e, //- i.j.
Class Book
University of Chicago Library
BERLIN COLLECTION
Martin A. Ryerson
H. H. KoHLSAAT Byron L. Smith
Chas. L. Hutchinson C. R. Crane
H. A. RusT Cyrus H. McCormick
A. A. Sprague C. J. Singer
8INIS
SIVE
POBTICAEVM PAEVLMVM DELECTVS.
SINI8
SIVE
POETICARVM MBVLAR
DELECTVS
LOCORVM CONTROyERSORVM EXPLICATiONE
GONPECIT ■
KOBEKTVS VX^ER.
SVMPTIEVS OEPHANOTROPHEl IIALENSIS.
MDCCCLXVL
/1i *■■
l
b
Jerlin OolleotlOti
1035756
FRIDERICO AVa ECK8TEIN
PBOPESSORI LIPSIENSI
»
MAVRICIO SEYFFERT
PEOFESSORI BEEOLINENSI
AMICIS SVAVISSIMIS
OLIM COLLEGIS CONIVN CTISSIMIS
R. y.
mihi ier denos multwm dilecte per annos
Arteque et officiis cognite uterque ionis:
Quum largas fundatis opes nostrumque iuvetis,
Tu Cicerone dato, Tu Xenophonte , decus,
En vicibus seris ego tenuia munera reddo,
Qualia fert duro Vandalis ora solo.
Sic quoque mi faciles animo vos dicite miti:
Haec certe studiis , haec pietate placent.
Cap. I.
1.
1/e Sinidis Pityocamptae fabula quam aecuratissima testiimi inter-
rogatione explicaturo exordiendum videtur esse a PE,OPEE.TII
loco, qui quamvis multorum interpretum consilia operamque
expertus nondum satis aut explanatus est aut purgatus. Le-
gitur autem is loeus in hunc modum III. 21 (lY. 22), 33 sqq.:
Penthea non saevae venantur in arbore Bacchae
N^ec solvit Danaas subdita cerva rates
Cornua nec valuit curvare in pelice luno
Aut faciem turpi dedecorare bove
Arboreasque cruces Sinis et non hospita Grraiis
Saxa et eurvatas in sua fata trabes.
„Supplendum, inquit Lachmannus p. 324, ex praecedentibus
habere vel adhibere," cui et alii assensi sunt et Bachius
Ecl. Lat. Eleg. p. 178. et Hertzbergius Quaestt. Prop. II. 6, 16.
p. 132 et ipse Hauptius. Quod consilium non inutile modo
esse, sed a vero disiunctissimum et illo loco alienissimum et
multa et magna argumenta sunt quibus doceam et evincam.
Ac primum quidem funditus eiicienda est illa sententia, quae
Sinidis saevitiam et his verbis: Arboreasque cruces et
illis: curvatas in sua fata trabes describi censet. TJt
enim verum sit, quod quum omnes sumerent, nemo tamen
aut diligentius enarravit aut exemplorum simiKtudine appro-
bavit, arboreas cruces recte a Propertio memorari eius, de
quo Diodorus IV. 59. p. 303, 93 hoc prodidit: ovTog yag dvo
TtLTvg y.df.mTcov Y.al TtQog enaTeQav tov sva ^qa-
%iova TtQogdsai-isvcov acpvco Tccg TTiTvg rj^pist, diortEQ tcov
Gcof.i(XTcov did TTjv §iav aTtoffTtcojiievcov avvi^aivs Tovg
aTvxovvTag fierd /.leyccXr^g Tif.icoQiag TsXsvTav, PausaniasII. 1, 4:
drt' avTCov drjaag dcfrjxsv av Td SlvdQa avco (piQsad^at' iv~
xavd^a s-AaTeQa tcov TtiTvcov tov dsd-ivTa in' avTjj sJlyiS
Sinis, 1
2 Caput I.
y.al TOv d6a/i(ov fit]d^ exiQcoae elxovTog, aX?J afirpoTeQcod^ev
e/viarjg ^iaKo/Lif.voi) dieaTtaTo o dedeptvog, Scholiasta Pind.
Isthm. p. 514: divdga VMf-inTcov, eiTa avvdeaficov eig
TavTa Toig TraQiovTag ad-QOcog arpielg Ta divdQa ovtco die-
cp^eiQev (conf. Arrhian, Epict. III. 26: eyiTeivag eavTOv cog oi
eaTavQco(.ievoi. Reiff. in Artemidor. I. 76. p. 286. et quos locos
infra 3. p. 11 de Andromedae vinculis afferemus): quo iam pacto
ferri defendique posse dices aut verba arboreas cruces et
curvatas trabes illa ne eo quidem discrimine temperata ac
distincta, quod cernimus apud Senecam Hippoh 1223: „Pinus
coacto Yertice attingens humum Coelo remissum findat in ge-
minas trabes" (de quo quidem loco quaeremus in cap. III.),
aut rem non modo supervacanea atque inutili opera in altero
versu subiunctam, sed praepostero brdine coUocatam — nam
trabes hquet curvatas fuisse non in dupHGem arcum (Coripp.
Laud. lust. IV. 55: „B,oboribus flexis teretes curvaverat ar-
cus''), sed in istas, si diis placet,. cruces — ? quave arte tue-
beris eandem niemoriam ita discerptam sparsamque, ut utrin-
que ex parte illa: non hospita saxa suspensa foediore pen-
deat sorte, quam qua ipse Sinis olim a Theseo interemptus
esse fertur, „arboreasque cruces Sinis et non hospita
Graiis Saxa et curvatas in sua fata trabes?" Nec hoe,
quod postremo loco attulimus, quamvis eandem regionem sce-
leribus Scironis et Pityocamptae infestam fuisse Strabo scribat
(Barth. in Stat. Theb. I. 333. p. 104), non sensit intolerabile
esse Hertzbei*gius graviterque Comm. p. 382 increpuit: „quo-
modo quis inter medias cruces et trabes Sinidis inculcata haec
Scironis saxa eoncoquat non modo praedicato suo unde pen-
deant et subiecto quo regantur carentia, sed quae aliud etiam
Bubiectum aliudque praedicatum atque proxima membra sibi
postulant, haud equidem perspicio; non nobis tam dura sunt
ilia" (qui quod addidit: „si tamen interim vulgata acquiescen-
dum sit, saxa inhospita fauces Isihmi interpretor, in quibus
IlLTVoyMfiTtTv^g ille praetereuntibus insidias struebat," id non
iam nostram requirit animadversionem). Idem sensisse videtur
Hauptius, qui editionis suae p. 331 illos versus in eundem
modum atque Ciofanus in Ovid. Met. VIII. 440. p. 502 et Ber-
Caput I. 3
nartius in Stat. Theb. XII. 576. p. 530. C. et, ut videtur,
Merkelius in Ovid. Ib. 405. p. 438 descripsit: „arboreasque
cruces Sinis, et^non hospita Grais saxa, et curvatas in sua
fata trabes." Scilicet hoc deerat, ut quae communi nescio
cuius verbi vinculo docti homines viderentur sibi commodissime
adstrinxisse , ea iam non modo relaxarentur, sed dissepirentur
et tamquam disparia seiungerentur. Quamquam hoc ipsum
omnium maxime mirum est permixtis vocibus omnes tueri
vocem aliquam, quam nemo adhuc extitit, qui plane aperteque
expressam proferret et aptam et necessariam probaret ac sub-
rogaret; nam sive Lachmannum sequeris sive Hertzbergium
nimirum hanc expediendi viam ingressum Quaestt. L d. : „e
verbis antecedentibus curvare et dedecorare simplicissima
verbi transitivi vis repetenda esth. e. vel habendi vel faciendi,"
illas partes liquet parum inter se congmere ad perspicuitatem,
nisi forte quis et concinnitatem et veritatem putat constare his:
„]S"on hic adhibuit Sinis arboreas cruces aut inhospita saxa
habuit et incoluit aut adversus se ipsum — neque enim
illis G-raiorum nimirum disclusorum fatis recte acquieseitur —
adhibuit curvatas trabes" vel hisce: „non hic Sinis-Jfecit
arboreas cruees aut saxa reddidit inhospita aut curvatas
in suum ipsius letum trabes effecit." Q,uid vero mentionem
curvatarum in Sinidis fata arborum id est poenae a laudatis-
simo scelerum vindice et ultore exactae quam beile et scite
inchoatam arbitremur esse in eo loco, qui ipsis malis, quibus
olim Graecia laborasse fertur, recensendis deberetur? Accedit,
quod saxa fuisse inhospita Graecis inutiliter atque adeo
inepte dicuntur, nisi si omissis facinoribus, quibus Isthmus
infamis fuit, a Propertio significari sumas Taurorum immanita-
tem Grraios advenas pro victimis caedere solitorum. Sed quid
plura argumenter in re evidenti? Namque ipse Propertius
sententiarum ordinem ostendit certum ac deformatum hunc:
Eomana terra nuUi umquam noxae commoda fuit. Hinc.pro-
cul absunt cerastae et marina monstra; hic nuUa manent vesti-
gia Audromedae pro matre punitae, hic nuUae Thyesteae
coenae nec bic Meleager et Pentheus materno scelere absumpti
aut Iphigenia a patre mOrti destinata; nec his pelicis figuram
1 *
4 Caput I.
luno in vaccam mutare valuit; hic tu facillime iubes Grae-
cos et Scironias rupes ') et Isthmiacas pinos suas
sibi babere: in hac igitur pulcherrima sede tibi, Tulle,
honos petendus est:
sinis — non hospita G-rais
,Saxa et curvatas in sua fata trabes,
TJt iam certum ratumque sit, quod propositi formae consenta-
neum esse intellexeramus : dici a poeta trabes in Graeco-
rum fata curvatas (conf. Ovid. East. III. 546: Dido — Arserat
exstructis in sua fata rogis, ac Nemesian. Laud. Herc. 43:
angues miseroque furore In sua fata tument. Valer. Placc.
IV. 597: Linque gravem fluvium et miseris sua fata colonis.
ac Cir. v. 464 : Praeterit abruptas Scironis protinus arces
Infestumque suis dirae testudinis exit Spelaeum multoque
cruentas hospite cautes). TJt autem apertissima res tot
doctorum aciem fugeret, factum est insolentia verbi sinere,
quod in ea sententia, in qua sav cum ab aliis tum a Plu-
tarcho Apophthegm. Lacon. p. 238. Vol YIII: ^^Tjvaliov a§i-
ovvTOJV, OTS TtaQedioy.av t6 aarv, 2a[.iov avrolg f.i6vov
saffaL positum esse norunt Wyttenbachius in p. 233. D. Ani-
madvv. p. 1194. Schaeferus in Soph. Oed. Col. 367. p. 37 sq.
L. Dindorfius Steph. Thes. III. p. 15. A. add. Schol. Hom. II, 11,
724. p. 90, 6: TO^a sa^ivra avrtp {0iloxT}jr7]) V7r6 '^HqaxXeovg
(conf Anth. Pal. III. ]4, 3. p. 63: d^7]Qal ds ^o^qccv Kal fCTa-
vo7g BTcl yq aiaas vdv baUog. ISTonn. XI. 346. p. 316, 4: ov%
eva fiovvov saaaco KdjTQOv sti tioovTa lsksif.if.ievov Io%s-
aLQrj. V. 433. p. 166, 4: yaf.iaiysveag de yvvaly,ag KaXXsixpag
eTSQOLOLv — l^SavaTrjv eTto^rjaa. Philostr. Imag. II.22.p. 90,25:
1) Yerba nonliospita — saxain eadem sede posita inveniuntur
apud Claudianum Bell. Get. 218: „Sardoosque habitare sinus et inlios-
pita Cyrni Saxa parant ," ubi quae cernitur codicum diversitas : Cypri,
ea egregie suflfragatur consilio nostro in Vatic. Proverb. Append.
II. 30. p. 286: Md^iuos — TiiGTSVxf-elg Kvnqov y.ul ZaqS(o reparandi
nominis Kvovor. Quod quidem consilium proposuimus in Muetzelli
Dium. IX. (1855) p. 217 id consequuti, ut Ciceroni Or. pro Sext.
Vni. 19 baec redderentur: „ut illo supercilio Maximus ille vinci videre-
tur" sive mavis: Maximus ipse vel ipso supercilio.
Gaput I. 5
yqatpet rov ^vraiov avov — xat yiaraXuTtSL amov rfj yfj),
a latinis scriptoribus receptiun invenio. Apiid Virgilium enim
legimns Aen. IV. 619:
Tympana vos buxusque vocant Berecyntia matris
Idaeae. Sinite arma viris et cedite ferro,
quae expressa esse a Claudiano in Eutrop. I. 277:
habeas pro Marte Cybeben:
Hauca Celaenaeos ad tympana disce furores —
Arma relinque viris
(ut Qvid. Met. XII. 476: Bella relinque viris. Burmann.
in Grat. Cyneg. 126. p. 107) nec Virgilii interpretes comper-
tum habuerunt nec Burmannus in Claudian. 292 sq. Kec alie-.
num est adiungere eiusdem Virgilii verba Aen. X. 598: „Vir
Troiane, sine hanc animam et miserere precantis," ubi
Servius p. 581: „sine permitte, relinque, patere, avyyto-
QTjffov. Quibus locis nec Wernsdorfius intendit Poet. Lat.
Min. VI. p. 385, quum de Ofilii Sergiani Eleg. de Pul. 17:
„Si sineret natura mihi, quo verterer in te" explican-
dum esset nec Meyerus confessus ille p. 44 non liquere de
versu Anth. Lat. V. 113, 20 (1055): „quantum sinat otia
remis." Denique ne illam quidem inscriptionem omitto, quam
ex Blondi Itaha Illustrata petitam attulit Oberlinus in Vib.
Sequestr. p. 178: „Q,uisquis es, hic sistito, vexillum sinito."
lam vero postquam ipse Sinis illuc, unde inauspicato in
lucem provectus est a Beroaldo (Burmann. p. 692), abire
iussus est, videamus de arboreis crucibus, quas sibi ad-
iunctas habuit id nomen, quo ne nostram quidem aetatem ex-
pertam esse uUum nocentius hoc libello demonstrabimus.
Quam verissime autem de illis vocibus expedituris quum multa
molienda sint, tum per eas eundum est fabulas, quas de latro-
nibus a Theseo sublatis veteres prodiderunt. Quid enim?
nonne ad levandas difi&cultates aliquantum valet, quod „a
Pausania et Ovidio Sinin et Pityocampten diversos existimari
et a Propertio tres famosissimos latrones illis versibus dici"
arbitratus est Salvagnius in Ovid. Ib. 411. p. 103, praeter
6 Caput I.
Salvagnium Heinsius Advers. II. 10. p. 282, quorum nullam
rationem liabuit Hemsterhusius in Lucian. Prometh. 7. Vol. I.
p. 224 sq. ? At vero Pausaniae et Ovidii locos insigniter de-
pravatos esse et insignis codicum discrepantia et consensus
doctorum hominum arguit, probabilem autem superesse ratio-
nem sic restituendi, ut utrumque scriptorem communi famae
assensum esse appareat, nos in extrema hac disputatione
cap. n. ne Eustathii quidem, quem Salvagnius praeteriit, im-
memores obtinebimus. Quare istam expediendi rationem am-
plexo aliquanto tutius videtur fuisse existimare a Propertio
compositum cum Sinide esse Cercyonem, de quo Lactantius
.Ifarr. Pab. YII. 24. p. 840: „referunt laudes Thesei, quem
ad modum taurum Marathonium interemisset, ut etiam Pro-
crusten Cercionisque necem peregerit, qui trabes obpo-
nebat hostibus, ita ut victi exanimarentur ab iis" et Scho-
liasta Ib. p. 467: „Cercion Yulcani filius in hismo monte —
habitabat, qui arbores capiens plicabat et in summitate
homines ponebat et postea arbores dimittebat, ut dicit Ovidius."
At enim ne his quidem satis certis statur auctoribus. !N^amque
alterum ipsius Ovidii versus 409 sq. et 405 declarant eodem
erroris genere , quo Pityocampten eundem atque Procrusten a
Scholiastis Euripidis et Pindari habitum esse adnotarunt Demp-
sterus in Claudian. Eufin. I. 252. p. 53. Pachetus in Ovid.
Epist. I. p. 24. Munckerus in Hygin. p. 100. not. 5. Leopol-
dus in Plutarch. Thes. XI. 1. p. 24 — nam praetereo Boetti-
gerum Vas. Pict. I. 2. p. 147 sq. conf. Eurip. fragm. Sciron.
1. p. 318 Matth. p. 451 lirauck. (vid. quae infra II. 1 et 3 dicen-
tui') — in Cercyonem ea transtulisse, quae de Sinide vulga-
tissima referret fama — nec enim credibile est illum a recor-
datione membrorum palaestra, qua erudelissime Cercyon
hospites vexasse traditur, curvatorum (Stat. Silv. II. 1, 110)
aberrasse ad commemorationem arborum a Sinide curva-
tarum — ; alterum autem certissimis, quae expromendi in
capite m, 3 locus erit, argumentis intelligitur haec scripta
reliquisse: „Procrusten, Cercyonem, Sinidem, quitrabes
supinabat hostibus, ita ut victi exanimarentur ab
iis." Quae concinunt cum locis Hygini fab. 38: „ Pityocampten,
Caput I. 7
qui iter gradientes cog-ebat, ut secum arborem pinum ad
terram flecterent: quam qui cum eo prenderat, ille eam viri-
bus missam faciebat; ita ad terram graviter elideba-
tur et peribat" et Apollodori III. 16, 2. p. 123, 5: Mvig
— IIiTvoKd/.i7tTr^g ejTexaksiro ' olxcov yccQ zov KoQivd^Uov
lad^f-ibv ^vdyxats rovg TtaqiovTag ruxvg vMjATtxovTag ave%E-
ad-af 01 de did Tijv da 9-ivsiav ovy. iqdvvavTO xdf.i7tT£iv
aat VTto Tiov dsvdQcov dvaQQLTtTovfiEvoi TtavcoXsd^Qcog dixcok-
XvvTO (quibus locis quum non desit sententiae perspicuitas,
verborum tamen, ut in cap. III dicetur, deest integritas) et
Scholiastae Luciani lov. Trag. 21. p. 249. Yol. YI: IIiTvoy.d(.i-
TtTiqg — sy.af.iJtTS TtiTvv y.al rjvdyyaCe Tovg TtaQiovuag xQa-
Tslv, 01 di f.ieTscoQi^6f.ievoi aTtcollvvTO. Apposui autem haec,
quo simul id, quod brevius perstrinxit Munckerus in Hygin.
38. p. 100. not. 3 et 4, planius intelligeretur differre aliquid
(vid. cap. III) inter hos scriptores et Diodorum aliosque, quos
supra p. 1 attulimus. Yerum quantalibet discrepantia rei con-
cipietur animo, non hercle ea discrepantia tantum umquam
valuisse videbitur, ut iam duo latrones occiperentur narrari ut
similium ita dignorum, quae Propertius dirimeret Scironidum
petrarum mentione, suppliciorum extitisse auctores. Cetemm
constans fama est Cercyonem Eleusinem (Ovid. Ib. , Plutarch.,
Diod. 11. dd. , Schol. Plat. 1. infra affer.) atque Eleutheras et
loca Cithaeronem adiacentia (vid. Theb. Paradox. II. 2. p. 281.
add. Ovid. Ib. v. 409. Schol. Lucian. L d.) ita habuisse infesta,
ut quos aut luctando superasset aut in certamen adigere
nequisset , interimeret : testes praeter eos , quos attulerunt Ear-
thius in Stat. Teb. XIL 577. p. 1525. Leopoldus 1. d. 11. p. 23.
Astius in Plat. Legg. YIII. 6. p. 351, sunt Scholiastae Pla-
tonis p. 452: Tovg TtaQiovrag rjvdyyaCe TtaXaisLv yai TtaXaicov
dvriQei' Orjoevg d' ev ^EIsvoXvl Ttakaicov — drteyTSLvev et
Lucian. 1. d.: 6 de KsQyvcov — adiyog r^v TciXXa eig Tovg
^evovg yal TtaXaieLV rjvdyyaae yal tov ov ^ovXofievov dLS-
(fd^eLQe yal 6 TOTtog, iv cp cjjyei, TtXrjaiov EXevO-eQcov , quae
sumpta sunt de Pausaniae loco I. 39, 3: sivai di 6 KsQyvcov
XiysTai yau ra aXXa adL'/.og ig Tovg ^ivovg yai TtaXaisLv ov
§ni:Xofiivovg y.al o xortog ovTog TtaXaiaxQa v.al ig ifia
8 Capxit 1.
eKaXsito KeQKvovog et scriptor Anecd. Cram. Ox. III. p. 412, 24:
dSi:iog wv Ttdvra tov ^irj ^ovlofievov TtaXaieiv avx^ ^at
vixSv aTiexTeivev' 6i6 xat o Tortog, ev ip ^ytei, HaXai-
GTi^QLOv ey.aXeito et Phrynichus Bekk. Ahecd. p. 218, 14:
nal KeQ'/.vcov y.al rj 'itaXtyirj de 2'/.vXXa dvdqo^tovetov
eiyje (conf. S^aek. Mus. Ehen. V. p. 39, quae illustriora reddo
Philostrati comparatione Imagg. II. 21. p. 88, 12: lAvxalog,
ov rij avrjxe Givead-ai tovg ^evovg XrjGtQixfj, oif^tai, TtdXrj.
.Ad-Xovvtt de avtcp tavta xal 'd-dfttovtt, ovg dTCcaXXve,
fteQt avtrjv, cog OQag^ trjv TtaXatGtQav ayet tbv '^HQa-
vXia ri yQacfri. lacobs. p. 518. Martyni — Lagun. in Lucan.
lY. 606. p. 523) conf. Isocr. Helen. p. 213. Gregor. S^yss. Ep.
I. p. 627. A. T. YI. Gralland. Quo quidem deverticulo hoc
certe exploratum est olim non modo UaXatGt Qav KeQKvovog
appellatam fuisse, sed etiam HaXatGti^Qtov, quod Toca-
bulum etiam a Pausania 11. 10, 1: tov ftev jtdvta evtavd^a
TteQt^oXov Ilatdttrjv ovofid^ovGtv (codd. ^atdt tfiv , Ttaidtg
trjv), nisi quid nos fallit, usurpatum nec Lobeckius novit
Pathol. IX. 3. p. 435 nec viri docti Steph. Thes. Yol. VI p. 71. D
in ordinem receperunt par et simile nomini %ov iGtrjQtov
(quod latini quoque usurparunt scriptores conf. PoUuc. III. 30,
154. p. 348: td de ywQia trjg dGxrjGecag — TtaXaiatQa, zovl-
GtQa. lacobs. in Themisi Or. XXXIV. p. 451, 9) et Xr^at^-
Qtov, quod in eadem sententia, qua ab loanne Canabutze
Ms. fol. 19. ap. Cang. Gloss. Append. p. 120: eoittGav y.ai trjv
'^Pcof.irjv , %va e%coGtv avtijv XrjGtrjQtov rjyovv oneQ XeyovGtv oi
xotvot XrjGtaQyelov (Lucian. Asin. 26: to ^iotaycoyiov tcov
XrjGtaiv) positum est, apud Eustathium in Od. XVHI. 367.
p. 1851, 44: eteQog Se tig — ^'eQt Xr]atr]QLOV yQacpet tb
rjit yioviatQat a^eivot Xvd^QCt) te Kat elaQt TteTtXrjd^coai legi
non attulerunt iidem docti Thes. Vol. V. p. 264 B. 265 B.
Quid igitur? postquam intellectum est nihil literis prodi-
tum extare aliquo modo opportunum verbis illis: curvatas
in sua fata trabes ad Cercyonis nefaria arte atque ipsa
palaestra infamis significationem detorquendis , iamne Pro-
Caput 1. 9
crnstae mentioiiem, quam Hertzbergius hniiis correctionis
auctor: „Arboreasqne cmces non hic — et cnrtatos in sna
fata payes," ante eum ii, qui cnrtatas vel cnrtantes
trabes scripserunt, irrito conatu inchoavemnt, sic restaurare
placet, nt arboreas crnces dici statuamus lectos illos,
quos interficiendis hospitibus adhibitos fuisse scribunt Plutar-
chns Thes. 11: tbv HqoyiqovGTTjv (aveiXe) dvayxccaag avrdv
aTtiaovv Tots y.XLVTrjqa IV , aiaTteQ rovg ^ivovg iaeivog et
Hyginns fab. 38 eonf. Bachet. in Ovid. Epist. I. p. 141 ? Ham
crucem quum „pro quovis vel suppTicio vel craciatn" dici
docuerint Schnltingius in Calpura. Declam. XV. p. 789 et, qni
enm seqnitur, Dukerus in Flor. II. 2, 25. p. 237, tum pro
saxo Tarpeio a Seneca Controv. L 3. p. 79, 15 et pro tabnla,
quae Prometheum pictum ad exemplar Olynthii senis ignibus,
verberibus, tormentis (p. 227, 26) enecati habnit ab eodem
X 34. p. 328, 9: „inter altaria Olynthii senis crncem" posuit,"
et, nt ad id praevertar exemplum, quod huic loco adinnctis-
simum est, pro arca lignea, cui ferreis clavis affigerentur
damnati, a Silio Italico II. 344 eo loco, quem in eam senten-
tiam primus explicavit Dausqneius in libr. IV. 539. p. 277 conf.
Drakenborch. p. 324: „vidi, cum robore pendens Hesperiam
crnce sublimis spectaret ab alta," positam esse obtinuit
Gronovius in Senec. de Provid. 3. p. 74 Elz. Unde apparet
certe eodem iure, quo arboreas crnces esse Sinidis pinos
plerique sumpserunt, illas cmces intelligi Procrastae lectos.
Quod a Propertio factum esse nego propterea, quod nec
inter arbores (arboreas cruces) et trabes (in fata
curvatas) quidquam differt nec is, qui arboreas vel, ut hoc
qnoque largianinr, roboreas craces loquitur, tam definite
distincteque designat Procrustae lectos, qnam scelus Sinidis is,
qui curvatas trabes commemorat. ISec hic prodest id, quod
in Dresdensi libro scriptum invenitur: (arboreasqne) cntes
convertere in tndes (Aetn, v. 557. conf. Martial. III. 58, 10
truces tauri. Yoss. trudes), qnibus Procrustes nsns esse
videri possit recordanti et consideranti, quam rem Euripidis
Hipp. 974 Scholiasta Elorentinus p. 493. not. 6: elxs yiQcc^-
patov dva [.liaov TTJg odov (ut via quasi quadam arborea
10 Caput I.
strue intersepta fuerit) — si ds Ttovzog ^v /.lera atpvqag
aTtivLOTtie Tovg Tiodag avtov, u>a s^iotod^^ tc^ yiQct^^art^
tradiderit omissam ab Hygino fab. 38: „8i longior erat, minori
lecto proposifco reKquam corporis partem praecidebat, sin autem
brevior statura erat, lecto longiori dato incudibus suppo-
sitis extendebat eum." Quis enim rem vetustate oblitteratam
de integro celebrare et usurpare ita instifcuat, ut ligneum faisse
illum malleolum affirmet? Quanto vel hoc praestabilius videtur
esse, ut Peripheten illo loco a Propertio significatum esse
arbitremur? Quemadmodum enim Herculis clavam Pisander
aeream, plerique ligneam fuisse aiunt (ut in cap. IX dicemus),
ita salva Pausaniae auctoritate II. 1, 4: UeQKpirjTrjV — xoQvvrj
XaXxfj XQiofisvov sg rag /.idxag etApoUodori III. 16, 1. p. 123, 3:
scpoQSL xoQvvr^v aidrjQav, in qua acquiescunt Micyllus in Ovid.
Met. YII. 437. p. 501 sq. Salvagnius in Ib. 407. p. 100.
Leopoldus in Plutarcb. Thes. 8, 1. p. 18 conf. Eustath. in II.
VH. 138. p. 672, 14: sl ds to tov ^kov s^ aKQOv Ttaiv
aidriQOvv s^irj, tots y.al aidrjQSiiq xoQvvrj Xsys^ai drcb tov
'Ksq)aXioTOv (.iSQOvg ovrco 'x.Xrj-d-siaa , lignea gestasse arma Peri-
phetes narrari potest secundum Euripidem Suppl. 724: ^vTog
6' 07tXiaf.ia TOVTtidavQiov la^cov ^Jsivrjg xoQvvr^g diaq)SQcov
sacpsvdova ^Of.iov TQaxrj?^ovg yt.d7tiv.sifisvov •jtaQa Kvvsag d^SQi-
Uov xdTtoxavXltcov ^vXc^) et glossam Paris. Diodor. IV. p. 304, 90 :
xoQvvrj iJTOt Qd^dct) 7ta%siq xal OTQoyyvXrjv s%ovori zsq>a-
Xrjv ^vXiV7]v conf. Beg. Thes. Brand. I. p. 91.; arborem
ferratam autem, ut utar Statii verbis XII. 769 6onf. Barth.
p. 1549 sq. , vel robur illud, quod antiquissimum telorum
genus fuit (ut dicetur in capite IX. Barth. in Theb. IV. 64.
p. 915. Vet, Schol. IV. 301. p. 1012: „pastorali trunco: clava
seu robore"), licuit appellare aut tudem, quo hospites „con-
tunderentur ac prosternerentur" (Cang. Gloss. v. Martellus
n. p. 469) aut, si eam insolentiam respuendam duxeris, arbo-
reas sudes, quas „pro clavis fuisse" docuit Stewechius in
Veget. II. 23. p. 128. Verum hoc quoque ambagiosa con-
iectatione quaesitum ac dubium est et parum perspicuum, ut
etiam altera mutatione opus sit hacce : „ A r g o 1 i c a s que
8 u d e s."
Caput I. 11
Quare redeundum est ad cmces. Quas si in loco reti-
nere velis, hoc restat, ut eorum, quae exprompsit GronoviuSj
memor iam aliarum fabularum opportunitatem consectatus pri-
mum Scyllam, Nisi filiam, a poeta monstratam dicas.
Q,uae mentio nequaquam incommoda est. Declarat et Statius
Theb. I. 333: „Infames Scirone petras Scyllaeaque rura
Purpureo regnata seni mitemque Corinthon (conf. Cir. 464)
Linquit" eteares, qnod Saronico sinui Scyllae fata et exitum
nomen fecisse, ut infra cap. Y. explicabitur, tradidit Parthenius.
Fama est enim has proditionis poenas illam dedisse, ut a
Minoe noYO supplicii genere „ex navibus altis" (Cir. 389)
aut ex gubernaculo suspensa per mare traheretur. Ut Scyllae
ex aequoreis habenis (sic enim vocat Claudianus lY. Cons.
Hon. 422) pendentis aequorea crux fortasse videatur non
minus recte memorari potuisse, qnam, id quod scit Gronovius
1. d., alta crux illius Aricinae vitis, quam lepidissime cavillatus
est Cineas ap. Plin. ISat Hist. XIY. 1, 3. p. 408: „miratum
altitudinem (ubnorum) Ariciae ferunt legatum regis Pyrrhi
Cinean facete lusisse in austeriorem gustum vini: merito
matrem eius pendere in tam alta cruce" et virginea
crux Andromedae „suspensae virginis" (Claudian. in
Eufin. I. 282) a Manilio Y. 551 : „ MoUia per duras panduntur
brachia cautes. Adstrinxere pedes scopulis iniectaque viacla
Et cruce virginea moritura puella pependit," quo quidem
in loco id ipsum vides non praeteritum, quod de Scylla non
constare ex.cap. Y. intelligetur, de Andromeda communis scri-
ptorum consensus prodidit. Hygin. Poet, Astron, III. 10. p. 509:
,,Andromeda diversis manibus vincta, ut antiquis histo-
riis est traditum." vid. Arat. Phaen. 202: duoXevlrj TSTccwaTaL'
— ai d' avexoiTai ^vrov n:£n:Taf.ievai jtavT^ ijf.iaTa %sl.Qeg
sy,sivai. Germanic. Arat. 203: „ distractaque pandit Brachia."
Schol. p. 58: „suspensa inter duos montes — manibus exten-
sis." Eratosth. Catast. 17: diaTsvafisvi] Tag xsiqag conf.
Beger, Thes, Brandenb. III. p. 643 (quibus adiicere Kbet K^on-
nviQ. XXXI, 9. p. 784, 6: Idvdqofiidrig OQOiooa TtokvjtXoyta
Xslij.iava dsojicov, qnem et Propertii v. 29 interpretes et in
Pompon. Mel. I. 11, 3 Yossius p. 63 et TzschucHus YoL III.
12 Caput I.
P. I. p. 361 neglexerunt). Verum enim vero ut orationi illi
constet perspicuitas nec in dubitationem vertatur, quae auda-
cius facta est, mutatio vocis arboreas, Scyllae mentio et
ipsa displicet post Andromedam v. 29 illata et aliena est ab insti-
tuto poetae Romam ita commendantis , ut tegantur crimina
cum Graecis communia, in quibus Scyllam et Tarpeiam patriae
proditione infames numerari minime Propertius ignorat, apud
quem Tarpeia IV. 4, 37: „Q,uid mirum in patrios Scyl-
lam saevisse capillos?" (conf. Heyn. in Oir. Argum. p. 163).
Itaque videndum est, num magis ad toUendam difficultatem
expediat commemoratio alterius rei minime protritae. Auctores
enim habeo Scholiastam Euripidis et loannem Siceliotam, quo-
rum testimonia in cap. VIL expromendi copia erit, Hecubam
iusto dolore impotentiiis conviciatam boc a Grraecis affectam
fuisse supplicio, ut ex navis arbore suspensa interimere-
tur. Quod ipsum facinus quis erit, qui verbis illis: aequo-
reas cruces satis distincte expKcateque memorari arbitre-
tur? Postremo ne Caenei quidem, qui „sub pondere arbo-
reo aestuavit" (Ovid. Met. XII. 514), fato hic recte
intenditur.
4
Eat nunc aliquis narretque arboreas cruces apte dici
Sinidis illas pinos idemque obtineat mentione inhospitorum
saxorum interposita comraode ad curvatas trabes reeurri.
Ifos quidem postquam studio ad quaelibet doctorum hominum
monita applicato, si vel utramque vocem explicare vel certe
alterutram tueri possemus, multa moliti sumus, quae quum
quibusdam molestae atque adeo putidae operae diligentiaeque
esse videri queant, infra tamen planius cognoscetur quam insi-
gniter prosint aliquot locis illustrandis et emendandis , pro certo
atque explorato affirmamus vitio natas esse istas arboreas
cruces (quas nescio an consulto praeterierit in Sinidis men-
tione Mnnckerus in Hygin. 38. p. 100. not, 4). De cuius vitii
et origine et medela ad persuasionem apposite expediendi
hoc utar compendio brevissimo, ut nomen, quod ab ipso Pro-
pertio scriptum fuit, dicam quot modis depravatura inveniatur:
Caput I. 13
a r p a c i a 8 Palat. optim. Martial. X. 4,9. arpialas Palat.
