayette Ulu Allah' in seytana 
uyanlari yedi kisma ayirip her kismi cehennemin bir katina yerlestirecegi 
belirtilmek istenmektedir . Sebep de sudur: Kiifiir ve giinahlarm derecesi 
degisik oldugu icin onlari isleyenlerin cehennemdeki durumlari da degisik 
olmustur.Bir goruse gore: «G6z. kulak, dit. karin, edep yeri. el ve ayaktan 
ibaret yedi viicud azasma karsilik cehennem de yedi kat olarak 
yaratilmi§tir . Cunku gunahlar bu organlardan cikmaktadir, o yuzden onlarin 
varacagi yer de yedi katli olarak yaratilmi§tir . »Bu konuda Hz. Ali 

(keremellahu vechehu) der ki . «Cehennem, us-tuste yedi kattan meydana 
gelmistir. ilk once birincisi, sonra ikincisi, sonra ucuncusti sira ile 
butun katlar dolar . »Buhari ve Tirmizi'nin ibni Omer'den rivayetine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : 

«— Cehennemin yedi kapisi vardir, bunlardan birisi ummetime karsi 
kilic cekenlere mahsustur . »Taberani ' nin rivayetine gore bir gun Cebrail 

(A.S.) her zamankinden baska bir saatte Peygamber ' imize gelir. 
Peygamber ' imiz onu karsilayarak; «Ya Cebrail, niye senin cehreni solgun 
g6riiyorum» diye sorar. Cebrail: «Eger Allah cehennemin kortikleri hakkmda 
sana bilgi vermemi emretmeseydi, gelecek degildim» der . Peygamber ' imiz ona: 
«Ya Cebrail, bana cehennemi anlat» der. Cebrail soyle cevap verir. «Allah, 
cehennemin bin yil boyunca yakilmasim emretti. Bin yil yakildi, sonunda 
agardi . Arkasmdan bin yil daha yanmasini emretti, sonunda kapkara 
kesildi . Simdi o kapkaradir, ne kivilcimi lsik sacar ve ne de yalazi 
soner.Seni hak iizere elci olarak gonderen Allah'a yemin ederim ki, 
cehennemde igne deligi kadar bir delik acilsa dagilacak olan yuksek 
hararetten dolayi yeryuzunun butun canlilari kavrularak oltirdu.Seni hak 
iizere elci gonderen Allah'a yemin ederim ki . cehennem bekcilerinden biri 
diinya halkma gorunse yuzunun cirkinligi ve kokusunun agirligi yiizunden 
butun yer yuzu halki oltirdu. Seni hak iizere elci gonderen Allah'a yemin 
ederim ki . Allah'm Kur'an'm tanittigi cehennem zincirinin bir halkasi 
yeryuzii daglarma konsa dag yarilir ve yerin merkezine ininceye kadar 
durmazdi . Bunun uzerine Peygamber ' imiz «Yeter, ya Cebrail! Yoksa kalbim 
duracak ve 61ecegim» der.Bu sirada Peygamber ' imiz . Cebrail 'in agladigini 
goriir. Ona «Ya Cebrail, Allah katmda sahip oldugun mertebeye ragmen sen de 
agliyorsun» der. Cebrail O'na soyle cevap verir, «Niye aglamayayim? Asil 
benim aglamam lazim. Ciinki belki Allah'm bilgisine gore bu giinku 
mevkiimden baska bir mertebedeyim. Belki meleklerden biri iken iblisin tabi 
tutuldugu imtikanin bir benzerine ben de tabi tutulurum. Bilmiyorum, belki 
de Harut ile Marufun baslarma gelenler benim de basima gelir. »Bunun 
uzerine ikisi de aglamaya baslarlar, goz yaslari akarken «Ya Cebrail ve ya 
Muhammed! Ulu Allah her ikinizi asi olmak tehlikesinden emin kilmistir» 
diyen gizli bir ses duyarlar . Sesi duyunca Cebrail goge yucelir. 
Peygamber ' imiz de disarya cikar. Yolda Ensardan gulen, oynayan bir gurup 
ile karsilasir. Onlara der ki . «cehennem ardinizda iken giiliiyor musunuz?! 
Benim bildiklerimi bilseniz, az giiler, cok aglar, girtlaginizdan ne yemek 
ve ne de su gecmez, yuksek tepelere cikarak yuksek sesle Allah'a 
yakarirdiniz . »Bu sirada; «Ya Muhammed, kullarimi umutsuzluga diisurme. Ben 
seni zorluk gosterici olarak degil, mujdeleyici olarak gonderdim» diye bir 
nida gelir. 

Bu nidayi duyunca Peygamber ' imiz «Dogru olun ve Allah'a yaklasm» 
diye buyurur . imami Ahmed' in rivayetine gore Peygamber ' imiz Cebrail 'e: «Niye 
hie bir zaman Mikail'i gtilerken gormuyorum» diye sorar. Cebrail de O'na 
«Mikail. cehennem yaratilaliberi hig gulmiis degil» diye cevap 
verir .Muslim' in rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Kiyamet giinii cehennem, her biri yetmis bin melek tarafmdan cekilen yetmis 
bin yedekle getirilir.» 

- 343 - 
ELLI BiRINCi BOLUM 
CEHENNEM AZABI 

Ebu Davud. Nesei ve Tirmizi'nin rivayetine gore Peygamberimiz (S. A.S.) 
buyuruyor :«— Ulu Allah cennet ve cehennemi yaratinca Cebrail 'i cennete 
gonderdi ve git orayi ve oraya girecek olanlara neler hazirladigimi gor» 



dedi Cebrail de cennete vararak onu ve Allah' in cennetliklere neler 
hazirladigim gortip donunce Allah'a: «Ululugun hakki icin oranin adini 
duyan herkes iceri dalar» der . Arkasmdan cennet Allah ' m emri iizerine 
giinahlar ile kusatilir. Bunun iizerine Allah Cebrail 'e «Bir daha cennete don 
ve cennetlikler icin neler hazirladigimi gor» diye emir buyurur. Cebrail 
yeniden cennete varmca gtinahlar ile cevrelendigini gortir, geri donunce 
«Ululugun hakkma yemin ederim ki . oraya hie kimsenin girmeyeceginden 
korktum» der.Bu sefer Allah Cebrail 'e «Var. git cehennemi ziyaret et ve 
orada cehennemlikler icin neler hazirladigimi gor» diye buyurur. Cebrail 
oraya varmca cehenneme bakar, ates dalgalarinin iisttiste yuvarlanip 
ytikseldigini gortir. Allah ' m huzuruna donunce «Ululugun hakkma yemin 
ederim ki . admi duyan hie kimse oraya girmez» der. Bu sirada Allah ' m emri 
iizerine cehennem azgm nefsi arzular tarafmdan kusatilir. Allah Cebrail 'e 
«Orayi yeniden git, gor» diye buyurur. Cebrail de bir daha cehennemi 
gortince «Ululugun hakkma yemin ederim ki . oraya girmeyen tek kimse 
kalmayacagmdan korktum» der . Beyhakrnin zararsiz bir senetle ibni 
Mes'ut'tan rivayetine gore: 

«Hic siiphesiz o. (cehennem) kosk iriliginde kivilcimlar sacar» 
mealindeki ayet hakkmda ibni Mes'ud (R.A.) «Ben bu kivilcimlar icin 
«agaclar gibi» degil, «kaleler ve sehirler gibi» tabirini kullaniyorum 
demistir (195) . Mursatat Siire-i Celilesi; 32 

Ahmed ibni Hambel, ibni Mace, ibni Hibban ve Hakim'e gore Peygamber ' imiz 
buyuruyor ki : 

«Veyl, oyle bir cehennem vadisidir ki, kafir dibine varmcaya kadar 
icinde kirk yil batmaya devam eder . »Tirmizi ' ye gore ise ayni hadis 
soyledir:c— Veyl . iki dag arasmda o kadar derin bir vadidir ki . kafir 
dibine ulasmcaya kadar icinde yetmis yil batmaya devam eder . »Tirmizi ve 
ibni Mace'nin rivayetine gore bir gtin Peygamber ' imiz (S. A.S.) 
sahabilerine : «Htiztin kuyusundan Allah'a sigmm» buyurur. Sahabi-ler: «Ya 
Rasulellah, htiztin kuyusu nedir» diye sorarlar . Peygamber ' imiz : «Bizzat 
cehennemin glinde dort yiiz kere kendisinden Allah'a sigmdigi bir cehennem 
vadisidir» diye cevap verir . Sahabiler : «Oraya kimler girer, ya Rasulellah» 
diye sorarlar. Peygamber ' imiz onlara su cevabi verir: «Orasi, amellerini 
gosteris icin isleyen Kur'an okuyucular icin hazirlanmistir . Hie siiphesiz, 
Allah'm gazabma en cok hedef olan Kur'an okuyuculari, zorba devlet 
adamlarmi ziyaret edenlerdir . »Taberani ' de yazdigma gore: «Cehennemde 
bizzat cehennemin gtinde dort yiiz kere Allah'a sigmdigi bir vadi vardir ki, 
orasi Muhammed iimmetinin iki yiizliileri icin hazirlanmistir . »ibni Ebii Diinya 
der ki : «Cehennemin yetmis bin vadisi, her vadinin yetmis bin kolu. ve her 
vadi kolunun yetmis bin tasi vardir, her tasta, cehennemllikleri 
ytizlerinden sokan birer yilan barmir . »Buhari Tarihinde senedi zayif soyle 
bir hadis vardir; «Cehennemin yetmis bin vadisi, her vadinin yetmis bin 
kolu, her vadi kolunun yetmis bin hanesi ve her hanenin yetmis bin evi, her 
evde yetmis bin kuyu, her kuyuda yetmis bin yilan bulunur ve her yilan da 
agzmda yetmis bin akrep tasir. Gerek kafir ve gerekse mtinafik, vadinin 
dibini boylaymcaya kadar bunlarm her biri ile ayri ayri 
karsilasir . »Tirmizi ' nin rivayet ettigi mtinkati bir hadise gore 
Peygamber ' imiz (S. A.S.) buyuruyor ki:«— Cehenneme atilan btiytik bir kaya 
yetmis yil diismesine ragmen dibine varamaz.»Hz. Omer (R.A.) der ki . 
«Cehennemi sik sik hatirla. Ciinki harareti ytiksek, dibi derin ve topuzlari 
demirdendir . »Bezzar . Ebu Ya'La, ibni Hibban ve Beyhaki'nin rivayetine gore 
Peygamber ' imiz : «Cehenneme bir kaya salmsa yetmis yil dliserek ancak dibine 
ulasabilir» diye buyuruyor .Muslim' in rivayetine gore Ebii Hureyre (R.A.) der 
ki : «Bir gtin Peygamber ' imiz «Bu duydugunuz nedir, biliyor musunuz» diye 
sordu. «Allah ve ' nun Resul'ti bilir» diye cevap verdik. Bunun iizerine 
Peygamber ' imiz soyle buyurdu, «Allah yetmis yil once cehenneme bir kaya 
salmisti. iste simdi onun cehennemin dibine varismi yankismi duydunuz.» 
Taberani'nin rivayetine gore Said-til Hudri (R.A.) der ki, «Peygam-ber ' imiz 
bir gtin siddetli bir yanki sesi duyarak irkildi. Bu sirada yanma Cebrail 
geldi. Peygamber ' imiz O'na: «Ya Cebrail, bu duydugum ses nedir? diye sordu. 
Cebrail de ona su cevabi verdi : «Yetmis sene once cehenneme bir kaya 



salmmisti. fakat ancak simdi dibine ulasti . iste onun sesini Allah sana 
duyurmak istedi . »Peygamber ' imizin bu olaydan sonra, ruhunu Allah 'a teslim 
edinceye kadar agzmi acarak guldiigu gortilmemistir . »Ahmed ibni Hambel ve 
Tirmizi'nin rivayetine gore Peygamber ' imiz buyuruyor ki:«— Eger §unun gibi 
(kafa tasini isaret ederek) yuvarlak bir kaya parcasi gokten salmsa 
aradaki mesafe bes yuz senelik yol kadar oldugu halde aksam olmadan yere 
iner. Fakat ayni kaya cehennemin agzma salmsa dibine varabilmesi »cin, 
kirk yil geceli-gunduzlu dusmeye devam etmesi lazimdir . »Ahmed ibni Hambel, 
Ebu Ya'la ve Hakim' in rivayetlerine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Cehennemin demir topuzlarmdan biri yere indirilse. insanlar ! !• 
cinler bir araya gelerek "onu yerden kaldiramazlardi . »Hakim' in rivayetine 
gore Peygamber ' imiz «cehennemin demir topuzlarmdan biri daga indirilse, 
ufalanarak kul olurdu» buyuruyor . ibni Ebu Dunya'nm rivayetine gore 
Peygamber ' imiz «Cehennem kayalarmdan biri dtinya daglarmdan birinin 
tepesine dusse, dag eriyerek kul olur. Her cehennemligin yanmda boyle bir 
cehennem tasi ile bir seytan bulunur» buyurmustur . Hakim' in rivayetine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Yer yedi kattir. Her iki kat arasi 
bes yuz yillik mesafedir. En list kat. basi ve kuyrugu havaya kalkmis bir 
baligm sirti tizerindedir, balik kaya uzerinde ve kaya da bir melegin 
elindedir . ikinci kat ruzgarm mahfesidir. Ulu Allah «ad» kavmini yoketmek 
istedigi zaman ruzgar korucusuna, uzerlerine mahvedici bir ruzgar 
estirmesini emretti. Ruzgar koruyucusu olan melek t Ya Rabbi, onlarm 
tizerine okuztin burun deliklerinden cikan yel kadar ruzgar salayim mi?» diye 
sorar.Ulu Allah «0 kadar ile buttin yer yuzunun ve butun canlilarin 
hakkmdan gelirsin. Sen onlarm uzerine yuzuk tasi kadar ruzgar sal» 
buyurdu. iste «t)zerinden gectigi hie bir seyi curtimus kemik dokuntiisu gibi 
yapmadan birakmaz» mealindeki ayet bu ruzgara isaret eder.Uctincu kat yerde 
cehennem taslari, dorduncii kat yerde cehennem kibriti vardir.» 

Sahabiler «Ya Rasulellah, cehennemin kibriti mi var? diye sordular. 
Peygamber ' imiz onlara: «Tabii var. nefsimi kudret eunde tutan Allah 'a yemin 
ederim ki, o katta oyle kibrit vadileri vardir ki . iclerine yuce daglar 
salmsa. eriyerek su gibi akarlardi» diye cevap verdi . Besinci kat yerde 
cehennem yilanlari bulunur, agizlari vadi gibi genistir . Altmci kat yerde 
cehennemin akrepleri bulunur, en kuctigti semerli katir iriligindedir . bir 
darbe indirince kafire cehennem atesinin hararetini unuttururlar . Yedinci 
kat yerde bir eli onde, bir eli arkada olmak uzere demir kelepceye vurulmus 
olarak iblis vardir. Ulu Allah onu bir kulun uzerine salmak isteyince 
cozer.»Ahmed ibni Hambel. Taberani ve ibni Hibban ve Hakim' in rivayetine 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cehennemde deve boynu 
kalmligmda yilanlar vardir. Her biri bir kere sokunca yakici acisi yetmis 
yil devam eder. Yine cehennemde semerli katir iriliginde akrepler vardir, 
her biri insani bir kere lsirmca atesi kirk yil boyunca duyulur . »Tirmizi . 
ibni Hibban ve Hakim' in rivayetlerine gore Peygamber ' imiz : 

«Cehennemlikler «su» diye yalvormca kendilerine yuzleri kavuran 
katran gibi bir sivi verilir. ne fena bir icecek ve orasi ne kotti bir 
yerdir» mealindeki ayet hakkmda «bu sivi zeytinyagi tortusu gibidir, 
cehennemlik kimse ona yaklasmca yuzunun derisi eriyerek icine dokulur» 
buyuruyor. (196) Kehf Sure-i celilesi; 29 

Tirmizi'nin rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— 
Cehennemliklerin baslarma dokulen kaynar su iclerine sizarak karm 
bosluklarmi eritir ve iclerinde ne varsa eriyerek tabanlarmdan disariya 
akar. Sonra yeniden eski hallerine dondurultirler . »Dahhak (rahimehullah) der 
ki . «Hanin. Allah ' m yeri gogu yarattigmdan beri cehennemliklere 
icirilecegi ve baslarmdan asagi dokulecegi ana kadar durmadan 
kaynamaktadir . » 

Bir goriise gore cehennemliklere sunulacak olan kaynar su. onlarm 
akan goz yaslarmi cehennem havuzlarmda biriktirerek elde edilir ve 
kendilerine sunulur.iste «Onlara (cehennemliklere) bagirsaklarmi 
pargalayan kaynar bir sivi verilin mealindeki ayet. bu siviya isaret 
etmektedir. Muhammed Sure-i Celilesi: 15 



Bu hususta daha baska sdzler de sdylenmistir . Ahmed ibni Hambel . 
Tirmizi ve Hakim' in rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) «Otesinde 
cehennem vardir ve kendisine irinlesmis su verilir. Onu agzma alir, 
fakat yutamaz, her bir azab vardir» mealindeki ayet hakkmda soyle 
buyurmustur: «irinli su agzma yaklastirilmca tiksinir, daha yakina 
getirilince yiiziinii kavurur, basmm derisi eriyip akar. igince de 
bagirsaklarim pargalar (198) ibrahim Siire-i Celilesi. 15-16 

Nihayet dliburunden gikar.Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Onlara (cehennemliklere bagirsaklarim pargalayan kaynar bir «im 
igirilir.» (199) . Muhammed Siire-i Celilesi; 15 
Yine Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : , > A «, 

c— Cehennemlikler «su» diye yalvarmca kendilerine yiizleri kavuran, 
kaynar katran gibi bir sivi verilir. ne fena bir igecek ve orasi ne 
kdtii bir yerdir (200). KeM Siire-i Celilesi: 29 
Ahmed ibni Hambel ve Hakim' in rivayetine gore Peygamber ' imiz buyuruyor 
ki:«— Gassakdan yerytiztine bir hava dokulse. btittin dtinya halkini 
kokustururdu . »Buradaki «gassak» 

«0 azabi tatsmlar ki, o kaynar su ve gassaktir» ayeti ile «sadece 
kaynar su ve irin igerler» mealindeki ayette adi gegen irindir (201) 
Sad Siire-i Celilesi; 57 (202) N«bo Siire-i Celilesi: 25 

Bu irin hakkmda gesitli goriisler vardir. ibni Abbas'a (R.A.) gore o, 
kafirin cildinden stiztilen sari su baskalarma gore de yine kafirlerin o 
kokmus irinleridir. Ka'b-iil Ahbar'a gore o bir cehennem pmaridir ki . oraya 
yilan, akrep ve benzeri gibi zehirli hayvanlarm zehirleri sizarak birikir. 
Sonra da ademoglu getirilip bu siviya batirilir. Cikarken dirisi eriyerek 
akar, etleri de kemiklerinden ayrilarak oyluklarmdan ve diz kapaklarmdan 
yerlere sarkar, o da insan elbisesini siiriikler gibi etlerini 
stirtikler . Tirmizi ' nin rivayetine gore bir gun Peygamber ' imiz : 

«Ey Mii'minler, Allah'dan gerektigi gibi korkun ve mutlaka musluman 
olarak 61iin» (203) Al-i imran Siire-i Celilesi; 102 
mealindeki ayeti okuduktan sonra soyle buyurdu: 

«- Eger Zakkum'un bir pargasi diinyaya damlasaydi. diinya halkmm biitiin 
yiyecek ve igeceklerini bozardi, yiyecegi yalniz bu olanm hali nice olur, 
varm siz diisiiniin . »Baska bir rivayete gore hadisin son kismi; «Bundan baska 
yiyecegi olmayanm hali nice olur. varm siz dtisuntin» 

seklindedir . «Takmtili bir yiyecek» mealindeki ayet ifadesini ibni Abbas 
(R. An-huma) cYani, girtlaga takilip ne igeri giren ve ne de geri gikan bir 
yiyecek» seklinde agiklamistir . Buhari ve Mtislim'e gore Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kafirin iki omuz basmm arasi hizli giden bir 
atli hesabi ile iig giinliik yol genisligindedir . »Ahmed ibni Hambel 'in 
rivayetine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kafirin azi disi 
Uhud dagi. uylugu Beyza tepesi, cehennemde kapladigi yer Kadid ile Mekke 
arasi (yani takriben iig giinliik yolculuk mesafesi) kadar derisi de Yemen 
kirali Cebbar'm arsim ile kirk arsm boyu kalmligmdadir . » (Burada ayni 
manada birkag hadis gikarilmistir . ) Fiidayii Bin Yezit'ten Tirmizi'nin 
rivayetine gore Peygamber ' imiz (S. A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet gunu 
kafirin dili bir veya iki fersah kadar yere sarkar ve insanlarm ayaklari 
altmda gignenir . »Fudayl bin Yezid'in Ebu Aclan'dan rivayetine gore kiyamet 
guniinde kafir, dilini iki fersah siiriikleyecek insanlar onu gigniyecektir . 
Bu hadisi Beyhaki ve baskalari rivayet etmistir. Dogru olani bu 
rivayettir . Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Cehennemliklerin govdesi, 
cehennemde o kadar irilestirilir ki . kulak memeleri ile omuz baslari arasi 
yedi ytiz yillik bir yolculuk mesafesinde derilenin kalmligi yetmis arsm 
boyu kadar ve azi disleri Uhud dagi boyunda olur»Ahmed ibni Hambel ile 
Hakim' in rivayetlerine gore Mticahid (R.A.) der ki . «Bir gun ibni Abbas 
bana : «Cehennem ne kadar genistir, biliyor musun» diye sordu. «Hayir, 
bilmiyorum»diye cevap verdim. Bunun iizerine o soyle dedi . «evet. vallahi 
bilmiyorsun! Cehennemlik bir adamm kulak memesi ile omuz basi arasi yetmis 
yillik yol kadardir. Orada kan ve irin nehirleri akar.»Ben: «Kan ve irin 



nehirleri mi dedin» diye sordum, Ibni Abbas: «Hayir hayir, kan ve irin 
vadileri» diye cevap verdi . 

- 350 - 
ELLI iKINCi BOLUM 

GUNAHTAN SAKINMANIN FAZILETI HAKKINDA 
Bilesin ki . gunah islemekten insani meneden en biiyiik engel Allah korkusu. 
' nun adalet ve intikammdan cekinmek. ' nun cezasmdan gazab ve azabmdan 
sakmmaktir . Nitekim Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki:<— Allah' in emrine aykiri 
davrananlar bir fitneye yakalanmaktan veya aci bir azaba carpilmaktan 
korunuversinler . »Anlatildigina gore Peygamber ' imiz bir gun oliim doseginde 
yatan bir delikanliyi ziyaret ederek ona «Kendini nasil hissediyorsun» diye 
sorar, delikanli Peygamber ' imize : «Ya Rasulallah. hem Allah 'a umut 
bagliyorum, hem de giinahlarimdan otiirti korkuyorum» diye cevap verir. Bunun 
tizerine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Boyle bir anda bu iki duygu 
kulun kalbinde biraraya gelince Ulu Allah mutlaka onu umduguna kavusturur 
ve korktugundan korur.»Veheb ibni Verde (rahimehullah) der ki, «Hz . isa 
soyle diyordu: Cennet sevgisi ile cehennem korkusu belalara katlanmayi 
saglar, kulu dunyamn nazlarmdan, azgin isteklerinden ve kottiltiklerinden 
uzak tutar . »Hasan-ul Basri (rahimehullah) dan rivayet olunduguna gore, 
«VAllahi. sizden once oyleleri gelip gecti ki . onlar gtinahi gozlerinde 
biiyiik gordiikleri icin cakil taslari sayismca fakirlere altin dagitsalar 
yine de kurtulamayacaklarmdan korkarlardi» demistir . Peygamber ' imiz (S.A.S) 
bir. gun sahabilere benim isittigimi siz de isitiyor musunuz? «G6kyuzii hakli 
olarak uzerindeki yukun altmda sikmtidan biizuliip zangirdiyor Nefsimi 
kudret elinde tutan Allah'a yemin ederek soytuyorum ki, gokytiztintin her dort 
parmaklik yerinde Allah'a ya secde eden, ya ' nun icin ayakta dikilen veya 
rlikua varan bir melek vardir. Benim bildiklerimi bilseniz, az guler, cok 
aglar ve Allah' in yakaya yapismasmin cetinliginden, intikamimn 
aciligmdan dolayi yiiksek daglara cikar, O'na yokarirdimz . Ustelik hie 
biriniz kurtulacak misiniz, yoksa kurtulamayacak misiniz, bilmezsiniz. 

Bekr ibni Abdullah El'Muzini (rahimehullah) der ki . «Giilerek gunah 
isleyen kimse, aglayarak cehenneme girer . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Kul, Allah' in katmdaki azabin tamamini bilse, cehennem korkusu hie 
bir an kalbinden cikmaz . »Buhari ve Muslim' in rivayetine gore: 

«Sen (once) en yakm husiralarini ikaz et» (204) 5uara Sure-i 
Celilesi: 214 

mealindeki ayet inince Peygamber ' imiz ayaga kalkarak Kureys kabilesi 
mensuplarma soyle seslendi «- Ey Kureys ' liler ! Kendinizi Allah'dan satin 
aim. ben sizi Allah ' m hie bir hiikmlinden kurtaramam. Ey Abdtilmenaf 
ogullari, sizi Allah' in hig bir hiikmlinden kurtaramam. Ey Allah Resiil'tinun 
amcasi ibni Abbas, seni Allah ' m hig bir hiikmlinden kurtaramam. Ey Allah 
Resiil'tinun halasi Safiye, seni Allah' in hie bir hiikmlinden kurtaramam. Ey 
Muhammed'in kizi Fatima. benden diledigin mail iste, fakat seni Allah' in 
hie bir hiikmlinden kurtaramam. »Bir gun Hz. Ayse (R. Anha) . 

«0 kimseler ki, Allah'a ddnecekler diyekalbleri lirpererek kendilerine 
verilenden verirler. iste onlar iyiliklere kosanlar ve bu alanda birbirleri 
ile yarisanlardir» (205) Mu'minun Siire-i Celilesi; 60-61 
mealindeki ayet hakkmda Peygamber ' imize {S.A.S.) : «Ayetin kasdettigi 
kimseler zina eden. calan, sarap icen ve bunlar ile birlikte Allah'dan 
korkan kimseler midir» diye sorar 

Peygamberimiz ona su cevabi verir :«— Hayir Ebii Bekr 'in kizi. hayir 
Siddtk'm kizi! Ayet namaz kilan, oruQ tutan, sadaka veren ve bunlara 
ragmen «isledigi iyilikler, kabul edildi mi. yoksa edilmedi mi» diye 
Allah'dan korkan kimseleri kasdetmektedir . »Adamm biri Hasan-iil Basri 'ye 
(rahimehullah) : «Ya Said, kalbimi nerede ise sevincinden ucuracak sekilde 
bana timid telkin edenlere karsi nasil davranmami tavsiye edersin?» diye 
sorar. Hasan-til Basri adama soyle cevap verir: «Vallahi, sonradan gtivene 
kavusmana ragmen, seni korkutanlar ile dtistip kalkacagma, bastan sana gtiven 
telkin ederek korkunc durumlar ile karsilasmana yol acanlar ile dtistip 
kalkman senin icin daha hayirlidir . sHz . Omer (R.A.) stiikaste ugrayip 



sirtmdan hancerlendigi zaman olmek uzere iken ogluna der ki, «Vay basima 
gelenlere! Qabuk yanagimi yere degdir. Anasi olmiyan! Eger (Allah) bana 
rahmet etmezse yazik bana. vay halime!»ibni Abbas (R. Anhuma) ona der ki : 
«Ya Emirtilmti 'minin . bu ne korkul Oysa ki Allah sana nice fetihler nasip 
etmis, nice sehirler ele gecirmeye seni vasita kilmis, sana nice nice 
basarilar gostermistir . »Hz Omer ona: «Kimseye zulmetmeden ve kimsenin 
zulmtine ugramadan kurtulmak isterdim» der. Hz. Ali'nin (KerremeUahu vechehu) 
torunu Zeynelabidin ' i (rahimehul-lah) her abdestten sonra titreme nobeti 
tutardi, kendisine sebebini soranlara derdi ki : «Yazik size, kimin huzuruna 
dikilip yakarmak uzere oldugunu biliyor musunuz?»Ahmed ibni Hambel 
(rahimehuuah) der ki : «Allah korkusu beni yemekten, icmekten alikoyuyor. 
Bunlari istahim cekmiyor . »Buhari ile Muslim' in rivayetlerine gore 
Peygamber ' imiz , baska hie bir golgenin kalmayacagi Kiyamet Gunu Allah' in 
Ars ' mm golgesi altma alacagi yedi kimseden biri olarak «Tenhada Allah' 1 
hatirlayip (yani ' nun azabini amp isledigi emre aykiri gunahlarm korkusu 
ile) goz pmarlari ya-saran kimseyi zikretmistir . »ibni Abbas ' in (R. Anhuma) 
rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz buyuruyor ki:«— Su Od goz cehennem 
yuzu gormez: 1) Gece yarisi Allah korkusu ile aglayan goz. 2) Allah yolunda 
geceyi nobet tutarak geciren goz.»Ebu Htireyre'nin bir hadisinde 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gunti su ucti haric, buttin 
gozler aglayacaktir : 1) Allah' in haramlarma bakmaktan sakman goz. 2) 
Allah yolunda nobet tutarak uykusuz sabahlayan goz. 3) Allah korkusu ile 
sinek basi iriliginde yaslar akitan goz. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Sagilan sut nasil memeye geri donmezse Allah korkusu ile aglayan goz 
de cehenneme dtismez. Allah yolunda savasanm viicuduna konan toz ile 
cehennem atesinin dumani da biraraya gelmez.»Amr ibn-ul As (R.A.) der ki . 
«Allah korkusu ile bir damla yas akitmak, benim icin bir dinar sadaka 
vermekten daha sevimlidir . »Avn ibni Abdullah (rahimehullah) der ki : 
«Ogrendigime gore Allah icin aglayan kimsenin goz yasi vticudunun neresine 
degse, ulu Allah orayi cehennem atesine haram kilar.» 

Peygamber ' imiz Allah korkusu ile aglarken gogslinden kaynayan kazan 
gibi bir ses duyulurdu . Kindi (rahimehuilah) der ki : «Allah korkusu ile 
aglarken doktilen goz yaslarmin bir damlasi. denizler buyuklugiindeki 
cehennem atesini sonduriir . »ibni Simak (rahimehullah) nefsini azarlayarak 
der ki . «Zahidler gibi konusuyor, fakat mtinafiklar gibi davraniyorsun . 
Sonra da cennete girmek istiyorsun. Heyhat, heyhat. Cennet baskalari 
icindir. Onlarm Amelleri bizim islediklerimiz gibi degildir . Suf yan-us 
Sevri (rahimehullah) der ki : «Cafer-us Sadik'm yanma vardim ve ona dedim 
ki; «Ey Allah' in Restil'unun torunu, bana bir tavsiyede bulun.» Bunun 
tizerine o bana dedi ki; «Ya Sufyan! Yalancida mertlik, kiskangta huzur, 
tembelde dostluk ve kotu huyluda efendilik olmaz.»Ona «Ey Rasulellah ' in 
torunu, devam et» dedim. Soyle dedi. «Ya Sufyan! Allah ' m haram 
kildiklarmdan kacinirsan ibadet etmis olursun, Allah' in sana ayirdigi paya 
razi olursan musluman olursun. insanlardan seninle neler konusmalarini 
istiyorsan, sen de insanlara onlari soylersen, miimin olursun. Giinafiklar 
ile dostluk kurma ki, sana kotuliiklerini ogretmesin. Yani: «Kisi 
arkadasimn dinindendir, o yuzden herkes kimi arkadas edinecegine dikkat 
etsin» seklindeki hadise uymalism. Bir is yapmak isteyince Allah'dan 
korkanlara danis.»Ben ona yine «Devam et, ey Allah Resul'uniin torunu» 
dedim. da sozlerine soyle devam etti: «Ya Sufyan kirn soya dayanmayan 
asalet ve mevkie dayanmayan ntifuz istiyorsa. Allah' in emrini kirmasm, 
gtinaha girmeksizin Allah 'a ibadet etmeye yucelsin . »Ona yine: «Devam et» 
deyince sunlari soyledi: «Babam bana su uq noktayi titizlikle telkin 
ederdi . Bana derdi ki; «Yavrum, kotii arkadasi olanin basi dertten 
kurtulmaz . Kotii yerlere girip cikan kmanir. Diline hakim olmayan kimse, 
pisman olur.»ibni Mubarek (R.A.) der ki:«— Vubeyb ibni Verd'e sordum: 
«Allah'm emrine zid hareket edenler ibadetten tad alabilirler mi?» Bana: 
«Hayir. Allah ' m emrine zid hareket etmeyi kafasma koyanlar do ibadetten 
tad bulamaz» diye cevap verdi . imam Ebu Ferec Ibn-til Cevzi (Rehimehuilahu) 
der ki : «Allah korkusu azgm nefsi arzulari yakan bir atestir. Buna gore 
onun fazileti, yaktigi azgm nefsi arzular ile gunahtan uzaklastirma ve 



ibadete tesvik etme derecesi ile olgtiltir .Allah korkusu nasil fazilet olmaz 
ki, ayet ve hadislerden ogrendigimize gore iffet. vera', takva, cihad ve 
benzeri olan Allah'a yaklastirici faziletli ameller onun sayesinde 
kazamlabilir . » 

Nitekim ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Rabb ' lerinden gekinen igin hidayet ve rahmet vardir.» (208) A'raf 
Sure-i Celilesi: 154. 

Yine ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Allah onlardan, onlar da Allah'dan razi oldular. l§te bu, 
Rabb'inden korkan igindir» (207) Sayyioo Sure-i Celilesi: 8. 

- Allah 'in huzuruna gikmaktan gekinenlere iki kere cennet vardir. 
Gergek mii'minseniz benden korkun.» (208) Rahman Sure-i Celilesi; 46. 

- Allah'dan korkanlar, yapilan nasihattan ders alacaklardir» A' la 
Sure-i Celilesi; 10. 

- Kullari arasmda Allah'dan yarfnuc alimler korkar» (210) Fatir 
Sure-i Celilesi; 28 

ilmin faziletini bildiren ayet ve hadisler, ayni zamanda Allah korkusunun 
da faziletini belirtmektedirler, gtinku Allah korkusu ilmin 

urunudur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:— Kulun vticudu Allah korkusu 
ile urperince kuru agacin yaprak dokmesi gibi gunahlarmdan siyrilir.» 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) diyor ki:— Allah soyle buyurur, «izzetim 
hakki igin kulumda iki guveni, iki korku ile yanyana getirmem; buna gore, 
dunyada benden yana emin olanlari Ahirette korku ile karsilastinnm. 
Dunyada benden korkan kimseleri Ahirette gtivene kavustururum. »Ebu Suleyman- 
ud Darani (Rehimehullahu) der ki : «Allah korkusu tasimayan kalb. harabedir. 
Cunku Ulu Allah: 

«Gergekten Allah 'in imtihanindan ancak agir zarara ugrayanlar 
endiseye dusmezler» buyurmustur. (211) Araf Sure-i Celilesi: 99 
- 356 - 
ELLI UCUNCU BOLUM : 

TEVBENIN FAZILETI HAKKINDA 
Tevbenin fazileti hakkmda birgok ayet inmistir. Nitekim ulu Allah 
buyuruyor ki : 

c— Ey muminler, hepiniz glinahlarinizdan tevbe ediniz ki, kurtulusa 
«eresiniz» (212) Nur Sure-i Celilesi; 31 

(213) c— Allah'm iyi kullari. Allah ile birlikte baska bir 

ilaha tapmazlar, hakka dayanmaksizm Allah'm haram kildigi 
canliyi oldiirmezler, zina islemezler. Bunlari yapan, agir 
giinah islemis olur. Kiyamet giinii azabi kat kat olur ve 
garesiz olarak cehennemde ebedi kalir.Yalniz tevbe edip iman 
ederek iyi ameller isleyenler mustesna, onlarm 
kotiiliiklerini Allah iyilige gevirir. Allah bagislayici ve 
merhamet edicidir . Tevbe edip iyi amel isleyen kimse, tevbesi 
kabul edilmis olarak Allah'm huzuruna varir» Furkan Sure-i 
Celilesi: 68-71 
Bu konudaki hadisler de hayli goktur. Nitekim mtisltimun rivayetine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Gunduz gunah isleyenler tevbe etsin 
diye Allah geceleyin rahmet elini uzatir. Gece gunah isleyenler tevbe etsin 
diye de gunduz rahmet elini uzatir. Bu, gunes battigi yerden doguncaya 
kadar boyle devam eder . »Tirmizinin rivayetine gore, Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Bati tarafmda kirk veya yetmis yillik yol genisliginde bir 
kapi vardir. Allah, gokleri ve yeri yarattigi gun onu tevbe igin agmrstir, 
gunes oradan (batidan) doguncaya kadar o kapiyi kapamaz . »Ulu Allah (C.C.) 
buyuruyor ki : 

c— Rabb'inin bazi alametleri belirdigi gun insana daha once 
getirilmemis olan veya inancma gore hayir kazanmamis olan iman, 
sahibine yaramaz. De ki . «bekleyin bakalim, biz de bekliyoruz» (214) 
Enam Sure-i Celilesi: 1S8 
•Taberani'ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «-- Cennetin sekiz 
kapisi var, yedisi kapali ve biri, gunes batismdan doguncaya kadar tevbe 
igin agiktir . »ibni Mace ' ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— 



Gtinahlarmiz goge dayanacak kadar kotuliik isleseniz de sonra tevbe etseniz, 
yine Allah tevbenizi kabul eder»Hakim'e gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : «— Uzun yasayip tevbe edebilmek insan hesabma buyuk bir 
talihtir.» ibni Mace ve Hakim' e gore Peygamber ' imiz (S. A.S.) buyuruyor 
ki : «— Herkes gunah isler, fakat gunahi isleyenlerin en iyileri 
tevbekarlardir . » 

Buhari ile Muslim'e gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bir 
kul gunah isler ve «Ya Rabb ' i , ben bir gunah isledim, beni affeyle» derse, 
Rabb ' i de : «Kulum; isleyen gunahi bagislayan veya cezalandiran bir Rabb ' i 
oldugunu bildi» buyurarak o kulun giinahmi bagislar.Bir muddet sonra yine 
aym kul baska bir gunaha girer ve «Ya Rabb ' i ben yine bir gunah isledim, 
beni affeyle» derse Rabb ' i «Kulum; islenen gunahi bagislayan veya 
cezalandiran bir Rabb ' i oldugunu bildi» buyurarak onu affeder.Bir muddet 
sonra yine ayni kul, baska bir gunaha girer ve : «Ya Rabb ' i , ben yine bir 
gunaha girdim, onu bana bagisla» derse, Rabb ' i «Kulum; islenen gunahi 
bagislama ve cezalandirma emrine sahip olan bir Rabb ' i oldugunu bildi, ne 
isterse yapsm, kulumu affettim buyurur . »Munzir (Rehimehuliahu) der ki, 
«Hadiste gecen (ne isterse yapsm) ifadesinin manasi soyle olmalidir: Soz 
konusu kulun her seferinde baska bir gunah isledigi belirtildigine gore, 
isledigi her gunahtan pismanlik duyup vazgeciyor demektir. Boyle olunca her 
isledigi gunah uzerine yaptigi tevbe gunahma kefaret olarak ona zarar 
vermiyor. Yoksa hadis, insanin durmadan gunah isleyip arkasmdan sozle 
tevbe ederek yine ayni gunaha donmenin hos gortilecegini soylemek istemiyor. 
Cunku boylesi, yalancilarm tevbesi olur . »Ulemadan bir cemaatin rivayetine 
gore, Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki-«— Miiminin isledigi her gunah 
kalbinde siyah bir nokta meydana getirir. Tevbe edip kotuliikten siyrilarak 
af dileyince o siyah nokta kalbinden silinir. Eger gunaha gunah eklerse 
siyah noktalar cogalip kalbini kaplar. iste. 

U «Hayir hayir, onlarin isledikleri gunahlar, kalblerinde pas 
baglamistir» mealindeki ayette belirtilen «pas» bu noktaya isaret 
etmektedir» (215) Mutaffifm Sure-i Celilesi; 14 

Tirmizi'ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki«:«— Can bogaza 
dayanmadikca Allah kulun tevbesini kabul eder . »Taberani ' ye gore 
sahabilerden Hz. Muaz ibni Cebel (R.A.) der ki.«Bir gun Peygamber ' imiz 
elimden tuttu, birlikte bir mil kadar yiiruduktensonra bana dedi ki:«— Ya 
niuaz ! Allah'dan korkmayi, dogru konusmayi, sozunde durmayi, emaneti yerine 
getirmeyi, hiyanetten uzak durmayi, yetimi esirgemeyi, komsularma iyi 
davranmayi, ofkeyi bastirmayi, yumusak sozlii olmayi, selamlasmayi , imama 
bagli kalmayi, Kur'an hakkmda derin derin dusunmeyi. Ahireti sevmeyi, 
hesaba cekilmekten gekinmeyi, uzak vadeli emeller beslememeyi ve iyi amel 
islemeyi sana tavsiye ederim.Buna karsrlik musllimana sovmekten, yalanciya 
inanmaktan, yahut dogru sozluyu yalanci cikarmaktan, adil imama bas 
kaldirmaktan, yeryuztinde kargasalik cikarmaktan, seni menederim.Ya Muaz! 
Her agacm, her tasm yamnda Allah' 1 an. aciga agik ve gizliye gizli olmak 
tizere her gunaha karsilik ayri bir tevbe yap . « Isfahani'ye gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kul gunahlarmdan tevbe edince 
Allah onun gtinahlarim koruyucu meleklere, vticudunun azalarma ve yer 
yiizundeki iz ve belirtilerine unutturur da Kiyamet Gunti, giinahinin hie 
sahidi olmaksizm Allah'm katma cikar.»Yine Isfahani'ye gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Gunahma pisman olan Allah'm 
rahmetini, kendini begenen ise ' nun gazabmi beklerEy Allah'm kullari! 
Bilmis olun ki herkes isledigi amele gore hesaba cekilir. Hie kimse iyi ve 
kotu amelinin karsiligmi gormeden diinyadan cikmaz. Ameller, niyyetterine 
gore degerlendirilir . Gece ile gundtiz birer binek hayvamdirlar , onlarin 
sirtmda ahirete dogru, iyi yol aim. Tevbede ve iyi amel islemeyi 
ertelemekten sakmm, cunki olum ansizm gelir. Allah'm merhametine 
giivenip kendinizi aldatmaym, biliniz ki, cehennem size pabucunuzun 
bagmdan daha yakmdir . »Arkasmdan Peygamber ' imiz «Zerre kadar iyilik 
isleyen onun karsiligmi gortir, zerre kadar kotuliik isleyen de karsiligmi 
gortir» mealindeki ayeti okudu (216) ZilZal Sure-i Celilesi; 7-8 



Taberani'ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Giinahlarmdan 
tevbe eden kimse, gtinahi o'mayan kimse gibidir.» Beyhaki'ye gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki : . ' «— Gtinahmm bagi§lanmasim diledigi 
halde onu istemeye devam eden kimse, Rabb ' i ile alay etmis gibidir»ibni 
Hibban ve Hakim' e gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) «Islenen gtinaha karsi 
pismanlik duymak tevbedir» buyuruyor. Yani pismanlik tevbenin ana 
temelidir, Arafat 'a cikmak haccin temel esaslarmdan biri oldugu gibi. Fakat 
duyulan pismanligm Allah' in emrini kirmaktan, yapilan hareketin 
cirkinliginden ve karsiligmda ugranilacak azabdan dolayi olmasi gerekir. 
Yoksa gtinah islendigi icin malca zarara ugramaktan korkarak pisman olmak 
tevbe yerine gecmez . Hakim' e gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— 
Allah bir kulun isledigi gtinahdan dolayi pismanlik duydugunu bilir bilmez, 
daha kul afv dilemeden onu afveder . »Muslim' e gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : c— Varligimi kudret elinde tutan Allah 'a yemin ederek 
soyluyorum ki . eger siz gtinah isleyip arkasmdan gtinahlarmizm afvini 
dilemeseydiniz , Allah sizi ortadan kaldirarak yerinize gtinah isleyip afv 
dileyen bir kavim getirir ve gtinahlarini bagislardi . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah ovulmeyi herkesten cok sever, bu yuzden 
kendini ovmtisttir. Allah 'dan daha gayretli kimse yoktur. Bu yuzden cirkin 
davramslari haram kilmistir. Allah kendisinden oztir dilenmesini herkesten 
cok sever, bu yuzden kitap indirmis, peygamberler gondermistir . »Muslim' in 
rivayetine gore Cuheyne kabilesinden bir kadm bir gun Peygamber ' imize 
gelir, kadm zinadan hamiledir. Peygamberimize «Ya Rasulellah. haddi 
gerektiren bir gtinah isledim, cezami tatbik et» der . Peygamber ' imiz kadinin 
velisini cagirarak ona «Bu kadma iyi bak. dogum yapmca onu bana getir» 
der. Adam da Peygamber ' imizin dedigi gibi yapar.Kadm getirilince 
Peygamber ' imiz elbisesinin sikica tizerine baglanmasmi emreder ve ' nun 
emri tizerine kadm recm edilir. Sonra da Peygamber ' imiz onun cenaze 
namazmi kilar.Hz. Omer (R.A.) «Zina ettigi halde onun cenaze namazmi mi 
kiliyorsun, ya "Rastilellah» der. Peygamber ' imiz ona soyle cevap verir: «Bu 
kadm oylesine bir tevbe yapti ki, yetmis Medineliye boltisttirtilse . onlara 
bile kafi gelirdi. Sen kendiliginden Allah icin canma kiyandan daha makbul 
hie bir kimseye rastladm mi?>Tirmizi, ibni Hibban ve Hakim'e gore ibni 
Omer (R.A.) der ki : «Peygamber ' imizden bir cok kerreler duydugum bir hadisi 
nakledeyim, soyle buyurdu:«— israilogullarmdan Kifl admda gtinah 
islemekten gekinmeyen biri vardi . Bir gun yanma bir kadm geldi. Kifl ona 
nzma gecmek karsiligmda altmis dinar verdi.Adam kocanm karisma 
yanastigi gibi kadma sokulunca kadm titreyip aglamaya basladi, adam «Niye 
agliyorsun, yoksa benden hoslanmadm mi» diye sordu. Kadm «Hayir, mesele 
hoslanmamak degil, fakat bu isi simdiye kadar hie yapmrs degilim. Simdi de 
maddi sikmti ytiztinden yapmaya mecbur kaldim» diye cevap verdi.Adam kadma 
«Madem ki, simdiye kadar yapmadigm bir is, kalk git. para da senin olsun. 
Allah 'a yemin ederim ki . ben de bundan boyle artik gtinah islemeyecegim» 
dedi ve o gece oldti. Sabahleyin kapismda «Allah Kifl'i afvetti» diye 
yazili oldugu gortildti . »ibni Mes'tid (R.A.) der ki . «iki komsu koy vardi, 
birinin halki iyi. obtirtintin kotti idi. Halki kotti dan koyden biri halki iyi 
koye dogru yola cikti. fakat iki koy arasmda oldti. adam hakkmda seytan 
ve melek anlasmazliga dtisttiler. Seytan «Vallahi, o bana hie karsi gelmis 
degildi» dedi. Melek de «Fakat koyden tevbe etmek tizere ayrilmisti» 
dedi.Ulu Allah aralarma girerek oltintin hangi koye daha yakm oldugunun 
tesbit edilmesine htikmetti. Neticede iyilerin koytine bir karis daha yakm 
oldugunu gordtiler. Bunun tizerine afvedildi . Ma 'mer (R.A.) : «Ben de bu 
hususda adami «iyilerin koytine Allah yaklastirdi» diyenleri isittim 
demistir . Buhari ve Mtislim'e gore Peygamberimiz (S.A.S) buyuruyor ki : «— 
Sizden cok onceleri yasayanlardan bir adam doksandokuz kisi oldtirmtistti. 
Bunun tizerine o gtintin en mtihim alimini arastirdi, ona bir rahibi tavsiye 
ettiler. Rahibin yanma varmca ona doksan dokuz kisi oldtirdtigtinti 
soyleyerek tevbesinin kabul edilip edilmeyecegini sordu. Rahip ona «hayir» 
deyince onu da oldtirdti, boylece oldtirdtiklerinin sayisi ytize 

ulasti .Arkasmdan yine o gtintin en btiytik alimini sordu, ona ytiksek bir alimi 
tavsiye ettiler. Adam alime ytiz kisi oldtirdtigtinti soyleyerek tevbesinin 



kabul edilip edilmeyecegini sordu. Alim ona elbette tevbe edebilecegini, 
tevbe ile kendisi arasina hie kimsenin girmeye hakki olmadigim bildirerek 
ona «Ytirti. filan yere var. orada Allah'a ibadet eden insanlar yasiyor, 
onlar ile birlikte sen de Allah'a ibadet et. koyune donme, ctin-ki orasi 
kotii bir yerdir» dedi.Adam da yola koyuldu, fakat yari yolda oldu.Bunun 
iizerine Azab melekleri ile rahmet melekleri adam hakkmda anlasmazliga 
diistiiler. Rahmet melekleri bu adam tevbekar olarak ve kalbi ile Allah'a 
yonelerek buraya geldi» dediler. Azab melekleri de «0 hie bir iyilik 
islemedi» dediler. Bu sirada insan kiligma girmis bir melek cikageldi, 
rahmet ve azab melekleri onu anlasmazliklarmi gozmek uzere hakem kabul 
ettiler . insan kiligmdaki melek «Her iki mesafeyi de olciip karsilastirm. 
Hangi tarafa daha yakmsa o tarafa ait olsun» dedi . Mesafeleri olciip 
karsilastirmca varmak istedigi yere daha yakm oldugu gorulerek onu rahmet 
melekleri gottirdti . »Diger bir rivayete gore hadisin son kismi soyledir. 
«...Adamin oltisti iyiler koyune bir karis daha yakm oldugu icin iyilerden 
sayildi. Baska bir rivayete gore de hadisin bu kismi soyledir. «... 
Allah beriki, koye «uzaklas» ve oteki koye «yakma gel» diye emrettikten 
sonra insan kiligmdaki melek «Her iki tarafa olan mesafeyi olciip 
karsilastirm» dedi. Olciip karsilastirmca iyiler koyune bir karis daha 
yakm oldugunu gordiiler, boylece afvedilmis oldu.»Baska bir rivayete gore 
hadis soyle sona ermektedir, «... Oliim melegi gelince adam son bir gayret 
ile gogsiinii iyiler koyune dogru surukledi.» Taberani'ye gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Adamm biri pek azgm idi, yolda 
biri ile karsilasti, ona «Hepsi de haksiz yere olmak uzere doksan dokuz 
kisi oldurdum, acaba tevbem kabul olunur mu» diye sordu. «Hayir» deyince 
onu da oldtirerek yine yola koyuldu. Bir mtiddet sonra baska biri ile 
karsilasti, ona da «hepsi de haksiz yere olmak uzere yuz kisi oldurdum, 
tevbemin kabul edilmesi icin bir care var mi?» diye sordu. Adam kaatile 
«Eger sana «Allah tevbe edeni reddeder» dersem, yalan soylemis olurum. 
§urada vakitlerini ibadet ile gegiren bir kisim insan var, onlara var. 
birlikte Allah'a ibadet edersiniz» diye cevap verdi.Kaatil o yone dogru 
yola koyuldu, fakat yolda oldu. Rahmet ve azab melekleri adamm oliisunu 
hangi tarafin kaldiracagi konusunda anlasmazliga dustiiler. Bunun iizerine 
Allah aralarmi bulsun diye onlara bir melek gonderdi . Gelen melek «iki 
yere dogru olan mesafeyi olciip karsilastirm, olii hangi tarafa daha yakmsa 
oranm hal-kmdandir» dedi .Mesafeleri olciip karsilastirmca oliiniin 
tevbekarlar yurduna bir parmak kadar daha yakm oldugunu gordiiler, boylece 
afvediimis oldu.»Baska bir rivayete gore hadisin son" kismi soyledir, «... 
Sonra katil baska bir rahibe vardi ve «Ben ytiz kisi oldurdum, tevbemin 
kabul edilme caresi var mi» dedi. Rahip adama dedi ki . «(Jok ileri 
gitmissin. Bilmiyorum. Fakat yakmlarda iki koy var. birinin adi «Nasere» 
digerininki ise «Kefere. Nosere halki cennetliklerin amellerini isler, 
koyde kendilerinden baska kimse oturmaz. Kefere halki ise cehnnemliklerin 
amellerini islerler, koyde yalmz kendileri oturur.Simdi sen var. Nosere'ye 
git, eger orada kalir, onlarm amelleri gibi amel islersen tevbenin kabul 
edilecegi siiphesizdir . »Adam Nasere'ye varmak amaci ile yola cikti, fakat 
iki koy arasmda oldii. Melekler kaatilin oliisiinii ne yapacaklarmi Allah'dan 
sordular. Ulu Allah onlara «Bakm bakalim, adamm oliisii hangi koye daha 
yakmsa kendisini o koy halkmdan yazm» buyurdu .Mesafeleri olciip 
karsilastirmca adami bir parmak kadar Nasere'ye daha yakm bularak 
kendisini bu koy halkmdan saydilar. 
»- 3 63 - 

ELLI DORDUNCU BOLUM 
ZULMU NEHYETMEK 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki; 
-Zulmedenler yakmda hangi tarafa varacaklarmi anlayacaklardir (217)5uara 
Sure-i Celilesi; 227. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Zuliim, Kiyamet Giinii 
karanliklaridir . » Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Haksizlik 
ile bir karis topragi ele gecirenin, Allah Kiyamet Giinii boynuna yedi kat 
yeri gecirir.»Bir kitapta yazdigma gore ulu Allah «Benden baska yardimcisi 



olmayan kimseye zulmedene gazabim pek cetindir» buyuruyor. Sair ne giizel 
soylemistir: «Gticlti iken zulmetme. Qtinkti zulmun sonu pismanliga doner. 
Gozlerin uyur, fakat mazlum uyaniktir. Hep beddua eder sana, Allah' in 
gozleri de uyaniktir. » Diger bir sair de ayni konuda soyle der:«Zalim 
yerytiztinti binek hayvanma cignetip. Kottiltik kazanmada gemiyi iyice aziya 
takmca. Onu zamanin gelismelerine birak,Ciinki bu gelismeler onun kar§isina 
hesabmda olmayan seylercikarir . »Selefden bir zat. «Dtisktinlere zulmedip de 
gticltilerin kottilerinden olma» demistir.Ebti Hureyre (R.A.) der ki; «Tay 
kusu. her hangi bir zalimin zulmtinden duydugu korkudan yuvasmda 61iir.» 

Soylendigine gore Tevrat ' da soyle yazilidir. 
«Kiyamet Giinii . Sirat koprtistintin arkasmdan soyle bir ses gelir: «Ey azgm 
zorbalar, ey gemi aziya takmis eskiyalar! Allah izzeti hakki icin yemin 
eder ki, bu gun su kopriiyii hie bir zalimin zulmu asmayacaktir . » 
Sahabilerden Cabir (R.A.) der ki . «Habesistan ' dan donunce Peygamber' imiz 
bize Habesistanda gordiigiiniiz en sasirtici olayi bana anlatir misiniz» 
dedi . Kuteybe ' nin beyanma gore bu gocmenlerden biri olan Hz. Ali (K.V.) 
soyle konustu:«— Ya Rasulellah, bir gun hep birlikte birarada oturuyorken 
onumiizden oranin yerlisi olan yasli bir kadm gecti. Ba§mda bir su testisi 
vardi ve yerli bir delikanli ile karsilasdi . Delikanli bir eli ile kadim 
ensesinden tutarak itti. kadm diztistti yere kapaklandi ve testisi 
kirildi . Kalkmca delikanliya donerek «Ey zalim* Allah Kursi'yi kurup gelmis 
gecmis herkesi toplaymca. eller ve ayaklar dile gelerek islediklerini bir 
bir anlatacaklar , yarm ' nun huzurunda aramizdaki dava ne olacak, 
goreceksin» dedi. Bunun uzerine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurdu ki:«— Allah 
zayifm hakkini gucpliiden almayan bir toplulugu temize gikarir mi 
hig?»Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah su bes kisiye gazab 
eder, dilerse gazabim dunyada yururltige koyar, dilerse ahirette onlari 
cehenneme atar. Bu bes kisi «• : kirdir:l — idare ettiklerinden hakkini 
aldigi halde onlara karsi insafli davranmayan ve ugradiklari haksizliga 
engel olmayan devlet Baskani.2 — idare ettikleri kendisine bagli kaldigi 
halde, gugluler ile zayiflarm arasini bulmayan ve arzusu uyarinca konusan 
yetkili.3 — Ailesine, Qoluk - gocuguna Allah'a ibadet etmeyi telkin 
etmeyen ve onlara dinleri hakkmda gereken bilgileri ogretmeyen kimse,4 — 
Calistirdigi isgiye hakettigi ticreti vermeyen kimse.5 — Mehri konusunda 
karisma haksizlik eden erkek. »Abdullah ibni Selam (R.A.) der ki; «Ulu 
Allah insanlari yaratip ayaklari uzerine dogrulduklari zaman baslarim 
Allah'a kaldirarak «Ya Rabb ' i . sen kirn ilesin» diye sordular. Ulu Allah da 
«Hakki verilinceye kadar mazlumun yanmdayim» buyurdu .Veheb ibni Munebbih 
(R.A.) der ki : «Zorbanm biri bir kosk yapar, etrafma sur geker. Bu arada 
yasli bir kadm gelerek kosktin yakmmda barmabilecegi bir kuguk kulube 
kurar.Bir gun zorba atma binerek gelir, kosktin gevresini gezer. Bu arada 

yasli kadmm kullibesi gozline ilisir. «Bu kimindir» diye sorar, 
kendisine kuliabenin yasli ve yoksul bir kadmm barmagi oldugu 
soylenir . Zorbanm emri ile kulube derhal yikilir, kadm gelince kulubesinin 
yikildigmi gortir. «Kuliibemi kirn yikti» diye sorar, kendisine «Kral onu 
gortince yiktirdi» diye cevap verilir . Bunun uzerine kadm basmi goge 
kaldirarak der ki, «Ya Rabb'i, ben burada yoktum, peki sen 
neredeydin? ! »Bunun uzerine Ulu Allah Cebrail'e igindekiler ile birlikte 
kosktin altini tiste getirmesini emreder. Cebrail de aldigi emri derhal 
yerine getirir . »S6ylendigine gore Bermekilerin ileri gelenlerinden biri 
oglu ile birlikte zindana atilmca ogul babaya «Babacigim, onca saltanattan 
sonra zincire vurulduk, zindana dtisttik» der. Babasi ogluna «Yavrum, 
mazlumun bedduasi geceleri ytirtidti, biz farkmda olmadik ama Allah ' m 
goztinden ka<pmadi» der.Yezid ibni Hakim (R.A.) der ki : «Zulmettigim kimse 
kadar hig kimseden korkmus degilim. Ctinki o bana Allah yeter. Allah seninle 
benim aramizdadir der. Halbuki ben onun destekgisi yalmz Ulu Allah 
oldugunu bilirim.Ebti Umome (R-A-) der ki; «Zalim Kiyamet Gtinti Sirat 
koprtistine varmca mazlum ontine gikarak yaptigi haksizligi kendisine 
hatirlatir. Boylece zalimler ellerindeki iyi amelleri vermeden mazlumlarm 
ellerinden yakalarmi kurtaramazlar . Eger iyi amelleri yoksa zultimleri 
kadar gtinah mazlumlardan almarak ytiklenir, boylece cehennemin en alt 



katina gonderilirler . »Abdullah ibni tines (R.A.) der ki; «Ben 
Peygamber ' imizi soyle buyururken isittim:«— insanlar Kiyamet Gunu 
cinlciplak, yalin ayak ve sunnetsiz olarak meydana toplamrlar. Uzaktan ve 
yakmdan ayni ayarda duyulan bir ses tonu ile onlara soyle seslenilir : <— 
Hesaplasmamn mutlak hakimi benim. Cennetliklerden hie birinin kendisinden 
bir fiske veya daha buyuk bir ztilum gormus bir cehennemlik hak isterken 
cennete girmemesi gerekir. Uzerinde bir fiske kadar veya daha buyuk bir 
haksizlik bulunan hie bir cehennemligin de zulmunun hesabim vermeden 
cehenneme girmemesi gerekir. Rabb'in hip kimseye zulmetmez . Biz «Ya 
Rasulellah, bizler cinlciplak, yalm ayak ve sunnetsiz olarak bir araya 
getirilecegimize gore bu hak alis - verisi nasil olacak» diye sorduk. 
Peygamber ' imiz : «Tam ceza olarak iyilikler ve kotuliiklerle 
hesaplasacaksmiz . Rabb'in hip kimseye zulmetmez» diye cevap 
verdi . Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Kim haksiz yere baskasma bir 
kamci vurursa, Kiyamet Gunu karsiligi olan cezaya carpilir» 

Soylendigine gore Pers hiikumdarlarmdan biri oglunu okutup 
yetistirmek iizere bir muallim tutar. Sehzade terbiye ve fazilet yonunden 
beklenen amaca ulasmca muallim bir gun onu karsisma alir. Kabahatsiz, 
sebepsiz yere aci bir sekilde dover. Sahzade muallime karsi kin 
baglar . Babasi olup tahta kendisi gecince muallimi huzuruna cagirarak ona; 
«Falan gun beni kabahatsiz ve sebepsiz yere agir bir sekilde dovmenin 
sebebi ne idi?» diye sorar. Muallim ona su cevabi verir, «Ey Padisah, 
bilmis ol ki fazilet ve terbiye yonunden arzulanan seviyeye ulasmca 
babandan sonra tahta cikacagmi anlamistim. Bu yuzden hie kimseye 
zulmetmeyesin diye sana dayagm ve zulmun acisini tattirmak istedim.» Bunun 
iizerine Padisah ona: Allah hayrini versin demis, sonra kendisine bahsis 
verilmesini emrederek birakmistir . 

