(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "GIA-CƠ VÀ GIU-ĐE"

MUC LUC 

Lai cuatacgia: Taptai lieu giai kinh nay co the giup ichgi choban? i 

Huang dan thoi quen doc Kinh thanh hieu qua: Cuoc tim kiem le that co the kiem chung duac cua mot ca 

nhan iii 

Giai kinh: 

Giai thieu thu Gia-ca 1 

Gia-ca 1 6 

Gia-ca 2 31 

Gia-ca 3 48 

Gia-ca 4 60 

Gia-ca 5 74 

Giai thieu thu Giu-de 94 

Giu-de 99 

Phu lucmot : Cac dinh nghia ngan gon ve cau true ngu phap tieng Hy lap 132 

Phu luchai : Phe binh van ban 141 

Phu lucba : Cacthuatngu 144 

Phu lucbon : Lap truong ve tin ly 154 



MUC LUC CAC CHU DE DAC BIET 

So Muoi Hai, Gia-ca 1:1 8 

Chu "Thu Nghiem'' trong tieng Hy lap vanhung chu co nghia tuong tu, Gia-ca 1:3 11 

Sir cau nguyen linh nghiem, Gia-ca 1:7 14 

Sir giau co, Gia-ca 1:10 16 

Lai noi conngirai, Gia-ca 1:26 27 

Tam long, Gia-ca 1:26 28 

Dire ChuaCha, Gia-ca 1:27 29 

Sir vinh hien, Gia-ca 2:1 33 

Te phan biet chung toe, Gia-ca 2:1 34 

Nirac Dire ChuaTrai, Gia-ca 2:3 37 

Ma quy, Gia-ca 2: 19 43 

Nhirngmirc do cua sir ban thirong va sua phat, Gia-ca 3:1 50 

Cac thoi xau va net tot trong TanUoc, Gia-ca 3:13-18, nhtrng kien giai theo vanmach 55 

Lai cau nguyen khong gioi han nhung van giai han, Gia-ca 4:3 63 

Sir dau phuc (HUPOTASSO), Gia-ca 4:7 66 

Hien than dieu ac, Gia-ca 4:7 67 

Cac Co Doc Nhan co nen doan xet Ian nhau? Gia-ca 4:12 71 

Sir den Ian thu hai, Gia-ca 5:8 80 

Sir xuc dau, Gia-ca 5:14 84 

Sir xungtoi, Gia-ca 5:16 87 

Sir cauthay, Gia-ca 5:16 87 

CactMnh do, Giu-de cau 3 104 

"Cac contrai cua Due Chua Troi" trong Sang the Ky doan 6, Giu-de cau 6 108 

Dong tinh luyen ai, Giu-de cau 7 112 

Sir boi dao (APHISTEMI), Giu-de cau 12 116 

Bangoi Due ChuaTrai, Giu-de cau 20-21 122 

Sir dambao cua Co Doc Nhan, Giu-de cau 24 126 

Khong ti vet, vo toi, khong cho trach duac, Giu-de cau 24 127 



LOl CUA TAC GIA: TAP TAI LIEU GIAI KINH NAY CO THE GIUP ICH GI CHO BAN? 



Sir giai nghia Kinh thanh la mot tien trinh mang tinh thuoc linh va ly tri nham hieu chrgc cac 
truoc gia ngay xira dugc linh cam voi muc dich giirp chiing ta hieu va ap dung dugc sir diep cua Due 
Chua Troi trong thai dai ngay nay. 

Tien trinh mang tinh thuoc linh la quan trong nhung kho co the dinh nghia. No gom co sir dau 
phuc va mo long ra trade mat Chua. Can phai co mot sir khao khat (1) chinh Chua, (2) dugc biet Ngai, va 
(3) khao khat dugc phuc vu Ngai. Tien trinh nay can co sir cau nguyen, xung toi va sir bang long thay doi 
loi song cua minh. Mac du biet rang Due Thanh Linh dong vai tro quan trong trong tien trinh giai nghia, 
nhung that kho hieu la tai sao cung la cac Co doc nhan chan that, yeu men Chua, nhung ho lai hieu Kinh 
thanh mot each khac nhau. 

Tien trinh mang tinh ly tri thi de dien ta hon. Chung ta phai nhat quan va cong bang doi voi moi 
ban van va khong dugc de cho nhung thanh kien ca nhan hay giao phai chi phoi minh. Chung ta deu it 
nhieu bi anh huong boi qua khu cua minh. Khong ai la nguoi giai nghia Kinh thanh hoan toan khach quan 
va trung dung. Tap tai lieu giai kinh nay cung cap mot tien trinh theo ly tri mot each can than gom ba 
nguyen tac giai nghia de giup chiing ta vugt qua cac thanh kien cua minh. 

Nguyen tac thu" nhat 

Nguyen tac thu nhat la de y den boi canh lich sir khi sach dugc viet ra va cac dip tien mang tinh 
lich su dac biet lien quan den tac gia. Tac gia nguyen thuy co mot muc dich, mot sir diep muon truyen dat. 
Ban van khong the co y nghia ma no chua bao gio co doi voi tac gia nguyen thuy, tu ngay xua dugc than 
cam. Y dinh cua tac gia do - chir khong phai nhu cau thuoc ve lich su, cam xuc, van hoa, ca nhan va giao 
phai- chinh la chia khoa. Viec ap dung la nguoi ban di chung voi viec giai thich, nhung sir giai nghia 
thich hop phai luon luon di truoc viec ap dung. Can phai nhan manh di nhan manh lai rang moi ban Kinh 
van deu chi co mot y nghia va chi mot ma thoi. Y nghia nay la y nghia ma tac gia nguyen thuy da co y 
dinh truyen dat cho thoi dai cua ho duoi sir dan dat cua Due Thanh Linh. Y nghia duy nhat nay co the co 
nhieu ap dung khac nhau cho cac van hoa va tinh huong khac nhau. Nhung ap dung nay phai dugc noi ket 
voi le that trong tam theo tac gia nguyen thuy. Vi vay, tap tai lieu nay dugc thiet ke bang each cung cap 
phan gioi thieu cho moi sach trong Kinh thanh. 

Nguyen tac thu" hai 

Nguyen tac thu hai la xac dinh cac don vi ngu van. Moi sach trong Kinh thanh la mot van ban 
hop nhat. Nguoi giai nghia khong co quyen lay rieng ra chi mot khia canh cua le that bang each bo qua 
cac khia canh khac. Vi vay, chiing ta phai co gang tim hieu muc dich cua Toan sach truoc khi phan tich 
cac don vi ngu van rieng le. Cac don vi rieng le- doan, phan doan, hay cau- khong the mang y nghia ma 
tong the cua sach do khong co. Viec giai nghia phai di tu phuong phap suy dien tu tong the den phuong 
phap quy nap cua tung phan. Do do, tap tai lieu huong dan nay dugc thiet ke bang each giup nguoi hoc 
phan tich cau true cua moi don vi ngu van theo tung phan doan. Mac du cac phan doan va chia doan 
khong dugc than cam nhung no giup chiing ta xac dinh dugc cac y tuong theo tung don vi. 

Giai nghia theo cap do tung phan doan- khong phai tung cau, tung ve, tung cum tu, hay tung chtr- 
la chia khoa de Ian theo y nghia ma tac gia Kinh thanh da dinh. Cac phan doan dua vao mot chu de hop 
nhat, thuong goi la chu de hay cau chu de. Tung chir, ve, cum tu, va cau trong cac phan doan nay bang 
each nao do lien he voi chu de hgp nhat nay. Chiing gioi han chu de ban den, mo rong no, giai thich them 
hoac chat van no. Chia khoa that sir de di den each giai nghia dung dan la theo sat y tuong cua tac gia 
nguyen thuy tren co so rung phan doan mot thong qua cac don vi ngu van cau thanh nen Toan bo sach. 
Tap tai lieu huong dan nay dugc thiet ke nham giup nguoi hoc co the lam dugc dieu nay qua viec doi 



chieu cac ban dich Anh ngu hien dai. Cac ban dich nay duoc chon ra boi vi chung co nhung ly thuyet 
khac nhau ve each dich: 

1 . Ban Hy lap cua Hoi Kinh thanh Lien hiep (United Bible Society) la ban hieu dinh Ian thu tu 
(UBS 4 ). Ban dich nay duoc chia doan boi cac hoc gia phe binh ban van hien dai. 

2. Ban King James moi (NKJV) la ban dich sat nghia theo tung chu dua tren ban thao truyen thong 
goi la ban tieu chuan (the Textus Receptus). Cac phan doan cua no dai hon so voi cac ban dich 
khac. Cac don vi dai hon nay giup nguoi hoc thay duoc cac chu de mang tinh hop nhat. 

3 . Ban hieu dinh tieu chuan (the New Revised Standard Version) la ban dich theo rung chu co bo 
sung. No nam o diem giua so voi hai ban hien dai se trinh bay sau day. Cach phan chia doan cua 
no giup gop phan xac dinh duoc cac chu de. 

4. Ban tieng Anh ngay nay (the Today's English Version) la mot ban dich tuong duong va uyen 
chuyen duoc xuat ban boi Hoi Kinh thanh Lien Hiep (the United Bible Society). No co gang dich 
sao cho nguoi doc va noi tieng Anh ngay nay co the hieu duoc ban van tieng Hy lap. Dae biet 
trong cac sach Phuc am, thong thuong no chia doan theo nguoi noi chu khong phai theo chu de, 
cung giong nhu ban NIV. Neu dung de giai nghia, no khong co loi. De y thay that thu vi khi ca 
hai ban dich UBS 4 va TEV deu duoc xuat ban boi mot co quan nhung each chia doan cua no lai 
khac nhau. 

5 . Ban Jerusalem Bible (JB) la mot ban dich tuong duong va uyen chuyen dua tren ban dich tieng 
Phap cua Cong giao. No giup ich rat nhieu cho viec doi chieu cac each phan doan tu quan diem 
cua Au chau. 

6. Ban in su dung trong tap sach nay la ban NASB duoc cap nhat nam 1995, la mot ban dich sat 
theo tung chu. Cac chu giai tung cau deu theo each chia doan cua ban dich nay. 

Nguyen tac thii" ba 

Nguyen tac thu ba la doc Kinh thanh qua nhieu ban dich khac nhau de nam duoc tam y nghia 
rong nhat (thuoc linh vuc ngu nghia) ma tung chu hoac tung cum tu co the co. Thong thuong mot chu 
hay mot cum tu tieng Hy lap co the duoc hieu theo nhieu each khac nhau. Cac ban dich nay cho thay 
duoc nhung chon lira nay va giup xac dinh va giai thich mot so khac biet trong cac ban thao tieng Hy lap. 
Nhung dieu nay khong anh huong den tin ly nhung no giup chiing ta tro ve voi nguyen ban viet boi cac 
tac gia tu xua duoc than cam. 

Tap tai lieu nay cung cap cho nguoi hoc mot each tien loi de kiem tra cac giai nghia cua ho. No 
khong nham dua ra each giai nghia cuoi cung, nhung chi nham cung cap thong tin va goi suy nghi. Thong 
thuong, cac each giai nghia khac giup chung ta khong qua dia phuong cue bo, qua giao dieu, hay theo 
tinh than he phai qua muc. Nguoi giai nghia can co mot pham vi giai nghia rong du de nhin nhan su 
khong ro rang ma cac ban co co the co. That la mot cu soc khi thay trong vong cac Co doc nhan khong co 
su dong y voi nhau trong khi ho deu cho rang Kinh thanh la nguon cua le that. 

Cac nguyen tac nay da giup toi vuot qua duoc kha nhieu dieu kien lich su qua khu cua ca nhan toi 
vi no da buoc toi phai tran tro voi ban van co. Toi hy vong no cung se la mot dieu phuoc hanh cho quy vi. 

Bob Utley 

Truang dai hoc East Texas Baptist University 
Ngay 27 thang 6 nam 1996 



HtTOfNG DAN THOI QUEN DOC KINH THANH HIEU QUA: 
CUOC TIM KIEM LE THAT KIEM CHlfNG DLTOC CUA CA NHAN 

Chung ta co the biet le that duoc khong? No o dau? Lam the nao de xac minh no mot each hop 
ly? Co mot tham quyen toi hau hay khong? Co nhung gia tri tuyet doi huong dan doi song chung ta, the 
gioi chung ta dang song hay khong? Co y nghia cho cuoc doi nay khong? Tai sao chung ta lai o tren the 
gioi nay? Roi chung ta di dau? Nhung cau hoi nay- nhung cau hoi ma moi nguoi co ly tri deu phai suy 
nghi den- da am anh cac nha tri thuc cua nhan loai ngay tu buoi ban dau (Truyen dao 1: 13-18; 3:9-1 1). 
Toi nho lai cuoc tim kiem cua ca nhan toi ve mot trung tam ket noi tat ca moi su cho cuoc doi toi. Toi tin 
Chua khi con rat nho, nho vao su lam chung cua nhung nguoi co vai ve trong gia dinh toi. Khi toi Ion len, 
nhung cau hoi ve chinh toi va the gioi xung quanh toi cung Ion dan. Nhung cau sao ngu xua cu trong van 
hoa va ton giao khong dem lai y nghia gi doi voi nhung kinh nghiem cuoc song toi biet den hoac tung doi 
dien. Co luc toi cam thay roi boi, tim kiem, ngong trong, va cam thay vo vong truoc mot the gioi qua 
khac kho, lanh nhat ma toi dang song. 

Nhieu nguoi tuyen bo co cau tra loi cho nhung cau hoi tren, nhung sau khi tu nghien cuu va suy 
nghi lai, toi thay nhung cau tra loi cua ho dua vao (1) cac triet ly song ca nhan, (2) cac huyen thoai xa 
xua, (3) nhung kinh nghiem ca nhan, hay la (4) cac y nghi anh huong boi tam ly. Toi can mot muc do co 
the kiem chung duoc, toi can bang chung, can ly luan de co the dat len no Toan bo the gioi quan cua toi, 
mot trung tam ket noi tat ca, mot le song cho cuoc doi. 

Toi tim thay nhung dieu nay qua viec hoc Kinh thanh. Toi bat dau tim kiem nhung bang chung ve 
su dang tin cay cua no, va toi da tim thay no trong ( 1) su dang tin cay ve lich su cua Kinh thanh xac nhan 
boi khao co hoc, (2) su chinh xa cua nhung loi tien tri trong Cuu uoc, (3) su thong nhat cua Toan bo su 
diep Thanh Kinh qua hon 1 .600 nam hinh thanh, va (4) nhung loi lam chung ca nhan cua nhung con 
nguoi ma cuoc doi da duoc thay doi vinh vien boi tiep xuc voi Kinh thanh. Co doc giao, mot he thong 
hop nhat trong due tin va niem tin, co kha nang doi dien voi cac cau hoi hoc bua nhat ve cuoc song cua 
con nguoi. Dieu nay khong nhung dem lai cho toi mot bo khung ly tri, nhung phuong dien thuc nghiem 
cua due tin theo Kinh thanh cung da dem lai cho toi niem vui va su vung vang khong lay dong trong cam 
xuc. 

Toi nghi toi da tim thay duoc cai trung tam ket noi moi su cua doi toi- Dang Christ, nhu da trinh 
bay trong Kinh thanh. Do la mot kinh nghiem nong nay, mot su gian xa cam xuc. Tuy vay, toi van con 
nho da bi soc va dau khi toi bat dau thay ra co qua nhieu su giai thich cho chi mot cuon Kinh thanh nay, 
co khi ngay ca trong cung mot hoi thanh hay cung mot truong phai. Viec xac minh su than cam va dang 
tin cay cua Kinh thanh khong phai la het, do chi la su bat dau. Lam the nao de toi xac minh hay bac bo 
nhung su giai nghia khac nhau va kinh chong nhau ve nhung phan doan kho trong Kinh thanh boi nhung 
nguoi tuyen bo tin vao tham quyen va tinh dang tin cay cua no? 

Nhiem vu nay tro thanh muc tieu cua doi toi va cung la hanh trinh due tin cua toi. Toi biet rang 
due tin noi Dang Christ da dem lai cho toi niem vui va su binh an khong ke xiet. Tam tri toi mong tim 
thay duoc cac gia tri tuyet doi giua mot the gioi theo chu thuyet tuong doi va chu nghia giao dieu trong 
cac he thong ton giao kinh chong nhau cung nhu nhung su kieu cang ve he phai cua minh. Khi toi di tim 
mot phuong phap thich hop de giai nghia cac the loai van chuong xa xua, toi ngac nhien phat hien ra 
nhung thanh kien cua rieng toi xuat phat tu qua khu cua minh, tu van hoa, he phai va kinh nghiem rieng 
cua toi. Toi da tung doc Kinh thanh de cung co quan diem rieng cua toi. Toi da rung lay no lam co so cho 
nhung giao dieu de tan cong nguoi khac trong khi tu tran an minh ve nhung su bat an va thieu hut cua 
chinh minh. Rat dau don khi toi nhan ra nhung dieu nay! 

Mac du toi khong bao gio co the hoan toan khach quan, nhung toi co the tro nen mot nguoi doc 
Kinh thanh dung nghia hon. Toi co the han che nhung thanh kien cua minh bang viec xac dinh duoc 
chung va cong nhan su hien dien cua chung. Toi chua the hoan toan dut khoi nhung dieu nay, nhung toi 
da doi dien voi nhung khiem khuyet cua minh. Nguoi giai nghia thuong la ke thu so mot trong no luc doc 
Kinh thanh hieu qua! 



in 



Toi se liet ke ra mot so gia dinh khi toi tiep can viec hoc Kinh thanh, de ban, nguoi doc, co the cung kiem 
diem theo voi toi: 

I. Cac gia dinh 

(1) Toi tin Kinh thanh la sir tu mac khai duy nhat tu mot Diic Chua Troi chan that. Vi vay, no phai 
duoc giai nghia trong anh sang cua y dinh tu tac gia nguyen thuy thong qua cac trade gia loai 
nguoi trong boi canh lich su cu the. 

(2) Toi tin Kinh thanh duoc viet ra cho nguoi binh dan- cho tat ca moi nguoi! Due Chua Troi da tu 
ha xuong de co the tro chuyen voi chung ta mot each ro rang qua mot boi canh lich su va van hoa 
nhat dinh. Chua khong giau giem le that- Ngai muon chung ta hieu biet le that! Vi vay, Kinh 
thanh phai duoc giai nghia trong su soi sang cua thoi ky Kinh thanh, chu khong phai cua chung 
ta. Kinh thanh khong nen co nhung y nghia ma no chua tung bao gio co doi voi nhung nguoi 
ngay xua da doc hoac nghe no Ian dau tien. No co the de hieu doi voi mot tri 6c con nguoi trung 
binh va no su dung cac loai tray en thong hoac ky thuat binh thuong cua con nguoi. 

(3) Toi tin Kinh thanh co mot su diep va muc dich thong nhat. No khong tu mau thuan, mac du no co 
nhung doan kho hieu hoac nghich ly. Vi vay, nguoi giai nghia so mot cua Kinh thanh la chinh 
Kinh thanh. 

(4) Toi tin moi phan doan (ngoai tru cac loi tien tri) co mot va chi mot y nghia ma thoi dua vao y 
dinh cua tac gia nguyen thuy duoc than cam. Mac du chung ta khong bao gio chac chan rang 
chung ta biet duoc dich xac y dinh cua tac gia, nhung co nhieu dau hieu chi ve huong do: 

(a) The loai van chuong duoc chon de dien ta su diep do 

(b) Boi canh lich su hoac/va truong hop cu the khien viet len mot cuon sach nao do 

(c) Boi canh ngu van cua Toan sach cung nhu rung don vi ngu van mot 

(d) Cach sap xep ban van cua nhung don vi ngu van khi no cung lien he den mot su diep tong the 

(e) Cac dac diem van pham cu the dung de chuyen tai su diep 

(f) Nhung tu ngu dung de trinh bay su diep 

Viec nghien cuu tung khia canh nhu the nay tro thanh doi tuong cua viec nghien cuu tung phan doan 
cua chung ta. Truoc khi toi giai thich phuong phap doc Kinh thanh hieu qua, toi xin phac hoa mot vai 
phuong phap khong thich hop dang duoc su dung ngay nay dan den tinh muon mau muon ve trong each 
giai nghia, la dieu rot lai can phai tranh: 

II. Cac phuxmg phap khong thich hop 

(1) Lo di boi canh ngu van cua cac sach trong Kinh thanh va su dung cac cau, cum tu, hoac ngay ca 
tung tu ngu rieng le, va ke no la cac loi tuyen bo cua le that nhung khong lien he den y dinh hoac 
boi canh rong hon cua tac gia. Cach nay thuong duoc goi la "do ban van" (proof-texting). 

(2) Lam ngo boi canh lich su cua cac sach nay bang each thay the no bang mot boi canh lich su khac 
khong co hoac chi co rat it hau thuan tu ban van. 

(3) Lam ngo boi canh lich su cua cac sach nay va doc no nhu mot to bao dia phuong buoi sang viet 
cho cac co doc nhan ngay nay. 

(4) Lam ngo boi canh lich su cua sach nay bang each ngu ngon hoa ban van thanh mot su diep thuoc 
ve triet ly hay than hoc hoan toan khong lien he den nhung thinh gia ban dau cung nhu y dinh 
nguyen thuy cua tac gia. 

(5) Lam ngo su diep nguyen thuy bang each thay the no bang mot he thong than hoc rieng cua minh, 
mot giao ly duoc ua chuong, hay mot van de duong thoi khong lien he den muc dich va su diep 
cua tac gia nguyen thuy. Hien tuong nay thuong theo sau viec lay viec doc Kinh thanh de thiet 
lap tham quyen cho minh. Nguoi ta thuong goi no la "theo phan ung cua doc gia" (loi giai nghia 
"ban van co y nghia gi doi voi toi"). 



IV 



it nhat co ba yeu to lien he voi nhau trong bat cu mot thong tin viet tay nao cua con nguoi: 



YDinh 

Nguyen Thuy 

cua Tac gia 




Ban Van 




Cac Doc Gia 
Nguyen Thuy 







Trong qua khu co nhieu phuong phap doc khac nhau tap trung vao chi mot trong cac yeu to nay. 
Nhung de that su cong nhan tinh than cam dac biet cua Kinh thanh, bieu do duoc bo sung sau day co the 
thich hop hon: 



Due Thanh 
Linh 



YDinh 

Nguyen Thuy 

cua Tac Gia 



Cac Di Ban 



Ban Van 



Cac Tin Huu 

Sau Nay 



Cac Doc 

Gia Nguyen 

Thuy 



That su ba yeu to nay can phai co trong qua trinh giai nghia. De kiem chung lai tien trinh giai nghia 
nay, toi tap trung vao hai yeu to dau: y dinh nguyen thuy cua tac gia va ban van. Toi that su co phan ung 
voi nhung each giai nghia kieu lam dung ma toi thuong bat gap: (1) ngu ngon hoa hay thuoc linh hoa cac 
ban van va (2) kieu giai nghia "theo phan ung doc gia" (ban van nay co y nghia gi doi voi toi). Su lam 
dung co the xay ra o ca hai chang. Chung ta phai kiem tra dong co, thanh kien, phuong phap va each ap 
dung cua minh. Nhung lam the nao de kiem tra neu khong co mot gioi han nay, mot tieu chuan nao, mot 
duong ranh nao cho viec giai nghia? Y dinh cua tac gia va cau true ban van cung cap cho toi mot so tieu 
chuan de gioi han pham vi giai nghia hop ly cua ban van. 

III. Cac phnxmg phap kha di dan den viec doc Kinh thanh co hieu qua 

Tai day toi khong ban den cac phuong phap khac nhau de giai nghia tung the loai van chuong nhung 
chi dua ra cac nguyen tac giai kinh tong quit thich hop cho tat ca cac the loai van ban. Mot cuon sach rat 
tot giup ich cho viec tiep can cac the loai van chuong khac nhau la cuon How to Read the Bible for All Its 
Worth, cua Gordon Fee va Douglas Stuart, xuat ban boi nha xuat ban Zondervan. 

Phuong phap cua toi tap trung dau tien vao nguoi doc, la nguoi de cho Due Thanh Linh soi sang le 
that Kinh thanh qua bon chu ky doc ca nhan. Dieu nay lam cho Due Thanh Linh, ban van va nguoi doc 
tro nen yeu to chinh, khong phai la yeu to phu. Dieu nay cung bao ve nguoi doc khoi nhung anh huong 
thai qua tu cac nha giai kinh. Toi da rung nghe nhieu nguoi noi: "Kinh thanh lam cho toi hieu cac sach 
giai kinh nhieu hon." Day khong phai la cau noi ha thap gia tri cua cac phuong tien tro giup cho viec 
nghien cuu, nhung dung hon la loi khan nai su dung no mot each dung thoi diem. 

Chung ta phai co kha nang ho tro nhung giai nghia cua minh tu chinh ban van. Nam phuong dien sau 
day cung cap it nhat mot su kiem chung co gioi han: 

(1) Boi canh lich su 

(2) Boi canh van chuong 

(3) Cau true ngu phap 

(4) Cach dung tu ngay nay 

(5) Cac phan doan song song co lien quan 

(6) The loai van chuong 



Chung ta can co kha nang dua ra ly le va lap luan ung ho cho each giai thich cua minh. Kinh thanh la 
nguon duy nhat cua chung ta tren phuang dien due tin va thuc hanh. Dang buon thay, nhieu Co doc nhan 
thuong bat dong nhung dieu Kinh thanh day hay xac nhan. 
Bon chu ky doc Kinh thanh duoc thiet ke nham cung cap mot so y cho viec giai nghia nhu sau : 

(1) Chu ky doc Kinh thanh thu nhat 

(a) Doc qua het sach trong mot Ian doc. Doc lai Ian nua tu mot ban dich khac, hy vong day la 
mot ban dich theo mot triet ly khac 

(i) Dich sat tung chu (ban NKJV, NASB, NRSV) 

(ii) Dich tuong duong, uyen chuyen (TEV, JB) 

(iii) Dich theo loi dien y (Living Bible, Amplified Bible, Ban Dien Y) 

(b) Tim muc dich trong tarn cua Toan bo sach. Xac dinh chu de chinh. 

(c) Tach (neu co the) cac don vi ngu van ra, tung chuong, rung doan, hay rung cau la nhung don 
vi phan anh ro rang trong tarn hay chu de chinh nay. 

(d) Xac dinh the loai van chuong chu yeu 
(i) Cac sach Cuu Uoc 

a) Van tuong thuat Hy ba lai 

b) Van tho Hy ba lai (cac van chuong khon ngoan, thi thien) 

c) Loi tien tri Hy ba lai (van xuoi, van van) 

d) Cac luat le 
(ii) Cac sach Tan Uoc 

a) Van tuong thuat (Cac sach Phuc am, Cong Vu) 

b) Cac vi du (Cac sach Phuc am) 

c) Thu tin 

d) Khaithi 

(2) Chu ky doc Kinh thanh thu hai 

(a) Doc Toan bo sach mot Ian nua, co gang xac dinh cac chu de hay van de chinh 

(b) Lap dan y cac chu de chinh va ghi lai mot so noi dung chinh trong mot cau ngan gon 

(c) Kiem tra lai cau chu de va dan y tong quit trong cac sach nghien cuu khac 

(3) Chu ky doc Kinh thanh thu ba 

(a) Doc Toan bo sach mot Ian nua, co gang xac dinh boi canh lich su va cac dip tien dac biet lam 
ly do de viet sach nay 

(b) Liet ke ra cac muc thuoc ve lich su trong sach dang doc 
(i) Tac gia 

(ii) Thoi diem 

(iii) Nguoi nhan 

(iv) Ly do cu the viet sach nay 

(v) Cac boi canh van hoa lien he den muc dich cua viec viet sach nay 

(vi) Cac doi chieu trong lich su lien quan den con nguoi va cac su kien 

(c) Mo rong dan y bang each viet lai thanh doan van hoan chinh cho phan doan Kinh thanh ma 
ban se giai nghia. Luon luon xac dinh va lap dan y cho cac don vi ngu van. No co the la vai 
chuong hay vai phan doan. Cach nay giup ban theo doi duoc lap luan va each trinh bay van 
ban cua tac gia nguyen thuy. 

(d) Kiem tra lai boi canh lich su tu cac sach nghien cuu khac 

(4) Chu ky doc Kinh thanh thu tu 

1 . Doc lai don vi ngu van dang nghien cuu tu nhieu ban dich khac 
(i) Dich sat tirng chu (ban NKJV, NASB, NRSV) 

(ii) Dich tuong duong, uyen chuyen (TEV, JB) 

(iii) Dich theo loi dien y (Living Bible, Amplified Bible, Ban Dien Y) 

2. Tim kiem cac cau true ngu phap va van chuong 
(i) Cac cum tu lap di lap lai, Epheso 1:6, 12, 13 
(ii) Cac cau tnic ngu phap lap di lap lai, Roma 8:31 

vi 



(iii) Cac khai niem tuong phan 

3 . Liet ke nhung muc sau day 
(i) Cac tu ngu quan trong 
(ii) Cac tu ngu bat thuong 

(iii) Cac cau true ngu phap quan trong 

(iv) Cac tu ngu, ve cau, hay cau van kho hieu 

4. Tim cac phan doan song song tuong duong 

(i) Tra xem phan doan Kinh thanh day ro rang nhat ve chu de ban dang nghien cuu 

a) Cac sach "than hoc he thong" 

b) Cac Kinh thanh doi chieu 

c) Kinh thanh phu dan 

(ii) Tim mot cap nghich ly (paradoxical pair) trong chu de ban nghien cuu. Nhieu le that 

Kinh thanh duoc trinh bay theo cac cap bien chung (dialectical pairs); cac mau thuan 
trong cac he phai thuong den tu each do ban van (proof-texting) chi phan nua van de 
duoc trinh bay trong Kinh thanh. Vi Toan bo Kinh thanh deu duoc linh cam, chung ta 
phai tim kiem su diep tron ven cua no de cung cap mot su can bang ve Kinh thanh 
trong each giai nghia cua minh. 

(iii) Tim xem cac phan doan tuong duong trong cung mot sach, cung mot tac gia, hay cung 
mot the loai van chuong; Kinh thanh tu no la nguoi giai nghia so mot boi vi no co 
mot tac gia duy nhat do la chinh Due Thanh Linh. 

5 . Dung sach nghien cuu kiem tra lai quan sat cua ban ve boi canh lich su va cac dip tien 
(i) Cac Kinh thanh co phan nghien cuu 

(ii) Cac tu dien bach khoa Kinh thanh, cam nang Kinh thanh hay tu dien Kinh thanh 

(iii) Cac sach nhap mon Kinh thanh 

(iv) Cac sach giai kinh (trong tien trinh nghien cuu cua ban den thoi diem nay, ban nen cho 

phep cong dong due tin thoi qua khu va hien tai, tham gia vao viec tro giiip va chinh 

sua cong trinh nghien cuu ca nhan cua ban). 

IV. Phan Ap Dung Sau Khi Giai Nghia 

Tai day chung ta xoay qua phan ap dung. Ban da danh thi gio de tim hieu ban van trong boi canh 
nguyen thuy cua no; bay gio ban phai ap dung no trong cuoc song cua ban, van hoa cua ban. Toi dinh 
nghia tham quyen cua Kinh thanh la "nhan biet dieu ma tac gia nguyen thuy muon noi cho thoi cua ong 
va ap dung le that do cho thoi chung ta." 

Phan ap dung phai theo sau phan giai nghia y dinh nguyen thuy cua tac gia ca xet ve thoi diem Ian 
each lap luan. Chung ta khong the ap dung mot phan doan Kinh thanh cho thoi cua chung ta ngay nay khi 
chung ta chua hieu no noi gi cho thoi dai cua no! Mot phan doan Kinh thanh khong the co y nghia ma no 
chua bao gio co tu truoc! 

Dan y chi tiet cua ban, va phan dan y viet thanh doan (chu ky doc thu ba) se la nguoi dan duong cho 
ban. Phan ap dung phai duoc nit ra tu cap phan doan chu khong phai tu tung chu rieng le. Tu ngu chi co 
nghia trong boi canh rieng cua no ma thoi. Nguoi duoc linh cam duy nhat trong tien trinh giai nghia la 
chinh tac gia nguyen thuy. Chung ta chi theo su dan duong cua nguoi nay duoi su soi sang cua Due 
Thanh Linh. Nhung su soi sang khong phai la linh cam. De co the noi, "Due Chua Troi co phan nhu vay," 
chung ta phai buoc minh theo y dinh cua tac gia nguyen thuy. Phan ap dung phai lien he cu the den y 
tuong chung cua Toan bo sach, cua tung don vi ngu van va tung y tuong pha trien o cap phan doan. 
Dung de cac van de cua thoi dai chung ta xen vao giai nghia Kinh thanh; hay de tu Kinh thanh noi! Dieu 
nay doi hoi chung ta phai nit ra cac nguyen tac tu ban van. Neu ban van ho tro cho nguyen tac do, thi dieu 
do la hop ly. That khong hay chut nao vi nhieu khi cac nguyen tac cua chung ta chi la 'cua chung ta,' ma 
khong phai la cua Kinh thanh. 

Khi ap dung Kinh thanh, can phai nho rang mot va chi mot y nghia duy nhat tuong ling voi mot phan 
doan Kinh thanh cu the (tru cac loi tien tri). Y nghia no lien he den y dinh cua tac gia nguyen thuy khi 
nguoi nay de cap den mot van nan hay mot nhu cau cua thoi dai ong ta. Nhieu ap dung co the duoc nit ra 

vii 



tu mot y nghia nay. Phan ap dung se dua vao nhu cau cua nguai nhan nhung phai lien he den y nghia cua 
tac gia nguyen thuy. 

V. Yeu To Thuoc Linh Cua Viec Giai Nghia 

Nhung phan truac cho den gia, toi ban den tien trinh 16-gich trong viec giai nghia va ap dung Kinh 
thanh. Bay gia toi se de cap ngan gon den phuong dien thuoc linh cua viec giai nghia Kinh thanh. Nhung 
muc kiem tra sau day da giup ich cho toi: 

(1) Cau xin su giup do cua Due Thanh Linh (xem I C6-rinh-t6 1:26-2: 16). 

(2) Cau xin Chua tha toi va tay rua nhung toi loi biet duac (I Giang 1:9). 

(3) Cau xin su khao khat biet Chua cang hon (Thi thien 19:7-14; 42: 1 va tiep theo; 119: 1 va tiep 
theo). 

(4) Ap dung nhung y tuong sau sac vao cuoc song cua ban ngay lap tuc 

(5) Luon khiem nhuong va chiu hoc hoi 

Kho ma giu duac su quan binh giua tien trinh 16-gich va su huong dan thuoc linh cua Due Thanh 
Linh. Nhung cau noi sau day da giup toi giu duac su quan binh nay: 

(1) Trich tu sach Scripture Twisting, cua James Sire, trang 17-18: 

"Su soi sang den voi tri 6c cua dan su Due Chua Troi- no khong chi den voi nhung nguai duac tuyen lira 
thuoc linh. Khong co thanh phan bac thay trong Co doc giao theo Kinh thanh, khong co nhung nguai dac 
biet duac soi sang, khong co nhung nguai ma tat ca cac su giai thich hop ly phai thong qua ho. Va vi vay, 
mac du Due Thanh Linh ban cac an tu dac biet ve su khon ngoan, tri thuc va phan biet thuoc linh cho mot 
so nguai, Ngai khong giao cho cac Co doc nhan tai nang nay quyen lam nhung nguai duy nhat co tham 
quyen giai nghia loi cua Ngai. Dieu nay hoan toan tuy thuoc vao dan su cua Ngai muon hoc, muon xem 
xet va phan biet cac van de chieu theo Kinh thanh la quyen sach dung lam tham quyen ngay ca doi voi 
nhung nguai Chiia cho co nhung kha nang dac biet. Tom lai, gia dinh ma toi muon neu ra trong Toan bo 
tap sach nay la Kinh thanh la mac khai that cua Due Chua Troi cho Toan the nhan loai, Kinh thanh la 
tham quyen tuyet doi cua chung ta tren tat ca cac van de ma no noi den, va no khong phai la mot dieu gi 
do hoan toan huyen bi nhung nhung nguai binh dan 6 moi van hoa deu co the hieu duac." 

(2) Trich tu Protestant Biblical Interpretation, cua Bernard Ramm, khi noi ve Kierkegaard, trang 75 : 
Theo Kierkegaard viec nghien cuu Kinh thanh tren phuong dien ngu phap, tu vung, va lich su la dieu can 
thiet nhung do chi la mo dau cho viec that su doc Kinh thanh. "De doc Kinh thanh nhu la loi Due Chua 
Troi mot nguai phai doc no voi tam long noi cua mieng, voi su hon ho trong mong, trong cuoc doi thoai 
voi Due Chua Troi. Doc Kinh thanh mot each vo y, cau tha, theo kieu hoc gia hay nha nghe thi khong 
phai la doc loi Due Chua Troi. Khi mot nguai doc lai Chua nhu doc buc thu tinh, nguai do dang doc loi 
Due Chua Troi." 

(3) Trich tu The Relevance of the Bible, cua H.H. Rowley, trang 19: 

"Khong co mot su hieu biet Kinh thanh don thuan theo tri thuc nao, cho du co day du den dau, co the so 
huu duac tat ca cac chau bau cua no. No khong khinh thuong nhung su hieu biet nay, vi day la dieu can 
de co the hieu mot each hoan chinh. Nhung no phai dan den su hieu biet thuoc linh cua cac chau bau 
thuoc linh trong sach do neu no muon tro nen hoan chinh. Va de co the hieu cac van de thuoc linh nhu 
vay, thi dieu gi do cao hon su nhay ben ve tri thuc la can thiet. Cac van de thuoc linh duac nhan biet theo 
each thuoc linh, va moi nguai hoc Kinh thanh deu can co thai do don nhan thuoc linh, mot su ham thich 
tim thay Chua dan den viec nguai do tu dau phuc Ngai, neu nguai do muon vuot qua tam nghien cuu theo 
tinh chat khoa hoc cua minh de di den mot su thua huong giau co hon ve dieu cao quy nhat trong tat ca 
cac sach nay." 

VI. Phuxmg Phap Sir Dung Trong Tap Sach Nay 

Tap Huang Dan Nghien Cuu Giai Kinh duac thiet ke nham giup ban trong qua trinh giai nghia Kinh 
thanh qua cac each sau: 

1 . Mot dan y lich su ngan duac giai thieu a moi sach. Sau khi ban da thuc hien "chu ky doc thu ba" 
ban nen kiem tra lai thong tin nay. 



VIII 



2. Cac nhan xet sau sac ve boi canh dugc trinh bay a dau moi chuang. Dieu nay giup ban thay cac 
dan vi ngu van noi ket nhau nhu the nao. 

3 . dau moi chuang hay a cac dan vi ngu van chinh, cac phan chia doan va tieu de duac trinh bay 
tu nhieu ban dich khac nhau: 

1 . Ban United Bible Society, ban Hy lap, hieu dinh Ian thu tu (UBS 4 ) 

2. Ban New American Standard Bible, cap nhat nam 1995 (NASB) 

3 . Ban New King James Version (NKJV) 

4. Ban New Revised Standard Version (NRSV) 

5 . Ban Today' s English Version (TEV) 

6. Ban the New Jerusalem Bible (NJB) 

Cac each chia doan khong duac linh cam. Chung phai duac xac nhan tu boi canh cua no. Bang each 
doi chieu cac ban dich hien dai tu cac ly thuyet dich va quan diem than hoc khac nhau, chung ta co the 
phan tich duac cau true y tuong gia dinh la dung tu tac gia nguyen thuy. Moi phan doan co mot le that 
chinh. Dieu nay con duac goi la "cau chu de" hay "y tuong trong tarn cua ban van." Y tuong hop nhat 
nay la chia khoa dan den su giai nghia hap ly ve mat lich su va van pham. Khong mot nguoi nao nen giai 
nghia, giang hay day dua tren mot don vi it hon la mot phan doan! Cung nen nho rang moi phan doan deu 
lien he den cac phan doan xung quanh no. Dieu nay giai thich tai sao viec lap dan y o cap do phan doan 
cho Toan bo sach la quan trong. Chung ta phai co kha nang theo doi duac su phat trien y tuong mot each 
logich ve mot chu de do tac gia nguyen thuy duac su linh cam trinh bay. 

4. Cac chu thich cua Bob di theo phuong phap giai nghia theo tung cau. Dieu nay buoc chung ta 
phai di theo y tuong cua tac gia nguyen thuy. Cac chu thich nay cung cap thong tin thuoc ve cac 
lanh vuc sau: 

a. Boi canh ngu van 

b. Cac nhan xet sau sac ve lich su va van hoa 

c. Cac thong tin ngu phap 

d. Cac nghien cuu theo tu 

e. Cac doan Kinh thanh tuong ling 

5 . mot so cho trong tap giai nghia nay, phan ban van in theo ban New American Standard Version 
(cap nhat nam 1995) se duac bo sung bang cac ban dich hien dai khac: 

a. Ban King James moi (NKJV) la ban dich dua tren ban thao truyen thong goi la ban tieu chuan 
(the Textus Receptus). 

b. Ban hieu dinh tieu chuan (the New Revised Standard Version) la ban dich theo rung chu 
duac xuat ban boi National Council of Churches of the Revised Standard Version. 

c. Ban tieng Anh ngay nay (the Today's English Version) la mot ban dich tuong duong va uyen 
chuyen xuat ban boi American Bible Society. 

d. Ban Jerusalem Bible (JB) la mot ban dich tieng Anh dua tren ban dich tieng Phap cua Cong 

6. Doi voi nhung nguoi khong biet tieng Hy lap, viec doi chieu cac ban dich Anh ngu giup xac dinh 
duac mot so van de trong ban van: 

a. Cac di ban 

b. Cach su dung tu 

c. Cac ban van va cau true ngu phap kho 

d. Cac ban van khong ro y 

7. cuoi moi chuang deu co cac cau hoi thao luan lien quan den van de, duac cung cap de huong 
den mot so van de giai thich chinh trong doan do. 



IX 



GIO»I THIEU SACH GIA-CO 



LOT MO DAU 

A. Day la quyen sach Tan Uoc duoc Soren Kierkegaard yeu thich boi vi no nhan manh den nep song 
thuc hanh hang ngay cua Co Doc Giao. 

B. Nhung no lai la quyen sach trong Tan Uoc ma Martin Luther khong may thien cam, boi vi co ve nhu 
no doi nghich voi giao ly "su xung cong binh boi due tin" ma Phao-16 nhan manh trong thu R6-ma va 
Ga-la-ti. 

C. Sach nay co the loai rat khac biet voi nhung sach khac trong Tan Uoc 

1 . No giong nhu mot loai sach Cham-ngon cho Giao Uoc mdi (the loai van chuong khon ngoan) do 
mot vi tien tri sot sang viet. 

2. No duoc viet khong lau sau khi Due Chua Gie-xu chet nen con mang dam chat Do thai va thuc 
hanh. 

TAC GIA 

A. Tac gia theo truyen thong la Gia-co (ten trong tieng Do Thai la "Gia-cop"), em ke cua Due Chua Gie- 
xu (mot trong bon nguoi em cua Chua, xem Ma-thi-o 13:55; Mac 6:3; C6ng-vu 1:14; 12:17; Ga-la-ti 
1:19). Ong la lanh dao cua Hoi thanh Gie-ru-sa-lem (khoang nam 48-62 sau Chua, xem C6ng-vu 
15:13-21; Ga-la-ti 2:9). 

1 . Ong duoc goi la "Gia-co Cong Chinh" va sau do co bi gan biet danh la "dau goi lac da" boi vi 
ong thuong xuyen quy goi cau nguyen (theo Hegesippus, Eusebius trich dan). 

2. Gia-co khong phai la tin do cho den sau khi Chua phuc sinh (xem Mac 3:21; Giang 7:5). Due 
Chua Gie-su da hien ra voi ong each ca nhan sau khi Ngai phuc sinh (xem I C6-rinh-to 15:7). 

3. Ong co mat voi cac su do tren phong cao (xem C6ng-vu 1:14) va chac cung co mat khi Due 
Thanh Linh giang lam trong Le Ngu Tuan. 

4. Ong co gia dinh (xem I C6-rinh-to 9:5). 

5. Phao-16 xem Gia-co nhu la cot tru cua Hoi thanh (co the la Su do, xem Ga-la-ti 1:19) nhung 
khong thuoc trong so muoi hai Su do (xem Ga-la-ti 2:9; C6ng-vu 12: 17; 15: 13ff). 

6. Trong quyen Antiquities of the Jews, 20:9:1, Josephus cho biet Gia-co bi nem da nam 62 sau 
Chua theo lenh cua phe Sa-du-xe trong Toa cong luan; nhung theo truyen thuyet khac (Clement 
of Alexandria hoac Hegesippus, nhung tac gia trong the ky thu hai) thi Gia-co bi xo xuong tu 
vach den tho. 

7. Trong nhieu the he noi tiep sau khi Due Chua Gie-su chet, co mot than nhan cua Due Chua Gie 
xu duoc cu lam lanh dao cua Hoi thanh Gie-ru-sa-lem. 

B. Trong quyen Studies in the Epistle of James, A. T. Robertson xac nhan quyen tac gia cua Gia-co: 

"Co nhieu bang chung cho thay thu tin nay duoc viet boi tac gia cua bai dien thuyet trong 
C6ng-vu 15:13-21 — Cac diem tuong tu trong tu tuong sau sac cung voi van phong tinh te den do 
nhu la bat chuoc hay la sao chep. Su giong nhau nhu vay cung xuat hien giua Thu Gia-co va Thu 
An-ti-6t, duong nhu cung do Gia-co viet (C6ng-vu 15:23-29). Ben canh do, con co nhung doan 
ke hoi tuong ro rang ve Bai giang Tren Nui ma co the chinh Gia-co da nghe true tep hay it nhat la 
duoc ke lai nhung diem cot yeu. Trong buc thu co nhung hinh anh song dong cang lam noi bat 
len tinh chat dac thu trong each giang day cua Due Chua Gie-xu" (trang 2). A. T. Robertson tiep 
noi quan diem cua J. B. Mayor trong tac pham The Epistle of St. James, trang iii-iv. 



C. Co hai nguoi khac cung co ten Gia-ca trong vong cac mon do duoc ke trong Tan Uoc. Tuy nhien, 
Gia-co, anh cua Giang, bi He-rot Ac-rip-ba I sat hai rat som khoang nam 44 sau Chua (xem C6ng-vu 
12:1-2). Gia-co con lai, la "nho" hay la "tre hon" (xem Mac 15:40), thi khong bao gio duoc nhac den 
ben ngoai danh sach ke ten cac su do. Tac gia cua thu tin nay thi ro rang duoc biet den nhieu hon. 

D. Co ba gia thuyet ve moi lien he giua Gia-co va Due Chua Gie-xu: 

1. Jerome noi rang Gia-co la anh em ho voi Due Chua Gie-xu (con cua Ma-ri vo Co-le-6-ba). 
Jerome suy dien dieu nay dua vao viec so sanh giua Ma-thi-o 27:56 voi Giang 19:25. 

2. Truyen thong cua Cong giao La ma cho rang Gia-co la em ke tu cuoc hon nhan truoc do cua Gio- 
sep (xem nhan xet cua Origen ve Ma-thi-o 13:55 va Epiphanius trong quyen Heresies, trang 78). 

3. Tertullian (nam 160-220 sau Chua), Helvidius (nam 366-384 sau Chua) cung voi da so Tin Lanh 
Cai Chanh tin rang Gia-co thuc su la nguoi em ke cua Due Chua Gie-su, con cua Gio-sep va Ma- 
ri (xem Mac 6:3; I C6-rinh-to 9:5). 

4. Quan diem 1 va 2 duoc phat trien de bao ve cho giao ly cua Cong giao La ma ve su dong trinh 
trpn doi cua Ma-ri. 

THOfI DIEM 

A. Neu thua nhan quyen tac gia nhu tren thi co the dan den mot trong hai thoi diem thich hop sau: 

1. Thoi diem som, truoc Giao hoi nghi Gie-ru-sa-lem (C6ng-vu 15) vao khoang nam 49 sau Chiia 
(neu thoi diem nay chinh xac thi Gia-co la sach Tan Uoc duoc luu hanh som nhat). 

2. Thoi diem tre, truoc khi Gia-co qua doi vao khoang nam 62 sau Chua. 

B. Thoi diem som co cac diem thuyet phuc: 

1 . Viec dung chu "nha hoi" trong 2:2 

2. Khong de cap den to chuc Hoi thanh 

3 . Viec dung chu "truong lao" theo each hieu cua nguoi Do thai trong 5:14 

4. Khong nhac den su tranh cai quanh de tai truyen giang cho nguoi ngoai bang (xem C6ng-vu 15) 

5 . Gia-co duong nhu viet cho nhung cong dong tin huu Do Thai ben ngoai Gie-ru-sa-lem va co the 
la ben ngoai xu Pa-lec-tin (xem 1:1) 

C. Thoi diem tre co cac diem thuyet phuc: 

1. Co the su phan hoi cua Gia-co trong 2: 14-20 lien he den thu R6-ma cua Phao-16 (xem 4: Iff), thi 
hanh mot duong huong nguoc lai de hieu chinh each thuc ap dung sai bay cua cac ta giao (xem II 
Phi-e-ro 3:15-16). Neu diem nay chinh xac, thi de tua thich hop cho sach Gia-co se la "su chinh 
sua quan binh." 

2. Thu duong nhu thua nhan cac giao ly can ban cua Co Doc Giao boi vi chung hoan toan khong 
duoc nhac den trong thu. 

NGETCJI NHAN THtT 

A. Chi tiet de cap den "muoi hai chi phai tan lac khap the gioi" (1:1) la goi y chinh. Kem theo do, viec 
gop thu vao nhom "cac thu tin chung" (cac thu goi den cho nhieu Hoi thanh) bay to tinh chat duoc 
pho bien rong rai cua no. Hien nhien, neu goi cho Hoi thanh chung chung thi khong cu the bang de 
cap den mot nhom ca nhan cu the nhung bi tan lac: do co the la cac Co-D6c Nhan Do thai o ben ngoai 
xu Pa-lec-tin. 

B. Co the giai thich cum tu trong 1 : 1 theo ba each 

1 . Nguoi Do thai — Su giai thich nay duong nhu khong chac chan boi vi chu "anh em" duoc dung 
nhieu Ian. Mac du co viec thieu de cap den nhung le that Phuc am chinh yeu ve Due Chua Gie- 
xu, nhung sach Gia-co co de cap cu the ve due tin trong Dang Christ (xem 2:1). Co vai chi phai 



trong so muoi hai chi phai nguyen thuy khong hoi huong sau thdi ky luu day tai Ba-by-16n. 
Nhung chi tiet nay cung chi la hinh bong duoc dung each bieu tuong cho nhung tin huu (xem 
Khai-huyen 7:4-8). 

2. Cac Co-D6c Mian nguoi Do thai — Co the each giai thich nay thich hop nhat boi vi tinh chat Do 
thai dac thu cua thu va vi tri lanh dao trong Hoi thanh Gie-ru-sa-lem cua Gia-co. 

3 . Hoi thanh nhu la dan Y-so-ra-en thuoc linh — Day la sir giai thich co the chap nhan, boi vi each 
dung cum tu "nguoi Do thai ly huong" trong I Phi-e-ro 1:1 ket hop voi sir am chi den Hoi thanh 
nhu la dan Y-so-ra-en thuoc linh cua Phao-16 (bao gom tin huu nguoi Do thai va nguoi ngoai 
bang) xem R6-ma 2:28-29; 4: 16ff; Ga-la-ti 3:29; 6: 16; I Phi-e-ro 2:5,9. 

LYDO 

Co hai gia thuyet chinh: 

A. Co gang ap dung Giao uoc Moi cu the cho cac Co-D6c Nhan Do thai the ky thu nhat song trong moi 
tnrong ngoai giao. 

B. Mot so nguoi tin rang co nhung nguoi Do thai giau co bat bo cac Co-D6c Nhan nguoi Do thai. Cung 
co the cac Co-D6c Nhan dau tien phai chiu su nguoc dai bai Do Thai cua ngoai giao. Hien nhien, day 
la thoi ky cua su bat bo va thieu thon vat chat (xem 1:2-4,12; 2:6-7; 5:4-11,13-14). 

THE LOAI VAN CHtTONG 

A. La thu hay bai giang nay bay to kien thuc ve the loai van chuong khon ngoan, gom ca trong Kinh 
Thanh (Giop-Nha Ca) va sach khong duoc kinh dien thuoc giao doan giua hai giao uoc (sach 
Ecclesiasticus khoang nam 180 tnroc Chua). La thu nhan manh den each song thuc hanh — due tin 
hanh dong (xem 1:3-4). 

B. Trong nhieu phuong dien, thu nay co van phong rat giong voi cac giao su day khon ngoan nguoi Do 
thai cung nhu cac giao su luu dong day dao due Hy lap va La ma (nhu cac giao su Stoic). Vi du nhu: 

1 . Cau tnic long leo (nhay tu chu de nay sang chu de khac) 

2. Nhieu menh lenh (co den 54 menh lenh) 

3. Loi chi trich manh (the hien trong hinh thuc gia dinh co nguoi chong doi neu nghi van, xem 2:18; 
4: 13). Hinh thuc nay cung duoc thay trong sach Ma-la-chi, R6-ma, va I Giang. 

C. Du chi co mot vai trich dan true tiep tu Cuu l/oc (xem 1:11; 2:8,1 1,23; 4:6), nhung sach nay giong 
sach Khai Huyen am chi gian tiep den Cuu Uoc trong nhieu cho. 

D. Dan y cua sach Gia-co gan nhu la dai hon ca sach. Dac diem nay the hien each thuc nhay tu chu de 
nay sang chu de khac cua cac hoc gia Do Thai Giao de thu hut su chii y cua thinh gia. Cac hoc gia Do 
Thai Giao goi each thuc nay la "xau ngoc thanh chuoi". 

E. Thu Gia-co duong nhu la su ket hop cua nhieu the loai van chuong Cuu Uoc: (1) hien triet (cua cac 
giao su khon ngoan) va (2) tien tri (giong nhu A-mot hay la Gie-re-mi). Gia-co su dung cac le that 
Cuu Uoc nhung "bao phu ben ngoai" cho chiing bang nhung su giang day trong Bai Giang Tren Niii 
cua Due Chiia Gie-xu (xem phan B. trong phan noi dung ben duoi). 

NOI DUNG 



A. Gia-ca su dung nhieu am chi den nhung loi phan cua Due Chua Gie-xu trong cac sach Phuc Am 
Cong Quan, nhieu han moi sach Tan Uoc khac (vi du 1:5,6,22; 2:5,8,13; 3:12,18; 4:10,12; 5:12). Co 
the thu Gia-co co ca nhung trich dan tu Due Chua Gie-xu (xem 1:27; 2:13; 3:18; 4:11-12,17). 

B. Gia-co hoi tuong lai Bai Giang Tren Nui. 



Gia-co" 



2 

4 

5 

12 

20 

22-25 

5 

8 

13 

6 

12 

18 

4 

11-12 

13 

2 

10-11 

12 



Bai Giang Tren Nui 



Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 
Ma-thi 



-o 5:1-2 

■o5:48 

■o 7:7 (21:26) 

-o 5:3-11 

-o5:22 

-o 7:24-27 

■o 5:3 (25:34) 

-o 5:43; 7:12 

-o 5:7 (6:14-15; 18:32-35) 

-0 5:22,29,30 

-o7:16 

■o 5:9; 7:16-17 

■o 6:24 

■o7:l 

-o6:34 

-o 6: 19-20 

-o5:12 

■o 5:34-37 



C. Thu Gia-co la than hoc ung dung (due tin khong viec lam thi chef). Trong so 108 cau, thi co den 54 
cau la menh lenh. 

TIEN TRINH KINH DIEN 



A. Thu Gia-co duoc tiep nhan cham tre voi nhieu kho khan. 



1. 



4. 



Gia-co khong co trong danh sach kinh dien "Muratorian Fragment" o R6-ma co khoang nam 200 

sau Chua. 

Gia-co cung khong co trong trong danh sach kinh dien "danh sach Cheltenham" (con duoc goi la 

danh muc Karl Mommsen) o Bac Phi co khoang nam 360 sau Chua. 

No cung khong duoc liet ke trong ban dich Tan Uoc tieng Latin Co. 

Eusebius liet ke no vao trong so nhung sach con nghi van (He-bo-ro, Gia-co, II Phi-e-ro, II va III 

Giang, Giu-de, Khai Huyen) trong tac phamHist. Eccl 11:23:24-24; 111:25:3. 

No khong duoc tiep nhan trong Tay Giao Hoi cho den tan the ky thu tu va khong duoc Dong 

Giao Hoi xem la tai lieu dang tin cho den khi hieu dinh ban Peshitta la ban dich Kinh Thanh tieng 

Sy-ri vao the ky thu nam. 

No bi Theodore of Mopsuetia (nam 392-428 sau Chua) la lanh dao cua truong phai giai nghia 

Kinh Thanh tai An-ti-6t loai bo (ong loai bo tat ca cac thu tin pho quit). 

Erasmus co nhieu nghi ngo ve no, cung nhu Martin Luther da goi no la "thu tin rom rac" boi vi 

ong nhan thay no mau thuan voi "su xung cong binh bang due tin" duoc nhan manh trong sach 

R6-ma va Ga-la-ti. 



B. Bang chung ve tinh xac thuc cua thu Gia-co: 



1 . Gia co dirge de cap each gian tiep trong cac tac pham cua Clement of Rome (nam 95 sau Chua) 
va sau do trong the ky thu hai boi Ignatius, Polycarp, Justin Martyr va Irenaeus. 

2. Mac du khong duoc ke la kinh dien nhung Gia-co thong dung, Shepherd of Hernias tac pham Co- 
Doc-Giao duoc viet vao khoang nam 130 sau Chua co nhac den no. 

3. No duoc trich dan true tiep boi Origen (nam 185-245 sau Chua) trong sach giai kinh Giang cua 
ong, xem XIX: 23. 

4. Trong tac pham Hist. Eccl. 2:23, Eusebius liet ke Gia-co trong so "nhung sach nghi van", nhung 
co bo tuc rang no duoc tiep nhan trong hau het cac Hoi Thanh. 

5. Gia-co duoc bao gom trong ban Kinh Thanh hieu dinh tieng Sy-ri nam 412 sau Chua (goi la ban 
Peshitta). 

6. Origen va John of Damascus o mien Dong cung voi Jerome va Augustine o mien Tay ung ho viec 
tiep nhan sach nay vao trong Kinh Thanh. Thu Gia-co duoc chinh thuc nhan vao kinh dien tai 
Giao hoi nghi tai Hippo, nam 393 sau Chua, va Carthage, nam 397 sau Chua va sau do mot Ian 
nua vao nam 419 sau Chua. 

7. Thu Gia-co duoc tiep nhan boi Chrysostom (nam 345-407 sau Chua) va Theodoret (nam 393-457 
sau Chua), ca hai deu la lanh dao cua truong phai giai nghia Kinh Thanh tai An-ti-6t. 

CHU KY DOC KINH THANH LAN THlT NHAT (xem trang vi) 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc toan bo sach nay mot Ian. Viet ra chu de trong tarn cua ca sach theo loi rieng cua ban. 

1 . Chu de cua toan bo sach 

2. The loai van chuong 

CHU KY DOC KINH THANH LAN HAI (xem trang vi-vii) 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. 
Moi nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due 
Thanh Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai 
kinh. 

Doc lai toan bo sach nay Ian thu hai trong mot Ian doc. Lap dan y cac chu de chinh va viet mot 
cau de dien ta moi chu de. 

1 . Chu de cua don vi ngu van thu nhat 

2. Chu de cua don vi ngu van thu hai 

3 . Chu de cua don vi ngu van thu ba 

4. Chu de cua don vi ngu van thu tu 

5. Van van... 



GIA-C0 1:1-27 



CAC CACH CHIA DOAN THEO CAC BAN DICH HIEN DAI 



UBS 4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Lot chao tham 




Lot chao den Muoi hai 
chi phai 


Loi chao tham 




Loi chao tham 


Nguoi nhan thu va cac loi 
chao tham 


1:1 




1:1 


1:1 




1:1 


1:1 


Due tin va Khon 
ngoan 




Lot ich tir nhung sir 
thu thach 


On phuoc trong 
thu thach 


su 


Due tin va Khon 
ngoan 


Thu thach la mot dac an 


1:2-8 




1:2-8 


1:2-4 
1:5-8 




1:2-8 


1:2-4 

Loi cau nguyen voi tin chac 

1:5-8 


Ngheo va Giau 




Quan diem ve Giau va 
Ngheo 






Ngheo va Giau 


Phan cua ke giau 


1:9-11 




1:9-11 


1:9-11 




1:9-11 


1:9-11 


Thu thach va cam 


do 


Kinh men Chua trong 
thu thach 






Thu thach va cam 
d§ 


Cam do 


1:12-15 




1:12-18 


1:12-16 




1:12-15 


1:12 

1:13-15 

Tiep nhan Loi va thuc hanh 


1:16-18 






1:17-18 




1:16-18 


1:16-17 
1:18 


Nghe va lam theo Lot 


Pham chat can co trong 
su thu thach 


Su tho phuong 


that 


Nghe va Lam 


Ton giao that 


1:19-21 




1:19-20 

Lam theo chu khong 
phai chi nghe ma thoi 

1:21-27 


1:19-21 




1:19-21 


1:19-21 


1:22-25 






1:22-25 




1:22-25 


1:22-25 


1:26-27 






1:26-27 




1:26-27 


1:26-27 



*Mac du khong duoc linh cam nhung viec phan doan va cau la chia khoa de hieu va theo doi y tuong 
nguyen thuy cua tac gia. Moi ban dich hien dai deu co phan phan doan va torn tat doan. Moi doan co mot 
chu de, mot le that, mot y tuong trong tarn. Moi ban dich co each chia doan dac biet rieng cua no de co 
dong lai cac chu de nay. Khi doc mot ban van, hay tu hoi chinh minh ban dich nao giup ban nam duoc 
chu de qua loi chia doan va cau cua no. 

moi doan, chiing ta phai doc Kinh thanh truoc va tim each xac dinh cac chu de (phan doan) cua no, 
sau do so sanh su hieu biet nay voi cac ban dich hien dai. Chi khi nao chiing ta hieu duoc y dinh cua tac 
gia nguyen thuy bang each theo doi ly luan va each trinh bay cua ho, thi chung ta moi that su hieu duoc 
Kinh thanh. Chi co tac gia nguyen thuy duoc linh cam- nguoi doc khong co quyen thay doi hay bo sung 
vao su diep. Tuy nhien, nhung nguoi doc Kinh thanh co trach nhiem ap dung nhung le that duoc linh cam 
nay vao cuoc song hang ngay cua ho. 



Lira y rang tat ca cac thuat ngfr va nhfrng chfr viet tat deu dime giai thich ro rang trong Phu luc 
mot, hai, va ba. 

CHU KY DOC LAN THlT BA (xem trang vii) 

THEO DOI Y DINH CUA TAC GIA NGUYEN THUY THEO TlfNG PHAN DOAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong sir soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Dire Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc het doan nay trong mot Ian doc. Xac dinh cac chu de. Doi chieu each chia doan theo chu de cua 
ban voi cac ban dich hi en dai. Cach chia doan khong duoc linh cam nhirng no la chia khoa de theo doi y 
tuong cua tac gia nguyen thuy, von la trong tam cua viec giai nghia. Moi phan doan deu co mot va chi 
mot chu de. 

1 . Phan doan 1 

2. Phan doan 2 

3 . Phan doan 3 

4. Van van... 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH 

dAn Y DE NGHI CHO CHtTONG 1 

Co nhieu each de lap dan y cho chuong nay. Mot trong nhung each do la liet ke nhung dac tinh cua 
nhung tin huu da duoc cuu va tnrong thanh so sanh voi nhung tin huu cung da duoc cuu nhung con yeu 
duoi: 



TRtTdNG thAnh 



1. 

2. 
j. 
4. 
5. 
6. 
7. 



9. 

10 

11 



Vui mung giua thu thach (1:2) 

Cau xin su khon ngoan de chiu thu thach (1:5) 

Khong nghi ngo trong cau nguyen (1:6) 

Vinh hien trong Dang Christ (1:9) 

Ben do trong thu thach (1:12) 

Mau nghe, cham noi, cham gian (1:19) 

Bo di moi dieu 6 ue (1:21) 

Tiep nhan loi cua Due Chiia Troi (1:21) 

lam theo loi cua Due Chua Troi (1 :22) 

xem xet va ghi nho loi cua Due Chua Troi (1 :24-25) 

Than trong trong loi noi (1:20) 

Giiip do nguoi thieu thon (1:27) 

Giu minh thanh sach khoi the gian (1:27) 



YEU DUOI 

(khong vui mung) 

(khong cau xin) 

nghi ngo 

vinh hien noi cua cai 

guc nga tnroc thu thach 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 

(nguoc lai) 



NGHIEN CUU TIT NGlT VA CUM TlT 



BANNASB1:1 

1 Gia-cff, toi to" Due Chua Troi va Due Chua Jesus Christ, dat cho muoi hai chi phai 6" tan 
lac, chiic binh an! 



1:1 "Gia-co 1 " Day la ten trong tieng Hy lap tuong ling voi ten Gia-cop trong tieng Do thai. 6ng duoc biet 
trong vong ca nguoi Do thai Ian cac Co-D6c Nhan tai Gie-ru-sa-lem voi biet danh "Gia-co Cong Chinh." 
Ong tro thanh nguoi lanh dao duoc kinh trong cua Hoi thanh Gie-ru-sa-lem (xem C6ng-vu 15). Mot so 
bang chiing theo truyen thong am chi rang dieu do la do moi lien he huyet thong cua ong voi Due Chua 
Gie-xu. Duong nhu day la kieu mau cho Hoi Thanh nay trong nhieu the he. Mot ly do khien toi (tac gia) 
tin rang thu Gia-co khong phai chi la mot tac pham gia danh muon ten cua Gia-co boi vi Gia-co khong cu 
the xac nhan chinh minh hay la moi lien he cua ong voi Due Chua Gie-xu. Su khiem nhuong la dac tinh 
cua cac tac gia Tan Uoc. 

H "toi to 1 " Dieu nay bay to (1) su khiem nhuong hay la (2) mot danh hieu danh du cua Cuu Uoc (giong 
nhu M6i-se, Da-vit). R6 rang no duoc dung doi lap voi chu "Chua" (xem Giu-de cau 1). 

H "Dux Chiia Troi va Due Chiia Jesus Christ" Cum tu SO HUtJ CACH nay ket hop Due Chua Troi 
va Due Chua Gie-xu o mot dang tuong duong trong ngti phap de xac nhan su binh dang cua Due Chua 
Gie-xu voi Due Chua Troi (xem Tit 2:13; II Phi-e-ro 1:1; Giang 20:28). No cung dung de lien ket Due 
Chua Cha va Due Chua Con vao trong cung mot hanh dong (xem I Te-sa-16-ni-ca 3: 1 1; II Te-sa-16-ni-ca 
2:16). Cac tac gia Tan Uoc thuong su dung danh hieu "Chiia" (trong tieng Hy lap la kurios, la tu dong 
nghia voi chu adon trong tieng Do thai, ca hai duoc dich la "chu", "chiia", "chong") de xac nhan than tinh 
cua Gie-xu nguoi Na-xa-ret. Day cung la chu duoc dung de dich danh hieu "Due Gie-ho-va" tu tieng Do 
thai trong Cuu Uoc sang tieng Hy lap trong ban Septuagint (xem Xuat E-dip-to Ky 3: 14). 

H 

NASB "den mucri hai chi phai phan tan d" hai ngoai" 

NKJV "den muoi hai chi phai rai ra d" hai ngoai" 

NRSV "muoi hai chi phai d" trong su Tan Lac" 

TEV "den tat ca dan su Due Chiia Trcri tan lac tren khap the gicVi" 

NJB "muoi hai chi phai cua su Tan Lac" 

Danh hieu "muoi hai chi phai" la mot hinh bong bao gom cho tat ca cac tin huu Do thai. Ho la dan su 
moi cua Due Chiia Troi, dan Y-so-ra-en moi (xem R6-ma 2:28,29; Ga-la-ti 6:16; I Phi-e-ro 2:5,9). "Tan 
lac" trong nghia den la "nguoi Do thai ly huong" mot thuat ngu chi nguoi Do thai song ben ngoai xii Pa- 
lec-tin (xem Giang 7:35). Tai day no am chi den nhung nguoi tin Dang Christ (xem I Phi-e-ro 1:1 hoac 
Ga-la-ti 3:29). Hau het trong cac hoi chiing Co-D6c Nhan liic ban dau, phan dong la cac tin huu nguoi Do 
thai. 



CHU DE DAC BIET: SO MUOl HAI 






So muoi hai luon la bieu trung cho cac su sap xep 






1. 


Ngoai 
a. 
b. 


Kinh thanh: 
Muoi hai ky hieu hoang dao (Zodiac) 
Muoi hai thing trong mot nam 






2. 


Trong 
a. 
b. 


Cuu uoc 
Cac con cua Gia-cop (chi phai Y-so-ra-en) 
Bieu hien qua: 










(1) Muoi hai cot try ban tho (Xuat E-dip-to 


ky24 


4) 



(2) Muai hai vien ngoc tren ao cua thay te le thuong pham (tuang trung cho cac chi 
phai) (Xuat E-dip-to ky 28:21) 

(3) Muai hai 6 banh trong nai thanh tai den tam (Le-vi-ky 24:5) 

(4) Muai hai tham tu sai di do tham Ca-na-an (Dan so ky 13) (mot nguoi dai dien 
cho mot chi phai) 

(5) Muai hai cay gay (tieu chuan cua moi chi phai) trong su noi loan cua Co-re (Dan 
so ky 17:2) 

(6) Muai hai hon da cua Gio-sue (Gio-sue 4:3,9, 20) 

(7) Muai hai quan hanh chinh trong he thong hanh chinh cua Sa-16-mon (ICac Vua 
4:7) 

(8) Muai hai hon da noi ban tho cua E-li dang cho Due Gie-ho-va (I Cac Vua 18:3 1) 
Trong Tan uoc: 

a. Muai hai su do duac chpn 

b. Muai hai gio banh (moi su do mot gio) (Mathio 14:20) 

c. Muai hai ngoi cho cac mon do thai Tan uoc ngoi cai tri (chi 12 chi phai Y-so-ra-en) 
(Ma-thi-a 19:28) 

d. Muai hai dao thien su giai cuu Chua Gie-xu (Ma-thi-a 26:53) 

e. Bieu tuang trong Khai huyen: 

(1) 24 truong lao tren 24 ngai (4:4) 

(2) 144,000(12x12) (7:4; 14:1,3) 

(3) 12 ngoi sao tren vuong mien cua nguoi dan ba (2: 1) 

(4) 12 cua, 12 thien su tuang trung cho 12 chi phai (21:12) 

(5) 12 vien da tang cua thanh Gie-ru-sa-lem moi va tren do co ten 12 Su do (21:14) 

(6) 12 ngan ech-ta-do (21:16) (kich thuoc thanh moi Gie-ru-sa-lem) 

(7) Tuang thanh 144 cu-de (21:17) 

(8) 12 cua bang hot chau trong 21:21 

(9) Cay trong Gie-ru-sa-lem moi co 12 loai trai (moi thang mot loai) (22:2) 



H "chiic binh an" Day la dang thong thuong cua chu Hy lap (charein), nhung hiem khi xuat hien trong 
cac thu tin Tan Uoc. Chu nay co nghia den la "vui mung." Gia-co su dung each "chao mung" nay giong 
nhu trong C6ng-vu 15:23. Phao-16 bien doi no chut it tu "chao mung" sang "an dien" {charts). 



BAN NASB 1:2-4 

2 H&i anh em, hay coi sir thir thach tram be thoat den cho anh em nhir la dieu vui mimg tron 
ven, 3 vi biet rang sir thir thach dire tin anh em sanh ra sir nhin nhuc. 4 Nhimg sy nhin nhuc phai 
lam tron viec no, hau cho chinh miiih anh em ciing tron lanh toan ven, khong thieu thon chut 
nao. 



1:2 "hay coi" Day la dang MENH LENH TRUNG CACH THI BAT DINH (AORIST MIDDLE 
IMPERATIVE). Ban TEV dich la "xem nhu chinh minh." Ban Tan l/oc Williams dich la "anh em phai 
xem nhu." Gia-co dang keu goi nhung tin huu thuc hien mot quyet dinh ca nhan dut khoat ve viec ho se 
doi dien voi nhiing hoan canh trong doi song ho nhu the nao. Nhan biet Dang Christ se thay doi tat ca moi 
dieu! Chu nay co nghia den la "tinh tong ket lai!" Trong the gioi co dai, cac day so duac tinh tong cong a 
phia tren, chu khong phai o duoi cung nhu trong each tinh cua chiing ta. 

H "dieu vui mimg tron ven" "Tron ven" duac dat a vi tri dau cau trong ban van tieng Hy lap de nhan 
manh. Trong thu Gia-co thu thach khong phai la su vui mung, nhung cac ket qua cua chung co the vui 
mung (xem Ma-thi-a 5:10-12; Lu-ca 6:22-23: C6ng-vu 5:41; R6-ma, 5:3; I Phi-e-ro 1:6). Due Chua Gie- 



xu da chiu kho nan va chiing ta phai chia xe trai nghiem cua sir tang truong nay (xem R6-ma 8: 17; II C6- 
rinh-to 1:5,7; Phi-lip 1:29; 3:10; He-bo-ro 5:8-9; va dac biet I Phi-e-ro 2:21; 3:14-17; 4:12-16). 

H "anh em" Gia-ca sir dung chu "anh em" {adelphos/adelphoi) de (1) gioi thieu mot chu de moi (giong 
nhu Phao-16) va (2) tao sir hirng thu voi nhung doc gia cua ong va dieu nay can thiet cho van phong kieu 
tien tri phe binh manh me cua ong. Gia-co thuong xuyen su dung thu phap van chuong nay (xem 
1:2,9,16,19; 2:1,5,14,15; 3:1,10,12; 4:11 [ba Ian]; 5:7,10,12,19). Chu Hy lap duatheo ham y Do thai chi 
lien he huyet thong, ba con gan, doi tuong cua giao uoc. Chu Hy lap nay la sir ket hop cua chu "tu cung" 
(delphys) va chu "a" (tu cung mot tu cung). Dan sir cua Due Chua Troi nhan thiic duoc chinh minh la con 
cua Due Chua Troi. Dieu nay dan den viec sir dung nhieu hinh bong gia dinh trong Tan Uoc: (1) con - 
con cai; (2) sanh lai - sanh tu tren; (3) nhan lam con nuoi; va (4) anh em - cac anh chi em. 

H 

NASB "khi anh em doi dien" 
NKJV "khi anh em roi vao" 
NRSV "khi nao anh em doi dien" 
TEV "khi...den vol anh em" 
NJB "khL.den vol anh em" 

Day la dang CAu KHAN CHU DONG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE SUBJUNCTIVE) cua tu 
ghep giua "roi" va "xung quanh." Dang CAU KHAN (SUBJUNCTIVE) the hien mot hanh dong co the 
co trong tuong lai nhung voi mot chut nghi ngo nao do. Nhung tin huu nay dang gap mot so kho khan 
nhung duong nhu khong phai la tat ca deu bi. Nhung thu thach va nan de la dieu thong thuong voi cac tin 
huu trong the gioi sa nga nay (xem I Phi-e-ro 4: 12-16; R6-ma 8: 17; Phi-lip 1:29; II Ti-mo-the 2: 12). 

H "thu- thach tram be" Chu nay co nghia den la "nhieu mau sac" hay la "sac mau cau vong" (xem I Phi- 
e-ro 1:6). Trong I Phi-e-ro 4: 10, cung chu nay duoc dung de mo ta an dien cua Due Chua Troi. Trong moi 
thu thach ma chiing ta doi dien deu co an dien tuong irng tu Due Chua Troi! Trong Gia-co 1 :3a, thu thach 
de tinh luyen due tin, trong 1 :3b chiing sinh ra sir kien tri, va trong 1:4 chiing sinh ra sir truong thanh. Cac 
nan de se xay den! Nhung each ma cac tin huu doi dien voi chiing nhu the nao moi la quan trong. 

1:3 "su" thir thach" Chu Hy lap dokimos duoc dung cho viec thu kim loai de chiing to do tinh khiet cua 
chiing (xem Cham-ngon 27:21 trong ban Septuagint). No khai trien them thanh ra nghia "thir nghiem de 
(huong den) chap nhan" (xem 1: 12; I Phi-e-ro 1:7). Dire Chua Troi thir nghiem con cai Ngai (xem Sang- 
the Ky 22:1; Xuat E-dip-to Ky 16:4; 20:20; Phuc-truyen Luat-le Ky 8:2,16; Cac Quan Xet 2:22; 13:3; II 
Sir ky 32:31; Ma-thi-o 4:1; I Phi-e-ro 4:12-16). Nhung sir thir nghiem luon lam cho ho manh me them, 
chii khong he khien ho yeu duoi hon. Xem chu de dac biet trong 1:13. 

H "du"c tin" Tai day chu pistis duoc dung theo nghia sir tin cay ca nhan noi Diic Chua Troi qua Dang 
Christ, chii khong phai theo nghia giao ly Co Doc Giao nhu trong Giu-de cau 3, 20. Chu Hy lap pistis co 
the duoc dich sang Anh ngu la "tin cay", "tin" hay la "dire tin." Chu nay chuyen tai hai phuong dien khac 
biet trong moi lien he ciia chiing ta voi Dire Chua Troi: (1) Chiing ta dat sir tin cay ciia chiing ta noi sir 
dang tin cay trong loi hiia ciia Dire Chua Troi cung nhu nhung cong tac ma Diic Chiia Gie-su hoan tit. (2) 
Chiing ta tin nhan sir diep ve Diic Chiia Troi, con nguoi, toi loi, Dang Christ , sir ciru roi, v.v. Do do, no 
co the am chi den sir diep trong Phiic am hay la sir tin cay noi Phiic am cua chiing ta. Phiic am nhu la mot 
con nguoi de chao don, mot sir diep de tin nhan va mot cuoc doi de song. 

H "sanh ra" Day la dang CHI DINH TRUNG CACH (bien the) THI HIEN TAI [PRESENT MIDDLE 
(deponent) INDICATIVE] . Luu y rang day la mot tien trinh lien rue duoc nhan manh, chii khong phai la 
mot ket qua tire thi. Mot chuoi nhung buoc tang truong tuong tu duoc trinh bay trong R6-ma 5:3-4; C6- 
16-se 1:1 1-12; I Phi-e-ro 1:6-7. Sir ciru roi la mot mon qua va la mot tien trinh! Xem chu de dac biet: cac 
chu "thir nghiem" trong tieng Hy lap trong 1:13. 

10 



CHU DE DAC BIET: CHlT "THtT NGHIEM" TRONG TIENG HY LAP VA NHUNG CHlT 
CO NGHIA TU0NG TlT 

Co hai tu Hy lap mang y nghia thu nghiem co muc dich voi mot nguoi nao do. 

A. Dokimazo, dokimion, dokimasia 

Day la thuat ngu cua nhung nha luyen kim dung lua de thu nghiem tinh xac thuc cua mot vat 
(nghia bong la mot nguoi). Lua lam 16 ra kim loai that bang each dot chay di (tay di) nhung can 
ba. Tien trinh vat ly nay tro nen mot thanh ngu rat huu dung de chi su thu nghiem cua Chua, cua 
Sa-tan hoac su thu nghiem cua con nguoi voi nguoi khac. Tu ngu nay duoc dung voi y nghia tich 
cue huong tien den su chap nhan. 
No duoc dung trong Tan uoc noi ve su thu nghiem: 

1. Conbo, Lu-ca 14:19 

2. Chinh chung ta, I C6-rinh-to 11:28 

3 . Due tin, Gia-co 1 : 3 

4 . Ngay ca chinh Chua, He4)o-ro 3 : 9 

Ket qua cua nhung cuoc thu nghiem nay duoc cho la tich cue (R6-ma 1:28; 14:22; 16:10; II C6- 
rinh-to 10: 18; 13:3; Phi-lip 2:27; I Phi-e-ro 1:7). Vi vay, tu ngu nay chuyen tai y nghia mot nguoi 
duoc thu nghiem va cho thay la: 

1 . Xung dang 

2. Tot 

3. That 

4. Cogiatri 

5 . Dang ton trong 

B. Peirazo, peirasmos 

Tu ngu nay co y nghia thu thach voi muc dich tim ra cai sai hoac de tu choi. No thuong duoc 
dung voi cam do cua Chua Jesus trong dong vang. 

1. No mangy nghia tim each degai bay Chua (Ma-thi-o 4:1; 16:1; 19:3; 22:18, 35; Mac 1:13; 
Lu-ca 4:2; 10:25; He-bo-ro 2:18). 

2. Chu nay duoc dung lam danh hieu cho Sa-tan trong Ma-thi-o 4:3; I Te-sa-16-ni-ca 3:5. 

3. Chua Gie-su dung chu nay (trong dang tu ghep ekpeirazo) khi noi: " khong duoc thu Chua" 
(Ma-thi-o 4:7; Lu-ca 4: 12; I C6-rinh-to 10:9). No noi len mot toan tinh lam mot viec gi do ma 
that bai (C6ng-vu 9:20; 20:21; He-bo-ro 1 1;29). 

4. Chu nay duoc dung khi noi den nhung cam do va thu thach cho nguoi tin Chua (I C6-rinh-to 
7:5; 10:9, 13: Ga-la-ti 6:1; I Te-sa-16-ni-ca 3:5; He-bo-ro 2:18; Gia-co 1:2, 13,14; I Phi-e-ro 
4: 12; II Phi-e-ro 2:9). 



H "su" nhin nhuc" Chu Hy lap nay co nghia "tinh nguyen, chu dong, kien dinh, kien nhan chiu dung" 
(xem cau 12; Lu-ca 21: 19). Day la chu de lap lai trong Gia-co (xem 1:3,4,12; 5: 1 1). 

1:4 "Nhimg sir nhin nhuc phai" Day la dang MENH LENH CHU DONG THI HIEN TAI (PRESENT 
ACTIVE IMPERATIVE). Trong so 108 cau trong thu Gia-co, co den 54 menh lenh. Day la mot cuon 
sach thuc day cho doi song thuc hanh. 

H "lam tron viec no, hau cho chinh minh anh em cflng tron lanh toan ven" Chu Hy lap "hoan hao" 
{teleios duoc dung hai Ian, xem 1:17,25; 3:2) co nghia la "duoc trang bi day du", "tnrong thanh" hay la 
"da chin." No thuong duoc lien ket voi tinh yeu (xem R6-ma 12:2; I C6-rinh-to 13:9-13; I Giang 4:18). 
N6-e duoc mo ta boi chu nay trong Sang -the Ky 6:9 cua ban Septuagint. No duong nhu co ham y chi mot 

11 



due tin truong thanh sinh ra sir trung tin phuc vu day tinh yeu thuong. No khong am chi hay la ggi y "sir 
vo toi" hay la "khong sai lam." Cung co the chir nay am chi den sir lai the. Gia-co thuong huong nhin den 
dinh diem trong hy vong cua Co Doc Nhan (xem 1:8-9,12; 5:7,8). Chir thir hai "hoan thanh" {holokleria) 
dirge dung de chi sue khoe va sir toan ven cua than the (xem C6ng-vu 3:16). Theo nghia bong no chi ve 
sir sung man (day du) cua con nguoi ca the xac Ian tinh than (xem I Te-sa-16-ni-ca 5:23 theo y nghia ve lai 
the hoc trong cau 8-9, 12). 