Apulej. Met. X. p. 706. arripias' lun. Claudian. Bell. Get.
22. arpujias Ook. Valer. Elacc. IV. 428. arphas Gruelf.
Serv, ap. Bod. Mythogr, I. 27. p. 9, 38. Obss. p. 12. arphias
p. 10, 3 Obss. p. 13. arp^ias Paris. Priscian. I. 50. p. 37, 12.
Q,uorum sive haec sumpseris arpatias: arpialas, quae exi-
guo discrimine ab arparias et arpiaras seiuneta esse nemo
facile ignorat (conf. Drakenborch. in Lir. V. 55 , 3. p. 460. T. III.
P. I. Valg. p. 126. 506) sive arpujias: arputias (Valg. p.
261. Propert. III. 12, 7. iniecta. l^eap. intecta. IV. 10,27:
Veii. Hamb. vecii), quod simile est voci arbuteus aliquo-
ties cum voce arboreus confusae (Burmann. in Ovid. Met.
I. 104. p. 25. et 632, p. 75) sive ipsum illud arp^ias pro-
pter affinitatem notae litterarum er (Valg. p. 45 sq.) instructis-
simum ad gignendam vocem arperias: arporias (conf Anth.
Lat. I. 173, 10: celare querelas. codd. Leid. Divion. colorare.
Hight. celerare), tale aliquid percipies hic extitisse, uude
librarii falso illo Sinidis nomiae („cruces Sinis") inducti
facillime ad formandas voces arboreas cruces prolaberen-
tur , quum praesertim temeritas litteras p et b permutandi
nimia erupisset, ut apud Propertium III, 15, 2 pacato.
Grroning. baccato. Ment. Broukh. Leid. pr. bacchato aliaque,
quae quaestione de carm. IV. 8, 88 instituta not. 27 afferemus,-
apud Ovidium Ib. 290 corpore. Sarrav, arbore. Catullum 64,4:
Argivae robora pubis. Dat. Laur. puppis et Corippum loann,
V. 385: deducere puppes Triv. pubes, Ennodium Vit.
Epiphan. p. 215. C, cui pro verborum digitis vepretorum
rigidis reddemus in Explic. Cianae fragm. XVIII. et iis in
locis, quos contulimus Anal. Prop. V. p. 35. et Quaest de
Tanusio G-emino IV. p. 28 conf. Corssen.de Appellat. Litt.
Lat. I. p. 59 sq. Omissae autem adspirationis etiam plura
supersunt exempla; nam apud Lactantium in Stat. Theb.
VIII. 255, p, 285 in Scheftlariensi arpias inveni, in duo-
bus Monacensibus arpyas, quod idem legitur apud Mar-
tialem 1. d. in codicibus Putean. et Voss,, et in Virgilii
codice Walliano Aen, IIL 249 Arpiae, in Leidensi Luxorii
46 > 8. p. 603 arpiacis, apud Hyginum fab. 181 (Munck.
14 Caput I.
not. 11. p. 299) et in cod. Dorv. Apuleii 1. d. Arpie, extat
idemque in Servii altero Guelf. 11. dd, et in codicibus Mythogr,
II 142. p. 124, 17. m. 6, 25. p. 189, 2 et 33. p. 195, 11
et Isidori XX. 15, 4 cod. Zittav. p. 633. not. 55 („unde
et arpiae quasi raprites," ubi scribendum est raptrices)
et Scriptoris de Monstris I. 44. p. 14, 14, arpyias autem
apud Servium in -Yirg. Aen. III. 209. Burmann. p. 372. not.
87. lam vero cui obscurum est hanc ipsam librariorum
inscientiam, qua Harpyiarum nomen abolevit, eo pertinuisse,
ut fieret cruces, quod fuerat truces? Quam vocem resti-
tuere nec negotium magnum est, postquam memorabili exem-
plorum multitudine collecta Yalg. p. 436 sq. nihil litteris c et
t aut similius aut incertius esse comprobavimus, et in promptu
est per ipsius Propertii libros et hoc loco discrepantes : cutes
Dresd. truces ed. Keg. et in v. 2 Propontiaca. iNeap. pro-
pontiata. III. 17, 29: cumulis vallatus arenae. Groning,
Hamb. Ment. tumulus. lY, 10, 7: Caeninum Acronta. Neap.
taeninum. lY. 4, 26: hasta Tati. Grroning. taci. Neap.
tacii et II. 30, 31 Tityi Eeg. Titii. lireap. tycii.-II. 16,
51: Non haec Pleiades faciunt. Neap. fatiunt, alibi cretam
et Graeeam, ut in cap. YIII. dicetur; denique, ne longus
sim, per codices Livii IX. 18, 5: trux ao praefervida ira.
Yoss. 2 crux et Iliad. Epii 571: Pone truces animos. Burm.
cruces ac Martialis X. 82,6: Per gemitus nostros ingenuas-
que cruces. Putean. truces et Priap. LXXXY. 18: parata
namque crux. codd. Yoss. ap. Burmann. p. 569 sq. Anth.
Lat. T. II. trux, Aetn. v. 594: Sub truce nunc parvi lu-
dentes Colchide nati." cod. 2: sub cruce. ^) Ergo nihil morati
2) Conf. Martial. X. 4, 1: Thyesten. Palat. optim. Chiesten. Curt.
IV. 16, 24: „Talidis asseribus corvos et ferreas manus illigaverunt , ut
cum tormento asseres promovissent , subito laxatis funibus iniicerent,"
quem memor Livii IV. 56, 12: irrita senatusconsulta. inita Lovel. 3.
Voss. 2 aliorumque, quae contulit DrakenborcMus in cap. 10, 9. p. 99.
T. IL P. II. , exemplorum (inicerent: irriterent) non dubito in hanc
sententiam reparare : „ funibus (quibus inci^ssent asseres tormento pro-
moti, subito laxatis navigia) irretirent," quod verbum congruit cum
alteroillo implicandi: „ad implicanda navigia - corvos illigaverant."
Caput I. 15
eos, qnibus id ipsum amplexi, quod in editione Eegiensi extat,
„certissimas artis criticae regulas minus attendisse'* fortasse
Quam autem vocem Propertii carmini IIL 21 reddidimus, eandem in
libro IV. (V.) 11, 40: „Te8tor maiorum cineres — Et Persen proavi
simulantem pectus Achillis Quique tuas proavo fregit AcMUe domos''
(cui loco Colvium in Apul. Met. XI. p. 758 video lioc commentum iiitu-
lisse: „tubulantem pectus AcMlle") iubemus restitui in hanc senten-
tiam : Et testor eum (hune enim esse ordinem ante Hertzbergium dixit
Heynius in Virg. Aen. VI. 839. p. 991), qui Persen atque truces
domos fregit id est domos vel orbis terrarum imperium armis affectare ausas,
ut est apud Polybium, quem testem dedit Dausqueius in Sil. Ital. XV. 292.
p. 658: ii ofxiKS OQfAWflSVOV TOtKVTTjS, fj XCtl ^ukiaXCi TTWg Uil TTIS
T(ov oXwv ilnliSog ^ipiiTccc conf. Senec. Agam. 84 : „ Quaeque superbos
urit Erinnys Nimias semper comitata domos.'' Eecte autem et ordine
hoc fieri argumento sunt verba proavo Achille, quae corrigendi in
capite XII. extremo fiet copia nec ab aliis satis explicata nec a Sehnei-
devrino, quem post animadverti eiusdem mutationis auctorem extitisse
Philol. III. 1, p. 130. Qui usus loco Silii XV. 291 et iaterpretibus Vir-
gilii Aen. VI. 840: truces proavo Achille domos putavit eas esse,
quas a scriptoribus dici solere proavo tumentes (Sil. 1. d. et IV. 150
Markland. in Stat. Silv. V. 3, 110. p. 386 sq.), proavo superfaas (Stat.
Achill. II. 121.) planissime cognitum habuifc Heinsius ad has emendandi
rationes descendendum esse ratus: Quique suo tumidas. Quique suo
fretas fregit Achille domos " Ut hoc potius locorum genere videatur
utendum fuisse Claudian. Prim. Cons. Stilich. I. 229: lucosque verenda
Eeligione truces. Valer. riacc. IV. 232- nec fronte trucem nec
mole tremendum. Vellej. II. 95, 2: gentes numero frequentes, feritate
truces conf. Stat. Theb. II. 237: „Phoebi soror — telis — torva"
(cum quo differt VI. 5.'55: „crater Centauros habet arte truces," ut
Anth. Pal. II. p. 642. Epigr. 60: rig cT i^efirjve, Bay.xog 7} ZxoTtKg;
IlxoTTag). X. 127: populumque trucis defigere Cadmi, Qui nxmc eventu
beUi tumefactus conf. 35: truces Labdacidas. Nemesian. Laud.
Herc. 54; truces animosque superbos De genitore tenes."
Quam variae autem fraudes voci trux nocuerint, indicat et Gratii locus
Cyneg. 131, in quo pro truce scriptum luto esse in cap. IX. obtinebimua
conf. Prop. II. 10, 46: tria saecla. Mentel. tua. IV. 10, 45: spolia —
tria. Dresd. tua cpnf. Valg. p. 435. Cic. 1. infra not. 29 d. fuula: fri-
vola) et multifariam suffecta vox dux Burmann. in Valer. Elacc. IV. 232,
p. 349 et Claudian. IV. Cons. Hon. 450. p. 158. Coripp. loann. V. 338:
„ Soiis iter tentare (tentate) truces," quae sic immutavit Mazzucchellius :
tentate duces, immemor versuum 559 : „ Quisque manu pugnate truces"
et 626: „Et pugna tentate truces." Irrito autem conatu apud Proper-
tium III. 10 (IV. 12), 26; „Exustaeque tuae moi, Polypheme, genae"
16 Caput I.
iudicabimur, pro percepto affirmamus a Propertio haec fuisse
scripta :
Ha|rpyia8que truces sinis et non hospita Grais
Saxa et curvatas in sua fata trabes.
Truces autem Harpyias eodem modo a Claudiano dictas in-
venimus Bell. Get. 20:
Plurima sed quamvis variis miracula monstris
Ingeminent teneras vincturo carmine mentes
Harpyiasque truces insopitisque refusum
Tractibus aurati custodem velleris anguem —
Ml veris aequale dabunt. prohibere rapaces
Sciiicet Harpyias unaque excludere mensa
IS^obilior titulus, quam tot potuisse paratas
In Latii praedam Geticas avertere fauces?
Ut eodem carmine Thyesteas dapes et Meleagri ac Pen-
thei letum et Harpyias Scironemque Propertius fere sic
complexus sit, ut facem Althaeae etHarpyiaset Stympha-
lides Seneca Med. 780 sq. et qui non pauciora ex CaUimachi
Originibus, quam ipse, ut arbitror, Propertius, delibavit, Mar-
tialis X. 4, 1. 9: Q,ui legis Oedipodem caligantemque Thy-
esten, Colchidas et Scyllas, quid nisi monstra legis? —
scribi: trux Polypheme infra cap. V. 2 not. dicemus. Quod restat,
facillima est syllabamm as et ces commutatio „cum nulla sit differentia
in libris Mss. inter a et ce" Markland. in Stat. Silv. V. 2, 152. p. 372.
Sed a deverticulo repetamus Harpyiarum mentionem. Hoc enim adiiciien-
dum est Martialcm X. 4, 9: „Non hic Centauros, non Gorgonas Har-
pyiasque" videri id nomen sic posuisse, ut Eutiliiim It. I. 608: „Cir-
cumsistentes reppulit Harpyias" conf. Heins. in Virg. Aen. III. 249.
p. 379, quem, ut opinor, Burmannus in Ovidii versu Trist. IV. 7, 15
describendo sequi maluit, quam Priscianum I. 50. p. 37, 12: „Harpyia;
nam yi diplitliongus est" aut Pierium in Aen. 1. d. 248. p. 238. Leviter
transeo Idqnviag ab Kiesslingio in versu Tzetzae Chil. I. 215. p. 10 hoc:
'Ex Tov 'Pcvsws yaqovTog Siw^ai Titg !AqTtv'Cag positum. Longe insolen-
tissimum autem est, quod legitur apud Luxorium Epigr. XLVI. 8. p. 603:
„Perditaque Harpiacis aera rapit manibus" (conf. Meiaeck. Anal.
Alexandr. p. 266). Harpya pro Harpyia scriptum notavit Heynius in
Vixg. Aen. IV. 302. p. 643. conf. Blomfield. in Aesch. Sept. 494. p. 48.
Aesch. fragm. 241. p. 61. tojv Idxiaiovog y.vv<5v ovofiKTcc '^qnvior. cod.
A. aqaCa.
Caput L 17
E^on Mc Centauros, non Gorgonas Harpyiasque Invenies",
quortini posterior pars memoriam affert Ovidii Trist. IV. 7,11:
„ Credam prius ora Medusae Grorgonis angmneis cincta fuisse
comis — SpMngaque et Harpyias" et Virgilii Aen. YI. 288:
„Chimaera, Grorgones Harpyiaeque" et Ausonii Grripli. 84 :
„Scylla triplex — Grorgones Harpyiaeque et Erinnyes
agmine terno". Mythogr. III. 6, 25. p, 189, 2: „Centauros et
Scyllas, Grorgonas et — Harpyias aliaque prodigiosa"
conf. Dio Chrysost. XXXII. p. 666, 35: KsvTavgovg is %at 2(ply-
yas nal Xij.iaiQag. Tzetz. Exeg. II. p. 28, 7: tteqI KevravQCov
y.al Ilrjydatov XifiaiQOJv le.
Postremo, ne cui inde iniiciatur aliqua dubitatio, quod
Hertzbergius dicit „efBagitare hunc locum, ut tres ilK Isthmi
latrones significentur " : Xenophonti quidem, ut Ovidio 1. infra
affer., commodum fuit omnes afferre Memor. 11. 1, 14: %ovg
■yccQ §€vovg, i^ ov o x& ^ivig %al 6 2y.aiQcov v.ai b IIqo-
'^QOvGTrjg aTted-avov, ovdslg eVt adrAsl conf Spanhem. in
Callimaoh. ApoU. 92. p. 107, sed Propertio subjimgere Pityo-
campten satis fuit, ut et Straboni, qui eosdem locos utrum-
que infestum habuisse tradit IX. p. .391 : ivTavS-a ds pv-
■&svsTai Ta TtSQi tov 2Y.siQcovog y.al tov IIi,TV0K<xi.i7tT0v
TcSv lr]'i^oi.isvcov Trjv Xsxd-siaav oqsivtjv, ovg '/.ad-slXs Qrjasvg
et, ut omittam Claudianum 1. infra affer. ,: EtymoL Magn.
p. 359, 4: Qrjaia y.sxQLad-at vttsq tcov cpovwv tcov TtSQl
2%siQcova xai 2iv lv et Euripidi Hippol. 977 sqq. et Senecae
Hippol. V. 1223, de quo in cap. III. subtiHus dicetur: „Pinus
coacto vertice attingens humum Coelo remissum findat in ge-
minas trabes Mittarve praeceps saxa per Scironia", quibus
Peripheten addit Mcetas Choniata de Man. Comn. IV. p. 195:
dvaidsig f.isv vtvsq tov K0Qvvi]Tr]v IIsQKprJTriv , dyQicoTSQOvg ds
Tov TtLTvov.dj.mTov ^Lvidog %ai tov 2'ALQCovog, ovg dvslXs
TtdlaL Qrjasvg , Cercyonem Statius Theb. XII. 576: „ 'Eotl
trucibus monstris Sinin iafandumque dedisti Cercyona et
saevum velles Scir.ona crematum" et Lucianus Jov. Trag. 21.
p. 249. VoL VI.; tov ^-ASLQcava y.ai tov IIiTV0Ka(j.7tTr]v '/.ai
KsQxvova mi Tovg aXlovg. Pro Sinide antem Cercyoni et Sci-
Sinis. 2
18 Caput I.
roni subjungit Sisyphum GregoriuS Kyss. Ep. I. p.- 627.
A. Galland. Vol. VI. ^) Eursus Sinidis et Scironis nominibus
subjicit Tityum, Cacum, Antaeum Eustathius in II. I. 591.
p. 158, 21, ut in capite 11. 3 dicetur, Busirin et Phala-
r i d e m Lucianus Eis. Accus. 8. p. 57. Vol. VII.: Tsd-vaaiv sxei-
voi TtccvTsg (H 2y.siQf.ovsg ytal TlL%voyA(.inTaL v.ai BovaiQidsg
y.at OaXaQidsg conf. Anecd. Ox. III. p. 412. Capitolin. Maximin.
8 : „ tam crudelis fiiit, ut illum alii — Busiridem, alii Scironem,
nonnulli Phalax'in — vocarent" et praeter hos Diomedem Sta-
tius, qui Palicos pro Phalaride affert, Theb. XII. 155: „immites
citius Busiridos aras Odrysiique famem stabuli Siculos-
que licebit Exorare deos'^ Lucianus Ver. Hist. II. 23. p. 283.
Vol. IV. : ijystad^at Ss avrwv OdlaQLv rs xov ^.Av.QayavTivov y.al
BovaiQiv Tov ^lyvTtTLOv xal ALO(.iijdrjv tov QQaya xat Tovg tcsqI
2y.SLQcova y.al IlLTvoy.d}.mTrji' , ut Claudianus in Bufin. I. 251:
„Q,uid tale immanes umquam gessisse feruntur Vel Sinis Isth-
miaca pinu vel rupe profunda Sciron Tel Phalaris tauro yel
carcere SuUa? mites Diomedis equi, Busiridis arae Clemen-
tes'' (ex quo loco minus perite haec derivavit in Heroica sua IV.
p. 669 Barlaeus: „Saeviat in tauro Phalaris, in carcere Sci-
r n , Occulta sub rupe Sinis dirusque Procrustes" conf. Eleg. II.
p. 88. „Barbarus est Phalaris barbaricusque Sinis "). l^ec plu-
3) Eei minime protritae unum auctorem novit Staverus iu Hygin. 60.
p. 126. not. 9. Laetantium in Stat. Theb. II. 380: „cum inter duo ma-
ria montem positum Sisyplius crudeli latrocinio occupasset (hac enim poena
mortalium pascebatur, ut liospites praegravans ingenti saxo necaret),
tandem abaccolis occisus"; sic enim eum locum et emendandum et
supplendum esse suo loco docebimus. Sed eommemorarunt de Sisypbi
latrociniis etiam Mytbographus I. 165. p. 52, 19 : „apud inferos lapidem
grandem volvit, quia multos ingenti saxo necavit." II. 105. p. 110,
3 : „',uum inter duo maria, Sisypbeum sctlicet et Lechaeum, positum mon-
tem Sisypbus crudeli latrocinio oceupasset, biomines praetereuntes ingens
saxum super eos pr aecipitando solitus erat necare. Q,uod sce-
lus luendo dieitur apud inferos contra montis verticem saxum volvere ",
quorum prior pars cum Lactantio insigniter concinit. III. 6,5 p. 177, 11:
„Sisyplius per latrocinium poenam illam incurrisse non incongrue dici vide-
tur" et qui Sisypbi mentionem Scironi et Cercyoni, faraosissimis latroni-
bus, subjecit, Gregorius Nyssenus 1. d. Conf. Natal. Com. Mytli. VI. 17.
p. 6o0 : „Alii inquiimt illum variis tormentorum generibus h.o spi-
tes, qui ad illum accessissent, excruciare solitum."
Caput I. 19
res alio habito delectu commeinoravit aut Isocrates Helen.
Laud.29. p.213: TtaQaXiTtsiv Tijv 'VE^y.siQOivogy.al Ksq-kvo-
vog Y.al Tcov aXXuv xiov toiovtcov 7taQavof.uav conf. Athen. Xm,
p. 557. A. et Gell. Noctt. Att. XY. 21. ant Seneca de Clem.
II. 4: „nec interficere contenti saeviunt, ut Sinis iEe et Pro-
crustes." Senec. Hippol. 1169: „membra quis saevus Sinis
Aut quis Procrustes sparsit aut quis Cresius — Taarus
biformis — Divulsit?", quocum omnino congruit Ovidius Her.
TT. 69. Delrio p, 291 non omissus: „Cum faerit Sciron lectus
torvusque Procrustes Et Sinis et tauri mixtaque forma
viri" et, ut infra cap. II. 1. apparebit, Ib. 405: Sciro et Po-
1 y p e m — Quique homo parte sui , parte iuvencus erat."
Sed de Scirone aliqua adjicere libet. Cujus s a x a
„saevo quondam hospitio etiam sua aetate infamia'*^
(Pompon. Mel. II. 3, 7. Lindenbrog. in Ammian. MarcelKn. XIV.
2, 3. p. 14. Tzschuck. in Mel. 1. d. YoL III. P. H. p. 283.
284. Siebelis. in Pausan. I. 44, 12. p. 157. Scironia saxa
PHn. mt Hist. lY. 7, 11. p. 280 et Martian. Capell. YL 653.
p. 534. ^KSLQCovida TteTQav Schol. Mcandr. Ther. 214.
p. 20, 5. Scironia rupes Claudian. BeU. Get. 188. t^v
ay.Qav tyjv ^KSiQcovog Callistrat. Stat. XIY. p. 162, 8) hic sig^ni-
ficat Propertius, viam (rrjv 6vofiaC,OfisvTqv artb 2'A.SLQcovog y.al
sg Tods Pausan. I. 44, 10)" nominat eo loco, qui fugit Wes-
selingium in Herod. YIII. 71. p. 990. Gaisf et Elmsleium in
Eurip. HeracL 860. p. 136 sq. Tzschuckiumque L d. p. 284.
not. 1 et 3, IIL 14, 12:
Scironis media sic licet ire v i a.
TJnde proficimus ad emendandum LACTAJNTII in Stat.
Theb. II. 183 locumhuncce: „Isthmo s) Peloponnesum sig-ni-
ficat. Omne ^enim quod summovet HeUaden a Sicyonia * adhuc
enim iUis locis Thesei vatem legunt, ubi est Peloponnesus
Sicyonia." 'Eeo, enim obscurum est nuUum hic locum dari
posse Sicyoniae. Quod nomen qui sic tuetur, ut Sicyoniam
vicinam Corintho fuisse narret, Barthius p. 362 hujus correctionis
auctor suasorque: „Omnem ejus imperio subvovet Hel-
laden a Sicyonia, Tua sit Peloponnesus , ut Sicyonia. —
Adhuc enim ilHs locis Thyesten et Atreum lugent", is
censendus est, quum non recoluisset vocem a SchoUasta Pind.
2*
20 Caput I.
Isthm. p. 515 contestatam : „%0(.dGavTEQ %o acdf.ia tov MsXcytsQ--
Tovg dTtb ^xoivovvr lag" aut rem ab Hygmo proditam fab.
88: „Sicyoiiem pervenit, ubi erat Pelopia filia Thyestis
deposita'% velamentmn quaesivisse vitio, qnod disseminari
coeptum est a librariis a perscripto nomine Sicyonis v, 179
recentibus. Quid verum sit, indicat et Thesei mentio illata et
memoria codicum Monacensium, quos inspeximus, haec: „unde
est Peloponnessum sicionia." Q,ui enim eoriim recordatus
fuerit, quae docuit Strabo IX. p. 391: ai 2x€LQcovidsg rci-
iQai JTcxQodov ovv. dcTtolelnovaai Tcqog -d^aXccTTT]. '^Ytzsq avrwv
d^sGTiv 7] odog rj sttI MsycxQcov xal xrjg ^TTixrjg ajtb tov
iad-(.iov' cyvTco de acpodQa TtXrjaicxCei Toig TtsTQaig rj odog,
SaTE noXl.ayov -/.al 'AaTcx'KQr]f.iv6g sgti dia to V7CSQv.eii.isvov
OQog dvgl^aTov ts y.ai viprjlov. Evxav&a di (.ivd^evBvai t«
TtsQi Tov ^y.SLQcovog, quae confirmarunt Whelerus p. 436.
Chandlerus p. 270. conf. Pocockius T. III, p. 245 (quorum il-
lum Elmsleius, hunc Tzschuckius et Siebelisius attulerunt),
Sponiusn. p. 171. conf Ovid. Met. VII. 443: „Tutus ad
Alcathoen, Lelegeia moenia, limes Composito Scirone pa-
tet", sufiragabitur existimanti, quam fabulam Lactantius in
Theb. I. 333 narraverat, eandem hoc loco monstratam fuisse
hoc fere modo: „Isthmos) Peloponnesum significat omnem,
Alterno) quod summovet Helladam (codd, belladam)
Scironis via; adhuc enim illis locis Thesei virtutem
loquuntur, ;unde est in Peloponnesum Scironis via."
Simihter Plinius IV. 5,4: „Angusta cervice Peloponnesum con-
tinet Hellas" et Mela II. 3, 7: „Isthmos angusto tramite Hel-
ladi Peloponneson adnectit" conf Tzschuck. in I. 17, 3. p. 506.
Vol.nL P. L '
De infami autem hospitio Scironis Callimachus in se-
cundo, nisi quid me fallit, Originum libro ea tradiderat, quae
referunt Scholiasta Eurip. Hippol, 976. p. 494: ^xsLQcovldsg
Tt&TQai xaXovvTaL dnb tov 2ysiQcovog, hg ttjV XeXcdvrjv
sTQScpsv, ov f.t€f.ivrjTai KaXlifiaxog (fragm. 377. p. 295 Blomf,)
et Pausanias L 44, 12 ac Diodorus IV. p. 303, 2, praeter hos
scriptor Ciris, quem omisit Wesselingius in Diodor, 1. d., ad-
jecerunt Bachetus in Ovid. Epist. I. p. 142 et Salvagnius in
Ib. 409. p. 102, V. 464: „Praeterit abruptas Scironis protinus
Caput I. 21
arces Infestumque suis dirae testudinis exit Spelaeum
multoque cruentas hospite cautes, " Anecd. Cram. Ox. IIL
p, 412, 9: o ^y.l^Qcov o Xijovrjg Tovg TtaQLOVzag qItitcov iv
Tff d-aXcxoGYi TTaQsdldov d^T^QiCj} xeXcjovji xal^od^lovTO. II. p. 261,
28: EQQtTtTSV STtccvcjti TrjQ xslcovrjg (conf. Tzetz, Chil. V. 699.
p. 183: 2'/,siQcov IrjOT^g sv IVlsyaQidi Toug jcodag TtXvvovTag
avTOV lay.TiCcov ■nTsivcov ttovtci). Gregor, ]!^yss. ep. I. p. 627.
A. Galland. Yol, VI. Scholiasta Clem. Alexandr. p. 100:
cod-ovvva slg Trjv 7taQay.si[.iivrjv -d^dXaoGav ^OQav Trj xaQadoaovorj
%sXc6vrj, dvaLQsd-ivTa ds vjto Trjg ^&rjvag, a quo Minervam pro
Theseo nominatam vides. H^onnus p, 40 Gaisf: cpxsi di TtaQa
Trjv TtaQa&aXaooiav dxT^v • iytslos -/.ad-jfisvog iv insTScoQcp Tovg
TtaQiOVTag i^ivLts dolc^' oig itQogiTdGOSv Ta savTov vvto-
drji.iaTa vtcoovqsIv {drtoovQsiv; nihil enim hic prodest Wes-
silingius in Diod. XYII. p. 238, 31)* tcov di tovto dQav nsL-
Qcofiivcov co&SL XaKTLYxog xal zaTiiSaXlsv sig Trjv S^dlaooav
ol di yrivQatg 7tQogQr]yvvfisvoi dvrjQOvvTO vrco ts %eXcovcov
'/taQay,sif.iivcov fjO&iOVTO nQog tovto sidLOinivcov, qui quidem
testudines eadem loquutus est ratione, qua plurimi Tityi
aves aut serpentes, ut in cap. YIII. 2 dicetur, nonnulli
Ganymedis aquilas (Boissonad. in Long. Past. lY. p. 320.
Theban, Paradox, II, 1, p. 91), quidam Geryonis canes (Schol.
Pind. Isthm. I. 15. p. 518), alii Ai'ionem a delphinis in
Taenarum devectum ac Dkcen tauris alligatam (Theb. Pa-
radox. 1. d.).
Ppstremo non praetereundus est error Jacobsii, qui in
explicando Lucillii epigrammate hocce (x\nth. Pal. XI. 107.):
^lysiQOv cpvXXcij 7tsg)0Qr>f.iiv(i) i^ dvifioLO
nXrjystg XaLQ7]f.icov VTtTLog i^STddr]
KsiTai d'r] Tltvcij ivaXiymog rj IlaXiyMfiTtr]
IdTtXcoOag yiaTa yr^g Gcoi.ia to y.avvd^Lvov
versatus p, 677 „ inter varia Scironis nomina etiam 7taXL/.af.i-
Ttrjg fuisse" suspicatus est, Q,ua opinione nihil esse aut le-
vius aut a loci sententia alienius, duo potissimum afferre Kcet
arg-umenta quibus intelligatur, Primum enim nuUa excogitari
potest ratio satis idonea, cur Sciron, qui in alto saxo resi-
dens (Mythogr, L 167, p, 52, 27. H, 127, p. 117, 33. Lactant.
in Theb, I, 333. Ifonn. 1. d,) hospites „cogebat sibi pedes lavare
22 Caput I.
(vel, ufc apud Nonnum 1. d. est, escaloeare) et ita in mare
praecipitabat" (Hygin. fab. 38. MythograpL 11. dd. et quos
supra attulimus conf. Salvagn. in Ovid. Ib. 409. p. 101.), Ttct-
h'/.af.mrjg dictus fuerit. Cujus quidem quod contestatum sit,
cognomen extafc omnino nullum. Deinde cum Tityo per novem
jugera porrecto aut cum isto Chaeremone, qui ipse supinato
oorpore jacuisse a Lucillio scribitur, quo tandem pacto fieri
potuit, ut componeretur Sciron a Theseo in mare dejectus efc
a testudine exceptus consumptusque aut, si Ovidium Met. VII.
444. Lactantiumque Harr. Fab. VII. 24. p. 841. sequeris,
sparsus et fluctibus agitatus , donec ossa scopulis inhaesissent?
Accedit, quod nemo unus prodidit Isthmioum iUum latronem
singulari quadam corporis magnitudine insignem fiiisse dignum-
que, qui in Tityi comparationem eveheretur; nam ne a Gre-
gorio ]!^azianzeno quidem Carm. Jamb. 16, 13. p. 203. D: 2xel-
Qcov Tig dvTog rj TvcpioBvg rj yiyag "Hxet TVQawwv veQTSQOvg
TVf-i^ov Tei-iov, in eam partem spectari, sed ventum Scironem
et turbinem Typhoeum dici et ipsa res docet et perspexit Hasius
in Steph. Thes. VII p. 2625. A (non item p. 338. A). Quare
non dubito, quin vere in Lexidiis III. p. 10 af&rmaverim An-
taeum illud cognomen meruisse. Q,ui ea palaestricae artis certa-
mina, quae in terra exeroerentur, fertur adeo calluisse, ut Terram
matrem eandemque praesentissimam adjutricem habuisse oredere-
tur. Quam rem Eusebii potissimum allato testimonio, quod est
Chron. Canon. p. 294. Syncell. p. 163. A. Anecd. Paris 11. 384, 24:
Tov ksyof.iBvov yr^yevrj dia to EJTiaTrjfiovcc slvai twv Xsyofievcov
TzaQCi Tolg TtalaLGTalg tqotccov ■^af.ial, cog anb {.irjTQbg rrjg
^orjd-elG-d-aL Soxelv, pluribus docuerunt Scaliger in Euseb.
p. 48 et Salmasius Plin. Exercitt. p. 205. a. D. b. B., paucio-
ribus Cortius in Luoan. IV. 598. p. 522. Jaeobsius in Philostr.
Imagg. II. 6. p. 435. Dissenius in Pind. Isthm. III. 79. p. 557.
oonf Salvagn. in Ovid. Ib. 395, p. 97, ipsi confirmamus iis,
quae apud Eustathium in Hom. Od. XI. 575. p. 1700, 2 et
Eudociam Viol. p. 17 leguntur: lAvTatog vlbg si.Lvd-evd^ rfjg'
sy.s7vog {.isvtol yml cog y,aTa%vlUov svf.i€d-6dcog Tovg dvTLTta-
XatGTag Tcp doy.e~iv yaTaniTTTSiv slg yrjv Trj yjj ts ^orjdslad-ac
yaTCc TTjv itahfiv sXeysTO yal Frjg vlbg eivai. IJnde liquet cum
alios (Passerat. in Prop. IIL 22, 10. p. 534) tmn Lucanum IV.
Caput I. 23
642: „Spoiite cadit majorque accepto robore sux-git. " 607:
„Auxilioque diu virtus non usa cadendi" et, qui Lucanum
sequutus est, Corippum Joann. Y. 211: „saep9 — Contacta
lapsum reparabat carpus arena Sponte cadens, victor donec
Tirynthius artem ¥osceret", Mythograplium L 55. p. 19, 34:
„fingebat enim se cadere: at ex matre ten^as vires sume-
bat et fortior surgebat", Ennodium Epist. L 9. p. 24. A:
„triumphalium Antaei casuum faciens mentionem. —
Antaeum fabula — matris solatium, postquam coepit non
cadere, loquitur perdidisse" (conf. Ovid. Ib. 392: Q,ui, mi-
rum, victor, cum ceeidisset, erat) et Dict. XXYII.
p. 307. C: „vincendus est (Hercules) congrediente inimico, vin-
cendus est etjacente. — credat nihil superesse, quod pera-
gat, cum humi fusus adspiciatur" conf. Liban. ay.rpQ. Yol. lY.
p. 1082 sq. — hos igitur liquet spectare ad artem (Coripp.)
illam sive fraudem (Stat. Theb. YI. 894) corpore supi-
nato jacentium, quam v7trLaGf.i6v vocant, ut praeter Sca-
ligerum Salmasiumque dixerunt Faber Ag-onist. I. 10. p. 1829
et Olearius in Philostr. Her. p. 818 sq., quos laudavit Reimarus
in Dion. Cass. LXXL p. 1182, 65. Yol. YL p. 697, Jacobsius
in Philostrat. Imagg-. p. 434 sq. et in Aelian. ISTat. Anim. YI. 9.
p. 211. conf. Y. 54. p. 122, 7: zslvca '/.axa %ov dajridov vn-
Tia. Q,uam artem describit Nonnus X. 356. p. 290, 9: '"Y^rcLog
avTo/.vlLGTng eTtcoXioOiqas -/ovirj. XLYIII. 159. p. 1256, 19:
Kal d-sog avTO/.vXLazog sy.ovaiog rjQLrcs ya!rj — "YitTLog avrbg
ef.iLf.ivs conf. XXXYIL 583. p. 952, 23: v/rny/JrcTOvttdsTaQOq)
.AaLov MQLOraloio nodng y.ioXrjrca naxa^Qtg ^'Ytctlov avTnyv-
hacnv oXnv TCSQtxa^fiale yaiQ, significat Ammianus Mar-
cellinus XY. 3, 4, cujus verba sic jam solita scribi: „varie
disperdens, ut in collactafcionibus calce tenere quidam so-
lent artifices palaestritae " ad fidem codicum, in quibus haec
leguntur: calce renem, is quidam (Yatic. Flor.) calce
et. . . quidam (Eeg.). calce et Harenis (Tolos.), sic exi-
genda esse arbitror: „ut in colluctationibus calce et arenis
quidam solent (disperdere) " conf. Schol Lucan. lY. 61. p. 306:
„arenis pro olivo usus est (Antaeus), ut vires terra firma-
ret." add. Casaubon. in Sueton. Aug. 80, p. 277 Boecl. Salmas.
in Tertullian. de Pall. p. 259. Heins. in Ovid. Met. IX. 36.