- 367 - 
ELLI BE§INCi BOLUM 
YETIME ZULUM ETMEYI YASAKLAMAK 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

(217) Yetimlerin mallarim zalimce (haksiz yere) yiyenler, 
ancak ve ancak karmlarma ates dolduruyorlar . Onlar 
cehenneme atilacaklardir . » Nisa Sure-i Celilesi; 10, 
Katade (R.A.) der ki . «Bu ayet Gadafan kabilesinden bir adam hakkmda 
inmistir. Bu adam Vali olmus onun kuguk yastaki yetim yegenin malim 
yemistir . »Ayetteki «zalimce» deyimi «zorla» veya «haksiz yere» demektir, 
buna gore fikih kitaplarinda belirtilen sartlar uyarinca, haksizlik maksadi 
tasimaksizm yetimin malim kullanmak bu hukmun dismdadir. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Yetimin velisi zengin ise, yetim malmdan yemekten uzak dursun, fakir ise 
olculti olarak ondan yesin.» (218) Nisa Sure-i Celilesi: 6 

Ayetteki «61cu olarak» ifadesi, «ihtiyaca yetecek kadar» veya borg 
olarak» yahud «emeginin karsiligi olarak» demektir. Veli yetim malmdan 
aldigi borcu, eli genisleyince geri verir, eli hig bir zamm genislemezse, 
aldigi kendisine helaldir.Ulu Allah (C.C.) su ayette yetimlerin hakkmm 
onemi ve bu hususta gayet titiz davranilmasi konusunda velileri 
uyarmaktadir . Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

c— Arkalarmda zavalli yavrular birakirlarsa zuliim goreceklerinden 
korkanlar ayni endiseyi yetimlere karsi da duysunlar, Allah'dan korkarak 
dogru konussunlar» (219) Nisa Sure-i Celilesi; 9 

Ayetin, malm ticte birinden fazlasi icin yapilacak olan vasiyetler ile 
ilgili oldugunu ileri siiren gortis bir yana birakilacak olursa yukardaki 
Allah Kelammm ozu, mes'uliyyeti altmda yetim barmdiran kimse 
hakkmdadir. Ayet yetime hitap tarzma varmcaya kadar her hususta iyi 
davranmaya tesvik etmektedir. Yetimin velisi ona kendi cocugu imis gibi 
«yavrum» diye hitap etmeli, oldukten sonra malmm cocuguna ve ziirriyetine 
nasil iyilik ve ikramla taksim edilmesini ve onun malma bakilmasmi isterse 
yetime de oyle muamele etmelidir . Cunki ceza giinunun hakimi, herkese 
amelinin karsiligmi verir. Sen ne yaparsan onun aynismi 
goriirsun . insanoglu baskasmm mal ve evladi uzerinde guven iginde tasarruf 



ederken ansizin oliimiin pencesine dtiser, o zaman, Allah ona. mail, coluk - 
cocugu, karisi ve diger yakmlari hakkmda ba?kalarina yaptigimn tipkisi 
olan bir muamele ile mukabele eder. Eger iyi davrandi ise karsilasacagi 
mukabele de iyi. kotti davranmissa gorecegi mukabele de kotti olur.Buna gore 
akli ba?inda olan bir kimse, dininin zedelenmesinden endive etmiyorsa kendi 
malma ve coluk - cocuguna karsi endise duymali; velinin — yetim olsalar — 
gocuklarma karsi nasil davranilmasim istiyorsa, mes'uliyyeti altmda 
yasayan yetimlere karsi da ayni tavri takmmalidir . Bildirildigine gore Ulu 
Allah Hz. Davud ' a (A.S.) buyurdu ki, «Ya Davud! Yetime karsi cana yakm bir 
baba gibi ve dula karsi da miisfik bir koca gibi davran Bilesin ki, ne 
ekersen onu bicersin. (Junki giiniin birinde mutlaka oleceksin, senin de 
geriye yetim cocugun ve dul esin kalacak . »Yetim malma karsi titizlik 
gostermek, bu hususta zuliimden kagmmak hakkmda ayetlerdeki ikazi 
destekleyen, bu vahim ve yikici kotiiliige kapilmaktan insanlari uzak durmaya 
gagiran bir cok hadisler vardir .Muslim' e gore Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Ya Ebu Zerr! Seni zavalli goruyorum, ben kendim icin ne 
istiyorsam, senin icin de onu diliyorum. Sakm iyi kisiye bile amir olma. 
Sakm yetim malma veli olma.»Buhari ve Muslim' in rivayetine gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— ' Su yedi mahvedici seyden 
kacmm.»' A Sahabiler «Ya Rasulallah. nedir onlar» diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz onlara su cevabi verir:«l) Allah'a ortak. 2) Btiyiiciiltik, 3) 
Haksiz yere Allah' m haram kildigi bir canliyi oldurmek, 4) Faiz yemek, 5) 
Yetim mail yemek. ilah. . . 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : . «— Su dort kimseyi cennete koymamak» 
oranm nimetlerinden kendilerine taddirmamak Allah' m kesin kararidir. 1) 
Devamli icki icen, 2) Faiz yiyen, 3) Haksizlikla yetimin malmi yiyen, 4) 
Ana - babayaya asi olan.»-& ibni Hibban ' a gore Peygamberimizin Amir ibni 
Hazm vasitasiyle Yemen halkma gonderdigi mektubun bir yerinde sunlar 
yazili idi:«— Kiyamet Gtinti Allah katmda en btiytik gunahlar sunlardir, 1) 
Allah'a ortak kosmak, 2} Haksiz yere mu'min bir cana kiymak, 3. Savas gtinu 
Allah yolundan kacmak, 4) Ana - babaya asi olmak, 5) Namuslu bir kadma 
zina iftirasi atmak. 6) Buyiiculuk ogrenmek, 7) Faiz yemek, yetim mail 
yemek. » Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gtinunde, bir kavim 
ates fiskirarak kabirlerinden dogrulacaklardir . » Peygamber ' imize «Bunlar 
kimlerdir. Ya Rasulallah» diye soruldu. su cevabi verdi . Ulu Allah' m 
«Yetimlerin mallarmi haksizlikla yiyenler, karmlarmda atesten baska bir 
sey yemezler» mealindeki ayetini gormuyor musun?»Muslim' e gore Mirac 
hadisinin bir yeri soyledir:«— Bir de baktim bir takim adamlarm 
yanmdayim. Onlara kimler tevkil edilmis, cenelerini parcalayan baska bir 
gurup da atesten getirerek agizlarm ve yuttuklari taslar arkalarmdan 
cikiyor. Cebrail'e «Bunlar kimdir» diye sordum, bana «Bunlar yetimlerin 
mallarmi haksizlikla yiyenlerdir, onlarm yedigi karmlarmda tutusan 
atesten baska bir sey degildir» diye cevap verdi. » 

Kurtubi tefsirinde Ebu Said-til Hudri (R.A.) nin rivayetine dayanorak 
Peygamberimizin soyle buyurdugu bildiriliyor . «Mirac gecesi dudaklari deve 
dudagma benzeyen bir takim kimseler gordum, baslarmda dudaklarmdan tutan 
kimseler vardi . Bunlar kendilerine biraz sonra arkalarmdan diisurdukleri 
atesten kayalar yutturuyorlardi . Cebrail'e «Bunlar kim» diye sordum. Bana 
«bunlar yetimlerin mallarmi haksizlikla yiyenlerdir» diye cevap verdi. » 

- 372 - 
ELLI ALTINCI BOLUM 

KIBRIN KOTULUGUNU BELIRTMEK 
Kibirliligin fenaligi ve kotti akibeti hakkmda daha once soylediklerimize 
ilaveten sunlari soylemek istiyoruz. Bu, huy iblisin isledigi ilk gtinahtir. 
Allah da kendisini lanetleyerek gokler ve yerler kadar genis olan cennetten 
cehennem azabma kovmustur . Bir Hadis-i Kudsi'de Ulu Allah «Ululuk, ridam. 
azamet de gomlegim-dir . Bunlarm birinde bana ortak cikani hie aldirmadan 
belini kirarim» buyuruyor . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : t— Kibirliler 
erkek kiligmda, karmcalar gibi Mahsere getirilirler . Her taraflarmi 
kosluk kaplar. Cehennemliklerin terleri kendilerine 
icirilir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Uc kimse vardir. Kiyamet 



Gtinu Allah onlar ile ne konusur, ne taraftarma bakar, onlara aci bir azab 
vardir: 1) Zina eden yasli, 2) Zalim devlet baskani, 3) Buyukliik taslayan 
fakir . »Rivayete gore Hz. Omer (R.A.) «Ona Allah 'dan kork» denince giinah ile 
bobtirlenme duygusuna kapilir» mealindeki ayeti okuyunca (saskmligini ifade 
etmek uzere) «Hic suphesiz, biz Allah' miz ve O'na donecegiz» mealindeki 
ayeti tekrarladi. Bu arada iyiligi emreden biri atildi. Onu oldurdu. Bunun 
uzerine baska birisi one atilarak «iyilik emredenleri mi 61durursun?» dedi . 
Onu da oldurdu. Boylelikle hem kendisine, kendini begenerek emir vereni ve 
hem de kendini begendigi icin yaptigma karsi Cikam oldurdu . »ibni Mes'ud 
der ki . «Biri adama «Allah'dan kork» denince «Sen kendine bak» demesi, 
giinah olarak yeter . »Peygamber ' imiz adamin birine «Sag elinle ye» dedi. Adam 
«Yapamiyorum» diye cevap verdi . Peygamber ' imiz ona «Yapamayasm! > dedi. 
Cunki adami sag eliyle yemekten kibir engellemisti . Bir mtiddet sonra koluna 
felc indi de onu artik kaldiramadi . Sabit ibni Kays (R.A.) bir gun 
Peygamberimize «Ben gordiigun gibi guzelligi seven biriyim, bu kibirlilik 
midir, ya Rasulellah» diye sorar. Peygamber ' imiz ona «Hayir. Kibir hakki 
kabul etmemekten ve baskalarini hor gormekten ileri gelir. Oysa ki, 
baskalari da kibirli gibi veya daha faydali birer insandir.» 
,Vehb ibni Munebbih (R.A.) der ki; »Hz . Musa Firavun'a iman et de kirallik 
yine senin olsun» diye teklif edince Firavun «Hamana danisayim» diye cevap 
verir. Haman'a danismca ona der ki . Ǥimdi sen tapilan bir Rabb iken tapan 
bir kul olacaksm.» Bunun uzerine Allah 'a kul olmayi ve Hz. Musa'ya uymayi 
reddetmis, Allah da onu suda bogmustur . Kureysliler Ulu Allah' in 

(220) «§u Kur'an iki kdyiin biiyiik adamma inseydi ya» mealindeki 
ayette bildirilen itirazi ileri siirmuslerdi . (220) Zuhriif 
Sure-i Celilesi: 31 
Katade (r. a.) der ki . «iki koyiin ileri geleni» Veud ibni Magire ile Ebu 
Mes'ud-us Sakafi'dir. Bunlar Peygamber ' imiz icin «0 yetim bir cocuktur. 
Allah ' nu bize nasil oldu da peygamber gonderdi» diyerek Peygamber' imizden 
daha buyuk bir reis aradilar.Ulu Allah (C.C.) onlara cevap olarak soyle 
buyurdu : 

- Rabb'inin rahmetini onlar mi boliisturuyorlar ! » Zuhruf Sure-i 

Celilesi; 32 
Sonra Ulu Allah cehenneme girip de «Sufe» ehli gibi hor gordtikleri 
kimseleri orada goremeyince dusecekleri saskmligi onlara dunyada iken 
bildirerek buyuruyor ki : 

•— (Dunyada) hor gordugumliz kimseleri niye goremiyoruz ?» (222) Sad 

Sure-i Celilesi; 62 
diyecekler . ileri siiruldugune gore bunlar, yukaridaki sozler ile Ammor, 
Bilal Suheyb ve Miktad (R. Anhuma) gibi sahabileri kasdederler . Vehb ibni 
Munebbih (R.A.) der ki; «ilim yagmur suyu gibidir. Yagmur suyu nasil gokten 
tatli saf olarak iner, agaclar onu kilcal kokleri ile emerek tatlari ne ise 
ona cevirirler, boylece aci olan daha aci, tatli olan daha tatli olur. ilim 
de oyledir. insanlar onu himmet ve arzularma gore bellerler. Boylece o. 
kibirliyi daha kibirli yoparken aleak gonulluniin de teva-zuunu arttirir. 

Clinki kibirliligi amac edinen kimse cahildir, ilim kazaninca 
kibirliligine sebeb bularak daha da kibirli olur. Fakat cahilken Allah 
Korkusu tasiyan kimse, bilgisini artirinca, tavrini sebeb edinerek Allah 
Korkusu, cekingenlik ve tevazuu daha da artar.Bundan dolayidir ki ibni 
Abbas ' in rivayet ettigine gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyurmustur : «— 
Oyle bir kavim gelecek ki Kur'an okuyacaklar girtlaklarmdan oteye 
gecmeyecek ve biz «Kur ' an okuduk. Kim bizden daha gtizel okur, kirn bizden 
daha iyi bilir.» diyeceklerdir . (Sonra sahabilere donerek) «Bu kimseler 
sizin aranizdan cikacak. Ey ummet iste cehennemin yakiti onlardir» diye 
buyurdu. Hz. Omer .R.A.) der ki . «Alimlerin buyuklenenleri olmaym.» 
Bilginiz cehaletinize yetmez . »Rivayete gore her yerde kargasalik cikardigi 
igin «israuogullarinm serserisi» diye sohret kazanan bir adam 
«israilogullarinm Abidi» diye isim yapan bir zat ile karsilasir, abidin 
basi uzerinde kendisini devamli- olarak golgesi altmda tutan bir bulut 
dolasmaktadir . Serseri onun yanma varinca icinden «Ben israilogullarmin 
Serserisi, bu adam ise israilogullarmin abididir. Eger onun yamnda 



oturursam. belki Allah bana merhamet eder» diye diisiinerek abidin yamna 
oturur.Abid de icinden «Ben Israuogullarmm abidi . bu ise 
Israilogullarmm serserisidir . Nasil olur da yanimda oturur» diye 
dtistinerek onu hor gortir ve ona «Kalk git yammdan» der.Bunun tizerine Allah 
o giintin Peygamber ' ine «Onlara yeni amel islemeye ba§lamalarim soyle. Ciinki 
ben serseriyi afvettim ve abidin de isledigi amelleri sildim» diye 
bildirir . Baska bir rivayete gore de abidin basi uzerinde gezen bulut, 
serserinin basi uzerine gecer.Bu hikaye sana Allah' in kullarimn kalblerine 
baktigmi acikca ogretir . Anlatildigma gore Peygamberimize adamm birinin 
iyiliginden bahsedildi. Gtinun birinde adamm kendisi cikagelince sahabiler 
«Ya Ra-sulallah. iste sana bahsettigimiz adam bu» dediler. Peygamber ' imiz 
«Ben onun ytizunde seytani bir karanlik g6riiyorum» dedi adam selam verip 
Peygamberimizin huzuruna cikmca Peygamber ' imiz ona «Sana Allah icin 
soruyorum. Nefsin sana gevrenin en faziletli adami oldugunu soyluyor» diye 
sordu. Adam «evet» diye cevap verdi.Demek ki, Peygamber ' imiz adamm 
kalbinde sakli duran kotulugu ntibuvvet nuru sayesinde yuz karaligi olarak 
gormustii . Sahabilerden Haris ibni Ciizuf Zubeydi (R.A.) der ki; «Kur ' an 
okuyucularmm gtilune hali beni sasirtir. Iclerinde oyleleri var ki . sen 
onu gulerytizle karsiladigm halde o sana ilmi ile minnet ederek asik cehre 
ile mukabele eder. Allah bu gibilerin musltimanlar arasmdaki sayismi 
gogaltmasm . »Rivayete gore Ebu Zerr (R.A.) der ki : «Bir gun Peygamberimizin 
huzurunda biri ile tartisirken ona «Ey kadmm siyah oglu» dedim Bunun 
uzerine Peygamber ' imiz bana donerek «Ya Ebu Zerr! Bardagi tasirdm. bardagi 
tasirdm! Beyazm oglu ile karanm oglu arasmda ustunluk farki 
yoktur . »Bunun uzerine yere yattim ve adama . «Gel. yuzume bas» dedim. Hz. Ali 
(K.V.) buyurur ki . «Cehennemlik bir adam gormek isteyen kimse, karsismda 
ayakta duranlar varken oturan bir adama baksm.>Enes Ibni Malik (R.A.) der 
ki; «Sahabilerin nazarmda Peygamber ' imizden daha sevgili bir insan yoktu, 
boyle iken ' nu gortince ayaga kalkmazlardi, cunki bu davramstan 
hoslanmadigmi bilirlerdi . »Peygamberimiz bazi vakitlerde sahabiler ile 
gurub halinde yurtirken onlari one gecdrerek aralarmda yururdu. Bu 
hareketinin hikmeti. ya onlara algak gonullulugun giizel bir numunesini 
vermek veya seytanm nefsine tif leyebilecegi kibir ve kendini begenmislik 
duygusunu silmek idi.Nitekim bu iki ihtimalden biri ytizunden olsa gerek, 
bir seferinde namaza dururken yeni elbisesini gikarip yerine eski 
elbisesini giymisti. 

- 375 - 
ELLI YEDINCI BOLUM : 
TEVAZU VE KANAATIN FAZILETI 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah, karsismdakinin 
kusurunu hos gorenin itibarmi yuceltir. Allah igin ancak gonullu 
davrananm. Allah derecesini yukseltir.» Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : c— Herkesin yambasmda iki melek bulunur, bunlar kendisini 
kontrol eden bir gemi avucdarmda tutarlar. Eger adam buyukltik taslarsa 
melekler gemi gekerek «Allah'im, onu asagi indir» diye dua ederler. Adam 
nefsini algaltmca melekler de «Allah'im, onu yukselt» diye dua 
ederler . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:*'«— Miskinlige 
diismeksizin alcpak gonullu o'abilen, biriktirdigi mail Allah'm emri 
uyarmca kullanan, zavallilara ve duskunlere aciyan, ilim ve idrak 
sahipleri ile dusup kalkanlara mujdeler olsun ! »Rivayete gore Peygamberimiz 
{S.A.S.) ashabmdan bir kac kisi ile birlikte evinde yemek yiyordu. Kapiya 
bir dilenci geldi, dilencinin vucudunda tiksindirici bir felcp vardi, adama 
igeri girmesi igin izin verdi . icperi girince Peygamber ' imiz adami dizi 
uzerine oturttu. Sonra ona «ye» dedi. Galiba Kureysti biri adamdan igrenir 
gibi oldu. ondan tiksindigini belirtti. Fakat o Kureysli olmeden once ayni 
felce yakalandi . Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Rabbim bana iki sey 
arasmda -Rasiil bir kul olmakla Nebi bir Melek olmak arasmda muhayyerlik 
verdi Ama, hangisini tercih edecegimi bilemedim. Melekler arasmda samimi 
dostum Cebrail idi, basimi kaldirip ona baktim. bana «Rabbi'nin karsismda 
aleak gonullu ol» dedi. Bunun uzerine ben de «Kul-peygamber olmak isterim» 
dedim. »Ulu Allah (C.C.) Hz. Musa'ya (A.S.) bildirdi ki . «Ben sadece 



ululugum oniinde tevazu gostererek canlilarima karsi biiyiikltik taslamayan ve 
korkumu kalbinden birakmayanlarm namazim kabul ederim. »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) soyle buyurdular: 

«— Ululuk takvadir, seref aleak gonulluliiktur ve kesin inane; da 
servettir . »Hz . Isa (A.S.) der ki; «Diinyada aleak gontillu olanlara mtijdeler 
olsun. Ahirette kiirsi sahibi onlardir. Dtinyada insanlar arasmda 
arabuluculuk yapanlara ne mutlu, Kiyamet Gtinti «Firdevs»in varisi onlar 
olacaklardir . Diinyada kalbleri temiz olanlara ne 'mutlu! Kiyamet Gunu 
Allah '1 onlar goreceklerdir . *Ulemadan biri dedi ki duyduguma gore, 
Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyurmustur . *— Ulu Allah bir kulu islama 
hidayet eder, ona ytiz gtizelligi verir ve ona kendisini beklemeyen bir mevki 
verir ve bunlarla birlikte ona aleak gontilltiltik nasip ederse o kul 
Allah'm, en seckin kullarmdan olur.» Hz. Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:e— Ulu Allah su dort seyi sadece sevdiklerine nasib eder:l — 
Az konusmak. ibadetlerin basidir, 2 — Allah'a gtivenmek, 3 — Aleak 
goniilltiltik, 4 — Dunyaya gonul baglamamak . »Bildirildigine gore, bir gun 
Peygamber ' imiz yemekte iken ba?mda kabuk baglamis kellik bulunan siyahi 
bir adam cikageldi. Kimin yanma oturduysa yamndaki yerinden kalkip 
uzaklasti. Bunun uzerine adami Peygamberimiz yanma aldi, yine peygamber 

(S.A.S.) buyuruyor ki : «insanm, gevresince hor gortilmesine yol acan bir 
kusur tasiyarak onun ile kendisinden elinde kibirlilik duygusunu gidermesi 
hosuma gider . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) bir gun sahabelere «Ne icin sizde 
ibadet tadi goremiyorum» der. Sahabiler. «Ya Rasulellah, ibadetin tadi 
nedir» diye sorarlar. Peygamber ' imiz «alcak gonulluluktur» diye cevap 
verir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ummetimin aleak gontilltilerini 
gortince onlara karsi siz de aleak gontillu olunuz. Fakat ummetimin 
kibirlilerini gortince siz de onlara tepeden bakm. Bu tutum onlari horlar 
ve ktictilttir . »Sairin biri ne gtizel soyler: Aleak gontillti ol ki, kendisi 
ytikseklerde oldugu haldeSu ytiztinde goze gortinen yildiz gibi olasmlDuman 
gibi olma ki, ytikseltil kendiniHava tabakalarma dogru, oysa ki 
alcaktadir . »Kanaatin fazileti hakkmda yukarda gecenlere ilaveten su bilgi 
verilmistir. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Mtiminin yticeligi, 
baskalarma muhtac olmamakladir . » Kanaatte htirriyet ve yticelik vardir. Bu 
ytizden «Herhangi bir kimseye karsi kendini ihtiyagsiz sayarsan, onun gibi 
olursun. Kime el agarsan ac, esiri olursun. Kime iyilik edersen efendisi 
olursun. ihtiyacim karsilayan az miktar seni azdiran coktan daha 
hayirlidir» demisler . Ehli hikmetten biri der ki . «Kanaatten daha tisttin bir 
zenginlik ve maymun istahliliktan daha agir bir fakirlik gormedim. »Sair 
buna dair soyle der:«Kanaat bana ululuk elbisesi saglamistir . Hangi 
zenginlik kanaatten daha ulu olabilirlOnu kendine sermaye edin.Sonra da 
takvayi meta haline getir . Boylece cifte kazanc bularak dosta muhtac 
olmazsm . Bir mtiddet sabrin karsiligi olarak da cennet 

nimetlerinekavusursun . »Diger bir sair de soyle der : «Nef sinin yetecek kadar 
ile yetinmesini sagla, yoksaSenden yeterli olandan daha cogunu ister.Senin 
uzun omrtin ancak icinde yasadigm saattir . »Diger bir sair de soyle 
soyltiyor : «Rizik senden uzaklasmca sabirli ol. Var olanla yetinerek o 
hususda kanaat et. Onu kazanmak icin kendini yorma. Eger onda nasibin varsa 
sana ulasir . »Diger biri de der ki : «Alcaklarm avuclari seni susuz 
birakirsa. Kanaat doyurma ve kandirmada sana yeterlidir Oyle bir erkek ol 
ki, ayagi toprakta. Himmet ve arzusu Stireyya'da olsun. »Baska bir sair de 
der ki:«Ey kuvvete dayanarak rizik arayan kimse. Heyhat ki, sen asilsiz 
kanaatlere saplanmissm . Karayilan btittin gtictine ragmen gol lesi yer. Oysa 
zayifligma ragmen, sinek bal toplar . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) maddi darliga 
dtistince ev halkma namaza kalkm buyurur. «Bana boyle emir verildi» diyerek 
su ayeti okurdu: «— Ev halkma namazi emreyle ve bunda sebat et.»Sairin 
biri der ki : 

«Dtinya ile onun stisleri tizerinde dolasmayi birak. Coga kosmak ve 
tamahkarlik aklini basmdan almasm. Kanaat bitmeyen bir servettir. „ 
Hey. gegimin fazlasim hepsi ele birak .Allah ' in sana ayirdigi pay ile 
yetinerek razi ol ! iyi dtisuntince oyle olmanin sana hie bir faydasi 
yoktur . »Diger bir sair de der ki:«Uzerine dtismeden sana gelen ile yetin 



Rabb'imiz karincayi bile unutmaz. Zaman sana yiiziinti donerek gelirse ayaga 
kalk. Yok eger arkasim gevirirse sen de yat uyu.»Hikmet ehli «Ululuk. 
giizel kiyafetle degildir.» derler. Ctinki elbise giyinmenin zevkine dalmak 
ve stisler takistirmak insani oyle oyalar ki, dlinyaya duydugu meyil yiiziinden 
dini gorevlerine aldiris etmez olur. boyle birinin kibirlilikten uzak 
kalmasi da 50k zayif bir ihtimaldir . Bir sair soyle der:«Dtinyanm kuru bir 
lokmasma raziyim.Bir de kaba islemeden bir abasma, bu ikisinden baskasmi 
istemem. Ciinki ben devrin kalici olmadigini gordum.Devir ve omrumiin her 
ikisi de yok olucudurlar . » 

- 379 - 
ELLI SEKiZINCi BOLUM: 
DUNYAYA ALDANMAK 

Dtinyanin biitiin gelismeleri hosa giden ve arzulanmayan durumlar olmak 
iizere ikiye ayrilir. Bu gelis, biitiin yeryiizii halki hesabma elverisli 
olmaz, hakim olan Allah' in htikmti uyarmca gesitli mahiyetler kazamrlar . Ulu 
Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Rabb'in dileseydi, biitiin insanlari tek bir iimmet yapardi . Rabbinin 
rahmet ettikleri harig, onlar farkli olmakta devam ederler. Rabb'inin 
«cehennemi cinlerden ve insanlardan doldururum» hiikmii kesinlesti (223) Hud 
Siire-i Celilesi: 118-119. 

Bir tefsir alimine gore ayetteki «farklilik» varlik afismdandir ve 
insanlarm fakir ve zengin olmak uzere birbirinden farkli durumda olmalari 
belirtilmektedir . Buna gore dtinyanin elverisli gelismelerine muhatap olanlar 
ve Allah' in imkan tamdigi kimseler bu durumu sukur ile karsilayarak 
Allah'a gesitli iyi ameller ile karsilik vermeleri ve dunyaya aldanmamalari 
gerekir. Boyle bir tutum, beklenmedik felaketlere karsi koruyucudur. Bu 
hususda Allah' in ayeti yeterli bir uyaridir: 

(224) «— Ey insanlar, hie siiphesiz, Allah'in va ' di kesindir. 

Buna gore sakin diinya hayati sizi aldatmasin.» Fatir Siire-i 
Celilesi: 5 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«Mtinafiklar mli'minlere «sizin ile birlikte degilmiydik» diye 
seslenirler. Mii'minler de «evet, fakat siz kendinizi fitneye 
diisiirerek hep mii'minlerin kotiiliigiinii beklediniz. islam hakkinda 
siipheye diistiiniiz. Sizi nefsinizin arzulari aldatti . Boylece Allah'in 
hiikmii geldi, ayartici seytan sizi Allah'in firsat vermesine dayanarak 
aldatti. » (225) HacSid Siire-i Celilesi; 14 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Akli basmda kimselerin uykusu ve 
orucsuz hali ne giizeldir. Ah-maklarm uyanik kalip ibadet etmelerine ve 
galismalarmda nigin gozleri acilsin? Allah korkusu ve kesin iman tasiyamn 
bir zerre kadarlik iyiligi, aldanmislarm yeryiizii dolusu iyiliginden daha 
iistiindiir . »Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Akilli kimse nefsini hor 
gortip oliimden sonrasi igin amel isleyen kimsedir Aptal da nefsinin azgin 
arzularma kapilan ve Allah'dan uzun vadeli hayallerinin gergeklesmesini 
dileyendir . »Bir sair soyle der:«Hosuma giden bi ' gelismeye karsi diinyayi 
ovenler Omriim hakki igin, gok geepmeden onu kmayacaklardir . arka dondiigii 
zaman insan igin hasret konusudur. Doniip geldiginde ise sikmtilar artar.» 

Baska bir sair de soyle der:«Allah'a yemin ederim ki, diinya 
bastanbasaBize kalsa ve rizki da bol bol gelse, §eref li bu insanin ona boyun 
egmesi yerinde degildir . Nasil yerinde olsun ki . o yarm bozulub gidecek bir 
meta ' dir . »ibni Besam der ki:«Adi batsm, dtinyanin ve onun gtinlerinin ! Ciinki 
o iiztintti icpin yaratilmistir . Sikmtilar bir an bile bitmez.Ne kirallar ve ne 
de idare edilenler hesabma . §asarim ona ve onun gergekgiligine ! Ki o 
insanlara diisman oldugu halde herkes ona asikti Diger bir sair de der 
ki:«Diinya der ki : Zamam soyle gortiyorumAlgaklara oncelikle rizik 
veriyor§eref ve fazileti olanlara karsi elini sikiyor.Ona dedim ki : Soziin 
oziinti benden al.O kazanci haramda gordti.Bu yiizden pisi pisine bol bol 
verdi.»Diger bir sair de der ki:«Sor giinler Kisra ' yaKayzer ' e saraylara ve 
saraylilara ne yapmislar Onlarm hepsini ayriliga siiriiklemedi mi? Ne 
akilliyi ve ne de akilsizi birakmaksizm ! »Anlatildigma gore bir Bedevi bir 
kabileye misafir olur. Ona yemek verirler, yemekten sonra kabilenin 



cadirmm golgesinde uykuya yatar, uyurken cadiri sokerler, gtines ba?ma 
vurunca uyanarak yola koyulur, ytirtirken der ki:«— Hey. gibi hey! ba?ma 
cektigin bir golgeye benzer Gtintin birinde bu golgenin kaybolmasi 
katjimlmazdir . »Diger bir sair de soyle der:Hey gidi hey! Dtinya atlinin ogle 
sonu uykusu icin indigi birkonaktir. Orada dinlenme ihtiyacim giderir ve 
sonra gocer.»Ehli hikmetten biri arkada?ina der ki . «Dua eden sana 
isittirdi isteyen de senden oztir diledi. Fakat yardima en muhtac olanlar 
kesin imanini kaybedenler ve amelden uzak kalanlardir . »ibni Mes'iid (R.A.) 
der ki, «ilim namma Allah korkusu kafidir. Cahil namma da, «Allah'm 
affma aldanmak kafidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Dtinyayi 
seven ve ondan hosnut olanin kalbinden Ahiret Korkusu cikar.»Ehli hikmetten 
biri der ki . «Kul . elde edemedigi diinyaliklara karsi duydugu uziintuden 
dolayi hesaba cekilir. Ele gecirdigi diinyaliklara karsi duydugu sevingten 
dolayi da hesaba cekilir. »ilk muslumahlar sizin haramlardan kacmdigmizdan 
daha siddetle helallerden uzak dururlardi. Sizin goztintizle onemi olmayan 
bir cok seyler onlarca mahvedici tehlikeler olarak kabul edilirdi. Halife 
Omer ibni Abdtilaziz {R.A.)sik sik su beyitleri misal olarak getirirdi. Bu 
beyitler Sair Misar - ibni Keddam.a aittir:«Ey aldanmis! Giinduzun 
vurdumduymazlik ve uykudur. Gecen de uykudur, mahvolman kagimlmazdir. Sen 
ki gelip gecici olanlar oyalamyorsun, hayallerle seviniyorsun . Riiya goren 
kimsenin, uykuda asilsiz tatlarla oyalandigi gibi.» Dunyadaki bu oyalanism 
yuzunden hoslanmadigm bir akibet ile karsilasacaksm . Hayvanlarm 
dunyadaki hayati boyledir.» 

- 383 - + 
ELLI, DOKUZUNCU BOLUM 
DUNYANIN KOTULUGU VE ONDAN SAKINDIRMAK 

Ebu Ummet-ul Bahili'nin (R.A.) rivayet ettigine gore Salebe ibni 
Hatib Peygamber ' imize «Ya Rastilellah. Allah 'a dua et de bana mal versin» 
dedi . Peygamber ' imiz onun bu arzusunu «Ya Salabe, sukrunii eda ettigin az 
mal, sukrunu yerine getiremeyecegin gok maldan daha iyidir» diye karsilik 
verdi . Salabe yine de «Ya Rasulellah, Allah 'a dua et de bana mal versin» 
diye israr etti. Peygamber ' imiz ona «Ya Satabe. beni misal almak istemez 
misin? Allah' in Rasul'u gibi olmak istemez misin? Nefsimi kudret elinde 
tutan Allah'a yemin ederek soyliayorum ki . daglarm benim igin altm ve 
gumiis olmasim dilesem, olurlardi» diye cevap buyurdu . Salabe bu sefer dedi 
ki . «Seni Hak dinle peygamber gonderen Allah'a yemin ederim ki . bana mal 
versin diye Allah'a dua edersen, her hak sahibine hakkini verecegim, soyle 
soyle yapacagim. »Bunun tizerine Peygamber ' imiz «Allah'im, Salebe 'ye mal 
nasibeyle. diye dua etti. Salebe de koyun edindi . Salebe ' nin edindigi 
koyunlar bocek gibi tiredi . Oyle ki . surusune Medine dar geldigi igin bir 
vadiye tasmdi. Bu yuzden sadece ogle ve ikindiyi cemaatle kilip, diger 
vakitler cemaatten geri kalmaya basladi. Bu arada suru uremesine devam 
ettigi igin Salebe baska bir yere tasmmak ihtiyacim duydu ve Cuma ' dan 
baska hig bir namazi cemaatle kilmamaya basladi . Derken suru bocek gibi 
tiremeye devam etti. Salebe de Cuma gunleri kervanlarm yoluna cikarak 
Medine 'de olup bitenleri ogrenir oldu.Bir giin Peygamber ' imiz «Salebe ne 
yapiyor?» diye sordu. O'na «Ya Rasulellah. suru edinince Medine 'ye sigmaz 
oldu» diye- baslayarak olup bitenleri bir bir anlattilar. Peygamber ' imiz 
«Yazik Salebe 'ye. yazik Salebe 'ye. yazik Salebe ' ye» diye buyurdu. 

Bu sirada «0nlann mallarmdan belirli bir sadaka al, boylece onlari 
temizlemis ve nefislerini armdirmis olursun. Onlar icin dua et. senin duan 
onlari huzura kavusturur» mealindeki ayet inerek zekat vermek farz kilindi. 
(226) Tevbe Sure-i Celilesi: 103 

Peygamber ' imiz Cuheyne kabilesi ile Beni Suleym kabilesinden iki kisiye 
yazili bir emirname verip zekat toplamakla gorevlendirdi , onlara «Salebe 
Bin Hatib ile Beni Suleym'den falan adama verip zekatlarini alm» diye emir 
verdi. Adamlar yola cikip Salebe 'ye vardilar. Peygamber ' imizin emirnamesini 
okuyarak kendisinden zekatini vermesini istediler . Salebe tahsildarlara «Bu 
cizyeden baska bir sey degil, bu cizyeden baska bir sey degil, bu cizyenin 
kardesidir, gidin isiniz bitince bana yine ugraym» dedi.Bunun tizerine 
tahsildarlar Suleymrye yoneldiler. Suleymi onlarin geldigini duyunca 



develerin en semizini secerek onu zekatlik olarak ayirdi ve tahsildarlari 
onunla karsiladi. Tahsildarlar bunu gortince «En semiz deveyi vermen gerekli 
degil, o ytizden bunu senden almak istemiyoruz» dediler. Suieymi «Ne 
miinasebet aim onu, ben gonial hosnutlugu ile veriyorum. Onu siz alasmiz 
diye ayirdim» dedi . Tahsildar gorevlendirdikleri diger zekatlari toplamayi 
bitirince geri donerken Salebe'ye bir daha ugradilar, zekatmi vermesini 
istediler. Salebe bu sefer onlara «Yanmizdaki yaziyi gosterin» dedi. 
Yaziya goz atarken yine «Bu cizyenin kardesidir, siz gidin, ben ne 
yapacagimi dtistineyim» dedi . Tahsildarlar Peygamber ' imize dondtiler. onlari 
gortir gormez daha kendileri ile konusmadan «Yaziklar olsun Salebe ' ye» dedi 
ve Suieymi 'ye dua etti. Tahsildarlar da Peygamber ' imize gerek Salebe 'nin ve 
gerekse Suleymi*nin nasil davrandigmi anlattilar. Bunun tizerine Allah 
(C.C.) Salebe hakkmda: 

«Onlardan bir kismi «Eger Allah bize mal bagislarsa mutlaka zekat 
verir ve mutlaka salihlerden oluruz» diye soz verdiler. Fakat Allah onlara 
mal bagislaymca onu cimrilik ettiler, arka dontip sozlerinden 
caydilar .Allah da kendisine verdikleri sozden cayarak yalan soyledikleri 
icin ' nun karsisma cikacaklari gtine kadar kalblerine nifak ekmek 
suretiyle onlari cezalandirdi» mealindeki ayet indi» (227) Tevbe Sure-i 
Celilesi; 75-77 

Bu sirada Peygamberimizin yanmda bulunan Salebenin bir akrabasi, inen 
ayeti duyunca Salebe'ye vararak ona «Ya Salebe, anan olesi, ulu Allah senin 
hakkmda soyle soyle bir ayet indirdi» dedi. Bunun tizerine yola cikan 
Salebe. Peygamberimize vararak zekatmi almasmi istedi. Peygamberimiz 
kendisine «Allah, bana senden zekat almayi yasakladi» diye cevap 
verdi . Peygamberimizin bu cevabi tizerine Salebe basma toprak serperek 
dogtinmeye koyuldu . Peygamber ' imiz ooa «iste senin amelin, verdigim emri 
yerine getirmedin» dedi. Peygamber ' imiz verecegi zekati almak istemeyince 
Salebe evine dondti . Peygamber ' imiz Ahirete goctince Salebe, zekat borcunu Hz. 
Ebti Bekr'e getirdi, fakat Ebti Bekr de onu geri cevirdi. Arkasmdan Hz. 
Omer'e getirince o da kabul etmedi . Hz. Osman'm halifelige gecisinden 
sonra da Salebe oldiiCerir'in rivayet ettigine gore Leys der ki : «Adamm 
biri Hz. isa'ya arkadas olur, ona «Senin yanmda sana yoldas olabilir 
miyim» diye teklif eder. Teklifinin kabul edilmesi tizerine yola koyulurlar, 
bir nehrin kenarma varmca yemek molasi icin otururlar, yanlarmda tig 
cporek vardir. ikisini yerler, birisi kalir, bu arada Hz. isa nehre varip su 
itpmek tizere kalkar, su ipip dontince tigtincti goregi bulomaz. Adama «g:6regi 
kirn aldi» diye sorar, adam «bilmiyorum» diye cevap verir . Yemekten sonra 
arkadasi ile birlikte yola koyulur. Yolda iki yavrulu bir geyik gortirler. 
Hz. isa yavrulardan birini cagirir, yavru Hz. isa'nm daveti tizerine yanma 
gelince onu keser, etinin bir kismmi kizartarak yerler . Yemekten sonra Hz. 
isa geyik yavrusunun kalmtilarma «Allah'm izni ile canlanip kalk» ilet. 
yavru da derhal canlanip kalkarak oradan uzak-lasiverir . 

Bu olay tizerine Hz. isa yoldasma «Sana az dnceki mucizeyi gosteren 
Allah icin soruyorum, coregi kirn aldi?» der. Adam yine «bilmiyorum» diye 
cevap verir. Bir mtiddet sonra bir nehrin yanma varirlar. Hz. isa adamm 
elinden tutarak su tisttinde ytirtirler, karsiya gegerler. Nehri asmca Hz. isa 
«Az onceki mucizeyi sana gosteren Allah hakki icin sana soruyorum, tictincti 
coregi kirn aldi» diye sorar, adam yine «bilmiyorum» diye cevap verir. Bir 
mtiddet sonra bir cole varirlar ve otururlar. Hz. isa bir yere kum ve toprak 
yigar, meydana gelen yigma Allah' m izni ile «altm ol» der. yigm da 
altm olur Hz. isa altm yigmmi tige bolerek adama «ticte biri benim, ticte 
biri senin, obtir ticte biri de coregi alanm» deyince adam «coregi alan 
bendim» diye gercegi itiraf eder. Bunun tizerine Hz. isa «Altmm hepsi senin 
olsun» diyerek ondan ayrilir.Adam altmm basmda dururken colde yanma iki 
yolcu gelir. Gelenler kendisini oldtirtip altini almak ister, adam «Onu 
aramizda tice boltistirtiz, simdi once biriniz sehre varip yiyecek bir sey 
alsm» diye teklif eder. Adamm teklifi kabul edilerek gelenlerden biri 
sehre gonderilir . Sehre giden adam yolda giderken «Niye altmi onlar ile 
boltiseyim, alacagim yiyecege zehir katar, onlari oldtirtirtim, boylece altmm 
hepsi bana kalir» diye dustintir ve dedigi gibi yapmak tizere sehirden aldigi 



yiyecege zehir katarak doner .Altinin yaninda kalanlar da «Niye ona altinin 
ticte birini verelim, dontince onu oldtirtir ve altini ikimiz paylasiriz» diye 
Konu?urlar. Adam doniince onu oldtirtirler, fakat yiyecegi yeyince de 
kendileri oltir, boylece altin col ortasmda ve her tictintin oltistintin 
yaniba?mda sahipsiz kalir.Bu sirada Hz. isa'nin yolu olay yerine yeniden 
ugrar, durumu gortince yamndakilere «Iste dtinya budur, ondan sakmm» 
der.Hikayeye gore Zulkarneyn, yolculuklarmdan birinde hie biri dunya 
nimetlerinden yararlanmayan bir kavim ile karsilasir. Adamlar kendilerine 
birer mezar kazmislar, sabah olunca herkes mezara girer, orayi stipiirtir ve 
orada ibadete koyulur, acikmca da hayvanlar gibi baklagil otu otlarlar, 
ayrica bir cok bitkileri de kendilerine yasaklamislardir . Zulkarneyn, kavmin 
padi?ahina haber gondererek kendisi ile gortismek istedigini bildirir, 
padisah elciye «Ona cevap olarak bildir ki . benim kendisinden bir istegim 
yok, eger kendisinin bir arzusu varsa gelsin» cer . Zulkarneyn «Dogru 
soyltiyor» diyerek padisahm kar§isma cikar ve 

«Bana gelesin diye sana elci gonderdim, gelmeyince iste ben geldim» 
der. Padisah «Eger senden bir istedigim olsaydi, gelirdim» der . Zulkarneyn 
der ki . «Niye hie bir kavimde benzerini gormedigim bir takim seyleri sizde 
goruyorum?» Padisah «G6rdtigtin acayiplik nedir?» diye sorar. Zulkarneyn 
«Dunyaliginiz ve hie bir seyiniz yok. niye altin gtimtis edinip istifade 
etmiyorsunuz?» der. Padisah «Biz altin ve gtimtisten nefret ederiz. Ciinki 
insanin biraz altin veya gtimtisti olunca nefsi kabarir ve daha fazlasim elde 
etmeye bakar . »Zulkarneyn «Peki. niye kendinize mezar kazmi§simz. sabah 
olunca her biriniz mezarma kosuyor, temizliyor ve orada, namaz kiliyor 
der» Padisah «0rasmi gozonunde tutup dunya bize amel asilamak isteyince 
boylelikle nefsimizi firenlemek istedik» der . Zulkarneyn «Baklagil 
otlarmdan baska bir yiyeceginiz olmadigim gortiyorum. Niye hayvan edinip 
stittinti sagmiyor, onlari binek olarak kullanmiyorsunuz» diye sorar. Padisah 
«Midelerimizi canlilara mezar yapmak istemiyoruz, bitkileri kendimize 
yeterli gordtik, insana az miktarda bir yiyecek kafidir. Hangi yiyecek 
olursa olsun, girtlaktan gectikten sonra bize gore hie bir tadi yoktur» 
der.Bu sirada padisah elini Zulkarneyn ' in arkasma dogru uzatarak bir kafa 
tasi alir ve «kimdir bu . biliyor musun» diye sorar. Zulkarneyn «Hayir, 
kimdir» der. Padisah «Yerytizunun hukiimdarlarmdan biri, Allah ona halk 
uzerine saltanat vermis, o da ziilum, haksizlik ve azgmliga girmis. Allah 
onu bu yolda gortince canini alip basini govdesinden ayirmis da yere atilmis 
bir tas gibi olmus, ayrica ahirette cezasim vermek iizere Allah onun 
islediklerini de bir bir kayda gecirmis» der. Padisah sonra eline bir baska 
curuk kafa tasi alarak «Ya Zulkarneyn. kimdir bu, biliyor musun» diye 
sorar. Zulkarneyn «Hayir, bilmiyorum, kimdir» der. Padisah «Bu da 
deminkinin arkasmdan tahta gecen huklimdarm kafa tasidir. Bu padisah 
kendisinden oncekinin halka yaptigi zulmii, zorbaligi ve haksizlig gormtis . 
yiizden Allah'dan korkup tevazu yolunu secerek halkma karsi adaleti 
emretmis, sonunda akibeti gordiigiin gibi olmus. Allah ahiretinde karsiligini 
vermek iizere onun da amelini kayda gecirmis» diye cevap verir . «Arkasmdan 
padisah Zulkarneyn ' in basini isaret ederek «Bu kafa tasi da deminkiler gibi 
olacak, ya Zulkarneyn. davramslarma dikkat et» der.Bunun uzerine 
padisaha; «Bana arkadas olur musun? Seni Allah ' m bana bagisladigi servette 
kardes, vezir ve ortak edinirim» diye teklif eder. Padisah «Ben ve sen 
birerada barmamayiz» der. Zulkarneyn «Niye» diye sorar. Padisah «Qunki 
herkes sana dtisman, bana dosttur» der. Zulkarneyn «niye» diye sorar. 
Padisah «ctinki elindeki mevkii, mal ve dtinyalik ugruna sana herkes dis 
biler. Bana bu hususta da dtisman olan birinin oldugunu sanmiyorum, ciinki 
ben bunlari terketmistim hie bir seyin ne yoksullugunu ve ne de azligini 
duyuyorum» diye cevap verdi.§airin su sozleri ne kadar gtizeldir!«Ey dtinya 
ve onun zilleti ile oyalanan.Ve gozlerini kirpmadan dtinya nazlarma dalan 
kimse . Huzuruna varinca Allah'a ne diyeceksin?»Diger bir sair de soyle 
der : «Cahillerin ytikselisi ve f aziletlilerin arkada kalisi ytiztinden dtinyaya 
sitem ettim.Bana «mazeretimi dinle» dedi . «Cahiller 6z cocuklarim olduklari 
igin onlari ytikselttim»«Takva ehli ise diger kumamm cocuklaridir . »§air 
Mahmud-ti ! Bahili der ki:Hey gidi hey, dtinya insan icinde herhalde bir 



imtihan vesilesidir . ister gelsin, ister gitsin.Eger gelirse sen de devamli 
stikuru karsilaGiderse sabret ve tahammullu ol 

- 389 - 
ALTMISINCI BOLUM 

SADAKANIN FAZILETI 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim helal kazancmdan bir hurma 
tanesine denk gelecek kadar sadaka verirse — Zaten Allah helal kazanctan 
vertimeyen sadakayi kabul etmez— Allah onu bereket ve hosnutlukla kabul eder 
ve sizden biriniz tayini nasil buyutup cogaltirsa o sadakayi oyle artirir 
da dag gibi olur . »Kur ' an ' in su ayetleri, bu hadisinde delilidir: Ulu Allah 
(C.C.) buyuruyor ki : 

(228) c— Kullarimn tevbesini ancak Allah' in kabul ettigini ve 
sadakalari aldigmi onlar bilmiyorlar mi? Hig siiphesiz 0, 
tevbeleri kabul eden ve rahim olandir Tevbe Siire-i Celilesi; 
104 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Allah faizi eritir ve sadakayi artirir» (229) Bakara Sure-i 

Celilesi. 276 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sadaka mail eksiltmez. Allah 
baskalarinin kusurlarini bagislayanlarm itibarini arttirir. Allah'a karsi 
mtitevazi olan kulu. 0, mutlaka yuceltir.» 

Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sadaka malda eksilme 
meydana getirmez. Kulun sadaka vermek uzere uzanan elindeki metai Allah ' m 
kudret eline dtiser, (isteyenin eline gecmeden once Allah tarafmdan kabul 
ve hosnutlukla karsilanir . ) insan muhtac olmadigi halde dilenmek uzere bir 
kapi acarsa, Allah da ona yoksulluk kapisi acar.Kul «malim, malim» diye 
konusur. Oysa ki, onun mail ticttir: 1) Yiyip bitirdigi, 2) Giyip yiprattigi, 
3) Verip alakoydugu. Gerisi ya elinden gider veya baskalarma 
kalir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah her birinizle arada 
tercuman bulunmaksizm konusacaktir . zaman kul sagina bakar, sadece 
yapmis olduklarini gortir, soluna bakar, yine islemis olduklarim gortir, 
online bakar, cehennemden baskasim gormez. Bir hurma kirmtisi vasrtasiyle 
bile olsa, cehennemden korununuz . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Bir hurma kirmtisi vasitasiyle de olsa herkes kendini cehennemden 
korusun . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Su atesi nasil sondururse 
sadaka da gunahlari oyle sondurur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Ya Ka'b ibni Ucar'a Allah, haram ile beslenen et ve kani cennete koymaz . 
Onlar cehenneme yarasir. Ya Ka'b, insanlar sabahleyin kendilerini kurtarmak 
hususunda iki turlti yola koyulurlar. Kimi nefsini azad eder, kimi kendini 
mahva stirukler. Ya Ka'b, namaz Allah'a yaklasma anlaridir, oruc kalkandir, 
su nasil atesi sondururse sadaka gunahlari oyle eritir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sadaka Rabb'in gazabini sondurur, imansiz olmeyi 
onler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah, sadaka sayesinde 
yetmis ttirlti fena "olumu kuldan uzaklastirir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Allah, insanlar hakkmda hukum verinceye kadar herkes 
sadakasinin golgesi altmda kalir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Kulun verdigi her sadaka, tizerinden yetmis seytamn ugursuzlugunu 
giderir . »Peygamberimize «en faziletli sadaka hangisidir» diye 
sorarlar . Peygamber ' imiz , «Mali az olanin vermeye calistigidir der. ilk once 
bakmak zorunda olduklarmdan basla» der. 

Peygamber ' imiz , «Bir dirhem, yiiz dirhemi gecti» buyurur. 
Dinleyenlerden biri. «Bu nasil'olur, ya Rasulellah» der. Peygamber ' imiz 
sozlerine soyle devam eder; «Adamm biri varliklidir, malinin bir yerinden 
alip yiiz dirhem sadaka verir. Adamm birinin de yalniz iki dirhemi varken 
birini ayirip sadaka olarak verir . »Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— 
Bir tirnak kadar bir sey bile verebiliyorsan, sakm senden bir sey isteyeni 
bos cevirme . »Peygamber ' imiz «Baska hie bir golgenin kalmadigi Kiyamet Gunu 
Allah yedi kimseyi Ars ' in golgesi altma alir» diye buyurduktan sonra bu 
yedi kimseden biri olarak «Sag elinin verdigini sol eli bilmeyecek kadar 
gizli sadaka veren kimseyi sayar . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:»— 
iyilikler, kotu akibetlerden korur. Gizli sadaka Rabb'in gazabini dindirir, 



yakmlara iyilik etmek omrii uzatir . »Taberani*nin rivayet ettigine gore 
yukardaki hadis soyle biter: «— ... Her iyilik sadakadir, diinyada iyilik 
yapanlar Ahirette iyilik goriirler. Diinyada kottiltik isleyenler Ahirette 
kottiltik goriirler. Cennete ilk once girecek olanlar iyilik 

yapanlardir . »Taberani ve Ahmed ibni Hambel'e gore Peygamber ' imize : «Sadaka 
nedir» diye sorarlar. Peygamber ' imiz «Kat kat olan miikaf atlardir . Allah 
Kati'nda daha fazlasi da vardir» buyurduktan sonra su ayeti okudu: 

- 1 Kimdir o ki, Allah 'a menfaat beklemeksizin bore verir de Allah da 
onun verdigini bir cok kat btiytiterek miikaf atlandinr» (230) Bakara 
Sure-i Celilesi. 245 

Peygamberimize «Ya Rasiilallah, en faziletli sadaka hangisidir» diye 
sorarlar. Peygamber ' imiz : «Fakire gizli verilen, yahud az maldan verilmeye 
calisilandir» buyurduktan sonra su ayeti okur: 

«— Eger sadakalari (zekatlari) asikare verirseniz, ne giizel. Fakat 
onlari gizler de fakirlere oyle verirseniz, sizin icin daha hayirlidir. Bu 
sebeble. bir kisim giinahlarmizi bagislar, (Allah) yaptiklarmizm ic 
yuziinii (hakkiyla) bilir» (231) Bakara Sure-i celilesi; 271 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Miisliimana bir elbise giydiren kimse, 
onun iizerinde bir iplik veya yamasi kaldikca Allah' in himayesi 
altindadir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Bir mtisltiman ciplak bir 
mtisltimana elbise giydirirse, Allah ona Cennet ipeklilerinden giydirir. Kim 
ac bir muslumam doyurursa Allah onu mtihtirlii Cennet sarabmdan 
sular . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Fakire verilen sadaka bir 
sadakadir. Fakat yakma verilen sadaka; hem sadaka ve hem de sila-i rahim 
olarak iki sadakadir . »Peygamber ' imize : «En faziletli sadaka hangisidir» 
diye sorarlar. Peygamber ' imiz «Icinden sana kin besleyen akrabaya verilen 
sadakadir» diye cevap buyurur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«H— Kim 
slit veren bir deveyi stitti sagildigi miiddetce ihtiyaci olan birisine 
verirse, veya baskasma bore para verirse ve yahut da baskasma bir yular 
hediye ederse bir kole azad etmis gibi sevap kazanir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Her verilen bore bir sadakadir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Mirac gecesi. Cennetin kapismda «he* sadakanin 
miikaf ati on kat. verilen borcun miikaf ati ise onsekiz kattir» diye yazili 
oldugunu gordtim. »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sikmtida olana 
kolaylik gosteren kimseye Allah, dtinya ve ahirette kolaylik gosterir.» 

Peygamberimize: «islam acismdan en hayirli davranislar nelerdir?» 
diye sorarlar. Peygamber ' imiz «Yemek yedirmen ve tanidigm tammadigm 
herkese selam vermendir» buyurur . Sahabilerden biri Peygamberimize: «Her 
seyin asli, kaynag: nedir, bana bildir» der. Peygamber ' imiz : «Her sey sudan 
yaratilmistir» diye cevap buyurur. Soruyu soran sahabi der ki 
Peygamber ' imize : «Bana isledigim zaman Cennete girebilecegim bir sey soyle» 
dedim. Bana su cevabi verdi : «Diisktinlere yemek yedir, selam ver. 
yakmlarma iyilik et, geceleri insanlar uykuda iken namaz kil, selametle 
cennete girersin . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor, ki:€— Rahmeti 
gerektiren seylerden biri, miisliiman fakirin karnini 

doyurmaktir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Miisliiman kardesinin 
karnini doyuran ve kandirasiya ona su veren kimseyi Allah cehennemden 
yetmis hendek uzaklastirir , her iki hendegin arasi bes ytiz senelik yol 
mesaf esidir . »Bir hadis-i serif de soyle buyurulmustur : «— Kiyamet Gtinti Allah 
buyurur ki : «Ey ademoglu ! Hastalandim, ziyaretime gelmedin. Kul der ki . 
«Sen alemlerin Rabb'isin. benim seni ziyaret etmem nasil sozkonusu 
olabilir?> Ulu Allah buyurur ki : «Bilmiyor musun, filan kulum hastalandi da 
ziyaretine gitmedin . Bilmiyor musun ki . onu ziyaret etseydin. beni yaninda 
bulurdun . »Sonra : «Ey ademoglu! Senden yemek istedigim halde bana yemek 
vermedin.» buyurur. Kul der ki : «Ya Rabb ' i . sen alemlerin Rabb ' i iken sana 
yemek vermem nasil soz konusu olabilir ! »Ulu Allah buyurur ki : «Bilmiyor 
musun, filan kulum senden istedi de ona yemek vermedin. Bilmiyor musun ki, 
eger ona yemek verseydin, onun karsiligim benim katimda bulurdun . »Sonra : 
«Ey ademoglu, senden su istedim vermedin. » Kul der ki : «Ya Rabb ' i . sen 
Alemlerin Rabb ' i iken benim su vermem nasil olur?» Ulu Allah soyle buyurur: 



«Senden filan kulum su istedi de vermedin. Bilmiyor musun ki . eger ona su 
verseydin, kar§iligim benim katimda bulurdun.» 

- 394 - 
ALTMIS BiRINCi BOLUM 

MtiSLUMAN KARDE§iNIN iHTIYACINI KARSILAMAK 
Ulu Allah (C.C.) buyurur ki : 

c— Giinah ve haddi asmak lizerinde degil, iyilik ve takva iizerinde 
yardimla?in.» (232) Maide Sure-i Celilesi: 2 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Musluman Kardesi icin, ona fayda 
saglamak uzere adim atan kimseye Allah Yolu'nda cihad etmislerin sevab: 
vardir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah ' m oyle kullari 
vardir ki, onlari insanlarm hacetlerini gormek icin yaratmi§tir, onlara 
cehennem azabi tattirmayacagma dair kendi kendine soz vermistir Kiyamet 
Gunu olunca onlar icin nurdan koltuklar konur ve herkes hesap vermek ile 
mesgul iken onlar bu koltuklarda oturup Allah ile 

soylesirler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim musluman 
kardesinin bir hacetine kosarsa isi gorstin, gormesin. Allah onun gecmis, 
gelecek buttin gunahlarim afveder ve kendisine iki berat yazar. Biri 
cehennemden, obiiru de munaf lkliktan kurtulmak icindir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Musluman kardesinin bir isini goren kimsenin. 
Kiyamet Gunu ben terazisinin yanibasmda dururum. Eger sevabi agir basarsa 
mesele yok. Degilse ona sefaat ederim.»Enes ibni Malik' in (R.A.) rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz buyuruyor :«— Musluman kardesinin hacetini 
gormeye kosan kimseye, Allah adim basma yetmis sevap yazar ve yetmis 
gtinahim siler. Eger kardesinin isi onun vasitasi ile gortilurse anasmdan 
dogdugu gun gibi buttin giinahlarindan siyrilir. Eger bu arada oltirse 
hesabsiz Cennete girer.» ibni Abbas ' in (R.A.) rivayet ettigine gore. 
Peygamber ' imiz buyuruyor: t— Kim musluman kardesinin bir isini gormek icdn 
onun ile birlikte ytirur ve isinin olmasi igin ona yol gosterirse Allah 
onunla cehennem arasina yedi hendeklik bir mesafe kor, her iki hendegin 
arasi yeryuzu ile gok arasi kadar olur.»ibni Omer'in (R.A.) rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz buyuruyor :€— Allah ' m bazi kavimiere oyle 
nimetleri vardir ki . baskalarimn ihtiyaglarina kostuklari muddetce ve bu 
isten bikmadiklari stirece Allah o nimetleri devam ettirir, fakat onlar 
yardimlasma gorevini savsaklaymca o nimetlerini ellerinden alip baska 
kavimiere verir . »Peygamber ' imiz sahabilere: «Arslan kukrerken ne demek 
ister, biliyor musunuz?» diye sorar. Sahabiler: «Allah ve ' nun Rasul'ti 
bilir» derler. Peygamber ' imiz buyurur ki : «Arslan kukrerken «Allah'im, beni 
iyilik edenlerden birinin uzerine salma» der.Hz. Ali'nin (K.V.) rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Biriniz bir isi 
gormek isteyince, persembe gunu sabahleyin erken yola ciksm. Evden 
cikarken «Amenerrasulu» ayetlerini, «ayetulkursi» yi, «innaenzelnahu» 
suresi ile «fatiha» suresini okusun. Qunki bu ayetlerde hem dunya hem de 
Ahiret hacetleri vardir . »Abdullah ibni Hasan ibni Huseyn (R.A.) der ki : 
«Bir isim igin bir gun, halife Omer ibni Abdulaziz'in makamma varmistim. 
Bana dedi ki . «Bana. bir isin diiserse biri ile haber gonder, veya mektub 
yaz . Qunki Allah' in seni kapimda gormesinden utaniyorum. »Hz . Ali (K.V.) 
buyurur ki : «Her sesi duyacak kadar isitmesi genis olan Allah 'a yemin 
ederek soyluyorum ki . baskasinin kalbine sevinc salan kimse hesabma. 
Allah" o sevincten bir lutuf yaratir. Adamm kalbine sikinti girince bu 
lutuf su gibi sizarak onun kalbine girer ve yabanci deve kovar gibi adamm 
kalbindeki sikmtiyi kovar. Bir isin gorulmemesi, onu layik olmayandan 
istemekten daha ehvendir . »Kardesinden sik sik hacet isteme. Qunki buzagi 
anasini sik sik emmeye kalkismca anasi onu surer . »Sairin bu konudaki sozti 
ne gtizeldir : «Sakm iyilik adetini hie kimseye karsi kesmeElinden geldikce 
ve gunler birbirini kovaladikca .Allah ' in sana yaptigi ihsani hatirla . Qiinki 
baskalarini sana muhtac kildi, seni baskalarma degit.» 