H "khong thieu thon chut nao" Luu y rang Co-D6c Nhan truong thanh duoc dien ta theo ba each: (1) 
hoan hao (telos); (2) voi sir toan ven hay day du {holokleros xem I Te-sa-16-ni-ca 5:23); va (3) khong 
thieu sot diem nao (ban NJB dich la "khong thieu hut o diem nao"). Nhung sir thir thach la phuong each 
cua Due Chua Troi dung de huan luyen cho sir truong thanh (xem He-bo-ro 5:8-9). Truong thanh khong 
chi ve nhan thuc than hoc nhung ca trong sir trung tin kien tri ben bi hang ngay. Sir truong thanh la each 
song the hien ra chir khong phai la kien third Cac ket qua cua no thay duoc va tiep tuc tien trien trong con 
khung hoang. 



BAN NASB 1:5-8 

" Vi bang trong anh em co ke kem khon ngoan, hay cau xin Due Chua Troi, la Dang ban cho 
moi nguoi each rong rai, khong trach moc ai, thi ke ay se duffc ban cho. 6 Nhung phai lay due tin 
ma cau xin, cho" nghi ngcr; vi ke hay nghi ngo" giong nhu song bien, bi gio dong va dua di day di 
do. 7 NguM nhu the cho" nen tuotig minh lanh duffc vat chi tir nffi Chua: 8 ay la mot nguoi phan 
tam, pham lam viec gi deu khong dinh. 



1:5 "Vi bang" Day la CAU DIEU KIEN BAC MOT (FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE) co 

nghia no duoc thua nhan la chinh xac theo quan diem hay la chu dich van chuong cua tac gia. Cac tin huu 
can sir khon ngoan de song doi song thanh khiet giira the gioi sa nga nay. Gia-co da biet rang hoan nan 
thuong la dau hieu cua sir khong hai long cua Due Chua Troi (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 27-28). 
Nhung neu chiing xay ra boi giu sir tin kinh trong doi song o giira the gian sa nga nay thi y nghia hoan 
toan nguoc lai (xem Giop va Thi-thien 73). 

H "trong anh em co ke kem khon ngoan" Co sir choi chir giira cau 4c va 5a. Chi tiet nay duoc the hien 
trong ban dich NASB nhu sau "... khong thieu dieu chi. Nhung neu ai trong anh em thieu sir khon ngoan." 
De tai nay duoc tiep dien trong 3:13-18. Luu y dac tinh pho quit trong sir ban cho sir khon ngoan "neu ai 
trong anh em. . . " Sir khon sang tu Due Chua Troi thi san sang cho con dan cua Ngai, nhung ho phai nhan 
thuc minh co nhu cau, cau xin va tiep nhan. Sir khon ngoan, cung giong nhu sir truong thanh khong phai 
la viec tu dong. 

H "khon ngoan" Trong Cuu Uoc khon ngoan - hieu biet the hien hai khia canh: (1) tri thuc va (2) thuc 
hanh (xem Cham ngon 1:1-6). Trong boi canh tai day, sir thau hieu thuc te hang ngay den tu Due Chua 
Troi de them sue cho dan sir Ngai dang bi bat bo. Qua sir cau nguyen ben bi, sir khon ngoan duoc Due 
Chua Troi ban cho thich ung voi due tin khong co nghi ngo, cau 5-8. Ca sir cau nguyen voi long tin cay 
Ian sir khon ngoan do Due Chua Troi ban cho la nhung vu khi thuoc linh cua chiing ta trong nhung thu 
thach va cam do (xem E-phe-so 6:10-18). 

H "hay cau xin Due Chua Troi" Day la MENH LENH CHU D0NG THI HIEN TAI (PRESENT 
ACTIVE IMPERATIVE), co nghia den la "hay de nguoi do cu tiep tuc cau xin Due Chua Troi." Dang 
dong tu nay duoc lap lai trong cau 6 co them cum tu bo nghia "trong due tin" (xem Ma-thi-o 7:7-8; Lu-ca 
11:9). Trong Ma-thi-o, chinh Due Chua Troi la Dang ban "nhung dieu tot lanh"; trong Lu-ca, chinh Due 



12 



Chua Troi la Dang ban "Due Thanh Linh" va trong Gia-ca, chinh Due Chua Troi la Dang ban "su khon 
ngoan." Khon ngoan co the dugc nhan each hoa giong nhu trong Cham-ngon 8:22-31. Trong Giang 1:1, 
su khon sang cua Due Chua Troi duoc bay to qua Due Chua Gie-xu (Logos). 

H "ban cho" That la mot loi hua pho quit cho moi con cai cua Due Chua Troi. Luu y den each thuc van 
mach khai trien chu de pho quat nay: "neu ai cau xin", "ban cho moi nguoi rong rai", "khong trach moc", 
"no se duoc ban cho." Nhung co cac dieu kien: "cau xin trong due tin", "khong nghi ngo". Nhung dieu co 
san co tinh chat pho quat de danh cho cac tin huu de song the nao cho dep long Due Chua Troi la mot le 
that ky dieu, dac biet la trong nhung thdi diem thu thach. Tham chi Due Chua Troi giau on hue cung co 
the dap lai loi cau xin that long cua nguoi bi hu mat de ban cho ho su khon sang dan dua den su cuu roi 
(xem II Ti-mo-the 3:15). 

H 

NASB, NRSV, 

TEV,NJB "rong rai" 
NKJV "hao phong" 

Day la dang dac biet cua chu haplos chi xuat hien tai day trong ca Tan l/oc. Tu nguyen cua chu nay 
(haploos) co nghia la "duy nhat" hay la "voi mot tarn tri hoac dong co thong nhat" (xem Ma-thi-o 6:22 ve 
diem lien ket kha di khac lien quan den Bai Giang Tren Nui). Chu nay (haplotes) duoc su dung theo hinh 
bong chi su thanh tarn, chan that hay la dong co trong sach (xem R6-ma 12:8; II C6-rinh-to 1: 12; 11:3; E- 
phe-so 6:5; C6-16-se 3:22) hoac rong rai (xem II C6-rinh-to 8:2; 9:11,13). Gia-co su dung no tai day de 
mo ta su khon ngoan la tang pham mien phi cua Due Chua Troi cho nhung ai cau xin va tiep tuc cau xin 
trong due tin. The nen Due Chua Troi chong nghich voi nguoi nghi ngo. 

H "khong trach moc ai" Due Chua Troi khong phai la mot nguoi thi hanh ky luat nghiem khac, cay 
doc! Ngai la nguoi cha yeu thuong muon nhung dieu tot nhat cho con cua minh! Due Chua Troi khong 
thien vi (Ngai khong co con cung). 

1:6 "phai lay dire tin ma cau xin" Day la dieu kien cho moi su chu cap va an tu thieng lieng tu Due 
Chua Troi. Dieu nay khong am chi den su nghi ngo ve kha nang cua chinh minh nhung la nghi ngo kha 
nang va su san long cua Due Chua Troi (xem 5:15; Ma-thi-o 21:21-22; Mac 11:22-24; He-bo-ro 1 1 : Iff). 
Due tin thiet lap moi lien he voi Due Chua Troi; su nghi ngo huy pha no! Due Chua Troi da tu gioi han 
chinh Ngai de dap ung voi loi cau nguyen co niem tin, trung tin, tin cay cua cac con cai Ngai. Khai niem 
loi cau nguyen "khong duoc nham" duoc phan tich trong 4:1-3. 

H "chd nghi ngcr" Trong ban van tieng Hy lap chu "nghi ngo" o dang D0NG TINH TlT TRUNG CAP 
THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE PARTICIPLE). Chu nay lap lai hai Ian. Chu "diakrincT thong 
thuong co nghia la "nhan thuc de phan biet" (xem 2:4), nhung trong mot so phan doan chu nay co an y 
chi su luong lu giua hai quyet dinh hay la hai quan diem, am chi tam tri bat dinh, thieu hut due tin truong 
thanh (xem Ma-thi-o 21:21; Mac 11:23; R6-ma 4:20; 14:23; Gia-co 1:6). Chu nay mo ta su tranh chien 
nghi ngo lien tuc cua Co-D6c Nhan. 

1:7 "Ngiroi nhir the" Day la thanh ngu chi su khinh miet trong he ngon ngti Semitic. Day la su tuong 
ung voi ke nghi ngo trong cau 6. 

H 

NASB "lam ngiroi tam tri lir&ng ly" 

NKJV "la ngiroi lir&ng ly" 

NRSV "lam tam tri lir&ng lu"" 

TEV "khong the dinh tam" 

NJB "mau thuan trong moi hanh dong" 

13 



Trong nghia den, chu nay co nghia la "hai hon" (xem 4:8). Chu nay la chu doc nhat co trong thu Gia- 
co va khong co o cho nao khac trong Tan Uoc va ca trong van chuong Hy lap. Nhieu nguoi tin rang chinh 
Gia-co da dat ra chu nay. No co the xuat phat tu chu "hai long" trong Cuu Uoc (xem I Su ky 12:33; Thi- 
thien 12:2). Chti nay tu som da duoc thuong xuyen su dung trong Hoi Thanh, truoc tien la Clement of 
Rome vao khoang nam 96 sau Chua. Day cung co the la mot bang chung cho quan niem xuat hien som 
thu nay. Trong quyen truyen ngu ngon "Thien Lo Lich Trinh" (Pilgrim 's Progress) cua Paul Bunyan, dieu 
nay duoc minh hoa qua nhan vat "Nguoi Quay Mat Hai Huong." Nguoi nhu the duoc mo ta trong cau 6 
nhu la bien dong va trong cau 8 nhu la nguoi bat dinh, nuoc doi. Cac cau 6-8 trinh bay nguoi xung nhan 
la biet Due Chua Troi va la mot phan cua cong dong tin huu. Cung co the la cau 6 noi ve nguoi nghi ngo 
con cau 7-8 de cap den nguoi bat dinh, nuoc doi. Phan doan nay co the phan anh tuc ngu "hai 
chieu"(duong bo) hay la khai niem "hai y dinh (yetzers)" cua nguoi Do thai (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 
30: 15-20; Cham-ngon 4: 10-19; Ma-thi-o 7: 13-14). 



CHU DE DAC BIET: SU" CAU NGUYEN LINH NGHIEM 


A. Lien quan den moi lien he ca nhan cua mot nguoi voi Due Chua Troi Ba Ngoi Hiep Mot 


1. 


Lien quan den y muon cua Due Chua Cha 




a. Ma-thi-o 6: 10 




b. IGiang3:22 




c. IGiang5:14-15 


2. 


trong Due Chua Gie-su 




a. Giang 15:7 


•2 


Cau nguyen trong danh Due Chua Gie-xu 




a. Giang 14:13,14 




b. Giang 15:16 




c. Giang 16:23-24 


4. 


Cau nguyen trong Due Thanh Linh 




a. E-phe-s6 6:18 




b. Giu-de 20 


B. Lien quan den thai do ca nhan 


1. 


Khong lay chuyen 




a. Ma-thi-o 21:22 




b. Gia-co 1:6-7 


2. 


Cau xin khong phai le 




a. Gia-co 4:3 


-> 


Cau xin ich ky 




a. Gia-co 4:2-3 


C. Lien quan den nhung lira chon cac nhan 


1. 


Ben do 




a. Lu-ca 18:1-8 




b. C6-16-se 4:2 




c. Gia-co 5:16 


2. 


Bat hoa trong gia dinh 




a. IPhi-e-ro3:7 


3. 


Toi loi 




a. Thi-thien 66:18 




b. E-sai 59:1-2 



14 



c. E-sai 64:7 
Moi loi cau nguyen deu dugc tra loi, nhung khong phai tat ca deu dugc tra loi chap thuan hay la 
theo each ma chung ta muon. Sir cau nguyen la moi lien he song phuong. Dieu te hai nhat ma Due 
Chua Troi co the lam la ban cho nhung tin huu theo nhung su cau xin trai le cua ho. Xem chu de dac 
biet: Su cau thay trong C6-16-se 4:3. 



MOI LIEN HE GIlTA CAC CAU 7-8 VA 9-11 

A. Lien tu dung trong cau 9 (de) bao cho doc gia biet rang cac cau nay co lien ket theo mot each nao 
do voi nhung cau trade. Tuy nhien, moi lien ket la khong xac dinh ro. Ro rang viec phan tich ve 
su thu thach da dugc gioi thieu trong cau 2, dugc lap lai sau do trong cau 12ff. 

B. Su lien ket ve boi canh cung khong ro rang. Mot so nguoi noi: 

1 . "su vui mung" trong cau 2 lien he voi "su khoe minh" trong cau 9. 

2. Cac thu thach trong cau 2 lien he den nhung thu nghiem lien he voi su ngheo kho va giau co 
trong cac cau 9-11. 

C. Da so cac nha giai kinh lien he cau 9-1 1 voi nhung thu thach trong cau 2. Nhung thu thach nay 
dugc phan tich mot Ian nua trong cau 12ff. Cac thu thach trong cau 9-11 am chi rieng den nhung 
cam do gay ra boi ngheo thieu hoac la giau co chu khong phai vi bat bo. 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co dugc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham ggi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . La thu nay goi den cho ai? 

2. Cac thu thach dugc de cap trong cau 3 va 4 co muc dich gi? 

3 . Nghi ngo la gi? Tai sao nghi ngo anh huong den loi cau nguyen cua tin huu? 

4. Trong cac cau 6-8 de cap den hai loai nguoi hay chi la mot? 

NGHIEN CUU TU" NGlT VA CUM TlT 



BAN NASB 1:9-11 

9 Anh em nao d dia vi thap hen hay khoe minh ve phan cao trong minh, 10 ke giau cflng hay 
khoe minh ve phan de hen, vi ngirdi se qua di nhu" hoa co. n Mat troi moc len, nang xang, co 
kho, hoa rung, sac dep toi tan: ke giau cflng se kho heo nhu vay trong nhfrng viec minh lam. 



1:9 "anh em" Mac du thu Gia-co mang am huong Do thai, nhung no gui den thinh gia la Co-D6c Nhan. 
Dieu nay dugc kiem chung boi (1) each dung chu "anh em" (xem 1:2,16,19; 2:1,5,14; 3:1,10,12; 4:11; 
5:7,9,10,12,19); (2) each dung chu "Chua" (xem 1:1,7,12; 2:1; 4:10,15; 5:4,7,8,10,11,14,15); (3) de cap 



15 



cu the den due tin trong Dang Christ (xem 2: 1); va (4) sir trong dgi sir tro lai cua Dire Chiia Gie-xu (xem 
5:8). 

H 

NASB "hoan canh khiem nhirong" 

NKJV "thaphen" 

NRSV "ngircri thap hen" 

TEV "ngircri ngheo" 

NJB "trong hoan canh khiem nhirfrng" 

Tai day am chi den sir ngheo thieu vat chat (xem Lu-ca 6:20) mac du cung chu nay duoc Dire Chiia 
Gie-xu sir dung trong Bai Giang Tren Niii de chi "sir ngheo thieu tarn linh" (xem Ma-thi-o 5:3). 

H 

NASB "cao trong" 
NKJV "vinhquang" 
NRSV "khoeminh" 
TEV "phai vui mimg" 
NJB "nen ton cao" 

Cach dung chu vinh hien nay {kauchaomai) co the thay trong ban Septuagint o Thi-thien 32:11 va 
trong Tan Uoc o Phi -lip 3:3. Day la mot chu Hy lap voi y nhan manh va nen dich la "hon ho" (xem Ro- 
ma 5:2,3,11). 

H "ve phan cao trong minh" Tai day de cap den sir cao trong ca nhan vi duoc lam Co-D6c Nhan (xem 
Gie-re-mi 9:23-24). Theo y nay, sir phan biet cua tran gian va nhung sir thir thach tan lui dan trong vo 
nghia. 

1:10 "ke giau cflng hay khoe minh" Khong ro diem so sanh cu the, nhung no tro nen ro rang neu chiing 
ta gia dinh ca hai deu la tin huu (xem Ma-thi-o 23:12; Lu-ca 14:11; 18:14). Tuy nhien, chu "anh em" 
khong xuat hien trong cau 10. Phan doan Kinh Thanh nay co the tao sir tuong phan giua nguoi tin huu 
ngheo va nguoi vo tin giau co, giong nhu 5:1-6 va trong an du ma Due Chiia Gie-xu ke trong Lu-ca 
16:19-31. 



CHU DE DAC BIET: SlT GIAU CO 


I. Quan diem chung cua Cuu Uoc 


A. 


Due Chiia Troi la chu cua moi vat 




1. Sang-the Ky 1-2 




2. ISuky29:ll 




3. Thi-thien 24:1; 50:12; 89:11 




4. E-sai 66:2 


B. 


Con nguoi la nhung day to quan ly cua cai theo muc dich cua Due Chiia Troi 




1 . Phuc-truyen Luat-le Ky 8 : 1 1 -20 




2. Le-viKy 19:9-18 




3. Giop 31:16-33 




4. E-sai 58:6-10 


C. 


Cua cai la mot phan cua sir tho phuong 




1 . Hai thir phan muoi 




a. Dan so Ky 18:21-29; Phuc-truyen Luat-le Ky 12:6-7; 14:22-27 




b. Phuc-truyen Luat-le Ky 14:28-29; 26: 12-15 



16 





2. Cham-ngon 3:9 




D. 


Cua cai dugc xem la mon qua tu Due Chua Troi do trung thanh giu giao uoc 

1 . Phuc-truyen Luat-le Ky 27-28 

2. Cham-ngon 3:10; 8:20-21; 10:22; 15:6 




E. 


Canh cao doi voi tim giau co ma lam ton hai cho nguoi khac (boc lot) 

1. Cham-ngon 21:6 

2. Gie-re-mi 5:26-29 

3. 6-se 12:6-8 

4. Mi-che 6:9-12 




F. 


Giau co khong phai la toi loi tru khi dat no uu tien hang dau 

1. Thi-thien 52:7; 62:10; 73:3-9 

2. Cham-ngon 11:28; 23:4-5; 27:24; 28:20-22 

3. Giop 31:24-28 




II. Quan diem khac biet cua sach Cham-ngon 




A. 


Su giau co duoc dat trong phuong dien co gang ca nhan 






1. Len an su luoi bieng— Cham-ngon 6:6-11; 10:4-5,26; 12:24,27; 13:4; 15:19; 18:9; 




19:15,24; 20:4,13; 21:25; 22:13; 24:30-34; 26:13-16 






2 . Tan thanh su sieng nang — Cham-ngon 12:11,14; 13:11 




B. 


Ngheo doi nghich voi giau duoc dung de mo ta su cong chinh doi nghich voi 
Cham-ngon 10: Iff; 11:27-28; 13:7; 15:16-17; 28:6,19-20 


gian ac — 


C. 


Su khon ngoan (nhan biet Due Chua Troi va loi Ngai, song theo su hieu biet nay) la tot hon 




sugiauco— Cham-ngon 3: 13-15; 8:9-11,18-21; 13:18 




D. 


Nhung su canh bao va khuyen can 
1 . Canh bao 






a. Canh giac viec bao lanh no cho nguoi Ian can — Cham-ngon 6:1-5; 11 


15; 17:18; 




20:16; 22:26-27; 27:13 






b. Canh giac voi viec lam giau bang nhung phuong tien toi loi — Cham- 


tigon 1:19; 




10:2,15; 11:1; 13:11; 16:11; 20:10,23; 21:6; 22:16,22; 28:8 






c. Canh giac voi viec vay muon — Cham-ngon 22:7 






d. Canh giac voi su phu du cua su giau co — Cham-ngon 23:4-5 






e. Cua cai se khong giup gi trong ngay phan xet — Cham-ngon 11:4 






f Cua cai dem den nhieu "ban huu" — Cham-ngon 14:20; 19:4 






2. Khuyen can 






a. Khuyen rong rai— Cham-ngon 11:24-26; 14:31; 17:5; 19:17; 22:9,22-23 


23:10-11; 




28:27 






b. Su cong chinh tot hon cua cai — Cham-ngon 16:8; 28:6,8,20-22 






c. Cau xin cho nhu cau, chu khong phai su thua thai — Cham-ngon 30:7-9 






d. Giup do nguoi ngheo la cho Due Chua Troi — Cham-ngon 14:31 




III. Quan diem cua Tan Uoc 




A. 


Due Chua Gie-xu 






1 . Cua cai tao nen mot cam do dac biet khien tin cay noi chinh minh va nguon 


tai luc cua 




minh thay vi tin cay noi Due Chua Troi va nguon chu cap cua Ngai 






a. Ma-thi-o 6:24; 13:22; 19:23 






b. Mac 10:23-31 






c. Lu-ca 12:15-21,33-34 






d. KhaiHuyen3:17-19 






2. Due Chua Troi se chu cap nhung nhu cau vat chat cua chung ta 






a. Ma-thi-o 6: 19-34 





17 



b. Lu-ca 12:29-32 

3 . Gieo lien quan vdi gat (tam linh cung nhu vat chat) 

a. Mac 4:24 

b. Lu-ca 6:36-38 

c. Ma-thi-a 6:14; 18:35 

4. Sir an nan tac dong den sir giau co 

a. Lu-ca 19:2-10 

b. Le-viKy5:16 

5 . B6c lot ve kinh te bi len an 

a. Ma-thi-a 23:25 

b. Mac 12:38-40 

6. Sir phan xet cuoi cung co lien quan den each chiing ta sir dung cua cai — Ma-thi-a 25:31- 
46 

B. Phao-16 

1 . Quan diem thuc te giong nhu Cham-ngon (lam viec) 

a. E-phe-so 4:28 

b. ITe-sa-16-ni-ca4:ll-12 

c. II Te-sa-16-ni-ca 3:8,1 1-12 

d. I Ti-mo-the 5:8 

2. Quan diem thieng lieng giong nhu Due Chiia Gie-xu (vat chat khong lau dai, thoa long) 

a. I Ti-mo-the 6:6-10 (sir thoa long) 

b . Philippians 4 : 1 1 - 1 2 (sir thoa long) 

c. He-bo-ro 13:5 (sir thoa long) 

d. I Ti-mo-the 6:17-19 (rong rai va tin cay noi Due Chiia Trdi, khong giau co) 

e. I C6-rinh-to 7:30-3 1 (bien doi moi vat) 
IV. Ket luan 

A. Khong co he thong than hoc lien he den cua cai trong Kinh Thanh. 

B. Khong co khuc Kinh Thanh dirt khoat ve de tai nay. Do do, nhung hieu biet phai thu luom tu 
nhieu khiic Kinh Thanh khac nhau. Phai than trong, dung ap dat quan diem cua rieng minh 
vao trong nhung khuc Kinh Thanh rieng biet nay. 

C. Cham-ngon, duoc viet boi nhung nha thong thai (sages), co quan diem khac hon so voi 
nhung the loai khac trong Kinh Thanh. Cham-ngon chu trong vao ca nhan va thuc hanh. No 
quan binh va can phai duoc quan binh voi nhung khuc Kinh Thanh khac (xem Gie-re-mi 
18:18). 

D. Thoi dai cua chiing ta can phai phan tich nhung quan diem va nhung hanh dong lien he den 
cua cai theo sir soi sang cua Kinh Thanh. Sir uu tien cua chiing ta se dat sai cho neu chiing ta 
de chu nghia tu ban hay la chu nghia cong san lam ngudi dan duong cho chiing ta. Tai sao va 
bang each nao ma con ngudi dat den muc dich quan trong hon la ho da tich tru nhieu duoc 
bao nhieu. 

E. Sir tich tru cua cai can phai duoc quan binh voi sir tho phuong that va sir quan ly day trach 
nhiem (xem II C6-rinh-to 8-9). 



H "vi ngircri se qua di nhir hoa co" Dieu nay am chi den sir phu du cua moi cua cai vat chat (xem II C6- 
rinh-to 4: 18). Nhung chu nay trong cau 10-1 1 am chi den E-sai 40:6-8 hay la Thi-thien 103: 15-16 (xem I 
Phi-e-ro 1 :24-25). Ngudi ngheo can phai co mot nhan thuc gia tri cao trong va ngudi giau can co sir nhan 
biet khiem nhudng. Sir phan biet d tran gian nay phai tan lui dan trong Dang Christ va roi mot ngay kia se 
bien mat trong vuong quoc toan hao cua Due Chiia Trdi. 



18 



1:11 "Mat trcri moc len, nang xang" Tai day am chi den nhung ngon gio sa mac Sirocco. Co (va con 
nguoi) thi mong manh, bi le thuoc, va phu du. 



BAN NASB 1:12-18 

12 PhucVc cho ngucri bi cam do; vi liic da chiu noi su thu thach roi, thi se lanh mao trieu thien 
cua sir song ma Dire Chua Trcri da hira cho ke kinh men Ngai. 13 Cho" co ai duffng bi cam do ma 
noi rang: Ay la Dire Chua Trcri cam do toi; vi Dire Chua Trcri chang bi su ac nao cam do dircrc, 
va chinh Ngai cflng khong cam do ai. 14 Nhimg moi ngircri bi cam do khi mac tir due xui giuc 
minh. 1S Doan, long tu due cuu mang, sanh ra toi ac; toi ac da tron, sanh ra su chet. 16 Hcri anh 
em yeu dau, cho" tu doi minh: 17 moi an dien tot lanh cung su ban cho tron ven deu den tir noi 
cao va boi Cha sang lang ma xuong, trong Ngai chang co mot su thay doi, cflng chang co bong 
cua su bien cai nao. 18 Ay chinh Ngai theo y muon minh, da dung loi chan that sanh chung ta, 
hau cho chung ta duffc nen nhu trai dau mua cua nhfrng vat Ngai dung nen. 



1:12 "Phuo'c" Chi tiet nay the hien each dung theo tieng Do thai (xem Thi -thien 1:1; Cham-ngon 3:13; 
8:34; Giop 5:17; E-sai 56:2; Gie-re-mi 17:7). Chu nay co the dich la "hanh phuc" (xem ban TEV). Day 
cung la chu duoc su dung trong phan "Cac Phuoc Lanh" trong Bai Giang Tren Nui cua Chua Gie-su (xem 
Ma-thi-o5:l-17). 

H "nguoi bi cam do" Cau nay o THI HIEN TAI (PRESENT TENSE) co nghia la tiep tuc o duoi su thu 
thach (xem cau 3). Cac tin huu khong nhan duoc phuoc boi thu thach, nhung duoc tnrong thanh tam linh 
dan den due tin va su ben do. 

H "vi luc da chiu noi su thu thach roi" "Thu nghiem" la tu chu Hy lap dokimos (xem cau 3). No 
thuong am chi "thu nghiem de huong den su chap nhan." Su chap nhan nay chi den khi da trai qua su thu 
nghiem. Chu nay duoc dung trong tieng Hy lap de chi nhung bac si phai thi phan thuc tap Ian cuoi truoc 
khi tot nghiep. Xem chu de dac biet at 1: 13. 

H "mao trieu thien cua su song" Day la chu Hy lap {Stephanos) chi vong nguyen que doi tren dau nhu 
la bieu tuong chien thang trong quan su hoac the thao. Tu chu nay chung ta co ten Stephen trong tieng 
Anh. Trong Tan Uoc, co mot so vuong mien ma cac tin huu trung tin se nhan lanh tu Due Chua Troi: (1) 
"vuong mien cong chinh" (xem II Ti-mo-the 4:8); (2) "vuong mien su song" (xem Khai-huyen 2:10; 
3:11); (3) "vuong mien vinh hien" (xem I Phi-e-ro 5:4); va (4) "vuong mien khong hu nat" (xem I C6- 
rinh-to 9:25). Boi vi dac tinh Do thai cua thu Gia-co, chi tiet nay chac khong de cap den vong nguyen que 
cua mot chien thang the thao, nhung theo nghia cua ban Septuagint chu Stephanos duoc su dung cho 
vuong mien cua hoang gia hay la thay te le. 

H "ma Due Chua Troi da hua" Day la dang CHI DINH TRUNG CACH (bien the) THI BAT DINH 
[AORIST MIDDLE (deponent) INDICATIVE] ma chu ngu khong xuat hien. Ban dich NASB, NKJV, 
NRSV, va NJB bo tuc chu "Chiia" trong khi ban TEV va NIV them chu "Due Chiia Troi." Day la diem 
tieu bieu cho thay co nhieu thay doi doi voi ban van nguyen thuy tieng Hy lap do nhung nha chep kinh ve 
sau tao ra. Cac nha chep kinh co gang lam cho ban van cang ro rang cang tot de loai bo nhung cho toi 
nghia hay la bi su dung de giai nghia ta giao. Can luu y ve vuong mien nay (1) duoc Diic Chiia Troi hiia, 
(2) nhan duoc boi su thang hon cac thu thach va cam do cua cac tin huu. Cung giong nhu cho khac Due 
Chiia Troi doi xu voi con nguoi qua pham tru (hinh thiic) giao uoc "neu. . .thi". Diic Chiia Troi cung cap, 
khdi dau, va cho phep, nhung chiing ta phai dap ling va lien tuc dap ling boi su an nan, diic tin, vang 
phuc, phuc vu va ben do. 



19 



H 

Phuc 

6:46) 



"cho ke kinh men Ngai" Tinh yeu dirge bay to qua sir vang loi (xem 2:5; Xuat E-dip-to Ky 20:5-6; 
uc-truyen Luat-le Ky 5:10,32; 6:6; 7:9). Khong co sir bien ho nao cho sir khong vang loi (xem Lu-ca 



1:13 "Chd co ai...noi" Day la dang MENH LENH CHU DONG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE 
IMPERATIVE) voi B0NG TINH TU" PHU DINH (NEGATIVE PARTICLE) co nghia la "ngirng noi". 
Cho nay co y noi den mot so tin huu dang noi dieu nay nhirng cung co the no bieu 16 thu phap van chirong 
chi trich cong khai (diatribe) (xem Ma-la-chi; R6-ma). 

H "dirotig bi cam do" Van mach tai day am chi rang ai noi minh bi Due Chua Troi cam do la dang tim 
each bien ho trong viec pham toi cua minh cung co phan sai trat cua Due Chua Troi. Chu cam do 
(peirasmois) dung trong cau 2 theo nghia sir thu thach be ngoai, nhung tai day trong dang dong tu no chi 
sir cam do. Due Chua Troi dua sir thu thach den va cho phep no xay ra (xem Ma-thi-o 4: 1), nhung Sa-tan 
moi la ke hanh dong (ke cam do). Chu "cam do" (peirazo) a dang DONG TINH TU" THU DONG THI 
HIEN TAI (PRESENT PASSIVE PARTICIPLE) dien dat y dang bi cam do, chu nay thuong mang an y 
"thu nghiem huong den sir huy hoai." No co nghia doi nghich voi chu "thu thach" (dokimazo) duoc dung 
trong 1:3,12. Xem chu de dac biet: cac chu Hy lap chi sir cam do trong 1:3. 

H "Ay la Du-c Chua Trcri cam do toi" Due Chua Troi khong phai la nguyen nhan cua dieu ac! Xin tham 
khao them sach nguy kinh Ecclesiasticus 15: 1 1,15,20. 

H "vi Du-c Chua Troi chang bi su" ac nao cam do dirffc" Dieu nay co nghia (1) khong the bi cam do 
hay (2) "khong tap lam dieu ac" co nghia la Due Chua Troi khong co lien he hay la trai nghiem voi toi 
loi. 

H "chinh Ngai cflng khong cam do ai" Tuy nhien, Kinh thanh co ghi lai vai Ian Due Chua Troi thu 
thach: Ap-ra-ham (Sang-the Ky 22:1), Y-so-ra-en ( Phuc-truyen Luat-le Ky 8:2), Due Chua Gie-xu (Ma- 
thi-o 4: 1), va cac tin huu (Ma-thi-o 6: 13). Cau nay duong nhu bi vuong vao sir khac biet y nghia cua hai 
chu "cam do" (peirazo, xem 1:13), va "thu thach" {dokimazo, xem 1:3,12). Due Chua Troi khong cam do 
de huy hoai, nhung Ngai thu thach de lam vung manh. 

1:14 "moi ngircri bi cam do khi mac tir due xui giuc minh" Hai dong tu nay duoc dung cho viec danh 
bay, du moi de bat nhot thu vat. Chung ta co xu huong do thua nguoi khac ve nhung toi loi cua chinh 
minh. Chung ta co the do thua cho Due Chua Troi, ma quy, cha me, xa hoi, nen giao due, v.v. . . Chung ta 
la ke thu nguy hiem nhat cho chinh minh. Kinh thanh noi den ba ke thu cua nhan loai: the gian, xac thit va 
ma quy (xem 4: 1-7; E-phe-so 2: 1-3). Theo van mach nay, xac thit hay ban chat A-dam cua chiing ta chinh 
la thu pham (tham khao sach nguy kinh Ecclesiasticus 15: 14-15). Luu y rang trong phan doan nay noi ve 
viec pham toi cua con nguoi khong co nhac den Sa-tan. Trong phan doan de cap den toi loi cua con nguoi 
cua sach R6-ma, Phao-16 cung khong nhac den Sa-tan (xem chuong 1-3). Sa-tan la ke cam do that sir, 
nhung no khong the buoc con nguoi phai pham toi, do do khong co sir bien ho nao cho nhung sa doa dao 
due cua con nguoi. 

1:15 "long tir due cuai mang, sanh ra toi ac" Toi loi duoc nhan each hoa va duoc xem la khoi dau tu 
trong tarn tri (xem R6-ma 12:2; E-phe-so 4:23). Hinh anh an du cho nay chuyen tu du moi bat thu vat 
sang sir sinh san duoc dung theo nghia tieu cue. Nhung trong cau 18 sau do lai duoc dung theo nghia tich 
cue. 

H "su chet" Kinh thanh noi den ba cai chet khac nhau: (1) chet tam linh (xem Sang-the Ky 2: 17; R6-ma 
6:23; E-phe-so 2:1); (2) chet thuoc the (xem Sang-the Ky 5); va (3) chet doi doi (xem Khai-huyen 2:11; 
20:6,14). Thong thuong cai chet trong hai y nghia dau duoc ket hop trong E-xe-chi-en 18:4. Cai chet tro 
thanh van de than hoc khi nguoi Tin lanh thuan tuy tranh luan ve de tai tuoi cua trai dat: Trai dat tre 

20 



(30,000 - 10,000 nam) hay la gia (hang ty nam). Sir diet thuoc the (cung nhu sir tuyet chung cua mot so 
loai) la tien trinh tir nhien cua sir sang tao hay no la hair qua cua toi loi va sir noi loan cua con nguoi? 
Nhung cau hoi loai nay khong duoc de cap ro rang trong Kinh Thanh. Con nguoi hien dai co gang tra loi 
nhung cau hoi nay bang each nho den khoa hoc, nho Kinh Thanh hay la ca hai. Kinh Thanh cung cap 
thong tin ro rang ve Due Chua Troi va sir cuu roi, nhung khong cung cap chi tiet cho nghien cuu khoa 
hoc (thuoc loai tri thirc). Neu ai dua vao khoa hoc hien dai de giai thich thi cac gia thuyet khoa hoc luon 
luon thay doi. Neu ai cay nho vao cac nha giai kinh, nen nho cac quan diem than hoc cua ho thuong bi 
gioi han do tinh dia phuong hoac theo giao phai. 

1:16 "chd ty doi minh" Day la MENH LENH THU DONG THI HIEN TAI (PRESENT PASSIVE 
IMPERATIVE) voi DONG TINH Tlj PHU DINH (MEGATIVE PARTICLE) co nghia la " dung lai mot 
hanh dong dang thuc hien" kem theo do co nghia mot cam do dang tiep dien ben ngoai. Day la mot thanh 
ngu manh dung de gioi thieu mot chan ly quan trong (xem I C6-rinh-to 6:9; 15:33; Ga-la-ti 6:7; va I 
Giang 1:7). Due Chua Troi ban cac qua tang tot lanh chu khong phai cam do ac doc. 

H "anh em yeu dau" Xem ghi chu trong 1:2 va 1:9. 

1:17 "moi an dien tot lanh cung su" ban cho tron ven" Day la sir doi lap voi cau 13-16. Co hai chu khac 
biet duoc dung trong cau nay nhu song doi. Neu hai chu nay khong dong nghia thi chu thu nhat nhan 
manh den hanh dong ban cho con chu thu hai chi vat duoc ban cho. Due Chua Troi muon ban cho chung 
ta nhung dieu tot lanh. Ngai khong ngan ngai ban cho, nhung thuong thi cac tin huu khong san sang tiep 
nhan va sir dung nhung tang pham cua Due Chua Troi theo nhung each phu hop. Kinh thanh co liet ke 
mot vai dieu Due Chua Troi da ban cho chung ta: 

1. Due ChuaGie-xu (Giang 3:16; II C6-rinh-to 9:15) 

2. Due Thanh Linh (Lu-ca 11:13) 

3. Nude thien dang (Lu-ca 12:32) 

4. Sir cuu roi (Giang 1: 12; E-phe-so 2:8) 

5 . Sir song doi doi (I Giang 5:11) 

6. Sir binh an (Giang 14:27) 

7. Sir khon sang (Gia-co 1:5). 

H "tir noi cao...ma xuong" Nhung cum tu tuong tu nhu o day am chi rang thien dang o ben tren trai dat. 
Dieu nay thuong bi lam dung de lam giam gia tri cua Kinh Thanh. Kinh thanh duoc viet theo ngon ngu 
cua hien tuong duoc cam nhan, no dien ta theo cam nhan cua nam giac quan. Loai ngon ngu nay dat trong 
tam la tran gian va huong ve tran gian. No la phuong tien van chuong cho thay sir noi troi cua con nguoi 
la tao vat cao ca cua Due Chua Troi. Kinh thanh khong phai la cuon sach khoa hoc, nhung la sach than 
hoc. No khong phan khoa hoc nhung tien khoa hoc; chinh vi le do ma Kinh Thanh lien he voi moi nen 
van hoa theo dong thoi gian. 

H "Cha sang lang" Anh sang la hinh bong trong Kinh Thanh chi sir tot lanh, manh khoe, tinh sach, sir 
hieu thau dao hay la le that. Cho dau tien de cap den sir sang la Sang -the Ky 1, thuat lai Due Gie-ho-va 
tao nen anh sang (xem cau 3). Ngai cung dat ten sir toi tam (xem Sang -the Ky 1:4-5) chung to Ngai kiem 
soat ca hai. Chi tiet nay khong de cap den mat troi, phai den ngay thu tu moi duoc tao thanh (xem Sang- 
the Ky 1:14-19; Thi-thien 136:7). Sir sang thuong lien he voi Due Chua Troi (xem Thi-thien 104:2; I Ti- 
mo-the 6: 16; I Giang 1:5) hay Dang Christ (xem Giang 1:4-5; 8: 12; 9:5; 12:46). Van menh cua con nguoi 
khong he bi chi phoi boi nhung the lire than tien, ma quy hay duoc mo ta bang sir di chuyen hay che 
khuat cua cac nguon sang tren troi. Due Chua Troi la Dang Tao Hoa (xem Sang -the Ky 1 : 14-18) va kiem 
soat cac thien the (xem Thi-thien 147:4; E-sai 40:26). Ngai luon luon ban phat nhung dieu tot lanh cho 
con cai Ngai; ngay ca nhung thu thach cung co nhung ket qua tich cue, co chu dinh co muc dich cho sir 
truong thanh va tin cay cua chung ta noi Ngai (tro nen giong nhu Dang Christ, xem R6-ma 8:28-29). 



21 



H 

NASB "la Dang khong co su dcri doi hay la bong cua suthay doi" 
NKJV "la Dang khong co su dcri doi hay la bong cua su thay doi" 
NRSV "la Dang khong co su dcri doi hay la bong cua su thay doi" 
TEV "Dang khong bien doi hay xoay chuyen tao nen bong toi" 
NJB "vdi Ngai khong co su thay doi, khong dau vet cua su doi thay" 

Nhung chu nay noi len sir thay doi tang hay giam do sang cua cac thien the. Diic Chua Troi khong 
giong nhu chung. Ngai bat bien (xem Thi-thien 102:26-27; Ma-la-chi 3:6; He-bo-ro 1:11-12; 13:8). Dieu 
nay khong co nghia am chi rang Due Chua Troi cung nhac hay khong cam thong voi nhu cau cua con 
nguoi (xem Xuat E-dip-to Ky 32:12,14; Thi-thien 106:44-45; Gie-re-mi 18:6-10). Nhung ban tinh cua 
Due Chua Troi yeu thuong va thuong xot nhan loai khong he thay doi. Nhung tin huu co the nuong cay 
vao nhung loi hua cua Ngai boi vi ban tinh cua Ngai la khong thay doi, khong bien cai. Su toi nghia trong 
cau nay khien cac nha chep kinh lam thay doi ban van theo nhieu each khac nhau. De tham khao day du 
chi tiet tranh luan, xem quyen A Textual Commentary on the Greek NT cua Bruce Metzger, trang 679- 
680. 

1:18 "Ay chinh Ngai theo y muon minh" Due Chua Troi luon luon khdi su sap dat trade hoan canh cua 
con nguoi va su ciiu roi (xem Giang 6:44,65; R6-ma 9; E-phe-so 1:4; 2:8; I Phi-e-ro 1:3); cum tu nay 
thuoc dang D0NG TINH TlT THU D0NG (bien each) THI BAT DINH (AORIST PASSIVE [deponent] 
PARTICIPLE). 

H "sanh chung ta" Duoc sinh ra de lam con cua Due Chua Troi la mot hinh anh an du ve su cuu roi 
thong thuong trong Kinh Thanh (xem 1:12-13; Giang 3:3; C6ng-vu 17:29; He-bo-ro 12:5-9; I Phi-e-ro 
1:3,23; I Giang 2:29; 5: 1,4). Cum tu nay co the am chi den su sang tao A-dam va E-va luc ban dau trong 
Sang-the Ky. Neu dieu nay dung thi no co the giai thich cho diem kho hieu trong 1:21 noi rang cac tin 
huu chao don loi da gieo trong trong ho. Vay thi diem nay am chi den hinh anh Due Chua Troi ma Ngai 
tao dung trong con nguoi (xem Sang-the Ky 1:26; 5: 1,3; 9:6) cung voi su phuc hoi tron ven cua hinh anh 
do boi due tin trong Due Chua Gie-su Christ. Tuy nhien, trong van mach tai day lai am chi den su tro 
thanh Co-D6c Nhan boi vi yeu to tac dong la loi le that, ngu y rang su cuu roi chi co qua Phuc am, chu 
khong co noi su sang tao. Mot phan toi nghia cua su giai thich tai day la vi chu "Cha" duoc dung theo 
nhieu nghia khac biet nhau trong Kinh Thanh: (1) Dang sang tao cua moi su; (2) Dang tao nen va bao ton 
Y-so-ra-en (va la vua Y-so-ra-en); (3) Dang tao nen va bao ton Y-so-ra-en thuoc linh (Hoi thanh); va (4) 
moi lien he giua Due Chua Troi Ba Ngoi (Due Chua Cha-Duc Chua Con). 

H "loi chan that" Trong E-phe-so 1:13; C6-16-se 1:5; va II Ti-mo-the 2:15, chu nay dong nghia voi 
"Phuc am." 

H "nhung trai dau mua" Cum tu nay trade tien co nghia: (1) Trong Cuu Uoc, hoa qua dau mua duoc 
cung hien cho Due Gie-ho-va de chung to quyen so huu cua Ngai tren moi san vat (xem Xuat E-dip-to Ky 
28:19; 34:22,26; Le-vi Ky 23:10) va (2) theo nghia an du, "trade nhat" ve uu tien va noi troi. Dieu nay 
khong co y noi Due Chua Troi yeu cac tin huu hon, nhung Ngai muon su dung ho va cuoc doi da duoc 
thay doi boi due tin de anh hudng den nhung nguoi khac. 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap hudng dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai budc cti trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giiip ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

22 



1 . Cac cau 9-11 lien he den lap luan trong chuong 1 nhu the nao? 

2. Nguoi giau co trong cau 10 co phai la mot Co-D6c Mian khong? 

3. Ma-thi-o 6: 13 co nghia gi neu Due Chua Troi khong he cam do (cau 13)? 

4. Satan co lien he gi den su cam do? 

5 . Liet ke nhung loai thu thach duoc de cap trong chuong 1 . 

6. Giai thich bang loi rieng cua ban ve ba ke thu tan cong con chau A-dam. 

TIM HIEU VAN MACH 1:19-27 

A. Trong van mach co su nhan manh den "loi." 

1 . Su sinh lai thuoc linh den boi loi (cau 1 8) 

2. Loi duoc tiep nhan (cau 21) 

3 . Loi duoc trong (cau 2 1 ) 

4. Loi nhu mot cai guong phan chieu y chi cua Due Chua Troi (cau 24) 

5 . Loi la luat phap cho thoi dai moi (cau 25) 

B. Co ba menh lenh (IMPERATIVES) duoc nhan manh bay to mot tien trinh than hoc co dinh 
huong tuong tu nhu trong E-xo-ra 7:10 

1. Nghe (cau 19) 

2 . Tiep nhan (cau 21) 

3 . Thi hanh (cau 22; day la chu de cua thu Gia-co) 

NGHIEN ClTU TlT NGlT VA CUM TlT 



BAN NASB 1:19-25 

19 H&i anh em yeu dau, anh em biet dieu do: ngircri nao cung phai mau nghe ma cham noi, 
cham gian; 20 vi effn gian cua ngircri ta khong lam nen su" cong binh cua Dii-c Chua Troi. 21 Vay, 
hay bo di moi dieu 6 ue, va moi dieu gian ac con lai, dem long nhu mi nhan lay loi da trong trong 
anh em, la loi cihi duffc linh hon cua anh em. 22 Hay lam theo loi, cho" lay nghe lam du ma lira 
doi minh. 23 Vi, neu co ke nghe loi ma khong lam theo thi khac nao nguoi kia soi mat minh trong 
gucng, 24 thay roi thi di, lien quen mat ra the nao. 2S Nhung ke nao xet ki luat phap tron ven, la 
luat phap ve su tu do, lai ben long suy gam lay, chang phai nghe roi quen di, nhung het long giu 
theo phep tac no, thi ke do se tim duffc phudc trong su minh vang loi. 



1:19 "anh em biet dieu do" Day la dang MENH LENH CHU D0NG HO AN THANH (PERFECT 
ACTIVE IMPERATIVE). Mac du theo su bien the trong tieng Hy lap, cum tu nay co the xem nhu la cau 
CHI DINH (INDICATIVE). Cac MENH LENH (IMPERATIVES) a phan dau trong 1:16 va 2:5 giai 
thich cho chung ta biet rang day cung la mot mang lenh lien he den su hieu biet cua chung ta ve Phuc am 
(xem I Giang 2:21). Chu "biet" duoc dung trong tieng He-bo-ro chi "moi lien he ca nhan voi ai do" con 
trong tieng Hy lap lai mang y nghia la "nhung du kien ve . . . " Ca hai deu la nhung khia canh quan trong 
cua Phuc am: (1) mot con nguoi de duoc chao don; (2) tin nhan nhung le that ve con nguoi do va (3) bat 
chuoc song theo guong cua nguoi do. Cac tin huu can phai song thich hop voi cac dac diem cua Phuc am. 
Co the dat ten cho ca phan doan nay la "Nhung ket qua cua su sanh lai" hay la "Su diep thay doi cuoc 
doi." Su song doi doi co nhung dac diem kiem chung duoc. 

H "anh em yeu dau" xem chu thich trong 1:2 va 1:9. 



23 



H "mau nghe ma cham noi" Day la each noi dram ngon (xem Cham-ngon 10:19; 13:3; 16:32; 17:28; 
29:20). Cac cau 22-25 lien he den cum tu menh lenh dau tien nay. Sir giao huan nay co the lien he den dac 
tinh linh dong, khong hinh thuc to chuc trong sir tho phuong cua Hoi thanh ban dau (xem 3: Iff). Dieu 
thoang mo nay thuong bi lam dung. Day cung chinh la su cang thang tranh canh giua nhung nguoi hat, 
nguoi noi tieng la cung nhu cac tien tri trong I C6-rinh-to 14. 

H "cham gian" Gian du khong phai la toi (neu khong thi Due Chua Gie-xu bi cao buoc pham toi khi don 
sach den tho hay la nhung loi chi trich gay gat cua Ngai voi nhung nguoi Pha-ri-si); nhung no la mot cam 
xiic de dan den toi ac (xem Cham-ngon 14:17; 16:32; Truyen-dao 7:9). Su nong gian trong van mach tai 
day co the am chi den (1) nhung su bat bo, thu thach, cam do hay la (2) kieu ngao, ganh ty lien he den su 
tho phuong Co Doc Giao (xem I C6-rinh-to 14). 

1:20 Cac Co-D6c Mian gian du bop meo su diep ma Due Chua Troi dung ho de truyen phan cho nhung 
nguoi khac (xem Ma-thi-o 5:22; E-phe-so 4:26). 

1:21 "hay bo di moi dieu 6 ue" Day la DONG TINH TU" TRUNG CAP THI BAT DINH (AORIST 
MIDDLE PARTICIPLE) giu chuc nang nhu mot MENH LENH (IMPERATIVE). Cum tu nay nhan 
manh den y chi va trach nhiem cua nhung nguoi tin huu. Viec loai bo quan ao ban thuong duoc dung nhu 
an du cho nhung tinh chat tam linh trong Kinh Thanh (xem R6-ma 13:12; Ga-la-ti 3:27; E-phe-so 4:22- 
25; C6-16-se 3:8,10,12,14; I Phi-e-ro 2:1). Cuu l/oc thuong dung an du quan ao do de chi "toi loi" (xem 
E-sai 64:6; Xa-cha-ri 3:4). 

H "moi dieu 6 ue" Chu nay thuong co nghia la "chat sap dong trong 16 tai" (ray tai). No co the am chi 
den loi song bat khiet ngan chan tin huu nghe loi Due Chua Troi. Tuy nhien, each dung chinh cua chu 
nay la "do ban", giong nhu quan ao do (xem Gia-co 2:2) am chi den each song cua tin huu. "Tho tuc" co 
the la mot each dung khac cua chu nay co lien quan den loi noi cua tin huu. 

H 

NASB "moi dieu toi ac con lai" 

NKJV "day tran t6i ac" 

NRSV "tang lop phat trien cua toi ac" 

TEV "moi viec toi ac" 

NJB "toi ac con lai" 

Chu nay duoc dung trong Tan Uoc theo nghia "thu con thua lai" hay la "du thua" (xem R6-ma 5:17; 
II C6-rinh-to 8:2; 10: 15). Trong cau nay, duong nhu no co nghia giu chinh minh trong vong gioi han thich 
hop cua Due Chua Troi. Chu nay co the dich la "ac y" theo nhu ban NEB hay la "loi noi doc ac" lien he 
den viec Gia-co tiep tuc chu trong ve loi noi. 

H "long nhu mi" Chu Hy lap nay cung voi nhung tu bien dang co lien quan duoc dich la "diu dang" 
"hien lanh," va "an can." No doi nghich voi thai do cay nghiet, ich ky cung voi nhung hanh dong duoc 
mo ta trong cau 2 1 . Plato su dung nhom chu nay cho khai niem "su trung dung chuan muc" la su quan 
binh trong cuoc song cua mot nguoi co duoc boi su tu che. Cac tin huu co the lot bo toi ac (con nguoi cu) 
va mac lay su thien lanh (con nguoi moi) nho long tin cay trong su lien he voi Dang Christ va Due Thanh 
Linh ngu trong ho. Su khiem nhuong la chu dien ta sinh dong ve Due Chua Gie-xu (xem Ma-thi-o 21:5); 
Due Chua Troi muon cho moi tin huu co dieu nay (xem Ma-thi-o 5:5; I Phi-e-ro 3:4). Xem ghi chu trong 
6. 13. 

a "nhan lay" Day la MENH LENH TRUNG CACH (bien each) THI BAT DINH [AORIST MIDDLE 
(deponent) IMPERATIVE]. Loi cua Due Chua Troi, Phuc am cua Due Chua Gie-xu Christ, can phai 
duoc tiep nhan (xem Giang 1: 12; C6ng-vu 17: 11; R6-ma 10:9-13; I Te-sa-16-ni-ca 2: 13). Su tiep nhan nay 



24 



bao gom ca sir an nan khoi dau, diic tin noi sir ciru roi va tiep tuc an nan, dire tin trong sir tin kinh va tro 
nen giong nhu Dang Christ. Sir nghe boi dire tin phai dan den doi song dire tin. 

H "loi da trong" Day la an du cua sir trong trot (xem Ma-thi-o 13:8; II Phi-e-ro 1:4). Ban van Hy lap am 
chi rang con nguoi phai tiep nhan boi dire tin loi trong trong ho. Diem nay co the am chi den sir sang tao 
nguyen thuy cua con nguoi giong nhu cau 18. Neu dung vay thi no phai am chi den hinh anh cua Due 
Chua Troi trong chiing ta (xem Sang-the Ky 1:26-27), da bi pha hong boi sir sa nga (xem Sang-the Ky 3), 
nhung cung da duoc tai tao boi due tin trong Dang Christ. Ba an du duoc dung de minh hoa "loi le that": 
hat giong (cau 21); cai guong (cau 23); va Luat Phap (cau 25). Phuc am can phai duoc tiep nhan va bay to 
ra qua doi song. Cau 21 chira dung ca hai dieu kien tien quyet cua sir ciru roi trong Tan Uoc: an nan (tu 
bo) va due tin (tiep nhan), xem Mac 1:15; C6ng-vu 3:16,19; 20:21. Day la sir quay ra khoi tieu cue (an 
nan) va huong den tich cue (due tin). 

H "la loi ciru duwc linh hon cua anh em" Loi duoc trong nay la mot hinh bong manh me chi moi lien 
he moi cua cac tin huu voi Due Chua Troi. Chu "linh hon" noi den tron ca con nguoi. Con nguoi la loai 
sanh linh (xem Sang-the Ky 2:7); nhung theo khai niem cua nguoi Hy lap, ho khong co tarn hon. Ve 
phuong dien than hoc, linh hon (psuche) va tam linh (pneuma) la nhung tu dong nghia chi ca con nguoi. 
Chu "ciru" co y nghia theo Ciru Uoc "giai ciru thuoc the" (yasha) va y nghia Tan Uoc "sir ciru roi doi 
doi" (sozo). Cach dung theo nghia Ciru Uoc duoc thay trong Gia-co 5:15,20. Nhung tai day va trong 
2: 14; 4: 12, y nghia theo Tan Uoc thich hop hon. Sir tranh cai hien thoi quanh de tai than hoc "sir ciru roi 
mien phi" voi "quyen te tri cua Chua trong sir ciru roi" la mot dan chung dien hinh cho viec cac nha giai 
kinh hien dai dung bang chung ban van tu mot khuc Kinh Thanh (hay la mot nhom nhung khuc Kinh 
Thanh) ma loai tru nhung bang chung ban van ung ho cho y kien doi lap roi tu do xay dung quan diem 
than hoc he thong, tin ly. Tuy nhien, Tan Uoc cung giong nhu moi the loai van chuong Can Dong co xua 
dung hinh bong cao xa va thuong co tinh "nhi nguyen" trinh bay chan ly theo tung cap doi lap. Theo 
mach van nay chiing ta da duoc ciru (nhan sir song doi doi) boi loi cua Due Chua Troi nhung chiing ta 
cung can phai hanh dong theo loi cua Due Chua Troi moi ngay (duoc ciru hay duoc giai thoat theo nghia 
Ciru Uoc). Vi ca sir vui mung Ian sir truong thanh deu can thiet. Sir ket hop giira due tin va hanh dong la 
sir diep trong tam cua thu Gia-co. Due tin va hanh dong la cap doi giao uoc. 

1:22 "Hay lam theo loi" Day la MENH LENH TRUNG CACH THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
IMPERATIVE). Cau nay la sir diep trong tam cua ca sach (xem 1:22,23,25). Co Doc Giao la mot quyet 
dinh cua y chi de buoc vao moi lien he do due tin voi Due Chua Gie-xu Christ dan den doi song giong 
nhu Dang Christ. Co the cum tu nay la mot each gian tiep noi den sir vang phuc ma Ciru Uoc trinh bay 
trong Muoi Dieu Ran (xem Gia-co 1:12 cung voi Xuat E-dip-to Ky 20:6 va Phuc-truyen Luat-le Ky 
5:10). 

H "cho" lay nghe lam du" Chu nay duoc sir dung trong van chuong Hy lap de chi nhung nguoi chi tham 
du nhung buoi dien thuyet nhung khong bao gio tham gia vao hoi doan nao ca. Nghe le that chua du, cac 
tin huu can phai lam theo le that va tiep rue lam theo no moi ngay (xem Lu-ca 1 1:28; R6-ma 2:13). 

H "lira doi minh" Day la DONG TINH TU" TRUNG CAP THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
PARTICIPLE). Co Doc Giao thoi hien dai sai sot khi cho rang sir hien dien trong nha tho hay trach nhiem 
xa hoi la dong nghia voi sir phuc vu cua Co-D6c Nhan. Sir ky thi (ve van hoa) giira "thanh" va "pham" 
chi dan toi sir tu lua doi minh. Cac cau 23-25 la mot thi du cho kieu tu lua doi do. Doi song cua chiing ta 
thuoc ve Due Chua Troi; moi chiing ta se phai tuong trinh voi Due Chua Troi rang chiing ta da song nhu 
the nao. 

1:23 "neu" Day la CAU DIEU KIEN BAC M0T (FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE) gia 

dinh la diing theo quan diem hay la chu dich van chuong cua tac gia. Nhieu tin huu hien dai thuong tham 
du Truong Chiia Nhat hay la nghe giang nhung khong thay anh huong nao tren doi song ho. Trong mot y 

25 



nghia thi do chinh la sir vo than thuc te, bat xiing voi Due Chiia Troi. Co Doc Giao khong phai la mot toa 
nha, hay chi la bai tin ctieu, nhung la moi lien he due tin voi Due Chiia Troi qua Dang Christ tac dong den 
moi lanh vuc cua doi song hang ngay! 

H 

NASB, NKJV "mat tu nhien" 

NRSV (phu chii) "mSt bam sinh" 
TEV "xem chinh minh" 

NJB "xem minh nhir the nao" 

An du nay, "guong mat bam sinh" duoc dung theo nghia nhin chinh minh. Y nghia day du cua cau 
23-24 la nhung tin huu phai hanh dong nhieu hon la chi nghe le that hay la biet le that. Chung ta phai dua 
tren le that ma hanh dong. Dieu nao chiing ta khong thuc hanh, chiing ta se danh mat! 

H "guong" Nhung chiec guong trong thoi co dai duoc lam bang kim loai danh bong. Chung rat dat tien 
nhung chi phan chieu hinh anh meo mo (xem I C6-rinh-to 13:12). Loi cua Due Chiia Troi co chuc nang 
nhu la chiec guong tarn linh ro rang hoan hao. 

1:24 Neu chi nhin so qua (khong xem ky) ve chinh minh, thi chi dan con nguoi den mot cuoc doi noi 
loan, tu lua doi minh. 

1:25 "nhin xem" Co hai chu Hy lap trong cac cau 23-25 dung theo nghia "nhin xem" hay la "quan sat." 
Chu dau tien la katanoeo, trong cau 23 va 24. Chu thii hai, duoc dung tai day, la mot chu co y nghia 
manh hon, parakupto, co nghia la "nhin cham chii vao" hay la "xem xet ky luong" (xem Giang 20:5,1 1; I 
Phi-e-ro 1: 12). Cac tin huu xem xet chinh minh trong anh sang cua loi Due Chiia Troi de sau do ho cham 
chii vao "luat phap hoan hao, luat phap cua tu do" la Phiic am cua Diic Chiia Gie-xu Christ. Hieu biet ve 
chinh minh thi huu ich, nhung hieu biet ve Due Chiia Troi thi co gia tri doi doi. 

H 

NASB "luat phap tron ven, la luat phap ve su tu do" 

NKJV "luat phap tron ven cua su tu do" 

NRSV "luat phap tron ven, luat phap cua su tu do" 

TEV "luat phap tron ven dem lai tu do cho con nguoi" 

NJB "luat phap tron ven cua su tu do" 

Cum tu nay tuong duong voi "luat phap hoang gia" trong 2:8 va "luat phap cua tu do" trong 2:12 
(cung can luu y Giang 8:23; R6-ma 8:2; 14: Iff; I C6-rinh-to 8: Iff; 10:23-33; Ga-la-ti 6:2). Loi cua Due 
Chiia Troi khong phai la mot rao can doi voi su tu do cua chiing ta, nhung lai la su tu do that cho chiing ta 
thoat khoi ban chat toi loi. Nhung tin huu gio day duoc tu do de hau viec Ngai (xem R6-ma 6). 

H "ke do se tim ducrc phudc trong viec minh lam" Luu y cac tieu chuan cho phuoc lanh: (1) xem xet 
chii tarn vao luat phap hoan hao; (2) giu minh trong luat phap; va (3) tro nen mot nguoi thuc hanh luat 
phap hieu qua. THI Tl/ONG LAI (FUTURE TENSE) co the am chi nhung on phuoc tam thoi ngay bay 
gio, nhung boi vi khuynh huong lai the cua Gia-co (xem 1:8-9,12; 5:7-8) nen no co the chi ve thoi ky 
cuoi cung, nhung phuoc hanh cua Su song lai-Ngay doan xet. 



BAN NASB 1:26-27 

26 



Nhuffc bang co ai tu&ng minh la tin dao, ma khong cam giu lu&i minh, nhung lai lira doi 
long minh, thi su tin dao cua nguoi hang ay la vo ich. 27 Su tin dao thanh sach khong vet, trudc 
mat Due Chiia Troi, Cha chiing ta, la tham vieng ke mo coi, nguoi goa bua trong con khon kho 
cua no, va giu lay minh cho khoi su 6 ue cua the gian. 



26 



1:26 "Nhuwc bang co ai tiring minh la tin dao" Day la CAU DlEU KIEN BAC MOT (FIRST CLASS 
CONDITIONAL SENTENCE), gia dinh la dung theo quan diem hay la chu dich van chuong cua tac gia. 
Ban Kinh Thanh King James kem them chu "dudng nhu" nhung cau nay am chi den su tu lua doi, chu 
khong phai la su quan sat va danh gia cua nguoi khac. Thuong thi cac tin huu lay viec thi hanh cac luat le, 
le nghi cua con nguai de thay the cho doi song giong nhu Dang Christ. Cac cau 25-26 khong de cap den 
nhung nguoi dao due gia, nhung noi den nhung nguoi co dao that nhung khong am hieu, khong thuc hanh 
va khong co ket qua. Chu "co dao" trong nghia den la chi den "nguoi chii tarn den nhung chi tiet ti mi." 
Gia-co hinh dung (1) nhung tin huu luat phap trong nho noi dieu luat hay la (2) nhung tin huu tri thuc 
trong nho noi su hieu biet, cho khong phai tin huu co doi song tin kinh. 

H "khong cam gifr lir&i minh... sir tin dao cua ngiroi hang ay la vo ich" Loi noi cua con nguoi la mot 
chu de chinh trong Gia-co (xem 1:19; 3:2-12: Ma-thi-o 15:8-9; C6-16-se 2:20-23; II Ti-mo-the 3:5). Tiet 
do hay tu che la mot dau hieu cua Co-D6c Nhan trudng thanh (xem Ga-la-ti 5:22-23). Quan diem dung 
(giao ly chinh thong) nhung hanh dong khong dung thuong xay ra trong vong con dan Due Chua Troi. Do 
chi la man trinh dien rong tuech (xem E-sai 29:13; Ma-thi-o 15:8-9; C6-16-se 2:23-25; II Ti-mo-the 3:5; 
Gia-co 1:19; 3:2-12). Nguoi co dao thuoc loai nay co the ngan can nguoi khac den vdi Due Chua Troi 
(xem R6-ma 9:30-32). 



CHU DE DAC BIET: LOT NOI CON NGtTOfl 

I. NHUNG TU TUdNG MO DAU TlT SACH CHAM NGON 

A. Loi noi la mot phan trong hinh anh cua Due Chua Troi noi con nguoi (Boi loi phan cua Due 
Chua Troi ma tao vat moi duoc hien huu, Due Chua Troi phan vdi con nguoi la tao vat cua 
Ngai). No la mot phan song dong trong tinh each con nguoi cua chung ta. 

B. Ngon ngu con nguoi cho phep chung ta truyen thong vdi nguoi khac ve nhung cam nhan tu 
cuoc song. Do do, no bay to con nguoi that cua chung ta (Cham ngon 18:2; 4:23 [20-27]). 
Loi noi la su trac nghiem xac thuc ve mot nguoi (Cham -ngon 23:7). 

C. Chung ta la nhung tao vat trong cong dong. Chung ta chii tam den su chap nhan va cong 
nhan. Chung ta can dieu do tu Due Chua Troi va tu con nguoi. Ngon tu co sue manh dap ung 
nhung nhu cau do trong ca su tich cue (Cham-ngon 17: 10) va tieu cue (Cham -ngon 12:18). 

D. Co su manh me khac thuong trong loi noi cua con nguoi (Cham-ngon 18:20-21) — manh me 
de chiic phudc va chua lanh (Cham-ngon 10: 1 1,21) va manh me de rua sa va huy diet (Cham- 
ngon 11:9). 

E. Chung ta gat lay dieu chung ta gieo (Cham-ngon 12: 14). 

II. II. NHUNG NGUYEN TAC VE LOl NOI TlT CHAM NGON 

A. Su tieu cue va tiem nang huy diet trong loi noi con nguoi 

1. Loi cuangudi doc ac (1:11-19; 10:6; 11:9,11; 12:2-6) 

2. Loi cuake tadam (5:2-5; 6:24-35; 7:5ff; 9:13-18; 22:14) 

3. Loi cua ke doi tra (6:12-15,19; 10:18; 12:17-19,22; 14:5,25; 17:4; 19:5,9,28; 21:28; 
24:28; 25:18; 26:23-28) 

4. Loi cua ke ngu dai(l 0:1 0,14; 14:3; 15:14; 18:6-8) 

5. Loi cuake chung doi (6: 19; 12:17; 19:5,9,28; 21:28; 24:28; 25:18) 

6. Ldicuakeng6iledoimach(6:14,19; 11:13; 16:27-28; 20:19; 25:23; 26:20) 

7. Loi mau noi (6: 1-5; 12:18; 20:25; 29:20) 

8. Ldininhbo(29:5) 

9. Nhieu loi (10: 14,19,23; 11:13; 13:3,16; 14:23; 15:2; 17:27-28; 18:2; 21:23; 29:20) 

10. Loi xuyen tac (17:20; 19:1) 

B. Su tich cue, nang luc nang do, chua lanh trong loi noi cua con nguoi 



27 



1. Lai cua nguai cong chinh (10:11,20-21,31-32; 12:14; 13:2; 15:23; 16:13; 18:20) 

2. Lai cua nguai sang suot (10: 13; 1 1: 12) 

3. Lai hieu biet (15: 1,4,7,8; 20: 15) 

4. Lai chualanh (15:4) 

5. Cau tra lai nha nhan (15: 1,4, 18,23; 16:1; 25:15) 

6. Cau tra lai viray (12:25; 15:26,30; 16:24) 

7. Lai cua luat phap (22: 17-21) 

III. KHUON MAU CUU UOC TIEP TUC TRONG TAN UGC 

A. Ngon ngu con nguai cho phep chung ta truyen thong voi nguai khac ve nhung cam nhan tu 
cuoc song. Do do, no bay to con nguai that cua chung ta (Ma-thi-o 15: 1-20; Mac 7:2-23). 

B. Chung ta la nhung tao vat song tap the. Chung ta chu tam toi su chap nhan va cong nhan. 
Chung ta can dieu do tu Due Chua Troi va tu con nguai. Ngon tu co sue manh dap ung 
nhung nhu cau do trong ca su tich cue (II Ti-mo-the 3:15-17) va tieu cue (Gia-co 3:2-12). 

C. Co su manh me khac thuong trong lai noi cua con nguai (Cham-ngon 18:20-21) — manh me 
de chuc phuoc (E-phe-so 4:29) va manh me de rua sa (Gia-co 3:9). Chung ta chiu trach 
nhiem ve nhung dieu chung ta noi (Gia-co 3:2-12). 

D. Chung ta se bi phan xet boi nhung loi noi cung nhu nhung viec lam cua minh (Ma-thi-o 
12:33-37; Lu-ca 6:39-45). Chung ta gat lay dieu chung ta gieo (Ga-la-ti 6:7). 



H "tam long" Xem chu de dac biet tiep theo. 



CHU DE DAC BIET: TAM LONG 

Chu kardia trong tieng Hy lap duac dung trong ban Bay Muoi va trong Tan uoc dien ta y nghia 
chu leb trong tieng He-bo-ro. No duac dung trong mot so each sau day (xin xem Bauer, Arndt, 
Gingrich va Danker, A Greek-English Lexicon, trang 403-404): 

1 . Trung tam cua mot cuoc song thuoc the, hinh anh ve mot con nguai (Cong vu 14: 17; II C6- 
rinh-to 3:2-3; Gia-co 5:5) 

2. Trung tam cua mot cuoc song thuoc linh (dao due) 

a. Due Chua Troi nhin biet tam long (Lu-ca 16:15; R6-ma 8:27; I C6-rinh-to 14:25; I 
Te-sa-16-ni-ca 2:4; Khai huyen 2:23) 

b. De chi doi song thuoc linh cua con nguai (Ma-thi-a 15:18-19; 18:35; R6-ma 6: 17; I 
Ti-mo-the 1:5; II Ti-mo-the 2:22; I Phi-e-ro 1:22) 

3. Trung tam cua cuoc song ly tri (tuc la tri thuc, Ma-thi-a 13:15; 24:48; Cong vu 7:23; 16: 14; 
28:27; R6-ma 1:21; 10:6: 16:18; II C6-rinh-to 4:6; E-phe-so 1:18; 4:18; Gia-co 1:26; II Phi-e- 
ro 1:19; Khai huyen 18:7; tam long dong nghia voi tri 6c trong II C6-rinh-to 3: 14-15 va Phi- 
lip 4:7) 

4. Trung tam cua y chi (Cong vu 5:4; 1 1:23: I C6-rinh-to 4:5; 7:37; II C6-rinh-to 9:7) 

5. Trung tam cuatinh cam (Ma-thi-a 5:28; Cong vu 2:26,37; 7:54; 21:13; R6-ma 1:24; II C6- 
rinh-to 2:4:7:3; E-phe-so 6:22; Phi-lip 1:7) 

6. Noi dac biet de Due Thanh Linh hanh dong (R6-ma 5:5; II C6-rinh-to 1:22; Ga-la-ti 4:6 
[Dang Christ song trong long cua chung ta, E-phe-so 3:17]) 

7. Tam long la each noi tuang hinh de chi toan bo mot con nguai (Ma-thi-a 22:37, lay tu Phuc 
truyen 6:5). Nhung tu tuong, dong co, va hanh dong thuoc ve tam long bay to ro rang loai 
nguai. Cuu uac co mot so each su dung an tuong ve tu ngu nay: 

a. Sang the ky 6:6; 8:21, "Due Chua Troi buon trong long" (cung de y xem O-se 11:8- 



28 





9) 


b. 


Phuc truyen 4:29; 6:5 "bang ca tarn long, ca linh hon" 


c. 


Phuc truyen 10:16, "tarn long khong cat bi" va R6-ma 2:29 


d. 


E-xe-chi-en 18:31-32, "tarn long moi" 


e. 


E-xe-chi-en 36:26, "tarn long moi" so voi "tam long bang da" 



1:27 "Sytin dao thanh sach khong vet, trirdc mat Dux Chua Troi, Cha chiing ta la" Dieu nay bay to 
co dao that theo nghia sir phuc vu giong nhu Phuc-truyen Luat-le Ky va Ma-thi-o 25:31-46. Tham khao 
them Mi-che 6:6-8 dinh nghia ve mot nguoi that sir tin dao. Trong Ma-thi-o 6: 1 noi den viec bo thi trong 
Do Thai Giao va no duoc xem nhu bang chiing cua moi lien he cua mot nguoi voi Due Chua Troi. Sir 
thanh khiet khong phai la sir tach biet hoan toan voi xa hoi, nhung la sir du phan giup do theo nhung nhu 
cau cua nguoi ngheo, nguoi bi xa hoi ruong bo (xem 2:15-17). 



CHU DE DAC BIET: DUC CHUA CHA 

Cuu Uoc gioi thieu mot hinh anh quen thuoc gan gui cua Due Chiia Troi do la hinh anh nguoi 
Cha: (1) Quoc gia Do Thai thuong duoc goi la 'con' cua Due Gie-ho-va (O-se 11:1; Ma-la-chi 3:17); 
(2) Ngay ca truoc do trong sach Phuc truyen Luat le ky hinh anh Due Chua Troi la Cha cung da duoc 
su dung (1:31). Trong Phuc truyen doan 32 Y-so-ra-en duoc goi la "con cai cua Ngai" va Chiia duoc 
goi la "Cha cua cac nguoi". (4) Hinh anh nay cung duoc mo ta trong Thi thien 103: 13 va phat trien 
them trong Thi thien 68:5 (cha cua ke mo coi) va (5) hinh anh nay cung rat thong dung trong cac sach 
tien tri (E-sai 1:2; 63:8; Y-so-ra-en la con trai va Due Chiia Troi la Cha, 63: 16; 64:8; Gie-re-mi 3:4, 
19; 31:9). 

Chua Gie-xu su dung tieng A-ram cho nen cho nao co chir "Cha" xuat hien theo tieng Hy lap 
{Pater) thi no dien ta chu Abba trong tieng A-ram (14:36). Nhung tu ngu nhu "Ba" hay "Cha" cho 
thay sir than mat cua Chiia Gie-xu voi Due Chiia Cha. Ngai bay to sir than mat nay cho cac mon do 
thay de khuyen khich ho nen co moi lien he mat thiet voi Due Chiia Cha. Tu "Cha" chi duoc dung cho 
Due Gie-ho-va trong Cuu uoc, nhung Chiia Gie-xu rat thuong dung va dung o nhieu cho. Khai niem 
nay la mot sir mac khai quan trong cho moi lien he moi cua chiing ta voi Due Chiia Troi qua Chiia 
Jesus Christ (Ma-thi-o 6:9). Can phai ghi nho rang Due Chiia Cha la mot hinh anh an du ve gia dinh 
(than mat) chu khong chi ve the he hay la sir hien huu tu truoc. Due Chiia Cha, Due Chiia Con, va 
Due Thanh Linh luon luon hiep mot va dong ban the. Xem chu de dac biet: Due Chiia Troi Ba Ngoi 
trong Ga-la-ti 4:4. 



H "tham vieng ke mo coi, ngiroi goa bua" Diem nay de cap den nhung nguoi co the, ben le xa hoi (xem 
Phuc-truyen Luat-le Ky 27: 19; Thi-thien 68:5; Truyen-dao 4: 10; Ma-thi-o 25:3 1). Phuc am chan that thay 
doi doi song con nguoi va kem theo do luon luon co nhung quan tam va hoat dong xa hoi. Sir hieu biet 
dung ve Due Chiia Troi phai dan den viec phuc vu nhung nguoi khac cung duoc dung nen theo hinh anh 
cua Ngai. 

a "gifr lay minh cho khoi sy 6 ue" Day la dang NGUYEN THE THI HIEN TAI (xem I Ti-mo-the 
5:22). Chu nay lien he voi cac loai sinh te duoc chap nhan. Due tin co hai khia canh thuc tien: cong tac xa 
hoi va dao due ca nhan (xem Ma-thi-o 25:3 Iff). 

H "cua the gian" Can nho rang cac tin huu o trong the gian nhu khong thuoc ve the gian (xem Gia-co 
4:4; I Giang 2:15-17). Khong co lien he nao voi the gian hoac lien ket chat che voi the gian deu khong 
thich hop. 

29 



CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong sir soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Diic Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giiip ban suy nghi thau dao hon ve nhting van de chinh trong phan nay. Nhting 
cau hoi nay nham goi sir suy nghi chu khong co tinh dirt khoat. 

1 . Chung ta hieu biet gi them tu Gia-co 1:19? 

2. Liet ke nhung diem co the lien he den nhung nan de trong sir tho phuong chung trong cac cau 19- 
27. 

3 . Giai thich hai yeu to cua sir cuu roi duoc phan tich trong cau 2 1 . 

4. Nguoi co dao tu lua doi minh bang each nao? 

5. Tai sao loi noi cua cac tin huu duoc de cap thuong xuyen trong Gia-co (1: 19,21,26; 3: Iff)? 

6. Giai thich dinh nghia cua Gia-co ve tin dao that trong cac cau 26-27. Ong nhan manh den hai 
diem nao? 



30 



GIA-C0DOAN 2:1-26 



CAC CACH CHIA DOAN THEO CAC BAN DICH HIEN DAI 



UBS 4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Canh cao ve sir phan 
biet 


Can trong vdd su thien 
vi ca nhan 


Su luu tarn den nguoi 
ngheo 


Canh cao ve djnh kien 


Su luu tarn den nguod 
ngheo 


2:1-4 


2:1-13 


2:1-7 


2:1-7 




2:1-4 


2:5-13 




2:8-13 


2:8-13 




2:5-9 
2:10-13 


Due tin va Viec lam 


Due tin khong co viec 
lam thi chet 


Due tin va Viec lam 


Due tin 


va Hanh dong 


Due tin va Viec lam 


2:14-17 


2:14-26 


2:14-27 


2:14-17 




2:14-17 


2:18-26 




2:18-26 


2:18-24 

2:25 
2:26 




2:18-23 
2:24-26 



CHU KY DOC LAN THlT BA (xem trang vii) 

THEO DOI Y DINH CUA TAC GIA NGUYEN THUY THEO TlfNG PHAN DOAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguai chung ta phai buac di trong sir soi sang minh co dugc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Dire Thanh 
Linh dong vai tro iru tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc het doan nay trong mot Ian doc. Xac dinh cac chu de. Doi chieu each chia doan theo chu de cua 
ban vdi cac ban dich hi en dai. Cach chia doan khong dirge linh cam nhirng no la chia khoa de theo doi y 
tuong cua tac gia nguyen thuy, von la trong tam cua viec giai nghia. Moi phan doan deu co mot va chi 
mot chu de. 

5 . Phan doan 1 

6. Phan doan 2 

7. Phan doan 3 

8. Van van... 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH 2:1-13 

A. Gia-co 2: 1-13 la phan mo rong sir ban luan ve chu de giau - ngheo trong 1:9-1 1,27. 

B. Khong ro nguoi giau dugc de cap trong 1:10-11; 2:6 hay 5:1-6 co phai la cac tin htru hay khong. Co 
the ho la nhirng nguoi Do thai giau co bat bo cac Co-D6c Nhan dau tien. 



31 



C. Sir giau co trong Cuu Uoc la dau hieu cho sir hai long cua Dire Chiia Troi (xem Le-vi Ky 26; Phuc- 
truyen Luat-le Ky 27), nhung trong cac sir giang day ve sau mang lai sir quan binh can thiet cho khai 
niem nay (xem Giop, Thi-thien 73; Ma-thi-o 5-7). Tham chi sau do sir ngheo thieu tro nen an du cho sir 
doi khattam linh (xem Ma-thi-o 5:3; Lu-ca 6:20). 

D. Phan doan nay duoc khai trien theo hai chu de co lien he voi nhau: 

1 . Cach thirc cua doi nay (cau 1-7) 

2. Cach thirc trong thdi dai cua Dang Met-si-a sap den (cau 8-13) 

NGHIEN CUtl TlT NGU" VA CUM TlT 



BAN NASB 2:1-7 

1 H&i anh em, anh em da tin den Dire Chiia Jesus Christ, la Chiia vinh hien chiing ta, thi ch& 
co tay vi nguoi nao. 2 Gia sir co ngircri deo nhan vang, mac ao dep, vao noi hoi anh em, lai co 
ngircri ngheo, quan ao rach rudi, cflng vao nira; 3 neu anh em ngo ke mac ao dep, ma noi rang: 
MM ngoi day, la cho tir te; lai noi voi ngucri ngheo rang: Hay dirng do, hoac ngoi dudi be chan 
ta, 4 the co phai anh em tir miiih phan biet ra va lay y xau ma xet doan khong? 5 H&i anh em rat 
yeu dau, hay nghe nay: Dire Chiia Trcri ha chang lira ke ngheo theo doi nay dang lam cho tro" 
nen giau trong due tin, va ke tir nude Ngai da hua cho ke kinh men Ngai hay sao? 6 Ma anh em 
lai khinh de ke ngheo! Ha chang phai ke giau da ha hiep anh em, keo anh em den truox toa an 
sao? 7 Ha chang phai ho pham thuffng den danh tot da lay dat cho anh em sao? 



2:1 "H&i anh em" Xem chii thich trong 1:2 va 1:9. 

a "ch& co" Day la MENH LENH CHU DONG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE IMPERATIVE) 
voi D0NG TINH TlT THU DONG (NEGATIVE PARTICLE) co nghia la dung lai mot hanh dong dang 
thirc hien. Ban dich Williams chuyen ngu la "dung co tiep tuc..." Diem nay am chi rang nguoi dang hanh 
dong theo theo each thirc nay la nhung tin huu sai trat duong huong. 

a 

NASB, NJB "due tin anh em" 
NKJV "due tin" 

NRSV "thucsutin" 

TEV "nhu cac tin huu" 

Day khong phai la "due tin" theo nghia giao ly, nhu trong Giu-de 3 va 20, nhung la sir tin cay ca nhan 
noi Dang Christ (CHU DICH SO HUU CACH). 

a "Due Chiia Jesus Christ, la Chiia vinh hien chiing ta" Cum tu SO HUU CACH nay co nghia den la 
"(Chiia) cua vinh hien (vinh hien thuoc ve Chiia)" khac biet voi cum tu SO HUU CACH "(Sir vinh 
quang) cua Chiia." Chiia vinh hien la mot danh hieu Due Chiia Troi trong Kinh thanh (xem Thi-thien 
29:1-3; C6ng-vu 7:2; I C6-rinh-to 4:6; E-phe-so 1:17). Cac hoc gia Do Thai Giao sir dung cum tu "vinh 
quang Shekinah" de dien ta sir hien dien cua Due Gie-ho-va o giira Y-so-ra-en (xem Xuat E-dip-to Ky 
16:10; II Sir ky 7:1-3). Cum tir o day mo ta Due Chiia Gie-xu (xem Lu-ca 2:32; Giang 1:14; 17:5; I C6- 
rinh-to 2:8; He-bo-ro 1:3). Luu y rang Due Chiia Gie-xu duoc goi la (1) Dang Met-si-a (Dang Christ 
trong tieng Hy lap); (2) Chiia (each chuyen ngu sang tieng Hy lap cua ten goi Due Gie-ho-va dua theo y 
nghia cua chu duoc dung de thay the la Adonai); va (3) "cua vinh hien" (danh hieu rieng chi Due Gie-ho- 
va). Cac danh hieu nay la cac thu thuat van chuong de qui cac thuoc tinh than linh cua Dire Gie-ho-va cho 
Gie-xu nguoi Na-xa-ret. 

32 



CHU DE DAC BIET: SU VINH HIEN 

Chu "sir sang choi " (apaugasma) chi dugc dung duy nhat tai day trong Tan Uoc. Trong cac tac 
pham cua triet gia nguoi Do Thai Philo, chu nay dugc dung de chi moi lien he giua Dang Christ voi 
Due Chua Troi theo nghia logos chi la su phan anh cua than linh. Cac giao phu dau tien trong Hoi 
thanh Hy lap dung chu nay theo nghia Dang Christ nhu la su phan anh hay la su sang choi cua Due 
Chua Troi. Theo nghia thong thuong: thay Due Chua Gie-xu tuc la thay Due Chua Troi, giong nhu 
mot tam guong phan chieu day du anh sang mat troi. Chu "vinh hien" trong tieng Do Thai (kabod) 
thuong dugc dung theo nghia su sang (xem Xuat E-dip-to Ky 16: 10; 24: 16-17; Le-vi Ky 9:6). 