24 Caput I.
p. 627. Welcker. Philostr. Imagg. 11. 21. p. 516. Ergo An-
taeum, qui „propriis magnus yiribus maximus fuit per
ruinam" (Ennod. Dict, 1. d. B.) „comprensa matre rebellis"
(Claudian. Eufin. L 287.), Lucillius IIaXiyidf.i7trji
TiTvq) EvaXlyKiog 7] IIaXixdf.i7tet
— HaXiYMfiTtEi enim scribi praestat, quam IlaXizcx/j.TtTj aut
quod nuper quidam praeoptavit: JIahy,afift£i (vid. cap, U.
4) — yere appellavit non primus , ut meum judicium fert, sed
sequutus Alexandrinos poetas, fortasse etiam Phrynichum (sTret
6 TQayiTidg 0Qvnxog sv Idvxaui) 6Qdf.iaTL TtEQi TtaXaiGf.idtcov
TtoyXd di£^i]X^Ev Schol. Aristoph. Ean. 688. p. 295, 16. Eragm.
Trag. Graec. p. 558 ISTauck.). Ab Callimacho igitur (quid enim
vetat hoc nomen ponere?) Lucillius ita IIahytdf.movg nomen
sumpsit, ut illa, TiTvcp EvaXlyydog expressa esse existimo de
Theocriti loco XXLE. 94. 106: Titvc^ EvaXlyxiog dvriQ.
— '^YTtT iog Ev cpvXXoLGL TEd-aXoGiv E^STavvG-d-T], ubi Scho-
liasta p. 435, 4: Ta vcora e%cov sjtl y^g, t6 3e TtQOGcojtov
avco §XE7tov E^rjftXcod-rj. Aptissime autem cum Tityo com-
poni videtur Antaeus , quem mirabili corporis et longitudine
et latitudine excelluisse praeter eos, quos attulerunt Sturzius
in Pherecyd, Eragm. p. 136 sq. et Jacobsius in Philostr. Imagg.
n. 21. p. 521, tradit Tzetza Chil. V. 263. p. 166. et IL 364.
p. 54 : Tov E^r]xovTd7trjxvv IdvTalov. *) Quae res fiigit Bergkium
Mus. Rhen. XIX, p, 603.
4) Eundem Antaeum dictum fuisse naXifi TZttXij (conf. Cratet. fragm.
XV. p. 251. Com. Graec. Yol. II. P.I.: TiaXCvdty.ov tov n oXXaxig
SiyM^ofiSVov) , non nalifi^alrj , nt extat apud Suidam II. p. 25, 7.
Ph.otium p. 372, 10. Gramm. Bachmann. I. p. 326, 17, illa autem
verba, quae ab iisdem grammaticis adjecta sunt o av aj avQa neGwv^
in hunc modum scripta ava navqa TthGmv de Antaeo humi paulisper
fuso a Callimaclio posita fuisse copiosius disputavimus Lesid. II. p. 3 sqq.
addidimusque p. 7 sq. Suidae p. 26, 3, apud quem adulterinum Ulud
naXifi^aXr\g reparare instituit Toupius, et Photio p. 221, 15: naXCv-
dris ovofjia (oVo?) haec reddenda esse: naXcvarjg avsfiog. Aelia-
num autem Nat. Anim. XV. 19. 15.346, 20: toCy.aai Jf {t(ov Xf.X(av(ov
ol a(i()ev£g) rjy noa x((XX(ani^eai}ai y.aC t i v ag y.al dno^^)i]TOvg
n ttXi (6o ag flosculum hunc : xal Tivdaa ecv ano^QrjTOvg naX( (o-
povg cx Alexandrini alicuius poetae carmine eo delibasse, ad quod spe-
ctare videantur Hesychius 11. p. 846. v. n aXocoQovg et Photius
p. 323, 15, in iisdem Lexidiis I. p. 1 — 3 obtiDuimus.
Caput II. 25
Cap. II.
1.
I^uiic reddenda sunt ea, quae ad Pitjocampten perti-
nentia exseqnuturos nos esse supra I. 2. promisimus. Et
primum quidem in disceptationem venit OVIDII Tersus Ib. 405
longe difficillimus, quem cum omnes tum Wesselingius in
Diodor. IV. p. 303, 92. Heynius in Apollodor. p. 897. Mat-
thiaeus iu Sciiol. Eurip. Hipp. 974. p. 493. not. 7. sic scriptum
legere consueverunt :
Ut Sinis et Sciron et de Polypemone natus.
Quasi vero lateat Polypemonem eum ipsum esse, qui ab
aliis Damastes, ab aliis Procrustes vocatur (Salvagn.
in Ib. 409. p. 101 sq. Leopold. in Plutarcli. Thes. XI. 1.
p. 23 sq.), qui pater Sinidis perMbetur ab ApoUodoro III. 16y 2.
p. 123, 4: 2ivLV tov IIoXv7C^f.iovog — • ovTog IIiTvoy.cc{.i7tTrjg
STCsytaXsiTo et Sclioliasta Eurip. 1. d. : 2ivig vlog IIoXv7tri(.iovog
(ita MattL; IZJ^jtfoyoc; PoKt. in Eustath. H. I. 591 et alii), unde
suspicetur aliquis Scboliastae Pind. Isthm. p. 514, quem
perstrinximus cap. I. 2.: 2ividt rqj IlQO%QOvGTrj — • o de 2i-
vig Iloasidiovog Ttcdg — divdQa yAf.imcov boc reddendum
esse: 2ividi t^ IIqo/.qovgtov, ut Sinis Procrusta patre na-
tus IsTeptuni filius (Davis. in Cic. iN^at. Deor. I. 23. p. 81) di-
catur ea ratione, qua Hercules AmpMtryoniades Jovis filius, et
Meleager Martis filius (de quo in Lactant. Theb. I. 463 dicetur)
iPreptunique Theseus (Anecd. Paris, I. p. 298, 6) , Hector Priami-
des Apollims fiKus (Potter. in Lycopbr. 264. p. 1143) itemque
Mopsus Ampycides (Burmann. Catal. Argon. v. Mopsus) ; omitto
autem ScboKastam Ib. 405. p. 467: „Procrustes filius poly-
phemoms" conf. Micyll. in Ovid. Met. YII. 399. p. 496. 'Eqq
eum errorem non notarunt post Bachetum in Ovid. Epist. I.
p. 141 Salvagmus et MerkeKus, quorum iUe Phaeam:
cum Polypemone natam
conjectavit audacissime, hic commentus est haecce:
Ut scopuMs Sciron et cum Polypemone notus
„h. e. Procrustes, quem noveris, si Polypemonem noveris",
quae quum ipse caviUetur verius, quam commendet, falsa esse
26 Caput II.
omnes cognoscent facta paulo consideratius contentione illorum
ipsorum, quibus usus est Merkelins, versuum Am. I. 15, 30:
„sua cum Grallo nota Lycoris erit" et Trist. V. 1 4, 5 :
„meeum tua fama legetur." ISTec vero difficilis fuit veri con-
jectura. Nam qui intenderit animum et discrepantiae unius
Medicei: Polypemone nati, et consensui codicum liaec tenen-
tium: Sciron (chyron, chyron, ciron, siron conf. Clau-
dian. Rufin. I. 253: Sciron. Oxon. Leid. Earnes. Chiron.
Pompon. Mel. IL 3, 7 codd. Tzschuck. p. 225 schyronia, chi-
ronis, sironia) et Polypemone (Poliphemone,, Poly-
phemone, politemone) natus, is vel leviter monitus non du-
bitabit, quin iis, quae male dirempta esse appareat, in hunc
modum reconcinnatis : Polypemo necatus (necati) nomina
Sciro et Polypemo sint restituenda:
Sciro et Polypemo necati.
Q,uae nomina eadem librariorum vel levitate vel inscientia sunt
corrupta, qua in Lb. v. 607. Milo (Heins. in Am. II. 14. 33.
p. 444) : „ Utque Mi 1 o robur diducere fissile tentes " in codice
incerto, Petav., Berol., Patav.: Milon. l^eque enim minus
recte dicitur Sciro, quam Chiro a Livio Andronico Inc. Eab. Y.
p. 4, 33: „IIaut ut quem Chiro in Pelio docuit ocri" et Ger-
manico Arat. Phaen, 418: „ille pius Chiro tutissimus omnes
Inter nubigenas," ab Yirgilio Aen. YIII. 603 Tarcho: „IIaud
procul hinc Tarcho et TpTheni" (utYIL341: „Allecto in-
fecta venenis." Propert. II. 21, 25: „Callisto Arcadias erra-
verat ursa per agros." Sidon. Apollin. Carm. XI.70: „Huic
Dido in ferrum isset."). X. 748: „ Partheniumque E,apo et
praedurum viribus Orsen (obtruncat)" conf. Erythr. Ind. v.
Tarchon. Senec. Med. 526: „Creo atque ' Acastus arma si
jungant sua", autPolypemo, quam Agamemno ab Statio iUo
versu: ,. Conclamant Danai stimulatque Agamemno volentes."
Barth. in Achill. I 553. p. 1691 sq. Dresem. in Joseph. Is-
can. Y. 359. p. 120. Gronov. in Senec. Agam. 514. p. 565.
Dorvill. Misc. Obss. Yol. IL P. I. p. 102. Charis. I. p. 64, 24,
ne huo repetam, quae disputarunt Yossius de Analog'. I. 35.
p. 544. Oudendorpius in Lucan. I. 214. p. 31. Ochsnerus in
Cic. Eclog. p. 45. Jahnius in Yirg. Ecl. YIL 30. p. 359, ahi.-
Liquet igitur, quanti sit id, quod explendis versus numeris
Caput II. 27
suppeditarant libri Petavianus et Moretanus: „Sciron et de
Polypemone." , ^ ^
Eeliqna antem, quae sic consignata extant: nt Cinis
(scynis, senis) et: ut Sinus (scinius) et, quoniam
Sinidi locum dari ipse Ovidius yetat versu 407 : „ Quique tra-
bes pressas ab liumo mittebat in auras Aequoris adspiciens
hujus et bujus aquas", unde in Petaviano chartaceo ad hoc
commentum descensum est: „Ut scopulus chiron", recor-
danti vocum ut et vi similitudinem illam quidem ut ad fal-
lendam describentium aciem instructissimam ita plurimis exemplis
contestatam a Rittershusio in Gunth. Ligur. V. 253. p. 104.
Burmanno in Quintilian. X. 1. p. 900. Drakenborchio in Liv. lY,
51, 6. p. 420. Madvigio in Cic. Cat. Maj. p. XI. ed. 1835.
Yalg. p. 510. add. Vellej. II. 51, 1: virebatur. Ehenan. ut
rebatur) probabiliter emergit sic reficienda esse, ut hoc po-
namus versus principium: ut vicibus (conf. quae de Lactantii
loco in cap. III. dicentur), subjiciamus autem vocem nomini
Scironis non dissimilem (ut apud GeEium XY. 21: Cyclopa
et Cercyona et Scirona ia Thuan. et aliis est: Cyclopas
et Scironas):
Ut vicibus scelerum Sciro et Polypemo necati.
TJt apnd Senecam est Thyest. 133: Alternae scelerum ne
redeant vices (conf Hippol. 1023: „scelere petrae no-
biles Scironides"). Tacit. Hist. lY. 27: inde scelerum et
suppliciorum vices conf. l^emesian. Cyneg. 41: „Tanta-
lidum casus — Horrendasque vices generis dixere priores."
Senec. Oedip. 870: „in Tartara ima — rape Eetro reversis
generis ac stirpis vices." lifec tamen dissimulo faciliorem
tutioremque videri posse hanc rationem, ut recepto, quod pro
Cinis, senis — haec enim multifariam reperiuntur pro
Sinis scripta vid. cap. IIL — in Propertii 1. d. Dresdensis
liber tenet: saevis, hic instituatur simillimorum verboram
(saevis vicibus) ordo:
Ut saevis vicibus Sciro et Polypemo necati
conf. Cul. 210: acerbas cogor adire vices. Barth. in Stat
Theb. lY. 620. p. 1170 sq. Burmann. in Prop. L 13, 10. p. 132;
ne jam afferram versis vicibus (Senec. Herc. Oet. 470.),
vicibus justis (Stat. Theb. YI. 529). Conf. Claudian. Mall.
28 aput II.
Theod. 84 : „ Grajorum obscuras B,omaiiis floribus artes Irra-
dias vicibus gratis formare loquentes Suetus ", quem locum
praeteriit Schwarzius in Mamertin. Paneg-. III. 3. p. 21.
'Nec ex PAVSAMAE loco 11. 1, 3 non toUeiidum est
Pityocamptae nomen. Q,uem locum in hanc speciem reformatum :
Evravda TQa^prjval q^aat Oaiav ■Kard ra eTtrj vv y.al tov
Xsyof^isvov HLTvo%a(.LrcTrjV y.al Qijaecog sg avrov eotlv
sQyov ' nqoXovai ds rj ivLTvg axQL ys sj.iov 7ts(pvy.SL TcaQO.
Tov alyLalbv y.al MshzsQTOv §w(.i6g fjv
proposuit Schubartus p. 235 Hasii emendationem amplexus
„quod quae sequerentur TtQOLOvaL yaQ rj jtLTvg, necessarium
redderent inseri y.at tov Xsy6[.tsvov IlLTvo'/.a(.i7tTrjv." Quibus
nihil dici aut fingi potest, quod sit mirabilius et ab omni fide
sejunctius. Quid enim ? quia ulterius progresso {itQoYovai)
apparere pinus narratur, ideone necesse est Pityocamptae men-
tio fiat in eo loco, quo de Cromyone jam remotiore dicitur
{Trjg ds KoQLvSlag saTL y^g Kal o yiaXovf.isvog Kqo(.iv(6v — "
ivTav&a TQacprjval cpaaL Ocaav — vv xal t6v ksy6(isvov Ul-
TV0Y.(X(i7tTriv ' TCQOLOvaL ds rj ftiTvg — zal MsXr/.SQT0v ^co(i6g
fjv)} ideone in. hac potius parte Pityocamptes Thesei facinus
modo nescio quam praeclaro: '/.al Qriascog sg avTOv saTLv
EQyov dicendus fuit, quam in ea, qua dedita opera illa fabula
exponitur 4. p. 236: saTL ds STtl tov ^Iad^(iov Trjg cxQxrjg, svO^a
6 IrjaTrjg 2ivLg, silenda autem Phaea, ad quam ipsam a The-
seo sublatam Pausaniam spectasse argumento sunt verba sv-
Tavd-a TQacprjval cpaaL^ ideone molienda fuit tam foeda rerum
perturbatio, ut 3 p. 235 Pityocamptae — mira fides —
una pinus (^ rtiTvg) , de qua nimirum Hyginum Scholiastam-
que Luciani ac Cratinum testes esse in cap. III. dicemus, me-
moraretur, 4. p. 236 Sinis scriberetur „curvatis ad terram
diversarum pinorum ramis hospites distraxisse" {cxcprj-
y.sv av To. divdQa avco cpiQsa&ccL' svTavda sxaTiQa rcov 7ti~
Tvcov t6v dsd-ivTa srt' avTfj el?us)} Quanto consultius fuit
nomine Pityocamptae in suum locum (p. 236) rejecto aut hanc
orationem quamvis audacter institui: svTav&a TQacprjvai cpaaL
avv Tcov Xsyofiivcov &r]aicog zaTa to. snv^ adXcov tqltov
Caput II. 29
rivsg de Xdyovoi Tavrrjv ev^cxQSQyov (iit apud Philoriem de
Clieriib. Yol. n. p. 6: otvsq sgxlv tdOK Med. ev l'aov. add.
Wyttenbach. in Julian. Or. p. 177, et Stayer. in Hygin. Eab.
30. p. 81. not. 8) — sic enim dicunt Diodorus IV. p. 303, 97:
tqItov ds rrjv sv Kqo/hvcovi v7tdQ%ovaav vv ayQiav aTtsy.TSivev
ac Plutarchus Thes.lX.: Tavzrjv odov itaQSQyov, cog (.irj
doyioirj Ttccvva TCQog dvdyxrjv noLslv , vjtoatag dvslls — aut
Clavierii Sintenisiique exemplo duei, quos non poenituit loeum
proponere hoc verborum et delectu et ordine structum : iv-
tavd-a TQacprp^al cpaaL (Dalav xard rd STtrj vv y.al Qrj-
ascog sg avtrjv soviv SQyov} Pellatur i^tur ista opinio, qua
Hasius et Sckubartus, antea et alii multi et Barthius in Stat.
Theb. XH. 576. p. 1525. et Leopoldus in Plutarch. 1. d. Vm. 2.
p. 19. Sinidis pinum a Pausania visitatam fuisse sumpserunt,
Q,uid autem hac narratione est planius atque evidentius, qua
Pausanias, postquam de sue Cromyonia absolvit (3 p. 235),
perrecturus ad Sinidis scelu& enarrandum (4. p. 236) omnia,
quae ad memoriam Palaemonis in Isthmiacum litus ad ipsam,
ut ego arbitror, illam pinnm delati pertinerent, his complexus
est: TtQoiovoi ds rj rtirvg d%QL ys S(.iov itscpvxsL TtaQa
Tov alyialov y.ai JKsXiy.sQTOv ^co(.ibg rjv. sg tovtov
Tov TOTtov sy.yo(aGdijvaL tov TtaXda vTto dsXcplvog XsyovaL *
ysLf-isvci) ds STtitvxovTa 2iavcfov d-aipaL ts sv Tcp ^Jad-(.icT}
yal Tov dycova srt avTcT) noirjaaL tcov ^lod-^ticov} Quae qui-
dem oportuit ab Siebelisio Adnott. p. 163 illustrari Euphorio-
nis loco fragm. XLVII. p. 80 : KkaiovTsg ds ts yiovQOv Sft'
dyxtdXoLg n iTvsaa lv KaTd-soccv, Meinekio Anal. Alexandr.
p..83 non incognita ab lacobsio afferri p. 482 sq. in Philostrat.
Imagg. II. 16. p. 76, 26: TS(isvog-rjQE(ia tl 7tQ0<srff0vv tjj d^a-
XaTTjj- al yaQ tcov jtLTvcov y.6(iaL tovto qdovOL conf. Schol. Pind.
Isthm. p. 515: «tto Trjg ^%OLvovvTiag- sy.sl yaQ i^SQQicprj
et Tzetz. in Lycophr. 229. p. 495 -conf. Gell. Itin. of Greece
p. 2. Plin. IsTat. Hist. IV. 7, 11. p. 280: „in ora autem portus
Scboenus (Schoenos enim perperam probavit Silligius), op-
pida Sidus, Cremmyon, Scironia saxa", quem locum omisit
Dindorfius Steph. Thes. Vol. VU. p,1684.C. conf. Salmas. Plin.
Exerc. p. 100. b. E., quem neglexit Tzschuckius in Pomp.
Mel. L 16, 2. p. 500. Vol. IL P. L Sed ipsius Cromyoniae
30 Caput II.
suis memoria eruenda est ex insigni codicum diversitate
hacca :
XeyovGi zal tov ksyof-ievov Qrjostog nL7;voxd/.i2tTr^v
Y.al y.av avxhv xov toTtov sgtlv eqyov Vindob. pr.
sec. Lugd. pr.
leyovai zat tlov keyof-isvcov d^rjciwg yiaTa Ta STtrj...
TavTtjv eoTLV sQyov. in marg. 7tvoy,di.i7tT7jv y.al
v.aT avTov tov totvov Vatic; in principio autem
superscriptum est tov Xsy6{.ievov vel, si Siebelisio fides
est, Tav keyofievav.
(paOLv, xal Tiov keyo(.Lsvo}v ■d-rjascog KaTa ro sjtrj' . . .
TavT7]v SGTLV sqyov Mosq. Monac.
cpaai y,cd tcov Xsyofisvcov ■d^rjGscog y.aTa to srtt-jv . . .
TavTT^v SGTLV sQyov Lugd. (sec? nam subest in hoc
loco error aliquis Sohubarti).
q^apL Y.al tCjv ?.syof.i€vcov Qr]a. y.aT0S7triv, vv. Tav^
Trjv sGTLv sQyov Paris. tert.
(paOLv YOL Tcov ?.€yo(.i€v cov Qr^a. Y.aToiTV^v , TavTrjv
saTLv sQyov Angel.
Quam diversitatem consideranti uti primum hoc dilucet libra-
riorum visum ambigua similium vocum {sftrj. snrjv vv Paris.
tert. conf. Strab. VIIL p. 193, 20. vv, rjV. codd. ah fjv et, id
quod omisit Kramerus, Voss. Steph. Byz. p. 383, 1 rjv. add.
Jacobs. in Aelian. '^oA.. Anim. IIL 3. p. 98. et VIL 39. p. 173,
29 Annott. p. 272) specie ita lacessitum atque elusum fuisse,
ut stilo praeterirentuj' , quae inter utramque vocem posita
extarent: Orjascog xata tu sTtrj [ad-Xcov tov Xsy6(.isvov JJl-
TV0Y.ccf.i7tTrjv -/.al Y.aT avTOV tov T^/tov] STtaivsiv vv TavTtjv
saTLv sQyov. Deinde satis manifestum est priorem sententiae
partem reconcinnandam esse in hunc fere modum: svTavd-a
TQacprjvaL XsyovOL (Dalav tcov Isyofisvcov Qrjascog Y,aTa tcc
STtrj ad^Xcov. Ut pro explorato affirmem antiquitus in aliquo
exemplari haec deinceps fuisse consignata: svTavS-a TQacprjvaL
XsyovOL (Halav vv eva tcov Xsyofievcov Qrjaecog Y.ata tcc STtrj
ad-Xcov Y.al Tov ley^iisvov IlLTvn,i(Xf.i7tTrjv xal xaT avTOv tov
T^Ttov STiaLvelv TTjv vv TavTrjv satlv sQyov. IlQOiouaL ds rj
TtiTvg — . Q,uae ut statu demota suo eo, quo videmus, modo:
ksyovOL Kal tov Xsy6fievov Qrjascog IlLTV0Y,(xfL7tTrjv dissiparentur.
Caput n. 31
vocuiQ potissimum tcov ?.Eyoftivcov et tov leyoftsvov si-
militudine et vicinia factum est: signum ejus rei manet hoc,
quod in Yaticano codice alteri {zcov IsyofiEvcov) alterum
superscriptum legitur. Accedebat, quod nec illa y.cixa %o
ETCYi et v.ai'' avTOv lov ronov (Vindobb. Lugd., in quibus
deest lavTrjv) multum differre videbantur et bis posita erant
vocabula y.aTa, zal, vv, Tttvvg, fortasse etiam, si quis
Phaeam non dO-lov, sed e^yov Or^aEcog dictum fuisse sumpserit,
EQyov. Himirum non jam latet , quae in margine adscripta aut
omnino (Vindobb. Lugd.) aut aliqua ex parte (Mosq. Monac.
Paris. Angel.) ab imperitioribus librariis coepta sint mediae
interseri orationi, quae externae illi atque adventiciae parti
recipiendae opportuna esset quam quae maxime. Verba enim,
quae niagno consensu libri tenent, et baec IIiTvoxccfircTr^v
xal jcatr' avTov tov totcov (Vindobb. Lugd. pr. Vatic.) et
illa TavTTjv sgtiv egyov (Vatic. Mosq. Monac. Lugd. Paris.
tert. Angel. Eariv tQyov Vindobb.) non modo ipsae arguunt
orationis partes: yiaT avTOv tov tottov, TavTJjv, iaTiv
EQyov, niTvoxccfiTr/v (quo nomine cui credibile est Pau-
saniam non usum esse 4. p. 236, sed praepostere 3. p. 235?),
verum etiam exemplum Vatic. declarat ab aliquo sive gram-
matico sive rbetorico doctore lectis iis , quae de Cromyonia sue
et Sinide 3 et 4 a Pausania memoriae prodita sunt, extra
ordinem fere sic, ut supra diximus, in vacuo loco notata fuisse :
KQOfiov T. n. i. TQacpfjvat XayovaL 5tf« rhv Xay. mrvox.
y.cu xcct' ccr. T. roTiov
Waiav vv eva t. l. 0. y.aTa to. sm]
ad-lcov. TtQoYovat ds tj niTvg ayQi
ys ifiov 7T€q)vx8i.
Conf. Menand. tveql irtidEiy.T. IL 1. p. 158, 7: "ErtaLvog
fiev xcoQag — diTTog ^^ yuTa cpvaiv r] yavd d-eoiv. 2. p. 172,
5: ay.etjJOj{.iEd-a toIvvv yxd ttjv TO/tixrjv zaloviiivr^v ^eaLV —
yalovaL de TOTtLxijv Trjv tov totvov cpvaiv, iv cIj rj noXig
lOQVTaL. 211, 7: y.aTo. de tov Tortov, evOa fj navrjyvQtg,
cog TO TtEQc JeXcpcov , otl iv ojiicpalci) Trjg yrjg yeJTaL (nolo
enim verba yat^ avTov tov totvov interpretari secundum
exemplum Hesiodi Opp. 349: dnodovvaL Avtco tc^ fieTQco
id est „eadem mensura" Cic. Brut. 4, 15. Aelian. Var. Hist.
tncuvsTv VI' TccvTqv ^.
snyov.
32 Caput II.
VIL 11. vid. Jacobs. in Aelian. Nai Anim. VIII. 5. p. 285 et
Anth. Pal. YII. 532, 6. p. 358 conf. Bergk. Ind. Lectt. Hal.
1864. p. VI.); de laudationis autem illius ratione (conf. Bois-
sonad. in Aen. Gaz. p. 189. not. 114. Bernhardy. Hist. Litt.
Graec. I. p. 541) existimatm' yel ex locis Plutarclii Thes. IX.
1: rj di Kqo(.ivo)VLa avg, ii]v Oalav 7tqogtov6f.iaC,ov , ov cpav-
Xov.rjv '&rjQLOv, dlla i^idy^L(.iov ■aal xaXejtov ZQarrj^-
vaL ' TavTrjv - dveils - olofisvog dslv - twv &riQLO}v v,at itqoeTtL-
ysLQOvvTa Tolg yevvaioLg f.id%eGd-aL y.al dLay,Lv3vveveLv. Gryll.
4. p. 214. Vol. Xni.: to -d-^Xv tov aQQevog ovdev aTtodei — .
aXXd yial KQnf.ivcoviav TLvd avv aKOveLg, rj rtQdyf.iaTa itoXXd
■d-^Xv ■d-rjQLOv ovaa tcT) Orjasl TtaQelye et Diodori IV. p. 303, 99 :
Gvv dyQLav dLacpeQOvaav aXz^ ts Y.al (.isyed-si '/.al TtoXXovg
dvd-QcoTtovg dv a L Qovaav conf.Plat.Lach. 196. E et quae infra 4
espromentur. Ceterum alius fortasse dicet libri Vaticani, in quo
invenitur adscriptum 7tvoyid(.mTrjv '/.al -mT avTOv tov Tortov,
auctoritatem sio sequendam esse, ut voculam yial {xal tov
Xey6(isvov) non de nomine (Dala restare, sed „ variae lectionis
esse sig-num" (Dobr. Adv. ad Lys, c. Andocid. 104, 24. p. VII.
Dobs.) sublatisque illis verbis, quae posuimus {tov Xey6f.isvov)
existimemus scriptum faisse ipsum nomen IIiTvo^dfiTtTrjv
(xal 'AaTa -) subjunctum voci non omnino dissimili (tcov Xsyo-
(.levoiv ~ dd-Xcov) tqltov. Verum haec in leviore ponimus
discrimine; illud quidem probabUiter videmur effecisse firmis-
simeque tenemus ipsum Pausaniam haec reliquisse scripta:
evTavd-a TQacprjvat XsyovGt Oalav (vv) sva tiov Xs-
yofisvcov GrjGscog xaTa Ta srtrj dd-Xtov. Uqolovgl 6s rj
TtLTVg — .
(ut Aelian. ]!iTat. Anim. VII. 39. p. 173, 31: tov '^HQd/Xeiov
dd-Xov sXacpov. IX. 23. p. 204, 15: T-qv (tsv vdQav Trjv ^eQ-
valav , Tov dd-Xov tov ^HQd'/Xeiov. Sil. Ital. III. 32: „labor
Alcidae Lernaea recisis Anguibus hydra jacet." Senec. Herc.
Eur. 944: „primus en noster labor-leo." Steph. Byz. p. 383,
1 : Tijv KQSfiLivtoviav vv, rjv (irjTSQa tov KaXvdcoviov %d7tQ0v
cpaGL 'ml Tcov 0i]Gscog dd-Xcov sva, quae apud Strabonem
VIII. p. 380 sic leguntur: tcov GrjGscog dd-Xtov sva tovtov
7taQadLd6aGL Trjv Trjg vog TavTrjg s^aiQeGLv. Pausan. I. 27, 9:
Tov TavQOv -'HQay.XeL tiov diodsyia -/.aXovfisvtov eva '/al tovtov
Caput II. 33
ysvsGd-ai rwv ad-loiv) sive vocem v.ai ante voces ibv
?^.ey6f.ievov positam libet retinere:
svravd-a TQacprjvaL IsyovGi Oaiav vv xal twv Xeyof-isvwv
&r]Gscog xata %a s-itri ad-lcov sva yevsGd-ai. IIqo-
lOVGL Si — .
Maluimus enim iam fidei codicum Yindobb. Lugd. Yatic, in
quibus extat xqaq^r^vai XsyovGi xal %ov Xey6f,tevov boc tri-
buere, ut nomen Oalav yel 0aiav vv in codicibus Mosq. Mo-
nac. Paris. Angel. , in quibus invenitur TQacpTJvaL cpaGL (cpa-
GLv) Y.aL, prave in hanc speciem: cpaGiv detortum esse, de-
tortum voci XsyovGL nocuisse statueremus, quam aut sequi
Clavierium Siebelisiumque et Schubartum: TQacprjvaL cpaGL
0aLav aut proponere hoc: TQacprjval cpaGL gvv (ut apud
Plutarcli. 11. dd. Theodor. Hyrtac. Epist. 22. Hot. et Electt. Codd.
Eegg. T. lY. p. 22: KQOfivcovLa Gvt) vel cpaGLv vv. '"Eva
autem addere nobis sic visum est, ut Meinekio apud Stephanum
Eyzantium 1. d. : tcov QrjGscog ad-Xcov sva, apud alios Do-
braeo Adv. ad Demosth. de Coron. 316, 24. p. 20 Dobs. conf.
Siebelis. in Pausan. YIII. 38, 4. Yol. ni. p. 320.
Hoc igitur iudicio pronuntiare visum est de Ovidio et
Pausania, quos auctores professus Salvagnius, quem sequutus
est Heinsius, „Sinin diversum fuisse a Pityocompta" narravit.
Eugerat autem doctum virum suae sententiae testem addere
EYSTATHIYM in Hom. IL l. 591. p. 158, 21:
cog 3s ^al ^lvig ^ivtdog vgtsqov IrjGTrjg - al lcTTOQLaL 3r]-
XovGL TteoLczdovGaL %al avTov, "/.ad-a y.aL tov ^-/.eiocova
xat Tov Hl tvo'/.cx ftTtTrjv '/.al t6v Kcx'/ov '/al tov ^i^vv
^waXov xal Tovg TOLOVTOvg.
Cuius loci rationem nec ab aliis, qui aut de Sinide latrone
aut de vi et usu nominis GivLg disputaverunt , explicatam video
nec ab Spanhemio in CaUimach. Apoll. 92. p. 106 sq. aut a
Blomfieldo Grloss. in Aesch. Agam. 697. p. 246 conf. Boettiger.
Yas. Pict. I. 2. p. 139, quem laudarunt lacobsius in Philostr.
Imagg. II. 21. p. 518 et Bernhardyus in Suid. H. p. 763, 4;
nam quae Meursius Thes. 5. p. 14 sqq. congesserit, mihi nunc
incompertum est; Politus autem in Eustath. 1. d. minus bene
Sinls. 3
34 Caput II.
de Eustathio existimavit : „Tov 2%siQ(avog xal xov ITitvo-
yxif,i7tTOV quos Tlieseus iuterfecit, meniiiiit Strabo quoque lib. 9.
Hinc, ni fallor, putavit Eustathius hunc Pityocampten diversum
esse a Sinide, sed falso." Quid igitur? fretine exemplis Scho-
liastae Pind. Isthm. p. 514 ^ividi tc^ TlQOKQOvaTrj — • 6 ds
2ivig JJoosidcovog natg — devdqa ■Ka(,i7tTtov (in quo quidem
loco hoc restituere: ^lvidi. xix) nQOZQOvaTOv supra 1. in-
gressi sumus) et poetae ap. Aristot. E,hetor. III. 3: ^zlqcov
aivig avYjQ, eorumque, a quibus in Scironis aividog avdQog
locum Sinin Pityocampten suffectum esse Plutarchus memorat
Thes. 24, 5: tvioi de cpaoiv sttI 2xsiqcovl to. ^'la-9-iiiia te-
■d^rjpai — ol 6s 2iVLV ovyj. 2y.siQcova: bisne igitur exemplis
freti statuamus Procrusten a quibusdam Sinin tamquam certo
et proprio vocabulo appellatum fuisse? an dicamus, id quod
in simili causa ait Hemsterhusius in Lucian. Vol. I. p. 224,
„in his rebus tantam Eustathii auctoritatem non agnosci, qua
sola nos contentos esse oporteat"? l!^eutrum hercle placet et
eo minus , quod et ea res , quod Sinidis Pityoeamptae fama
celebratior est nominibus Scironis et Caci Antaeique, et verba
v.al avTov (conf. p. 158, 12: 2iVTisg ol ylrj/iivioi, ■aa&OTL itsi-
QaTal Tjaav — wots sivai %al avTOvg ^rjf.ivia xa%a, %a-
d-(X7rsQ voTSQOv a'i yvvar/.sg, at ToXg avdQaaiv iv ylr]f.ivcp slg
(povov STts^ovXsvaav) indicare videntur id ipsum hic accidisse,
quod in Pausaniae illo loco, de quo modo quaesivimus, factum
esse parum recte censuerat Barthius 1. d. suspicatus ille „ v e r b a
luxata esse et piuus mentionem subjiciendam esse Sinidis
latrocinii descriptioni." EaciH enim conjectura ex p. 1699, 54
in Od. XI. 575: d-Qaovg 3s 6 TtTvog y.ai lr]aTQiy.6g col-
ligitur ab ipso Eustathio haec fuisse tradita :
ai lOTOQiai drjXovai TtsQiadovoai y.al avTov tov IIiTvoy.af.i-
7t T i] V , y.a 9a y.al tov ^ysiQcova y.ai tov Tltvov yal tov Kaxov.