Diger bir sair de soyle der:«Elinden geldigi kadar hacet bitir 
Kardesinin sikmtisim giderici ol. Qunki kisinin en hayirli gunu . 
Baskalarimn isini gordugu gundtir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 



Elinden hayir cikanlara ne mutlu.' Elinden kottiltik cikanlara da yaziklar 
olsun ! » 

- 397 - 
ALTMIS iKINCi BOLUM 

ABDESTIN FAZILETI 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim giizelce abdesi alip iki rek'at 
namaz kilarsa ve her ikisinde de icinde diinya ile ilgili bir endise 
ta§imazsa, anasmdan dogdugu giin gibi giinahlarmdan siynlir . »Diger bir 
rivayete gore hadisin son kismi soyledir:«— ...Ve her ikisinde de bir hata 
islemedigi takdirde gecmis gunahlari afvedilir . »Yine Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah'm gunahlari bagislamasma ve dereceleri 
yiikseltmesine yol acan ibadetlerini size bildireyim mi? «K6tti islerin 
ardmdan hemen abdest almak, camilere dogru yiiriimek ve bir namazi kilmca 
diger vakti beklemekdir. Bunlar can kurtaran halatidir . » (Peygamberimiz son 
cumleyi tic kere tekrarladi .) Peygamber ' imiz bir giin abdest azalarim birer 
kere yikayarak abdest aldi ve : «Bu sekilde almacak abdest, Allah'm namazi 
kabul etmesinin asgari sartidir» buyurdu. Sonra azalarim ikiser kere 
yikayarak abdest aldi ve : «Azalarini ikiser sefer yikayarak abdest alana 
Allah iki kat ecir verir» diye buyuurdu. Daha sonra azalarim tiger kere 
yikayarak abdest aldi ve «Abdestin bu sekli, benim ve benden onceki 
peygamberlerin ve dostum Halil Ibrahim' in (A.S.) abdest seklidir» 
buyurdu . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Abdest alirken Allah'm 
adim anan kimsenin Allah butun vticiidunu temizler. Fakat Allah'm admi 
zikretmeden abdest alan kimsenin sadece su dokunan azalari 
temizlenir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Abdestli iken abdest 
alanm amel defterine on iyilik yazilir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Abdest uzerine abdest almak, nur tizerine nurdur . »Butun bu hadisler, 
mti'minleri abdest tazelemeye tesvik eder. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Miisliiman kul, abdest alirken 
agzma su verince agzmdaki gunahlar cikip kaybolur, burnuna su verince 
burnunun gunahlari cikip kaybolur, yiiztinti yikaymca goz kapaklarmm 
kenarlarma kadar yuzunun butun gunahlari suzulup gider . Ellerini yikaymca 
tirnak altlarma kadar butun ellerinin gunahlari suzulup gider, basma su 
verince de kulak altlarma kadar basmm butiin gunahlari suzulup cikar, 
ayaklarmi yikaymca da tirnak aralarma kadar ayaklarmm biitiin gunahlari 
suzulup cikar. Bundan sonra camiye kadar yuruyiip namaz kilmasi kendi icin 
fazladan bir sevap olur . »Peygamber ' imizin : «Abdestli oruclu gibidir» 
buyurdugu rivayet edilir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim 
giizelce abdest aldiktan sonra goztinti goge kaldirarak «eshedti ellailahe 
illellahu vahdehii laserike lehii ve eshedii enne Muhammeden abdtihu ve 
rasultihii (Sehadet ederim ki, bir olan Allah'dan baska ilah yoktur. ' nun 
ortagi yoktur. Muhammed (S.A.S.) de ' nun kulu ve rasuludlir» derse 
istediginden iceri girebilecegi sekiz Cennet kapisi acilir.»Hz. Omer (R.A.) 
buyuruyor ki; «Dtizgtin bir abdest seytani senden kovar . »Mticahid (R.A.) 
buyurur ki; «Abdestsiz ve tevbesiz, zikirsiz uyumamayi basarabilenler bu 
aliskanligi devam ettirmelidirler, giinki ruhlari hangi durumda almirsa 
ayni vaziyette yeniden dirilirler . »Rivayet edildigine gore Hz Omer 
Peygamber ' imizin sahabilerinden birini Ka'be ortiisii icin Misir'a gonderir, 
adam Sam dolaylarmda bir kesis manastiri yakmmda konaklar. Kesis ondan 
daha alim degildir.Hz. Omer'in (R.A.) elcisi, kesis ile karsilasip onun 
bilgisinden faydalanmak ister, kesise gelir, manastirm kapismi galar, 
fakat uzun mtiddet kapi acilmaz . Sonra kapi acilip kesisin yanma girince ona 
bazi sualler sorarak ilminin derecesini olcmek ister, aldigi cevaplar 
hosuna gider, bu arada kapida uzun mtiddet bekletilmesinden dolayi kesise 
sikayette bulunur . Kesis onun sikayetine soyle cevap verir: Kapimiza 
yoneldiginde seni htiktimdar edasmda gordiigiimuz igin senden korktuk, seni 
kapida bekletmemizin sebebi . Allah Hz. Musa'ya: «Ya Miisa, bir hiikumdar 
tarafmdan korkutuldugun zaman sen ve ev halkm hemen abdest aim. ciinki 
abdestliler benim himayem altma girerek korktuklarmdan emin olurlar» diye 
buyurdu. Biz de . kendim ve ev halki abdest alip namaz kilarak senin 
korkundan emin oluncaya kadar kapiyi ytiziine kapattik, sonra actik.* 



- 399 - 
ALTMIS fjgUNCU BOLUM 

NAMAZIN FAZILETI 
Namaz, ibadetlerin en faziletlisi oldugu icin, Allah' in Kitabi'na uyarak bu 
hususu yeniden tesvik ediyoruz. Bu hususda daha onceki bahiste 
belirttiklerimize itave yapacagiz . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— 
Hie bir kula kildigi iki rek'at namaz icin verilen izinden daha degerli bir 
bagis verilmis degildir . »Muhammed ibni Sirin (R.A.) buyurur ki; «iki rek'at 
namazla cennet arasmda tercih kullanmak durumunda kalsam, iki rek'at 
namazi Cennete tercih ederim. Cunki iki rek'at namazda Allah'm rizasi. 
Cennette ise benim hosnutlugum bahis mevzuudur . »Bildirildigine gore Ulu 
Allah (C.C.) yedi kat gokleri yaratinca melekler ile doldurdu ve hie bir an 
ara vermeksizin onlari namaz kilarak ibadet etmeye memur kildi.Her gok 
halkma bir turlu ibadet emretti: Birinci semadakilere Sur'a ufleninceye 
kadar ayakta dikilmeyi, bazi sema ehline riiku'u. bazilarma secdeyi, diger 
bazilarma da ' nun heybeti kar§ismda kanadlarim yere sererek ibadet 
etmeyi, emir buyurdu . Illiyyun Melekleri ile Ars Melekleri Ars ' in etrafinda 
dolanarak Allah' 1 hamd ile tesbih ederler, yerytiziindekiler hesabma ' ndan 
afv dilerler.Ulu Allah buttin bunlari mii'minlere ikram olmak tizere bir 
namazda toplamrstir. Ta ki gok halkimn ibadetlerinin hepsinden, icinde 
birer numune bulunsun. Ayrica namazda Kur"an okumayi Have etti ve 
kullardan da bu ibadete siikretmeyi istedi, bu siikiir, namazi, sartlari ve 
olctileri nisbetince kilmakla yerine getirilebilir . Ulu Allah (C.C.) 
buyuruyor ki : 

- Onlar ki . gaybe inanirlar, namazi dosdogru kilarlar ve kendilerine 
verdigimiz rizkm bir kismini fakirlere verirler» Bakara Sure-i 
Celilesi; 3 

c- Namazi dosdogru kilin, zekat verin ve rukiia varanlar ile birlikte 
riikiia varm» Bakara Sure-i Celilesi: 43 

- Namazi dosdogru kil» (235) isra Sure-i Celilesi: 78 

- Fakat onlardan ilimde yiiksek dereceye erenler ile mii'minler, sana 
indirilen Kur'an ile senden evvel gelen kitaplara inanirlar. Onlar 
namazi dosdogru kilanlar, zekat verenler, Allah 'a ve Ahiret Giinii'ne 
inananlardir , iste onlara biz buyiik ecir verecegiz.» Nisa Sure-i 
Celilesi: 162 

Kur'anda nerede namazdan bahsedilmisse «dosdogru kilmak» kaydma 
baglandigim gorursiin. Buna karsilik rniinaf lklardan bahsederken Ulu Allah 
soyle buyuruyor: 

- Namazlarinin suurunda olmayan namaz kilicilarm vay haline!» (237) 
Maun Sure-i Celilesi; 4-5 

Goruluyor ki . Ulu Allah, mu 'minlerden; «Namazi dosdogru kilanlar» diye 
bahsederken munaf lklardan sadece «namaz kilanlar» diye bahsetmektedir . Bunun 
sebebi, namazi kilanlar gok olmakla birlikte «namazi dosdogru» kilanlarm 
az oldugunu belirtmektir . Siradan gafiller isledikleri amelleri, gelenege 
uymak igin isler ve ibadetleri Allah'a takdim edilecegi gun «Kabul edilir 
mi. edilmez mi?» diye dusunmezler . Rivayete gore, nitekim Peygamberimiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:<— iginizden oyleleri vardir ki, kildiklari 
namazlarm sadece ugte biri, veya dortte biri veyahut beste biri yahud da 
altida biri... (Peygamber ' imiz onda bire kadar cikmistir) 
yazilir . »Peygamber ' imiz bu hadisi ile namazlarm ancak suurlu olarak 
kilinanlarimn yazilacagini agiklamak istemistir . Rivayete gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Allah'a kalbi ile yonelerek iki 
rek'at namaz kilan kimse anasmdan dogdugu gun gibi gunahlarmdan 
siyrilir . »Kulun namaz kilmasi ancak kalbiyle Allah'a yoneldigi zaman buyiik 
onem tasir. ici vesveseler ile oyalanarak namaza buttin varligi ile kendini 
vermezse soyle birinin durumuna dtiser; Bir adam diisuniin ki . kusurunu 
bagislamak icin hiikiimdarin kapisma varmis, icperi almarak huzuruna 
dikilmistir . Hiikiimdar yanma gelince saga sola bakmaya baslamis ve hiikiimdar 
da onun dilegini yerine getirmemistir . Ctinki hiikiimdar, kendisine verilen 
onemin derecesine gore, dilekleri karsilar . iste namaz da buna benzer, insan 
namaza durunca onun suurundan uzak kaldigi takdirde, kildigi namaz kabul 



olunmaz . Bilesin ki . namaz bir padisah tarafmdan verilen dugun ziyafetine 
benzer, orada herkese acik. cesitli tat ve faydasi olan her turlu yiyecek 
ve icecek bulunur. Namaz da boyledir. Allah, insanlari cesitli davram§ ve 
zikirleri biraraya getirerek ona davet etmis, ibadetin cesitli tatlarma 
birarada kavussunlar diye onlara bu ibadeti sunmustur. Onun icindeki 
hareketler ziyafetteki yemeklere, zikirler ise iceceklere benzer . Derler ki 
namazda onikibin haslet vardir. Sonra bu onikibin haslet oniki haslette 
biraraya getirilmistir . Simdi namaz kilmak isteyen kimse 

eksiksiz bir namaz kilmak icin bu oniki hasleti birarada bulundurmak 
mecburiyetindedir . Bu oniki hasletin altisi namazdan once, altisi da namazm 
icindedir : 

1 - ilim: Cunki Peygamber ' imiz (S.A.S.) «Bilerek islenen az amel. 
cahilce islenen cok amelden daha hayirlidir» buyurur. 

2 - Abdest: Peygamber ' imiz «temizlenmeksizin namaz olmaz» buyurmustur. 

3- Elbise: Ulu Allah: «Ey ademogullari , her mescidde zinetinizi 
takmm» buyurur (1) A'raf Sure-i Celilesi; 31 

Buradaki «ziynetinizi takmm» : «her namaz vakti elbisenizi giyinin» 
demektir . 

4- Vakti gozetmek: Ulu Allah «Hic suphesiz, namaz mu'minler 
tizerinde vakitleri belirli bir farzdir» buyuruyor Nisa Sure-i 
Celilesi: 103 

5- Kibleye yonelmek Ulu Allah: «Namazda yuzunu Mescid-i Haram 
yonline dondlir. Nerede olursaniz olun, yiizlerinizi cevirin» 
buyuruyor (3) Bakara Sure-i Celilesi: 144 

6- Niyyet: Cunki Peygamber ' imiz : «Ameller niyetlere baglidir. Herkes 
niyyet ederse onu elde eder» buyuruyor. 

7- Tekbir almak: Cunki Peygamber ' imiz «Tekbir almca namaz disi her sey 
haram olur, selam verince bu yasak sona erer» buyuruyor. 

8- Ayakta dikilmek. Nitekim Ulu Allah: «Allah icin ayakta dikilerek dua 
edin» buyuruyor. Bu «Ayakta namaz kilin» demektir. (4) Bakara Sure-i 
Celilesi. 288 

9- Fatiha suresini okumak: Nitekim Ulu Allah «Sonra Kur'an'dan 
kolaymiza ge'eni okuyun» buyuruyor. Muzemimi Sure-i Celilesi; 20 

10- Rukua varmak: Nitekim Ulu Allah «namazi dosdogru kilin, zekat 
verin ve rukua varanlar ile birlikte rukua varm» buyuruyor Bakara 
Sure-i Celilesi;: 43 

11 Secdeye varmak: Nitekim Ulu Allah «Ey mu'minler, rukuo varm, 
secde edin, Rabb'inize ibadet edin, hayirli isler isleyin» 
buyuruyor (7) Hacc Sure-i Celilesi: 77 
12 - Tahiyyatta oturmak» Peygamber ' imiz {S.A.S.) «Kisi son secdeden 
basmi kaldirip ettihiyyatu okuyacak kadar bir zaman oturunca namazi 
sona erer» buyuruyor . iste bu oniki sart biraraya gelince bunlarin kemal 
derecesi kazanabilmesi igin muhur mesabesinde ihlas gerekir. Nitekim Ulu 
Allah buyuruyor ki : 

«— Kafirlerin cam sikilsa da dinde yalniz Allah'a yonelerek ihlasla 
O'na dua edin» (8) "Mii'min Sure-i Celilesi: 14 

Namazm birinci hasleti ve sarti olan ilim uce ayrilir:l — Namazm farz ve 
siinnetlerini birbirinden ayirdedebilmek . 2 — Abdestin farz ve sunnetlerini 
bilmek. Cunki bu namazm tamammdandir . 3 — Seytanm tuzaklarmi bilip 
onemle onlara karsi koymak. 

Abdest uc sey sayesinde tamam olur.l — Kalbi kin. kiskanclik ve 
bozukluktan armdirmak,2 — Bedeni gunahlardan temizlemek,3 — Abdest 
azalarmi, suyu israf etmeksizin iyice yikamak. 

Elbise de tig: sey ile tamam olur:l — Kazancm helal olmasi,2 — Pislikten 
armdirilnus olmasi.3 — Sunnete uygun olmasi, buyukltik taslamak ve calim 
satmak edasi tasimamasi. 

Vakti gozetmek dahi su uc sey sayesinde yerine getirilir:l — Vaktin 
girisini gozetlemek uzere gozun guneste, ayda ve yildizda olmasi, 2 — 
Kulagm ezanda olmasi. > 3 — Kalbin daima vaktin girmesini dtisuntir halde 
bulunmasi . 



Kibleye durmak da uq sey sayesinde eksiksiz olur:l — Ytiztinti kibleye 

gevirmek.2 — Kalbini Allah'a yoneltmek, 3 — Allah'dan korku duyarak nefsi 

ktigtik gormek. 

Niyet de tig sey sayesinde kemal vasfi kazamr:l — Hangi namazi kildigim 

bilmek,2 — Allah ' m huzurunda durdugunu, ' nun seni gordtigtinti bilerek 

gekingenlik duygusu iginde dikilmek,3 — Allah' in senin kalbinde sakli 

tuttugun her duyguyu bildigini bilerek dtinya ile ilgili dtistincelerden uzak 

durmak, 

Tekbir'in eksiksiz olmasi da tig seye baglidir :1 — Kararli ve dogru bir 

tekbir getirmek,2 — Ellerini kulak hizasma kadar kaldirmak.3 — Uyanik 

bir kalble ve htirmet edasi tasiyarak tekbir almak. 

Ayakta dikilmenin (Kiyamin) kamil olabilmesi de tig seye dayamr:l — 

Gozlerini secde yerine dikmek,2 — Kalbini Allah'a vermek. 3 — Saga - sola 

bakmmamak . 

Kur'an okumamn kusursuzlugu da tig sarta baglidir : 1 — Kelimeleri 

gevelemeden, ayet sirasma uyarak Fatiha suresini dogru okumak,2 — 

Dtistinerek ve ayetlerin manasmm suurunda olarak okumak, 3 — Okuduguna gore 

amel etmek. 

Rtikuun kusursuzlugu da tig seye baglidir: 1— Sirtini dtiz tutmak, fazla egip 

veya fazla dogru durmamak,2 — Parmaklarim agarak ellerini diz kapaklarma 

dayamak.3 — Rtikti halinde vtictidun durulmasim saglayarak, vakar ve htirmet 

iginde tesbih ctimlelerini okumak. 

Secdenin kusursuzlugu da tig sarta baglidir: 1 — Elleri kulaklarm hizasmda 

yere koymak,2 — Dirsekleri yere yaymak, 3 — Secde halinde vtictidun 

durulmasim saglayarak htirmetle tesbih ctimlelerini okumak. 

Ettehiyat'a oturmanin kusursuzlugu da tic seye baglidir: 1 — Sag ayagimn 

bilekten asagisini btikerek sol ayak tizerine oturmak,2 — Htirmet iginde 

Ettehiyyatti ' yti okumak, kendin ve btittin mtiminler igin dua etmek. 3 — Adabma 

uyarak selam vermektir. 

Adaba uygun selam da saga verdigin selamm o tarafta bulunan koruyucu 

melekler ile. erkek ve kadm mtiminlere oldugunu, sola verdigin selamm da 

yine soldaki koruyucu meleklere, erkek ve kadm mti'minlere yoneldigini 

suurlu bir niyetle yapmana baglidir. 

Kusursuz ihlas da tig seye baglidir :1 — Kildigm namazla insanlarm 

tevecctihtinti degil, Allah'm rizasmi aramak.2 — Basariyi Allah'dan 

bilmek.3 — Kiyamet Gtinti ' ne gottiresiye kadar namazi korumak. Ctinki Ulu 

Allah «iyilik isleyen» dememis, «iyilik getiren» buyurmustur. 

- 405 - 
ALTMIS DORDUNCU BOLUM 

KIYAMETIN DEHSETLERI 
Rivayete gore Hz. Ayse (R. Anha) buyurur ki; Peygamberimize «Ya Rastilellah. 
Kiyamet Gtinti sevenler birbirlerini hatirlarlar mi» diye sordum. Bana su 
cevabi verdi; «Ug yerde hayir. Birincisi, Mizan karsismda, iyiliklerin 
agir mi,,yoksa hafif mi gelecegi belli oluncaya kadar; ikincisi amel 
defterleri ugusurken. Herkes amel defterim acaba sagimdan mi, yoksa 
solundan mi verilecek diye beklerken. Ugtinctisti de cehennemden uzun /bir 
boyun gikarak bir takim kimselerin boyunlarma dolanarak su tig kimseye 
musallat edildim: Allah ile birlikte baska bir ilaha tapana btittin zalim ve 
zorbalara ve hesaplasma gtintine inanmayanlara derken, bu kimseleri kiskaca 
alarak cehennemin derinliklerine atar . Cehennemde kildan ince, kiligtan 
keskin bir koprti vardir. Uzerinde sivri demirden gengeller ve dikenler 
vardir. Bu koprtiden insanlar, kimi gakan simsek, kimi . esen rtizgar gibi . . . 
gegeceklerdir . »Hz . Ebti Hureyre (R.A.) der ki : Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyurdu: «Ulu Allah gokleri ve yeri yaratmca Stir'u yaratip israfil'in 
eline verdi, o da onu agzma koyarak «Ne zaman tifleme emri alacagim» diye 
bakislarmi Ars'a dikmis beklemektedir . Ben O'na «Ya Rastilellah. «Stir 
nedir» diye sordum. Bana «Nurdan bir boynuzdur» diye cevap verdi. Ben O'na: 
«Ya Rastilellah, nasil bir seydir» diye sordum. da bana: «Genis gapli bir 
daire seklindedir. Beni Hak dinle Peygamber olarak gonderen Allah adma 
yemin ederek soyltiyorum ki . gapi yerle gok arasi genisligindedir . israf il bu 
sura tig kere tifler: Birinci tifleme urktitmek, ikinci tifleme canlilarm 



hepsini oldurmek, tictincii iifleme de yeniden dirilis icindir. „ Uctincii 
tifleyisten sonra ruhlar ortaya cikarak gok ile yer arasini arilar gibi 
doldururlar ve genizlerden cesedlere girerler. Topragi yarilarak yerden ilk 
cikacak olan benim.»Baska bir hadiste bildirildigine gore Ulu Allah. 
Cebrail. Mikail ve israfil'i yeniden diriltince bunlar hemen yanlarma 
Burak'i ve bir kat cennet elbisesi alarak Peygamber ' imizin kabri ba?ma 
inerler. sirada kabrin topragi yarilarak derhal acilir. Peygamber ' imiz 
Cebrail 'e bakar ve «Bu hangi gundur?> diye sorar. Cebrail de O'na: «Bu gun 
Kiyamet Giinu'dur. bugtin hasir gtinudiir; buglin karar gunudur> diye cevap 
verir. . Peygamber ' imiz «ya Cebrail, Allah ummetime ne yapti» diye sorar. 
Cebrail de «Mujdeler olsun, sana uzerindeki toprak ilk acilan sensin.» diye 
cevap verir. Ebu Htireyre'nin rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz 
buyurmustur ki:«— Ulu Allah buyurur ki; «Ey insanlar ve cinler! Ben size 
gereken nasihati vermistim. Iste simdi amelleriniz def terlerinizde yazili. 
iyilik bulan Allah'a hamd etsin. Baska turltisunii bulan da kendinden 
baskasini kmamasm . »Anlatildigma gore bir gun Yahya ibni Muaz-el Razrnin 
(R.A.) bulundugu mecliste: 

«0 gun takva sahiplerini Allah huzuruna binekli olarak toplar ve 
gunahkarlari cehenneme yaya ve susuz olarak sevkederiz»mealindeki ayetler 
okununca o soyle der: (9) Meryem Sure-i Celilesi; 85-86 

- Ey insanlar! . Bir dakika, bir dakika! Yarm mahserin durak yerinde hep 
biraraya geleceksiniz . Her yonden gurup' gurup gelerek Allah' in huzuruna 
tek tek dikileceksiniz . Kelime kelime yaptiklarinizdan hesaba 
cekileceksiniz . Ermisler Allah'a binekti olarak, gunahkarlar da Allah'm 
azabma yaya ve susuz olarak goturulecek. Ve boluk boltik cehenneme 
gireceklerdir ! Kardeslerim ! oniinuzde sizin hesabmiza gore elli bin sene 
uzunlugunda bir gun var. o gun «sarsmti gunu», «yaklasan gun»diir. «butun 
insanlar o gun Allah'm huzurunda dikileceklerdir», «o gun. hayiflanma ve 
pismanlik gunii», «tartisma ve hesaplasma gunu», «hesaplasma gtinti», «feryad 
gunu», «gelecegi kesin bir gun», «kalb garpmtisi gunu,» «yeniden dirilme 
gunti», «herkesin kendi elleri ile islediklerine bakacagi bir gun», «aldanma 
gunu», «kimi ytizlerin agardigi ve kimisinin de karardigi giin» . «Allah'm 
Huzuru'na temiz kalble gelenlerden baska malm, coluk-cocugun fayda 
saglamadigi bir gun», «zalimlere mazeretterinin fayda .vermedigi, kendileri 
igin fena yerlesme yeri hazirlanan bir gun»dtir .Mukatil ibni Suleyman (R.A.) 
der ki : «insanlar Kiyamet Gunti, hie konusmadan yuz yil beklerler, yuz yil 
da karanlikta saskmlik icinde geger, yuz yil .da dalga dalga birbirine 
surtiinerek Allah'm Huzurunda cekisirler. Kiyamet Gunii . sizin hesabmiza 
gore elli bin yil uzunluguna olmasma ragmen ihlasli bir mti'mine en kisa 
bir namaz suresi gibi gelir . »Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— §u 
dort seyden hesaba cekilmeden kulun ayaklari kaymaz : 1 — omrunti nerede 
harcadigmdan, 2 — Viicudunu nerede yiprattigmdan, 3 — ilmi ile nasil amel 
ettiginden.4 — Malmi nereden kazanip, nerede harcadigmdan» 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : . «— Her peygamber 'in mutlaka kabul 
olan bir duasi vardir, hepsi bu haklarmi dunyada kullandi. Ben dua hakkimi 
Kiyamet Gunii ummetime sefaat etmek icin sakladim. »Allah ' imiz ! 
Rasulellah ' m . Kati'ndaki itibar hakki icin ' nun sefaatine bizi eristir!. 

- 408 - 
ALTMI§ BESINCI BOLUM 

CEHENNEM VE MIZAN'IN SIFATLARI 
Bu mevzuda bazi noktalarma daha once temas etmis olmamiza ragmen, faydayi 
tamamlamak icin yeniden ele almakta mahzur gormedik. Ola ki . bozulmus ve 
gaafil gontillere tekrarlanan nasihatler kar eder.Bu husus Ulu Allah (C.C.) 
Kur'an'm bir cok yerinde cehennemin korkunclugu ile Kiyamet siddetlerine 
biiyuk onem vermistir, oyle ki Allah Taala'nm bu beyanati akli basmda 
insanlarm kalplerine en buyuk tesiri yapmis, ahiretin faydali ve 
kaliciligmi ; onun dismdaki her seyin higligine tercih etmistir . Cehennemin 
nasil bir yer oldugu konusuna gelince Allah cumlemizi bagis ve keremi ile 
oradan korusun. Hadiste bildirildigine gore orasi simsiyah ve karanliktir. 
isig» ve alevi yoktur. Cehennemin yedi kapisi vardir. Her kapmm tizerinde 
yetmis bin dag vardir, her dagm tizerinde yetmis bin atesten tepe vardir, 



her atesli tepe uzerinde yetmis bin ates gukuru vardir. Her ates cukurunda 
yetmis bin ates vadisi bulunur.Her vadide yetmis bin atesten kosk. her 
koskte yetmis bin ates evi . her evde yetmis bin yilan ile yetmis bin akrep, 
her akrebin yetmis bin kuyrugu vardir. Her kuyrukta yetmis bin bogumu, her 
bogumda da yetmis bin testi dolusu zehir bulunur. 

Kiyamet Gtinti olunca cehennemin orttisti acilir ve ondan insanlarla cinlerin 
sagmdan solundan, ontinden, arkasmdan ve tepeleri iizerinden ucusan 
birtakim cadirlar cikar. insanlar ile cinler bu manzarayi gorunce diziistii 
cokerek hep birlikte «Allah'im, bizi kurtar» diye ciglik atarlar .Muslim' in 
rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz (SA.S.) buyurur:«— Kiyamet Gunii 
cehennem her birinden yetmis bin melegin tuttugu yetmis bin yedek ile 
cekilerek getirilir . »Bir hadiste Peygamber ' imiz (S.A.S.) «Cehennemde iri, 
sert. Allah'm kendilerine verdigi emrine isyan etmeyen verilen emri oldugu 
gibi uygulayan melekler gorevlendirilmistir . » mealindeki ayette iri 
kiyimliliklari belirtilen cehennem zebanileri hakkmda buyurur ki : (10) 
Tahrim Sure-i Celilesi; 6. 

«— Bu meleklerden her birinin iki omuz basi bir yillik yol mesafesi 
kadardir. Her birinin oyle bir kuvveti var ki, elindeki demir topuz ile bir 
daga vursa onu paramparca eder. Her darbesi ile yetmis bin kisiyi 
cehennemin derinliklerine atar.» 

(11) «— Cehennemde ondokuz melek gorevlidir» mealindeki ayet, 
zebanilerin ileri gelenlerinin sayismi belirtir, yoksa 
cehennemdeki biitiin gorevli meleklerin sayismi Allah 'dan 
baska kimse bilmez. Miidessir Sure-i Celilesi; 30 

Nitekim Ulu Allah «Rabb'inin askerlerinin sayismi yalniz bilir.» 

buyurur. (12) Miidessir Sure-i Celilesi; 31 
ibni Abbas 'a (R.A.) cehennemin genisligi sorulunca «Vallahi, genisliginin 
ne kadar oldugunu bilmiyorum. Fakat ogrendigimize gore her cehennem 
zebanisinin kulak memesi ile ensesinin arasi yetmis yillik yol 
mesaf esindedir , cehennemde kan ve irin irmaklari akar» diye cevap 
vermistir : Tirmizi ' nin rivayet ettigi bir hadise gore cehennem cadirlarinin 
duvar kalmligi kirk yillik yol mesaf esindedir . Miislim' in rivayet ettigine 
gore Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki : 

. «— Sizin su atesiniz, cehennem atesinin yetmiste biri siddetindedir . 
Sahabiler «Ya tarn olsaydi nasil olacakti» diye sordular. Peygamberimiz «Bu 
atesin isisi altmis dokuz kat arttirilmistir . » Her katin sicakligi diinya 
atesi kadardir. » diye cevap verdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Cehennemliklerden biri avucunu diinyalilara uzatsa hararetinden biitiin diinya 
yanardi . Cehennem zebanilerinden biri disari ciksa da insanlar onu gorse. 
Allah'm onun uzerinde beliren gazabi yiiziinden biitiin insanlar derhal 
oltivereceklerdi . »Peygamber ' imiz bir gun sahabileri ile birlikte otururken 
derin bir giiriiltii duyuldu. Peygamber ' imiz «Bu giiriiltunun ne oldugunu 
biliyor musunuz» diye sordu. Sahabiler «Allah ve Rasiil'ti bilir» diye cevab 
verince Peygamber ' imiz «Yetmis sene once cehenneme bir tas atilmisti, su 
ana kadar yol aliyordu, duydugunuz bu giiriiltii o tasm dibe vurma sesidir» 
diye buyurdu.Hz. Omer (R.A.) buyurur ki : «Cehennemi sik sik hatirlaym. 
Ciinki harareti Qok yiiksek, dibi cok derin ve topuzlari demirdendir . » 
ibni Abbas 'a gore: 

«Cehennem kendilerini uzaktan gorunce (cehennemlikler ) onun ugultu ve 
homurtusunu duyarlar» mealindeki ayet hatirlatilarak kendisine: «Cehennemin 
gozleri mi var ki diye soruldu (13) Furkan Sure-i Celilesi; 12 
da dedi ki : «Tabii var. Peygamberimizin «Bile bile bana yalan soz isnad 
eden kimse, cehennemin iki gozti arasmda kendisine yer ayirsm» seklindeki 
hadisini duymadmiz mi? zaman Peygamber ' imize «Ya Rasiilellah, cehennemin 
gozleri mi var?» diye sorulmustu. Peygamberimiz «Yoksa kendilerini uzaktan 
gordtigti zaman (cehennemlikler) onun ugultu ve homurtusunu duyarlar» 
mealindeki ayeti duymadmiz mi?» diye cevap verilmisti . Asagidaki hadis bu 
gercegi teyid eder:«— Cehennemden bir boyun cikar, onun goren iki gozii ve 
konusan dili vardir. » bu gtin ben Allah'a baska bir ilahi ortak kosanlar 
iizerine musallat edildim» der, o cehennemlikleri susam tanelerini goriip 
kapan kustan daha iyi goriir.» Mizan'm nasil olduguna gelince; Hadis-i 



serifde bildirildigine gore onun iyilikler kefesi nurdan ve gunahlar kefesi 
karanliktandir . Tirmizi ' nin rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz buyuruyor 
ki.«— Cennet Ars ' m saginda, cehennem de solunda kurulur. Mizan'm 
iyilikler kefesi Ars ' in saginda, gunahlar kefesiyse solunda bulunur. 
Boylece cennet iyilikler kefesi karsisma, cehennem de kotulukler kefesi 
karsisma duser.»ibni Abbas (R.A.) derdi ki; «iyilikler ile gunahlar iki 
kefesi ve bir dili olan bir Mizan'da tartilir. Kiyomet Gunu . Allah kullarm 
amellerini tartmak isteyince onlari maddelestirir . » 
- 411 - 
ALTMIS ALTINCI BOLUM 

KIBIR VE KEMDINI BEGENMi§LiGIN KOTULUGU 
Allah beni ve seni dtinya ve ahiretin iyiligine kavustursun. Bilesin ki . 
buyukluk taslamak ve kendini begenmislik faziletleri siler ve alcaklik 
kazandirir. Nasihat dinlemeyi ve terbiye edilmeyi engelleyen bir rezalet 
olmak icin sana kafidir.Bu yuzdendir ki . mlitef ekkirler «ilim haya ile 
buyukluk taslama arasmda barmamaz . Sel yuksek binalara nastl dusmansa 
ilim de bobtirlenenlere oyle dtismandir» derler . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Kalbinde zerre kadar buyukluk duygusu bulunan kimse, 
cennete giremez . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Buyukluk 
taslama niyeti ile elbisesini yerde siirukleyenin yuzune Allah bakmaz.»Ehli 
hikmet derler ki . «Btiyukluk duygusu ile saltanat bir arada devam etmez.»Ulu 
Allah (C.C.) kibirle kargasalik cikarmayi yanyana zikrederek soyle 
buyurmustur : 

«— Bu ahiret yurdudur. Biz onu yeryuzlinde buyukluk taslamak ve 
kargasalik cikarmak pesinde kosmayanlara nasib ederiz.» (14) Kasas Sure- 
i Celilesi; 83 

Yine Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki:«— Yeryuzunde bosu bosuna buyukluk 
taslayanlarm dikkatlerini ayetlerimden alakoyacagim da onlar btitun 
ayetlerimi gorseler bile inanmayacaklar . » (15) Araf Sure-i Celilesi; 
K5 

Ehli hikmetten biri der ki . «Bana karsi buyukluk taslayan herkesin 
durumunun tersine dondugti ve ondakinin bana gectigini yani benim ona karsi 
buyuklenmeye basladigimi gordum.»ibni Avane en cok buyukluk taslayan 
kimselerdendi . Rivayete gore bir gun hizmetcisinden su ister, hizmetci 
«peki» der; bunun uzerine ibni Avane ancak «hayir» diyebilecek durumda 
olanlar «peki» diyebilir, hizmetciye Qikisir ve tokatlamalarini emrederek 
dovduriir; ibni Avane bir ciftgi cagirarak onunla konusmus, sozii bitince su 
istemis, ve onunla konustugu icin igrenerek agzini galkalamis . Bu hususda 
«falan kimse, kendini oyle yucelere cikardi ki . dtisse paramparca olur» 
derler . Meshur dil alimi Cahiz der ki; «Kureys kabilesinden buyukluk 
taslamada meshur olanlar Beni Mahzum ve Beni Umsyye oymaklari, Araplar 
arasmda ise Beni Cafer Bin Kuab. Beni Zeraret ibni Adiy oymaklaridir . Pers 
hukumdarlari (Kisralar) ise kendilerini ilah, halki da kole olarak 
goriirlerdi . »Kibirliligi ile meshur Beni Abdud'dar oymagmdan birine. 
«Halifeyi gormeye nicin gelmiyorsun» diye sorarlar. «K6prunun, serefimi 
cekemeyeceginden korkuyorum» diye boburlenir . Haccac ibni Artat'a «Nicin 
cemaatle namaz kilmaya gelmiyorsun?» diye sorarlar. «Bakkal takiminin beni 
sikistiracagmdan cekiniyorum» diye cevap verir . Anlatildigma gore. Yemen 
ileri gelenlerinden Vali ibni Hlar Peygam-ber ' imize gelir, Peygamber ' imiz 
de ona bir miktar miri arazisi tahsis eder. Muaviye'yi de «ayirdigim 
araziyi kendisine goster ve uzerine yaz» diyerek yanma katar.Sicak bir 
gtinde yola cikarlar. Muaviye Valinin devesini arkasmdan yurtidugu igin 
gunesten bunalir. «Beni devenin arkasma al» diye teklif eder. Vali «Sen 
hukumdarin yanma bineceklerden degilsin» diyerek onu reddeder. Bunun 
uzerine Muaviye «Bari ayakkabilarmi bana ver» der. Vali bu istege de «Ey 
Ebu Sufyanoglu, senden ayakkabilarimi esirgeyecek kadar cimri degilim, 
fakat ayakkabilarimi giydiginin. Yemen kabileleri arasmda yayilmasmdan 
hoslanmam. Sen devemin golgesinden yurti, bu seref sana yeter» diye cevap 
verir . 

Soylendigine gore sozii edilen Vail, Hz. Muaviye 'nin halifelik devrine 
yetisir, bir gun halifeyi ziyaret etmeye varmca Hz. Muaviye onu koltuk 



iizerine oturtarak kendisiyle konusur .Mesrur ibni Hind, adarain birine «Beni 
taniyor musun?» diye sorar, adam «Hayir» diye cevap verir. Adamin cevabi 
lizerine «Ben Mesrur ibni Hind'im» diye kendini tanitir. adam yine «Seni 
tammiyorum» deyince ona «Ay ' 1 tammayanlari Allah kahretsin» diye 
gikisir.Sair soyle der:«Kendini begenmislik kuruntusuna tutulan aptala 
deyiniz ki; Kendini begenmisligin zararim bilsen ona kalkismazdm . Kendini 
begenmislik dini zedeler, akli zayiflatir. Serefi diistiriir, hey kendine 
gel!»Derler ki : «Ancak diiskiin ruhlular biiyiikliik taslar ve algak gonulluler 
mutlaka ytice ruhlu, kimselerdir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— tig 
sey mahvedicidir : Boyun egilen pintilik, isteklerine uyulan nefis ve 
insanin kendini begenmesi . »Abdullah ibni Amr'in rivayet ettigine gore. 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Hz. Nuh . olmek tizere iken iki oglunu 
yanma gagirarak onlara su nasihatte bulunur, «size iki seyi emreder ve iki 
seyden sakmmanizi isterim. Allah'a ortak kosmaktan ve buytikluk taslamaktan 
uzak durunuz. Emrettigim seylere gelince birincisi «Lailahe illallah'i 
dilinizden diisurmeyin. Ctinki goklerde ve yerde olan her sey terazinin bir 
kefesine. «Lailahe illallah» ciimlesi de obtir kefesine konsa ikincisi agir 
basar.Gokler ile yerytizii bir araya gelerek bir gember teskil etse de bu 
gemberin lizerine «lailahe illellah» ciimleleri konsa, gember tizerine binen 
agirligm altmda kirilir. ikinci olarak da sik sik «subhanellahi ve ! - 
hamdulillahi» deyiniz. Ctinki bu ctimle canli - cansiz her varligm duasidir 
ve canlilarin rizki bu dua sayesindedir . >Hz . isa (A.S.) der ki . «Allah'm 
Kitabi'm ogrenen ve zorba olarak olmeyen kimseye ne mutlu ! »Anlatildigma 
gore Abdullah ibni Selam (R.A.) bir gtin odun yiiklti alarak garsidan 
gegiyordu. «Niye boyle yapiyorsun, senin buna ihtiyacm yok» diyenlere 
«nefsimden kibiri kovmak istedim» diye cevap verir . Kurtubi tefsirinde: 
«Gizlenmesi gereken zinetleri bilinsin diye ayaklarini yere sert 
basmasmlar» (16) Kur'an-i Kerim / Nur Suresi. 31. 
mealindeki ayet hakkmda denir ki; «kadmlar bu hareketi bobtirlenmek 
erkeklere gosteris olsun diye yaparlarsa davramslari haramdir . »Ayni sektide 
erkeklerin de calim satmak gayesi ile yere sert Basmalari da haramdir, 
cunki buytikluk taslamak btiytik gtinahlardandir . » 
- 415 - 

ALTMI§ SEKiziNCi BOLUM 
HARAM YEMEK 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Ey iman edenler, karsilikli riza ile yapilan bir ticarete 
dayanmaksizm birbirinizin malini mesru olmayan yollarla aramzda yemeyin» 
(17) Kur'an-i Kerim / Nisa Suresi. 29. 

Ayette gecen «gayri mesru yollardan» ifadesinden ne kasdedildigi hakkmda 
cesitli gortisler vardir. Kimi bu ifadeden maksat «faizdir», kimi 
«kumardir,» kimi «zorla ev soymadir», kimi «hirsizliktir», kimi «emanete 
hiyanettir,» kimi «yalanci sahitliktir» ve kimi de «yalan yere yemin ederek 
baskasimn malini almaktir» der. ibni Abbas (R.A.) «Suradaki maksad, 
karsiliksiz olarak ele gecirilen her gesit maldir» der. ileri suriildugiine 
gore yukardaki ayet indikten sonra sahabiler baskasimn evinde bir sey 
yemekten kagmmaya basladilar da lizerine: 

(18) «Amanm, topalin, hastanin ve kendinizin evinizden, 
babamzm, anamzm, kardesinizin . kiz kardesinizin, 
amcalarinizm, dayilarmizm, anahtari elinize verilmis, 
yakm dostlarinim evlerinden yemek yemenizin hig bir mahzuru 
yoktur» Kur'an-i Kerim / Nur Suresi. 61. mealindeki ayet 
inmistir 
Bazilarma gore de maksat, «hileli sozlesmeler»dir . Bu husiistaki en 
yerinde Soz ibni Mes'iid' (R.A.) un «Bu yasak, ne yiiriirliikten kalkmis 
ve ne de Kiyamete kadar yiiriirliikten kalkacak olan muhkem bir 
hiikiimdiir . » seklindeki if adesidir . Ciinki «gayri mesru yollardan mal 
yemek, haksiz yere ele gegirilen her seyi igine alir, isterse zorla 
el konma, hiyanet, hirsizlik, kumar ve kandirma gibi zuliim yolu ile 
olsun, isterse hileli sozlesme gibi aldatma ve dolandirma yolu ile 
olsun. Bazi alimlerin «Bir insanin kendi malini haram yerlerde 



harcamasi da bu ayetin muhtevasi igine girer» seklindeki sozleri de 
bu goriisii destekler .Ayetin «ticaret yolu ile olmaksizm» ifadesi, dil 
bilgisi yoniinden «is-tisna-i munkati «bagimsiz istisna) dir. Ciinki 
ticaretin hig bir manada «gayri me§ru yollar» ile ilgisi yoktur. 
»Ticaret» her ne kadar karsilikli tavizlere dayali sdzlesmelere 
mahsus ise de borg ve hibe gibi miinasebetler de baska deliller ile 
ona eklenmistir. Ayetteki «karsilikli riza» ifadesi «hosnutlukta, 
goniillii olarak» elemektir . Ayette mo!m sirf «yenmesinden» soz 
edilmesi. simflayici bir kayit degil, en gok bilinen faydelenma 
sekli oldugundan dolayidir, «yetimlerin mallarim gayri mesru sekilde 
yiyenler, karmlarmda yanan atesten baska bir sey yemezler» 
mealindeki ayetin iislubu da bu incelige dayamr.Bu bahisdeki hadisler 
goktur, biz bir kismini hatirlatalim. Ebii Hureyre'nin (R.A.) rivayet 
ettigine gore Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki : «— Allah paktir ve 
sirf pak olani kabul eder. Allah «ey Peygamberler, temiz seylerden 
yiyin ve iyi ameller isleyin» buyurmus . Allah peygamberlere ne 
emretti ise mii'minlere de onu emreder. Keza «Ey mii'minler, size 
verdigimiz riziklarin pak olanlarmdan yiyin» buyurmustur (19 - 20) . 
(19) Kur'an-i Kerim / Muminun Siiresi. 51. (20) Kur'an-i Kerim / 
Bakara Suresi. 172. 
Bir adam dustintin ki, uzun muddet yoldadir, tistu basi toz toprak, kir 
igindedir. Bu durumda iken ellerini goge kaldirarak «Ya Rabbi, ya Rabbi» 
diye dua eder, oysa ki, yedigi, igtigi, giydigi haramdir. Hep haram ile 
beslenmistir , boylesinin duasi hig kabul olunur mu?»Yine Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : . .«Helali aramak, her muslumanm uzerine 
f arzdir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Helali aramak, farz 
ibadetlerin hemen ardmdan gelen bir f arzdir . »Peygamber ' imiz bir gun «Helal 
yiyen, sunnete uygun amel isleyen ve kimseye kotulugu dokunmayan kimse 
cennete girer» buyurdu. Bunun uzerine sahabiler «Ya Rasulellah. boyleleri 
buglin iimmetin iginde goktur» dediler, Peygamber ' imiz «Benden sonraki 
devirlerde de olacaktir» buyurdu . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Dort sey sende varsa dunyada elde edemedigin hie bir sey sana zarar vermez. 
Bunlar; emaneti korumak, dogru konusmak, iyi huy ve helal 
lokmadir . »Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kazanci temiz, kalbi 
dogru dis gorunusu serefli, insanlara kotulugu dokunmaz olan kimseye ne 
mutlu, ilmi ile amel eden. malinin ihtiyagtan fazlasim dagitan ve luzumsuz 
yere konusmaz olanlara ne mutlu ! »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Ya 
Sa'd' Yiyecegini pak eyle ki . duasi kabul edilenlerden olasin. Muhammed'in 
(S.A.S.) varligm: kudret elinde tutan Allah'm adma yemin ederek 
soyltiyorum ki, midesine haram lokma indiren kulun ibadeti kirk gun kabul 
olmaz . Eti haram ile beslenen kula cehennem atesi daha 

layiktir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Emanete riayet etmeyenin 
dini yoktur, onun ne namazi ve ne de zekati kabul olunur. Kim haram bir mal 
elde eder de bu yoldan (mesela) bir,gomlek giyerse o gomlegi sirtmdan 
atmadikga namazi kabul edilmez. Hig suphesiz, Allah sirtmda haram gomlek 
bulunan "kimsenin namazini veya baska bir amelini kabul etmekten yuce ve 
uludur.»ibni Omer (R.A.) der ki; «Peygamber ' imiz «kim on dirheme bir elbise 
satin alsa da bu on dirhemin bir dirhemi haram ofsa elbise uzerinde 
oldukga, Allah onun namazini kabul etmez» buyurmustur. Sonra iki parmagini 
kulaklarma tikayarak bu sozleri Peygamber ' imizden duymadiysam, her iki 
kulagim sagir olsun» dedi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bir kimse 
galmmis bir mail bile bile satin alsa, onun gtinah ve ayibma ortak 
olur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor :«— Nefsimi kudret elinde 
tutan Allah'm adma yemin ederek soyluyorum ki . herhangi biriniz agzma 
haram lokma koyacagma, eline ip alip daga gikmasi ve odun kesip sirtmda 
tasiyarak ekmegini kazanmasi daha hayirlidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:€— Kim haram mal biriktirip sonra da sadaka olarak dagitsa, 
hig bir sevap kazanamaz ve vebali de boynunda olur.» 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim haramdan mal kazanir da 
onunla kole azad eder veya yakmlarma iyilik ederse vebali uzerinde 
olur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah,, aranizda rizkmizi 



bolusturdugu gibi huylarim da boltisttirmtisttir . Allah, dtinyayi sevdigine de 
sevmedigine de verir, fakat dini yalniz sevdigine verir. Buna gore Allah, 
dini kime verirse onu seviyor demektir . »Nef simi kudret elinde tutan Allah 'a 
yemin ederek soyltiyorum ki . kulun kalbi temiz ve dili dogru olmadikca 
miisliiman olamaz, komsusu zararmdan emin olmadikca da mti'min 
olamaz . »Sahabiler «Zarardan kasdm nedir, ya Rasulellah» diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz sozlerine soyle devam eder:«— Zararmdan kasdim. onun 
hiyanet ve zalimliligidir . Haram yollardan kazanarak sadaka verenin 
sadakasi kabul olunmaz. Boyle bir maldan yapilan hayir da kabul 
olunmaz . insan boyle bir mail arkada birakarak oltirse ona cehennem azigi 
olur. Allah, kottiyti kotii ile degil, kottiyti iyi ile giderir, pislik pisligi 
gideremez . »Peygamberimize insanlarm cehenneme girmesine en cok sebeb olan 
seylerin neler oldugu soruldu. Peygamberimiz «dil ve edep yeri» diye cevap 
verdi . Insanlarm cennete girmesine en cok vesile olan seylerin ne oldugu 
soruldu. Peygamber ' imiz «Allah korkusu ile huy guzelligi» diye cevap 
verdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gunu su dort seyden 
hesaba cekilmedikce kulun ayaklari kaymaz:l — Omrunu nerede 
harcadigmdan, 2 — Gencligini nerede yiprattigmdan, 3 — Malmi nastl 
kazanip, nerelerde harcadigmdan, 4 — ilmi ile ne yolda amel 
islediginden . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Dtinya yesil ve 
tatlidir. Kim orada helalden mal kazanip yerinde harcarsa Allah ona sevap 
verir ve cennetine koyar. Kim orada helal olmayan yollardan mal kazanip 
yanlis yerlerde harcarsa. Allah onu azab yurduna atar. Allah ve Rasul'uniin 
malma goz diken nicelerine Kiyamet Gunu cehennem atesi vardir. 

Boyleleri icin Ulu Allah buyurur ki : 

«Allah kime hidayet vermisse, o dogru yoldadir, kimi saptirmissa 
' ndan baska koruyucu bulamazlar. Onlari bir, Kiyamet Gunu, kor, dilsiz ve 
sagir olarak Mahser'e getiririz. Onlarm yeri cehennemdir, oranm atesi 
haf ifledikce alevlerini arttiririz.» (21) isra Sure-i Celilesi; 97 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Haram ife beslenen kan ve et. 
Cennete giremez, onlar cehenneme yakisirlar . »Peygamber ' imiz {S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Haramdan meydana gelerek geusenher et parcasi cehenneme 
daha layik olur. Haram ile beslenen vticud cennete giremez !» 
- 423 - 
YETMiSINCi BOLUM 

KUL HAKLARI BABINDA 
Baslica kul haklari sunlardir : «1 — Mtisluman kardesinle karsilasmca ona 
selam vermen,2 — Seni davet edince davetine icabet etmen,3 — Aksirip 
«elhamduullah» denince onu «yerhamukellah» diye cevaplandirman, 4 — 
Hastalanmca ziyaretine varman.5 — Olunce, cenazesinde bulunman.6 — Senin 
iizerine yemin ettigi zaman onu hakli cikarman,7 — Senden nasihat isteyince 
ona nasihat vermen,8 — Yoklugunda ona arka cikman, 9 — Kendin icin ne 
dilersen onun icin de ayni seyi istemen, 10 — Kendi hesabma neden 
hoslanmiyorsan onun icin de hoslanmaman . } Bunlarm hepsi hadisler ile 
bildirilmistir . Peygamber ' imiz fS.A.S.) buyuruyor ki:«— Su dort sey 
muslumanlarm senin iizerindeki haklarmdandir : 1 — iyi yolda olanlarmi 
desteklemen, 2 — Giinahkarlari igin afv dilemen,3 — Dogru yola sirt 
cevirenleri Hakka cagirman,4 — Tevbe edenleri sevmen.»ibni Abbas (R.A.) 
«Mu'minler birbirlerine karsi merhametlidirler» (23) Fetih Sure-i 
Celilesi: 29. 

mealindeki ayet hakkmda der ki : «Mu'minlerin iyi yolda olani kotii yolda 
olani icin kottisti de iyisi icin dua eder. Muhammed limmeti iginde kotii olan. 
iyi yolda olanlara bakmca «Allah'im, suna nasip ettigin iyiligi daha da 
artir, o yoldan ayrilmamasmi temin eyle ve bize de fayda saglamasmi nasib 
eyle» der. iyi yolda olan kotii yolda olani gortince «Allah'im, buna hidayet 
ver. kendisine tevbe nasip eyle ve egriligini kendisine bagisla» der. 

Muslumanlarm karsilikli haklarmdan biri de her miislumanm kendi 
hesabma ne diliyorsa biitiin mii'minler igin de ayni seyi istemesi, kendi 
hesabma hoslanmadigi seyi mii'minler icin de istememesi oldugunu 
belirtmistik . «Nitekim Numen ibni Besir der ki, «Ben Rasulellah'i (S.A.S.) 
soyle buyururken isittim:c— Mii'minler karsilikli sevgi ve birbirlerini 



kayirma bakimndan bir ceset gibidirler. Azalarmdan biri rahatsiz olunca 
blitun azalarm atesi yukselerek ve uykusuz kalarak rahatsiz azanin acisini 
paylasirlar . Peygamber ' imiz 'S.A.S.) buyuruyor ki : c— Mu'min, mu'mine karsi 
her parcasiyla birbirini ayakta tutan bir bina gibidir . »Muslumanm 
muslumana karsi haklarmdan biri de . hip bir muslumam soz ve davramsla 
lizmemektir . Nitekim Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Musluman eli ve 
dili ile musltimanlara zarar vermeyendir . »Peygamber ' imiz ornek davrams ve 
huylari tanitan uzun bir hadisinin bir yerinde soyle buyurur:«— ...Eger 
elinden geliyorsa» insanlari kotulukten vazgecirmeye calis, bu hareket 
senin nefsin hesabma verdigin bir sadakadir . . . »Yine Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Muslumanlarm en faziletlisi, eli ve dili ile muslumanlari 
incit-meyendir . »Peygamber ' imiz bir gun sahabilere «Musluman kimdir, bilir 
misiniz» diye sorar. Sahabiler «Allah ve Result} bilir» diye cevap verirler. 
Peygamber ' imiz «Musluman, eli ve dili ile muslumanlari incitmeyendir» 
buyurur. Sahabiler «Peki, mu'min kimdir?» diye sorarlar. Peygamber ' imiz 
«Mu'minlerin kendisine mallari ve canlari konusunda guvendikleri kimsedir» 
diye buyurur. Sahabiler «Peki. Muhacir kimdir?» diye sorarlar. 
Peygamber ' imiz «K6ttilukten kagman ve sakmandir» diye buyurur . Sahabilerden 
biri «Ya Rasulellah, peki islam nedir?» diye sorar. Peygamber ' imiz ona 
«Kalbini Allah'a teslim etmen, gerek elinle ve gerek dilinle muslumanlari 
incitmemendir» diye cevap buyurur .Miicahid (R.A.) der ki : «Cehennemliklere 
oyle bir uyuz musallat edilir ki . her birinin viicudunu kasimaktan derisi 
soyulup kemikleri meydana cikar. Bu arada «Ey falan oglu filan, bu kasmti 
canim acitiyor mu» diye bir ses duyulur. Adam «Evet» diye cevap verir. 
Gizli ses de ona «Bu eziyet, muslumanlara cektirmis oldugun acinin 
karsiligidir» diye cevap verir. 

Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Adarain birini cennette 
gezinir gordum, buna sebep yol tizerinde gelip gecenlere zahmet verdigi icin 
kestigi bir agacti . »Sahabilerden Ebu Hureyre (R.A.) bir gun Peygamberimize 
«Ya Rasulellah bana faydali bir sey 6gret» der. Peygamberimiz de ona 
«Muslumanlarm gelip gegtigi yoldan engel ve takmtilari kaldir» diye cevap 
verir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Muslumanlarm yolundan engel 
ve eziyet teskil eden seyleri atan kimseye Allah bir iyilik yazar. Allah' in 
hesabma iyilik yazdig; kimsenin ise cennete girmesi kesinlik 
kazanandir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Din kardesine rahatsiz 
edici nazarla bakmak, muslumana helal degildir.». Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Muslumanm muslumam yildirmasi, korkutmasi helal 
degildir . »Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Allah, mu'minleri uzmekten 
hoslanmaz»Rebi ibni Heysem (R.A.) der ki . «insanlar iki ttirludur: Mu'min ve 
sapik. Mu'min ise onu tizme. Sapiksa ona uyma . »Muslumanm musluman 
uzerindeki haklarmdan biri de, muslumana karsi aleak gonullti davranmak. 
ona karsi buyukluk taslamamaktir . cunki «Allah bobtirlenenleri ve kendini 
begenmisleri sevmez . »Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Ulu Allah bana 
bildirdi ki . «Birbirinize karsi aleak gonullu olun ki . kimse size karsi 
ustiinluk taslamasm. Buna ragmen biri ustunliik taslamaya kalkisirsa. 
karsismdaki bunu hos gorsiin . »Nitekim Ulu Allah. Peygamber ' ine buyuruyor 
ki: 

«— Bagislayici ol . iyiyi emret ve cahillerden yiiz cevir.» (24)A7G: 
Sure-i Celilesi: 199.. 

ibni Ebi Evha (R.A.) der ki . «Peygamberimiz her muslumana karsi aleak 
gonullu davranir, kimseyi kucumsemezdi . Dullarla yoksullarla yan-yana 
yuruyiip onlarm dileklerini karsilamayi kucukliik gormezdi . »Muslumanm 
musluman uzerindeki haklarmdan biri de . birbirlerinin sozlerine israria 
kulak dikmemek ve birinden duydugunu obiirune yetistirmemektir . 

Peygamber ' imiz {S.A.S) buyuruyor ki:«— Kogucu cennete giremez . »Halil 
ibni Ahmed (R.A.) der ki : «Sana baskasmm koguculugunu yapan. baskasma da 
senin koguculugunu yapar. Baskasmm haberini sana tasiyan kimse senin 
sirrmi da baskasma goturur . »Muslumanm musluman uzerindeki haklarmdan 
biri de, ne kadar kizarsa kizsm. tanidiklari ile tic gunden cok kus 
kalmamasidir . Ebu Eyyub-ui Ensari'ye (R.A.) gore. Peygamber ' imiz buyuruyor 
ki:«— Bir muslumanm diger bir musluman kardesi ile ug gunden fazla kus 



kalmasi ve kar§ila?mca berikinin bu tarafa, otekinin obtir tarafa yiirimesi 
caiz degildir. Bu iki kisinin daha hayirlisi, ilk once selam 

verenidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Ayagi kayan bir muslumam 
tutup kaldiram Allah da Kiyamet gunti kaldirir . »Ikrime <R.A.) der ki, «Ulu 
Allah. Hz. Yusuf'a «Kardeslerini bagisladigm icin dtinya ve ahirette §anim 
yiice kildim» buyurdu.Hz. Ayse (R. Anha) buyurdu ki . «Allah'in Rasulu. kendi 
icin hie bir zaman intikam almami?tir. Meger ki Allah ' m hurmeti cignenmis 
ola, o zaman Allah icin intikam aldi . ibni Abbas (R.A.) buyurur ki; «insan 
ugradigi bir haksizligi bagislarsa. Allah mutlak onun serefini 
yticeltir . »Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Hie bir sadaka mail 
eksiltmez Bagislamak, ancak sahibinin sanmi yuceltir. Allah icin aleak 
gonullii davranan kimseyi Allah yukseltir.» 

- 431 - 
YETMIS iKINCi BOLUM 
HEVAYA UYMANIN KOTULUGU VE ZUHO 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 
- Nefsinin arzularim Han edinen kimseyi gormtiyor musun? Allah onu bile 
bile saptirdi, kulagmi ve kalbini muhurledi ve gozlerine perde indirdi. 
Allah'dan baska artik kirn hidayet verebilir? Hala diisunmeyecek misiniz?» 

(25) CaSive Sure-i Celilesi; 23. 
ibni Abbas (R.A.) buyurdu ki . «Burada Allah' in hidayetine ve gercek delile 
dayanmaksizm din edinen kafir kasdedilmektedir . nefsine uyar, Allah' in 
Kitabi'na aldiris, etmeksizin nefsinin cagrilarma boyun eger, iste bu 
ylizden nefsinin nevasma tapmis olur.»Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki:«— 
Onlarm nevalarma uyma.» (26) 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

<— Ya Davud! Seni yeryuzlinde halife kildik, buna gore adalete uygun 
hiikmet ve nefsin nevasma uyma ki, seni dogru yoldan sapittinr. Allah 
yolundan ayrilanlara hesaplasma gununii unuttuklarmdan dolayi, agir azab 
vardir.» (27} Sad Sure-i Celilesi; 26 

Bu yuzdendir ki . Peygamber ' imiz nefse uymaktan Allah 'a sigmarak soyle 
buyuruyor :«— Allah' lm! Ben boyun egilen hevadan ve arzularma uyulan 
pintilikten sana sigimrim. »Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:«— Su tic 
sey mahvedicidir : Boyun egilen heva, arzularma uyulan pintilik ve insanm 
kendini begenmesi»Cunki nefsi arzularm sebeb oldugu her gunah insani 
cehenneme surukler. Allah cumlemizi oradan korusun! «Amin ya 
Muin ! »Arif lerden biri buyurdu ki; «Karsma gikan her hangi bir mevzuda 
dogrunun hangi tarafta oldugunu kestiremezsen, hangi tarafin nefsinin 
arzusuna daha yakm geldigine bak ve ziddini yap . »Bu manada imam-i Safii 
(R.A.) su* siiri soylemistir. «isin iki tercih arasmda donup durur. Ve 
egri ile dogrunun neresi oldugunu kestiremezsen; Nefsinin arzusuna karsi 
cik, Qunki nefsin arzusu insanlari kotii olana dogru surukler . »ibni Abbas 
(R.A.) buyurur ki; «iki gortisten hangisinin dogru oldugu hakkmda tereddiide 
dlisersen, sana sevimli geleni birak ve nefsine agir geleni tercih et.»Bu 
htikmun sebebi sudur: Basit olanm ulasilmasi kolay, yeri yakm zahmeti az . 
verimi kisa vadeli oldugu icin, insan ona meyleder ve nefis onu siddetle 
arzular. Buna karsilik zor isin gerceklesmesi cetin, ulasilmasi uzak ve 
verimi zaman alici oldugu icin nefis ona karsi isteksiz davranir ve 
yorgunluguna katlanmaktan hoslanmaz . Hz . Omer (R.A.) buyurur ki; «Su 
nefisleri gemleyiniz, cunki o sizi kotu amaclara goturen bir kilavuzdur. 
Siiphesiz ki . bu hak agir ve aci, batil ise hafif ve hostur. Kotuliige 
yanasmamak, onu isleyip tevbe ile gidermekten daha kolaydir. Nice bakis 
sehvet tohumu eker ve nice ani lezzet uzun stireli kedere yol acar . »Lokman-i 
Hekim der ki, «Yavrum, en basta sana nefsinden sakmmayi ogutlerim. Cunki 
her nefsin arzusu ve havasi vardir. Bunlarm dediklerine uyacak olursan 
azmaya devam ederek daha da cogunu isterler. Cakmak tasmda ates nasil 
sakli durursa arzular da nefiste oylece saklidir, eger onu cakarsan ates 
parlar. kendi haline birakirsan gizli kalir.» 

§airin biri der ki:«Nefsin her cagrisma uyacak olursan. seni cirkin 
ve haram olan islere cagirir . »Diger biri de soyle der:«Eger sen nefsinin 
arzularma hie karsi cikmazsan, bu arzularSeni her zaman mes'uiiyyet 



yiikleyen davram?lara surukler . »Diger bir sair de soyle der : «Bilesin ki, 
sen hie yiikselemezsin ve goremezsin. Dogruya giden yolu; nefsinin 
arzularma uydukca . »Diger bir sair de ayni hususda soyle der : «Yaptigm her 
davranism ovgti ile karsilanmasmi istiyorsan. Arzu ettigin ilahi rahmete 
ulasmak diliyorsan, Giinahsever nefsinin arzularma karsi cik, cunki o Sevme 
arzusundan daha btiytik bir dusman ve aleak birduygudur . Bunlarm her ikisi de 
gerci tuzagma duslirucudur, fakatSevgi arzusu iffete saygili kaldigm 
miiddetce gtinahtan uzak kalir.Nefsin arzulari karsismda kor olmamaya dikkat 
et,Eger aklm varsa onun kortikledigi isteklere karsi cik.»Diger bir sair de 
soyle der:«Aklm aydmlatmasi nefsin hevasina uymakla kararir . Nef sin 
arzularma karsi gikanin akli ise daha parlaktir»Faz ! ibni Abbas {R.A.) der 
ki : «Bazan zaman cahili yukseltir . Bazen da nefsin arzulari kesken gortislti 
kimseyi zekasma ragmen alcaltir . Bazan halk, hata ettigi halde, kisiyi 
over. Bazan da iyilik ugruna kmanir, oysa ki . yolu 

dogrudur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah akli yaratmca 
ona beri gel» dedi . o da geldi. Sonra «geri git» dedi . o da gitti. 
Arkasmdan «izzet ve celalim hakki icin seni en sevdiklerime verecegim» 
dedi. Buna karsilik aptalligi yaratmca ona «Beri gel» dedi, o da geldi, 
«geri git» dedi. geriye gitti. Arkasmdan «izzet ve celalim hakki icin seni 
en sevmediklerime verecegim» diye buyurdu .Allah su iki beyti soyleyenin 
hayrmi versin:«Her hususda ne yapacagmi aklma damsan kimsenin . Gorusu 
dogrunun tarn merkezine isabet ederO, anlamistir ki, nefsin arzularma 
uyunca, insani istenmez akibetlere ve cezaya surukler. » 

Diger bir sair de soyle der : «Basarili olmak ve ulkiine ulasmak 
istiyorsan; Arzularm kolesi olan nefsine ytiz verme.Ona arzulari acismdan 
karsi dur.Sapik ve azgmlarla birlik olmaktan sakm . Nef sinden ve onun 
cagirdigi davramslardan uzak dur.Cunki 0, durmadan kotti istek ve amaclari 
emreder.Ola ki, cehennemden kurtulursun, hie suphesiz orasi . Barsaklari 
dograyici ve derileri kavurucudur . »Hikmet ehlinin deyimi ile «Nefsi arzular 
seni kargasalik karanligma surukleyen yaramaz bir binek hayvam, seni 
sikmti mmtakalarma ceken zehirli bir otlaktir. halde nefsin azgm 
arzulari sakm seni kotiiluk canavarlarmm sirtma bindirmesin ve egrilik 
mmtakalarma surliklemesin . »Birine «evlensen iyi olur» derler, adam 
«nefsimi bosamak elimden gelse hemen bosardim» diye cevap verir. Arkasmdan 
su beyti okur : «Duryadan ilisigini kes, cunki sen.Dunyaya girilciplak olarak 
dustun . »Dunya uyku. Ahiret uyamklik, bunlarm arasi ise olumdtir. Biz de 
ham hayallerin tutkunuyuz. Heva gozu ile bakan saskm, nevaya uyarak hliktim 
veren zalimdir. Bakisi uzatan hedefe varamaz, cunki bakan doymaz.Ehli 
hikmetten biri, adamm birine su nasihatte bulunur, «Sana nefsi arzularma 
karsi koymayi emrederim. Cunki nefsin arzulari kotiiluklerin anahtari, 
iyiliklerin dusmanidir. Nefsinin her arzusu sana dusmandir, en tehlikelisi 
ise sana gtinahi takva gibi gosteren nefis arzusudur. icinde bu konuda 
dogabilecek olan gatismayi ancak gevseklige yer vermeyen bir azim. yalana 
acik kapi birakmayan bir dtirtistluk, gecikmesiz bir devamlilik, umitsizlige 
kapilmayan bir sabir, ibadetsiz kalmayan bir niyet halledebilir .Allah ' 1m ! 
Aklimizi hevamiza gaiib kilarak bize zarar ve htisran tattirma. Dunya ile 
oyalanip Ahireti unutmamiza firsat verme. Efendimiz ve onderimiz Hz. 
Muhammed'in (S.A.S.) hatiri icin bizi seni zikredenlerden ve nimetlerine 
stikredenlerden eyle. Hamd. bize turlti nimetler veren Allaha olsun! 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) cesitli hadislerde buyuruyor ki:«— Dindeki en 
hayirli ameliniz takvadir»c— Amellerin en iistun derecelisi takvadir»«— 
Takva sahibi ol ki, insanlarm en ibadetlisi olasm. Kanaatkar ol ki, 
insanlarm en sukredeni olasm . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Online cikan gtinahtan kendisini alakoyacak takvaya sahip olmayanm ameline, 
ulu Allah hie onem vermez.» 

ibrahim ibni Edhem (R.A.) buyurur ki; «Ziihd tic basamaklidir : Onun bir 
basamagi farzdir, o da haramlardan kacmmaktir. ikinci basamagi selamet 
vesilesidir, o da stipheli davramslardan uzak durmaktir. Ucuncii : basamagi 
fazilet vesilesidir, o da bazi helalleri gonullii olarak feda etmektir.» Bu 
agiklama faydalidir .Abdullah ibni Mtibarek (R.A.) buyurdu ki; «Ztihdtin asli, 
zlihdii sakli tutmaktir. Zahid insanlardan kacmca onun pesinden kos, 



insanlarin pesinden kosunca ondan uzak dur.»Su beyitlerin sairi ne giizel 
soyler:«Ben gercegi buldum, sakin asilsiz baska gortislere saplanma . Takva su 
paranin yamndadir . Eger onu elde ettikten sonra birakirsan . Bilesin ki, 
senin takvan mtisltimana yakisir bir takvadir . »Zahid . dtinyadan yiiz gormeyince 
ondan el-etek ceken kimse degildir, asil zahid. her'sey yolunda giderken 
ytiztinti dtinyadan cevirerek ondan uzak durmayi tercih edendir . Nitekim biiyiik 
sair Ebu Temmam der ki:«Dunya kendisiler senye boyanarak yonelmisken ztihd 
yoluna girmeyen kimse gercek zahid degildir . »Ehli hikmetten biri der ki; 
«Niye dtinyadan uzak durmuyoruz ki . onun omrti sayili, faydasi kit. arisi 
bulanik, gtiveni aldaticidir, getirse tizer, giderse stirtindtirtir.» 
•>Sairin biri der ki : cDtinya pesinde kosana yaziklar olsun, kalici degildir 
o ! Durmadan degismesi ile rtiyayi andirir.Onun ansi bulanik, sevinci karan 
Gtiveni aldatici, aydmligi karanliktir . Dincligi yaslilik, sagligi 
hastalik . Lezzeti pismanlik, bulusu yokluktur . Sahibi sikmtidan basini 
alamaz , irem' de bulunanlara malik olsa bileOna bos ver, sakm parlakligma 
meyletme . Qtinki o kivrimmda bela saklayan nimettir . Sen . ttikenisi olmayan 
nimet yurdu ugruna amel isle,KI orasi icin ne oltim korkusu ve ne de 
yaslanmak vardir . »Yahya ibni Muaz (Rahimehullahu) der ki : «Dtinyaya bakism 
ibret maksadi ile olsun onu terkedisin gontillti orada verdigin emek 
mecbliyet-ien dolayi Ahiret pesinde kosman da sevkle olsun. » 

- 436 - 
YETMIS 1K1NC1 BOLUM : 

CENNETIN VASIFLARI VE CENNETLIKLERIN DERECELERI 
Bilesin ki, keder ve sikmtilarim daha onceki boltimlerde ogrendigin su 
yurdun — ki bu yurd cehennemdir— karsiligi olarak baska bir yurd vardir. 
Simdi de o yurdun nimet ve hazlari tizerine dtistin. Ctinki bu yurdlarm 
birinden uzak kalan. hig stiphesiz, obtirtine yerlesir . Cehennemin korkung: 
yonleri tizerinde uzun uzun dtistinerek kalbinde korkuyu tercih et. 
cennetliklere adanan kalici nimetler hakkmda uzun uzun dtistinerek de 
kalbinde umudu tercih et Nefsini korku kirbaci ile kamcilayip umut dizgini 
ile Sirat-i Mtistakim'e stir. Boylelikle aci azab-dan kurtularak ulu mtilke 
nail olursun. 