Cach dien dat nay co the lien he voi Cham-ngon 8:22-31, khi su khon ngoan (danh tu GIONG 
CAI trong ca tieng Do thai Ian Hy lap) dugc nhan each hoa nhu la tao vat dau tien cua Due Chua Troi 
(xem Si rack 1:4) va la tac nhan cua su sang tao (xem sach nguy kinh Sir khon ngoan cua Sa-lo-mon 
9:9). Khai niem nay dugc khai trien them trong sach Su khon ngoan cua Sa-lo-mon 7: 15 -22a va 22b- 
30. Trong cau 22, su khon ngoan tao nen moi su. Cau 25 noi su khon ngoan la su luu xuat thuan khiet 
tu vinh hien cua Dang Toan Nang. Cau 26 noi su khon ngoan la su phan anh cua anh sang doi doi nhu 
mot cai guong khong ti vet phan chieu viec lam cua Due Chua Troi. Cau 29 noi su khon ngoan dugc 
dem so sanh va dugc thay no troi hon cac nguon sang (nhu mat troi va cac vi sao) .. 

Trong Cuu uoc tu ngu thong thuong nhat de chi "su vinh hien" {kabod) la mot thuat ngu trong 
thuong mai (chi hai dia can) co nghia "nang". Ben nao nang thi co gia tri hay the hien gia tri ben trong. 
Thong thuong khai niem toa sang dugc them vao chu nay de dien ta oai nghi cua Chua (Xuat E-dip-to 
ky 19: 16-18; 24: 17; E-sai 60: 1-2). Duy nhat chi co Ngai moi xung dang va dugc ton trong. Ngai qua 
sang choi cho nen con nguoi sa nga khong the chiem nguong dugc (Xuat E-dip-to ky 33: 17-23; E-sai 
6:5). Due Chua Troi chi co the dugc biet den ro rang qua Dang Christ (Gie-re-mi 1: 14; Ma-thi-o 17:2; 
He-bo-ro 1:3; Gia-co 2:1). 

Tu ngu "vinh hien" co ve mo ho: (1) co the tuong duong voi "su cong binh cua Due Chua Troi"; 
(2) co the chi su "thanh khiet" hay "trpn ven" cua Due Chua Troi; hay la (3) chi hinh anh cua Due 
Chua Troi ma theo do con nguoi dugc dung nen (Sang-the-ky 1:26-27; 5:1; 9:6), nhung sau do no da 
bi hoen 6 do su noi loan (Sang-the-ky 3: 1-22). 



H "Chua" Chu nay dugc dich tu chu Hy lap (Kurios) chi xuat hien mot Ian trong van mach chu khong 
phai hai Ian theo nhu cac ban dich RSV, NKJV, TEV, va NJB. 

H 

NASB "vol thai do thien vi ca nhan" 

NKJV "vol su- phan biet" ' 

NRSV "voi nhfrng hanh dong thien vi" 

TEV "anh em khong bao gio" doi xvt voi ngiroi khac tuy theo be ngoai cua ho" 

NJB "dimg de su" phan biet tang lop xen vao" 

Cho nay tai hien mot thanh ngu Cuu Uoc, "nang mat len" (xem Le-vi Ky 19: 15; Phuc-truyen Luat-le 
Ky 1:17; 10:17; 16:19; 24: 17). Cac tin huu can phai can trong voi nhung su phan chia cua tran gian (xem 
C6ng-vu 10:34). Due Chua Troi (trong Dang Christ) da pha do moi ranh gioi ma con nguoi da dung len 
voi dong loai: giau-ngheo, nguoi Do thai-nguoi ngoai bang; no le-tu do; dan ong-dan ba (xem I C6-rinh- 
to 12: 13; Ga-la-ti 3:28; C6-16-se 3:11). Ve mat ngu phap, cau 1 la mot cau phat bieu hoac la mot cau hoi 
voi ngam y la mot cau tra loi phu dinh (NRSV). Hau het cac ban dich chuyen ngu cau nay o dang mot 
phat bieu (NASB, NKJV, TEV, NJB, NIV). 



33 



CHU DE DAC BIET: TE PHAN BIET CHUNG TOC 

I. Gioi thieu 

A. Day la mot bieu 16 pho bien cua nhan loai sa nga trong moi xa hoi. Day la cai toi ich ky cua 
con nguoi, dan ap nguoi khac de ton cao minh len. O nhieu phuong dien, phan biet chung toe 
la mot hien tuong hien dai, trong khi tinh than chu nghia dan toe (hay chu nghia bo toe) la 
dang the hien xa xua hon. 

B. Chu nghia dan toe bat dau tai thap Ba-ben (Sang-the-ky 1 1) va bat nguon tu ba con trai cua 
N6-e noi ma cac chung toe phat trien (Sang-the-ky 10). Tuy nhien, dieu hien nhien tu Kinh 
thanh cho thay con nguoi tu chung mot nguon goc (tuc la A-dam va E-va, tao vat dac biet 
cua Due ChuaTroi, Sang-the-ky 1-3; C6ng-vu 17:24-26). 

C. Phan biet chung toe chi la mot trong vo so nhieu thanh kien nhu (1) horn hinh kien thuc; (2) 
khoe khoang tinh trang xa hoi-kinh te; (3) tinh theo luat phap ton giao tu xung cong binh; va 
(4) nhung lien ket chinh tri theo tin ly. 

II. Tu lieu Kinh thanh 

A. Cuu uoc 

1. Sang-the-ky 1:27 - Con nguoi, nguoi nam, nguoi nu duoc tao dung trong anh tuong giong 
Chiia, la dieu lam cho ho dac biet. Dieu do cung cho thay gia tri va pham each ca nhan cua 
con nguoi (Giang 3:16). 

2. Sang-the-ky 1 : 1 1-25 - Cum tu "tuy theo loai. . . " duoc lap di lap lai 10 Ian. Dieu nay duoc 
su dung de hau thuan cho su phan chia chung toe. Tuy nhien, trong ngu canh nay ro rang 
dieu nay chi cac thu vat va cay co chu khong noi den con nguoi. 

3. Sang-the-ky 9: 18-27 - Phan doan nay duoc dung de ung ho su dan ap chung toe. Phai nho 
rang Due Chiia Troi khong nguyen rua Canaan. Cha cua anh la N6-e, da nguyen rua anh 
sau khi tinh day tu con say. Kinh thanh chua bao gio ghi rang Due Chua Troi xac nhan loi 
nguyen rua/the nguyen nay. Ngay ca neu Chiia co lam dieu do, thi cung khong anh huong 
gi den chung toe da mau. Canaan la to cua nhung nguoi song o vung Pa-let-tin va theo 
nhung biic tuong cham tro cua nguoi E-dip-to cho thay ho khong phai la nguoi da den. 

4. Gio-sue 9:23 - Cau nay dung de chiing minh rang chung toe nay se lam no le cho chung 
toe kia. Tuy nhien, nguoi Ga-ba-6n co cung nguon goc voi nguoi Do thai. 

5. E-xo-ra 9-10 va Ne-he-mi 13 - Nhung doan nay thuong duoc dung trong y nghia chung 
toe, nhung ngu canh nay cho thay cac hon nhan nay bi nguyen rua, khong phai boi vi khac 
chung toe (ho cung la con cai cua con trai N6-e, Sang-the-ky 10), nhung vi ly do ton giao. 

B. Tan uoc 

1 . Cac sach Phiic am 

a. Chiia Jesus su dung van de thu han giua dan Do thai va Sa-ma-ri mot vai Ian, cho thay 
van de thu han chung toe la khong xiing hiep. 

1) Cau chuyen Nguoi Sa-ma-ri nhan lanh (Lu-ca 10:25-37) 

2) Nguoi dan ba ben gieng (Giang 4:4) 

3) Nguoi cui biet on (Lu-ca 17:7-19) 

b. Phiic am danh cho tat ca moi nguoi 

1) Giang 3:16 

2) Lu-ca 24:46-47 

3) He-bo-ro2:9 

4) Khai huyen 14:6 

c. Vuong quoc cua Chiia bao gom toan the nhan loai 

1) Lu-ca 13:29 

2) Khai huyen 5 
2. C6ng-vu 



34 



a. C6ng-vu 10 la phan doan nen tang ve tinh yeu hoan vu cua Due Chua Troi va su diep 
hoan vu cua Phiic am. 

b. Phi-e-ra bi cong kich vi hanh dong cua ong trong C6ng-vu 1 1 va van de nay khong dugc 
giai quyet mai cho den Giao hoi nghi tai Gie-ru-sa-lem trong C6ng-vu 15. Su giang co 
giua nhung nguoi Do thai the ky thu nhat va nguoi ngoai tin dao rat Ion. 

3. Phaolo 

a. Khong co mot rao can nao trong Dang Christ 

1) Ga-la-ti 3:26-28 

2) E-phe-so 2:11-22 

3) C6-16-se3:ll 

b. Due Chua Troi khong vi ne ai 

1) R6-ma2:ll 

2) E-phe-so 6:9 
4.Phi-e-ro va Gia-co 

a. Due Chua Troi khong vi ne ai, I Phi-e-ro 1:17 

b. Boi vi Chua khong thien vi, con dan Chua cung phai nen nhu vay, Gia-co 2: 1 
5 . Giang 

Mot trong nhung cau noi manh me nhat ve trach nhiem cua cac tin nhan la trong I Giang 
4:20 
III. Ket luan 

A. Phan biet chung toe hay cac loai thanh kien, deu hoan toan khong xung hiep voi con cai 
Chua. Sau day la cau trich tu Henlee Barnette, nguoi da phat bieu tai mot dien dan o Glorieta, 
New Mexico trong Hoi dong Doi song Co Doc Nhan (Christian Life Commission) nam 1964: 
"Phan biet chung toe la ta giao, boi vi no khong dung voi Kinh thanh, khong phai la tinh each 
Co doc nhan, dung noi chi den viec no trai voi khoa hoc." 

B. Van de nay cho cac Co doc nhan dip tien bay to tinh yeu giong Dang Christ, su tha thu va 
cam thong cho mot the gioi hu mat. Su khuoc tu cua Co doc nhan trong lanh vuc nay cho 
thay su khong truong thanh va la dip cho ma quy ngan can buoc tien trong due tin cua cac tin 
nhan, su xac tin, va su truong thanh. No cung co the lam rao can cho nhung nguoi hu mat 
khong the den voi Dang Christ duoc. 

C. Toi phai lam gi? (Phan nay trich tu truyen don cua Christian Life Commission co tua la 
"Lien he Chung toe" 

TREN PHLTONG DIEN CA NHAN 

* Tu nhan trach nhiem giai quyet van de lien quan den chung toe 

* Qua su cau nguyen, hoc Kinh thanh, va thong cong voi nhung nguoi khac chung toe, co gang 
loai bo khoi doi song nhung thanh kien ve chung toe 

* Bay to niem tin cua ban ve van de chung toe, dac biet la o nhung noi ma nhung nguoi khich 
dong su hiem thu chung toe khong bi chat van. 

TRONG CU0C SONG GIA DINH 

* Nhan ra tam quan trong cua anh huong gia dinh trong su hinh thanh nhung thai do ve chung 
toe khac 

* Tim each phat trien each nhin Co doc bang viec noi ve nhung dieu con cai hay cha me nghe 
biet ve van de chung toe o ben ngoai 

* Cha me nen can than lam guong mot tin do Co doc khi tiep xuc voi nhung nguoi khac chung 
toe 

* Tim dip lam than voi nhung nguoi khac chung toe 
TRONG H0I THANH 

* Bang each nghe giang day ve cac le that Kinh thanh ve van de chung toe, Hoi thanh duoc 
khich le song lam guong cho ca cong dong. 

* Can bao dam rang su tho phuong, thong cong, phuc vu trong nha tho duoc mo ra cho tat ca 



35 



moi nguoi, ngay ca nhung Hoi thanh thai Tan uoc cung khong thay nhung rao can chung toe 
nao (E-phe-so 2: 1 1-22; Ga-la-ti 3:26-29). 
TRONG CU0C SONG THl/ONG NGAY 

* Giup vuot qua tat ca nhung phan biet chung toe trong the gioi doanh nghiep 

* Lam viec qua cac to chuc cong dong du loai de bao dam quyen led va co hoi cong bang cho 
moi nguoi, nen nho muc tieu tan cong la van de chung toe chu khong phai con nguoi. Muc 
tieu la co vu su hieu biet chu khong phai su cay cii. 

* Neu thay thich hop, hay thanh lap mot uy ban dac biet gom nhung cong dan co quan tarn voi 
muc dich mo ra nhung phuong tien truyen thong trong cong dong de giao due quan chung va 
co nhung hanh dong cu the de cai tien van de phan biet chung toe. 

* Ung ho cac hien phap va nhung nha lap hien muon thong qua luat cai tien su cong bang 
chung toe va chong lai nhung nguoi khai thac su thanh kien nay cho nhung loi ich chinh tri. 

* Khen ngoi cac nhan vien thi hanh cong vu khi thi hanh luat ma khong co su phan biet 

* Tranh bao dong, de xuong su ton trong luat, lam moi viec co the lam duoc nhu mot cong dan 
Co doc de bao dam nhung cau tnic luat phap khong tro thanh cong cu trong tay nhung nguoi 
muon day manh su phan biet chung toe. 

* Lam guong ve tinh than va tam tri cua Dang Christ trong moi giao tiep voi con nguoi. 



2:2 "neu" Day la DIEU KIEN BAC BA (THIRD CLASS CONDITIONAL) chi mot hanh dong co the. 
Dieu nay am chi den : (1) gia dinh co cac vi khach giau co den buoi tho phuong cua cac Co-D6c Nhan Do 
thai hay la (2) mot phien toa Co Doc Giao theo khuon mau cua nha hoi. 

H "noi hoi anh em" Trong nghia den la chu "nha hoi," con co nghia la "dem chung lai voi nhau." Cach 
dung nhung dac ngu Do Thai cho thay (1) la thu xuat hien kha som khi ma cac Co-D6c Nhan va nguoi 
Do thai van con tho phuong chung voi nhau (xem He-bo-ro 10:25) hay (2) le tho phuong cua cac Co-D6c 
Nhan nguoi Do Thai luc ban dau dua theo khuon mau cua nha hoi. Cac chi tiet van con co "ghe danh du" 
va "be chan" giong nhu trong nha hoi Do Thai (xem Ma-thi-o 23:6) duong nhu xac nhan each giai thich 
nay (xem cau 3). Toi nghi su hop mat duoc mo ta khong phai la mot le tho phuong nhung la mot phien 
toa Co Doc Giao tuong tu nhu trong nha hoi (xem Mac 13:9; Lu-ca 21:12). Neu dung vay, thi hai vi 
khach la cac nguyen cao trong tien trinh phap ly. Diem nay co the ly giai (1) tai sao ho khong biet phai 
ngoi noi dau (2) viec nhac den "loi cac nguoi den toa an" trong cau 6 (xem Le-vi Ky 19: 15). 

H "nhan vang" Day la bieu 16 cua su giau co; thong thuong trong van hoa Hy lap-La ma moi ban tay 
deo vai chiec nhan. 

H 

NASB, NRSV "ngu"oi ngheo mac quan ao do" ban" 

NKJV "ngu"oi ngheo mac quan ao ban thiu" 

TEV "nguoi mac do rach ruoi" 

NJB "nguoi ngheo mac do toi tan" 

Tai day khong chi de cap den su ngheo doi nhung con chi ra viec (ho) doi xu voi nguoi an xin khac 
voi nguoi an ban xa hoa. 

2:4 "the co phai anh em tu minh phan biet ra" Cac cau 4 va 5 la nhung cau hoi voi ngam y tan dong. 
Cac tin huu da va dang mac toi trong viec bay to su phan biet va thien vi. Chu "phan biet" trong tieng Hy 
lap la mot tu ghep giua chu dia (qua, boi) voi chu krina (xet doan). 

2:5 "hay nghe" Day la THE MENH LENH CHU D0NG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
IMPERATIVE) the hien su khan cap. 



36 



H "H&i anh em rat yeu dau" Xem chii thich trong 1:2 va 1:9. 

H "Dux Chua Trcri ha chang lira ke ngheo theo doi nay" "Chon (lira chon)" la CHI DINH TRUNG 
CAP THI BAT DINH (AORIST MIDDLE INDICATIVE) (xem E-phe-so 1:4). Chung ta co chu "elect" 
trong Anh ngu tu chu Hy lap nay. Cum tu "theo doi nay" trong nghia den la "trong doi nay" duoc dung 
theo nghia chi cua cai, vat chat tran gian. That tro treu la Due Chua Troi lai chon va chiic phuoc cho ke 
ngheo, nguoi ben le xa hoi. Due Chua Troi da chon ho va khien ho duoc giau co trong due tin va gia tai 
trong nude Troi, trong khi do nhung nguoi huong dan tho phuong tai day lai thien vi nguoi giau co, 
quyen the. Chinh nhung nguoi nay lai bat bo cac tin huu ban dau. Phuc am duoc rao giang cho nguoi 
ngheo la mot dau hieu cua Thoi dai Moi (xem E-sai 6 Iff; Ma-thi-o 11:5; Lu-ca 1:51-53; 4:18; 7:22). 
Nguoi ngheo luon luon bi loai tru khoi "ton giao chinh thiic", nhung ho duoc Due Chua Gie-xu tiep nhan 
each dac biet. Nguoi ngheo vui mung tiep nhan Dang Christ, trong khi nguoi giau thuong cay nho vao tai 
san cua minh (xem Ma-thi-o 19:23-26). Tai day khong co y tat ca moi nguoi ngheo deu duoc cuu, nhung 
ho chac chan duoc chao don khi den voi Due Chua Gie-xu. Da phan tin huu trong Hoi thanh ban dau la 
thuoc nhung tang lop ngheo trong xa hoi. 

H "ke ty" Kinh Thanh nhac den cac tin huu duoc thua huong nhieu dieu nho vao moi lien he cua ho voi 
Due Chiia Gie-xu la Dang ke tu muon vat (xem He-bo-ro 1:2), va ho la dong thua ke voi Ngai (xem R6- 
ma8:17;Ga-la-ti4:7): 

1. Vuong quoc (xem Ma-thi-o 25:34, 1 C6-rinh-to 6:9-10; 15:50) 

2. Su song doi doi (xem Ma-thi-o 19:29) 

3 . Nhung loi hua cua Due Chua Troi (xem He-bo-ro 6:12) 

4 . Su bao ve cua Due Chua Troi trong cac loi hua cua Ngai (xem I Phi -e -ro 1 : 4 ; 5 : 9) . 

H "nu"6"c Ngai" Day la cum tu chinh trong cac sach Phuc Am Cong Quan. Bai giang dau tien va cuoi 
cung cua Due Chua Gie-xu cung voi phan nhieu nhung cau chuyen vi du Ngai ke lien quan den chu de 
nay. Cum tu nay lien he den diem chinh ve thoi ky cuoi cung trong su giang day cua Due Chua Gie-xu 
(duoc Gia-co tiep tuc). Su mau thuan than hoc "da, nhung chua" nay lien he den khai niem hai thoi ky 
cua Do Thai Giao, thoi ky toi loi hien thoi va thoi dai cong chinh sap den, ma se duoc khoi dau boi Due 
Thanh Linh qua Dang Met-si-a. Nguoi Do thai chi trong doi mot Ian hien den cua mot lanh tu quan su 
day day Thanh Linh (giong nhu Cac Quan Xet trong Cuu Uoc). Hai Ian den cua Due Chua Gie-xu tao nen 
su chong lap nhau giua hai thoi ky. Vuong quoc cua Due Chiia Troi da chia cat dong lich su cua con 
nguoi voi su nhap the tai Bet-le-hem. Tuy nhien, Due Chiia Gie-xu khong den nhu mot vi tuong chinh 
phuc theo su bay to cua Khai-huyen 19, nhung la mot Day To Khon Kho (xem E-sai 53) va mot vi lanh 
dao khiem nhuong (xem Xa-cha-ri 9:9). 



CHU DE DAC BIET: NUtfC DlfC CHUA TROfI 

Trong Cuu uoc nguoi ta cho rang Due Gie-ho-va la Vua cua Y-so-ra-en (I Sa-mu-en 8:7; Thi- 
thien 10:16; 24:7-9; 29:10; 44:4; 89: 18; 95:3; E-sai 43:15; 4:4, 6) va Dang Met-si-a la vi Vua ly 
tuong (Thi -thien 2:6). Qua su giang sinh cua Chiia Jesus tai Bet-le-hem, vuong quoc Due Chiia Troi 
da buoc vao lich su nhan loai dem theo quyen nang va su ciiu roi (Giao uoc moi, Gie-re-mi 3 1:3 1-34; 
E-xe-chi-en 36:27-36). Giang Bap-tit cong bo nuoc Diic Chiia Troi da den gan (Ma-thi-o 3:2; Mac 
1:15). Chiia Jesus day ro rang rang nuoc Troi o trong Ngai va trong loi day cua Ngai (Ma-thi-o 4: 17, 
23; 9:35; 10:7; 11:11-12; 12:28; 16:19; Mac 12:34; Lu-ca 10:9, 11; 11:20; 12:31-32; 16:16; 17:21). 
Tuy nhien, nuoc Troi cung o trong tuong lai (Ma-thi-o 16:28; 24:14; 26:29; Mac 9:1; Lu-ca 21:31; 
22:16,18). 

Trong cac sach Tin lanh cong quan Mac va Lu-ca, chiing ta thay cum tu "nuoc Due Chiia Troi." 



37 



CM de thuong xuyen nay trong cac loi day cua Chua Jesus bao gom sir cai tri trong hien tai cua Diic 
Chua Troi trong tam long cua con nguoi ma trong mot ngay nao do se hoan tat tren ca trai dat. Dieu 
nay the hien trong loi cau nguyen cua Chua Jesus trong Ma-thi-o 6:10. Vi viet cho nguoi Do thai, 
Ma-thi-o muon dung cum tu khong dung den ten cua Due Chua Troi (cho nen ong viet la 'Nude 
Troi,' trong khi Mac va Lu-ca viet cho nguoi ngoai, thi dung each chi dinh pho bien cho danh xung 
cua than thanh). 

Day la cum tu chia khoa quan trong trong cac Phuc am Cong quan. Bai giang dau tien va bai 
giang cuoi cua Chua Jesus, va hau het cac an du cua Ngai, deu xoay quanh chu de nay. No chi quyen 
cai tri cua Due Chua Troi trong tam long con nguoi ngay bay gio! Dieu ngac nhien la Giang chi dung 
cum tu nay hai Ian ma thoi (trong cac an du cua Chua Jesus thi khong he co cum tu nay). Trong Phuc 
am Giang "su song doi doi" la tu chia khoa va la hinh anh chinh. 

Su cang thang lien quan den chu de nay xay ra boi hai Ian den cua Dang Christ. Cuu uoc chi chu 
trong den mot Ian den cua Dang Met-si-a cua Due Chua Troi-lan den trong huy hoang kem theo su 
phan xet va binh dao - nhung Tan uoc cho biet Chua Jesus den Ian dau lam mot Day to chiu kho theo 
E-sai 53 va mot vi Vua khiem nhuong theo Xa-cha-ri 9:9. Hai thoi ky cua nguoi Do thai, thoi ky gian 
ac va thoi ky cong binh, trung lap nhau. Chua Jesus dang tri vi trong tam long nhung nguoi tin Chua, 
nhung mot ngay nao do se cai tri toan ca coi sang tao. Ngai se den nhu Cuu uoc da tien doan! Nhung 
nguoi tin Chua song trong tinh trang "da roi" nhung "chua" cua vuong quoc Due Chiia Troi (xem 
Gordon D. Fee va Douglas Stuart How to Read the Bible for All Its Worth, trang 13 1-134). 



H "da hira cho ke kinh men Ngai" Xem chu thich trong 1: 12. 

2:6 "Ma anh em lai" Day la diem nhan manh tuong phan de lam noi bat nhung dieu Due Chua Troi da 
lam cho nguoi ngheo, co the, ben le xa hoi trong cau 5. 

H "ke giau" Nguoi giau duoc mo ta (1) dang ha hiep cac tin huu; (2) keo ho den toa; va (3) phi bang 
danh ma cac tin huu duoc keu goi. Lieu nhung nguoi giau nay co phai la cac tin huu khong? Toi nghi la 
khong! 

2:7 

NASB "pham thuxmg den danh tot da goi anh em" 

NKJV "noi pham den danh cao trong da goi anh em" 

NRSV "pham den danh da cau khan cho anh em" 

TEV "la ke noi xau ve danh tot da ban cho anh em" 

NJB "la ke si nhuc danh ton trong da cong bo cho anh em" 

Nghia den cum tu nay la "goi den anh em" (xem C6ng-vu 15: 17). Ve phuong dien van hoa, diem nay 
co the am chi den 

1 . Su chuc phuoc tu vi truong lao trong dong ho (xem Sang -the Ky 48: 16) 

2. Nguoi vo lay ho cua nguoi chong (xem E-sai 4:1) 

3 . Nguoi no le tro thanh mot tai san cua nguoi khac vinh vien 

4. Mot nghi thuc bap-tem (xem Ma-thi-o 28: 19; C6ng-vu 2:38) 

5 . Mot danh hieu cho tuyen dan cua Due Chiia Troi trong Cuu Uoc (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 
28: 10; II Suky 6:33, 7:14) 

6. Danh hieu "Co-D6c Nhan" Ian dau duoc nhac den nhu su die nhao cac tin huu tai thanh An-ti-6t 
trong xu Sy-ri (xem C6ng-vu 1 1:26). 

Theo van mach tai day thi nghia thu 4 thich hop nhat. 



38 



BAN NASB 2:8-13 

8 That vay, neu anh em vang gifr cho toan ven luat phap ton trong, theo nhu Kinh Thanh 
rang: Hay yeu ngucri Ian can nhu minh, thi anh em an d tot lam. 9 Nhimg neu anh em tay vi 
ngucri ta, thi pham toi, luat phap ben dinh toi anh em nhu ke pham phep. 10 Vi nguoi nao gifr 
tron luat phap, ma pham mot dieu ran, thi cflng dang toi nhu da pham het thay. u Va, Dang da 
phan rang: Cher pham toi ta dam, cflng co phan rang: Chd giet nguoi. Vay, neu ngucri khong 
pham toi ta dam, nhung pham toi giet ngucri, thi nguoi la ke pham luat phap. 12 Hay noi va lam 
ducrng nhu phai chiu luat phap tu do doan xet minh. 13 Su doan xet khong thuffng xot ke chang 
lam su thuong xot; nhung su thuong xot thang su doan xet. 



2:8 "neu" Ca hai cau 8 va 9 deu bat dau vai CAU DIEU KIEN BAC MOT (FIRST CLASS 
CONDITIONAL SENTENCE) gia dinh la dung trong quan diem hay la chu dich van chuong cua tac gia. 
Nhung thinh gia, doc gia lam tron luat phap cao trong neu ho yeu thuong each thich dang. 

H "luat cao trong" Khai niem nay co vai ten goi (xem 1:25; 2:12; R6-ma 8:2; Ga-la-ti 6:2). Hien nhien 
no chi ve Muoi Dieu Ran (xem cau 11) nhung cung noi den su giang day cua Due Chua Gie-xu ve Thoi 
dai moi duoc mo ra, cung la mot phuong each doi xu moi cua Due Chua Troi va nhung nguoi co du phan 
trong giao udc (xem Bai Giang Tren Nui cua Due Chua Gie-su trong Ma-thi-o 5-7). 

H "theo Kinh thanh" Day la trich dan tu Le-vi Ky 19:18, nhung voi mot cai nhin huong ve Le-vi Ky 
19:15 (co nghia la anh em cung khong nen thien vi). 

H "Hay yeu nguoi Ian can nhu minh" Theo y nghia Co Doc Giao, yeu chinh minh dung nghia se quyet 
dinh cho viec yeu men nguoi khac each phai le (xem Ma-thi-o 19:19; Mac 12:31; Lu-ca 10:27; R6-ma 
13:9). Due Chua Gie-su thuong dung Le-vi Ky 19:18, cung voi Phuc-truyen Luat-le Ky 6:4-5, nhu la torn 
tat cua ca luat phap (xem Ma-thi-o 7: 12; 22:40). 

2:9 "neu anh em tay vi ngucri ta" Day lai la mot CAU DIEU KIEN BAC M0T (FIRST CLASS 
CONDITIONAL) giong nhu cau 8. No la loi manh me doi voi Hoi thanh ngay nay. Chung ta cho co lieu 
linh ma khinh khi nhung nguoi Dang Christ da chet thay cho (xem R6-ma 14: 15,20; I Giang 2:9-11; 3:9- 
18). 

H "thi pham toi" Chu "toi loi" o vi tri nhan manh trong cau van tieng Hy lap. Bay to su thien vi la vi 
pham giao udc M6i-se va luat yeu thuong (luat phap cao trong). 

H "luat phap ben dinh toi anh em nhu ke pham phep" Su vi pham co nghia la "vuot qua mot gidi han 
da biet" va cung la mot dinh nghia cua toi loi trong Cuu Udc. Luu y rang day khong phai la vo y, nhung 
la hanh dong co chu y chong nghich y muon da duoc bay to cua Due Chua Troi. 

2:10 "Vi nguoi nao gifr tron luat phap, ma pham mot dieu ran, thi cflng dang toi nhu da pham het 
thay" Day la cau quan trong ve phuong dien than hoc de giai thich su kho khan trong viec xung cong 
binh bdi cong due cua con nguoi va muc dich cua luat phap M6i-se (xem Ga-la-ti 3: 15-29). Su vang giu 
mot phan hay la tam thoi khong bao gid du de duoc Due Chua Troi tiep nhan qua giao udc M6i-se (xem 
Ma-thi-o 5:19; Ga-la-ti 5:3). Hinh thuc phat bieu nay torn tat viec giu tron ca luat phap tu khi den tuoi 
trudng thanh (bat dau chiu trach nhiem theo luat phap) cho den nay (nghia la tu khi nhan le bar mitzvah 
[cho cac be trai Do thai khi 13 tuoi] hoac le bat mitzvah [cho cac be gai khi 12 tuoi]). Day la nen tang 
than hoc cho nhung loi tuyen bo manh me cua Phao-16 ve tinh trang toi loi cua con nguoi trong R6-ma 
3:9-23. 



39 



2:11 Day la thii tu cua Muoi Dieu Ran theo ban Septuagint (chiing to anh huong Do Thai Giao tren Gia- 
co trong thoi gian dau). Ban Septuagint la ban dich tieng Hy lap cua Kinh Thanh Cuu Uoc co khoang 
nam 250 truoc Chua va da so cac tac gia Tan Uoc dung de trich dan. 

2:12 "Hay noi va lam" Ca hai deu la MENH LENH CHU DONG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE 
IMPERATIVE). Loi noi va doi song cua cac tin huu phai phu hop voi nhau. Chung ta phai thuc hanh 
dieu chiing ta rao giang (xem Ma-thi-o 7). Day la chu de chinh cua thu tin nay! 

H "phai chiu luat phap tu" do doan xet minh" Ca nhan loai deu se bi doan xet (xem Ma-thi-o 25:3 Iff; 
R6-ma 2:6,16). Ngay ca cac Co Doc Nhan cung se bi doan xet (xem II C6-rinh-t6 5:10), khong phai ve toi 
loi, nhung la ve thai do, su san sang va viec su dung nhung an tu thieng lieng. 

2:13 "Su" doan xet khong thuxmg xot ke chang lam su" thirffng xot" Day la nguyen tac thuoc linh: con 
nguoi se gat nhung gi ho da gieo (xem Ma-thi-o 6:14-15; 7:1-5; 18:22-25; Ga-la-ti 6:7). Cau nay la mot 
tuc ngu noi tieng trong xu Pa-lec-tin. Day la dang phu dinh cua loi Due Chua Gie-xu giang trong Ma-thi- 

5:7. Y nghia tai day khong phai la su cuu roi boi viec lam; nhung nhung tinh each (thai do cu xu) trong 
gia dinh cua Due Chua Troi can phai the hien qua doi song cua cac con cai Ngai (xem Ma-thi-o 25:3 1-46; 

1 C6-rinh-to 13). 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Trong cac hoi thanh hien nay, chiing ta doi xu phan biet nhu the nao? 

2. Tai sao Due Chua Troi chon de ban phuoc va ciiu ke ngheo? Tai sao rat kho de cho nguoi giau 
tro thanh nguoi tin dao? Tai sao dieu nay khien nguoi Do thai trong thoi dai Due Chua Gie-su bi 
"soc"? 

3. Tai sao cau 10 rat quan trong? 

4. Cac mang lenh trong Cuu l/oc lien he den "luat tu do" nhu the nao? 

5 . Cac cau 12-13 lien he nhu the nao voi su xung cong binh boi due tin? 

CAC KIEN GIAI BAN VAN GIA-CO 2:14-26 

A. Phan doan nay cua Gia-co da gay nen nhung tranh cai than hoc quan trong. Su tranh cai nay 
khong phat xuat tu hieu biet ve doan van duoc trich dan theo van mach, nhung tu cac dinh kien 
than hoc cua chiing ta, cung voi he thong tin ly dua theo ban van cua than hoc tay phuong. 

B. Gia-co va Phao-16 khong he mau thuan, nhung bo sung Ian nhau. Diem xem nhu mau thuan den tu su 
hieu nham ve (1) chu dich va (2) nguoi nhan cua cac thu R6-ma va Gia-co trong Tan uoc. 

1 . Phao-16 viet cho nhung nguoi Do thai tin rang ho duoc xiing dang voi Diic Chua Troi dua 
tren (1) chung toe (quoc tich) va (2) su vang giu luat phap M6i-se cua ho (chu nghia luat 
phap). Phao-16 noi ve viec tro thanh (hay gia nhap vao) doi song Co-D6c Nhan. Ong su dung 
doi song Ap-ra-ham nhu mot vi du trong Cuu l/oc duoc Due Chua Troi cong bo cong chinh 
truoc khi cat bi va truoc ca Luat Phap M6i-se (xem Sang -the Ky 15:6). Su cong bo nay hoan 
toan dua noi an dien khoi dau tu Due Chua Troi va su dap ling phai le bang due tin cua Ap- 
ra-ham (xem R6-ma 4:3; Ga-la-ti 3:6). 

40 



2. Gia-ca viet cho nhung phe nhom trong Hoi thanh (nhung nguoi chong tham quyen hay la 
nguoi Do thai theo Tri Hue phai) dang bien Co Doc Giao chi con la mot ban tin dieu thay vi 
la mot each song. Nhung nguoi nay dang xac nhan giao ly chinh thong la nen tang dam bao 
cho su cuu roi cua ho. Cac sach Gia-co va I Giang tuyen bo rang tinh thuong bay to trong doi 
song hang ngay khong phai la mot lira chon cho cac Co-D6c Nhan, nhung la bang chung bay 
to ban chat that cua ho. Theo Gia-co, "cac viec lam" khong phai la cac dieu luat Do Thai 
Giao, nhung la tinh thuong bay to bang hanh dong (xem I C6-rinh-to 13). 

3 . Phao-16 va Gia-co khong dua ra hai phuong each cua su cuu roi, nhung la hai phuong dien 
cua su cuu roi. Phao-16 noi den su khoi dau hanh trinh due tin cua Ap-ra-ham (xem Sang-the 
Ky 15), con Gia-co noi den cac dac diem tiep dien cua hanh trinh do (su sinh ra Y-sac cung 
voi su dang hien Y-sac sau do, xem Sang-the Ky 22). 

4. Tai day khong phai la "due tin hay viec lam" nhung la "due tin va viec lam." Khong chi due 
tin khong viec lam thi chet, nhung ma viec lam khong boi due tin thi cung diet (xem Ma-thi- 
o 7:21-23; Giang 15:1-6). Co Doc Nhan co the yeu duoi, non not (xem I C6-rinh-to 3:1-3, 10- 
15; Heb. 5:1 1-14), nhung do la ngoai le, chu khong phai la le duong nhien. 

5 . John Calvin noi "chi co due tin moi xung cong binh, nhung due tin xung cong binh thi khong 
donle." 

C. Chuc nang cua phan doan nay nham ung ho cho due tin nang dong. Trong mot nghia nao do thi 
no la mot phan doan Kinh Thanh khong chung nhan cho mot giao ly nhung cho mot each song. 
Duong nhien le that Kinh Thanh duoc bao dam, nhung chi lien quan voi each song giong nhu 
Dang Christ hang ngay, chu khong phai lien he voi quan diem he thong than hoc. Chung ta duoc 
cuu de phuc vu. Su phuc vu la chung co cua su cuu roi. Do khong phai la phuong tien nhung la 
muc dich huong den: doi song ket qua (xem E-phe-so 2:8-9 va 10). Le that nay vo cung can thiet 
trong thoi dai cua chung ta boi vi (1) chu thuyet chi tin ma thoi (easy believism); (2) duoc bao 
dam nhu nen tang than hoc, tin ly cua he phai (duoc day cho cac tin huu nhu tin ly khi ho khoi 
dau nep song Co-D6c Giao). 

D. Ca sach Gia-co de cap den viec thuc tien la cac tin huu phai su dung nhung gi minh co (ca vat 
chat va tam linh) cho nude Troi nhu the nao. Cach su dung cua cai, vat chat bay to tarn long con 
nguoi. 

NGHIEN CUtJ TlT NGlT VA CUM TlT 



BAN NASB 2:14-17 

14 H&i anh em, neu ai noi minh co dire tin, song khong co viec lam, thi ich chi chang? Du"c tin 
do cuai ngircri ay dirffc chang? 15 Vi thir co anh em hoac chi em nao khong quan ao mac, thieu cua 
an uong hang ngay, 16 ma mot ke trong anh em noi vol ho rang: Hay di cho binh an, hay siroi 
cho am va an cho no, nhung khong cho ho do can dung ve phan xac, thi co ich gi chang? 17 Ve 
due tin, cflng mot le ay; neu due tin khong sanh ra viec lam, thi tu minh no chet. 



2:14 

NASB "Dung duffc gi" 

NKJV "Ichlo-igi" 

NRSV, TEV "tot dep gi" 
NJB "Co ich gi" 

Ve phuong dien ngu phap, cau hoi nay la de dan den cau tra loi phu dinh. Due tin khong co viec lam 
thi khong co ich loi gi, khong dung duoc cho viec chi. 



41 



H "Hoi anh em" Xem ghi chii trong 1:2 va 1:9. 

a "neu ai noi" Day la CAU DIEU KIEN BAC BA (THIRD CLASS CONDITIONAL SENTENCE) co 

nghia la "ai do co the noi." Cau nay cau true nhu dang chi trich, phan doi manh (nhu nguoi doi khang gia 
dinh) cua cau 1:26. 

H "minh co due tin" Due tin theo Kinh Thanh (pistis) co mot so khia canh: (1) giao ly (xem I Giang 4:1- 
6; Giu-de 3,20; (2) moi lien he va cam ket ca nhan voi Due Chua Gie-xu (xem Giang 1: 12; 3:16; R6-ma 
10:9-13); va (3) each song (xem Gia-co va I Giang). Ca ba phuong dien nay deu lien quan den due tin 
chan that va truong thanh. 

H "Due tin do cuu nguoi ay ducrc chang?" Cum tu nay duoc dung theo nghia lai the (tan the). Su phan 
xet se duatren (1) viec lam (xem Ma-thi-o 25:3 Iff; R6-ma 2:6; II C6-rinh-to 5:10; Ga-la-ti 6:7-9) va (2) 
due tin (xem R6-ma 4; I C6-rinh-to 3:10-15; Ga-la-ti 3). Day la cau hoi thu hai trong cau 14, no cung 
huong den su tra loi phu dinh. 

2:15 "neu" Day la CAU DIEU KIEN BAC BA (THIRD CLASS CONDITIONAL SENTENCE) bay to 

nhu mot vi du cho nhung dieu hay la cac each thuc ma Co Doc Nhan khong chiu nen lam, dac biet la doi 
voi cac tin huu khac. 

2:16 "di cho binh an" Cum tu "di cho binh an" la MENH LENH CHU D0NG THI HIEN TAI 
(PRESENT ACTIVE IMPERATIVE). Cum tu "suoi cho am" la MENH LENH TRUNG CAP (bien each) 
THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE (deponent) IMPERATIVE) va cum tu "an cho no" la MENH 
LENH TRUNG CACH THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE IMPERATIVE). Day la mot loi cau 

nguyen be ngoai gia doi xin Due Chua Troi dap ung nhung nhu cau thieu thon cua nguoi khac. No cung 
la mot thanh ngu Cuu Uoc bay to su quan phong cua Due Chua Troi (xem Cac Quan Xet 18:6; I Sa-mu- 
en 1:17; 20:42; II Sa-mu-en 15:9). No the hien su dap ung hoi hot, khong quan tam rat giong voi each 
chung ta thuong noi khi cu xu khong thanh that "Toi se cau nguyen cho anh" (xem Ga-la-ti 6: 10; I Giang 
3:17-18). 

2:17 "neu" Day lai la mot CAU DIEU KIEN BAC BA (THIRD CLASS CONDITIONAL SENTENCE). 

Gia-co dang su dung cau true van chuong nay nham dua ra su ngau nhien de minh hoa su khac biet giua 
due tin that va due tin gia hoac co the la due tin truong thanh voi due tin yeu duoi. Day la mot cau torn 
luge than hoc quan trong (xem cau 20 va 26). Trong quyen Study Guide Commentary on James, Curtis 
Vaughan xem ba cau torn luge nay lap thanh dan y chinh: (1) due tin chan that khong phai la su tuyen bo 
rong tuech (cau 14-17); (2) due tin chan that khong chi la chap nhan bai tin dieu (cau 18-20); va (3) due 
tin chan that la due tin sinh ra doi song vang phuc (cau 21-26, trang 56). 



BAN NASB 2:18-26 

18 Hoac co ke noi: Nguoi co due tin, con ta co viec lam. Hay chi cho ta due tin cua nguoi 
khong co viec lam, roi ta se chi cho nguoi due tin boi viec lam cua ta. 19 Nguo"i tin rang chi co 
mot Due Chua Troi ma thoi, nguoi tin phai; ma qui cflng tin nhu vay va run so\ 20 Nhung, h&i 
nguoi vo tri kia, nguoi muon biet chac rang due tin khong co viec lam la vo ich chang? 21 Ap-ra- 
ham, to phu chung ta, khi dang con minh la Y-sac tren ban thcr, ha chang tung cay viec lam 
duox xung cong binh hay sao? 22 The thi, nguoi thay due tin dong cong voi viec lam, va nhcr viec 
lam ma due tin duffc tron ven. 23 Vay duffc ung nghiem loi Thanh Kinh rang: Ap-ra-ham tin 
Due Chua Troi, va dieu do ke la cong binh cho nguoi; va nguoi duffc goi la ban Due Chua Troi. 



42 



24 nhffn do anh em biet nguoi ta cay viec lam duox ximg cong binh, cho" chang nhfrng la cay dux 
tin ma thoi. 25 Dong mot the ay, ky nfr Ra-hap tiep ruox cac sir gia va khien ho noi ducrng khac 
ma di, ngiroi ha chang phai cay viec lam ma duox ximg cong binh sao? 26 Va, xac chang co hon 
thi diet, dux tin khong co viec lam cflng chet nhu vay. 



2:18-20 Ve khia canh ngu phap, phan doan nay la mot khuc Kinh Thanh nhieu nghia do nhung dau cham 
cau va cac dai tu thay the chu ngu. Khong ro la co (1) mot ngiroi ung ho cho quan diem cua Gia-co; (2) 
mot ngiroi chong doi quan diem cua Gia-co; (3) moi ben co mot nguoi; hay la (4) Gia-co am chi den hai 
nhan vat gia dinh chong doi nhau. Khong ro la phan trich dan dung o cau 18 phan a (theo ban dich NKJV, 
NRSV, NIV) hay la dung o cau 18 phan b (theo ban dich NASB, TEV) hay la keo dai luon ca cau 19. Co 
the la nguoi chong doi (ma Gia-co gia dinh) cho rang cac Co-D6c Nhan co nhung an tu thieng lieng khac 
nhau, mot so nguoi nhan "on" due tin, mot so nhan "on" viec lam. Gia-co tra loi rang due tin khong phai 
la an tu, nhung la moi lien he nen tang cua sir tin cay trong Dang Christ. Nhan biet Dang Christ la bat 
chuoc theo Ngai; song nhu Ngai da song, yeu thuong nhu Ngai da yeu thuong; tu bo chinh minh cho 
nguoi khac giong nhu Chua da tu bo chinh Ngai cho nguoi khac (xem I Giang 3:16). Viec duoc ban cho 
an tu thieng lieng khong phai la sir giam bot trach nhiem cua Co-D6c Nhan nhung la duoc lam manh me 
them de cho chuc vu co hieu qua hon (trong sir ket hop voi nhung tin huu khac). 

a "Hay chi cho ta dux tin cua nguoi khong co viec lam" Day la THE MENH LENH CHU D0NG THI 
BAT DJNH (AORIST ACTIVE IMPERATIVE). Chan ly nay tuong tu nhu an du nguoi gieo giong trong 
Ma-thi-o 13. Ket qua chu khong phai sir dap ung khoi dau bay to co due tin that. Neu khong co ket qua 
thi due tin chua ben re (chua vung vang, chua truong thanh). 

2:19 "Nguoi tin rang chi co mot Due Chua Troi ma thoi." Thuyet doc than la thu nghiem dau tien ve 
tinh chinh thong trong niem tin doi voi nguoi Do thai (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 6:4-5). Tuy nhien, cac 
quy cung tin dieu nay (xem Ma-thi-o 4:3; Mac 5:7). Co Doc Giao khong phai chi la giao ly dung, nhung 
con la moi lien he qua viec vang phuc va yeu thuong. Neu chi co quan diem dung (giao ly dung) ma 
khong co hanh dong dung dan thi rong tuech (chang co y nghia gi) (xem I C6-rinh-to 13). Chap nhan tin 
theo phuong dien than hoc, kien thuc cua thuyet doc than (xem R6-ma 3:30; I C6-rinh-to 8:4,6; E-phe-so 
4:6; I Ti-mo-the 2:5-6) khong the khien con nguoi xirng dang voi Due Chua Troi. Niem tin hop ly le 
khong the cuu duoc, vi ai trong so loai nguoi sa nga co duoc hieu biet than hoc hoan toan chinh xac? Sir 
cuu roi qua Dang Christ tac dong den dau 6c (giao ly), trai tim (quyet dinh tin cay vao Dang Christ), doi 
tay (co each song, hanh dong giong nhu Dang Christ). 

H "ma qui cflng tin nhu vay" Ma quy cung co quan diem than hoc dung! 



CHU DE DAC BIET: MA QUY 

A. Con nguoi trong thoi co dai tin theo thuyet vat linh. Ho gan ghep nhan tinh va nhung dac diem 
giong nguoi vao nhung sue manh thien nhien, cac vat the thien nhien. Sir song duoc giai thich 
qua nhung tuong tac giua nhung the linh nay voi con nguoi. 

B. Sir nhan each hoa nay phat trien thanh da than giao. Thong thuong ta linh (genii) duoc xem la 
nhung than linh cap thap hay la nua than nua nguoi (thien hoac ac) tac dong den doi song ca 
nhan con nguoi. 

1 . Me-so-po-ta-mi, hon loan va xung dot 

2. Ai -cap, thu tu va van hanh 



43 



3. Ca-na-an, xem Archaeology and the Religion of Israel cua W. F. Albright, Fifth Edition, 
trang 67-92 

C. Cuu uoc khong chu tarn hay khai trien chu de nhung than linh cap thap, thien than hay la ta linh 
boi vi dac tinh doc than nghiem ngat (xem Xuat E-dip-to Ky 8: 10; 9: 14; 15:11; Phuc-truyen Luat- 
le Ky 4:35,39; 6:4; 33:26; Thi-thien 35:10; 71:19; 86:6; E-sai 46:9; Gie-re-mi 10:6-7; Mi-che 
7:18). Cuu uoc co de cap den nhung than hu khong cua nhung ngoai giao (Shedim, xem Phuc- 
truyen Luat-le Ky 32: 17; Thi-thien 106:37) va cho biet ten cua mot so. 

1 . Se 'im (than rung hay la nhung quy co long, toe xem Le-vi Ky 17:7; II Su-ky 11:15) 

2. Lilith (giong cai, quy cam do, xem E-sai 34: 14) 

3 . Mavet (chu "su chet" trong tieng Do thai cung dung cho cac ta linh trong am phu cua nguoi 
Ca-na-an, Mot, xem E-sai 28: 15,18; Gie-re-mi 9:21; co the Phuc-truyen Luat-le Ky 28:22) 

4. Resheph (tai va, xem Phuc-truyen Luat-le Ky 33:29; Thi-thien 78:48; Ha-ba-cuc 3:5) 

5. Dever (benh dich, xem Thi-thien 91:5-6; Ha-ba-cuc 3:5) 

6. Az 'azel (khong ro y nghia cua ten nay, nhung co le la mot quy sa mac hay la mot dia danh, 
xem Le-vi Ky 16:8,10,26) 

(Nhung vi du nay lay tu Encyclopaedia Judaica, vol. 5, trang 1523.) 

Tuy nhien, khong co thuyet nhi nguyen hay nhung thien than doc lap voi Due Gie-ho-va 
trong Cuu uoc. Sa-tan la mot day to cua Due Gie-ho-va (xem Giop 1-3; Xa-cha-ri 3), chu khong 
phai la ke thu (xem A. B. Davidson, A Theology of the Old Testament, trang 300-306). 

D. Su phat trien cua Do-Thai-Giao trong thdi ky luu day tai Ba-by-16n (nam 586-538 truoc Chua), 
than hoc cua no bi anh huong boi thuyet nhi nguyen duoc nhan each hoa cua Ba-tu tu Bai-hoa 
giao, mot than cao cap thien lanh goi la Mazda hay la Ormazd va mot than doi nghich doc ac goi 
la Ahriman. Su anh huong nay khien Do-Thai-Giao sau thoi ky luu day tro thanh mot dang nhi 
nguyen thuyet duoc nhan each hoa, mot ben la Due Gie-ho-va va cac thien than cua Ngai va phia 
doi dich la Sa-tan va nhung ta linh cua no. 

Than hoc nhan each hoa ma quy cua Do-Thai-Giao duoc giai thich va tuong trinh chi tiet 
trong The Life and Times of Jesus the Messiah, vol. 2, cua Alfred Edersheim phan Phu luc XIII 
(trang 749-863) va XVI (trang 770-776). Do-Thai-Giao nhan each hoa ma quy theo ba each. 

1 . Sa-tan hay la Sammael 

2. Xu huong toi loi (yetzer hara) ben trong con nguoi 

3 . Than Chet 

Edersheim trinh bay ba phuong each nay bang (1) Ke kien cao; (2) Ke cam do; va (3) Ke trung 
phat (vol. 2, trang 756). Co su khac biet than hoc ro ret trong each trinh bay va giai thich ve ma 
quy giua Do-Thai-Giao sau thoi ky luu day va trong Tan uoc. 

E. Trong Tan uoc, dac biet trong cac sach Phuc am, khang dinh su hien huu va chong nghich cua 
nhung ta linh voi con nguoi va Due Gie-ho-va (trong Do-Thai-Giao, Sa-tan la ke thu voi con 
nguoi, nhung voi Due Chua Troi thi khong). Chung chong nghich voi y dinh, su cai tri va vuong 
quoc cua Due Chua Troi. Due Chua Gie-su da duong dau va duoi nhung ta ma nay cung goi la 
(1) nhung ue linh, xem Lu-ca 4:36; 6:18, hay la (2) ta linh, xem Lu-ca 7:21; 8:2 khoi con nguoi. 
Due Chua Gie-su phan biet ro rang giua nhung benh tat (the chat, tam tri) va nhung nguoi bi quy 
am. Chua Gie-su bay to quyen nang va su nhan biet thieng lieng cua Ngai bang viec nhan dien va 
duoi nhung quy nay. Cac quy nay cung thuong nhan biet Ngai va co gang ton xung Ngai, nhung 
Due Chua Gie-su khuoc tu su xac nhan cua chiing, ra lenh cho chung im lang va duoi chung. 

Trong nhung thu tin cua cac Su do trong Tan uoc, co su "thieu hut nghiem trong" thong tin 
de cap den chu de nay. Su duoi quy khong bao gio duoc de cap nhu la mot an tu thuoc linh cung 
nhu khong co phuong phap hay la each thuc nao duoc de lai cho nhung the he tin huu, muc su ve 
sau. 

F. Ma quy co that; ma quy co nhan each; ma quy hien dien. Ca nguon goc hay la chu dich cua ma 
quy khong duoc bay to. Kinh thanh khang dinh su thuc huu cua ma quy va chong doi manh me 



44 



anh huong cua no. Khong he co sir nhi nguyen tot cung giua Due Chua Troi va Sa-tan. Due Chua 
Troi hoan toan kiem soat moi sir, ma quy da bi danh bai, bi doan xet va se bi xo duoi khoi cong 
trinh sang tao. 

Dan sir cua Due Chua Troi phai chong cu voi ma quy (xem Gia-co 4:7). Ho khong the bi no kiem 
soat (xem I Giang 5:18), du cho ho co the bi cam do va loi lam chung cung nhu anh huong cua 
ho bi ton hai (xem E-phe-so 6: 10-18). Ma quy la mot phan duoc Kinh thanh tiet 16 trong the gioi 
quan cua Co-D6c-Nhan. Nhung Co-D6c-Nhan hien dai (nhom Tan phai) khong co quyen de dinh 
nghia lai ve ma quy (nhu nhung co gang loai bo tinh huyen thoai cua Rudolf Baltmann); loai bo 
nhan each khoi ma quy (nhung cau true xa hoi cua Paul Tillich), hay la co gang giai thich ma quy 
hoan toan theo phuong dien tam ly (nhu Sigmund Freud), tuy vay anh huong cua chiing lai tran 
Ian khap noi. 



H "va run so 1 " Dieu nay co the lien he den hanh dong duoi quy trong danh Due Gie-ho-va. Chir nay 
thuong duoc dung theo nghia nhu tren trong ban giay coi viet ve ma thuat duoc tim thay o Ai-cap. 

2:20 

NASB "dux tin khong viec lam thi vo dung" 
NKJV "due tin khong viec lam thi chet" 
NRSV "due tin tach khoi viec lam thi can coi" 
NJB "due tin khong viec lam thi vo ich" 

Co the co ba each dich tu cac ban chep tay tieng Hy lap xua nhat: (1) X, A, C 2 dung chu "chet" (xem 
cau 26); (2) B va C A dung chu "can coi"; (3) P 74 va ban giay coi Bodmer dung chu "vo ich" (co dung 
truoc do trong cau 20). 

2:21 Day la mot cau hoi am chi sir tra loi xac nhan. 

H "Ap-ra-ham" Ong duoc ca Phao-16 (xem trich dan Sang -the Ky 15 trong R6-ma 4) Ian Gia-co (trich 
dan Sang-the Ky 22) dung de chung minh quan diem than hoc cua minh, nhung de cap den nhung sir kien 
khac nhau trong cuoc doi cua Ap-ra-ham. Phao-16 noi den sir sir keu goi dau tien cua Ap-ra-ham (khi Y- 
sac sinh ra), con Gia-co noi den sir lam tron due tin cua ong nhieu nam sau do (khi dang Y-sac). 

H "to phu chung ta" Chu nay duong nhu am chi den nhung nguoi nhan thu la cac Co-D6c Nhan Do thai 
(xem Ma-thi-o 3:9; Giang 8:39). Tuy nhien, Phao-16 cung su dung khai niem nay cho nhung nguoi ngoai 
bang (xem R6-ma 2:28-29; 4:11-12,16; Ga-la-ti 3:7; 6:16). 

H "cay viec lam duffc xung cong binh" Day la dong tu Hy lap dikaioo. Cac y nghia cua chu nay (ca y 
nghia cu the va an y) co nhieu diem thu vi. 

I. Theo quyen A Greek-English Lexicon of the NT (trang 196-197) cua Bauer, Arndt, Gingrich, va 
Danker thi chu nay co nghia nhu sau: 

A. "Bay to (sir) cong chinh" hay la "lam sir cong chinh cho ai do" 

B. "Cong binh, minh oan, doi xir cong bang" 

C. Phao-16 su dung chu nay de chi sir doan xet cua Due Chua Troi 

1 . doi voi con nguoi 

a. "duoc tha bong" 

b. "duoc xung nhan va doi xir nhu la cong chinh" 

2. ve cong tac cua Due Chua Troi - "khien ngay thang" 

3. "khien tra nen tu do hay la tinh sach" (6 the CHU D0NG [ACTIVE]) hoac la "duoc 
khien tro nen tu do hoac la tinh sach" (6 dang THU D0NG [PASSIVE]) 

4. "Due Chua Troi duoc chung to la cong chinh" 



45 



II. Theo quyen Greek-English Lexicon of the NT based on Semantic Domains, tai ban Ian thu hai 
(quyen thu 2 trang 64 ) cua Louw va Nida thi chu nay co nghia: 

A. "lam cho dung voi" (quyen 1, 34:46, trang 452) 

B. "chung to la dung" (quyen 1, 86: 16, trang 744) 

C. "tha bong" (quyen 1, 56:34, trang 557) 

D. "phong thich" (quyen 1, 37: 138, trang 489) 

E. "vang phuc nhung mang lenh cong chinh" (quyen 1, 36:22, trang 468) 

Khi so sanh nhung each dung y nghia cua chu nay thi se thay ro Phao-16 co the dung chu nay theo 
mot each dac biet (co nghia "lam cho cong chinh" theo nghia phap ly cua Toa an) con Gia-co thi su dung 
theo each khac (cho thay la cong chinh qua doi song tin kinh). Dac tinh da nghia, uyen chuyen cua chu 
nay cho phep co the dung no theo hai each. Nhung can phai ghi nho day la truong hop "cai nay va cai kia 
hay ca hai cai" chu khong phai la "hoac cai nay hoac cai kia". Ngoai ra can phai than trong voi nhung 
dinh nghia than hoc cua chu nay (hay bat ky chu nao) roi dat y nghia do vao trong tat ca nhung doan Kinh 
thanh khac. Tu ngu chi chua dung y nghia tuy thuoc vao van mach cu the. 

H "dang con minh la Y-sac" Viec dang Y-sac (xem Sang-the Ky 22) khong phai la nen tang cho due tin 
cua Ap-ra-ham (xem Sang-the Ky 12,15), nhung la ket qua va la su bay to ra ben ngoai cua due tin do. 
Gia-co dang dung chu "viec lam" theo mot each khac hon Phao-16. Gia-co dang noi den each song da co 
due tin cua Co-D6c Nhan (xem I Giang), trong khi Phao-16 thi dang noi den viec lam cong due cua nguoi 
Do thai nhu la can ban de duoc Due Chua Troi chap nhan (xem R6-ma 10:2-3). 

2:22 "dii-c tin dong cong vol viec lam" Day la CHI DINH CHU D0NG KHONG HOAN THANH 
(IMPERFECT ACTIVE INDICATIVE) am chi mot hanh dong lien tuc trong qua khu. Trong nguyen ngu 
tieng Hy lap cua cau nay co su ung doi giua "lam voi" (syn + ergon) va "cac viec lam" {ergon). 

H "du-c tin diro-c tron ven" Day la CHI DINH THU D0NG THI BAT DINH (AORIST PASSIVE 
INDICATIVE). Ve mot phia, thi due tin duoc khoi dau va lam tron boi Due Chua Troi, nhung o phia kia 
cua su quan binh la y chi va hanh dong cua cac tin huu. Chu "tron ven" co nghia la "truong thanh", "hoan 
tat" hay la "duoc trang bi cho su mang da giao". Khai niem giao uoc cua Kinh Thanh gom co tham quyen 
toi thuong cua Due Chua Troi va y chi tu do cua con nguoi de hinh thanh nen mot giao uoc hay la mot 
hop dong ma trong do co ca nhung quyen loi va nhung nghia vu, su ban cho va nhung yeu cau phai lam. 

2:23 "Kinh thanh" Diem nay am chi den Sang-the Ky 15:6, cung nhu R6-ma 4:3 va Ga-la-ti 3:6. Gia-co 
dang co y noi rang cau nay duoc "lam tron" boi nhung hanh dong sau do cua Ap-ra-ham khi ong san sang 
vang loi Due Chua Troi va dang Y-sac, diia con cua loi hua, nhu la mot cua le tren niii M6-ri-a (xem 
Sang-the Ky 22). 

H "ban Dux Chua Troi" Ap-ra-ham duoc goi bang danh hieu nay ba Ian trong Kinh Thanh (xem II Su 
ky 20:7; E-sai 41:8). 

2:24 "cay viec lam dime xirng cong binh" xem chii thich trong 2:21. 

2:25 "ky nfr Ra-hap" Trong Do Thai Giao, Ra-hap la bang co tuyet voi ve su tha thu cua Due Chua Troi 
cung voi sue manh cua su an nan (xem Gio-sue 2). Ba con la to tien cua Due Chua Gie-xu (xem Ma-thi-o 
1 :4). Gia-co su dung hai thai cue, Ap-ra-ham va Ra-hap, de minh chung quan diem cua minh. 

2:26 Hoi tho quan trong nhu the nao doi voi than the con nguoi thi tinh yeu kem theo hanh dong cung 
quan trong nhu vay doi voi due tin. 

CAU HOI THAO LUAN 



46 



Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong sir soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Diic Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhting cau hoi sau day giiip ban suy nghi thau dao hon ve nhting van de chinh trong phan nay. Nhting 
cau hoi nay nham goi sir suy nghi chu khong co tinh dirt khoat. 

1. Due tin la gi? 

2. Dinh nghia yeu cau toi thieu (can ban) cho sir cuu roi theo Kinh Thanh. 

3. Phao-16 va Gia-co co mau thuan voi nhau khong? Tai sao co va tai sao khong? 

4. Tai sao ca Phao-16 Ian Gia-co deu dung Ap-ra-ham nhu mot vi du? 

5 . Liet ke nhung diem ma Ra-hap trai nguoc voi Ap-ra-ham. 

6. Sir can thiet cua viec lam theo y Gia-co lien he nhu the nao voi cac Co-D6c Nhan xac thit? 



47 



GIA-C0 DOAN 3 



CAC CACH CHIA DOAN THEO CAC BAN DICH HIEN DAI 



UBS 4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Cai liroi 


Cai liroi bat kham 




Sy khon ngoan 


that 


Cai luoi 




Cai luoi bat tri 


3:l-5a 


3:1-12 




3:l-5a 




3:l-5a 




3:l-2a 
3:2b-12 


3:5b-12 






3:5b-12 




3:5b-12 






Sy khon ngoan den tir 


Sy khon sang tir troi 


vdd 






Sy khon ngoan 


den tir 


Sy khon ngoan that 


tren 


sy khon sang tir ma 


quy 






tren 




va doi nghjch ciia no 


3:13-18 


3:13-18 




3:13-18 




3:13-18 




3:13-18 



CHU KY DOC LAN THlT BA (xem trang vii) 

THEO DOI Y DINH CUA TAC GIA NGUYEN THUY THEO TlfNG PHAN DOAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chiing ta phai buoc di trong sir soi sang minh co dirge. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Dire Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc het doan nay trong mot Ian doc. Xac dinh cac chu de. Doi chieu each chia doan theo chu de cua 
ban voi cac ban dich hi en dai. Cach chia doan khong duoc linh cam nhirng no la chia khoa de theo doi y 
tuong cua tac gia nguyen thuy, von la trong tam cua viec giai nghia. Moi phan doan deu co mot va chi 
mot chu de. 

9. Phan doan 1 

10. Phan doan 2 

1 1 . Phan doan 3 

12. Van van... 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA CO 3:1-12 

A. Loi noi con nguoi la de tai lap di lap lai trong sach Gia-co (xem 1: 19,26; 2: 14; 3: 1-12; 4: 1 1,12, 5: 12). 
Hau nhu trong moi chuong, ong ban luan de tai nay theo nhieu khia canh khac nhau. Loi noi la mot 
phan trong hinh anh cua Due Chiia Troi trong con nguoi (xem 3:9). 

B. Loi noi cua mot nguoi cung giong nhu viec lam cua nguoi do theo 2:14-16 bay to dung theo ca tinh 
cua ho (xem Ma-thi-o 12:37). 

C. Cai luoi co the dem lai nhieu phuoc hanh khi duoc Due Chira Troi kiem soat va them nang lire cho 
no, nhung tro thanh sue manh huy diet khung khiep khi o trong tay cua ma quy. 

D. Nhung tu tuong mo dau tu sach Cham ngon 



48 



1 . Ngon ngu con nguoi cho phep chung ta truyen thong voi nguoi khac ve nhung cam nhan tu cuoc 
song. Do do, no bay to con nguoi that cua chung ta (Cham ngon 18:2; 4:23, 20-27). Loi noi la bai 
trac nghiem xac thuc cua con nguoi (Cham -ngon 23:7). 

2. Chung ta la nhung tao vat song tap the. Chung ta co lien quan voi viec duoc chap nhan va xac 
nhan. Chung ta can dieu do tu Due Chua Troi va tu con nguoi. Ngon tu co sue manh dap ung 
nhung nhu cau do trong ca su tich cue (Cham -ngon 17: 10) va tieu cue (Cham-ngon 12:18). 

3. Co sue manh ghe gom trong loi noi cua con nguoi (Cham-ngon 18:20-21) — sue manh dem den 
phuoc hanh va chua lanh (Cham-ngon 10: 1 1,21) va sue manh de rua sa va huy diet (Cham-ngon 
11:9). 

4. Chung ta gat lay dieu chung ta gieo (Cham-ngon 12:14). 

Nhung nguyen tac ve loi noi tu sach Cham Ngon 

1 . Su tieu cue va tiem nang huy diet trong loi noi con nguoi 

a. loi cuanguoi doc ac (1:11-19; 10:6; 11:9,11; 12:2-6) 

b. loi cuake ta dam (5:2-5; 6:24-35; 7:5ff; 9:13-18; 22:14) 

c. loi cuake doitra (6: 12-15,19; 10:18; 12:17-19,22; 14:5,25; 17:4; 19:5,9,28; 21:28; 24:28; 
25:18; 26:23-28) 

d. loi cuake ngu dai (10:10,14; 14:3; 15:14; 18:6-8) 

e. loi cuake chung doi (6: 19; 12:17; 19:5,9,28; 21:28; 24:28; 25:18) 

f. loi cuake ngoile doi mach (6:14,19; 11:13; 16:27-28; 20:19; 25:23; 26:20) 

g. loi mau noi (6: 1-5; 12:18; 20:25; 29:20) 
h. loi ninhbo(29:5) 

i. nhieu loi (10: 14,19,23; 11:13; 13:3,16; 14:23; 15:2; 17:27-28; 18:2; 21:23; 29:20) 
j. loi xuyen tac (17:20; 19:1) 

2. Su tich cue, co kha nang nang do, chua lanh trong loi noi cua con nguoi 

a. loi cuanguoi congchinh (10:11,20-21,31-32; 12:14; 13:2; 15:23; 16:13; 18:20) 

b. loi cua nguoi sang suot (10: 13; 1 1: 12) 

c. loi hieubiet (15: 1,4,7,8; 20: 15) 

d . loi chua lanh (15:4) 

e. cau tra loi nha nhan (15:1,4,18,23; 16:1; 25:15) 

f. cau tra loi vuay (12:25; 15:26,30; 16:24) 

g . loi cua luat phap (22 : 1 7-2 1 ) 

Nhung nguyen tac ve loi noi theo Tan Uoc 

1 . Ngon ngu con nguoi cho phep chung ta truyen thong voi nguoi khac ve nhung cam nhan tu cuoc 
song. Do do, no bay to con nguoi that cua chung ta (Ma-thi-o 15: 1-20; Mac 7:2-23). 

2. Chung ta la nhung tao vat song tap the. Chung ta co lien quan den viec duoc chap nhan va xac 
nhan. Chung ta can dieu do tu Due Chua Troi va tu con nguoi. Ngon tu co sue manh dap ung 
nhung nhu cau do trong ca su tich cue (II Ti-mo-the 3: 15-17) va tieu cue (Gia-co 3:2-12). 

3. Co sue manh ghe gom trong loi noi cua con nguoi (Cham-ngon 18:20-21) — sue manh dem lai 
phuoc hanh (E-phe-so 4:29) va sue manh de rua sa (Gia-co 3:9). Chung ta chiu trach nhiem ve 
nhung dieu chung ta noi (Gia-co 3:2-12). 

4. Chung ta se bi phan xet boi nhung loi noi cung nhu nhung viec lam cua minh (Ma-thi-o 12:33- 
37; Lu-ca 6:39-45). Chung ta gat lay dieu chung ta gieo (Ga-la-ti 6:7). 

E. Co phan binh luan thu vi ve chu de "Cac quan diem cua Kinh Thanh ve ngon ngu" trong quyen sach 
Foundations of Contemporary Interpretation, do Moises Silva chu bien, trang 204-217. 



49 



NGHIEN CUU TlT NGU" VA CUM TlT 



BANNASB3:l-5a 

1 H&i anh em, trong vong anh em cho" co nhieu nguoi tu lap lam thay, vi biet nhu vay, minh 
se phai chiu xet doan cang nghiem hoti. 2 Chung ta thay deu vap pham nhieu each lam. Neu co ai 
khong vap pham trong loi noi minh, ay la nguoi tron ven, hay ham cam ca minh. 3 Chung ta tra 
ham thiec vao mieng ngua, cho no chiu phuc minh, nen moi sai khien ca va minh no duox. 4 Hay 
xem nhung chiec tau: dau cho Ion may mac long, va bi gio manh dua di thay ke, mot banh lai rat 
nho cung du cay bat no, tuy theo y nguoi cam lai. 5 Cflng vay, cai lu&i la mot quan the nho, ma 
khoe duffc nhung viec lorn. 



3:1 "trong vong anh em cho" co nhieu nguoi" Dieu nay cho thay khuynh huong cua mot so (long trong 
Hoi thanh muon duoc noi trong buoi nhom hop (xem I C6-rinh-to 14:26-40). Le tho phuong trong Hoi 
thanh ban dau linh dong va khong duoc to chiic quy cu. 

H "tu lap" Day la MENH LENH TRUNG CAP (bien each) THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
[deponent] IMPERATIVE) voi DONG TINH TlT PHU DINH (NEGATIVE PARTICLE) co nghia la 
dung lai mot hanh dong dang thi hanh. Phan doan nay cua sach Gia-co khoi dau voi trach nhiem cua 
nhung lanh dao Co-D6c Mian sau do chuyen qua trach nhiem trong loi noi cua moi Co Doc Nhan. 

H "thay" Chu nay duong nhu noi den (1) co the trong le tho phuong cua Hoi thanh ban dau moi nguoi 
deu duoc phat bieu hoac la (2) de chi dia vi cao trong cua cac tu si Do Thai Giao trong xa hoi Do thai. 
Day do duoc liet ke ra nhu la mot an tu thieng lieng trong I C6-rinh-to 12:28 va 14:26. No cung duoc liet 
ke nhu mot chuc nang cua cac muc su (xem I Ti-mo-the 3:1-2; E-phe-so 4:11). Trong C6ng-vu 13:1, sir 
day do lien he voi cac tien tri. Nhung tai day, no duoc xem nhu la mot quyen lira chon danh cho moi tin 
huu. Theo quan diem than hoc cua toi, moi tin huu deu du phan trong an tu nay o mot muc do nao do. 
Chac chan chiing ta khong the chap nhan mot Co-D6c Nhan noi rang: 

1 . Toi khong co an tu cau nguyen do do toi khong cau nguyen 

2. Toi khong co an tu dang hien do do toi khong dang hien 

3. Toi khong co an tu truyen giang do do toi khong lam chung. 

Chung ta se noi rang nhung cong tac nay danh cho tat ca tin huu. Due Chua Troi co ban on cho mot so 
nguoi phuc vu co ket qua trong nhung lanh vuc nay, nhung tat ca tin huu deu phai co trach nhiem trong 
nhung linh vuc nay. 

H "anh em" Xem chii thich trong 1:2 va 1:9. 

H "vi biet nhu vay" Gia-co bao gom chinh minh vao trong nhom nay. Phao-16 goi chinh minh la nguoi 
giang dao, su do va la giao su (xem II Ti-mo-the 1:11). Moi Co-D6c Nhan deu co it nhat mot an tu thieng 
lieng (xem I C6-rinh-to 12), nhung mot so nguoi thi co nhieu hon. 

H "phai chiu xet doan cang nghiem han" Su hieu biet va quyen lanh dao di kem voi trach nhiem Ion 
(xem Lu-ca 12:48). Toi tin rang Tan Uoc co day ve nhung muc do khac nhau cua su chiic phuoc va sua 
phat (xem Ma-thi-o 10:15; 11:22,24; 18:6; 25:21,23; Mac 12:38-40; Lu-ca 10:12; 12:47-48; 20:47). 



CHU DE DAC BIET: NHUNG MUC DO CUA SU BAN THUdNG VA StTA PHAT 

A. Su dap ung thich hop hay trai le voi Due Chiia Troi la dua tren su hieu biet. Nguoi it hieu biet thi 
co it trach nhiem va nguoc lai. 

50 



B. Sir nhan biet Diic Chua Trai den theo hai each. 

1. Sir sang tao (xem Thi-thien 19; R6-ma 1-2) 

2. Kinh thanh (xem Thi-thien 19, 1 19; Phuc am) 

C. Nhirng chirng co tu Cuu Uoc 

1 . Cac phan thuang 

a. Sang -the Ky 15:1 (thuang duac ket hap vai phan thuang trong the gian nhu dat dai, dong 
doi) 

b. Phuc-truyen Luat-le Ky 27-28 (sir vang phuc theo giao uoc dem den phuac hanh) 

2. Sir sua phat, Phuc-truyen Luat-le Ky 27-28 (sir bat vang phuc theo giao uoc dem den sir rua 
sa) 

3 . Boi vi toi loi cua con nguoi ma viec ban thuang theo each Cuu Uoc (danh cho sir cong binh 
cua ca nhan giu giao uoc) bi thay doi. Sir thay doi nay bay to trong Giop va Thi-thien 73. Tan 
Uoc thay doi sir tap trung vao doi nay chuyen thanh huong den doi sau (xem Bai Giang Tren 
Nui, Ma-thi-o 5-7). 

D. Nhirng chirng ca tu Tan Uoc 

1 . Cac phan thuang (sau sir cuu roi) 

a. Mac 9:41 

b. Ma-thi-o 5:12,46; 6:1-4,5-6,6-18; 10:41-42; 16:27; 25:14-23 

c. Lu-ca 6:23,35; 19:11-19,25-26 

2. Sir sua phat 

a. Mac 12:38-40 

b. Lu-ca 10:12; 12:47-48; 19:20-24; 20:47 

c. Ma-thi-o 5:22,29,30; 7:19; 10:15,28; 11:22-24; 13:49-50; 18:6; 25:14-30 

d. Gia-co3:l 

E. Doi vai toi chi co mot sir so sanh tuong tu lam ro nghia, do la tu cac nhac kich (opera). Toi 
khong du cac buoi trinh dien nhac kich do do toi khong hieu chung. Neu toi biet nhieu hon ve sir 
phuc tap, kho dien cua canh tuong, nhac va mua chac han toi se thuang thuc man trinh dien nhieu 
han. Toi tin rang thien dang se lam cho chung ta day tran niem vui, nhung toi nghi cong tac hay 
sir phuc vu tren tran gian cua chirng ta quyet dinh muc do cua cac niem vui do. Do do, sir hieu 
biet va each dap ung voi sir hieu biet do dan den nhung ket qua la cac phan thuang hay la phat 
(xem Ma-thi-o 16:7; I C6-rinh-to 3:8,14; 9:17,18; Ga-la-ti 6:7; II Ti-mo-the 4:14). Co mot 
nguyen tac thuoc linh do la: chung ta gat dieu chung ta gieo ! Mot so nguoi gieo nhieu han nhung 
nguai khac nen cung gat nhieu hon (xem Ma-thi-o 13:8,23). 

F. "Mao trieu thien cua sir cong chinh" danh cho chung ta la nhung cong tac Due Chua Gie-xu 
Christ da hoan thanh (xem II Ti-mo-the 4:8), nhung luu y, "mao trieu thien sir song" thi duac lien 
ket vai sir ben do trong thir thach (xem Gia-co 1: 12; Khai-huyen 2: 10; 3:10-1 1). "Mao trieu thien 
vinh hien" cho nhung Co-Doc Nhan lanh dao thi gan lien voi each song cua ho (xem I Phi-e-ro 
5:1-4). Phao-16 biet ong co mao trieu thien khong hu nat, nhung ong van giu sir tiet do (xem I 
C6-rinh-to 9:24-27). Sir huyen nhiem trong doi song Co-Doc Nhan do la Phuc am thi duac ban 
cho hoan toan mien phi boi cong tac Dang Christ da hoan tat. Nhung chung ta can phai tiep nhan 
sir ban cho cua Due Chua Trai trong Dang Christ. Chung ta cung can phai dap ung voi sir them 
sue song cua Due Chua Trai cho Ca-D6c Nhan. Doi song cua Co-Doc Nhan sieu nhien giong 
nhu sir cuu roi, nhung chung ta phai tiep nhan no va gin giu. Nghich ly "duac nhan mien phi va 
phai tra gia bang moi sir" nay la sir huyen nhiem cua cac phan thuang va nguyen tac gieo-gat. 
Chung ta khong duac cuu bai cong due nhung duac cuu de lam viec lanh (xem E-phe-so 2:8-10). 
Viec lanh la nhung bang chirng rang chung ta da thuc sir gap Chua (xem Ma-thi-o 7). Trong lanh 
vuc cuu roi, cong due con nguoi chi dan den sir huy diet, nhung doi song tin kinh ket qua tu sir 
cuu roi thi lai duac ban thuang. 



51 



3:2 

NASB "chiing ta deu vap nga trong nhieu each" 
NKJV "chiing ta deu vap nga trong nhieu dieu" 
NRSV "tat ca chiing ta deu pham nhieu loi" 
TEV "tat ca chiing ta thuotig pham nhieu loi" 
NJB "chiing ta deu vap pham trong nhieu each" 

Day la CHI DINH CHU D0NG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE INDICATIVE) ngu y mot 
hanh dong tiep dien theo thoi quen. "Vap pham" dirge dung theo nghia "toi loi". Kinh thanh day rang moi 
nguoi deu la toi nhan (xem Sang-the Ky 6:5,11-12,13; 8:21; I Cac Vua 8:46; Thi-thien 14:1-3; 53:1-4; 
130:3; 143:2; Cham-ngon 20:9; Truyen-dao 7:20; R6-ma 3:10-18,19,20,23; Ga-la-ti 3:22; I Giang 1:8- 
10). Dieu nay co the phan anh tu mot quyen sach nguy kinh thuoc the loai van chuong khon ngoan cua 
nguoi Do thai, quyen Sir khon ngoan cua nguoi truyen dao (xem 5:13-14; 14:1; 19:16; 22:27; 28:13-26). 
Trong thu Gia-co co mot so cho am chi den quyen sach khon ngoan nay duoc viet vao khoang nam 180 
truoc Chua, thuoc thoi ky giua hai giao uoc (sau Cuu Uoc nhung truoc Tan Uoc). 

H "Neu" Day la CAU DIEU KIEN BAC MOT (FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE); ca nhan 
loai deu vap nga. 

H "trong loi noi minh" Gia-co 2: 14-26 chu tam den de tai due tin khong viec lam. Phan doan nay cho 
thay theo nghia dac biet thi loi noi cua mot nguoi phoi bay tinh each thuoc linh that cua ho. Kinh thanh 
nhan manh den sir quan trong trong loi noi cua chiing ta (xem Cham-ngon 13:3; 18:21; 21:23; Thi-thien 
39:1; Ma-thi-o 12:36-37; 15:11, 18-19). Chiing ta duoc khen ngoi cung nhu bi phan xet do loi noi cua 
chinh minh boi vi loi noi bay to ra tinh each cua chiing ta. 

H "ay la nguoi tron ven" "Trpn ven" co nghia la "duoc trang bi day du," "truong thanh," "hoan tat" chu 
khong phai la vo toi. Gia-co thuong hay sir dung tu nay (xem 1:4,17,25; 2:22; 3:2) boi vi ong nhan manh 
den loi song Co Doc nang dong, hieu qua. 

H "hay ham cam ca minh" Kiem soat duoc cai luoi la mot dau hieu cua sir tiet do va truong thanh tro 
nen giong nhu Dang Christ (xem 1:26; Ga-la-ti 5:22-23). 

3:3 "neu" Day la CAU DIEU KIEN BAC M0T (FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE); loai 
ngua da bi con nguoi thuan hoa. 

3:3-5 Day la nhung vi du lam the nao ma vat nho co the anh huong den nhung thu Ion hon: ham thiec- 
ngua, banh lai-tau, dom lua-ngon lua. Trong cac ban giay coi Ai-cap thuong co hinh nhung con ngua, 
nhung chiec tau de lam an du ve sir kiem soat. 

3:4 "tau. . .16V The gioi Hy lap-La ma co nhieu tau Ion. Phao-16 da di tren mot chiec tau cho ngu coc 
hang hoa va 276 hanh khach. Josephus ghi lai co Ian ong di tren chiec tau cho 600 hanh khach. Ong mo ta 
kich thuoc cua chiec tau: dai 60 met, ngang 15 met, cao 20 met. 

3:5 "khoe duffc nhung viec Ion" Tai day co the Gia-co dang am chi den sue manh trong loi noi con 
nguoi hoac la y tuong "tu cao". 



BAN NASB 3:5b -12 

Thu xem cai rirng Ion chirng nao ma mot chiit lua co the dot chay len! 6 Cai luoi cflng nhu 
lua; ay la noi do hoi cua toi ac d" giua cac quan the chiing ta, lam 6 ue ca minh, dot chay ca doi 
nguoi, chinh minh no da bi lua dia nguc dot chay. 7 het thay loai muong thu, chim choc, sau bo, 



52 



loai dirdi bien deu tri phuc duox va da bi loai nguoi tri phuc roi; nhimg cai lir&i, khong ai tri 
phuc dircrc no; ay la mot vat dfr nguoi ta khong the ham dep dirox: day day nhfrng chat doc 
giet chet. 9 Boi cai lir&i chiing ta khen ngoi Chiia, Cha chiing ta, va cflng boi no chiing ta rua 
sa loai ngiroi, la loai tao theo hinh anh Due Chiia Troi. 10 Dong mot 16 mieng ma ra ca su khen 
ngoi va rua sa! Hoi anh em, khong nen nhir vay. n Co le nao mot cai suoi kia, dong mot mach 
ma ra ca nude ngot va nirox dang sao? 12 H&i anh em, cay va co ra trai 6-li-ve dirox, cay nho co 
ra trai va duox chang? Mach nirdc man cflng khong co the chay ra nude ngot duox nfra. 



3:5b "cai rimg Ion" Cum tu nay co the dich la (1) canh rung hay la (2) "dong cui." Trong tu tuong cua 
Gia-ca, cai luai duac vi sanh an du nhu tia lua nho bay to ban chat huy diet, khong the kiem soat cua no 
(xem cau 6-8). 