Conf. Theo, Prog-ymn. VI. p. 221, 1: TiTvbg - UavoTticog dv-
vciOTrjg dvrjQ 7taQccvofiog yal ^laiog. l^atal. Com. Myth. VI.
19. p. 640. Eustathius igitur quem plerique Sinin vocant,
utroque deinceps nomine appellavit conf. Apollodor. III. 16, 2:
^ivig - TIi Tvoy.dfLTtTrjg sjtSY.aXsiTO , unde 2 iviv tov ■rti-
Tvoyd fiTtTTjv legimus Plutarch. Thes. VIII. 2. et Suid. T. I.
P. II. p. 1186, 15, quos attuHt Politus 1. d. , tov TtiTvoTidftTtov
Caput II. 35
(scrib. 7tiTvomf.i7tTOv conf. cap. IV. 2.) ^lvidog Mcet. Chon.
de Man. Oomn, IV. p. 195, 17. 2lvig-6 xal TliTvoy.df.i7tTfjg
Schol. Eurip. Hipp. 974. p. 493. 'Uno Pityocamptae nomine
uti maluerunt Strabo IX. p. 391: TtEql tov SxslQWvog '/.al tov
IlLTvoytd/iiTtTOv , Lucianus iis locis, quos I. 5 in medium attu-
limus (conf. cap. IV.), eiusque SchoKasta Jov. Trag. 21. p. 249.
Vol. VI. et is, quem Pausaniae loco II. 1, 3 liaeo inse-
ruisse : tov Xsyoi-isvov TlLTvo'mft7tTrjv supra 2 demonstrayimus,
ac Suidas eo loco, de quo in cap. IV. extremo quaeretur,
denique Hyginus fab. 38. Quod nomen sic scriptum: Uv-
Tvv,d(.i7tTrjg reprehensione carere irrito consilio aflBrmarunt ii,
contra quos disputaYimus Lexid. III. p. 9.
Superest, ut exsequamur rem a Plutarcho eo loco, quo
supra usi sumus, proditam, Thes. 24, 5: ^'Evlol da <paGLv S7tl
^y.SLQcovL Tcc ^'IaS-f.iLa TS&ijvaL tov QrjO&cog dcpoaLOVfxavov tov
cpovov did Trjv avyyivsLav, 2'/.SLQ0)va ydq vlov sivat Kavrjd-ov
'Aat '^HvLoxr^g Trjg IlLTd^itog. Ol ds 2lvlv ovxl ^■KELQiova ' xal
Tov dycova Tsd^rjvat did tovtov VTto Oijaicog. Idem enim dicit
Scholiasta Pindari Isthm. p. 514: tov tcov ^lad-filcov dycova ol
fiEV E7tl ^lvlSl - dLaS-sXvat cpaOL tov Qrjaia dvsXovTa avTov,
quae illustriora fiunt iis, quae leguntur p. 515: cpavstaa ds
fiia {Nr]QsCg) tco ^cavcpcj) si^tev dysLv xov dycova' eaLco-
Ttrjd-rj ds 7tQbg XQOvov dLa Tovg XrjaTag, Qrjasvg de
sXd-cov sycdd-rjQE Tovg TOTtovg yml rjys dsvTSQOv. Ac-
cedit SCHOLIASTA OTOAITOIM Alex. 605. p. 110: dyETat
ds Tcp MEXLy.iQTr] 6 ^laS-fuayiog dycov, sv c^ 6 OTicpavog rjv
TtQOTEQOv Tolg viYMaiv «TTo asXlvov , vaTEQOv 3' drtd TtLTVOg,
y Lvsad-at di cpaatv E7tl 2lvl3l, tov Qr^aia ^ta-
S-EivaL, OL 3s IIoaEi3<SvL tc^ TtaTQCoc^ ■d-Ecp TsXsla&aL, ol
TtXslaTOL 3i cpaoL Tslsiad-aL tcT) MslLyiiQTr]. Quae sic ab
0. Schneidero edita cui non apparet vitio affecta esse? Quod
yitium per Bastium, qui „YOcem ylvsTai saepius confusam esse
cum pronomine TLvig" docuit in Greg. Corinth. p. 512 et Comm.
Palaeogr. p. 754, licet hac tollere ratione: aTicpavog fp>-d7t6
7tLTVog. TLvsg 3i cpaoLv S7tl 2lvl3l tov Qrjaia ^Ladslvai. *^)
4a) Quod idem Schneiderus p. 119 scripsit: „ab Erotiano e Nicandri Geor-
gicis citatmn Tersum: XnQoSQonoi d"iva (pcoTsg avfv SQSnavoio XsyoiVTUi
3 *
36 Caput II.
In eodeni numero atque Tityum, Sinin, Scironem (JS^xfit-
Qcov ovof.ia l^vjOTOv 7collijg q^doQccg ysyovorog altiov Etym.
Magn. p. 716, 47), habitani a quibusdam fuisse Phaeam
auctor est Plutarchus Thes. IX. 2: "Evwi ds cpaai xrjV (DaXav
XriOTQida yaveod-ai yvval-aa cpovi,y,'^v v.al a-mlaoTOv , —
ovv ds £7tovof.iaodeioav dia to i]0-og vmI %ov ^iov; recte
enim scribi 0cdav , non item (Daiccv Siebelisius in Pausan.
II. 1, 3. p. 163 et Meinekius in Steph. Byz. p. 207, 7 do-
cuerunt, quamquam Oaicx est in Anecd. Oxon. I. p. 181 , 21.
Quo in genere etiam is erravit, qui Lexidiis lectis nuper Jla-
Xixafi Ttsi, quam IIali'/.cifi Trei scribi maluit (conf. cap. I. 5),
quasi contempto cum aliorum tum Gellii XVII. 3 praecepto:
„T0ces huiusmodi, quum ex communi significatione in rei cer-
tae proprietatem concedunt, diversitate accentuum separantur",
cui obsequutus est Berglerus in Alciphr. I. 37. p. 220. add.
Meinek. Com. Grraec. Vol. V. P. I. Add. p. 5 sq, iam con-
senserint docti IIokvveLv.rig , ut hoc utar exemplo , verius scribi,
quam HolvvsiKrjg. Ceterum quum Cromyoniam suem memo-
raverit praeter alios, quos supra 2 nominavimus, Pausanias
I. 27, 9, aprum Cromyonium attulerunt Hyginus fab. 38:
„aprum, qui fuit Cromyone, interfecit" et, ut obtinebimus
eap. III. 3 , Lactantius Narr. Fab. VII. 24. p. 840 , cui rei non
intendit, qui „similem dissensum auctorum veterum in Her-
culis laboribus" adnotavit Drakenborchius in Sil. Ital. III. 39.
p. 128. conf. Burmann. in Valer. Flaco. VI. 347. p. 532. Huschk.
in Tibull. HI. 4, 67. p. 482. Hyg-ino autem quum alii tum
Heinsius et Burmannus p. 501 tantum tribuerunt, ut suem
Cromyonium sic loquuti, ut Seneca Maenalium suem
Herc. Pur. 229, prave interpretarentur Ovidii verba Met. VII.
435: „Q,uodque suis securus arat Cromyona colonus" (cuius
ab J. G. Schneidero omissum queritur auctor quaestionis de Aemilio Macro
p. 18", id male narravit. Liquet enim nos his; „Smdas v. Nty.avSqog:
fy^cape - rewqyiy.u (conf. Erotian. p. 392 omiss. a Schneid,)" non Georgi-
corum illum versum (de quo Foesius ap. Franz. hx Erotian. 1. d. indicium edi-
derat) loquutos esse , sed hoc docuisse : ipsa Georgica ab Erotiano contestata
esse. Ipsum quidem Georgicorum versum sie intercidisse putabamus, ut mane-
ret versus Theriacorum ille : xeiQodQonot. Q,uae eadem sententia est Nauckii,.
Caput II. 37
quidem loci rationem haberi oportuit a Boctiarto I. Hieroz.
m. 30. p. 982 sq. eonf. Aelian. 'Nat Anim. X. 16. p. 226, 6).
Verum commodum est in medium ajEFerre, quem supra in-
dicavi, locum Pausaniae monstra Phaeae similia Ms complexi:
Kqrjal zrjv yTjv - TccvQpg shv{.iaLveTO. Ilakca de aqa za d-rj-
Qia cpo^eQcoTEQa t(v xnig ccvd-Qomoig , cog o t sv Nei.i6a
Xecov Kal 6 TIciQvaGLog y.ai dQay.ovxeg T^g '^EkXadog TioXXay^ov
v.al vg jreQL Te KaXvdwva v.al EQi\iiavS-ov vcd Trjg Koqlv-
&iag sv KQOf.ivcov l' waTS vcd skiysTO Ta fisv ctvisvaL Trjv
y^v, Tcc de cog leQa eYrj d-etov, tcc di val sg TLficoQiccv dvd-Qco-
ncov acpeHad^aL, a quo loco perveniam ad LACTAII^TII eum
locum, qui est de Ifemeaeo leone et Cretensi tauro,
monstris de lunaribus polis ortis, et explicandum et perpo-
liendum. Sic autem is scriptus legitur in Stat. Theb. II. 58:
Philosophi lunam esse terram dicunt, quae circa nostinim
hoe solum circulo altiore suspensa est. Haec autem omnia
corpora gignit, utpote quae vicina sit coelo. Poetae denique
omnes asserunt leonem de his polis ortum, quem Hercules
prostravit, ut etiam Olympus ait, quasi proximus sit terris
et ultimus, De lunari autem globo apud mortalium genus
caeli ratio ig-noratur. Leviorem perstringam, quod hoc di-
vinum lumen animas tam de astris omnibus, quam de omni
materia mundi subtracta parte superna excipit et decerpit,
quasi lunam, quae postea ter quinis diebus, ut coUegerat,
totidem refundit in fratrem.
Q,uae singula explorare et subtilius percensere licet exemplo-
rum Lindenbrog. (1), Cruc. (n), Yeenhus. (p.) et codicum
Monacensium (AB) et Regii (L) fidem exigentibus. Tenent autem
philosophi Inp A. phy B. id est physici, ut infra p. 39
dicetur. lunam omittit p. esse terram Inp. terram esse
AB. esse in terra scriptum affert lanus, qui in Macrob.
Somn. Scip. I. 11, 7. p. 69: „lunam aetheriam terram phy-
sici vocaverunt" haec adnotavit: „Pontanus confert c. 19, 10:
lunam quoque terram, sed aetheriam vocaverunt. Idem
latere putat in Lutatii adnotatione: philosophi lunam esse in
terra dicunt." Immerito, ut arguunt verba proxime sub-
jecta: „quae circulo altiore suspensa est." Omisit
autem lanus eiusdem Macrobii verba I. 11, 8: ^ut sit luna pro
38 Caput n.
terra, quam aetheriam terram a piiysicis diximus nomi-
natam" et quae exprompsit Lobeckius Aglaopli. p. 500. conf.
Scliol. Apollon. E-hod. I. 498. p. 40 : rrjv de asXijvrjv Idva^ayoqccg
rtXar slav xLoqav sfprj. Add. Villoison. de Theol. Phys.
Stoic. p. 525 sq. Osann.
In proxima autem parte haec tenent Inp: corpora
gignit. B: corpora ora gignunt,A: corpora majora gig-
nunt. Quod supplementum Lactantio scripserat suo fretus
ing-enio Wemsdorfius Poet. Lat. Min. I. p. 276 sq.: „legendum
arbitror haec autem maiora corpora Tel omnia corpora
maiora gignit idque ob allatam rationem: utpote quae
vicina sit coelo atque ex philosophorum sententia, quam
ipse memorat Lactantius , et Plutarchus de Plac. Phil. II. 30
amplius declarat animalia quindecies maiora et praestantiora
nostris in luna nasci" conf. Claver. in Claudian, Sec. Cons.
Stilich. 288. p. 428. Eorundem codicum auctoritati hoc do, ut
spreto illo gignit restituenda arbitrer haec: „hic autem omnia
corpora maiora gig-nuntur;" nam nec voces haec: hac (Schol.
Lucan. IX. 538. p. 734: „summa descriptionis haec spectat."
Helmst. hac. Ld. huc) vel hic (Duker. in Flor. Prooem. 7. p. 10)
aut gignunt: gignuntur (utll. 667 In: dicunt. AB dicuntur.
Valg. p. 509 b) permutare dubium est, et in iisdem codicibus est:
vicina sunt ("s) coelo, quum inlnpsit: vicinasitnec apud
Apiileium de Deo Socr. p. 138: „quin in eo quoque aere animalia
gig-nerentur" quisquam eos libros sequutus est, qui tenent gi-
gneret. gignerent: nec enim quod quidam volunt a Lactantio
de Ira Dei 13 dictum esse: „snopte ingenio alimenta mortali-
bus gignere", id novit Buenemannus incap. 13, 10. p, 1060.
lam vero dicam, quantum in reliqua parte discrepet inter
libros: denique om. B, polis sorte"A. poli sortem BL.
ut e.tiam Oli (reliquae litterae exoleverunt; vacuum spatium
autem tantum est, quantum capiat syllabas mpus quasi,
sed per notas scriptas) B. quasi proximus sit terris et ulti-
mus Inp, proximis sit terris et ultimis B, quare (hoc
quidem etiam in L. est) proximus sit terris et ultimis A.
de (lunari add, corrector) globo autem A. de autem
lunari globo B, perstringam om, B. quod hoc Inp B.
quia hoc A. perstringam, Hoc Schottky. de Lactant.
Caput II. 39
p, 26. lumen amina (reliquae litterae exoleverunt) astris B.
astris hominibus AL. quam om. E. deceperitA.de-;
cerpit corrector. deserpit p. quasi lunam Inp. quasi lu-
mina AB Schottky. collig-erat A. refundit fundit in fra-i
trem B. De hoc loco mire perplexo habere videor, quod
liqueat. Sic autem existimo quasdam et voces et partes sua
sede motas esse. Ac primum quidem vocem coeli male di-
vulsam esse a voce ultimus obtineo auctoritate interposita
Ciceronis Somn. Scip. 3, 7: „erat ea minima stella, quae ul-
tima a coelo, citima terris luce lucebat aliena" et Ma-
crobii Comm. I. 16, 12. p. 93: „unde et lunae sphaeram,
quasi a coelo ultimam et vicinam terrae minimam
dixit" conf. 19, 10. p. 105, quo loco usus est Caelius Rhodig.
Lectt. Antiq. L 15. p. 37. C,: „aetheris ima pars luna est —
caducorum iam regioni luce sua carenti proxima." add. Serv.
in Aen. L 742. p. 111: vicinus enim est eius circulus terrae."
Muncker. in Hygin. Poet. Astr. lY. 14. p. 566. Claudian. Sec-
Cons. Stil. 287: „cervos — primi sub limine coeli — concepit
Luna", quae perperam interpretatus est Barthius p. 298. TJt
dubium iam non sit, quin hoc oUm ordine verba illa scripta
fuerint: „De lunari globo autem, quare proximus sit ter-
ris et ultimus coeli (a coelo), apud rude mortalium
genus ratio ignoratur"; hoc enim supplemento opus videtur
esse, quo intelligatur hominum genus rerum physicarum
rudej nam physicos potius, quam philosophos a Lactan-
tio in ipso disputationis principio commemoratos esse ut cre-
dam faoiunt Macrobius 11. dd. et Servius eo loco , quo utendi
infra p. 40 copia erit. Deinde quum luna nequeat dici divinum
lumen — declarat vel Servius in Aen. IV. 80. p. 257: „luna
apparens divinum lumen i. e. Solis reprimit'' — , diri-
menda intelligitur esse verba excipit et decerpit alterum-
que ad priorem sententiae partem revocandum hoc modo:
„leviter (brevi) rem perstringam, quod hic divinum lumen
excipit". Beliqua autem sic reconcinno simul et expleo: „et
animas tam de astris omnibus,^ quam de omni materia mundi sub-
tracta parte superna terrena (vel: terrena recipit et),
decerpit quasi lumina, quae postea ter quinis diebus, ut colle-
gerat, totidem refundit in fratrem." Cui incepto praeclare
40 Gaput II.
suifragatur glossa illa: „Diediain Lunam dicit indicans non
esse purum sidus, sed partem pertinere ad inferiora et
compati rebus terrestribus." Q,uam glossam quo loco
enotavit Barthius non incommode de di%oxo{.da lunae comme-
mora"sdt p. 281, I^ec subiung-i non consentaneum est Macro-
bium I. 11, 6. p. 69: „et immutabilem quidem mundi partem a
spbaera, quae aTtlavrjg dicitur, usque ad globi lunaris exor-
dium, mutabilem vero a luna ad terras usque dixerunt et vi-
vere animas, dum in immutabili parte consistunt, mori autem,
cum ad partem ceciderunt permutationis capacem — ipsamque.
lunam vitae esse mortisque confinium et animas inde in ter-
ram fluentes mori, inde ad supera meantes in vitam reverti,
nec immerito, existimatum est; a Luna enim deorsum natura
incipit caducorum" (conf. Kopp. in Martian. Capell. II. 156.
p. 209), ubi qui a Lobeckio Aglaoph. p. 1342. Plutarcbum de
Fac, Lun. 28. Yol, XIII, p. 91: „t6 fxiv acdfj.a rj yfj, tyjv di
^pvyirjv y GsXi^vt], tov ds vovv o rjlLog rtaQSOxev sig ttjv ys-
vsGLv afierri addidit, lanus nullam rationem habuit Servii in
Aen, XI, 51. p, 7: „ut physici dicunt, sortimur a Sole spi-
ritum, a Luna corpus — quod et Plato videtiir adstruere, qui
dicit, quod cum de effluxione fontium non aliarum quarum-
libet rerum, sed ipsarum steUarum fiierint animae corporibus
commodandae, quidquid de ipsis fontibus stellarum ebullit, hoc
intelligi debere stellas (deberi stellis oonf, Wopkens, in Hy-
gin. 257. p. 366)" et Mythographi IIL 9, 7. p. 217, 33: ;,di-
cunt namque nos quum nasci coeperimus, a Sole spiritum sor-
tiri, a Luna corpus." Q,uo autem pertineat illa ter quino-
rum dierum mentio, intelligitur ex eiusdem Servii loco in
Georg. I. 39. p. 179: „Luna per singulos annos quindenis die-
bus crescit et deficit."
Atque his ita expositis et deliberatis longiore defuncti
exordio iam in numerum partium temere discerptarum (add.
cap. VI. 3. not. 27.) non iramerito videmur adsoribere illum lo-
cum, quo omnia corpora in hina maiora nasci comprobavit
Lactantius. Praepostere enim illa: ut etiam Olympius
ait coUocata esse ipsa et res et oratio declarat. Ut enim
nihil , quod aptius cum Statii exemplo : mediae — Lunae
congruat, afferri potest iUo loco Olympii poetae Laud. Herc.
Caput II. 41
y. 120: „Taurus medio nam sidereLunae Progenitus Dictaea
lovis possederat arva", ita absurdum est quam quod maxime cum
iis poetis, qui leonem Nemeaeum de lunaribus polis ortum
esse praedicarunt, eius scriptoris, qui de tauro Cretensi
(Muncker. in Hygin. 30. p. 86, not. 1) medio Lunae sidere proge-
nito memoriae prodidit, nomen componere hoc sententiarum or-
dine: „hac omnia corpora maiora gignuntur. Poetae denique
omnes asserunt leonem de his polis ortum, ut etiam Olympius
ait." Ifecid fecit Lactantius, ]S"am vel vox denique perspicuiim
facit illi sententiae, quae in luna omnia maiora nasci censet, omis-
sis aliis testimoniis auctoritatem et fidem additam esse signifi-
catione eius fabulae, quam de Cretaeo tauro Olympius poeta
retulit, huic mentioni autem subiunctum nomen lifemeaei leonis,
quem de lunaribus polis ortum esse omnes poetae consenserunt :
hac omnia corpora maiora gignuntur, utpote quae vicina
sunt coelo, ut etiam Olympius ait; poetae denique omnes
asserunt leonem de his polis ortum, quem Hercules prostravit.
Quod non perspexit "Wernsdorfius argutius quam verius haec
argumentatus Poett. Lat. Min. T. L p. 276: „ videbam Lactan-
tium quidem de leonis l^femeaei ortu ex Luna communem poe-
tarum sententiam afierre, his autem ita adiungere Olympium,
ut eum similia tantum ceteris, quamquam non de ipso leone
dicere innuat. Nempe quum Olympium prae ceteris poetis
nominat, haud obscure eum poetam significare voluit, qui de
laboribus Herculis praecipue egerit, ubi quidem nihil refert
idemne ut ceteri leonem, an aliud monstrum ab Hercule pro-
stratum dixerit e Luna ortum." Quasi vero rationis sit sta-
tuere eum grammatioum, qui quae media Lunaesset, doctis-
sime subtilissimeque enuclearet, plus iusto ab instituto declinasse
et subito diverticulo ad perstringendos Herculis labores lapsum
rem ad notitiam parum pertinentem intulisse. Quantopere
autem illam argumentationem reprobandam afiirmamus, tantopere
laudamus reparatum ab eodem Wernsdorfio Olympii nomen
(quod aliis etiam in locis in Olympum vertit Muncker. in Hy-
gin. 225. p. 346. Theban. Paradox. p. 396 sq.). Postquam enim
de toto Lactantii loco quam verissime expedivimus, sublata
ea dubitatione, qua ducuntur Bernhardyus Hist. Eom. Litt. §.91.
p. 535. not, 425 et Schottkyus de Lactani p. 22, pro certo
42 Caput II.
affirmamus illud de laudibus Herculis carmen esse Olympii
Nemesiani. Q,uod restat , Lactantio omnes poetas . professo
auctores eius fabulae, qua leo I^emeaeus dicitur ortus de lu-
naribus polis — sic enim idem Lactantius in v. 62: „super
lunares polos dixerat ire Mercurium" — fidem faciunt ii
loci, quos mdicarunt Wesselingius inDiodor. IV. p. 257, 83. ac
Meinekius in Euphoi*. Fr. XLVII. p. 85 diligentior Sclmeidero
in Aelian. 'Ssd,. Anim. XII. 7. p, 411 et Munckerus in Hygin.
30. p. 82. not. 5 , quibus locis adiicere succurrit Tatianum adr.
Gent. 45. p. 99 non omissum ab Heynio in ApoUodor. II. 5, 1.
p. 341 et, qui hoc accuratius rem enarravit, MueUero Dor. I.
p. 442 sq. not. 3. et Senecam Thyest. 855: „Leo ilammiferis
aestibus ardens Iterum e coelo cadet Herculeus'' (ut
apud Schol. Apollon. Ehod. I. 498. p. 40 ap. Meinek. 1. d, :
f I /)g doK€l 6 N£f.isaiog Xicov TtSTtTcovJvaL conf. Eustath. in
Hom. Od. IV. 121, p, 1488, 22: aeXrjvaiav avd-qcorcov xrjv
'^EAevrjv snXaoavTO , cog ex tov %axa. GeXTqvrjV ■kog/liov
TtsGovGav)^) et Claudianum Rapt, Pros. II, Praef, 35: „leo
5) Quae de leoue I^emeaeo apud Lunam nutrito scribit Scholias ta
Germanici Arat, Phaen. 147. p. 52 (de quo aliqua in cap. IX. 3 dicemus):
„ Nigidius refert liunc leonem nutritum apud Lunam iussu lunonis et in
terra Arcadia in regione Nemeae in spelunca Mihdimon nomine fuerit,
quam quidam Apliriso dicunt", ea nec a Eutgersio Var, Lectt. III, 16.
p. 277 (qui speluncae liaec nomina posuit Mitliimon et Amphrysum)
nec a Munckero in Hygin fab. 30. p. 83. not. 6 et Poet. Astr. II. 24.
p. 475. not. 12 (cui lioc placuit : „Didymos nomine — quam quidem
amphistomon dicunt") probabiliter correcta ad pristinum statum revo-
care videor liac emendandi ratione: „ut in terra Arcadia — in spelunca
Ampbistomo nomine fuerit, quam quidam Ampbitreton dicunt."
Quorum nominum Lllud legimus apud ApoUodorum II. 5, 1 p. 51, 8: avfi,-
ffvyovTog Sh s?g c\ fX(f>CGTO fzov (jTiT^Xaiov et loannem Pediasimum 1.
p. 350, 9, ioc non dubito quin WesseHngius in Diodor. IV. p. 257, 83
vere reddiderit Hygino fab. 30 : „ Leonem Nemeaeum, quem Luna nutrierat,
in antro Ampbitreto atroton necavit"; bac enim, quam praecepit idem _
Wesselingius , verborum descriptione opus est , non ea, quae et in exemplis
Staveri ac Buntii et nobis invitis in Philolog. XX. 3. p. 523 cernitur :
„nutrierat in antro — ". In illo autem loco quod in libris extat :
in antro Ampliriso, id Grotius et Rutgersius 1. d. p. 297 sic scriptum:
Ampbryso retinuerant, amphistomo fieri iusserant Berkelius in An-
tonin. Liber. VIII, p. 44, et Munckerus, quem unum commemoravit Bnntius
Caput III. 43
sidereos coeli rediturus ad axes." Natal. Com. Myth.
VII. 1, p. 680. IsTec iam omitto Schol. Pind. jtfem. p. 425 :
rj Nsfiea — covoi.iaaf.dvrj ajto rijg 2sXrjvr]g v.ai Jiog, ubi
pravo instifcuto a Boeckhio scriptum esse «tto N£f.isas rrjg
2sXrp^r]g docet Pausauias IV. 33 , 5 : ^ ayvrj KoQr] r^g Jij-
(.irjTQog SGTLV e7vlyiXr]<ng. Siebelis. Vol. I. p. 2 et V. p. 2.
Dindorf. in Diodor. Vol. I. p. 205. lacobs. in Philostr. lun.
Imag. XVI. p. 670, quem si quis sequendum duxerit, prae-
feret: aTto trjg rrjg 2slr]vrjg. Verum haec nunc hactenus
(conf. cap. IX.) , ne longius a rerum ordine declinemus.
Cap. III.
1.
Venio ad eos scriptores, de quibus cap. I. 2. commemo-
ravi. Paucioribus autem licet de APOLLODOEO absolyere,
qui Pityocamptae saevitiam his exsequutus est III. 6, 2.
p. 123, 5:
nvxog IlLTV0Kdf.iTtTr]g STCSxaXsLTO ' oVacov yccQ tov Koqiv-
S-Lcov la&jiidv rjvdcyxats lovg nciQLOvTag ^itvg y.dfiTiTovtag
dvi%s(yd^aL ■ o\ ds dLa irjv aGd-svsLav ovy. r^dvvavxo '/.dfiTtrstv
'jial VTTO rcov devdQcov .avaQQimovfLSvoL navcoled-QCog aTXcoX-
Xvvxo.
iUe quidem ab molesto iJlo eruendi et deliberandi singiila ad rem perti-
nentia labore sanequam aTersus (qua lefitate etiam boc factum est , ut laus
vocis at r o tu m probatae derogaretur Eutgersio et Wesselingio , compara-
tione similium exemplorum firmatae Munckero et , qui hoc diligentior fuit,
EerkeKo p. 45 a Starero quidem p. 82. not. 3 non praeterito). Vere autem
de Hygino , de quo Wesselingio potius , quam Munckero assentiri ■videtur
Dindorfius Stepb. Tbes. Vol. I. P. II. p. 267 A , ac Scholiasta Germanici
nos sentire satis perspicuo argumento est locus Suidae I. p. 310, 18:
"Af.tq^iTQriTov' t6 ^| ixctTenwv tcov us^av TaTQtjuivov cnTQOV , quem ad
ipsam l^emeaei leonis speltmcam (quam latine diseris Pertusam Wesse-
ling. in Antonin. It. p. 45 sq.) spectare nec Suidae interpretes attulerunt
aut Ellendtius Lex. Sopb. I. p. 108 nec Lobeckius Paralip. p. 332. not. 10
et p. 264. Quae spelimca visebatur, in eo monte, quem ipsum vocabant
TofJTOV: testis est Pausanias 11. 15, 1 sq. : tj Sh inl tov y.ukovyivov
Tqtitov {odog) OTevrj ^tv xccl avTt] naQiexovTcov oqwv — . ^Bv TovToig
ToXg oQeat t6 cinrjlaLov fTi SeCxvvtkl tov XiovTog et quos addidit Din-
dorfius Stepb. Tbes. Vol. VII. p. 2400. A. B. conf. Lobeck. 1. d. p. 332.
44 Caput III.
Quae in hunc modum et interpretari et emendare instituit
Heynius p. 897: „rivayv,a'Cs %ovg TvaQinvTag uiTvg '/.df.ircvcov
avixeod-ai: ipse quum inflexisset arbores, illigatos eos
iussit sustinere earum impetum. In seqq. patet ytdftTtTeiv esse
male intrusum eoque eiecto legendum : „ oi ds did rrjv dad-s-
vsiav ovx rjdvvavTO ml ■ — aTrcoXXvvTo". Heynium sequutus
est Clavierius ille quidem non magis , quam Westermannus ea
recordatus, quae de Istlimiaca illa hospitum caede litterarum
monumentis variant. Quae supra I. 2. p. 7 in medium allata
docent in locum verbi y,d(.i7TTSLv sufficiendum esse, id quod fit
parvo molimine (conf. Seg-aar. in Clem. Alexandr. Quis Div.
Salv. 26. p. 257), ■HQaTslv:
o\ di did TTjv aad-evsiav ovx TjdvvavTO xQaTstv
id est: non valuerunt ilH arbores retinere. Fidem nostrae
sententiae facit Scholiasta Luciani 1. d. : IliTvoy.di.iTtTiig —
ey.a(.i7tT s ■riiTVV xal r^vdyy.alljs Tovg TtaqiOVTag yqaTslv,
ol ds i:iSTsa)QiU6f.isvoi aTtcolXvvTO conf. Lactant. (h. cap. 2) :
victi exanimarentur ab iis (trabibus). Ht apud Poly-
bium VIII. 20. 8 : %va STt iXa^o (isvog y.QaTOirj tov L4%ai6v,
quae sic Schweighaeuserus interpretatus est: „ut prehensum
Achaeum firmiter teneret," conf. Gregor. !Razianz. ap. Bois-
sonad. in Zachar. Scholast. p. 365. not. 115: Ti (.is %QaTsXg,
dsai.icoTa, tov sXsvd-SQOV ; Scholiastam Aristoph. B,an. 512. p.
291, 27: TOVTO liysi y.QaTcdv avTov 6 JiovvGog y.al }.irj
xjvyY^caQwv avTov slgsl-d-slv , Plutarchum de Fort. p. 309. Vol.
VII.: Tovg ds jtaldag — didday.0[.isv tfj ds^ca Xaf.i^dvsiv tov
oipov, TTJ 6' aQiOTSQq yQaTsXv tov uqtov, quibus alia addidit
Dindorfius Steph. Thes. Vol. IV. p. 1926. B. conf. quae infra
in Cratini mentione p. 46. expromendi copia erit. Scholiastae
autem non duas arbores, sed unam memoranti, cui rei supra
intendimus cap. II. 2. , nec ApoUodorus aut Lactantius (quibus
Senecam non posse addi infra 4 obtinebimus) repugnare vi-
dentur et praeclare sufiragantur Cratinus atque Hyginus iis
locis, de quibus iam quaeretur. !f[am omitto antiquum illud
vas Winkebn, Monum. Ined. 98, in quo eflictum esse inter-
pretantur (Eitsch. Lex. Myth. II. p. 544) Pityocampten. In
quo vase cernitur homo ita sub arbore stratus , ut eius ramum
deflectat, ad quem hominem duo cursu contendunt, alter sica.
Caput III. 45
alter instructus iaculo. De hoc igitur monumeiito subtilius
quaerere nobis non magis licet, quam expendere, si quae a
Boettigero Yas. Pict, 1. supra cap. II. 3. d. exprompta sunt.
Et CHATmi quidem locus Pab. Inc. XXXII. p. 79.
Eunk. CXXXVIII. p. 217. Com. Graec. Yol. II.:
og Trp' ■rcLTvv
sycaf.ircT£v soxwg xafiod-ev aycQag zrjg "/o,u?yg
y.a^eXyMV
nondum a quoquam restitutus est. ISTam ne Meinekius quidem
ulterius progressus est, quam ut baec dubitaret: „Scaligeri
collatio haec habet: Cratinus ogt sv n^vrlvr]- vliviif {y.djnijr')
svsOTcbg yaf.i6d-sv axqag Trjg y.ofirjg y.a^sil-/.€v. Ita igitur ad
Pytinen haec referenda fuerint. Sed dubitationem iniicit illud
OOTS in verbis Prisciani : nec cetera expedio. Si recte habet vul-
gata lectio, locus de Pityocampte intelligendus est. — Spengelius
Append. ad Yarr. p. 622 yad-slxvcov. — putaverim potius ante
yad-slKCov excidisse elyicov," inde mutata sententia ed. min.
p. YII. (conf. Com. Graec. Yol. Y. P. I. p. XLY.) haec pro-
nuntiaret: „recipiendum erat y.ad-sXXysv. Prior fragmenti pars
corrupta est. In Prisciani loco scribendum yidetur: „Cratinus
ooTLg sv JIvTLvr]", quae ipsa iure pronuntiata esse dixit
Hertzius in Priscian. XYIII. 306. p. 377, 1; Cobetus autem
Cratini locum ita scribendum proposuit Mnemos. Y. p. 101:
,,...og Tag niTvg sy,af.inTSv '^EoTcog Xa fiad-ev Qadlcog
ayqag y.6iir]g yaS-slycov, quod, inquit, credo, facere dice-
batur Sinis ipse 6 TZcTvoydftTTTi^g Ovid. Met. YII. 440." Qui
conatus cum aMa habeat, quae non careant reprehensione , tum
improbandus est propter pinorum mentionem et inutiliter, ut
iam demonstravimus , et artis criticae praeceptis parum con-
venienter iUatam. I^am codicum, quorum maxima fides est,
Lugd. Monac. Paris. Gruter. consensus tuetur voces Trjv tvl-
Tvv. Quo posito fundamento, quum temerarium pateat esse
eonsilium Hunkehi et Cobeti eam ipsam vocem, quam omnes
tenent libri, (ay.Qag) Trj g de medio tollere ausorum, non pro-
chvi magis, quam probabili coniectura colligimus in verba,
quae cum loci sententia vel maxime congruere viderentur
ayqag Trjg — argumento sunt Euripidis et ]!!fonni versus,
quos infra afferam — vertisse id, quod fuerat syTCQaTr^g id-
46 Caput iir.
que accidisse eo facilius, quod quae vox diviso depravatoque
nomixie svzQazTJg subito extitisset ay.ga, ea litteram g recepto
librariorum more (Bast. in Greg. Corinth. p. 162. Theb. Para-
dox. p. 353 sq.) verbo proxime superiori aut subiunctam aut
annexam ultro ad se trahere et suo sibi iure adiungere vide-
retur. Quoniam igitur hoc facile omnes concedent parum inter
se differre: earcog yaf.iad-Ev axqag Trjg et sGXiog g xai-ia-
■d-sv sv/.Qa ir^g, affirmare non iam dubito a Cratino his
rersibus :
og Trp' TCiTvv
E%a[.i7T.vsv sGTiog '/.al %af.iad-sv synQaTrjg
K6j.ir]g v.aS-slyMV.