Simdi cennetlikleri dtistin. Ytizlerinde mutluluk parildar, tipasi mtihtirlti bir 
kabdan cennet sulari icerler. Tasi ak inciden yapilmis gairlarda kirmizi 
yakut sedirlerde otururlar, yer yaygilari yesil ipeklidendir , bal ve sarap 
akan lrmaklarm kenarlarma dizilmis koltuklara kurulurlar, bu irmak 
kenarlari huriler ve hizmetcilerle dolup tasmis . Bunlar sanki yakut ve 
mercandir, daha once onlara ne insan, ne cin el deginmemistir . Cennet 
makamlarinda dolasirlar, iclerinden biri ytirtiytistinde kiritirsa eteklerini 
yetmis bin Gilman tasir, giydikleri ak ipek elbiseleri gozleri kamastirir, 
baslarmda ince ve mercan taclar vardir. alimli, agirbasli ve hos 
kokuludurlar . ihtiyarlamalari , yipranmalari soz konusu degildir . Cennet 
bahcelerinin ortalarinda kurulmus yakut kosklerin igindeki gadirlarda 
kalirlar, iri gozleri ef endilerinden baskasma kaymaz . Cennetliklere ve 
hurilere testiler, ibrikler ve koselerle icenlerin tadina doyamayacaklari 
ak renkli su ikram edilir, hizmetlerini goz degmemis inciler gibi 
hizmetciler ve gencler yapar. islediklerinin mtikafati olarak emin bir 
barmaga kavusmuslardir, bahceler ve pmarlar iginde yesillikler ve akar 
sular arasmdadirlar . Her seye kudretli bir melikin katmda sadakat 
koltugundadirlar , orada kerem sahibi melikin ytiztine bakarlar. Nimetlerin 
parlakligi ytizlerine vurmustur. Darlik ve sikinti nedir bilmezler, tersine 
Rabb'lerinin gesit cesit hediyelerine mazhar olurlar . Onlar canlarinin 
istedigi ile ebediyyen basbasadirlar . orada ne korkarlar ve ne de 
tiztiltirler, oltim endisesinden uzaktirlar . Onlar orada her ttirlti nimetleri 
tadarlar, oranin yemeklerini yerler, stitlti, balli, igkili ve an sulu akar 
sularmdan icerler. Oranin zemini gtimtis, gakili mercan, topragi has misk. 
bitkisi zaferan. Kafur kumullarinda bitmis gtilsuyu tasiyan bulutlardan 
yagmur alirlar. Bu su kendilerine cesit cesit kablar ile sunulur. Kablar 
inci, yakut ve mercan stislemeli. havalanmamis icki ile karisik tatli su ile 
dolu, madeninin sadeliginden dolayi tizerine dtisen lsigi yansitarak igindeki 
igkiyi btittin allik ve inceligi ile gosteren, insan elinden benzeri 



cikmamis, isleme ve stislemesini insanin ba§aramayacagi kablardir . Bu kablara 
cennetliklere yiiz parlakligi, gtines i§igini hatirlatan hizmetcilerin 
elinden sunulur. Fakat nerede onlarin tatli gortiniisii, yanak gtizelligi ve 
cene alimliligi ve nerede giines isigi!Bu sifatta bir aleme inanan, oraya 
girenlerin oliimsiizluge kavustuguna hicbir felaketle yiizyiize gelmeyecegine 
ve olaylarm degistiriciligine maruz olmadigma dair kesin kanaat besleyen 
bir kimseye sasilir. Allah' in yikimma izin vermis oldugu bu diinyaya nasil 
lsmir ve onun sundugu yasayisla tatmin olur. Allah'a yemin ederim ki . 
Ahirette oliim. aclik, susuzluk ve diger gelismelerin yoklugu yaninda viicud 
sagliligmdan baska bir sey olmasa sirf bu yuzden ona gore dtinyadan sogumak 
ve dtinyayi oraya tercih etmemek layik olur. Kaldi ki . cennette ne sikinti 
ve ne de keder soz konusudur .Nasil soz konusu olabilir ki . cennetlikler 
emniyet icinde birer meliktirler. Sevincin her turlusunu tadarlar, orada 
her istedikleri kendilerine verilir, her gun Ars ' in gevresine varirlar ve 
kerim olan Allah' in yuzunu gortirler. Allah' in yuzunu gormekle diger cennet 
nimetlerine bakarak elde edemedikleri -ulu'bir nimete nail olurlar ve 
gozlerini baska tarafa gevirmezler. Onlar devamli sekilde bu nimetler 
arasmda dolasirlar ve yok olacaklar diye korkmazlar . Ebii Hureyre'nin 
rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cennette 
soyle* bir ses gelir: Ey cennetlikler! Sizlere oyle bir sihhat veriyorum 
ki, ondan sonra ebediyen hasta olmayacaksimz . Olumsuz bir hayat 
bulacaksimz . Ardmda yaslilik olmayan bir genclige ereceksiniz. Arkasmdan 
yeis gelmeyecek bir mutluluga ula?acaksimz.» 

Ulu Allah'm su ayeti, bu gercegi ifade eder: 

«— Cennetliklere «i§lediginiz iyi ameller sayesinde nail oldugunuz 
cennet i§te budur» diye seslenilir» ;:23 AVof Sure-i Celilesi; 43. 
Cennetin nasil oldugunu ogrenmek istiyorsan, Kur'an'i oku. cunki Allah'm 
aciklamasimn otesinde aciklama yoktur. Mesela «Rabb'imin huzuruna 
dikilmekten korkan icin iki cennet vardir» ayetinden itibaren «Rahman» 
suresini, «Vakia» suresi ile diger ilgili sureleri oku. Eger cennetin nasil 
oldugu hakkmda Peygamber ' imizin verdigi tafsilatli bilgileri ogrenmek 
istiyorsan, ona hatlarm bilgisini edindikten sonra simdi de ic yonunii 
tanimaya yoneterek, once cennetlerin sayismdan basla . Peygamber ' imiz 
«Rabb'inin huzuruna dikilmekten korkana iki cennet vardir» mealindeki ayet 
hakkmda buyuruyor ki:«— iki cennetin buttin kab ve esyasi glimusten, diger 
bir iki cennetin bUlun esyasi altmdandir. «Adm> cennetinde cennetlikler 
Rabb'lerini gorurken onlar ile Allah arasmda sadece «Kibriya Perdesi» 
bulunur . »Sonra cennetin kapilarma bak, bunlar ibadetlerin asillarma 
goredir. Nitekim cehennemin kapilari da gunahlarm asillarma goredir. 'Ebu 
Hureyre'nin rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor :«— Kim 
malmdan iki birimlik bir sadaka verirse, cennetin buttin kapilarmdan iceri 
girmeye cagrilir . Cennetin sekiz kapisi vardir. Namaz ehli olanlar namaz 
kapismdan iceri girmeye cagrilir. Oruc ehli olanlar oruc kapismdan iceri 
girmeye cagrilir. Sadaka ehli olanlar sadaka kapismdan iceri girmeye 
cagrilirlar. Cihad ehli olanlar cihad kapismdan iceri girmeye cagrilir. »Bu 
arada Ebu Bekir (R.A.) :«— Vallahi bir kimsenin bu kapilardan birinden 
cagrilma zarureti yoktur. Acaba bir kimse hepsinden ayni anda igeri girmeye 
cagirilirsa olur mu?» diye sorar. Peygamber ' imiz ona «Evet. boyleleri de 
vardir. Senin de onlardan olmani dilerim» diye cevap verir.Asim Ibni Zamure 
(R.A.) der ki; «Hz . Ali bir gun cehennemden bahsetti, bu konuda simdi hepsi 
hatirimda kalmayan cok onemli agiklamalarda bulundu, arkasmdan sozti 
Cennete getirerek dedi ki:«— Rabb ' lerinden korkanlar boliik boluk Cennete 
sevkedilirler . Onun kapilarmdan birine varmca, kapmm yanibasmda 
koklerinin arasmdan iki ayri pmar kaynayan bir agac gortirler. Aldiklari 
emir uyarmca pmarlar-dan birine sokulurlar, suyundan icince 
karmlarmdaki pislikler kaybolur. Arkasmdan obtir pmara sokularak icinde 
yikanmca ytizlerine Cennet tazeligi gelir, artik sac renkleri ebediyen 
degismez, baslari yagla yikanmis gibi hep parlak kalir. Sonra Cennete 
girerler, igeri girerken Cennet koruculari onlara «Selam size, ne mutlu 
size, oraya ebedi kalmak tizere giriniz* derler .Arkasmdan Cennet cocuklari 
etraflarmi sarar, diinyada sevilen birinin ansizm gikip gelisi karsismda 



gocuklar onun etrafim nasil gevirirse oyle gevirirler, ona «Miijdeler 
olsun! Allah sana su su nimet ve dereceleri bagisladi» derler, iglerinden 
biri o kimsenin Cennet hurilerinden olan eslerinden birine kosarak 
dlinyadaki adi ile «Falan kisi geldi» diye haber verir. Huri «Sen kendin onu 
gordlin mli» diye sorar. (Jocuk «tabii gozlimle gordlim, pesimden geliyor» 
der.Bu haber uzerine huri sevincinden adeta kus gibi ugarak kapinin esigine 
varir.Adam makamma varmca yapisma goz atar, yuvarlak inci pareleri 
uzerinde birer kirmizi, yesil ve sari kosklin ylikseldigini goriir. Sonra 
basini kaldirarak gatisina bakar, simsek gibi goz kamastirici oldugunu 
goriir, oyle ki . Ulu Allah ona gtic vermese gozleri karsismdaki manzaraya 
bakarken kor olurdu. Basini indirince goriir ki esleri, kullanmaya hazir 
kablar, sira sira dizilmis yastiklar, yere yayilmis sagakli halilar, yuksek 
sedirler hazir duruyor. Sonra sirtim bir yere dayayip «bizi bu nimetlere 
yonelten Allah 'a hamd olsun, eger kilavuzumuz o olmasaydi. biz bu duruma 
kendiligimizden ulasamazdik» diye hamdeder.Bu arada kulagma gizli bir ses 
soyle seslenir: «— Yasaym, size ebediyyen ollim yoktur. Orada yerlesin, hie 
gogmeyeceksiniz . Sihhate kavusunuz, artik size hastalik 

gelmeyecektir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gtinti Cennet 
kapisma varir, kapinin agilmasim isterim. Hazin (cennet kapicisi} «kim o» 
der. «Muhammed» diye cevap veririm. Bunun uzerine bana «Senden once hie 
kimseyi iceri almamam emredildi» der.Simdi de Cennetin odalari ile bu 
odalar arastndaki yukseklik farklarini dlistin. Clinki en btiytik dereceler ile 
en ytice faziletler ahirettedir. insanlar arasmda bariz ibadet 
f arkliliklari ve iyi huy dereceleri kesin bir sekilde var oldugu gibi 
kavusacaklari mlikafatlar arasmda da acik farkliliklar olacaktir . Eger en 
yuksek derecelere ulasmak istiyorsan, Allah'a ibadet hususunda seni hie 
kimsenin gecmemesine galis, zaten Ulu Allah bu konuda yarismayi 
emretmistir . Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

c— Rabb'inizden bir magfirete ve genisligi yer ile gok arasi kadar 
olan Cennete kavusmak igin yarism.» ,29) HodM Sure-i Celilesi; 27. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«t— O'nun rnuhrii misktir. Yarisilar bunun icin yarissm.» (30) • 
Mutaffifin Sure-i Celilesi; 26. 

Sasirticidir ki, yakmlarmdan veya komsularmdan biri senden daha gok para 
sahibi olsa veyahut evi seninkinden daha yuksek olsa, sana agir gelir, 
camn sikilir, duydugun hased yuzunden keyfin bozulur.Oysa ki . senin 
hesabma en gtizel sey, dlinyadaki btittin alimli seylerin denk olmayacagi 
bagislar acismdan senden ilerde olanlarin bulunmasma ragmen Cennete 
yerlesmektir . Ebu Said-til Hudri'nin rivayet ettigine gore. Peygamberimiz 
buyuruyor : «— Cennetlikler , list katlartndakileri , aralarmdaki derece 
farkliligi yuzunden, sizin dogudan batiya kadar ufukta degilmis gordiigiiniiz 
yildizlar gibi goriirler . »Sahabiler «Ya Rasulellah! Bunlar baska hie 
kimsenin ulasmayacagi peygamberlerin dereceleri midir?» diye sordular. 
Peygamber ' imiz «Hayir, nefsimi kudret elinde tutan Allah'a yemin ederek 
soyltiyorum ki, Allah'a inanan ve Peygamberlerine uyan kimseler de bunlara 
nail olacaklardir . »Ytiksek derece sahiplerini asagidan bakanlar, sizin gok 
ufuklarmdan birinde dogmus gordiigiiniiz bir yildiza baktiginiz gibi 
goriirler. Hie siiphesiz, Ebii Bekr (R.A.) ve Omer (R.A.) o ziimredendir ve o 
yiice nimete kavusacaklardir» buyurdu . »Sahabilerden Cabir (R.A.) der ki : 
«Peygamber ' imiz bize buyurdu ki . «Size Cennet kosklerini anlatayim mi?» Ben 
de O'na «Tabii, ya Rasulellah. anamiz babamiz sana feda olsun» diye cevap 
verdim. Bunun uzerine soyle buyurdu: «Cennette som cevherden koskler 
vardir, dislari iglerinden ve igleri disardan goriilebilir. Orada hig bir 
goziin gormedigi, hig bir kulagm isitmedigi ve hig kimsenin hayalinden 
gegmemis nimetler, tadlar ve sevingler vardir . »Bunun uzerine ben «Bu 
koskler kimler igindir?» diye sordum. Bana soyle cevap verdi. «Bu koskler 
selami yayan, yemek yediren, devamli orug tutan ve herkes uyurken namaz 
kilanlar igindir» dedi . Hep birlikte O'na «Bunlari kirn yapabilir?» dedik. 
Peygamber ' imi' N «Ummetim bunlari basarabilir. Simdi size anlatacagim. Kim 
miisliiman kardesi ile karsilasmca ona selam verirse selami yaygmlastirmis 
olur. Coluk - gocugunu doyurasiya yediren «Yemek yedirmisler» ztimresine 



girer. Ramazan ile birlikte her aydan tic gun oruc tutan devamli oruc tutmus 
gibi olur. Yatsi ve sabah namazlarim cemaatle kilanlar, herkes (yani 
yahudiler, hiristiyanlar ve atesperestler ) uykuda iken namaz kilmi§ 
olurlar.» buyurdu. Peygamber ' imiz : 

«0, sizin gtinahlarmizi bogmayarak artlarindan irmaklar akan 
cennetlere ve «Adn» cennetindeki gtizel kosklere yerlestirir» Szll Sure- 
i Celilesi: 12 

mealindeki ayet hakkmda sorulan bir soruyu soyle cevaplandirdi : «— inciden 
kosklerdir, her koskte kirmizi yakuttan yetmis daire vardir. Her dairenin 
yesil ztimrtitten yetmis odasi vardir. Her odada yetmis sedir, her sedirde 
her renkten yetmis dosek, her dosekte iri gozlti hurilerden bir es bulunur. 
Her odada yetmis sofra, her sofrada yetmis ttirlti yemek vardir ve her odada 
yetmis hizmetci bulunur. Her sabah mti'mine bunlar yeniden tazeleyerek 
verilir . » 
- 442 - 
YETMIS fjgtJNCU b0LUM 

SABIR. RIZA VE KANAAT 
Rizamn fazileti hakkmdaki Kur'an-i Kerim ayetleri sunlardir: Ulu Allah 
buyuruyor ki : 

«— Allah onlardan. Onlar da Allah'dan razi olmustur» (32) Beyyine 
Sure-i Celilesi; 8 

- iyiligin karsiligi iyilikten baska bir sey olabilir mi? » (33) 

Rahman Sure-i Celilesi; 60 
iyiligin sonu Allah' in kulundan razi olmasidir, bu da kulun Allah'dan razi 
olmasinm mukaf atidir . Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

€— Allah, erkek kadin, mii'minlere. icinde ebedi kalmak iizere, 

altmdan irmaklar akan cennetler ve Adn cennetinde gtizel meskenler 

vadetti . Allah' in Rizasi ise hepsinden biiyiiktiir.» (34) Tevbe Sure-i 

Celilesi 720 
Goruluyor ki . Ulu Allah, rizasini Adn cennetlerinden ustun tutmustur. 
Nitekim kendi zikrini namazdan ustun tutmus . 

(35) «— Hie sliphesiz, namaz cirkinlikten egriliklerden alakor, 
Allah 'i zikretmek ise en biiyuktiir. Allah biitiin 
islediklerinizi bilir» (35) Ankebiit Sure-i Celilesi; 45. 

buyurmustur . «— Namazda adi amlan (Ulu Allah' i) miisahede etmek namazdan 
daha ustun oldugu gibi cennetlerin Rabb'inin rizasi, cennetten ustiindur, 
daha dogrusu 0. cennetliklerin son arzusudur . Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:e— Ulu Allah mli'minlere tecelli ederek «Benden ne isterseniz 
dileyin» diyecek, mti'minler de «Senin rizam» diyecekler . »Mu 'minlerin Ulu 
Allah'i miisahede ettikten sonra, ' nun Rizasini dilemeleri, Allah'm rizasi 
en tistiin gaye oldugu igindir . Kulun Allah'dan hosnutlugu konusunu daha sonra 
ele alacagiz. Allah'm kuldan razi olmasi ise. diger bir manadadir ki . 
Allah'm kulu sevmesi konusunda soylediklerimize yakmdir. Bunun ig yiizunii 
agiklamak caiz degildir. Cunki kullarm idraki ' nu kavrayamaz . Bunun 
hakkmdan gelebilenler kendi idrakleri ile yetinsinler . Soztin kisasi. 
Allah'i miisahede etmekten tistiin bir derece yoktur. Mti'minlerin Allah'm 
rizasini dilemeleri, ' nun cemalini devam iizere mtisahedeye sebep oldugu 
igindir. Onlar Allah'i miisahede etme nimetine erince ' nu ana tilkti ve en 
uzak arzu olarak degerlendirmisler ve ne diledikleri sorulunca sadece bu 
durumunun devammi dilemislerdir . Allah'm rizasmm perdelerin kalkisma 
sebep teskil edecegini 'bilmislerdir .Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

c— Orada onlar (cennetlikler) ne dilerse vardir. Bizim katimizda daha 
fazlasi da vardir. » (36) Kef Sure-i Celilesi; 35. 

Bir tefsir alimine gore «daha fazla» faslmdan, cennetliklere Allah 
tarafmdan tic bagis gelir. Birincisi, cennetlerde benzeri bulunmayan bir 
ilahi armagandir. Nitekim Ulu Allah buyuruyor ki : 

(36) «— Onlar icin isledikleri iyiliklerin mtikafati olarak ne 
goz kamastirici bagislar saklandigmi kimse bilemez» (37) . 
Secde Stire-i Celilesi; 17 

ikincisi, onlara Allah katmdan verilen selamdir. Bu . hediyeden daha tisttin 
bir mtikafatdir. Nitekim Ulu Allah buyuruyor ki : 



«— esirgeyici Allah'dan sozlii bir selamdir.» (38) Yasin Sure-i 
Celilesi; 58. . 

Uciincusu de . Ulu Allah «Ben sizden hosnUlum» diye buyurur. Bu hediyeden ve 
selamdan daha tistun bir bagistir. Nitekim Ulu Allah (C.C.) buyurur: 

c— Allah 'in Rizasi ise en buyuktiir.» (39) Tevbe Sure-i Celilesi; 72 
Yani. Allah'm hosnutlugu Icinde ytizdtikleri nimetlerden daha iistun bir 
bagistir. Bu Allah'm Rizasmm fazileti ve kulun rizasmm da 
mahsultidur . Rizanm faziletine delil teskil eden hadislere gelince. 
Peygamber ' imiz bir gun sahabilerden bir cemaate; «Siz kimsiniz?» diye 
sorar, onlar da «Mu 'minleriz» diye cevap verir. Peygamber ' imiz onlara 
«imaninizm alameti nedir?» diye sorar. Onlar da «Betaya karsi sabreder, 
bolluga sukreder ve kazanin tecellisine razi oluruz.» diye cevap verirler. 
Bunun uzerine Peygamber ' imiz onlara «'Ka'benin Rabb ' i adma yemin ederek 
soylliyorum ki, sizler mu'minsiniz» diye karsilik verir. 

Baska bir haberde Peygamberimiz (S.A.S.) soyle buyurmustur : «— Hikmet 
ehli alimler, derin gorusleri sayesinde peygamberlige 

yakmdirlar . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— islam hidayetine eren 
ve rizki gecimine yetecek kadar olup da durumu hosnutlukla karsilayanlara 
ne mutlu!»«c— Allah'm verdigi az rizka razi olanlarm, Allah da az ameline 
razi olur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah bir kulu sevince 
ona bela verir, sabrederse onu sever, hosnutlukla karsilarsa onu mumtaz 
kilar . »Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gunu olunca. Allah 
ummetimden bazilarmi kanatlandirir da onlar da kabirlerinden cennetlere 
ucarlar. Orada kosusurlar ve diledikleri nimetlere konarlar .Melekler onlara 
«Hesaplasma gordunuz mu?» diye sorarlar. Onlar da «Hic bir hesap gormedik» 
«derler. Melekler onlara «Sirati astmiz mi» diye sorarlar. Onlar da «Biz 
sirati gormedik* derler. Melekler onlara «Cehennemi gordunuz mu?» diye 
sorarlar. Onlar «Hic bir sey gormedik» diye cevap verirler. Bunun uzerine 
melekler onlara «Siz kimin tim-metindensiniz diye sorarlar, onlar, «Muhammed 
ummetindeniz» derler. Bunun uzerine melekler «Allah'm hosnutlugu uzerinize 
olsun, diinyada ne amel islediginizi bize soyleyiniz» derler. Onlar da «iki 
ozelligimiz vardi, onlar sayesinde Allah'm fazileti ile bu dereceye 
ulastik» diye cevap verirler .Melekler «0 iki ozellik nelerdir?» diye 
sorarlar. Onlar da «Yalniz basimiza kalmca Allah'm emrine karsi gelmekten 
haya ederdik ve Allah'm payimiza ayirdigi rizka az da olsa razi olurduk» 
diye cevap verirler. Bunun uzerine melekler onlara «Bu derece size 
layiktir.» diye cevap verirler . Peygamber ' imiz" (S.A.S.) buyuruyor ki:<— Ey 
fakirler! Allah'a kalbden razt olunuz ki, f akirliginizin sevabma 
kavusasmiz, yoksa sevaba eremezsiniz . »Bildirildigine gore israilogullari 
Hz. Musa'ya (A.S.) derler ki : «Rabbinden dile de bize yapmca rizasmi 
kazanacagimiz bir amel bildirsin» Hz. Musa «Allah'im! Dediklerini duydun» 
diye Allah'a yalvarir. Ulu Allah Hz. Musa'ya buyurur ki . «Ya Musa! Soyle 
onlara benden razi olsunlar ki . ben de onlardan razi olayim. »Sabra gelince. 
Ulu Allah Kur'an-i Kerim'in doksan kusur yerinde onu zikretmis ve butun iyi 
amellerden daha cok derece ve mtikafati ona izafe etmis, butun bunlari onun 
neticesi diye ilan etmis, sabirlilara diger butun iyi amel sahiplerinden 
daha cok mtijdeler vermis ve karsilastiklari musibetlere sabredenlere 
Allah'dan bagis ve rahmet vardir, onlar dogru yola eristirilenlerin ta 
kendileridir» (40) Bakara Sure-i Celilesi; ;4i;. 

buyurmustur . Gorultiyor ki ayette hidayet, rahmet ve selamet sabredenler icin 
bir araya getirilirler . Sabir hakkmdaki ayetlerin hepsini zikretmek mumklin 
degildir.Bu mevzudaki hadislere gelince Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Size en az verilen meziyetler «yakm» ve israrli sabirdir. Bu iki 
meziyetten yeteri kadar pay alanlarm gece namazmda ve gtindtiz orucunda 
goriilen eksikliklerine goz yumulur . Karsilastigmiz sikmtilara sabirla 
katlanmaniz benim nezdimde icinizden birinizin hepiniz kadar amel 
islemesinden daha sevimlidir. Fakat benden sonra dtinya yonunden bahtmizm 
acilmasmdan ve biribirinize dusmenizden ve netice olarak goktekilerin 
(meleklerin) size yuz cevirmesinden korkuyorum. Kim sabreder ve her yerde 
Allah' i gortiyormus gibi davranirsa eksiksiz mukafata nail olur» (sozunun 
burasmda su ayeti okudu:) 



- Sabredenlerin miikafatim, yaptiklannin daha iyisi ile verecegiz» (41) . 

Nah: Sure-i Celilesi; 96 

Sahibilerden Cabir'in (R.A.) bildirdigine gore. Peygamberimize (imanin ne 

oldugu) sorulunca Peygamber ' imiz «iman sabir ve comertliktir» diye cevap 

buyurdu . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sabir cennet hazinelerinden 

biridir.»Bir keresinde O'na «iman nedir» diye sorulunca* «sabirdir» diye 

cevap buyurmustur.Bu cevap. Peygamber ' imizin «Hacc, Arafat 'a gikmaktir» 

buyurmasma benzer. Manasi. «Haccm belli-basli riiknii Arafat'a 

gikmaktir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— En faziletli amel, nefse 

zor gelen ameldir» 

Soylendiginegore, Ulu Allah Hz. Davud'a soyle vahyetti; «Benim 
ahlakimi benimse. Benim huylarimdan biri de sabirli olmaktir . »Ibni Abbas ' in 
(R.A.) rivayet ettigine gore, bir gun Peygamber ' imiz ensarin yanma nirerek 
«Siz, mu'min misiniz?» diye sorar. Enser susar. Hz. Omer «Evet, ya 
Rasulellah» diye cevap verir. Peygamber ' imiz : «Imanimizin alameti nedir» 
diye sorar Ensar; «Bolluga karsi Allah'a sukrederiz, belaya katlanir ve 
ilahi htikme riza gosteririz» diye cevap verirler. Bunun tizerine 
Peygamber ' imiz «Kabe'nin Rabb ' 1 adma yemin ederek soyltiyorum ki . sizler 
mu 'minlersiniz» buyurur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Hosa 
gitmeyen seye katlanmakta bir cok fayda vardir.»Hz. isa (A.S.) der ki; «Siz 
hosunuza gitmeyen seylere katlanmadikga sevdiginiz seylere 
ulasamazsimz . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sabir bir insan 
sekline girse, mutlaka kerem sahibi biri olurdu, Allah sabirlilari 
sever. »Bu mevzuda sayisiz hadis-i serif vardir. Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor :«— Kanaatkar aziz olur. muhteris ise duskun olur.»Yine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) :«— Kanaat tukenmez bir hazinedir» 
buyurmustur . Kanaat bahsine, daha once bir kac kere de temas etmistik- 

YETMIS DORDUNCU BOLUM : 
TEVEKKULUN FAZILETI 

Bu bahisdeki ayetlerden biri soyledir: 

«— Hie sliphesiz. Allah Tevekkiil edenleri sever» (42) Al-i imran 

Sure-i Celilesi; 159. 

(43) Sahibi Allah, sevgisi ile sereflenmis, mensubu Allah' in 
destegi ile miijdelenmis olan riitbe ne yiice bir riitbedir. 
Yetkili koruyucusu, destekleyicisi , seveni ve gozeticisi 
Allah olan kimse, hie sliphesiz, biiyiik bir kurtulusa ermistir. 
Ciinki sevilen azaba garptirilmaz, siiriilmez, kovulmaz.Bu 
mevziidaki hadislere gelince, ibni Mes'iid'un (R.A.) rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Biitiin 
iimmetleri Hac mevsiminde bir arada gordiim. Bu arada kendi 
ummetimin daglari-ovalari doldurdugunu gordiim, gok olmalari 
ve goriiniisleri hesuma gitti, bana «Hosniid oldun mu?» diye 
soruldu, «Evet» dedim. Bunlar ile birlikte yetmis bin kisi 
daha hesaplasmaksizm cennete girecek denildi . »Sahabiler, 
«Onlar kimdir, ya Rasulellah» diye sordular. Peygamber ' imiz 
«bosu bosuna bobiirlenmeyenler, falciliktan uzak duranlar, 
hirsizlik etmeyenler ve Rabb'lerine giivenenlerdir» diye cevap 
buyurdu. Bu sirada Sahabilerden iikkase (R.A.) ayaga kalkarak: 
«Ya Rasiilellah! Allah'a dua et de beni onlardan etsin!» dedi . 
Peygamber ' imiz : «Allah'im. ' nu onlardan eyle!» diye dua 
buyurdu. Arkasmdan bir baska sahabi, kalkarak: «Ya 
Rasiilellah! Allah'a dua et de Beni de onlardan etsin» dedi. 
Peygamber ' imiz de Allah ' lm onu da onlardan eyle. diye dua 
etti. Arkasmdan bir baska Sahabi kalkarak Ya. Rasiilellah, 
Allah'a yalvar da beni de onlardan eylesin» dedi. 
Peygamber ' imiz bu husiisda «tikkase seni gegti» dedi. 
(Rasulallah (S.A.S.) soyle buyurdu: «Eger siz Allah'a 
germancdg* tevekkiil edebilseniz, sabahleyin yuvasmdan ag 
giktigi halde aksam karni tok donen kusa rizik verdigi gibi 
sizin de rizkinizi verirdi . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 



ki:«— Kim sirf Allah 'a giivenirse. Allah ona her ttirlu destegi 
yetistirir ve ummadigi yerden rizkini saglar. Kim sirf 
diinyaya ydnelirse Allah onu diinyaya havale 

eder . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— insanlarm en 
zengini olmak isteyen kimse Allah ' m Kati'ndakine 
elindekinden daha gok giivensin . »Rivayet edildigine gore. 
Peygamber ' imiz gegim darligma diisiince ev halkina «Haydi 
namaza kalkm, Yiice Rabb ' im bana bdyle emretti» buyurur ve^su 
ayeti okurdu. 
-«Ev halkina namazi emret ve kendin de ona sebatla devam et» (43) . 
Taha Sure-i Celilesi: 132. 

Peygamber ' imiz (S.AS.) buyuruyor ki : «— Asilsiz kuvvetlerden yardim 
dileyen ve kendine giivenen Allah 'a tevekkiil etmez» (etmis sayilmaz.) ' 
Bildirildigine gore. Hz. Ibrahim (A.S.) mancimk ile cehenneme 
atildigi zaman, yanina Cebrail gelerek .«Bir sey istiyor musun» diye 
sorar. Hz. Ibrahim (A.S.) de atese atildigi zaman soyledigi «Allah 
bana yeter, ne giizel vekildir» soziine bagli kalarak Cebrail 'e 
(A.S.) «Senden hig bir dilegim yok» diye cevap verir. Nitekim ulu 
Allah ' nun hakkmda «S6ziine bagli kalan ibrahim» buyurdu (44) 
Necm Sure-i Celilesi; 37. 
Ulu Allah. Hz. Davud'a (A.S.) soyle vahyetti. «Ya Davud ! Yarattiklanma 
degil de bana giivenen kula, biittin yer ve gok hiyle ile karsisma dikilse 
bile, gikis yolu gosteririm. »Said ibni Ctibeyr (R.A.) buyurur ki; «Bir giin 
elimi akrep soktu, annem (seni muskaciya goturup tedavi ettirecegim) diye 
yemin etti, ben de muskaciya varmca soku'mayan elimi uzattim. »ibrahim ibni 
Havvas (R.A.) «01umsuz diri olan Allah 'a gtiven» mealindeki ayeti okuyarak 
«Bu ayeti gordukten sonra insanin Allahdan baskasma gtivenmemesi gerekir» 
dedi . Alimlerden birine rtiyasmda bir ses sunlari duyurur; «Ulu Allah'a 
giivenen gegimini saglamis olur . »Alimlerden biri der ki; «Payma ayrilan 
rizk, seni iizerine farz kilinan ibadetten alakoymasm. zaman Ahiretini 
mahvedersin ve diinyada da payma yazilandan daha fazlasim elde 
edemezsin . »Yahya ibni Muaz (R.A.) buyurdu ki; «insamn pesinden kosmaksizm 
rizhna kavusmasi, rizkm, insani aramakla emredildigini gosterir . »ibrahim 
ibni Edhem (R.A.) buyurdu ki; «Kesislerden birine, yiyecegin. igecegin 
nereden geliyor» diye sordum Bana su cevabi verdi . «Bunu ben bilmiyorum» 
sen bana nereden yiyecek ve igecek gonderdigini Rabbime sor.»Herem ibni 
Hayyan. Uveys-iil Karani'ye (R.A.) «Nerede oturmam» istersin» diye sorar, o 
da §am'i tavsiye eder. Herem. «Oranm geginme sartlari nasil» diye sorar. 
Hz. fjveys : «Yaziklar olsun su siipheci* kalblere ! Onlara nasihat fayda 
vermiyor» der . Arif lerden biri der ki; «Vekil olarak sirf Allah'a dayandigim 
zaman her iyilige yol bulurum. »Allah ' dan dileriz ki . bize giizel edeb nasib 
eylesin. «Amin, ya Muin.» 

- 451 - 
YETMiS. BESiNCi BOLUM : 
MESCiDiN FAZiLETi 
Ulu Allah (C.C) buyuruyor ki : 

«— Allah'm mescidlerini ancak Allah'a ve Ahiret Giiniine inanan, 
namazi dosdogru kilan, zekati veren ve Allah'dan baska hig kimseden 
korkmayanlar imar eder. iste dogru olmalari umulanlar, bunlardir» (45) 
Tevbe Sure-i Celilesi; 18. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim isterse bir bagirtlak kusu 
yuvasi kadar olsun. bir mescid yaparsa, Allah ona cennette bir kosk 
kurar.»«— Camiden hoslananlardan Allah' da hoslanir.» c— Camiye geleniniz 
oturmadan once iki rek'at namaz kilsm.» «— Mescide komsu olan, namazim 
mutlaka mescidde kilmalidir.» «— iginizden biriniz namaz kildigi yerde 
kaldigi miiddetge konusmadikga veya camiden gikmadikga, melekler (Allah ' im, 
ona rahmet et, Allah' im onun gtinahlarim bagisla) diyerek onun igin dua 
ederler.»«— Ahir zamanda iimmetimden oyle kimseler gelecektir ki . camilere 
gelip halka halka oturacaklar. Konusma konulari dtinya ve diinya sevgisidir. 
Sakm onlarla birlikte oturmayiniz. Allah onlarin hie bir dilegini kabul 
etmez . » 



•— Ulu Allah, kitablarmdan birinde sdyle buyuruyor: «Benim 
yeryuzundeki evlerim camilerdir. evlerdeki ziyaretcilerim onlari tamir 
edib senlendirenlerdir . Evinde temizlenip beni evimde ziyaret edenlere ne 
muttu! Ziyaret edilenin ziyaretcisine ikramda bu'unmak gorevidir . »«— 
Birinin camilere devam ettigini gordtiguntiz zaman onun mu'min olduguna 
sahitlik ediniz.»Said ibni Museyyeb (R.A.) buyurur ki : «Camide oturan kimse 
Rabbi lie basbasa oturuyor demektir. Onun hayadan baska bir soz soylememesi 
gerekir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Camide konusmak, 
hayvanlarm otu yedigi gibi sevabi mahveder . »Nohai (R.A.) der ki : «ilk 
muslumanlar. karanlik gecelerde camiye yuruyerek gitmenin cenneti gerekli 
kildigmi belirtirlerdi . »Enes ibni Malik (R.A.) der ki; «Kim camiye bir 
kandil yakarsa Ars ' 1 tasiyanlar ile birlikte buttin melekler kandilin lsigi 
yanar kaldikca onun gunahlarmm afvedilmesi icin dua ederler.»Hz. Ali 
(K.V.) buyurur ki; «insan oldugii zaman yeryuzundeki namaz yeri ile gokte 
amellerinin yukseldigi yer onun icin aglar. » Arkasmdan. 

«Ne gok ve ne de yer onlara {Firavun ile yardakcilarma) aglamadi . Ve 
Onlara muhlet de verilmedi» mealindeki ayeti okudu (46) Duhan Sure-i 
Celilesi: 29. 

ibni Abbas (R.A.) buyurur ki; «Mu'minin olumune, yer ytizu kirk sabah 
aglar . »Ara-uf Horasam (R.A.) buyurdu ki; «Yeryuzunun her yuzti kirk sabah 
aglar . »Ata-ul Horasam (R.A.) buyurdu ki; «Yeryuzunun her hangi bir 
mevkiinde bir kere secdeye varan bir kul icin. secde yeri Kiyamet Gunu 
sahidlik eder ve oldtigti gun arkasmdan aglar. »Enes ibni Malik (R A.) 
buyurur ki; «Uzerinde namaz kilarak veya zikredilerek Allah' in adi anilan 
yeryuzii mevkii, cevresindeki kesimmlere karsi ovunur, Allah zikriyle yedi 
kat derinligindeki yere.kadar sevincini duyurur. Namaza duran kul icin 
uzerinde durdugu zemin buttin susunu takmir . »S6ylendigine gore, insanlarm 
konakladiklari her zemin gelip gecenlere ya dua veya lanet eder. 

- 453 - 
YETMi§ ALTINCI BOLUM : 
RiYAZET VE KERAMET EHLiNiN FAZiLETi 

Bilesin ki . ulu Allah bir kulun iyiligini isterse ona kendi 
gunahlarini gosterir. Gorusti derin olanlara kusurlari gizli kalmaz . insan, 
kusurlarini bilince giderilmeleri mumkun olur.Fakat insanlarm coklari 
kusurlarmi gormezler. insan baskasmm gozundeki copti goriir de kendi 
gozlindeki mertegi gormez. Kusurlarmi gormek isteyen icin dort yol vardir: 
-Birinci yol: Nefsin kusurlarmi goren ve gizli afetlerin farkmda olan bir 
seyh ile oturup kalkmak, onu kendisi hakkmda hakem tutmasi ve nefisle 
cihad hususunda, onun buyruklarma uymasidir.Bu yol. muridin seyhi ve 
talebenin hocasi ile olan munasebetlerini belirtir. Bu yolda hoca ve seyh 
insana kusurlarmi tanitir ve giderilmelerinin carelerini gosterir. 
Zamanimizda boylesi pek az kalmistir. 

ikinci yol: insanm sadik, derin goruslii ve dindar bir dost edinerek, onu 
davranis ve hallerinizi incelemek uzere kendine murakebeci olarak kabul 
etmesidir. Bu dost onun gizli acik btitun kusur ve huylarma karsi onu ikaz 
eder. Dinimizin ileri gelen buyuk ve akilli sahsiyetleri boyle 
yaparlardi . Hz . Omer (R.A.) «Bana kusurumu gosteren kimseye Allah rahmet 
eylesin» derdi ve Selman-i Farisi'den (R.A.) kusurlarmi sorardi.Bir gun 
Selman onun yanma girince, «Benim hakkimda hos gormedigin bir sey duydun 
mu?» diye sorar. Selman afv dileyerek bir sey soylemek istemez. Fakat Hz. 
Omer israr edince «Duyduguma gore sofranda iki cesit yemek bulunduruyorsun . 
Ayrica biri gece, obtirti gundiiz giyilmek uzere iki kat elbisen varmis» der. 
Hz. Omer. Salman 'a (R.A.) «Baska bir sey duydun mu» diye sorar. Salman 
«Hayir» deyince, ben bu ikisinin caresine bakarim der. Hz. Omer 'in (R.A.) 
kusurlari hakkmda soru sordugu kimselerden biri de . Huzeyfe (R.A.) idi . 
Ona «Sen Peygamber ' imizin muna.iklar hakkmdaki sirdasi idin, bende 
munafiklik belirtisi goriiyor musun?» diye sorardi. Ahlakmm iistunlugu ve 
siyasi mevkiinin ytiksekligine ragmen Hz. Omer (R.A.) nefsini bu derece 
kmardi . Zaten akli cok ve derecesi yuksek olanlar kendilerini daha az 
begenir ve nefislerini daha siddetle kmarlar . Ancak simdi boylelerine cok 
az rastlanir oldu Dalkavukluga sapmadan insana kusurunu bildiren veya 



kiskangliga kapilarak tenkitte olgtiyu kagirmayan dostlar azaldi.Bu yuzden 
arkada§larin ya kiskanglik ve kin duygusu ile iyiliklerini kusur olarak 
gortiyor veya dalkavukluk ederek kusurlarim dikkatlerinden kagirmak 
istiyorlar . Bu yuzden Davud-ud Tai (R.A.) insanlardan uzak yasardi, ona 
«insanlar ile niye dtisup kalkmiyorsun» diye sorarlar. da su cevabi verir, 
«Benden kusurlarimi saklayanlari ne yapayim? Oysa ki, dindarlarm arzusu 
baskalarinm ikazi sayesinde kusurlarimn farkma varmaktir . »Durum bu iken 
bizim gibiler arasmda yayilan anlayisa gore, bize en sevimsiz gorunen 
insanlar, bize nasihat ederek kusurlarimizi tamtmaya galisanlardir . Bu 
hal . iman zayifligmm delili olabilir . Kotu huylar sokucu yilan ve 
akreplerdir. Eger birisi bize elbisemiz arasmda akrep gezindigini duyursa 
ona karsi minnet duyar, onun davramsmdan hosnutluk duyar ve derhal akrebi 
uzerimizden uzaklastirip oldurmeye koyuluruz . Oysa ki, akrebin verecegi aci 
bedenedir ve bir gun ya da daha az bir muddet surer. Ama kotu huyun acisi 
kalbin derinliklerine ntifuz eder ve oltimden sonra binlerce yil boyunca veya 
ebedi olarak surme tehlikesi vardir.Buna ragmen kotu huyumuz hakkmda bizi 
uyaran kimsenin davramsim hosnutlukla karsilayarak bu huyu gidermeye 
koyulmuyoruz da bize nasihat edene sozlerini geri gevirerek ona «Sen de su 
hareketi isliyorsun» diyoruz. Boylece ona karsi duydugumuz dusmanlik, 
nasihatinden f aydalanmaktan bizi alakoyuyor . Bu davrams, gtinah goklugunun 
yol agtigi kalb katiligmdan ileri gelmise benziyor. Bunlarm hepsinin 
kaynagi iman zayif ligidir . Ulu Allah 'dan bize dogruluga irsad ederek 
kusurlarimizi gormemizi saglamasim ve giderilmeleri igin pare aramamizi 
nasib etmesini, fazilet ve keremi sayesinde kotuluklerimizi bize 
duyuranlara tesekklir etmemizi muyesser kilmasim dileriz. «Amin. ya Muin!» 
Uguncti yol: Kusurlari dusmanlarm agzmdan ogrenmektir. Cunki hasim goz, 
kusurlari meydana gikarir. insani yalandan oven, pohpohlayan 
karsismdakinin kusurunu saklayan dalkavuk bir dosta nazaran 
karsismdakinin kusurlarim agiklayan kindar bir diismandan daha iyi 
f aydalanilir . Fakat, insan dusmamn soylediklerini inkar etmeye ve 
sozlerini kine baglamaya yaratilistan yatkmdir. Amma, gerin goruslu 
kimseler dusmanlarinin sozlerinden f aydalanmaktan geri kalmazlar, giinki 
onun kusurlari nasil olsa onlarin dillerine diiser. 

Dordiincu yol: insanlar ile diisiip kalkmaktir. Baskalari arasmda kmanan her 
davranisi kendinde arastirmali ve nefsini bu konuda tartmalidir. Qunki 
mu'min mu'minin aynasidir. Herkes karsismdakinin kusurundan kendi kusurunu 
gortir ve bilir ki . nefse uyma konusunda insanlar biribirine yakm 
karakterdedir . iglerinden birinin huy edindigi seyden digeri butun butiine 
kurtulamaz, ondan daha biiyuk sekilde veya hig degilse bir nebze pay almis 
olur. Bu yuzden herkes kendi kendini inceleyip baskasmda kmadigi kusurcan 
kendini armdirmalidir . Bu senin igin yeterli bir edeb egitimidir. Herkes 
baskasmda ayipladigi davranisi islemekten kendini alakoyabilse edeb 
ogretmenine ihtiyag: duyulmazdi . Hz. isa {A.S.) 'a: «Seni kirn terbiye etti» 
diye sorarlar, o da «Bana kimse terbiye ogretmedi, kendim cahilin 
caniligini girkin gorerek, ondan kagmdim» diye cevap verir. Butiin bunlar 
irfan sahibi, durust, kendi kusurlarim gorebilen, musfik din konusunda 
nasihatten geri durmayan, kendini egitmeyi basarmis ve baskalarinm 
egitimine yar.eimis. nasihat vermekten geri durmayan bir seyhden mahrum 
olanlarm gareleridir. Boylesini bulan kimse, hekimini bulmustur, hemen 
onun etegine yapissm. (Junki onu hastaliktan kurtaracak, karsi karsiya 
bulundugu tehlikeden alakoyacak olan odur.Bilesin ki, anlattiklarimiz : eger 
ibret gozti ile incelersen basiretin agilir. kalb bozukluklari, hastaliklari 
ve bunlarm tedavi yollari ilim ve iman nuru ile onunde apagik hale gelir. 
Eger bunu basaramazsan taklid ve kapma yolu ile tasdik ve iman etmekten 
geri kalmamalism. Cunki ilim oldugu gibi iman da derece derecedir, ilim, 
imandan sonra elde edilir. iman, ilmin otesindedir . Nitekim ulu Allah (C.C.) 
buyuruyor ki : 

«— Allah icinizden iman edenler ile kendilerine ilim verilmis 
olanlari derecelerine gore yuceltir» (47) Miicadele Sure-i Celilcsi; 11. 
Nefsin azgm arzularma karsi durmamn Allah'a ulastiran yol oldugunu kabul 
edip, bunun sebeb ve sirrim bilmeyen kimse «iman edenler»dendir . Nefsin 



azgin' arzularim kiskirtanlar konusunda anlattiklarimizi ogrenenler de 
«Kendilerine ilim verilenlerdendirler . Her ikisine de Allah en giizel 
mtikafati vaadetmistir . Kuranda, hadiste ve ileri gelen alimlerin sozlerinde 
bu gercegi destekleyen deliller sayisizdir. Nitekim ulu Allah (C.C.) 
buyuruyor ki : 

- Rabb'inin katinda dikileceginden korkarak nefsi hevadan ala-koyana 
gelince, onun varacagi yer cennettir» (48)Naziat Sure-i Celilesi ; 40-41 . 

«— RasuluHah'm yaninda aleak sesle konu§anlarm kalblerini Allah 
takva yonunden imtihan etmistir. Onlar icin btiytik bir magfiret ve mtikafat 
vardir» (49) Hucurat Sure-i Celilesi; 3. 

ileri stirtildtigtine gore «Kalbferini takva yonunden imtihan etmistir» demek, 
«Kalblerini nefsinin arzularimn sevgisinden armdirmistir» demektir. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Mu'min bes yonden baski altmdadir: 
1) Mu'min onu kiskanir, 2) Miinafik ondan nefret eder, 3) Kafir ona savas 
agar, 4) Seytan onu yoldan gikarir, 5) Nefts kendisi ile cekisir . »Aciktir 
ki . nefis didisen bir diismandir, ona karsi cihad etmek herkes icin 
gereklidir . Soylendigine gore. Ulu Allah (C.C) . Hz. Davud'a (A.S.) soyle 
vahyetti. «Ya Davud (A.S.) Dostlarim nefsin esin arzulari doyurmaktan 
sakindir. Cunki dunya arzularma bagli olan kalblerin akillari ile benim 
aramda perde gerilmistir . » 

Hz. isa (A.S.) buyurur ki; «Vaadedilen gormedigi kayip bir sey ugruna 
goztinun onundeki arzusunu terkedene ne mutlu ! »Peygamber ' imiz cihaddan henuz 
donen bir cemaate «Hos geldiniz. Ktictik cihaddan buyuk cihada d6ndunuz» 
demis. O'na «Ya Rasulellah, buyuk cihad nedir» diye sormuslar. 
Peygamber ' imiz «Nefisle cihad etmektir» buyurmustur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:€— Mucahid. Allah'a Taat hususunda nefsi ile cihad 
edendir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Nefsine eziyyet etmekten 
kacm, Allah' in emrine karsi olan arzularma da uyma. Kiyamet Gunu nefis 
senden davaci olunca senin bir uzvun digerine zanet eder. Ancak. Allahm 
bagislamasi ve gozyummasi hali mustesna . »Suf yan-tis Sevri (R.A.) buyurur ki; 
«Nefsimden daha cetin bir seyle karsilasmis degilim, bazen lehimde bazen 
aleyhimde olur.»Ebu Abbas-til Mevsili (R.A.) nefsine soyle seslenir. «Ey 
nefis, ne dtinyada hiikiimdar gocuklari gibi yiyip icip yasadm ve ne de 
Ahiret kazanmak icin Allah' in kullari ile birlikte gayret sarfettin. Galiba 
senin yuzunden ben cennet ile cehennem arasmda mahpus kalacagim. Ey nefs, 
utanmaz mism?»Hasan-ul Basri (R.A.) buyurdu ki; «Nefsin azgm bir binek 
atmdan daha gok siddetle gemlenmeye muhtactir . »Yahya Ibni Muaz'ur Razi 
(S.A.) derki; «Nefsine karsi riyazet kilici ile savas . »Riyazet dort 
cesittir: 1) Az yemek, 2) Az uyumak, 3) Luzumsuz konusmamak, 4) Herkesin 
derdine kosmak (kimseyi uzmemek)Az yemek asm arzulari sondtirtir, az uyku 
iradeyi arilastirir, az konusmak belalardan korur, sikmtilara katlanmak 
ulkulere ulasdirir . insana en zor gelen sey. haksizliga karsi anlayisli 
davranmak ve sikmtilara karsi sabretmektir . Azgm arzular ve gtinah 
istekleri nefisten harekete gecip bos yere konusmak hevesi kabarmca 
tereddtid ve az uyku, kmmdan az yemek kilicmi siyirir. Yumusaklik ve az 
konusma elleri ile iizerine darbe indirir, boylece zuliim ve intikamdan 
kendini uzak tutarsm . Diger insanlar karsismda onun yol acacagi afetlerden 
kurtulursun. onu asm arzularm karanligmdan armdirir, korkung 
afetlerinden necat bulursun. zaman pak. nurlu, hafif, ruhani bir varlik 
olur, bahgede gezinen hiikiimdar gibi iyilikler alanmda dolasir, yaris ati 
gibi itaat yollarmdan yarisirsm. 

Yahya ibni Muaz sozlerine soyle devam eder, «insanm tic dlismam 
vardir: Dlinyasi, seytam ve nefsi. Ztihd ile diinyadan, emirlerine karsi 
koyarak seytandan ve arzularma karsi soyarak nefisten sakm.» 
Ehli hikmetten biri der ki . «Nefsinin kontrolti altma giren kimse, ezgin 
arzularmdan hoslanmada ona esir olur. onun nevasmm zindanmda mahpus 
olur, dizginleri onun elinde olan gemlenmis ve eli kolu bagli biri olur. 
Onu istedigi tarafa stirtikleyerek kalbini faydalardan mahrum eder.»Cafer 
ibni Humeyd (R.A.) buyurur ki; «Hic bir nimete, baska bir nimeti 
terketmeksizin ulasilamayacagi hususunda alimler ve hikmet sahipleri gorlis 
birligi igindedirler . »Ebu Yahya el-varrak (R.A.) buyurdu ki; «Azalarmm 



azgin arzularim doyuran kimse kalbine pismanlik agaci diker . »Vuheyb ibni 
Verd (R.A.) buyurur ki; «Ekmekten daha fazlasi sehvettir. Dunyanm azdirici 
arzularmdan hoslanan kimse algalmaya hazir olsun . »S6ylendigine gore Hz. 
Yusuf (A.S.) . Mi sir hazinelerine sahip olunca, hukumdarm karisi «Ona giinah 
sebebiyle krallari kole, taatleri sebebiyle koleleri kral yapan Allah' 1 
tenzih ederim. ihtiras ve azgin arzular hukumdarlari kole yapmistir. Bu da 
bozguncularm cezasidir. Sabir ve takva da koleleri htikumdar yapmistir» 
dedi . Bu kadin Hz. Yusuf un kafilesi ile gegecegi bir gunde yolunun uzerine 
oturmustu. Hz. Yusuf (A.S.) memleketinin buyuklerinden on iki bin kisi 
arasrnda binek gidiyordu . Hz . Yusuf. Allah'm ayette haber verdigi uzere. 
O'na su cevabi vermistir, 

«Kim giinahdan sakmir ve sabrederse, ulu Allah iyilik isleyenlerin 
miikaf atlarini za'yetmez» (50) Yusuf Sure-i Celilesi: 90. 
Cuneyd-ii! Bagdad! (R.A.) buyurur ki; «Bir gece uykum kacti, kalktim zikre 
basladim, fakat her zamanki tadi bulamadim. Uyumaya galistim, uyuyamadim. 
Oturdum, fakat oturmaya da dayanamadim. Bunun uzerine disari giktim, 
karsima yere serilmis bir abaya burunmus bir adam gikti.Benim yaklastigimi 
duyunca «Ya Ebel Kasim, hemen bana gel» dedi. Ben «Efendim, boyle bulusmayi 
kararlastirmadan mi» dedim. «Evet, Allah 'dan kalbini bana dogru gelmek 
iizere harekete gegirmesini dilemistim» dedi. Ben de «Arzunu yerine getirdi, 
ne istiyorsun» dedim. «Nefsin hastaligi ne zaman kendisine ilag olur» diye 
sordu. «Ben nefis arzularma karsi koyunca» diye karsilik verdim. Bunun 
uzerine nefsine donerek, «Bak dinle, ayni cevabi sana yedi kere verdim, 
fakat ilia «Cuneydin ne diyecegini duymak istiyorum» diyerek benim sozume 
kanmadm, iste simdi ayni cevabi Cuneyd'den duydun» dedi ve ortadan 
kayboldu, onu taniyamadim. » 

.Yezid-lir Rekkasi (R.A.) buyurur ki; «Dlinyada soguk suyu benden uzak 
tutun, olaki Ahirette ondan mahrum kalmam. »Adamm biri Omer ibni 
Abdulaziz'e *Ne zaman konusayim» diye sorar, o da «Canm susmak isteyince» 
der. Adam «Peki, ne zaman susayim» diye sorar. o da «Canm konusmak 
isteyince» der. Hz. Ali (K.V.) buyurdu ki; «Cennete hasret duyan kimse, 
dunyada nefsinin arzularmdan uzaklasir.» 

- 460 - 
YETMIS YEDINCI BOLUM 

IMAN VE NIFAK 

Bilesin ki . ulu Allah'm tek ve ortaksizligma ve peygamberlerin 
getirdigi gerceklere inanmak demek olan imanm kemali, fazla amel islemekle 
olur. Nitekim ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Mii'minler ancak o kimselerdir ki . Allah 'a ve ' nun Rasul'iine iman 
edenler, sonra da hig siipheye dusmeksizin Allah yolunda mallari ve 
canlari ile cihad ederler iste imanlarmda sadik olanlar bunlardir» 
Hucurat Sure-i Celilesi; 15 

Lakin iyi kimseler, yiizlerini doguya ve batiya gevirenler degildir. 
Asil iyi kimseler Allah'a, Ahiret Giiniine, meleklere, kitaba, 
peygambere inananlar, mallarmi Allah sevgisi ile yakmlarma, 
yetimlere, yoksullara, yari yolda kalmislara, dilenci'ere, esirlere 
verenler, namazi dosdogru kilanlar, zekat verenler, sozlestikleri 
zaman verdikleri sozleri yerine getirenler, sikmtida, hastalikta ve 
savasm hararetli safhalarmda mukavemet gosterenlerdir» (52 ) Bakara 
Sure-i Celilesi; 177. 

Ulu Allah burada «iyi insan olmak icin ahde vefa. sikmtilara katlanma... 

gibi yirmi vasif sart kildiktan sonra, iste imanlarmda sadik olanlar 

bunlardir» buyurmustur. 

- Ulu Allah iginizden iman edenler ile. kendilerine ilim verilenleri 
derece derece yiiceltir» (53) . Miicahid Sure-i Celilesi; 11. 

- Size ne oluyor ki, iman ettikten sonra gene Allah Yolu'nda 
harcamiyorsunuz? ! Oysa ki, goklerin ve yerin mirasi Allah' mdir. 
iginizde Fetih'den once Allah Yolu'nda harcayan ve savasanlar, 
digerleri ile bir degildir. Onlar derece itibari ile Fetih'den sonra 
harcayan ve savasanlardan gok buyuktiir. Bununla birlikte, Allah bu 
iki ziimrenin her birine en giizel olani vaadetti . Allah 



yaptiklarimzdan inceden inceye haberdardir» (54) . HacJid Sure-i 
Celilesi; 10. 
Yine Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Allah 'm Rizasi pesinden kosanlar, ' nun katinda derece 
derecedirler . Allah biitiin islediklerinizi goriir» (55) (S*. Al-i Imran 
Sure-i Celilesi. 163. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— iman ciplaktir, onun elbisesi 
takvadir.» Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— iman yetmis ktisur 
derecedir, en asagi derecelisi, yolu engel ve takmtilardan 

temizlemektir . »Peygamberimizin bu hadisi, iman olgunlugunun amellere bagli 
oldugunu gosterir, oteyandan iman olgunlugunun miinafiklik ve gizli sirkten 
uzak olmaya bagli oldugunu belirtmek tizere Peygamberimiz (S.A.S.) 
buyuruyor :«— Su dort sifat kimde varsa, o kimse her ne kadar namaz kilip 
orug tutarak kendini mti'min sansa da katiksiz miinafiktir: 1) Yalan 
konusuyorsa, 2) Verdigi sozii tutmuyorsa, 3) Emanete hiyanet ediyorsa, 4) 
Anlasamadigi kimselere karsi hileyle davramrsa» (Baska bir rivayete gore 
dorduncu madde Antlasmalari bozarsa) diye gecmektedir . Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kalbler dort cesittir: 1) Ptiriizstiz ve icinde 
parlak kandil yanan kalb, bu mti'minin kalbidir, 2) icinde hem imam ve hem 
de nifaki bir arada barmdiran, karmakarisik kalb. Oradaki iman tatli su 
ile beslenen yesil bakla gibi . nifak ise kan ve irinle beslenen bir ciban 
gibidir. Bu iki maddeden (su ile kan-irin) hangisi baskin cikarsa, kalb 
onun htikmtinti giyer. (Baska bir rivayete gore bu iki maddenin hangisi baskin 
cikarsa kalbi denetimi altma alir» (56) . 