3:6 

NASB "the gi<W toi loi" 

NKJV, NRSV "the gi<W bat cong" 
TEV "the gioi lam lac" 

NJB "the gioi trai dao ly" 

Diem nay duong nhu co nghia loi noi cua con nguoi bieu hien su bat chinh; no thuong phoi bay dieu 
gian ac duoc che day trong con nguoi. Cai luoi lam 6 ue moi su. Trong 1:27 va 4:4, Gia-co su dung chu 
"the gioi" theo nghia tieu cue. 

H 

NASB "dot chay ca doi ngiroi" 

NKJV "dot chay theo le thircrng" 

NRSV "dot chay theo le thircrng" 

TEV "dot chay ca su" hien dien cua chung ta" 

NJB "dot chay ca vong quay cua su sang tao" 

Nghia den cua cum tu nay la "vong quay cua su sinh no." De tham khao su phan tich ro rang ve cum 
tu hiem thay nay xem quyen Word Studies in the New Testament, vol. 1, cua M. R. Vincent, trang 356- 
357. Cum tu duong nhu am chi den doi song cua mot nguoi tu khi sinh ra den khi chet, tham chi co the 
anh huong den nhung the he tuong lai. Cum tu nay xuat hien trong cau 6 bay to cuong do va tarn muc tan 
pha trong loi noi cua con nguoi. 

H "bi dot chay boi lira dia nguc" Cum tu nay co nghia den la "bi thieu chay boi Gehenna," am chi den 
truing lung cac con trai Hi-nom, nam o phia nam cua Gie-ru-sa-lem. Day la an du ma Due Chiia Gie-xu 
dung de mo ta su hinh phat va noi danh cho nhung ke choi bo due tin noi Due Chiia Troi. Truing lung nay 
bi bien thanh bai rac cua Gie-ru-sa-lem boi vi trong thoi Cuu l/oc tai dia diem nay cac em be bi hien te de 
tho than lua M6-loch (xem II Cac Vua 16:3; 17:17; 21:6; 23:10; II Su ky 28:3; 33:6; Le-vi Ky 18:21). 
Day la cho duy nhat nhac den "Gehenna" ngoai nhung loi phan cua Due Chiia Gie-xu (xem Ma-thi-o 
5:22,29,30; 10:28; 18:9; 23:15,33; Mac 9:43,47; Lu-ca 12:5). An du nay am chi den nhung viec gian ac 
tren doi song cua chiing ta moi ngay. Gia-co chac phai da trai nghiem hay la chiing kien nhung hau qua 
tieu cue cua loi noi con nguoi! 

3:7 Cau nay the hien thii tu bon phan trong su sang tao cac loai sinh vat theo Sang -the Ky 1 :26 va 9:2. 

H "tri phuc" Loai nguoi duoc ban cho quyen cai tri (xem Sang-the Ky 1:26,28; sach nguy kinh Loi cua 
nguoi truyen dao 17:4). Loai nguoi co the thuan hoa va cai tri moi loai vat ngoai tru chinh minh. 

3:8 

NASB, NRSV "mot vat dfr khong the cam gifr va day chat doc chet nguoi" 

53 



NKJV "mot vat dfr khong quan tri dirox, day chat doc" 

TEV "toi ac va khong the kiem soat, day chat doc" 

NJB "mot dich benh khong the kiem che, day chat doc" 

Tai day su dung hinh anh cua luoi ran luon luon di dong (xem Sang-the Ky 3: 1,4-5; Thi-thien 140:3) 
va co the am chi den nhung "giao su" bi ma quy xiii giuc. 

3:9 "chiing ta khen ngoi Chua, Cha chiing ta" Cau true ngu phap nay chi voi mot MAO TU 
(ARTICLE) nhung co toi hai DANH TU (NOUNS) lam toi nghia cau van. No co the am chi den Due 
Chua Gie-xu va Due Chua Cha (xem 1:27) hay co the chi Due Gie-ho-va ma thoi. Hau het cac ban dich 
chon dich theo y thii hai boi vi van mach de cap den y con nguoi duoc tao dung theo hinh anh cua Due 
Chua Troi. Vao thoi do trong cac nha hoi cua Do-thai giao thi cac phuoc lanh tu Due Chua Troi gan lien 
voi (1) viec cau nguyen xin phuoc lanh theo nghi le va (2) nhung ldi cau nguyen ca nhan. Chac chan su 
nhom hop Co Doc Giao ban dau bat chudc theo hinh thuc nay. Ve diem "Due Chua Cha", xem chu de 
dacbiet trong 1:27. 

H "rua sa loai ngiroi" Day la CHI DINH TRUNG CACH (bien the) THI HIEN TAI [PRESENT 
MIDDLE (deponent) INDICATIVE] . Rua sa co nghia cau cho nhung kho khan va ac hai do xuong tren 
nguoi khac bang quyen nang trong danh Due Chiia Troi (xem Lu-ca 6:28; R6-ma 12: 14). Theo van mach 
o day, no co the am chi den nhung giao su doi dich nhau (xem cau 14). 

H "la loai tao theo hinh anh Dux Chua Trcri" Day la DONG TINH TlT CHU D0NG THI HOAN 
THANH (PERFECT ACTIVE PARTICIPLE). Loai nguoi duoc dung nen theo hinh anh cua Due Chua 
Troi (xem Sang-the Ky 1:26,27; 5:1, 9:6; I C6-rinh-t6 11:7), va ho van co hinh anh do du rang sa nga 
(xem Sang-the Ky 9:6; I C6-rinh-to 11:7). Cau nay the hien gia tri va pham each cua con nguoi du rang 
ngheo hay giau, no le hay tu do, dan ong hay dan ba, nguoi Do thai hay la nguoi ngoai bang (xem I C6- 
rinh-to 12:13; Ga-la-ti 3:28; C6-16-se 3:11). N6i xau nguoi khac la phe phan Due Chua Troi, Dang sang 
tao ho (xem Thi-thien 139). Chu "giong nhu" (hinh anh) khong duoc dinh nghia trong Sang-the Ky. Co 
mot vai hoc thuyet ve cac yeu to trong "hinh anh": (1) song co y thuc (tarn ly); (2) kha nang hieu biet (ly 
tri); (3) y thiic dao due (luong tam); va (4) y chi chon lua. 

3:10-12 Dieu nay phan anh le that trong Ma-thi-o 7:15ff. Loi noi con nguoi co nang luc tuyet voi cho 
dieu tot, nhung cung co nhung nang luc khung khiep cho toi loi. 

H "anh em" Xem chii thich trong 1:2 va 1:9. 

3:11-12 Ca hai cau hoi trong cau 1 1 va 12 ngu y tra loi phu dinh. 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chiing ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Diic Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giiip ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chii khong co tinh dut khoat. 

1 . Tai sao de tai cua su day do can phai duoc chuan bi each dac biet? 

2. Co nhung miic do trong su sua phat khong? 

3 . Tai sao loi noi cua Co-D6c Nhan thi vo cung quan trong? 

4. Dinh nghia chu "Gehenna" trong cau 6. 



54 



CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA-CO 3:13-18 

1. Mach van theo chu de lien he den cac giao su dugc tiep tuc tu 3: 1-12. Co mot vai canh cao dugc 
neu ra. 

a. Sir phan xet nghiem khac hon nua la viec co that (xem 3:1) 

b. Co hiem hoa trong loi noi con nguoi (xem 3:2) 

c. Doi song can phai bay to nhung sir day do (xem 3:13) 

d. Phai co mot thai do phai le (xem 3:15) 

e. Co sir gia mao tu ma quy (xem 3:15). 

Cac diem nay dirong nhu xac nhan co cac "giao su" khong du pham hanh trong Hoi thanh 
ban dau, ho tir xirng la thieng lieng va nhan dugc nhung sir khai thi dac biet tu Due Chua Troi. 
Tuy nhien, chiing ta can phai nho rang mac du van mach de cap dac biet den cac giao su nhung 
loi van cung noi cho tat ca Co-D6c Nhan. Moi Co-D6c Nhan deu co the cau xin sir khon ngoan 
(xem 1:5). Moi Co-D6c Nhan can phai song va phat bieu trong sir khon ngoan. 

2. Phan doan nay trinh bay thu nghiem doi voi "cac giao su". 

a. Khon ngoan tu Due Chua Troi 

b. Dugc kiem chiing bang each song 

c. Dua tren thai do dung dan. 

Toi them vao day: phai co sir xung nhan thich hgp ve than vi va cong tac cua Dang Christ dua 
theo IGiang 4:1-6 . 

3. Can nho rang thu Gia-co tuong tu nhu the loai Van chuong Khon Ngoan cua Cuu l/oc. Sir khon 
ngoan trong Cuu Uoc co khuynh huong cho doi song ton giao va nhung ap dung cho doi song 
thuc te hang ngay. 

4. Phao-16 sir dung "nhung trai cua Due Thanh Linh," trong Ga-la-ti 5:22-23, de mo ta doi song Co- 
Doc Nhan xung hgp, con Gia-co lai sir dung pham tru khon ngoan cua Cuu Uoc (xem Cham- 
ngon 1-3; 8:22ff; Truyen-dao 1:1). Sir khon ngoan chii trong den dan than nhieu hon la sir xung 
nhan hay quan diem dung (chinh thong). No gan ket chat che each song va dong co dung dan 
(xem Ma-thi-o 11:19). 



CHU DE DAC BIET: 


CAC THOI XAU VA NET TOT TRONG TAN U6C 


Bang liet ke nhirng 


thoi xau va net tot thuong 


; thay trong 


Tan uoc. Nhung dieu nay thuong phan 


anh cac thoi net cua van hoa (Hy lap) va Do thai. 


Danh sach nhung thoi net tuong phan nay dugc liet 


ke sau day: 










Nhung thoi xau 




Nhung net tot 


l.Phaolo 


R6-ma 1:28-32 




— 




R6-ma 13:13 




R6-ma 2:9-21 




I C6-rinh-to 5:9-11 




— 




6:10 




I C6-rinh-to 6:6-9 




II C6-rinh-to 12:20 




II C6-rinh-to 6:4-10 




Ga-la-ti 5:19-21 




Ga-la-ti 5:22-23 




E-phe-so 4:25-32 




— 




5:3-5 




— 




— 




Phi-lip 4:8-9 




C6-16-se 3:5,8 




C6-16-se 3:12-14 



55 





ITi-mo-the 1:9-10 







6:4-5 


— 




II Ti-mo-the 2:22a, 23 


II Ti-mo-the 2:22b,24 




Tit 1:7,3:3 


Tit 1:8-9; 3:1-2 


2. Gia-ca 


Gia-ca 3:15-16 


Gia-ca 3:17-18 


3. Phi-e-ra 


I Phi-e-ra 4:3 


I Phi-e-ra 4:7-11 




II Phi-e-ra 1:9 


II Phi-e-ra 1:5-8 


4. Giang 


Khaihuyen 21:8; 22:15 


— 



5. Co bon chu dac biet trong ca Tan Uac chi xuat hien trong doan nay: "sir hieu biet" (epistemon, 
caul 3), "quy am" (daimoniodes, cau 15), "hap ly" (eupelthes" cau 17), va "vung vang" (adiakritos, 
cau 17). Vi chi xuat hien duy nhat mot Ian tai day nen chung ta khong biet ro y nghia chinh xac, nghia 
gan giong cung nhu nhung thanh ngu. 

NGHIEN CUU TlT NGU" VA CUM TlT 



BAN NASB 3:13-18 

13 Trong anh em co nguoi nao khon ngoan thong sang chang: Hay lay each an d" tot cua minh 
ma bay to viec minh lam boi khon ngoan nhu mi ma ra. 14 Nhung neu anh em co su ghen tucng 
cay dang va su tranh canh trong long minh, thi cho" khoe minh va noi doi nghich cung le that. 15 
Su khon ngoan do khong phai tu tren ma xuong dau; trai lai, no thuoc ve dat, ve xac thit va ve 
ma qui. 16 Vi d" dau co nhung dieu ghen tuong tranh canh ay, thi d" do co su Ion lao va du moi thu 
ac. 17 Nhung su khon ngoan tir tren ma xuong thi truox het la thanh sach, sau lai hoa thuan, tiet 
do, nhu mi, day day long thuffng xot va bong trai lanh, khong co su hai long va gia hinh. 18 Va 
bong trai cua dieu cong binh thi gieo trong su hoa binh, cho nhung ke nao lam su hoa binh vay. 



3:13 "ngudi nao" Dieu nay duong nhu am chi rang Gia-ca dang tiep tuc su phe binh manh me da co tu 
chuong 1. 

H "khon ngoan thong sang" Trong Cuu Uoc, dieu nay de cap den nguoi giao su co the ap dung le that 
cua Due Chua Trai vao trong doi song hang ngay. No co the de cap den giao su hay la nguoi chep kinh. 
"Khon ngoan" va "hieu biet" (1) co the la tu dong nghia (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 1:13,15; 4:6 cua 
ban LXX) hay (2) co the cho thay su phan biet giua su khon ngoan thuc tien va kien thuc hieu biet trong 
tieng He-bo-ro. Can nho rang cac tin huu duac khuyen khich cau xin Due Chua Trai ban cho su khon 
ngoan (xem 1:5). An tu "giao su" bao gom su ban cho, each song va thai do thich hap. 

H "Hay lay... ma bay to" Day la THE MENH LENH CHU D0NG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
IMPERATIVE); no la chu de cua phan doan 2: 14-26. 

H "each an d" tot cua minh" ban Kinh Thanh King James dich la "su giao tiep tot dep," ma trong khoang 
nam 1611 sau Chua co nghia la "each song." Day la mot vi du dien hinh cho ly do tai sao cac ban dich 
Kinh Thanh Anh ngu can phai duac lien tuc cap nhat: boi vi su thay doi y nghia va nghia tuong tu cua cac 
chu. Ban NKJV dich la " hanh kiem tot." 

H "nhu mi" Chi tiet nay co nghia la sue manh cua gia sue duac che ngu. Day la mot due tinh tot cua 
rieng Co-Doc Nhan. Kieu mau cua due tinh nay la doi song cua Dang Christ (xem Ma-thi-o 1 1:29; II C6- 
rinh-to 10:1; Phi-lip 2:8). No duac khuyen khich phai co trong doi song cua moi tin huu (xem Ma-thi-o 



56 



5:5; Ga-la-ti 5:23; E-phe-so 4:2). Diu dang hay nhu mi la mot pham chat minh dinh sir khon sang den tu 
Due Chua Troi. 

H "khon ngoan" Nghia den day du cua cum tu nay la "nhu mi trong su khon ngoan." Day la nghich ly 
ky la doi voi nhan loai sa nga! Nguoi day do phai song va day each khiem nhuong. 

3:14 "neu" Day la CAU DIEU KIEN BAC MOT (FIRST CLASS CONDITIONAL SENTENCE) gia 

dinh la dung. Cac cau 14-16 mo ta su khon ngoan sai lac. Cau nay thua nhan su hien huu cua cac giao su 
khong du pham each. Ta giao thuong la do cac tin huu that tao nen khi (1) nhan manh mot le that ma loai 
bo cac chan ly Kinh Thanh khac (2) tu xung co su hieu biet dac biet hay la co quyen nang thieng lieng. 

H 

NASB "ghen tirotig cay dang" 

NKJV,NRSV "ghen ty cay doc" 

TEV "ghen ty, cay dang" 

NJB "su cay dang cua long ghen ty" 

Dieu nay cung duoc ke vao so cac toi trong II C6-rinh-to 12:20; Ga-la-ti 5:20; va E-phe-so 4:31. Cai 
"toi" ich ky phai bi loai ra khoi con dan cua Due Chua Troi, dac biet la voi cac giao su. 

H "tranh canh" trong nguyen thuy chu nay co nghia la "det thue cho nguoi khac, theu det ra cau 
chuyen" nhung sau do no duoc dung theo y an du de chi nhung tham vong chinh tri, gay han (xem Phi-lip 
1:17). Chu nay de cap den tham vong tu cao ich ky theo kieu "phai theo y toi hoac la khong lam gi ca" 
cua nhung nguoi lanh dao. 

H "trong long minh" Day la dia vi cua nhan each hoac la tri thuc. Xem chu de dac biet trong 1:26. 

a "thi chd khoe minh va noi doi nghich cung le that" Day la hai MENH LENH TRUNG CAP (bien 
each) THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE (deponent) IMPERATIVE) voi DONG TINH TU" PHU 
DINH (NEGATIVE PARTICLE), co nghia la dung lai mot hanh dong dang tien hanh. Viec lam cua 
nhung giao su va nguoi lanh dao gay tac dong Ion hon la loi ho noi (xem Ma-thi-o 7: 1-23. Gia-co doan 2 
tap trung vao Ma-thi-o 7:24-27). 

3:15 "tirtren" Cach noi quanh co nay la phuong each cua cac hoc gia Do Thai Giao de cap den Due Gie- 
ho-va. Nhung giao su nay da tung mot muc khang khang xung nhan co kien thuc va su hieu biet linh 
thieng. Xem chii thich day du trong 1 : 17b. 

H "thuoc ve dat" Day la su doi lap voi "troi, tu troi". 

H 

NASB "thuoc tu nhien" 

NKJV "thu6c n'huc due" 

NRSV, TEV "khong thieng lieng" 
NJB "tir con ngiroi" 

Chu nay xuat phat tu goc Hy lap psuche (the hien chu nephesh trong tieng Do thai), chi phan ma con 
nguoi co chung voi cac sinh vat khac. Dieu nay co y neu tu nhien trai nguoc voi su sieu nhien nhu the 
nao thi nhung thu thuoc ve doi nay khac voi nhung dieu den tu troi nhu vay. Y nay co le am chi den (1) y 
huong toi loi (yetzer hard) trong ban chat con nguoi hay la (2) nguoi nhan xet cuoc doi chi theo nam giac 
quan. Do do no nguoc lai voi tam linh. 

H "ve ma qui" Diem nay lien he den khai niem sieu nhien nhung khong phai tu Due Chua Troi (xem I 
Ti-mo-the 4:1; E-phe-so 6:12; C6-16-se 1:16). Su khon sang den tu ta linh se chi dan den su Ion xpn va 

57 



hanh dong gian ac (cau 16). Tuy nhien, van mach co the am chi rang cac giao su nay khong chi lech lac 
ve giao ly nhung con sai bay ve dao due va dong co hanh dong. Nhung ma quy duoc de cap trong 2: 14 co 
nhan thuc dung ve giao ly, nhung dieu do khong co thay doi gi den viec lam cua chung. Ta giao khong 
chi pha hoai giao ly chinh thong, nhung luon ca nhung hanh dong dung dan, phai le. Xem chu de dac biet 
trong 2:19. 

3:17 "thanh sach" Chu hagnos trong tieng Hy lap co chung goc voi chu "thanh khiet" (hagios). Chu nay 
am chi rang y nghia hoan toan thoat khoi su 6 ue ve dao due (xem 4:8). Cac cau 17-18 la danh sach 
nhung dac tinh cua su khon ngoan tin kinh trong khi do cac cau 14-16 mo ta su khon ngoan khong tin 
kinh. Su khon ngoan that duoc biet qua nhung viec lam cua no. Phao-16 dinh nghia ve su khon ngoan that 
va su khon ngoan gia trong I C6-rinh-to 1: 18-3:23. 

H "hoa thuan" Day la dich tu chu Hy lap eirene. Chu nay duoc dung trong ban Septuagint de chuyen 
ngu chu shalom trong tieng Do thai. Trong Cuu Uoc, "binh an" thuong lien he voi (1) su dinh chien 
cham dut thu dich cung voi thuc day su hoa hop (2). Co duoc manh khoe, thinh vuong va tron lanh theo y 
nghia su cai tri cua Dang Met-si-a va su cuu roi trong ky tan the (xem R6-ma 15:13). Dang cua chu duoc 
dung tai day cung xuat hien trong He-bo-ro 12:11. 

H "nhu mi" Chti epiekes co nghia la "su thich ung de chiu" hay la "kien nhan chiu dung." Chu nay the 
hien y khong ap dat nhung quyen han hay la y muon ca nhan ma lai khong lang nghe hay la ton trong 
nguoi khac truoc (xem Phi-lip 4:5; I Ti-mo-the 3:3; Tit 3:2; I Phi-e-ro 2:18). 

H "tiet do" Tu nay co the di doi voi voi chu "nhu mi." No bay to su san sang lang nghe va dap ung each 
thich hop, khong ich ky hay chu trong cai "toi". 

H "day day long thirffng xot" Dieu nay khong chi de cap den cam xiic ma thoi nhung con nhac den 
hanh dong. Tinh thuong va su thuong xot theo Kinh Thanh dan den hanh dong yeu thuong va phuc vu, 
chu khong phai loai cam xiic thong thuong. Chu nay lien ket voi chu tiep theo va ca hai noi den su cham 
soc cho nguoi ngheo, nguoi rung thieu va bi xa lanh trong 2:15-16. Su khon ngoan ma khong co viec lam 
thi chet! 

H "bong trai lanh" Chti nay lien ket voi chu "day day long thuong xot." Day la quan tam va cham soc 
nhung ai dang thieu thon. Trong Phi -lip 1:9-11, chti nay lien ket voi tinh thuong, su hieu biet va nhan 
thuc sang suot. 

H 

NASB "khong co sy hai long va gia hinh" 

NKJV "khong thien vi" 

NRSV, NJB "khong chut thien vi" 

TEV "tranh khoi dinh kien" 

Cum tu nay am chi rang khong con dinh kien hay la thai do "nude doi", y nay co the lien he voi 2:4 
hay ngay ca 1:6. Day la mot thuat ngu tu san khau de chi nguoi khong bao gio dong vai tuong vi tu loi. 
No noi len su chan thanh minh bach (xem R6-ma 12:9; II C6-rinh-to 6:6; I Ti-mo-the 1:5; II Ti-mo-the 
1:5; I Phi-e-ro 1:22). Hai chti cuoi trong danh sach liet ke nay hop lai thanh mot doi giong nhu hai chu 
truoc do. 

3:18 "bong trai cua dieu cong binh" Luu y day khong phai la ket qua cua su khon ngoan; khon ngoan 
ma khong kem theo cong chinh thi khong con la khon ngoan. Su cong chinh cua Due Chua Troi dan den 
ket qua la su cong chinh trong con cai Ngai. Tron ca con nguoi deu bi anh huong va doi huong: tri 6c voi 
giao ly, trai tim voi y chi va doi tay voi each song moi. 



58 



H "thi gieo" Day la CHI DINH THU DONG THI HIEN TAI (PRESENT PASSIVE INDICATIVE). 

Diem nhan manh la sir ban cho, chu khong phai sir thu gop. Moi nguoi trong chung ta deu dang gieo 
giong, nhung cau hoi dat ra la chung ta dang gieo thir gi? 

H "trong sir hoa binh, cho nhfrng ke nao lam su" hoa binh" Phan doan nay co the nhac den E-sai 
32: 17. Ro rang la y van cau 18 doi lap voi cau 16. 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong sir soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi sir suy nghi chu khong co tinh dirt khoat. 

1 . Lam the nao de chung ta that sir biet ai la nguoi that sir dai dien cho Chua de phan day? 

2. Mo ta sir khon ngoan that. Mo ta sir khon ngoan gia doi. 

3. Ga-la-ti 5 va Gia-co 3:13-18 lien he voi nhau nhu the nao? 

4. Chuong 3 lien he voi chuong 2 nhu the nao? 



59 



GIA-C0 DOAN 4 



CAC CACH CHIA DOAN THEO CAC BAN DICH HIEN DAI 



UBS 4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Lam ban vdi the 
gian 


Su kieu ngao gay ra 
xung dot 


Giong Chua 
the gian doi 
nhau 

(4:1-5:6) 


va giong 
nghjch 


Lam ban vdi the 
gian 


Su chia re giua cac Co Doc 
Nhan 


4:1-10 


4:1-6 

Khiem nhuong chua 
khoi tinh than the gian 

4:7-10 


4:1-10 




4:1-6 
4:7-10 


4:1-3 
4:4-10 


Doan xet anh 
em 


Chd doan xet anh em 






Canh cao ve viec 
doan xet Ian nhau 




4:11-12 


4:11-12 


4:11-12 




4:11-12 


4:11 
4:12 


Canh cao ve su 
khoe khoang 


Chd khoe khoang ve 
ngay mai 






Canh cao ve su 
khoe khoang 


Ldi canh tinh cho ke giau va 
ngudi tu tin vao chinh minh 

(4:13-5:6) 


4:13-17 


4:13-17 


4:13-5:6 




4:13-16 
4:17 


4:13-5:6 



CHU KY DOC LAN THlT BA (xem trang vii) 

THEO DOI Y DINH CUA TAC GIA NGUYEN THUY THEO TlfNG PHANDOAN 

Day la tap huang dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguai chung ta phai buac di trong sir soi sang minh co dirge. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Dire Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc het doan nay trong mot Ian doc. Xac dinh cac chu de. Doi chieu each chia doan theo chu de cua 
ban vdi cac ban dich hi en dai. Cach chia doan khong dirge linh cam nhirng no la chia khoa de theo doi y 
tirong cua tac gia nguyen thuy, von la trong tam cua viec giai nghia. Moi phan doan deu co mot va chi 
mot chu de. 

13. Phan doan 1 

14. Phan doan 2 

15. Phan doan 3 

16. Van van... 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA-CO 4:1-10 



60 



A. The loai chi trich (mot thu thuat van chuong su dung nguoi chong doi gia dinh de trinh bay y cua 
tac gia) tu nhung phan doan trade day lai tiep tuc trong Gia-ca 4:1-10 ma dau voi hai cau hoi loai 
hung bien trong cau 1 . 

B. Chuong nay de cap den nhung tranh chien cua cac Co-D6c Nhan voi ban tanh sa nga cua ho, 
nhung tranh chien tam linh nay cang "ac liet" hon do anh huong cua su khon ngoan doi nay trong 
Hoi thanh. Diem nay co the lien he den su doi dau giua nhung lanh dao (giao su) trong Hoi thanh 
duoc de cap trong chuong 3 va nhung viec lam cua ho anh huong den moi thanh vien Hoi Thanh. 

C. Phan doan nay phan anh su tranh chien lien tuc cua cac Co-D6c Nhan voi ban tanh sa nga cua ho. 
Cac Co-D6c Nhan duoc nhac den voi nhung ten nhu "ke ngoai tinh," "nhung toi nhan," va "hai 
long." Co ba ke thu cua nhan loai duoc ke ra trong phan doan nay: 

1 . Ban tanh sa nga (cau 1,2, va co le ca cau 5) 

2. Le loi tran gian (cau 4) 

3 . Ma quy (cau 7) 

Ba ke thu nay cung xuat hien trong E-phe-so 2:2-3 (xem quyen Christian Doctrine, cua W. T. 
Conner, trang 248-249). 

D. Tai lieu Giai nghia Kinh Thanh cua Jerome lap dan y cac cau nay nhu sau: (1) nguon goc gay ra 
tranh canh (cau 1-6) va (2) cac phuong phap giai quyet (cau 7-10) (trang 374). Day la mot each 
lap dan y hop ly cho phan doan nay. No lien he voi y su dung cai luoi (loi noi) trai le trong 
chuong 3 . 

E. Cau 5 rat toi nghia boi vi: 

1 . Loi van nguyen ngu khong ro nghia 

a. Dang NGUYEN NHAN (CAUSATIVE) cua chu katokisev, co nghia la Due Chiia Troi 
da khien Thanh Linh cua Ngai o trong cac tin huu (theo ban chep tay MSS P 74 , K, A, B). 

b. Dang TU DONG TU" (INTRANSITIVE) thi chu katokesev, co nghia la Due Thanh Linh 
ngu trong cac tin huu (theo ban chep tay MSS K, L, P). 

2. Dau cau khong ro rang 

a. Neu chi co mot cau hoi thi cau hoi do dan den mot trich dan khong ro nguon goc (co the 
la tu mot tac pham thuoc the loai van chuong tan the cua Do Thai Giao); cac ban Kinh 
Thanh NASB, NKJV, NRSV, TEV, NJB, NAB trinh bay theo hinh thuc nay. 

b. Neu la hai cau hoi thi dua den trich dan trong Cuu Uoc (Cham-ngon 3:34 trong ban 
Septuagint) duoc chuyen ngu trong cau 6 theo nhu cac ban dich ASV, Moffatt va 
Phillips. 

3 . Khong ro y nghia cua cum tu "tham muon ghen tuong" 

a. Neu hieu theo nghia Due Chua Troi mong moi cho Thanh Linh cua Ngai huong dan doi 
song cua cac tin huu (Xuat E-dip-to Ky 34: 14; Phuc-truyen Luat-le Ky 4:24; 6: 14-15), thi 
cum tu nay co an y tich cue va cac chu trong nguyen ban phai la "ghen tuong" cung voi 
chu "Linh" viet hoa chi Due Thanh Linh. 

b. Neu hieu theo nghia ban tanh sa nga cua con nguoi them muon nhuc due tran gian (xem 
R6-ma 8: 1-8), thi cum tu nay co an y tieu cue va cac chu trong nguyen ban phai la "ghen 
ty" cung voi chu "linh" viet thuong. 

4. Cau nay co the dien y 

a. Tinh thuong cua Due Chua Troi mong muon cac tin huu hoan toan trung thanh voi Ngai. 

b. Con nguoi hoan toan bai hoai (cau 5), nhung an dien cua Due Chua Troi vuot troi hon 
(cau 6) (xem ban dich TEV). 



61 



F. Trong cac cau 7-10, co mot loat muoi MENH LENH THI BAT DINH (AORIST IMPERATIVE) 
cho thay day la nhung mang lenh khan cap. Cau true ggi nhac den cac giao su thuoc nhom khon 
ngoan trong Cuu Uoc cung voi each noi hung bien cua nhung tien tri Cuu Uoc. 

NGHIEN CUU TlT NGU" VA CUM TlT 



BAN NASB 4:1-10 

1 Nhung dieu chien dau tranh canh trong anh em boi dau ma den? Ha chang phai tir tinh 
due anh em van hay tranh chien trong quan the minh sao? 2 Anh em tham muon ma chang ducrc 
chi; anh em giet ngudi va ghen ghet ma chang ducrc viec gi het; anh em co su tranh canh va 
chien dau; anh em chang ducrc chi, vi khong cau xin. 3 Anh em cau xin ma khong nhan lanh 
duox, vi cau xin trai le, de dung trong tu due minh. 4 Hoi bon ta dam kia, anh em ha chang biet 
lam ban voi the gian tuc la thu nghich voi Due Chiia Troi sao? Cho nen, ai muon lam ban voi 
the gian, thi ngudi ay trcr nen ke nghich thu cung Due Chiia Troi vay. 5 Hay la anh em tuotig 
Kinh Thanh noi vo ich sao? Due Thanh Linh ma Due Chiia Trcri khien d" trong long chiing ta, 
ham men chiing ta den noi ghen tucng, 6 nhung Ngai lai ban cho ta an 16"n hoii nua. Vi vay, 
Thanh Kinh chep rang: Due Chiia Troi chong cu ke kieu ngao, nhung ban on cho ke khiem 
nhucrng. 7 Vay hay phuc Due Chiia Trcri; hay chong tra ma qui, thi no se lanh xa anh em. 8 Hay 
den gan Due Chiia Trcri, thi Ngai se den gan anh em. Hcri ke co toi, hay lau tay minh, co ai hai 
long, hay lam sach long di; 9 hay cam biet su khon nan minh, hay dau thucng khoc 16c; hay doi 
cucri ra khoc, doi vui ra buon. 10 Hay ha minh xuong trudc mat Chiia, thi Ngai se nhac anh em 
len. 



4:1 "chien dau tranh canh" Day la nhung thuat ngu quan su voi an y hoi chut khac biet. Chu thu nhat 
(polemos) chi den ca mot chien dich quan su, trong khi chu thu hai (maxe) am chi mot tran chien rieng le. 
Ban dich NJB co gang ket hop ca hai each su dung nay: "Nhung cuoc chien va nhung tran danh giua 
vong anh em bat dau tu dau? Noi chinh xac, khong phai la nhung tham due tranh canh trong chinh anh em 
sao?" Ca hai chu nay duoc dung tai day va trong cau 2 theo y an du de chi nhung xung dot giua vong cac 
Co-D6c Nhan (xem II C6-rinh-to 7:5); trong khi trong II Ti-mo-the 2:23 va Tit 3:9 hai chu nay am chi 
chong doi lai voi hoi thanh. 

H "tinh due" Cung chu nay duoc lap lai trong cau 3. Tu chu Hy lap nay, chung ta co chu "hedonism" 
trong Anh ngu co nghia la chu nghia khoai lac, chi dam me thoa man ca nhan, nhuc due, dat duoc dia vi 
bang moi gia! Chu nay chi duoc dung them ba Ian trong Tan Uoc o Lu-ca 8:14; Tit 3:3; va II Phi-e-ro 
2: 13. No luon luon bi su dung theo y tieu cue. 

a 

NASB "tranh chien" 

NKJV, NRSV "chien tranh" 
TEV "lien tuc chien dau" 

NJB "chien dau" 

Day la D0NG TINH TlT TRUNG CAP THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE PARTICIPLE) nhan 
manh den su tranh chien trong cam xiic cua nhung tin huu (xem R6-ma 7). Theo nghia den, chu nay co 
nghia la "quan dich". Tu chu Hy lap nay chung ta co chu "strategy" trong Anh ngu (xem I Phi-e-ro 2: 1 1). 

H "trong quan the minh sao" Than the xac thit cua chung ta khong phai la toi loi, hay la nguon goc cua 
toi loi nhung chung la chien truong cua toi loi (xem R6-ma 6:12-12). Day la diem khac biet chinh ve ban 

62 



the hoc giua triet hoc Hy lap va Co Doc Giao. Chu "chi the" co the lien quan den than the cua Dang 
Christ, Hoi thanh. Sir canh cao nay khong ro la (1) o ben trong (ban tanh sa nga); (2) ben ngoai (nan de 
trong Hoi thanh); hay la (3) ca hai. 

4:2 Khong the biet chac chan ve dau cham cau trong cau nay nen khong ro co hai the song doi duoc ctinh 
san hay la co den ba the song doi. Y chinh cua cau la chung ta tham muon dieu chiing ta khong the gianh 
duoc vi vay chung ta dung bao luc de gianh cho duoc, thay vi cau hoi Due Chua Troi va tin cay noi su 
ban cho cua Ngai. Tan Uoc he mo cho nhung doc gia hien dai thay duoc su chia re va nhieu phuong dien 
trong Hoi thanh dau tien. Sach R6-ma cho thay su cang thang giua nhung tin huu Do thai va nhung tin 
huu ngoai bang lanh dao Hoi Thanh R6-ma. Sach I C6-rinh-to trinh bay tinh than be phai trong Hoi 
Thanh C6-rinh-to. Tai day, Gia-co phoi bay su tranh chien cua due vong ben trong va su tranh dau ben 
ngoai cua chu nghia phe binh va xet doan giua vong nhung Hoi thanh nguoi Do thai trong xa hoi Hy lap- 
Lama. 

H "tham muon" Chu nay co nghia la "tham muon" hay la "dat, huong long minh vao mot viec gi do". 
"Dieu gi do" co the la tot hoac xau. Thong thuong trong Tan Uoc, chu nay co y tieu cue. Theo van mach 
nay co the la dieu tham muon tu no khong xau xa nhung no tro thanh dieu ac trong y muon cua con nguoi 
muon dat duoc bang moi each, voi moi gia bat chap y muon cua Due Chua Troi. 

H "giet ngu"oi" Trong ban Tan Uoc bang tieng Hy lap tai ban Ian thu hai (nam 1519 sau Chua), Erasmus 
thay the chu Hy lap trong nguyen ban thanh "ghen ty". Hai chu nay tuong tu, nhung danh tu co chung 
goc xuat phat tu dong tu "giet nguoi" va "ghen ty" khien nham Ian va tao nen nhung di biet trong I Phi-e- 
ro 2: 1 cua cac ban chep tay tieng Hy lap. Giai phap chon chu "giet nguoi" cho cau 2 da duoc Luther, cac 
ban dich hien dai cua Moffatt va Phillips cung nhu bo giai kinh New International Commentary chap 
nhan. Nhung khong he co ban chep tay thu Gia-co trong tieng Hy lap nao de minh chung cho each sua loi 
nay. Chu nay co the duoc dung theo y giong nhu chu "ghet" trong Ma-thi-o 5:21-26 da dung phuong 
phap so sanh. Gia-co thuong am chi den su giang day cua Due Chua Gie-xu trong phan Bai Giang Tren 
Nui o sach Ma-thi-o (xem Ma-thi-o 5-7). 

H "them muon" Chu Hy lap nay giong nhu chu "tham muon" la chu trung tinh ve y nghia (khong tot, 
khong xau) va co the dung theo nghia "phat cuong" hay la "ham muon du doi". 

4:2-3 "cau xin" Tu nhung dong co khong giong nhu Dang Christ va thieu su cau nguyen thuong la hai ly 
do khien doi song cac Co-D6c Nhan khong ket qua. Thuong thi chung ta su dung loi cau nguyen nhu la 
mot co gang de dat duoc y muon cua chung ta chu khong phai y muon cua Due Chua Troi. Trong truong 
hop nay neu Due Chua Troi nham nhung loi cau nguyen "lay cai toi lam trung tam" cua chung ta thi 
chung ta chi chuoc lay dieu te hai nhat. Loi cau nguyen la vu khi nang quyen cho cac Co-D6c Nhan chien 
dau voi ma quy (xem E-phe-so 6:18-19). Toi tin rang Due Chua Troi uy quyen tuyet doi tu ha minh 
xuong de nham nhung loi cau nguyen phai le cua con cai Ngai. Hay tin, loi cau nguyen giong nhu Dang 
Christ lay dong Due Chua Troi, tac dong den chung ta va hoan canh xung quanh. Co Doc Nhan ma khong 
cau nguyen that la bi tham! Nhung tach nhung loi hua cua Due Chua Troi ra khoi van mach trong Kinh 
Thanh thi cung tro nen bi tham nhu vay (xem Ma-thi-o 7:7-1 1). 



CHU DE DAC BIET: LOfI CAU NGUYEN KHONG GIOl HAN NHUNG VAN GIOl HAN 

A. Cac sach Phuc Am Cong Quan 

1. Nhung tin huu duoc khuyen khich ben do trong su cau nguyen va Due Chua Troi se ban 
"nhung dieu tot lanh" (Ma-thi-o 7:7-1 1) hay ban cho "Due Thanh Linh" (Lu-ca 11:5-13) 

2. Theo dieu le cua giao hoi, cac tin huu duoc khuyen phai hiep mot trong loi cau nguyen (Ma- 



63 



thi-a 18:19) 

3 . Theo nhan xet cua Do Thai Giao, nhung nguoi tin dao phai cau xin trong due tin khong nghi 
nga (Ma-thi-a 21:22; Mac 11:23-24) 

4. Theo cau chuyen quan an khong cong binh trong Lu-ca 18:1-8 va cau chuyen ve nguoi Pha- 
ri-si va nguoi co toi trong Lu-ca 18:9-14, nhung tin huu duoc khuyen khich hanh dong khac 
hon voi vi quan khong co Chua va nguoi Pha-ri-si tu xung cong binh. Due Chua Troi lang 
nghe nguoi khiem nhuong va an nan. 

B . Nhung tac pham cua Giang 

1 . Trong cau chuyen nguoi mu tu khi sinh ra duoc Due Chua Gie-xu chua lanh, su mu 16a that 
su cua nhung nguoi Pha-ri-si bi phoi bay. Nhung ldi cau nguyen cua Due Chua Gie-xu (cung 
nhu moi nguoi) duoc tra loi boi vi Ngai biet Due Chua Troi va song theo y muon cua Ngai 
(Giang 9:31). 

2. Su giang day tren Phong Cao trong Phuc am Giang (Giang 13-17) 

a. 14: 12-14 - loi cau nguyen voi niem tin co dac diem 

1) Tu nhung tin huu 

2) Cau xin trong danh Due Chua Gie-xu 

3) Voi mong uoc ton vinh Due Chua Cha 

4) Giu theo nhung mang lenh (cau 15) 

b. 15:7-10- loi cau nguyen cua nhung tin huu co dac diem 

1) Cu o trong Due Chua Gie-xu 

2) Loi cua Ngai o trong ho 

3) Mong muon Due Chua Cha duoc ton cao 

4) Sinh ket qua 

5) Vang giu theo mang lenh (cau 10) 

c. 15:15-17-16icau nguyen cua nhung tin huu co dac diem 

1) Duoc tuyen chon 

2) Sinh ket qua 

3) Cau xin trong danh Due Chua Gie-xu 

4) Giu mang lenh yeu nguoi khac 

d. 16:23-24 - loi cau nguyen cua nhung tin huu co dac diem 

1) Cau xin trong danh Due Chua Gie-xu 

2) Mong uoc su vui mung duoc tron ven 

3 . La thu dau tien cua Giang (I Giang) 

a. 3:22-24 - loi cau nguyen cua nhung tin huu co dac diem 

1) Giu mang lenh cua Ngai (cau 22,24) 

2) Song xung dang 

3) Tin Due Chua Gie-xu 

4) Yeu thuong nguoi khac 

5) trong Ngai va Ngai o trong chung ta 

6) Nhan lanh su ban cho Due Thanh Linh 

b. 5: 14-16 - loi cau nguyen cua nhung tin huu co dac diem 

1) Tin cay noi Due Chua Troi 

2) Theo y muon cua Ngai 

3) Nhung tin huu cau thay Ian nhau 

C. Gia-co 

1. 1:5-7 - Nhung tin huu doi dien voi nhung thu thach khac nhau duoc khuyen moi cau xin su 
khon ngoan khong nghi ngo 

2. 4:2-3 - Nhung tin huu can phai cau xin voi nhung dong co phai le 



64 



3. 5:13-18- Nhung tin huu gap nhung nan de ve sue khoe dugc khuyen 

a. Nho truong lao cau thay 

b. Cau xin trong due tin se dugc cuu 

c. Cau xin toi loi dugc tha thu 

d. Xung toi voi nhau va cau nguyen cho nhau (tuong tu nhu I Giang 5:16) 

Diem chinh yeu cua loi cau nguyen linh nghiem la giong nhu Dang Christ. Day chinh la y nghia 
cau xin trong danh Due Chua Gie-xu. Neu Due Chua Troi nham nhung loi cau xin ich ky cua Co Doc 
Mian tuc la Ngai dua den deu te hai nhat cho ho! Trong mot y nghia nao do, mpi loi cau nguyen deu 
dugc nham. Khia canh quan trong nhat cua su cau nguyen la nguoi tin huu het long tin cay vao Due 
Chua Troi va danh nhieu thoi gio o rieng voi Ngai. 



4:4 "bon ta dam" Chu nay o giong cai. No co the am chi den (1) toi ngoai tinh theo nghia den, (2) nhung 
no cung co the la an du Cuu Uoc chi su ngoai tinh tarn linh (xem vi du trong E-sai 54:5; Gie-re-mi 3:20; 
O-se 9:1; Ma-thi-o 12:39; 16:4). Ban KJV them cum tu "va nhung ke ngoai tinh (giong due)" boi vi cac 
nguoi dich hieu chu nay theo nghia den, su bo sung nay khong co trong trong cac ban chep tay viet chu 
hoa co xua nhat nhu (X, A, B), ban Vulgate (tieng Latin), ban Peshitta (tieng Sy-ri), hay ban Coptic (tieng 
Ai-cap); nhung no xuat hien trong ban da chinh sua cua Siniaticus (X c ) va trong nhieu ban chep tay tieng 
Hy lap sau do (da so loai viet chu thuong). 

H "lam ban vdi the gian" Chu "the gian" thuong dugc dung theo y an du chi "to chuc, dieu hanh cua xa 
hoi con nguoi tach biet khoi Due Chua Troi" (xem 1:27; 3:6; Ma-thi-o 6:24; Giang 15:19; I Giang 2:15- 
17). Ngay ca loi cau nguyen cua cac Co-D6c Nhan cung co the bay to nhung thai do va dac diem thuoc 
"tran gian". 

4:5 Cau 5 rat toi nghia boi vi: 

1 . Loi van nguyen ngu khong ro nghia 

a. Dang NGUYEN NHAN (CAUSATIVE) cua chu katokisev, co nghia la Due Chua Troi 
da khien Thanh Linh cua Ngai o trong cac tin huu (theo ban chep tay MSS P 74 , K, A, B). 

b. Dang TU D0NG TU" (INTRANSITIVE) thi chu katokesev, co nghia la Due Thanh Linh 
ngu trong cac tin huu (theo ban chep tay MSS K, L, P). 

2. Dau cau khong ro rang 

a. Neu chi co mot cau hoi thi cau hoi do dan den mot trich dan khong ro nguon goc (co the 
la tu mot tac pham thuoc the loai van chuong tan the cua Do Thai Giao); cac ban Kinh 
Thanh NASB, NKJV, NRSV, TEV, NJB, NAB trinh bay theo hinh thuc nay. 

b. Neu la hai cau hoi thi dua den trich dan trong Cuu Uoc (Cham-ngon 3:34 trong ban 
Septuagint) dugc chuyen ngu trong cau 6 theo nhu cac ban dich ASV, Moffatt va 
Phillips. 

3 . Khong ro y nghia cua cum tu "tham muon ghen tuong" 

a. Neu hieu theo nghia Due Chua Troi mong moi cho Thanh Linh cua Ngai huong dan doi 
song cua cac tin huu (Xuat E-dip-to Ky 34: 14; Phuc-truyen Luat-le Ky 4:24; 6: 14-15), thi 
cum tu nay co an y tich cue va cac chu trong nguyen ban phai la "ghen tuong" cung voi 
chu "Linh" viet hoa chi Due Thanh Linh. 

b. Neu hieu theo nghia ban tanh sa nga cua con nguoi them muon nhuc due tran gian (xem 
R6-ma 8: 1-8), thi cum tu nay co an y tieu cue va cac chu trong nguyen ban phai la "ghen 
ty" cung voi chu "linh" viet thuong. 

4. Cau nay co the dien y 

a. Tinh thuong cua Due Chua Troi mong muon cac tin huu hoan toan trung thanh voi Ngai. 

b. Con nguoi hoan toan bai hoai (cau 5), nhung an dien cua Due Chua Troi vugt troi hon 
(cau 6) (xem ban dich TEV). 

65 



4:6 "nhimg Ngai lai ban cho ta an Ion hoti nfra" Nan de toi loi cua con ngudi dudng nhu bi giang giai 
theo nghia tieu cue trong cau 5, thi Due Chua Troi cang ban them an dien (xem R6-ma 5:20-21). 

H "Dire Chua Troi chong cu ke kieu ngao" Day la trich dan tu Cham-ngon 3:34 trong ban Septuagint 
(xem I Phi-e-ro 5:5-6). Gioi tuyen cua chien trudng thuoc linh da duoc xac dinh. Chu "kieu ngao" den tu 
hai chu Hy lap: "tu pho bay minh ra" va "tu tren cao". Dieu nay de cap den nhung giao su "kieu cang, 
ngao man" trong 3:14-16. 

H "nhimg ban on cho ke khiem nhirotig" Cum tu nay am chi nhung giao su co su khon ngoan tin kinh 
trong 3:17-18. No cung la mot nguyen tac dao due can ban. 

4:7 "Vay hay phuc Due Chua Troi" Day la MENH LENH THU DONG THI BAT DINH (AORIST 
PASSIVE IMPERATIVE). Day la mot thuat ngu quan su co nghia "dat minh dudi tham quyen" (xem E- 
phe-so 5:21; I Phi-e-ro 2:13). Luu y cap doi: vang phuc voi Due Chua Troi va chong cu voi ma quy. 
Dang dong tu dau tien, MENH LENH THU D0NG THI BAT DINH (AORIST PASSIVE 
IMPERATIVE) am chi rang nhung tin huu can phai chap nhan de Due Chua Troi khien ho co the thuan 
phuc theo y Ngai mot each hoan toan. {Cho nay toi (tac gia) thay can phai nhac lai: Trong tieng Hy lap 
Koine, dang THU D0NG (PASSIVE VOICE) thay the cho dang TRUNG CAP (MIDDLE VOICE). Van 
mach tai day cung nhu tai 4: 10 va 5:19 co the giai thich boi su chuyen doi ngu phap nay}. Dang dong tu 
thu hai (AORIST ACTIVE IMPERATIVE) am chi rang ngudi tin huu can phai ket hop viec Due Chua 
Troi thuc hien voi thai do tich cue huong ung: do la each chong cu ma quy toan dien! 



CHU DE DAC BIET: SUdAu PHUC (HUPOTASSO) 

Ban LXX dung chu nay de dich 10 chu He-bo-ro khac nhau. Nghia can ban trong Cuu uoc la "ra 
lenh" hay la "quyen ra lenh." Dieu nay duoc thay trong ban LXX. 

1. Due Chua Troi ra lenh (Le-vi-ky 10: 1; Gio-na 2: 1; 4:6-8) 

2. M6i-se ra lenh (Xuat E-dip-to ky 36:6; Phuc truyen 27: 1) 

3. Cac vuara lenh (II Suky 31:13) 

Trong Tan uoc y nghia nay cung duoc duy tri trong C6ng-vu 10:48, noi den cac su do truyen lenh. 
Tuy nhien, mot so y nghia moi cung duoc phat trien trong Tan uoc. 

1 . Khia canh tinh nguyen duoc phat trien (thuong o the TRUNG CACH) 

2. Hanh dong tu gioi han minh duoc thay trong Chua Gie-xu khi Ngai dau phuc Due Chua Cha 
(Lu-ca2:51) 

3 . Ngudi tin Chua thuan theo nhung khia canh van hoa de Phuc am khoi bi phan tac dung 

a. Toan the ngudi tin Chua (E-phe-so 5:21) 

b. Nhung ngudi vo tin Chua (C6-16-se 3:18; E-phe-so 5:22-24; Tit 2:5; I Phi-e-ro 3:1) 

c. Ngudi tin Chua doi voi chinh quyen ngudi ngoai (R6-ma 13:1-7; I Phi-e-ro 2: 13) 
Ngudi tin Chua hanh dong boi dong co yeu thuong, doi voi Due Chua Troi, voi Dang Christ, vi 

nude Due Chua Troi, vi su tot lanh cua ngudi khac. 

Giong nhu chu agapao Hoi thanh lam cho tu ngu nay mang mot y nghia moi dua vao nhu cau cua 
vuong quoc Due Chua Troi va nhu cau cua ngudi khac. Chu nay khoac len mot ve cao trong moi cua 
su khong ich ky, khong dua vao mang lenh, nhung dua vao mot moi lien he moi voi mot Due Chua 
Troi da ban cho chinh Ngai va Dang Met-si-a. Ngudi tin Chua vang loi va dau phuc vi loi ich cua toan 
the va vi on phudc cho ca gia dinh Due Chua Troi. 



H "chong tra ma qui" Day la THE MENH LENH CHU D0NG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
IMPERATIVE). Cum tu nay co nghia den la "noi len chong lai" (xem E-phe-so 6: 13; I Phi-e-ro 5:9). 



66 



CHU DE DAC BIET: HIEN THAN CUA DlEU AC 

Day la mot chu de kho, vi mot so ly do: 

1 . Kinh thanh Cuu uoc khong bay to mot ke thu dau tien cua dieu thien, nhung la mot toi to ciia 
Due Gie-ho-va, ke da dua ra mot lira chon khac cho con nguoi va to cao sir khong cong binh 
cua ho. 

2. Khai niem hien than cua mot ke thu cua Due Chua Troi phat trien trong cac van chuong xuat 
hien khoang giua hai giao uoc (khong duoc kinh dien) dudi anh huong cua ton giao Ba-tu 
(Zoroastrianism). Dieu nay den luot no lai anh huong Ion tren Do thai giao. 

3 . Tan uoc phat trien mot so chu de Cuu uoc mot each rat thang than nhung co chon loc. 

Neu chiing ta tiep can van de ve dieu ac tu cai nhin cua than hoc Thanh kinh (theo moi sach hoac 
trade gia hoac the loai duoc nghien cuu va sap xep rieng biet), thi se thay co rat nhieu quan diem ve 
dieu ac. 

Tuy nhien, neu tiep can no tu cac tai lieu khong phai la Kinh thanh hoac cac tai lieu them vao 
Kinh thanh tu cac ton giao cua the gidi hoac ton giao Dong phuong, thi chiing ta se thay sir phat trien 
Tan uoc hau het bi bao trim trong thuyet nhi nguyen cua Ba-tu (Persian) va thuyet thong linh 
(spiritism) cua the gidi Hy lap-La ma. 

Neu chiing ta chap nhan tham quyen thieng lieng cua Kinh thanh, thi sir phat trien trong Tan uoc 
phai duoc xem nhu mot sir mac khai tiem tien (progressive revelation). Nguoi Co doc phai canh giac, 
khong de cho nhung truyen thong dan gian cua nguoi Do thai hay cac tac pham van chuong phuong 
Tay (nhu Dante, Milton) dinh nghia thay cho ho cac y niem Kinh thanh. Ro rang rang co mot sir 
huyen bi va khong ro rang trong lanh vuc khai thi nay. Chua quyet dinh khong bay to ra moi khia 
canh cua dieu ac, xuat xu, muc dich cua no, nhung Ngai da bay to cho chiing ta biet rang no da bi 
danhbai! 

Trong Cuu uoc chu Sa-tan hay ke kien cao co le lien quan den ba nhom rieng biet: 

1. Nhung ke kien cao la con nguoi (I Sa-mu-en 29;4; II Sa-mu-en 19:22; I Cac vua 1 1: 14, 23, 25; 
Thi-thien 109:6) 

2. Nhung ke kien cao la thien su (Dan so ky 22:22-23; Xa-cha-ri 3:1) 

3. Nhung ke kien cao la ma quy (I Su ky 21: 1; I Cac Vua 22:21; Xa-cha-ri 13:2) 

Chi co sau nay trong thdi ky giua hai giao uoc thi con ran trong Sang the ky 3 moi duoc cho la 
Sa-tan (Sach khon ngoan 2:23-24; II He-noc 31:3), va mai sau nay dieu nay moi trd thanh mot each 
giai thich cua cac thay ra-bi (Sot 9b va Sank 29a). Cac "con trai cua Due Chua Troi" trong Sang the 
ky 6 trd thanh cac thien sir trong I He-noc 54:6. Toi de cap den dieu nay, khong phai de khang dinh 
tinh chinh xac ve mat than hoc cua no, nhung chi de cho thay tien trinh phat trien cua no. Khi vao 
trong Tan uoc thi cac hanh dong trong Cuu uoc nay thudng duoc gan cho thien than ac, dieu ac duoc 
nhan each hoa (Sa tan) trong II C6-rinh-to 11:3; Khai huyen 12:9. 

Nguon goc dieu ac duoc nhan each hoa that kho, tham chi khong the xac dinh ro rang duoc (tuy 
theo quan diem cua ban) tu Cuu uoc. Nguyen do la bdi tinh doc than rat manh cua Y-so-ra-en (I Cac 
Vua 22:20-22; Truyen dao 7: 14; E-sai 45:7; A-mot 3:6). Moi nguyen nhan deu thuoc ve Due Gie-ho- 
va de chi sir doc nhat va cao ca nhat cua Ngai (E-sai 43: 1 1; 44:6, 8, 24; 45:5-6, 14, 18, 21, 22). 

Mot so nguon thong tin co duoc thudng tap trung vao (1) Giop 1-2 d day Sa-tan la mot trong 
nhung "con trai Due Chua Troi" (tire la thien than) hoac la (2) E-sai 14; E-xe-chi-en 28 la noi cac vua 
kieu cang vung Can dong (Ba-by-16n va Ty-ro) duoc dung de minh hoa sir kieu ngao cua Sa-tan (I Ti- 
mo-the 3:6). Toi co nhung cam xiic Ian Ion ve each tiep can nay. E-xe-chi-en dung hinh anh Vudn E- 
den khong nhung cho vua cua Ty-ro la Sa-tan (E-xe-chi-en 28: 12-16), nhung ong cung dung hinh anh 
nay cho Vua cua Ai-cap de chi cay biet dieu thien va dieu ac (E-xe-chi-en 3 1). Tuy vay, E-sai 14, dac 
biet la cau 12-14, dudng nhu mo ta sir noi loan cua cac thien than qua sir kieu ngao. Neu Due Chua 
Troi muon bay to cho chiing ta biet ban chat va xuat xu dac biet cua Sa-tan qua nhung cau nay, thi 
Ngai da dat no d mot cho khong ro rang va de cap den mot each rat gian tiep. Chiing ta can phai canh 



67 



giac khong theo xu huong cua than hoc he thong gom gop mot so cau it 6i, Id mo tu ca hai giao uoc, 
cac tac gia, sach va, cac the loai van chuong khac nhau va ket hop chung lai thanh nhung mieng xep 
hinh co ve thieng lieng va duoc rap lai khong ro rang 

Hoc gia Alfred Edersheim (The Life and Times of Jesus the Messiah, tap 2, phu luc XIII [trang 
748-763)] va XVI [trang 770-776]) cho rang Do thai giao da bi anh huong qua miic cua thuyet nhi 
nguyen Ba-tu va cac suy doan ve ma quy. Cac thay ra-bi khong phai la nguon dang tin cay trong lanh 
vuc nay. Chua Jesus da hoan toan tach xa khoi cac loi day cua cac thay ra-bi trong cac nha hoi. Toi 
nghi rang khai niem trung gian va chong doi cua cac thien than theo cac thay ra-bi qua viec ban luat 
M6i-se tren nui Si-nai da mo duong cho khai niem cho rang trong gioi thien than co mot ke thu cua 
Due Gie-ho-va va con nguoi. Hai vi than cao ca cua thuyet nhi nguyen cua nguoi I-ran (Zoroastrian) 
la Ahkiman va Ormaza, thien va ac, va thuyet nhi nguyen nay da phat trien thanh quan diem nhi 
nguyen co gioi han trong Do thai giao giua Due Gie-ho-va va Sa-tan. 

Chac chan la co mot su mac khai tiem tien trong Tan uoc ve su phat trien cua khai niem dieu ac, 
nhung khong qua chi tiet nhu cac thay ra-bi tuyen bo. Mot vi du dien hinh cho su khac biet nay la 
"cuoc chien tren thien dang." Su sa nga cua Sa-tan cung chi la mot dieu can phai co theo each 16- 
gich, nhung chung ta khong co cac chi tiet cua su kien nay. Ngay ca nhung dieu duoc cho biet thi chi 
duoc thay qua buc man cua the loai van chuong lai the (apocalyptic genre) (Khai huyen 12:4, 7, 12- 
13). Mac du Sa-tan bi danh bai va bi day xuong tran gian nay, no van co chuc nang nhu mot day to 
cua Due Gie-ho-va (Ma-thi-o 4:1; Lu-ca 22:3 1-32; I C6-rinh-to 5:5; I Ti-mo-the 1:20). 
Chung ta phai ngan chan su to mo cua chung ta trong lanh vuc nay. Co mot quyen luc hien than cua 
su cam do va gian ac, nhung cung co mot va chi mot Due Chua Troi va con nguoi phai chiu trach 
nhiem doi voi nhung dieu minh chon lira. Co mot tran chien thuoc linh ca tnroc va sau su cuu roi. Su 
chien thang chi co the den va ton tai trong va qua Due Chua Troi Ba ngoi. Su ac da bi danh bai va se 
bi loai bo! 



H "no se lanh xa anh em" Sa-tan se bo chay truoc su ho tro cua Due Chua Troi (xem E-phe-so 6: 1 1-18) 
va due tin cua chung ta noi Ngai, nhung no se chi bo chay trong mot thoi gian (xem Lu-ca 4: 13). 

4:8 "Hay den gan Dux Chua Trcri" Day la THE MENH LENH CHU DONG THI BAT DINH 
(AORIST ACTIVE IMPERATIVE). Cau nay the hien nhung dieu luat Cuu Uoc chi danh cho nhung thay 
te le, nhung hien nay ap dung cho tat ca moi nguoi (xem Xuat E-dip-to Ky 19:22). Danh hieu chung cho 
cac thay te le Le-vi trong Cuu Uoc gio day duoc chuyen sang cho moi thanh do trong thoi Tan Uoc (xem 
I Phi-e-ro 2:5,9; Khai-huyen 1:6). Phai luu y dieu kien ho tuong trong giao uoc — nhung tin huu den gan 
voi Due Chua Troi va Due Chua Troi den gan ho (xem II Su ky 15:2; Xa-cha-ri 1:3; Ma-la-chi 3:7). 

H "thi Ngai se den gan anh em" Day khong phai la nhan manh ve su cong chinh boi viec lam, nhung la 
loi hua rang Due Chua Troi dap ung lai due tin (xem Thi -thien 145: 18). 

H "H&i ke co toi, hay lau tay minh" Day lai la mot THE MENH LENH CHU D0NG THI BAT DINH 
(AORIST ACTIVE IMPERATIVE) nua (xem Thi-thien 24:3-6; E-sai 1:16). Luu y rang Gia-co goi 
nhung tin huu la "nhung toi nhan"! Dieu nay con lien he den nghi thuc thanh tay trong su tho phuong cua 
nhung thay te le trong Cuu Uoc (xem Xuat E-dip-to Ky 30:17-21; E-xe-chi-en 44:15). Cum tu nay tro 
thanh mot thanh ngu Cuu Uoc chi su xoay khoi va tu bo toi loi (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 2 1 : 1 -9; Thi- 
thien 24:4; 26:6). "Ban tay" tro thanh su bay to cua "tam long". Chung ta tro nen theo nhu dieu chung ta 
suy nghi, hay dieu chung ta cuu mang trong tam tri. Nhung tin huu can phai co nhung tam long, nhung 
doi tay thanh sach, cung nhu mot cam ket dut khoat voi Due Chua Troi (day la su doi nghich hoan toan 
voi nguoi luong lu, hai long, xem 1:8; 4:5). Co bai viet hay ve de tai "Rua tay" trong Dictionary of 
Biblical Imagery, trang 362-3. 



68 



H "hay lam sach long" Day lai la mot THE MENH LENH CHU DONG THI BAT DINH (AORIST 
ACTIVE IMPERATIVE) khac. Day khong chi la nghi le tay rua ben ngoai nhung con la sir thanh tay tam 
linh ben trong (xem Gie-re-mi 4: 14; I Phi-e-ro 1:22; I Giang 3:3). Giao uoc thi co dieu kien. Xem chu de 
dac biet: Tam long trong 1:26. 

H "ai hai long" Day cung la chu danh de mo ta nhung tin huu co loi cau nguyen khong duoc nham trong 
1:5-8. Tai day, mot Ian nua no dung de chi nhung tin huu. Gia-co ro rang qua quyet nhung dong co va 
each song cua nhung tin huu nay tao nen su khac biet hoan toan voi each cua mot nguoi trai nghiem nep 
song Co-D6c. Binh an, yen on, vui mung va ket qua khong phai tu dong den. 

4:9 "hay cam biet su" khon nan minh, hay dau thirong khoc 16c; hay doi ciroi ra khoc, doi vui ra 
buon" Day la mot chuoi bon MENH LENH THU DONG THI BAT DINH (AORIST IMPERATIVE) ba 
menh lenh dau co dang CHU D0NG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE) va menh lenh thu tu co dang 
THU D0NG THI BAT DINH (AORIST PASSIVE). Nhung menh lenh nay deu cung am chi den nhu cau 
can phai than khoc ve toi loi giong nhu trong Ma-thi-o 5:3-9. Day la each thuc trong tieng Do thai de cap 
den each song va thai do an nan. Su dau buon nay can phai duoc quan binh voi niem vui trong 1:2 va 
5:13. Trong Co Doc Giao co ca hai dieu nay! 

4:10 "Hay ha minh xuong" Day la dang MENH LENH THU D0NG THI BAT DINH (AORIST 
PASSIVE IMPERATIVE) nhung duoc dung theo y cua dang TRUNG CAP (MIDDLE VOICE) (chii y 
dac diem nay trong cac ban dich Anh ngu xem Gia co 4:6; I Phi-e-ro 5:6). Diem nay co the phan anh su 
giang day cua Due Chua Gie-xu (xem Ma-thi-o 23: 12; Lu-ca 14: 11; 18: 14) hoac co the am chi den E-sai 
57:15. Su ha minh va an nan cua cac tin huu dan den su dap loi cua Due Gie-ho-va theo nhu loi hua trong 
giao uoc cua Ngai. 

H 

NASB "trong su" hien dien cua Chua" 

NKJV "trong cai nhin cua Chua" 

NRSV, TEV, 

NJB "trudc Chua" 

Day la thanh ngu tieng He-bo-ro chi (1) le tho phuong (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 33:10); hay la 
(2) su toan tri cua Chua (xem Sang -the Ky 19:13; Cac Quan Xet 18:6). Vi boi canh tai day khong phai la 
le tho phuong nhung la nhan manh den thai do an nan nen nghia thu 2 thich hop hon. 

H "Ngai se nhac anh em len" Day lai la mot thanh ngu khac co nghia (1) Due Chua Troi se nang do 
tinh than va ban cho anh em niem vui; (2) Due Chua Troi se nang cao anh em giua vong nhung nguoi 
ngang hang voi anh em (xem cau 1 1-12; Ma-thi-o 23: 12); hay la (3) su an toan thuoc the (xem Giop 5:11; 
22:29). Luu y, su dac thang den boi su an nan va khiem nhuong! 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Chuong nay trinh bay thai do va hanh dong cua nhung tin huu hay la cua nhung nguoi Do thai 
khong tin dao? 

2. Liet ke ba ke thu cua nhan loai. Dinh nghia chung (xem E-phe-so 2:2-3) 

69 



a. 
b. 
c. 

3. Giai thich bang loi cua ban ve nhung each hieu khac nhau ve cau 2. Doi chieu voi mot vai ban 
dich Anh ngu khac nhau. 

4. Doc cau 5 trong vai ban dich Anh ngu khac nhau va ghi chu nhung diem khac biet. 

5. Theo cac cau 7-10, Gia-co muon dieu gi tu chung ta? 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA-CO 4:11-17 

A. Gia-co 4:11-12 duong nhu tao nen ket luan ve viec su dung cai luoi each trai le. Chu de nay duoc 
gioi thieu tu 1 : 19, nhung duoc phat trien tu 3: Iff. 

B. Gia-co 4:17 cung la mot dang loi ket nhung khong ro diem lien quan cu the voi van mach. A. T. 
Robertson noi rang, cau nay la cau ket luan cua ca buc thu. 

NGHIEN CUtJ TlT NGlT VA CUM TlT 



BAN NASB 4:11-12 

11 H&i anh em, cho* noi hanh nhau. Ai noi hanh anh em minh hoac xet doan anh em minh, 
tire la noi xau luat phap, va xet doan luat phap. Va, neu ngiroi xet doan luat phap, thi ngu"oi 
chang phai la ke vang giir luat phap, ben la ngu^cri xet doan luat phap vay. u Chi co mot Dang lap 
ra luat phap va mot Dang xet doan, tux la Dang cuu duffc va diet duffc. Nhung ngiroi la ai, ma 
dam xet doan ke Ian can minh? 



4:11 "chd noi hanh nhau" Day la MENH LENH HIEN TAI (PRESENT IMPERATIVE) voi D0NG 
TINH TlT THU DONG (NEGATIVE PARTICLE), thuong co nghia la dung lai mot hanh dong dang tien 
hanh. Ban dich Tyndale chuyen ngu la "noi len, noi xau sau lung nguoi khac" co the do trong Thi-thien 
50:20 cua ban LXX cung dung chu nay theo nghia tren. Hoi thanh da va dang vi pham dieu nay (xem 5:9; 
II C6-rinh-to 12:20; I Phi-e-ro 2: 1). 

H "anh em ... anh em . . . anh em" xem ghi chu trong 1:2 va 1:9. 

H "xet doan anh em minh, tux la noi xau luat phap, va xet doan luat phap" Thai do xet doan trong 
vong cac Co-D6c Nhan la nan de tam linh nghiem trong (xem Le-vi Ky 19: 16,17-18; Ma-thi-o 7: Iff; Lu- 
ca 6:36-38; R6-ma 14:1-12). Chu "luat phap" tai day duong nhu am chi den "luat yeu thuong" duoc de 
cap trong 1:25; 2:8,12. 

H "nguoi chang phai la ke vang giir luat phap, ben la nguoi xet doan luat phap" Trong Gia-co 1: 12, 
chiing ta duoc day lam nguoi thi hanh chu khong chi la nhung nguoi nghe ma thoi. Noi day chung ta 
duoc day lam nguoi thi hanh, chu khong phai la nhung nguoi doan xet. 

4:12 "Chi co mot Dang lap ra luat phap va mot Dang xet doan" Chu "mot" duoc dat truoc nhat trong 
nguyen ngu tieng Hy lap de nhan manh. Day cung la mot dan chung nua ve thuyet doc than, giong nhu 
trong 2:19. 



70 



H "Dang ciru duwc va diet duwc" Cum tu nay thuong duoc dung de chi Due Chua Cha (xem Lu-ca 
12:4-5; Ma-thi-a 10:28). Trong Cuu Uoc, nguyen nhan cua moi su deu dugc qui ve cho Due Gie-ho-va. 
Day la each thuc than hoc de xac nhan thuyet doc than (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 32:39; I Sa-mu-en 
2:6-7; II Cac Vua 5:7). 

H "ngiroi la ai, ma dam xet doan ke Ian can minh?" Day la mot cau nhan manh (xem R6-ma 14:3- 
4,10,13). Phan xet, chi trich hay so bi khien ton cao mot nguoi len dong thdi ha thap nguoi khac xuong. 
Day la each dung cai luoi khong thich hop. Trong cau 1 1, Gia-co goi nhung doc gia cua ong la "cac anh 
em" va ong cung goi doi tuong bi ho chi trich la "cac anh em". Chi tiet nay ro rang am chi den boi canh 
Co Doc Giao, nhung voi viec su dung chu "ke Ian can" trong cau 12, Gia-co khai trien su canh cao nay 
thanh mot mang lenh chung. 



CHU DE DAC BIET: CAC CO DOC NHAN CO NEN DOAN XET LAN NHAU? 

Chu de nay can phai duoc giai quyet theo hai each: (1) Nhung tin huu duoc can gian khong doan 
xet Ian nhau (xem Ma-thi-o 7:1-5; Lu-ca 6:37,42; R6-ma 2:1-11; Gia-co 4:11-12), va (2) nhung tin 
huu cung duoc khuyen la phai danh gia (nhan xet) nhung nguoi lanh dao cua ho (xem Ma-thi-o 
7:6,15-16; I C6-rinh-to 14:29; I Te-sa-16-ni-ca 5:21; I Ti-mo-the 3:1-13; and I Giang 4:1-6). 

Mot vai tieu chuan danh gia thich hap, co ich loi 

1 . Danh gia cho muc dich cong nhan (xem I Giang 4:1- "trac nghiem" huong den su chap thuan) 

2. Su danh gia can phai thuc hien trong tinh than khiem nhuong va hoa nha (xem Ga-la-ti 6:1) 

3. Su danh gia khong duoc tap trung vao nhung van de so thich ca nhan (xem R6-ma 14: 1-23; I 
C6-rinh-to 8:1-13; 10:23-33) 

4. Su danh gia dung de chon ra nhung nguoi lanh dao "khong the che trach" trong vong Hoi 
thanh hay la cong dong (xem I Ti-mo-the 3). 



BAN NASB 4:13-17 

13 H&i anh em, la ke noi rang: Horn nay hoac ngay mai, ta se di den thanh kia, & do mot nam, 
buon ban va phat tai, 14 song ngay mai se ra the nao, anh em chang biet! Vi su" song cua anh em 
la chi? Chang qua nhir hoi nu'dc, hien ra mot lat roi lai tan ngay. 15 Anh em phai noi trai lai: Vi 
bang Chua muon, va ta con song, thi ta se lam viec no viec kia. 16 Kia anh em lay nhirng loi kieu 
ngao ma khoe minh! Pham khoe khoang nhu vay la xau. 17 Cho nen, ke biet lam dieu lanh ma 
chang lam, thi pham toi. 



4:13 "H&i anh em, la ke noi rang" Tai day khong biet chac la dang de cap den nhom doi tuong nhan thu 
nao: (1) nhung nguoi Do thai khong tin dao; (2) nhung tin huu nguoi Do thai; hay la (3) tiep rue voi kieu 
chi trich bang each su dung nguoi doi khang, chong doi gia dinh. 

H "Horn nay hoac ngay mai, ta se di den thanh kia, d" do mot nam, buon ban va phat tai" Cau nay 

am chi den nhung ke hoach cu the cua nhung thuong gia Do thai khong nhin biet Due Chua Troi. Day la 
mot vi du dien hinh cua chu nghia vo than trong hanh dong. 

4:14 Diem nay duong nhu lien he den Cham-ngon 27: 1. Le that nay con duoc trinh bay trong an du cua 
Due Chua Gie-xu ke ve "nguoi giau ngu dai" trong Lu-ca 12: 16-21. 

H 

NASB,NKJV "ho-inirdc" 



71 



NRSV, NJB "strong" 

TEV "nhir mot Ian khoi" 

Chung ta co chu "atmosphere" trong Anh ngu tu chu Hy lap nay (atmis). Sir mong manh va phu du 
cua doi nguoi thuong duoc Kinh thanh am chi nhu 

1. Cai bong (xem Giop 8:9; 14:2; Thi-thien 102:11; 109:23) 

2. Hoi tho (xem Giop 7:7.16) 

3. Dam may (xem Giop 7:9; 30: 15) 

4. Bong hoa dai (xem Thi-thien 103: 15; E-sai 40:6-8; I Phi-e-ro 1 :24) 

5. Hit khong hay la hoi nude (xem Truyen-dao 1:2,14; 2:1,11,15,17,19,21,23,26; 3:19; 4:4,7,8,16; 
5:7,10; 6:2,4,9,22; 7:6,15; 8:10,14; 9:9; 11:8,10; 12:8). 

a "hien ra mot lat roi lai tan ngay" Co hai DONG TINH TU" THI HIEN TAI (PRESENT 
PARTICIPLE) phat am giong nhau: "hien ra" (phainomene) va "tan bien di" (aphanizomene). Cong trinh 
cua con nguoi co do roi lai sup do; chi co chuong trinh cua Due Chua Troi la con lai. 

4:15 "neu" Day la cau DIEU KIEN BAC BA (THIRD CLASS CONDITIONAL) dien ta y tiem an hanh 
dong xay ra voi su bat ngo. 

H "Chua muon" Loai cum tu nay thuong duoc cac tac gia Tan Uoc su dung (xem C6ng-vu 18:21; Ro- 
ma 1:10; 15:32; I C6-rinh-to 4:19; 16:7; He-bo-ro 6:3; I Phi-e-ro 3:17). The gioi quan theo Kinh Thanh 
qui cho tat ca su hieu biet va dieu hanh thuoc ve Due Chua Troi. Day la mot thanh ngu Tan Uoc xac nhan 
thuyet doc than nhung khong nen xem no la thuyet than hoc dinh menh. Nhung tin huu nhan biet va xung 
nhan rang Due Chua Troi can thiep vao doi song cua ho, nhung dieu do khong lien ket Ngai voi dieu ac, 
tham hoa va thien tai xay ra ngau nhien. Chung ta song trong the gioi bi rua sa va sa doa ve tam linh. The 
gioi nay khong phai la the gioi theo dung y dinh cua Due Chua Troi (danh cho no). Ngai van dang hanh 
dong trong cac tao vat cua Ngai, nhung van co su bi an the nao va tai sao trong tung hanh dong va doi 
song cua moi ca nhan. 

4:16 

NASB, NKJV, 

NRSV "anh em khoe khoang trong sir kieu ngao" 

TEV "anh em kieu ngao va khoe khoang" 

NJB "anh em that kieu ngao va lam loi" 

Nhung ke hoach tach khoi Due Chua Troi thi rong tuech va vo ich giong nhu su tu hao va khoe 
khoang cua loai nguoi (xem Giang 15:5; R6-ma 14:8). 

H "khoe khoang nhu" vay la xau" Phao-16 trinh bay le that nay trong I C6-rinh-to 5:2 va 6. Nan de tu 
luc ban dau cua loai nguoi la uoc muon duoc doc lap tach ra khoi Due Chua Troi. Doi song tach khoi 
Due Chua Troi la toi loi va noi loan. 

4:17 Cau nay duong nhu la cau ket luan tuong doi tach biet va khong lien quan den van mach true tiep. 
Dieu nay am chi den toi khong hoan thanh bon phan (xem Ma-thi-o 25:3 Iff). Chi tiet nay co the phan anh 
loi phan con chua duoc hieu thau dao cua Due Chua Gie-xu ve moi lien he giua su hieu biet va toi loi 
(xem Ma-thi-o 23:23; Lu-ca 12:47; Giang 9:41; 15:22,24). Trong nhieu phuong dien, y nay tuong tu nhu 
R6-ma 14:23. 

Robert B. Girdlestone trong quyen sach cua ong Synonyms of the Old Testament co mot nhan dinh thu 
vi ve cau nay: "Thanh Gia-co dua ra mot dinh nghia quan trong ve toi loi: 'ke biet lam dieu lanh ma 
chang lam, thi pham toi.' (4:17). Dieu nay duong nhu am chi rang noi nao khong co su hieu biet dung sai, 
noi do khong co toi loi; nhu vay phu hop voi nhung loi cua Chua chiing ta noi voi nhung nguoi Pha-ri-si: 
'Neu cac nguoi la ke mu, thi khong co toi loi chi het; nhung vi cac nguoi noi rang: Chung ta thay, nen toi 
loi cac nguoi van con lai' (Giang 9:41). Su xung nhan hieu biet dan den buoc phai co trach nhiem, dieu 

72 



nay khien nhung nguoi Pha-ri-si tu len an la nhung toi nhan bang chinh loi noi cua ho. Hoan toan khong 
biet thi van co the tha thu duoc, du rang lam khong dung, nhung biet ma bo qua khong lam thi khong 
duoc tha thu (xem He-bo-ro 2:3)" (trang 85). 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Tai sao su phan xet giua vong cac Co-D6c Nhan la mot toi loi nghiem trong? 

2. Tai sao su mong manh cua cuoc doi con nguoi la mot chu de Kinh Thanh duoc lap di lap lai? 



73 



GIA-C0 DOAN 5 



CAC CACH CHIA DOAN THEO CAC BAN DICH HIEN DAI 



UBS 4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Canh cao 


ke giau 


Ke giau ap buc se bi 


Giong Chua va giong the 


Canh cao ke giau 


Canh cao ke giau va 






phan xet 


gian doi 
4:1-5:6 


nghich nhau 




nguoi tu tin chinh minh 
4:13-5:6 


5:1-6 




5:1-6 






5:1-6 




Kien tri va Cau 


Nhan nai va Ben do 


Ket luan khich le 


Kien tri va Cau 


Su tro lai cua Chua 


nguyen 










nguyen 




5:7-11 




5:7-12 


5:7-11 




5:7-8 
5:9-11 


5:7-11 


5:12 




Dap ung nhung nhu 
cau cu the 


5:12 




5:12 


5:12 


5:13-18 




5:13-18 

Dua nguoi sai lac tro 
ve 


5:13-18 




5:13-18 


5:13-18 


5:19-20 




5:19-20 


5:19-20 




5:19-20 


5:19-20 



CHU KY DOC LAN THlT BA (xem trang vii) 

THEO DOI Y DINH CUA TAC GIA NGUYEN THUY THEO TUNG PHAN DOAN 

Day la tap huang dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguai chung ta phai buac di trong sir soi sang minh co dirge. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Dire Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc het doan nay trong mot Ian doc. Xac dinh cac chu de. Doi chieu each chia doan theo chu de cua 
ban voi cac ban dich hi en dai. Cach chia doan khong duoc linh cam nhung no la chia khoa de theo doi y 
tuong cua tac gia nguyen thuy, von la trong tam cua viec giai nghia. Moi phan doan deu co mot va chi 
mot chu de. 

17. Phan doan 1 

18. Phan doan 2 

19. Phan doan 3 

20. Van van... 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA-CO 5:1-6 

A. Gia-co ban luan viec chii trong khong thich hop vao cua cai, bat dau tu 4: 13 den 5:6. 

B. Chu de ve sir giau co xuat phat tu sir so sanh cua Gia-co giua long tham muon vat chat (yetzers) 
cua con nguoi cung nhu chinh minh thay cho (long khao khat) Due Chua Troi (xem 4:1-5:6). 



74 



C. Phan doan nay co nhieu tu va cau true chu chi co trong van mach nay. Dae diem nay tao nen thac 
mac lieu day co phai la mot doan trich dan hay la bai giao ly co the lay tu nhung tai lieu vo danh 
cua Do Thai Giao trong khoang thoi gian giua hai giao uoc. Mach van rat giong voi sach A-mot, 
hinh anh dien ta ro rang theo each Cuu Uoc. 

NGHIEN CUU TlT NGU" VA CUM TlT 



BAN NASB 5:1-6 

1 H&i anh em la ke giau co! Hay khoc 16c, keu la, vi co" hoan nan se do tren anh em. 2 Cua cai 
anh em bi muc nat, ao xong bi moi mot an roi. 3 Vang bac anh em bi ten ret, ten ret do se lam 
chung nghich cung anh em, no cflng nhir lira vay, se an thit anh em. Anh em da thau tru tien cua 
trong nhung ngay sau rot! 4 Kia, tien cong con gat gat ruong anh em, ma anh em da an gian, no 
keu oan, va tieng keu cua con gat da thau den tai Chua cac eff binh. 5 Anh em da song tren the 
gian an uong vui sucfrig va xa xi, anh em da lam cho long miiih no ne trong ngay chem giet; 6 anh 
em da luan toi va da giet ngudi cong binh, ma ngudi chang cu lai. 



5:1 "H&i anh em" Chi tiet nay ruong tu nhu 4:13. Day la thu thuat van chuong dung de phe binh, chi 
trich. Gia-co gioi thieu le that bang each lap nen mot menh de va sau do trinh bay nhung each ma ngudi 
ta se lam dung le that (menh de) da duoc neu ra. 

H "ke giau co" Cum tu nay am chi den (1) nhung tin huu giau co nhu trong 1:10 hay la (2) nhung ngudi 
ngoai dao boc lot (xem 2: 1-13). Su giau sang co nhung cam do va nan de rieng cua no (xem Ma-thi-o 6; 
Lu-ca 6:24; I Ti-mo-the 6:9-10,17). 

H "khoc 16c" Day la THE MENH LENH CHU DONG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
IMPERATIVE) noi den su khan cap. No am chi den su phan xet tan the. Trong 4:9-10, nhung manh lenh 
nay lien ket voi loi keu goi an nan va khiem nhuong giong nhu Ma-thi-o 5:3-9. Phan doan nay (5:1-12) 
co lien he voi chu de Su Den Lan Thu Hai va Ngay Phan Xet. 

a "keu la" Day la DONG TINH TlT CHU D0NG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE PARTICIPLE) 

duoc su dung theo MENH LENH CACH (IMPERATIVAL). Chu nay duoc dung trong Cuu Uoc de mo 
ta noi dau cua su phan xet (xem E-sai 13:6; 14:31; 15:2,3; 16:7; 23:1,14; 65:14). 