Pityocampten narratum fuisse corporis et proceritate et viribus
insignem. Et firmatur praeclare haec sententia ipsis Prisciani
Terbis recte (nisi quod ya (.l d dsv scriptum est vid. Cobet. Yar.
Lectt. p. 89. Meinek. Vol. Y. p. 37) ab Hertzio sic proditis:
„melius tamen disting-uendum sGTiog, et iam bene a
loco accipitur ya(.iad-Bv ab humo." ^Eyy.Qavrjg x6{.ir]g autem
in ea sententia, quam his expresserunt Euripides Bacch. 1062:
la^cov yaQ sXctTrjg ovQavinv axQOv xlddov KaT^ysv -
slg (.islav Ttidov et E^onno XLYI. 152. p. 1188, 17: ^yiQo-
TaTOV ds '/.6Qv/ii^ov dcpsLdsi ysLQl mstoiv Elg itsdov-
sih/s , similiter positum est atque a Luciano Deor. Dial. XXY.
2. p. 86: sy'/.QaTfj sivai tcov rjvtcov y.ai /iirj scpisvai Tq>
d-vf.icT) Tcov %Tcrccov et Marin. IX. 2. p. 112: CEllrj) dy.QaTrjg
syavsTO tcov -/.sQdTcov tov v.qiov et ipsis iis, apud quos
'/.QaTslv Trjv TTLTvv lcgi supra p. 44 diximus. Quod superest,
ev/QaTijg — hanc enim scribendi rationem multis exemplis
testatam fecit Fiorillus in Herod. Attic. Consecr. Sept. 31.
p. 83 (p. 591 Dobs.) conf. Bast. Comm. Palaeogr. p. 727 —
proponere tutius visum est, quam quod suggessit memoria
codicis Hesychii I. p. 327: dvay.QdTrjg, dyv.QdTog a poetis,
quod meminerim, non receptum: documento sunt Dio Cassius
LXII. 12. Yol. lY. p. 66: STtedQa/iov avTolg avd KQOTog. Philo
p. 68. E.: dva'/.QdTog vi'/.av. Clemens Alexandr. Q,. Div. Salv.
42. p. 113: 6 Js s6ico}isv dva'/.QdTog (Segaar. p. 389 dvd x^a-
Tog). Procopius Bell. Pers. 11. 25: ol ds scpsvyov avavQaTog,
quo qui usus est exemplo Suidas I. p. 336, 5 dyv.QdTog
Caput III. 47
p. 58, 20 probavit, quod idem legimus in 2vvay. Ie^. xgyjG.
p. 337, 27 {axgaTcdg p. 329, 15. dyy.QCCTwg Zonar. ap. Al-
bert. in Hesych. 1. d. not. 6 et Anecd. Paris. IV. p. 92: ayr]-
QccTcog) et apud eos, quos lacobsius commemoravit in Aelian.
ISTat. Anim. Yol. II. p. 623 conf. Matth. in loann. Chrysost,
Homil. II. p. 118 sq. 6)
6) Reddam , quod Meinekius in Com. Graec. et Vol. II. P. I. et Add.
Vol. V.^p. 96 praeteriit. Haec enim apud Lactantium iu Stat. Theb. II.
737 leguntur: „ Aliter: castam arborem dixit, quae post quinquennium Atbe-
nis ofiferebatur tam pestilentiae civitatem quam verbenam nominant, in
qua omnium frugum pomorumque primitias obligabant, ut CratinJis
ait." Quae correxit Meursius Graee. Fer. t. Ilvaviipia p. 246 (p. 847 B.):
„Utriusque, inquit, honori ij siqEauovr] oblatafuit, ApoUinis et Minervae ;
itaque cum ApoUini offerretur , e lauro fueiit , arbore iUi sacra , cum Mi-
nervae , ex oUva ipsi itidem consecrata, — Verba mutila et depravata sic
restituo: offerebatur ob liberatam pestUentia civitatem, quam ere-
s i o n e m nominant." Quod nomen oUm ipsi correctionis a Meursio factae
ignari erueramus Theb. Rer. Specim. p. 45 verumque esse inteUexeramus
ex eiusdem Lactantii loco XII. 492 hocce: „ in secundo diximus banc
ab Atbeniensibus siQSGicovrjv dici, a Graecis autem reUquis fxsTTj^iM'."
Quare -omnino loco movenda est vox verbena quamvis in ea sententia
poni saepe solita, ut a Suetonio Vespas. 7. conf. Lobeck. Aglaoph.
p. 83.5. Scalig. in Varr. p. 58. Ees autem minime protrita contestata est
a Scholiasta Clem. Alexandr. p. 95: frQsGicovrjv — ijv oiTcog neQtstXovv-
Tf? tqCotg xcd TCKtriaig vcpccGuctTajv Xivacov {fiv de xXadog ano ttjs Mo-
Qtas tXairjg) xal clxQ o S qvo rg TtavToloig nsQiaQT covTfg avfjyov
sig axoonoXiv taj TToXiaSt ^x^r]vaZot . ITava&T]vata ovTCog ^nsvcpr]-
f^ovvTSg' EiQiGiiovrj Gvy.a cf£Q8t xal fjTjXa xccl i§fjg", quem quidem his
reprehendit Bernhardyus in Suid. T. I. P. 11. p. 772, 18- „in Panathenaeis
etiam Minervae PoHadi dedicatam fuisse iresionen tradit semidoctus Schol.
Clem." Nec iam moramur Meursium 1. d. sic occurrentem: „Errat, quod
pestilentiam dicit, quae fames fuit; et decepit eum auctoris, quem se-
quutus est, corruptus locus, in quo perperam XoifjLov pro Xifiov fuerat";
quum enim famem commemorent Crates ap. Suid. 1. d. p. 773, 17. Eustath.
in Hom. II. XXIL 495. p. 1283, 14. Apostol. XXL 24: KqaTrig dh 6
Idd-T^valog tv T(p ntQl tcov ^A&r]vr]Gt S^vatcov cccfOQiag noTk xccTaa^ov-
Grjg Trjv noXtv S-aXXov xccTccOTSijjccvTtg ^Qtoig txiTr^Qiuv dvadtivat t(3
'An oXXcovt et Lycurgus ap. Etym. Magn. p. 303, 35 et in Anecd.
Oxon. II. p. 437, 2: cccpoQiag ytvofievrjg ^Ad-rjvcciotg tovto intTtXaa&ri-
vai xaTCi ;{QriOfi6v, pestilentiam afferunt aUi, ut SchoKasta Aristoph.
Equitt. 729. p. 60, 4: oi fitv ycxQ cpaOtv oTt Xtfiov , oi Sh OTt xal
Xotfxov TTjV naaccv xccTctaxovrog oixovfiavT]V — 6 Jlvdiog ifiavTSv-
GaTo, de qua re strietim seripsit PaschaUus Coron, V. 15. p. 332, sub-
tilius Hemsterhusius in Schol. Plut. 1055. p. 388 sq. Nec iUud omittam
48 Caput III.
Qui similia atque ApoUodorus, id quod non animadvertit
Leopoldus in Plutarch. Thes. VIII. 2. p. 13, de Sinide prodidit,
Xtuov et loiuov Tocabula coniuncta multifariam reperiri Boissonad. Aneod.
III. p. 480 et in Psell. p. 199. Quod superest, verbis Lactantii boc sup-
plementum scribendum esse: „ob liberatam pestilentia civitatem"
praeter Meursium Lindenbrogius Obss. p.502 censuit. jSTostrum quidem aliud
iudicium est. JSTam nec caussa apparet syllabarum ob libera(tam) errore
librariorum sublatarum et dubitationem movet mntata vox pestilen t i a e ,
cuius quidem sic servatae: „ ob liberatam, levatam pestilentiae
civitatem" satis firmum patrocinium nemo facile dicet positum esse in iis
exempKs, quae sunt apud Vechnerum HeUenol. I. 24, 5. p. 205. Draken-
borcbium in Liv. XXL 33, 10. p. 169. T. VL Huscbkium in Tibull. L 7,
40. p. 202 cll. Drakenb. 1. d. 62, 11. p. 324. Quare quum boc proponere:
„ob exemptam pestilentiae civitatem" nihil prosit, eo inclinat animus,
ut notam illam ta interpreter esse caussa — „saepe enim ca id est
caussa et ta id est tam ob similitudinem litterarum c et t in Mstis
eommutantur" Drakenborcb. in Liv. VIII. 14, 1. p. 137. T. IV. — , simi-
litudinem autem syllabarum (pesti)letiae et (popu)latae vel civitate
(depopu)latae banc fraudem fecisse statuam, ut pars antiquitus vel sic
consignata: caussa pestilentiae populatae civitatem vel boc modo:
caussa pestilentiae civitatem olim depopulatae " lioc damno carperetur:
caussa pestilentiae civitatem. Dicendi genus autem probatur et Livii
loco XXXIX. 14, 8: „ne quis — convenisse caussa sacrorum velit"
add. Gronov. XXXL 12, 4. p. 471. T. IX. Eupert. iu Tacit. Ann. XIII. 11.
p. 188. RitscM. in Vit. Terent. p. 516. Eeifferscb. Terent. Eunucli. I. 2,
122. Sueton. Aug. 24 ipsiusquc Lactantii Tbeb. L 476. II. 4. 243 et Taciti
Ann. XVI. 13; „omne mortalium genus vis pestilentiae depopulabatur "
(codd. tres populabatur) conf. Liv. III. 6, 5 : ,,urbem — morbo po-
pulari". lam vero ei rei intendatur animus, quae ad propositum masime
pertinet. Est enim Cratinus in libris omnibus. JSTec id nomen impro-
bavimus Tbeb. Eer. Spec. 1. d. memores Scboliastae Aristopb. Cratinum
similis moris testem professi in Vesp. 544. p. 147, 37: ^v rolg Huvu&ri-
vaCoig \ot ysQovres dalkohg ey^ovr^g inojXTcevov — fxvrifxovevab roC
sd-ovg Kqarlvog fxkv iv ^rjXiaat, (Runkel. fragm. IX. p. 13. Meinek.
Vol. II. P. I. p. 33) , de quo more disseruerunt SiebeKsius iu Philochor.
p. 25 et quos commemorat Bornemannus in Xenoph. Conviv. IV. 17. p. 118.
'Nec nunc quidem non malumus hac mentione defungi atque ita statuere,
ut a Cratino dicamus aut idem, quod ab SchoHasta Clementis (illo quidem
in Cratini fabulis diligentius versato conf. p. 103. Panopt. fr. I. p. 102),
memoriae proditum aut aiqaaiwvriv fere sic, ut a Timocle (Com. Graec. V.
p. 96) commemoratam fuisse, quam in Cratini poetae locum suflSlcere nomen
Gratetis illo naol twv Id&rjvriab H-vaibiv libro nobilis. Nam aliud est hoc
Caput III. 49
HYGrlNYS nondum liquet quomodo scripserit. Verba enim,
quae leguntur in fabula 38:
„ Pityocampten , qui iter gradientes cogebat , ut secum ar-
borem pinum ad terram flecterent: quam qui cum eo
prenderat, ille eam viribus missam faeiebat; ita ad
terram graviter elidebatur et peribat,"
facere, aliud perinutare inter se poetarum Cratini et Cratetis nomina, id
quod saepissime accidit Meinek. Com. Graec. Yol. II. P. 1. p. 234. fragm.
III. et VII. p. 188. fragm. XXZV. p. 184. XXV. p. 107. Panopt. fragm. I.
conf. Heriug. Misc. Obss. Not. Vol. VIII. p. 932. Schol. German. Phaen.
273: „]Sremesin, quae et Leda dicitur , ut refert Crates tragoediarum
scriptor", cui reddendum esse Cratini nomen et Etmkelius p. 32
"Welckerusque Actt. ad Antiq. Stud. pertin. 1834. p. 34 ac Meinekius
eonsenserunt et aperte docet codex Berolinensis ap. Meinek. Vol. II. P. I.
p. 81. Quamquam non ignoro apud Graecum grammaticum in expUcando
Aristoph. Vesp. versu 351 versatum KQCiTlvog inTeniri positum pro gram-
matici Cratetis nomine : hoc- enim iudicium est Dobraei in Sciiol. 1. d. et Mei-
nekii p. 224. Et haec quidem nunc de illo Lactantii loco dixisse satis est.
Adjicere licet aliud supplementum , quod non temere eruimus Valg. p. 394.
Quod enim Plutarchus Pericl. cap. IV. ait: ztafxcova — ov ipaai Suv
Touvofxa ^QaxvvovTag ttjv TiQOTSQav OvXXu^riv lx(pEQSLV , id spectat ad
illam comieorum poetarum caTillationem , qua Damonem domitorem
potius {cptXoTVQavvov) , quam popularem hominem (^cifACova id est z/^-
/A.cova) fuisse arguerent. Nec omittam in Cratini Tcrsu Inc. Fab. fr. XX.
p. 182: IIoi,f.irjv xad^aaTr}-/ alnokog' xal ^ovxoXog in codice Parisino C
esse y.a&eaTriy.sv — plus "enim tribuendum Tidetur esse Boissonadio in
Theopbr. Simoc. Epist. 54. p. 291, quam Emperio in Dion. Chrysost. LVT.
p. 649 — , y.adsaTrjx' autem praeter Bergkium, quem unum commemo-
rat Meinekius, restituisse, quem laudat lacobsius Actt. ad Antiq. Stud.
pertin. 1840. p. 1005 , Boissonadium 1. d. Nec in Cratini alterius CMron.
Tersu 5, quem sic scripsit de Bergkii sententia Meinekius Vol. III. p. 378:
Zsvg soTi fxot, "EQXsZog, sOTi cpQixTQiog, non occupavit Wesselingius
Obss. I. 7. p. 22 id proponere , quod verum est. Boissonadio quidem, qui
Cratino recte consuluit, 1. d. ipsius Theophylacti Terba examinanti res
minus successit. Q,ui p. 290 non vidit in epist. 53: d noTafiog Xov-
aaantg tov yrjSiov — fiolQav iavXrjas (cod. Boissonad. in Philostr.
Epist. 42. Add. p. 207 6 noTafA.bg 6 XQvaaaTiig) scribi oportere d tio-
Tocfibg, XQvaag rtg, ut apud Eustathium Or. ad Manuel. Comn. 5. ap.
Tafel. Thessalonic. p. 438: ysvov Toivvv — onsQ ly.sivotg UaxTCokog
Ttg /Qvao^Qoag et Gregorium Or. ad Bessarion. ap. Boissonad. Anecd. V.
p. 445 (^Theb. Paradox. II. 6. p. 185): coansQ Ttg XQvao^Qoag. Coluth.
69 sq. Boissonad. in Theophyl. Dial. p. 179. not. 1. add. Sil. Ital. XIV.
229: vage Chrysa. AVesseling. in Diod. XTV. p. 715, 18. Burmann. in
Dorvill. Sicul. p. 428. 612. Eckhel. Doctr. Numm. I. p. 198.
Sinis. 4
50 Caput III.
fecerunt, nt Munckerus haec dubitaret: „an scripsit quam
quum quis cum eo? Ita sane postulat sententia; vel ubi
quis cum eo", quod qui „elegantiori sermonis rationi con-
venire" ait, Wopkensius (ille quidem de verbis: „ad terram
elidebatur" scienter commentatus in Paulin. Petrocor. Vit.
Mart. III. 361. p. 878 Misc. Obss. ]S"ov. T. YIII.) non deesse
addit exempla „in quibus qui pro si quis adhibeatur";
Heynius Iioc ipsum restitui iussit: „quam si quis cum eo
prenderat"; Heinsius Adv. II. 10. p. 282 ait „subobscure ab
Hygino narrari liistoriam"; Puntii quidem mentione Munckeri
defuncti nuUa, ut solet, est deliberatio. Res igitur inchoata
relicta est, non perfecta plane; quid dico inchoata? immo
vero initio male posito in pravitatem detorta; nemo enim ne
le^dter quidem id attigit, quod non suspiciosum modo, verum
perquam mirum est. Quid enim sibi vult illud: „eam viri-
bus missam faciebat"? An tu Pityocamptae sive magnis
(Ovid. Met. YII. 420) sive totis viribus putas opus fuisse, ut cur-
vata arbor in naturam rediret et celerrime et vehementissime ?
Nam Schefferi ratio (Ind. Locut. Hariorum p. 586): „missam
faciebat arborem viribus pro omissam a viribus hoc est
omittebat vires, quibus scilicet tenebat ante" cui probetur,
invenietur nemo. Quare hoc evidens est vitium penitus inse-
disse atque inveterasse in illa potius parte: „ille eam v.i-
ribus missam faciebat". ISFec magni laboris est eam partem
expolire. Quoniam enim certos habemus auctores eius fabulae,
qua hospites, quum arboris a Pityocampta ad terram flexae
impetui sustinendo ac cohibendo iam non sufiicerent, sed vi-
ribus minores cederent, in sublime rapti esse exanimati-
que traduntur, consentaneum est Hygini verba in hanc sen-
tentiam corrigi:
quam qui cum eo prenderat, iniquam viribus missam
faciebat; ita ad terram graviter elidebatur.
Iniqua viribus enim ea arbor, cuius curvatae maior sit im-
petus, quam cui vires retinentis sint pares, sic dicitur, ut
iniquum pondus rastri ab Yirgilio Gfeorg. I. 164 id ^,in
quo ferendo prope vires deficiant" (Yoss. p. 95), a Statio
Theb. YI. 884: „onus iniquum", ubi Lactantius : „iniquum
enim grave dicimus ", aliaque similia, quae adiecerunt Burmannus
Caput III. 61
in Yaler. Flacc. m. 66. p. 241 et 486. p. 292 et Cortius in
Lucan. V. 25. p. 566. conf. Barth. in Stat. Theb. XI. 2. p. 1288.
Tacit. Ann. I. 63: ^paludem g-naram vincentibus, iniquam
nesciis " id est „ eluctatu difficilem " (I. Gronov.). Quae quidem
vox hoc modo consig-nata: inequam (ut apud Propertium II.
18, 13 in E"eapolitano est inequos conf. III. 4, 19: in aevum
in Hamburg-ensi iniquum) vel inecam (Caes. Bell. Hisp.
V. 5: pugna inita. vulg-. iniqua. add. Ereinshem. in Flor.
III. 16, 1. p. 565, ut aecum pro aequum legitur in Schol.
Cic. Or. pro Scaur. 21. p. 54. not. 13. A^alg-. p. 430, unde fre-
quentissimam illam vocabulorum" iniquus et inimicus con-
fusionem, de qua testes sunt Burmannus in Calpurn. Placc.
Declam. XXIX. p. 826 et Drakenborchius in Liv. XXYIII.
29, 8. T. YIII. p. 920, manasse intelligitur) pervagatissimo
describentium errore'') facta est ille cam, inde quum litteris
c et e nihil esset fraudi opportunius (Yalg. p. 134. Anal
Prop. III. p. 15), ille eam.
In eundem numerum venit LACTANTIYS l^arr. Fab.
YII. 24. p, 840, cuius locum Munckerus, inde Burmannus ac
Staverus sic sci^iptum j^rodiderunt:
7) Quo errore nunc corolla Yertit in corona et cella in eena
Petron. 95. p. 592 cod. Trag. Acliilleain achinea Ovid. Ib. 328, mmcApo-
nus in Apollo, conos in colles (Anal. Prop. IX. p. 55. add. Ovid. Met.
111.108: „ picto nutantia c n 0. " Bersm. marg. collo), Cinna in Sulla
(ut in commentariis Cinnae libr. I. cap. I, 2. not. 21 dicemus), conjeeti in
collecti (Drakenborch. in Liv. XXXYI. 12, 4. p. 526. T. X.). Add. Mar-
tial. VI. 21, 8 luno. Voss. nnllo. Cic. Tuse. I. 14, 31.: ,jUt ait in Syn-
ephebis. " August. ait ille in, quod merito probavit Seyifertus p. 13.
Lactant. in Stat. Tbeb. II. 64: „iniuriosam meruit sepulturam ", ubi scri-
bendum videtur esse: ille iniuriosam (couf. cap. IV. 5). 552: „illos
excursare. cod. Monae. optim. nos excursare. 605: in tela" id est illa
tela. Claudian. Epigr. X. 4: pocula Tiya. Oxon. vina. Isengr. bina.
Voss. nulla. G-igantom. 21. vivo sub pectore. Palat. nullo. Vulcat.
GaUican. 12: neque quemquam ullum. Peter. Exercitt. Crit. in Script.
Hist. Aug. p. 3 sq. et-Draeger. Plulol. XX. 3. p. 524: quemquam unum.
Plin. Nat. Hist. XXVIIl. 1: ex ipsa tellure. Eice. Vd. illa, nnde lanus
PMIol. XXI. 1. p. 108 loco XII. 2 allato scripsit: ex ima tellnre. Cf. Sil.
Ital. VI. 319: per iniqua. Oxon. pericula. Putean. pericla. Claudian.
Eufin. L 252: Sinis. Flor. Med. Leid. Tbuan. Cyclops.
4*
52 Caput III.
Referant festos dies agentes laudes Thesei, quemadmodum
taurum Marathonium interemisset; ut etiam Procrusten Cer-
cionisque necem peregerit, qui trabes obponebat
hostibus, ita ut victi exanimarentur ab eis: Scironem
quoque.
Quod recte factum esse quominus concedamus , prohibent causae
et multae et maguae. Primum enim Sinidis nomen omnium
sermone celebratum ac pervagatum fuit ita, ut omnino ne-
quierit excusate praetermitti. Quid , quod manifestissime , quid
verum sit , docet rerum a Theseo gestarum et ordo et numerus
ab Ovidio perscriptus versibus 434 — 444, quibus taurus Ma-
rathonius, sus Cromyonia, Periphetes, Procrustes, Cercyon,
Sinis, Sciron recensentur deinceps? Tum eonstans fama, a
qua ne Scholiastam Ibidis quidem descivisse supra cap. I. 2.
p. 6 indicavimus, de Cercyone luctatore est. Deinde sane-
quam notabile est, quod quae in exemplari Micylli apparet
vox peregerit, eam in libro Yeneto deesse Munckerus, in
Parmensi et Lugdunensi Burmannus testatur. Denique quae
prodita sunt verba : „ Procrus t e n Cercion isque necem pere-
gerit", parum inter se congruunt, ut Munckerus p. 841. not. 4
„Procrusten se mutare malle in Procrastae" professus sit.
His igitur de causis , quum praesertim nihil valeat Barthii con-
silium, quod in Adv. YIII. 17. p. 398 expromptum: „Haec ad
Cercyonem hoc loco non pertinere, sed ad alterum latronem
arbitror ex serie et historia Ovidii, itaque transpositiun-
cula facili opus erit" Staverum fefellit, sic statuendum videtur
esse, ut litteras Cercionisce necem digerendas arbitremur
in hunc ordinem: Cercioni scenecem, unde non procKve
magis, quam tutum est effici: Cercyonem (Cercyona),
S i n i d e m ; nam ne commemorem in extremis vocabulis litteras
c et d frequentius inter se permutatas esse (Yalg. p. 341. add.
Liv. XXXYII. 22, 5: Phaselidem. Lov. 2 Phasilicum), pro
Sinis exaratum invenimus Senis in Petaviano libro Ovid.
Ib,-405 (conf. Prop. 1. cap. I. 1. d. Grroning. ^Neap. senis.
Schol. luvenal. n. 112. p. 62: „libido sine reprehensione",
quae de Peerlkampii maxime in Yirg. Aen. III. p. 167 auctori-
tate sic corrigimus: „libidinosi senis reprehensio est") et co-
dicibus Heinsii Met. YII. 440. p. 502 et Senex in luniano
Caput III. 53
aliisque Met. I. d. et in Bodleiano Claudiani Eufin. I. 262 ap.
Burmann. in Ovid. 1. d. p. 502. cenis. Vatic. see. Claudian.
p. 754 (cinis Patean. et Senecae Flor. Herc. Oet. 1393),
Soynis Moret. pr. Scinis in cod. Gall. Ib. 1. d. et, ut dicit
Leopoldus in Plutarch. Thes. YIII. 2. p. 18, apud Senecam
Hippol. 1169 et in aliis plurimis libris Heins. in Ovid. Her.
II. 69. p. 21, quorum librorum fidem reprobavit Hartungus
Decur. 11. 1 , 24. p. 669. Lamp. Grrut. IL, Tituperarunt Sal-
vagnius in Ib. 409. p. 100 et Hemsterhusius in Lucian. Prom.
p. 224. Yol I. ; nam numquid Sylburgius in Arist. Ehet III.
p. 123 (Wesseling. in Diodor. lY. p. 303, 92) et Meursius in
Thes. cap. Y. de ea varietate dixerint, incompertum habeo.
Yerum erunt fortasse, quibus verisimiliora sic sequi videamur,
si Claudiani potissimum locis freti IdylL I. 60: Consumitque
senem. Yoss. Petav. pr. necem et 11. 14: vices. Eott.
neces hoc solum disputemus cenem (id est, ut modo de-
monstravimus, senem, Sinim, Sinin) ea pronuntiandi litteras
temeritate, de qua existimatur ex loco Yalerii Maximi Y. 3, 2.
cives. codd. Kapp. p. 317 vici et aliis quam plurimis, quos
indicabimus in Cinnae commentariis libr. I. cap. III. 3, 5. not.
109, quum praesertim Ovidii Met. YII. 439: Cercyonis le-
tum memoria non animo modo, sed prope oculis obversaretur,
factum esse necem, inde evaluisse ad proferendam atque ad-
sciscendam vocem peregerit (illam quidem formae verbi
interemisset multum disparem). Ad quam ipsam vocem
gignendam apta aliquis dixerit ea fuisse, quae non immerito
suspiceris explendi nominis (Periph)etam gratia extitisse
in margine adscripta. Ceterum de iis , quae in principio posita
faerunt, tanta facta est quarundam syUabarum similitudine
deminutio, ut quae in hanc speciem coarctata cernimus:
„quemadmodum taurum Marathonium interemisset, ut
etiam Procrusten", iam suis partibus esplenda sint et ad
hanc amplitudinem extendenda (conf cap. II. 4.): taurum
Marathonium et aprum Cromyonium interemisset , ut
etiam Periphetam, Procrusten. "
Eestat, ut videamus, quae tandem de Sinide Lactantius
retulerit. l^equit autem dubitari, quin non hostibus (aut,
ut voluerunt Eainerius et Barthius Ld., postibus) trabes
54 Capnt III.
opposuisse Sinis narratus fiierit, sed hospitibus. Quae vox
alteram multifariam aemulam experta est Drakenborcli, in Liv.
II. 41, 6. p. 345 conf. Savar. in Sidon. ApoUin. Epist. VII. 7.
p. 438. Prop. lY. 1, 148: hostis inermis. Voss. hospis.
I^ec id ipsum, quod Munckerum sequutus modo posui: trabes
opponebat, vitio caret, quod tantum abest ut Bartbius 1. d.
exemerit his propositis: „trabes apponebat postibus", ut tolli
par sit aut hanc adhibendo scribendi rationem: „trabes sup-
ponebat", quam suggerit Scholiasta Ib. p. 467: „in summi-
tate homines^) ponebat" aut quam supra I. 2. p. 6 signi-
iicatam probari ego pervelim: trabes supinabat (id est
arbores supinabat, ut Ovid. 11. infra 4 affer. Barth. in Stat.
Achill. I. 597. p. 1697. Burmann. in Valer. Elacc. VII. 394.
p. 622), ut apud Statium Theb. XII. 243: „Iamque supi-'
nantur fessis lateque fatiscunt Penthei devexa iugi", quod
his interpretatur Barthius p. 1466: „ex erectis fiunt supina
et declivia. Lutatius exponit inclinantur" conf. in libr.
VL 789. p. 602 et VIIL 394. p. 877. add. Theb. IV. 237:
„Elis resupina". Vet, Schol. p. 983: „retro inclinata".
8) XJbi duMto an scribi praestet: „liospites ponebat" conf. p. 102
Salvagn. : „bomines ibi in snmmitate ligans". Namque apud Lactan-
tium I. 333 de altoro latrone est: „bospites suos vel transeuntes"
secus scriptum apud Mythograpbum II. 127. p. 117,33: bospites suos
transeuntes, quum Mythograplius I. 167. p. 52, 26 memoret tran-
seuntes (conf. Lactant. in Theb. I. 66. Pric. in Apul. Met. IX. p. 364),
ut Hyginus iter gradientes p. 99. 100, Plutarchus Thes. X. 1, Dio-
dorus, Scholiasta Euripidis, ISTonnus (cap. I. 5), ApoUodorus, Scholiasta
Luciani (cap. III. 1), denique Platonis Scholiasta (cap. I. 2) tovs tt rc -
Qiovzag, sed Plutarchus 1. d. et Pausanias I. 44, 12 et in Sinidis mentione
Scholiasta Euripidis Hipp. 974. p. 493 atque in Procrustae mentione et
aLii (cap..,!. 2.) et Hyginus fab. 38 hospites, rovg n aqoovr ag §e-
vovg in Sylei mentione ApoUodorusII. 6, 3. Eundemque in modum
Pomponius Mela dixit II. 3, 7 „ Scironia sasa saevo hospitio infamia",
Ciris scriptor 466: „multoque cruentas hospite cautes", Ovidius Ib. 395
Aoiiium hospitem Antaei. Nec in iUo de Sisypho latrone Lactantii
loeo Theb. II. 380: „homines praegravans ingenti saxo",non hospitum
mentionem videtur praeoptasse JffataUs Comes (vid. cap. I. 5. not. 3) , quum
apud Mythographum II. 155. p. 110, 15 inveniatur homines praeter-
euntes conf. Diod. IV. p. 263, 68: BovffoQiv rbv ^aatXea § svoy.TovovvTa
Tovg 7ia()£7it, drifxovvTag. Phrynich. 1. cap. I. 2 d. avS (i ox Tovelov.
Caput III. 55
conf. VI. 789: „ Praecipitatque retro iuvenein atque in terga
supinat", Eurip. Bacch. 1062: la§cov yag eAaVj^g ovQaviov
yAddov Kazfjysv - eig f.i6?Mv jzsdov ^EyivxXovTO d' cogts xo^ov
rj zvQTog TQOXog. Q,uae emendatio confirmatiu' voce v i c t i ,
quam ut in vocem vinoti converti vetat verborum orclo-neque
enim legimus v i n c t o s homines trabibus suppositos fuisse — ,
ita in eam sententiam explicandam esse ipsa res docet, ut
victos intelligamus eos hospites, qui in sustinendo curva-
tarum arborum pondere atque impetu, ut supra 1. p. 50 dixi-
mus, deficerent conf. Martial. XI. 41, 3: „ Cedentes oneri ramos
silvamque fluentem Yicit concussas ipse sequutus opes".
Postremo similiter erratum est a librariis apud lustinum VII. 3, 6
et Arnobium V. 36. p 194: „neque potestis opponere." Meurs.
supponere. I. 62. p. 42 sq.: „ipsam perpeti s u c cubuisset ". Ms.
occubiiisset. Ergo baec ab Lactantio prodita fuisse defendimus:
Referunt, quemadmodum tauruni Maratbonium et aprum
Cromyonium interemisset, ut Periphetam, Procrusten,
Cercyonem, Sinin, qm trabes supinabat tiospitibus,
ita ut victi exanimarentur ab iis.
Et hi quidem, quos hoc capite percensuimus, ipsos hospites
pinos a Pityocampta in terram fiexas missas fecisse referunt;
reliqui vulgatiori famae assensi ab ipso Pityocampta id factum
esse tradunt, ut praeter Pausaniam aliosque, quos nos cap.
1. 1 testes dedimus, ii, quos composuerunt Heinsius Adv. II. 10.
p. 281 et Valckenarius in Eurip. Hipp. 977. p. 268 sq., OVI-
DIVS et SEIS^EOA. Quorum ille in Met. Vn. 440:
Occidit ille Sinis magnis male viribus usus,
Q,ui poterat curvare trabes et agebat ab alto
Ad terram late sparsuras corpora pinus
et expressius in Ib. 407:
Quique trabes pressas ab humo mittebat in auras
Aequoris adspiciens huius et huius aquas,
ubi quod et Vindobonensis liber habet et doctorum hominum
consensus tuetur: pressas, id non dubie confirmo exemplo
Nonni XLVI. 152. p. 1188, 17: ^y.Qoxarov ds '/.oqvjliI^ov acpsL-
dsi %slqI TtLS^cov Elg nsdov , sig rcsdov sIXy^s conf. Virg-.
56 Caput III.
Georg. II. 26: „pressos propaginis arcus''; id autem,
quod in altero versu restituendum esse omni asseveratione
affirmat Heinsius p. 281. 282: „Aequoris adspergens huius
et liuius aquas", mirari satis nequeo potuisse ab eo viro ex-
promi, qui nec nova et incredibilia — duo aequora enim ille
voluit adspersa fuisse laceris videlicet corporibus
— solitus sit narrare et eiusdem Ovidii hunc versum p. 282
recoluerit: „agebat ab alto Ad terram late sparsuras corpora
pinus", ex quo liqueret eum, qui pressas arbores in altum
mitteret, recte dici adspersurum aequora, non adsper-
gentem, et omnium optime nosse videatur cum alios locos
tum Calpurn. Ecl. VII. 24 : „ Vidimus in coelum trabibus spe-
ctacula textis Surgere Tarpeium prope despectantia
culmen" et Plin. Nat. Hist. XVI. 44, 88: „arbores-in tantum
adcrevere, ut Ilium adspiciant", unde apparet Pityocampten
utrumque aequor adspicientem narrari in Isthmo et superioribus
quidem locis sedem ac speculam habuisse, id quod vere cepit
Scholiasta p. 467: „in hismo monte, qui est inter duo maria
s. lonium et aegeum, habitabaf, Sed operae pretium est
Ovidio subiungere, quae de immanitate Sinidis apud eundem
Scholiastam leguntur p. 102 Salvagn. : „latronem, — qui ar-
borum summitates in Isthmo ad terram plicabat et homines
(conf. not. 8) ibi in summitate ligans iterum arbores
dimittebat" (dimittebat autem, ut addit E^atalis Comes
Myth. Vn. 9. p. 739: „ caesis retinaculis "). p. 467 Merk.: „ar-
bores capiens pHcabat et in summitate homines ponebat
et postea arbores dimittebat, ut dicit Ovidius."