(56) Hadisin basinda kalblerin dort cesit oldugu belirtildigi halde 
sadece iki cesidi aciklanmistir . Diger iki cesit hakkmdaki aciklamayi ya 
Ravi tarafmdan unutuldugu icin veya elimizdeki kitaba eksik nakledildigi 
icin ogrenenuyoruz . 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bu timmetin miinaf lklarimn 
cogunlugu, Kur'an okuyucularidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Ummetimde sirk, beyaz kaya iizerinde yuriiyen karmcanin ayak sesinden daha 
gizlidir . »Sahabilerden Huzeyfe (R.A.) buyurur ki; «Peygamber zamamnda 
insan soyledigi tek soz yuzunden olunceye kadar munafik sayilirdi. Oysa ki, 
ben ayni sozii sizden gtinde on sefer duyuyorum. »Alimlerden biri der ki; 
«insanlarm munafikliga en yakm olani kendisini miinaf lkliktan uzak kabul 
edendir . », Sahabilerden Huzeyfe (R.A.) buyurur ki : «Bu guntin munafiklari 
Peygamber 'in zamamndakilerden goktur. zaman onlar miinaf lkliklarim 
saklarlardi, bugtin ise agik agik miinafiklik yapiyorlar . »Bu nifak iman 
durustliigii ve olgunlugu ile bagdasmaz . Miinaf lkliktan en uzak olanlar, ondan 
gekinenler, en yakm olanlar da onunla hig bir ilgisi olmadigim 
sananlardirHasan-iil Basri'ye (R.A.) demisler ki; «Simdilerde miinafiklik 
kalmadigi soyleniyor» Hasan Basri (R.A.) boyle diyene «Kardesim, miinafiklar 
ortadan kalksa yolda yalnizliktan iirkiintii duyardiniz» diye cevap verdi . 
Yine Hasan-iil Basri (R.A.) veya baska birisi der ki . «Miinaf lklarm kuyrugu 
yerde adim atamazdik. »Abdullah Ibni Omer (R.A.) bir gtin Haccao'm aleyhinde 
konusan birini duydu ve adama «Acaba Haccac burada olup soziinii duyabilse 
onun hakkmda boyle konusur muydun?» diye sordu, adam «Hayir» diye cevap 
verdi. Bunun tizerine Abdullah da (R.A.) dedi ki, «Biz bu hareketi 
Peygamber ' imizin sagligmda miinafiklik sayardik. Peygamberimiz Diinyada iki 
cesit dil kullanan Allah Kiyamet Giinii de iki dilli yapar» buyuruyor. Yine 
Peygamberimiz «insanlarm en kotiileri, berikine bu ytizti ile ve otekine obiir 
yiizii ile giden iki ytizltilerdir» buyuruyorHasan-iil Basri'ye (R.A.) «Sazilar: 
bizim miinaf lkliktan endisemiz yok diyorlar, ne dersin» diye sorarlar. Hasan 

(R.A.) onlara su cevabi verir. «Vallahi miinafiklikla hig bir ilgin 
olmadigim bilmen, benim igin yeryiiziinun altm ile dolup tasmasmdan daha 
sevimlidir» der. Yine Hasan-iil Bas-ri (R.A.) : «Dilin kalple, igin disla ve 
girisin gikisla uyusmamasi miinafiklik alametlerindendir» demistir . Adamm 
biri Huzeyfe 'ye (R.A.) «Ben miinaf lk olmaktan korkuyorum» der. Huzeyfe 

(R.A.) de ona su karsiligi verir; «Sen munafik olsan, miinaf lkliktan 
korkmazdm. Ciinkii munafik, nifaktan emin olur.»ibni Ebu Miileyke (R.A.) der 
ki; «Peygamber ' imizin yiiz otuz (bir rivayete gore ytiz elli) sahebi ile 



karsilastim, hepsi de munaf lkliktan korkuyorlardi . »Rivayete gore bir giin 
Peygamber ' imiz bir gurup sahabi ile birlikte oturuyordu. Birinin sozu gecti 
ve onu cok ovduler. Bu arada sozti edilen adam cikageldi. Yeni abdest 
almisti, abdest suyunun damlalari yuziinden akiyordu, nalinlari da 
elindeydi, almnda secde izi vardi . Sahabiler «Sana sozunu ettigimiz adam 
iste, ya Rasulellah» dediler. Peygamber ' imiz «Ben onun yiizunde seytan 
lekesi g6rtiyorum» buyurdu.Adam geldi, selam vererek sahabilerin yanma 
oturdu. Peygamber ' imiz ona dedi ki, «Allah icin senden istiyorum, dogru 
soyle. Buraya gelirken icinden (Bunlarin arasmda benden iyisi yok) diye 
gecirdin mi?» Adam «evet» diye cevap verdi . Bunun uzerine Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) dua ederken soyle buyurdu :«— Allah ' 1m, bildigim ve bilmediklerim 
icin senin afvmi dilerim.» Sahabiler O'na «Korkuyor musun, ya Rasulellah» 
diye sordular. Peygamber ' imiz onlara su cevabi verdi. «Emin olmam icin ne 
sebep var ki . kalbler Allah' in iki parmagi arasmdadir, onlari diledigi 
tarafa cevirir.» Nitekim ulu Allah: 

«Daha once hesaba katmadiklari bir durum, Allah tarafindan onlerine 
cikarilir» buyurmaktadir (57) Zumar Sure-i Celilesi; 47. 
Bu ayeti aciklarken, belirtildigine gore, onlar iyilik sanarak bir takim 
ameller islerler, fakat Mizan'm kefesine sira gelince isledikleri kotliluk 
sayilir . Seriyus-Sakati (R.A.) der ki : «insan bilinen butun kus cesitlerini 
dallarmda banndiran her cesitten birer agacin bulundugu bir bahceye girse 
ve her kus ayri dil kullanarak ona (Selamunaieykum. ya Allah' in dostu) diye 
ona seslense de onun da buna gonlu yatsa kuslarm ellerine dtismus bir esir 
olur . »Yukardaki hadis ve btiyuk sozleri nifakin ve gizli sirkin incelikleri 
yuziinden tasidigi onemi ve bundan emin olunamayacagim sana ogretmis 
olmalidir. kadar ki . Hz. Omer (R.A.) Huzeyfe'ye (R.A.) . kendisinin 
munafik olup olmadigim sorabiliyor . Ebu Suleyman-ud Darani (R.A.) buyurur 
ki; «Hukumdarlarm birinden bir soz duydum, ona itiraz etmek istedim, fakat 
oldurulmem icin emir vermesinden korktum. Korktugum olum degildi, fakat 
ruhum cikarken baskalarma karsi igimden ustunluk duymaktan cekinerek 
itiraz, etmekten vazgectim. »Bu cesit nifaklar imanin hakikati ile 
gergekligi, sadakati, olgunlugu ve safligi ile celisir, asli ile 
celismez . Nif ak iki cesittir. Birincisi sahibini dinden cikararak kafirler 
arasina katar ve ebedi cehennemliklere ekler, ikincisi sahibinin bir sure 
cehenneme dlismesine veya ulularm derecesinden eksiklige ugramasma ve 
siddik'arm mertebesinden asagida kalmasma yol agar. 
- 465 - 
YETMI§ SEKiZINCi BOLUM : 

GIYBET VE KOGUCULUGUN KOTULUGU 
Ulu Allah (C.C.) Giybeti Kur'an'da kmayarak. sahibini olii eti yiyene 
benzetmistir . Ulu Allah, (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Biribiriniz giybet etmeyin. Her hangi biriniz kardesinin olii etini 
seve seve yer mi? Bundan elbette tiksinirsiniz» (53) Hucurat Sure-i 
Celilesi; 12. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Muslumamn her seyi, kani, mail ve 
serefi muslumana haramdir . »Giybet nza samildir, Peygamberimiz lrzm 
dokunulmazligim, mal ve kan dokunulmazligi ile bir arada 
zikretmistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Biribirinizi 
kiskanmayimz , birbirinize kin beslemeyiniz , yalandan musteri cikip 
biribirinizin alacagi malm fiyatim yukseltmeyiniz , biribiriniz aleyhine 
dedikodu yapmayiniz, Allah' in birbirine kardes olan kullari 

olunuz . »Peygamber ' imiz tS.A.S.) buyuruyor ki:«— Giybetten sakinimz, ciinki 
o zinadan daha agir bir gunahtir. insan zina edebilir ve tevbe edince Allah 
da tevbesini kabul eder. Fakat giybet edilen kimse, hakkim bagislamadikca, 
giybetci afvedumez . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Mi ' rac Gecesi 
tirnaklari ile cehrelerini tirmalayan bir guruba rastladim. Cebrail'e 

(A.S.) ( Bunlar kimdir) diye sordum. Cebrail'de (A S.) bana (Bunlar giybet 
yaparak baskalarinin serefini lekeleyenlerdir) dedi . »Suleyman ibni Cabir 

(R.A.) der ki; «Peygamber ' imize gelerek (bana iyi bir sey ogret de 

f aydalanayim) dedim, bana soyle buyurdu: «Kendi kovandan su isteyen birinin 

kovasma su bosaltmak veya musluman kardesini gtileryuzle karsilamak ve 



arkasmdan dedikodu yapmamak (gibi sana basit gorunen hareketler) bile olsa 
hie bir iyiligi kuctimseme . »Berae (R.A.) der ki; «Bir gun Peygamberimiz 
evdeki kadinlarin da duyabildigi yuksek bir sesle bize hitap ederek buyurdu 
ki . «Ey dili ile iman ettigi halde kalbi lie iman etmeyenler! Muslumanlari 
giybet etmeyin, onlarin ayiplarim ara?tirmayin. Qunki kim kardesinin 
ayibini arastinrsa Allah da onun ayibini arastinr. Allah kimin ayibini 
arastinrsa onu evi icinde rezil eder . »S6ylendigine gore, ulu Allah (C.C.) 
Hz Musa'ya (A.S.) soyle vahyetti: «Dedikodudan tevbe ederek olen kimse, en 
arkadan cennete girer. Dedikoducu olarak olen kimse ise ilk once cehenneme 
girer . »Sahabilerden Enes (R.A.) buyurdu ki; «Rasulellah herkese bir gun 
oruc tutmalarim ve kendisi izin vermedikce oruclarim bozmamalarim 
emretti, herkes bunun tizerine oruca niyetlendi. Aksam olunca herkes bir bir 
Peygamber ' imize gelerek «Ya Rasulellah, gtinu oruclu gecirdim, izin verirsen 
if tar edeyim» diyerek izin istemeye basladi, Peygamber ' imiz de gelene oruc 
acma izni veriyordu . Bir kisi, bir kisi daha derken adarain biri gelerek «Ya 
Rasulellah! Ailemden iki kiz, gunii oruclu gecirdiler, karsma cikmaya 
utamyorlar, izin verirsen iftar etsinler» dedi . Peygamber ' imiz adarain 
tarafma bile bakmadi, adam ayni sozleri yeniden soyledi. Peygamber ' imiz 
onunla yine ilgilenmedi. Adam bir daha ayni sozleri soyleyince 
Peygamber ' imiz adama «Onlar oruc tutmadilar. Butun giin baskalarimn etini 
yiyen bir kimse nasil oruc tutmus olabilir, git onlara eger oruc 
tutmuslarsa kusmalarim soyle» dedi. Adam kizlarm yanina dondti, durumu 
onlara anlatti, kustular, her ikisinden de birer parca kan pihtisi 
geldi.Adam tekrar Peygamber ' imize vararak durumu bildirdi. Peygamber ' imiz 
de «Nefsimi kudret elinde tutan Allah' in adina yemin ederek soyluyorum ki, 
eger pihtilar karinlarinda kalsaydi, onlari ates yakacakti» diye 
buyurdu . Diger bir rivayete gore de . Peygamber ' imiz adarain tarafma 
bakmaymca adam bir mliddet sonra yine Peygamberimizin huzuruna gelerek. «Ya 
Rasulellah, kizlar acliktan olduler (veya oleyazdilar) » dedi. 
Peygamber ' imiz «Onlari buraya getir» buyurdu . Kizlar Peygamber ' imize gelince 
Peygamber ' imiz bir bardak getirtti ve birine «kus» dedi. kusunca, 
agizlarmdan bardak dolusu kan ve irin geldi. Sonra obtirtinu kusturdu, onun 
agzmdan da ayni seyler geldi. 

Bunun tizerine Peygamber ' imiz «Bu ikisi Allah 'in hela; kildigi seylere 
karsi oruc tuttular, fakat Allah' in haram kildiklari ile oruclarim 
bozdular, karsilikli oturup baskalarimn etini yemeye koyuldular» 
buyurdu. Yine Enes (R.A.) buyurur ki; «Peygamber ' imiz bir gun bize hitab 
ederek faiz bahsini ele aldi, onemini belirterek soyle buyurdu:c— Faizden 
elde edilen bir dirhem insamn otuz alti kere zina yapmasmdan Allah 
katmda daha agir bir gtinahtir. Faizlerin en koyusu ise muslumamn 
nzidir . »Koguculuk da adi bir huydur. Nitekim ulu Allah (C.C.) buyuruyor 
ki: 

- Gammazlik yapip isi-giicii oteye beriye soz tasrmak olan, iyilige 

siddet ile engel olan, azgm, giinaha dalmis, kotiiliige diiskiin, kaba ve 

bunlardan baska Soysuz olan yardakgiya Iltifat etme» (59) . Kalem 

Siire-i Celilesi: '1-24. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

-Butun gammazlarin ve baskalarma hakaret edenlerin vay 

haline ! »Humeze Sure-i Celilesi; 1 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

€— karisi da Odun hammali olarak .» (61) Tebbet Sure-i Celilesi: 4 
Soylendigine gore. Ebu Leheb'in (A. La'ne) karisi soz tasiyan bir kogucu 
oldugu icin ulu Allah onu «odun hamali» olarak zikrediyor . Ulu Allah (C.C.) 
buyuruyor ki : 

«- Allah, kiifredenlere Nuh ' un (A.S.) karisi ile Lut'un (A.S.) karisim 
ornek olarak gosterdi. Onlar iki iyi kulumuzun nikahi altmda idiler. Fakat 
onlara hfyanet ettiler de kocalari onlari Allah' in gazabmdan en ufak bir 
sekilde kurtaramadilar . ikisine «Cehenneme girenler ile birlikte siz de 
girin» denilecek . »S6ylendigine gore Lut'un (A.S.) karisi Lut'un (A.S.) 
misaf irlerinin geldigini gizlice kafirlere bildirir. Nuh'un (A.S) karisi da 



kocasmm deli oldugunu ileri siirerdi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : 
Kogucu Cennefe giremez.» 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah Kati'nda en 
sevimlileriniz . huyu en gtizel olamniz, ailesine karsi gorevlerinizi 
yapanlarimz , uzlasilanlar ve uzlasmaya yanasan kirmizdir .Allah Kati'nda en 
sevimsizleriniz de, ondan ona soz ta?iyanlarimz, bozgunculuk 
Qikaranlarimz ve temiz insanlara leke surmeye 

ugra§anlarimzdir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim kiicuk 
dusiirmek kasdi ile bir mtisltiman hakkmda asli olmayan bir ayip yayarsa, 
Allah onu o yuzden cehenneme atarak mahveder . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Herhangi bir kimse dlinyada ktictik dtistirmek kasdi ile birisi 
hakkmda asilsiz bir soz yayarsa, Allah' in o soz yuzunden o kimseyi Kiyamet 
Gtinii atese atarak perisan etmesi kesinlik kazanir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki : c— Kim bir mtimin aleyhinde asilsiz yere sahidlik ederse 
kendine cehennemden yer begensin . »Bildirildigine gore kabir azabinin ticte 
biri koguculuk ytiztindendir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Ulu 
Allah cenneti yaratmca ona «konus» diye buyurdu. Cennet de «Bana giren 
mes'uddur> dedi . Bunun iizerine ulu Allah soyle buyurdu. «izzet ve celalim 
hakki icin su sekiz cesit kimse, sende barmamayacaktir . »1— Devamli icki 
icenler.2 — Zina etmekte israr edenler.3 — Kogucular. 

3 — Karisim baskasma peskes cekenler.5 — Zorba zaptiyeler.6 — 

Kadmsi erkekler.7 — Sila-i rahmi terkedenler . 8 — Allah adma soz 
verip yerine getirmeyenler . 
Ka'b-ul Ahbann anlattigma gore, bir ara israilogullari biiytik bir 
kurakliga maruz kalirlar. Hz. Musa (A.S.) bir kac defa yagmur icin dua 
eder. fakat bir ttirlti yagmur yagmaz. Nihayet ulu Allah Musa'ya soyle 
vahyeder, «Aranizda hala huyunda israr eden bir kogucu varken ne senin 
ve ne de yamndakilerin duasini kabul etmem.»Bunun iizerine Hz. Musa 
«Kimdir o, tarif et onu bana da aramizdan cikarayim» diye yalvarir. Ulu 
Allah ona soyle cevap verir, «Ya Musa size * koguculugu yasaklarken 
benmi kogucu olayim?» Bunun iizerine hep birlikte tevbe ettiler de 
yagmura kavustular . Soylendigine gore adamin biri yedi mes'eleyi ogrenmek 
igin yediytiz fersah uzakta bulunan bir hekimi gormeye gider, hekimin 
yanma varinca ona der ki, «Allah'm sana bagislamis oldugu" ilimden 
faydalanmak iizere sana geldim, bana soyle :1 — Gok ve gokten daha egiri 
olan nedir?2 — Yer ve yerden daha genis olan nedir?3 — Tas ve tastan 
daha kati olan nedir?4 — Ates ve atesten daha hararetli olan nedir?5 — 
Zemherir ve zemherirden daha soguk olan nedir?6 — Denizden daha zengin 
olan nedir?7 — Yetim ve yetimden daha zavalli olan kimdir?» 
Hekim onun sorularini soyle cevaplandirdi : «1 — : Sugsuz insana yapilan 
iftira gokten daha agirdir.2 — Hak yerden daha genistir.3 — Kanaatkar 
kalb. denizden daha zengindir.4 — ihtiras ve kiskanclik atesten daha 
hararetlidir . 5 — Akraba tarafmda? -karsilanmayan ihtiyag: zemherirden 
daha soguktur.6 — Kafirin kalbi tastan daha katidir.7 — Durumu meydana 
gikmca kogucu yetimden daha zavallidir. 

§airin su sdzii ne giizeldir : «insanlar arasmda koguculuk edenin 
dostlarma karsi akreplerinden ve yilanlarmdan emin olunamaz. Gece seli 
gibi . kimse bilmez onu. Nereden geldi, nereye gidiyor? Vay onun verdigi 
soze, nasil bozar onu. Voy onun dostluguna, nasil yok sayar onu . » 
Diger biri de der ki:«Lehinde calistigi gibi aleyhinde de calisirHig bir 
zaman iki ytizlti dtizenbazm tuzaklarmdan emin olma.» 

- 471 - 
YETMIS DOKUZUNCU BOLUM : 

§EYTANIN DUSMANLIGI 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor' ki:«— Kalbin iki tiirlii meyli vardir Biri 
melektendir, hayra yonelme ve hakki tasdik etmeyi telkin eder. icinde bu 
temayulii bulunan kimse, bunu Allah'dan bilerek stikretsin. Digeri de 
diismandandir , kotiiliige yonelme, hakki yalanlama ve iyilikten alakoymayi 
telkin eder. icinde bu temayulii bulan kimse de lanetlik seytandan Allah'a 
sigmsm. Arkasmdan Peygamber ' imiz su ayeti okudu. 



«Seytan sizi fakirlikle korkutur, kotti seyleri emreder. Allah da bagis v» 
fazilet vaadeder. Hie siiphesiz Allah ihsani bol olan ve her seyi bilendir' 

(62). (C2) Bjkoo Sure-i Celilesi; 268. 

Hasan-til Basri (R.A.) buyurur ki; «Bunlar kalbile dolasan iki endisedir, 
endiselerin biri Allah'dan. obtirti de dtismandandir . Allah endiselerini 
incelemeye tabi tutularak ulu Allah'dan geleni ytirtittip diismandan 

(seytandan) gelene karsi koyana rahmet etsin.»Cabir ibni Utayde (R.A.) der 
ki . «Ata ibni Ziyad'a, kalbimi rahatsiz eden kiskirtmalardan sikayet ettim. 
Bana dedi ki, bu mesele hirsizlarm bir eve girmesine benzer, eger evde bir 
sey varsa orayla ilgilenirler, yoksa birakip giderler» buna gore demek ki . 
azgm nefsi arzulardan kurtulan kalbe seytan girmez . Nitekim ulu Allah 

(C.C.) buyuruyor ki : 

- Ey seytan) Benim kullarimm uzerinde senin hip bir nufuzun olamaz» (63) 
Hicr Sure-i Celilesi; 42. 

halde nefsinin azgm arzularma uyan herkes. Allah' in kulu degil, 
arzularimn kolesidir. Bu yiizden Allah onu seytamn boyunduruguna mahkum 
eder.Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

€— Nefsinin azgm arzusunu ilah edinen. Allah'm bile bile yoldan 
cikararak kulagim, kalbini mtihiirledigi ve goztine perde cektigi kimseyi 
gormuyor musun? Onu Allah'dan baska kim hidayete erdirebilir, hip 
duslinmuyor musunuz?» (64) Casiye Sure-i Celilesi; 23. 

Bu ayetten de anlasiliyor ki . nefsin asiri arzularmi ilah ve mabud edinmis 
olan kimse Allah'm kulu degil, arzularimn kolesidir. Bu yiizden Amr ibnti! 
As (R.A.) Peygamber ' imize «Ya Rasulellah, seytan namazim ve Kur"an 
okuyusumla benim arama giriyor» diye sikayet edince Peygamber ' imiz de ona 
«Bu seytandir, adma (Hitrib) denir, onu duyunca serrinden Allah'a sigm ve 
sol yanma tic defa ttiktir.»Amr ibniil As der ki; Ben de Oyle yaptim da Allah 
onu benden uzaklastirdi . »Bir hadise gore «abdeste mahsus, bir seytan 
vardir, adi «velhan» dir, ondan Allah'a sigmmiz . »Kalbe giren seytan 
kiskirtmasmi ; kiskirtma konusu olandan baska bir seyi zikretmek 
uzaklastirabilir . Cunki kalbe yeni bir sey dogdugu zaman, daha once kalbde 
bulunan endise yok olur.Lakin Allah ve O'nunla ilgili seylerin dismda her 
sey seytana, yataklik edebilir. Bundan insani kurtaracak olan sey sirf 
Allah 'i zikretmek ve seytan icin burada meydan bulunmadigmi bilmektir. Her 
sey ancak ziddi ile tedavi edilebilir. Seytan kiskirtmalarmm ziddi da 
Allah'a sigmarak O'nun adim anmak, giic ve kuvvetten biri oldugunu itiraf 
etmektir. iste «euzu billahi minesseytanirrecim velahavle velakuvvete ilia 
billahi aliyil azim» cumlelerinin manasi budur. Bunu yalniz Allah'm zikri 
etkis'i altma giren takva sahibleri basarabilir. Seytan ancak sikmti ve 
saskmlik anlarmda, bu kimselerin cevresinde hirsizlik yolu ile dolasir. 
Nitekim Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Takva sahibleri seytan tarafmdan bir kiskirtmaya ugradiklari zaman 
Allah' i hatirlarlar, bir de bakarsm ki, her seyi gortivermislerdir» (65) 
A'raf Sure-i Celilesi; 201 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- De ki, insanlarm Rabb'ine. insanlarm hukumdarma, insanlarm ilahma 
kiskirtici ve cekingen seytamn serrinden sigmirim» (66)Kur'an-i kerim Nas 
suresi . 1-4 

mealindeki ayetleri agiklarken Mticahid der ki, «Seytan kalb uzerine 
uzanmistir. Allah'm adi zikredilince buzulur, toparlanir, Allah'dan gaafil 
olundgu zaman da yayilir. Isigm karanligi, gecenin gunduzli kovmasi gibi 
Allah' i zikretmek seytan kiskirtmasmi kovar Bu ikisinin zid olusu ytizunden 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— 5eytan onlari ntifuzu altma alarak Allah' i hatirlamayi onlara 
unutturmustur . » (67) Mticadele Sure-i Celilesi; 19 

Enes ibni Malik'in (R.A.) rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz (S. 
A.S.) buyuruyor ki:«— Seytan hortumunu insanoglunun kalbi uzerine 
koymustur. Eger insanoglu, Allah'm admi zikrederse buztiliip geri cekilir. 
Eger Allah' i zikretmeyi aklmdan cikarirsa kalbini kavrar.»Ibni Vezzah 
soyledigi bir hadisde der ki : «insan kirk yasma geldigi halde tevbe 
etmemisse seytan eli ile onun yuzunii oksar.» ve «Babam hakki icin. 



kurtulusa eremeyenin yiizti» der.Arzular insanin et ve kamna karismis oldugu 
gibi §eytanm niifuzu da onun kamna etine sizar ve kalbini cepecevre 
kusatir. Nitekim Peygamber ' imiz buyuruyor ki:«— Seytan insanoglunun kan 
yollarmda dolasir. halde aclikla onun yollarim darlastirma . »Ctinki aclik 
asiri arzulari kirar, seytanm sizma yollari ise asiri arzulardir. Nefsin 
asiri arzulari ise. kalbi her taraftan kusatmislardir . Ulu Allah seytandan 
haber vererek soyle buyuruyor: 

«— iblis dedi ki . «Madem sen beni azginliga mahkum ettin, ben de buna 
karsilik, yemin olsun ki, onlari saptirmak icin senin dogru yolunda pusu' 
kuracagim. Sonra onlara onlerinden, arkalarmdan, sag taraf larmdan, sol 
taraf larmdan sokulacagim da onlarin cogunlugunu siikreder halde 
bulamayacaksm . » (68) A'raf Sure-i Celilesi; 16—17 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Seytana ademoglunun yolu uzerine 
birkac defa dikildi. Bir defasmda ona karsi islam yolu uzerine dikildi ve 
«Kendi dinini, atalarimn dinini birakip musluman mi olacaksm» dedi. 
Ademoglu onun soziine bakmadi, musluman oldu. 

Bir keresinde de hlaret yolu uzerine dikilerek ona «Kendi yerinden ve 
gogunden ayrilarak goc mii edeceksin» dedi. Ademoglu onun soztine bakmayarak 
goc etti. Arkasmdan cihad yolu uzerine dikilerek «nasil cihada gikarsm? 
canim ve malim yok etmek demektir, carptirsm, oldtirtiltirstin ve kadmlarm 
baska kocaya varir ve malm bolusulur.» dedi. Ademoglu yine onun 
dediklerine uymayarak cihad etti . Peygamber (S.A.S.) buyurdu ki : c— Kim bu 
amelleri islerse Allah' in onu Cennete koymasi kesindir.» 

- 476 - 
SEKSENINCI BOLUM 

MUHABBET VE NEFS MUHASEBESI 
Sufyan-us Sevri (R.A.) dedi ki . muhabbet. Allah'm Resulune uymaktir, baska 
bir goruse gore devamli zikirdir, bir baskasma gore, sevgiliyi, diger her 
seye tercih etmektir. Baska bir tarife gore dunyada kalmaktan 
hoslanmamaktir . Bu tariflerin hepsi muhabbetin urunlerine isarettir. Hie 
biri onun oziinu ele almamistir. Ariflerden birine gore muhabbet, sevilenden 
bir manadir. Kalpleri sevgili idrakten alakor diller de onu ifade 
edemez . Cuneyd-r Bagdad! (RA.) buyurur: «Baska seylerle alakasi olana Allah 
muhabbeti haram kilar, karsiliga dayanan her sevgi de karsiligi ortadan 
kalkmca son bulur . »Zunnun-i Misri (R.A.) buyuruyor ki; «Allah'i sever 
gorunenlere de ki, Allah'dan baskasma algalmaktan sakmm . »Sibli ' ye (R.A.) 
«Bize arifi ve muhabbet sahibini tanit» dediler. o tla dedi ki; «Arif. 
konusursa helak olan, muhabbet sahibi de susarsa helak olan kimsedir.» 
imam-i Sibli (R.A.) soyle buyurur:»Ey Kerim ve ulu .Muhabbetin kalbde yer 
tutmus.Ey goz kapaklarmdan uykuyu kaldiranSen benim basma gelenleri en 
iyi bilensin.» 

Baska bir sair der ki : «Sevgilimi andim» diyene sasarim.Onu unuttugum varmi 
ki . unuttugumu hatirlayayim. Seni anarken oltir. sonra yine dirilirim. Eger 
husnii zannim olmasaydi. dirilmezdim. Umitle dirilir, hasretle olurum. Senin 
igin kac defa Oliir ve kac defa dirilirim. Kadeh kadeh muhabbeti ictim. 

Ne sarab bitti ve n de ben icmeye kandim. Keske onun hayali goziimun 
online dikliseydi, Qlinki goztimtin onlinden kaybolsa kor olurum. » 
Rabiat-til Adeviye (R.A.) bir gun »Bizi kirn sevgilimize gotiirecek dedi. Bir 
kadm hizmetcisi «sevdigimiz bizimle birliktedir ama onunla aramizi acan 
dtinyadir» dedi . ibni Cela (R.A.) der ki; «Allah Hz. isa'ya (A.S.) soyle 
vahyetti:«— Bir kalbi gozden gegirip icinde diinya ve ahiret sevgisi 
bulmadigim zaman onu kendi sevgimle doldururum ve onu himayem altma 
alirim. »S6ylendigine gore bir gun Zunniin. muhabbet hakkmda konusurken 
online bir kus konar ve devamli bir sekilde yeri gagasi ile gagalar. Nihayet 
kan kaybederek oltir. 

mibrahim ibni Edhem (R.A.) buyurdu ki; «Allah'im! Bilirsin ki bana 
bagisladigm muhabbet, zikrine karsi bende uyandirdigm tinsiyet ve ululugun 
hakkmda diisiinmek tizere bana tanidigm firsata karsilik, yanimda Cen-net'in 
sivrisinek kanadi kadar agirligi yoktur . »Sirri (R.A.) buyuruyor ki; 
«Allah'i seven yasar, dtinyaya yonelen sasar, aptal bosu bosuna aksamlar ve 
sabahlar, akli basmda olan kimse de kusurlarmi arastirir.» 



Nefs muhasebesine gelince. Ulu Allah onu su ayetiyte emretmektedir : 

«— Ey mli'minler! Allah'dan korkun. Herkes yarin icin ne ayirdigina 
baksin. Allah'dan korkun, ctinki 0. yaptiklarimzdan haberdardir . » (69) 
Hasr Sure-i Celilesi: 18 

Bu ayet geride birakilan amelleri goz gecirmenin gerekliligini gosterir. Bu 
ytizden Hz. Omer (R.A.) der ki . «Hesaba cekilmeden once kendi kendinizi 
hesaba cekiniz. Amelleriniz tartilmadan siz onlari tartiniz . »Bir gun adamin 
biri Peygamberimize gelerek «Ya Rasulellah. bana bir nasihat et» der. 
Peygamber ' imiz de ona «Sen gercekten nasihat istiyor-musun» diye sorar, 
adam «tabii» der. Bunun uzerine Peygamber ' imiz buyurur ki, «Bir is murad 
ettigin zaman akibetini iyi dtistin, dogru ise ona giris, eger egri ise ondan 
vazgec . »Hadisde bildirildigine gore, akli basmda bir kimsenin dort saati 
olmasi icap eder. Bunlarm birinde kendini hesaba cekmelidir. 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Hepiniz Allah 'a tevbe ediniz, ey mli'minler. Ta ki kurtulusa 
eresiniz.» (Kurtulusa erme iimidi oluncaya kadar, Allah 'a tevbe 
ediniz.) Niir Sure-i Celilesi; 31. 
Tevbe» bir isi bitirdikten sonra ona pismanlik duygusu icinde bakmaktir. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) «Ben gtinde Allah 'a ytiz defa tevbe ediyorum» 
demistir.Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«Takva sahiblerine seytandan bir kiskirtma geldigi zaman iizerinde 
diisiiniirler ve bir de bakarsin ki . her seyi goriivermislerdir . (71) 
Araf Sure-i Celilesi; 201 
Anlatildigina gore. Hz. Omer (R.A.) her aksam ayaklarma kamci ile vurarak 
kendi kendine «Bu gun ne yaptin» derdi.Meymun ibni Mahran (R.A.) der ki; 
«Hic kimse is ortagi ile hesaplasirken gosterdigi titiztigten daha buyugii 
ile kendi kendini hesaba cekmedikce takva sahiblerinden olamaz. Ortaklar 
daima her isten sonra hesaplasirlar . »Hz . Ayse'nin (R. Anha) »rivayet 
ettigine gore. Hz. Ebu Bekir (R.A.) olmek tizere iken ona «0mer'den daha cok 
sevdigim bir insan yok» dedi . arkasmdan Hz. Ayse'ye «Nasil dedim» diye 
sordu. Hz. Ayse duyduklarim kendisine tekrar edince Hz. Ebu Bekir (R.A.) 
«Nazanmda Omer 'den (R.A.) daha degerli biri yoktur» dedi.Bak ki; soziinu 
bitirir bitirmez nasil soyleyeceklerini arastirip sozunti duzeltmisdir . Ebu 
Talha'yi (R.A.) namaz kilarken oyalayan bir kus olayi uzerinde sonradan 
diisiinerek evinin bahcesini pismanlik alameti olarak hazineye bagislamasi bu 
konuda hatira gelen buyuk bir titizlik numunesidir .Anlatildigina gore ibni 
Selam (R.A.) bir gun odun ytiklu olarak gorenler. «Ya Ebu Yusuf, ailen 
icinde ve kolelerinden bu isi yapabilecek olanlar var» deyince ibni Selam 
onlara «Acaba bunu yapmama engel olacak mi diye nefsimi denemek istedim» 
diye cevap verdi . Hasan-ul Basri (R.A.) buyurdu. «Mti'min nefsine hakim olub 
onu Allah adina hesaba ceken kimsedir. Diinyada nefsini hesaba cekenlerin 
hesablasmasi kolay gecer. Nefs muhasebesi yapmadan hayat gecirenlerin . 
Kiyamet Giinu hesablasmasi cetin olur»Arkasmdan sozlerine devam eden Hasan- 
ul Basri nefsi muhasebesini soyle acikliyor. «Mu'min ansizm, nefsinin 
hosuna giden bir davranisla karsi karsiya gelince iginden «Vallahi sen 
benim hosuma gidiyorsun, sana ihtiyacim da var, fakat seninle aramda engel 
var» iste bu emelden once hesab vermektir. Sonra soztine soyle devam 
etmistir: Bazen bir seyde ifrata varir da iginden «Bu davranisi niye 
isledim? Yemin ederim ki . buna-karsi gegerli bir mazeretim yok. Allah'm 
izni ile bu davranisi bir daha yapmamaya yemin ediyorum» diyerek yanlis 
hareketi karsismda pismanlik belirtir . Enes ibni Malik buyurur ki : «Bir gun 
Hz. Omer {R.A.) evden cikti, ben de pesinden Qiktim, bir behaeye girdi, 
aramizda bir duvar vardi, duvarm arkasmdan soyle dedigini duydum. «Hattab 
oglu Omer, mu'minlerin emiri. oh eh. Allah 'a yemin ederim ki . ya Allah'dan 
korkarsm, yahud da azaba carpilirsm . » 

«Kendini kinayan nefse yemin ederim» (72) Kiyamet Sure-i Celilesi; 2 
mealindeki ayet hakkmda: Hasan-til Basri (R.A.) buyurur ki; 
«Mti'min. su sozii neye soyledim, su yiyecegi niye yedim, su icecegi niye 
igeyim diye kendini devamli olarak kmamaktan geri durmaz . Gtinahkar ise 
kendini kmamadan omrlinti gegirir . »Malik ibni Dinar (R.A.) buyurur ki : «Sen 
su kusurun sahibi degil misin». «Bu kusurun sahibi degil misin» diye 



nefsini kottileyen ve arkasindan boynuna yular takip Allah' in Kitabi'na 
baglayan ve boylece Allah' m Kitabi'm nefsine gtiducu yapan kimseye Allah 
rahmet etsin! iste nefsi denetim altmda tutmak boyle olur.Meymun ibni 
Mehran (R.A.) buyurdu ki; «Takva sahibi, kendini zalim bir hukiimdardan ve 
pinti bir ortaktan daha titiz bir sekilde hesaba geker . »ibrahim Ethem i 
(R.A.) der ki : «Nefsim bir kere cennette imis gibi gosterildi Meyvelerinden 
yiyor. Nehirlerinden igiyor ve gene kizlari ile kucaklasiyordum. Diger bir 
keresinde de «cehennemde imisim gibi gosterildi. Zakkum'dan yiyor, 
irininden igiyor, zincir ve bukagilarim tasiyordum. Ona dedim ki, «Ey 
nefsim, ne istersin.» «Tekrar diinyaya doniip iyi amel islemek istiyorum» 
dedi . Ona dedim ki . «0 halde simdi emniyettesin . Firsat elindeyken iyi amel 
i s 1 e . » 

Malik ibni Dinar (R.A.) buyurdu ki; «Haccac'in bir hutbede soyle 
dedigini duydum; «Hesabi baskasinin eline diismeden kendisini hesaba gekene 
Allah rahmet etsin Amellerinin dizginini eline alarak ne igin isledigine 
dikkat edene Allah rahmet etsin, olgusune ve tartisma dikkat eden kula 
Allah rahmet etsin. » Bunlari oyle devamli soyledi ki sonunda beni 
aglatti . »Ahnef ibni Kays ' in arkadaslarmdan biri anlatir. «Onunla birlikte 
oldugum mliddetge gece namazlarinizm biiyiik gogunlugunu dua teskil ederdi. 
Bu arada kandilin yanma gelir, parmagini yanasiya otese tutar, sonra 
nefsine soyle seslenirdi. «Hey Huneyf. falan gun. falan gunahi, filan giin 
filan kusuru niye isledin?» 

SEKSEN BiRiNCi BOLUM 

HAKKI BATILLA KARISTIRMA 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : - Ummetim oyle bir zaman gorecek ki, 
vucudlarda elbiseler yiprandigi gibi kalblerde Kur'an yipranacaktir . 
Davranislari korkusuz bir tamahkarlik olacaktir. iyilik isleyen «Bu benden 
kabul olunur», kotiiluk isleyince de «afvedilir diyecektir . »Peygamberimizin 
bildirdigine gore, o gtintin insanlari Kur'an'm azabi haber veren ayetleri 
hakkmda bilgileri olmadigi igin tamahkarligi . Allah Korkusu'nun yerine 
koyacaklardir . Aynen boylesine bir hal . Allah tarafmdan Hiristiyanlar 
hakkmda bildirilmektedir . Ulu Allah (C.C.) buyurur ki : 

«— Onlardan sonra gelip Kitab'a varis olanlar, bu aleak dunyamn 
gegici sey'erini tercih ederek «Biz afvediliriz» dediler. Eger onlerine 
benzer bir gegici dtinya nimeti gikarsa onu da alirlar. Allah'a karsi haktan 
baskasim soyleyeceklerine dair kendilerinden Kitab'm hukmu uyarinca, soz 
almmadi mi ve kitaptan olanlari incelemediler mi? Oysa ki, Allah'dan 
gekinenler igin ahiret yurdu daha hayirlidir, hicp anlamiyorlar mi?» (73) 
A'raf Sure-i Celilesi; 169 

Ayet demek istiyor ki . onlar yani alimler kitaba varis oldular, yeni 
iginde ne var. biliyorlar. Buna ragmen bu algak dunyamn gegici 
ni'metierini tercih ediyorlar. helal olsun, haram olsun dunyada asiri 
arzularma uyuyorlar . Yine Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

- Allah' in huzuruna dikileceginden gekinenler igin iki cennet vardir 
Rahman Sure-i Celilesi; 46 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

Bu, benim huzuruma dikileceginden ve benim haber verdigim korkung 
akibetlerden gekinenler igindir»(75) ibrahim Sure-i Celilesi; 14. 
Kur'an bastan sona kadar ikaz ve korkutucu haberler ile 
doludur. tizerinde dustmen kimse eger igindekilere inaniyorsa 
uzun siireli kedere diiser ve biiyiik bir korkuya kapilir.Oysa ki . 
insanlar Kur'an'i parga parga ederler. Onun harflerini 
mahreglerinden gikarirlar, okunus kurallarma dikkatleri nasib 
ve fer ederler. Fakat sanki arap siirlerinden birini okur gibi 
onun manasmi anlamaya ve gerektirdigi gibi okumaya onera 
vermezler . Dunyada bundan daha biiyiik bir aldanis var midir? Buna 
yakm bir aldanis da hem giinah ve hem de sevap isleyip de 
giinahlari daha gok olan bir takim kimselerin giinahlarmin 
afvedilecegini beklemeleri ve giinah kefelerinin baskmligma 
ragmen iyilik kefelerinin agir basacagmi sanmalaridir . Bu 



davranis, cahilligin en koyusudur . Bakiyorsun ki, adam helal - 
haram bir kag kurusluk sadaka veriyor, ote yandan verdigi 
sadakamn bir kac kati kadar miisliiman malini veya siipheli 
geliri zimmetine gegiriyor. Belki de verdigi sadaka 
miisliimanlarm el konmus mail iken ona giivenerek bir dirhemlik 
haram bir kazanci on dirhem kadar helal - haram bir sadakamn 
karsilayacagmi sanir .Boylesi terazinin bir kefesine on dirhem, 
diger kefesine bir dirhem koyarak bir dirhemiik kefenin 
agirligim on dirhemlik kefe ile dengeye getirmek isteyenin 
davranismdan baska bir sey degildir Bu da hie siiphesiz. adamin 
koyu cahilliginden ileri gelir. 
Boylelerinin bazilari, iyiliginin giinahmdan daha cok oldugunu sanir. 
(Junki nefsini hesaba gekmez, gunahlarmi incelemez de bir iyilik isledigi 
zaman onu aklmda tutar, onu hesaba katar.Su kimse gibi ki; dili ile 
Allah'dan afv diler veya gunde ytiz kere tesbih geker, arkasmdan 
muslumanlar hakkmda dedi - kodu yaparak onlarin serefini zedeler ve gun 
boyunca Allah' in razi olmiyacagi sayisiz ve hesapsiz sozler soyler. Buna 
ragmen gektigi tesbihlerde gozii kalir. Allah'dan ytiz kere afv dilemis 
oldugunu unutmaz da butun yaptigi hezeyanlardan gaafil olur. Halbuki bu 
hezeyanlari yazmis olsa tesbihlerinin yiiz. belki de bin katma ulasir.Katib 
melekler onun girkin sozlerini yazmislardir . Allah da. agzmdan bir soz 
gikar gikmaz ona azap tehdidinde bulunmus : 

Bir soz soyler soylemez, onun igin, hazir bir gozcti vardir buyurmustur. 
(76) Kef Sure-i Celilesi; 18 

Fakat o yine de miitemadiyen yaptigi tehlil ve tesbihlerin sevabim 
diisuniir. Dedi - kodu yapanlara, yalancilara, koguculara. ozii-soziine 
uymayan miinafiklara ve diger giinahkarlara verilecek cezalari 
gozoniinde bulundurmaz. iste bu hal. koyu bir aldamstir . Hayatima 
yemin ederim ki . eger katib melekler bu adamdan kaydettikleri ve 
tesbihlerinin sayistm asan girkin sozleri igin yazma iicreti 
isteseler dilini bir ciimle soylemekten bile sakmir, yazi iicreti 
fazla olmasm diye kontrolsuz zamanlarmda agzmdan kagirdigi o 
sozleri sayar, hesap eder ve tesbihleri ile denklestirirdi .Nefsini 
hesaba gekip de yazi iicreti olarak bir kurus kaybetmekten korkan 
kimsenin yiice cenneti ve oranin nimetlerini kaybetmekten 
gekinmemesine sasilir. Bu durum, diisiince sahipleri igin agir bir 
musibetten baska bir sey degildir. Bu bizi iki ihtimal karsismda 
birakir. Eger kitab hakkmda siipheli isek inkarci kaf irlerdeniz , yok 
eger ona inamyorsak saskm ahmaklardaniz . Bu hal. Kur'an'm 
bildiklerine inananlarm hali olmadigma gore kafirlerden olmaktan 
Allah 'a sigmirizBu acik beyana (Kur'an'a) ragmen bizi uyanmaktan ve 
gergegi apagik gormekten uzak tutan Allah '1 tesbih ederim! Boyle bir 
gaflet ve aldanisi kalblere musallat etmeye kadir olan Allah 
kendisinden korkulmaya ve nefsin asilsiz kiskirtmalari ile seytanm 
ve arzunun bahanelerine dayanmayarak huzurunda aldanmaya ne kadar 
layiktir. En dogrusunu Allah bilir. 
- 484 - 
SEKSEN iKINCi BOLUM 

CEMAATLE NAMAZ KILMANIN FAZILETI 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cemaatle kilman namaz, tek basma 
kilinan namazdan yirmi yedi derece daha f aziletlidir . »Ebu Hureyre (R.A.) 
rivayet ediyor. «Bir keresinde bazilari cemaatle namaz kilmaya 
gelmemislerdi , bunun iizerine Peygamber ' imiz buyurdu ki «Bir ara, namazi 
kildirsm diye birini yerime birakayim gidip cemaatten geri kalanlarm 
evlerini yakayim, diye dusundum. »Diger bir rivayete gore, hadisin sonu 
soyledir. «... Sonra cemaatten geri kalanlara varip mes'ale ile evlerinin 
yakilmasmi emredeyim, diye dusundum. Bunlardan biri eger yagli bir kemik 
veya iki hayvan tirnagi bulacagmi bilse ona (yatsi namazma) gelirdi.»Hz. 
Osman (R.A.) der ki : «Yatsi namazmi cemaatla kilan kimse, gecenin 
yarismi, sabah namazmi cemaatle kilan kimse tamammi ibadetle gegirmis 
gibidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Vakit namazlarmdan birini 



cemaatle kilan kimse, girtlagina kadar ibadetle dolu hale gelir.»Soid ibni 
Miiseyyeb (R.A.) buyurdu ki; «Yirmi seneden beri muezzin her ezan okurken 
ben camide olurum. »Muhammed ibni Vasi (R.A.) buyurur ki : «Diinyada yalniz tic 
sey istiyorum: 1) Egrilige sapmca beni dogrultacak bir din kardesi. 2) 
Kimseye muhtag olmaksizm ve helal yollardan elde edilen zaruri gegim 
kaynagi . 3) Yanlisligi benden afvedilen ve sevabi tizerime yazilan cemaat 
namazi . Bildirildigine gore. Ubeyde ibni Cerrah (R.A.) bir keresinde bir 
guruba imam olmus, onlara namaz kildirmisti. Namazdan sonra soyle dedi; «Az 
oncesine kadar seytan beni etki altmda tutarak kendimi ba?kalarmdan iistiin 
gormeme yol agti . Bundan sonra hie imamlik yapmayacagim. »Hasan-ul Basri 
(R.A.) buyurdu ki; «Alimler ile dtistip kalkmayamn pesinde namaz kilmaym . » 

Nehai (R.A.) buyurur ki; «Bilmeden imam olan kimse, azim cogundan 
ayirdetmeksizin denizde su olgen gibidir . >Hntem-ul Esam (R.A.) buyurur ki; 
«Bir vakit namazmda cemaatten geri kaldim, sadece Ebu ishak'ul Buhari 
teziyetime geldi. Oysa ki, eger bir gocugum olseydi, on binden fazla kisi 
beni taziye etmeye gelirdi. Cunki din konusunda karsilasilan musibet, 
insanlarin goztinde diinya ile ilgili olan musibetten daha az onemlidir . »Ibni 
AbBas (R.A.) buyurur ki; «Ezan sesini isittigi halde ona icabet etmeyen 
kimsenin hem kendisi hayri dilememistir ve hem de hayir kendisini 
istememistir . >Ebu Hureyre (R.A.) buyurur ki; «insanlarm ezam isitip bu 
gagriya uymamasmdan, kulagma eritilmis kursun dokiilmesi daha iyidir.»« 
Anlatildigma gore. Meymun ibni Mihran (R.A.) bir gun camiye gelince 
kendisine cemaatin dagildigi bildirilir, o zaman o soyle der; «Hig 
siiphesiz, biz Allah iginiz ve O'na donecegiz. Bu namazm fazileti benim 
igin Irak valiliginden daha sevimlidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Kim hip bir iftitah tekbirini kagirmamak iizere kirk giin boyunca 
namazim cemaatle kilarsa, Allah ona biri munaf lklikdan ve digeri de 
cehennemden olmak iizere, iki kurtulus berati yazar . »Anlatildigma gore. 
Kiyamet Gunti olunca bazi kimseler, parlak yildiz gibi bir yuzie Mahser 
toplantisma gelirler, .melekler onlara «Dunyada ne amel islerdiniz» diye 
sorarlar, onlar da «Ezam duyunca baska bir seyle oyalanmaksizm hemen 
abdest almaya kalkardik» diye cevap verirler. Arkasmdan bir takim baska 
kimseler ay gibi yuzler ile Mahser toplantisma gelirler, onlar da 
meleklerin ayni sorusuna «namaz vakti girmeden once abdest alirdik» diye 
cevap verirler . Daha sonra yuzleri gtines gibi parlayan bir gurup toplanti 
yerine gelir, bunlar da meleklerin ayni sorusuna «Her zaman ezam camide 
dinlerdik» diye cevap verirler .Anlatildigma gore, ilk muslumanlar giris 
(iftitah) tekbirini kacirinca uc giin ve cemaati kacirinca yedi giin yas 
tutarlardi . 

- 486 - 
SEKSEN UCUNCt) BOLUM 

GECE NAMAZ KILMANIN FAZILETI 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

(77) - Hig siiphesiz, Rabb'in senin ve yanindakilerden bazilarinin 
gecenin iicte ikisinden biraz eksik veya yarisi, yahud iicte 
biri kadar ayakta kaldigini bilir. Gece ile giindiizii Allah 
diizenler, sizin onu saymayacagmizi bilir ve bunu size 
bagisladi . Kur ' an ' dan kolay geleni okuyun. Allah iginizden 
hastalarm, ' nun fazlmdan pay aramak iizere yer yiiziinde yol 
tepecek olan digerinin ve ' nun yolunda garpisacak olan 
baskalarmin oldugunu bilir. Buna gore onun (Kur'an'm) kolay 
gelenini okuyun. Namazi dosdogru kilin, zekati verin, Allah 'a 
karsiliksiz borg verin. Kendiniz igin ne ayirirsaniz onu 
Allah Kati'nda daha hayirli, daha yiiksek bir miikafat olarak 
bulursunuz.O halde Allah 'dan afv dileyin, ciinki 0. 
bagislayici ve esirgeyendir . » (77) . Miizemmil Sure-i Celilesi: 
20 (78) Miizemmil Sure-i Celilesi: 6 
Muhakkak ki gece (ibadete) kalkan kisi nese bakimmdan daha kuvvetli 
(Kur'an-i) okuyus bakimmdan daha saglamdir. 



- Viicudlari yataklardan uzaklasarak Rabb'Lerine korku ve iimidle 
yalvarir ve kendilerine ayirdigimiz riziktan verirler.» Secde Sure-i 
celilesi : 1 6 

c— (Bunlar nv) yoksa Allah'a itaatkar, geceleri secde ederek ve 
ayakta durarak ahiretten gekinen ve Rabb'inin rahmetini dileyen 
kimseler mi daha hayirlidir? De ki, «Bilenler ile bilmeyenler hig bir 
olur mu? Ancak derin gdriis sahipleri bunu diisuniir» (80) Zumer Sure-i 
Celilesi; 9 

«— Ve o kimseler ki . gecelerini secde ederek ve ayakta durarak 
gegirirler» (81) Furkan Sure-i Celilesi: 64 

c— Ey mii'minler, sabirla ve namazla Allah'dan yardim dileyin, hig 
siiphesiz Allah sabredenler ile beraberdir.» (82) Bakara Sure-i Celilesi; 
153 

Bir ifadeye gore, son ayetteki «namaz»dan maksat, gece kilinan namazdir, bu 
namaza katlanarak nefse karsi verilen cihadda destek saglanmis 
olur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— §eytan uykuda yatinca her 
birinizin ensesine «haydi uyu. sana uzun geceler» diyerek tig dugum atar. 
insan uyanir ve Allah' in adini aninca diigumlerden biri goztiltir. Eger 
kalkar, abdest alirsa bir dugum daha gozul'ur. Namaz kilarsa bir dugum daha 
goziilerek insan sevkli ve huzur iginde sabaha baslar. Aksi halde bozuk bir 
halet-i ruhiye iginde ve miskin olarak sabahi bulur . »Peygamberimizin 
huzurunda birinden bahsederek sabaha kadar uyudugu soylenince. 
Peygamber ' imiz «0 adam, seytanin kulagma isedigi biridir» diye 
buyurdu . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— §eytanin burun damlasi, 
afyonu ve guz damlasi vardir. birisine burun damlasi akittigi zaman kotu 
huylu olur. Ona afyon yutturdugu zaman dili kotu konusur. Goztine damla 
akittigi zaman da sabaha kadar uyur.»Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Geceleyin kilinan iki rekattik namaz. insanoglu igin dtinyadan ve 
dtinyada bulunan her seyden daha yararlidir. Ummetime zor gelmese iki rek'at 
gece namazini tizerlerine farz kilardim.»c— Gecenin oyle bir am vardir ki . 
onu yakalayip da Allah'dan hayirli bir sey dileyen musluman'a, Allah ne 
dilerse verir . »Mugire ibni §ube (RA) buyurur ki; «Peygamber ' imiz bir gece 
ayaklari sisinceye kadar namaz kildi. Kendisine «Allah senin gegmis - 
gelecek butiin «zeile» lerini afvetmedi mi» diye sorulunca «Ben slikreden bir 
kul olmayayim mi» diye cevab buyurdu. 

Anlasiliyor ki, Peygamberimizin bu hareketi, daha yliksek bir 
mertebeye ulasmak hedefini guduyordu. Cunki sukretmek, artis ve gelisme 
sebebidir. Nitekim Ulu Allah 

«Eger stikrederseniz , size daha fazla veririm» diye buyuruyor (83} 
ibrahim Sure-i Celilesi: 7 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Ya Ebu Hureyre ! Eger hayatta iken. 
oltince, mezarda ve yeniden dirilince Allah' in rahmetinin seninle birlikte 
olmasim istiyorsan, geceleyin Allah Rizasi igin kalk. namaz kil. Ya Ebu 
Hureyre! Evinin koselerinde namaz kilarsan evinin aydmligi gokte takim 
yildizlari gibi ve dunya halki igin de yildiz gibi olur . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Geceleyin namaz kilmayi sakm ihmal etmeyin Cunki 
o sizden evvelki iyilerin adetidir. Geceleyin ibadet etmek. Allah'a 
yaklastirma. gunahlara kefaret sebebi, viicudu hastaliklardan koruyucu ve 
glinahlardan alakoyucudur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Gece 
namaz kilmak isterken uykusu bastiran kimseye namazm sevabi yazilir ve 
uykusu da sadaka yerine geger . »Peygamber ' imiz Ebu Zerr'e (R.A.) «Bir 
yolculuga gikmak istersen onun igin hazirlik yapar mism» diye sorar. Ebu 
Zerr (R.A.) «Tabii. Ya Rasulellah» diye cevap verir. Peygamber ' imiz «Peki 
Kiyamet Giinii yolculugu nasil olacak? Beni dinle, o gun sana yarayacak olani 
sana soyleyeyim mi» diye buyurur. Ebu Zerr (R.A.) «Tabii, ya Rasulellah. 
Anam ve babam yoluna feda olsun» der. Bunun iizerine Peygamber ' imiz soyle 
buyurur. «Yeniden dirilme gunii igin gok sicak bir gun orug tut. Kabir 
yalnizligi igin gece karanligmda iki rekat namaz kil. Kiyametin buyuk 
olaylari igin bir kere Hacc et ve muhtaca bir sadaka ver, ya hakli yere bir 
soz soyle, yahud kotu bir soz soylemekten dilini alakoy . »Anlatildigma 
gore. Peygamber ' imiz zamamnda, bir adam vardi, herkes yataga girinceye 



uykuya dalinca kalkar, namaz kilip Kur'an okur ve «Ey cehennemin Rabb ' i . 
beni cehennemden koru» diye dua ederdi . Adamin bahsi gecince Peygamber ' imiz 
«0 dua ederken bana haber verin» dedi ve adamin yanma vannca sozlerini 
duydu. Sabah olunca ona «Ya filan kisi, Allah'dan cenneti dileseydin ya ! » 
diye buyurdu. Adam Peygamber ' imize «Ya Rasulellah! Daha o kadar degilim. 
Amelim oraya kadar ula§maz» diye cevap verdi.Bu arada Cebrail (A.S.) 
gelerek buyurdu ki; «Filan kisiye bildir. Allah onu cehennem'den azad 
ettigi gibi Cennet'e koydu.» 

Anlatildigma gore, Cebrail (A.S.) Peygamber ' imize «ibni Omer (R.A.) 
iyi adam! Bir de gece namaz kilsa» dedi. Peygamberimiz de bu durumu ibni 
Omer ' e bildirdi. ibni Omer de (R.A.) glinden sonra devamii olarak 
geceleyin namaz kilmaya basladi.Nafi {R.A.) der ki; «ibni Omer (R.A.) 
geceleyin namaz kilar ve «Ya Nafi, sabaha vardik mi» diye sorardi, 
kendisine «hayir» demem uzerine yine namaza durur ve yine Nafi. sabaha 
vardik mi» diye sorardi. Kendisine «Evet» diye cevap verince tanyeri 
agarmcaya kadar oturur, Allah'a istigfar ederdi. »Hz. Ali (K.V.) buyurur ki 
«Bir gece Hz. Yahya (AS.) arpa ekmegi yiyerek karnini doyurur ve uykuya 
dalarak zikrini ihma! eder. boylece sabah olur. Bunun uzerine Ulu Allah ona 
soyle vahyeder. «Ya Yahya! (A.S.) Benim yurdumdan daha hayirti bir yurd mu 
ve bana yakm olmaktan sana daha faydali bir cevre mi buldun? Ya Yahya! 

(A.S.) izzet ve celalim hakk: icin eger bir kereligine cennet ile yuzyuze 
gelsen, kapilacagm istiyak yuzunden yureginin yagi erir ve nefsin 
mahvolurdu. Eger cehennemle bir defaligma karsilassan, yureginin yagi 
erir. gozyasm yerine irin akar ve aba yerine deri 

giyerdin . »Peygamber ' imize «Falan adam geceleyin namaz kiliyor, gunduz 
olunca da hirsizlik yapiyor» dediler. Peygamber ' imiz de «isledigi amel onu 
yaptigi kotultikten yakmda alakoyocaktir» diye cevap verdi . Peygamber ' imiz 

(S.A.S) buyuruyor : «— Allah'm rahmeti o erkegin uzerine olsun ki . geceleyin 
namaz kilmaya kalkar ve sonra karisim kaldirir, o da namaz kilar, kadm 
kalkmak istemezse yuzune su serper . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor : «— 
Allah'm rahmeti o kadinin uzerine olsun ki . geceleyin namaz kilmaya kalkar 
ve sonra kocasini uyandirir da o da namaz kilar, kocasi kalkmak istemezse 
yuzune su serper . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor :«— Eger kisi geceleyin 
uyanip karisim da uyandirarak birlikte iki rek'at namaz kilarlarsa, Allah 
her ikisini de Allah' 1 cok cok zikredenlerden yazar . »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Farzlardan sonra en faziletli namaz gece kalkarak 
kilinan namazdir . »Hz . Omer 'den (R.A.) rivayet edildigine gore, 
Peygamber ' imiz buyuruyor ki : 

Kim zikrini yapmadan uykuya yatar da onu sabah namazi ile ogle namazi 
arasmda yaparsa gece zikretmis gibi yazilirr . »imam-i Buhari'nin (Allah 
' ndan razi olsun) sik sik asagidaki iki beyti okudugu soylenir: 
«Firsat eldeyken rtikuun faziletini degerlendir. Olumun ansizm 
olabilir . Nice hastaliksiz, sapasaglam kimseyi gordum ki . Saglam ruhu kus 
gibi uQuverdi.» 

- 492 - 
SEKSEN DORDUNCt) BOLUM : 

DUNYA ALiMLERININ CEZASI 
Dtinya alimleri» ile bilgiden amaclari dunya menfaati olan ve ilim yolu ile 
sadece dlinyalilar katmda riitbe ve sohret kazanmak pesinde olan kotti 
alimleri belirtmek istiyoruz . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— 
Kiyamet Gunii en agir azaba garptirilacak olan kimse, Allah'm ilminden 
kendisine fayda bagislamadigi alimdir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki : c— insan, ilmi ile amel etmedikce alim olamaz . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— ilim ikidir: Biri sozde dile gelen ilimdir, bu Allah'm 
insanlara bagisladigi acik delildir. Oburu kalb ilmidir ki, fayda veren 
ilim budur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Ahir zamanda cahil 
ibadetliler ile fasik alimler cogalir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki : c— Alimlere ustunluk taslamak, aptallar ile gatismak ve halkm 
dikkatlerini iizerinize gekmek maksadi ile ilim ogrenmeyiniz . Boyle 
yapanlarm yeri cehennemdir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim 
bildigini kendisine saklarsa Allah onun agzma atesten gem 



vurur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:<— Ben sizin hesabmiza 
deccaldan Baska, fakat ondan daha korkung bir seyden korkuyorum.» 
Sahabileri (Nedir o) diye sorarlar. Peygamber ' imiz onlara yoldan gikaran 
imamlardan korkuyorum» cevabim verir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Kim bilgice gelisir, fakat hidayet yonunden gelismezse, gtinden gtine 
Allah'dan daha da uzaklasir.» 

Hz. isa (A.S.) buyurur ki; «Ne zamana kadar §a?kmlar ile dtistip 
kalktigimz halde istikametini kaybetmislere yol gostereceksiniz ! »Buraya 
kadar naklettiklerimiz ile diger deliller, ilmin oneminin gok btiytik 
oldugunu ve alimin ya ebedi bir helak ile veya ebedi saadet ile karsi 
karsiya oldugunu, ilme dalan alimin saadete eremedigi takdirde kendine 
kurtulusu haram kildigini gosterir.Hz. Omer (R.A.) buyurur ki; «Bu limine t 
hesabma en korktugum sey, mtinafik alimdir.» Dinleyenler «mtinafik alim 
nasil olur» diye sorarlar. Hz. Omer onlara. «Lafla bilgili, fakat kalbi ve 
ameli cahil kimsedir» diye cevap verir . Hasan-til Basri (R.A.) buyurdu ki : 
«Alimlerin bilgisini ve hikmet sahihlerinin incilerini biriktirdigi halde 
tatbikatta aptallarm figirmdan gidenlerden olma.»Adamm biri Hz. Ebu 
Hureyre'ye {R.A.) «ilim ogrenmek istiyorum, fakat bir yandan da ona ihanet 
etmekten korkuyorum» der. Ebu Hureyre (R.A.} da ona «ilimden uzak kalmak, 
ona ihanet etmeye kafidir» buyurur . Ibrahim ibni Uyeyne'ye (R.A.) «En uzun 
pismanlik gekenler kimlerdir» diye sorarlar. da «Dunyada nankorlere 
iyilik edenler, oltirken de sapik alimler» diye cevap verir. Halil ibni Ahmed 
(R.A.) buyurur ki; «insanlar dort cesittir:l — Anlar ve anladigimn 
farkmdadir. iste bu alimdir, ona uyunuz.2 — Anlar, fakat anladigimn 
farkmda degildir. Bu da uykudadir, onu uyandinniz . 3 — Anlamaz, fakat 
anlamadigimn farkmdadir. Bunun yol gostermeye ihtiyaci vardir, ona yol 
gosteriniz.4 — Anlamaz, fakat anlamadigimn da farkmda degildir. iste bu 
cahildir, ondan uzak durun . »Suf yan-tis Sevri (R.A.) buyurmus ki; «ilim ameli 
cagirir, eger cagriya uyarsa (ilim kalir) , uymazsa gocer . »Fudayl ibni iyaz 
(R.A.) buyurdu ki; «Ben tig: kimseye acirim:l — Bir kavmin, sonradan dtismtis 
ulusuna.2 — Bir kavmin sonradan fakir dtismtis zenginine,3 — Dtinyanin 
oyuncagi olmus alime»Hasan-ti ! Basri (R.A.) der ki, «Alimlerin en btiytik 
cezasi, kalblerinin olmesidir. Kalbleri olmesi de ahiret ameli ile dtinyayi 
istemekdir . » 

§airin biri bu konuda der ki:«5asarim hidayeti delalet ile 
degistirene . Dtinyasini dini karsiligmda satin alan kimseye daha da 
sasarim. Bunlarm her ikisinden de daha sasirticisi . Dinini baskasimn 
dtinyasi ugruna satandir.Bu her ikisinden de acayiptir.» 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Alim oyle agir bir azaba 
carptirilir ki, cektigi azabin siddetinden dolayi ilgileri uyanan 
cehennemlikler onu gormeye gelirler.» Bununla sapik alimi 
kasdetmistir . Usame ibni Zeyd (R.A.) buyurur ki; «Peygamber ' imizin soyle 
buyurdugunu duydum:«— Kiyamet Gtinti bir alim getirilerek cehenneme atilir. 
Kalm bagirsaklari disari sarkar ve esegin dolap cevresinde donmesi gibi 
onlarin etrafmda doner. Bu halini gormeye gelen diger cehennemlikler «Ne 
oldu sana» diye sorarlar. Alim de onlara «Dunyada iken iyiligi emreder, 
fakat kendim yapmazdim. Buna karsilik kottiltigti yasaklar, fakat kendim 
islerdim» diye cevap verir . »Alimin isledigi gtinaha karsilik, katmerli bir 
azaba carptirilmasi, bilerek gtinah islediginden dolayidir. Bu ytizden Ulu 
Allah; 

«Hig stiphesiz, mtinafiklar cehennemin en alt katmdadirlar» buyuruyor. 