H "hoan nan" Day la mot chu voi ham y rat manh (xem R6-ma 7:24; Khai-huyen 3:17). 

a "se do tren anh em" Day la DONG TINH TlT TRUNG CAP THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
PARTICIPLE). Dieu nay cho thay Due Chua Troi chac chan se doi con ngudi den ma tudng trinh nhung 
du dinh cung nhu viec lam cua ho. Su phan xet nay khong chi cho tuong lai (tan the) nhung con trong 
thuc tai (tam thoi). Chung ta gat lay dieu chiing ta gieo (xem Ga-la-ti 6:7-8). De hieu dung y nghia cua 
mach van tai day thi phai hieu dung hai khia canh cua su giau co: (1) ngudi Do thai xem su giau co nhu la 
bang chung cho viec duoc Due Chua Troi chap nhan va chuc phudc (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 28: 1- 
13), nhung ho bo qua phan trach nhiem va nhung canh cao cua giao uoc (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 27: 
28: 15-68), (2) nhung ngudi Do thai giau co thudng chinh la ngudi bat bo nhung Co-D6c Nhan dau tien. 
Loi van tai day khong cho biet ro dang de cap den nhung ngudi Do thai giau co hay la nhung tin huu con 
tinh than the gian. Ho trong doi on phudc tu Due Chua Troi, nhung chi thay su phan xet (xem E-sai 
13:6). Ho tu khien cho minh bi phan xet (xem cau 5; Gie-re-mi 12:3; 25:34). 

5:2-3 "Vang bac" Trong the gioi co dai, co ba thu bay to su giau co: (1) luong thuc du tru trong kho; (2) 
quan ao; va (3) nhung kim loai quy (vang, bac). Ca ba thu cua cai nay duoc mieu ta bang dang dong tu 

75 



cua THI HO AN THANH (PERFECT TENSE) de chi viec bi tieu huy hoan toan hoac dan dan: "thoi rua," 
"moi mot," va "muc nat" (xem Ma-thi-o 6: 19-20). 

H "nhir lira vay, se an thit anh em." Lua thuong duoc dung nhu bieu tuong cho sir phan xet cua Diic 
Chua Troi. Tai day no lien he voi nhung hinh thuc huy diet co the xay den do gom gop de giau co o doi 
nay. Loai nguoi nghi rang cua cai se bao ve va giup do ho, nhung co the no that su dan den su huy diet 
(xem Lu-ca 12:15-21; 16:19-31). 

H "nhirng ngay sau rot" Diem nay de cap den khai niem trong Do Thai Giao ve hai thoi ky, mot thoi ky 
toi ac va mot thoi ky cong chinh. Doi voi cac Co-D6c Mian, no lien he voi giai doan tu su giang sinh cua 
Due Chua Gie-xu cho toi khi Ngai tro lai Ian thu hai. Trong chuong trinh cua Due Chua Troi, Dang Met- 
si-a den hai Ian, Ian truoc la Dang Giai Cuu va Ian sau la Dang Phan Xet (xem C6ng-vu 2:23; 3:18; 4:28; 
13:29). Nhung ngay cuoi cung la su am chi den khoang thoi gian giua su nhap the (Due Chua Troi tro 
thanh con nguoi) va su tai lam cua Due Chua Gie-xu (su den Ian thu hai). 

H "Anh em da thau trirtien cua" Chi tiet nay phan anh Bai Giang Tren Nui cua Due Chua Gie-xu (xem 
Ma-thi-o 6). Gia-co thuong nhac den nhung loi trong bai giang nay cua Due Chua Gie-xu. Co nguoi thac 
mac co phai Gia-co true tiep nghe Due Chua Gie-xu giang bai giang nay hay la trong Hoi thanh ban dau 
su dung Phuc am Ma-thi-o nhu sach giao ly de day cho nhung tin huu moi. 

5:4 "tien cong con gat gat ruong anh em, ma anh em da an gian" Nguoi ngheo can nhan tien cong 
moi ngay de nuoi gia dinh, nhung nguoi giau thi giu tien cong lai de dam bao rang ho se tiep tuc di lam 
ngay hom sau (xem Le-vi Ky 19: 13; Phuc-truyen Luat-le Ky 24: 14-15). Co mot diem khac biet trong cau 
nay giua cac ban chep tay, day chi la mot diem khac biet thong thuong trong so nhieu diem khac biet 
thuong gap theo truyen thong cua cac nha chep kinh. Chu "aphustereo " dung trong ban MSS X va B*, co 
nghia la "khong tra luong" trong khi chu "apostereo " dung trong ban MSS A, B 2 cung voi nhung ban 
chep tay sau do thi lai co nghia la "tuoc doat cua ai dieu gi do". Doi voi viec giai kinh va tim hieu y nghia 
cua tac gia nguyen thuy thi hai chu nay khong tao nhieu khac biet. 

H "keu oan" Trong nghia den la "tieng la het". Tieng keu gao cua nhung tin huu bi boc lot vang den Due 
Chua Troi! 

H "da thau den tai" Kinh thanh thuong mo ta Due Chua Troi theo nhung tu ngu dung cho con nguoi: 
(1) nhung bo phan than the con nguoi; (2) nhung cam xiic cua con nguoi; hay (3) nhung moi lien he cua 
con nguoi. Loai nguoi khong co mot ngon ngu nao khac hon nhung pham tru trong ngon ngu cua ho de 
dung mo ta than linh. Dieu nay duoc goi la "thuyet nhan hinh" ("anthropomorphism" tu hai chu Hy lap 
anthropos nghia la con nguoi, va morphe, nghia la hinh dang). Hinh thuc ngon ngu nay giup chung ta giai 
bay the gioi quan cua Kinh Thanh: 

1 . Due Chua Troi la mot than vi va loai nguoi duoc dung nen theo hinh anh cua Ngai nen the hien 
nhung thuoc tinh va dac tinh cua nhan each theo than vi do. Day la ly do tai sao Due Chua Troi 
va con nguoi co the thong hieu va lien he voi nhau. 

2. Loai nguoi khong the hieu Due Chua Troi each tuong tan. Ngai vi dai hon, cao trong hon moi 
pham tru (y niem dien ta) tam thoi cua tran gian. Due Chua Troi tu mac khai chan thuc chinh 
minh va chung ta co the tin cay vao su mac khai cua Ngai. Dau vay Due Chua Troi khong he giai 
bay day du hoan toan ve Ngai boi vi kha nang gioi han (hieu biet gioi han) va tinh trang toi loi 
cua con nguoi. 

H "Chua cac eff binh" Day la danh hieu chi than linh {Due Gie-ho-va Sabaoth) duoc dung trong Cuu 
Uoc (ngoai tru Ngu Kinh: Sang-the Ky den Phuc-truyen Luat-le Ky) hon 250 Ian. Trong Cuu Uoc, no 
duoc dung theo nhieu nghia khac nhau: 

1. N6i den moi vat duoc sang tao (xem Sang-the Ky 2: 1; Ne-he-mi 9:6; E-sai 45: 12). 

76 



2. Mo ta Due Chua Troi theo nhu khuon mau vuong trieu co dai voi 

a. Nhung linh gac hoang gia 

b. Doan tuy tung hoang gia 

c. Y-so-ra-en nhu la mot tuyen dan dac biet cua Due Chua Troi (xem II Sa-mu-en 7:26-29; Thi- 
thien 46:7; 48:8) 

3 . Mo ta Due Chua Troi theo khia canh quan su 

a. Lanh dao cua quan doi dan Y-so-ra-en (xem Xuat E-dip-to Ky 12:41; I Sa-mu-en 17:45; 
60:12; Thi-thien 24:8-10; E-sai 31:4). 

b. Lanh dao cua cac dao thien binh, thien su tren thien dang (xem Gio-sue 5:14-15; Thi-thien 
147:4; E-sai 40:26) 

4. Trinh bay va bac bo niem tin cua nhung nguoi Ca-na-an va Me-so-bo-ta-mi co dai vi ho tin 
nhung nguon sang tren troi dai dien cho nhung quyen nang linh thieng can phai tho lay va phuc 
rung (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 4:19; 17:3; E-sai 24:21-23; 40:26; Gie-re-mi 8:2). That vay, 
cac thien su duoc mo ta nhu nhung vi sao (xem Giop 38:7; Cac Quan Xet 5:20 va trong the loai 
van chuong cua Do Thai Giao sau do), nhung cac thien su la nhung toi to cua Due Gie-ho-va chu 
khong phai la nhung than linh co quyen nang doc lap. 

5:5 "song tren the gian an uong vui smfrig va xa xi" Chi tiet nay tuong tu nhu cau chuyen cua Due 
Chua Gie-xu trong Lu-ca 16:19-31. Cum tu nay con duoc dung trong I Ti-mo-the 5:6. 

H "da lam cho long minh no ne trong ngay chem giet" Nhung nguoi duoc de cap tai day hanh dong 
nhu nhung sue vat duoc vo beo de ban ngoai cho. Diem nay goi nho den su rao giang cua A-mot. 

5:6 "anh em da luan toi" Chi tiet nay de cap den su bat cong, boc lot ve tai chinh doi voi ba goa, tre mo 
coi, khach la, nguoi ngheo, nhung nguoi co the va bi xa hoi ruong bo. Due Chua Troi o ve phia nhung 
nguoi thieu thon va bi bo be (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 10:18; 24: 17-21; 26: 12; 27: 19). 

H "da giet" Diem nay co the giong nhu 3:2 theo y am chi nhung hanh dong tan ac hay la thai do thu dich 
(xem Ma-thi-o 5:21-26). 

H "ngiroi cong binh" Co mot so nguoi cho rang chi tiet nay chi ve Due Chua Gie-xu (boi vi day la cum 
tu cuoi trong cau van va dua theo E-sai 53:7), nhung theo van mach tai day thi no lien he voi nhving con 
cai Chua dang chiu kho, nhung thanh do. 

H "ma ngiroi chang cu" lai" Co the day la mot cau hoi uoc mong cau tra loi xac nhan [tham khao cac 
ban dich hien dai (1) The Twentieth Century New Testament; (2) Edgar J. Goodspeed; va (3) J. B. 
Rotherham]. Neu dung vay thi dieu nay lien he voi Ma-thi-o 5:39. Trong thoi ky nay, con dan cua Due 
Chua Troi khong nen chong doi lai va tra thu, nhung ho se lam chung trong Ngay Phan Xet! 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Su giau sang co phai la toi loi khong? 

2. Ke ra ba toi cua nhung nguoi giau co duoc de cap trong phan doan Kinh Thanh tren. 



77 



CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA-CO 5:7-12 

A. Chua den Ian thu hai chac chan sap xay ra (Gia-ca 5:1-11) 

1 . Gia-ca va cac tac gia Tan Uoc khac duong nhu thua nhan rang viec Chua tro lai rat gan. 

2. Trong nhung lai cua Due Chua Gie-xu noi ve su tra lai cua Ngai co hai y trai nguac nhau. Da so 
cac tin huu da duac day rang Due Chua Gie-xu se som tra lai thinh linh va khong nga (xem Ma- 
thi-a 10:23; 24:27,34,44; Mac 9:1; 13:30). Nhung tu truac den nay mpi the he tin huu deu sai. 
Dae diem sap den (ngay lap tuc) trong su den Ian thu hai cua Due Chua Gie-xu la niem hy vong 
manh liet cho moi the he tin huu, va tro nen hien thuc doi voi tin huu bi bat bo. Nhung tin huu 
can phai song nhu la Ngai se den vao ngay mai, nhung lap ke hoach va thuc hien Dai Mang Lenh 
(xem Ma-thi-o 28:19-20) nhu la Chua den cham tre. Mot so nhung phan doan trong cac sach 
Phuc am (xem Mac 13:10; Lu-ca 17:2; 18:8) va Te-sa-16-ni-ca I va II de cap den y su den Ian thu 
hai bi tri hoan (Parousia). Phai co nhung su kien lich su xay ratnroc: 

a. Truyen giang Phuc Am khap ca the gioi (xem Ma-thi-o 24: 15; Mac 13:10) 

b. Su xuat hien "Nguoi cua toi loi" (xem Ma-thi-o 24: 15; II Te-sa-16-ni-ca 2) 

c. Su bat bo Ion (xem Ma-thi-o 24:21,24;) 

Co su mo ho cho muc dich (Ma-thi-o 24:42-51 va Mac 13:32-36). Song moi ngay giong nhu 
la ngay cuoi cung, nhung lap ke hoach va huan luyen muc vu cho tuong lai (van con xa). 

3 . Su dap ung thich hop cua nhung tin huu doi voi su tri hoan viec Chua den Ian thu hai la kien 
nhan. Co mot vai vi du: 

a. Nguoi nong dan (xem cau 7) 

b. Cac tien tri (xem cau 10) 

c. Giop (xem cau 1 1) 

4. Viec tin chac va cho dai su tra lai cua Chua la niem hy vong ton tai trong moi the he Co Doc 
Nhan. H. E. Dana's trong quyen Jewish Christianity co mot nhan dinh huu ich: 

"Gia-ca tin viec Dang Christ se tra lai Ian thu hai sap xay ra. Khong the dung dieu nay de 
cao buoc Tan l/oc co su "sai lam"o cho nay. Gia-ca dang trung thanh ghi lai cam nhan trong 
nhan thuc ton giao cua rieng ong va du rang thai diem vuot xa hon moi dieu ong mo tuong, 
ong da lam dieu dung: trong cho Chua tro lai. Su linh cam can phai tuan theo loi phan quyet 
cua Due Chua Gie-xu: 'Ky han va ngay gio ma Cha da tu quyen dinh lay, ay la viec cac 
nguoi chang nen biet' (Cong vu 1:7). Gia-ca khong the biet su kien Chua den Ian thu hai gan 
xa bao lau, ong chi co the giai bay tinh chat "sap den" theo nhan thuc cua ong va trong y dinh 
do Gia-ca khong sai lam" (trang 124-125). 

B. Van con tiep tuc quan tam den cai luoi bi dung theo each tieu cue trong Gia-ca 5:9,12 (con trong 
5: 13-20 thi noi den y tich cue). 

NGHIEN CUtJ TlT NGlT VA CUM TlT 



BAN NASB 5:7-11 

7 H&i anh em, vay hay nhin nhuc cho t6"i ky Chua den. Hay xem ke lam ruong: ho ben long 
chcr doi san vat qui bau duxM dat cho den chimg nao da dveac mira dau mua va cuoi mua. 8 Anh 
em ciing vay, hay nhin nhuc va ben long; vi ky Chua den gan roi. 9 H&i anh em, cho" oan trach 
nhau, hau cho khoi bi xet doan; kia, Dang xet doan dung truox cua. 10 Hoi anh em, hay lay cac 
dang tien tri da nhon danh Chua ma noi, lam mau muc ve su chiu kho va nhin nhuc cho minh. n 
Anh em biet rang nhung ke nhin nhuc chiu kho thi chiing ta xung la co phudc. Anh em da nghe 
noi ve su nhin nhuc cua Giop, va thay cai ket cuoc ma Chua ban cho nguoi; vi Chua day long 
thuong xot va nhon tir. 



78 



5:7 "H&i anh em" Chu nay trinh bay moi lien he cua phan doan nay voi phan doan truoc do. Y nhin 
manh ve sir den Ian thu hai cua Chua trong cau 1-6 duoc tiep tuc. 

H "hay nhin nhuc" Day la THE MENH LENH CHU DONG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
IMPERATIVE). No la chu de vi diem quan trong trong van mach (xem 1:4). Chu nay duoc dung 4 Ian: 
cau 7 (hai Ian), cau 8 va cau 10. Y nghia can ban cua chu nay la "su chiu dung keo dai (kien nhan chiu 
dung)." Chu nay duoc dung de chi su kien nhan cua Due Chua Troi voi con nguoi (xem R6-ma 2:4; I 
Phi-e-ro 3:20), va cung la mot pham chat cuatrii Thanh Linh (xem Ga-la-ti 5:22-23). 

H "anh em" xem ghi chu trong 1:2 va 1:9. 

H "cho toi ky Chua den" Theo nghia den day la chu "Parousia," co nghia la "su hien dien" va duoc 
dung cho su tham vieng cua Vua. Nhung chu khac trong Tan Uoc cung dung cho Su den Ian thu hai la (1) 
epiphaneia, "hien ra truoc mat (mat doi mat)"; (2) apokalupis, "mo man"; va (3) "ngay cua Chua" cung 
voi nhung "bien the" cua cum tu nay. Chu dung truoc chu "Chua" trong hai cau 10 va 11 cua phan doan 
nay la Due Gie-ho-va, con voi cac cau 7, 8, va 14 la Due Chua Gie-xu. Cac tic gii Tan Uoc thuong su 
dung tinh chat da nghia theo ngu phap de xung nhan than tinh cua Due Chua Gie-xu. 
Ca Tan Uoc duoc viet theo the gioi quan cua Cuu Uoc da xac nhan: 

1 . Thdi ky hien tai doc ac, noi loan 

2. Co mot thoi ky cong chinh sap den 

3 . Nho Thanh Linh hanh dong qua cong tac cua Dang Met-si-a (Dang Duoc Xuc Dau ) ma thoi 
ky nay hien den. 

Cac tac gia Tan Uoc co dieu chinh lai mot it ve su trong doi cua Y-so-ra-en, nen than hoc chap nhan 
mac khai tiem tien la can thiet. Co hai Ian hien den thay the cho su hien den cua Dang Met-si-a chi chu 
trong den quan su va dan toe (Do thai). Lan den thu nhat la Than linh nhap the trong su giang sinh cua 
Gie-xu nguoi Na-xa-ret. Ngai da den khong phai la mot vi tuong, mot quan an nhung lai la mot "day to 
khon kho" theo nhu E-sai 53, la mot ky si hien lanh coi lua con (khong phai la mot ngua chien hay la mot 
con la danh cho vua), giong nhu trong Xa-cha-ri 9:9. Su den thu nhat mo dau cho mot ky nguyen moi cua 
Dang Met-si-a. Trong mot phuong dien thi Nude Troi da den, nhung mac khac thi no van con o xa chua 
tron ven. "Khoang each" giua hai su hien den cua Dang Met-si-a nay chinh la su chong len nhau cua hai 
thoi dai trong Cuu Uoc ma Do-Thai -Giao khong thay hay it nhat la khong ro. Hai lan hien den nay nhan 
deu manh den cam ket cuu chuoc ca nhan loai cua Due Gie-ho-va (xem Sang-the Ky 3:15; 12:3; Xuat E- 
dip-to Ky 19:5; su giang day cua cac tien tri, dac biet la E-sai va Gio-na). 

Hoi thanh khong cho doi su lam tron cua loi tien tri trong Cuu Uoc boi vi da so cac loi tien tri de cap 
su den lan thu nhat (xem How to Read the Bible For All Its Worth, trang 165-166). Cac tin huu trong cho 
su tro lai vinh hien cua Vua cua cac Vua, Chua cua cac Chua, su hoan tat lich su duoc trong doi cho thoi 
dai moi cua su cong chinh duoi dat cung nhu tren troi (xem Ma-thi-o 6:10). Nhung su trinh bay cua Cuu 
Uoc khong phai la khong chinh xac, nhung khong day du. Dung nhu cac tien tri da noi truoc, Ngai se den 
mot lan nua trong quyen nang va uy quyen phan xet cua Due Gie-ho-va. 

Su den lan thu hai khong chi la mot thuat ngu Kinh thanh, nhung khai niem la the gioi quan va nong 
cot cho ca Tan Uoc. Due Chua Troi se chinh sua lai cho dung moi su. Su tuong giao giua Due Chua Troi 
va nhan loai duoc dung theo hinh anh cua Ngai duoc phuc hoi. Toi ac se bi xet xu va xoa bo. Y chi cua 
Due Chua Troi se khong the that bai. 

H "ke lam ruong" Day la vi du dau tien trong ba vi du ve su kien nhan: (1) nguoi nong dan (cau 7); (2) 
cac tien tri Cuu Uoc (cau 10); va (3) Giop (cau 1 1). Nguoi nong dan hoan toan phu thuoc vao thoi tiet, la 
dieu ho khong the kiem soat, nhung cay va gieo giong trong niem tin va hy vong. 

H "mira dau mua va cuoi mua" Mua dau mua o xu Pa-lec-tin la vao thang Muoi va Muoi Mot can thiet 
cho hat giong nay mam. Mua cuoi mua vao thing Tu va thing Nam can thiet cho mua lua chin. Chi tiet 



79 



nay co the am chi rang nhung ngudi nhan thu Gia-ca la d trong hay gan xu Pa-lec-tin hoac la ho biet ve 
thai tiet cua vung dat nay. 

5:8 "anh em cung vay, hay nhin nhuc" Day la THE MENH LENH CHU DONG THI BAT DINH 
(AORIST ACTIVE IMPERATIVE) lap lai tu cau 7. 

H "ben long" Day lai la THE MENH LENH CHU D0NG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
IMPERATIVE) (xem I Te-sa-16-ni-ca 3:13). Tin cay va chd dai nai lai hua cua Due Chua Trdi. Xem chu 
de dac biet: Tam long trong 1:26. 

a "vi ky Chua den gan roi" Day la CHI DINH CHU D0NG THI HOAN THANH (PERFECT ACTIVE 
INDICATIVE) am chi rang Chua da den mot Ian, nhung anh huong tu viec Chua den van con tiep rue va 
Ngai se trd lai mot Ian nua (xem I Phi-e-ro 4:7). Cac tac gia Tan Udc (va co the la ca chinh Due Chua 
Gie-xu nua, xin so sanh Ma-thi-o 16:28 vdi 24:36) trong doi viec Chua tro lai Ian thu hai se nhanh chong 
xay ra. Viec Chua den Ian thu hai sap xay ra co y nghia rat khich le cho moi the he tin huu d giua the gian 
ap buc. Khong biet ro thai diem cua su kien nay, nhung no la chac chan! Nhung tin huu moi ngay song 
trong su trong doi Chua se tro lai each vinh hien. Phan Ion ldi cua Tan Uoc danh cho moi tin huu la "san 
sang va hanh dong (tich cue)". 



CHU DE DAC BIET: SU DEN LAN THlT HAI 

Theo nghia den day la chu "Parousia," co nghia la "su hien dien" va duoc dung cho su vieng 
tham cua Vua. Nhung chu khac trong Tan Uoc cung dung cho Su den Ian thu hai la (1) epiphaneia, 
"hien ra doi dien"; (2) apokalupis, "mo man"; va (3) "ngay cua Chua" cung voi nhung "bien the" cua 
cum tu nay. 

Ca Tan Uoc duoc viet theo the gidi quan cua Cuu Uoc khang dinh rang: 

1 . Thoi ky hien tai doc ac, noi loan 

2. Co mot thoi ky cong chinh sap den 

3 . Nho Due Thanh Linh hanh dong qua cong tac cua Dang Met-si-a (Dang Duoc Xuc Dau ) 
ma thoi ky nay hien den. 

Cac tac gia Tan Uoc co dieu chinh lai mot it ve su trong doi cua Y-so-ra-en, nen than hoc chap 
nhan mac khai tiem tien la can thiet. Co hai Ian hien den thay the cho su hien den cua Dang Met-si-a 
chi chu trong vao quan su va dan toe (Do thai). Su den thu nhat la Than linh nhap the trong su giang 
sinh cua Gie-xu ngudi Na-xa-ret. Ngai da den khong phai la mot vi tudng hay la mot quan an nhung 
lai la mot "day to khon kho" theo nhu E-sai 53, la mot ky si hien lanh coi lua con (khong phai la mot 
ngua chien hay la mot con la danh cho vua), giong nhu trong Xa-cha-ri 9:9. Su den thu nhat md dau 
cho mot ky nguyen mdi cua Dang Met-si-a. Trong mot phuong dien thi Nude Trdi da den, nhung mat 
khac thi no van con d xa chua tron ven. "Khoang each" giua hai su hien den cua Dang Met-si-a la su 
chong len nhau cua hai thoi dai trong Cuu Udc ma Do-Thai -Giao khong thay hay it nhat la khong ro. 
Hai Ian hien den nay deu nhan manh cam ket cuu chuoc ca nhan loai cua Due Gie-ho-va (xem Sang- 
the Ky 3: 15; 12:3; Xuat E-dip-to Ky 19:5; su giang day cua cac tien tri, dac biet la E-sai va Gio-na). 

Hoi thanh khong cho doi su lam tron cua ldi tien tri trong Cuu Udc bdi vi da so cac ldi tien tri de 
cap su den Ian thu nhat (xem How to Read the Bible For All Its Worth, trang 165-166). Cac tin huu 
trong cho su trd lai vinh hien cua Vua cua cac Vua, Chua cua cac Chua, su hoan tat lich su duoc trong 
doi cho thoi dai mdi cua su cong chinh dudi dat cung nhu tren trdi (xem Ma-thi-o 6:10). Nhung su 
trinh bay cua Cuu Udc khong phai la khong chinh xac, nhung khong day du. Dung nhu cac tien tri da 
noi trade, Ngai se den mot Ian nua trong quyen nang va uy quyen phan xet cua Due Gie-ho-va. 

Su den Ian thu hai khong phai la mot thuat ngu Kinh thanh, nhung khai niem nay dinh hinh the 
gidi quan va khuon kho cho ca Tan Udc. Due Chua Trdi se chinh sua lai moi su cho dung. Su tuong 
giao giua Due Chua Trdi va nhan loai duoc dung theo hinh anh cua Ngai duoc phuc hoi. Toi ac se bi 
xet xu va xoa bo. Y chi cua Due Chua Trdi se khong the that bai. 



80 



5:9 

NASB, TEV "dimg than phien" 
NKJV, NRSV "dimg can nhan" 
NJB "dimg than phien" 

Day la MENH LENH CHU B0NG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE IMPERATIVE) voi DONG 
TINH TtT PHU DINH (NEGATIVE PARTICLE) thuong co nghia la dung lai mot hanh dong dang tien 
hanh (xem Mac 7:34; 8: 12; R6-ma 8:23). Diem nay co the lien quan den (1) hoan canh khong tuong dong 
giua cac tin huu: co mot so nguoi khon kho, mot so thi khong; (2) nhung tin huu trung tin bi bat bo; hay 
la (3) sir ghen ti giua nhiing nguoi lanh dao hay (hoac la giua cac giao su) trong Hoi thanh. 

H "hau cho khoi bi xet doan" Nhung loi canh cao trong cac cau sau gay "soc" (xem Ma-thi-o 6: 14-15; 
7: Iff; 18:35; Lu-ca 6:38; Gia-co 2:13). Nhung tin huu khong duoc tha toi boi chi vi ho tha thu cho nguoi 
khac, nhung su tha thu cua chung ta phai bay to tarn long duoc doi moi cua chung ta. Chung ta co muon 
Due Chua Troi doi xu voi chung ta theo nhu each chung ta doi xu nguoi khac khong? 

H "Dang xet doan dung truox cua" Cho nay nhan manh den viec Chua tro lai Ian thu hai rat gan cung 
voi su phan xet (xem Ma-thi-o 24:33; Mac 13:29). 

5:10 "cac tien tri" Doi song cua ho khong he de dang va an toan (xem Ma-thi-o 5:10-12). 

5:11 "nhfrng ke nhin nhuc chiu kho" Chu nay khac voi chu duoc dung trong cac cau 7-10, du rang co 
tiep tuc va the hien cung mot diem nhan manh. Chu nay co nghia "tinh nguyen, kien nhan chiu dung" voi 
su nhan manh theo y "tiep tuc o duoi ganh nang (mang ganh nang)." Giop duoc moi nguoi biet den boi 
su nhan nhuc chiu dung. Nhung tin huu trong Cuu Uoc va Tan l/oc deu co nhan su khai thi tir Due Chua 
Troi. Chung ta hieu biet nhieu dieu ve thuc the thieng lieng, nhung chinh trong nhung trai nghiem ca 
nhan cua chung ta van con nhieu dieu huyen nhiem ma chung ta khong hieu. 

H "Chua day long thirong xot va nhon tir" Day la hai dang hiem gap cua chu Hy lap "dang thuong" va 
"nhan tir". Day cung chinh la danh xung mo ta Due Chua Troi (xem Xuat E-dip-to Ky 34:6; Ne-he-mi 
9:17; Thi-thien 103:8; Gio-en 2:13). Neu day la each Due Chua Troi doi dai voi chung ta thi chung ta 
cung phai doi dai voi nguoi khac giong nhu vay (xem cau 9). 



BAN NASB 5:12 

12 Hoi anh em, trirox het cho" co the, cho" chi trcri, chi dat, cflng cho" chi vat khac ma the; 
nhung phai thi noi phai, khong thi noi khong, hau cho khoi bi xet doan. 



5:12 "trudc het" Day la cum tir ket noi lap luan trong cau truoc voi mot chu de moi nhung co lien quan. 
That ngac nhien la Gia-co xem chan ly trong cau 12 nhu la "tren het moi sir." Diem nay co the lien he 
viec sir dung cai luoi each sai bay khi xung den danh thanh cua Dire Chua Troi (xem Xuat E-dip-to Ky 
20:7; Phuc-truyen Luat-le Ky 5: 1 1). 

H "anh em" Xem ghi chii trong 1:2 va 1:9. 

H "cho 1 co the" Co nhieu ban dich hien dai xem cau 12 la mot don vi ngu van doc lap (NASB, NRSV, 
NJB, NIV). No la MENH LENH CHU D0NG THI HIEN TAI voi D0NG TINH TU" PHU DINH 
(PRESENT ACTIVE IMPERATIVE with a NEGATIVE PARTICLE) co nghia la dirng lai mot hanh 
dong dang dien ra. Chi tiet nay khong am chi den sir pham thuong nhung la chi den each the nguyen cua 
cac tu si Do Thai Giao qua quyet sir chan that trong loi noi cua ho bang each dung danh cua Dire Chua 
Troi mot each khiem nha (xem Ma-thi-o 5:34-37). Ho da phat trien mot he thong phirc tap ve nhung loi 

81 



the hay sir hua nguyen bi rang buoc phai thuc hien va nhung lai the hay sir hua nguyen khong bi rang 
buoc phai thuc hien. Day la each su dung cai luoi tieu cue. 

H "hau cho khoi bi xet doan" Tai day, diem sai pham chinh la da lay danh Chua ma lam chai (xem 
Xuat E-dip-to Ky 20:7). Nhung lai noi cua cluing ta co y nghia (xem Ma-thi-a 12:34-37), va chiing ta se 
phai chiu trach nhiem ve nhung lai noi cua minh (xem sach Lai cua nguoi Truyen Dao 23:9-10). Nhung 
tin huu cung se phai ung hau truac Due Chiia Gie-xu giai trinh ve nhung viec lam, dong ca va lai noi cua 
ho (xem II C6-rinh-to 5:10). Su diet cua Dang Christ da giai quyet nan de toi loi. Thanh Linh cua Ngai 
lam cho cac tin huu manh me va ban cho ho nhung an tu de phuc vu, nhung moi chiing ta phai chiu trach 
nhiem ve viec chiing ta da su dung nhung an tii va co hoi cho chiic vu nhu the nao. 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chiing ta phai buoc di trong su soi sang minh co duac. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giiip ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham gai su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Gia-co nhan manh den su phan xet tam thai hay la su phan xet cuoi cung (khi tan the)? 

2. Giai thich y nghia danh hieu "Due Gie-ho-va Sabbaoth". 

3 . Thu Gia-co giong voi sach A-mot nhu the nao? 

4. Tai sao (hay la lam the nao) ma Gia-co 5: 1-12 lai lien he voi su den Ian thu hai? 

5. Tai sao cau 12 duac xem nhu mot y tuang rieng biet? 

CAC KIEN GIAI SAU SAC LIEN QUAN DEN BOl CANH GIA-CO 5:13-20 

A. Vai tro cua Hoi thanh trong viec chua lanh thuoc the (Gia-co 5:13-18) 

1 . Su chua lanh thuoc the la mot thuc te trong Tan Uoc, chac chan nhu la su chua lanh tam linh. 
Su xac thuc cua no la dau hieu cua su cuu roi va Thai dai Moi. 

2. Su chua lanh thuoc the la dau hieu bay to tinh thuong va su cham soc lien tuc cua Due Chiia 
Troi cho nhung tin huu. Tuy nhien, khong phai moi nguoi trong Tan Uoc deu duac chua 
lanh: 

a. Phao-16 (II C6-rinh-to 12:7-9) 

b. Tro-phim (II Ti-mo-the 4:20) 

c. Ep-ba-pho-dich (Phi -lip 2:27) 

3 . Nhung cau hoi thuc su lien quan den su chua lanh thuoc the khong phai la tinh xac thuc hay 
la nguon goc cua no nhung la: 

a. Ai la nguoi nhan su chua lanh? 

b. Ai duac Chiia dung lam phuong tien chua lanh? 

c. Lien he den nhung hinh thuc, cong thuc hay la nhung chi dan nao? 

d. Su chua lanh thuc hien khi nao? dau? Va tai sao? 

4. Co yeu to tam ly lien he trong su chua lanh, co the thay tai day va trong Mac 8:22-26. Ro 
rang co nhung bieu tuoiig va nhung hanh vi van hoa duac dung de khuyen khich su tin cay. 

a. Xiic dau 

b. Nho nuoc bot va lam bun 

c. Dat tay cau nguyen 

B. Hoi thanh co vai tro chu dong voi chu dich gay dung lai nhung tin huu sa nga (Gia-co 5: 19-20) 



82 



NGHIEN CUU TlT NGU" VA CUM TlT 



BAN NASB 5:13-18 

13 Trong anh em co ai chiu kho chang? Nguoi ay hay cau nguyen. Co ai vui mimg chang? 
Hay hat ngoi khen. 14 Trong anh em co ai dau 6m chang? Hay moi cac truing lao hoi thanh den, 
sau khi nhon danh Chua xuc dau cho nguoi binh doan, thi cac truong lao hay cau nguyen cho 
nguoi. 15 Su cau nguyen boi due tin se cuu ke binh, Chua se d& ke ay day; neu ke binh co pham 
toi, cflng se duox tha. 16 Vay, hay xung toi cung nhau, va cau nguyen cho nhau, hau cho anh em 
duox lanh binh: nguoi cong binh lay long sot sang cau nguyen, that co linh nghiem nhieu. 17 E-li 
von la nguoi yeu duoi nhu chiing ta. Nguoi cau nguyen, co xin cho dimg mua, thi khong mua 
xuong dat trong ba nam ru&i. 18 Doan, nguoi cau nguyen lai, troi ben mua, va dat sanh san hoa 
mau. 



5:13-17 Tron ca phan doan nay trinh bay tarn quan trong va sue manh cua loi cau nguyen (nhu la mot 
each dung cai luoi tich cue) trong moi hoan canh, chu khong phai chi cho su crura lanh. No doi lap voi 
cau 12 bang each chung to viec xung den danh cua Due Chiia Troi each thich hop. Trong van mach co ba 
cau hoi lien quan den su khon kho, niem vui va su benh hoan nhung chi co cau hoi cuoi duoc khai trien 
va ban luan. Ba cau hoi nay cung cap nhung huong dan cho cac tin huu giai quyet nhung nan de trong 
cuoc song: (1) cau nguyen; (2) ca ngoi; va (3) nho den su tro giup tu nhung Co-D6c Nhan truong thanh. 

H "hay cau nguyen. . .hay hat ngoi khen" Nhung dong tu nay co dang la MENH LENH TRUNG 
CACH THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE IMPERATIVE) va MENH LENH CHU D0NG THI HIEN 
TAI (PRESENT ACTIVE IMPERATIVE). Chung ta co duoc chu "psalm" trong Anh ngu tu chu "ca 
ngoi" trong tieng Hy lap (xem R6-ma 15:9; I C6-rinh-to 14:15; E-phe-so 5:19; C6-16-se 3:16). Cau 13 co 
the co y noi rang loi cau nguyen va nhung su ca ngoi phai dang len cho Due Chua Troi (xem R6-ma 
12: 12; I Te-sa-16-ni-ca 5:16-17) trong moi hoan canh cua chung ta (khon kho hay la vui mung). 

5:14 "Trong anh em co ai dau 6m chang?" Cum tu nay co nghia den la "khong co sue luc." Chu 
astheneia trong nguyen ngu tieng Hy lap duoc dung cho ca hai y: khong co sue manh than the (xem II 
C6-rinh-to 11:30; 12:5; I Ti-mo-the 5:23) va thieu sue luc tam linh (xem I C6-rinh-to 8:9; II C6-rinh-to 
1 1:29) hay la thieu su tinh sach (xem R6-ma 6: 19; He-bo-ro 4: 15). Tinh chat da nghia nay co the la chu y 
cua van mach lien ket toi loi voi benh tat. Ve phuong dien ngu phap, khong ro cau nay la mot cau hoi 
theo nhu each dich cua cac ban NASB, NKJV, NRSV, TEV hay la mot loi tuyen bo nhu trong cac ban 
dich NJB va New Century Version. Cau hoi ve phuong dien than hoc dat ra tai day la (1) su khon kho 
trong cau 13 thi tuong duong voi su benh hoan trong cau 14 hay la (2) chung la hai trai nghiem tach biet 
voi nhau cua nhung tin huu trong the gioi sa nga. Gia-co da ban luan "su dau kho va chiu dung"; bay gio 
ong dien giai "cau nguyen va benh hoan." 

H "moi cac tru&ng lao" Day la MENH LENH TRUNG CACH (bien each) THI BAT DINH [AORIST 
MIDDLE (deponent) IMPERATIVE] . Luu y rang do la trach nhiem cua nguoi benh moi "cac truong lao" 
den tham vieng. Nhung tien trinh nay duoc thi hanh tai nha cua nguoi benh, khong nhat thiet phai tai noi 
nhom hop, dac biet khi "su xuc dau" la su xoa bop co tinh each tri lieu. Ngoai ra trong tinh huong nay bay 
to nhu cau can co nhung chap su hay truong lao phu nu trong muc vu cho quy ba. Luu y rang chu "truong 
lao" la so nhieu giong nhu nhieu cho khac trong Tan Uoc. Boi canh cua sach Gia-co la nhom tin huu 
nguoi Do thai; do do chu "cac truong lao" co le khong duoc dung theo nghia la "cac muc su" nhu trong 
Tan Uoc (xem C6ng-vu 20: 17,28; Tit 1:5,7), nhung theo nghia la "cac truong lao" cua nha hoi nhu trong 
Cuu Uoc. Cac tu si Do Thai Giao cung nhu nhung vi lanh dao nha hoi duoc bo nhiem thuong hay tham 
vieng va xuc dau cho nguoi benh. 

83 



H "Hoi thanh" Day la chu Hy lap ekklesia, co nghia den la "nhung nguoi duoc goi ra khoi." Chu nay 
dirge dung trong ban dich Septuagint de chuyen ngu chu He-bo-ro qahal chi "hoi chung" Y-so-ra-en. 
Trong tieng Hy lap thong thuong, nghia nguyen thuy cua chu nay la mot cuoc hoi hop dia phuong (xem 
C6ng-vu 19:32,39,41). Tai day, co diem ly thu trong phuong dien than hoc la su nhan manh tren nhung 
nguoi lanh dao tai dia phuong chu khong phai la nhung nguoi co on chua benh luu dong. Su chua lanh la 
mot an tu thieng lieng duoc de cap trong I C6-rinh-to 12:9, 28 va duoc ap dung rong rai trong Tan Uoc va 
Hoi thanh ban dau. Luu y rang nhung tnrong lao di den nguoi benh khi duoc yeu cau, chu khong phai 
nguoi benh den noi nhom hop cua Hoi thanh. Day la mot nghi thuc thieng lieng duoc thi hanh each ca 
nhan. 

H "cac trirotig lao hay cau nguyen cho nguM" Dong tu chinh trong van mach co dang MENH LENH 
TRUNG CACH THI BAT DINH (AORIST MIDDLE IMPERATIVE). Su cau nguyen la chu de chinh 
trong ca van mach: 

"Nguoi ay hay cau nguyen" (cau 13) 

"Hay cau nguyen" (cau 14) 

"Su cau nguyen" (cau 15) 

"Cau nguyen cho nhau" (cau 16) 

"Cau nguyen linh nghiem" (cau 16) 

"Nguoi cau nguyen co xin" (cau 17) 

"Nguoi cau nguyen" (cau 1 8) 

H "xuc dau" Day la DONG TINH TlT CHU DONG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE 
PARTICIPLE). Chu Hy lap duoc dung tai day aleipho khong phai la chu thong thuong dung cho su xuc 
dau trong nhung nghi le ton giao (chrio hay la chrisma), nhung la chu thuong dung cho viec xoa bop 
bang thuoc. Su dung cham den than the luon luon quan trong ve mat tam ly doi voi nguoi benh. Ve 
phuong dien van hoa, co the nguoi benh trong doi viec lam nay giong nhu trong Mac 6:13; 7:33; 8:23; 
Giang 9:6,1 1. Co mot vai chu Hy lap dung cho su xuc dau. 

A. murizo, trong Mac 14:8 chi viec xuc xac bang huong lieu de chon. Day la tu nguyen tieng Do 
thai, tu chu nay chung ta co ten goi Dang Met-si-a (Dang duoc xuc dau). 

B. aleipho, cung dung de chi viec xuc xac bang huong lieu de chon (xem Mac 16: 1; Giang 12:3,7). 
Ngoai ra no con dung cho 

1. Xuc dau cho nguoi benh (xem Mac 6: 13; Lu-ca 10:34; Gia-co 5: 14) 

2. Tu xuc dau hang ngay de chuan bi cho nhung cong viec giua dam dong (xem Ma-thi-o 6:17) 

3. Su xuc dau dac biet cho Due Chua Gie-xu boi nguoi dan batoi loi (xem Lu-ca 7:38,46) 

C. chrio {chrisma), chu thuong duoc dung theo nghia ton giao lien he voi Due Thanh Linh 

1. Su xuc dau cho Due Chua Gie-xu (xem Lu-ca 4: 18; C6ng-vu 4:27; 10:38; He-bo-ro 1:9) 

2. Su xuc dau cua nhung tin huu (xem II C6-rinh-to 1:21; I Giang 2:20,27) 

D. egchrio va epichrio, chi dung rieng cho viec xuc thuoc cho nguoi no le (xem Khai-huyen 3:18) 



CHU DE DAC BIET: SUXlfC DAU TRONG KINH THANH. 


A. 


Dung de trang diem (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 28:40; Ru-to 3:3; II Sa-mu-en 12:20; 




14:2; II Su-ky 28:1-5; Da-ni-en 10:3; A-mot 6:6; Mi-che 6:15) 


B. 


Dung cho khach (xem Thi-thien 23:5; Lu-ca 7:38,46; Giang 1 1:2) 


C. 


Dung chua benh (xem E-sai 6:1; Gie-re-mi 51:8; Mac 6:13; Lu-ca 10:34; Gia-co 5:14) 




[su dung trong y tiet trung trong E-xe-chi-en 16:9] 


D. 


Dung trong viec chuan bi an tang (xem Sang-the Ky 50:2; II Su-ky 16:14; Mac 16:1; 




Giang 12:3,7; 19:39-40) 


E. 


Dung trong muc dich ton giao (nhu la mot do vat, xem Sang-the Ky 28 : 1 8,20; 31:13 [tru 



84 



da]; Xuat E-dip-to Ky 29:36 [ban tho]; Xuat E-dip-to Ky 30:36; 40:9-16; Le-vi Ky 8:10-13; 

Dan-so Ky 7: 1 [den tarn]) 

Dung trong viec bo nhiem nhung lanh dao 

1 . Cac thay te le 

a. A-ron (xem Xuat E-dip-to Ky 28:41; 29:7; 30:30) 

b. Cac con trai cua A-ron (xem Xuat E-dip-to Ky 40: 15; Le-vi Ky 7:36 ) 

c. Cum tu hay la danh hieu tieu chuan (xem Dan-so Ky 3:3; Le-vi Ky 16:32 ) 

2. Cac vua 

a. Boi Due Chua Troi (xem I Sa-mu-en 2:10; II Sa-mu-en 12:7; II Cac Vua 9:3,6,12; 
Thi-thien 45:7; 89:20) 

b. Boi cac tien tri (xem I Sa-mu-en 9:16; 10:1; 15:1,17; 16:3,12-13; I Cac Vua 1:45; 
19:15-16) 

c. Boi cac thay te le (xem I Cac Vua 1:34,39; II Cac Vua 11:12) 

d. Boi cac truong lao (xem Cac Quan Xet 9:8,15; II Sa-mu-en 2:7; 5:3; II Cac Vua 
23:30) 

e. Due Chua Gie-xu nhu la vi vua Met-si-a (xem Thi-thien 2:2; Lu-ca 4: 18 [E-sai 61:1]; 
C6ng-vu 4:27; 10:38; He-bo-ro 1:9 [Thi-thien 45:7]) 

f. Nhung nguoi tin theo Due Chua Gie-xu (xem II C6-rinh-to 1:21; I Giang 2:20,27 
[chrisma]) 

3 . Co the cho cac thay tien tri (xem E-sai 61:1) 

4. Cac cong cu "khong tin" duoc dung cho su giai ciiu thien thuong 

a. Vua Si-ru (xem E-sai 45: 1) 

b. Vua Ty-ro (xem E-xe-chi-en 28:14) 

5. Chu hay la danh hieu "Met-si-a" co nghia la "Dang Duoc Xuc Dau" 



H "dau" xu Do thai trong the ky thu nhat, dau duoc dung theo nhieu each: 

1. Nhu lathuoc (xem E-sai 1:6; Lu-ca 10:34) 

2. Nhu la dau hieu cho su ban on va ban sue cua Due Chua Troi tren cac tien tri, thay te le va vua 
trong Cuu Uoc. 

3. Nhu la bieu tuong cho su hien dien cua Due Chua Troi trong nghi le (xem Mac 8:22-26) 

4. Lien he den viec duoi quy (xem Mac 6:13) 

5 . Nhu la su chuan bi cho cac viec lam thuong ngay noi cong cong hoac trong luc co su vui mung 
dac biet (xuc dau len mat). 

H "nhon danh Chua" Chi tiet nay bay to viec su dung danh Chua each dung dan. Day la mot cum tu 
thong dung trong Tan uoc de chi su hien dien ca nhan va quyen nang hanh dong cua Ba Ngoi Due Chua 
Troi trong Hoi thanh. No khong phai la mot cau than chii, nhung la mot loi cau khan den ban tinh cua 
Due Chua Troi. 

Thong thuong, cum tu nay chi Chua Jesus la Chua (Phi-lip 2: 1 1) 

1. Khi xung nhan due tin noi Chua Jesus tai le bap-tem (R6-ma 10:9-13; C6ng-vu 2:38; 8:12,16; 
10:48; 19:5; 22:16; I C6-rinh-to 1:13, 15; Gia-co 2:7) 

2. Khi duoi quy (Ma-thi-o 7:22; Mac 9:38; Lu-ca 9:49; 10: 17; C6ng-vu 19: 13) 

3. Khi chuabenh (C6ng-vu 3:6, 16; 4:10; 9:34; Gia-co 5:14) 

4. Khi lam muc vu (Ma-thi-o 10:42; 18:5; Lu-ca 9:48) 

5 . Khi khien trach trong Hoi thanh (Ma-thi-o 18:15-20) 

6. Khi giang cho nguoi ngoai (Lu-ca 24:47; C6ng-vu 9: 15; 15:17; R6-ma 1:5) 

7. Khi caunguyen (Giang 14:13-14; 15:2, 16; 16:23; I C6-rinh-to 1:2) 

8. Mot each de chi Co doc giao (C6ng-vu 16:9; I C6-rinh-to 1:10; II Ti-mo-the 2:19; Gia-co 2:7; I 
Phi-e-ro4:14) 



85 



Khi chung ta lam trong bat cu cuong vi nao nhu la nguoi rao truyen, muc vu, nguoi giup da, chua 
lanh, duoi quy, van van... chung ta lam trong ban tinh cua Ngai, quyen nang, va sir cung ung cua Ngai - 
trong danh Ngai. Sau day xem nhu la phan phu chu: Toi cho rang chua lanh la mot an tu Due Thanh Linh 
ban cho mot so thanh vien trong than the cua Dang Christ vi loi ich chung (xem I C6-rinh-to 12:7,9,1 1,28 
va 30). Nhung trong van mach tai day thi khong am chi den nhung tin huu duoc ban on dac biet, nhung 
lai la nhung lanh dao tai cac Hoi thanh dia phuong. Su xuc dau la mot nghi thuc cho nhung lanh dao Hoi 
thanh dia phuong, khong phai la mot an tu dac biet duoc ban cho boi Due Thanh Linh. 

5:15 "Sir cau nguyen boi dux tin" Chi tiet nay lien he den loi cau nguyen cua "cac truong lao" chu 
khong phai la cua nguoi tin huu bi benh. Su chua lanh khong phai luon luon lien ket voi due tin cua 
nguoi nhan duoc su chua lanh (xem Mac 2:5; 5:35-43; Giang 5:5-9). Chu Hy lap duoc dich la "su cau 
nguyen" (euche) cung co the co nghia la "loi the" (xem C6ng-vu 18:18; 21:23) y nay co the lien quan den 
su tuyen xung due tin cong khai thay cho nguoi benh, no cung co the am chi su hua nguyen san sang 
phuc vu Chua. 

H "se cihi" Chu Hy lap sozo thuong duoc dung trong Tan Uoc de chi su cuu roi tam linh (xem 1:21; 
2: 14; 4: 12), nhung tai day no duoc dung theo y nghia cua Cuu Uoc chi su giai cuu thuoc the (xem 5:20; 
Ma-thi-o 9:22; Mac 6:56). Chu nay co nghia den la "lam cho day tron" (thuoc the, thuoc linh). 

H "neu ke binh co pham toi" Chu "neu" la ket hop cua chu "va" (kai) voi DIEU KIEN BAC BA 
(THIRD CLASS CONDITIONAL) (eon) cung voi THE CAU KHAN (SUBJUNCTIVE) cua dong tu 
"thi, la." Day la DANG NOI TRANH CUA DONG TINH TU" CHU D0NG THI HOAN THANH 
(PERIPHRASTIC PERFECT ACTIVE PARTICIPLE), co ham y cho rang toi loi khong phai la can 
nguyen cua benh hoan. Vao the ky thu nhat niem tin cua Do Thai Giao theo phuong dien than hoc cho 
rang toi loi va benh tat lien ket voi nhau (xem I C6-rinh-to 1 1:30; Mac 2:5-1 1; Giang 5: 14). Nhung trong 
loi phan cua Due Chua Gie-xu o Giang 9:3 cho biet dieu nay khong phai luon luon dung. Trong ca van 
mach (5:13-18) de cap den su hoi phuc the xac cua cac tin huu, co nhac den mot vai hanh dong voi y 
khuyen khich nhung tin huu trong the ky thu nhat: (1) cac truong lao cua Hoi thanh den; (2) ho cau thay 
cho nguoi benh; (3) trong danh quyen nang cua Due Chua Gie-xu; (4) ho xuc dau, xoa bop; va (5) ho 
nghe loi xung toi va cong bo su tha thu cua Due Chua Troi. Due Chua Troi dung nhieu phuong each da 
dang khac nhau cho su hoi phuc the xac con nguoi — phep la, duoi quy, nhung loi cau nguyen cua ban 
huu, ngan chan benh lai, thai do, tinh than lac quan, xung toi, thuoc, nhung phuong phap tri lieu y hoc va 
cat di ganh nang cua toi loi. 

5:16 "hay ximg toi" Day la MENH LENH TRUNG CACH THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
IMPERATIVE). Chu "do do" bay to su lien ket cua cau 16 voi ly luan tnroc do. Su xung toi da va dang 
la mot phan quan trong trong su chua lanh (xem Le-vi Ky 5:5; Dan-so Ky 5:7; Thi-thien 51). No nhu la 
"thuoc giai doc" hieu nghiem doi voi toi loi, su kieu ngao va tu ton chinh minh. Cau hoi quan trong cho 
viec giai nghia o day: Co phai Gia-co da chuyen viec ban luan ve loi cau nguyen cho nguoi benh thuoc 
the sang loi cau nguyen cho nguoi benh thuoc linh khong? Hay la ong van tiep tuc theo van mach chi noi 
benh thuoc the va su chua lanh thuoc the? Nghi van nay chi phoi dinh nghia cua khai niem "cuu roi." Vay 
no am chi den y nghia Cuu Uoc ve su giai cuu thuoc the nhu trong cau 15, hay la no huong den y nghia 
ve su cuu roi tam linh? Bang chung tu ban van chi su cuu roi tam linh (y nghia theo Tan Uoc) la: (1) each 
dien ta chung chung bang each chuyen tu "cac tnrong lao" thanh "Ian nhau" (cau 16) va (2) ket luan theo 
kieu tong quit trong cac cau 19-20. Ve y nguoc lai, thi van mach duong nhu tiep tuc su nhan manh den 
nhung benh tat thuoc the (chi su giai cuu thuoc the theo y Cuu Uoc): (1) benh tat thuoc the duoc chua 
lanh boi su xung toi va loi cau nguyen; (2) E-li la mot bang chung ve loi cau nguyen duoc nham (cau 1 7- 
18). 



86 



CHU DE DAC BIET: SUXUNG TOI 

A. Co hai dang cung mot goc tu tieng Hy lap dung cho y nghia xung toi hay tuyen xung, homolegeo 

va exomologeo. Tu ghep lay tu goc tu homo, nghia la giong nhau; lego, nghia la noi; va ex, co 
nghia la ra tu. Y nghia can ban la noi cung mot su viec, hay la dong y. Chu ex dien ta them y 
nghia ve su tuyen xung cong khai 

B. Nhung chu tieng Anh dich tu nhom chu nay gom co: 

1 . Ngoi khen (praise) 

2. Dong y 

3 . Tuyen bo (declare) 

4. Tuyen xung (profess) 

5. Xung toi 

C. Nhom tu nay co hai each su dung duong nhu trai han nhau: 

1 . Ngoi khen (Due Chua Troi) 

2. Nhan toi 

Dieu nay co the phat trien tu su nhin nhan cua con nguoi ve ban tinh thanh khiet cua Due 
Chiia Troi va tinh trang toi loi cua ho. Nhin nhan mot su that tuc la nhin nhan ca hai diem tren. 

D. Tan uoc co cac each dung lien quan den nhom tu nay nhu sau: 

1. Hua (Ma-thi-o 14:7; C6ng-vu 7:17) 

2. Dong y hay dong thuan ve dieu gi (Giang 1:20; Te-sa-16-ni-ca 22:6; C6ng-vu 24: 14; He-bo-ro 
11:13) 

3. Ngoi khen (Ma-thi-o 11:25; Te-sa-16-ni-ca 10:21; R6-ma 14:11; 15:9) 

4. Dong y 

a. Voi mot nguoi nao (Ma-thi-o 10:32; Te-sa-16-ni-ca 12:8; Giang 9:22; 12:42; R6-ma 10:9; 
Phi-lip 2:11; Khai huyen 3:5) 

b. Ve mot le that nao (C6ng-vu 23:8; II C6-rinh-to 1 1: 13; I Giang 4:2) 

5. Tuyen bo cong khai (y nghia ve luat phap phat trien thanh mot su xac nhan mang tinh ton 
giao, C6ng-vu 24: 14; I Ti-mo-the 6: 13) 

a. Khong co su nhan toi (I Ti-mo-the 6: 12; He-bo-ro 10:23) 

b. Co su nhan toi (Ma-thi-o 3:6; C6ng-vu 19: 18; He-bo-ro 4: 14; Gia-co 5:16; I Giang 1:9) 



H "cung nhau" Luu y rang loi van noi xung toi "Ian nhau" chu khong phai la xung toi voi "cac truong 
lao" theo nhu boi canh. Co the su xung toi la voi nguoi bi xuc pham. Thong thuong thi Hoi thanh ban dau 
giai quyet toi loi each cong khai va trong tap the (xem I Ti-mo-the 5: 19-20). 

H "cau nguyen cho nhau" Day la MENH LENH TRUNG CACH THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
IMPERATIVE). Tom lai, su xung toi truoc nhat la voi Due Chua Troi, nhung sau do la voi (1) cac 
truong lao tai nha; (2) voi nguoi ma minh vap pham; va (3) voi ca hoi chung tap hop. Su xung toi thanh 
tay tam long va canh cao nhung tin huu khac! Trong tran chien tarn linh cho su tinh sach va day tron, su 
xung toi va loi cau nguyen la nhung vu khi chinh cua cac tin huu cung voi su hieu biet Phuc Am va Loi 
cua Due Chua Troi (xem E-phe-so 6: 10-20). Khi chung ta thua nhan minh sai pham voi Due Chua Troi 
va nhung nguoi khac, chung ta tim duoc su binh an va tiep nhan. Khi chung ta giup nhung nguoi khac 
tim duoc hy vong va su tro giup, chung ta tim duoc chinh minh. Xem chu de dac biet ben duoi. 



CHU DE DAC BIET: SlT CAU THAY 

I. Gioi thieu 

A. Su cau nguyen la quan trong vi Due Chua Gie-su da lam guong 



87 



1. Lai cau nguyen rieng, Mac 1:35; Lu-ca 3:21; 6:12; 9:29; 22:29-46 

2 . Dep sach den tha, Ma-thi-a 21:13; Mac 11:17; Lu-ca 19:46 

3 . Lai cau nguyen mau, Ma-thi-a 6:5-13; Lu-ca 11:2-4 

B. Cau nguyen la thuc hien hanh dong thay duac ve niem tin chung ta nai mot Due 
Chua Trai hay cham soc, quan tarn den ca nhan, Dang dang hien dien, san sang va co 
the hanh dong thay cho chung ta va nhung nguoi khac 

C. Due Chua Trai dich than tu gioi han chinh Ngai de dap lai lai cau nguyen cua con 
cai Ngai trong nhieu lanh vuc (Gia-co 4:2) 

D. Muc dich chinh yeu cua su cau nguyen la tuang giao va danh thi gio voi Ba Ngoi 
Due Chua Trai. 

E. Tarn bao quat cua su cau nguyen la bat cu dieu gi, bat cu ai co lien quan den nguoi 
tin Chua. Chung ta co the cau nguyen mot Ian, roi tin, hay la cau nguyen nhieu Ian 
lap di lap lai khi tu tuong va su lo au lai den. 

F. Su cau nguyen bao gom mot so yeu to sau: 

1 . Ngai khen va chuc tung Ba Ngoi Due Chua Trai 

2. Cam ta Chua ve su hien dien, moi tuong giao va su chu cap cua Ngai 

3 . Xung toi, trong qua khu va hien tai 

4. Cau xin nhung nhu cau hay nhung mong uoc chung ta cam biet duac 

5 . Cau thay dang len nhung nhu cau cua nguoi khac truoc mat Cha 

G. Su cau thay la mot huyen nhiem. Due Chua Trai yeu thuang nguoi ma chung ta cau 
thay con hon ca chung ta, the nhung su cau thay cua chung ta lai thuang dem den su 
thay doi, su dap ung, hay nhu cau khong nhung trong chinh chung ta, ma cung dem 
den trong ho nua. 

II. Cac du lieu trong Kinh thanh 

A. Cuu uoc 

1 .Nhung vi du ve su cau thay: 

a. Ap-ra-ham nai xin cho S6-dom, Sang-the-ky 18:22 vatiep sau 

b. M6i-se cau nguyen cho dan Y-so-ra-en 

(1) Xuat E-dip-to ky 5:22-23 

(2) Xuat E-dip-to ky 32:3 1 va tiep sau 

(3) Phuctruyen 5:5 

(4) Phuc truyen 9:18, 25 va tiep sau 

c. Sa-mu-en cau nguyen cho Y-so-ra-en: 

(1) I Sa-mu-en 7:5-6, 8-9 

(2) I Sa-mu-en 12:16-23 

(3) I Sa-mu-en 15:11 

d. Da-vit cau nguyen cho con, II Sa-mu-en 12: 16-18 
2. Due Chua Trai tim kiem nhung nguoi cau thay, E-sai 59:16 

3. Toi loi biet duac nhung khong xung ra hay thai do khong an nan anh huong 
den su cau nguyen 

a. Thi thien 66:1 

b. Cham ngon 28:9 

c. E-sai 59:1-2; 64:7 

B. Tan uoc 

1 . Cong tac cau thay cua Due Chua Con va Due Thanh Linh: 
a. Due Chua Gie-su 

(1) R6-ma 8:34 

(2) He-bo-ro 7:25 



88 



(3) I Giang 2:1 
b.Duc Thanh Linh, R6-ma 8:26-27 

2. Muc vu cau thay cua Phao-16 

a. Cau thay cho nguoi Do Thai 

(1) R6-ma 9: 1 va tiep sau 

(2) R6-mal0:l 
b.Cau thay cho cac Hoi thanh 

(1) R6-mal:9 

(2) E-phe-so 1:16 

(3) Phi-lip 1:3-4,9 

(4) C6-16-se 1:3,9 

(5) I Te-sa-16-ni-ca 1:2-3 

(6) II Te-sa-16-ni-ca 1:11 

(7) II Ti-mo-the 1:3 

(8) Phi-lip 4 

c. Phao-16 xin cac Hoi thanh cau nguyen cho 6ng 

(1) R6-ma 15:30 

(2) IIC6-rinh-t6 1:11 

(3) E-phe-so 6:19 

(4) C6-16-se 4:3 

(5) ITe-sa-16-ni-ca5:25 

(6) II Te-sa-16-ni-ca 3:1 

3 . Muc vu cau thay cua Hoi thanh: 

a. Cau thay cho nhau: 

(1) E-phe-so 6:18 

(2) I Ti-mo-the 2:1 

(3) Gia-co5:16 

b.Cau nguyen cho cac thanh phan dac biet: 

(1) Cho ke thu, Ma-thi-o 5:44 

(2) Cho nhung nguoi lam cong viec Chua, He-bo-ro 13:18 

(3) Cho nha cam quyen, I Ti-mo-the 2:2 

(4) Cho nguoi benh, Gia-co 5:13-16 

(5) Cho nhung nguoi sa nga, I Giang 5:16 
c. Cau nguyen cho moi nguoi, I Ti-mo-the 2: 1 

III. Can tro nhung loi cau nguyen duoc nham: 

A. Moi lien he cua nguoi tin Chua voi Chua va voi Due Thanh Linh 

1 . trong Ngai, Giang 15:7 

2.TrongdanhNgai, Giang 14:13,14; 15:16; 16:23-24 

3. Trong Due Thanh Linh, E-phe-so 6: 18; Giu-de 20 

4.Theo y chi cua Due Chua Troi, Ma-thi-o 6: 10; I Giang 3:22; 5:14-15 

B. Dong co cua nguoi cau nguyen 

l.Khong giao dong, Ma-thi-o 21:22; Gia-co 1:6-7 
2.Khiem nhuong va an nan, Lu-ca 18:9-14 
3. Cau xin sai lam, Gia-co 4:3 
4.1chky, Gia-co 4:2-3 

C. Cac khia canh khac trong doi song nguoi cau nguyen 
1 . Trung kien 

a. Lu-ca 18:1-8 



89 



b. C6-16-se 4:2 

c. Gia-ca5:16 
2.Cu cauxin 

a. Ma-thi-a 7:7-8 

b. Lu-ca 11:5-13 

c. Gia-co 1:5 

S.Xich mich trong gia dinh, I Phi-e-ra 3:7 
4. Duoc giai phong khoi toi loi biet duoc 

a. Thithien 66:18 

b. Cham ngon 28:9 

c. E-sai 59:1-2 

d. E-sai 64:7 
IV. Ket luan than hoc: 

A. Qua la mot dac an! Qua la mot co hoi! That la mot nhiem vu va mot trach nhiem! 

B. Due Chua Gie-su la guong mau cho chung ta. Chua Thanh Linh la nguoi hudng dan 
chung ta. Due Chua Cha dang mong doi chung ta. 

C. No co the thay doi ban, gia dinh ban, ban be cua ban va the gidi. 



a "hau cho anh em duwc lanh binh" Day la dang CAu KHAN THU DONG THI BAT DINH 
(AORIST PASSIVE SUBJUNCTIVE) them vao y nghia cua cau van yeu to bat ngd. Due Chua Trdi la 
Dang thuc hien su chua lanh. Chu "benh" trong cau 14 co luong nghia (2 nghia) nhu the nao, thi chu 
"duoc chua lanh" cung nhu vay. No co the am chi den su chua lanh thuoc the hay la thuoc linh. (xem Ma- 
thi-o 13:15 trich dan tu E-sai 6:10; He-bo-ro 12:11-13; I Phi-e-ro 2:24 trich dan tu E-sai 53:5). 

H 

NASB "ngirM cong binh lay long sot sang cau nguyen, that co linh nghiem nhieu." 

NKJV "loi cau nguyen hiru hieu, sot sang cua nguoi cong binh that linh nghiem nhieu" 

NRSV "loi cau nguyen cua nguoi cong binh that quyen nang va hieu nghiem" 

TEV "loi cau nguyen cua nguoi tot co tac dong manli me" 

NJB "loi cau nguyen thanh khan cua nguoi dung dan haiih dong manh me" 

Chi tiet nay duong nhu am chi hai dieu kien: (1) su cong chinh; va (2) su kien tri (xem cau 17 va Ma- 
thi-o 7:7-8). Tinh huu hieu cua loi cau thay lien he voi doi song tam linh cua nguoi cau thay (xem Cham- 
ngon 15:29) va phu thuoc chinh yeu vao y muon cung voi quyen nang cua Due Chua Trdi. Co nhieu cau 
hoi dat ra lien he voi loi hua cua loi cau nguyen hieu nghiem 

1 . Phai hieu y nghia chu "cong chinh" nhu the nao? 

a. La mot tin huu (bdi dia vi trong Dang Christ ) 

b. La mot vi lanh dao Hoi thanh (dia vi trong Hoi thanh) 

c. La mot tin huu tin kinh (vi giong nhu Dang Christ) 

2. Phai hieu y nghia chu "hieu nghiem" nhu the nao? 

a. Moi loi cau nguyen deu duoc chap thuan 

b. Neu chung ta cau nguyen trong y muon cua Due Chua Trdi, moi loi cau nguyen deu duoc 
nham 

c. Dang trinh nhung hy vong, udc mo, mong udc theo con nguoi cua chung ta va tin cay Due 
Chua Trdi se ban deu tot nhat trong y muon cua Ngai cho nhung tin huu (ca ve the xac Ian 
tam linh) 

3 . Thdi gian, thdi diem lien he voi dieu nay nhu the nao? 

a. Nguoi cong chinh cau nguyen kien tri, nhieu Ian trong mot khoang thdi gian (kien tri va lap 
lai) 

b. Thdi gian, su kien tri va lap lai khong phai la nhung yeu to quyet dinh. 

4. Neu loi cau nguyen khong duoc nham, ai la nguoi co loi? 

90 



a. Nguoi dirge cau thay (thieu diic tin hay la pham toi) 

b. Nguai cau thay (thieu due tin hay la pham toi) 

c. Y muon cua Due Chua Trai (khong diing thai diem hay khong theo y muon cua Due Chua 
Trai) 

d. Su ket hap cua ca ba dieu tren (bi an ve lai cau nguyen cua nhung tin huu khong duac tra lai) 
5 . Co phai day co the chi la cau cham ngon chu khong co y dung de phan tich chi tiet? 

Xem chu de dac biet o 1:7. 

5:17 "E-li" Ong la mot vi tien tri rat quan trpng boi vi moi lien he giua ong voi su hien den cua Dang 
Met-si-a theo nhu trong Ma-la-chi 4:5. Ro rang Gia-co viet thu nay voi suy nghi trong boi canh su tan 
the. 

H 

NASB, NKJV "ban chat giong chung ta" 

NRSV "mot con nguoi giong nhu chung ta" 

TEV "cflng la con ngiroi nhu chung ta" 

NJB "con ngiroi yeu duoi nhir chung ta" 

Khong co ai la than thanh toan ven. Tat ca chung ta deu la con nguai (xem C6ng-vu 14: 15). Can nho 
rang tien tri E-li cung khong phai la nguai tin kinh tron ven. Xin moi doc I Cac Vua 18-19. 

H "cau nguyen. . .ba nam sau thang" Yeu to thai gian khong co ghi trong I Cac Vua 17:1, nhung la 
mot phan suy doan cua cac tu si Do Thai Giao (xem Lu-ca 4:25). 

5:18 E-li la mot dien hinh cho loi cau nguyen duac Due Chua Troi nham, ong cau nguyen cho trai khong 
mua, roi sau do ong cau nguyen cho troi do mua. Due Chua Troi dung E-li de hoan tat y chi va chuong 
trinh cua Ngai. Tien tri E-li la mot cong cu cua Due Chua Troi. Loi cau nguyen khong khien Due Chua 
Troi hanh dong mien cuong (nguac voi y chi cua Ngai), nhung loi cau nguyen truyen dan y muon va chu 
dich cua Due Chua Troi qua nhung con cai Ngai. 



BAN NASB 5:19-20 

19 



Hoi anh em, trong vong anh em neu co ai lam lac each xa le that, ma co nguoi khac lam 



20 



cho no tro" lai, thi phai biet rang ke lam cho nguoi co toi tro" lai, bo ducrng lam lac, ay la cuu 
linh hon ngucri khoi su diet va che day vo so toi loi. 



5:19 "anh em" Xem ghi chii trong 1:2 va 1:9. 

H "neu" Day la CAU DIEU KIEN BAC BA (THIRD CLASS CONDITIONAL) phu thuoc vao hai viec: 
(1) co mot nguoi tin huu sai lac va (2) co mot nguoi tin huu khac san long giiip do. 

H "lam lac each xa le that" Su sai lac co ca hai yeu to ve giao ly va dao due (xem He-bo-ra 5:2). Chu 
"sai lac" co chung tu nguyen trong tieng Hy lap voi chu "planet" trong Anh ngu. Khi nguoi co dai nhin 
len bau troi dem va ve dinh vi cac vi sao thi ho thay co mot so ngoi sao khong theo mot quy dao thong 
thuong. Ngay nay, chiing ta biet do la nhung ngoi sao trong thai duong he cua chiing ta. Nguoi co dai goi 
nhung vi sao nay la "nhung ke lang thang, lam duong lac loi." Dang ngu phap cua dong tu tai day la 
CAU KHAN THU D0NG THI BAT DINH (AORIST PASSIVE SUBJUNCTIVE). THI BAT DINH 
(AORIST) bay to y van vo, lang thang. DANG THU D0NG (PASSIVE VOICE) cho biet chu ngu dang 
bi chi phoi. Da so cac ban dich chuyen ngu dong tu nay nhu dang TRUNG CAP (MIDDLE) hay la CHU 
DONG (ACTIVE) (NASB, NKJV, NRSV, TEV, NJB, va NIV). Ban dich The Twentieth Century NT do 
Henry Alford chuyen ngu dung y THU D0NG (PASSIVE). Trong tieng Hy lap Koine, DANG THU 

91 



DONG (PASSIVE VOICE) dirge thay the boi DANG TRUNG CAP (MIDDLE VOICE) xem quyen 
Studies in the Epistle of James cua A. T. Robertson trang 196 (phan phu chii #6). Dae diem nay co the 
giai thich cho 4:7 va 10. Nhung tin huu sai lac la boi vi (1) chu y; (2) cac giao su gia lua gat (xem E-phe- 
so 4: 14); va (3) bi ma thuat chi phoi (xem E-phe-so 4: 14). Van de chinh khong phai dau la nguyen nhan 
nhung la nhu cau can phai xung toi, an nan, cau nguyen va nhan duoc su tro giup tu cac tin huu khac. 

H "ma co ngirdi khac lam cho no tro" lai" Cac tin huu co trach nhiem giup do Ian nhau (xem II C6-rinh- 
to 2:7;Ga-la-ti 6:1; E-phe-so 4:32; II Te-sa-16-ni-ca 3:15). 

5:20 

NASB, NKJV "thi phai biet rang" 

NRSV "anh em can biet rang" 

TEV "ghi nho" dieu nay" 

NJB "anh em co the chac chan" 

Day la MENH LENH CHU DONG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE IMPERATIVE). No la mot 
thanh ngu bay to su tin cay cho cau tiep theo sau. 

H "lam cho no tro" lai" Viec ban Septuagint su dung chu Hy lap epistrepho de dich chu an nan trong 
tieng He-bo-ro (shuv) rat quan trong boi vi: Y-so-ra-en duoc xem la tuyen dan cua Due Chua Troi, do do 
su "quay lai" nay duoc xem la "quay tro lai voi" Due Chua Troi hay la lam moi lai moi lien he truoc do. 
Y nghia nay duoc bay to trong loi van tai day cua thu Gia-co. 

H "ke lam cho ngiroi co toi tro" lai, bo diro^ng lam lac, ay la cuai linh hon ngiroi khoi sy chet" Theo 
mach van nay am chi den (1) moi lien he gia dinh giua toi loi va benh tat trong cau 15 hay (2) su diep cua 
ca sach ve nhung loi canh cao lien he den nhung trach nhiem trong giao uoc. Quan diem than hoc he 
thong cua chiing ta thuong giai nghia nhung phan doan tuong tu voi 5:19-20 theo nhung each "chap 
nhan" duoc. Hien nhien day van la loi canh cao gay soc doi voi cac Co-D6c Nhan. Toi loi gay ra su chet: 
chet thuoc the, chet thuoc linh va chet doi doi. Toi loi khong xung ra tro thanh ke thu manh me va lua 
doi. Hay lanh xa no, hay xung toi. 

Co mot phu chu thu vi va sau sac tu quyen Hard Sayings of the Bible cua nha xuat ban rVP: 

"Ca sach Gia-co Ian phan con lai cua Tan Uoc deu khong quan tam den viec tra loi cho cau 
hoi thuoc loai suy dien: 'Lam the nao ma mot Co-D6c Nhan da nhan duoc su song doi doi lai co 
the danh mat no?' Tat ca cac cau tra loi than hoc da co deu dua tren nhung quan diem than hoc 
gia dinh hoac la choi bo y nghia cua mot so doan Kinh Thanh (nhu 'Co-D6c Nhan khong thuc su 
phai chet mat doi doi, nhung chi danh mat phan thuong cua ho') hoac giai thich nhung khiic Kinh 
Thanh do theo niem tin than hoc cua ho (nhung nguoi theo phai Calvinist se tra loi rang 'Be 
ngoai ho to ra nhu la Co-D6c Nhan nhung lai thieu su ben do chung to ho chua duoc tai sanh' 
hay phai Arminian 'Dung, con nguoi co the danh mat due tin va hu mat'). Gia-co, giong nhu tat 
ca nhung tac gia Tan Uoc khac, khong chu tam den cai (ti mi) "chat che" cua than hoc nhung 
quan tam den muc vu. Ong chi don gian nhin nhan hoan canh (co mot Co-D6c Nhan dang theo 
duong huong sai lac), thua nhan su hiem nguy (cai chet) va di, tien hanh su giai cuu, thay vi thac 
mac rang viec lam do thich hop nhu the nao voi quan diem than hoc cua ong. Do do cho du 
nhung cau tra loi ve than hoc co thich hop voi vi the cua ho, chiing ta khong nen trong cho tac gia 
Tan Uoc chon va su dung chiing" (trang 708). 

H "che day vo so toi loi" Chi tiet nay de cap den su tha thu toi loi cua nhung tin huu sa nga. Co the diem 
nay lien quan den Thi-thien 32: 1; 85:2; Cham ngon 10: 12; I Phi-e-ro 4:8 (dieu hien nhien trong ngon ngu 
Semitic) hay la I C6-rinh-to 13:7 khi tinh thuong tu choi nhin xem khiem khuyet trong nhung nguoi khac. 
Cac Co-D6c Nhan yeu thuong nhung Co-D6c Nhan bi ton thuong. Tran chien thuoc linh gay ra su pha 
hai, nhung cung co nhung su cai tao. Chiing ta hay ban luan viec ap dung diem nay vao trong hoan canh 
ngay nay. Co le tu cau 15, Gia-co co de cap den su phuc hoi thuoc the. Phai chang diem nay am chi rang 

92 



tat ca nhung tin huu nguoi Do thai luc ban dau deu duoc chua lanh? Neu dung, tai sao ho van diet? Cac 
cau 19-20 co the la sir qua quyet than hoc cho rang ngay ca voi nhung nguoi da chet thi toi loi cua ho 
cung da duoc tha va duoc nhan su song doi doi. Nhung tin huu tin Kinh thanh thi cung la tin noi su hien 
dien mau nhiem, su cham soc, su tiep tro, su chua lanh cua Due Chua Troi! Dieu bi mat la khi nao, o dau, 
lam sao va nhung ai co lien quan va tai sao su chua lanh thuoc the lai khong thuong xay ra. The gioi quan 
dua tren Kinh Thanh cua chung ta xac nhan tinh thuong, quyen nang va su te tri cua Due Chua Troi ngay 
ca luc chung ta bi dau kho, benh tat, su bat bo va cai chet. Due tin song ngay ca khi than the chet. Vay thi 
chung ta hay tiep tuc cau nguyen, tin cay, xung toi, xuc dau, khich le va yeu thuong Ian nhau. 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Cac tac gia Tan Uoc co trong doi su den Ian thu hai cua Chua trong luc ho con song khong? Neu 
co thi Kinh Thanh co sai lam khong? 

2. Tai sao su kien nhan la quan trong trong pham tinh cua nhung tin huu? 

3 . Mot nguoi co the lay danh Chua lam choi nhu the nao? 

4. Co phai Gia-co 5: 13-20 dua ra cho chung ta mot tien trinh cho su chua lanh de chung ta lam theo 
khong? 

5 . Su xung toi lien he nhu the nao voi su chua lanh? 

6. Nhung lanh dao trong dia phuong lien quan voi su chua lanh nhu the nao? Cac tnrong lao nay la 

ai? 

7. Su sai lac khoi le that dan den su chet thuoc the hay tarn linh? 



93 



GI0I THIEU SACH GIU-DE 

LOI MCf DAU 

A. Giu-de la quyen sach lam cho hoang so do viec lap di lap lai nhung hiem hoa cua sai lam, phan loan 
va sir phan xet. Nhung tin huu can phai luon luon can trong. Sir che cho, bao ve cua ho den tu: 

1 . Sir keu goi, tinh thuong va quyen nang giu gin cua Due Chua Cha 

2. Tri thuc tu Kinh Thanh, doi song tin kinh va long thuong xot danh cho nhung tin huu chiu kho 
nan. 

B. Tuy vay, ngay giua nhirng loi canh bao thi ket luan cua sach Giu-de lai la mot trong nhung loi cau 
nguyen manh me nhat xac nhan quyen nang giu gin cua Due Chua Troi. 

C. Trong moi lien he giua sach Giu-de va sach II Phi-e-ro khong ro: 

1 . Sach nao viet truoc 

2. Tai sao chung rat giong nhau nhung van khac biet 

3 . Tai sao mot sach thi lai mo ta ve mot ta giao sap xay ra trong khi sach kia thi lai noi ve mot ta 
giao dang hien hanh 

4. Lieu co mot nguon tai lieu chung nao trong Hoi thanh ban dau ma ca hai tac gia deu dua vao. 

5 . Lieu nhung vi du cua sir phan loan co lien he den nhirng tin huu hay khong? 

D. Sach nay trinh bay sir quan binh than hoc giua 

1 . Quyen nang giu gin cua Due Chua Troi (cau 1,24) 

2. Nhung tin huu tu giu chinh minh (cau 21) 

TAC GIA 

A. Giu-de (tieng He-bo-ro la Judah; tieng Hy lap la Judas) tu mo ta voi hai danh xung 

1 . "No le cua Due Chua Gie-xu Christ" - Danh xung nay khong hoan toan giong nhu danh xung 
Phao-16 thuong sir dung du rang trong Anh ngu chung giong nhau. Phao-16 luon luon dat danh tu 
"no le" truoc, theo sau do la cum tu mo ta SO HUXJ CACH. Trong sach II Phi-e-ro cirng co 
chung dac diem nay. Tuy nhien, thu tu tu ngir trong sach Giu-de thi giong nhu trong sach Gia-co 
(voi cum tu mo ta theo dang SO HUtJ CACH dat truoc). 

2. "Mot nguoi anh em cua Gia-co" - Co nhieu nguoi trong Tan Uoc co ten Gia-co (hoac la Gia- 
cop). Nhung neu chi voi ten goi ma thoi va khong co kem theo loi mo ta nao khac thi co y nhac 
den nguoi duoc de cap trong Gia-co 1:1. Gia-co, nguoi em ke cua Due Chua Gie-xu, la nguoi 
lanh dao cua Hoi Thanh tai Gie-ru-sa-lem vao trong khoang thoi gian co nhung chuyen truyen 
giao cua Phao-16 (xem C6ng-vu cac Sir-do 15). Co sir phong doan rang vi ca hai nguoi khiem 
nhuong nen khong xung nhan minh co quan he huyet thong voi Due Chua Gie-xu. 

B. Phan mo dau thu ngan gon lien quan den mot nguoi noi tieng va nang no (xem I C6-rinh-to 9:3) trong 
Hoi Thanh ban dau, nhung thong tin ve nguoi do nhu the nao thi lai khong con. Neu xet theo truong 
hop cua cac tac pham mao danh, do mot nguoi nao do viet lau ve sau nay va muon danh cua mot 
nguoi noi tieng, thi thu Giu-de la mot sach dang nghi ngo. 

C. Loi truyen khau cho rang Giu-de la mot Co Doc Nhan nguoi Do thai va la em ke cua Due Chua 
Giexu (xem Ma-thi-o 13:55; Mac 6:3) dua tren mot vai gia dinh 

1 . Lien he gia dinh voi Gia-co (xem Gia-co 1:1) 

2. Sir dung Cuu Uoc theo each khai trien 

3 . Sir dung so ba hay nhung bo ba voi dac trung cua van chuong He-bo-ro 

94 



a. Ba sir kien boi dao trong Cuu Uoc 

b. Ba nhan vat cua Cuu Uoc 

c. Lai chao mung trong phan ma dau vai dac diem 

(1) Ba dong tu: "duac keu goi," "duac yeu qui," va "duac giu gin" 

(2) Ba lai cau thay: "su thuong xot," "su binh an," va "tinh thuang" 

D. Lai van va cau true tieng Hy lap trong thu Giu-de la theo tieng Hy lap Koine, cho thay Giu-de da 
tung trai vai su giao luu rong rai (xem I C6-rinh-to 9:5). Ve phuong dien ca tinh, ong rat giong vai 
Gia-ca; ong su dung nhung phuong each true tiep, thuc dung de huong dan doi song thanh khiet giua 
the gioi toi loi va phan loan. 

THOfI DIEM 

A. Khong the xac dinh ro rang, chi co the phong doan. 

B. Chung ta se cung liet ke mot so dieu de tham khao 

1 . Neu Giu-de la em cua Gia-ca va la em ke cua Due Chiia Giexu, thi thu Giu-de duac viet truac 
khi ong qua doi. 

2. Thu Giu-de co moi lien he ve dac diem van chuong voi thu II Phi-e-ro. Trong so hai muoi lam 
cau cua thu Giu-de, co den muoi sau cau (cac cau 3-18) co nhung lien he voi II Phi-e-ro 2: 1-18. 
Neu Phi-e-ro la tac gia cua II Phi-e-ro, thi thu Giu-de da co trong luc Phi-e-ro con song (ong diet 
nam 64 sau Chua). Tuy nhien, chung ta khong biet la ai trich dan ai: 

a. II Phi-e-ro trich dan tu Giu-de ? 

b. Giu-de trich dan tu II Phi-e-ro ? 

c. Ca hai su dung nhung nguon tai lieu giao ly van dap luc ban dau hay la dua vao truyen thong 
Hoi Thanh ? 

C. Noi dung cua thu am chi den thai ky khoang giua the ky thu nhat. Thai gian troi qua du dai de ta giao 
phat trien. Khong con su hien dien cua cac su do (cac cau 18-19). Tuy nhien, giao ly chuan muc lai 
chua phat trien. Giu-de de cap den nhung nan de dao due do cac giao su gia gay ra, nhung lai khong 
phan tich ve nhung sai lam than hoc cua ho. Ong su dung nhung vi du trong Cuu Uac, chu khong 
dung nhung su giang day cua Due Chua Gie-xu (nhung cau chuyen Chua ke hay la trich dan loi Chua 
phan). 

D. Trong tac pham Historical Ecclesiasticus III: 19: 1-20:6, Eusebius trinh bay nhung chi tiet lien quan 
den loi truyen khau. 