Verum Senecae locus, qui est in Hercule Oetaeo
1391 sq., in disceptationem vocandus est. Quem locum in
exempHs prioribus sic describi solitum:
hinc feris clangoribus
Aetherea me Stymphalis, hinc taurus minax
Cervice tota pulset et quidquid furit.
Solum quoque ingens surgat hinc illinc fremens
Artusque nostros dirus immittat Sinis
Gronovius ad hanc formam revocavit: „et quidquid fuit
Solum quoque ingens, surgat hinc iHinc simul", quae et
Badenio, nisi quod is maluit ponere vocabulum non suo, sed
Caput III. 57
Hemsii, ut apparebit, ingenio inventnm: „hinc illinc fre-
quens*', et Bothio perplacuit, olim Heinsio L d., cuius Terba
indig-no silentio a doctis hominibus praetermissa in medium
licet proferre: „Egregie Grronovius cum in Elorentino reperis-
set: et quidquid fuit Solum quoque ingens urgeat
hincetillinc nemus, tummox: dirus immittat cinis,
restituit: et quidquid fuit — hinc illinc simul et dirus
immittat Sinis. Ego olim: surgat hinc illinc frequens,
quod a vulgata scriptura minimum abit, vel cum in Elorentino
sit nemus, coniiciebam: surgat hinc illinc metus. In prae-
cedentibus hoc quoque legi posset: et quidquid foret, vel
cluit pro furit." Equidem in alia omnia discedendum censeo.
Minime enim rationis est sententiam, quam recte et commode
eruisse iudicatur Grronovius, hancce: „quae monstra singula
quoque terribilia fuerint, iunctim ab omni parte me adsiliant",
quae sententia malorum universitatem complectitur etiam latius
patens illa, quam praestruxerat poeta v. 1388: „mille decur-
rant f e r a e Pariterque lacerent", mediam interponere ipsi enu-
merationi malorum singulorum: Stymphalidum, tauri Cretensis,
Sinidis eo, quo id factum videmus, modo: et quidquid fuit Solum
quoque ingens surgat hinc illinc simul Artus qu e nostros dirus
immittat Sinis: Sparsus silebo." E^ec ab hac pravitate con-
silii non avertit animum auctoritas libri Elorentini, in quo quae
vox manet: nemus, ea perspicuo argumento est his ver-
bis: surgat hinc illinc nemus ipsam eam rem inchoatam
esse, quae consummanda in proximum versum: Artusque
nostros dirus immittat Sinis pertineat. IJnde planis-
sime ad verum inveniendum proficitur. Quum enim maximae
quaeque trabes vehementissime recellant foedissimamque cor-
poris deligati faciant dissipationem , patescit Herculem negare
gemitus se editurum esse, si arbores duae aut etiam plures,
quarum quaelibet „umbrosum magnas super ardua silvas liTu-
bibus insertans altis caput, instar, aperto Si stet campo,
nemoris" videatur esse (ut ait Silius Italicus V. 481), hinc
illinc surgant seque ad deflexa cacumina habeant deligatum:
quidquid fuit
Solum quoque ingens, surgat hinc illinc, nemus.
Qualem arborem describit ipse Seneca Oedip. 542: „Medio
58 Caput III.
stat ingens arbor atque umbra gravi Silvas minores urget
et magno ambitu Diffusa ramos una defendit nemus",
Lucanus I. 143: „Q,ualis frugifero quercus sublimis in agro
■ — quamvis — Tot circum silvae firmo se robore tollant, Sola
tamen colitur" (conf. loseph. Iscan. II. 216: nemoris proscripta
plebe minoris Sola viret"), Plinius TsTat. Hist. XVI. 44, 91:
„Yicina luco est ilex et ipsa nobilis XXXlV pedum ambitu
caudicis , X arbores mittens ^) singulas magnitudinis visendae,
silvamque sola faciens" alii, quos adiecerunt Barthius in
Briton. III. 189. p. 153. Heinsius et Burmannus in Her. 1. d.
Drakenborchius in Sil. It. V. 482. p. 277. Recte autem nemus
in hac sententia poni testis est Statius Theb. IX. 586: „Q,uercus
erat, Triviae quam desacraverat ipsa Electam turba nemo-
rum" et IV. 455: „Trunca dehino nemora advolvunt", ubi
Vet. Schol. p. 1092: ingentes arbores. cura ramis, Mar-
tialis XI. 41, 5: „Indulget pecori nimium dum pastor Amyn-
tas-Cedentes oneri ramos silvamque fluentem Vicit concussas
ipse sequutus opes. Triste nemus dirae vetuit superesse ra-
pinae Damnavitque rogis noxia ligna pater ", ipse Seneca Oedip.
1. d. : „ingens arbor — Silvas minores urget." ^°)
Verum nondum pertexuimus, quod exorsi sumus. Nam-
que de altero versu:
Artusque nostros dirus immittat Sinis :
Sparsus silebo
alii aliter sentiunt. . Gronovius enim ea verba his explicavit:
„Pityocamptes ille alligatos arbori flexae remittat et distrahi
faciaf persuasitque Badenio et Peerlkampio in Virg. Aen. III.
p. 209 ; Valckenarius 1. d., quum apud Ovidium esse : trabes pres-
sas ab humo mittebat inauras invenisset, hanc faciendam
esse censuit mutationem : „dirus emittat Sinis", quam p. 310
9) Ubi „arbores mitiens" Paris. amicieiis lectt. Dalecamp., quod
ipsum Heinsium e membranis restitui iussisse refert Burmannus in Ovid.
Her. XV. 160. p. 213, incompertum est SilKgio.
10) Add. quos commeraorat Barthius in Stat. Tlieb. II. ,248. p. 409.
500. p. 532. IX. 536. p. 1019. conf. in Coripp. .Laud. lustin. III. 64. p.
412 (ubi add. loann. I. 534 : ,,glauca — nemus distendit oliva". Stat.
Silv. V. 1, 49: „vitem Ulmus amat miscetque nemus") et Cortius in Lu-
can. I. 453 et II. 409 p. 258 cf. Weicliert. Epist. Crit. de Valer. Flacc. p. 25.
Caput m. 59
propositam Bothius p. 475 improbavit interpretatiis idem esse
immittat atqiie aptet, alliget arboribus; Heinsius
autem, cuius nemo rationem habuit, p. 281 haec disputavit:
„TJltimo versui foedissima labes etiamnum inusta est. lifam si
attendis xb immittat, non babet, quo referatur, Pro n o s t r o s
igitur omnino reponendum in a s t r a : surgat Mnc illinc fre-
quens, Artusque in astra dirus immittat Sinis. life
dubitare possis, simillimo prorsus modo de Licha habuimus
iam supra v. 817: In astra missus fertur. To nostros
ex glossemate irrepsit; nam quum de se ipso hic agat Her-
cules, artus suos designat, quibus interpretamento nil opus
erat. Infra: In astra Herculi rogus et Hippolyto: cre-
vit in astra pontus et sic saepe noster." Q,uae omnia
obrui videntur huius emendationis probabUitate :
Artusque nosfcros dirus innectat Sinis.
Conf. Cannegiet. in Avian. Fab. XXX Y. 11. p. 194. VII. 9.
p. 56. Arnob. III. 27. p. 125. Orell.: „innectuntur cervi-
cibus laquei". Sil. Ital. VII. 313: „Cornibus arentes edicam
innectere ramos", qui locus fugit Bentleium in Hor. Epod.
XVn. 72. p. 341. c£ Stat. Theb. IV. 26: „certant innectere
collo Brachia. " Tacit. Hist. IV. 26: „prensare pectora, cer-
vicibus innecti". Prudent. Hamartig. p. 192. B: ,, pedicas
inneetere". Claudian. Eapt. Prbs. 11. 241: „Partheniis iniie-
ctere retia lustris ". Virg. Aen. VI. 609 : „fraus innexa clienti'^
Mittendi autem et nectendi verba non sernel in conten-
tionem de loco venerunt. ^^) Itaque his Seneca Sinidis memo-
riam complexus est:
quidquid fuit
Solum quoque ingens, surgat hinc illinc, nemus
Artusque nostros dirus innectat Sinis:
Sparsus silebo.
11) Claudian. III. Cons. Hon. 185 innexa. Oxon. inmissa. Prob.
et Olybr. 81: sub iuga ferrea nectit (Heins. p. 11 et 745). Isingr. mit-
tit. Eufln. I. 222: periuria nectit. vulg. miscet. Lucan. III. 475:
armisque innexa — arma. codd. Cort. p. 387 inmissa. Ovid. Met. Y. 338:
immistos bedera coUecta capiUos. Medic. Moret. innexos. Sil. Ital.
XVn. 420: „Innexisque adstat nulli penetrabUis. bastis ". ed. Mediol.
iinmissisque. Tacit. Ann. XTI. 14: multorum amicitiis innexum. MS.
60 Caput III.
5.
Et hunc quidein locum perpolivimus magna doctorum
hominum dissensione diu controversum ; illum, qui est in
Hippolyto V, 1223, quem cum omnes Senecae interpretes,
tum Heinsius et Valckenarius 11. dd. sic legere consueverunt :
Pinus coacto vertice attingens humum
Coelo remissum findat in geminas trabes
Mittarve praeceps saxa per Scironia,
ipsi nos in quaestionem adducimus. Et merito. Neque enim
ratione fieri videtur, quod pini vertice locum suum repetente
corpus in geminas trabes findi dicitur. ISTam quominus unius
pini ramis ab Sinide corpus illigatum fuisse statuamus (quae
videtur esse opinio Salvagnii in Ib. 411. p. 102: „ t*ityocamptes
ita appellatus, quod hospitum brachia ramis pinus in terram
adductis alligaret, ut redeuntibus in altum ramis discerpto cor-
pore partes in diversa caderent" et ipsius Gronovii in Herc.
Oet. 1393. p. 686: „Pityocamptes scilicet ille alligatos arbori
flexae remittat et distrahi faciat") prohibet simul et commu-
nis illa Graecorum fama, quam cap. I. 1. II. 2. IIL 1. contestati
sumus, et coacti verticis commemoratio et exploratissima
vis atque usus vocis trabes, qua ne illi quidem rami appel-
lari queunt, de quibus Seneca Thyest. 110: nudus stetit
Eugiente pomo ramus. Q,uum igitur eiusmodi vocabulo
opus sit, quo uno contineri videantur ea, quae subiuncta vi-
demus: geminas trabes, nulla tamen suppeditat exemplorum
similitudo, qua fretus hic quidem pinum defendas dici sive
utramque pinum sive quantulamcunque pineti
partem, nec prodest quidquam eorum comparatio locorum,
quibus iam universum, quod receptum fuit, genus designare
les. immixtuiii. conf. Drakenborcli. in Liv. IV. 43, 5. Ugutio 1. infra
VI. 5. not. 29 affer. Prop. 11. 4, 23: connexos — carpere criaes. Mentel.
Leid. pr. commexos, ut paene mirer apud CatuIIum XGVI. 4: „Atc[ue
olim missas (Orcum missas Burmann. Orco mersas Haupt.)
flemus amicitias " a nuUo lioc , quod satis respondere videtur verbis
veteres amores, propositum esse : „ olim nexas", ut Valer. Macc.
IIL 503: „foedera necte". Quintil. Decl. V. 7 et Claudian. Eufin. IL 321:
jjNexus amicitiae". Stat. AchiU. I. 174: „connexus amore Patro-
clus". Tac. Ann. 1. d. Hist. I. 65: „uno amne discretis connexum odium".
Caput III. 61
licet: Thucyd. IV, 90: a/.L7t£?^ov y.6nT0VTEg rrjv tteqI rb
Ieqov. Coluth. 114: Ov xvvsg coqvovto y.cd ov {.ivy,riaaTO rav-
Qog. Laurent. Lyd. de Magistr. L 11. p. 26: Eidog aUTtldog,
ag y.oi.u^ovoi. Ovid. Met. XV. 120;: „bov:es, animal sine
fraude". Sil. Ital. XI. 25: ^Eridani tumidissimus accola,
Celtae^'. Yirg. Georg. IV. 226 : ^viva volare Sideris in
numerum". Accedit, quod vertex coelo remissus recte
dicitur, homo ad vertices aUigatus non item, qui dicendus est
aut arboribus flexis remissus, ut Grronovii 1. d. verbis
utar, aut in astra (coelo) missus, ut Lichas Herc. Oet.
817: in astra missus fertur. Q,uo ipso indicio atque
arg-umento ut tenui ita certo rem patefacimus. Haec enim vera
demum oratio Thesei est: silva coacto vertice (conf
Cort. in Lucan. 11. 664, III. 44. IV. 364.) coelo remissa me
(id. in Cic. Epist. ad Eamil. IV. 10, 18. p. 195 et II. 13, 4.
p. 84) in geminas trabes findat: ^^)
Ifemus coacto vertice attingens humum
Coelo remissum findat in geminas trabes
Mittarve praeceps saxa per Scironia.
Conf Stat. Theb, VIII. 545 : „ Sic ulmus vitisque — Gaurano
de monte cadunt, sed moestior ulmus Quaerit utrumque ne-
mus", ubi Lactantius: „nemus) suum et vitis", Barthius
p. 903: „arborem utramque, se nimirum et vitem desiderat"
conf h. cap. 1. Ut autem ea vox exolesceret, factum est aut
eo modo, quo Heinsius voluit in Herculis Oet. 1. d. verba ad
astra loco mota fuisse, aut similitudine litterarum n et p,
quae quantum errorum proventum attulerit cum alii loci docent,
quos indicavimus Valg. p. 248. 507. add. SeyfFert. in Cic. Tusc.
m, 26. p. 65, tum ii, in quibus voces pecus et nemus per-
mutatas esse testati sunt Heinsius et Burmannus in Ovid. East.
IIL 71. p. 157.
12) Alius fortasse malet inseri hunc: „Coelo remissum hunc findat
in geminas trates", ut apud Tibullum IL 6, 7: „erit hic quoque miles"
conf. Dissen. p. 303. Cort. in Lucan. I. 363. p. 101. Heindorf. in Hor.
Sat. L 9, 47 p. 196 sq. Stat. Theb. VIL 499: gesto Pectore in hoc.
in. 59 et IX. 506: „fluvione — merges Hanc animam? segnesque
lacus et stagna subibo?" Prop. lY. 4, 49: „0 utinam magicae nos-
sem cantamina Musae! Haec quoque formoso lingua tuUsset opem. "
62 Caput IV.
Cap. IV.
1.
lam pauca perstring-am de scriptore AET]S"AE. A quo
V. 81 Sinin nominatmn esse:
Sollicitantque Sinin
praeter eos, quos commemoravit Wernsdorfius p. 105, credi-
derunt Barthius — nam commemini — et Heinsius in Ovid.
Her. 11. 69. p. 21, positum esse id, quo „nihil olarius esse^'
primus, id quod fefellit Handium in Diatr. Stat. Grronov. p. 211.
T. I. , perspexit Scaliger: Sollicitantque siti, declarat aucto-
ritas codicum Helmstadiensis et Eelidig-erani rata habita ab
Wernsdorfio et lacobo p. 102 (conf. Plutarch, Thes. XXIV. 5
2ivvi.v. Bodlei. 1. 2. 2iTiv). Q,ui quidem quod ad dispu-
tationis summam reliquum feoerunt, id ipsi sic in Anal. Prop.
cap, XI. p. 72 (conf. huius libelli cap. VIII. 2) expleviinus, ut
illum locum demonstraremus antiquitus sic scriptum fuisse:
Sollicitant malo te siccum, Tantale, plena
Sollicitantque siti,
iJfam eum, qui fame laborans pomis non perfruatur (Mj^thogr.
I. 12. p. 4, 20. II, 102. p. 109, 27), non minus recte siccum
dici intelligitur , quam siccas luporum fauces a Liicano hoc
loco VI. 553: „morsusque luporum Exspectat siccis raptura
e faucibus artus"; ubi Schol. Voss. p. 476: „esurien-
tes addidit lupos^'. Berol. : „esurientibus faucibus fera-
rum". Stat. Theb. I. 626: „Oraque sicca ferunt trepidorum
inhiasse luporum", quae sic interpretatur Glossa p. 202: „ora
ieiuna ferunt homines inhiasse propter famem etnonco-
medisse". cf. Cort. in Lucan. 1. d. p. 95 et IV. 239. p. 464.
Havercamp, in Tertullian, Apol, 40, p, 350. Sen. Thyest. 137:
„ S i c c i progenies impia T a n t a 1 i ". cf Lucian. Luct. 8:6 f.iev
ydq TdvTaXog ht" amfj rfj ^ufivfj avog eoxrjy.8. Malus plena
autem sic, ut apud eundem Senecam Thyest, 69: „Labrisque
ab ipsis arboris plenae fugas". Huius autem emendationis
minime nos poenituit, postquam Lachmanno et Hauptio Ind.
Lectionum Berolin. Aestiv. MDCCCLIV. p. 7 hoc placuisse
rescivimus: „SoIlicitant illi te circum, Tantale, pomo"j
Caput IV. 63
nam et vere lacobus p. 102: „codices fluctuant inter magna
et illi^ cuius ipsum medium malo est", et mirum est doctis-
simis yiris tolerabile hoc visum esse: ^vates mentiti — Hi
Tityon — ; illi te, Tantale", quasi vero non iidem (v. 82) et
Tityum et Tantalum celebraverint nec eodem spectet utraque
mentio conf. cap. YIII. 3.
Q,ui apud Lucillium pravo incepto IIa)uY.du7trjq mutarunt
in nLTvy.a/.i7tTrjg (vid. cap. II. 3.) , ii hoc certe excusate fecerunt,
quod syllabis y.afiTtrjg unius litterae accessiohem adiunxerunt.
Documento sunt Mcetas Choniata 1. supra d. : TViTvoy. d /li tt o v
et Philostratus Im&gg. I. 8. p. 15, 5, apud quem pro InTro-
xa /iTtoi in duobus codicibus Guelph. iTtTtoy. d f.i7tT0L ( ut
apud Hesychium II. p. 66 mTt6yx(f.iTtTog' GTQOvd-iov ti. Scalig'.
iTtTtoyMfiTtog) et praeter Aristophanis et Hesychii locos,
de quibus infra aliqua dicentur, LVCIA]S[yS Prometh. 7.
Yol. L p. 25 :
sl firj aqa Tig ifis dieXads TOiovTovg TtiTvov.d}.iTtT ag
(Oxon. TtLTvoxd fiTtag) v.al TQaysXdcpovg xal avcbg gvvte-
■O-siyxog.
Q,uo quidem in loco dubitari nequit, quin docti homines iure
negent ferri posse nomen Tt l t v o y d f.i TtTag. Nam cum hirco-
cer vis , ut hinc exordiamur , composuit Hippocentaurum
Eustathius in II. I. 286. p. 102, 28 et Phavorinus v. Y|«W
ap. Bochart. II. Hieroz. YI. 10. p. 837, 21 : ovdiv ydq sgtlv
6 LTtTtoyevTavQog, Sa/tSQ ovd' 6 TQayslacpog, Aristoteles,
quem addidit Hemsterhusius p. 226 huius rei scientissimus
interpres, Sphingem: Ttov yaQ sgtl TQayiXacpog rj Gcpiy^,
Sirenas loannes Damascenus T. L p. 67. C. : ^slqt^vcov yccd
TQaysXdcpcov , ^^) multi Gvuvdaxpovg, ut Georg-. Syncell.
13) Quaeri potest an is dicat illud serpentium genus, de quo Euclierius
et Hieronymus ap, Bocliart. II. Hieroz. III. 14. p. 429, 67 sq. , quem non
minus quam Columbum in Anonym. de Ulix. Error. VII. p. 123. neglexe-
runt Viri docti. Steph. Thes. Vol. VII. p. 130. C: „Sirenae — quas
nos — monstra quaedam yel certe di-acones magnos interpretati sumus,
qui cristati sunt et volantes" et Scholiasta Lucani VI. 677. p. 489; „In
Arabia serpentes sunt «um aKs, quae Sirenae vocantur, quae plus cur-
64 Caput IV.
p. 21. C: OTtsQ ovds ykyove tcots — ■aa^dTtSQ ovdi axivdaxpol
ymI TQayslacpoL. Anecd. Par. IV, p. 391, 19. Schol. in Aphtlioii.
p. 683, 2: Ttt 3s Myovxai f.isv , ovx sIgI de, olov TQayslaqtoq,
GAivdaipog. Grregor. Corinth. in Hermog. p. 1126,13: zExvmTj
Is^ig — To TQaysXacpog ?y GMvdaipog ?) §Utvqov cf. Etym. Magn.
p. 219, 48 et Steph. Byz. p. 197,15, alii ap. Bochart. II.
Hieroz. VI. 1. p. 809 sq. Fabric. in Sext. Empir. YIII. 133.
p. 482 sq. Has. Steph. Thes. Vol. VII. p. 2333. D. conf. Lob.
Aglaoph. p. 1331, quidam /JoD/^a^o t;c; Wesseling, in Diodor.
II. p. 163, 96 conf. Vales. in Ammian. Marcellin. XV. 22, 14.
p. 499. Schneider. in Ecl. Phys. II. p. 18 sq. lacobs. in Aelian. Nat.
Anim. XIII. 25. p. 466 , gryphos Plutarchus Agesil, XIX.:
'/.dvad-Qa ds '/.aXovGLv SLdcola yQVTtuv ^vXlvu y,al TQayeldg)cov,
sv OLg yiO(.iLCovGL Tovg Ttatdag sv Totg Jtof.i7taLg conf. Solan.
in Lucian. Dial. Mar. XV. 4. p. 393 sq. Vol. 11. Spanhem. de "
Pr. et U. ]S"um. Diss. III. p. 234. Eckh. Doctr. I^umm. VI.
p. 443 sq. Beger. Thes. Brandenb. I. p. 368 sq. 497 sq. , de-
nique iTtTtaXsKTQvovag Aristophanes Ban. 968. Nauck.
Aesch. fragm. 130. p. 32. Contra Pityocampten illum quidem
propter scelera tam infamem, quam Busiris fuit aut Antaeus
aut Sciron (vid. cap. I. 5), nemo unus, ut infra 4 apparebit, ne
in iis quidem miraculis numeravit, quae tralaticia doctrina re-
censuerunt Theo Progymn. cap. VI. p. 219, 17: tcov s^rjlla-
yf.isvcov '/.avd cpvGLv, oid zivsg igtoqovgl jteQi ThjyaGov xal
^EQiy&oviov Kal XLf.iaLQag '/,al '^lTtTtov.svzavQcov '/.al tcov
runt equis, sed etiam volare dicuntur, quarum tale virus est, ut morsum
ante mors insequatur, quam dolor", quae et cum Isidoro XII. 4, 29.
p. 390, quem omisit Weberus not. 10 , et cum Ugutione et loanne de
lanua concinunt. Quamquam etiam de Sirenibus poetarum carminibus
celebratis Lucianus rc(g Zeiqrlvug ixsivag, si riveg uqu iy ivovro,
y.ttl rag dr)66vttg , quo usus est Segaarius in Clem. Alexandr. Q. D. S.
p. 392. De tragelapho autem adiiciam Eiegeri Glossam ad Henrici
Summarium ap. Pfeiffer. German. IX. 1. p. 19: „Tragelaplius scelo",
quacum lioc differt Glossa Oehl. p. 381,77: „Tragelafus et platoce-
rus, elch (Epinal. platoceru selch)." Rursus in Glossis Labb. p. 80
hoe invenimus: „Gammus TrXariiafQcog", quod tuetur Cangius II. p. 582,
in camurus converti iussit Vulcobius Castigg. p. 225. Ut etiamnum am-
pliandum censeam illum Nibelungorum carminis locum 878, qui de insolitis
versus modulis Lachmanno venit in suspicionem. Add. Pfeiff. Germ. VI. p. 225 aq.
Caput IV. 65
jtaqcmhtioUov , Statius Theb. XII. 553: „non Siculia exorta
sub antris Monstra nec Ossaei — bimembres". Silv. V. 3,
280: „Centatirosque Hydraeque greges Scyllaeaque raon-
stra (Anecd. Oxon. Cram. lY. p. 243, 20 : xa XEy6(.ieya nXdoi.iaza
7raQa TOig f^wd-oig rj ^-/vXXa '/.al rj XaQv^dig 'Aai '^htTio/.iv-
TavQog). Theb. lY. 534. cf. Sen. Herc. Fur. 778 et Herc. Oet.
1925. Sil. Ital. III. 42. Xin. 590. Minucius Felix Octav. XX.
p. 184: „temere crediderint etiam alia monstruose mira mira-
cula: Scyllam multiplicem, Chimaeram multiformem et Hydram
felicibus vulneribus renascentem et Centauros equos suis
hominibus implexos", Maximus Tyrius IV. 8. p. 63: Tovto ol
KsvTavQOL, TOVTO al FoQyovsg , tovco al Xi}.LaiQai , 6 Fi]-
Qvovrjg, oKs'/-QOili, ipse Lucianus Hermotim. 72: ovdsv tcov
'^lTtTTOxsvTavQcov '/,al XijiiaLQtov '/al roQyovcov dLCicpsQSL '/al
ooa aXka ovsiqol '/.al TtoirjTai '/al yQacpsig slsvd-SQOL ovTsg
dvaTtXaTTOVGLv ovts ysvofisvd rtoTS ovts ysvea&aL dv-
vdf.isva, alii, quos in medium attulit Bochartus II. Hieroz.
YI. 10. p. 834 sq., omisit Hemsterhusius Prometh. 5. p. 213.
Et his quidem rera , quam scientissime inchoavit Hemsterhusius
p. 225 sq. , nos plenius exsequuti sumus, quo explorate cognos-
ceretur toto genere Pityocampten et hircocervos difFerre, ut
nulla eorura fieri comparatio queat.
Yideamus igitur de triplici ratione, quam difficultati tol-
lendae docti adhibuerunt. Ac primum quidem Luisinus Parerg.
m. 25. Grut. Lamp. III. p. 495 ac Graevius mTvoy.dfi^cTag
voluerunt dici Centauros, quos ad hircocervorum compara-
tionem satis congruere supra docuimus. Quam sententiam
omnino reprobavit Hemsterhusius p. 224, ut tamen non per-
spiceret, quos infra 4 nos obtinebimus, apud Suidam Hnvo-
'/.df.i7tTv^g 6 KavTCiVQog nomen KivTavQog vitio natum esse.
Sed ut et verissimum sit, quod Suidas perhibere creditur et
recte 7tLTvov.di.iTczaL dicantur, qui per silvam euntes „prono
pectore virgulta refringunt" (Yirg. Aen. YIL 677 et Cerd.
p. 115. B. sq.), apud Lucianum quidem certo ac proprio, quo
Centauri appellati sunt, nomini locus erat, non ambiguo isti
si diis placet, cognomini. Longe aliud excogitavit Wetstenius
qui „legendum censuit: sl f.irj ccQa Tig Sfis diilaS-s TOLovTog
TtLTvoKdfiTtTrjg '/al TQaysXdcpovg — owTsd-sr/.cog, quasi hunc
Sinis. f^
6G Caput IV.
in iviodura Liiciainis ratiocinetur : Prinins ego res plane dis-
cordes, philosopliicam gra^^itatem et lepores libertatemque io-
corum comieam consociayi : quod inceptum audax non minorem
habet difficultatem, quam si binas arbores rigidas curYando
iungere nitaris". Quod qui probare et confirmare sic studuit,
ut allatis Luciani verbis 6. p. 25 : etoXf.irjGaf.isv vjiiielg tcc ov-
rwg eyjnvxa Ttqoc, (xXhqka ^viayayeJv ov Ttavv ftsid^6f.i€va con-
tenderet TriTvo/Mfi/tTrjv dici, qui magno nisu in unum cogit
consociatque nixa diversis radicibus et materiam minime se-
quacem tractando moUit" Hemsterhusius p. 226, speciosius,
quam verius argumentatus est; Sinidis enim arbores et unius
generis fuerunt et tantum abfuit ut diu in unum coactae
consociataeque manerent, ut ipsa curvatoruin verticum vi atque
impetu et vehementissime et celerrime distraherentur suamque
utraque speciem ac situm reciperent. Quae res fefellit etiam
Toupium, qui eandem fere atque Wetstenius ingressus viam
et verissime et elegantissime illum locum sibi videtur emen-
dasse Opusc. Critt. L p. 362: „€1 fcrj aoa rig disXad-s Ttirvo-
Y.dfiTtx'qg, TOL ovTOvg l rt 7t aX s -at qv 6 v a g xal TQayeXdcpovg
y.al avTog avvTed-eiy.ojg : nisi quis me fugit homo audax et vere
■7tiTvoy.df.i7tvrjg , qui res diversissimas , quales sunt iTtTta-
Xey.TQv6veg et TqayiXacpoi, consociare potuerit. " l^ec minus a
vero aberravit Fritzschius, qui in Aristoph. B,an. 937. p. 311
hoc proposuit: el frrj dqa Tig Sfie disXa-de TtiTvoydftnTTqg,
TOiovTovg TQayeXdcpovg y.al avTog GvvTsd-eLXiog. !ffum
igitur assentiendum est Solano, qui quod Longolii excerpta
praeberent iTtTtoy.dfiTtTccg, Oxoniensis liber TtLTVO ydfiTtag,
in Pityocamptarum locum sufficiendos duxit esse hippo-
campos „equos iNeptunios, qui capite et pectore sunt equi,
reliquo corpore phocae" Gioss. Barth. in Sfcat. Theb. IL 45.
p. 277. Yoss. Epistt. Myth. IL p. 221 sqq. Welcker. in Phi-
lostr. Imagg. L 8. p. 252. Gloss. Oehler. p. 287, 73: Campi,
aequi marini" id est equi marini? Quod genus „etsi ad
sensum melius congruere videretur"; non ausus est admittere
Hemsterhusius p. 225. l^eque immerito ; nam quum nonnullius
sit molimenti mutatio vocum ^Ttnog et TtLvvg syllabarumque
Ttag et Ttovg, tum maiorem aifert dubitationem ea res, quod-
et iTt7t6yMfirtog cuni TQuysXacpog hoc diflfert, quod non certa
Caput IV. 07
duorum diversorum animalium nomina perspicue osten-
dit — nam -/.df.inTj 'ccc '/.rjirj Tzetz, in Lycoplir. 414. p. 588
cf. Schneider. in Ecl. Phys. 11, p, 6, et quae Afrorum pestis
'•mf.inri vocatur, eius est axohbv TtoXv^ioQcpov blov def.iag
iSTonn, XVIII. 233. Wesseling. in Diodor. III. p. 241, 64 —
et ab' eo scriptore, qui ,,res nequaquam consuetas inter se at-
que afBnes, dialogum et comoediam miscere " instituit 6. p. 23,
oonsentaneum est fabulosas memorari figuras ludicri potius ac
lepidi gpneris, quam diri et immanis. Qualis est iTtTta^.sy.zQvcSv,
quem „si scripti cuiusdam Ubri ductus adspirassent, in Luciano
probasset" Hemsterbusius p. 226, probavit vebementer Tou-
pius ; quale etiam id animal, quod non minus frequenter, quam
i7r7taXs-/.TQv6vag et tQayeXacpovg Babyloniis et Aiesandrinis
velis intextum fuisse non temere interpretor (Yoss, in Catull.
LXY. p, 196, sq. Bartb. in Claudiam Eutrop. I. 357. p. 1328 sq.
Locell. in Xenopb. Epbes, p. 139 Peerlk, Boettiger. Art. Mytb.
I, p, 172, quem laudat lacobsius in Aelian. JSTat, Anim. XVI.
29. p. 553). Quid enim? nimiane prompti audacia in re prope
desperata iudicabimur, si in vocabulum, quod nunc cernimus:
7t LTv o{y.d{.mT;ag) , 7tvd'Lo(y.df.i7t%ag), quod retinet Albertius
in Hesycb. I. p. 114. not, 13, cum inscientia non assequentium,
tum describentium culpa ^^) degenerasse iam dixerimus nomen
7t L-d^r^xog, quod nec in Vratislaviensi libro Harpocrationis
p. 110, 3 manet incorruptum: Ttvd- Lxog nec in Pbotii Bibliotb.
11 J Cuius culpae testis est niTay.os cod. Senec. Controv. IX. 26.
p. 265, 12. piticus Puteau. Gud. Voss. Martial. XIV. 202, 2. pitecus
editt. Sueton. ISrer. 30. p. 688 Oudend. not. 4. petieus, pi.iticus eodd. lu-
venal. XV. 4 cf. Gloss. Labb. p. 31: „ Clura 7i iiyriy.og ■ circaphinas" id est
circapMcias yel potius y.eoy.onCdrixog. Lucian. Deor. Dial. XXII. 4.
p. 78. Vol. II. : IIvdoL pro HiTvi scriptum et nvTnog pro IlvOiog
Kuster, in lamblicli. Vit. Pyth. XXIX. 161. p. 137. Ko^vTog pro Ko-
oivxiog, ut infra not. 14. dicetur, aliaque multa esempla Canter. Syn-
tagm. p. 30. Dorvill. ia Cliarit. p. 302. Luciani autem et Harpocrationis,
quem supra attulimus, locis subiungere commodum est Psell. ari/. noXiT,
433. p. 224. Boiss. Anecd. III.: niTinva. cod C. nvrufva cf. Antb. Pal.
VI. 189 : viial niTvojv, ubi scribendum osse cln" AinvTtaiv (ut apud
Statium Theb. IV. 296. IX. 847, de quo nuper etiam 0. MueUerus Quaestt
Statian. p. 32 recte praecepit) docxiimus Quaestt. Critt. de Anth. Graec. I.
p. 581. et Symbol. Critt. in Anth. Graec. p. 3.