Nisa Siire-i Celilesi; 145 
Qtinkti onlarin hakki inkar etmesi bilerektir. Yine Ulu Allah yahudileri 
hiristiyanlardan daha kotti ilan etmistir. Oysa ki . onlar Ulu Allah'a ogul 
yaklstirmamislar ve «o tictin tictinctistidtir» dememislerdir . Fakat onlar, 
Allah'i bile bile inkar etmislerdir. Nitekim Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«- Kendilerine kitap verdiklerimiz ' nu (Muhammed'i) cocuklarim 

bilir gibi bilirler Fakat onlarin bir gurubu bile bile gergegi 

saklarlar» ( 85 ) Bakara Sure-i Celilesi; 146 

Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 



-Onlara kendi ellerindeki kitabm tasdik edeni olarak Allah 
tarafmdan bir kitap geldiginde — ki daha once kafirlere karsi feth 
dilerlerdi— (bu defa) kendilerine bildikleri gelince inkar ettiler. 
Hie siiphesiz Allah' in laneti kafirlerin iizerinedir . » (86) Bakara 
Sure-i Celilesi; 89 

Ulu Allah (C.C.) Bel 'am ibni Baura kissasi hakkmda buyuruyor ki : c— 
Onlara, kedisine ayetlerimizi bildirdigimiz halde onlardan siyrilarak 
seytana uyan ve azgmlardan olanin haberini anlat» (87) A'raf Sure-i 
celilesi; 175 
Az ilerde Ulu Allah Bel'am icin soyle buyuruyor: 

«- lizerine varsan da kendi haline biraksan da dilini cikarip 
soluyan bir kopek gibidir.» (88) A'raf Sure-i Celilesi; 176 
iste gunaha dalmis alim de boyledir. Ctinki Bel'am Allah 'm kitabim 
biliyordu. Buna ragmen azgm arzulara dolarak kopege benzetildi. Ayet demek 
istiyor ki . «0 hikmeti bilsin bilmesin, ferketmez. Her iki durumda da azgm 
arzulara bulasir . »Hz . isa (A.S.) buyurur ki; «K6tu alim. nehrin agzmda 
dtisup onu kapatan kaya gibidir. ne kendisi suyu icer ve ne de bitkilere 
ulasmasma meydan verir.» 

- 496 - 
SEKSEN BESINCI BOLUM 

IYi HUYUN FAZILETI 
Ulu Allah Peygamber ' ine ve Habib'ine ' nu overek ve kendisine bagislamis 
oldugu nimeti belirterek buyuruyor ki : 

«— Hie siiphesiz, sen yiice bir ahlak iizeresin.» (89) Kalem Sure-i 
Celilesi; 4 

Hz. Ayse (R Anha) «Peygamber ' imiz Kur'an ahlaki iizere idi» buyurdu. Adamm 
biri Peygamber ' imize iyi ahlakm ne oldugunu sorar. Peygamber ' imiz de ona 
su ayeti okur: 

«— Afv ve miisamahadan ayrilma, iyiligi emret ve anlayissizlardan yiiz 
cevir.» (90) Araf Sure-i Celilesi; 19S 

Daha sonra da adama verdigi cevabm devami olarak soyle buyurur: «iyi ahlak 
seninle mtinasebeti kesen ile senin ilgiyi devam ettirmen, sana vermeyene 
vermen ve sana haksizlik edeni hos gormendir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Ben sadece en giizel ahlaki tamamlamak icin 

gonderildim. »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Kiyamet Gunu teraziye 
konacak en agir amel. Allah Korkusu ile guzel ahlaktir . »Adamm biri 
Peygamberimize geldi, once ontinde durarak - Ya Rasulellah, din nedir» diye 
sorar. Peygamber ' imiz «Guzel ahlaktir. diye cevap buyurur. Adam 
Peygamber ' imizin sag tarafma gecerek yine «Ya Rasulellah, din nedir» diye 
sorar. Peygamber ' imiz «Guzel ahlaktir» diye cevap verir. Bu defa adam 
Peygamber ' imizin sol tarafma gecerek «Ya Rasulallah. din nedir» diye 
sorar . Peygamber ' imiz bir daha «Guzel ahlaktir» diye cevap verir. Bu sefer 
adam Peygamber ' imize arka taraftan yaklasarak «Ya Rasulellah, din nedir» 
diye sorar. Peygamber ' imiz ona bakarak «Anlamiyor musun? Din 

of kelenmemendir ' diye cevap buyurdu . Peygamber ' imize «Ugursuzluk nedir» diye 
sorarlar. Peygamber ' imiz de «K6tu ahlaktir» diye cevap verir. Adamm biri 
Peygamber ' imize «Bana bir tavsiyede bulun» der. Peygamber ' imiz ona «Nerede 
olursan ol. Allah 'dan kork» diye cevap verir. Adam «Baska» diye sorar. 
Peygamber ' imiz de ona «K6tulugun arkasmdan bir iyilik isle ki, kotulligu 
silsin» diye cevap verir. Adam «Daha baska» diye sorar. Peygamber ' imiz 
«insanlara karsi guzel huylu ol» diye cevap verir . Peygamber ' imize «En 
faziletli amel nedir» diye sorarlar. Peygamber ' imiz «Guzel huydur» diye 
cevap verir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Allah, ahlakmi giizel 
yarattigi hie bir kulu cehenneme yedirmez.» Fudayl (R.A.) buyurdu ki : 
«Peygamber ' imize falan kadm gtinduzleri oruc tutar ve geceleri namaz kilar, 
fakat kotti huyludur, komsularmi dili ile uzer» derler. Bunun uzerine «0 
halde onda hayir yoktur, o cehennemliktir» buyurur. Ebu Derda (R.A.) soyle 
buyurur: «Ben Peygamber ' imizi teraziye ilk konacak ameller, iyi ahlak ve 
comertliktir . Allah imam yaratmca o «Ya Rabb ' i . beni besle» diye dua 
etti, Allah da onu iyi huy ve comertlikle besledi. Allah ktifru yaratmca 
«Beni besle» diye dua etti. Allah da onu cimrilik ve kotti huy ile besledi» 



derken isittim. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah bu dini 
kendisi icin secmistir. Bu yuzden dininize comertlik ve iyi huyluluktan 
baskasi yakismaz. Soziime dikkat edin ve dininizi bu iki meziyet ile 
donatm . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle buyuruyor: «— Guzel huylu 
insan, Allah 'in yaratt:gi en degerli insandir.» Peygamber ' imize «imanca en 
ustun mu'minler kimlerdir» diye sorarlar. Peygamber ' imiz «En iyi 
huylulardir» diye buyurur . Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Siz 
insanlara verecek mal yetistiremezsiniz . Onlara guler yuzluluk ve iyi 
huyluluk gostererek hosnutluklarini elde edebilirsiniz . » 

Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sirkenin ball bozdugu 
gibi kotti huy da ameli bozar.»Cerir ibni Abdullah' in (R.A.) rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz soyle buyurmustur : «— Sen oyle bir adaisin ki, 
Allah seni guzel yaratti, sen de huyunu guzellestir . »Ber ' a ibni Azib (R.A.) 
buyurur ki; «Peygamber ' imiz insanlarm en guzel yuzlusii ve en iyi huylusu 
idi.»Ebu Said Hudri'ye (R.A.) gore. Peygamber ' imiz «Allah'im, vucudumu 
guzel yarattigin gibi huyumu da giizel eyle» diye dua ederdi .Abdullah ibni 
Omer (R. Anhuma) der ki . Peygamber ' imiz Sik sik: «Ya Rabb ' i . Senden saglik, 
dirlik ve guzel huyluluk dilerim diye dua ederdi. »Ebu Hureyre'ye (R.A.) 
gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Mu'minin dini, onun 
serefidir, soyu sopu, iyi huyu. mtiruveti de aklidir . »Usame ibni Serik 
(R.A.) Bedevilerin Peygamber ' imize «insanlara verilmis seylerin en 
hayirlisi nedir?» diye sorduklarmda . Peygamberimizin onlara «iyi huydur» 
diye cevap verdigine sahit oldum, demistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Kiyamet Gunu bana en yakin olamniz ve benim sevgimi en 50k 
kazanamniz, en iyi huylu olanlarimzdir.» A Abdullah ibni AbBas'a (R.A.) 
gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.] soyle buyurmustur : «— Su tic "meziyetin ticti veya 
biri, bir kimsede yoksa onun hicbir amelini hesaba katmayimz:l — Allah' in 
emrini kirmaktan alakoyacak Takva.2 — Basitlik ve dtiskiinltikten alakoyacak 
bir vakar.3 — insanlar arasmda iyi gecinmesini saglayacak bir huy 
gtizelligi . » 

Peygamber ' imiz namaza dururken soyle dua ederdi :«— Allah ' 1m, bana en giizel 
huyu bagisla. senden baska kimse beni ona. ulastiramaz. Allah' 1m, beni kotii 
huydan alakoy, senden baska hickimse beni bundan 

alakoyamaz . »Peygamber ' imize «tatlilik neler ile olur» diye sorarlar. 
Peygamber' bu soruya soyle cevap verir: «— Tatli: tatli dille, 
giilerytizltiltikle ve gulumsemekle olur.Kim insanlari iyilik ile karsilayip 
onlara iyi huyla davramrsa o kimsenin tutumu insanara hafif gelir, onun 
kardesligini ogerler . »Nitekim bu bahisde bir sair soyle der.«iyi huylarm 
hepsine sahib oldugun ve Herkese iyi davrandigm zaman.Ars'm sahibi 
tarafmdan her tiirlu mukafata kavusursun . Acik ve gizli olarak insanlarm 
tesekkiirune de nail olursun!» 

- 500 - 
SEKSEN ALTINCI BOLUM: 
GULME. AGLAMA VE ELBiSE 
Muf essirlerden biri: 

«— §imdi siz bu sbze (Kur'an'a, O'nu yalan sayarak) sasiyor ve ' 
Allah'dan gelmesine ragmen alaya alarak) O'na guluyor musunuz? (icindeki 
ikazlara kulak verip cekinerek) aglamiyor musunuz? (Onun size ne gibi 
gorevler yukledigine aldiris etmeksizin, vurdumduymazlik icinde) turkii mti 
soyluyorsunuz? ! » (91) Necm Sure-i Celilesi; 59-60 

ayetleri hakkmda sunu soylemistir : «Peygamber ' imiz bu ayet indikten sonra 
gtilumseme hududunu asacak sekilde hie bir zaman gulmemistir. Hatta baska 
bir rivayete gore, bu ayet indikten sonra Peygamber ' imizin dunyadan gocene 
kadar ne guldugii ve ne de gulumsedigi goriilmemistir . »ibni Omer (R.A.) 
buyurur ki; «Peygamberimiz bir gun mescidden cikmca gulusup konusan bir 
toplulukla karsrlasdi, durarak, selam verdikten sonra onlara «Dunya 
zevklerini kirip olumii sik sik hatirlayimz» buyurdu . Baska bir giin de yine 
mescidden ciktiktan sonra gtilusen bir toplulukla karsilasmca soyle 
buyurdu; «Nefsimi kudret elinde tutan Allah'a yemin ederim ki, benim 
bildigimi bilseniz, az guler cok aglardiniz . »Hizir , Hz. Musa'dan (A.S.) 
ayrilmak isteyince Musa «Bana bir tavsiyede bulun» dedi . Bunun tizerine 



Hizir (A.S.) dedi ki; «Sebebsiz yere hie bir harekette bulunma, sebebi 
yokken bir adim bile atma. §a§irtici bir durum olmadan gtilme, baskalarini 
hatalari yuzunden ayiplama. kendi hatalarma agla.» 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cok giilmek, kalbi 
oldiirtir . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Gencliginde giilen, 
ya§liliginda aglar. Zenginken giilen, fakirlige dtistince aglar. Yasarken 
giilen, oltince aglar . »Feygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kur'an'i 
okuyun ve aglayin. Eger aglayamiyorsaniz , aglamakti olun . »Hasan-ul Basri 
(R.A.) « islediklerinin karsiligi olarak simdi onlar az giiliip cok 
aglasmlar» mealindeki ayet hakkmda «dunyada kaldiklari miiddetce az 
gtilstinler, 50k aglasmlar» diye tefsir yapmaktadir . Yine Hasan-til Basri 
(R.A.) buyuruyor ki; «Ontinde cehennem varken giilen ve ontinde oltim varken 
sevincli olan kimselere sasarim. »Yine Hasan-til Basri bir gtin giilen bir 
delikanliya rastlar, ona «Yavrum, Sirat'i astm mi» diye sorar. Delikanli 
«Hayir» der. Hasan-til Basri (R.A.) : «Cennete girecegin mi belli oldu» diye 
sorar. Delikanli «Hayir» diye cevap verir. Bunun tizerine Hasan-til Basri 
(R.A.) : «0 halde gtilmen neye» der. Bundan sonra o delikanlimn bir daha 
gtildtigti gortilmemistir .Abdullah ibni Abbas (R. Anhuma) buyurur ki; «Gulerek 
giinah isleyen, aglayarak cehennem'e girer.»Ulu Allah bir ayette aglayanlari 
overek : 

«Aglayarak ceneleri tisttine (ytizti koyun) kapamrlar ve bu (Kur'an'i 
dinlemeleri) onlarin htirmetini artirir» buyurmustur (92) iora Sure-i 
Celilesi; 109 
Evzai (R.A. ) : 

«Bu Kitaba (amel defterine) ne oluyor ki, ktictik - btiytik hie gtinahi 
etmeden saymistir» (93) Kehf Sure-i Celilesi: <9 

mealindeki ayet hakkmda «Kucuk gtinahtan maksat, gtiltimseme, btiytik gtinahtan 
maksat da kahkahadir» der. 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kiyamet Gtinti su ticti haric, 
btittin gozler aglayacaktir . 1) Allah Korkusu ile yas doken goz. 2) Allah' in 
haram kildigi seylere bakmaktan kagman goz. 3) Allah yolunda uykusuz 
kalarak nobet tutan goz . »S6ylendigine gore tic sey insam kati kalbli 
yapar:«l — Kendini begenmislikten ileri gelmeyen gtilmek.2 — Acikmadan 
yemek.3 — Bos yere konusmak. »Peygamber ' imiz ic camasir, gomlek, kaftan, 
ctibbe ve diger elbiselerden ne bulursa onu giyerdi. Yesil renkli elbiseler 
hosuna giderdi . Cogu elbiseleri beyazdi ve «Beyazi dirilerinize elbise 
olarak giydiriniz, oltilerinize de kaftan olarak sarimz» 

buyururdu . Peygamber ' imizin atlastan bir kaftani vardi . Beyaz renkli cildine 
yesil rengi pek yokisirdi. Btittin elbiseleri topuguna kadar inerdi . ic 
gomlegi ise daha yukarda, yari diz hizasmda kalirdi . Siyah bir elbisesi 
vardi, onu birine vermisti. Esi Ummti Seleme [R. Anha) «Anam - babam yoluna 
feda olsun. siyah elbisen ne oldu» diye sordu. Peygamber ' imiz «Onu giysin 
diye birine verdim» diye cevap verdi . Bunun tizerine Ummti Seleme «Beyaz 
tenin tizerinde o elbisenin siyahmdan daha gtizel yakisan bir sey gormtis 
degilim» dedi . Peygamber ' imiz giyerken sagdan baslayarak «Beni giydiren, 
ayip yerlerimi ortmeye yarayan ve insanlara karsi gtizel gortinmemi saglayan 
elbiseler bagislayan Allah'a hamd olsun» diye dua eder . Elbisesini 
cikarirken de sol taraftan baslardi. Yeni bir elbise edinince eskisini bir 
fakire verir sonra: «Her hangi bir mtisltiman , sirf Allah Rizasi icin eski 
elbisesini bir fakire verirse, o elbise giyildigi mtiddetce veren kimse — 
Olti olsun, diri otsun — Allah' in himayesinde, gtiveni altinda ve hayri 
iginde olur» buyururdu . Peygamber ' imizin bir abasi vardi. Nereye gitse -onu 
ikiye katlayip altina sererdi . Hasir tizerinde uyurdu, altinda baska bir sey 
olmazdi . 

- 503 - 
SEKSEN YEDINCI BOLUM 

KUR'AN'IN, ILMIN VE ALIMLERIN FAZILETI 
Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:<t— Kim Kur'an-i okur da sonra baska 
birisinin kendinden daha faziletli bir seye nail oldugunu sanirsa. Allah' in 
ululugunu ktictimsemis olur.» Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— 
Ummetimin en faziletli ibadeti. Kur'an okumaktir.» c— En hayirliniz, ilim 



ogrenip bildigini ba?kalanna ogreteninlzdir . »Peygamber ' imiz «Demir nasil 
paslamrsa kalbler de paslamr» buyurdu. Sahabiler «Onun cilasi nedir» diye 
sordular. Peygamber ' imiz «Kur*an-i Kerim okumak ve oltimu hatirlamaktir . » 
diye buyurdular . Fuday ! ibni iyaz (R.A.) buyurur: «Kur'ani tasiyan, islam'm 
sancagim tasiyandir. Binaenaleyh oynayan ile oynamamasi yanilan ile 
yamlmamasi ve bos soz konu?an ile bos laf konu?mamasi, bunu Kur'an'i tazim 
icin yapmasi gerekir.Kim «Hasr» suresinin son ayetlerini sabahleyin okur ve 
o gun olurse almna sehid muhrii vurulur. Ayni ayetleri aksam okuyup sabaha 
kadar olurse yine almna sehid muhrii vurulur . »ilmin ve alimlerin faziletine 
gelince, bu mevzuda hadisler coktur. Peygamber ' imiz (S-A.S.) buyuruyor 
ki:«— Allah, kimin iyiligini dilerse onu dinde fakih yaparak ona rtisdti-nti 
ilham eder.»€— Alimler, peygamberlerin varisleridirler . »Halbuki 
peygamberlikten daha iistiin bir mertebe olmadigi malumdur. Bu riitbeye 
mirasci olmak serefinden daha biiyiik bir seref yoktur. " «— Mii'minlerin en 
faziletlisi o alim kimsedir ki, kendisine ihtiyac duyuldugu zaman faydali 
olur ve kendisine mtiracaat edilmedigi zaman da gontil zenginligi ile 
davramr.»« — Peygamberlik derecesine en yakm kimseler, alimler ile 
mucahidlerdir . » - Ctinki alimler peygamberlerin getirdigi tebligi halka 
sunarlar. Mticahidler de peygamberlerin getirdigi teblig ugruna kiliclari 
ile savas verirler . Feygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Hie suphesiz, 
bir kabilenin olmesi, bir alimin ollimunden daha az onemlidir . »€— Kiyamet 
Gunti alimlerin murekkebi sehidlerin kani ile tartilir.» c— Son duragi 
Cennet oluncaya kadar, alim ilme doymaz.» c— Ummetimin helak olmasi, iki 
sey yuzunden olur. ilmi terketmek ve mal toplamak . »«— Ya alim ol, ya talebe 
ol, ya dinleyici ol. ya da ilmi sevenlerden ol. Besinci olma; yani ilimden 
hoslanmayanlardan olma ki . helak olmayasm . »«— ilmin maruz kalabilecegi 
afet. kendini begenmisliktir . » Ehli Hikmetin misallerindendir : «Kim bas 
olmak amaci ile ilim ogrenirse basari sansini ve siyasi te'sirini 
kaybeder . »Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Yer yuziinde bosubosuna buyukllik taslayanlarm idraklerini 
ayetlerimden saptiracagim. » (94) A'raf Sure-i Celilesi; 146 
imam-: Safii (R.A.) buyurur ki; «Kim Kur'an-i Kerim ogrenirse degeri 
yiikselir. Kim fikih ogrenirse onemi artar ve kirn hadis ogrenirse inandirma 
gticti artar. Kim matematik ogrenirse gorusu gogalir. Kim az bilinen 
gertpekleri ogrenirse huyu yumusar. Kim izzeti nefis sahibi olmazsa Em! ona 
fayda vermez . »Hasan ibni Ali (R.A.) der ki : «Kim alimler ile 50k dustip 
kalkarsa, dilinin bagi cpozulur. Zihnindeki bulamkliklari giderme imkanma 
kavusur. Nefsinde beliren gelisme hosuna gider. Bildiklerine karsi guveni 
artar ve ogrendiklerini dile getirmede cesaret kazanir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Cehaletten daha agir fakirlik olamaz.» 
- 505 - 
SEKSEN SEKiziNCi BOLUM 

NAMAZ VE ZEKATIN FAZILETI 
Bilesin ki . Ulu Allah zekati islamm temellerinden biri olarak ilan etmis, 
onu en yiice islam alameti olan namaz ile yanyona getirerek soyle 
buyurmustur : 

- Namazi dosdogru kiliniz ve zekati veriniz.» Bakara Sure-i Celilesi; 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) de soyle buyurmustur: «— islam, bes sey uzerine 
kurulmustur : 1 — Allah'dan (C.C.) baska ilah olmadigma ve Muhammed'in 
(S.A.S.) ' nun Rasulu olduguna sahadet etmek.2 — Namaz kilmak.3 — Zekat 
vermek.4 — Ramazanda orucp tutmak.5 — Hacca gitmek.» 

Ulu Allah (C.C.) namaz ve zekata onem vermeyenleri siddet ile yererek 
buyuruyor ki : 

«— Namazlarimn dneminin suurunda o'madan namaz kilanlarm vay 

haline!» (96) Maun Sure-i Celilesi; 
Namaz hakkmda daha once gerekenleri soylemistik. 

Zekati vermeyenler hakkmda Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

«— Altin ve gumlis biriktirerek onlari Allah Yolu'nda harcamayanlari 
aci bir azab ile mujdele.» (97) Tevbe Sure-i Celilesi; 34 
Buradaki «Allah Yolu'nda harcamak» tan maksat, bu mallarm zekatim 
ayirmaktir . Zekat verenin dunyadan el - etek cekerek kendilerini ahiret 



ticaretine adamis olan takva sahibi duskiinleri aramasi rruistahaptir; ciinki 
bu malm gelismesine vesile olur . Peygamber ' imiz (A.S.A.) buyuruyor ki:«— 
Sen mutlaka takva sahibinin yemegini ye ve senin yemegini de takva sahibi 
olanlardan baskasi yemesin . »(Junki takva sahibi, verecegin zekati yolunda 
kullanir ve ona bu yolda yardimci oldugun icin sen de onun ibadetine ortak 
olursun . Alimlerden biri sadakalarim sadece tarikat ehli olan fakirlere 
verirdi. Ona «iyiliklerini butun fakirlere dagitirsan daha iyi olmaz mi» 
diye sordular. da su cevabi verdi; «Hayir, sizin dediginizi yapmam daha 
iyi olmaz. (Junki bunlar olanca gayretlerini Allah icin harcayan 
kimselerdir. Her hangi biri bir sikinti ile karsilasmca gayreti 
gevseyebilir . Bir kisinin gayretini Allah ugruna yoneltmek, bana amaci dunya 
olan bin kisiye yardim etmekten daha iyidir.» Bu cevab Cuneyd-ul Bagdadi ' ye 
nakledilince sozu begenerek sahibi hakkmda «0 . mutlaka Allah' in 
velilerinden biridir. (Joktandir bu kadar guzel bir soz duymamistim» 
dedi.Bir sure sonra bu adamm maddi durumunun sarsildigi, bu yiizden 
ticareti birakmaya niyetlendigi haberi geldi. Bunun uzerine Cuneyd-ul 
Bagdadi ona bir miktar para gonderdi ve «Bunu sermaye yaparak ticarethaneni 
kapatma. Ctinki senin gibilere ticaretin zarari yoktur» diye haber 
gonderdi. Bu zat bakkaldi ve fakirlerden, satin aldiklarimn bedelini 
almazdi . Abduuah Ibni Mubarek de (Allah ' ndan razi olsun) yardimlarim 
sa:dece ilim ile ugrasanlara verirdi. Kendisine «Yardimlarini genisletsen 
daha iyi olmaz mi» dediler. da su cevabi buyurdu: «Ben peygamberlik 
makammdan sonra ilimden daha yuksek bir mertebe tanimiyorum. Bunlardan 
birinin kalbi ihtiyaci ile mesgul olunca kendini ilme verip butun gucu ile 
ogrenmeye yonelemez. Bunlari butun gucleri ile ilme yoneltmek, en faziletti 
davranistir . »Sadaka verirken sakat ve malullerin one almmasi, hususiyyetle 
akraba ve yakmlarm en basta dusunulmesi hem sadaka vermek ve hem de 
yakmlari korumak (sila-i rahim) olur. Daha onceki bir boliimde belirtildigi 
gibi akraba ve yakmlari korumanm mukafati pek coktur . Riyanm serrinden 
korunmak ve vereni kalabalik icinde kiicuk diisurmemek icin sadakayi gizli 
vermelidir. Peygamberimiz (S.A.S.) buyurur ki:«— Gizli verilen sadaka. 
Allah ' m gazabmi sondurur . »Baskaca bir golgenin kalmayacagi Kiyamet Gunii . 
Allah' m Ars ' m golgesi altma alacagi yedi kimseyi sayan hadise gore bu 
yedi kimseden biri de «Sag elinin verdigini sol eli bilmeyecek sekilde 
gizli sadaka veren kimsedir . Fakat riyaya dusme ve karsi tarafi minnet ytiku 
altmda birakma ihtimali soz konusu olmadigi takdirde ve baskalarmi 
ozendirmek gibi bir fayda getirecegi umuldugu zaman agiktan sadaka 
verilebilir . Nitekim Ulu Allah (C.C.) soyle buyuruyor: 

«— Ey mli'minler! Sadakalarmizi, malmi gosteris icin harcayan, 
Allah 'a ve Ahiret Gunu ' ne inanmamis kimseler gibi basa kakarak ve inciterek 
heder etmeyin» (93) Bokoro Sure-i Cetiiosi: 264 

Buna gore basa kakmak, iyiligi mahveder. En iy'Si sadakayi gizli vermek ve 
onu unutmayi huy haline getirmektir. Buna karsilik iyilik gorenin, yapilan 
iyiligi dile getirmesi ve iyilik yapana tesekkur etmesi gerekir. Nitekim 
Peygamberimiz (S.A.S. J buyuruyor ki:«— insanlara tesekkur etmeyen, Allah 'a 
da sukretmez . »Sair ne guzel soyler : «iyiligin eli nerede o'ursa olsun, 
servettir. Onu ister nankor, ister tesekkur eden biri tasism. Tesekkur 
edenin tesekkiirune miikafat vardir. Nankorun bilmezlikten geldigi iyilik de 
Allah katindadir. 
- 508 - 
SEKSEN DOKUZUNCU BOLUM 

ANA - BABAYA IYiLiK VE EVLAD HUKUKU 
Akrabalik ve yakmlik hakki kuvvetli olduguna gore, en yakm ve siki 
akrabaligm ana - baba ile evlad arasmda oldugu artik herkesin kabul 
edecegi bir gergek haline gelir ve ikisi arasmdaki hakkm iki kat oldugu 
daha iyi anlasilir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ana - babasmi 
kole olarak bulup satin almadikga ve arkasmdan azad etmedikce evlad ana - 
babanm hakkmi odemis olmaz . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ana - 
babaya iyi bakmak, namazdan, sadakadan, oructan, hacc-tan, umreden ve Allah 
Yolunda cihad etmekten daha f aziletlidir . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Kim anasi • babasi kendinden razi olarak sabahlarsa onu 



cennete gottiren iki kapi acilir. Kim ayni sebebden ak?amlarsa yine online 
cennet'e ulastiran iki kapi acilir. Eger ana - babasmdan biri mevcutsa bir 
cennet kapisi acilir. Ana - baba zalim de olsa durum boyledir. Ana - baba 
zalim de olsa durum aynidir . »Ana • babasmm kalbini kirarak sabahlayan 
kimsenin online cehenneme ulastiran iki kapi acilir. Ana - babasmm kalbini 
kirarak aksama varan kimsenin online de iki cehennem kapisi acilir. Ana - 
babasmdan birinin kalbini kiran kimsenin online bir cehennem kapisi acilir. 
Ana - baba zalim de olsa durum aynidir . Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor 
ki:«— Cennetin kokusu besytiz yillik mesafeden duyulur. Fakat onun kokusunu 
ana - babaya asi olan ile akrabalik baglarmi kesenler duyamaz . »Yine 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Anana. babana, kiz kardesine, erkek 
kardesine, sonra da sirasi ile diger yakmlarma karsi iyi davran. 

Soylendigne gore. Ulu Allah Hz. Musa'ya (A.S.) buyurdu ki . «Ya Musa! 

(A.S.) Bana asi olup ana - babasmm arzusunu yerine getireni itaatkar 
olarak yazarim. Fakat ana - babasma asi olup da benim emrimi tutanlari asi 
olarak yazarim. »S6ylendigine gore Hz. Yakub (A.S.) Hz. Ylisuf'un yanma 
girip de Hz. Ylisuf (A.S.) ayaga kalkmaymca Ulu Allah ona soyle vahyetti, 
«Babam ayakta karsilamak kibrine mi dokunuyor? izzet ve celalim hakki icin 
yemin ederek soylliyorum ki . soyundan peygamber 

getirmeyecegim. »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Birinin, sadaka 
verirken ana - babasmm adma vermeye niyyetlenmesi gerekmez (Jlinki ana - 
baba eger mlisllimansa verilen sadakanm ecri onlara gider, sadaka veren de 
ana - babasmm ecrinde hie bir eksiklik gortilmeksizin onlarm ecri kadar 
ecir kazanir . »Malik ibni' Rabia (R.A.) buyurur ki; «Bir gun Peygamber ' imiz 
ile birlikte oturuyorken Seleme ogullarmdan biri huzura gelerek «Ya 
Raslilellah, ana - babamm ollimtinden sonra onlara yapabilecegim bir iyilik 
kaldi mi» diye sorar . Peygamber ' imiz «Evet. kaldi . Onlara dua etmek, onlarm 
glinahlarmm afvedlimesini dilemek. Vermis olduklari sozleri yerine 
getirmek. Dostlarma yakmlik gostermek. Ana - baba tarafmdan olan 
yakmlar ile mlinasebetleri devam ettirmek» diye cevap verdi . Peygamberimiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— En onemli evlatlik gorevlerinden biri, babanm 
olumlinden sonra babanm dostluklarma iyilik yapmaya devam 

ettirmektir . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Evlad lizerinde, 
anaya bakma hakki, babaya gore iki kattir . »Peygamber ' imiz «Ananm duasi, en 
cabuk kabul olan duadir» buyurur. Sahabiler «Nicin, ya Raslilellah» diye 
sordular. Peygamber ' imiz «Clinki o evlada rahim itibariyle babadan daha 
yakmdir. Rahimin duasi ise bosa gikmaz» buyurdu .Adamm biri «Kime iyilik 
edeyim, ya Raslilellah» diye sorar. Peygamber ' imiz «Ana - babana» diye 
buyurur. Adam «Ana - babam yok» der. Peygamber ' imiz de «0 zaman cocuguna 
karsi iyi davran. (Stinki ana - babanm oldugu gibi cocugunun da senin 
lizerinde hakki vardir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— >• Allah ' m 
rahmeti, kendisine iyi bakmasi hususunda gocuguna kolaylik gosterip onu 
yanlis davranislar ile asi olmaya slirliklemeyen baba lizerine 
olsun . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bir sey verirken 
cocuklarmiz arasmda esitlik gozetiriz.» 

Bir darbimeselde denir ki . «(Jocugun bir cicektir, yedinci glinlinde 
agar, yedinci yasmda sana yardimci olur. Bundan sonra ya dlismanm olur 
veya ortagm.»Hz. Enes'in (R.A.) rivayet ettigine gore. Peygamberimiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Oglan gocugu yedi glinllik olunca kurbam kesilir, 
adi konur ve yikanir. Alti yasma girince egitilmesine girisilir. Dokuz 
yasmda yatagi ayrilir. Onlig yasma varmca namaz kilmazsa tokatlanir. 
Onalti yasma gelince babasi onu evlendirir. Sonra elinden tutarak ona 
«Seni egittim, tahsilini yaptirdim, evlendirdim, dlinyada senin fitnenden ve 
ahirette de senin azabmdan Allah'a sigmirim» der . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— iyi egitim ve glizel isim. cocugun ana - babasi lizerindeki 
haklarmdandir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Her oglan veya kiz 
cocugun «akika kurbam» karsiligmda rehindir. Yedinci glinli kurbam kesilir 
ve sagi kesilir . »Katade (R.A.) buyurur ki; »Akika» Kurbam kesilince 
ylizlinden bir tutam almarak can damarlarmm karsisma tutulur, sonra 
cocugun tepesine konur. Ylinden iplik gibi kan akmcaya kadar durulur. Sonra 
cocugun basi yikanarak saci kesilir .Adamm biri ibni Mlibarek'e (R.A.) 



gelerek gocuklarmdan biri sikayet etti. ibni Miibarek adama «Ona hie beddua 
ettigin oldu mu?» diye sordu. Adam «Evet. oldu» diye cevap verdi . Bunun 
tizerine ibni Miibarek adama «0 halde onu bozan sensin» diye cevap 
verdi. Qocuga karsi yumusak davranmak mtistehaptir . Akra ibni Habis (R.A.) bir 
gun Peygamberimizi , torunu Hasan '1 operken gortir ve «Benim on tane cocugum 
var. hie birini bir gun opmtis degilim» der. Bunun tizerine Peygamber ' imiz 
«Merhamet etmeyen. merhametle muamele gormez» buyurdu.Hz. Ayse (R. Anha) 
buyurdu ki; «Peygamber ' imiz bir gtin bana, Usame'nin ytiztinti yika, dedi . Ben 
de tiksine tiksine yikamaya basladim. Bunun tizerine Peygamber ' imiz elime 
vurdu ve cocugu eline alip kendi yikadi. Sonra onu optti ve «Zeyit bize 
iyilik etti. Ctinki Zeyid'in fazi yoktu» buyurdu. Bir gtin Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) minberde iken torunu Hz. Hasan (R.A.) yere dtiser. Peygamber ' imiz 
hemen asagi inerek onu kaldirir ve «Mallanmz ve cocuklariniz sizin 
hesabmiza birer imtihan vesilesidir» mealindeki ayeti okur .Abdullah ibni 
Seddad ((R.A.) buyurdu ki; «Bir gtin Peygamber ' imiz 

ceraaate namaz kildiriyordu . Secdeye varinca Hz. Htiseyin (R.A.) 
boynuna bindi Peygamber ' imiz secdeyi uzatti. Pesinde namaz kilanlar, bir 
sey oldu sandilar .Namaz sona erince «Ya Rastilellah. secdeyi uzattm, biz de 
bir sey oldu sandik> dediler. Peygamber ' imiz sahabilere su cevabi verdi. 
«Torunum beni binek yapti. hevesini alsm diye. hemen secdeden dogrulmak 
istemedim. >Peygamberimizin bu davranismda su faydalar vardir:l — Allah'a 
yakmlik. Kulun Allah'a en yakm durumu secde halidir.2 — (Jocuga iyi 
davranmak ve yakmlik gostermek.3 — Ummetine oyle bir durumda nasil 
davranilacagim ogretmek. »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Qocuk 
kokusu, cennet kokularmdandir . »Yezid ibni Muaviye (R.A.) der ki; «Babam 
birini gondererek Ahnef ibni Kays ' 1 huzuruna cagirdi ve «Ya Ahnef. cocuk 
hakkindaki gortistin nedir» diye sordu. Ahnef de babama su cevabi verdi. «Ya 
emirel mti'minin; Onlar kalblerimizin meyvesi ve sirtimizm diregidir. Biz 
onlar icin yumusak toprak ve golgeleyici bir gok gibiyiz. Her yticelige 
onlarin araciligi ile ytikselebiliriz . Bir sey isterlerse ver. Of kelenirlerse 
hosnutluklarini kazan ki, sevgilerini kazanasm ve sena olan bagliliklarini 
arttirasm. Uzerlerine coken bir ytik olma ki, varligmdan bikip oltimtinu 
ozlemesinler ve sana yaklasmakta isteksiz davranmasmlar . »Bunun tizerine 
Muaviye «Ya Ahnef. sen iceri girdiginde Yezid'e karsi kin ve ofke ile dolu 
idim» dedi. Ahnef yamndan ayrilinca Yezid'e karsi olan ofkesi dindi, ona 
ikiytiz bin dirhem para ve ikiytiz takim elbise gonderdi . Yezid de Ahnef 'e 
ytiz bin dirhem para ile ytiz takim elbise gonderdi. Bu suretle babasmdan 
gelen hediyelerin yarisim vermis oldu. 

- 512 - 
DOKSANINCI BOLUM 

KOM§ULUK HUKUKU VE FAKIRLERE IYiLIK 
Bilesin ki . komsuluk, islam Kardestigi ' nin otesinde haklar gerektirir. Buna 
gore mtisltiman komsu, her mtisltimanin haklari yaninda daha baska haklar 
tasir. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— tic ttirlti komsu vardir: 
Birinin bir. obtirtintin iki, digerinin tic hakki vardir. Komsusu tizerinde tic 
hakki olan komsu, akrabadan olan komsudur. Onun biri mtisltiman olmaktan, 
digeri komsuluktan ve obtirti de akrabaliktan ileri gelen tic hakki 
vardir. Komsu tizerinde iki hakki olan komsu mtisltiman olan komsudur. Onun 
komsusu tizerinde biri mtisltiman olmaktan, digeri de komsu olmaktan ileri 
gelen iki hakki vardir. Komsusu tizerinde tek hakki olan komsu da mtisluman 
olmayan komsudur . »Peygamber ' imizin mtisltiman olmayan komsuya da sirf 
komsudur diye hak tanidigini gortiyorsun. 

Komsuna karsi iyi davran ki . mtisltiman olasm.»«— Cebrail, komsu 
hakkmda bana o kadar israrli tavsiyelerde bulundu ki, onu varis ilan 
edecegini sandim.» .«— Allah'a ve ahiret gtintine inanan kimse, komsusuna 
karsi iyi davransm . »«— Komsusu zararmdan emin olmadikga kisi mti'min 
olmaz.»«— Kiyamet Gtinti ilk defa komsu ' ar hesaplasacaktir . Komsunun kopegine 
tas atmakla onu rahatsiz etmis olursun.» 

Soylendigine gore, adamin biri ibni Mes'tid'a (R(.A. gelerek «Benim bir 
komsum var. beni rahatsiz ediyor. Bana sovtiyor ve sikinti cektiriyor» diye 
sikayet eder. ibni Mes'tid da O'na; «Madem ki . o senin hakkmda Allah'a 



karsi geliyor, sen var onun hakkmda Allah 'a itaat et» diye cevap 

verir . Peygamber ' imize bir kadm hakkmda «Falan kadm gundtizleri oruc tutup 

geceleri nafile namaz kiliyor, fakat komsularmi rahatsiz ediyor» dediler. 

Peygamber ' imiz «0 cehennemliktir» buyurdu. 

Adamm biri Peygamber ' imize gelerek komsusundan sikayet etti. 

Peygamber ' imiz ona «sabret» buyurdu. 
Fakat adam sikayet etmeye devam edince ticuncu ve dordtincti keresinde ona 
«Esyani sokaga at» diye buyurdu. Adam da oyle yapti. Gelip gecenler adama 
«Neyin var* diye sorunca «Onu komsusu rahatsiz etti» diye cevap 
aliyorlardi. Bunun iizerine «Allahm laneti komsusu uzerine olsun» 
diyorlardi. Cok gecmeden komsusu adama geldi ve «Esyam evine al, Allah' in 
adina yemin ederim ki, bir gun seni rahatsiz etmem» dedi . Ztihri ' nin 
bildirdigine gore, adamm biri Peygamber ' imize gelerek komsusundan 
sikayetci oldugunu soyledi. Peygamber ' imiz mescid kapismdan «Komsuluk 
kirkmci eve kadar uzar» diya ilan edilmesini emretti. Ztihri bu konuda 
aciklama yaparak «Kirk ev bu tarafa dogru, kirk ev su tarafa dogru, kirk ev 
beriki tarafa dogru ve kirk ev de oteki tarafa dogru» diyerek dort yonu 
isaret etti . Peygamber ' imiz buyuruyor ki : t— Kadm, ev ve at bahsinde ugur ve 
ugursuzluk sozkonusudur . Kadmm ugurlusu mehri ucuz . nikahlanmasi kolay ve 
huyu iyi olanidir. Ugursuzu mehri pahali, nikahlanmasi zor ve huyu kotu 
olamdir . Evin ugurlusu genis ve komsulari iyi olam, ugursuzu dar ve 
komsulari kotu olanidir. Atm ugurlusu yumusak basli ve iyi huylu olam, 
ugursuzu serkes ve fena huylusudur . »Bilesin ki . komsuluk hakki sadece 
komsuyu rahatsiz etmemekle bitmez, onun eziyetine katlanmak da gerekir. 
Buna gore komsusunu rahatsiz etmemek, komsu hakkmi odemeye yeterli 
degildir. Hatta komsunun eziyetine katlanmak da yetmez. Onun ile mutlaka 
iyi gecinmek, iyilik ve yardimda bulunmak gerekir. Bildirildigine gore 
Kiyamet Gtinu fakir komsu, zengin komsunun yakasma yapisarak «Ya Rabb ' i . 
bana neden yardim etmedigini ve neden kapismi yuzume kapattigmi bu adama 
sor» der. Abdullah ibni Mukaffa (R.A.) Komsularmdan birinin binek hayvani 
borcu karsiligmda evini satiliga cikarmak zorunda kaldigmi duydu. Adam 
sacak komsusu idi . Haberi almca «Eger evini yok yere satarsa sacak 
komsulugu hakkmi odememis olurum» diyerek evinin parasi kadar adama para 
hibe etti ve «Evini satma» dedi.Marifet ehlinden biri evinde fare 
oldugundan sikayet eder. ona «Kedi edinseniz» derler. Adam su cevabi verir. 
«Korkarim ki, kedi sesini duyan fareler tirktip komsu evlere kacarlar da o 
zaman kendi hesabima istemedigim bir duruma onlar hesabma istemis 
olurum. »Baslica komsuluk haklari sunlardir:l — Karsilasmca selam vermek.2 
— Onu lafa tutmamak. • 3 — Cok soru sormamak.4 — Hastaligmda ziyaretine 
gitmek.5 — Basma bir musibet gelince onu teselli etmek ve derdine ortak 
olmak.6 — Sevindirici bir olay karsismda onu tebrik ederek mutluluguna 
katilmak.7 — Kusurlarma goz yummak.8 — Ayiplarmi ustunkoru bir sekilde 
gozlemek.9 — Duvarmm uzerine mertek koymak suretiyle onu dara 
dusurmemek . 10 — Yalagma su dokmemek.ll — Bahcesine cop veya toprak 
dokmemek.12 — Evine varan yollarmi daraltmamak . 13 — Evine ne gotiirdugunu 
takib etmemek. 14 — Agiga cikan ayiplarmi 6rtmek.l5 — Basma bir hal 
geldiginde ofkesini dindirmek.16 — Yoklugunda evine goz kulak olmak.17 — 
Aleyhindeki sozlere kulak asmamak.18 — Mahrem taraflarmdan gozlerini 
sakmdirmak . 19 — Hizmetcisine israrli gozler ile bakmamak.20 — Cocugu ile 
tatli konusmak.21 — Dini ve dunyevi konularda bilmedigi noktalarda 
kendisini aydmlatmak . Bunlara muslumanlar arasi diger haklari da eklemek 
gerekir . 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Komsu haklari nelerdir, biliyor 
musunuz? Yardim isteyince ona yardim edersin. Desteklemene muhtac olursa 
onu desteklersin . Bore isterse verirsin. Fakir duserse borcunu bagislarsm. 
Hastalanmca ziyaretine gidersin. Olunce cenazesine katilirsm. iyilikle 
karsilasirsa onu tebrik edersin. Basma bir bela gelirse kendisini teselli 
edersin. iznini almaksizm onunkinden daha yuksek bir ev yapip havasmi 
kesmezsin. Meyva satin almca icinden Ona hediye edersin, degilse satin 
aldiklarmi evine gizlice goturrtistin, onun cocugu da gortip kiskanmasm diye 
cocugunun eline meyva verip disariya salmazsm. Eger pisen yemekten ona 



vermeyeceksen tencerenin kokusu ile onu rahatsiz etmezsin . Komsu hakki ne 
demektir, biliyor musunuz? Nefsimi kudret elinde tutan Allah adina yemin 
ederek soyltiyorum ki, ancak Allah' in rahmetine mazhar olanlar komsu 
haklarimn iistesinden gelebilir . »Mticahid (R.A.) buyurur ki; «Bir giin 
Abdullah ibni Omer'in [R.A.] yaninda idim. Bir kolesi koyun ytiztiyordu. 
Abdullah, kolesine «Koyunun ytizmesi bitince etinden once Yahudi komsumuza 
ver» dedi ve bu soztinti bir kag kere tekrarladi. Bunun tizerine kolesi ona 
<kac keredir ayni seyi soyluyorsun» dedi. Abdullah da kolesine 
«Peygamber ' imiz bize komsu hakkmda o kadar tsrarla tavsiyede bulundu ki, 
onu bize varis ilan edeceginden korktuk» diye cevap verdi.Hisam (R.A.I der 
ki : «Hasan-ul Basri kurban etinden Yahudi ve turistiyanlara vermeyi 
mahzurlu gormezdi . »Ebu Zerr (R.A.) buyurur ki; «Dostum Allah Rasulti 
(S.A.S.) bana tavsiyede bulunarak «Tencere kaynatirken suyunu cok koy da 
komsularm arasmdan bir aileye onun bir kismini ver» diye buyurdu. 

- 516 

DOKSAN BiRINCi BOLUM 

icni igENiN cezasi 

Ulu Allah igki hususunda tic ayet indirdi. Birincisinde Ulu Allah (C. C.) 

buyuruyor ki : 

- Sana sarab: ve Meysir adli oyunu sorarlar. De ki, onlarda btiytik bir 

gtinah, ayni zamanda insanlara fayda vardir. Fakat, gtinahlari f aydalarmdan 

daha btiytikttir.» (99) Bakara Sure-i Celilesi: 2:9 

Bu ayet iizerine, kimi miistiimanlar igki igmeyi birakirken 
kimileri de igmeye devam ettiler. Nihayet iglerinden biri 
igkili iken namaza durdu. 

- Ey mti'minler! Sarhosken, ne soylediginizi bilinceye kadar ve ctintib 
iken de yolculuk haricinde gusul edinceye kadar namaza yanasmaym!» 
(lOO)Nisa sure-i celilesi 

Bu ayet iizerine de yine bazi mtisltimanlar . daha igkiyi birakirken diger 
bazilari igmeye devam etti. Bu arada bir gun Hz. Omer (R.A.) igki igince 
deve genesini kaldirip Hz. Abdullah ibni Avf'm kafasma vurdu ve basim 
yardi . Sonra da Bedir sehidleri igin aglamaya basladi. Durum 
Peygamber ' imize bildirilince gok gazablandi. Hemen yola gikti. Abasimn 
etekleri yerde stirtinerek Omer'in (R.A.) yanma geldi ve eline bir sey 
alarak Hz. Omer ' e vurdu. Cam yonan Hz. Omer «Allah'm ve ' nun Rasulti 'nun 
gazabmdan Allah'a siginirim» diye dua etti. 

Bunun Iizerine su ayet geldi : 

«— Ey mtiminler! igki. kumar, tapmmaya mahsus dikili taslar ve fal 
oklari sadece seytan isi olan birer pisliktir. Onun igin bunlardan uzak 
durunuz ki, kurtulusa eresiniz . Seytamn igki ve kumar ile tizerinizdeki 
maksadi araniza dtismanlik' ve kin sokmak, sizi Allah' i amp namaz kilmaktan 
alakoymaktir . Artik bunlara son vereceksiniz degil mi?» (101) Maide 
Sure-i .Celilesi 90-91 

Ayeti duyan Hz. Omer «Son verdik, son verdik» diye haykirdi . igkinin haram 
oldugunu belirten hadislere gelince: 

Peygamber ' imiz {S.A.S.) buyuruyor ki:«— Devamli igki igenler cennete 
giremezler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Putlara tapmaktan sonra 
Allah' in bana ilk yasakladigi davranislar. igki igmek ve insanlar ile alay 
etmektir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Dtinyada biraraya gelerek 
igki igenleri Allah cehennemde de bir araya getirir. Cehennemde biraraya 
gelen igki arkadaslari karsilikli biri-bir ' erini suglayarak biribirlerine 
«Allah cezani versin, bu yola beni stirtikleyen sensin» derler. Suglanan 
kimse de ayni ithami karsisindakine yoneltir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Kim dtinyada igki igerse Allah ona Kiyamet Gtinti koyu 
zehirden bir igecek igirir. Oyle ki . daha igmeden ytiztin derisi ve eti 
kavrulup su kabma akar. igince de derisinin ve adelelerinin ttimti doktiltir. 
kadar ki, diger cehennemlikler ondan tiksinirler . Beni dinleyin. igkiyi 
igen, igki elde etmek tizere tiztim siktiran, sikan. tasiyan, tasitan ve 
parasini kullanan kimse gtinaha ortaktir. Eger tevbesiz oltirler ise dtinyada 
igtikleri her yuduma karsilik cehennemin kanli - irinli suyundan onlara 



icirmek Allah' in kesin karandir . Beni dinleyin. Her sarhosluk veren madde 
haramdir. Her alkollti icki haramdir.» 

ibni Ebu Dtinya bir sarhos ile karsilasir. Adam avucuna isemis, sidigi ile 
abdest alir gibi yiiztinti yikamaktadir . Bu arada su sozleri mirildamr. 
«islami nur ve suyu temizleyici olarak yaratan Allah'a 

hamdolsun ! »S6ylendigine gore. Abbas ibni Mirdas'a cahitiye devresinde «Nicin 
icki icmiyorsun? Vticudunu isitir» derler. da su cevabi verir. «Cehaleti 
elime alip karnima indirmek istemem. Gtindiiz kavmimin reisi iken gece 
onlarin sefili olmaya razi degilim. »Beyhaki ' nin, ibni Omer'den rivayet 
ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kottiltiklerin anasi 
olan ickiden uzak durunuz. Ctinki sizden onceki devirlerde yasamis biri 
vardi . insanlardan uzak, kendi kosesinde Allah'a ibadet ederdi . Bir kadm 
ona tutuldu. Hizmetcisini gondererek «Seni sahid olmak icin istiyoruz» diye 
onu evine cagirdi.Eve girince gectigi kapilarm ardmdan bir bir kapatarak 
oturmakta olan alimli bir kadinin yanma gottirtildti. Yaninda oglan. bir kole 
ile bir fici icki vardi.Adami gortince ona «Seni sahidlik icin cagirmadik. 
Ya su oglani oldtirmek, ya benim ile yatmak veya su ickiden bir kadeh icmek 
icin cagirdik. Eger hie birini kabul etmezsen, sana iftira atar. seni rezil 
ederim» dedi.Adam online cikan uq kotulukten birini islemeden 
kurtulamayacagmi anlayinca kadma «Bana bir kadeh icki ver» dedi . Kadm 
kendisine dolu bir kadeh verdi . Kadehi icince kadma «Bir daha doldur» 
dedi. Onu da icince yenisini, yine yenisini icti. Sonunda hem kadmm 
lrzma gecti ve hem de oglani oldurdii . igkiden uzak durunuz. Qiinki . Allah'a 
yemin ederim ki, insanm kalbinde icki duskunlugu ile iman birarada 
barmamaz . Biri digerini mutlaka kovar.»Ahmed ibni Hambel ve ibni 
Hibban'm. ibni Omer'den (R.A.) rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : 

«— Adem (A.S.) yerylizline indirilince melekler, «Ya Rabb ' i ! Bizler 
sana hamdederek seni noksanliklardan tenzih eder ve seni takdir ederken sen 
yeryuzune kargasalik cikarip kan doken birini mi halife yapiyorsun?» 
derler. Ulu Allah: 

«Ben . sizin bilmediginizi bilirim» diye buyurunca melekler yine «Ey 
Rabb' imiz, biz sana ademoglundan daha cok bagliyiz» derler (102) Bakara 
Sure-i Celilesi; 30. 

Bunun tizerine Ulu Allah «iki melek getirin, bakalim nasil davranacaklar» 
diye buyurur. Melekler «Ey Rabb 'imiz. Harut ile Marufu seciyoruz» 
derler. Ulu Allah, ikisine «Yeryuzune ininiz» diye buyurur. Onlar da 
inerler. (Jiceklerden biri guzel kadm kiligma sokularak karsilarma 
gikarilir, hemen yanma sokularak onunla yatmayi teklif ederler. Kadm 
onlara «Sirk ifade eden su cumleyi dilinizden duymadikca hayir» diye cevap 
verir. Onlar da «Hayir, bizler hie bir zaman Allah'a sirk kosmayiz» diye 
karsilik verirler.Bu cevaplari tizerine kadm yanlarmdan ayrilir. Sonra 
onunla yeniden karsilasirlar . Yaninda bir bebek tasrmaktadir . Harut ile 
Marut yine kadmdan kendilerine teslim olmasmi isterler. Kadm «Bu bebegi 
oldtirmedikce olmaz» diye cevap verir. Onlar da «Hayir, Allah adma yemin 
ederek soyltiyoruz ki . biz hie bir zaman .onu 61duremeyiz» diye cevap 
verirler . Bunun tizerine kadm yine gozlerden kaybolur. Az sonra elinde bir 
kadeh icki ile geri doner. Yine ondan kendilerine teslim olmasmi isterler. 
Kadm «Su kadehteki ickiyi icmedikce olmaz» der. ickiyi icerler. Sarhos 
olunca hem kadmm lrzma gecerler, hem de cocugu oldtirtirler . Ayilmca, 
kadm onlara «Allah'a yemin ederim ki, sarhos olunca daha once 
reddettiginiz gtinahlarm her ikisini de islediniz» der. Bunun iizerine 

Allah tarafmdan ya diinyada veya ahirette yaptiklarmm cezasmi 
cekmeyi tercih etmeye cagirilirlar ve dtinya cezasmi tercih ederler . »Ummii 
Seleme (R. Anha) buyurur ki : «Bir gun kizim rahatsizlandi . Ona ilac 
hazirlamak tizere bir tavaya hurma suyu siktim. Hurma suyu kaynarken 
Peygamber ' imiz iceri girdi. «Ya Ummti Seleme, bu nedir» diye sordu. O'na 
kizima ilac hazirladigimi soyledim. Bunun tizerine bana «Ulu Allah timmetimin 
sifasma, haram kildigi seyi vesile etmez» buyurdu . Anlatildigma gore Ulu 
Allah, ickiyi haram kilmca ondaki faydalari da gidermistir. 

- 521 - 



DOKSAN' IKINCI BOLUM 

PEYGAMBER' IMIZIN MI'RACI 
Buhari'nin, Katede'den, ' nun da Enes ibni Malik'den (R. Anhum) ' nun da 
Malik Bin Soso'dan rivayet ettigine gore. Peygamber ' imiz (S. A.S.) Mescid-i 
Haram'dan Mescid-i Aksa'ya goturuldugu geceyi soyle anlatti: 
«— Bir ara ben Halim'da (ibni Malik «belki de Hicir'da yanmda» diyor) 
uzanmisken yanima biri (Cebrail) geldi. (ibni Malik «aynen boyle dedi ve 
ben de soyledigini kulagimla duydum» der) suradan suraya gogstimu yardi 

(ibni Malik «yammda oturan Carud'a, ne demek istiyor, diye sordum. 
Girtlagmdan gogstinun altma kadar, diye cevap verdi» der) kalbimi 
cikardi . Sonra bana iman dolu altin bir tas getirilerek onunla kalbimi 
yikadi. Arkasmdan kalbimi yerine koyarak gogstimu eski haline 
getirdi . Arkasmdan onume beyaz renkli, katirdan kucuk ve esekten iri bir 
binek hayvani getirildi. (Carut. Enes ibni Malik'e «0 Burak'tir» dedi. Enes 
de «evet» dedi.) Her adimini, gortis mesafesinin ilerisine atiyordu.Bu 
hayvana bindirildim. Cebrail beni yanma alarak yola cikti. Birinci kat 
goge vannca kapinin acilmasim istedi. «Kim o» dediler. «Cebrail» diye 
cevap verdi . «Yanmda kirn var» dediler. «Muhammed (S.A.S.) dedi. «Kendisi 
Allah Rasulti mudur» diye sordular. Cebrail «evet» dedi. Bunun uzerine «o 
halde hos geldi, geldigine ne iyi etti» dediler ve kapi acildi. iceri 
girince Hz. Adem (A.S.) ite karsilastim. Cebrail «Bu . atan Adem'dir» dedi 
ve ona selam verdi. Ben de selam verdim. da selamimi aldi ve bana «Ey 
salih ogul ve salih peygamber, hos geldin» dedi .Arkasmdan Cebrail beni 
yukariya cikarmaya devam ederek ikinci kat goge vardi . Kapinin acimasim 
istedi. «Kim o» dediler. «Cebrail» dedi. «Yanmda kirn var* dediler. 
«Muhammed» (S.A.S.) dedi. «Kendisi peygamber midir» diye sordular. Cebrail 
«evet» dedi. Bunun uzerine «ne iyi etti de geldi, hos geldi» diyerek bize 
kapiyi actilar. iceri girince teyze cocuklari olan Yahya ve isa (A.S.) ile 
karsilastim. Cebrail «Bunlar, Yahya ve isa» (A.S.) dir, onlara selam verdi. 
Arkasmdan ben de kendilerine selam verdim. Selamimi alarak bana «Ey salih 
kardes ve salih peygamber, hos geldin» dediler . Sonra Cebrail beni yukari 
cikarmaya devam ederek uctincu kat goge vardi . Kapmm acilmasim istedi. 
«Kim o» dediler. «Cebrail» dedi. «Yanmda' kirn varv> dediler. Cebrail 
«Muhammed» (S.A.S.) dedi. «Kendisi peygamber olarak gonderildi mi» diye 
sordular. Cebrail «evet» diye cevap verdi. Bunun uzerine «ne iyi etti de 
geldi, hos geldi» diyerek bize kapiyi actilar. iceri girince «Yusuf ile 
karsilastim. Cebrail «Bu Yusuf (A.S.) dur dedi ve ona selam verdi. 
Arkasmdan ben de selam verdim. Selamimi alarak «Ey salih kardes ve salih 
peygamber, hos geldin» dedi. Sonra Cebrail beni yukariya cikarmaya devam 
ederek dorduncu kat goge vardi. Kapmm acilmasim istedi. «Kim o» dediler. 
«Cebraib dedi. «Yanmda kirn var» dediler. Cebrail «Muhammed» (S.A.S.) dedi. 
«Kendisi peygamber oldu mu» diye sordular. «Evet» dedi. Bunun uzerine «ne 
iyi etti de geldi, hos geldi» diyerek bize kapiyi actilar. iceri girince 
idris (AS.) ile karsilast:m. Cebrail «Bu idris» (A.S.) diyerek ona selam 
verdi Ben de kendisine selam verdim. Selamimi alarak «Ey salih kardes ve 
salih peygamber, hos geldin» dedi. Sonra Cebrail beni yukari cikarmaya devam 
etti. Nihayet besinci kat goge vardi. Kapiyi acmalarmi istedi. «Kim o» 
dediler. «Cebraib dedi. «Yanmda kirn var. dediler. Cebrail «Muhammed» 

(S.A.S.) ded!. «Kendisi peygamber oldu mu» diye sordular. Cebrail «evet» 
diye cevap verdi. Bunun uzerine «ne iyi etti de geldi, hos geldi» diyerek 
bize kapiyi actilar. iceri girince Harun (A.S.) ile karsilastim. Cebrail 
«Bu Harun» (A.S.) diyerek ona selam verdi Ben de kendisine selam verdim. 
Selamimi alarak «Ey salih kardes ve salih peygamber, hos geldin» dedi. Sonra 
Cebrail beni yukari cikarmaya devam ederek altmci kat goge vardi. Kapiyi 
acmalarmi istedi. «Kim o» dediler. «Cebrail» dedi. «Ya-nir.da kirn var» 
dediler. Cebrail. «Muhammed» (S.A.S.) dedi. «Kendisi peygamber midir» diye 
sordular. Cebrail «evet» diye cevap verdi. Burun uzerine «ne iyi etti de 
geldi, hos geldi» diyerek bize kapiyi actilar. iceri girince Musa (A.S.) 
ile karsilastim. Cebrail «Bu Musa» (A.S.) diyerek ona selam verdi. Ben de 
kendisine selam verdim Selanrmi alarak «Ey salih kardes ve salih peygamber, 
hos geldin» dedi. Yanmdan ayrilmca aglamaya basladi. «Niye agliyorsun» 



diye sordular. Onlara «Agliyorum. Qunku benden sonra peygamber olarak 
gonderilen bir gene 'in ummetinden benim ummetime gore daha cok sayida insan 
Cennete girecek» diye cevap verdi. Sonra Cebrail beni yukari cikarmaya devam 
ederek yedinci kat goge vardi . Kapryi agmalarim istedi. «Kim o» dediler. 
«Cebrail» dedi . «Yanmda kim var» dediler. Cebrail «Muhammed» (S.A.S.} 
dedi . «Kendisi peygamber midir» dediler. Cebrail «evet» dedi. Bunun iizerine 
«ne iyi etti de geldi, hos geldi» diyerek bize kapiyi actilar. iceri 
girince Ibrahim (A. S.) ile karsilastim. Cebrail «Bu atan ibrahim» (A.S.) 
dir diyerek ona selam verdi. Ben de kendisine selam verdim. Selamimi alarak 
«Ey salih ogul ve salih peygamber, hos geldin» dedi. Sonra «Sidret-ul 
Miinteha» ya cikanldim. Oranin Sidir agoanin meyvalari. Hecir bolgesinin 
testileri iriliginde ve yapraklari da fil kulaklari buyuklugiinde idi . 
Cebrail «Bu Sidret-iil Munteha» dir dedi.Orada ikisi gizli ve ikisi 
gorunurde akan dort rrmak ile karsilastim. Cebrail 'e «Bunlar nedir» diye 
sordum. «Gizli akanlari, iki cennet nehri, acikta akanlari da Nil ve Firat 
nehirleridir» dedi. Sonra bana «Beyt-ul Mamur» gosterildi. Her giin oraya 
yetmis bin melek giriyordu. Arkasmdan ontime biri sarap, biri stit ve oburii 
de bal dolu tic kase getirildi. Ben slit dolu kaseyi tercih ettim. Cebrail 
«Stit senin ve ummetinin fitratim temsil eder» dedi. Sonra ummetime giinde 
elli vakit namaz farz kilindi. Donerken Musa'ya (A.S.) ugradim. «Sana ne 
emir verildi» dedi. «Gunde elli vakit namaz» dedim. «Ummetin giinde elli 
vakit namaz kilamaz. Allah'a yemin ederim ki, senden once insanlari 
denedim. israilogullari ile cok ugrastim. Rabb'ine don ve ummetine verdigi 
bu gorevi haf if letmesini iste» dedi. Geri gittim, Allah benden on vakit 
dusurdii. Musa'ya vardim, aym sozleri soyledi. Geri gittim, Allah on vakit 
daha dusiirdti. Musa'ya (A.S.) vardim, ayni sozleri soyledi. Geri gittim. 
Allah benden on vakit daha dusurdii. Musa'ya (A S.) yine vardrm. ayni 
sozleri soyledi. Geri dondiim, Allah benden on vakit daha dusurdii. Yine 
Musa'ya vardim, ayni sozleri soyledi. Geri gittim, giinde bes vakit namaz 
emrini aldim. Musa'ya (AS) gelince «Sana ne emredildi» diye sordu. «Gunde 
bes vakit namaz emri aldim» dedim. «Ummetin giinde bes vakit namaz kilamaz. 
Ben senden once insanlari denedim, israilogullari ile cok ugrastim. Geri 
don ve Allah 'dan ummetinin gorevini haf if letmesini iste» dedi. Ben 
«Rabb'imden tisttiste hafifletmesi icin dilekte bu'undum. artik utanir oldum. 
Ben bu kadarma raziyim. bunu kabul ettim» diyerek Musa'mn (A S.) yamndan 
ayrilinca bana «Kullarima gereken hafifletmeyi yaparak farzimi kesinlikle 
ytirtirluge koydum» diye bir ses geldi. 