1 . Nhung nguoi chau trai cua Giu-de bi giai ve R6-ma trinh dien voi Domitian vi bi cao buoc toi 
phan loan 

2. Ho thuoc dong doi hoang gia Do Thai 

3 . Ho co ho hang voi Gie-xu nguoi Na-xa-ret 
Domitian cai tri trong khoang nam 81-96 sau Chua. 

E. Do do thai diem (co the) cua thu Giu-de la trong khoang tu nam 60 den 80. 

NHlTNG NGtTOfl NHAN THlT VA HOAN CANH 

A. Hoi Thanh ban dau khong hoan toan thong nhat ve phuong dien than hoc; ngay ca den cac Su do 
cung nhan manh nhieu phuong dien khac nhau cua Phuc am. Khi cac Su do bat dau qua doi (chi con 
lai vai nguoi hoac la ho o qua xa kho co the tham van) cung voi su den Ian thu hai cua Due Chua 
Gie-xu van chua xay ra, thi Hoi Thanh ban dau gap phai kho khan trong viec "tieu chuan hoa" nhung 



95 



diem "thich hop" cho sir giang day Phiic am. Kinh Thanh Cuu Uoc, loi phan va nhung chuyen ke cua 
Diic Chiia Gie-xu, cung voi sir giang day ciia cac Sir do tro thanh nhung tieu chuan. 
B. Thu Giu-de dirge viet trong giai doan co sir thay doi lien tuc, sup do cua tham quyen. Nhung tin huu 
(khong ro la chi trong Hoi Thanh dia phuong hay la trong ca mot khu vuc) dang phai doi dien voi sir 
xam nhap 6 at cua nhung giang day sai lam dua theo sir suy dien triet hoc, than hoc. Nhung ta giao 
duoc biet den: 

1 . Nhung ta giao chiem mot phan trong su tho phuong cua Hoi Thanh ("dam tiec anh em" xem cau 
12) 

2. Nhung ta giao vo dao due, cac giao su thao rung tao nen sir chia re trong vong con dan Chiia 
(xem cau 19) 

3 . Nhung ta giao duong nhu sir dung hay la tranh luan ve "cac thien su" trong than hoc cua ho. 

4. Nhung ta giao duong nhu nhan manh den "tri thuc" (gnosis) 

Neu quen thuoc voi the gioi Hy lap-La ma trong the ky thu nhat va thu hai, nhirng dac diem nay 
am chi den phong trao than hoc, triet hoc duoc biet den la "Tri hue phai." Co dieu chac chan la nguon 
goc cua nhung ta giao trong the ky thu hai nay dua tren nhirng dac diem chung cua nhung tu tuong 
Can Dong. Nhung dac tinh cua thuyet nhi nguyen voi dac tinh rat giong voi Tri hue phai cung co xuat 
hien trong cac cuon Bien Chet. Nhieu sach Tan Uoc (E-phe-so - C6-16-se, cac Thu tin Muc vu, I, II 
Giang) duoc viet de chong lai nhung hinh thuc giang day sai lac giong nhu vay cua cac giao su gia. 

MUC DICH 

A. Tac gia muon viet ve sir cuu roi chung cua ong va doc gia (xem cau 3). 

B. Sir xam nhap cua nhung sir giang day sai lac va cac giao su gia vao trong sir thong cong cua Hoi 
Thanh (xem cau 12) khien tac gia phai de cap den van de cap bach cua "due tin mot Ian du ca duoc 
ban cho Hoi Thanh" (xem cac cau 3,20). Chu dich cua tac gia la niem tin chan chinh (orthodoxy), 
nhung ong tiep can van de voi each song thanh khiet (orthopraxy, hanh dong dung), chu khong phai 
dua vao giao ly (rat giong voi Gia-co 2: 14-24). Cach song cua con nguoi la sir bay to ro rang ve than 
hoc cua ho. 

C. Tac gia muon khich le cac tin huu 

1 . Tang truong tam linh (xem cau 20) 

2. Duoc bao dam ve sir cuu roi (xem cac cau 21,24-25) 

3 . Nang do nguoi sa nga (xem cac cau 22-23) 

QUA TRINH KINH DIEN 

A. Sach nay duoc tiep nhan lire ban dau (theo trich dan cua Clement of Rome vao nam 94 sau Chiia), sau 
do bi nghi van va cuoi cung duoc hoan toan tiep nhan (o Hoi dong Nicea, nam 325 sau Chiia va Hoi 
dong Carthage, nam 397 sau Chiia). 

B. Tro ngai chinh cho viec cong nhan kinh dien la vi co trich dan tu nhirng sach khong duoc ke kinh 
dien (I He-noc va Sir len troi ciia M6i-se). Nhung sach nay, dac biet la I He-noc, duoc luu truyen rong 
rai trong vong cac tin huu o the ky thu nhat va tao ra nhirng anh huong than hoc. 

1 . Tai sao day lai la nan de? Lieu no co am chi rang nhung sach khong duoc kinh dien cung co tham 
quyen? 

a. Cuu Uoc trich dan nhirng sach khong duoc linh cam (xem Dan so Ky 21: 14-15,26-30 [loi 
tien tri cua Ba-la-am trong Dan so Ky 22-23]; Gio-sue 10: 13; II Sa-mu-en 1: 18ff; I Cac Vua 
11:41; 14:19,29; 15:7,23,31) 

b. Due Chiia Gie-xu da su dung nhung tai lieu khong thuoc loai kinh dien nhu tai lieu minh hoa 
(xem Ma-thi-o 23:35) 

96 



c. E-tien da dung nhung tai lieu khong phai kinh dien (xem C6ng-vu cac Su-do 7:4,14-16) 

d. Phao-16 thuong hay su dung nhung tai lieu khong phai kinh dien 

(1) Theo each giang day midrash cua cac tu si Do Thai Giao, xem Dang Christ nhu la vang 
da theo cac con chau Y-so-ra-en trong suot thdi ky luu lac trong dong vang (xem I C6- 
rinh-to 10:4) 

(2) Trong II Ti-mo-the 3:8, nhung ten cua cac thay phap cua Pha-ra-6n trong Xuat E-dip-to 
Ky 7: 1 1,22; 8:7 duoc lay tu nhung tai lieu Do Thai Giao trong khoang thoi gian giua hai 
giao uoc (sau Cuu Uoc va truoc Tan Uoc) 

(3) Trich dan nhung tac gia Hy lap 

a) Nha tho Aratus (C6ng-vu cac Su-do 17:28) 

b) Nha tho Menander (I C6-rinh-to 15:33) 

c) Nha tho Epimenides hay Euripes (Tit 1:12) 

e. Gia-co su dung loi truyen khau cua cac tu si Do Thai Giao trong Gia-co 5:17 

f. Giang su dung than thoai theo vu tru hoc cua vung Can dong trong Khai huyen 12:3 
2. Tai sao Giu-de lai su dung nhung nguon tai lieu khong phai kinh dien nay? 

a. Co the boi vi chung duoc cac giao su gia su dung 

b. Co the chiing duoc doc gia doc va ton trong 

C. Ung ho cho tinh kinh dien cua Giu-de dua vao 

1 . Duoc trich dan hay la am chi boi 

a. Clement of Rome (nam 94-97 sau Chua) 

b. Poly carp (nam 110-150 sau Chua) 

c. Irenaeus (nam 130-202 sau Chua) 

d. Tertullian (nam 150-220 sau Chua) 

e. Athenagoras (nam 177 sau Chua) 

f. Origen (nam 185-254 sau Chua) 

(Nhung chi tiet nay lay tu International Critical Commentary, trang 305-308) 

2. Duoc neu ten boi 

a. Clement of Alexandria (nam 150-215 sau Chua) 

b. Cyril of Jerusalem (nam 3 15-386 sau Chua) 

c. Jerome (nam 340-420 sau Chua) 

d. Augustine (nam 400 sau Chua) 

3 . Duoc liet ke trong cac danh sach kinh dien 

a. Ban Muratorian (nam 200 sau Chua) 

b. Barococcio (nam 206 sau Chua) 

c. Athanasius (nam 367 sau Chua) 

4. Duoc xac nhan boi cac Hoi dong 

a. Nicea (nam 325 sau Chua) 

b. Hippo (nam 393 sau Chua) 

c. Carthage (nam 397 va 419 sau Chua) 

5 . Duoc trinh bay trong cac ban dich 

a. Tieng Latin co (nam 150-170 sau Chua) 

b. Tai ban tieng Syri (ban Peshitta) (vao the ky thu nam sau Chua) 

D. Ve sau Hoi Thanh khong chac chan ve tinh kinh dien (duoc linh cam) cua sach Giu-de. Eusebius liet 
ke no trong so nhung sach bi nghi van {Hist. Eccl. 111:25). Ca Chrysostom Ian Jerome deu neu ra 
nhung trich dan tu nhung nguon khong kinh dien cua sach Giu-de nhu la ly do khien mot so nguoi 
nghi ngo tinh kinh dien cua sach. Sach nay bi choi bo trong Hoi thanh nguoi Sy-ri luc dau cung voi 
cac sach II Phi-e-ro, II va III Giang. Co le boi khu vuc nay la noi bi anh huong boi su giang day thien 
su hoc trong Do Thai Giao theo khuynh huong cua Tri Hue phai. Do do, sach Giu-de va I Phi-e-ro 
tiep them sue thuyet phuc trong nhung lap luan cua cac giao su gia. 

97 



Mot chu thich ve sach I He-noc. Trong nguyen tac, no duoc viet trong tieng He-bo-ro (nhung ngay 
nay da bi that lac tru ra mot so manh roi bang tieng A-ram trong so cac cuon Bien Chef), sau do duoc 
dich sang tieng Hy lap (cung chi con lai mot so manh roi) va roi vao khoang nam 600 sau Chua duoc 
ghi chep lai trong tieng E-thi-6-pi (con lai duoc mot ban). Sach nay duoc viet trong khoang sau Cuu 
Uoc, truoc Tan l/oc, nhung da duoc chinh sua nhieu Ian, theo nhu ban tieng E-thi-6-bi. Sach nay rat 
co anh huong trong Hoi Thanh ban dau; Tertullian da trich dan no nhu la Kinh Thanh. No duoc trich 
dan trong Phuc am cua Ba-na-ba (xem nhu la Kinh Thanh) cung nhu duoc trich dan boi Irenaeus va 
Clement of Alexandria. Cho den khoang the ky thu tu, Hoi Thanh khong con ua chuong sach nay 
nua. 



98 



GIU-DE 



CAC CACH CHIA DOAN THEO CAC BAN DICH HIEN DAI 



UBS 4 


NKJV 


NRSV 


TEV 


NJB 


Lai chao tham 


Lai chao nhung ke 
dugc goi 


Lai chao tham 


Giai thieu 


Lai chao 


Cau 1-2 


Cau la 
Cau lb-2 


Cau 1-2 


Cau 1-2 


Cau 1-2 


Sir phan xet tren cac 


Chien dau cho due 


Duyen ca cua la thu 


Cac giao su gia 


Nguyen do cua la thu 


giao su gia 


tin 








Cau 3-4 


Cau 3-4 


Cau 3-4 


Cau 3-4 


Cau 3-4 




Nhung nguai boi dao 


Cac giao su gia 




Cac giao su gia: su chac 




cu va mod 






chan cua phan xet 


Cau 5-7 


Cau 5-11 


Cau 5-7 


Cau 5-7 


Cau 5-7 

Lai noi hung hang cua hg 


Cau 8-13 


Su sa doa va tan lui 
cua nhung ke boi dao 

Cau 12-15 


Cau 8-13 


Cau 8-13 


Cau 8-10 

Thai do du tgn cua hg 

Cau 11-16 


Cau 14-16 


Lai tien bao cho 
nhung ke boi dao 


Cau 14-16 


Cau 14-15 
Cau 16 




Nhung lai canh bao 




Nhung lai khen nggi 


Nhung lai canh bao 


Lai canh bao 


va khen nggi 






va nhung day do 




Cau 17-23 


Giu dai song minh 
trong Chua 

Cau 20-23 


Cau 17-23 


Cau 17-21 
Cau 22-23 


Cau 17-19 

Trach nhiem cua tinh 
thuang 

Cau 20-23 


Chuc phuac 


Vinh hien thuoc ve 
Chua 




Lai cau nguyen ca 
nggi 


Chuc phuac 


Cau 24-25 


Cau 24-25 


Cau 24-25 


Cau 24-25 


Cau 24-25 



* Mac du khong dugc linh cam, viec phan doan va cau la chia khoa de hieu va theo doi y tuang nguyen 
thuy cua tac gia. Moi ban dich hien dai deu co phan phan doan va torn tat doan. Moi doan co mot chu de, 
mot le that, mot y tuong trong tam. Moi ban dich co each chia doan dac biet rieng cua no de co dong lai 
cac chu de nay. Khi doc mot ban van, hay tu hoi chinh minh ban dich nao giup ban nam dugc chu de qua 
loi chia doan va cau cua no. 

moi doan, chiing ta phai doc Kinh thanh truoc va tim each xac dinh cac chu de (phan doan) cua no, 
sau do so sanh su hieu biet nay voi cac ban dich hien dai. Chi khi nao chung ta hieu dugc y dinh cua tac 
gia nguyen thuy bang each theo doi ly luan va each trinh bay cua ho, thi chung ta moi that su hieu dugc 
Kinh thanh. Chi co tac gia nguyen thuy dugc linh cam- nguoi doc khong co quyen thay doi hay bo sung 



99 



vao sii diep. Tuy nhien, nhung ngudi doc Kinh thanh co trach nhiem ap dung nhung le that duoc linh cam 
nay vao cuoc song hang ngay cua ho. 

Lini y rang tat ca cac thuat ngfr va nhfrng chfr viet tat deu duox giai thich ro rang trong Phu luc 
mot, hai, va ba. 

CHU KY DOC LAN THlT BA (xem trang vii) 

THEO DOI Y DINH CUA TAC GIA NGUYEN THUY THEO TUNG PHAN DOAN 

Day la tap hudng dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
ngudi chiing ta phai budc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Doc het doan nay trong mot Ian doc. Xac dinh cac chu de. Doi chieu each chia doan theo chu de cua 
ban voi cac ban dich hi en dai. Cach chia doan khong duoc linh cam nhung no la chia khoa de theo doi y 
tuong cua tac gia nguyen thuy, von la trong tam cua viec giai nghia. Moi phan doan deu co mot va chi 
mot chu de. 

2 1 . Phan doan 1 

22. Phan doan 2 

23 . Phan doan 3 

24. Van van... 

NGHIEN CUtJ TlT NGlT VA CUM TlT 



BAN NASB: cau la 

Giu-de, toi to" cua Dire Chiia Jesus Christ va em Gia-co" 



cau 1 "Giu-de" Trong tieng Do Thai la Judah con trong tieng Hy lap la Judas. Ngudi em ke cua Due 
Chiia Gie-xu voi ten goi nay duoc nhac den trong Ma-thi-o 13:55 va Mac 6:3. Tu nhung du kien chung ta 
co thi tat ca nhung anh chi em cua Chua deu khong phai la tin huu cho den sau khi Chua phuc sinh (xem 
Giang 7:5). 

H "toi W Chi tiet nay co the duoc dung nhu (1) la mot dau hieu cua su khiem nhuong (xem R6-ma 1 : 1) 
hay la (2) mot danh hieu ton kinh theo Cuu l/oc, "day to cua Due Chiia Troi," duoc dung de chi M6i-se, 
Gio-sue, va Da-vit cung nhu Dang Met-si-a trong E-sai 52:13-53:12. Clement of Alexandria cho rang 
each su dung thii nhat la ly do khien Giu-de, cung nhu Gia-co, khong muon goi chinh minh la "em cua 
Chiia." Cach su dung thii hai co the dua theo each Phao-16 su dung cum tu nay (xem R6-ma 1:1; Ga-la-ti 
1:10; Phi-lip 1:1). Co diem thii vi can luu y du rang cum tu "ngudi no le cua Diic Chiia Gie-xu Christ" 
trong Anh ngu giong voi cac hanh van cua Phao-16, nhung diing ra thi no giong voi Gia-co 1:1. Phao-16 
luon luon dat DANH TlT (NOUN) trudc, roi moi den cum tu SO HUU CACH (GENITIVE), nhung Giu- 
de cung voi Gia-co xep thii tu nguoc lai. 

H "Due Chiia Gie-xu" Trong tieng Do thai danh xung nay la Gio-sue va day la ten do thien sii Gap-ri-en 
bao voi Ma-ri. No co nghia la "Diic Gie-ho-va giai cuu" (xem Ma-thi-o 1 :21). 

H "Christ" Day la chu Hy lap tuong duong voi danh hieu Dang Met-si-a trong tieng He-bo-ro, co nghia 
la "Dang duoc xiic dau." 

100 



H "em cua" Day la diem khac thuong trong the gioi Hy lap-La ma va vung Can Dong thai co dai; thong 
thuong nguoi ta xung la "con cua". Co the la vi ca Gia-co va Giu-de deu khong thoai mai voi danh xung 
"em cua Chua". Nhung nguoi khac trong Hoi Thanh co the da dung danh hieu nay de chi ve ho (xem Ma- 
thi-o 13:55; Giang 7:3-10; C6ng-vu cac Su-do 1:14; I C6-rinh-to 9:5; vaGa-la-ti 1:19). 

H "Gia-co - " Day la ten goi Gia-cop trong tieng He-bo-ro. Ong la cung la mot nguoi em ke cua Due Chua 
Gie-xu, nguoi ma ve sau tro thanh lanh dao cua Hoi Thanh Gie-ru-sa-lem (xem C6ng-vu cac Su-do 15) 
va tac gia sach Gia-co. 



BAN NASB: cac cau lb-2 

dat cho nhfrng ke da dirffc keu goi, dime Dux Chua Troi, la Cha yeu thmmg, va duwc Dux 
Chua Jesus Christ gifr gin: 2 nguyen xin suthiro'ng xot, binh an, yeu men them len cho anh em! 



a "nhimg ke da duwc keu goi" Chu "duoc goi" (kletos, trong dang TANG CACH SO NHIEU 
(DATIVE PLURAL)) duoc dat cuoi cau tieng Hy lap de nhan manh. Theo tu dien y nghia tu vung moi 
cua Thanh Kinh Hoi Quoc Te (United Bible Societies) (quyen 1, trang 424-425), chu nay (cung voi 
nhung dang lien quan) duoc dung nhu loi keu goi khan thiet ve mot cong tac cu the nao do: 

1 . Chuc vu su do (xem R6-ma 1:1) 

2. Doi song cua tin huu (xem R6-ma 1:6-7; E-phe-so 4: 1) 

3. Su keu goi rao giang Phuc am (xem C6ng-vu cac Su-do 16:10) 

4. Trong sach Giu-de, loi keu goi khan thiet cho su cuu roi va song doi song tin kinh trong due tin, 
hy vong va su thanh khiet. 

Than hoc nay nhan manh den su keu goi cua Due Chua Troi (xem Giang 6:44,65) cung co trong I 
Phi-e-ro 1: 1 va duoc de cap thuong xuyen trong cac tac pham cua Phao-16. Su cuu roi khong chi don gian 
la su lira chon ca nhan, no con la su dap ung ma Due Thanh Linh da khoi su truoc. Do la vi sao su dap 
ung ngay lap tuc cua con nguoi theo su dan dat cua Chua qua "tieng nho nhe, tinh lang" trong doi song 
ho la vo cung quan trong. Cho du do la khoi dau su cuu roi, cho chuc vu huu hieu hay la viec an nan xung 
toi thi con nguoi luon luon la ke dap ung. 

H "diro-c yeu men" Day la DONG TINH TU" THU DONG THI HOAN THANH (PERFECT PASSIVE 
PARTICIPLE) cung giong nhu cum tu "duoc giu gin". Ban Kinh Thanh King James dung chu "khien nen 
thanh" dua theo cac ban chep tay chu in K, L, va P cung voi Textus Receptus. Nhieu hoc gia phe binh ban 
van cho rang chi tiet nay dua theo cau true sap chu trong I C6-rinh-to 1:2. Cau true ngu phap cua cum tu 
"duoc yeu men" (egapemenois) va "khien nen thanh" (egiasmenois) trong tieng Hy lap rat giong nhau. Co 
nhieu bang chung ban van phu nhan each dich cua ban King James dua theo nhung ban chep tay P 72 , X, 
A, va B, deu dung chu "duoc yeu men." Due Chua Cha dung danh hieu nay cho Due Chua Gie-xu trong 
Thi Thien 2; Ma-thi-o 3:17; 17:5; Mac 1:11; va E-phe-so 1:6. Gio day, chu nay duoc dung cho cac tin 
huu (xem cac cau 3,17,20; I Phi-e-ro 2:11; 4:12; II Phi-e-ro 3:1,8,14,17). 

H "Due Chua Cha" Moi lien he cua Due Gie-ho-va voi dan Y-so-ra-en thuong duoc mo ta trong nhung 
an du gia dinh: (1) nhu nguoi chong; (2) nhu nguoi than toe chuoc lai gia san; hay la (3) nhu nguoi cha, 
nguoi me. Nhung hinh bong nay cho phep nhan loai sa nga co the linh hoi, nhan thuc duoc mot Due Chua 
Troi thanh khiet, vinh hang, phi vat chat. Chung bay to su than thiet sau dam trong tinh thuong cua Due 
Gie-ho-va danh cho dan Y-so-ra-en va Hoi Thanh qua giao uoc. Chung khong co y duoc dung de dien ta 
theo y nghia cua thoi gian nao ca (nhu truoc nhat la Due Chua Cha roi sau do moi den Due Chua Con) va 
cung khong co y nghia dong doi duoc sinh ra theo each thong thuong. Su sinh no dong trinh khong phai 
la mot trai nghiem tinh due danh cho Due Chua Troi hoac danh cho Ma-ri. 

Due Chua Gie-xu su dung chu Abba danh cho Due Gie-ho-va de mo ra co hoi cho ca nhan loai huong 
den Due Chua Troi trong due tin va an nan tu do kinh nghiem duoc ve tinh thuong gia dinh trong Ba ngoi 
Thien Chua (xem Giang 17). 

101 



Chung ta la nhftng tin hftu co niem hy vong noi due tinh yeu thuong khong bien doi cua Due Chua 
Troi, Cha chung ta. Ngai la niem hy vong, su dam bao, su binh an va la cuoc song cua chung ta (xem E- 
phe-so 1:3-14; I Phi-e-ro 1:2). 

H "va dirffc giu gin" Chft nay co the co nghia la "duoc bao ve" hay la "duoc gift gin". Nhung tin huu da 
va tiep tuc duoc Due Chua Troi bao ve (xem I Phi-e-ro 1:4-5). Day la diem nhan manh trong loi cau 
nguyen ket thuc trong cac cau 24-25 . Phao-16 thuong hay su dung cac chu "duoc keu goi" va "duoc yeu 
quy" trong nhung loi chao mftng nhung khong bao gio su dung chu "duoc gift gin". 

Gift "duoc gift gin" tuong duong voi chft "duoc yeu men" o dang DONG TINH TU" THU DONG 
THI HOAN THANH (PERFECT PASSIVE PARTICIPLE). Nhftng tin huu da va tiep tuc duoc yeu 
thuong, gift gin. That la mot loi hua tot lanh trong mot quyen sach nhu sach Giu-de danh cho noi nao co 
nhieu nguoi dang sa nga! Quyen nang gift gin cua Due Chua Troi duoc nhan manh trong quyen sach nay 
theo phuong each giao uoc: (1) no la "thuoc ve Due Chua Troi" (xem Giang 17:11; I Phi-e-ro 1:4-5) va 
(2) no can phai duoc dap ung boi nhftng con nguoi an nan tin nhan (xem cac cau 3,20-21). No bao gom 
ca trai nghiem thu dong (duoc ban cho va duy tri boi Due Thanh Linh) va trai nghiem chu dong (co gang 
ben bi cua ca nhan tin hftu va cong dong niem tin). 

Trong quyen A Handbook on the Letter from Jude and the Second Letter from Peter cua Daniel 
Arichea va Howard Hatton do Thanh Kinh Hoi Quoc Te (United Kinh Thanh Societies) an hanh, co nhan 
xet mot each thu vi ve ba danh xung: "duoc keu goi", "duoc yeu qui" va "duoc gift gin": 

"Can phai luu y rang ca ba each dien ta tren deu bi anh huong hay co the la xuat phat tft nhftng 
phan doan trong E-sai duoc goi la nhftng Bai Ca cua Nguoi Day To. nhftng cho nay dan Y-so-ra-en 
duoc mo ta theo cung mot each thuc : duoc keu goi, duoc yeu quy va duoc gift gin boi Due Chua 
Troi ("duoc keu goi" xem E-sai 41:9; 42:6; 48:12; "duoc yeu quy" xem 42:1; 43:4; "duoc gift gin" 
xem42:6;49:8)"(trang7). 

H 

NASB, NJB "cho Dire Chua Gie-xu Christ" 

NKJV (phu chu) "trong Due Chua Gie-xu Christ" 
NRSV (phu chu) "boi Due Chua Gie-xu Christ" 
TEV "thuoc ve Due Chua Gie-xu Christ" 

Day la cau true ngft phap chi CACH THUC, PHUONG TIEN. Duong nhu co su tuong tu gifta nhftng 
tin hftu "duoc Due Chua Cha yeu men" va "duoc gift gin boi, cho, trong Due Chua Con". Trong nam 
truong hop cua TANG CACH (DATIVE) co the hieu theo ba each: (1) "duoc gift gin cho Due Chua 
Giexu" (xem C6-16-se 1:16); (2) "duoc gift gin trong Due Chua Giexu"; hay (3) "duoc gift gin boi Due 
Chua Giexu." 

cau 2 "nguyen xin su thuxmg xot, binh an, yeu men" Giu-de su dung nhieu bo ba. Bo ba ma Phao-16 
thuong su dung la an dien, binh an va tinh thuong (xem I Ti-mo-the 1:2). Day la loi cau nguyen manh me. 
No cung la loi torn tat cua ca sach. 

H "them len cho anh em" Day la mot dang CAU KH\N THU DONG THI BAT DPNH (AORIST 
PASSIVE OPTATIVE). No am chi den su mong muon hay la loi cau nguyen. Chft nay o dang SO IT 
(SINGULAR), co y huong den moi mot tin hftu. Chft nay the hien loi cau nguyen cua Giu-de cho nhftng 
doc gia cua ong. Dang THU D0NG (PASSIVE) am chi rang Due Chua Cha, Due Chua Con, Due Thanh 
Linh ban su thuong xot, su binh an va tinh thuong. 

Cung chinh dang dong tft hiem thay nay xuat hien trong I Phi-e-ro 1:2 va II Phi-e-ro 1:2, nhung kem 
theo voi "an dien" va "binh an". 

Cac cau 1-2 hinh thanh theo kieu mau thu cua Co Doc Giao de mo dau cho la thu. Trong thu Giu-de 
thi no duong nhu la su ket hop gifta mot bai giang va mot buc thu. Khong co loi chao tham noi bat dang 
luu y nao o phan ket luan. Nhftng la thu mot trang nay (trang tren ban giay coi) duoc su dung nhu nhftng 



102 



phuong tien lien lac thong dung trong the gioi Hy lap-La ma. Da co hang tram la thu tren giay coi duoc 
tim thay tai Ai-cap, nhung chi ba trong so do thuoc ve Tan Uoc (II, III Giang va Giu-de). 



BAN NASB: cac cau 3-4 

3 Hoi ke rat yeu dau, vi toi da an can viet cho anh em ve su cuu roi chung cua chiing ta, toi 
tufrng phai lam dieu do, de khuyen anh em vi dao ma tranh chien, la dao da truyen cho cac 
thanh mot Ian du roi. 4 Vi co may ke kia len vao trong vong chiing ta la nhung ke bi dinh doan 
phat tir lau roi, ke chang tin kinh doi on Dire Chiia Troi chiing ta ra viec ta ac, choi Dang Chu te 
va Chiia co mot cua chiing ta, la Due Chiia Jesus Christ. 



cau 3 "yeu dau" Giu-de su dung cum tu nay mot vai Ian (xem cac cau 1,3,17,20). 6ng bat chuoc tinh 
thuong cua Due Chiia Troi va ong thuc su quan tarn den nhung doc gia cua ong. Co the co mot vai nguon 
goc cua chu nay. 

1 . Cuu Uoc 

a. Su dung cho dan Y-so-ra-en (xem Phuc-truyen Luat-le Ky. 33:12, chi nhung ke noi loan) 

b. Dung cho S6-16-mon (xem Ne-he-mi. 13:26, chi nhung ke noi loan) 

c. Dung chi nhung tin huu (xem Thi Thien 60:5; 108:6, nguoi can duoc giai cuu) 

2. Tan Uoc 

a. Danh hieu chung trong II Phi-e-ro (xem 3: 1,8,14,15,17) 

b. Danh hieu chung trong I va II Giang (cung giai quyet van de gay ra boi cac ta giao, xem 
3:2,21; 4:1,2,11; II Giang 3,5,11) 

c. Doi khi duoc su dung boi Gia-co (anh/em cua Giu-de, xem 1 : 16, 19; 2:5) 

H 

NASB "trong khi toi tim moi each de viet cho anh em" 

NKJV "trong khi toi rat sot sang viet cho anh em" 

NRSV "trong khi toi sot sang san sang de viet thu cho anh em" 

TEV "trong khi toi co gang het sue de viet cho anh em" 

NJB "co liic toi da rat nong long union viet thu goi anh em" 

Chu spoude co nghia la hang hai hay la sot sang. Chu nay duoc su dung trong II Phi-e-ro hai Ian: 
trong 1:5 va 3: 12. Giu-de cam nhan su khan cap can phai viet ve mot chu de, nhung Due Thanh Linh va 
nhung hoan canh lai huong den mot de tai khac. 

H "su cuu roi chung cua chiing ta" Chung ta thac mac rang cum tu nay co nghia gi voi nhung doc gia 
sach Giu-de. No tuong tu voi "cung mot due tin giong nhu cua chung toi" trong II Phi-e-ro 1:2. Giua sach 
Giu-de va II Phi-e-ro 2 ro rang co mot so lien ket ve mat van chuong. 

Trong (1) Than vi cua Dang Christ, (2) Phuc am ve Dang Christ, (3) each thuc tiep nhan Dang Christ, 
hay la (4) song cho Dang Christ co tinh chat chung khong? 

Chung ta co the uoc ao cac tac gia Tan Uoc cung cap cho chiing ta biet nhieu dieu hon nua, nhung su 
that la chung ta da co moi hieu biet ma chung ta can ("due tin mot Ian du ca duoc ban cho cac thanh do" 
cac cau 3,20). Van de la chung ta co se dap ung voi su mac khai da ban cho chung ta khong. 

H "toi tufrng phai lam dieu do" Dieu nay bay to su dan dat cua Due Thanh Linh trong viec viet sach 
Giu-de (tham khao II Phi-e-ro 1:21). Luu y rang dang NGUYEN MAU (INFINITIVE) cua dong tu "viet" 
lap lai hai Ian trong cau 3, Ian thu nhat la o THI HIEN TAI (PRESENT TENSE). Giu-de dang trong tien 
trinh viet ve su cuu roi chung thi co mot dieu gi do xay den (mot su kien, mot su diep, su tang them cua 
toi ac, van van. . . ) roi ong phai viet (THI BAT DINH (AORIST TENSE) dung theo nghia trong qua khu) 
am chi den sach Giu-de. 



103 



a "san sang tranh chien" Day la THI HIEN TAI TRUNG CAP (bien each) NGUYEN THE (PRESENT 
MIDDLE (deponent) INFINITIVE). Day la tu ngu the thao ma tu do chung ta co chu "agony" trong Anh 
ngu (xem I Ti-mo-the 6: 12). Nhung tin huu co kha nang de giai bay due tin cua ho cho nhung nguoi khac 
(xem I Phi-e-ro 3:15). Trong van mach tai day, chu nay co nghia la manh dan "tiep tuc bao ve due tin 
chong lai cac giao su gia." 

H "dux tin" Chu nay duoc su dung tai day theo y nghia chi phan chinh yeu trong le that Co Doc Giao 
(xem cau 20; C6ng-vu cac Su-do 6:7; 13:8; 14:22; Ga-la-ti 1:23; 3:23;6:10; Phi-lip 1:27). Viec khac 
thuong la Giu-de nhac den diem chinh trong le that cua Co Doc Giao roi phan tich ve loi song cua cac 
giao su gia, chu khong phai giao ly cua ho. Hien nhien, Co Doc Giao bao gom ca nhung le that ve Dang 
Christ va bat chuoc each song cua Ngai. Cac giao su gia trong thoi ky Tan Uoc thuong hay co gang tach 
roi giua le that (orthodoxy) voi each song theo le that (orthopraxy). Co Doc Giao khong chi la nhung dieu 
chung ta xung nhan, nhung con la each chung ta song bay to nhung dieu xung nhan do. 

H "da truyen cho cac thanh mot Ian du roi" Chu dao "mot Ian du ca" chi cac le that, giao ly, khai 
niem, cac loi day ve the gioi quan Co-D6c-Giao. Su nhan manh "mot Ian du ca" la nen tang Kinh thanh 
cho su linh cam o trong pham vi cua cac sach Tan uoc va khong cong nhan tinh mac khai cua cac sach 
khac hoac cac sach viet sau do. Mac du co vai cho mo ho, khong dut khoat, kho xac dinh trong Tan uoc, 
nhung boi due tin nguoi tin Chua cong nhan rang moi dieu "can thiet" cho due tin va cho su thuc hanh 
each song dao deu co trong Tan uoc voi mot su ro rang co the hieu duoc. 
Khai niem nay duoc xep trong cai goi la "tam giac mac khai" 

1 . Due Chua Troi mac khai chinh Ngai qua khong gian va thoi gian cua lich su (S\J MAC KHAI) 

2. Ngai chon mot so truoc gia la con nguoi de ghi lai va giai thich nhung cong viec cua Ngai (SlT 
LINHCAM) 

3 . Ngai ban Thanh Linh de mo long va tri cua con nguoi de hieu Kinh thanh, mac dau khong phai 
mot each hoan toan, nhung mot each vua du de dan den su cuu roi va mot nep song Co doc hieu 
qua (SU - SOI SANG) 

Dieu muon noi o day la su linh cam chi gioi han cho cac truoc gia viet Kinh thanh ma thoi. Khong co 
mot cuon sach nao, mot khai tuong hay mot mac khai nao khac co tham quyen tren nhung dieu da viet boi 
cac truoc gia nay. Kinh dien Kinh thanh da duoc dong lai. Chung ta co toan bo le that chung ta can de co 
the dap ung lai Due Chua Troi mot each thich hop. 

Le that nay duoc thay ro rang nhat trong su thong nhat giua cac truoc gia Kinh thanh. Trai lai nhung 
nguoi tin Chua du la chan thanh va tin kinh cung khong dong y voi nhau. Khong mot tac gia hay dien gia 
hien dai nao co mot muc do lanh dao thieng lieng giong nhu cac truoc gia Kinh thanh. 

Day la D0NG TINH TU" THU D0NG THI BAT DINH (AORIST PASSIVE PARTICIPLE). Chu Hy 
lap paradidomi (duoc dich la truyen cho) co nghia la tiep noi truyen thong (xem II Phi-e-ro 2:21; I C6- 
rinh-to 1 1:2; II Te-sa-16-ni-ca 2: 15; 3:6). No duoc dung theo nghia "duoc giao pho." Nhung tin huu la cac 
quan gia cua Phuc am (xem I Ti-mo-the 6:20; II Ti-mo-the 1: 14; I Phi-e-ro 4: 10) va ho se phai trinh bao 
da rao truyen due tin nhu the nao (xem II C6-rinh-to 5:10). 

Tan uoc luon dung chu cac thanh o SO NHIEU (ngoai tru Phi-lip 4: 12, nhung boi canh cung lam cho 
no tro thanh SO NHIEU). Duoc cuu cung co nghia la duoc tro thanh mot thanh vien cua mot gia dinh! 
Chung ta la thanh nho noi moi lien he cua chung ta voi Dang Christ (xem II C6-rinh-to 5:32). Day la dia 
vi cua chung ta trong su xung cong binh (xem R6-ma 4). Mong rang dia vi cua chung ta se phat trien tro 
nen each song giong nhu Dang Christ (xem E-phe-so 4: 1; 5:2; and I Giang 1:7). 



CHU DE DAC BIET: CAC THANH DO 

Day la danh tu Hy lap tuong duong tu tieng He-bo-ro kadash, co nghia can ban la dat ai, vat gi, 
hay noi nao rieng biet ra cho Due Gie-ho-va su dung ma thoi. No chuyen tai khai niem "vat thanh, 



104 



nguoi thanh" tu tieng Anh. Chinh YHWH (Gie-ho-va) tach biet khoi con nguoi boi ban chat cua Ngai 
(Than doi doi khong duoc ai khac tao dung nen) va ban tinh cua Ngai (thien my hoan toan). Ngai la 
tieu chuan de dua vao do moi dieu khac duoc do luong hay phan xu. Ngai la Dang sieu viet, Dang 
Thanh Co Mot, Dang Thanh Doc Nhat. 

Due Chua Troi tao dung con nguoi de tuong giao voi Ngai, nhung su sa nga (Sang the ky 3) da 
dung len rao can ve moi lien he va ve phuong dien dao due giua mot Due Chua Troi Thanh khiet va 
con nguoi toi loi, Ngai da quyet dinh phuc hoi lai tao vat co luong tarn cua Ngai; vi vay, Ngai goi dan 
cua Ngai la dan "thanh" (Le-vi-ky 11:44; 19:2; 20:7, 26; 21:8). Boi moi lien he bang due tin voi 
YHWH, dan Ngai chang nhung duoc tro thanh dan thanh boi vi tri cua ho trong Ngai qua giao uoc, 
nhung cung duoc goi de song doi song thanh khiet (Ma-thi-o 5:48). 

Loi song thanh khiet nay co the co duoc boi vi cac nguoi tin da duoc chap nhan hoan toan va 
duoc tha thu moi toi loi qua cuoc doi va cong tac cua Chua Gie-xu cung nhu su hien dien cua Due 
Thanh Linh trong tri, trong long cua ho. Dieu nay tao nen mot tinh trang trai nguoc voi nhau: 

1 . Tro nen thanh boi su thanh khiet cua Dang Christ ban cho 

2. Duoc keu goi song thanh khiet boi su hien dien cua Due Thanh Linh 
Cac tin nhan la "nhung thanh do" {hagioi) la boi vi co su hien dien 

(1) cua y chi Dang Thanh (Due Chua Cha) trong doi song chung ta; 

(2) cong tac cua Dang Thanh (Due Chua Con); 

(3) su hien dien cua Due Thanh Linh. 

Tan uoc luon dung chu cac thanh o SO NHIEU (ngoai tru Phi-lip 4: 12, nhung boi canh cung lam 
cho no tro thanh SO NHIEU). Duoc cuu cung co nghia la duoc tro thanh mot thanh vien cua mot gia 
dinh, mot than the, mot ngoi nha. Due tin theo Kinh thanh bat dau voi mot su tiep nhan each ca nhan 
nhung tuon ra thanh mot moi lien he tap the. Moi nguoi chung ta co nhung an tu khac nhau (I C6- 
rinh-to 12:11) gop phan cho sue khoe, su Ion manh, va tinh trang chung cua than the Dang Christ tuc 
la Hoi thanh (I C6-rinh-to 12:7). Chung ta duoc Chua cuu de phuc vu. Su thanh khiet la mot dac tinh 
cua gia dinh nay. 



cau 4 "Vi co may ke kia len vao trong vong chung ta" Cac giao su gia thuong xuat hien chinh tu ben 
trong. Chi tiet nay am chi den cac giao su gia su dung nhung muu do xao tra (xem cac cau 8,10,11- 
12,16,18-19) de loi keo con dan Chua. Nhung cho khac trong Tan Uoc de cap den cac giao su gia la Ma- 
thi-o 7:15-23; II C6-rinh-to 11:13-15; Ga-la-ti 2:4; E-phe-so 4:14; C6-16-se 2:8-23; II Ti-mo-the 3: Iff va 
II Phi-e-ro 2. 

H "la nhfrng ke bi dinh doan phat tir lau roi" Day la DONG TINH TlT THU DONG THI HOAN 
THANH (PERFECT PASSIVE PARTICIPLE). Trong II Phi-e-ro 2:3 cung trinh bay mot khai niem tuong 
tu. Chi tiet nay co the la (1) su am chi den sach (khong phai kinh dien) I He-noc (xem cau 14) hay (2) 
kieu mau cho thay Giu-de dua theo nhung khuon mau Cuu Uoc. Trong lich su, cac giao su gia da len vao 
ma khong bi phat hien va tham kich lai cu tiep dien (xem E-phe-so 4: 14). 

H "ke chang tin kinh" Chu "tin kinh" (eusebes xem II Phi-e-ro 2:9 hay la eusebeia, xem II Phi-e-ro 
1:3,6,7; 3:11) o DANG PHU DINH ALPHA (PRIVITIVE) (asebes xem II Phi-e-ro 2:5; 3:7; Giu-de 5,15 
hay asebeo, xem II Phi-e-ro 2:6; Giu-de 15). Day la chu quan trong (chia khoa) trong Giu-de (duoc su 
dung sau Ian) cung nhu trong II Phi-e-ro 2. No cung la chu thuong dung chi su phan loan trong I He-noc. 
Nhung giao su nay sai lac ve giao ly, dan den su bat kinh, vo dao due. "Boi bong trai ma cac nguoi nhan 
biet ho" (xem Ma-thi-o 7). 

H "doi on Du"c Chua Troi chung ta ra viec ta ac" Nhung nguoi theo thuyet chong lai tham quyen hay 
tu do thac loan lam dung an dien cua Due Chua Troi nhu la giay phep cho nhuc due (xem R6-ma 14: 16; I 
Phi-e-ro 2: 16; II Phi-e-ro 2: 19), dac biet la lam dung tinh due. 

Chu "an dien" co the hieu theo hai each. Thu nhat nhu la ban tinh cua Due Chua Troi yeu thuong va 
tiep nhan nhan loai sa nga hoan toan dua tren nhung loi hua va su ban cho cua Ngai. No duoc dinh nghia 

105 



nhu la tinh thuong vo gia khong chi so sanh dirge, sir tha thu va tiep nhan ciia Dire Chua Troi. Tu dong 
nghia cua chir nay la sir thuang xot. Thu hai, theo mot nghia khac chir nay co the la am chi den due tin Co 
Doc Giao, giong nhu "due tin mot Ian dii ca duoc ban cho cac thanh do." 

Du cho dua theo ctinh nghia nao thi cac giao su gia dang loi dung due tinh yeu thuong, tha thu cua 
Due Chua Troi cho nhung muc dich ich ky cua ho, do la cai cot yeu cua toi loi — tu doc lap de tach ra 
khoi Due Chua Troi. Day la nhung con soi mang lot chien. Tham kich tai day la dan sir cua Due Chua 
Troi thuong khong nhan biet ma tham chi con nghe theo ho. 

H "choi Dang Chu te" Day la DONG TINH TU TRUNG CAP (bien each) THI HIEN TAI (PRESENT 
MIDDLE (deponent) PARTICIPLE) co nghia la "ho tiep tuc tu choi." Theo nghia den la "choi bo", co the 
am chi den viec choi bo Dang Christ qua doi song cua ho (xem Tit 1 : 16). 

Tach biet giua niem tin va each song la dac diem cua cac giao su gia trong the ky thu nhat. Sau nay 
Tri Hue phai qua quyet rang mot nguoi duoc cuu nhd hieu biet nhung tri thuc bi mat trong the gidi cua 
thien su (than linh) (aeons), la gidi trung gian d giua than linh thanh khiet cao ca va cac tao vat co than 
xac. Sir cuu roi chi la y niem lien quan den tri thuc chu khong anh hudng chi den nep song cua con nguoi. 
Giu-de va Gia-co chong tra manh me sir tach biet giua due tin va doi song nay (dua theo nhung sir day do 
cua Due Chua Gie-xu trong Ma-thi-o 5-7). 

cau 4, trong ban chep tay tieng Hy lap co diem khac biet. Ban NKJV dich la "tu choi Chua Due 
Chua Troi duy nhat va Due Chua Gie-xu Christ, Chua chiing ta." Nhung ban van tieng Hy lap co nhat va 
dang tin cay nhat (P 72,78 , X, A, B, va C) khong co chu "Due Chua Troi". Chi co mot MAO TlT 
(ARTICLE) nen dudng nhu chi rang mot nguoi (than vi) la (1) chu, (2) Chua, va (3) Due Chua Gie-xu 
Christ. 

H "Chu te" Chu nay trong nghia den la "vi vua chuyen che." Chu nay cung duoc dung chi Due Chua 
Gie-xu trong II Phi-e-ro 2: 1. Neu Due Chua Gie-xu la chu doi song chiing ta, thi chiing ta khong the tu 
choi hay khong vang theo loi Ngai (xem Lu-ca 6:46). 



BAN NASB: cac cau 5-7 

' Dau anh em da hoc nhirng dieu nay roi, toi cflng muon nhac lai cho anh em rang, xira kia 
Chua giai cuu dan miiih ra khoi xu E-dip-to, sau lai tieu diet nhirng ke khong tin; con cac thien 
sir khong gifr thir bac va bo cho rieng miiih thi Ngai da dung day xich ho trong noi toi tam doi 
dcri, cam giir lai de chcr su phan xet ngay ldn. 7 Lai nhu thanh S6-dom va Go-mo-rtf cung cac 
thanh Ian can cflng buong theo su dam due va sac la, thi da chiu hinh phat bang lira doi doi, lam 
guong de trudc mat chung ta. 



cau 5 "toi muon nhac lai cho anh em" Chiing ta can phai duoc nhac di nhac lai nhung le that ve Due 
Chua Troi, ngay ca nhung dieu can ban nhat (xem cau 17; II Phi-e-ro 1: 12-13). Cac cau 5-7 chi la mot cau 
trong tieng Hy lap. 

H 

NASB "du anh em da biet nhirng dieu nay" 
NKJV "du anh em da timg biet dieu nay" 
NRSV "du anh em da duox da hieu biet day du" 
TEV "vi du rang anh em da biet dieu nay" 
NJB "du anh em da hoc no day du" 

Giua cac ban dich Kinh Thanh Anh ngu, co mot nghi van dat ra la TRANG TU (ADVERB) "hapax " 

co nghia "chi mot Ian" lien ket vdi: 

1 . sir nhan biet, hieu biet hay la 

2. sir cuu roi, giai cuu? 

106 



Theo cau nay thi doc gia (nhung tin huu) da dirge truyen day day du hay la dan Y-so-ra-en trong thai 
ra khoi xii E-dip-to dirge truyen day day dii? Y thu nhat co the dugc giai thich theo hai each: (1) Giu-de 
dang su dung mot cum tu thanh ngu trong tieng Hy lap hay la (2) Giu-de dang am chi den cong tac cua 
Due Thanh Linh dan dat nhung tin huu vao trong le that (xem Giang 14:26; 16:13; I Giang 2:20,27). Y 
thu hai cung co nhung uu diem rieng (1) viec su dung chu "sau do" (hay la "thu hai") cung voi (2) nhung 
khac biet giua cac ban chep tay khi ma nhung nha chep kinh ve sau luge bo chu "mot khi" trong menh de 
hoti trong nguyen ngu tieng Hy lap. Rieng toi thi duong nhu giai thich theo each thu hai (tham khao ban 
UBS 4 , NRSV, va TEV) phu hgp voi van mach hon so voi dua theo cac ban chep tay xua nhat va tot nhat. 

H "Chiia" Boi vi cac tac gia Tan Uoc thuong noi ve Due Chiia Gie-xu bang danh xung Due Gie-ho-va 
la danh hieu cua giao uoc trong Cuu Uoc de chi Due Chiia Troi. Vi vay, thuong hay xay ra su mo ho, 
khong ro la than vi nao trong Ba Ngoi Thien Chiia dugc noi den. Do la ly do tao nen nhung khac biet 
trong ban van tieng Hy lap trong ca hai cau 4 va 5 . Mot so ban van tieng Hy lap them "Due Chiia Troi" 
sau chu "Chiia" trong cau 4 (xem ban NKJV). Chu Hy lap nay (despoten) thuong dugc dung de am chi 
Due Chiia Cha trong Tan Uoc, nhung trong II Phi-e-ro 1: 1 no lai am chi den Dang Christ. Su mo ho nay 
anh huong den cau 5 . 

Trong cau 5, co nhieu diem khac biet giua cac ban chep tay tieng Hy lap: 

1. "Chiia Dang Christ" trong ban P 72 

2. "Chiia" trong ban X 

3 . "Due Chiia Gie-xu" trong cac ban A, C 

4. "Chiia" trong ban C* 

5 . "Due Chiia Troi" trong ban Vulgate 

Giai phap tot nhat la dich chu "Chiia" nham chi den nhung cong tac cua Due Gie-ho-va nhu da dugc 
trinh bay trong sach Xuat E-dip-to Ky. Mac du co mot so nha than hoc tin rang "thien su cua Chiia", 
Dang da dan dat dan Y-so-ra-en, co the chinh la Dang Christ truoc khi nhap the. 

H "giai cihi dan minh" Cach dung chu "cuu" (sozo) tai day am chi den su giai cuu thuoc the (theo y 
nghia Cuu Uoc), chii khong phai la su giai ciiu tam linh (theo y nghia Tan Uoc). Dan Y-so-ra-en da dugc 
"gpi" va "chpn" lam tuyen dan cua Due Chiia Troi. 

H "sau lai tieu diet nhfrng ke khong tin" Chi tiet nay ro rang am chi mot so chi tiet lich su trong cac 
sach Cuu Uoc: Xuat E-dip-to Ky va Dan so Ky (thoi ky ra khoi xii E-dip-to va luu lac trong dong vang). 
Sach He-bo-ro doan 3 va 4 su dung thoi ky nay nhu la mot vi du cua su boi dao. Nan de tai day la khong 
ro loi van co y am chi den su kien nao. 

1 . Su noi loan Ian thu nhat khi tien vao Dat Hiia 

2. Chi mot giai doan noi loan khac 

3 . Chi su noi loan cua Co-re 

4. Su tho lay Ba-anh tai Si-tim 

Chu "bi huy diet"tai day am chi den (1) diet the xac hay (2) diet doi doi? Neu la cai chet the xac thi 
no am chi den nhung nguoi khong chiu tin hai tham tu trung thanh, Gio-sue va Ca-lep. Day la the he 
nhung chien si (tu 20 den 50 tuoi) da ra khoi E-dip-to lai ngan ngai tien vao Dat Hiia va da chet trong 
dong vang (xem Dan so Ky 14). Neu la cai chet doi doi, co le no am chi den nhung nguoi chet o ranh gioi 
cua Dat Hiia, trong dong bang xii M6-ap tai Si-tim. Tai noi nay mot so nguoi trong dan Y-so-ra-en tham 
gia vao su tho lay than sinh san voi nhung phu nu nguoi M6-ap. Duong nhu rang ca ba vi du tu Cuu Uoc 
ma Giu-de de cap deu lien quan den nhung toi loi dam due (xem II Phi-e-ro 2:2,13-14,18). Theo van 
mach thi y thu nhat thich hgp hon. 

cau 6 "cac thien su" Giu-de them "cac thien su" vao trong danh sach nhung doi tuong liic ban dau tho 
phuong Due Chiia Troi nhung ve sau noi loan chong lai Ngai do do bi huy diet va phan xet. Nhung "cac 
thien su" nao? Co mot so thong tin dugc tiet 16 de mo ta cu the nhom thien su nay: 
1 . Ho khong giu dia vi cho cua minh 

107 



2. Ho tu bo noi o cua ho 

3 . Ho se bi giam cam noi tarn toi doi doi trong ngay phan xet 

4. "Da pham toi" (II Phi-e-ro 2:4) 

5. "Ho da bi giao pho cho Tartarus" (II Phi-e-ro 2:4) 

6. "Ho da bi giao nop vao trong vuc sau tam toi danh san cho sir phan xet" (II Phi-e-ro 2:4) 
Nhung thien svr nao trong Cuu Uoc da noi loan va pham toi? 

1 . Cac thien su nhu la cac linh quyen nang nang do cho sir tho phirong cua ngoai giao 

2. Cac linh "cap thap" duoc goi bang nhung danh xung ma quy trong Cuu Uoc nhu: yeu quai 
(Lilith) (xem E-sai 34: 14), A-xa-sen (xem Le-vi Ky 16:8), va quy de (xem Le-vi Ky 17:7). 

3 . "Cac con trai cua Due Chua Troi" trong Sang the Ky 6 (duoc de cap thuong xuyen trong nhung 
tac pham thuoc the loai van chuong tan the trong giua hai giao uoc (sau Cuu Uoc va truoc Tan 
Uoc), I He-noc 86-88, 106; II He-noc 7,18; II Baruch 56; Jubilees 5) 

4. Cac thien su duoc de cap nhu la trich dan tu the loai van chuong tan the cua Do Thai Giao trong 
thoi ky gitia hai giao uoc (Giu-de su dung va de cap den nhung sach khac thuoc the loai nay trong 
cac cau 9 va 14) 



CHU DE DAC BIET: "CAC CON TRAI CUA DlfC CHUA TROI" TRONG SANG THE KY 
DOAN6 

A. Da co su tranh cai "gay can" ve viec xac dinh cum tu "cac con trai cua Due Chua Troi"; co ba 
each giai thich chinh 

1 . Cum tu nay am chi den dong doi tin kinh cua Set (xem Sang the Ky 5, xem chii thich o 4: 14) 

2. Cum tu nay am chi den mot nhom thien su 

3 . Cum tu nay am chi den nhung vi vua hay bao chiia thuoc dong doi Ca-in (xem Sang the Ky 
4) 

B. Bang chung y nghia cum tu chi ve dong doi cua Set 

1 . Boi canh van mach ngay sau Sang the Ky 4 va 5 trinh bay su phat trien cua dong doi noi loan 
cua Ca-in va dong doi duoc lira chon cua Set. Theo do, bang chung van mach duong nhu ung 
ho theo nghia dong doi tin kinh cua Set. 

2. Cac tu si Do Thai Giao da chia re ve each hieu phan doan nay. Co mot so thi qua quyet rang 
no am chi den Set (nhung phan nhieu thi cho rang chi den cac thien sir). 

3 . Cum tu "cac con trai cua Due Chua Troi" o dang so nhieu thuong duoc dung de chi nhung 
thien su, it khi dung de noi ve con nguoi nhu trong: 

a. Phuc-truyen Luat-le Ky 14:1; 32:5 

b. Thi Thien 73: 15; 82:1-4 

c. 6-sel:10 

C. Bang chung y nghia cum tu chi ve cac thien su 

1. Day la each hieu theo truyen thong pho bien nhat ve phan doan Kinh Thanh nay. Trong boi 
canh tong quit cua sach Sang the Ky ung ho cho quan diem nay nhu la mot dan chung cua 
quyen lire toi ac sieu nhien co gang ngan tro y chi cua Due Chua Troi danh cho con nguoi 
(cac tu si Do Thai Giao noi rang la vi ganh ty voi con nguoi) 

2. Cum tu trong so nhieu duoc su dung hau nhu each tuyet doi de chi cac thien su trong 

a. Giop 1:6 

b. Giop 2:1 

c. Giop 38:7 

d. Da-ni-en3:25 

e. Thi Thien 29:1 

f. Thi Thien 89:6,7 

3. Cac sach thuoc thoi ky giua hai giao uoc nhu I He-noc (xem I He-noc 6: 1-8:4; 12:4-6; 19: 1- 



108 



3; 21:1-10) va Jubilees 5:1, rat thong dung voi nhung tin huu trong thai ky Tan Uoc, cung 
voi quyen sach nguy kinh Genesis Apocryphon trong cac cuon Bien Chet, deu giai thich day 
la nhung thien su noi loan 

4. Boi canh ke tiep trong chuong 6 xem duong nhu am chi rang "cac dung si la nhung nguoi 
nien tnrong, noi danh" xuat than tu su hoa tron trai le giua nhung thu tu cua su sang tao 

5 . Ban Septuagint dich cum tu "cac con trai cua Due Chua Troi" la "cac thien su cua Due Chua 
Troi" 

6. Sach I He-noc tham chi con qua quyet rang con lut thoi N6-e xay den la de huy diet su ket 
hop giua thien su voi nguoi nay vi chiing chong nghich voi Due Gie-ho-va va chuong trinh 
sang tao cuaNgai (xem I He-noc 7: Iff; 15: Iff; 86: Iff) 

7. Trong van chuong tieng Ugaritic cum tu "cac con trai cua Due Chua Troi" dung de am chi 
den nhung dai dien trong pantheon (nhung than linh cap thap) 

D. Bang chung y nghia cum tu chi ve nhung vi vua hay bao chua 
1 . Co mot vai ban dich co ung ho cho quan diem nay 

a. Targum of Onkelos (vao the ky thu hai sau Chua) dich cum tu "cac con trai cua Due 
Chua Troi" la "cac con trai cua cac bac quyen quy" 

b. Symmachus (vao the ky thu hai sau Chua), trong ban dich tieng Hy lap cua Cuu Uoc, 
chuyen ngu "cac con trai cua Due Chua Troi" thanh "cac con trai cua cac vua" 

c. Chu "elohim" duoc dung chi nhung lanh dao dan Y-so-ra-en (xem Xuat E-dip-to Ky 
21:6; 22:8; Thi Thien 82:1,6) 

d. Chu nephilim duoc su dung ket hop voi chu Gibborim trong Sang the Ky 6:4; chu 
Gibborim la tu chu Gibbor co nghia "nguoi dung cam, manh me, giau co hay quyen the" 

e. Cach giai nghia nay cung voi nhung chung co trich dan tu quyen Hard Sayings of the 
Bible, trang 106-108. 

E. Nhung chung co lich su ung ho cho ca hai each ly giai 
1. 



Cum tu chi ve dong doi Set 


a. 


Cyril of Alexander 


b. 


Theodoret 


c. 


Augustine 


d. 


Jerome 


e. 


Calvin 


f. 


Kyle 


g- 


Gleason Archer 


Cum tu chi ve nhung thien su 


a. 


Cac tac gia cua ban Septuagint 


b. 


Phi-16 


c. 


Josephus {Antiquities 1:3:1) 


d. 


Justin Martyr 


e. 


Irenaeus 


f 


Clement of Alexandria 


g- 


Tertullian 


h. 


Origen 


i. 


Luther 


i- 


Ewald 


k. 


Delitzsch 


1. 


Hengstenberg 


m. 


Olford 


n. 


Westermann 


0. 


Wenham 



109 



Chft "Nephilim" trong Sang the Ky 6:4 lien he nhu the nao voi "cac con trai cua Due Chua Troi" 
va "cac con gai cua loai nguoi" trong Sang the Ky 6: 1-2? 

1 . Co nhftng nguoi khong 16 la con cai cua nhftng thien su voi con gai loai nguoi (xem Dan so 
Ky 13:33). 

2. Khong co lien he gi. Nhung cum tft nay chi duoc nhac den don gian la de de cap den nhung 
su kien trong Sang the Ky 6: 1-2 va cung nhu sau do. 

3. R. K. Harrison trong quyen Introduction to the Old Testament, trang 557, co mot trich dan 
kho hieu nhu sau: "De vuot mat hoan toan nhung kien giai sau sac vo gia ve phuong dien 
nhan chung hoc trong moi tuong quan hay su lien he gifta Homo sapiens va nhung loai tien- 
A-dam ma phan doan nay da de cap la trach nhiem ma nhung hoc gia da duoc trang bi de deo 
duoi, nghien cuu phai ganh nhan." Diem nay goi y cho toi rang tac gia (Harrison) nhin nhan 
day la hai nhom dai dien cho nhung chung co hinh nguoi khac nhau. Dieu nay co the am chi 
den su sang tao dac biet cua A-dam va E-va (ve sau), nhung cung noi den su phat trien tien 
hoa cua Homo erectus. 

Neu chi binh luan ve quan diem cua nguoi khac ma khong trinh bay each hieu cua toi ve khuc 
Kinh Thanh gay nhieu ban cai nay thi that la khong cong binh. Nhung truoc het, toi can phai nhac 
chung rang khuc Kinh Thanh trong Sang the Ky thi van tat va toi nghia. Nhung doc gia truoc tien 
cua M6i-se can phai co nhung hieu biet khac ve lich su bo sung them hoac la M6i-se su dung 
nhung su tuong truyen o dang loi noi hay chu viet co tu thoi cac To phu ma chinh ong cung 
khong hieu ro, day du. Day khong phai la mot van de than hoc trong yeu. Chung ta thuong hay to 
mo ve nhung dieu ma Kinh Thanh chi goi y each mo ho. Se rat la tai hai neu xay dung ca he 
thong than hoc chi dua tren khuc kinh van tai day cung voi nhung thong tin tuong tu tu nhung 
phan Kinh Thanh roi rat. Neu su hieu biet nay can thiet cho chung ta thi Due Chua Troi da bay to 
no mot each ro rang hon, day du hon roi. Rieng ca nhan toi tin rang y nghia cua cum tu tren la chi 
den ca cac thien su Ian con nguoi boi vi: 

1 . Trong Cuu Uoc each dung thich hop cum tu "cac con trai cua Due Chua Troi" la de chi cac 
thien su, mac du khong phai la khong co ngoai le. 

2. Ban Septuagint (Alexandrian) vao cuoi the ky thu nhat truoc Chua da dich "cac con trai cua 
Due Chua Troi" la "cac thien su cua Due Chua Troi" 

3. Quyen sach (mao danh) I He-noc thuoc the loai van chuong (co the duoc viet vao khoang 
nam 200 truoc Chua) thi trinh bay rat cu the rang cum tu tren am chi den cac thien su (xem 
cac chuong 6-7) 

4. Moi lien ket than hoc giua II Phi-e-ro 2 va Giu-de ve nhung thien su da pham toi va khong 
gift thu bac. Theo toi biet doi voi mot so nguoi dieu nay duong nhu mau thuan voi Ma-thi-o 
22:30. Cac thien su nay khong o tren troi hay duoi dat nhung bi giam gift trong mot noi dac 
biet {Tartarus). 

5. Toi nghi rang mot ly do ma nhieu su kien trong Sang the Ky 1-11 (nhu cau chuyen sang tao, 
nude lut, thien su lay vo loai nguoi) cung xuat hien mot each tuong tu trong nhieu nen van 
hoa khac la boi vi trong giai doan do tat ca loai nguoi o chung voi nhau va cung co chung 
mot so hieu biet ve Due Gie-ho-va. Nhung sau su tan lac tai thap Ba-ben, su hieu biet nay bi 
sai lac va bien doi de tro nen thich nghi voi khuon mau da than. Co mot vi du cho dieu nay la 
tft than thoai Hy lap voi cau chuyen nhftng nguoi khong 16 nua nguoi, nua sieu nhan duoc 
goi la Titans bi giam cam tai Tartarus cung mot chft duoc dung trong Kinh Thanh (xem II 
Phi-e-ro 2) de chi noi giam gift nhftng thien su khong gift thu bac. Trong than hoc cua cac tu 
si Do Thai Giao, Hades duoc chia thanh khu danh cho nguoi cong chinh (thien dang) va khu 
danh cho ke gian ac {Tartarus). 



a 

NASB "ke khong gifr cho cua rieng minh" 



110 



NKJV "ke khong giu cho thich hop" 

NRSV "ke khong giu dia vi cua minh" 

TEV "ke khong a" trong gioi han cua tham quyen" 

NJB "ke khong giu tham quyen da co" 

Day la mot each choi chu tren dong tu "giu" trong cau 6. Nhung thien su khong giu cho cua ho o 
(B0NG TINH TU" CHU DONG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE PARTICIPLE)), do do Due Chua 
Troi giam ho trong nguc cho den ngay phan xet (CHI DINH CHU D0NG THI HOAN THANH 
(PERFECT ACTIVE INDICATIVE)). Nhung thien su da vi pham y chi cua Due Chua Troi phai doi dien 
voi ca su trung phat tam thdi (trong doi nay) va vinh vien (coi doi doi) giong nhu nhung nguoi phan loan 
trong dan Y-so-ra-en trong thoi ky luu lac trong dong vang cung nhu dan cu S6-dom va G6-mo-ro. Chu 
"cho, dia vi" trong tieng Hy lap la arche, co nghia la "su khoi dau" hay la "nguon goc" cua mot dieu gi 
do. 

1 . Su khoi dau trong thu tu cua su sang tao (xem Giang 1 : 1 ; I Giang 1:1) 

2. Su khoi dau cua Phuc am (xem Mac 1:1; Phi-lip 4: 15) 

3 . Nhung nhan chung dau tien (xem Lu-ca 1 :2) 

4. Nhung dau hieu khoi dau (cac phep la, xem Giang 2:11) 

5 . Cac nguyen tac ban dau (xem He-bo-ro 5:12) 

6. Khoi dau cua su bao dam hay tin cay (xem He4oo-ro 3:14) 

No duoc dung de chi "su cai tri" hay "cam quyen" 

1 . Cua nhung quan chuc con nguoi 

a. Lu-ca 12:11 

b. Lu-ca 20:20 

c. R6-ma 13:3; Tit 3:1 

2. Cua nhung thien su cai tri 

a. R6-ma 8:38 

b. IC6-rinh-to 15:24 

c. E-phe-so 1:21; 3:10; 6:10 

d. C6-16-se 1:16; 2:10,15 

Cac giao su gia nay xem thuong moi quyen hanh tren troi, duoi dat. Ho la nhung song theo chu nghia 
khoai lac chong uy quyen. Ho dat chinh minh va tham vong cua minh la so mot hon ca Due Chua Troi, 
cac thien su, cac bac cam quyen xa hoi va nhung lanh dao Hoi Thanh. 

H 

NASB "nhung bo noi cf thich hop" 

NKJV "nhung roi bo noi ho cf" 

NRSV "nhung roi bo noi d" thich hcrp" 

TEV "nhung bo cho d" cua ho" 

NJB "nhung roi bo" cho da dinh cua ho" 

Nhung thien su nay roi bo cho o tren thien dang cua ho va xuong tran gian. Diem nay rat phu hop voi 
each giai nghia nhung thien su trong Sang the Ky 6: 1-4. Hanh dong nay co y dinh khuoc tu y chi va tham 
quyen cua Due Chua Troi. 

H "dung day xich ho" Nghia den cua chu nay la "nhung xieng xich." Trong I He-noc, nhung thien su bi 
xich con trong Khai huyen 20:1-2 thi Satan bi troi lai bang mot each xich Ion. Chu "doi doi" con co y 
nghia "manh me", "tuong xung", "chac chan" chu khong co nghia la vinh vien, boi vi nhung thien su nay 
chi bi giu cho den ngay doan xet, khi ma nhung each thuc giam giu khac se duoc su dung (xem Khai 
huyen 20:10,14-15). Y cua loi van la, co mot so dang bi giam cam de gioi han, kiem soat nhung hoat 
dong toi ac cua chung. 



Ill 



H "trong noi toi tam" Chu Tartarus (khong dugc dung trong Giu-de nhung xuat hien trong II Phi-e-ra 
2:4) dugc su dung trong than thoai Hy lap chi noi giam giu cua Titans, nhung ten khong 16 nua than, nua 
nguoi. Chi tiet nay thich hop voi each giai nghia chi cac thien su trong Sang the Ky 6. I He-noc mo ta cho 
o moi cua nhung thien su noi loan nay la su tarn toi doi doi (xem I He-noc 10:5,12), that la su doi nghich 
hoan toan voi vinh hien thien dang. Cac tu si Do Thai Giao chia Sheol thanh "thien dang" (noi danh cho 
nguoi cong chinh) va Tartarus (noi danh cho nguoi gian ac). Chu "vuc sau" (xem Lu-ca 8:3, Khai huyen 
9:1; 11:7; 20:3) la tu dong nghia voi nhung hinhbong cua su tarn toi trong cau 13b. 

H "ngay Ion" Day la mot each khac de de cap den Ngay Phan Xet, la ngay ma Due Chua Troi se bat moi 
tao vat co y thiic phai nhan lanh trach nhiem ve mon qua su song (xem Phi -lip 2:10-11; E-sai 45:23; Ro- 
ma 14:10-12). 

cau 7 "S6-dom va Go-mo-ro"" Day la dan chung thu ba cua Cuu Uoc ve su phan loan co lien he den 
nhung hanh vi tinh due khong dung voi hon nhan do Due Chua Troi sap dat da dugc bay to 

1 . Su tho lay than sinh san cua dan Ca-na-an tai Si-tim (xem Dan so Ky 25) 

2. Nhung toan tinh cua cac thien su lam pha tron cac thu bac cua su sang tao (xem Sang the Ky 6: 1- 
4; II Phi-e-ro 2:4) 

3. Nhung hanh vi tinh due dong tinh cua dan S6-dom va G6-mo-ro doi voi cac thien su (xem Sang 
the Ky 19; II Phi-e-ro 2:6) 



CHU DE DAC BIET: DONG TINH LUYEN AI 

Sue ep van hoa nang ne cua xa hoi hien dai khien chap nhan dong tinh luyen ai nhu mot loi song 
thich hop khac. Kinh thanh len an no nhu mot loi song huy hoai, di ra khoi y chi cua Due Chua Troi 
trong su sang tao cua Ngai. 

1 . No vi pham mang linh trong Sang-the-ky 1 la hay sanh san va them nhieu 

2. No phan anh loi tho phugng va van hoa ngoai giao (Le-vi-ky 18:22; 20:13; R6-ma 1:26-27; va 
Giu-de 7). 

3. No bay to mot su doc lap khoi Due Chua Troi, lay ban than lam trung tam (I C6-rinh-to 6:9-10) 
Tuy nhien, truoc khi toi roi de tai nay, toi xin khang dinh tinh yeu thuong va su tha thu cua Due 
Chua Troi cho tat ca nhung con nguoi noi loan. Co doc nhan khong co quyen cu xu each ghen ghet 
hay len minh doi voi toi loi nay, dac biet la khi chiing ta thay ro rang la moi nguoi deu pham toi. Su 
cau thay, quan tam, loi chung, va tam long thuong xot co ket qua nhieu hon thay cho nhung loi ket 
toi day cong kich. Loi Chua va Thanh Linh cua Ngai se lam cong viec cao trach neu chung ta de 
Ngai lam viec. Tat ca nhung toi loi ve tinh due, khong chi la toi nay, deu la mot su gom ghiec o 
truoc mat Chua va deu dan den su phan xet. Tinh due la mot mon qua cua Chua cho su hanh phuc, 
sung suong cua con nguoi va cho mot xa hoi on dinh. Tuy nhien su thoi thuc manh me, dugc Chua 
ban cho nay thuong bien thanh mot loi song lay ban than lam trung tam, tim kiem su khoai lac va 
muon dugc nhieu hon bat ke gia nao (R6-ma 8:1-8; Ga-la-ti 6:7-8). 



H "cung cac thanh Ian can" Nhung thanh pho nay dugc ke ten trong Phuc-truyen Luat-le Ky 29:23. 

H "cung mot each" Day la dang DOI CACH (ACCUSATIVE) lien he ve ngu phap voi cac thien su 
(xem cau 6), chu khong phai la "cac thanh Ian can." Da co su phong doan rang tai day Giu-de dung nhung 
minh hoa tu Cuu Uoc boi vi nhu cac thien su lay vg trong Sang the Ky 6, thi tai day nhung nguoi nam co 
gang chiem doat cac thien su (xem Sang the Ky 18:22; 19:1). Neu dung vay, thi day se lai la mot dan 
chung nua cua toan tinh pha tron cac thu bac cua su sang tao. Tuy nhien, theo toi thi duong nhu nhung 
dan cu cua S6-dom khong biet day la nhung thien su ma chi nghi rang ho la dan ong (xem Sang the Ky 
18:22). 



112 



H "cflng buong theo sir dam due va sac la" Chi tiet nay de dan chiing cho "loai xac thit khac 
(heteros)" Diem nay duong nhu lien he den ca hai (1) nhung thien su va nhung phu nu theo nhu 
Josephus trong Antiquities ofthe Jews 1:3:1 va (2) tinh due dong tinh (xem R6-ma 1:26-27) qua pho bien 
trong vung S6-dom. 

H "thi da chiu hinh phat bang lira doi doi, lam guwng de truox mat chiing ta." Giu-de su dung 
nhung vi du tu Cuu Uoc nay nhu mot loi canh bao ro rang voi nhung doc gia cua ong. Can phai can trong 
truoc su lam dung tinh due cua bat ky ai. 

Tan Uoc noi ro ve su hinh phat doi doi (xem Ma-thi-o 25:41,46; II Te-sa-16-ni-ca 2:8-9; Khai huyen 
19:20; 20:11,14-15; 21:28; cung nhu I He-noc 54:1). Chu de nay that kho phan tich boi vi Kinh Thanh 
khong cung cap nhieu thong tin ve thien dang hay dia nguc. Kinh Thanh xac nhan tinh thuc huu cua 
chiing, nhung khong tiet 16 nhung thong tin cu the va thuong hay mo ta chiing bang ngon ngu hinh bong, 
an du. Due Chua Giexu sir dung hinh anh "thung lung cua cac con trai Hinnom," o phia nam cua Gie-ru- 
sa-lem bi dan Y-so-ra-en duoi thdi Ma-na-se dung lam noi tho phuong M6-16ch, la than lira cua dan Ca- 
na-an bang each dang hien nhung tre em lam sinh te. Do xau ho va hoi tiec ve viec du phan trong tap tuc 
nay, nguoi Do thai da bien dia diem nay thanh bai rac cua Gie-ru-sa-lem. Nhung an du cua Due Chiia 
Gie-xu ve lira, khoi va sau bo den tir dia danh nay, Gehenna. 

Day la noi cua sir hinh phat khong duoc tao ra cho con nguoi nhung la cho cac thien sir noi loan (xem 
Ma-thi-o 25:41). Dieu ac o moi tarn mire deu se bi xoa di va tach biet xa khoi tao vat cua Due Chua Troi. 
Dia nguc la each thuc cua Kinh Thanh mo ta sir chia each vinh vien nay. 

Truoc khi toi roi chu de nay, toi muon dien ta noi kho tam cua toi khi toi tiep can voi chu de nay. Day 
la sir kho nan duy nhat trong Kinh Thanh ma khong the cuu chuoc. Day khong phai la y muon cua Due 
Chua Troi cho bat ky ai. No la hau qua cua sir noi loan lien tuc co chu y cua ca loai nguoi va thien su. No 
la vet thuong ri mau khong bao gio lanh trong tam long cua Due Chua Troi! Due Chua Troi san long ban 
cho y chi tu do ma trong so cac tao vat cua Ngai lai gat lay nhung dau don, hu mat doi doi. 

Bo giai kinh The Jerome Biblical Commentary, quyen II, trang 379 cho thay sir mo ta cua Giu-de ve 
sir trung phat cua nhung thien su nay la rat giong voi I He-noc 10:4-6,11,13; 12:4; 15:3; 19:1. Dieu nay 
duong nhu xac nhan sir quen thuoc cua Giu-de voi tac pham thuoc the loai van chuong tan the trong thoi 
ky sau Cuu Uac, truoc Tan Uoc nay. 



BAN NASB: cac cau 8-13 

8 Nhimg ma chiing no cflng nhir vay, trong giac mo" mang lam 6 ue xac thit minh, khinh de 
quyen phep rat cao va noi hon cac dang ton trong. 9 Va, khi chinh minh thien sir trudng Mi-chen 
chong vdi ma qui gianh xac M6i-se, con chang dam lay ldi nhiec moc ma doan phat; nguoi chi 
noi rang: Cau Chua phat nguoi! 10 Song nhung ke nay, he deu gi khong biet thi khinh de het; va 
moi dieu chiing no tu nhien ma biet cflng nhu con thii vat vo tri, thi dung ma lam hu minh. u 
Khon nan thay cho chiing no, vi da theo ducrng cua Ca-in, lay long tham loi ma gieo minh vao sir 
sai lac cua Ba-la-am; va bi hu mat ve sir phan nghich cua Cff-re. 12 Nhfrng ke do la dau vit trong 
dam tiec anh em, nhu nguoi chan chien chi tuotig nuoi minh cho no ne, khong lo so" gi; nhu dam 
may khong nude, theo gio dua di day di do, nhu cay tan mua thu, khong co trai, hai Ian diet, 
troc len but re; 13 nhu song cuong dudi bien, soi bot 6 ue cua minh; nhu sao di lac, sir toi tam mu 
mit da danh cho chiing no doi doi! 



cau 8 "cflng mot each nhu vay" Cac giao su gia trong thoi cua Giu-de co nhung diem tuong tu voi 
nhung ke noi loan doi xua. Ban chat giong nhau nhung cu the ra sao thi khong duoc noi den. 

H "chiing no" Day la each Giu-de am chi den nhung giao su gia da xam nhap vao Hoi Thanh (xem cac 
cau 8,10,12,14,16,19). 

113 



H "trong giac mff mang" Chu nay dugc su dung cho cac tien tri gia trong Cuu Uoc (xem Phuc-truyen 
Luat-le Ky 13:1-5; Gie-re-mi 23:25-32), la nhung nguoi xung minh nhan dugc nhung khai tugng dac biet 
tu Due Chua Troi (xem C6-16-se 2:18). 

H "lam 6 ue xac thit minh" Day la each dung theo nghia an du cua chu "vet da". Tai day ro rang co mot 
khia canh vo dao due trong su giang day hay la each song cua ho. Tat ca nhung vi du tu Cuu Uoc nay deu 
lien quan den mot hinh thuc cuatoi loi tinh due (xem II Ti-mo-the 3: Iff; II Phi-e-ro 2). 

H "khinh de quyen phep rat cao va noi hon cac dang ton trong." Co ba dac tinh cua nhung ke nay: 

1 . "Lam 6 ue than the" 

2 . "Khuoc tu tham quyen" (theo ban NASB, NKJV, NRSV) 
"Khinh thuong tham quyen cua Due Chua Troi" (ban TEV) 
"Bat chap tham quyen" (ban NJB) 

3 . "Mang nhiec su cao trong linh thieng" (NASB) 
"Rua sa nhung bac cao trong" (NKJV) 

"Phi bang nhung bac thanh" (NRSV) 
"Lang ma nhung bac cao trong tren cao" (TEV) 
"chui rua Dang vinh hien" (NJB) 
Hien nhien dac tinh thu nhat lien he voi nhung toi loi dam due, nhung con dac tinh thu hai va ba thi 
sao? Dac tinh thu hai am chi den "khuoc tu tham quyen" dugc giai nghia theo hai each: 

1. Chu "tham quyen" trong tieng Hy lap la kurioteta, co lien he voi chu "Chua" (kurios), do do mot 
so nguoi lien ket su khuoc tu nay (du rang o dang dong tu co mot so khac biet) voi su khuoc tu 
Due Chua Gie-xu trong cau 4. 

2. Chu "tham quyen" trong tieng Hy lap la kurioteta, lien he voi chu kuriotes, dugc su dung trong II 
Phi-e-ro 2: 10 (xem E-phe-so 1:21; C6-16-se 1:16) de am chi den cac thien su. 

Trong van mach tai day duong nhu la am chi den cac thien su, do do each giai thich thu hai thich hgp 
hon. 

Dac tinh thu ba su dung chu "vinh hien" (kabod), dung de chi ve Due Chua Troi (xem cac cau 24,25; 
II Phi-e-ro 1:3,17; 3:18) cung voi moi vat co lien he voi Ngai, dac biet la trong thien dang hay coi tuong 
lai. Trong tnrong hop nay, Giu-de dang su dung khai niem Cuu l/ac nay dugc phat trien trong thoi ky 
gitia hai giao uoc de chi nhung thien than, bac quyen nang, cam quyen. 

Tham chi cho nay co the am chi den su khuoc tu Luat phap Cuu Uoc, boi vi nhung nguoi Do Thai tin 
rang cac thien su lam su gia trung gian cho Due Gie-ho-va khi Ngai ban Luat phap cho M6i-se tren nui 
Si-na-i (xem C6ng-vu cac Su-do 7:35). 

Dieu trong mach van de cap la loi song "vugt rao" cua cac giao su gia trong lanh vuc dao due va 
tham quyen. 

cau 9 "Mi-chen" Ten goi nay trong tieng He-bo-ro co nghia la "giong nhu Due Chua Troi" (xem Da-ni- 
en 10: 13; 21; 12: 1). Day la thien su bao ho dan Y-so-ra-en theo nhu loi van Phuc-truyen Luat-le Ky 32:8 
thuoc ban dich Septuagint. 

H "thien sir truing" Trong ca Tan Uoc, chu nay chi dugc su dung tai day va trong I Te-sa-16-ni-ca 4: 16. 
Trong Cuu Uoc, no am chi den mot thien su cua mot dat nude (xem Da-ni-en 10:13,21; 12:1). Duong 
nhu co nhieu thu bac thien su voi quyen hanh khac nhau (xem R6-ma 8:38-39; E-phe-so 4:21; C6-16-se 
1:16). Nhung cac chi tiet nay khong bao gio dugc de cap chi tiet hay dugc dinh nghia trong Kinh Thanh. 
Can phai can trong truoc su to mo doi voi nhung khuc kinh van khong ro rang va nhung cuon tieu thuyet 
duong dai. 

H "chong voi ma qui gianh xac M6i-se" Dieu nay lien he voi cai chet va su chon cat cua M6i-se tren 
nui Ne-bo (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 34:6). Chi tiet lien he den xac cua M6i-se (theo loi truyen khau 

114 



cua Do Thai Giao chu khong phai tu Kinh Thanh) bi ma quy chiem giu boi vi M6i-se da pham toi khi ong 
giet nguoi E-dip-to (xem Xuat E-dip-to Ky 2: 12). Duong nhu thien su truong Mi-chen duoc Due Gie-ho- 
va sai phai de thu nhat phan xac con lai cua M6i-se, nhung da bi can tro boi nhung quyen luc cac linh (la 
ma quy, tham khao Giop 1-2). Diem nay duong nhu tuong xung voi II Phi-e-ro 2:11. 

H "Cau Chua phat nguoi!" Day cung chinh la cum tu ma thien su cua Due Chua Troi noi voi ma quy 
trong Xa-cha-ri 3:2. No cung co the la trich dan tu quyen sach (khong phai kinh dien) Sir thang thien cua 
Moi-se, duoc viet vao khoang the ky thu nhat. Chung ta chi duoc biet ve quyen sach nay tu mot manh rdi 
cua mot ban dich trong tieng Latin ve sau cung voi nhung trich dan cua Clement of Alexandria, Origen, 
va Didymus. Chi tiet nay duoc dung de bay to su ton trong cua thien su truong Mi-chen voi dia vi cua ma 
quy (duoc ke voi cac con trai cua Due Chua Troi trong Giop 2, duoc dung o ben phai thien su cua Due 
Chua Troi trong Xa-cha-ri 3:1). Chi tiet nay hoan toan khac biet voi nhung binh luan cua cac giao su gia 
ve tham quyen cua cac thien su. Chu "Chua" tai day am chi den Due Gie-ho-va, trong khi o nhung cho 
khac trong sach Giu-de thi am chi den Due Chua Gie-xu. 

cau 10 Day la mot cau kho hieu. No tuong xung voi II Phi-e-ro 2: 12. Cau 10 la su tuong phan voi each 
thien su truong Mi-chen su dung tham quyen trong cau 9. 