5*
68 Caput IV.
LXXII. p. 144. codice Monacensi ap. Baehr. Ctes. Reliqq,
p. 268 Trrjd-vxeg. Simias autem, quod g-enus „omni deformi-
tate ridieulum est" (Amm. Marc. XXII. 15, 14 — omitto enim
Arrian. Hist. Ind. 15, 9 — ) solemnem illis textoribus mate-
riam fuisse perspicuum faoit vel Lucianus Hermot. 44: xiva
Gtjiiulcc y.al xfiQa-A.xrJQag ^ oia noVKa ^lyvrCTioi, yQacpovaiv
dvvl Tcov yqafifidrcov y.vvoy.scpdXovg Tivdg ovrag xal Xeovro-
Kecpdlovg dvd-QcoTTovg, affirmat Vossius 1. d. his: „solius ornatus
gratia — ab Aegyptiis sphinges, cynocephali, sirenes similia-
que id genus construebantur ". Quare a memoria cercopithe-
corum , quos per Aegyptum cultos fuisse constat (Britannio. in
luvenal, XV, 4. p. 756. Kup. Prudent. ^sqI OTscp. X. 256.
contra Symmach, II. 868, Lucian. Imagg. 11. An. Ox, Cram.
IV. p. 244, 25, cf. Varr. fragm. Eum. p. 275), facile profecisse
artifices videntur ad comminiscendum id genus {■HQdasL fioQcprjg
uiv dtdcpoQOv , svcoGei ds Gio/navog Gvi.inXciv.sv Aelian. ]^at.
Anim. XVI. 29. JJoXlcov Lcocov Idiaig Trjg Ttidrjytsiag /lOQcprjg
S7Zif.iiyvvf.isvrjg Philostorg. Hist. Ecol. III. 11. Schneider, Ecl,
Phys, p. 9), quo simiarum cauda carentium (Schneider. in Aelian.
K^at. Anim. XVII. 8. p. 564) et vulpium natura sanequam dis-
similis — indicio- est vel fabula XXII. App. Aesop. p. 389
Eurm. ed. 4. et disputatio E-einesii Var. Lectt. III. 17. p. 630 —
non temere confusa agnosceretur. Nec eius generis nomen
librariorum, qui vocabulo nld-r^xog semel pessumdato, aut
temerario impetu aut errore cum maxime proclivi pro littera
^ litteram iVaut M: alonag: avoitag' afionag^'^^) fortasse
etiam mutata litterae o (quam superscriptam invenissent) sede:
7Ci&V/ia I.L o Tcag {7tLd^vyMf.i07tsy.ag) : TtiT v o y.a(.i Ttag exararunt,
12) Illud quidem sumj)simus memores "Walzii, qui voces uXcanr]^ et
itv d-(i(s}Tiog confusas esse obtinuit in Hermog. Progymn. cap, I. p. 13, lioc
Bastii Comm. Palaeogr. p. 723 et Boissonadii in Tiber. nsql o^rif.t. 34.
p. 563 ; dXonag autem potius, quam itlmTiey.ag (Harpocrat. p. 13, 15
cod. Marc. uXoneTiivg) ponere licuit propter Hesychium II. p. 1551
yjivelonag. Schow. p. 4:77: y.vvakon.l. p. 256 (Soph. fragm. 243
p. 149. 271. p. 153 Nauck.) «Awttk cf. Weicker. de fragm. fabularum,
quae ad primordia artis Sophocleae referuntur p. 7, Progr. Hal. Paedag.
1862. Ignat. Epist. 9. p. 104 Mor. : ovtoi yao ilGi, r)-w£s, aXconol,
iivO-QOinoLiiuoi 7C i 3- 7) y. o t: Etiam adiiciam, id quod omisit Lobeckius
Patliol. I. 2, 2. p. 23, legi apud Zonaram 129: X^ysrat y.cu 6 clXconr]^.
Caput IV. 69
ita obscuratum est et abditum, ut penitus lateat. lifec nos
vocem 7tLd"r]%aXco7tri^ similem illam notissimis 7.vvaXojrtYi^,
XrjvaXcoTtTj^ (Casaub. in Aristoph. Eq. 1062. p, 229) primi pro-
ferimas: in medio proposuit Stephanus Thes. YI. p. 1071. B,
post eum multi; qui quo auctore usus sit — nam Aelianum
videtur perperam nominasse — postquam amicorum responsa
nihil profuerunt, exquirere nec nunc racat nec in hoc teri-arum
angulo degenti licet. K^olo autem hoc praetermittere : Reinesio
quidem, qui a Festo disputavit cercalopecas dictas fiiisse
„simias eum cauda vulpina", hoc certe faciendum fuisse, id
quod Scaligerum p. 387 non omnino fefellit, ut aut cerco-
palopecas (cf. Scalig. in Manil. IV. 682. p. 316, Dacer, in
Fest, p. 382) aut Y.rj7taXa)TtE-/.ag restituendum ediceret, quam-
quam neutrum nomen satis placet idcirco, quod ut cercopas,
ita ■/.iqTtovg cauda caruisse nonnulli negant Bochart. I. Hieroz.
m. 39. p. 993. Schneider. in AeHan. 1. d, Ergo a Luciano:
TOiovcovg Ttt/d-rj^KaXcoTts-nag xal tQayeldcpovg y.al
ciVTog awTsd-€i'/.c6g
rii-d~rfKaXco7tey.cov et ■vqayeXacpcov mentionem arbitror similiter
coniunctam atque in eo Aristotelis loco, quem supra III. 2
attulimus, TqaysXdcpov et acpiyydg mentionem, siquidem acpiyya
interpretantur dici simiam Troglodyticam Philostorg. 1. d. jy
^cply^ yivog saTi md-yyMv — ^g to f.iiv aXlo aco}.ia Xctaiov
saTiv — To Se aTSQvov axqt ys avTov tov TqayjiXov IxpDxo-
Tat f.ia'Qovg Ss yvvar/.dg exsi — ro ts Ttqogcoitov svsaTqoy-
yvXcoTai (.laXXov ytal sig yvvaLv.siav sXv.si (.lOQcpriv. Ael. Nat
Anim. XVI. 15: al acpiyysg y.al ol xaXov^isyoL adcTVQOi.
Barth. in Stat. Theb. II. 514. p. 536 sq. Schneider. Ecl. Phys.
II. p. 7. add. Salmas. Plin. Exercitt. p. 267. b. Zoega S"umm.
Aegypt, p, 141 sq. sive Steph. Thes. VII. p. 1615. 1616. D.
Lob. Aglaoph. p. 1800 sq. not.
Idem atque in Luciani libris discrepat in AEISTOPHAJ^IIS
Ean. V. 964:
FvcoasL TS Tovg tovxov y& y.df.iov y' sy.aTSQ0vg (.lad^rjtcxg ■
TovTov jLisv ovv 0OQf.uaiog MsyalvsTog ^' b Mciyvrjg
^aXTtLyyoXoyyvTtrivdidaL , aaQxaaf.iouLTvoy.cxfiTi:Tat.
70 Caput IV.
In qiiem locuui Scholiastae Eavennas et A^enetus scripserunt
haec p. 302, 8, quae concinunt cum Suida 11. p. 686 sq.: wg
GaQxdtovTag f.iev y.al 7iQog7tOLOVf.isvovg %a TCoXe(.iiyia, ovx aXr]-
d-cog ds TOLOvvovg' iGxvog ds e7ti{.iEXov}.isvovg cf. Yictor. 14:
aaQxaaf.i07VLTV0Kaf.i7TTr]g avvsTsS-r] TtaQo. ro oaQytaGfibg xat to
TTLTvg xat To xdfiTTTSLv, quae his interpretatur Berglerus
p. 473 : GaQyMGfiOTTLTVoxdfiTiTaL , „ qui simulate aifectant vir-
tutem bellicam, qui videri volunt tam fortes, quam fuit Pi-
tyocamptes, alias Sinis dictus, latro" similiterque Hemster-
husius in Lucian. 1. d. p. 225: „De Sinide quin Scholiastes
cogitaverit, cum ista commentaretur , dubitare non licet: ne-
que absurdum est, ut per comicam facetiam homines in bello
timidi, sed inanibus in rebus, quae vero periculo
carerent, roburostentantes dicti fuerint 7tLTVoy.dfi7tTaL."
Equidem rem accuratius definire sic videor, ut a grammaticis
dici statuam magnas illas vires, quibus male usus (Ovid.
Met. VIL 440) Sinis fertur plurimos iniusta pugna vicisse
{oTtoGcov ds ftdxfj y.QaT)]G£isv, aTt' avTcov drjGag — Pausan. II.
1 , 4. TtoXXovg dvfiQSL Plut. Thes. YIII. 2. Tovg TTccQidvTag
Apollod. et Schol. Lucian. 11. cap. I, 2. et III, 1 d.), victos foe-
dissime discerpturus rigidissimarum arborum ver-
tices ad terram depressisse. Ut si quis recordatur Ero-
tiani Expos. Yoc. Hippocr. p. 340: GaQv.dtsLv) o\ fisv GaQytovv
{ cf. E,avenn. 1. d. GccQyidCovzag - loyvog ds s7tLfts?.ovfisvovg.
Wyttenbach. in Plutarch. de Sent. Profect. in Yirt. p. 79. 0.
Anim. p. 580 et Ser. ]S[um. Yind. p. 117), is vocabulo in am-
biguum implicato (Albert. in Hesych. II. p. 1155. not. 6. cf Ar.
Pac. 482. intpp. Herod. lY. 64. Eoes. Oec. Hippocr. p. 558)
apertissime significari intelligat eiusmodi militem, qualem Bri-
tannus poeta praeclaro exemplo descripsit pinguem istum et
corpulentum Henrici regis comitem. Prave igitur sensit Scho-
liasta Yict. p. 302, 17, qui GdQxag '/.dfi7tTSiv in ea fere sententia
posita existimavit (ccViol ds GaQy.aGfiovg voovgl Tovg ftaXanovg
Yxct cpd-OQslg ciTto Tov Tag GaQyMg ■y.dfiTtTSLv rJTOL Gvvd-H^SLV
dly.rjV Ttivvog) , in qua solet poni y.aTccyXaGdaL vid. Yalg-.
p. 399 sq.
I\ec pluribus opus videtur esse ad probandam eam sen-
tentiam, quae doctorum hominum consensu iam sola est frequens ;
Caput IV. 71
nam Frischlini consilinm vertentis erucosanniones et alii
improbarunt et Hemsterliusius p. 225 : „sunt sane 7tLTvoyM!.inca
genus erucarum ex eo nominatae, quod pinis arboribus adbae-
reant, quarum meminit Plin. I^. H. XXII. 2, 4. Diosc. Alexiph.
cap. 2, sed illae, quantum video nihil ad Aristophanem fa-
ciunt." llTimirum Scholiasta Victor. 1. d. 19: tori da y.cd Ttixvo-
y.d(,i7txrjQ cpccQf.iay,ov cpd-OQorcowv , de quo Dobraeus p. 474:
„ de TiiTvoyAf.iTtTj somniabat Graeculus ", iam oh'm fuisse indicat,
qui aviditatem eam hic perstringi opinarentur, qua quum multae
erucae memorabiles visae sint,-"-^) tum omni memoria infames
fuerunt Liparis Monacha et Gastropacha Pini et quae proprie
nunc dicitur (Ochsenh, Lepidopt. Europ. Yol. III. p. 283 sq.)
Pityocampa. Ad quae genera videtur spectare HESYCHIYS
I. p. 114: aeQoysXadoi tclxvoy.cc (.inai (cod. TtiTvoKaf.i-
tai); strepitum enim tum assiduis morsibus comas arborum
detondentium , tum fimum egerentium quotusqtiisque entomolo-
gorum est qui ipse non,norit? Quamquam non nosse videtur
ipse Palmerius, quatenus haec scripsit: ^IaQQo TCLxvoy.df.i7tai.
!N^am vox dsQoyJXadoL, quae significat in aere strepitum fa-
cientes, magis convenit erucis seu papilionibus, qui
V 1 a n d strepitum edunt , quam Sinidi Pityocamptae. " Xec
vero dissimulandum est Hemsterhusium confessum se non magno-
pere obniti, si quis coniecturae ilK assentiendum esse statuat,
ita tamen disseruisse: „ad comicam facetiam, qua homines
inanibus in rebus robur ostentantes dicti fuerint 7CLrvoyx{u7tTcci,
pertinere non incommode videri Hesychii glossam : ^eQoyJ/.adot
7tiTvoy.df.i7tTai ex veteri quodam comico depromptam, sive
vocabulum utrumque demta distinctione iung-as , sive deQO/.a-
Xddovg per se solos intelligas: aerem verberantes,
iaotatis per aerem manibus inanem strepitum ex-
citantes vel etiam aerem implentes clamoribus; nam
in Hesychio multas esse voces, et sententias nonnunquam, quae
additam interpretationem habeant nullam. " Quae magis per-
13) Cf. Manass. Erot. VIII. 14. p. 391: y.afino^oorov li/s oifjai')^
10 (fvU.ov XQ^iUKTiCec. Argument. Epigr. Antiphanis IX. 256. lacoL.s.
ISTott. p. 511: t6 SEvdoov, ov tov xaqnov cd y.ai.inc'.i y.araqayor. Geo-
pon. X. 18, 7. p. 677: iva ^k f.ir] — yd/.inrj avTov tov y.aonov dnTijTai
Niclas. in libr. V. 48, 6. p. 418.
72 Caput IV.
spicua sic iieri videntur, si homines, qiiales informavit Aristo-
phanes 7TQog7toiovi.iEvovg %a noXBiivm^ ovv. alr^&cdg di
TOiovTOvg, iayvog ds E7ti(.ielovi.isvovg , GaQyt.ciGi.i0 7tLTvo-
xaf.iTfuag, dicas intelligi magna nequidquam minant.es
asQolsG%ag Erhard. in Petron. 2. p. 1 6. Hemsterh. Anecd. p. 24.
L
Superest, ut expediamus de SVIDAE verbis iam a Bern-
hardyo nott. 11. p. 288, 8 de medio sublatis:
IIiTvg — od^sv "nal IIiTV0Y.d(.i7tTrig 6 KsvTavQog,
quae ab Aldo undecunque excerpta vitio deformata esse non
perspexit Reitzius in Lucian. Yer. Hist. 11. 23, nos signi-
iicavimus supra 2. p. 65. Et nlerito. IJfovimus enim Kev-
TavQOvg, TtLTvoTtlsy.TOvg Aeh Yar. Hist XIII. 1. lacobs.
in Philostr. Imagg. I. 21. p. 337, novimus KsvTavQOvg v^ql-
OTag (Lucian. Prom. 5, Cerd. in Yirg. Aen. YIII. 293. p. 196.
B. Burmann. in Prop. lY. 6, 49. p. 818. Eischer. Palaeph.
Ind. V. KivTavQOL. Walz. in Arsen. p. 318.) ac congestis ar-
borum truncis Caeneum opprimentes {IsysraL ds tov KaLvia
— VTCO KsiTavQcov — olsG-d-aL sXcxTaig dXoc6f.isvov Anecd.
Bachm. II. p. 364, 8 sive Schol. Lucian. Somn. 19. p. 319. Yol.
A^. ^noXlcoviog staQa JJLvddQOv TovTa sl'Xrjcps XsyovTog' *^0
ds xhoQf]g slaTTjGL TVTtsig coxst' sig ydvva Schol. Apoll, E,h,
I. 59. p. 12. TtaiovTsg Sqvgl v.al slaTccLg Themist. Or. XXIII.
p. 344, 22 itemque Sqvgl ts v.al sXdTaig avTOv slg yrjvT^QSL-
aav Schol. II. I 264. p. 25, 7 et Eust. p. 101, 16 et Eudoc.
Yiol. p. 249 sq. avTOQiLoig dsvdQSGL GvvsxcoGd-r] Schol. Plat.
Legg. XII. p. 459 Bk.), et adversus Herculem pugnantes Ttsv/.ag
avTOQQitovg syovTag Diod. lY. 12. Quint. Sm. YI. 276. Eur.
Herc. Eur. 369, Hes. Scut. 190. Apollodor. 11 5, 4., Pityo-
campten Centaurum aut KsvTavQovg 7TLTvoy.d(.i7tTag non item;
nam nec ^TtLTvo/.dfiTtTccg dicere licet eos, qui arbores vasto
corpore et impetu currendi prosternunt [qualem Hylaeum de-
scribit Statius Theb. lY. 139 cf. L 378], et Sinis tantum abest
ut de gente fuerit Centaurorum, ut Theseum ipsum materno
genere contigerit" (Hemsterh. 1. d. p. 224). Itaque quoniamparum
probabile est illius glossae, quae explicandae vocis GaXTCLyyo-
?voyxv7trjvddca gratia in F 1 o r e n t i n o libro apposita est A r i -
Caput IV. 73
stophanis versui Ran. 966, p. 302, 21 : ^ov/uvnzovTaQo-
ysvai (id est , ut ego arbiti'or : ^ovy.Lvn-/.ov raqio yavs irJT ai),
in quo eodem versu legitur vox aaQ/.aa/iiOTtiTvoxau^rcTai^
partem mediam temere huc transcriptam Pityocamptis istis
Centauris ortum dedisse, sic fert iudicium nostrum, ut quod fuit :
IIizvoy.df.i7tTr]s o KoqLv ■d- log,,
id KevTav Qog existimem factum esse culpa librariorum lit-
teras y.oQVTog — ad has enim KoQivd-og nomen deductum
esse scit Koenius in Greg. Cor. Praef. p. Y. ^*) — praepostere
collocantium aut eo errore , de quo aliqua in cap. YIII. disse-
remus: y.oQVTog: yoTVQog (y.vTOQog), aut illo {y.6QuvTog: y.vv-
TOQog) , quo apud Plutarchum Pericl. 2 ^iucovidiqg ver-
tisse in 0il^f.icov : ^va/.QScov i^ 0LXrjucov docuimus in Actt.
ad antiquit. stud. pertin. ann. 1845. Quaest. de Anth. Gr.
XIY. p. 407 sq. Corinthium autem Pityocampten recte dici
declarat scriptorum consensus. ^^^)
14) Similia iis , quae enotavit Koenius JioQUTog, KoqiO-og, inve-
niuntur haec: Strab. VIII. p. 377: h TQty.oQvd-oj. vulg. ii> tPJ y.o-
qCv^^o]. Scliol. Vindob. Lycopbr. 57. p. 21: Ko ov 9-ov. cod. KiQcv-
d-ov. Liv. XXXVII. 12, 13: „ Cor ycum Teiorum promontorium". Voss.
Corytium. Lovel. Corynthtim (ut apud Pausaniam I. 27, 9 est in
Vindob. sec. KoQvyiyCug et apud Lactantium in Stat. Theb. II. 207 Co-
rynthiorum). Plin. Nat. Hist. XXXI. 2, 20. Vol. IV. p. 434: in Cory cio.
Eicc. Corinthio. al. Corintio. Pompon. Mel. 1.13,3: Corycus. codd.
Cortius, coricius, Corinthius. Cic. Epist. Fam. XII. 13,8: Co-
rinthum, ubi quosdam Corycum legere adnotavit Tzschuckius Mel. 1. d.
Vol. IL P. L p. 440. Claudian. Eapt. Pros. IL 33 Gortynia. Vicet.
Parm. lunt. Corinthia. Quid, quod apud Moschopulum Opusc. p. 61, 15
wg 20' ai yccQ t6 n6).i,v rrjg oiy.ov{.isvt]g difOuX/nov yijg factum est,
quod fuisse cog t6' Ko q ivO- o v nohv obtinuit Beierus p. 86.'' Add.
Serv. in Virg. Georg. I. 403. p. 257 Eurm. not. 52 : „a C o r n u b o hospite",
cui „notius nomen Choroebo" reddendum esse suspicatus est Burman-
nus in Ovid. Met. 11. 592. p. 140 sq.
14a) Vid. ApoHod. III. 16, 2: ILit vo y.a iniTy\g - oly.<^v tov Ao-
QiVdCojv "laOfxov. Plut. Thes. VIIl. Eur. Hipp. 977 "la&utog ZCvig
(ubi ante Valckenarium fuit ZCvvbg, ut in aliis locis a Polito in Eustath.
II. L 591 et Stavero Misc. Obss. Vol. X. T. IL p. 301 iam correctis).
Diod. IV. 59: tov iv "laOi.tm y.uroty.ovrru 2.'Cvlv. Pausan. II. 1, 4: lort
(^i ijil lod "laih.uov rrjg ccQXfjg, ivD-a 6 ^.ijaTrjg .SCvig. Ovid. Ib. 407 et
1. supra cap. III. 3. d. Claudian. Eufin. I. 252: Sinis Isthmiaca pinu" cf.
Sen. Thyest. 124: Isthnii — regna Corinthii.
74 Caput IV.
5.
Pertractata Sinidis fabula ipsa ea, quae de Corinthi et
Coryci nominibus inter se confiisis modo attulimus, hortantur,
ut subtexam quaedam de Palaestrae illa fabula, cuius me-
moriam quaestio de Cercyone in capite I. agitata suggessit
animo. Fit autem id eo convenientius , quod Palaestrae fama,
ne ab Welckero quidem in Philostr, Imag*g. II. 32. p. 102, 2
naXaiGTQa rj "^Eq/hov rj^rjGaaa-ev ^^Qy.adla Animadvv. p. 561,
c£ Orell. in Hor. Carm. I, 10, 4. p. 66, nedum ab iis, quibus
„Mercurius palaestram mortales primus docuisse" Hygin. fab.
277. narratur, ut ab Wesselingio in Diodor. V. p. 391, 3.
Handio in Diatr. Gronov, I. p, 254. lacobsio in Philostr. p. 561
instauratam videmus. His igitur Statii Theb. II. 64 versum:
„Pollutamque suo despectat Phocida busto" enarratum
invenimus a LACTANTIO:
Dlam tangit historiam: cum deus scilicet Mercurius somnum
caperet, quidam, cuius nomen fabulae tenent, dormienti te-
tendit insidias, qui conata peregisset, nisi eum filia Pa-
laestra excitavisset : qui cum odio terrae migrasset ad
coelum, credilus est obiisse: quo facfco iniuriosam meruit
sepulturam.
De quo loco haec librorum (vid. cap, II, 4) memoria variant:
scilicet Mercurius om. AB. deus quidam somnum
caperet corrector A. detendit A. tetendit corrector. qui
conata Inp. qui tamen conata A. cuius fabulae tenent
nomen insidias qT mihi conata B, cui non dubium est
quin nocuerit simihtudo vocum tenent ettendit. creditus
est obiisse Inp A. creditus obisse B. Rem a Lactantio
proditam levius perstrinxit Barthius in v, 62. p. 283. Cui rei
lucem affundere licet proferendo locum Servii in Virg. Aen.
YIII. 138. p. 458: „Choricus rex quidam Arcadiae filios
habuit Plexippum et Enetum et Palaestram filiam. Sed iuve-
nes cum casu inter se haberent certamen, impressione et nisu
corporum invenerunt luctamina, qui cum hoc patre praesente
facerent et ille re nova delectaretur, ex ea re ludus factus est,
quam rem Palaestra ,' soror iuvenum , Mercurio amanti se pro-
didit, qui cum rem novam vidisset, pleniorem de industria ar-
tem homines docuit: hoc seni iuvenes a sorore proditum nun-
Caput IV. 75
tiant; ille iratus est potius filiis, quod iion tainquam furem
Mercurium insequerentur. Quem cum illi in monte dormientem
invenissent, manus ei amputarerunt : unde et ipse Cyllenius
et mons dicuntur. — Mercurius vero lovi conquestus Choricum
evisceratum in folliculum redigi fecit, amatam vero suam Pa-
laestram remuneratus omne luctamen, quod corpore conficitur,
palaestram vocari fecit". Choricum nomen suspectum esse
dicit Dindorfius Steph. Thes. p. 1591. D. VoLTIIL, jn vitio
esse ^facile persuadeo commemoratione eius rei, cuius testimo-
nium in ipsum regis in foUiculum redacti nomen coUatum
esse apparet. Quis enim nescit yxoqvv.ov et y.coQvy.ni.ia%lav,
de qua explicaverunt Eigaltius in Artemidor. I. 55. p. 37.
Gesnerus in Lucian. Lexiph. 5. p. 497. YoL Y. Osannus Symb.
L p.l08. Cf. Meinek. Fragm. Com. Gr. IIL p. 610 et lY. p. 603?
Itaque regis, cuius filii fuerunt Plexippus et A en e tus — sic enim
scribi praestat cf. ApoHodor. I. 9 , 4. p. 20, 2. Polyaen. Y. 19.
Bergk. Ephem. antiq. 1844. p. 929 — , filia Palaestra, de qua
hoc variat apud Etym. Magn. p. 647, 54: T^g IlalaiOTQag
d^vyaTQog Uavdoyiov olv.ovvTog iv TQiodcp vxd Tovg ■/.aTayof.ie-
vovg 7caQ' avTc^ dvaiQOvvrog' ov "^E^/t^g y.aTa%d-stg scpovavasv
vjvo&rjXT] Trjg IlaXaiGTQag — eius igitur regis nomen intelli-
gitur fuisse non Choricum (ut apud Pomponium Melam I.
13, 5 in codice Cibin. est Choricius et apud Lucanum IX.
809 in YratisL 7 Choricii et, id quod Sopingius in Hesych.
n. p, 402. not. 24 et Gesnerus L d. notarunt, Choricomachia
pro Corycomachian apud Caelium Aurelianum Y. 11, 134
scriptum), sed Corycum. Quo nomine inscriptam extitisse
Antiphanis fabulam testis est Athenaeus IV. p. 161. A: iv Tcp
-/.vQLCog KcoQUKCi) STtiyQacpo/iiivcp; ^^^) nam praetereo Scholiastam
Bern. Yirg. Georg. lY. 127. p. 21 : „Corycium alii patrem
Yirgilii, alii Ciliciae montem". Ergo non iam latet, quid se-
quutus Lactantius verbis his usus sit: quidam, cuius
14b) Cf. Hemst. in Poll. S. 172. p. 1359 et Mein. Hist. Cr. Coni. Gr.
p. 338, qiii quicTem quiun incertum esse dixisset, utrum de folle athletarum
an vero de viri nomine 6 xv()iwg xcoQuxog intelligendus esset, in frag-
mento Coni. Anon. X. p. 603: "D.aniQ <^iJ.auuo)r Lvyonayjov t in Kw-
Qvy.fp proponere non dubitavit Yol. Y. Add. p. 118.
76 Caput IV.
nomen fabulae tenent aut quo spectet meutio iniuriosae
Bepulturae in hunc, ut supra not. 7 suspicati sumus, modum
facta: „quo facto ille iniuriosam meruit sepulturam." Inde
autem, quod Statii versus: Pollutamque suo despectat Pho-
cida busto Palaestrae amori celebrando quamvis incommode
locum fecit, non dubia coniectura coUigitur Coryci fabulam
adiunctam fuisse nomini Corycii antri, quod fuit in Par-
naso (Oberl. in Vib. Seq. p. 312. Tzschuck. in Mel. L 13, 3-
V.III P.I p. 413. Theb. Parad. n. 2. p.ll8) simillimum ei, quo
memorabiHs. fuit CiUcia nobihs sacris Mercurii Corycii (Schol.
Opp. Hal. III. 207. p. 123: rj liLhytlcc — evda xal Te^ievog
'^EQf.iov. Archias Anth. Pal. IX. 91. p. 32: "Eq/.it] Kcoqvxlcov
vaUov tcoXlv. Eittershus. in Opp, Hal. III. 8. p. 260. Tzschuck.
1. d. 2. p. 412).
Restat, ut perspicuum faciamus, quid sit ilhid, quod
uterque codex tenet: tamen conata: Tmihi conata. Quod
tantum abest ut fieri omnino iubeam: „qui tandem conata
peregisset", memor rei a Meursio in Minuc. rehc. 35. p. 363.
Drakenborchio in Liv. XXX. 30, 23. Schwarzio in Phn. Paneg.
16, 2. p. 35. Arntzenio in Aur. Vict. 72, 5. p. 265, aliis eno-
tatae, aut Buenemanno in Lact. Mort. Pers. 33, 2. p. 1449
potius, quam Broukhusio in Prop. II. 1, 76. p. 99 et Ouden-
dorpio in Caes. B. Gall. III. 21, 1. p. 158 fretus in hanc sen-
tentiam interpreter: „qui cum deo insidias tenderet, tamen
conata peregisset " , ut detrimenti reparandi gratia ohm mediae
voci conata superscriptum suspicer fuisse in hunc modum:
con (tamen) ata, con (tam mihi) nata, quo appareret
voce contamina, qua Tei'tullianum et Martianum Capellam
usos esse scimus (Kopp. .in Hbr. I. 10. p. 38), vel contami-
nationem opus esse. !Ne quis autem id vocabulum in eam
partem, in quam spectat Theocritus Epigr. III. 6 a nobis
Symb. Crit. Anth. Graec. p. 33 correctus : Oevys f.ieO-&lg vttvov
ocdf.ia zal (xyQef.i6vcov , explicandum esse Lactantiumque plu-
rimum a Servio dissidere existimet: omne corporis vitium sic
indicari satis arguit et lul. Obsequens LXXXIX. : „avidius
(pisces) epuHs appetentes contaminatione ventris consumpti^'
et Grlossa Labb. p. 180: avvmmei contaminat, poUuit" cf.
Gloss. Barth. p. 250. Stat. Theb. V. 514: „miserae silvae)
Caput V. 77
fractae, contaminatae ", Maii Gloss, YIII. p. 156: ^contaminare
polluere, foedare", YI. p. 518: „ contaminare , contingere".
lul. Firmic. de Err, Prof Eel. p. 412: „mimen — quod im-
pudicis adhaeret membris, quod polluta corporis conta-
minatione placatur", Quae si ciu yidetur lubrica atque
ambagiosa coniectatio (maxime idcirco, quod Mercurio manus
amputatas fuisse Servius tradidit cf. Osann. in Cornut. p. 281),
integrum est codicis A yestigia pressius sic sequi, ut haec
fiat iUius loci descriptio (cf. not. 7):
cum deus somnum caperet, quidam, cuius nomen fabulae
tenent , dormienti tetendit insidias. Qui tandem conata
(contaminationem) peregisset, nisi eum filia Palaestra
excitavisset. Q,ui cum odio terrae migrasset ad coelum, cre-
ditus est obisse. Quo facto ille iniuriosam meruit sepulturam.
Cap. V.
1.
lam ad Scyllae fabulam , quam in cap. I. 3 perstrinxi-
mus, ita reverti licet, ut de PARTHENII sententia, quam in
Metamorpbosibus fragm, XYI. expromptam docti bomines re-
prebensione carere negant, et reverentius pronuntiemus et
rerius, Qua enim fabula proditionis poenas Scylla fertur de-
disse suspensa ex navi,^*'') ex prora, ^^'^) ex puppi/*^)
14c) Cir. 389: „Tuin suspensa novo ritu denavibus altis Per mare
caeruleum traMtur Mseia virgo." Prop. III. 17, 26: „Pendet Cretaea tra-
cta puella rate". Schol. Eur. Hipp. 1190. p. 506: Mirwg — sla^av av-
Ti]V iTTtiVco Tou Jiloiov xcil siirjaav uvTTjV aig to nXolov y.cd suaivs cTv-
Qouivi] Iv Trj &cdc(aap,. Eutecn. Ixeut. 11. 14. p. 190: cinsdriai Ta avrriv
rscijs y.cu y.uTu rrjv x)-c'cXuttuv tiuae qsQsa&ui.
14d) Hoc Tzetza refert in Lycophr. 650. p. 716 : >:QS/j.ccaD-aTaa Trjs
nQcoQccg rfjs iy.sivov vscos.
14e) Sic ApoUodorus (ille quidem cum scriptore Ciris v. 440 : „teneras
arcebant vincula palmas", ut animadvertit Heynius in v. 389, non
leviter discrepans III. 15, 8: rrjv xoQrjv rrjs nQvuvrjs r cJ5v noScav
iy.driaus vno^Qvyiov inoirjas) et Servius in Virg. Eel. VI. 74. p. 140:
„quod a Minoe ad puppim reKgata tractasit" cf, Ovid. Met. VIII. 141:
;,puppimque amplexa recurvam Per freta longa trahar. " 148: „llla metu
puppim dimittit".
78 Caput V.
eam fabulam sic proditam, ut e gubernaculo pependisse
Scylla diceretur (Eust, in Dion. Perieg. 420. p. 176, 11: TtQog-
d)jaag 7rr]dah'ci) vrjog rr^v TCQodoTiv xal TtaTQOcpovriv acp^^xe
avQsadai dia 'd-a?Maar]g. Schol. p. 351, 13: nQogdiqaag avzrjv
jirjdaXuo vecog iiaaev avzr^v S7tLavQeod-ai zfj d-aXaoarj) Par-
thenius Tertit in testimonium Saronici maris ab tractu
nominati. Testes sunt Eustatliius 1. d. 15, 13:
avvi] psv eig oqvsov f.iev£^l^d'r], cug cprjai IlaQ-d-sviog o
rag /.leraiiioQcpcoaeig yQcxipai Xeyouevog, 6 6s 'x.olnog Tta-
QayQaufiaTiad-elg say^e Trjv xlrjaiv aTto tov avQeod-ai
et Seholiasta 1. d. cog ds UaQd-sviog sv Toig BleTa/ioQcpcooeaiv
?J.yei — elaaev avrrjv s/navQead-ai Tfj d-aXdaarj, od-ev 2a-
Qcoviy.bg ovTog o iiovTog sxX-^-d-i] idemque dicunt sublato
Parthenii nomine Tzetza 1. d. sXyio f.isvr) dio. Trjg ■d^aldaarjg,
odev y.al 6 TOTtog tov TteXcxyovg, oi(.iai, sy.Xrjd^r] (de quo loco
commemorare fug-it Dindorfium Steph. Thes. VoL YII. p. 2305. D.
c£ Eustath. 1. d. p. 175, 33 cod. Paris. b. SaQcoviyiog ds t6-
7tog y.oXTtog rj ajto ^cxQcovog TtoTafiov) et Scholiasta Eurip.
1. d. p. 506: sfieivs avQOf.isvrj sv ttj d-aXdaarj '/.al did tovxo
s/.Xrj&r] t6 TtsXayog JSaQcovixov et , quae verba Meineidus Anal.
Alexandr. p. 405 praetermisit, ^^) p. 505: y.6X7tog — sv cp
cpaal TTjv 2y.vXXav vtto Mivcoog sXy.vod'^v ai' ovo/iia ovv
soTi TreXdyovg ovofiaod-ev ayro Tivog 2dQcovog y.vvrjyov (Euphor.