- 524 - 
DOKSAN UGUNCt) BOLUM 

CUM'A'NIN FAZILETLERI 
Bilesin ki, Cum'a Giinii . Allah'm kendisi ile islam'i yiicelttigi ve 
muslumanlara mahsus biiyiik bir giindiir. Ulu Allah (C.C.) buyuruyor: 

«— Ey mii'minler! Cum'a Giinii nomaza cagirilmca alls - verisi 
birakarak hemen Allah' 1 zikretmeye kosun. Boyle davranabilirseniz . sizin 
icin daha hayirlidir» (103) Cuma 3J-c i 

Goriiltiyor ki . Ulu Allah Cum'a Namazi sirasmda diinya isleri ile. daha 
dogrusu Cum'a Namazma kosmaktan alakoyacak her seyle ilgilenmeyi 
yasaklamaktadir . Peygamber ' imiz (S.A.S.; buyuruyor ki:«— Hie siiphesiz. ulu 
Allah size bu giin ve buraya Cum'ayi farz kilmistir . »Yine Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Oziirsiiz olarak tie Cum'a terkedenin kalbini Allah 
miihiirler . »Baska bir rivayete gore, hadisin son kismi «... kimse islam'i 
arkasma atmis olur» seklindedir . Adamm biri ibni AbBas'a (R A.) omrunde 
hie Cum'aya gitmeksizin ve hie bir namazi cemaatle kilmaksizm olen 
kimsenin durumunu sordu, ibni Abbas «0 cehennemliktir . diye cevap verdi. 
Fakat adam aldigi cevaptan tatmin olmayarak bir ay boyunca cesitli kereler 
ibni Abbas 'a bas vurarak ayni meseleyi sordu ve her defasmda «0 
cehennemliktir» cevabini aldi . 

Bildirildigine gore, kitab ehli miisriklere (hiristiyan ve yahudilere 
Cum'a Giinii verildi. Fakat hakkmda anlasmazliga dtisiince onlardan alindi. 
Sonra Allah, o giinii bize hidayet etti. o giinii bu timmete birakarak bizlerin 
bayrami yapti. Bu timmet ona ilk ve asli sahip olanlardir Bu konuda kitab 



ehli sonra gelir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cebrail (A.S.) 
bana geldi. Elinde bembeyaz bir ayna vardi . «Bu Cum'adir. Rabb'in onu Sana 
ve Senden sonra timmetine bayram olsun diye farz kildi» dedi.Ben «Bizim icin 
onda ne var» diye sordum. Cebrail (A.S.) dedi ki . «Sizin icin onda hayirli 
bir an vardir ki; kim o anda hayirli bir sey dilerse Allah (CC.) diledigini 
mutlaka verir. Yahud bir seyden korunmasim isterse Allah onu o korktugu 
seyden korur. Bizce 0, gunlerin en kiymetlisidir . Biz. ahirette ona 
«Yevm'ul - Mezid» deriz.Ben: Rabbin neden kendisine Cennette miskten daha 
hos kokulu olan bir ova secmistir.» dedim. Cum'a Glinti olunca yticeliklerden 
inerek Kiirsi'sini seref lendirir ve oradakilere cemalini gosterir de onlar 
da Onu gorurler» dedi . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Giines 
altmdaki gunlerin en hayirlisi Cum'a Gtinti'dtir. Adem, (A. S.) o gun 
yaratilmis, o gun Cennet'e girmis, o gun yeryuzune indirilmis, o gun 
tevbesi kabul edilmis, o gun olmustur. Kiyamet de o giin kopacaktir. 
Meleklerin gokte taktigi isme gore Allah' in katinda Yevm'til - Mezid» dir. 
Cennet'te Allah'm (CC.) cemali o giin goriilecektir . »Hadiste bildirildigine 
gore Ulu Allah her Cum'a Giinu. altiytiz bin kisi cehennemden azad eder.Enes 
ibni Malik'in (R.A.) riveyet ettigine gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor :c— Cum'a Glinti iyi gecince diger gunler de iyi 

gecer . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cehennem her giin zevalden 
once ogle vakti girmek tizere iken yeniden tutusturulur Cum'a haric, o 
sirada namaz kilmayimz. Ctinki Cum'a Gununun tamami namaz oldugu icin 
cehennem o giin hie tutusturulmaz . »Ka ' b-ul Ahbar (R.A.) buyurur ki; «Ulu 
Allah beldeler icinde Mekke'yi, aylar icinde Ramazan'i, gunler icinde 
Cuma'yi ve geceler icinde Kadir Cecesi'ni tistiin kilmistir . »S6ylendigine 
gore. Cum'a Gunu . kuslar ve bocekler aralarmda karsilasmca «Selam, selam, 
ne iyi gtin» derler . Peyganber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cum'a Gunu veya 
gecesi olene Allah sehid mukafati yazar ve onu kabir fitnesinden korur. » 
- 525 - 
DOKSAN DORDUNCt) BOLUM 

KADININ KOCASI UZERINDEKi HAKKI 
Kadmlarm kocalari iizerinde bir gok haklari vardir. Baslicalari, 
erkeklerin kadmlara karsi iyi huylu olmalari ve akilca noksan olmalarim 
hesaba katarak onlara merhamet olsun diye eziyetleri katlanmaktir .Allah 
Teala (CC.) buyuruyor ki : 

«— Ey mliminler! Kadmlara zorla mirasci olmaniz ve kendilerine vermis 
oldugunuz mehrin bir kismim elde etmek icin onlara baski yapmaniz helal 
degildir. Meger ki . arayi acacak bir fuhus irtikap etmis olsunlar. Onlar 
ile iyi gecininiz. Eger hosunuza gitmemislerse, olabilir ki, hosunuza 
gitmeyen bir seyde Allah bir cok hayir takdir etmis olur. (104) Nisa Sure- 
i Celilesi: 19 
Ulu Allah (CC.) buyuruyor ki : *.<,/ . . . # . AA 

- (Bir kadmdan bosanip baska bir kadin ile evlenirken) ilk esinize 
verdiginizi nasil alirsiniz ki, birbirinize kaynastmiz. Ustelik 
kadmlar sizden agir soz aldilar.* (105) Nisa Siire-i Celilesi; 21 
Yine Ulu Allah (CC) buyuruyor ki : 

«- Allah'a hie bir seyi ortak kosmaksizm O'na kulluk ediniz. Ana 
-babaya, yakmlara, yetimlere, yoksullara, yakm komsuya, uzak 
komsuya, esinize, yolda kalmislara ve eliniz altmdakilere karsi iyi 
davranm. Hig siiphesiz Allah Teala. kendini begenmis ve bobiirlenen 
kimseleri sevmez»(106) Nisa Siire-i Celilesi; 36 
Peygamber ' imiz oltirken son olarak iicp seyi vasiyyet etti. Konusurken 
peltelesen dili sonunda sustu, soyle buyuruyordu : «— Namaza, namaza. 
Elinizin altmdakilere. . Onlara giiclerinin iizerinde ytik yiiklemeyin. 
Kadmlar hakkmda Allah'dan korkun, Allah'dan korkun.. Onlar sizin elinize 
dlisen birer esirdir.. Onlari Allah'm emaneti olarak aldiniz. . Avret 
yerleri Allah'm buyrugu uyarmca size helal oldu . . . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kadmm huysuzluklarma sabirla katlanan erkeklere 
Ulu Allah, karsilastigi belalara katlanan Eyyiib'e verdigi mukafati verir. 
Kocasmm huysuzluklarma katlanan kadmlara da Firavun'un karisi Asiye'ye 
(A.S.) verdigi sevabi verir . »Bilesin ki . kadma iyi huylu olmak sadece ona 



karsi fena davranmamak degil, ondan karsilastigi sikmtilara katlanmak 
hatta Peygamber ' imizi numune alarak ta§kin ve sinirli anlannda yaptigi 
gibi; onlara karsi yumusak davranmaktir . Peygamberimizin esleri, bazen 
' nun sozlerine karsilik verirlerdi. Hatta zaman zaman iglerinden bazilari. 
O'nunla aksama kadar bir gun kus kalirlardi . Bir gun Hz.' Omer 'in (R.A.) esi 
kendisine sozle karsjlik verince Hz. Omer esine «Bana karsi mi koyuyorsun» 
dedi . Esi de «Peygamberimiz senden daha ustun oldugu halde ona bile esleri 
karsilik veriyor» dedi. Hz. Omer «Eger Hafsa Peygamber ' imize karsi 
koyuyorsa aldandi ve yandi» dedi. Arkasmdan kizi Hafsa ' ya Peygamber ' imize 
sozle karsilik vermemeyi telkin ederek «Sen Ebu Bekir'in kizina bakip, 
Peygamber 'e sozle karsilik verme. 0. peygamber ' imizin sevgilisidir» 
dedi . Anlatildigma gore, baska bir sefer de Peygamber ' imizin eslerinden 
birisi ' nun gogsiine vurdu, bunun uzerine kadinin annesi onu davramsmdan 
vazgegirmeye galismis, fakat Peygamber ' imiz «Birak onu. onlar daha 
ilerisine gidiyorlar» buyurmus . Diger bir seferinde Peygamber ' imiz Hz. Ayse 

(R. Anha) :!s tartismisti, oraya Hz. Ebu Bekr'i (RA.) hakem koymuslar. Hz. 
Ebu Bekr (R.A.) Peygamber ' imiz Hz. Ayse'ye (R. Anha) «Sen mi konusacaksm, 
yoksa ben mi konusayim» diye sorunca Hz. Ayse O'na «Sen konus, fakat sadece 
dogruyu soyle» diye cevap verdi . Bu soze sinirlenen Hz. Ebu Bekr (R.A.) 
kizma sert bir tokat atarak agzini kanatti ve ona «Ey nefsinin dostul 
dogrudan baska bir soz soyler mi ki» dedi. Hz. Ayse (R.A.) de 
Peygamber ' imize sigmarak. ' nun arkasma gegti Peygamber ' imiz de Ebu 
Bekr'e (R.A.) «Seni bunun igin gagirmamistik ve boyle yapmani istememistik» 
dedi. Bir defasmda da Hz. Ayse. ofke iginde Peygamber ' imize «Sen kendinin 
peygamber oldugunu da soyluyorsun daha! dedi. Peygamber ' imiz bu soze 
gulumsedi ve yumusak huyluluk ile goniilgenisligi ile 

katlandi . Peygamber ' imiz Hz. Ayse'ye. (R. Anha) «Ben senin ofkeli ve hosnut 
anlarim ayird edebiliyorum» dedi. Hz. Ayse «Nasil anliyorsun» diye sordu. 
Peygamber ' imiz «Hosnutken «Muhammedin (S.A.S.) Rabb ' i hakki igin hayir» 
dersin. Buna karsilik ofkeli iken «ibrahimin (A.S.) Rabb ' i hakki igin 
hayir» dersin, buyurdu. Hz. Ayse (R. Anha) de Peygamber ' imize «iyi bildin, 
kizmca adini anmiyorum.» dedi . Soylendigine gore, islam'da ilk sevgi 
Peygamber ' imiz ile Hz. Ayse (R. Anha) arasmdaki sevgidir. Peygamber ' imiz 
O'na «Ebu Zer (R.A.J^Ummu Zerr'e karsi ne ise. Ben senin igin oyum §u 
farkla ki, ben seni bosamam» buyurdu . Peygamber ' imiz diger eslerine de soyle 
buyururdu. «Beni Hz. Ayse (R. Anha) konusunda tizmeyin, gunki Allah ' m adma 
yemin ederek soyltiyorum ki . onunkinin dismda, hig bir esimin yatagmda 
iken bana vahiy inmis degildir . »Enes ibni Malik (R.A.) buyurur ki; 
«Peygamber ' imiz kadmlara ve gocuklara karsi insanlarm en sefkatlisi idi . 

Erkegin karisma karsi gorevlerinden biri de nese. saka ve oynasma 
ile kadinin karsilastigi sikmtilari gidermektir. (Junki boyle davranmak 
onlarin gonlunu hos edecek en gegerli yoldur . Peygamber ' imiz esleri ile 
sakalasir, davranis ve tutumlarinda onlarin anlayis seviyesine inerdi . 
Hatta bildirildigine gore Uz . Ayse (R. Anha) ile arasmda kosular diizenler, 
bazan biri, bazan da oburu kazanirdi. Peygamber ' imiz kazaninca «Bu. senin 
kazandigm filan kosunun karsiligidir» diye buyururdu . Bildirildigine gore. 
Peygamber ' imiz insanlar arasmda kadmlara karsi en musfik olam idi. Hz. 
Ayse (R. Anne) der ki ! «Bir Asure Gunu giilen, oynasm. zenci ve zenci 
olmayanlardan biraraya gelmis bir oyuncu gurubun gurultulerini duydum. 
Peygamber ' imiz bana «0nlarm oyunlarmi gormek ister misin» dedi. «Evet» 
dedim. Bunun uzerine Peygamberimizin gagrisiyla evin online geldiler. 
Peygamber ' imiz kapiya geldi, avucunu kapiya dayadi, elini uzatti, ben de 
genemi ' nun koluna dayadim ve disardan oynayanlari seyretmeye koyuldum. 
Peygamber ' imizin bir kag defa «Artik yeter mi?» demesine ragmen ben de iki 
tig kere O'na «Sus . konusma* dedim. Nihayet yine «Artik yeter mi demesi 
uzerine «Evet» dedim de oyunculara gitmelerini soyledi, onlar da gekip 
gitti . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— imam en olgun mu'minler, 
huyu en guzel olan ile esine karsi en tatli davrananlardir . »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— En iyiniz eslerine karsi en iyi davrananmizdir . 
Ben, iginizde eslerine karsi en iyi davrananizim»Hz . Omer (R.A.) btitun 
sertligine ragmen buyurur ki; «Erkegin ailesi iginde gocuk gibi olmasi ve 



gerektigi zaman erkekligini orteya koymasi gerekir . »«Ulu Allah burnu havada 
ve huysuz kimselerden nefret eder» manasma gelen hadisi izah ederken, 
burada esine karsi sert davranan kendini begenmislerin ikaz edildigi ileri 
surulmusttir . Ayrica «Kaba, hirgm ve sonra da aleak (kimselere uyma)» 
mealindeki ayette gecen «kaba» deyiminden «Esine karsi kati kalbu olanin 
kaba sozlerinin kasdedildigi ileri stirulmustur (107) Kalem Sure-i Celilesi; 
13. 

Peygamber ' imiz dul bir kadm ile evlenen cabir'e (R.A.) «Bir kiz ile 
evlenseydin. sen onunla o da seninle oynasirdi» buyurdu . Bedevi bir kadm, 
kocasimn olumu dolayisiyla soyle der; «Allah adma yemin ederim ki . o evde 
gtilerytizlu, disarda az konusan, buldugunu yiyen ve kaybolamn hesabim 
sormayan bir adamdi.» 

Kadimn kocasi iizerindeki diger bir hakki da sakalasmada, iyi 
huyluluk ve uyamlikla kadimn huyunu bozacak, onun gozundeki itibarmi 
biisbutun kaybedecek bir asiriliga diismeden olcuyii muhafaza etmeyi bilmesi, 
kotti bir davrams karsismda itidal ve vakarim elden birakmamasi, 
kesinlikle kotuliige kapi acilmasmi kolaylastirmamasi, islam ile ve 
insanlikla uyusmayan hareketler karsismda kukremeyi ve onlara -karsi 
koymayi bilmesidir . Hasan-ul Basri (R.A.) buyurur ki; «Allah adma yemin 
ederek soyltiyorum, karismm her arzusuna uyan erkegi Allah, Cehennem'e 
atar»Hz . Omer (R.A.) buyurur ki; «Kadmlarm arzularma karsi durunuz, 
cunki onlarm arzularma karsi durmada bereket vardir.>Bir halk sozu 
«Kadmlara danism, fakat dediklerini yapmaym» der . Peygamber ' imiz 
«Karisma kole olan mahvolur» buyuruyor. Peygamber ' imizin boyle 
buyurmasmm hikmeti sudur: Erkek karismm arzularma uyunca, onun kolesi 
olur ve mahvolur. (Jtinki . Ulu Allah erkegi kadma hakim kilmisken, boyle bir 
koca kendini karismm boyunduruguna teslim etmis oluyor, boylece de isi 
tersine gevirmis. ilahi hukmu ters yuz etmis ve seytana itaat etmis 
olur.Nitekim Ulu Allah, seytanm yoldan gikarici azmini naklederek 
buyuruyor ki : 

«— Allah (CC.) onu (seytani) rahmetinden kovunca (5eytan) dedi ki, 
«Mutlaka kullarm iizerinde belirli bir pay edinecegim. Onlari saptiracak, 
bos kuruntularm tutkusuna yakalatacak, uzerlerinde nufuz kuracagim da 
davarlarm kulaklarmi yaracaklardir . Yine onlar iizerinde ntifuz kuracagim 
da Allah' m yaratilis hikmetini degistireceklerdir» Kim Allah' 1 birakarak 
seytani efendi edinirse, hie suphesiz, apacik sekilde husrana ugramistir» 

(108) NiSa Sure-i Celilesi: ne- 1:9 
Erkegin, sozline uyulan taraf olmasi gerekir. Karsi tarafa uyan kimse olmak, 
onun yaratilis hikmetine ters duser. Cunki Ulu Allah; 

«Erkekler, kadmlar iizerine hakimdirler . » (109) Nisa Sure-i Celilesi: 

34 

buyurarak erkegin hakimiyetini belirtirken; -kapimn yanmda kadimn 

efendisi ile karsilastilar» mealindeki ayette erkegin kadimn 

efendisi oldugunu bildiriyor (110) Yusuf Sure-i, Celilesi; 25 
Buna gore efendi, kole haline gelince Allah' m nimetine karsi nankorltik 
edilmis demektir . Kadmm nefsi de . senin nefsin gibidir. Onun dizginini 
biraz gevsetirsen. Seni uzaklara suriikleyip goturur. Eger yularmi bir 
parca gevsetirsen, seni bir arsm oteye ceker. Buna karsilik eger onun 
dizginine hakim olur. sikilacak yerde avueunda simsiki tutarsan ona hakim 
olursun . imam-i §afii (R.A.) buyurur ki; «uc kimseye sen iyi davrandikca 
sana ihanet ederler. Sen onlara ihanet edersen, onlar sana karsi iyi 
davramr: Kadm, hizmetci ve sefil insan»imam-i §afii, bu sozti ile sertligi 
yumusaklikla ve aciligi tatlilikla at-bas : ytirutmeyen katiksiz bir iyiligi 
kasdetmektedir . 

- 532 - 
DOKSAN BESINCI BOLUM 

ERKEGIM. KARISI UZERINDEKi HAKLARI : 
Bu mevzuda soylenebilecek olan soztin ozu sudur: Nikah bir cesit 
bagliliktir; Kadm erkegin canyesidir. Buna gore kadm. kocasimn; mahiyeti 
giinah olmayan her emrine kayitsiz - sartsiz olarak uymak zorundadir. 
Erkegin haklarma saygi gosterilmesi konusunda bir cok Hadisler vardir. 



Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kocasi kendisinden hosnut bir halde 
olen kadin. Cennet'e girer . »Peygamber ' imiz zamamnda adamin biri bir 
yolculuga cikarken kansina evin list katmdan alt katma inmemesini tembih 
eder. Kadinin babasi alt katta oturmaktadir . Adam hastalamr. Kadin birini 
Peygamber ' imize gondererek evin alt katma inip babasim gormeye izin 
ister. Peygamber ' imiz «Kocamn emrine uy» diye haber gonderir. Bu arada 
kadinin babasi olur. Kadin yine alt kata inmek icin Peygamberimizden izin 
ister. Peygamber ' imiz tekrar «Kocanm emrine uy» diye haber gonderir. 
Kadinin babasi topraga verildikten sonra Peygamber ' imiz ona, kocasinin 
emrine uydugu icin Allah'm, babasim afvettigini bildirir . Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kadin, farz namazlarim kilmca. Ramazan Orucunu 
tutunca. lrzini koruyunca ve kocasinin emrine uyunca, Rabb'in Cennetine 
girer . »G6rtiltiyor ki . Peygamber ' imiz kocanin emrine uymayi . islam' in temel 
sartlari ile birlikte zikretmistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Hamile olan, cocuk doguran, cocuk emziren ve cocuklarma sefkatle bakan 
kadmlar, eger kocalarma itaatsizlik etmezlerse, namaz kilanlari Cennete 
girer . »Peygamber ' imiz «Bana Cehennem gosterildi. Cehennemlilerin cogunu 
kadmlarm meydana getirdigini gordum.» buyurdu. Kadmlar «Ne ytizden ya 
Rasulellah diye sordular. Peygamber ' imiz «(Jok lanet okuduklari ve iyi 
gecimli kocalarma karsi nankorltik ettikleri icin» diye cevap verdi . 

Diger bir hadiste Peygamberimiz «Cennet bana gosierilince 
oradakilerin arasmda kadmlarm azmlikta oldugunu gordiim. «Kadmlar 
nerede?» diye sorunca Cebrail (A.S.) Bana: «Altm ve parlak boyalar onlari 
alakoydu» diye cevap verdi. »Hz. Ayse (R. Anha) buyurur ki, «Bir gun evlilik 
cagma Varmis gene bir kiz Peygamberimize gelerek «Ya Rasulellah. 
evlenmekten korkuyorum, kocanin kadm tizerindeki baklari nelerdir?» diye 
sordu. Peygamber ' imiz de ona «Eger onun vticudu tepeden tirnaga irin olsa da 
onu dilin ile yalayip temiztesen yine hakkmi 6deyemezsin» diye cevap 
verdi. Gene kiz bunun tizerine «0 halde evlenmeyeyim mi» diye sordu. 
Peygamberimiz .«Hayir, ne mtinasebet, evlen, ctinki o daha hayirlidir» diye 
cevap verdi . ibni Abbas (R.A.) buyurur ki; «Hasam kabilesinden bir kadm 
Peygamber ' imize gelerek «Ya Rasulellah. ben dul bir kadmim, evlenmek 
istiyorum, koca haklari nelerdir» diye sordu. Peygamber ' imiz ona su ce-vebi 
verdi :«— Kocanin karisi tizerindeki baslica haklari sunlardir:l — Kocasi 
kadm ile yatmak isteyince kadm deve sirtmda bile olsa onu 
reddetmemelidir . 2 — Kocasinin evinden, onun iznini almadan hie bir sey 
vermemesidir , eger verirse sevabi kocasinin, gtinahi onun olur. 3 — 
Kocasinin iznini almadan nafile oruc tutmamas : dir . Eger tutarsa sadece 
actik ve susuzluk cekmis olur, hie bir sevabi olmaz.4 — Eger kocasmdan 
izinsiz, evden cikarsa eve dontinceye veya yaptigma tevbe edinceye kadar 
melekler ona lanet eder . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Bir 
insanm diger insana secde etmesini emretseydim, karisi tizerindeki hakkmm 
oneminden dolayi, kadmm kocasma secde etmesini emrederdim 
J»Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kadmm Rabb'inin Rizasi'na en 
yakm durumu evinin dort duvari arasmda bulundugu zamandir. Evinin dort 
duvari arasmda kildigi namaz, camide kilacagi namazdan, odasmda kildigi 
namaz, evinin diger her hangi bir yerinde kilacagi namazdan ve ic odasmda 
kilacagi namaz, odasmda kilacagi namazdan daha 

f aziletlidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Kadm avrettir. 
Disariya cikmca onu seytan gozetler.» Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki : „ «— Kadmm on tane avret yeri vardir. Evlenince kocasi bir avret 
yerini, oltince toprak btittin avret yerlerini 6rter.» 

Buna gore erkegin esi tizerinde bir cok haklari vardir. Baslicalari 
ikidir. Biri namusunu korumak ve 6rtmek» obtirti de ihtiyaci dis;nda 
kocasmdan bir talebde bulunmamasi ve onu haram yollar ile kazanc 
saglamaktan alakoymasidir . ilk mtisltiman kadmlarm halleri boyle idi . 
Kadmlar kocalarmi ve kizlar babalarmi disariya ugurlarlarken onlara 
«Sakm haram kazanclara sapma. Biz aclik ve sikmtiya dayaniriz, ama 
cehenneme dayanamayiz» derlerdi.ilk musltimanlardan bir erkek, bir yolculuga 
niyetlenir. Komsulari yola gikmasmi dogru bulmazlar. Karisma «Kocanm 
yolculuga cikmasma niye razi oluyorsun? Halbuki sana nafaka birakmadi» 



derler. Kadin komsularma su cevabi verir. «Kocami bildim bileli rizik 
verici olarak degil, yiyici olarak tanidim. Benim rizkimi veren Rabbim var. 
Simdi yiyici gidiyor, fakat riziklandirici bakidir . »ismail ' in kizi Rabia 
Hatun (R.A.) Ahmed ibni Ebtil Havariye (R.A} evlilik teklif eder. Fakat 
Ahmed ibadet ile mesgul oldugu icin: «Ben, kendi halim ile mesgul 
oldugumdan kadinlara karsi arzu duymuyorum» diyerek bu teklife 
yana?maz . Rabia ' da ona «Ben de kendi halimle senden daha mesguliim. Cinsi 
arzum yok. Fakat kocamdan bana yiiklii bir miras kaldi . Bu mail din 
kardeslerine dagitarak senin vasitan ile salihleri tanimak ve kendime 
Allah 'a giden bir yol hazirlamak istedim» diye cevap verdi . Rabia ' nm bu 
cevabi uzerine Ahmed «Hocama dam§ayim» dedi ve Ebu Stileyman-tid Darani'ye 
gitti: (Hadisenin devamim Ahmed'den dinleyelim) : <— Hocam; «Dostlarimizdan 
kirn evlendi ise bozuldu» diyerek daha once evlenmeme karsi cikardi. Fakat; 
Rabia 'nm soyledigi sozleri duyunca bana «Onun ile evlen, cunki o bir Allah 
Dostu'dur. Bu soz siddiklarm soyleyebilecegi bir sozdur.» dedi. Rabia ile 
evlendim. Evimizde kerpicten bir bolme vardi . Yemekten sonra hemen cikmak 
isteyenlerin el yikamasi yuzunden yikildi. Yemekten sonra ellerini sabunla 
yikayanlar buna dahil degildir, uzerine tic sefer evlendim. bana 
helalinden yedirir. guzel kokular surer ve «Simdi haydi obiir eslerinin 
yanma kuvvetli olarak git» derdi.Sam'li olan bu Rabia. Basrali Rabiot-ul 
Adeviye'ye (R. Anhuma) benzerdi . Kadmm kocasma karsi olan vazif elerinden 
birisi de, malmi israf etmemesi, daha dogrusu onu korumasidir. 
Peygamber ' imiz (A.S.) buyuruyor ki:«— Kadmm, kocasmm iznini almaksizm 
onun evinden yiyecek bir sey vermesi helal degi.'dir. Sadece bozulmasmdan 
endise edilebilecek sulu yemek mustesna. Eger kocasmm izni ile yemek 
yedirirse kocasmm mukafati kadar mlikafat kazanir. Eger onun iznini 
almaksizm yemek verirse, mukafati Kocasmm, gtinahi ise kendisinin uzerine 
olur . »Kadmm ana - babasma dtisen vazifeler de vardir. Bunlarm en 
onemlisi kizlarma kocasi ile iyi gecinmeyi ogretmeleridir . Nitekim, 
bildirildigine gore. Haricet-ul Ferazi'nn kizi Esma. kizmi evlendirirken 
ona soyle der, «Sen icinde yetistigin yuvadan cikip tammadigm bir yataga 
giriyor ve bilmedigin bir arkadasa variyorsun . Sen ona yer ol ki . o da sana 
gok olsun. Sen ona dosek ol ki, o da sana direk olsun. Sen ona kole ol ki . 
o da sana kul olsun. Onu hie bir zaman gucendirme ki . seni uzmesin. Ondan 
uzak kalma ki . seni unutmasm. Sana sokulursa sen de ona yaklas. Senden 
kacarsa, sen de ondan uzak dur. Burnunu, kulagmi ve goztinti muhafaza et, 
senden yalniz guzel koku alsin. sadece guzel soz duysun ve sirf guzel sey 
gorsun . »Sairin biri karisma soyle seslenir : «Kusurlarimi gormezlikten gel 
ki . Sevgimin devamliligmi saglayasm . Kizdigim zaman beni daha da 
of kelendirecek soz soyleme. Tef calar gibi isin aslmi ogrenmeden beni tefe 
koyma . cunki isin ic yuzunun ne oldugunu bilemezsin. Arzuna kapilip asiri 
sekilde yakmma ki . Kalbim senden uzaklasir, cunki kalbler degisir. Benim 
gorustime gore sevgi ve sikmti bir kalbde biraraya gelirse. Sevgi durmaz, 
gider . » 

- 536 - 
DOKSAN ALTINCI BOLUM 
CIHADIN FAZILETi 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : 

c— Asil mli'minler, sonradan slipheye kapilmaksizm Allah'a (C.C.) ve 
' nun Rasulune inananlar, mal ve canlari ile Allah Yolu'nda cihad 
edenlerdir. iste sozlerinde sadik mli'minler, bunlardir» (111) Hucurat 
Stire-i Celilesi; 15. 

Niiman ibni Besir (R. Anhuma) buyurur ki; «Peygamber ' imizin minberi yanmda 
bulunuyordum. Birisi «Ben. mtisluman olduktan sonra hacca gelenlere su 
dagitmaktan baska bir sey yapmasam aldirmam» dedi. Bir baskasi «Ben 
mtisluman olduktan sonra Mescid-i Haram'i onarmadan baska bir sey yapmazsam 
aldirmam» dedi. Bir digeri de «Cihad sizin bahsettiginiz amellerden daha 
f aziletlidir» dedi.Bu sirada Hz. Omer (R.A.) «Peygamber ' imizin minberi 
dibinde ytiksek sesle konusmaym. Bu giin Cum'a'dir. Namaz bitince 
Peygamber ' imizin yanma varir, tartistigmiz konuda ' nun ne dedigini 
sorarsmiz» diyerek onlari tartismaktan alakoydu. Bu arada su ayet geldi: 



«— Siz hacilara su tasimayi ve Mescid-I Haram'i onarip bakimim 
yapmayi, Allah 'a ve ahiret gtinti ' ne inanarak ' nun Yolu'nda cihad edenlerin 
amelleri ile bir mi tutuyorsunuz? Bunlar Allah Kati'nda esit olamazlar. 
Allah zalimlere hidayet vermez» (112) Tevbe Sure-i Celilesi; 19. 
Abdullah ibni Selam (R.A.) buyurur ki : «Bizler. Peygamber ' imizin 
sahabilerinden bir kac kisi birarada oturuyorduk. Kendi aramizda «Keske 
Allah Kati'nda en faziletli ve sevimli amelin hangisi oldugunu bilip. 
isleseydik» diye konusuyorduk. sirada Ulu Allah su ayeti indirdi: 

«— Goklerde ne var, yerde ne varsa hepsi Allah ' i tesbih ve tenzih 
eder. 0. mutlak hakimdir. Yegane htiktim ve hikmet sahibidir. Ey mti'minler! 
Yapmayacagimz seyi niye soylersiniz! Yapmayacagimz seyi soylemeniz ; 
Allah' i gazablandiracak agir bir harekettir . Hie stiphesiz Allah, kendi 
yolunda, parcalari birbirine kenetlenmis bir yapi imisler gibi tek bir saf 
halinde Allah Yolu'nda carpisanlari sever. Hani Musa (A.S.) «Ey kavmim, 
benim size gonderilmis bir Allah Rasulti oldugumu bildiginiz halde, niye 
bana giicltik cikariyorsunuz» demisti. iste onlar haktan saparak egri yola 
koyulunca, Allah da onlarin kalblerini hidayetten dondurdu. Hie stiphesiz, 
Allah fasiklar guruhunu hidayete erdirmez . Hani Meryem oglu isa «Ey 
israilogullari ! Ben size Allah tarafmdan gonderilmis, ontimdeki Tevrat ' i 
tasdik eden ve benden sonra gelecek olan Muhammed (S.A.S.) admdaki Rasulti 
mtijdeleyen bir elciyim» demisti . Fakat 0, kendilerine acik deliller 
getirince «Bu apacik bir buyucu» dediler . Kendisi islam'a cagirildigi halde 
Allah'a yalan iftira edenden daha zalim kirn olabilir?! Allah, zalimler 
guruhuna hidayet vermez . Onlar , agizlari ile Allah ' m Nuru'nu sondurmek 
isterler. Oysa. kafirler hoslanmasa da. 0. nurunun tamamlayicisidir. 
Allah'a ortak kosanlarm hosuna gitmese de, btitun dinlere karsi onu tisttin 
kilmak igin, Peygamber ' ini hidayet ve hak din uzere gonderen O'dur.Ey 
mti'minler! Sizleri aci bir azabdan kurtaracak olan bir ticareti size 
gostereyim mi? Allah'a ve ' nun Rasulti'ne inanir, mallarimz ve canlariniz 
ile Allah Yolu'nda cihatf edersiniz. Eger bilirseniz, bu sizin igin en 
hayirli olamdir.O zaman Allah, gtinahlarmizi bagislayarak sizi altindan 
irmaklar akan cennetlere ve Adn cennetindeki gtizel konaklara yerlestirir. 
iste en btiytik basari budur.Sizi sevindirecek diger bir nimet de, Allah'm 
destegi ve yakm fetih-dir. Mti'minleri bunlar ile mtijdeleley mti'minler! 
Meryem oglu isa (A.S.) havarilere «Allah Yolu'nda beni kirn destekleyecek» 
dedigi zaman havarilerin «Allah'i destekleyenler bizleriz» dedikleri gibi 
siz de Allah'm tarafim tutunuz. sirada israilogullarmdan bir gurup 
iman etti. diger bir gurup da kafir oldu. Biz iman edenleri dtismanlarma 
karsi destekledik de boylece baskm cpiktilar» (113) Saf Stire-i Celilesi; 1-14 

Peygamber ' imiz (S.A.S.) bu ayetleri bize okudu. Bildirildigine gore, 
adamin biri Peygamberimize «Ya Rasulallah. bana cihada denk gelecek bir 
amel goster» der. Peygamberimiz «0yle bir amel bulamiyorum» diye cevap 
verir. Sonra «mticahid. cihaddayken sen mescidine girip devamli olarak namaz 
kilabilir ve araliksiz oruc tutabilir misin» diye sorar. «Bunu kirn 
yapabilir» diye cevap verir. Ebti Hureyre (R.A.) buyurur ki; 

«Peygamber ' imizin sahabilerinden biri, suyu tatli bir pmarm bulundugu bir 
gecide varir. icimden «Keske insanlardan ayrilarak bu gecitte otursam. 
Fakat bunu Peygamberimize damsmadan yapmam.» diye gecirdi. Varip durumu 
Peygamber ' imize anlatti. Peygamber ' imiz ona su cevabi verdi:«— Boyle yapma . 
Ctinki sizden birinizin Allah Yolu'nda cihada katilmasi, evinde yetmis yil 
namaz kilmasmdan dana f aziletlidir . Beni dinleyin. Allah'm sizi afvedip 
cennete koymasmi istiyor musunuz? Allah Yolu'nda savasmiz. Bir an bile 
Allah Yolu'nda savasa katilanlar. Cenneti kesinlikle hakkeder . »ibadette 
gayretli ve iyilige kosmasma ragmen. Peygamberimiz sahabiye kosesine 
cekilmeye izin vermeyip onu cihada tesvik ettigine gore bizim gibi ibadeti 
az . gtinahi cok. helal oldugu stipheli riziklara kosusan, karar ve niyetleri 
bozuk kimselere koseye cekilip cihaddan geri kalmak nasil layik olabilir? 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Allah Yolu'nda cihad edenlerin 
misali — ki Allah, kendi yolunda cihad edenleri en iyi bilir— oruc tutan, 
teravih kilan, husu gosteren rtikti' ve secde edip namaz kilan 
gibidir . »Peygamber ' imiz bir gun «Kim Allah 'i ilah, islam' i Din. Muhammedi 



(S.A.V.) Peygamber olarak hosnutlukta kabullenirse Cennet'e girmesi 
kesinlesir.» buyurdu. Peygamberimizin bu sozlerinden gok hoslanan Ebu Said- 
til Huari (R.A.) «Ya Rasulellah. soylediklerinizi bir daha tekrar ediniz» 
dedi . Peygamber ' imiz de soylediklerini bastan alarak tekrarladi, sonra 
soyle dedi; «Bir sey daha var ki, Allah, onun sayesinde kulun derecesini 
her biri yerle gok arasi kadar olan ytiz derece ytikseltir.» Ebu Said-til 
Hudri . (R.A.) «Nedir o» diye sordu. Peygamber ' imiz «cAllah yolunda cihad 
etmektir» buyurdu. 

- 541 - 
DOKSAN YEDINCI BOLUM 

§EYTANIN HILESI 
Adamin biri Hasan-til Basri'ye (R.A.) «Seytan uyur mu» diye sorar. Hasan da 
gtiltimseyerek; «0 uyusaydi, biz rahat ederdik» diye cevap verir.Demek ki . 
mti'min igin seytandan kurtulus yoktur. Fakat ona karsi koymak, gtictinti 
azaltmak mtimktindiir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Iginizden biri 
yolculukta devesini nasil halsiz dtistirtirse, mti'min de seytanmi oyle 
biktirip halsiz dtistirtir . »Ibni Mes'tid (R.A.) buyurur ki; «Mti'minin seytani 
halsiz ve perisandir . »Koys ibni Haccac (R.A.) buyurur ki; «Seytanim bana 
dedi ki; «Sana geldigim zaman kurbanlik hayvan gibi idim, simdi serge 
gibiyim.» «Neden?» diye sordum; Bana; «Her an Allah ' m (C.C.) adini anarak 
beni eritiyorsun ! » diye cevap verdi.»Demek ki . takva ehline gore, seytamn 
girecegi kapilari kapamak veya onun yolunu gozetleyip zararmdan korunmak 
zor degildir. Burada gortinen kapilari ve gtinaha stirtikleyen agik yollari 
kasdediyorum. Onlar yalniz onun dolambacli yollarinda tuzaga dtisebilirler 
Ctinki bu yollari gortip gozetip koruyamayabilirler . Zira kalbe varan yollar 
iginde seytana ait olanlar bir gok oldugu halde. meleklere ait olan, yalniz 
bir tanedir. tek kapiyi diger kapilardan ayirdetmek zordur. insan bu 
durumda, karanlik gecede yonti belirsiz bir gok yolun basmda kalan bir col 
yolcusu gibidir. Yolunu secebilmek igin basiret goztine ve aydmlatici 
gtinesin dogusuna muhtagtir . Burada basiret gozti, takva ile armmis kalb. 
aydmlatici gtines de yolun dogrusunu segmede kendisine rehber olacak olan 
Allah' in Kitabi ile Rasulellah ' in Stinneti'ne dayanan bilgidir. Yoksa 
onundeki yollar gok ve belirsizdir .Abdullah ibni Mes'tid (R.A.) buyurur ki . 
«Peygamber ' imiz bir gun yere bir gizgi gizdi ve cBu Allah 'a varan yoldur» 
dedi. Arkasmdan o ana (Jizginin sagmdan ve solundan gegen bir kag gizgi 
daha gizdi ve «Bunlar da cesitli yollardir, her birinin basmda birer 
seytan vardir ve kendi yoluna gagirir.» diyerek su ayeti okulu: 
- Bu benim dosdogru yolumdur. Bu ana yolu tutun. Cesitli yan yollara 
girmeyiniz ki, bu tutum, sizi ' nun ana yolundan ayri dtisurmesin. Allah, 
kottiltiklerden sakmasmiz diye bunlari size emretti.» 114) En ' am Stire- 
i Celilesi; 153 

Biz seytamn belirsiz yollarma ornek olarak iste agik bir misal verdik, 
gtinah islemekten kagman, nefsi arzularma hakim olan alim ve abidleri 
aldatmak igin kullandigi yol budur. 

Simdi de herkesge maltim olan agik yollarmdan bir ornek verelim. Bu yola 
insan mecbur kalmadikga stiltik etmez. ornek sudur; Peygamberimizden rivayet 
edildigine gore buyurmustur ki : «israilogullarmda bir kesis vardi . Seytan 
bir kiza kasdederek onun girtlagmi sikti. Ailesine de kizlarmi ancak soz 
konusu kesisin tedavi edebilecegini telkin etti.Bunun tizerine kizlarmi 
kesise getirdiler. Adam once kizi tedavi etmek istemedi ise de asiri 
israrlar karsismda razi oldu. Kiz, tedavi igin yanmda kalirken seytan 
kesise sokularak lrzma gegmesi igin adami kiskirtti. Kiskirtmalar sonunda 
kesis, kizm lrzma gegti ve kizi gebe birakti . Bunun tizerine seytan «Simdi 
ailesi gelecek, rezil olacaksm. Onu oldtir. Sorarlarsa, (oldti) dersin» diye 
igine vesvese saldi. Kesis de seytana uyarak kizi oldtirtip gomdti .Arkasmdan 
seytan kizm ailesine kostu, kesisin onu gebe biraktiktan sonra oldtirtip 
gomdugtinti gammazladi. Ailesi kesise kizlarmi sorunca «61dti» dedi. Bunun 
tizerine kizm ailesi, kizlarma karsilik kesisi oldtirmeye karar verdiler. 
Bu arada yine seytan ona sokuldu. «Kizm girtlagmi sikan da, ailesini 
senin tizerine kiskirtan da benim. Benim soztime uy ki, kurtulasm. Seni 
onlarm elinden yalniz ben kurtarabilirim* dedi. 



Kesis. «Ne yapmami istiyorsun» dedi . Seytan «bana iki kere secde edeceksin> 
dedi . Kesis de seytana iki kere secde etti. Bunun uzerine seytan. ona 
«Seninle artik hie bir isim kalmadi» diyerek ortadan kayboldu . iste Ulu 
Allah bu babda soyle buyuruyor: 

c— Yahudileri muslumanlar ile savasmaya kiskirtan munafiklarm durumu, 
seytanm tutumu gibidir. hani insana «Kafir ol» demis. insan da kafir 
olunca «Ben. senden beriyim. (Uzagim) Ben Alemlerin Rabb ' i olan Allah 'dan 
korkarim» demistir. (115) . Kasr Sure-i Celilesi: 16 

Soylendigine gore, seytan. imam-i §afii'ye (RA.) «Beni diledigi gibi 
yaratip diledigi yolda kullanan ve sonra da dilerse cennete, dilerse 
cehenneme koyacak olan Allah hakkmda ne dersin, bu davranisinda adil 
midir, yoksa zalim midir?» diye sorar.imam-i Safii onun bu sozti hakkmda 
dusiinur, sonra su cevabi verir. «Hey mel'un! Senin arzuna gore seni yaratti 
ise sana muhakkak zulmetmistir . Eger seni kendi iradesi geregince yaratti 
ise 0. davramslarmda sana karsi mes'ul degildir. Davranislarmdan mes'ul 
olanlar, insanlardir . »Bu cevap karsismda seytan perisan olup neredeyse 
yerin dibine gecer. Arkasmdan Safii'ye vallahi «Ben bu soru ile. yetmis 
bin abidi. kulluk mertebesinden cikarak zmdiklar hanesine dondurdum» diye 
cevap ve cevap verir. Yine soylendigine gore, seytan bir gun Hz. isa'ya 
(AS.) gorunerek O'na «Lailahe illallah de» diye teklif eder. Hz. isa (A.S.) 
ona «Dogru sozdtir, fakat onu senin demenle soylemem» diye karsilik 
verir. Cunki onun Kotuluk yolundaki hesapsiz tuzaklari gibi iyilik yolunda 
gortinen tuzaklari da vardir. Allah' in koruduklari mustesna, bir cok abidi 
zahidi, zengini ve cesitli zumreye mensub kimseyi bu yoldan helake 
suriikler .Allah ' lm ! Bizi onun tuzaklarmdan koru da hidayet uzere iken sana 
kavusabilelim. «Amin. ya Mumin!» 
- 544 - 
DOKSAN SEKiZINCi BOLUM 

gALGI DINLEMEK 
Kadi Ebu Tayyib Taberi; Safii'den, Malikrden, Ebu Hanife'den ve bunlardan 
baska daha bir gurup alimden galgi dinlemenin haram oldugunu bildiren 
sozler rivayet etmektedir . imam-i Safii (R.A.) «Adab-Ul Kaza» adli eserinde 
«Sarki soylemek batila yakm, makruh bir eglencedir. Onun ile cok mesgul 
olanin sahidligi kabul edilmez bir sefihdir» buyurur.Ebu Tayyib (RA.) 
buyurdu ki : «imam-i Safii ve arkadaslarma gore, insanin yakini olmayan bir 
kadinin sesinden sarki dinlemesi -kadm ister meydanda, ister perde 
arkasmdan soylesin, ister htir, ister kole olsun-kesinlikle caiz degildir» 
Safii 'nin kendisi «Halki toplayip cariyesinden sarki dinleten kimse, 
sahidligi kabul edilmez bir sefindir» der.Yine bildirildigine gore imam-i 
Safii, kamisla tirampet calmayi kerih goriir. Bu Kur'an-i kerim'i 
dinlemekten olakoymak icin. zmdiklarm icad ettigi bir hareketdir 
demistir. Bu bahisde imam-i Safii buyurdu: «Peygamber ' imizin Sunneti'nin 
lsigi altmda diger oyunlara nazaran tavla oynamak daha mekruhdur. Satrang 
oynamayi da hos karsilamam. Butun oyun cesitlerini mekruh gorurum. (Sunki 
oyun, dindarlara ve murtivvet sahiplerine yakisan bir is degildir . »imam-i 
Malik (R.A.) sarki soylemeyi yasaklayarak «insan bir cariye satmalsa da 
sarkici oldugunu gorse, yaptigi alis-verisi tek tarafli olarak bozup 
cariyeyi geri verebilir» imam-! Malik' ih bu kanaatini. Ibrahim ibni Said 
haric, diger Medine alimleri paylasmaktadir . imam-i Azam'a (Allah ' ndan 
razi olsun) gelince. da sarki dinlemeyi gunah gorup, mekruh saymistir. 
Stifyan-Us Sevri, Hammad, Ibrahim. Sabi ve benzeri Ktife'li alimler de (Allah 
cumlesinden razi olsun!} bu gorustedirler . imamlarm yukardan beri siralanan 
gorusleri. Kadi Ebu Tcyyib-ut Taberi 'den nakledilmistir .Ebu Talib-i Mekki 
ise. bazi alimlerin sarki dinlemeyi mubah saydiklarmi naklederek 
«Sahabilerden Abdullah ibni Cafer. Abdullah ibni Zubeyr. Mugire ibni Sube . 
Muaviye ve baskalari sarki dinlemislerdir . ilk musllimanlar arasmda sahabi 
ve tabiinden bir coklari bunda bir mahzur gormemislerdir . ileri gelen 
Hicazlilar simdi de Mekke'de Tesrik gunleri gibi Allah'm ibadet ile 
gecirilmesini emretmis oldugu belirli giinlerde bile sarki dinlerler. 
Medine 'liler de bu konuda Mekkeliler gibi davranmaktadirlar . Bu is 
zamanimiza kadar boyle gelmistir. Gorev zamanma kavustugum Kadi Ebu 



Kervan'm halka stifiler icin hazirlanmi? besteler calan cariyeleri 
vardi.Ala'mn sarki soyleyen iki cariyesi vardi . Dostlari bunlari dinlerdi . 
Ebu Kasan ibni Seiim'e «Sen sarki dinlemeyi nasil yasaklarsm ki, Ctineyd-til 
Bagdadi, Sirri Sakati ve Zunnun-u Misri sarki dinlerlerdi» denilmis o da 
«Ben onu nasil haram gorebilirim ki . benden daha hayirli olanlar bile bunu 
caiz gorerek dinlediler, demistir. Abdullah ibni Cafer sarki dinler; sadece 
sarki dinlerken oynamayi caiz gormezdi . »Rivayete gore Yahya ibni Muaz 
buyurdu ki : «Biz tic seyi kaybettik; onlari goremiyoruz, ben bunlari tek - 
ttik gortiyorum:l — iffet ile birlikte ytiz gtizelligi,2 — Dine baglilikla 
birlikte gtizel soz,3 — Vefa ile birlikte dostluk»Ben bu naklettiklerimi 
aynen Haris El - Muhasibi'ye dayenarak belirten bir kitabdan okudum. Bu 
sozlerinden, onun takva sahibi, dini bahislerde titiz ve ehil olmasma 
ragmen, sarki dinlemeyi caiz gordugu anlasilir . Sarki dinlemeyi izin veren 
ibni Mucahid haksiz davetlere icabet etmezdi. Buradan bir takim ulemamn 
lehde . aleyhde sozleri Qikarilmi§tir. ibni Cureye sarki dinlemeye ruhsat 
vermis. «Kiyamet gunu sarki dinlemek sevaplardan mi, yoksa gtinahlardan mi 
sayilir» diye bir soruya su cevabi verir, ne sevap amellerden sayilacak ve 
ne de gtinah olan amellerden. Qunki bu bos soz soylemeye benzer. Ulu Allah 
«Allah, maksatsiz yere yaptiginiz yeminlerden dolayi sizi mes'ul tutmaz» 
buyurmustur . Bu hususda cesitli gortisleri naklettik. Uygulayacagi gercegi 
arayanlar soz uzadikca goruslerin catistigini gorerek ya hayrette kalirlar 
yahud da kendi arzulari istikametinde olan bir gortise meylederler. Bu 
davranislarm her ikisi de kusurludur. isin dogrusu, hakki, hakikat usulti 
ile aramaktir. Bu da mahzurluk ve mubahlik bakis acisi altmda yurutulecek 
arastirmalarla olur. (Bu hususda, kesin htikum bildiren Hadis'i §erifler 
mevcuddur, lakin buraya almmamis. Bununla birlikte, eserin tamami, hatta 
bir sonraki bolumti okundugunda, bu hususda kesin hukmun mev-cud oldugu 
goriilecekdir : Munekkid) 

- 546 - 
DOKSAN DOKUZUNCU BOLUM 

BID 'AT VE NEFSI ARZULARA UYMANIN HARAM OLU§U 
Peygamber ' imiz (S.A.S) buyuruyor ki:€— Dayanaksiz olarak ortaya cikarilan 
yeni seylerden kagininiz. Cun-ki dayanaksiz olarak ortaya atilan her 
yenilik bid'attir. Her bid'at da sapikliktir, her sapiklik ise cehenneme 
siirukler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Su dinimizde kirn ondan 
olmayan bir yenilik ortaya atarsa, ileri surdiigu yabanci yenilik, 
reddedilmistir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Benim ve benden 
sonra gelen Rasid halifelerimin sunnetinden (yolundan) ayrilmayiniz . »Bu 
hadisler, Kur'an'a. Sunnete ve ileri gelen alimlerin gorus birligine aykiri 
dlisen her yeniligin kabul edilmez bir bid'at oldugunu 

belirtir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim iyi bir cigir acarsa 
hem kendi sevabi ve hem de Kiyamete kadar o cigirdan gidenlerin sevabi 
tizerine olur. Buna karsilik kirn kotti bir Qigir acarsa hem kendi gtinahi ve 
hem de Kiyamet Gunu ' ne kadar o cigirdan gidip kotuliik isleyenlerin gtinahi 
tizerine olur.» 

Katade (R.A.) «Hic siiphesiz, bu benim dosdogru anayolumdur. Ona girin. Yan 
yollara sapip ondan ayrilmaym. iste Allah size bunlari emrediyor ki, 
kottiluklerden sakmasimz» (116) En ' am Sure-i Celilesi; 153. mealindeki 
ayet hakkmda soyle der; «Bilesiniz ki . Hak Yol tektir. Ozu hidayettir. 
Cennete ulasir. Seytan bir gok yan yollar ortaya atmistir. Hepsi de 
sapiktir. Vans yerleri de cehennem' dir . »Abdullah ibni Mes'ud (R.A.) 
buyurur ki; «Peygamber ' imiz bir gun bize eliyle bir cizgi cizdi ve «Bu 
Allah ' m dogru yoludur» buyurdu. Arkasmdan o ana cizginin sagmdan ve 
solundan gecen bir kac cizgi daha cizdi ve «Bunlar.da cesitli yollardir, 
her birinin basmda birer seytan durur ve kendi yoluna cagirir» duyurdu ve 
su ayeti okudu: 

«Hic siiphesiz, bu benim dosdogru anayolumdur. Ona girin. Cesitli 
yanyollara sapip Allah' in Yolu'ndan ayrilmaym. Allah, kottiluklerden 
sakmasiniz diye size bunlari emreder» (117) . (154) Bakara Stire-i 
Celilesi; 188 



ibni Abbas. (R.A.) ayette gecen «Ce§itli yanyollar, tiirlii ttirlti 
sapikliklardir» der.ibni Atiyye de (R.A.) «cesitli yollar» ifadesinin 
izahmda buyurur ki : «Bu cesitli yanyolar, Yahudilik. Hiristiyanlik, 
atesperesttik ve diger sapik dinler ve ayrmtilarla ilgili meselelerde 
sahsi arzu ve inadlara kapilarak cesitli sapiklik ve bid'atlar ortaya 
koyanlara samildir. Bundan maada tartisma ve didismelere dalip kendilerini 
kaybedenlerin yollari inada sumulu vardir. Bunlarm tamami sapikliga maruz 
ve yanlis inanclara sapma ihtimali ile karsi karsiya olan 
yonelmelerdir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Siinnetimden yiiz 
cevirenler. benden degildir . »Yine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Gok yuzunun Allahda tapilan putlardan Allah' in en cok gucune gideni, nefsi 
arzulara tapilmasidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Hie 
siiphesiz, en hayirli soz. Allah' in Kitabi, en hayirli yol Muhammed ' in 
(S.A.V.) gittigi . yoldur . En fena seyler, dayanaksiz olarak sonradan ortaya 
konanlardir. Her bid'at bir sapikliktir. Sizin hakkimzda en gok korktugum 
sey, midelerinizin ve cinsi organlarmizm arzulari ve nefsi isteklerin 
sapikliklaridir . Dayanaksiz olarak sonradan ortaya atilan seylerden 
sakininiz. Ctinki dayanaksiz olarak ortaya atilan her degisiklik bir 
sapikliktir . » 

Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ulu Allah, kabullendigi 
bid'attan vazgecmedikce, her bid'adi ile tevbe arasina perde 

germistir . »Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Ulu Allah, bid'atcinin ne 
orucunu, ne haccini, ne umresini, ne cihadini ve ne de herhangi bir 
tasarruf ve adaletli uygulamasini kabul etmez. Hamurdan kilin siyrilmasi 
gibi bid'atci da islam'dan cikar.Sizi gecesi gundtiz gibi olan aydmlik bir 
anayol uzerinde birakiyorum. Helak olmaya yonelenlerden baska hie kimse 
ondan sapmaz. Her hayatm bir amaci, her amacm da bir zaafi vardir. Amaci 
benim sunnetim olanlar hidayete ermislerdir. Amaci baska olanlar da helak 
olmuslardir . timmetim hakkmda su uc seyden korkarim: 1) Alimin sapikligi. 2) 
Nefsin arzularma uymak. 3) Zalim idare.» 

OYUN VE EGLENCE ARAgLARININ YASAKLIGI 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim arkadasma, (Gel seninle kumar 
oynayalim) derse, sadaka versin.»«— Kim tavla veya dama oynarsa, elini 
domuz etine ve kanma bulastirmis gibi olur.»«— Tavla oynayip arkasmdan 
namaza duran kimse domuz kani ve irinle abdest alip namaza duran kimse 
gibidir . »Yani , namazi kabul olunmaz. Nitekim ayni hadisin baska bir 
rivayetinde, bu hukum kesinlikle ifade edilmistir . Beyhaki ' nin . Yahya ibni 
Kesir'e (R. Anhum) dayandirarak bildirdigine ' gore. Peygamberimiz bir gun 
tavla oynayan bir gurup ile karsilasmca kalbler eglencede, eller isliyor. 
Ve diller bos sozler soyler soyluyor» buyurur. «— Kumar, satranc, tavla ve 
benzeri haram oyunlar oynayan su adamlara rastladigimz zaman onlara selam 
vermeyin, onlar size selam verirlerse selamlarim almayin.»«— Su uc sey 
Meysirdendir . Kumar, zar atmak ve hamamda lslik otturmek . »Hz . Ali (K.V. bir 
gun satranc oynayan bir guruba rastlaymca buyurdu ki : «Nedir bu basmda 
oturdugunuz putlar? Allah adma yemin ederek soyluyorum ki, birinizin yanar 
bir kor avuclayarak sonunceye kadar avueunda tutmasi bunlara degmekten onun 
icin daha hayirlidir. Allah adma yemin ederek soyuyorum ki, sizler bundan 
baska seyler icin yaratildiniz . » ' 

Satranc oynayanlar, en yalanci kimselerdir. Oldurulmedigi halde 
«61duruldum» derler. Olmedigi halde «61dum» derler.Ebu Musa el-Es'ari 
(R.A.) buyurur ki . «Satranci ancak giinahkarlar oynar. >Bilesin ki, galgi 
aletleri uge ayrilir: 1) Haram olanlar. Bunlar ud. tan-our, dtiduk ve davul 
- zurna gibi sarki okuyucularma eslik eden aletlerdir. 2) Mekruh olanlar. 
Bunlar tek basma calmmadigi halde sarkiciyi costuran kaval ve kemence 
gibi aletlerdir. 3) Mubah olanlar. Bunlar da eglence aleti degil de boru ve 
harb davulu gibi haberlesme aletferi ile nikah icin caiman tef gibi 
toplantiya gagirma ve herhangi bir hususu ilan etmek icin kullanilan 
aletlerdir . 

- 550 - 
YtJZUNCU BOLUM 



RECEB AYI'NIN FAZILETLERI 
«Receb» kelime olarak «tercib» mastarmdan ttiremistir ki tazim ve hiirmet 
manasma gelir. Bu ayda tevbe edenlere rahmet yagdigi ve ibadet isleyenlere 
nur indigi icin bu aya «Asap» adi da verilir. Bu ayda sava?ma egilimi 
duyulmadigmdan dolayi onun bir diger adi da «Esam» dir.ileri suruldiigiine 
gore, Receb, suyu stitten ak. baldan tatli ve buzdan soguk bir cennet 
nehrinin adidir. Bu Sudan sadece Receb Ayi'nda oruc tutanlar 
icebilir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Receb. Allah 'in, Soban 
benim ve Ramazan da Ummetimin ayidir . »Hikmet ehli der ki : «Receb kelimesi 
tic harften ibarettir. «Ra» «cim» «Ba», «Ra» Allah 'in rahmetini. «Cim» kulun 
sue ve ctirmtinti. «Ba» da Allah ' m iyiliginin bereketini temsil eder. 
Kelimenin bu harfleri vasitasi ile sanki ulu Allah «Kulunun sue ve giinahim 
rahmet ve iyiligim arasina alirim» diye buyurur gibidir . »Peygamberimiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim Receb aymm yirmi yedinci gecesi oruc 
tutarsa, amel defterine altmis aylik orucun sevabi yazilir . »Receb aymm 
yirmi yedinci gunu . Cebrail'in Peygamberimize ilk defa vohiy getirdigi ve 
Peygamberimizin Mirac'a ciktigi gtindtir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki : 
— Beni dinleyin. Receb. insanlarm kavga dtistincesine kapilmadiklari bir 
Allah Ayi'dir. inanarak ve onem vererek Receb Ayi'ndan bir gun oruc 
tutanlar ulu Allah'm Rizasi'ni hak ederler . »ileri stirtildugiine gore, ulu 
Allah Zilka'de. "Zilhicce. Muharrem ve Receb Aylari'm. senenin diger 
aylarimn stisii olarak yaratmistir . Nitekim ulu Allah «Aylarm saysi: Allah 
katmda. Allah'm Kitabinda on ikidir. Onlarm dordti dokunulmazlik 
aylaridir» buyuruyor. Dokunulmaz dort aym ucu arka arkayadir. Yalniz bir 
tanesi -ki o da Receb'dir. tek basmadir . Soylendigine gore Beyt-ul 
Makdis'de bir kadm Receb Ayi'nm her gtinti on iki bin kere Ihlas Suresi'ni 
okur ve bu ay boyunca kaba islemeli bir elbise giyerdi.Bir gun hastalandi, 
ogluna oliince kendisini kaba elbisesi ile topraga vermesini vasiyyet etti. 
oltince oglu kadini pahali bir kefene sardi. Gece onu rtiyasmda gordti. Kadm 
ruyada ogluna «Ben senden razi degilim. Ciinki sen. vasiyyetimi uygulamadm» 
dedi.Oglan korkarak uyandi Yeniden anasini icine sarmak iizere kaba islemeli 
elbiseyi yanma alarak mezarliga vardi . Kabri acmca anasimn cesedini 
bulamadi, sasirdi. Bu sirada kulagma «Bize Receb Ayi'nda ibadet edeni 
bizim yapayalniz birakmayacagimizi bilmiyor musun» diye bir ses geldi. 
..ileri suruldiigiine gore. Receb Ayi'nm ilk Cuma Gecesi'nin iicte ikisinden 
sonra sabaha kadar biitiin melekler tek tek Receb Ayi icinde oruc tutanlar 
icin dua ederler . Peygamber ' imiz (S-A.S.) buyuruyor ki:«— Kim dokunulmaz 
aylardan (Zilka'da. Zilhicce.. Muharrem ve Receb Aylari) ticer giin oruc 
tutarsa amel defterine dokuzyiiz senelik ibadet sevabi yazilir . *Hadisi 
rivayet eden Enes ibni Malik (R.A.) : «Bu hadisi. Peygamber ' imizin 
kendisinden isitmedimse kulaklarim sagir olsun!» demistir . Latif bir 
degerlendirme : Haram aylari dorttiir. En biiyiik melekler dorttiir. Allah 'dan 
gelen baslica Kitablar dorttiir. Abdest azalari dorttiir. Tesbih ciimlelerinin 
en f aziletlileri dorttiir. Onlar da «Subhaneilah, elhamdiilillah, La ilahe 
illellah. Allahu Ekber'dir. Sayilarm temeli dorttiir. Birler, onlar, 
ytizler, binler. Zaman birimleri saat. giin. ay ve yil olmak iizere 
dorttiir .Mevsimler ilkbahar, yaz, sonbahar ve kis olmak iizere dorttiir. 
Maddelerin hali sicaklik, sogukluk, kuruluk ve yaslik olmak iizere dorttiir, 
insan vticudunun baslica unsurlari safra, koyu sivi. kan ve balgam olmak 
iizere dorttiir. Rasid halifeler Ebii Bekr, Omer, Osman ve Ali (R. Anhum) 
olmak iizere dorttiir.) 

Deyleminin rivayetine gore: Hz. Ayse (R. Anho) soyle buyurmustur: 
Peygamber ' imizi «Allah su dort gecede rahmet yagdirir. Kurban Bayrami 
Gecesi, Ramazan Bayrami Gecesi, Saban Ayi'nin onbesinci Gecesi ve Receb 
Ayi'nm ilk gecesi» buyururken isittim. »Peygamber ' imiz (S.A.S.) soyle 
buyuruyor : «— Bes gece vardir ki, Allah o geceler icinde kendisine yapilan 
dualari mutlaka kabul eder: Recebin ilk gecesi. Sabanm onbesinci gecesi. 
Cuma Gecesi. Ramazan ve Kurban Bayramlarmm Gece'leri.» 

- 553 - 
YUZ BiRINCi BOLUM 

SABAN AYI'NIN FAZILETI 



Bu aya «Saban» admm verilmesi, kendisinden bir cok iyiliklerin dogmasi 
yiizlindendir. «Saban» kelime olarak «patika» manasma gelen ve «faydali bir 
yol» demek olan «si"b» mastarmdan ttiremistir . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Saban Ayi girince, nefsinizi temizleyin ve bu ay boyunca 
niyetlerinizi iyi ediniz.»Hz. Ayse (R. Anha) buyurur ki; «Peygamber ' imiz 
bize «hic bozmayacak» dedirtecek kadar oruc tutar ve «Artik oruc tutmaz» 
dedirtecek kadar yerdi. En cok Saban Ayi icinde oruc tutardi . »Usame ibni 
Zeyd (R.A.) buyurur ki : «Peygamber ' imize «Ya Rasulellah, seni Saban Ayi 
kadar hip bir ayda oruclu g6rmiiyorum» dedim. Bana soyle cevap buyurdu; 
«Saban. Receb Ayi ile Ramazan Ayi arasmda ihmal edilen bir aydir. Bu ay; 
icinde amellerin Allah katma cikarildigi bir aydir. Bende amelim Allah 
Katma cikarken, oruglu olmak- istiyorum. »Buhari ile Mtislim'e gore. Hz. 
Ayse (R. Anha) buyurur ki; «Peygam-ber ' imizin Ramazandan baska hie bir ayi 
sonuna kadar oruclu gecirdigini gormiis degilim. Saban aymdan fazla icinde 
orug tuttugu bir ay da gormedim.»« Baska bir rivayete gore. Hz. Ayse «Saban 
Ayi'nm hepsini oruglu olarak gecirirdi» seklinde iken Muslim' in bir 
rivayetine gore de «(Jok azi mtistesna Saban Ayi'ni oruclu gecirdigi» 
bildirilmektedir . ikinci rivayet, ilkini aciklamaktadir . Buna gore 
«Tamammi tutardi» demek. «Buyuk bir cogunlugunu oruclu olarak gecirirdi» 
demektir . Soylendigine gore, yer ytiztinde Mtisltimanlarm nasil iki bayrami 
varsa gokte meleklerin de iki bayram gecesi vardir. Meleklerin bayram 
geceleri. Saban Ayi'nm onbesinci gecesine rastlayan «Berat» gecesi ile 
«Kadir» gecesidir. Mii'minlerin bayramlari ise Ramazan Bayrami ile Kurban 
Bayramidir. Bu yuzden Saban Ayi'nin onbesinci gecesi «Melekler Bayram» adi 
verilmistir . 