1 . Nhung dieu gi ho khong biet thi ho mang nhiec (hay bang bo, nguyen rua) 

2. Nhung gi ho biet thi ho chi biet giong nhu nhung thu vat khong ly tri 

3 . Nhung gi ho biet thi se huy diet (hay lam hu hoai) ho 

Nhung ban nang giong nhu thu vat cua ho ve su dam due, toi loi va noi loan (xem II Phi-e-ro 2:13- 
14) roi se huy diet ho (xem Phi-lip 3:19). That tham thuong khi chinh dieu duoc goi la tri thuc chuyen sau 
cua ho cung la dieu dan ho den su tan lui. 

cau 11 Cau nay lai la mot minh hoa ve each Giu-de su dung nhung bo ba (Ca-in, Ba-la-am, Co-re). No 
duoc sap xep theo khuon mau tien tri trong Cuu l/oc cua mot bai ai ca tang le (xem E-sai 5 ; Ha-ba-ciic 2) 
hay la mot loi the nguyen (xem Phuc-truyen Luat-le Ky 27: 15-26). Su huy diet cua ho la chac chan! Ho 
da cho phep nhung su ghen ty, tham lam, nhuc due, ham muon cua chinh minh nam quyen de huy diet ho 
(con nhung su day do cua ho thi lai huy hoai nhung nguoi khac, xem Gia-co 3:1). 

H "Ca-in" Cau chuyen Ca-in ghen ty voi A-ben roi sat hai duoc ghi lai trong Sang the Ky 4. Cac tu si Do 
Thai Giao dung Ca-in trong Sang The Ky 4:7 nhu la mot dai dien cho nhung nguoi nghi ngo, xac thit, vo 
tin (trong bo Jerusalem Tar gum). Phi -16 su dung Ca-in nhu mot dan chung cho thai do tu cho minh la 
trung tarn. 

H "Ba-la-am" Cau chuyen ve Ba-la-am, mot tien tri cua Due Gie-ho-va, duoc ghi trong Dan so Ky 22- 
25; 31:8,16. Ba-la-am la mau nguoi thuoc cac tien tri voi tu tuong huong ve the gian da dan dan Y-so-ra- 
en vao su tho lay than sinh san giong nhu cac giao su gia loi dung nhung tin huu de dua tinh due vao cho 
sai trat. 

H "Co-re" Toi loi cua Co-re la noi loan chong lai bac cam quyen duoc Due Chua Troi chi dinh la A-ron 
va M6i-se (xem Dan so Ky 16: 1-35). 

cac cau 12-13 Giu-de mo ta cac giao su gia nay nhu la 

1 . Nhung dai da ngam (chi nhung su nguy hai khong thay duoc) 

2. Nhung dam may khong co nude (chi co hua hen nhung khong hoan thanh) 

3 . Nhung cay khong ket qua (chi co hua hen nhung khong hoan thanh) 

4. Nhung con song du ton (hon loan cung voi nhung do nat) 

5 . Nhung vi sao lac loi (an du chi toi loi va su sai lam) 

I He-noc 2: 1-5:4 co the phan anh lai Dan so Ky 2-5, mo ta Due Chua Troi lam ra tao vat co trat tu (thu 
bac). Giu-de dung nhung vi du ve tao vat co thu bac da khong hoan thanh nhiem vu cua chung. 

115 



CHU DE DAC BIET: SlTBOI DAO (APHISTEMI) 

Chu Hy lap aphistemi la chu co nhieu nghia. Tuy nhien, chu "apostasy" trong Anh ngu xuat phat 
tu chu Hy lap tren va lam cho nhung doc gia hien dai co dinh kien voi each dung chu nay. Van mach 
luon luon la chia khoa de hieu nghia cua no chu khong phai la dinh nghia co san. 

Day la tu ghep giua gioi tu apo, co nghia la "khoi" hay "ra khoi" voi histemi co nghia la "ngoi," 
"dung," hay la "sua chua." Luu y nhung each su dung khong theo nghia than hoc nhu sau: 

1 . Lay ra khoi theo phuong dien vat chat 

a. Khoi Den tho, Lu-ca 2:37 

b . Lay ra khoi nha, Mac 13:34 

c. Lay ra khoi mot nguoi, Mac 12:12; 14:50; C6ng-vu cac Su-do 5:38 

d. Rut khoi mpi sir, Ma-thi-o 19:27,29 

2. Rut lui ve phuong dien chinh tri, C6ng-vu cac Su-do 5:37 

3. Rakhoi ve lien he, C6ng-vu cac Sii-do 5:38; 15:38; 19:9; 22:29 

4. Ra khoi theo phap ly (ly di), Phuc-truyen Luat-le Ky 24:1,3 (LXX) va Tan l/oc, Ma-thi-o 
5:31; 19:7; Mac 10:4; I C6-rinh-to 7:11 

5 . X6a no, Ma-thi-o 1 8 : 24 

6. Bay to su khong quan tam bang each lanh di, Ma-thi-o 4:20; 22:27; Giang 4:28; 16:32 

7. Bay to su quan tam bang each khong tranh mat, Giang 8:29; 14:18 

8. Chophep,thuanhan, Ma-thi-o 13:30; 19:14; Mac 14:6; Lu-ca 13:8 

Trong y nghia than hoc, dong tu nay cung co each su dung rong rai bao quit: 

1. Huy, tha thu trach nhiem toi loi, theo Xuat E-dip-to Ky 32:32 (ban Septuagint); Dan so Ky 
14: 19; Giop 42: 10 va Tan l/oc, Ma-thi-o 6: 12,14-15; Mac 1 1:25-26 

2. Gift minh khoi pham toi, II Ti-mo-the 2:19 

3 . Tho o bang each tranh ne 

a. Luat phap, Ma-thi-o 23:23; C6ng-vu cac Su-do 21:21 

b. Due tin, E-xe-chi-en 20:8 (LXX ); Lu-ca 8: 13; II Te-sa-16-ni-ca 2:3; I Ti-mo-the 4:1; He- 
bo-ro 3:12 

Nhung tin huu hien dai thac mac ve nhieu cau hoi than hoc ma cac tac gia Tan Uoc da khong he nghi 
den. Mot trong nhting diem nay lien he den xu huong hien dai tach roi due tin khoi su thanh tin. Co 
nhieu nhan vat trong Kinh Thanh lien he voi dan su cua Due Chua Troi va co chuyen xay ra. 

I. Cuu Uoc 

A. Co-re, Dan so Ky 16 

B. Cac con trai cua E-li, I Sa-mu-en 2, 4 

C. Sau-lo, I Sa-mu-en 11-31 

D. Cac tien tri gia (nhting thi vu) 

1 . Phuc-truyen Luat-le Ky 1 3 : 1 -5 1 8 : 1 9-22 

2. Gie-re-mi 28 

3. E-xe-chi-en 13:1-7 

E. Cac nti tien tri gia 

1. E-xe-chi-en 13:17 

2. Ne-he-mi6:14 

F. Cac nguoi lanh dao gian ac cua dan Y-so-ra-en 

1. Gie-re-mi 5:30-31; 8:1-2; 23:1-4 

2. E-xe-chi-en 22:23-31 

3. Mi-che 3:5-12 

II. Tan Uoc 

A. Chu Hy lap nay co nghia den la boi dao, bo dao. Ca Tan Uoc va Cuu Uoc deu xac nhan toi 

116 



loi gia tang manh me va sir giang day sai lac day day truoc khi Chua tro lai tran gian Ian thu 
hai (xem Ma-thi-a 24:24; Mac 13:22; C6ng-vu cac Su-do 20:29,30; II Te-sa-16-ni-ca 2:3,9- 
12; II Ti-mo-the 4:4). Chu Hy lap nay co the dien dat nhung lai phan cua Due Chua Gie-xu 
trong an du ve nhung loai dat theo Lu-ca 8:13. Cac giao su gia nay ro rang khong phai la Co 
Doc Nhan, nhung tu trong vong nhung Co Doc Mian (xem C6ng-vu cac Su-do 20:29-30; I 
Giang 2:19). Ho lai co the dan du va thu phuc nhung tin huu chan that nhung chua truong 
thanh (xem He-bo-ro 3:12). 

Day la cau hoi than hoc: co bao gio cac giao su gia nay tung la nguoi tin dao? Day la cau 
hoi kho tra loi boi vi da co cac giao su gia o trong nhung Hoi Thanh dia phuong (xem I 
Giang 2:18-19). Thuong thi truyen thong than hoc hay he phai cua chiing ta giai dap cau hoi 
nay ma khong tra cuu den nhung khiic Kinh Thanh cu the (ngoai tru phuong phap trung dan 
bang chung ban van bang viec trich dan mot cau Kinh Thanh ma khong xet den van mach de 
bao ve quan diem thien kien ca nhan). 

B. Due tin chi la o ben ngoai (trong long khong co) 

1 . Giu-da, Giang 17:12 

2. Thuat si Si-mon, C6ng-vu cac Su-do 8 

3. Nhung nguoi duoc de cap trong Ma-thi-o 7:21-23 

4. Nhung nguoi duoc de cap trong Ma-thi-o 13: 1-23; Mac 4: 1-12; Lu-ca 8:4-10 

5 . Nhung nguoi Do Thai trong Giang 8:31-59 

6. A-lec-xan-do va Hy-me-ne, I Ti-mo-the 1 : 19-20 

7. Nhung nguoi duoc de cap trong I Ti-mo-the 6:21 

8. Hy-me-ne va Phi-let, II Ti-mo-the 2: 16-18 

9. De-ma, II Ti-mo-the 4:10 

10. Cac tin huu be ngoai, He-bo-ro 3:10-16 

11. Cac giao su gia, II Phi-e-ro 2: 19-21; Giu-de 12-19 

12. Antichrists, I Giang 2:18-19 

C. Due tin khong ket qua 

1. Ma-thi-o 7: 13-23 

2. I C6-rinh-to 3:10-15 

3. II Phi-e-ro 1:8-11 

Chung ta it khi nghi ve nhung doan kinh van nay boi vi he thong than hoc cua chung ta (Calvinism, 
Arminianism, v.v.) chi dinh cho cau giai dap da duoc an dinh. Xin dung co thanh kien voi toi khi toi 
neu ra chu de nay. Dieu toi chii trong la phuong phap giai nghia Kinh Thanh thich hop. Chung ta can 
phai de Kinh Thanh phan voi chiing ta va dung co gang ep no vao cai khuon than hoc da co san. Dieu 
nay thuong gay soc va kho chiu boi vi than hoc cua chung ta dua theo he phai, van hoa hay la tu lien 
he (cha me, ban be, muc su) nhung lai khong can cii vao Kinh Thanh. Mot so nguoi o trong vong dan 
su cua Due Chua Troi nhung lai khong phai thuoc ve dan su cua Due Chua Troi (xem R6-ma 9:6). 



a 

NASB "nhfrng dai da ngam" 
NKJV "nhfrngvet" 
NRSV "nhung ti vet" 
TEV "nhfrng vet do 1 " 
NJB "mot sy nguy hiem" 

Chu Hy lap spilas co hai y nghia khac biet. 

1 . "Nhung dai da ngam" la y nghia xua tu trong van chuong Hy lap (chi nhung hiem nguy khong 
thay, khong biet truoc) 

117 



2. Ve sau chu nay co them nghia "nhung vet da", "nhung nhuoc diem", "nhung thieu sot" (xem E- 
phe-so 5:27; Gia-ca 3:6; II Phi-e-ra 2: 13; Giu-de 23). 

Trong van mach tai day thi y nghia thu nhat thich hop hon. Trong ban dich NASB va NRSV co phan 
phu chu ve y nghia thu hai "nhung dai da ngam"; chu nay cung duoc dung trong Tan Uoc theo nghia 
"nhung vet do" (xem II Phi-e-ro 2: 13). 

H "dam tiec anh em" Tai day chi den bua an thong cong trong Hoi Thanh ban dau (xem I C6-rinh-to 
1 1: 17-22). II Phi-e-ro 2: 13-14 cho biet cac giao su gia buong minh trong sir dam due ngay ca trong bua 
an thong cong va Le Tiec Thanh. 

H "chi tir&ng nuoi minh" Cum tir nay co nghia la "tu chan chinh ho" (xem E-xe-chi-en 34:2,8-10), boi 
dong co la long tham due chu khong tu tinh yeu danh cho Due Chua Troi. Day la cot yeu cua toi loi — doc 
lap tach khoi Due Chua Troi, tach khoi tinh yeu thuong va y chi cua Ngai danh cho con nguoi. Tinh yeu 
thuong cua Due Chua Troi la danh cho cong dong, cho tat ca moi nguoi. Tinh yeu cua nhan loai sa nga la 
huong den cho chinh minh; "cai gi la cua toi, danh cho toi?" Do la tinh yeu dinh huong ve chinh minh, 
tim kiem chinh minh, lay minh lam trung tam. 

H "nhir dam may khong nirdc. . . nhir cay tan mua thu, khong co trai" Day la nhung thi du chu trong 
vao viec hua hen mot dieu gi do nhung khong thuc hien duoc — khong co nude, khong ket qua! Cac giao 
su gia tuyen bo nhieu loi tuyen xung trong rong (xem II Phi-e-ro 2:17). 

H "hai Ian chet" Day co the la (1) mot vi du chi co su song thuoc the be ngoai, nhung trong thuc te thi la 
chet tam linh; (2) mot dan chung ve su chet thu hai trong Khai huyen 20: 14; hay la (3) khong ket qua va 
bi nho re, do do chet hai Ian. 

H "troc len but re" Ban dich TEV va NJB ket hop hai hinh anh mo ta tren trong moi lien he voi vi du so 
sanh voi cay coi. Ban dich NJB dung cum tu "giong nhu cay mua thu, kho heo, troc re va chet hai Ian." 

cau 13 "nhir song cuong dudi bien, soi bot 6 ue cua minh" Chi tiet nay duong nhu am chi den nhung 
manh vo bi song lua len bo sau con bao (xem E-sai 57:20). Tuy nhien y nghia an du cu the theo van mach 
tai day khong ro rang chinh xac (xem Phi-lip 3:19). 

H "nhu sao di lac" Dieu nay am chi den nhung den nhung vi sao bang hay nhung tinh tu khong di 
chuyen theo nhung quy dao thong thuong cua chom sao. Do do no tro thanh an du chi su lac loi hay su 
hay thay doi, that thuong. Trong sach I He-noc, hinh anh an du nay lien he voi bay thien su sa nga (xem I 
He-noc 18-21). 

H "su toi tam mu mit" Cum tu mo ta trong cuoi cau 13 co the phan anh cua cau 6 (xem II Phi-e-ro 
2:17b), am chi den su phan xet doi doi nhu "su toi tam mo mit" (xem I He-noc 10:4-5; 63:6; Due Chua 
Gie-xu cung sir dung den hinh anh su tam toi trong Ma-thi-o 8: 12; 22: 13; 25:30). 

H "da danh cho chung no doi doi" Tai day mot Ian nua, Giu-de dung mot trong nhung chu ong ua 
thich sir dung, "da giu" (xem tereo in cac cau 1,6,13,21 va phulasso trong cau 24). Day la dang CHI 
DINH THU DONG HOAN THANH (PERFECT PASSIVE INDICATIVE). THI (TENSE) va CACH 
(MOOD) cua cum tir nay am chi rang Due Chua Troi da giam giu ho trong sir tam toi tir trong qua khir va 
ho van con bi giam giu. 



BAN NASB: cac cau 14-16 

14 Ay ciing vi ho ma He-noc, la to bay doi ke tir A-dam, da noi tien tri rang: 1S Nay, Chua 



118 



ngu den vol muon van thanh, dang phan xet moi nguoi, dang trach het thay nhung nguoi khong 
tin kinh ve moi viec khong tin kinh ho da pham, cung moi loi si ho ma ngiroi ke co toi khong tin 
kinh do da noi nghich cung Ngai. 16 Ay deu la nguoi ke hay lam bam, hay phan nan luon ve so 
phan minh, lam theo sir ham muon minh, mieng day nhung loi kieu cang, va vi loi ma ninh hot 
nguoi ta. 



cau 14 "He-noc" He-noc la mot nguoi duoc ghi trong gia pha o Sang the Ky doan 5 da cung di voi Due 
Gie-ho-va. Moi nguoi deu phai chet, nhung He-noc duoc dem di voi Due Chua Troi. Ong tro thanh mot 
dan chung cua hy vong va moi thong cong lien he mat thiet voi Due Chua Troi. Truoc the ky thu nhat 
truoc Chua, sach I He-noc (duoc ke vao the loai nguy kinh) la mot tac pham van chuong Do Thai theo the 
loai tan the duoc sang tac va tro thanh mot sach co anh huong trong vong nhung nguoi Do Thai va cac 
Co Doc Mian. Nguyen ban trong tieng He-bo-ro da bi that lac. Nhung gi ma cac doc gia hien dai co la 
ban dich tieng E-thi-6-pi co rat tre (nam 600 sau Chua) da duoc cac Co Doc Mian bien tap lai. Khi mot ai 
do doc ban dich dai trong tieng E-thi-6-pi nay thi se de nhan thay tai sao no rat pho bien: tac pham nay 
suy doan ve nhieu su kien da xay ra trong Cuu Uoc (nhu con Dai Hong Thuy) cung nhu nhung su kien 
trong tuong lai (ve thien dang, dia nguc). 

Giu-de, giong nhu da so nguoi Do Thai song trong the ky thu nhat, quen thuoc voi nhung tac pham 
nguy kinh thuoc the loai tan the. Viec ong su dung sach nay de minh hoa khong co nghia rang Giu-de cho 
rang no duoc linh cam. Tuy nhien, viec Giu-de su dung cum tu "da tien tri" (prophesied) co ve duong nhu 
ong xac nhan quyen sach nay co gia tri (co the tin duoc). Nan de nay chinh la nguyen nhan khien sach 
Giu-de gap nhieu kho khan, tro ngai de duoc xep vao loai sach kinh dien cua Tan l/oc. 

Phao-16 da trich dan bo giai kinh Midrash cua Do Thai Giao, nhung tai lieu khuyet danh cua Do Thai 
Giao thuoc thoi ky sau Cuu Uoc truoc Tan l/oc cung voi nhung nha tho Hy lap. Nhung dieu nay khong 
am chi nhung cai duoc chap nhan ma Phao-16 trich dan la duoc linh cam. Giu-de da co the su dung cum 
tu "da tien tri" khong theo y nghia la mot thuat ngu. 

Cum tu "bay doi" chi gia pha tu A-dam den He-noc theo nhu trong I He-noc 60:8; 93:3. Giu-de quen 
thuoc voi tac pham nay (He-noc). 

H "da noi tien tri" Giu-de co the xac nhan rang I He-noc la dung. 

cac cau 14-15 Cac cau nay la trich dan tu I He-noc 1:9, chi duoc tim thay trong nhung manh vun trong bo 
cac cuon Bien Chet. Day la mot each choi chu voi tu "vo than" (asebeia). Chu nay duoc dung trong I He- 
noc de am chi den su trung phat cac thien su trong Sang the Ky 6 (xem cac cau 15,16). Trich dan true tiep 
tu The Old Testament Pseudepigrapha quyen 1, bien tap boi James H. Charlesworth ve I He-noc 1:9 nhu 
sau: 

"Hay lang nghe, Ngai se den voi muoi trieu dang thanh de thi hanh su phan xet tren moi vat. Ngai 

se huy diet ke ac va khien trach moi loai xac thit ve moi dieu chiing da lam, nhung dieu ma nhung ke 

toi nhan va gian ac da pham chong nghich voi Ngai" (trang 13-14 ). 

Trong sach Giu-de co su thay doi y nghia cua nhung vi du trong Cuu Uoc va cac giao su gia trong 
Tan Uoc. Trong van mach tai day duong nhu am chi den nhung ta giao duong thoi bang each su dung 
thuat ngu cua I He-noc "bay doi tu A-dam" (xem I He-noc 60:8; 93:3). Du cho I He-noc xem nhu Sang 
the Ky 6 noi den viec lien he nhung thien su va phu nu loai nguoi thi khong co nghia dieu do dung. Co 
vai cho trong Kinh Thanh thi mo ho, khong ro rang, nhung le that chinh yeu cua ban van thi ro rang. 
Chung ta, nhung doc gia hien dai muon biet that cu the va chi tiet ve nhung de tai hoac van de ma su mac 
khai khong giai bay ro rang. Nhung de tai do khien chung ta thich thu nhung khong can thiet (co ich) cho 
su cuu roi va doi song tin kinh. 

H "voi muon van thanh" Cum tu nay am chi den vo so thien than hau viec xung quanh Due Gie-ho-va 
(xem Phuc-truyen Luat-le Ky 33:2; Da-ni-en 7:10; Giu-de 14). Trong trich dan tu I He-noc, chu "Chua" 
phai am chi den Due Gie-ho-va. Trong Tan Uoc, Due Chua Gie-xu thuong bao truoc rang Ngai se tro lai 



119 



trong dam may tu troi voi nhieu thien su (xem Ma-thi-a 16:27; 25:31; Mac 8:38; Lu-ca 9:26; II Te-sa-16- 
ni-ca 1:7). 

H "da noi nghich cung Ngai" Co ngudi thac mac rang cum tu nay co phai tu I He-noc hay khong, vi no 
lien he den nhung loi pham thuong chong nghich voi Due Gie-ho-va va trong mot muc do nao do no co 
lien he voi cum tu "khuoc tu tham quyen" trong cau 8. Mot so ban dich Anh ngu (NASB, NKJV, New 
Berkley Version) viet hoa dai tu nay la co y noi den Due Chiia Troi. Co the "nhung ke hay lam bam" 
trong cau 16 lien he den nhung loi cua dan Y-so-ra-en chong nghich Due Gie-ho-va va lanh dao ma Ngai 
da chon (M6i-se va A-ron) trong thoi ky luu lac trong dong vang. 

cau 16 "ke hay lam bam" Trong ban Septuagint cum tu nay noi den dan Y-so-ra-en nham mo ta ve thoi 
ky luu lac trong dong vang (Xuat E-dip-to Ky 15:24; 17:3; Dan so Ky 14:29). 
Giu-de mo ta tinh each cua cac giao su gia nay trong cac cau 12-13: 

1 . Nhung ke lam bam 

2. Xam xoi tim loi, sai pham 

3. Theo su dam due cua chinh minh (xem II Phi-e-ro 2:2,14,18; 3:3) 

4. An noi kieu ngao (xem II Phi-e-ro 2: 10,18) 

5. Dung loi ninh bo de tim tu loi ca nhan (ve tinh due, tien bac hay la chuc quyen xem II Phi-e-ro 
2:3). 

Nhting dac tinh nay khong chi co trong thoi ky Cuu Uoc hay Tan Uoc, nhung la hau qua cua su sa 
nga do chi chii trong den su doc lap (khoi Due Chua Troi) cung voi su tu do, quyen loi va quyen luc cua 
ca nhan. Khi nhung dac diem nay xuat hien trong gioi lanh dao cua Hoi Thanh thi anh huong cua ban chat 
A-dam va toi ac tro nen ro rang. 



BAN NASB: cac cau 17-23 

17 Nhimg anh em, la ke rat yeu dau, hay nhd lay nhfrng lcri ma cac sir do cua Due Chiia Jesus 
Christ chiing ta da noi trirox. 18 Cac sir do do noi vol anh em rang, trong cac thoi ky sau rot, se 
co may ngiroi hay nhao bang lam theo long ham muon khong tin kinh cua minh. 19 Ay chinh 
chiing no la ke gay nen phe dang, thuoc ve tanh xac thit, khong co Dire Thanh Linh. 20 H&i ke rat 
yeu dau, ve phan anh em, hay tu lap lay tren nen dire tin rat thanh cua minh, va nhon Dire 
Thanh Linh ma cau nguyen, 21 hay giir minh trong sir yeu men Dire Chiia Troi, va trong doi sir 
thucng xot cua Dire Chiia Jesus Christ chiing ta cho duox sir song doi doi. 22 Hay trach phat 
nhirng ke nay, la ke tru trir, 23 hay ciru vdt nhirng ke kia, rut ho ra khoi lira; con doi voi ke khac, 
hay co long thuffng Ian voi so", ghet ca den cai ao bi xac thit lam 6 ue. 



cau 17 "Nhung anh em, la ke rat yeu dau" Day la mot ly luan tuong phan manh me. 

H "hay nhd lay" Day la dang MENH LENH THU DONG (bien each) THI BAT DINH (AORIST 
PASSIVE (deponent) IMPERATIVE). Nhting tin huu duoc keu goi ghi nho nhung le that thuoc linh ma 
ho da nhan lanh qua cac loi day do (xem II Phi-e-ro 3:2) tu cac Su do, nhung nha giang dao sau do, 
nhung ngudi truyen giang Phuc am va cac giao su cung nhu nhung loi duoc viet thuoc loai kinh dien sau 
do (co the da co mot phan Tan Uoc duoc duoc luu truyen trong thoi gian nay). 

H "ma cac sir do cua Dire Chiia Jesus Christ chiing ta" Chi tiet nay lien he den giao vu bang loi noi 
(giang day) va loi van (cac thu tin) cua "cac Su do." Cau nay am chi rang Giu-de dang de cap den the he 
tin huu thu hai. Co the mot so doc gia da ttrng duoc nghe cac Su do giang day, nhung den thoi diem nay 
thi dieu do khong con nua. Giai doan giao thoi tu "Phuc am truyen day bang loi noi" chuyen sang "Phuc 



120 



am tren ban van" la thai diem cua nhieu sir xao tron va nham Ian. Nhieu nguai xung nhan rang ho biet va 
dai dien cho Chua ma truyen phan. Giong nhu Diic Chua Gie-xu trong Ma-thi-a 7, Giu-de huang dan 
nhung tin huu kiem dinh nhung nguai lanh dao bang lai noi va each song cua ho. 

cau 18 "noi voi anh em rang" Day la dang CHI DINH CHU DONG THI KHONG HOAn THANH 
(PERFECT ACTIVE INDICATIVE) am chi den su tai dien cua nhung hanh dong trong qua khu. Su do 
phan dieu nay o dau thi khong ro, nhung chi tiet nay tuong tu nhu II Phi-e-ro 3:3, cung nhu trong Cong- 
vu cac Su-do 20:29; I Ti-mo-the 4: Iff; II Ti-mo-the 3:10-13; 4:3. Cum tu co the la mot thanh ngu dua 
tren le that ma cac Su do truyen day (due tin da duac ban mot Ian du ca cho cac thanh do). 

H "trong cac thoi ky sau rot" Diem nay tuong ung voi II Phi-e-ra 3:3 "trong nhung ngay cuoi." Giu-de 
va Phi-e-ra (cung nhu hau het cac tac gia Tan Uac) cho rang ho dang song trong nhung ngay cuoi cung. 
Chua tri hoan su den Ian thu hai cua Ngai lam moi nguai kinh ngac (xem II Phi-e-ra 3:4). Su mo ta tinh 
chat cua nhung ngay cuoi nhu trong cac cau 18-19 van chinh xac cho moi thai dai trong dong lich su cua 
nhan loai sa nga. Cuoc doi tach biet khoi Due Chiia Troi la su cuong loan ban nga! 

Nguai Do Thai xem lich su duac chia tach ra thanh hai thai ky: thai ky toi ac, noi loan hien thai va 
thai ky se den cua su cong chinh duac khai dau boi su den voi quyen nang cua Dang duac Due Chua 
Troi xuc dau (Dang Met-si-a). Theo su mac khai cua Tan Uoc dong thai gian hai thai ky nay da duac 
dieu chinh each khong ngo la hai giai doan nay lai chong lap len nhau. Gie-xu nguai Na-xa-ret da khai 
dau Vuong quoc cua Due Chua Troi, nhung no van chua hoan tat tron ven cho den khi Chiia tro lai trong 
su vinh hien. Thai ky chong lap len nhau nay duac mo ta trong trai nghiem "da, nhung chua" cua Hoi 
Thanh. 

cac cau 18-19 "se co" Giu-de mot Ian nua mo ta cac giao su gia trong thai tan the nay: 

1 . Nhung ke nhao bang (bang lai noi va viec lam) 

2. Chia re (tao nen phe phai hay la phan biet) 

3 . Tu tuong the gian 

4. Khong co Due Thanh Linh 

Tai sao lai co nhieu nguai di theo loai nguai nhu tren? Neu muc dich cuoc dai chi la de phuc vu 
chinh minh, thi noi hien huu nay viec huong ve cai "toi truoc nhat" co the hieu duac. Nhung neu co mot 
Due Chua Troi la Dang se doi con nguai den giai trinh ve mon qua su song ma ho da nhan thi sao? Phuc 
am giai phong nhung tin huu khoi quyen cai tri cua ban nga (xem R6-ma 6) va khien ho tu do hau viec 
Due Chua Troi chan that. 

cau 19 "khong co Due Thanh Linh" Co nhieu gia thuyet ve y nghia cua cum tu nay, nhung each giai 
thich chinh xac nhat duong nhu la ho song chi dua tren ban nang va su tham muon cua mot loai thu (xem 
cau 10). 

cau 20 "ve phan anh em" Day la su tuong phan (xem cau 17) giua nhung tin huu chan that "duac yeu 
men" va cac giao su gia. Giu-de dua cho nhung tin huu chan that mot danh sach nhung dieu trong dai 
(xem cac cau 20-23): 

1 . Gay dung chinh minh dua tren due tin thanh khiet 

2. Cau xin trong Due Thanh Linh 

3 . Giu chinh minh trong tinh yeu cua Due Chua Troi 

4. Trong dai su song dai dai 

5 . Thuang xot nhung ke nghi ngo 

6. Keo nhung nguai nghi nga ra khoi lua 

7. De phong de khong bi 6 ue tu nhung nguai ho giup da 

H "hay tu lap lay" Day la dang DONG TINH TU" CHU DONG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE 
PARTICIPLE) duac dung theo nghia cua mot MENH LENH CACH (IMPERATIVE). Day la mot trong 

121 



mot chuoi nhieu DONG TINH TU" (PARTICIPLE) duoc dung theo nhu MENH LENH CACH 
(IMPERATIVE) trong phan ket cua buc thu nay. Chung tieu bieu cho nhung trach nhiem trong giao uoc 
cua cac tin huu. Luu y su tuang phan giua: 

1 . Quyen nang giu gin cua Due Chua Troi trong phan gioi thieu (cau 1) va trong loi chuc phuoc (cac 
cau 24-25) cung voi 

2. Nhung loi keu goi phai co hanh dong cu the (xem cac cau 20-23) 

Nhung tin huu song va phuc vu nhu la moi su deu phu thuoc vao ho nhung mat khac phai biet rang 
moi su deu tuy thuoc vao Chua. Cung cung su so sanh nhu the duoc tim thay trong E-xe-chi-en 18:31 va 
36:26 (xem C6ng-vu cac Su-do 20:32; Phi-lip 2:12-13). 

An du chi ve due tin cua Co Doc Nhan giong nhu mot toa nha thi quen thuoc trong cac tac pham cua 
ca Phao-16 (xem C6ng-vu cac Su-do 20:32; I C6-rinh-to 3:10,12,14,17; E-phe-so 2:20-22; C6-16-se 2:7) 
Ian Phi-e-ro (xem I Phi-e-ro 2:5). An du nay duoc trinh bay theo nhieu each. 

1 . Tin huu nhu la mot toa nha (la mot phan cua toa nha) hay den tho 

2. Su nhac nho gay dung chinh minh 

3 . Khai niem ve mot nen tang vung chac de tu do xay dung len 

H "tren nen dire tin rat thanh cua minh" Dang ngu phap nay co the co nghia 

1 . "Tren due tin thanh khiet nhat cua anh em" (xem ban dich NASB, NKJV, NRSV, TEV, NJB) 

2. "Nho vao due tin thanh khiet nhat cua anh em" (xem ban dich New Century Version) 

3 . "Trong due tin thanh khiet nhat cua anh em" (xem ban dich NEB, NAB, NrV) 

Chu "due tin" (pistis) trong tieng Hy lap duoc dich thanh ba chu khac nhau trong Anh ngu: "due tin," 
"tin," hay la "su tin cay." Due tin duoc su dung theo ba nghia trong Tan Uac. 

1 . Nhu la su tiep nhan ca nhan rang Due Chua Gie-xu chinh la Dang Christ cua Due Chua Troi 

2. Nhu la song luon luon tin cay Ngai 

3. Nhu la phan chinh yeu cac le that ve Ngai (xem cau 3; Ga-la-ti 1:23; 3:23-25). 
Co Doc Nhan truong thanh gan ket voi ca ba y tren. 

cac cau 20-21 Luu y rang Due Chua Troi Ba Ngoi duoc de cap tai day: Due Thanh Linh (cau 20); Due 
Chua Troi (cau 21); Due Chua Gie-xu Christ (cau 21). Chu "ba ngoi" khong phai la mot tu vung Kinh 
Thanh, nhung no chac chan bay to mot khai niem Kinh Thanh — "mot ban the than linh" (thuyet doc than) 
bay to qua ba than vi doi doi. Neu Due Chua Gie-xu la than linh (trong than xac con nguoi) va Due 
Thanh Linh la mot than vi thi tinh chat doc than co nghia la mot ban the than linh duoc bay to qua ba than 
vi — Cha, Con va Due Thanh Linh (xem Ma-thi-o 3:16-17; 28:19; Giang 14:26; C6ng-vu cac Su-do 2:32- 
33,38-39; R6-ma 1:4-5; 5:1,5; 8:1-4,8-10; I C6-rinh-to 12:4-6; II C6-rinh-to 1:21-22; 13:14; Ga-la-ti 4:4- 
6; E-phe-so 1:3-14,17; 2:18; 4:4-6; II Te-sa-16-ni-ca2:13; Tit 3:4-6; I Phi-e-ro 1:2; Giu-de 20-21). 



CHU DE DAC BIET: BA NGOI DlfC CHUA TROI 












De y den cong tac cua ca Ba Ngoi Due Chua Troi. Tertullian la 


nguoi 


dau tien dung 


chu "Ba 


ng« 


3i," khong phai la chu Kinh thanh dung, nhung khai niem 


nay Ian toa 


rong 


khap. 




1. 


Cac sach Phuc am 

a. Ma-thi-o 3:16-17; 20: 19 (va nhung cau tuong ung) 

b. Giang 14:26 










2. 


C6ng-vu 2:32-33, 38-39 










-> 


Phao-16 

a. R6-ma 1:4-5; 5:1,5; 8:1-4,8-10 

b. I C6-rinh-to 2:8-10; 12:4-6 

c. IIC6-rinh-to 1:21; 13:14 

d. Ga-la-ti 4:4-6 











122 



e. E-phe-so 1:3-14,17; 2:18; 3:14-17; 4:4-6 

f. I Te-sa-16-ni-ca 1:2-5 

g. II Te-sa-16-ni-ca 2: 13 
h. Tit 3:4-6 

4. Phi-e-ra trong I Phi-e-ra 1:2 

5 . Giu-de trong cau 20,2 1 

Cuu uoc cung co huong ve dieu nay 

1 . Su dung so nhieu de chi Due Chua Troi 

a. Danh hieu Elohim la so nhieu, nhung khi dung cho Due Chua Troi no luon co dong tu o so it 

b. Chu "chung ta" trong Sang-the-ky 1:26-27; 3:22; 11:7 

c. Chu "Mot" trong kinh Shema trong Phuc truyen 6:4 o so nhieu (cung nhu trong Sang-the-ky 
2:24; E-xe-chi-en 37:17) 

2. Thien su cua Chua la dai dien thay duoc cua than linh 

a. Sang-the-ky 16:7-13; 22:11-15; 31:11,13; 48:15-16 

b. Xuat E-dip-to ky 3:2,4; 13:21; 14:19 

c. Cac quanxet 2:1; 6:22-23; 13:3-22 

d. Xa-cha-ri 3:1-2 

3. Due Chua Troi va Thanh Linh rieng biet nhau, Sang-the-ky 1:1-2; Thi thien 104:30; E-sai 63:9- 
11; E-xe-chi-en 37:13-14 

4. Due Gie-ho-va (YHWH) va Dang Met-si-a (Adon) rieng biet nhau, Thi thien 45:6-7; 110:1; Xa- 
cha-ri 2:8-11; 10:9-12 

5. Dang Met-si-a va Thanh Linh phan biet voi nhau, Xa-cha-ri 12:10 

6. Ca ba deu duoc noi den trong E-sai 48: 16; 61:1 

Than tanh cua Chua Jesus va than vi Due Thanh Linh da gay van de cho nhung nguoi tin Chua each 
nghiem nhat, chi theo doc than thoi ky dau: 

1 . Tertullian cho rang Due Chua Con o duoi Due Chua Cha 

2. Origen ha thap ban chat than linh cua Due Chua Con va Due Thanh Linh 

3 . Arius khong chap nhan than tinh cua Due Chua Con va Due Thanh Linh 

4. Monarchianism tin vao su bay to Ian luot cua Due Chua Troi 

Khai niem Ba Ngoi la mot mo thuc duoc phat trien qua lich su duoi su soi sang cua du lieu Kinh 
thanh 

1. Than tinh day du cua Chua Jesus, ngang bang voi Due Chua Cha, duoc xac nhan trong Giao hoi 
nghi Nicea vao nam 325. 

2. Than vi va than tinh day du cua Due Thanh Linh bang voi Due Chua Cha va Due Chua Con duoc 
xac nhan trong Giao hoi nghi Constantinople nam 381. 

3 . Giao ly Ba Ngoi duoc trinh bay day du trong tac pham De Trinitate cua Augustine 

That su o day la mot su huyen dieu. Nhung Tan uoc duong nhu xac nhan mot ban chat than linh the 
hien voi ba than vi doi doi. 



cau 20 "nhoti Dux Thanh Linh ma cau nguyen" Day la dang DONG TINH TlT TRUNG CAP (bien 
each) THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE (deponent) PARTICIPLE) duoc su dung theo MENH LENH 
CACH (IMPERATIVE). Cau nguyen trong Due Thanh Linh co nghia la gi? 

1 . Due Thanh Linh cau thay cho cac tin huu (xem R6-ma 8:26-27) 

2. Tin huu cau nguyen trong quyen nang, su hien dien cua Due Thanh Linh (xem E-phe-so 6:18) 

3. Tin huu cau nguyen trong an tu tieng la (xem I C6-rinh-to 12:10, nhung luu y trong I C6-rinh-to 
12:29-30, la mot loat cac cau hoi voi mong doi co cau tra loi la "khong phai" cho thay an tu tieng 
la khong phai danh cho moi tin huu) 

4. Vi khong co MAO TU (ARTICLE) kem theo voi chu "Due Thanh Linh" nen trong nguyen ngu 
tieng Hy lap hoan toan giong nhu Giang 4:23, khi Due Chua Gie-xu mo ta su tho phuong that 
cho nguoi dan ba Sa-ma-ri la "tho phuong trong Due Thanh Linh va le that" (xem Phi-lip 3:3). 

Ngay giua mot chuoi nhung mang lenh cho cac tin huu phai tranh dau va dac thang o dang DONG 
TINH TU theo MENH LENH CACH thi quyen nang thiet yeu cua Due Thanh Linh duoc cong nhan 

123 



nham dem den sir can bang than hoc can phai co giua quyen te tri cua Due Chua Troi va sir dap ung theo 
giao uoc qui dinh. Xem Chu Be Dae Biet: Su Cau Thay trong Gia-ca 5:16. 

cau 21 "giu minh trong su yeu men Due Chua Troi" Day la dong tu chinh trong van mach (chi tiet nay 
cung la mot khai niem quen thuoc cua Giu-de [xem cac cau 1,6,13,21]), cung voi MENH LENH CHU 
DONG THI BAT DINH (AORIST ACTIVE IMPERATIVE). Lam the nao de mot nguoi co the giu minh 
cu a trong tinh thuong cua Due Chua Troi? MENH LENH CHU D0NG THi BAT DINH (AORIST 
ACTIVE IMPERATIVE) trinh bay mot hanh dong khan cap. Su cuu roi duoc mo ta trong Tan Uoc nhu 
la: 

1. Mot hanh dong da hoan tat trong qua khu a dang CHI DINH THI BAT DINH (AORIST 
INDICATIVE) 

2. Mot su dien tien (PERFECT TENSE) 

3 . Mot tien trinh dang dien ra (PRESENT TENSE) 

4 . Mot su hoan thanh trong tuong lai (FUTURE TENSE) . 

Nguoi Tin Lanh (Evangelical) da thuong sai pham khi qua nhan manh den cong tac khoi dau (du rang 
no la can thiet) ma lai xem nhe ca mot tien trinh bang each ne tranh viec ban luan den tuong phan giua an 
dien cho khong trong Due Chua Gie-xu voi doi song lien tuc trong su tin cay va phuc vu. Due Chua Troi 
da chon each doi xu voi con nguoi qua giao uoc, trong do co nhung quyen loi va nhung nghia vu. Chung 
ta ua thich quyen loi va ne tranh nghia vu. Due tin chan that la due tin ben do. Tinh thuong cua Due Chua 
Troi khoi dau loi keo chiing ta (xem Giang 6:44,65) va nang do chiing ta, nhung chiing ta can phai hop 
tac voi Ngai voi dap ung theo giao uoc o moi mot giai doan (xem Phi4ip 2:12-13; I Phi-e-ro 1:5-11). 
Kinh Thanh thiet lap cai tron ven cua viec truong thanh la tro nen giong nhu Dang Christ. Trong khi do 
chiing ta lai tim each giam bot nhung dap ung theo mang lenh. 

H 

NASB "nong long chcr doi sythircng xot cua Dux Chua Giexu Christ den su song doi dcri" 
NKJV "mong do"i long thucng xot cua Due Chua Giexu Christ chiing ta vao su song dcri dcri" 
NRSV "hudng ve su thuong xot cua Due Chua Giexu Christ chiing ta dan den su song dcri dcri" 
TEV "trong liic anh em chcr dcr Due Chua Giexu Christ chiing ta trong on thuong xot Ngai ban 

cho anh em su song doi dcri" 
NJB "chcr dcri su thucrng xot cua Due Chua Giexu Christ chiing ta ban cho anh em su song doi 

dcri" 
Day lai la mot D0NG TINH TlT TRUNG CAP (bien each) THI HIEN TAI (PRESENT MIDDLE 
(deponent) PARTICIPLE) tuong tu nhu II Phi-e-ro 3:14. Long non na trong mong Chiia den Ian thu hai la 
dac tinh cua nhung tin huu (xem R6-ma 8:19-25; I C6-rinh-to 1:7; Tit 2:13). Nhung tin huu van chua 
"hoan toan" duoc cuu cho den khi ho nhan duoc than the phuc sinh moi (xem I Giang 3:2). Dieu nay am 
chi den su cuu roi toan ven khi Chua den Ian thu hai. Nhung giai doan nay co the duoc mo ta nhu sau: su 
xung cong binh (su cuu roi nhu la mot tang pham mien phi trong cong tac da duoc Due Chua Gie-xu 
Christ hoan tat); su thanh hoa (su cuu roi duoc bay to qua mot each song giong nhu Dang Christ, khong 
phai la vo toi nhung chac chan la bot pham toi); va su vinh hien (su cuu roi khoi hinh phat, quyen luc va 
toi loi khong con nua liic thoi dai moi hoan thanh). 

Cum tu "su song doi doi" la mot an du Tan Uoc de chi thoi dai moi, vuong quoc cua Due Chiia Troi, 
thien dang, va su thong cong mat doi mat voi Chiia vinh vien. Cum tu nay thuong xuat hien trong cac tac 
pham cua Giang, nhung no cung xuat hien trong nhung sach Phuc am khac cung nhu trong nhung thu tin 
cua Phao-16. Luu y rang su song doi doi khong chi lien he voi su tiep nhan Phiic am, nhung con voi su 
hoan thanh cua thoi dai moi khi Due Chiia Gie-xu Christ tro lai. Cung giong nhu Nude Troi, y nghia cua 
no bao gom ca trong hien tai va tuong lai. 

H "su thucrng xot" Trong phan mo dau doc dao cua sach Giu-de co su dung chu "thuong xot". Co su 
choi chu ve chu nay trong cac cau 21 va 22. Duoc trai nghiem su thuong xot (xem cau 21) dan den viec 
ban phat su thuong xot (xem cac cau 22-23; Ma-thi-o 6: 14-15; 18:35). 

124 



cau 22 "nhung ke nay" Cho nay duong nhu de cap den ba nhom thanh vien Hoi Thanh da bi cac giao su 
gia lfta gat (cac ban dich ASV, NASB, TEV, NJB, NIV dua theo cac ban chep tay tieng Hy lap X va A). 
Giu-de van yeu men ba nhom nguoi nay (xem cac cau 2,4,8,1 1). 

Cac ban dich khac thi cho rang chi co hai nhom (xem ban dich KJV, NEB, va Williams dua theo cac 
ban chep tay tieng Hy lap P 72 , B, C, K, L). Trong quyen Answers to Questions, F. F. Bruce viet nhu sau: 

"Toi nghi rang co the co hai nhom nguoi duoc de cap. Nhftng nguoi chiu trach nhiem gift luat le 

trong cac Hoi Thanh phai su dung nhung phuong each khac nhau doi voi nhung nguoi khang khang 

di theo nhung giao ly vo luan, pha hoai Hoi Thanh va nhung nguoi bi dan dat sai lac boi cac giao su 

gia" (trang 135). 

Tai day con co them mot diem di biet trong cac ban chep tay tieng Hy lap. Ban MSS N, B va C 2 dung 
chft "thuong xot" a dang MENH LENH CACH CHU DONG THI HIEN TAI SO NHIEU (PRESENT 
ACTIVE IMPERATIVE PLURAL), trong khi do thi ban MSS A va C* su dung chu "thuyet phuc" hay la 
"bat be" a dang MENH LENH CACH CHU B0NG THI HIEN TAI (PRESENT ACTIVE 
IMPERATIVE) tham khao ban dich RSV. 

H "nhung ke nghi ngo"" Chi tiet nay co le am chi den nhung nguoi trong Hoi Thanh bi anh huong boi 
cac giao su gia. Ho dang bat dau khong con gift chat "le that cac Su do," "niem tin thanh khiet" "due tin 
mot Ian du ca da duoc ban cho cac thanh do." Nhftng tin hftu can phai hanh dong tnroc, chu khong phai 
den luc anh chi em yeu duoi roi moi doi pho bang each cai sua, gay dung lai. Day la loi canh bao de tft 
choi tiep nhan cac giao su gia cung voi su giang day cua ho, nhung hon nfta con bay to tinh yeu va su 
thuong xot doi voi nhftng nguoi du phan trong giao uoc ma con luong lu (xem Ga-la-ti 6:1) bang each 
phuc hoi ho tro lai trong nep song tin kinh va niem tin dung dan. 

II Phi-e-ro 2:20-21 co the co nghia tuong tu nhu vay. Neu dung nhu vay thi hau qua cua viec tiep tuc 
noi loan la tham hoa! 

H "hay cihi vol nhfrng ke kia, rut ho ra khoi lira" Day co the la (1) lua phan xet trong doi nay cua Due 

Chua Troi hay la (2) lua phan xet cua Due Chua Troi trong doi sau. Day co the am chi den Cuu Uoc, o 
trong A-mot 4:11 hay la Xa-cha-ri 3:1-5. 

Niem tin theo truyen thong giao phai cua moi nguoi thuong quyet dinh y nghia cua su phan xet trong 
tnrong hop nay. Neu gia dinh Xa-cha-ri 3:1-5 la boi canh co that do cac chi tiet : 

1 . chft "giut lay" 

2. each su dung hinh anh "trang phuc do ban" nhu la an du cua toi loi. 

Cho nen dieu am chi tai day la ve doi song cua nhftng thay te le ca Gio-sue la ban va cung la nguoi 
giup do cho Gie-ru-ba-ben. Hien nhien ong la mot nguoi trung tin trong niem tin (tham chi ong con co the 
la hinh bong chi ve Dang Met-si-a trong Xa-cha-ri 4). 

Tuy nhien, diem nhan manh ro rang cua ca sach la co nhftng nguoi da tftng trung tin voi Chua da 
phan loan va da bi trung tri. Day qua la mot loi canh cao kinh khiep. 

H "con doi vol ke khac, hay co long thirffng Ian vol so"" Cum tft co nghia la "so lay nhiem" (xem II 
C6-rinh-to 7:1; Ga-la-ti 6:1). 

H "ao" Day la loai y phuc duoc mac ben trong vao the ky thu nhat. Nhftng an du ve quan ao thuong 
duoc Kinh Thanh dung de chi ve nhftng tinh each trong loi song (xem Xa-cha-ri 3:1-5; E-sai 61:10; Giop 
29:14; Thi Thien 109:29; E-phe-so 4:22,24,25; C6-16-se 3:9,10). Doi song cua nhftng nguoi tin theo cac 
giao su gia thi "ban thiu". 



BAN NASB: cac cau 24-25 

24 Va, nguyen Dang co the gin giu anh em khoi vap pham va khien anh em dung trudc mat 
vinh hien minh each rat vui mimg, khong cho trach ducrc, 2S la Due Chua Troi co mot, la Cuu 



125 



Chiia chiing ta, boi Due Chua Jesus Christ la Chua chiing ta, duox su vinh hien, ton trong, the 
luc, quyen nang thuoc ve Ngai tir trudc vo cung va hien nay cho den doi doi! A-men. 



cac cau 24-25 Day la mot trong nhung loi cau nguyen dep de nhat trong ca Tan Uoc. That la mot sir 
tuong phan manh me giua nhung loi bao dam, niem tin vung chac voi sir kieu ngao, vo dao dire cua cac 
giao su gia. 

cau 24 "Dang co the" Day la DONG TINH TU" TRUNG CAP (bien each) THI HIEN TAI (PRESENT 
MIDDLE (deponent) PARTICIPLE). Due Chiia Cha van tiep tuc co the thi hanh y chi cua Ngai voi the 
gian toi loi. Day la mot danh xung cao quy cua Chiia: 

1 . "Ngoi khen Dang co quyen lam cho vung chi anh em theo Tin Lanh cua toi va loi giang Due 
Chua Jesus Christ" (R6-ma 16:25) 

2. "Va, Due Chiia Troi, boi quyen lire cam dong trong chiing ta, co the lam troi hon vo cung moi 
viec chiing ta cau xin hoac suy tuong" (E-phe-so 3:20) 

3 . "Dang co the gin giu anh em khoi vap pham" (Giu-de 24) 

H "gin giu anh em khoi vap pham" Hinh anh an du ve nhung con ngua co buoc chan vung chac duoc 
dung de mo ta sir quan phong cua Due Chua Troi danh cho nhung tin huu trung tin trong Thi Thien 121:3 
(tham khao them Thi Thien 17:5; 66:9; 94:17-18) cung nhu nhung tin huu vung vang trong II Phi-e-ro 
1:10. Dae diem sach Giu-de la de cap den nhung nguoi sa nga, nhung Due Chiia Troi co the lam cho tin 
huu chan that duoc vung vang. 

H "khien anh em dung" Chiing ta duoc "Due Chiia Troi bao ve" cung nhu duoc giu cho dung vung 
trong due tin (xem E-phe-so 6: 1 1,13,14; R6-ma 5:2; I C6-rinh-to 15:1). 



CHU DE DAC BIET: SU" DAM BAO CUA CO DOC NHAN 


Sir bao dam vira la mot le that Kinh Thanh vua la trai nghiem cua due tin va each song cua tin 


huu. 




A. Nen tang Kinh Thanh cua sir dam bao la 


1 . Ban tinh cua Due Chiia Cha 


a. 


Sang the Ky 3: 15; 12:3 


b. 


Thi Thien 46: 10 


c. 


Ma-thi-o 1:11 


d. 


Giang 3:16; 10:28-29 


e. 


R6-ma 8:38-39 


f. 


E-phe-so 1:3-14; 2:5,8-9 


g- 


Phi-lip 1:6 


h. 


IITi-mo-the 1:12 


i. 


I Phi-e-ro 1:3-5 


2. Cong tac cua Due Chiia Con 


a. 


Loi cau nguyen nhu thay te le cua Ngai (Giang 17:9-24, dac biet cau 12) 


b. 


Sir hy sinh thay the cua Ngai 




(1) R6-ma8:31 




(2) IIC6-rinh-t6 5:21 




(3) I Giang 4:9-10 


c. 


Sir cau thay lien tuc cua Ngai 




(1) R6-ma 8:34 




(2) He-bo-ro 7:25 



126 





(3) I Giang 2:1 


-> 

J. 


Sir ban cho nang lire cua Dire Thanh Linh 




a. Sir keu goi cua Ngai (Giang 6:44,65) 




b. Sir (long an cua Ngai 




(1) IIC6-rinh-t6 1:22; 5:5 




(2) E-phe-so 1:13-14; 4:30 




c. Su dam bao cua Chua 




(1) R6-ma8:16-17 




(2) I Giang 5:7-13 


B. Tin huu can phai co dap ung qua giao uoc la 


1. 


Sir an nan khoi dau va lien tuc cung voi due tin 




a. Mac 1:15 




b. C6ng-vu cac Su-do 3:16,19; 10:21 




c. Giang l:12vaR6-ma 10:9-13 


2. 


Phai nho rang muc dich cua sir cuu roi la tro nen giong nhu Dang Christ 




a. R6-ma 8:28-29 




b. E-phe-so 2: 10 


•2 


Phai nha rang sir dam bao dugc chirng thuc bang loi song 




a. Gia-co 




b. I Giang 


4. 


Phai nho rang sir dam bao duoc chirng thuc qua due tin chu dong va sir ben do 




a. Mac 13:13 




b. I C6-rinh-to 15:2 




c. He-bo-ro3:14 




d. IIPhi-e-rol:10 




e. Giu-de 20-21 



H "trong su" bay to cua su" vinh hien Ngai" "Sir vinh hien" la mot chu trong Cuu Uoc chi sir sang choi. 
Sir hien dien cua Due Chua Troi duoc mo ta nhu sir chieu sang vinh quang. Nhan loai toi loi khong the 
tiep can voi anh sang vinh quang cua sir thanh khiet va trong sach. Nho an dien cua Due Chua Troi, cong 
tac cua Dang Christ, va sir them sue cua Due Thanh Linh nen hien nay trong Dang Christ tin huu duoc 
bien doi, duoc den gan va tiep tuc thong cong voi Dang Thanh cua Y-so-ra-en. Xem Chu De Dae Biet 
trong Gia-co 2:1. 

H "khong cho trach dirffc" Day la mot thuat ngu te le trong Cuu Uoc chi nhung con sinh khong ti vet 
duoc chap nhan de lam cua le thieu tren ban tho. Cum tu nay duoc dung chi (1) sir trpn ven cua Dang 
Christ trong I Phi-e-ro 1:19; (2) Khong ti vet cua cac tin huu (E-phe-so 1:4; Phi-lip 2:15; C6-16-se 1:22) 
chi co duoc nho vao sir hy sinh cua Dang Christ (xem II C6-rinh-to 5:21; C6-16-se 1:22) va (3). Hoi 
Thanh duoc vinh hien trong E-phe-so 5:20-27. 



CHU DE DAC BIET: KHONG TI VET, VO TOI, KHONG CHO TRACH DUOC 

A. Loi mo dau 

1 . Day la khai niem mo ta tinh trang nguyen thuy cua con nguoi (trong Vuon E-den tai 
Sang the Ky 1). 

2. Toi loi cung voi sir phan loan da huy hoai moi lien he hoan hao nay (xem Sang the Ky 3). 

3 . Loai nguoi (ca nam va nu) deu khat khao duoc phuc hoi tro lai moi lien he voi Due Chua 
Troi boi vi ho duoc dung nen theo hinh anh cua Ngai (xem Sang the Ky 1 : 26-27). 



127 



4. Due Chua Troi da doi xu vdi nhan loai toi loi theo nhung each: 

a. Nhung lanh dao tin kinh (nhu Ap-ra-ham, M6i-se, E-sai) 

b. He thong te le (xem Le-vi Ky 1-7) 

c. Nhung guang mau tin kinh (nhu N6-e, Giop) 

5 . Tren het moi su Due Chua Trai ban Dang Met-si-a 

a. Nhu la su giai bay trpn ven ve chinh Ngai. 

b. Nhu la mot sinh te toan hao de chuoc toi 

6. Nhung Co Doc Nhan duoc tao dung khong ti vet 

a. Theo phuong dien phap ly phai nhd vao su xung cong chinh cua Dang Christ 

b. Tien trinh tang trudng qua cong tac cua Due Thanh Linh. 

c. Muc tieu cua Co Doc Giao la trd nen giong nhu Dang Christ (xem R6-ma 8:28-29; 
E-phe-so 1:4). Thuc te la phuc hoi lai anh tuong cua Due Chua Troi da bi danh mat 
qua su sa nga cua A-dam va E-va 

7. Thien dang la su phuc hoi lai moi lien he hoan hao trong vuon E-den. Thien dang la 
thanh Gie-ru-sa-lem moi tu Due Chua Troi hien xuong (xem Khai huyen 21:2) trai dat da 
duoc thanh tay (xem II Phi-e-ro 3:10). Kinh Thanh khoi dau va ket thuc cung mot chu 
de: 

a. Moi lien he ca nhan mat thiet vdi Due Chua Troi 

b. Trong boi canh cua mot khu vuon (Sang the Ky 1-2 va Khai huyen 21-22) 

c. Su hien dien va tinh be ban cua nhung loai sinh vat, theo loi tien tri (xem E-sai 11:6- 

9) 

B. CuuUoc 

1. Co rat nhieu chu He-bo-ro khac nhau dung de dien ta khai niem hoan hao, khong ti vet, 
vo toi nen kho ma co the liet ke cung nhu trinh bay tat ca nhung moi tuong quan giua 
chiing. 

2. Nhung tu chinh dung chi khai niem hoan hao, khong pham loi, vo toi (dua theo Robert B. 
Girdlestone trong quyen Synonyms of the Old Testament, trang 94-99): 

a. shalom 

b. thamam 

c. calah 

3. Ban Septuagint (la ban Kinh Thanh cua Hoi Thanh ban dau) chuyen dich nhung khai 
niem nay thanh nhung thuat ngu trong tieng Hy lap Koine duoc dung trong Tan Uoc. 

4. Chu chinh (chia khoa) trong khai niem nay co lien he vdi he thong dang sinh te. 

a. amomos (xem Xuat E-dip-to Ky 29: 1; Le-vi Ky 1:3,10; 3: 1,6,9; Dan so Ky 6: 14; Thi 
Thien 26: 1,11) 

b. amiantos va aspilus cung theo nghia cua su tho phuong 

C. Tan Uoc 

1 . Khai niem luat phap 

a. Nghia theo luat tho phuong Do Thai duoc dich bang chu amomos (xem E-phe-so 
5:27; Phi-lip 2: 15; I Phi-e-ro 1:19) 

b. Nghia theo luat phap Hy lap (xem I C6-rinh-to 1:8; C6-16-se 1 :22) 

2. Dang Christ la Dang vo toi, khong ti viet {amomos) (xem He-bo-ro 9: 14; I Phi-e-ro 1:19) 

3. Nhung nguoi tin theo Dang Christ phai bat chuoc giong nhu Ngai {amomos) (xem E- 
phe-so 1:4; 5:27; Phi-lip 2:15; C6-16-se 1:22; II Phi-e-ro 3:14; Giu-de 24; Khai huyen 
14:5) 

4. Khai niem nay cung duoc dung cho nhung lanh dao Hoi Thanh 

a. anegkletos, "khong cho trach duoc" (xem I Ti-mo-the 3:10; Tit 1:6-7) 

b. anepileptos, "vuot qua su chi trich" hay "khong cho phe phan" (xem I Ti-mo-the 3:2; 



128 



5:7; 6:14; Tit 2:8) 

5 . Khai niem "khong vay ban" (amiantos) duoc dung cho 

a. Chinh Dang Christ (xem He-bo-ro 7:26) 

b. Sir ke thua cua Co Doc Mian (xem I Phi-e-ro 1:4) 

6. Khai niem "tron ven" hay la "day du" {holokleria) (xem C6ng-vu cac Su-do 3:16; I Te- 
sa-16-ni-ca 5:23; Gia-ca 1:4) 

7. Khai niem "khong sai pham", vo toi dirge dien ta boi chu amemptos (xem Lu-ca 1:6; Phi- 
lip 2:15; 3:6; I Te-sa : 16-ni-ca2:10; 3:13; 5:23) 

8. Khai niem "khong de bi quo trach" duoc dien ta boi chu amometos (xem I Phi-e-ro 3: 14) 

9. Khai niem "khong vet", "khong ti vet" thuong duoc su dung trong nhung khiic Kinh 
Thanh co mot trong hai chu tren (xem I Ti-mo-the 6:14; Gia-co 1:27; I Phi-e-ro 1:19; II 
Phi-e-ro 3:14) 

D. So luong nhung chu trong tieng He-bo-ro va Hy lap dung de dien ta khai niem nay cho thay 
tam muc quan trong cua no. Due Chua Troi da cung cap moi thu can thiet cho chiing ta qua 
Dang Christ va gio day Ngai keu goi chiing ta tro nen giong nhu Ngai. 
Tren phuong dien dia vi va luat phap, nhung tin huu duoc tuyen bo la "xung dang", "cong chinh" va 
"khong cho trach duoc" do cong lao cua Dang Christ. Hien nay nhung tin huu co duoc dia vi cua 
minh, vay hay "buoc di trong su sang cung nhu Ngai la su sang" (xem I Giang 1:7) va "buoc di xung 
dang voi su keu goi" (xem E-phe-so 4: 1,17; 5:2,15). Due Chua Gie-xu da phuc hoi lai hinh anh cua 
Due Chua Troi. Tu day moi lien he than mat voi Chua tro nen hien thuc, nhung can phai nho rang 
Due Chiia Troi muon dan su Ngai phai phan anh my due cua Ngai, giong nhu Con Ngai da lam. 
Chiing ta duoc keu goi khong dieu gi khac hon la cho su thanh khiet cua Due Chiia Troi (xem Ma- 
thi-o 5:20,48). Su thanh khiet khong chi theo phap ly ma con phai co trong doi song hien huu nay. 



H "each rat vui mimg" Theo khung canh thoi ky cuoi cung, su buon kho, dau don, toi loi va su cam do 
khong con nua. Trong y chi cua Due Chiia Troi, loai nguoi la tao vat dac biet cua Ngai duoc den gan Due 
Chiia Troi voi niem vui va su ta on (xem Thi Thien 100). So hai cua con nguoi la mot dau hieu kinh 
khiep cho thuc trang noi loan cua ho. 

cau 25 "la Dii-c Chiia Trcri co mot" Chi tiet nay de cap den thuyet doc than (xem Phuc-truyen Luat-le 
Ky 6:4-5). Ve phuong dien ngu phap cum tu nay tuong ling voi dang TANG CACH (DATIVE) cua cum 
tu "Dang co the" trong cau 24. Chiing ta phai tuan giu su xac nhan "chi co mot Due Chiia Troi" trong 
Cuu l/oc cung nhu su nhan manh cua Tan Uoc ve than tinh cua Due Chiia Gie-xu va than vi cua Due 
Thanh Linh. Chiing ta xung nhan mot ban the than linh bay to qua ba than vi doi doi. 

H "Ciru Chiia chiing ta" Chi tiet nay cung duoc dung cho Due Chiia Cha (xem Lu-ca 1:47; I Ti-mo-the 
1:1; 2:3, 4:10; Tit 1:3; 2:10; 3:4). No la mot bang chiing cua mot danh hieu duoc su dung cho ca Due 
Chiia Cha va Due Chiia Con. Luu y each su dung trong sach Tit: 

1 . "Due Chiia Troi, Cuu Chiia chiing ta" (Tit 1:3) 

"Due Chiia Gie-xu Christ, Cuu Chiia chiing ta" (Tit 1:4) 

2. "Due Chiia Troi, Cuu Chiia chiing ta" (Tit 2: 10) 

"Cuu Chiia chiing ta la Due Chiia Gie-xu Christ" (Tit 2: 13) 

3 . "Due Chiia Troi, Cuu Chiia chiing ta" (Tit 3:4) 

"Due Chiia Gie-xu Christ, Cuu Chiia chiing ta" (Tit 3:6) 

H "boi Dux Chiia Jesus Christ la Chiia chiing ta" Ngai la cai ong dan duy nhat de dua an dien, su 
thuong xot, tinh thuong va su tha thu cua Due Chiia Troi den cho nhan loai sa nga (xem Giang 14:6; 
C6ng-vu cac Su-do 4:12; I Ti-mo-the 2:5). Ngai la Dang du phan trong su sang tao, su cuu roi, va su 

129 



phan xet cua Due Chua Cha. Nho (qua) Ngai ma moi co moi on phuoc va su ban cho (xem C6-16-se 1:15- 

22). 

H "vinh hien" Chu nay chi su sang choi {kabod trong tieng He-bo-ro) do su thanh khiet tu Due Chua 
Troi chan that. Su choi sang nay gan ket moi su vao su hien dien cua Ngai (xem I Phi-e-ro 4: 1 1). Xem ghi 
chii trong Gia-co 2:1. 

H "ton trong" Tu nguyen cua chu nay la "Ion, vi dai". No la mot each noi tranh de chi ve Due Chua Troi 
(xem He-bo -ro 3:1; 8:1). Co mot chu lien quan voi no duoc dung de chi Dang Christ trong II Phi-e-ro 
1:16. 

H 

NASB,NKJV "the lire" 
NRSV "quyen" 

TEV "quyen nang" 

NJB "tham quyen" 

Phao-16 va Phi-e-ro dung chu nay de mo ta quyen nang vuot qua moi thoi dai cua Due Chua Troi 
(xem R6-ma 16:25-27; E-phe-so 3:20; I Ti-mo-the 1:17; I Phi-e-ro 4:11; 5:11). No mo ta sue manh cua 
Due Chua Troi lam thanh moi y dinh cua Ngai (xem C6ng-vu cac Su-do 19:20; E-phe-so 1:19). 

H "tham quyen" Day la chu Hy lap exousia, co nghia la (1) quyen tu do hanh dong; (2) co kha nang thi 
hanh; (3) co quyen (hop phap) de hanh dong va do do, (4) co quyen nang tuyet doi de hanh dong. Chu 
nay duoc dung de chi Due Chua Troi va nhung y nghia phat sinh tu do duoc dung chi cac thien su va 
nhung nguoi cam quyen. Nhung chu co y nghia nang quyen nay dung de mo ta Due Chua Troi du sue 
(trai nguoc voi nhung thien su va cac giao su gia bat nang) thi hanh nhung loi hua cua Ngai. 

H "hien gicr" Due Chua Troi van co kha nang va qua Dang Christ san sang chu cap moi nhu cau cho 
nhung doc gia cua Giu-de. 

H "doi doi" Dae tinh va nhung loi hua cua Due Chua Troi la chac chan va dang tin cay trai qua cac thoi 
dai (xem Thi Thien 102:25-27 [He-bo-ro 1:1-11]; Ma-la-chi 3:6; He-bo-ro 13:8; Gia-co 1:17). 

CAU HOI THAO LUAN 

Day la tap huong dan giai kinh, co nghia la ban phai co trach nhiem tu lam cong viec giai kinh. Moi 
nguoi chung ta phai buoc di trong su soi sang minh co duoc. Chinh ban, cuon Kinh thanh, va Due Thanh 
Linh dong vai tro uu tien trong viec giai nghia. Ban khong nen giao tron dieu nay cho nha giai kinh. 

Nhung cau hoi sau day giup ban suy nghi thau dao hon ve nhung van de chinh trong phan nay. Nhung 
cau hoi nay nham goi su suy nghi chu khong co tinh dut khoat. 

1 . Giu-de muon viet ve dieu gi? 

2. Ong viet de chong lai ai? 

3. Giu-de va II Phi-e-ro 2 co moi lien he gi? 

4. Liet ke hai dac tinh cua nhung giao su gia duoc de cap trong cau 4. 

5 . Tai sao Giu-de de cap rat nhieu den nhung thien su? 

6. "Nhung bua tiec yeu thuong" la gi? Chung co lien he nhu the nao voi Le Tiec Thanh? 

7. Nhung ke nhao bang la ai? Ho che gieu dieu gi? 

8. Nhung ke nhao bang do co phai la cac Co Doc Nhan khong? 

9. Lam the nao de cac Co Doc Nhan gift minh trong tinh thuong cua Due Chua Troi? 

10. Liet ke nhung nhom duoc de cap trong cac cau 22-23 ma chung ta phai lam chung. 

130 



1 1 . Chua giu gin chung ta hay chung ta tu giu chinh minh? 



131 



PHU LUC MOT 

• • • 

M0T SO DINH NGHIA NGAN GON VE CAU TRUC NGlT PHAP TIENG HY LAP 

Tieng Hy-lap Koine, thuong duoc goi la tieng Hy-lap cua van hoa Hy lap co, la mot ngon ngu thong 
dung cua the gioi vung Dia trung hai bat dau tu su chinh phuc cua Alexander Dai de (336-323 TCN) va 
keo dai trong khoang 800 nam (300 TCN-500 SCN). Khong phai no chi la mot thu tieng don gian, co 
dien, nhung trong nhieu phuong dien no la mot dang moi hon cua tieng Hy-lap va da tro thanh ngon ngu 
thu hai cua vung Can dong co (Ancient Near East) va the gioi vung Dia trung hai. 

Tieng Hy-lap trong Tan uoc rat dac biet xet ve mot so mat boi vi nhung nguoi su dung no, tru Lu-ca 
va tac gia sach He-bo-ro, co le hau het su dung tieng A-ram la chinh. Vi vay, loi viet cua ho bi anh huong 
boi cac thanh ngu va cau true cua tieng A-ram. Them vao do, ho doc va trich tu ban LXX (ban dich Kinh 
thanh Cuu uoc bang tieng Hy-lap), la ban duoc viet bang Koine. Nhung ban LXX cung duoc duoc viet 
boi cac hoc gia Do thai la nhung nguoi ma ngon ngu me de cua ho khong phai la tieng Hy-lap. 

Dieu nay la mot su nhac nho cho chung ta rang chung ta khong nen thuc ep Tan uoc vao mot cau true 
ngu phap qua chat che. No rat dac biet nhung cung co nhieu diem tuong dong voi (1) ban LXX; (2) cac 
tai lieu van chuong cua nguoi Do thai nhu Josephus chang han; va (3) cac ban chi thao duoc tim thay o 
Ai-cap.. Vay thi chung ta se tiep can nhu the nao voi van de phan tich ngu phap trong Tan uoc? 

Cac dac diem ngu phap cua tieng Hy-lap Koine va tieng Hy-lap Koine trong Tan uoc rat 'long' (hay 
thay doi). Xet ve mot so mat day la thoi diem don gian hoa van pham. Ngu canh se la nguoi huong dan 
chinh cua chung ta. Tu ngu chi co y nghia trong mot ngu canh rong Ion hon, vi vay, cac cau true ngu 
phap chi co the duoc hieu duoi anh sang cua (1) tinh each cua mot tac gia cu the; va (2) mot ngu canh cu 
the. Kho ma co duoc mot dinh nghia cuoi cung ve cac dang thuc hay cau true tieng Hy-lap. 

Tieng Hy-lap Koine chu yeu la ngon ngu theo dong tu (verbal language). Thong thuong chia khoa de 
giai nghia la cac loai hay dang cua cac dong tu nay. Trong hau het cac ve cau chinh, dong tu luon xuat 
hien truoc, de cho thay su quan trong cua no. Khi phan tich dong tu tieng Hy-lap, co ba dieu can phai chu 
y: (1) su nhan manh co ban ve cac thi, dang (thu dong, chu dong...) va loi (mood ) (hinh thai hoc 
(accidence or morphology); (2) nghia can ban cua mot dong tu cu the (tu dien hoc); va (3) tinh troi chay 
cua ngu canh (cu phap) (syntax). 

I. THI (TENSE) 

A. Thi bao gom moi lien he cua cac dong tu voi mot hanh dong da hoan tat hoac chua hoan tat. No 
cung thuong duoc goi la "hoan thanh" hay "chua hoan thanh." 

1 . Cac thi hoan thanh tap trung vao su xay ra cua mot dong tu. Khong co mot thong tin nao duoc 
cung cap them ngoai viec biet rang hanh dong do da xay ra! Viec no bat dau ra sau, co dang 
tiep dien hay dat den dinh diem hay chua thi khong duoc noi den. 

2. Cac thi chua hoan thanh tap trung vao mot tien trinh dang dien ra cua mot hanh dong. No duoc 
mo ta qua cac hanh dong lien tiep, hanh dong trong mot khoang thoi gian, hanh dong tiep 
dien... 

B. Thi co the duoc phan chia boi each nguoi viet nhan thay hanh dong dien tien ra sao 

1. Daxayra=QLAKHU'(AORIST) 

2. Da xay ra va ket qua keo den hien tai= HOAN THANH (PERFECT) 

3 . Dang xay ra trong qua khu va ket qua con anh huong trong qua khu, khong phai trong hien tai= 
HON HO AN THANH (PLUPERFECT) 

132 



4. Dang dien ra= HIEN TAI (PRESENT) 

5. Dang dien ra trong qua khu= CHUA HOAN THANH (IMPERFECT) 

6. Se dien ra= TUONG LAI (FUTURE) 

Mot vi du ro rang cho thay cac thi cua dong tu giup cho viec giai nghia Kinh thanh la vi du ve chu 
"cuu." No duoc dung voi nhieu thi khac nhau de cho thay ca tien trinh va diem dinh cua no: 

1. QUA KHlT- 'da cuu' (R6-ma 8:24) 

2. HOAN THANH- 'da duoc cuu va ket qua con trong hien tai (E-phe-so 2:5,8) 

3. HIEN TAI- "duoc cuu" (I C6-rinh-to 1:18; 15:2) 

4. TUONG LAI- 'se duoc cuu' (R6-ma 5:9, 10; 10:9) 

C. Khi tap trung nghien cuu cac thi cua dong tu, nguoi giai nghia tim xem ly do gi khien cac trade 
gia nguyen thuy chon dien ta y tudng cua minh qua thi cua dong tu do. Thi tieu chuan 'khong mau 
me' la thi QUA KHU. Day la mot dang dong tu thong thuong "khong cu the," "khong dinh Ian 
ranh," hoac "khong de nga ngu." Khia canh cua thi qua khu chi co trong LOI CHI DINH 
(INDICATIVE MOOD). Neu mot thi nao khac duoc dung den, thi co mot dieu gi do cu the hon 
duoc nhan manh. Nhung do la gi? 

1. THI HO AN THANH (PERFECT TENSE) Thi nay dien ta mot hanh dong da hoan tat va ket 
qua van con lai trong hien tai. N6i nom na, no la su ket hop cua THI QUA KHU va THI HIEN 
TAI. Thong thuong trong tarn cua no xoay vao cac ket qua hien co hoac la su hoan tat cua hanh 
dong. Vi du: E-phe-so 2:5 va 8, "cac nguoi da va van tiep tuc duoc cuu." 

2. HON HOAN THANH (PLUPERFECT) Thi nay giong nhu thi HOAN THANH nhung ket qua 
theo sau da cham dut. Vi du: "Phi-e-ro dang dung trade cua d ben ngoai" (Giang 18: 16). 

3. HIEN TAI (PRESENT) Dieu nay dien ta mot hanh dong chua hoan tat. Su tap trung thong 
thuong la vao su tiep dien cua mot su kien. Vi du: "Ai cu d trong Ngai thi khong tiep tuc pham 
toi," "nhung nguoi sanh bdi Due Chua Trdi thi khong tiep tuc pham toi" (I Giang 3:6 & 9). 

4. CHUA HO AN THANH (IMPERFECT TENSE) Trong thi nay moi lien he voi THI HIEN TAI 
cung gan giong voi moi lien he giua thi HOAN THANH va HON HOAN THANH 
(PLUPERFECT). Thi CHUA HOAN THANH noi den mot hanh dong chua hoan thanh dang 
dien ra nhung da cham dut hoac su bat dau cua mot hanh dong trong qua khu. Vi du: "Ca Gie- 
ra-sa-lem van tiep tuc di den voi Ngai" hay la "ca Gie-ru-sa-lem da bat dau di den voi Ngai" 
(Ma-thi-o3:5). 

5 . TUONG LAI (FUTURE) Dieu nay noi den mot hanh dong thuong duoc hoach dinh trong mot 
thdi diem trong tuong lai. No tap trung vao trien vong co the xay ra cua hanh dong hon la su 
xay ra that su. No cung thuong chi su chac chan cua mot su kien. Vi du: "Phudc cho . . . ho se . . . " 
(Ma-thi-o 5:4-9) 

II. DANG (VOICE) 

A. Dang mo ta moi lien he giua hanh dong cua dong tu va chu the cua no. 

B. DANG CHU DpNG (ACTIVE VOICE) la each dung thong thuong, khong nhan manh de xac 
dinh mot chu the nao do dang lam mot hanh dong nao do. 

C. DANG THU D0NG (PASSIVE VOICE) co nghia la chu tu nhan hanh dong cua dong tu sinh ra 
bdi mot tac nhan khac d ben ngoai. Tac nhan ben ngoai tao ra hanh dong do duoc chi dinh bang 
cac gidi tu va tradng hop sau day trong tieng Hy-lap cua Tan udc: 

1. Tac nhan trac tiep co ngoi thu (personal direct agent) su dung tu hupo voi cong cu each 
(ABLATIVE CASE) (Ma-thi-o 1;22; Cong vu 22:30). 

2. Tac nhan trung gian co ngoi thu (personal intermediate agent) su dung tu dia voi cong cu each 
(ABLATIVE CASE) (Matt 1:22) 



133 



3. Tac nhan khong ngoi thu (impersonal agent) thuong dung voi tu en voi cong cu each 
(INSTRUMENTAL CASE). 

4. Tac nhan co khi thuoc nhan each hoa, co khi khong va duoc dung boi chi cong cu each 
(INSTRUMENTAL CASE). 

D. DANG TRUNG CACH (MIDDLE VOICE) nghia la chu tu lam ra hanh dong cua dong tu va cung 
dong thdi true tiep tham gia vao hanh dong do. No cung thuong duoc goi la dang loi ich ca nhan 
nang cao (heightened personal interest). Cau true nao nhan manh chu tu cua mot ve cau hay cua ca 
cau trong mot each nao do. Cau true nay khong co trong tieng Anh. No co mot tarn y nghia va 
each dich kha rong trong tieng Hy-lap. Mot vai vi du cua no duoc liet ke nhu sau: 

1 . TU THAN (REFLEXIVE)- hanh dong true tiep cua chu tu len chinh no. Vi du: "tu treo co han" 
(Ma-thi-o27:5) 

2. NHAN MANH (INTENSIVE)- chu tu lam ra hanh dong cho chinh no. Vi du: "Chinh quy Satan 
mao lam thien su sang lang" (II C6-rinh-to 1 1: 14). 

3 . QUA LAI (RECIPROCAL) - su tuong giao qua lai giua hai chu tu. Vi du "ho ban voi nhau" 
(Ma-thi-o 26:4). 

III. LOI (MOOD) 

A. Co bon loi trong tieng Hy lap Koine. Chung cho thay moi lien he giua dong tu va hien thuc, it nhat 
la trong dau cua nguoi viet. Cac loi nay duoc chia ra lam hai loai kha rong: loai chi hien thuc (CHI 
DINH) (INDICATIVE) va loai chi dieu co the se xay ra (potentiality) (BAN THAI CACH, MENH 
LENH VA MONG MOI) (SUBJUNCTIVE, IMPERATIVE, OPTATIVE). 

B. LOI CHI DINH (INDICATIVE MOOD) la loi thong thuong dien ta hanh dong da dien ra hoac 
dang dien ra, it ra la trong tri cua nguoi viet. No la loi duy nhat trong tieng Hy-lap dien ta mot thoi 
gian xac dinh, va ngay ca o day khia canh nay chi la thu yeu. 

C. LOI BAN THAI (SUBJUNCTIVE MOOD) dien ta hanh dong co the co trong tuong lai. Dieu gi 
do da khong xay ra nhung no co co hoi xay ra. No co nhieu diem chung voi LOl CHI DINH 
TUONG LAI (FUTURE INDICATIVE). Dieu khac nhau la LOI BAN THAI dien ta su nghi ngo a 
mot muc do nao do. Trong tieng Anh, dieu nay thuong duoc dien ta qua cac tu ngu nhu "could," 
"would," "may," hay "might." 

D. LOI MONG MOI (OPTATIVE MOOD) dien ta mot su mong uoc tren ly thuyet co the xay ra. No 
duoc xep xa hon mot buoc so voi LOl BAN THAI. LOl MONG MOl bay to su co the xay ra trong 
mot so dieu kien nao do. LOl MONG MOl rat hiem trong Tan uoc. Cach no thuong duoc dung la 
trong cau noi noi tieng cua Phao-16, "Chang he nhu vay" (KJV, "Lay Troi dung co chuyen nhu 
vay"), duoc su dung 15 Ian (R6-ma 3:4, 6, 31: 6:2, 15; 7:7, 13; 9:14; 11:1, 11; I C6-rinh-to 6:15; 
Ga-la-ti 2:17; 3:21; 6:14). Cac vi du khac duoc ghi lai trong I Te-sa-16-ni-ca 1:38; 20:16, Cong vu 
8:20vaIThess3:ll. 

E. LOI MENH LENH (IMPERATIVE MOOD) nhan manh mot menh lenh co the xay ra, nhung nhan 
manh den y dinh cua nguoi noi. No chi khang dinh su xay ra mot each tu nguyen trong dieu kien 
co mot su lira chon khac. Co mot each su dung dac biet cua LOl MENH LENH trong cac loi cau 
nguyen va trong cac loi cau xin o ngoi thu ba. Nhung loai menh lenh nhu vay chi co o thi HIEN 
TAI va thi QUA KHU" trong Tan uoc. 

F. Mot so sach ngu phap xep loai D0NG TINH TU (PARTICIPLES) vao mot loai khac cua loi trong 
dong tu. No rat thong dung trong tieng Hy-lap cua Tan uoc , thuong la mot dong tinh tu. No duoc 
dich cung voi dong tu chinh ma no lien he den. Co mot pham vi rong cac each dich nhung dong 

134 



tinh tu nay. Tot nhat la nen tham khao nhieu ban dich khac nhau. Cuon The Bible in Twenty Six 
Translations xuat ban boi nha sach Baker la mot cong cu rat huu ich. 

G. CHI DINH CHU DONG QUA KHlT (AORIST ACTIVE INDICATIVE) la mot each rat thong 
thuong va "chua duoc dinh Ian ranh" de ghi lai mot dieu xay ra. Cac thi, dang, va loi khac cung co 
mot so y nghia quan trong nhat dinh ma trade gia nguyen thuy muon dung de chuyen tai y tuong 
cua minh. 

IV. D6i voi nhung nguoi chua quen voi tieng Hy-lap, nhung cong cu hoc tap sau day se cung cap mot so 
thong tin can thiet: 

A. Friberg, Barbara and Timothy. Analytical Greek New Testament. Grand Rapids: Baker, 1988. 

B. Marshall, Alfred. Interlinear Greek-English New Testament. Grand Rapids: Zondervan, 1976. 

C. Mounce, William D. The Analytical Lexicon to the Greek New Testament. Grand Rapids: 
Zondervan, 1993. 

D. Summer, Ray. Essentials of New Testament Greek. Nashville: Broadman, 1950. 

E. Cac mon hoc ham thu co tin chi co o Vien Thanh Kinh Moody, Moody Bible Institute o Chicago, 
Illinois. 

V. DANH TU" (NOUNS) 

A. Xet ve mat cu phap, cac danh tu duoc xep theo cac each (cases). Cach la bien dang cua danh tu de 
cho biet lien he cua no doi voi dong tu va cac phan khac trong cau. Trong tieng Hy-lap Koine cac 
chuc nang cua each (cases) duoc dien ta qua cac gioi tu. Boi vi cac dang cua each (case form) co 
the xac dinh mot so lien he khac nhau, nen cac gioi tu phat trien them de cho thay su tach biet ro 
rang hon doi voi cac chuc nang nay. 

B. Cac each trong tieng Hy-lap duoc phan theo 8 loai sau day: 

1. DANH CACH (NOMINATIVE CASE) duoc dung de goi ten va thong thuong no la chu ngu 
cua mot cau hay mot ve cau. No cung duoc dung cho cac danh tu va tinh tu vi ngu voi cac dong 
tu noi "la" hay "tro thanh." 

2. SO HUtJ CACH (GENITIVE CASE) duoc dung de mo ta va thuong gan cho mot tinh chat hay 
gia tri cho tu no lien he den. No tra loi cau hoi, "Loai gi?" No thuong duoc dien ta boi each 
dung chu "of trong tieng Anh. 

3. CONG CU CACH (ABLATIVE CASE) co cung each chia giong nhu SO HUU CACH, nhung 
no duoc dung de chi su phan each. No thuong chi su phan each trong mot thoi diem, khong 
gian, nguon goc, hay muc do. Trong tieng Anh, no thuong duoc su dung bang chu "from." 

4. TANG CACH (DATIVE CASE) dung de dien ta so thich ca nhan. No co the chi mot khia canh 
tich cue hay tieu cue. Thong thuong do la mot bo ngu gian tiep. Trong tieng Anh, no duoc dien 
taquatu"to." 

5. VI TRI CACH (LOCATIVE CASE) co cung each chia tu nhu TANG CACH, nhung no dien ta 
vi tri trong khong gian, thoi gian hay nhung gioi han 16-gich. Trong tieng Anh, no duoc dien ta 
qua nhung tu "in, on, at, among, during, by, upon, beside." 

6. CONG CU CACH (INSTRUMENTAL CASE) co each chia tu giong voi TANG CACH va VI 
TRI CACH. No dien ta phuong tien hay su lien he. Trong tieng Anh, no duoc dien ta qua cac 
gioi tu "by" "with." 

7. DOI CACH (ACCUSATIVE CASE) dung de dien ta su cham dut cua mot hanh dong. No dien 
ta su gioi han. Su su dung chu yeu cua no la bo ngu trac tiep (direct object). No tra loi cau hoi, 
"Xa bao nhieu?" hay la "Cho den muc nao?" 

8. XUNG HO CACH (VOCATIVE CASE) duoc dung de xung ho trac tiep. 



135 



VI. CAC LIEN TU" VA TU" NOI (CONJUNCTIONS, CONNECTORS) 

A. Tieng Hy-lap la mot ngon ngu rat chinh xac vi no co rat nhieu tu noi. Chung noi ket cac y tuong 
(ve cau, cau, va doan). No xuat hien rat thuong den noi sir vang mat cua no gay anh huong trong 
van de giai kinh. That ra, cac lien tu va tu noi nay cho thay huong di trong y tuong cua cac trade 
gia. Chung rat he trong trong viec quyet dinh dieu cac truoc gia nay thuc su muon noi. 

B. Sau day la danh sach cua mot so lien tu va tu noi va y nghia cua chung (thong tin nay duoc gop 
nhat tu sach cua H.E. Dana va Julius K. Mantey A Manual Grammar of the Greek New 
Testament). 

1 . Tu noi chi thoi gian 

a. Epei, epeid e, hopote, hos, hote, hotan (ban thai each)- "khi" 

b.Hoes- "trong khi" 

c. Hotan, epan (ban thai each)- "bat cu khi nao" 

d.Hoes, achri, mechri (ban thai each)- "cho den khi" 

Q.Priv (nguyen mau)- "truoc" 

f. Hos - "tir khi" "khi" 

2. Tu noi chi su 16-gich 

a. Chi muc dich 

(1) Hina, hopos, hos (ban thai each)- "de ma" 

(2) Hoste (nguyen mau dot each)- "de" 

(3) Pros (nguyen mau dot each), eis (nguyen mau dot each)- "de" 

b. Chi ket qua (co mot su lien he mat thiet giua dang ngu phap thuoc muc dich va ket qua) 

(1) Hoste (nguyen mau, day la dang thong dung nhat)- "de ma" 

(2) Hiva (ban thai)- "de ma" 

(3) Ara- "thi" 

c. Chi he qua hay ly do 

(1) Gar (nguyen nhan/he qua hay ly luan/ket luan)- "boi vi" 

(2) Dioti, hotly- "boi vi" 

(3) Epei, epelde, hos- "vi" 

(4) Dta (vai doi each) va (nguyen mau)- "boi vi" 
d.Hamy, am chi 

(1) Ara, polnun, hoste- "vi vay" 

(2) Dlo flien tu am chi manh nhat)- "vi dieu nay," "vi vay" 

(3) Oun- "vi vay" "ket qua la" 

(4) Totnoun- "do vay" 

e. Tuong phan 

(1) Alia (dang tuong phan manh)- "nhung," "tru ra" 

(2) De- "nhung" "tuy nhien," "nhung" "mat khac" 

(3) Kai- "nhung" 

(4) Mentoi, oun- "tuy nhien" 

(5) Plen- "tuy nhien" (hau het la trong sach Lu-ca) 

(6) Oun- "tuy nhien" 

f. So sanh 

(1) Hos, kathos (gioi thieu cac ve cau so sanh) 

(2) Kata (trong cac tu kep, katho, kathoti, kathosper, kathaper) 

(3) Hosos (trong thu He-bo-ro) 

(4) E- "hon" 
g.Tiep dien 

(1) De- 'va' "bay gio" 

(2) Kai- 'va' 

136 



(3) Tei- 'va' 

(4) Hina, oun- 'rang' 

(5) Oun- 'sau do' (trong sach Giang) 
3 . Cac each nhan manh 

a. Alia- "chac chan," "vang" "that ra" 

b.Ara- "thuc sir' "chac vay" "that vay" 

c. Gar- "nhirng that ra" "chac vay" "thuc sir" 

d.De- "thuc sir" 

Q.Ean- "ngay ca" 

f. Kai- "ngay ca," "thuc sir," "that ra' 

g.Mentoi- "thuc sir" 

h.Oun- "that sir" 

VII. CAU DIEU KIEN 

A. CAU DIEU KIEN la cau chua dung mot hay nhieu ve cau chi dieu kien. Cau true ngu phap nay 
giup cho viec giai nghia boi vi no cung cap cac dieu kien, ly do, hoac cac nguyen nhan tai sao 
hanh dong cua dong tu chinh xay ra hay khong xay ra. Co 4 loai cau dieu kien. Chung giao dong 
tu mot truong hop von cho la that tu quan diem cua nguoi viet hay de dat muc dich cua nguoi viet 
den truong hop chi la sir mong uoc. 

B. CAU DIEU KIEN BAC MOT dien ta hanh dong hay trang thai cho la that tu quan diem cua nguoi 
viet hay de dat muc dich cua nguoi viet cho du no duoc dien ta bang chu "neu." Trong mot so 
truong hop, no co the duoc dich la 'vi" (Ma-thi-o 4:3; R6-ma 8:31). Tuy nhien, no khong co nghia 
la tat ca cac BAC MOT deu la that trong thuc te. Thong thuong no duoc dung de chung minh mot 
diem nao do trong mot cuoc tranh luan hay de chi ra mot sai lam (Ma-thi-o 12:27). 

C. CAU DIEU KIEN BAC HAI thuong goi la "doi nguoc sir kien." No noi den mot dieu gi do khong 
co that trong thuc te de chung minh mot dieu gi do. Vi du: 

1 . "Neu han that la mot tien tri, nhung that ra han khong phai, han se biet nguoi phu nu do la ai va 
nhu the nao, va la nguoi da nam lay han, nhung han khong biet" (Lu-ca 7:39) 

2. "Neu cac nguoi that sir tin M6i-se, la dieu cac nguoi khong co, nguoi se tin Ta, la dieu cac 
nguoi khong lam (Giang 5:46). 

3 . "Neu toi tim each de lam dep long con nguoi, la dieu toi khong lam, toi se khong phai la no le 
cua Dang Christ, la dieu toi dang lam" (Ga-la-ti 1:10). 

D. CAU DIEU KIEN BAC BA noi den cac hanh dong co the xay ra trong tuong lai. No cho rang cac 
hanh dong nay co the xay ra. No thuong am chi mot sir du phong. Hanh dong trong dong tu chinh 
thuong lien he den hanh dong trong ve cau theo bac nay. Vi du: I Giang 1:6-10; 2:4, 6, 9, 15, 20, 
21,24, 29; 3:21; 4:20; 5:14, 16. 

E. CAU DIEU KIEN BAC BON dien ta bac xa nhat cua truong hop co the xay ra. No rat hiem trong 
Tan uoc. That sir, khong co mot CAU DIEU KIEN BAC BON hoan chinh ma ca hai phan thoa 
man dinh nghia nay. Mot vi du ve mot phan cua CAU DIEU KIEN BAC BON la ve cau mo dau 
trong I Phi-e-ro 3:14. Mot vi du khac ve CAU DIEU KIEN BAC BON la ve cau ket thuc trong 
Cong vu 8:31. 

VIII. LOI NGAN CAM (PROHIBITIONS) 

A. CAU MENH LENH HIEN TAI voi TIEN TO 'ME' thuong khi (khong phai moi luc) nhan manh 
sir ngung mot hanh dong dang dien ra. Mot so vi du nhu "ngung chat chua cua cai nguoi o duoi 

137 



dat." (Ma-thi-a 6:19); "ngung lo lang ve cuoc song..." (Ma-thi-a 6:25); "ngung giao cho toi loi 
cac chi the nhu la do dung cho sir gian ac..." (R6-ma 6:13); "nguoi phai ngung lam buon Thanh 
LinhcuaDuc Chua Troi..." (E-phe-so 4:30); va "ngung say ruou..." (5:18). 

B. LOI BAN THAI QUA KHir voi TIEN TO 'ME' nhan manh "dung nghi den chuyen bat dau mot 
hanh dong" Mot vai vi du "Dung ngay ca bat dau suy nghi. . . " (Ma-thi-o 5:17); "dung bao gio bat 
dau lo lang..." (Ma-thi-o 6:31); "dung bao gio h6 then..." (II Ti-mo-the 1:8). 

C. PHU DINH KEP (DOUBLE NEGATIVE) di chung voi LOI BAN THAl mang tinh phu dinh tuyet 
doi. "Khong bao gio, that khong bao gio" hay la "khong co trong bat cu hoan canh nao." Mot vai 
vi du nhu: "se khong co bao gio nem su chet' (Giang 8:51); "ta se khong bao gio. . . " (I C6-rinh-to 
8:13). 

IX. mao tit 

A. Trong tieng Hy-lap Koine, mao tu xac dinh "the" giong voi tieng Anh. Chuc nang chu yeu cua no 
la "mot con tro," mot each de gay su chu y ve mot tu, mot ten, hay mot cum tu. Cach dung cua no 
thay doi theo cac trade gia trong Tan uoc. Mao tu xac dinh cung co cac chuc nang sau: 

1 . Mot dung cu lam tuong phan giong nhu mot dai tu chi dinh (demonstrative pronoun); 

2. Mot dau hieu chi mot chu de hay mot nguoi da duoc de cap den o phan trade; 

3. Mot each de xac dinh chu tu trong mot cau voi mot dong tu noi. Vi du: "Due Chiia Troi la 
than" Giang 4:24; "Due Chua Troi la su sang" I Giang 1:5; "Due Chua Troi la tinh yeu 
thuong"4:8, 16. 

B. Tieng Hy-lap Koine khong co mot mao tu bat dinh nhu "a" "an" trong tieng Anh. Su vang mat cua 
mot mao tu xac dinh co the co y: 

1 . Tap trang vao ban chat hay gia tri cua mot dieu gi do 

2. Tap trang vao phan loai cua mot dieu gi do 

C. Cac trade gia Tan uoc su dung mao tu rat khac nhau. 

X. CACH NHAN MANH TRONG TIENG HY LAP CUA TAN UOC 

A. Ky thuat bay to su nhan manh thay doi theo cac trade gia trong Tan uoc. Cac trade gia su dung co 
ve nhat quan va nghiem chinh nhat la Lu-ca va trade gia sach He-bo-ro. 

B. Chung toi da noi d phan trade rang LOI CHI DINH CHU D0NG QUA KHlT (AORIST ACTIVE 
INDICATIVE) la loi tieu chuan, khong bi go bo de nhan manh, nhung bat cu mot thi nao, dang 
nao, loi nao cung co mot tarn quan trong cua no khi giai nghia. Dieu nay co nghia la LOI CHI 
DINH CHU D0NG QUA KHU van thudng duoc dung den trong mot y nghia ngti phap quan 
trong. Vi du: R6-ma 6: 10 (hai Ian). 

C. Thu tu tu trong tieng Hy-lap Koine 

1 . Tieng Hy-lap Koine la mot ngon ngti bien each (inflected language) co nghia la no khong phu 
thuoc vao thu tu tu nhu trong tieng Anh. Vi vay, trade gia co the thay doi cac thu tu thong 
thudng cua no de cho thay: 

a. Dieu trade gia muon nhan manh 

b.Dieu trade gia nghi se dem den su ngac nhien cho doc gia 

c. Dieu trade gia that su cam nhan sau xa 

2. Cac trat tu tu tieu chuan trong tieng Hy-lap van la van de chua nga ngu. Tuy vay, mot thu tu 
tarn goi la thong thudng se la: 

138 



a. Doi voi dong tu lien ket: 

(l)Dongtu 

(2)Chutu 

(3)B6 ngu (complement) 
b.Doi vai ngoai dong tu: 

(l)Dongtu 

(2)Chutu 

(3)B6ngu (object) 

(4)B6 ngu gian tiep (indirect object) 

(5)Cum gioi tu (prepositional phrase) 
c. Doi voi cac cum danh tu: 

(l)Danhtu 

(2)Tu bo nghia (modifier) 

(3) Cum gioi tu 

3 . Thu tu tu co the mang y nghia giai kinh vo cung quan trong. Vi du: 

a. "tay huu ho trao toi va Ba-na-ba cua su thong cong" (Ga-la-ti 2:9) Cum tu "tay huu cua su 

thong cong" duoc tach ra va dat phia truoc de nhan manh su quan trong cua no. 
b.'Voi Dang Christ" (Ga-la-ti 2:20), duoc dat truoc. Su chet cua Ngai la trong tarn, 
c. "Tung hoi tung luc trong nhieu each" (He-bo-ro 1:1) duoc dat truoc. Cach Due Chua Troi tu 

mac khai chinh Ngai la dieu quan trong hon, doi lai voi su kien mac khai o day. 

D. Su nhan manh o cac muc do khac nhau duoc bieu hien qua: 

1 . Su lap lai dai tu von da co san trong dang dong tu duoc chia. Vi du, "Ta, chinh ta, se chac chan 
o cung cac nguoi. . . " (Ma-thi-o 28:20). 

2. Su vang mat cac lien tu von thuong duoc mong doi, hoac cac tu noi giua cac tu, cum tu, ve cau 
hay cau. Dieu nay goi la su bo lien tu (asyndeton) ("khong bi rang buoc"). Cac tu noi thuong 
duoc mong doi phai co mat, vi vay neu chung vang mat se tao su chu y. Vi du: 

a. Cac phuoc lanh, Ma-thi-o 5 :3 va tiep sau (nhan manh danh sach nay) 

b.Giang 14:1 (chu de moi) 

c. R6-ma 9: 1 (phan moi) 

d.II C6-rinh-to 12:20 (nhan manh danh sach nay) 

3. Su lap di lap lai cac tu hay cum tu trong mot so ngu canh nao do. Vi du: "ngoi khen su vinh 
hien Ngai" (E-phe-so 1:6, 12, 14). Cum tu nay duoc dung de chi cong tac cua moi than vi trong 
Bangoi. 

4. Cach su dung mot thanh ngu hay mot tu (mot am), each choi chu giua cac tu. 

a. Cach noi trai- thay the tu cho nhung chu de cam ki nhu "ngu" de chi su chet (Giang 11:11- 

14) hay "chan" de chi bo phan sinh due nam (Ru-to 3:7-8; I Sa-mu-en 24:3). 
b.Loi noi vong- thay the chu dung cho danh cua Chua nhu "nude Troi" (Ma-thi-o 3:21) hoac 

"tieng tu troi" (Ma-thi-o 3:17). 
c. Cac hinh thai tu tu: 

(l)Su noi thai qua (Ma-thi-o 3:9; 5:29-30; 19:24). 

(2) Cac cau noi gay dung cham (Ma-thi-o 3:5; Cong vu 2:36). 

(3)Nhan each hoa (I C6-rinh-to 15:55) 

(4) Mia mai (Ga-la-ti 5: 12) 
(5)Doan van tho (Phi-lip 2:6-1 1) 
(6) Choi am cua cac tu 

i. "Hoi thanh" 

(a) "Hoi thanh" (E-phe-so 3:21) 

(b)"keu goi" (E-phe-so 4:1,4) 

(c)"duoc goi" (E-phe-so 4: 1, 4) 
ii. "tu do" 

139 



(a) "Nguoi nu tu do" (Ga-la-ti 4:31) 
(b)"Sutu do" (Ga-la-ti 5:1) 
(c)"tu do" (Ga-la-ti 5:1) 
d. Cac thanh ngu- thuong mang tinh van hoa va ngon ngu dac tnrng: 
(l)Day la each noi bong cua tu "thuc an" (Giang 4:3 1-34) 
(2)Day la each noi bong cua tu "den tho" (Giang 2: 19, Ma-thi-o 26:61). 
(3)Day la thanh ngu He-bo-ro chi su thuong xot, 'ghen ghet' (Sang the ky 29:31; Phuc 

truyen luat le ky 21:15; Lu-ca 14:36; Giang 12:25; R6-ma 9:13). 
(4)"Tat ca" va "mot so." So sanh E-sai 53:6 ("tat ca') voi 53:11 va 12 ("mot so"). Nhung 
chu nay deu dong nghia nhu trong R6-ma 5: 18 va 19 cho thay. 

5. Cach dung mot cum tu day du cac yeu to ngu hoc thay vi chi dung mot tu. Vi du: "Due Chua 
Jesus Christ" 

6. Cach dung dac biet cua chu autos 

a. Khi di voi mot mao tu (o vi tri them gia tri (attributive position)), thi no duoc dich la "giong." 
b.Khi khong kem theo mot mao tu (o vi tri bo ngu (predicate position)), no duoc dich nhu la 
mot dai tu phan tinh nhan manh- "chinh anh ta," "co ta," "chinh no." 

E. Nhung nguoi khong doc duoc Hy-lap co the xac dinh duoc nhung loi nhan manh qua cac each sau: 

1 . Su dung cac tu dien phan tich hoac cac ban Anh/Hy lap doi chieu. 

2. Cac ban dich Anh ngu doi chieu, dac biet la tu cac quan diem dich khac nhau. Vi du: so sanh 
ban dich theo"tung chu" (KJV, NKJV, ASV, NASB, RSV, NRSV) voi each dich "thoat theo 
loi tuong duong" (Williams, NIV, NEB, REB, JB, NJB, TEV). Mot cuon sach huu ich o day la 
The Bible in Twenty-Sic Translations xuat ban boi nha xuat ban Baker. 

3. Su dung cuon The Emphasized Bible cua Joseph Bryant Rotherham (Kregel, 1994). 

4. Su dung ban dich theo nghia den 

a. The American Standard Version nam 1901 

b. Young 's Literal Translation of the Bible cua Robert Young (Guardian Press, 1976). 

Viec nghien cuu ngu phap la mot van de rat ti mi, cong phu, nhung can thiet de co the giai nghia mot 
each hop ly. Cac dinh nghia, loi binh, va cac thi du ngan ngui nay nham muc dich khuyen khich va trang 
bi cho doc gia khong quen voi tieng Hy-lap co the tan dung cac chu thich ngu phap co trong tap sach nay. 
Chac chan rang nhung dinh nghia nay rat don so. Dung nen su dung chung mot each cung nhac, giao 
dieu, nhung chi la cac vien da buoc tiep den mot su hieu biet ro hon ve cac cu phap Tan uoc. Mong uoc 
rang cac dinh nghia nay cung giup doc gia hieu duoc cac loi giai thich trong cac sach tro giup cho viec 
nghien cuu chang han nhu cac sach giai kinh chuyen mon ve Tan uoc. 

Chung ta phai xac dinh su giai thich cua chung ta dua tren nhung thong tin co duoc trong ban van. 
Ngti phap la mot trong nhung cong cu huu hieu nhat; cac cong cu khac nhu boi canh lich su, ngu canh, 
each su dung tu, va cac doan van doi xung nhau. 



140 



PHU LUC HAI 

PHE BINH VAN BAN 

CM de nay dirge ban den voi muc tieu giup giai thich cac chu thich ve van ban co trong tap sach nay. 
Dan y sau day se duoc dung den: 

I. Cac nguon van ban cua Kinh thanh tieng Anh 

A. Cuu uoc 

B. Tan uoc 

II. Giai thich ngan ve van de va ly thuyet cua "ha phe binh" cung goi la "phe binh van ban" 
III. Tu lieu de nghi de doc them 

I. Cac nguon van ban cua Kinh thanh tieng Anh: 

A. Cuu uoc 

1. Ban Masoretic (MT)- Ban phu am He-bo-ro duoc bat dau boi Rabi Aquiba vao nam 100 SCN. 
Cac dau nguyen am, dau nhan, chu thich ben le, cham phay duoc bat dau them vao tu thu ky 
thu 6 SCN va hoan tat vao the ky thu chin. No duoc thuc hien boi mot dong cac hoc gia Do 
thai goi la Masoretes. Dang van ban ho su dung cung giong voi cac ban trong Mishna, 
Talmud, Targums, Peshitta, va Vulgate. 

2. Ban LXX- Truyen thong cho rang ban LXX duoc thuc hien boi 70 hoc gia Do thai trong 70 
ngay cho thu vien Alexandria dudi su bao tro cua vua Ptolemy II (nam 285-246 TCN). Nguoi 
ta cho rang ban dich nay duoc thuc hien boi yeu cau cua mot lanh dao Do thai song o 
Alexandria. Truyen thong nay dua vao "La thu cua Aristeas." Ban LXX thuong dua vao mot 
truyen thong He-bo-ro khac voi ban cua Rabi Aquiba (MT). 

3. Cuon bien chet (DSS)- Cuon bien chet duoc viet trong thoi ky cua de quoc La ma truoc Cong 
nguyen (200 TCN-70 SCN) boi mot nhom Do thai phan lap goi la "Essenes." Cac ban tieng 
He-bo-ro duoc tim thay o nhieu noi xung quanh khu vuc Bien chet, cho thay mot tnrong phai 
van ban co khac voi ca hai truong phai MT va LXX. 

4. Mot vai vi du cu the cho thay each doi chieu cac ban van giup cac nha giai kinh hieu hon ve 
Cuu uoc 

a. Ban LXX da giup cac nha dich thuat va hoc gia hieu them ban MT 

(1) E-sai 52: 14 cua ban LXX, "khi nhieu nguoi se ngac nhien ve nguoi ." 

(2) E-sai 52: 14 cua ban MT, "nhu nhieu nguoi da kinh ngac ve nguoi " 

(3) Trong E-sai 52: 15 su phan biet dai tu duoc xac dinh trong ban LXX: 

i. Ban LXX, "cung vay nhieu nude se ngac nhien ve nguoi" 
ii. Ban MT, "va nguoi se vay ruatren cac nude" 

b. Ban Cuoc bien chet (DSS) giup cac nha dich thuat va hoc gia hieu them ban MT 

(1) E-sai 21:8 cua ban DSS, "nguoi tien tri lalen, toi dung tren mot cai thap canh..." 

(2) E-sai 21:8 cua ban MT, "va toi la len mot con su tu! Chiia toi, toi van luon dung noi 
thap canh ngay nay. . . " 

c. Ca hai ban LXX va DSS giup lam ro y nghia cau E-sai 53:11 

(1) Ban LXX va DSS, "sau su khon kho cua linh hon minh, nguoi se thay anh sang, nguoi 
se duoc thoa man" 

(2) MT, "nguoi se thay. . . su khon kho cua linh hon minh, Nguoi se thoa man" 

B. Tan uoc 

1. Co khoang hon 5.300 ban thao cua toan bo hay mot phan Tan uoc tieng Hy-lap con lai ngay 
nay. Khoang 85 ban duoc viet tren giay papyrus va 268 ban viet bang chu viet hoa (uncials). 
Sau do khoang the ky thu 9 SCN, ban viet chu nho phat trien (minuscule). Cac ban Hy-lap d 
dang viet co khoang 2.700 ban. Chung ta cung co khaong 2.100 ban liet ke cac doan Kinh 
thanh dung trong thd phuong ma chung ta goi la nhung bai giang theo nam (lectionaries). 

141 



2. Khoang 85 ban tieng Hy-lap chua mot so phan cua Tan uoc viet tren giay papyrus duoc liru 
gift trong cac vien bao tang. Mot so mang nam tuoi tu the ky thu hai SCN, nhung hau het deu 
tu the ky thu ba hay thu tu SCN. Khong co mot ban nao trong cac ban nay chua dung toan bo 
Tan uoc. Khong phai boi vi chiing la nhung ban co nhat thi duong nhien chung se co it di ban. 
Nhieu ban trong so nay duoc sao chep rat hoi ha de dung trong noi bo. Nguoi ta da khong that 
su can than trong qua trinh sao chep. Vi vay, no co nhieu diem khac nhau (variants). 

3. Ban Codex Sinaiticus, duoc goi theo chu He-bo-ro a (aleph) hay la (01), duoc tim thay tai tu 
vien thanh Catherine tren nui Si-na-i boi Tischendorf. No co nam tuoi tu the ky thu 4 SCN, va 
chua dung ca Cuu uoc cua ban LXX va Tan uoc tieng Hy-lap. No thuoc ve dang "van ban 
Alexandrian." 

4. Ban Codex Alexandrinus, cung duoc biet voi ten goi "A" hay la (02), la ban tieng Hy-lap o 
the ky thu 5 duoc tim thay o Alexandria, Ai cap. 

5. Ban Codex Vaticanus, cung goi la "B" hay (03), duoc tim thay trong thu vien Vatican o Roma 
va co nam tuoi tu giua the ky thu 4 SCN. No chua ca ban LXX Cuu uoc va Tan uoc tieng Hy- 
lap. No thuoc ve dang "van ban Alexandrian." 

6. Ban Codex Ephraemi, cung goi la "C" hay (04), mot ban bang tieng Hy-lap o the ky thu 5 va 
da bi My di mot phan. 

7. Ban Codex Bezae, cung goi la "D" hay la (05), la ban tieng Hy-lap o the ky thu 5 hay 6. No la 
dai dien chinh cua cai goi la "Ban Tay phuong." No chua dung nhieu phan them vao va la 
nhan chung Hy-lap chinh cho ban dich King James. 

8. Cac ban Tan uoc co the duoc nhom thanh 3 hoac 4 gia dinh co chung mot so dac tinh: 

a. Ban Alexandria tu Ai cap 

(1) P 75 , P 66 (khoang nam 200 SCN), ghi lai cac saeh Phiic am 

(2) P 46 (khoang nam 225 SCN), ghi lai cac la thu cua Phao-16 

(3) Ban P 72 (khoang nam 225-250 SCN), ghi lai Phi-e-ro va Giu-de 

(4) Ban Codex B, hay la Vaticanus (khoang nam 325 SCN) bao gom tron Cuu uoc va Tan 
uoc 

(5) Cac cau trich cua Origen tu loai van ban nay 

(6) Cac van ban khac co loai van ban a, C, L, W, 33 

b. Ban Tay phuong tu Bac Phi 

c. Ban Dong Byzantine tu Constatinople 

d. Loai thu tu "Caesarean" tu Palestine 

(1) Chi duoc thay chu yeu trong sach Mac 

(2) Cac bang chung cho no la ban P 45 va W 

II. Cac van de va ly thuyet cua "ha phe binh" hay "phe binh ban van" 
A. Cac di ban xay ra nhu the nao 

1 . Do so suat, tinh co (phan Ion cac truong hop) 

a. Truot mat khi chep tay dan den viec nhin chu giong nhau nam o sau do va do vay bo mat 
nhung chu nam giua hai chu giong nhau nay (homoioteleuton) 

(1) Truot mat khien bo mat mot chu doi hay cum tu doi (haplography) 

(2) Truot di trong tri khien lap lai mot cum tu hay mot hang trong ban Hy-lap (dittography) 

b. Nghe truot khi chep xuong boi mot nguoi doc lam cho viet sai chu (itacism). Thuong thi 
chu viet sai ham y hay viet mot chu Hy-lap khac co cung am 

c. Cac ban tieng Hy-lap co nhat khong co chia theo chuong hay cau, it hoac khong co cac dau 
cham cau va khong co khoang each giua cac chu. Rat co the co truong hop cac ky tu duoc 
tach ra o nhung cho khac nhau dan den viec tao ra nhung chu khac nhau. 

2. Do chu y 

a. Thay doi de cai tien dang ngu phap cua ban van duoc sao chep 

b. Thay doi de lam cho ban van do hai hoa voi cac ban Kinh thanh khac (su hai hoa doi xung) 



142 



c. Thay doi bang each ket hop hai hay nhieu di ban khac ghep lai thanh mot ban dai hon 
(conflation) 

d. Thay doi de chinh lai mot van de duoc nhan ra trong ban van (I C6-rinh-to 1 1 :27 va I Giang 
5:7-8) 

e. Mot vai thong tin them vao lien quan den boi canh lich su hay each giai kinh dung dan cho 
ban van duoc ghi o ngoai le boi ngudi sao chep truoc nhung lai duoc chep vao ngay ban 
van boi ngudi sao chep sau do (Giang 5:4) 

B. Cac diem can ban cua phe binh ban van (bang hudng dan theo 16-gich de giup xac dinh dau la ban 
van nguyen thuy khi van de di ban xuat hien 

1 . Ban van vung ve, nguong ngiu, rat roi nhat hay bat thuong nhat ve mat ngu phap co the la ban 
nguyen thuy 

2. Ban ngan nhat co the la ban nguyen thuy 

3. Ban co hon co trong luong hon boi vi no gan voi ban nguyen thuy hon ve mat lich su, mpi 
dieu khac deu nhu nhau 

4. Cac ban phan tan khap noi ve mat dia ly thuong co mot ban nguyen thuy 

5 . Cac ban co tinh giao ly yeu hon, dac biet la nhung ban lien he den cac cuoc ban luan ve cac 
chu de than hoc chinh trong thoi gian co su thay doi trong cac ban van, vi du nhu giao ly Ba 
Ngoi trong I Giang 5:7-8, la ban duoc chuong hon. 

6. Ban giai thich duoc ro nhat nguon goc cua cac di ban khac 

7. Co hai cau trich giup cho thay su quan binh trong van de di ban gay kho khan nay 

a. J. Harold Greenlee trong cuon Introduction to New Testament Textual Criticism cho biet, 
"Khong co mot giao ly Co doc nao treo tren mot ban van gay tranh cai; va cac hoc tro cua 
Tan uoc phai xem chung viec minh muon ban van cua minh chinh thong hon hay co tinh 
giao ly manh me hon la ban nguyen thuy duoc linh cam" (trang 68). 

b. W.A. Criswell noi voi Greg Garrison trong to The Birmingham News rang ong khong tin 
moi chu trong Kinh thanh deu duoc linh cam, "it ra la khong phai moi chu da duoc dua ra 
cho cong chung hien dai ngay nay boi cac nha dich thuat hang the ky tnroc." Criswell noi 
tiep, "Toi cung la mot tin do cua viec phe binh ban van. Do do, toi nghi phan nua cuoi cua 
chuong 16 trong sach Mac la ta giao; no khong duoc linh cam, no chi la su bia dat. . .Khi ta 
so sanh cac ban khac co hon, khong co cai goi la phan ket luan cua sach Mac. Mot ai do da 
them vao ..." 

Ong to cua truong phai cho rang Kinh thanh khong sai thuoc giao hoi Bap tit nam 
phuong nay cung tuyen bo rang "su tu them y" co trong Giang 5, chuyen Chua Jesus o ao 
Be-tet-da. Va ong cung noi ve hai ghi chep khac nhau ve su tu tu cua Giu-da (Ma-thi-o 27 
va Cong vu 1): "Do chi la cac quan diem khac nhau ve su tu tu," Criswell noi, "neu no o 
trong Kinh thanh, no phai co loi giai thich cho dieu nay. Va ca hai su tuong thuat ve su chet 
cua Giu-da deu co trong Kinh thanh." Criswell them, "Phe binh van ban tu no la mot khoa 
hoc tuyet voi. No khong phai la chong qua, no khong phai la vo ly. No nang dong va quan 
trong..." 

III. Cac van de ve ban van 

A. Cac sach de nghi de doc them 

1. Biblical Criticism: Historical, Literacy and Textual, cua R.H. Harrison 

2. The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration, cua Bruce M. 
Metzger 

3. Introduction to New Testament Textual Criticism cua J. H. Greenlee 



143 



PHU LUC BA 

• • 

TU* DIEN THUAT NGU* 

Thuyet nhan lam con nuoi (Adoptionism) Day la mot trong nhung quan diem ban dau ve sir lien he cua 
Chua Jesus va than tinh. Ve can ban, no khang dinh rang Chua Jesus la mot con nguoi binh thuong 
trong moi each va duoc nhan lam con nuoi trong mot y nghia dac biet boi Due Chua Troi qua phep 
bap tem cua Ngai (Ma-thi-o 3:17; Mac 1:11) hoac qua su song lai cua Ngai (R6-ma 1:4). Chiia Jesus 
da song mot cuoc song rat guong mau den noi Due Chua Troi, trong mot luc nao do, (qua phep bap 
tem, hay qua su song lai) da nhan Jesus lam "con" cua Ngai (R6-ma 1:4; Phi-lip 2:9). Day la quan 
diem thieu so trong the ky thu 8 va o thoi ky Hoi thanh dau tien. Thay vi la Due Chua Troi tro thanh 
nguoi (su nhap the) no doi nguoc lai thanh nguoi tro thanh Troi! 

That kho ma dien ta duoc the nao Chua Jesus, Due Chiia Con, dang than linh da co tu truoc, duoc 
tuong thuong va ton cao vi da song doi song guong mau. Neu Ngai da la Diic Chiia Troi, thi lam sao 
Ngai lai duoc ban thuong? Neu Ngai da co su vinh quang thieng lieng hien huu tu truoc, thi tai sao 
Ngai lai duoc ton cao them nua? Mac du that kho de hieu duoc dieu nay, Due Chiia Cha lam the nao 
do da ton vinh Chiia Jesus trong mot y nghia dac biet vi su lam thanh hoan toan y chi cua Due Chiia 
Cha. 

Trircrng phai Alexandrian Phuong phap giai nghia Kinh thanh nay duoc phat trien tu Alexandria, Ai cap 
vao the ky thu hai SCN. No su dung cac nguyen tac giai kinh can ban cua Philo, la mot hoc tro cua 
Plato. No duoc goi la phuong phap ngu ngon (allegorical method). No co anh huong Ion trong giao 
hoi cho toi thoi Cai chanh. Nhung nguoi ung ho hung hon nhat la Origen va Augustine. Xin xem sach 
cua Moises Silva, Has the Church Misread the Bible? (Academic, 1987). 

Ban Alexandrinus Ban van tieng Hy-lap o the ky thu 5 tu Alexandria, Ai cap, bao gom Cuu uoc, Nguy 
kinh, va phan Ion Tan uoc. No la mot trong nhung nhan chiing chinh cua chiing ta cho toan bo Tan 
uoc tieng Hy-lap (tru mot so phan trong Ma-thi-o, Giang, va II C6-rinh-to). Mot khi ban van nay, 
duoc goi la "A," va ban van "B," tiic la ban Vaticanus trung hop voi nhau, thi phan duoc xem xet do 
duoc ke la nguyen thuy theo hau het cac hoc gia trong hau het cac truong hop. 

Ngu ngon (Allegory) Day la phuong phap giai nghia Kinh thanh xuat phat tu Do thai giao thuoc 
Alexandria. No duoc pho bien boi Philo tu Alexandria. Trong tarn cua no la muon lam cho Kinh 
thanh tro nen hop thoi voi van hoa va he thong triet ly cua nguoi doc bang each bo qua cac boi canh 
lich su hoac/va cac boi canh ngu van nguyen thuy. No tim kiem y nghia thieng lieng kin dau dang sau 
moi ban van cua Kinh thanh. Can phai nhin nhan rang Chiia Jesus trong Ma-thi-o 13 va Phao-16 trong 
Ga-la-ti 4 da dung an du de truyen dat le that. Tuy nhien, day la mot dang hinh bong hoc (typology), 
chii khong phai thuan ngu ngon. 

Tu- dien phan tich (Analytical lexicon) Day la mot cong cu nghien cuu cho phep chiing ta xac dinh moi 
dang chu cua tieng Hy-lap trong Tan uoc. Day la mot tap tai lieu tong hop theo thu tu chu cai tieng 
Hy-lap, theo dang va cung cap cac dinh nghia can ban. Khi ket hop no voi cac ban dich doi chieu, 
nhung nguoi khong quen voi tieng Hy-lap co the phan tich cac diem ngu phap va cii phap cua Tan 
uoc. 

Tinh tuwng du^ffng cua Kinh thanh (Analogy of Scripture) Day la cum tu dung de dien ta quan diem 
cho rang ca Kinh thanh deu duoc linh cam boi Due Chiia Troi va vi vay no khong mau thuan voi 
nhau nhung bo sung cho nhau. Su xac nhan co tinh chat gia dinh truoc nhu vay la nen tang de su 
dung cac phan doan tuong duong voi nhau khi giai nghia mot ban van. 



144 



Tinh khong ro rang (Ambiguity) Dieu nay chi sir khong ro rang den tu mot van ban khi no co the co hai 
hay nhieu y nghia hoac khi co hai hay nhieu dieu duoc de cap den trong mot luc. Co the Giang da su 
dung phuong phap mo ho co chu dich (loi hai y (double entendres)). 

Hinh nhan (Anthropomorphic) Nghia la "co dac tinh lien he den con nguoi," thuat ngu nay duoc dung 
de dien ta ngon ngu cua chung ta ve Due Chua Troi. No xuat phat tu chu Hy-lap co nghia la nguoi. 
No co nghia rang chung ta noi ve Chua nhu the Ngai la con nguoi. Due Chua Troi duoc mo ta qua 
cac tu ngu vat chat, xa hoi, va tam ly lien he den con nguoi (Sang the ky 3:8; I Cac Vua 22: 19-23). Di 
nhien, day chi la su so sanh. Tuy vay, khong co mot phan loai nao khac ngoai phan loai cua con 
nguoi de chung ta co the dung. Do do, hieu biet cua chung ta ve Due Chua Troi, mac du dung, nhung 
van co gioi han. 

Trircrng phai An-ti-6t (Antiochian School) Phuong phap giai nghia Kinh thanh nay duoc phat trien o 
An-ti-6t, Sy-ri-a vao the ky thu 3 SCN nhu la mot phan ung doi lai voi phuong phap ngu ngon cua 
truong phai Alexandria o Ai cap. Chu yeu cua no la tap trung vao y nghia lich su cua Kinh thanh. No 
giai thich Kinh thanh nhu mot tac pham van chuong binh thuong cua con nguoi. Truong phai nay dan 
dan roi vao su tranh cai ve van de co phai Dang Christ co hai ban chat (Nestorianism) hay chi co mot 
(vua hoan toan con nguoi, vua hoan toan Troi). No bi gan cho la ta giao boi Giao hoi Cong giao La 
ma va phai doi di den Persia nhung no da khong co mot anh huong quan trong nao. Cac nguyen tac 
giai kinh can ban cua no sau do tro thanh nguyen tac giai nghia cua cac nha cai chanh Tin lanh co 
dien (Luther va Calvin). 

Phep doi choi (Antithetical) Day la mot trong ba tu ngu dung mo ta moi lien he giua cac hang trong van 
thu He-bo-ro. No lien he den cac hang thu co y nghia doi choi nhau (Cham-ngon 10:1; 15:1). 

Van chuxmg khai thi (Apocalyptic literature) Day la mot the loai co le thuan khiet, hoac phan Ion la Do 
thai. Day la loai van bi an dung trong nhung luc bi xam lang hay chiem dong boi cac cuong quyen 
ngoai bang. No cho rang mot Due Chua Troi ca nhan, hay giai cuu da tao dung nen the gioi va dieu 
khien cac hoat dong tren the gioi, va rang Y-so-ra-en la dan toe duoc Ngai quan tam va cham soc dac 
biet. Loai van chuong nay hua hen chien thang cuoi cung tu su giup do dac biet cua Chua. 

No co day nhung tu hinh bong va giau tuong tuong dien ta qua cac tu ngu bi an. No thuong dien 
ta le that qua cac mau sac, con so, khai tuong, su hien thay, gap go thien than, cac chu mang ma so va 
thuong mang tinh nhi nguyen giua thien va ac. 

Mot vai vi du ve dang van chuong nay la (1) trong Cuu uoc, sach E-xe-chi-en (chuong 36-48), 
Da-ni-en (chuong 7-12), Xa-cha-ri; va (2) trong Tan uoc, Ma-thi-o 24; Mac 13; II Te-sa-16-ni-ca 2 va 
Khai huyen. 

Ngiroi bien giai (Apologist, apologetics) Chu nay xuat phat tu goc tu Hy-lap "su bien ho phap ly." Day 
la mot nhanh trong than hoc nham dua ra cac bang chung va cac cuoc ban luan theo ly le cho ung ho 
cho due tin Co doc. 

Tien nghiem (A priori) Chu nay hau nhu dong nghia voi tu "phong ctinh truoc." No bao gom su ly giai 
tu cac dinh nghia, nguyen tac, hay quan diem da duoc chap nhan truoc do la dung. Chinh dieu do la 
dieu duoc chap nhan ma khong can phai xem xet hay phan tich. 

Thuyet Arianism Alius la mot giao phu o Alexandria, Ai cap vao the ky thu 3 va dau 4. Ong cho rang 
Chua Jesus da co tu truoc nhung khong phai la than (khong cung ban chat voi Due Chua Cha), co le 
la dua theo Cham-ngon 8:22-3 1 . Mot giam muc o Alexandria da thach thuc quan diem nay va da mo 
man cuoc tranh cai (nam 318 SCN) keo dai nhieu nam. Thuyet Arianism tro thanh tin dieu chinh thuc 
cua Dong giao hoi. Hoi dong Nicaea nam 325 SCN da len an Alius va khang dinh su dong dang va 
dong ban chat than tinh cua Due Chua Con. 

145 



Aristotle Ong la mot trong cac triet gia Hy lap co, hoc tro cua Plato va la thay cua Alexander dai de. Anh 
huong cua ong, ngay ca ngay nay, tham nhap vao nhieu lanh vuc hoc thuat hien dai. Ly do la vi ong 
da nhan manh tri thuc thong qua quan sat va phan loai. Day la mot trong nhung diem mau chot cua 
phuong phap khoa hoc. 

Ban viet tay (Autograph) Day la chu dang cho cac ban viet tay nguyen thuy cua Kinh thanh. Nhung ban 
viet tay nguyen thuy nay da bi mat hoan toan. Chi con lai nhung ban sao chep ma thoi. Day la nguon 
goc cua nhieu di ban trong cac ban van tieng Hy-lap va He-bo-ro va cac an ban co khac. 

Ban Bezae Day la ban van bang tieng Hy-lap va Latin vao the ky thu 6 SCN. No duoc goi la ban "D." No 
chua dung cac sach Phuc am, Cong vu va mot so thu tin. Dae diem cua no la co rat nhieu phan duoc 
nguoi sao chep them vao. No hinh thanh nen tang cho ban "Textus Receptus," ban van Hy-lap tieu 
chuan truyen thong dang sau ban King James. 

Thanh kien Day la tu dung de dien ta mot thanh kien manh me ve mot doi tuong hay mot quan diem. No 
la quan diem cho rang su khong thien vi khong the co duoc ve mot doi tuong cu the hay mot quan 
diem. Day la luan diem thien vi. 

Tham quyen Kinh thanh Chu nay duoc dung trong mot y nghia rat chuyen biet. No duoc dinh nghia la 
su nhan biet dieu tac gia nguyen thuy muon noi cho thoi cua ho va ap dung le that do trong thoi cua 
chung ta ngay nay. Tham quyen Kinh thanh thuong duoc dinh nghia la viec xem chinh Kinh thanh la 
su huong dan co tham quyen duy nhat cua chung ta. Tuy nhien, nhan thay duoc nhung su giai nghia 
sai lam hien tai, toi da gioi han khai niem nay trong khuon kho Kinh thanh khi duoc giai nghia boi 
cac nguyen tac chinh cua phuong phap lich su-ngu phap. 

Qui dien Day la tu dung de dien ta cac ban van ma nguoi ta tin rang da duoc linh cam each dac biet. No 
duoc dung chi ca Cuu va Tan uoc. 

Trong tam Dang Christ (Christocentric) Day la tu dung de dien ta tinh trung tam cua Chiia Jesus. Toi 
dung no lien ket voi khai niem Jesus la Chua trong toan bo Kinh thanh. Cuu uoc chi ve Ngai va Ngai 
la su hoan thanh va muc tieu cua Cuu uoc (Ma-thi-o 5: 17-48). 

Giai kinh Day la tap sach nghien cuu chuyen mon. No cung cap cac thong tin can ban ve mot sach trong 
Kinh thanh. Sau do no co gang giai thich y nghia cua tung phan trong sach do. Mot so tap trung vao 
phan ung dung, so khac de y den ban van trong each chuyen mon hon. Nhung cuon sach nay rat ich 
loi, nhung chi nen dung sau khi chung ta da so bo nghien cuu rieng ve dieu minh muon tim hieu. 
Khong bao gio nen chap nhan su giai nghia cua cac nha giai kinh ma khong thac mac hay chat van 
dieu gi. Doi chieu cac ban giai kinh tu cac lap truong than hoc khac nhau cung co nhieu luc dem lai 
loi ich. 

Thanh kinh phu dan (Concordance) Day la mot cong cu nghien cuu hoc Kinh thanh. No liet ke moi Ian 
xuat hien cua moi chu trong Cuu va Tan uoc. No giup ich nhu sau: (1) xac dinh cac chu Hy-lap hay 
He-bo-ro dang sau mot tu ngu tieng Anh cu the; (2) so sanh cac ban van noi nhung chu Hy-lap va 
He-bo-ro giong nhau duoc su dung; (3) chi cho thay nhung cho hai chu He-bo-ro hay Hy-lap khac 
nhau duoc dich bang chi mot tu trong tieng Anh; (4) cho biet so Ian su dung cua mot so tu trong mot 
so sach hay tac gia; (5) giup tim mot doan van trong Kinh thanh (xem Walter Clark How to Use New 
Testament Grek Study Aids, trang 54-55). 

Cuon Bien Chet (Dead Sea Scrolls) Chu nay chi mot loat cac ban viet co bang tieng He-bo-ro va Aram 
duoc tim thay noi khu vuc gan Bien Chet vao nam 1947. Chung la cac thu vien ton giao cua mot phai 

146 



thuoc Do thai giao vao the ky thu nhat. Sue ep cua sir chiem dong tu nguoi La ma va cac cuoc chien 
qua khich cua nhung nam 60 da khien ho phai giau di cac cuon giay da nay duoc han kin trong cac 
chai sanh su de o trong cac hang dong hay 16. Chung giup chung ta hieu hon ve boi canh lich su cua 
the ky thu 1 vung Palestine va cung da xac nhan ban Masoretic Text la rat chinh xac, it ra la tu thoi 
ky rat som cua thoi dai tnroc Cong nguyen. Chung duoc viet tat voi chu "DSS." 

Suy dien (Deductive) Phuong phap ly luan nay di tu cac nguyen tac chung den nhung ap dung cu the 
bang each ly luan. No doi lai voi phuong phap suy luan quy nap, la phuong phap khoa hoc di tu 
nhung cai cu the duoc quan sat den nhung ket luan chung tong quat (nhung ly thuyet). 

Bien chung (Dialectical) Day la phuong phap ly luan qua do dieu duoc xem duong nhu mau thuan hay 
nghich ly duoc giu chung lai voi nhau trong mot tinh trang cang thang, tim kiem mot cau tra loi thong 
nhat bao gom ca hai phia cua mot nghich ly. Rat nhieu giao ly Kinh thanh la nhung cap bien chung 
nhu, Tien dinh -Y chi tu do; su cuu roi chac chan- su kien tri trong due tin; due tin- viec lam; quyet 
dinh- tien trinh mon do hoa; su tu do cua Co doc nhan- trach nhiem cua Co doc nhan. 

Dan luai day (Diaspora) Day la thuat ngu Hy-lap dung boi nhung nguoi Do thai o Palestine de chi nhung 
nguoi Do thai khac dang song ngoai bien gioi dia ly cua Dat hua. 

Loi dich thoat tinmg duffng (Dynamic equivalent) Day la mot ly thuyet dich Kinh thanh. Viec dich 
Kinh thanh co the duoc xem xet tren mot day danh gia tu quan diem 'dich rung chu', tuc la moi chu 
tieng Hy-lap hay He-bo-ro deu phai co mot chu tieng Anh tuong duong, den quan diem "dich y" tuc 
la chi dich y tuong ma khong chu trong nhieu den tu ngu hoac cum tu nguyen goc. giua hai ly 
thuyet nay la quan diem dich "thoat tuong duong" la no luc xem xet ban nguyen goc mot each 
nghiem tuc, nhung dich bang cac dang va thanh ngu cua ngu phap hien dai. Phan ban luan rat tot ve 
ly thuyet cac ban dich duoc tim thay trong sach cua Fee va Stuart How to Read the Bible for All Its 
Worth, trang 35 va sach cua Robert Bratcher Introduction to the TEV. 

Chiet trung (Eclectic) Chu nay duoc dung chung voi van de phe binh ban van. No chi thoi quen chon 
cac ban van tu cac ban Hy-lap khac nhau de di den mot ban duoc xem la gan voi nguyen ban nhat. No 
gat bo quan diem cho rang bat cu mot ho van ban Hy-lap nao deu thu nhan duoc ban goc. 

Doc (y minh) vao ban van (Eisegesis) Day la su doi lap cua viec giai thich Kinh thanh (exegesis). Neu 
viec giai nghia Kinh thanh (exegesis) la "dan ra" tu y tuong nguyen thuy cua truoc gia, thi thuat ngu 
'eisegesis' ham y "dem vao" trong ban van mot y tuong hay y kien la tu ben ngoai. 

Tir nguyen hoc (Etymology) Day la mot khia canh cua viec nghien cuu tu ngu nham tim hieu chac chan 
y nghia nguyen goc cua mot tu ngu. Tu y nghia goc nay, mot so each su dung chuyen biet se duoc de 
dang phat hien ra. Trong su giai nghia, tu nguyen hoc khong phai la trong tam chinh, nhung la y 
nghia va viec su dung tu ngu nay duong thoi. 

Giai nghia (Exegesis) Day la tu ngu chuyen mon danh cho viec giai nghia mot doan van cu the. No co 
nghia la "dan ra" (tu ban van), ham y rang muc dich cua chung ta la nham hieu duoc y dinh cua tac 
gia nguyen thuy trong anh sang cua boi canh lich su, boi canh ngu van, cu phap va y nghia tu ngu 
duong thoi cua no. 

The loai van chuffng (Genre) Day la mot thuat ngu tieng Phap chi cac the loai van chuong khac nhau. 
Diem chu yeu cua tu nay la su phan chia cac dang van chuong thanh cac loai khac nhau la nhung loai 
co cung dac diem voi nhau: tuong thuat lich su, van tho, cham ngon, khai thi va hanh phap. 



147 



Tri hue giao (Gnosticism) Hau het nhung dieu chung ta biet duoc ve ta giao nay la tu cac bai viet cua tri 
hue giao o the ky thu 2. Tuy nhien, cac y tuong phoi thai cua no da co tu the ky thu 1 va truoc do 
nua. 

Mot vai diem can ban cua Tri hue giao theo nhom Valentian va Cerinthian la (1) vat chat va than 
linh cung hien huu doi doi (thuyet nhi nguyen ve ban chat); (2) co cac vat phat ra (emanations) giua 
Due Chua Troi va vat chat (eons hay cac cap bac thien than). Bac cuoi cung va thap nhat la Due Gie- 
ho-va cua Cuu uoc, dang da dung nen vu tru (kosmos); (3) Jesus cung la mot vat phat ra giong nhu 
Gie-ho-va nhung o dang cap cao hon, gan voi Due Chua Troi that hon. Mot so dat Ngai o vi tri cao 
nhat nhung van thap hon Due Chua Troi va di nhien khong phai la Dang nhap the (Giang 1: 14). Boi 
vi vat chat la ac, Jesus khong the co than the con nguoi ma van la than. Ngai la mot con ma than (I 
Giang 1: 1-3; 4: 1-6); va (4) su cuu roi nhan duoc tu due tin noi Chua Jesus cong voi tri thuc dac biet, 
la dieu chi co mot so nguoi dac biet biet ma thoi. Can co tri thuc (ma so) de buoc vao chon thien 
dang. Su ton cao luat phap Do thai cung la mot dieu duoc doi hoi de co the den duoc Due Chua Troi. 

Nhung giao su gia tri hue giao co xuy hai he thong luan ly doi nguoc nhau: (1) doi voi mot so 
nguoi, loi song khong lien quan gi den su cuu roi. Doi voi ho, su cuu roi va su thieng lieng duoc goi 
gon trong mot tri thuc dac biet (cac ma so) de di den coi thien than (eons): hay la (2) doi voi mot so 
khac, loi song het sue quan trong de co su cuu roi. Ho nhan manh loi song khac ky nhu la mot bang 
chung cho su thieng lieng that. 

Khoa giai thich ban van (Hermeneutics) Day la tu ngu chuyen mon chi cac nguyen tac huong dan viec 
giai kinh. No vua la nhung chi dan cu the vua la mot nghe thuat. Giai thich ban van Kinh thanh 
thuong duoc chia ra lam hai loai: cac nguyen tac chung va cac nguyen tac dac biet. Nhung dieu nay 
lien quan den cac loai van chuong co trong Kinh thanh. Moi the loai co nhung huong dan dac biet 
rieng cho no nhung cung co mot so gia dinh va tien trinh giai thich tuong tu nhau. 

Thircmg phe binh (Higher criticism) Day la trinh tu giai nghia Kinh thanh tap trung vao boi canh lich su 
va cau true van chuong cua mot sach cu the trong Kinh thanh. 

Thanh ngfr Chu nay duoc dung de chi cac cum tu duoc tim thay trong cac van hoa khac nhau co y nghia 
rieng biet khong gan voi mot y nghia thong thuong khi dung rieng le. Cac vi du hien dai nhu: "Cai do 
hay de so" (that was awefully good), hay la "may hai tao roi" (you just kill me). Kinh thanh cung co 
nhung cau, cum tu tuong tu nhu vay. 

Su" soi sang (Illumination) Day la chu dung de chi khai niem cho rang Due Chua Troi da phan voi con 
nguoi. Khai niem day du cua no thuong duoc the hien qua 3 tu ngu: (1) mac khai- Due Chua Troi da 
hanh dong trong lich su con nguoi; (2) su linh cam- Ngai da ban su giai nghia thich hop ve nhung 
hanh dong va y nghia cua no cho mot so nguoi duoc chon de ghi lai cho con nguoi; va (3) soi sang- 
Ngai da ban Thanh Linh de giup con nguoi hieu su tu bay to cua Ngai. 

Quy nap (Inductive) Day la phuong phap ly luan di tu cai cu the den cai toan the. Day la phuong phap 
thuc nghiem cua khoa hoc hien dai. Day la phuong phap cua Aristotle. 

Doi chieu (Interlinear) Day la mot cong cu nghien cuu cho phep nhung nguoi khong doc duoc ngon ngu 
Kinh thanh co the phan tich y nghia va cau true cua no. No dat ban dich Anh ngu vao cap do 'tung 
chu' ngay ben duoi ngon ngu Kinh thanh. Cong cu nay, cong voi mot 'tu dien phan tich," se giup 
cung cap cac dang tu va dinh nghia can ban cua tieng Hy-lap va He-bo-ro. 

Su linh cam (Inspiration) Day la khai niem cho rang Due Chua Troi da phan voi con nguoi bang each 
huong dan cac truoc gia Kinh thanh ghi lai mot each ro rang va chinh xac su mac khai cua Ngai. Khai 
niem day du cua no thuong duoc the hien qua 3 tu ngu: (1) mac khai- Due Chua Troi da hanh dong 
trong lich su con nguoi; (2) su linh cam- Ngai da ban su giai nghia thich hop ve nhung hanh dong va 

148 



y nghia cua no cho mot so nguoi duoc chon de ghi lai cho con nguoi; va (3) soi sang- Ngai da ban 
Thanh Linh de giup con nguoi hieu sir tu bay to cua Ngai. 

Ngon ngir mo ta (Language of description) Dieu nay duoc dung chung voi cac thanh ngu trong Cuu 
uoc. No mo ta the gidi chung ta bang nhung dieu dung den nam giac quan. No khong phai la su mo ta 
co tinh chat khoa hoc, va no cung khong co muc dich lam nhu vay. 

Su" ton sung luat phap (Legalism) Dae diem cua thai do nay la viec chu trong qua muc den luat le, nghi 
le. No co chieu hudng dua vao su giu luat phap cua con nguoi nhu mot phuong tien de Chua chap 
nhan. No nghieng ve viec ha thap moi lien he va nang cao su pho dien, cahai deu la nhung khia canh 
quan trong trong moi lien he giao uoc giua mot Due Chua Troi thanh khiet va con nguoi toi loi. 

Theo nghia den (literal) Day la mot ten khac de chi phuong phap giai nghia theo lich su va tap trung vao 
ban van tu An-ti-6t. No co nghia la su giai nghia bao gom ca nhung y nghia hien nhien va thong 
thuong cua ngon ngu loai nguoi, mac du co van nhan biet su co mat cua ngon ngu hinh bong. 

The loai van chuxmg De cap den cac dang khac nhau ma su truyen thong noi con nguoi co the co, nhu la 
tho hay tuong thuat lich su. Moi loai van chuong co mot trinh tu giai nghia rieng biet cong voi cac 
nguyen tac chung ap dung cho toan bo van chuong viet. 

Don vi ngir van (literary unit) Dieu nay chi cac phan chia theo y tuong chinh trong mot sach trong Kinh 
thanh. No co the la mot vai cau, doan van hay chuong sach. Day la mot don vi doc lap co mot chu de 
trong tam. 

Ha phe binh Xin xem "Phe binh ban van" 

Ban van (Manuscript) Chu nay chi cac ban sao chep khac nhau cua Tan uoc tieng Hy-lap. Thong 
thuong chung duoc phan chia thanh cac loai khac nhau theo (1) chat lieu dung de viet (giay chi thao, 
giay da); hay (2) dang chu viet (hoan toan viet hoa hay chu nho). No duoc viet tat la 'MS' so it va 
'MSS'sonhieu. 

Masoretic Text Ban Masoretic la ban Cuu uoc bang tieng He-bo-ro o the ky thu 9 duoc thuc hien boi 
nhieu the he hoc gia Do thai, trong do chua dung cac dau nguyen am va chii thich ve van ban. No tao 
thanh ban van can ban cho Kinh thanh Cuu uoc cua chung ta ngay nay. Ban van cua no xet ve lich su 
da duoc cong nhan boi cac ban van tieng He-bo-ro khac, dac biet la sach E-sai, duoc phat hien trong 
Cuon Bien chet. No duoc viet tat la "MT." 

Phep hoan du (Metonymy) Day la hinh thuc tu tu trong do ten cua mot dieu gi do duoc dung da dai dien 
mot dieu khac co lien he. Vi du, "noi nude dang soi" thi that ra co nghia la "nude trong noi dang soi." 

Cac manh Muratorian (Muratorian fragments) Day la danh sach cac sach qui dien cua Tan uoc. No 
duoc viet tai R6-ma trade nam 200 SCN. No cung liet ke 27 sach nhu trong Tan uoc cua nguoi Tin 
lanh. No ro rang cho thay cac Hoi thanh dia phuong d khap noi trong de quoc La ma 'tren thuc te' da 
dinh ra qui dien Thanh kinh trade khi cac giao hoi nghi chinh hop lai vao the ky thu 4. 

Sir mac khai tu nhien (Natural revelation) Day la mot each Due Chua Troi tu mac khai chinh Ngai cho 
con nguoi. No bao gom cac trat tu thien nhien (R6-ma 1: 19-20) va su nhan biet luan ly tu luong tam 
(R6-ma 2; 14-15). No cung duoc noi den trong Thi-thien 19:1-6 va R6-ma 1-2. No khac voi khai thi 
dac biet, la dieu Due Chua Troi da tu bay to each dac biet qua Kinh thanh va cao nhat la qua Chua 
Jesus d Na-xa-ret. 



149 



Phan loai than hoc nay dirge nhan manh di nhan manh lai boi phong trao "trai dat cu" giua vong 
cac nha khoa hoc Co doc (bai viet cua Hugh Ross). Ho dung phan loai nay de xac dinh rang moi le 
that deu la le that cua Due Chua Troi. Thien nhien la canh cua mo rong de di den hieu biet ve Due 
Chua Troi; no khac voi mac khai dac biet (Kinh thanh). No cho phep khoa hoc hien dai co su tu do de 
nghien ciiu trat tu tu nhien. Theo y toi, no la mot co hoi tuyet voi de lam chiing cho the gioi phuong 
Tay voi khoa hoc hien dai. 

Nestorianism Nestorius la nguoi sang lap truong phai Constantinople vao the ky thii 5. Ong duoc dao 
luyen o An-ti-6t, Sy-ri-a va nhin nhan Chua Jesus co hai ban chat, mot ban chat hoan toan nguoi va 
mot ban chat hoan toan Troi. Quan diem nay di lac ra khoi quan diem chinh thong mot ban chat tu 
truong phai Alexandria. Van de chinh cua Nestorius la danh hieu 'me Due Chua Troi' danh cho Ma- 
li. Nestorius bi phan doi boi Cyril tu Alexandria va ham y rang tu chinh truong dao luyen An-ti-6t 
cua ong. An-ti-6t la trung tarn chinh cua truong phai xet theo lich su-ngu phap cua van ban khi giai 
thich, trong khi Alexandria la trung tarn chinh cua tnrong phai giai nghia an du 4 Ian. Nestorius cuoi 
cung bi nit khoi chuc vu va bi day. 

Tac gia nguyen thuy Dieu nay chi cac truoc gia that su da viet Kinh thanh. 

Giay chi thao papyrus Day la mot chat lieu dung de viet len tren tu Ai-cap. No duoc lam tu nhung cay 
say ben song. No la chat lieu ma cac ban sao cu Tan uoc cu nhat duoc viet len. 

Cac doan doi chieu Chung thuoc ve khai niem cho rang ca Kinh thanh deu duoc Due Chua Troi ban cho 
va vi vay chinh no la nguoi giai nghia tot nhat va la nguoi quan binh cac le that nghich ly trong Kinh 
thanh. Dieu no cung giup ich khi chiing ta muon giai nghia mot doan khong ro rang. Chung cung giup 
chung ta tim mot doan noi ro rang nhat ve mot chu de nao do cung nhu cac khia canh khac cua Kinh 
thanh ve chu de do. 

Dien y Day la mot ly thuyet dich Kinh thanh. Viec dich Kinh thanh co the duoc xem xet tren mot day 
danh gia tu quan diem 'dich tung chu', tuc la moi chu tieng Hy-lap hay He-bo-ro deu phai co mot 
chu tieng Anh tuong duong, den quan diem "dich y" tuc la chi dich y tuong ma khong chu trong 
nhieu den tu ngu hoac cum tu nguyen goc. giua hai ly thuyet nay la quan diem dich "thoat tuong 
duong" la no luc xem xet ban nguyen goc mot each nghiem tuc, nhung dich bang cac dang va thanh 
ngu cua ngu phap hien dai. Phan ban luan rat tot ve ly thuyet cac ban dich duoc tim thay trong sach 
cua Fee va Stuart How to Read the Bible for All Its Worth, trang 35. 

Doan van Day la mot don vi ngu van giai nghia co ban trong van xuoi. No bao gom mot y tuong chinh 
va su phat trien cua y do. Neu chung ta gift lay diem chinh cua no thi chiing ta se khong tap trung vao 
nhung diem phu va danh mat di y dinh cua tac gia nguyen thuy. 

Chu nghia dia phu^ffng hep hoi (parochialism) Dieu nay chi cac thanh kien bi khoa trong cac boi canh 
than hoc/van hoa dia phuong. No khong nhan ra tinh xuyen van hoa cua cac le that Kinh thanh va su 
ling dung cua no. 

Nghich ly No chi nhung le that duong nhu doi lap nhau, nhung ca hai deu dung, mac du co su cang thang 
voi nhau. Chiing hinh thanh le that bang viec trinh bay no tu hai phia doi nghich nhau. Nhieu le that 
Kinh thanh duoc trinh bay theo cap nghich ly (bien chiing). Cac le that Kinh thanh khong phai la 
nhung ngoi sao don chiec, nhung la mot chum cac ngoi sao lam thanh cac mo hinh khac nhau. 

Plato ong la mot trong cac triet gia cua Hy-lap co dai. Triet ly cua ong anh huong rat Ion len Hoi thanh 
dau tien qua cac hoc gia o Alexandria, Ai-cap va sau nay la Augustine. Ong cho rang moi vat tren the 



150 



gian nay la ao anh va chi la ban sao cua mot nguyen mau thuoc linh (spiritual archetype). Cac than 
hoc gia sao nay da dat "dang thuc/y tuong" cua Plato ngang hang voi phuong dien thuoc linh. 

Gia dinh trutfc Dieu nay chi su hieu biet von co cua chung ta ve mot van de. Thong thuong chung ta 
hinh thanh y kien va phan quyet ve mot so van de truoc khi chung ta tiep can Kinh thanh. Gia dinh 
truoc nay goi la thanh kien, mot luan diem tien nghiem, mot gia dinh hay mot nhan biet co tu truoc. 

Lay Kinh thanh chirng minh (Proof-texting) Day la each giai thich Kinh thanh bang viec trung dan mot 
cau ma khong quan tam den boi canh gan va xa trong mot don vi ngu van. Dieu nay tach rod cac cau 
Kinh thanh khoi y dinh cua tac gia nguyen thuy va thuong la no luc chung minh mot y kien ca nhan 
trong khi muon khang dinh tham quyen Kinh thanh. 

Do thai giao theo cac Rabi Day la giai doan cuoc song cua nhung nguoi Do thai sau thdi ky luu day o 
Ba-by-16n (586-538 TCN). Khi anh huong cua cac thay te le va den tho bi lay di, cac nha hoi dia 
phuong tro thanh trung tam cuoc song cua nguoi Do thai. Nhung trung tam dia phuong mang tinh 
van hoa, giao luu, tho phuong, va hoc Kinh thanh cua Do thai nay tro thanh diem tap trung cua cuoc 
song ton giao cua quoc gia. Trong thoi Chua Jesus "ton giao cua cac thay day luat nay" tuong duong 
voi ton giao cua cac thay te le. Khi Gie-ru-sa-lem that thu vao nam 70 SCN, cac thay day luat, ap dao 
boi nhung nguoi Pha-ri-si, da dieu khien doi song ton giao cua nguoi Do thai. Dae diem cua no la su 
giai nghia Torah mot each thuc dung, trong luat phap nhu da duoc giai thich trong truyen thong 
truyen mieng (ban Talmud). 

Khai thi Day la chu dung de chi khai niem cho rang Due Chua Troi da phan voi con nguoi. Khai niem 
day du cua no thuong duoc the hien qua 3 tu ngu: (1) mac khai- Due Chua Troi da hanh dong trong 
lich su con nguoi; (2) su linh cam- Ngai da ban su giai nghia thich hop ve nhung hanh dong va y 
nghia cua no cho mot so nguoi duoc chon de ghi lai cho con nguoi; va (3) soi sang- Ngai da ban 
Thanh Linh de giup con nguoi hieu su tu bay to cua Ngai. 

Ngir nghia hoc Dieu nay chi toan bo pham vi y nghia lien he den mot tu. CM yeu no la nhung y nghia 
cua mot tu trong cac ngu canh khac nhau. 

Ban Bay Miroi (LXX) Day la ten cua ban dich tieng Hy-lap Kinh thanh Cuu uoc. Truyen thuyet cho rang 
no duoc viet trong 70 ngay boi 70 hoc gia nguoi Do thai cho thu vien Alexandria, Ai-cap. Thoi diem 
theo truyen thuyet la khoang nam 250 TCN (tren thuc te co the phai mat khoang hon 100 nam de 
hoan tat). Ban dich nay la quan trong boi vi (1) no cung cap cho chung ta mot ban van co de so sanh 
voi ban Masoretic Text; (2) no cho chung ta biet ve cac each giai nghia cua nguoi Do thai vao the ky 
thu 2 va 3 TCN; (3) no cho chung ta biet su hieu biet ve Dang Met-si-a cua nguoi Do thai truoc khi 
ho tu choi Chua Jesus. No duoc viet tat la "LXX." 

Ban Sinaiticus Day la ban van Hy-lap o the ky thu 4 SCN. No duoc tim thay boi mot hoc gia nguoi Due 
ten la Tischendorf, tai tu vien thanh Catherine o Jebel Musa, theo truyen thuyet la niii Si-nai. Ban van 
nay duoc goi theo ky tu dau tien cua tieng He-bo-ro goi la "aleph" (a). No chua dung ca Cuu va toan 
bo Tan uoc. No la mot trong nhving ban van bang chu viet hoa (uncial) co nhat cua chung ta. 

Thieng lieng hoa (Spiritualizing) Day la thuat ngu dong nghia voi viec ngu ngon hoa trong y nghia la 
no lay di boi canh ngu van va boi canh lich su khoi doan van va giai nghia tren co so cua nhung tieu 
chuan khac. 

Dong nghia Chu nay chi nhving tu ngu co y nghia rat sat hoac tuong tu (mac du tren thuc te khong co hai 
chu nao lai co mot su trung lap hoan toan ve mat ngu nghia). Chung rat gan nhau den noi chung co 
the thay the cho nhau trong mot cau ma khong lam mat di y nghia cua no. No cung duoc dung de chi 

151 



mot trong 3 dang cua hinh thuc van tho song song trong tieng He-bo-ro. Trong y nghia nay, no chi 
hai hai dong tho dien ta cung mot le that (Thi-thien 103:3). 

Cii phap Day la thuat ngu Hy-lap dung de chi cau true cua mot cau. No lien he den each cac phan cua 
mot cau ghep lai voi nhau de tao nen mot y tuong hoan chinh. 

Than hoc he thong Day la mot giai doan giai nghia tim each lien he cac le that Kinh thanh lai voi nhau 
mot each thong nhat va hop ly,. No la mot su trinh bay 16-gich, hon la chi mang tinh lich su, ve than 
hoc Co doc theo tung phan loai (Due Chua Troi, con nguoi, toi loi, su cuu roi, v.v. . . ). 

Ban Talmud Day la ten goi cho ban luat le cua Truyen thong truyen mieng Do thai (Jewish Oral 
Tradition) . Nguoi Do thai tin rang Chua da ban nhung dieu nay cho M6i-se tren nui Si-nai qua each 
truyen mieng. Tren thuc te, no duong nhu la mot tuyen tap cac tri thuc khon ngoan cua nhung thay 
day luat Do thai qua nhieu the he. Co hai an ban Talmud: ban Babylonian va mot ban ngan hon, chua 
hoan tat la ban Palestinian. 

Phe binh van ban (Textual criticism) Day la phuong phap nghien cuu cac ban van Kinh thanh. Phuong 
phap phe binh van ban la can thiet boi vi khong co mot ban nguyen thuy nao hien huu va cac ban sao 
thi khac nhau. No no luc giai thich nhung su khac nhau nay de di den cang gan voi ban viet tay 
nguyen thuy cua Cuu va Tan uoc hon. No cung duoc goi la "ha phe binh." 

Ban chuan Textus Receptus Tu ngu nay xuat hien trong an ban Kinh thanh Tan uoc bang tieng Hy-lap 
cua Elzevir vao nam 1633 SCN. Ve co ban no la mot dang Tan uoc Hy-lap duoc thuc hien tu mot so 
ban Hy-lap sau nay, ban Latin cua Erasmus (1510-1535), Stephanus (1546-1559) va Elzevir (1624- 
1678). Trong cuon An Introduction to the Textual Criticism of the New Testament trang 27, A.T. 
Robertson noi rang, "ban Byzantinne thuc ra la ban Textus Receptus." Ban Byzantinne la ban co it 
gia tri nhat trong ba ho cac ban tieng Hy-lap (Western, Alexandria, va Byzantinne). No chua dung su 
ket tu cua nhung sai sot qua nhieu the ky chep tay. Tuy nhien, A. T. Robertson cung noi rang, "ban 
Textus Receptus da bao ton cho chung ta mot ban van kha chinh xac." (trang 21). Ban Hy-lap nay 
(dac biet la an ban thu ba cua Erasmus nam 1522) hinh thanh nen phan co ban cua ban King James 
nam 1611. 

Tor ah Day la chu He-bo-ro co nghia la "day." No dan dan tro nen ten chinh thuc de chi cac sach cua 
M6i-se (tu Sang the ky den Phuc truyen luat le ky). Doi voi nguoi Do thai, day la phan Kinh thanh 
He-bo-ro co tham quyen nhat. 

Hinh bong hoc Day la mot each giai nghia mang tinh chuyen biet. Thong thuong no bao gom le that Tan 
uoc duoc tim thay trong cac doan van Cuu uoc qua cac hinh tuong an du. Cach giai nghia nay la yeu 
to chinh cua truong phai Alexandria. Boi vi co nguoi lam dung hinh thuc giai nghia nay, chung ta 
phai gioi han su su dung cua no trong cac vi du cu the co trong Tan uoc. 

Ban Vaticanus Day la ban Hy-lap o the ky thu 4 SCN. No duoc tim thay trong thu vien cua Vatican. 
Theo nguyen goc, no chua dung toan bo Cuu uoc, Nguy kinh va Tan uoc. Tuy nhien, mot vai phan da 
bi mat (Sang the ky, Thi-thien, He-bo-ro, thu tin muc vu, Phi-le-mon va Khai huyen). No la mot ban 
van rat co ich giup cho viec xac dinh tu ngu co trong ban viet tay nguyen thuy. No duoc dat ten la 
"B." 

Ban Vulgate Day la ten cua ban dich Kinh thanh bang tieng Latin cua Jerome. No tro thanh ban dich can 
ban hay "thong dung' cho Giao hoi Cong giao La ma. No duoc thuc hien vao khoang nam 380 SCN. 



152 



Van chuwng khon ngoan Day la mot the loai van chuong thong dung trong vung Can dong co (va the 
gioi hien dai). No la mot no lire khuyen day the he moi bang nhung huong dan de song thanh cong 
qua van tho, cham ngon, cac bai viet. No viet cho mot ca nhan hon la cho ca mot tap the xa hoi. No 
khong dung lich su de am chi, nhung dua tren kinh nghiem cuoc song va quan sat thuc te. Trong Kinh 
thanh, sach Giop va Nha ca cong nhan su hien dien va tho phuong Due Gie-ho-va, nhung quan diem 
ton giao nay khong phai luc nao cung hien ro trong cac kinh nghiem cua con nguoi. 

La mot the loai van chuong, no chuyen tai cac le that. Tuy nhien, the loai nay khong the duoc su 
dung trong moi truong hop. Nhung cau van nay la cac cau noi bao quit khong phai luc nao cung ap 
dung duoc cho moi truong hop ca nhan cua moi nguoi. 

Nhung nha hien triet nay da dam dat ra nhung cau hoi kho ve cuoc song. Thong thuong ho thach 
thuc cac quan diem ton giao truyen thong (sach Giop va Truyen dao). Chung tao mot su can bang va 
cang thang cho nhung cau tra loi qua hoi hot ve cac tham trang cua cuoc song. 

The gidi hinh (world picture) va the gidi quan (worldview) Day la hai tu ngu di chung voi nhau. 
Chung la nhung khai niem triet hoc lien quan den su tao hoa. Chu "the gioi hinh" chi "each thuc" cua 
tao hoa trong khi chu "the gioi quan" chi "Chu the la ai." Day la nhung tu can thiet de giai nghia 
Sang the ky 1-2 la nhung doan de cap chu yeu den Chu the, chu khong phai la each thuc, cua tao hoa. 

YHWH Dire Gie-ho-va Day la ten giao uoc cua Due Chua Troi trong Cuu uoc. No duoc dinh nghia 
trong Xuat E-dip-to ky 3:14. Day la DANG NGUYEN NHAN (CAUSATIVE) cua tu ngu "thi, la" 
trong tieng He-bo-ro. Nguoi Do thai so phat am ra chu nay, vi ho co the bi roi vao truong hop lay 
danh Chua lam choi; vi vay, ho the chu nay bang mot chu He-bo-ro khac "Adonai" nghia la "Chiia." 
Day la each ten giao uoc nay duoc dich ra trong tieng Anh. 



153 



PHU LUC BON 

LAP TRlTCXNG VE TIN LY 

Toi thuc sir khong chii tam lam den cac tuyen bo ve diic tin hay tin ly. Toi tha xac nhan chinh Kinh 
thanh. Tuy nhien, toi nhan thay rang mot ban tuyen bo ve due tin se cung cap cho nhung nguoi khong 
quen biet toi co mot dieu gi do de danh gia quan diem ve tin ly cua toi. Trong thoi dai ngay nay khi co rat 
nhieu sai lam va lira gat ve cac van de than hoc, toi dua ra ban torn tat ngan gon sau day de bay to quan 
diem than hoc cua toi. 

1 . Kinh thanh, ca Cuu va Tan uoc, deu duoc linh cam, la loi vo ngo, co tham quyen, la loi hang 
song cua Due Chua Troi. No la sir tu mac khai cua Due Chua Troi duoc con nguoi ghi lai duoi mot sir 
huong dan sieu nhien. No la nguon duy nhat trinh bay le that ro rang ve Due Chua Troi va muc dich cua 
Ngai. No cung la nguon duy nhat ve due tin va su thuc hanh cho Hoi thanh cua Ngai. 

2. Chi co mot Due Chua Troi doi doi, la dang tao hoa va la dang cuu roi. Ngai la dang tao ra moi 
dieu, thay duoc va khong thay duoc. Ngai bay to chinh Ngai la mot dang yeu thuong va day su quan tam 
nhung Ngai cung cong bang va cong chinh. Ngai bay to chinh Ngai qua ba than vi khac nhau: Due Chua 
Cha, Due Chua Con va Due Thanh Linh; hoan toan rieng biet nhung co cung chung ban chat. 

3. Due Chua Troi dang tich cue dieu khien the gioi cua Ngai. Co mot chuong trinh doi doi cho tao 
vat cua Ngai la chuong trinh khong the thay doi va mot chuong trinh tap trung vao moi ca nhan, la 
chuong trinh cho con nguoi co su tu do trong y chi. Khong viec gi xay ra ma Ngai khong biet hay khong 
co phep cua Ngai, nhung Ngai cung cho phep su lira chon ca nhan trong vong con nguoi va cac thien 
than. Chua Jesus la Nguoi Duoc Chon cua Due Chua Cha va moi nguoi deu co kha nang duoc lira chon 
trong Ngai. Sir biet truoc cua Due Chua Troi ve nhung sir kien xay ra khong he lam giam di gia tri cua 
con nguoi nhu la mot tam giay da duoc viet san len. Moi chiing ta deu phai chiu trach nhiem ve nhung tu 
tuong va hanh dong cua minh. 

4. Con nguoi, mac du duoc tao dung theo anh tuong cua Due Chua Troi va duoc tu do khoi toi loi, 
da chon chong nghich lai Due Chua Troi. Mac du bi cam do boi mot tac nhan sieu nhien, A-dam va E-va 
van phai chiu trach nhiem ve tinh tu ky co chu y cua chinh ho. Sir chong nghich cua ho da anh huong den 
con nguoi va tao vat. Chung ta thay deu can sir thuong xot va an dien cua Due Chua Troi boi dieu kien 
chung cua chiing ta trong A-dam va boi sir tu y chong nghich cua moi ca nhan. 

5. Due Chua Troi da cung cap mot phuong tien de tha toi va phuc hoi sir sa nga cua con nguoi. 
Chua Jesus Christ, Con doc sanh cua Due Chua Troi, da tro thanh nguoi, song mot cuoc song vo toi, va 
boi sir chet the cua Ngai, da tra an phat ve toi loi cua con nguoi. Ngai la con duong duy nhat de dem den 
sir phuc hoa va moi tuong giao voi Due Chua Troi. Khong co mot phuong tien cuu roi nao khac ngoai tru 
due tin noi cong tac da hoan tat cua Ngai. 

6. Moi nguoi trong chiing ta phai nhan mon qua tha thu va phuc hoi cua Due Chua Troi trong Chua 
Jesus mot each ca nhan. Dieu nay duoc thuc hien qua sir tu nguyen dat niem tin noi loi hua cua Due Chua 
Troi qua Chua Jesus va chu dong tu bo toi loi biet duoc. 

7. Tat ca chiing ta deu duoc tha toi va phuc hoi dua vao sir tin cay cua chiing ta noi Dang Christ va 
sir an nan toi loi cua minh. Tuy nhien, bang chiing ve moi lien he moi nay phai duoc thay qua mot cuoc 
song duoc thay doi va dem den sir thay doi. Muc dich cua Diic Chua Troi cho con nguoi khong phai chi 
la thien dang trong mot ngay nao do, nhung la sir giong voi Dang Christ ngay bay gio. Nhung nguoi that 
sir duoc cuu, mac du thinh thoang co pham toi, se tiep tuc song trong due tin va sir an nan suot cuoc doi 
ho. 

8. Diic Thanh Linh la "mot Jesus khac." Ngai hien dien trong the gioi nay de dan dua nhung nguoi 
hu mat ve voi Dang Christ va boi dap sir giong voi Dang Christ cang hon trong doi song cua nhung nguoi 
duoc cuu. Cac an tii cua Thanh Linh duoc ban cho ngay trong thoi diem nhan sir ciiu roi. Chiing la doi 
song va muc vu cua Chua Jesus phan chia ra giua vong than the Ngai, tuc la Hoi thanh. Cac an tii nay ve 
co ban la nhtrng thai do va dong co cua Chua Jesus can duoc thuc day boi cac bong trai Thanh Linh. 



154 



Thanh Linh dang hoat (long trong thai dai ngay nay cung nhu Ngai da hoat dong trong thai cua Kinh 
thanh. 

9. Due Chua Cha da khien Chua Jesus Christ la dang da song lai, lam quan an tren moi su. Ngai se 
tro lai trai dat nay de phan xet moi nguoi. Nhung ai da tin cay noi Chua Jesus va ten cua ho da duac ghi 
vao sach su song cua Chien Con se nhan lay mot than the vinh hien doi doi khi Ngai tro lai. Ho se duac a 
vai Ngai luon luon. Tuy nhien, nhung ai da khuoc tu le that cua Due Chua Troi se bi phan each khoi niem 
vui tuong giao voi Ba Ngoi Due Chua Troi doi doi. Ho se bi rua sa cung voi ma quy va cac thuoc ha cua 
no. 

R6 rang day khong phai la mot ban tuyen bo hoan toan day du tuyet doi nhung toi hy vong no se cho 
ban biet huong vi than hoc tu chinh tarn long cua toi. Toi thich cau noi nay: 

"Trong cot loi- la su hap nhat, 

Trong nhung van de ngoai le- la su tu do, 

Trong moi dieu- la tinh yeu thuong." 



155