Slibki (R.A.) Tefsir Kitabmda buyurdu ki; Ǥaban Ayi'nm onbesinci 
Gecesi (Berat Gecesi, bir yilm gunahlarmi. Cuma Gecesi bir haftanm 
gunahlarmi. Kadir Gecesi de butun omrun gunahlarmi giderir» Yani bu 
geceleri ibadet ile gecirmek, gunahlarm giderilmesine sebeb olur.Bu yuzden 
Berat Gecesi 'nin bir adi da «Keffaret Gecesi»dir. Peygamber ' imizin «iki 
bayram gecesi ile §aban Ayi'nm onbesinci gecesini ibadetle gecirenlerin 
kalbleri, diger kalblerin oldiigu giin 61mez» seklindeki hadisine dayanarak 
bu gecenin bir baska adi da «Hayat Gecesidir .Ayrica Peygamber ' imizin 
§aban'm onticuncti gecesi yaptigi dua iizerine ulu Allah' m kendisine 
Ummetinin iicte biri uzerinde sefaat yetkisi verdigini, ondordiincu gecesi 
yaptigi dua iizerine kendisine ummetinin ucte ikisi uzerinde sefaat yetkisi 
verdigini ve onbesinci gecesi dua etmesi iizerine israria Allah' m emrinden 
kacanlar dismda kalan btittin iimmeti iizerine sefaat yetkisi verildigini 
bildiren bir rivayete dayanerak. §abanm onbesinci gecesine «§efaat Gecesi» 
adi verilmistir . Yine Peygamber ' imizin «Ulu Allah §aban aymm onbesinci 
gecesi kullara nazar eder ve Allah'a ortak kosanlar ile bozguncular dismda 
kalan butun herkesi afveder» seklindeki bir hadisine gore de bu gece 
«Magfiret Gecesi» admi almistir . Asagida nakledecegimiz hadiseye dayanerak, 
bu geceye «Azad Gecesi» adi da verilir. Sahabilerden Hz. Enes ibni Malik 

(R.A.) buyurur ki; «Peygamber ' imiz bir giin beni bir is icin Hz. Ayse'nin 
evine gonderdi . Eve varmca Ayse'ye «Qabuk ol, giinki Ben Peygamber ' imizin 
yanmdan, etraf mdakilere §aban Ayi'nm onbesinci gecesini anlatirken 
ayrildim» dedim. Bunun iizerine Hz. Ayse (R. Anha) bana buyurdu ki : «Ya Enes 

(R.A.) otur da sana §aban Ayi'nm onbesinci gecesi hakkmda bir hadise 
anlatayim. gece sira bende idi . Peygamber eve geldi, yammda yataga 
girdi. Fakat geceleyin uyanmca onu yammda bulamadim. icimden «Her halde 
Kizdi Cariyesinin evine gitti» dedim. Evden Mescid'e vardim, karanlikta 
ayagim O'na takildi. soyle diyordu:«— Sana cismim ve duygularimm kemali 
secde etti. Kalbim sana inandi . iste elim. Ey ulu Allah, onunla isledigim 
biitiin kusurlara-gelince, her uludan istenir, sen de biiyiik giinahlarimi 
bagisla. Yiiziim yaraticisma, bicimlendirenine ve iizerine goz ve kulak acana 
secde etti . »Arkasmdan basmi kaldirip soyle dedi:«— Allah' 1m! Bana icimde 
senin korkunu tasiyan, sirkten an ve uzak, kafir ve gtinahkar olmayan bir 
kalb nasib eyle . »Arkasmdan yine secdeye kapanarak soyle dedi:«— Ofkenden 
kacmip rizana, cezandan cekinip afvma. senden uzak kalmaktan sakmip Sana 
sigmirim. Ben seni ovecek sifatlari sayamam. Sen kendini ovdtigtin gibisin. 



Ben kardesim Davud gibi (A.S.) «Efendim icin yuzumti topraga surdiim, 
efendimin §amna yarasan, afvetmektir . » diyorum. »Arkasmdan basmi 
kaldinnca O'na «Ana-babam yoluna feda olsun. Sen bir vadidesin, ben baska 
bir vadide (Sen de yapiyorsun. benim aklima gelen ne idi)» manasma gelen 
bir sey» dedim. Bunun uzerine bana soyle buyurdu.«— Ey Humeyra! Bu gecenin 
Saban Ayi'nm onbesinci gecesi oldugunu bilmiyor musun? Ulu Allah, bu gece 
kelb kabilesinin surustinun koyunlarimn killari sayisi kadar kisiyi 
cehennemden azad eder. Yalniz su alti kisi mustesna: Devamli icki icenler, 
ana-babamn kalbini kiranlar, zinaya dtisktin olanlar. almayacagi bir malm 
fiyatim yukseltmek icin alis -verise kan?anlar. suret (resim) yapanlar ve 
kogucular . »Peygamber ' imizin «Saban Ayi'nm onbesinci gecesi Azrail'e bir 
sonraki Saban Ayma kadar olecek olanlarm isimleri bildirilir. insan, bir 
yandan agac diker, evlenir ve evler yaparken obiir yandan adi olecekler 
arasma gecmistir. Azrail. kendisine son emir verilerek onun canmi almayi 
beklemektedir» seklindeki bir hadisine dayanarak, bu geceye verilen bir 
isim de «Kfsmet ve Takdir Gecesi»dir. 

- 556 - 
YUZ iKINCi BOLUM 
RAMAZAN AYI'NIN FAZILETI 
Ulu Allah (C.C.) buyuruyor ki : . 

«— Ey Mu'minler; Sizden 6ncekiler» oldugu gibi, size de glinahkardan 
korunasmiz diye. oruc tutmak farz kilmmistir» (154) Bakaro Sure-i 
Celilesi; 183 

Said ibni Cubeyr (R.A) buyurdu: «Bizden onceki ummetlerin orucu, yatsidan 
bir sonraki gunun aksamma kadar siirerdi. islam' m ilk gunlerinde oldugu 
gibi.»Bir gurup alim bu bahisde der ki : «Oruc. htristiyanlar uzerine de 
farz kilmmisti. Ramazanm bazen cok sicak gunlere, bazen de cok soguk 
gunlere rastlamasi yolculuklar sirasmda ve hayatlarmm diger bir kisim 
safhalarmda onlara zor geliyordu . Bunun igin ileri gelenleri, orucu yaz ile 
kis arasi bir donemde tutmak uzere gorus birligine vardilar ve ilkbaharda 
oruc tutmayi kararlastirdilar . Getirdikleri bu kolayliga karsilik oruca 
onglin daha Have ettiler.Bir sure sonra kirallari hastalandi ve eger 
iyilesirse oruclarma bir hafta daha ekleyecegini Allah'a adadi . iyilesmesi 
uzerine oruca bir hafta daha ekledi.Bu kiral olup yerine baskasi gegince 
yeni Kiral «Orucu elli gune cikarm» diye emir verdi . Daha sonra 
hayvanlarmi toplu halde Olduren bulasici bir hastalik afati ile 
karsilasmalari uzerine kirallari «Oruc suresini artirm» diye emir cikardi. 
Bunun uzerine on bastan ve on gun sondan olmak uzere oruc muddetine yirmi 
gun daha eklediler.» 

ileri suruldugiine gore, her limmete Ramazan Orucu tutmak farz kilindi. 
Fakat zamanla kendileri bu farzi yerine getirmekten kacmdilar . Bagavi ' nin 
ileri siirdiigune gore. «Ramazan» kelime olarak «Remza» koklinden tliremis bir 
isimdir ve kizgm tas manasma gelir. Ciinki araplar siddetli sicak gunlerde 
oruc tutarlardi. Aylara isim verdikleri zaman, oruc ayi siddetli sicaklara 
rastladigi icin, adi «Ramazan» kondu. Baska bir go-gortise gore de, yakici 
manasma gelen Ramazan bu aym gunahlari eritmeye vesile olmasi yuziinden 
oruc ayma isim olarak takildi . Ramazan Orucu, Hicret'in ikinci yilmda farz 
kilmdi. Kesin bir islami vecibe oldugu apacik bulundugu icin farz oldugunu 
inkar eden kafir olur. Ramazanm faziletini belirten hadisler coktur. 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Ramazanm ilk gecesi girince, bir 
ay boyunca bir tanesi bile kapanmamak uzere, butun cennet kapilari acilir 
ve Allah' m emri uyarmca soyle seslenilir, «Ey hayir arayicisi, gel! Ey 
kotuliikte ileri giden, kendine gel! Giinahlarmm afvedilmesini dileyen yok 
mu ki . gunahlari afvedile! Bir istegi olan yok mu ki, dilegi yerine 
getirile! Tevbe eden yok mu ki . tevbe-si kobul oluna!Bu davet, tanyeri 
agarana kadar devam eder. Allah her bayram gecesi bir mi . ' yon kisiyi 
cehennemden azad eder . »Selman-i Farisi (R.A) buyurur ki; «Saban Aymm son 
gunu Peygamberimiz bize hitab ederek soyle buyurdu : «— Ey insanlar! Sizi 
btiytik bir ay golgesi altma almak tizeredir. icinde bin aydan hayirli olan 
Kadir Gecesi vardir. Allah, o ay icinde oruc tutmayi farz ve gecelerini 
ibadetle gecirmeyi nafile kilmistir . Kim bu ayda bir hayir islerse baska 



zamanda bir farzi yerine getiren gibidir. Bu ayda bir farzi yerine 
getirirse baska zamanlarda yetmis farz yerine getiren gibidir. Bu ay sabir 
ayidir. Sabrin mtikafati ise cennettir. Bu ay yardim ayi-dir, icinde 
mti'minin rizkinin arttigi bir aydir. Kim bu ayda bir orucluya iftar 
ettirirse, bir kole azad etmis gibi sevab kazanir ve gunahlari 
bagislanir . »Selman-i Farisi buyurur ki : «Bu sirada. «Ya Rasulellah, 
hepimizin orucluyu ifter ettirmeye varligi yetmez.» dedik. Peygamber ' imiz 
sozlerine soyle devam buyurdu : «— Allah, o sevabi, orucluyu bir yudum slit, 
bir icim su ve bir hurma ile iftar ettirene de verir. Kim oruclunun karnini 
doyurursa bu onun gtinahlarmm bagislanmasmi saglar, Allah ona benim 
Havz ' lmdan bir kere icirir de artik hie susamaz olur. Ayrica oruclunun 
miikaf atindan hie bir sey eksilmeksizin onunki kadar sevab kazanir. Ru ayin 
basi rahmet, ortasi bagis ve sonu cehennemden kurtulustur. 

Kim bu ayda kolesinin isini hafifletirse Allah onu cehennemden azad 
eder.Bu ay icinde dort seyi cokca yapin. ikisi ile Rabb'imizin rizasim 
kazanirsimz . Diger ikisi de sizin icin kacimlmaz ve ihmal edilmez 
ihtiyaclardir . Rabb ' inizin hosnutlugunu kazandiran iki sey. Allah'dan baska 
ilah olmadigma sahadet etmek ve O'na istigfar etmektir. Sizin icin 
kacimlmaz ve ihmal edilmez olan diger iki sey de, Rabb'inizden cennet 
istemeniz ve sizi cehennemden korumasini dilemenizdir . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim inanarak ve onemini anlayarak Ramazan Orucunu 
tutarsa, gecmis ve gelecek btittin gunahlari afvedilir . »«— Ulu Allah 
«insanoglunun oruc haric. her ameli kendisi icindir. sirf benim icindir 
ve miikaf atim da yalmz ben veririm» diye buyuruyor. Ulu Allah 'in kendisine 
izafe ettigi bir ibadet icin baska bir sey soylemeye ltizum yoktur. 
»«— Ummetime. Ramazan Ayi'nda, daha onceki iimmetlere verilmeyen bes ozellik 
verilmistir : 1 — Allah Kati'nda oruclunun agiz kokusu, miskten daha 
hostur,2 — iftar anina kadar melekler onlar icin istigfar eder,3 — ayda 
seytanlarm elebaslari tutuklanir,4 — Ulu Allah her gun «Salih kullarimm 
kotuluk ve sikmtidan kurtulmalari yakmdir» buyurarak her gun cenneti 
susler,5 — ayin son gecesinde giinahlari afvedilir. » 
Sahabiler «Ya Rasulellah. o gece Kadir Gecesi midir» diye sordular. 
Peygamber ' imiz onlara su cevabi verdi, «Hayir. Fakat her iyi amel isleyenin 
ameli bitince, mtikafati verilir.» 

- 559 - 
YUZ UgiJNCU BOLUM 

KADIR GECESi'NIN FAZILETI 
ibni AbBas (R.A.) buyurur ki : «Peygamber ' imize israilogullarmdan bir 
adamin bin yil boyunca Allah Yolu'nda omuzunda silah ile savastigi 
anlatildi. Bu hal Peygamberimizin hosuna giderek ayni mazhariyyeti kendi 
timmeti icin de diledi ve «Ya Rabb'i, ummetimi, omrii en kisa ve ameli en az 
iimmet olarak yarattm» diye Allah 'a yakarinca Allah O'na ve Kiyamete kadar 
gelecek olan btittin Ummetine israilogulunun Allah Yolunda silah tasidigi bin 
aydan daha hayirli olan Kadir Gecesini bagisladi. Bu gece. bu iimmetin 
imtiyazlarmdan birisidir . »Anlatildigma gore israiloglu. Sem'un admda 
biridir. Bin yil boyunca atinin palani kurumadan dlismanla savasir, iistiin 
kuvvet ve cesareti ile karsisma dikilen kafiri dize getirir . Kendisi ile 
basa cikamayacaklarini goren diismanlari, birini karisma gondererek eger 
kocasim baglar da onu bir eve hapsedip derdinden kurtulacak olurlarsa 
kendisine bir tas altin adarlar.Adam gece uyuyunca karisi onu bir urganla 
baglar. Fakat uyaninca eli ayagini hareket ettirerek urgani kolayca 
kesiverir. Karisma «Nicin boyle yaptin» diye sorunca kadin «Gucunii 
denedim» diye cevap verir. Kadm durumu adamin dusmanlarma bildirince 
kendisine zincir gonderirler. Fakat adam yine uyaninca onu da koparmakta 
giicliik cekmez.Bu arada seytan diismanlarma gelerek karisma adamdan hangi 
seyi kesip koparamayacagmi sormasmi tavsiye eder. Birini gonderip kadma 
seytanm talimatmi ulastirirlar . Kadm adama neyi koparamayacagmi sorunca 
adam «Sac 6rgulerini» diye cevap verir. Adamin yere kadar uzanan sekiz sag 
orgiisii vardi.Adam uyuyunca kadm orgtilerin dordii ile ellerini, diger dordii 
ile de ayaklarmi baglar. Kafirler gelir, adami alir ve bogazlayacaklari 
eve gotiiriirler. Ev dort yiiz direk boyu yiikseklikte olmasma ragmen tek 



direklidir . Butun dtismanlari ba?ma tisiisur, once dudaklarim, burnunu ve 
kulaklarim keserler.Bu sirada adam Allah'a yalvararak kendisine verecegi 
asilmadik bir gun sayesinde baglarim koparmasim, evin diregini yerinden 
oynatarak binayi dii?manlarinin ba?ma yikip kendisinden kurtulmasim 
diler. Allah, duasm kabul ederek kendisine sasirtici bir gtic verir, 
baglarim koparir, diregi yerinden oynatarak evi diismanlarinin basma yikip 
hepsini oldtirtir ve kendisi boylece dtismanlarinin elinden kurtulur . Sahabiler 
bu hikayeyi duyunca «Ya Rasulellah. biz de o adamin sevabi kadar sevab 
kazanabilir miyiz» diye sorarlar. Peygamberimiz «Bilmiyorum» diye cevap 
verir. Fakat ibni Abbas ' in bahsettigi gibi . Peygamberimiz Allah'a yalvarir 
ve Allah 'da ona Kadir Gecesini verir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Kadir Gecesi olunca Cebrail, bir gurup melek arasmda yere iner. Yere inen 
melekler gerek ayakta ve gerekse oturarak Allah' 1 zikreden her kulu 
selamlarlar, onun icin istigfar ederler.»Ebu Hureyre (R.A.) buyurur ki; 
«Kadir Gecesi, yerytiztine cak:! sayismdan cok melek iner. Onlarm inmeleri 
icin gok kapilarimn hepsi acilir. Her yana nur sacilir. Biiyiik bir tecelli 
meydana gelir ve bu gece Mele-ktit alemi acilir. Fakat bu hususda insanlar 
birbirinden f arklidir . Kimine hem gok ytiztintin ve yeryuzunun Melekiitu 
birarada acilir. Gok yiizunun perdeleri aradan kalkmca bu kimseler ayakta 
dikilen, oturan, secdeye kapanmis, zikreden, sukreden, tesbih eden ve 
tehiil eden butun melekleri asli kimlikleri ile gortirler . Kiminin ontine 
cennet acilir ve orada evleri, koskleri, hurileri, nehirleri, agaclari, 
meyveleri gortir. Gogtin tavani olsa Ars ' 1 mtisahede eder. Peygamberlerin, 
velilerin, sehidlerin. siddiklarm konaklarim gortir. Bu Melekiite dalar, 
rahmet deryasmda gezintiye cikar. Cehennemi, onun tabakalarini ve icindeki 
kafirlerin barinaklarini ve diger f evkaladeliklerini gortir. Kimin de ontinden 
Allah ile arasmdaki perde kalkar da ' ndan gayri hie bir seyi gormez 
olur . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim Ramazamn yirmi yedinci 
gecesini sabaha kadar ibadet ile gecirirse, bu benim nezdimde butun Ramazan 
geceleri yapilan gece ibadetinin hepsinden daha sevimlidir . »Hz . Fatima 
(R.A.) «Babacigima geceyi ibadet ile gecirecek gticti olmayan kadm ve 
erkekler ne yapsm» diye sordu. Peygamber ' imiz ona su cevabi buyurdu;c— 
Onlarm yastiklarini dikip tizerine yaslanarak bu gecenin herhangi bir 
saatinde oturup Allah'a dua etmeleri, benim icin butun ummetimin butun 
Ramazan Gecelerinin hepsinde yaptiklari ibadetten daha 

sevimlidir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : c— Kim iki rek'at namaz 
kilip istigfar ederek Kadir Gecesini ibadet ile gecirirse Allah tarafmdan 
butun giinahlari bagislanir. Allah' in rahmetine gomtiltir. Cebrail, kendisini 
kanadi ile oksar. Cebrail'in (A.S.) kanadi ile oksadigi kimse cennete 
girer . » 

- 562 - 
YUZ DORDUNCU BOLUM 

BAYRAMIN FAZILETi 
Sevval Ayi'nin ilk gtinti olan Ramazan Bayrami Gtinti ile Zilhicce'nin onuncu 
gtinii olan Kurban Bayram: Gtinti ' ne bu ismin verilmesinin bir kac sebebi ileri 
stirtiltir. Birinci gortise gore, mti'minler bu gtinlerde gerek Ramazan Orucunu 
bitirerek Sevval aymdan alti gtin oruc tutmaya yonelerek, gerekse farz olan 
hacc'i eda edip Peygamberimizin ziyaretine yonelerek Allah'a (C.C.) karsi 
ibadet etmekten Peygamberimize htirmet etmeye donerler . ikinci gortise gore, 
bayramlarm her yil tekerrtir etmelerinden dolayidir. Qtinkti gortise gore, bu 
ismin sebebi. Allah'm bu gtinlerdeki iyilik ve bagislarinin bollugudur. 
Diger bir gortise gore de, bu gtinlerin gelmesi ile ortaliga sevinc ve nese 
geldigi igin bu gtinler, bu adi almislardir . Peygamberimizin kildigi ilk 
bayram namazi. Hicretin ikinci yilma rastlayan bir Ramazan Bayrami 
Namazi'dir. Bundan sonra Peygamberimiz Bayram Namazi 'ni devamli kildigi 
icin. stinnet-i milekkede ' dir . Peygamberimiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— 
Bayramlarmizi tekbirler ile senlendiriniz . »«— Kim bayram gtinti tic ytiz kere 
«stibhanellahu ve bihamdihi» der ve sevabini olmtis mtisltimanlara bagislarsa, 
her musltiman oltintin kabrine bin ntir iner oltince Allah kendi mezarma da bin 
ntir gonderir . »Vehb ibni Mtinebbih (R.A.) buyuruyor ki; «Seytan her bayram 
gtinti ofkesinden inler. Etrafma toplanan yardakcilari «Seni ofkelendiren 



nedir, efendimiz» diye sorarlar. Seytan da onlara su cevabi verir. «Bu giin 
Allah Muhammed (S.A.S) iimmetinin gtinahlarim afvetti Onlari mutlaka nefsi 
arzulara ve hazlara daldirarak oyalamalisimz . »Allah . Ramazan Bayrami Giinu 
cenneti yaratti. Tuba agacini dikti, Cebrail'i. (A.S.) vahiy indirmek tizere 
vazif elendirdi . Firavun btiytictilerinin tevbesini kabul etti . »Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki«— Kim, onemini bilerek bayram gecesini ibadet ile 
gecirirse, kalb-lerin oldtigti giin onun kalbi diri kalir.» 

Hz. Omer. (R.A.) ogullarindan birini bayram giinii sadece yirtik bir 
gomlek icinde gorunce aglamaya baslar. Oglu ona «Niye agliyorsun» diye 
sorar. Hz. Omer (R.A.) ogluna «Yavrum, bayram gtinti seni cocuklar bu yirtik 
gomlekle gorunce hayal kinkligma diiseceginden cekiniyorum» diye cevap 
verir. Oglu da ona «Ancak Allah 'in Rizasi'ndan mahrum kalan veya ana - 
babasma asi olanlar hayal kinkligma dtiserler. Ben ise senin hosnutlugun 
sayesinde Allah 'in Rizasi'm kazanacagimi umuyorum» diye cevap verir. Bunun 
iizerine Hz. Omer gozyaslari icinde oglunu bagrma basar ve ona dua eder.Su 
beyitlerin sairi, ne guzel soyler : «Dediler ki; «yarin bayram, ne 
giyeceksin?» Dedim ki . «Kuluna susayinca su sunan Allah' in bagisladigi 
elbiseyi Fakirlik ve sabir oyle iki elbisedir ki . Onlarm arasmda barman 
kalbin sahibi bayram ve Cum'alari gorur.Ey timidim! Sen yoksan bayram 
matemdir bana. Sen bana goriiniir veya sesini duyurursan, o zaman benim icin 
bayram var . Bildirildigine gore. Ramazan Bayrami sabahi. Allah. Melekleri 
yerytiztine indirir. Onlar sokak ba§larina dikilerek insanlardan ve cinlerden 
baska her canlinin duydugu bir sesle soyle seslenirler. «Ey Muhammed 
iimmeti! Buyiik glinahlari afveden ve bol bagislar sunan kerem sahibi. 
-Rabb'inize cikm . »Mti 'minier namaza katilmca ulu Allah, meleklere 
«Vazifesini yapan iscinin karsiligi nedir» diye sorar. Melekler «Yaptigi 
isin mukafatim almaktir.» diye cevap verirler. Bunun iizerine ulu Allah 
«Sizi sahid tutarim ki . onlara mtikafat olarak rizami ve magfiretimi 
verdim.» buyurur.» 

Yiiz BESINCI bOlum 

ZiLHiCCE'NIN ILK ON GUNUNUN FAZILETI 
ibni Abbas ' in (R.A.) rivayet ettigine gore, Peygamber ' imiz bir giin 
«Zilhiccenin ilk on gtinti kacc iginde yapilan amellerin Allah Kati'nda 
degerli oldugu baska bir giin yoktur» buyurdu. Sahabiler «Allah Yolu'nda 
cihad etmek de mi» diye sorarlar. Peygamber ' imiz «Evet. bu giinlerde islenen 
amel, mail ve cam ile Allah ugruna evinden cikip geri donmeyenler harig 
cihaddan da daha degerlidir» buyurdu . Cabir ibni Abdullah ' m (R.A.) 
rivayetin ettigine gore de Peygamber ' imiz «icinde amel islenen gtinler 
arasmda Allah Kati'nda Zlihicce'nin ilk on gtinti kadar degerlisi yoktur» 
buyurdu. Sahabiler «Allah Yolu'nda cihad edilerek gecirilen gtinler de mi 
onlar gibi olamaz?» diye sordular, Peygamber ' imiz onlara «Evet, Allah 
Yolu'nda ati ile birlikte can veren haric, cihad edilerek gecirilen 
gtinlerden de daha degerlidir» buyurdu. Hz. Ayse (R. Anha) buyurur ki; «Bir 
delikanli vardi ki . Zilhicce ayi girince oruc tutardi. Peygamber ' imiz bu 
halini ogrenince onu cagirarak ona «Bu gtinlerde nicin oruc tutuyorsun» diye 
sordu . Delikanli Peygamber ' imize «Ya Rastilellah. anam - babam yoluna feda 
olsun! Bu gtinler hacc ve ibadet aylaridir. Ola ki . Allah beni bu gtinlerde 
yapilan dualara ortak eder» diye cevap verdi . Bunun iizerine Peygamber ' imiz 
delikanliya soyle buyurdu :«— Senin oruc tuttugun her gun icin Allah Yolunda 
yiiz kole azad etmis, tizerinde gaza ettigin yiiz deve ve yiiz at vermis kadar 
sevab vardir. Terviye giinii (Kurban bayrami arefesinden bir giin onceki giin) 
gelince senin icin Allah Yolu'nda bin kole azad etmis, tizerinde kaza 
ettigin bin deve ve bin at vermis kadar sevab vardir. Arife Giinii de Allah 
Yolu'nda iki bin kole azad etmis, tizerinde gaza ettigin iki bin deve ve iki 
bin at vermis kadar sevab kazamrsm . Kurban Bayrami 'mn arife giinii oruc 
tutmak ise sene oruc tutmaya. Asure Gtinti oruc tutmak da bir senelik oruca 
bedeldir . »Tef sir alimleri «Musa ile otuz gece icin sozlestik, sonra da buna 
on. gece daha ekledik» mealindeki ayette gecen «sonra da buna on gece daha 
ekledik» ifadesi ile Zilhicce'nin ilk on gtintintin kasdedildigini ileri 
stirerler . ibni Mes'tid (R.A.) buyurur ki; «Allah, gtinlerden dordiinii, aylardan 



dordtinti, kadinlarm dordtinti seckin kildi; Dort kimse Cennete ilk once girer 
ve dort kimseyi de cennet hasreti ile bekler .Mtimtaz dort gtintin ilki Cum'a 
Gtinti'dtir. Onun oyle bir am vardir ki . ona rastlayip da dtinya ve ahiret ile 
ilgili bir sey isteyen mtisltimamn dilegi kesinlikle kabul edilir. (kincisi 
arife gtintidtir. Arife gtinti gelince, ulu Allah meleklerine karsi ovtinerek «Ey 
meleklerim, kullarimi goriin, mallarim harcayarak ve bedenlerini yorarak 
toz - toprak icinde huzuruma geldiler. Sahid olun ki, onlarin gtinahlarim 
afvettim. »tJctinctisti Kurban Bayrami Gunti'dur. Kurban bayrammda kul, 
Kurbamm kesince yere akan ilk damla kan islemis oldugu btittin gtinahlara 
kefaret olur . Dorduncusu Ramazan Bayrami'dir. Mu'minler Ramazanda oruclarim 
tutup bayram gtinti ' ne ula?mca, ulu Allah meleklerine «Her calisan, iicretini 
ister. Kullarim da Ramazanda oruclarim tutmuslar ve bayrama cikmislar, 
simdi mtikaf atlarim istiyorlar. Sahid olunuz ki, onlarin gunahlarim 
afvettim.» Bu ara soyle seslenilir, «Ey Muhammed (S.A.S.) timmeti Simdi 
evlerinize dontintiz, kotiiltikleriniz iyiliklere ddndiirtilmtisttir . »Seckin aylar 
Receb, Zilkade, Zilhicce ve Muharrem Aylari ' dir . Seckin kadmlara gelince 
bunlar da imran kizi Meryem, kadmlardan Allah 'a ve ' nun Rasulune ilk once 
inanan Huveylid kizi Hatice, Firavun'un esi Mtizahim kizi Asiye ve cennetlik 
kadinlarm bas hammefendisi Muhammed (S.A.V.) kizi Fatma'dir (R. 
Anha) .Cennete ilk once girecek dort kimseye gelince bunlar her kavmin ilk 
muslumanlaridir . Peygamber ' imiz araplarm ilk musltimam, Selman acemlerin 
ilk mtisltimam, Stiheyb, rumlarm ilk muslumam ve Bilal de Habeslilerin ilk 
muslumamdir . Cennetin hasretle bekledigi dort kimse de Ali ibni Ebu Talib, 
Selman-i Farisi, Ammar ibni Yasir ve Miktad ibni Esved ' dir . »Peygamber ' imiz 

(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kim Kurban Bayrami arifesinden bir gun Once oruc 
tutarsa. Allah ona Hz. Eyyub'un karsilastigi belalara karsi sabrederek 
kazandigi sevab kadar sevab verir. Arife Gunti oruc tutana da Allah Hz. 
isa'mnki kadar sevab verir . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor" ki:«— Arife 
gtinti gelince, ulu Allah rahmetini sacar. Hie bir giin o gtinde -. oldugu 
kadar insan cehennemden azad olunmaz. Kim Arife gtinti gerek 

dtinya ve gerekse ahiret ile ilgili olarak Allah'dan bir sey isterse, 
Allah onun dilegini karsilar. Arife Gtinti tutulan oruc hem gecmis ve hem de 
gelecek senenin gtinahlarma kefaret olur.»Allah bilir. ama bunun hikmeti su 
olabilir. Terviye ve arife gtinleri iki bayram arasmda mu'minler igin 
seving: gtinleridir. Mu'minler hesabma gtinahlarimn afvedilmesinden daha 
btiytik bir seving kaynagi olamaz.iki bayramdan sonra gelen Asure Gtinti bir 
senelik gtinahlarm kefareti olur. Ctinki o gtin Hz. Musa'mn (A.S.) ve Arife 
Gtinti Peygamberimizindir . Peygamberimiz digerlerine karsi tisttinltigti elbette 
ki, kat kat fazladir. 

- 567 - 
YUZ ALTINCI BOLUM 

A§URENIN FAZILETI 
ibni Abbas (R-AI) buyurur ki; «Peygamber ' imiz Medine ' ye gelince Yahudilerin 
Asure Gtinti oruc tuttugunu gordti. Sebebini sorunca O'na «Bu gtin ulu Allah 
Hz. Musa (A.S.) ile israilogullarim Firavun'un kavmi karsismda tisttin 
cikardi. Biz de Hz. Musa'ya (A.S.) duydugumuz htirmete dayanarak bu gtin oruc 
tutuyoruz> diye cevap verdiler. Bunun tizerine Peygamber ' imiz onlara «Biz 
Hz. Musa'ya (A.S.) sizden daha saygiliyiz» diye buyurarak timmetine asure 
gtinti oruc tutmalarim emretti .Asure Gtinti ' ntin tisttinltik sebebi hakkmda bize 
genis bilgiler gelmistir. Bunlara gore bu gtin Hz. Adem'in {A.S.) tevbesi 
kabul edildi, yine Hz. Adem (A.S.) bu gtin yaratildi ve Cennete girisi de bu 
gtine rastlar.Ars, Ktirsi, Gokler, yerytizti, gtines, ay. yildizlar ve Cennet bu 
gtin yaratildi. Hz. ibrahim bu gtin yaratildi ve yine bu gtin atesten 
yanmaksizm kurtuldu. Yine bu gtin Hz. Musa (A.S.) ile yamndaki mu'minler, 
suda bogulmaktan kurtuldular. Fir'avun ve adamlari bugtin boguldu.Hz. isa 

(A.S.) bu gtin dogdu ve yine bu gtin goge Cikarildi. Yine bu gtin Hz. idris 

(A.S.) goge cikarildi. Nuh ' un Gemisi bu gtin Ctidi tepesinde karaya 
oturtutdu. Hz. Stileyman'a muhtesem saltanat bu gtin verildi.Hz. Ytinus (A.S.) 
baligm karmndan bu gtin cikarildi. Hz. Yaktib'un (A.S.) bu gtin gozleri 
yeniden agildi. Hz. Ytisuf'un kuyudan cikarilmasi bu gtine rastlar. Hz. Eyytib 

(AS.) tutuldugu hastaliktan bu gtin kurtuldu. Yerytiztine ilk yagmurun dtismesi 



de bu gtine rastlar.Daha onceki timmetler zamamnda bu gun oruc tutmak 
yaygindi . Hatta Ramazandan once bu gtinde oruc tutmamn once farz kilimp 
sonra bu emrin ortadan kalktigi ileri stirtiltir . Hicretten sonra bu giinii 
orucla geciren Peygamber ' imiz Medine'ye gelince, emrini yeniledi . Hatta . 
Peygamberimizin (S.A.S.) fani omrunun son yilinda «Eger gelecek seneye 
kadar 'yasarsam. Asure Giinlerin dokuzuncu ve onuncusunda oruc tutacagim 
diye buyurdugu ve fakat o yil icinde Allah 'a kavustugu. buna gore onuncu 
giinden baska bir giin oruc tutmadi ise de bu arzuyu gosterdigi ileri 
suriilur . Zilhicce ' nin dokuzuncu ve onbirinci giinii tutulmasi «Siz Asure 
Gtinti'nden bir giin once ve bir giin daha oruc tutarak Yahudilerin 
geleneginden ayrilin» seklindeki hadisine dayanir. Ctinki. Yahudiler sirf 
Asure Gunii oruc tutuyorlardi . Beyhaki ' ye gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Asure Gunii kirn aile halkma ve yakmlarma karsi comert 
davramrsa. Allah da onu btitiin sene boyunca genislige kavusturur.» 

. Taberani ' nin kaydettigi ve rivayet zincirinde belirsizlik bulunan bir 
hadise gore. Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:€— Asure Gunii verilen bir 
dirhemlik sadakaya yediyiiz bin dirhem gibi sevab verilir . » ' ote yandan . 
Asure Giinii goztine siirme cekenin o yil goz agrisma yakalanmiyacagini ve o 
giin yikanamn hasta olmiyacagim ileri stiren hadis uydurmadir. Hakim' in 
belirttigine gore, o giin gozlere siirme cekmek, bidattir, ibni Kayyum (R.A.) 
«Asure Giinii siirme cekmeyi, tanegillerden yemek pisirmeyi, yag siiriinmeyi ve 
kokulanmayi tesvik ettigi ileri siiriilen hadis, yakmalarm uydurmasidir» 
der. Bile&. ri ki . Asure Giinii Hz. Htiseyin'in ugradigi ihanet, onun derece 
yiiceliginin artisma ve Allah Kati'ndaki yiiksek mertebesini ve temiz ehli 
beytin safina katilisim gosteren bir delildir.Bu gtinde Hz. Htiseyin'in 

(R.A.) ugradigi ihaneti anmak isteyen kimse. Allah'm emrine uyarak ve Ulu 
Allah ' m «Onlara Allah 'dan magfiret ve rahmet vardir. iste onlar hidayete 
erenlerdir» mealindeki ayetle Hz. Hiiseyin'e (R.A.) ayirdigi mertebeye saygi 
duyarak sadece sik sik «inna lillahi ve inna ileyhi raciiin» demesi 
gerekir . Bunun dismda hie kimsenin, sakm ve sakm rafizilerin ve 
benzerlerinin yas tutma, aglasma ve dogiinme gibi geleneklerine uymamalidir. 
Giinki boyle davranmak, mti'min ahlakma uymaz. Eger boyle davranmak mesru 
olsaydi, Hz. Htiseyin'in (R.A.) dedesi olan Peygamberimizin oliim giiniinde yas 
tutmak daha yerinde olurdu.Ytice Allah, bize kafidir, ne gtizel vekildir. 

- 569 - 
YUZ YEDINCi BOLUM 

FAKIRLERI AGIRLAMANIN FAZILETI 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Misafir icin tekerriih gosterip onu 
giicendirmeyiniz . Qiinki misafiri giicendiren Allah '1 giicendirmis olur. Allah 
ise kendisini gticendireni giicendirir . »«— Misafir agirlamayan kimsede hayir 
yoktur . »Peygamber ' imiz , bir giin deve ve sigir siiriisii olan birine ugrar. 
Fakat adam Peygamberimizi agirlamaz. Sonra sadece bir kac kuzusu olan bir 
kadma ugrar. Kadm Peygamber ' imizi agirlayarak ona kuzu keser. Bunun 
tizerine Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyurur ki:«— Her ikisine bir bakimz. Bu 
huy Allah'm kudreti dahilindedir . Allah kime iyi ahlak bahsetmek isterse 
ona verir . »Peygamberimizin hizmetgisi Ebii Rafi (R.A.) der ki : «Bir giin 
Peygam-ber ' imize bir misafir gelir. Beni cagirarak «Falan Yahtidiye var ve 
bana Recep ayma kadar biraz un odtinc vermesini soyle» der. Yahudi 
«Vallahi, ancak bir rehin verirse ona odtinc veririm» dedi . Durumu 
Peygamber ' imize bildirince bana «Vallahi ben gokte de yerde de gtivenilir 
bir kisiyim. Eger bana odtinc verseydi verdiginin bedelini ona geri 
verirdim. Su-zirhimi gottir ve kendisine rehin olarak birak» buyurdu.Hz. 
Ibrahim (A.S.), yemek yiyecegi zaman disari cikar ve bir ya da iki mil 
kadar uzaklara giderek birlikte yemek yiyecegi birini arardi . «Misafir 
Babasi» diye tin salmisti. Bu konudaki samimi tutkunlugundan dolayi gtintimtize 
kadar vefat ettigi yerde misafir agirlama gelenegi devam ettirilmistir . tic 
kisiden on kisiye, hatta ytiz kisiye kadar evinde misafir agirlanmayan bir 
gece gecirmemistir . «Her ev. hip bir gece misafirsiz kalmama sayesinde 
ayakta durur» derdi . Peygamberimize «iman nedir» diye sordular. da «yemek 
yedirmek ve herkese selam vermektir» diye cevap buyurdu . Peygamber ' imiz . 

(gtinahlara kefaret olan ve derece ytikselten amellerin ne oldugu) hakkmdaki 



bir soruya da: «Yemek yedirmek ve halk uykuda iken namaz kilmaktir» diye 
cevap buyurdu. 

(Hacc'm kabul edilmesine sebeb olan ibadetlerin ne oldugu) 
hakkmdaki bir soruya Peygamber ' imiz «Yemek yedirmek ve tatli dil» diye 
cevap buyurdu. Hz. Enes ibni Malik (R.A.) buyurur ki . «Misafirin girmedigi 
eve melek de girmez . »Misaf ir agirlamanin ve yemek yedirmenin fazileti 
hakkmdaki hadisler sayisizdir . Su beyitlerin sairi, ne gtizel demistir: 
«Misafiri niye sevmeyeyim?Veya ona guleryuz gostermekten niye 
hoslanmayayim? Misafir benim yanimda, aslmda . Kendi rizkini yiyor ve 
karsiligmda bana tesekktir ediyor.» Bir ata sozti soyledir. «iyilik, ancak 
guleryuz, tatli soz ve gereni iyi karsilamak ile tamamlamr.» Baska bir 
sair de soyle der . «Misaf irin daha ytiktinti cozmeden onu gtiler yiizle 
karsilarim. Yer kurak olsa bile, benim yanimda bolluk belirir. Misafir 
hesabma bolluk, koylerin cokiugu ile degildir. Fakat onun icin comertin 
ytizti. bolluktur . »Misaf ir gagiramn, fasiklari degil, takva sahiblerini 
tercih etmesi gerekir . Peygamber ' imiz . kendisini agirlayan bir evde dua 
ederken «Yemegini iyiler yesin» diye buyurmustur . Peygamber ' imiz (S.A.S.) 
buyuruyor ki:«— Yalniz takva sahibinin yemegini ye. Yemegini de sadece 
takva sahibleri yesin.»Yine yedirenin, genellikle zenginleri degil, 
fakirleri gozetmesi gerekir. Nitekim Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor 
ki:«— Yedirilen yemeklerin en fenasi, sadece zenginlerin cagrilip 
fakirlerin ihmal edildigi dtigtin ziyaf etidir . »Ote yandan yemek verenin 
yakmlarim ihmal etmemesi gerekir. Ctin-ki onlari ihmal etmek sogukluk 
dogurucudur ve akrabalik baglarim kesmektir. Yine yemek verenin dost ve 
tamdiklari arasmda gontil kirici bir ayirima girmemesi gerekir. Ctinki bazi 
dost ve tamdiklari baskalarma tercih etmek, digerlerinin kalbinde 
ktisktinltige yol acar.Bunlar yaninda yemek verenin verdigi yemegi ogtinme ve 
bobiirlenme araci olarak kullanmamasi, onu dostlarimn kalbini hosnut "etme 
vesilesi, yemek yedirme ve mti'minlerin kalblerini sevindirme bahsinde 
Peygamber ' imizin sunnetine uyma vesilesi bilmesi gerekir. Yine yemek verenin 
her hangi bir sebeb ile davetlileri sikacagi bastan belli olan veya davete 
gelmekte giicluge kalmacak kimseleri cagirmamasi gerekir. Yalniz davete 
katilmayi isteyenleri gagirmasi gerekir. 

Nitekim Sufyan-lis Sevri (R.A.) buyurur ki; «Davete katilmaktan 
hoslanmayan birini yemege cagiran bir gtinah bile bile boyle bir davete 
katilan kimse de iki gtinah kazanmis olur (Junki davet eden karsismdakini 
istemeyerek yemeye zorlamis olur. Eger durumu bilse, ona yemek vermezdi. 
Takva sahibine yemek vermek, ibadete destek olmak, fasikin karnini doyurmak 
da gtinah islemeye yardimci olmaktir . >"lelzinin biri ibni Mubarek'e (R.A.) 
«Ben devlet btiytiklerinin elbiselerini dikerim. Benim zalimlerin yardimcisi 
olmamdan korkulur mu» diye sorar. ibni Mtibarek de terziye «Hayir, 
Zalimlerin destekgileri sana igne -iplik satanlardir. Sen ise zalimlerden 
birisin» diye cevap verir. Davete icabet etmek, stinnet-i mtiekkede ' dir . 
Bazilari bazi yerlerde vacib oldugunu ileri stirerler. Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki:«— Eger bir pacaya gagrilsam kabul ederdim. Eger bana 
bir dirsek hediye edilse kabul ederdim. »Davete katilmanin bes edebi vardir. 
Bunlar gerek «ihyaul - Ultim-ud Din»de ve gerekse baska kitablarda 
aciklanmistir . 

- 572 - 
Yt)Z SEKiziNCi BOLUM 

CENAZE VE KASIR 
Bilesin ki . cenazeler basiret sahibleri icin ibrettir. Cenaze uyarici ve 
hatirlaticidir . Fakat bu uyaricilik ve hatirlaticilik gafiller icin 
degildir. (Jtin-ki cenazeleri gormek gafillerin sadece gontil katiligini 
artirir. Ctinki onlar her zaman baskalarinin cenazelerine bakacaklarim 
samrlar ve kacinilmaz olarak bir gun kendi cenazelerinin de eller tisttinde 
tasmacagim hesab etmezler. Yahud da cenazelerinin tasinmasini yakm 
gormezler ve o anda cenazeleri tasmanlarm da oyle dtistindtiklerini, fakat 
hesaplarinin yanlis ciktigini ve stirelerinin cok erken doldugunu gozontinde 
tutmazlar . Kendini bilen kimse, cenazeye, tabuta kendisi konmus gibi 
bakmalidir. Ctinki cok gecmeden, belki ertesi ve belki iki gun sonra tabuta 



girebilir . Rivayet edildigine gore. Ebu Hureyre (R.A.) bir cenaze gortince 
«Ugurlar olsun. Biz de pesinizdeyiz» derdi .Mekhul-ud Dimiski (R.A.) bir 
cenaze gordtigti zaman «6nce siz geginiz, biz arkamzdayiz. Bir yanda manali 
bir nasihat, obtir yanda kisa omtirlti bir gaflet. Biri gidiyor, otekinin ise 
akli ba?inda degil> derdi. tiseyd ibni-Hudeyr (R.A.) buyurur ki; «Her cenaze 
gordtigtimde icimden sadece gergeklesen hadise mahiyetinin ne oldugu ile 
nereye varilacak oldugunu dtistintirtim. »Kardesi olen Malik ibni Dinar (R.A.) 
cenaze toreninde goz yasi dokerken «Nereye varacagimi bilmeden ytiztim 
giilemez. Yasadikga da bunu 6grenemem» diyordu . A'mes (R.A.) buyurur ki : 
«Cenaze torenlerine katildigimizda hepimiz yasli oldugumuz igin hangimizin 
hangimizi teselli edecegini bilemezdik. »Sabit-til Btinani (R.A.) buyuruyor 
ki : «Cenaze torenlerine katildigimizda basi onde olarak aglamayan kimse 
goremezdik. ilk mtisltimanlar oltimden boyle korkarlardi. Simdi ise 
cenazelerde gogunlugu, gtilen, eglenen ve sadece oltintin geriye ne miras 
biraktigi ve mirasinin nasil boltistilecegi konusunda konusan kalabaliklar 
gortiyoruz . Gtintimtiztin torenlerinde oliinun yakmlari ve akrabalari sirf hangi 
yoldan giderek kalan mirastan pay alacaklarini dtistinmekte, hig biri kendi 
cenaze toreni ile tabuta konunca Basma neler gelecegi Konusunu konusmaz . 

Bu gafil halin, giinah ve isyanlarla katilasan kalblerden baska bir 
sebebi yoktur. Bu yiizden ulu Allah' 1 ahiret gununii ve onu ulu zatini 
korkunc merhaleleri unutarak bize faydasi olmayan seyler ile eglenir, 
oyalanir olduk .Allah ' dan bizi bu gafletten uyandirmasini dileriz. Cenaze 
torenine katilanlardan beklenen en yerinde davrams, olii icin gozyasi 
dokmektir. Aslmda isin igyuziinu idrak etseler oliiye degil, kendilerine 
aglarlar . ibrahim-uz Zeyyad (R.A.) oliiye aciyanlari gortince onlara 
«Kendinize acisaniz size daha yararli olur. Ctinki uq korkunc safhadan 
gecmis bulunuyor. Birincisi oltim meleginin yiiziinii gordii. ikincisi oltim 
acisi tatti. Ugiinciisii son nefesdeki endiseden kurtuldu . »Ebii Amr ibni Ala 
der ki; «Bir gun tinlti sair Cerir ile birlikte oturuyorduk. Katibine siir 
yazdiriyordu . Bu sirada bir cenaze gortindii. Cerir sustu. Sonra da «vallahi 
bu cenazeler beni kocaltti.» dedi ve o anca su beyitleri insad 
etti; «Cenazeler bize dogru gelirken tirktiyoruz. Onlar gegtikten sonra da 
eglenceye daliyoruz. Uzerine kurt diisen bir koyun siiriisii gibiyiz.» Kurt 
stirtiden uzaklasir uzaklasmaz koyunlar yine otlamayadalarlar . »Diisiinceli 
olmak, ibret almak ve fikih kitablarmdaki cenazenin siinnet ve edeblerine 
uyarak aleak goniillii bir eda ile cenazenin arkasmdan gitmeye hazirlanmak, 
cenaze torenine katilmanin edeblerindendir . Yine kisinin olii hakkmda fasik 
da olsa iyi diisiinmesi ve gortintisti iyi olsa bile kendisi hakkmda kotiimser 
olmasi cenaze edeblerindendir. Ctinki son nefesi verme am tehlikedir, nasil 
gececegi bilinmez .Nitekim Omer ibni Zerr'in (R.A.) gtinahkar tamnan bir 
komsusu oliir. Herkes cenazesine katilmaktan kacimr. Buna karsilik Omer 
komsusunun cenazesine katilir ve namazini kildirir. Olii topraga verilince 
Omer mezarm basma dikilir ve soyle der. «Ey Ebti Filan. Allah sana rahmet 
etsin. Omrtin boyunca Kelime-i Tevhid'den ayrilmadm ve yiiziinii secde ile 
toprakladm. Senin icin «Gtinahkar ve kusurlu» diyorlar. Hangimiz giinahsiz 
ve kusursusuz ki . »S6ylendigine gore Basra kasabalarmdan birinde giinaha 
diisktin biri bir gtin oliir. Karisi cenazesini tasimakta kendisine yardim 
edecek hie kimse bulamaz. Ctinki gtinahkarligi ile tanmdigmdan hig kimse 
cenazesine katilmaz. Kadm oliiyii iki ticretli hamal ile musalla tasma 
tasir. Fakat hig kimse namazini kilmak istemez. 

Bunun uzerine kadm, topraga vermek tizere oltiyti sahraya tasitir. 
Yakmlardaki dagda biiyiik bir zahid barmrrmis. Kadm onu karsismda gortir. 
Sanki cenazeyi bekliyormus gibidir. Sonra da cenazenin namazini kilmaya 
hazirlanir . Kasabanm her yanma «Zahid falan kisinin cenaze namazini kilmak 
tizere dagdan indi» diye haber yayilir. Bunun uzerine btittin kasaba halki da 
oraya toplanir ve zahidin imamligi altmda cenaze namazini kilarlar. Halki, 
zahidin bu cenazenin namazini kilmasma sasarlar. Bir soru uzerine 
davranism sebebini soyle agiklar: Rtiyamda bana «Falan yere in. Orada 
yanmda bir kadmdan baska hig kimsenin bulunmadigi bir cenaze goreceksin. 
Onun namazini kil. Onun gtinahlari afvedilmistir» diye bildirildi . Bu sozleri 
duyan halkm saskmligi daha da artar. Bunun uzerine zahid, oliinun esini 



yanina gagirir. Ona kocasmm nasil bir hayat yasadigini ve ne gibi 
ozellikleri oldugunu sorar. Kadin «Herkesin bildigi gibi gtintintin cogu 
kismini meyhanede icki icerek gecirirdi» diye cevap verir. Zahid kadma 
«Diisun bakalim, hip bir iyi amelini biliyor musun» diye israr eder.Kadm bu 
sefer su cevabi verir. «Evet. onun tic iyi huyunu hatirliyorum: Birincisi 
sabahleyin ayilmca tisttinti degistirir, abdest alir ve sabah namazim 
cemaatle kilar. Sonra yine meyhaneye doner, icki icmeye baslardi . Ikincisi 
evinde her zaman bir veya iki yetim barindirirdi. Onlara gocuklarindan da 
daha iyi davramrdi. Onlarm tizerine cok titrerdi. Uctinctisti gece ortasinda 
ayilir ve gozyaslari arasmda «Ya Rabb'i, bu murdar bedenimle hangi 
Cehennem kosesini doldurmak istiyorsun» derdi.Bunun tizerine zahid ortadan 
kayboldu ve halkm adam hakkindaki saskinligi ve kararsizligi da dagilmis 
oldu.Dahhak soyle der; «Adamin biri Peygamber ' imize «insanlarin en zahidi 
kimdir, ya Rasulellah» diye sorar. Peygamberimiz adama soyle cevap verir. 
«Kabri ve ctirtimeyi hatirindan cikarmayan, dtinya ziynetinin fazlasmdan uzak 
durup baki olani fani olana tercih eden. yarini omrtinden saymayan ve 
kendini oltilerden biri sayan kimsedir . »Evini mezarliga yakin secen Hz. 
Ali'ye (K.V.) «Niye mezarliga yakin oturuyorsun» diye sorulunca soyle cevap 
verir; «Ben onlari en iyi ve en dogru komsu olarak kabul ediyorum. Ctinki 
konusmaktan kaciniyor ve ahireti dtistintiyorlar . »Hz . Osman (R.A.) bir kabrin 
basina varmca sakali lslanacak derecede aglardi. Kendisine «Sen cenneti ve 
cehennemi aninca aglamiyorsun da kabrin basinda durunca niye agliyorsun» 
diye sorarlar. Hz. Osman su cevabi verir: Ben Peygamberimizin soyle 
dedigini duydum: «Kabir, ahiretin ilk konagidir, olti bu safhadan kolay 
gecerse sonrasi daha kolay olur. Fakat bu safha cetin gectigi takdirde 
arkasi daha zor gelir . »S6ylendigine gore Amir ibni As (RA.) bir gun bir 
mezarligm yaninda atindan inerek iki rek'at namaz kilar. Kendisine «Daha 
once boyle yapmazdm, simdiki davranisinin sebebi nedir» diye sorarlar. 
Bunun tizerine su cevabi verir. «Kabir halkini ve onlar ile kabir arasmda 
neler gectigini dtistindtim de bu ikisi vesilesi ile Allah'a yaklasmak 
istedim. »Mticahid (R.A.) der ki; «01ti ile ilk once kabri konusur ve der ki . 
«Ben bocek, yalnizlik, gariplik ve karanlik yuvasiyim. iste senin igin 
hazirladiklarim bunlardir, sen benim icin ne hazrladm?»Ebti Zerr (R.A.) 
buyurur ki; «Size fakirlik gtintinti bildireyim mi? Kabre konuldugun gtin»dtir. 

- 576 - 
Yt)Z DOKUZUNCU BOLUM 

CEHENNEM AZABINDAN KURTULMAK 
Buhari'ye gore Peygamberimiz sik sik «Ey Rabb'imiz! Bize dtinyada ve 
ahirette iyilik ver. Bizleri cehennem azabmdan koru» diye dua ederdi.Ebti 
Ya'la'ya gore Peygamberimiz bir gun sahabilere hitab ederken «iki onemli 
konu olan cennet ile cehennemi hig bir zaman hatirinizdan gikarmayiniz» 
buyurdu, bu arada gozlerinden stiztilen yaslar sakalinin her iki yanini da 
lslatti. Sonra sozlerine soyle devam etti. Nefsim kudret elinde olan 
Allah'a yemin ederim ki . ahiret ile ilgili olarak benim bildiklerimi 
bilseniz, toprak tizerinde gezinir ve basmiza toprak 

serperdiniz . »Taberani ' ye gore bir gun Cebrail, alisilmamis bir zamanda 
Peygam-ber ' imize geldi. Peygamber ' imiz ona «Niye senin rengini degisik 
gortiyorum» diye sordu. Cebrail «Ulu Allah su sirada cehennem kortiklerine 
islesinler diye emir verdi de sana onun icin geldim» dedi . Peygamber ' imiz 
ona «Ya Cebrail, bana cehennemi anlat» dedi. Bunun tizerine Cebrail soyle 
dedi:«Ulu Allah emir verdi de cehennem bin yil yandi . Sonunda bembeyaz 
oldu. Arkasmdan yine ona emir verdi de bin yil daha yandi . Bu defa 
kipkirmizi oldu. Daha sonra ona yine emir verdi de bin yil daha yandi. 
Sonunda simsiyah oldu. Simdi o kapkaradir, ne kivilcimi lsik verir ve ne de 
yalazi soner.Seni. hakki bildirmek tizere peygamber olarak gonderen Allah'm 
adina yemin ederim ki . eger cehennemden igne burnu girecek kadar bir delik 
acilsa hararetinin ytiksekliginden dolayi yerytiztindeki btittin canlilar 
oltirdti.Seni, hakki bildirmek tizere peygamber olarak gonderen Allah'a yemin 
ederim ki, eger cehennem korucularmdan biri yerytizti halkma gortinse, 
ytiztintin korkunglugunun ve bayiltici kokusunun tesiri ile hepsi oltirdti.Seni. 
hakki bildirmek tizere peygamber olarak gonderen Allah'a yemin ederim ki . 



ulu Allah' m kitabmda bahsettigi cehennem zincirlerinin bir halkasi 
yeryuzu daglari uzerine indirilse. daglar coker ve bu halka yerin en alt 
tabakasma inmedikce duramazdi.» 

Peygamber ' imiz duyduklarinin bu noktasmda «Ya Cebrail, yeter. Yoksa 
kalbim yuvasmdan firlayacak ve 61ecegim> dedi.Bu sirada Peygamberimiz 
Cebrail 'in aglamakta oldugunu gordu. Bunun uzerine Peygamber ' imiz ona «Ya 
Cebrail, Allah Kati'nda bu kadar yuce bir mertebenin sahibi oldugun halde 
sen de mi agliyorsun» dedi . Cebrail Peygamberimize su cevabi verdi. «Niye 
aglamayayim? Asil benim aglamam gerekir. Belki de Allah' in bilgisine gore 
durumum bu gunkunden degisiktir. Bilmiyorum, Delki de onceleri meleklerden 
biri olan seytanin basma gelen felaket, benim de basima gelir. Bilmiyorum, 
belki de Harut ile Marut'un baslarma gelenler, benim basima gelir. »Bunun 
uzerine Cebrail ile Peygamber ' imiz birlikte aglamaya basladilar. Nihayet 
soyle bir ses geldi. «Ey Cebrail ve Muhammed (S.A.S.) Allah sizleri 
kendisine asi. olmaktan korumustur.» Bu sesin arkasmdan Cebrail tekrar 
goge yucelir. Peygamber ' imiz de biraz sonra disari gikinca giilen ve eglenen 
bir Ensar gurubuna rastladi. Onlara soyle buyurdu:«— Onunuzde cehennem 
varken nasil gulebiliyorsunuz? Benim bildiklerimi bilseniz, az gtiler cok 
aglardiniz. Girtlagimzdan ne bir lokma yemek ve ne de bir yudum su 
gecmezdi. Yuksek daglara cikarak Allah'a yalvarirdiniz . » Bu sirada soyle 
bir ses geldi:«— Ya Muhammed! Kullarimi umutsuzluga dtisurme. Ben seni, 
cetin gosterici olarak degil, ancak mujdeleyici olarak gonderdim.» Bunun 
uzerine Peygamber ' imiz «Dogruluktan ayrilmayiniz . Allah'a yakm olunuz» 
buyurdu . ileri suruldugiine gore bir gun Peygamber ' imiz Cebrail 'e «Niye 
Mikail'i hig gulerken gormedin mi?» diye sorunca Cebrail'de O'na «Mikail. ' 
cehennem yaratiloliberi hie giilmedi» diye cevap verdi . ibni Mace ve Hakim'e 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Sizin kullandiginiz bu ate?, 
cehennem atesinin yetmiste biri derecesinde bir yakiciliga sahibtir. Eger 
iki sefer suda sondurulmeseydi, ondan yararlanamayacaktiniz . Bu ate?, 
tekrar cehenneme dondurulmesin diye Allah'a dua etmektedir.» 

Beyhaki'ye gore Hz. Omer (R.A.) bir gun; 

«Derileri her eridiginde azabi duysunlar diye 'onlara baska bir deri 
veririz» (155; Nisa Sure i Celilesi; 5C 

mealindeki ayeti okuyarak Ka'b ibni Ahbar'a «Bu ayeti tefsir et. Eger dogru 
soylersen, sozlerini tasdik ederim. Yanlis soylersen sana karsi cikarim 
dedi. Bunun uzerine Ka'b. ayeti tefsir etmeye giriserek «Ademoglu 
cehennemde yanarken derisi ya bir saat icinde veya bir gun icinde altibin 
kere yeniden yaratilir» dedi. Hz. Omer «Dogru s6yliiyorsun» dedi.Yine 
Beyhaki'ye gore Hasan-ul Basri (R.A.) bu ayeti soyle tefsir eder. 
«Cehennemlikleri ate?, her gun yetmis bin kere yakip eritir. Her eriyisten 
sonra onlara «eski durumunuza donunuz» denir ve hemen eskisi gibi 
oluverirler . »Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Cehennemlikler 
arasmda dlinyada en mutlu yasayanlardan biri getirilir. Cehenneme bir kere 
konup cikarildiktan sonra ona «Ey Ademoglu, hig hayir gordun mu? Hie 
mutlulukla karsilastm mi?» diye sorulur. Adam; «Vallahi, hayir, ya Rabbi» 
diye cevap verir.Buna karsilik dlinyada en cok sikmti ceken bir cennetlik 
getirilir. Cennete bir kere konup cikarildiktan sonra ona «Ya Ademoglu, hie 
sikmti cektigin oldu mu? Darlikla hie karsilastm mi?» diye sorulur. Adam 
«Vallahi, hayir, ya Rabb ' i . Ben hie bir sikmti ile karsilasmadim, hie bir 
darlik gormedim» diye cevap verir.»ibni Mace ' ye gore Peygamber ' imiz 
(S.A.S.) buyuruyor ki : «— Cehennemliklere aglama gonderilir. Oyle cok 
aglarlar ki . sonunda yaslari kurur. Sonra yanaklarmda, igine gemi salmsa 
yuzebilecek derinlikte gukurlar agilmcaya kadar kan aglarlar . »Ebu Yahya'ya 
gore Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki : «— Ey insanlar, aglaymiz. 
Aglayamiyorsaniz . hie olmazsa. aglamakli olunuz. cunki Cehennemde 
cehennemlikler yanaklarmda kanal gibi yariklar belirinceye kadar yas 
dokerler. Sonunda yaslar kuruyunca da gozleri irinlesinceye dek kan 
aglarlar . » 

- 579 - 
YUZ ONUNCU BOLUM 

MIZAN VE SI RAT 



Ebu Davud'a gore bir giin Hz. Ayse (R.Anha) aglar. Peygamber ' imiz ona «Nicin 
agliyorsun» diye sorar. Hz. Ayse (R Anha) «Cehennem aklima geldi de ondan 
agliyorum. Siz erkekler Kiyamet Gunu eslerinizi hatirimza getirir misiniz?» 
der. Peygamber ' imiz (S.A.S.) onun bu sozlerine su cevabi verir:«— Sadece tic 
yerde kimse kimseyi dtistinmez. Birinci amelleri tartan Mizan ontinde, herkes 
iyi amellerinin Baskm mi ciktigmi yoksa hafif mi kaldigini ogreninceye 
kadar. ikincisi amel defterleri dagitilirken, herkes amel deftertnin sag 
tarafindan mi yoksa sol tarafmdan nu veya arka tarafmdan mi verildigini 
ogreninceye kadar. Uctinctisti cehennemin ta ortasi tizerine Sirat kurulunca. 
Herkes uzerinden asip asamayacagim ogreninceye kadar . »Tirmizi ' ye gore Enes 
ibni Malik (R.A.) buyurur ki; «Bir giin Peygam-ber ' imize Kiyamet Gunu bana 
sefaat edip etmeyecegini sordum» «Bana; «Allah izin verirse edecegim» diye 
cevap verdi.Bunun tizerine O'na «Seni nerede bulurum» diye sordum. Bana 
«Beni ilk once Sirat uzerinde ararsm» dedi . «Seni Sirat uzerinde 
bulamazsam» dedim. «0 zaman Mizan ontinde ararsim dedi. «Eger Mizan ontinde 
de bulamazsem» diye sordum. Bana su cevabi verdi. «0 zaman beni havuz 
basmda ara. Ctinkti ben mutlaka bu tig yerin birinde olurum. »Hakim' e gore 
Peygamber ' imiz (S.A.S.) buyuruyor ki:«— Kryamet Gtinti Mizan kurulur. tizerine 
gokler ile yer konsa onlari bile cekebilir. Melekler «Ya Rabbi, bu Mizan 
kimin amellerini tartacak» diye sorarlar. Ulu Allah «kullarimdan hangisinin 
amelini istersem» diye cevab verir. Bunun tizerine melekler «Ey 
noksanliklarm her ttirltistinden beri olan Allah, sana gerektigi gibi ibadet 
etmis degiliz» derler.ibni Mes'tid (R.A.) buyurur ki, «Cehennem tiz