15) De eadem Scylla quae verba extant a Suida prodita: „ IIoQ(p v-
OEiyv rjii-i^asv uno y.Qixa (lioc est purpureum' cincinnum'' Meinek.
not. 1. p. 27; unde Sidonius Apollinaris Carm. XI. 68: ,, Scylla comas
impenderet ") , ea ante Meinekium Parthen. fragm. XVI. p. 271 et Bern-
hardyum in Suid. II. p. 393, 3 ad Partlienium auctorem retulisse video
Sclineiderum in Dionys. Ixeut. II. 14. p. 432 : „Annon eodem iure suspi-
cari miM liceat Parthenii hoc fragmentum esse, qui fabulam baiic
tractasse dicitur ab Eustatbio in Dionys. 420 ? " Verum verba a Meinekio
fragm. XXVIII. p. 282 proposita videntur et Pbiletae tribuenda — ne-
que enim ad persuasionem apposite disseruit M. Scbmidtius Ehen. Mus. VI.
p. 404 sq — et in liimc modum scribenda esse: Ntifjciusvcct y.Qrivccig
sooccxov ^AQycicpCris vid. Anal. Prop. cap. XII. p. 91 sqq. , in quo eodem
loco, quae in Partbenii capite XXXVI. p. 337, 12 leguntur: rskos cFf
sira aal 71 OT a/x (>) 71 Qo CT cs fj svrj 3cc( }.u7irjv i§ ca'&QC07icx}V aTirjXXay^
hac ratione reparavimus : rsXog cie t xt a% sTact nora[A.6v ti q oi Sfisvrj,
ut ipsa Arganthone lacrimis suis consumpta in fluviiim vertisse dicatur
Oudendorp. in Apul. Met. II. p. 83.J
Caput V. 79
fragm. 139. p. 148) — alloi de q^aaiv, oti ev. Trjg^y.vl-
Irjg. De qua sententia parum circumspecte existimarunt
MeineMus p. 272. 437: „haud indigna Parthenii ingenio est
Saronici maris originatio ano rov ovQeaS-aL'' et Dindorfius
Steph. Thes. Vol. YIT. p. 94. A: „Eustathius — aliam addit
etymologiam a verbo av Qsad-aL ductam nec dignam, quae
repetatur". Mmirum quum non accommodassent subtilitatem
et intentionem rei, quam ab aliis verbo avQsad-aL, ab aliis
verbo ily.sa^aL, slyvsad-aL indicari videmus, ^^^) vana
eius verbi, quod Eustathius primo lectus obiecerat, specie de-
cepti doctissimi illi viri non mag-is, quam Spanhemius in Callim.
Del. 42. p. 358 et Tzschueldus in Mel. II. 3, 8. Y. m. P. 11.
p. 298 perspexerunt hanc Parthenii fuisse mentem, ut Saronici
maris nomen a verbo aaQOvv ductum putaret. Quod verbum
sic, ut a Parthenio, positum legitur in Lycophronis versu 389,
quem novit Lobeckius in Phrynich. p. 83, non item Piersonus
in Moer. p. 356 et Sturzius de Dial. Alexandr. p. 193:
{Tov d') olaEL '/Miia yvf.ivLTriv rpdyQOv,
/JlttIwv /iiSTa^v xoLQadtov aaQOVjisvov,
quod interpretatur Scholiasta Palat. p. 94 '/.iv ov f.isvov (ut in
Maecen. Obit. 20 est : „ arenas , Litore in extremo quas simul
unda movet", quod et Piersonus Anth. Lat. T. II. p. 719
tuetur et Wernsdorfius in Avien. Perieg. 1322. p. 1144. cf.
Ovid. Met. YII. 446: .,ossa — iactata diu"), Paris. et Yindob.
■alvdcoviConsvov, ut Etym. M. p. 708, 56: aaQOvasvov,
y.Xvdcovito/iisvov ^vyocpQcov , Zonar. ap. -Tryllitzsch. p. 73,
quem neglexit Bachmannus p. 94: artaQaTTOfisvov. In
eandem sententiam , ut omittam Alcaeum Messenium Anth.
Pal. YH. 495, 4. p. 458 a Brunckio, qui et lacobsio p. 349 per-
suasit, et, ut nunc video, Wakefieldo in Soph. Trach. 268.
p. 124. Lond. , in hunc modum correctum: ^lyaUo ^ai6f.is-
vov nsXdysL , a Planude autem sic: QaLvou svov, quod Mei-
15a) SimiUimuia est exemplum Pausaniae IX. 25, 2: xaX^TTca 6t 6
Gv^Ting Tonog 2!vQf.i a IdrTiyovrjg' wg yaQ tov tov /To).vraixovg aoaaSai
ot nQod-vf.iovf.th'r) vsxoor ov^efiia iipaiViTO QuaTMvrj , SivraQK ^Trsrorjasv
slxsir avTor, h' o el'}.xvas ts xa) ^jie^uXsv ini tov ^F^TSoxXs^ovg i^yifi-
fiivrjv Trjv TTVQnr.
80 Caput V.
nekius Deleot. p. 159 probavit, ante eum Erfurdtiiis in Soph. 1. d. ;
nam verum esse id, quod tenet codex Palatinus (ttikqop btv
f]§a f^ioQov) QaivofievoQ, demonstravimus Symb. Critt. in Anth.
Gr. p. 21: iu eam igitur sententiam, in quam Lycophron
uaQOvad-ai, Leonidas dixit divsia&ai VIL 273, 5. p. 385:
Kaycb (.lev novzco div€Vf.isvog, Ix&vat ■/.vQf.ta, Ol%ev(.iai cf,
Opp. Hal. I. 367: aXXa ds cpvXa ^iTtXoa ■naQviaTOLcjt (ist
IxS-vat dLVEvovrai IlriXolg ev ^aS-esaai, avQsa&ai Antipater
Thess. 216,1. p. 369: Kv(.iara y.ai TQvyjvQ f.ie ■zXvdcov s/tl
ysQaov savQSv Jelcplva et 382, 1. p. 417: ^linslQC^ (i aTto-
dovaa vexvv, tQiqyela. d-dkaaaa, 2vQSig KCft tecpQrjg Xoittov
erc UKv^aXov. ^^)
16) Quemadmodum mare ac fluvii et ipsi (r t; o € cf 5- « t dicuntur (Dio-
nys. Perieg. 474: fi)(L dcD.aaaa 2^vqo/x£vt] fiay.Q^m neQi^Q^fiarui, ant-
XaiSiaaiv. Salmas. Plin. Exercitt. p. 491. a. F. Staver. in Fulgent. I.
p. 603, unde Palladas Antli. Pal. X. 62, 2: Tvx^] — Tvqavvti — ror<r
idioic: QSVfxaaL avoouivi]. add. Boetli. Consol. V. Metr. 1, 6. p. 633. A:
„Confluat, alterni quod trahat unda vadi". Sil. Ital. IV. 84: „ Ti-
cinus — nitidum viridi lente trahit amne liquorem". Avien. Descr. Orb.
1318: „vastum ut late trahat agmen aquarum", quum ab aUis dicantur
vehi TibuU. I. 4, 60: „ dum vebit amnis aquas". Curt. V. 2, 9 : „amnem
— delicatam vehentem aquam" cf. Avien. 432: „rapax — Ebenus —
rotat agmine molem Gurgitis " etll65: „aequora Tigris Prona rotans'')
et i).vv Is To nilayog avQSip a Philostfato Her. XIX. 16. p. 327, '24.
^ccQrj fieyahc avQsiv a Plutarcho Mar. 23. Yol. III. p. 93 (add, de
Educ. Puer. VIII. p. 20: o 7i6kefJ.os ;(8ifid^QOV Siy.rjV ndvTa avQcov
y.al ndvTa naQaipsQcav et loann. Chrysost. Homil. XXXV. p. 596. E : xa-
T^-dTiiQ y(eiud(^QOvs atpo^Qbis inakSwv anuvTa naoaa vq ec et, quem
non subiunxit Wyttenbachius in lulian. Or. I. p. 193, Longin. XXXII. 4.
p. 108: Tip oQihUii TTJs (fOQas TavTi n^cpvxiv anavra TaXXa naQaavQSn>
y.al nQowi)ah\ Blomf. Gloss. in Aesch. Pr. 1101. p, 159. cf. Matth. in
Chrys. Hom. III. Vol. II. p. 27. not. 86 et Boiss. An. jSTov. p. 6. not. 1.
Dio Cass. LXXVIII. 25. Vol. IV. p. 755: 6 Tl^sqcs — siss^aXsv, diOTS
y.al dv&Qconovs 7taQaavQ?jvai cf. Plin. jST. H. IX. 3, 2. p. 142 : „proceUae
pulsatas ex profundo beUuas cum fluctibus volvunt". Claudian. R.
Pros. II. 295: „ QuidCiUid aUt teUus , quidquid salis aequora verrunt,
Quod fluvii volvunt — , Cuncta tuis pariter cedent animaUa terris") et
saxa verrere, ut apud Statium est Theb. IV. 712: ,,Inachus adver-
r e n sque natantia saxa Charadrus " cf. Labeo ap. Fulg. Expos. Serm. Ant.
p. 559: „manales tunc verrere opus est petras", quod Festus dicit: in
urbem protrahere. Anth. Lat. III. 106, 24. p. 563: torrens — Obvia
non jnagna arbuta verrit ope" (quae quidem satis placuerunt "VVernsdorfio
Caput V. 81
2.
Haec autem fusius dieere visum est, quo praemuniretur
nostra de PB.OPEB,TII versu II. 12. (III. 6), 44:
Nec Bostra Actiacum verreret ossa mare
sententia. De quo versu, si vel Lycophronis exemplum suc-
currisset, non futurum fuerat, ut et Lachmannus eo, quo
videmus, pronuntiaret iudicio et Lachmanno Hauptius et docti
omnes adstipularentur. E.ecolamus igitur, quae ille arg-umente-
tur. In nostro loco, inquit p. 157, codicum quantum extat,
habent: „verteret — quod revocamus". At reclamat Brouk-
husius p. 158: „verreret est in utroque Colbertino: reliqui
etMeyero, at Oudendorpio robora verrit; nobis magna ia id est
magna iam arbuta), quod apud alios est xvXin^saOict., volvi, tor-
queri, rotari, trahi, ferri (Theocr. XXII. 49: ttstqoi, oloirooyoi,
ovg re y.vlivScov Xeif.id()()ovg TroTui^bg f.i£yd).aig Ti^oia^iGs ^tvccig cL JLen.
Anab. IV. 2, 3. Sil. It. III. 470: „ornos et adesi fragmina montis
Cum sonitu volvens". Sen. Herc. Fur. 715: „saxa fluctu v o 1 v i t Ache-
ron." Prisc. Perieg. 977: „achates — Consimiles volvit quos unda
cylindris" et quos attulimus Theb. Parad. II. 6. p. 206. Sil. It. XIII. 565 r
„saxosa incendia torquet. " Virg. Georg. III. 254: „ Fhimina correptos
unda torquentia montes " et Aen. VI. 551: „torquetque sonantia
saxa. " Claudian. Eufin. I. 269: „ torrens Saxa rotat" et Eapt. Pros.
11.57. et Stat. Theb. IX. 469: „ eiectaque fundo Saxa rotat" et quos
infra in not. 18 adiiciemus. Sen. Herc. Fur. 934: agros amnis ever-
sos trahat. Avien. Descr. Orb. 1279: Hos lapides late fiumentrahit
et 1166: „aequora Prona rotans et saxa iugis avulsa supemis Et tota
late celeri trahit agmine silvas." Sil. It. XVII. 123: amnis — silvas
et saxa trahens. Schol. Stat. 1. d. : „trahens rapiditate sua" conf.
Putsch. in Sall. lug. 78. p. 329. Oud. in Lucan. 11. 409. p. 141. Dra-
kenb. in Sil. It. IV. 522. p. 221, Burm. in Virg. Georg. I. 203. p. 219.
Stat. AchiU. II. 430: „ rapidissimus ibat SpercMos viilsasque trabes et saxa
ferebat", ut Lucian. Cynic. 18: t(3v vnb xsifxuo^ov (ptqofx^vm') simili-
terque aurum Strab. III. p. 146: d Se /Qvsbg ov fiSTcdXsvfrai /novov,
clkld y.al Gvqarai,. Prisc. Perieg. 1050: „auri qua pondus honestum
Devolvens Hypanisque trahit rapidusque Megarsus." luvenal. III. 55:
„ quodque in mare volvitur aurum", quo usitatiora sunt, quae posue-
runt Ovidius Met. II. 251: „Quodque suo Tagus amne vehit — aurum",
Seneca Thyest. 354: „ quidquid — unda Tagus aurea Claro devolvit
alveo" (cf. Sen. Nat. Quaest. III. 27 : „torrens intermixtos ovium greges
devehit"), Avienus 1320: „prona fluenta Quem — adamanta Detu-
lerint", alii cf. Cort. in Lucan. IL 409. p. 258. Drak. in Sil. IX. 395.
p. 474. Add. not. 18.
Sinis. 6
82 Caput V.
oinnes habent verteret", quae res a Burmanno p. 321 silentio
transmissa videtur iam omnium oblivione intercepta esse. Ita-
que hic id , quod deterius ojst , cum in aliis tum in Heapolitano
libro sic insedit, ut apud Statium 1. d. , ubi verum esse ad-
verrens omnes fatentur, in libro Barthii optimo (p. 1214) et,
ut ipsi testamur, in Monacensi, qui. est Electoralis nr. 312,
advertens, apud Manilium IV. 285: „placidum ductis ever-
rere retibus aequor" in Gemblacensi et aliis praeter Voss. 2
omnibus evertere, in omnibus autem Aetnae v. 271:
„Scrutamur rimas, evertimus omne profundum, Semen ut
argenti quaeratur, ut aurea vena", quem locum verbo ever-
rendi deberi non perspexit laeobus p. 161, perspexerat pla-
nius , quam Wernsdorfius Poet. Lat. Min. A-^ol. IV. p. 144 (et
verrimus), Dousa in Prop, IT. 15. p. 436.*) Sed rem porro
urgeamus. Revocamus verteret, inquit Lachmannus, quia
Homerum imitari videtur Od. I. 161: Xevx oGvsa TZvd-eTai
Oj-i^Qil) — rj siv cdl 7,vf.ia xv II v d s i , qusimqua,m Virgilius in
hac re volvere maluit Georg. IV. 525: caput a cervice re-
vulsum — Hebrus Volveret. ISTautae vero verrunt mare
et venti et remi, quin et delphines ". ^'^) Quam disputationem
vacillare vel iacere potius et ex aliis, quos supra attulimus,
locis apparet et inde, quod quae saxa a Theocrito scribuntur
yivlivdEGd-ai, ea ab latinis poetis tum volvi tum verri dici
comprobavimus. ISTec istius causae idonea adminicula reperit
l!^aekius in Oaton. Dir. 59. p. 94 haec argumentatus : „De
Propertio accedo sententiae Lachmanni vulgatuin tuentis ver-
*) Recordatioue, puto, ductus Manilii 1. d. et Ausonii Mos. 281 : „ scru-
tator operti Nereos aequoream solitus couTerrere Tethyn" et eorum,
quae iam in medio proposuerunt Cannegieterus Misc. Obs. Vol. X. T. II.
p. 189 et Arntzenius in Arator. I. 76, p. 53 sq. uterque immemor Pacati
Paneg. XXYI. 4: „ille pirata quidquid undecunque conyerr erat": TtoXla
navToOvQT a Aescli. Eum. 555, nisi fallit Meinekius PMlol. XIX. p.
225 et Gellii Praef. 11: ,,multa et varia lectitantes, in quas res cunque
inciderant — solam copiam sectati converrebant."
17) Quod in eodem loco Lacbmannus pronuntiavit a Callimach.o
fragm. 436. p. 308 „audacissime poetam appeUari KQoxav xvfxarog
IdovCov", id parum recte dictum esse nuper in Lexidiis IV. p. 12 sq.
comprobavimus docuimusque signiflcari Cadmum Aonii foetus paren-
tem (Stat. Theb. III. 180. L 7. Nonn. IV. 425.)
Caput V. 83
bnmqtie comparantis graecum ■/.vlivdeL. Ifec Pr. Gr. Barthii
observatio contemnenda est. Certe Propertinm ea tantum con-
ditione verreret scriptumm fuisse existimo, si sermo ibi de
mari vehementer commoto esset: at sermo est de tranquillo,
in quo ossa non verruntur, sed leni motu volvnntur", Qui
quidem ea, quae exprompsit nondum a Lachmanno dicta, sub-
tilius disseruit, quam verius. Soilicet postquam nonnulli „quod
suo loco bene atque eleg-anter dicitnr, exquisitum per se et
ubiqne. esse rati, ubicunque fieri posset, inierendum esse ver-
bum verrere censuerunt et vero intulerunt, ubi interri neque
debebat neque poterat ", faciendum iam fuit, ut in alteram par-
tem tenderetur nimis pervicaciter. Quod qui fecit, J^aekius solus
novit „immoti semper iacere tranquilla Actiaci pelag-i"
(Sen. Troad. v. 199) montemque, qui „Actia litora teg-it",
Leucaten nimbis" carere (Yirg. Aen. IIL 274 et Serv. p. 209.
Anson. Cupid. Cruc. Affix. 24. Claudian. E. Gret. 185), quam^is
aliter dicant Cicero Ep. ad Eam. XVI. 9, 1 : „ venimus Actium.
Ibi propter tempestatem ad YL^ idus morati sumus" et
DioCassius L. 11. Yol. IL p. 780, 23. Plorusque IV. 11, 5.
. 7. et Propertius IV. 6, 28, de quo post. Kraffertum infra dicemus,
et, ut quaedam in Explic. Cinnae fragin. XIIL dicenda deli-
bemus, Silius Ital. XV. 301: „vada fervida Leucatae" ac
Seneca Hipp. 1013: „saxa cum fluctu tremunt Et cana
summum spuma Leucaten ferit" et Herc. Oet. 731:
„Utque involutos frangit lonio salo Opposita fluctus Leucas
et lassus tumor In littore ipso spumat" Claudianusque
Stil. I. 175: „]Srec iug-a Leucatae feriens spumantia
fluctu Deterrebat biems". Idem solus scit proposito poetae
belli mala detestantis cumulatius satisfieri, si Romana ossa scri-
bantnr nndis non foede verri, sed leniter volvi. I^fimirum
hoc qnoque idem compertum habuit, qnaeounque volvi dicun-
tur, ea omm'a leni motuvolvi. Quasi vero ne per Clau-
dianum quidem aut Boethium aut Ausonium patescat, quae
sive mari „quod semper etiam positis flatibus inquietum est",
(Minuc. Eel. Octav. 3. p. 22) sive quacunque vi volvuntur,
vehuntur, trahuntur, verruntur, ea volyi, vehi,
trahi, verri tum vehementiore tum leniore motu.
Sed quod omnium maxime mirum est^, dum alterum verbum
6 *
84 Caput V.
aversantur acrius, alterum amplectuntur docti liomines per-
mixtisque vocibus tuentur ne unius quidem exempli similitudine
probatum aut confirmatum; neque enim incept\im magis, quam
Laclimanno autl^faekio, successit Hertzbergio p. 138 his defuncto:
„Sealiger satis eleganter verreret coniecit. Illud tamen recte
Lachmannus tuetur clL Od. L 161. Yirg-. Georg. IV. 525,
quibus locis add. Aen. I. 100: „Simois — Scuta virum galeasque
et fortia corpora volvit"; quippe qui versus egregie concinit
cum sententia Senecae Agam. 213: ^lSTon Xanthus armis cor-
pora infmistis gerens" et Statii IX. 429: „Adspice — quae
funera portem Continuus telis altoque adopertus acervo. "^^)
IS) lidem autem respuimus Gebhardi de eiusdem Propertii III. 2
(IV. 3), 4C yersu commentuin hoe: „ Ehenus Saucia moerenti corpora
verrat (codd. vectet) aqua", quod qui merito repudiavit Broukhusius
p. 258, refuta^it ea ratione, quam dubiam esse perspicuum faciunt Lyco-
phron 1. d. simul et Statii versus IV. 712, quem a Broukliusio quidem
corrigi oportuerat veluti in liunc modum: „averrensque rotantia saxa",
ut apud Virgilium Aen. X. 362: „saxa rotantia late Impulerat torrens".
add. Stat. Theb. IX. 469 et Weichert. Ep. Cr. de Val. Flacc. p, 72 sq.
cf. Dorv. in Char. p. 584 et Sil. Ital. XVII. 279 sq. : „natat aequore
toto Arma inter galeasque virum cristasque rubentes Florentis Capuae gaza."
Stat. Theb. IX. 482: mole natantis arenae. 358: „Desuper — Parma
natat." In eo igitur loco Rlienus saucia corpora vectare sic dicitur,
ut ab Ovidio Met. I. 304: „fulvos veh.it unda leones, TJnda vehit
tigres" et Statio Theb. IX. 297. 301: „ trah.it unda tiraentes — . Ibitis
aequoreis crudelia pabula monstris. IUum terra vehit" cf. XI. 276: „hos
ignis egentes Fert humus , hos pelago patrius iam detulit amnis" et
Seneca 1. supra d. Similiterque Virgilius Georg. III. 241 : „ima exaestuat
unda Verticibus nigramque alte subvectat arenam" — nam et optirai
libri tenent subvectat (quod contra factum est apud Plinium XXXVI.
12, 17: ,,quaestionum summa est, quanam ratione in tantam altitudinem
subiecta sint caementa", ubi unus Paris. praebet subvecta) nec id
aut Guietus in Lucan. II. 417. p. 889 aut lahnius p. 380 sprevit, quum
plerique subiectat probarint, ut apud Lucretium de Aetna est VI. 700:
„Saxaque subiectare et arenae toUere nirabos" — Virgilius igitur sub-
vectat arenam , quum apud Sophoclem Antig. 590 inveniatur: olSfia —
xvlivSet ^caaodtv xsXcavav diva xal Svsdvsfiov et, id quod praete-
riit jSTaekius in Caton. Dir. 60. p. 94 sq., in Georg. III. 350: „torquens
fiaventes Ister arenas", versare apud eum poetam, quo utitur Gronovius
in Minuc. Fel. III. p. 22: „ recurrentes qua versat fluctus arenas" et
alios, quos nominat Sehraderus in Avien. Perieg. 816. p. 1061, apud Ovi-
dium, quem Lachmannus et JSTaekius attulerunt (ille quidem non magis quam
Caput V. 85
Qiiae qiium ita sint, postliminii iure revocandum censeo yerbum
verrendi:
ISTon ferrum crudele neque esset bellica navis
'Eeo nostra Actiacum verreret ossa mare,
quod verbum Lycophronis ac Parthenii memores non temere
nos suspicamur ductum esse ab exemplo Alexandrinorum
poetarum, ex quorum carminibus „quid in poesin Latinam
invectum sit " vel curiosissime quaerere aliis quidem in locis
Lachmannus (in Lucr. IIL 383. p. 165) nequaquam supersedit.
Itaque hoc in loco id, quod verum est, repetendum fuit
ex codicibus Colbertinis , quorum alterum „in singulari librorum
et quidem bipartito dissensu II. 3, 32 Groningani partes ttieri"
compertum attulit Hertzbergius Quaestt. III. 5. p. 245 , verum
illum versum IL 2-3, 91 (IIL 32, 35):
Quamvis Ida Parim pastorem dicat amasse
ope vel Vaticani sec. et Colotiani corrigi voluimus Anal. Prop.
III. p. 19 sq. hac emendatione: „Q,uamvis te Ida, Parens,
pastorem dicat amasse. "^^) Quam emendationem qui sprevit
Heinsius memor Ennodii Carm. I. 7. p. 319. B: ,,quaecunque valet trux
aequore verrere fundo Aeolus" rariore vocabulo in ea sententia usi , in
qua positum legimus versare a Lactantio in Stat. Theb. II. 105: „ ven-
tis mare versantibus" et aliis multis Peerlkamp. in Hor. Carm. II. 9, 3.
p. 189), Met. XI. 499: „ pontus — fulvas ex imo verrit arenas" cf.
Coripp. loann. II. 256: „Euri ferventque graves verruntque proceUa
Litus arenosum" et VI. 451: „turbo — Verrit arenosas con-
turbans aequora terras"; sic enim scribi praestat, quam vertit xf. v.
447: „ventus — convolvit arenas." Plin. N. H. II. 44, 44. p. 145 :
„austro volvente arenas". Alcim. Avit. V. 384: ,,Litore vel quantas
converrit fluctus arenas ," qui quidem versus sic a Scbradero 1. d. pro-
ditiis mire discrepat cum exemplo Fabricii p. 416. A: „Vel quibus
exundat coopertum (conpertum Fabric.) litus arenis."
19) Similiter scribendo variatum est in Sabini Epist. III. 70 : ipsa
paxens. marg. Bersm. Parin et apud Claudianum Idyll. VI. 75: „pari
flammas undarum luce rependens." Heins. codd. p. 681 parens (quod
ipsum apud losepbum Isc. V. 171: „parens in gyros bracMa spargit"
pro pares insedit). Quo accedit, quod pr pro parens scriptum est in
codice Klock. Liv. V. 49, 7. pa pro patri in Lovan. Claudian. IV. Cons.
Hon. 367, Cf. Martial. XII 52, 10: Pbrygium — Parim. Putean. Voss.
Parem. Ipsum quidem iUud te Ida (ordine verborum eo positum, qui
cernitur in locis Valg. p. 47 sq. allatis) reprehensione carere docent ipse
Propertius II. 20, 1: „Vidi te in somnis " (add. Hertzb. Quaest. II. 6.
86 Caput V.
de iis caiissis , quas exseqxii proptei' ea , quae iam retractandae '
materiae gratia dicentur, supervacaneum habeo, Hauptius in
Ind. Lectt. Berol. Hibern. 1854. p. 11 despecta et contempta
librorum memoria: pari(Neap.), Parim hoc scribere instituit:
„Q,uamvis Ida palam pastorem dicat amasse" nimirum non
montem interpretatus dici illos amores palam testatum, sed
suspicatus „molliculi alicuius poetae Alexandrini exemplum eo
valuisse, ut Venerem palam Anchisen- amasse eique inspe-
ctantibus Ifymphis et Silenis et ipso Baccho accubuisse
fing-eret Propertius". Ergo vir ycQLTixcoTaTog sic censet: et
Alexandrinorum poetarum arte et Propertii elegantia dignum
hoc esse, si Yenus deo Marti furtim, Anchisae homini palam —
mira fides — et c o r am deorum agrestiumchoroetinter
pecudes accubuisse narretur, librarios autem aut prave fecisse,
quod illam non modo mollitiem sed rerum foeditatem corre-
ctionis si non elegantissimae at probabilis certe temperamento
minuerent atque etiam tollerent, aut voci palam vere capien-
dae impares inde ad errorem " fere contrarium atque apud
Coluthum 15 nctQiv. Laur. TtdlLv admittendum proclives
fuisse omnino omnes. Nos quidem in alia omnia discedendlim
putamus. Primum enim hoc facile apparet ab eo poeta, qui
Idam montem dicit testein fuisse Anchisae ab Venere amati,
ipsum hoc negari inspectantibus dis deabusque deam
p. 179 sq. et Prop. 11.25 (III. 34.), 39: Num Amphiareae — ?) Val.
riaccus VII. 38 : „non te aequore mersum ". Silius V. 596: „nec te
optima mater". XVII. 352: ,,tu exercita. Statius Acli. I. 84: Quem
tu illic. Theb. 11. 265: tu infaustos. IV. 622: te optata. IX. 439:
te admonet. XI. 298: te inclyta (cf. Barth. I. 398. p. 137). Seneca
H. Oet. 1310: Aut te, Ossa. Pur. 1177: At tu ede. Corippus loann.
IV. 244: te exspectat (ut Reposian. Conc. Mart. et Ven. 154) III. 316.
te, Autenti. Quae nescio quo casu in Analectis omissa libuit hic reddere
Adiiciam rem sanequam notabilem. Q,ui enim adsumptum ex interpolatis
(Colot. et Vatic. sec.) esse pronomen te (te, Ida) arguit Hauptius
p. 11, eundem librum Colotianum et primum Vaticanum, in
quibus II. 2, 63 (11) est: „Mercurio qualis" ita sequi ipse (mira fides)
sustinuit, ut pro vero hoc ederet: „Mercurio talis" cf. Drak. in Sil. I.
468. p. 42. Cui quidem voci capiendae quis credat adeo impares fuisse
optimos quosque librarios , ut uno consensu consignare mallent perplexum
istud: Mercurio satis? Sed de hoc loco nos quam verissime expediemus
infra in mentione Brimus.
Caput V. 87
homini accubuisse. Qua eadem ratione Ascanii fluvii nomen
I. 20, 4, ut infra dicemus, positum est in mentione Hylae
abactis Boreae filiis a JSFymphis Hydriasin (An. Prop. IV.
p. 27 sq.) clam occulteque rapti. Quid, quod illam Hamadryadum
Silenorumque frequentiam inferre immodestum atque absurdum
fuit propterea , quod non semel Venerem accubuisse constat,
quae quidem sic in Anchisae coniugio faisse fertur, ut in
Paridis coniugio Oenone, de qua Ovidius Her. V. 13: „Saepe
greges inter requievimus arbore tecti Mixtaque cum
foliis praebuit herba torum. Saepe super stramen foenoque
iacentibus alto Defensa est humili cana pruina casa. — Retia
saepe comes maculis distincta tetendi, Saepe citos egi per iuga
longa canes". cf. v. 87. Sabin. Epist. III. 14. De qua re
dedita opera scripsimus Anal. p. 19 nondum separati a turba
consentientium. Accedit, quod qui deae et pastorem amore
complexae et inter pecudes abiectae mentione defunctus ab eadem
mala cum Nymphis Silenisque et Baccho lecta subiungit et ea
usus ratione subiungit , quae cernitur in mutato dicendi genere :
legisti, aut supervacaneam rem intuHt aut deae coniugi nimis
invidiosam. Sed haec omnia dilucidiora fiunt ea re, quae fir-
missima afierri videtur, cur quatuor disticha de Venere scripta
esse negemus, quod qui caussam his peroravit: „An quisquam
in tanto stuprorum examine quaerit, Cur haeo tam
dives?", ne per Grronovium quidem in Sen. Thyest. 523. p. 140
et Burmannumin Albinov. 339. p. 818 dubium potest esse quin intra
modum d u o b u s exemplis- Helenae et Veneris praefinitum non
constiterit. Unde primumhoc efficiturhaecantiquitusfnisse scripta:
Hoc et Hamadryadum peccavit turba sororum
Silenique senes et pater ipse chori.
In quam eandem sententiam habemus versus hymn. Hom.
Vener. 258. 263: Nvf.i(paL f.iLv S-Qixl.'ovGiv oQeoy.woL -'
T^OL di' 2si?<.rjvol xal evay.onog IdQyeLcpovvrjg Mlayovz
sv <pl16t7]Ti iiv%c^ ajtSLCov SQoivxcov, nec aliter de Nymphis
Seneca et Petronius (An. Prop. IV. p. 25), Statius Th. IV. 329.
Auspic. Epith. 37. Prop. I. 21, 11. Suet. Ifer. 43 i^^)- aut de
19a) In eo Propertii carmine y. 12.32.45 Hydriadum nomen
reparaTim.us Anal. cap. lY. p. 24 sq. , versum 32 autem: At dolor ibat
88 Caput V.
Satyris aut Silenis (Wernsd. in Him. Ecl. XY. p. 253. DaYis.
in Max. Tyr. XI. 1. p. 188) diciint ii, quos praeter alios recen-
suit Barthius in Rutil. It. I. 236. p. 79 et in Stat. Silv. II.
2, 105. 106. p. 211 et Ovidius Her. Y. 135 sq. Met. XIY.
637 sq. Stat. Silv. I. 5, 18. Anth. Lat. Y. 34, 1. p. 508. (of.
Beger. Th. Br. I. p. 133. Bachet. de Ovidii JEpist. I. p, 440 sq.)
et qui Panem Pityis, Syringis, Echus amori deditum soripserunt
(lungerm. in Long. II. 7. p. 223 Seil. Mclas. in Geopon. XI. 10.
p. 805 add. Callistr. Stat. 1. p. 146, 11 : Tldv — svaynalLGccf.isvog
rrjv ^H.%c6 et Schol. Soph. Aj. 695 ao Procop, ap. Boiss. Marin.
p. 77 cf. AeHan. Epist. Hust. p. 420.); nam quum iUudiam liqueat
falso ab Hauptio Bacchum hic afferri, parum tamen differt
Panemne*) an ipsum Silenum Natdog axoizav Pind. ap. Pau-
san, III. 25, 2, Moser. in IsTonn. p. 240 hic dici patrem
c h r i putes , quamquam ut nos posteriori nomini non dubie
faveamus facit et Ovidius East. I. 413: „Te quoque (Naides)
inextinctae, Silene, libidinis urunt. Nequitia est, quae
te non sinit esse senem", quem locum Constantius Eanensis
p. 989 scite adhibuit Met. XIV. 639: „Quid non et Satyri —
Fecere et pinu praecincti cornua Panes Silenusque suis
semper iuvenilior annis" et qui absente Baccho sacris
praeesse aut cum Pane v7VoaTQarr>yslv Silenum auctores sunt,
Philostratus Imagg. II. 17. p. 80, 21: zov Jiowoov aTtslvai
vvv — srcLVQsxpavxa to) 2sLhrp>(p xa ivpavd-a arcoQQrjTa. p. 81,
8 : xbv 2sLXrjv6v i-isd-vovzd ts %ai artT6/.isvov zrjg Bdytyrjg et
Hylas, ibat at Hydriasin" in hanc sententiam explicare visum est: „ at
bat Hylas dolor (futurus vid. Burm. in Antli. Lat. 11.122,29. p. 296
cf. Hertzb. Q,uaestt. YI. 21. p. 140), at ad Hydriades ibat". Sic euim
Virgilius Aen. X. 507 : ,, dolor atque deciis magnum re diture parenti",
quem sequutus est Ausonius Parent. X. 24: „ Et dolor atque decus con-
iugis Ausonii" et alii, quos commemoravit Savaro in Sidon. Apoll. Ep.
IV. 11. p. 262. Cf. Martial. VI. 52, 1 : „domini cura dolorque sui". !XIV.
173: „Oebalius Pboebi culpa dolorque puer". Pentad. Anth. Lat. I.
148, 4. p. 106 : „Hic amor , Mc dolor est, candida Nympha, tuus".
Inscr. Philolog. XVI. p. 556 : Tl5.Gi yuQ a}.yi]S(av idd-log d7ioi%6f.iEVos.
Stat. Th. VI. 276: „Io — iam prona dolorque parentis Spectat inocci-
duis steUatum visibus Argum ".
*) Schol. Barcell. in Hor. Carm. I. 1 , 31 ap. Usener. de Schol. Hor-
p. X.: Satyri ipsi sunt Panefici a Pane eorum principe, ubi
Caput V.
89
Lucianus Bacch. 2. 4, deniqiie qui illum, ut Tta^tTtidLOv a deo
(lulian. Caes. p. 9 , 29. 27,4. Moser. in Nonn. p. 239), ita
patrem a Satyris vocatum esse testantur Ovidius A. Am. I.
548 et Fast. III. 757, quos locos composuit Begerus Th. Br.
I. p. 20, et ipse Propertius III, 2, 29 : „Sileni patris imago
Eictilis" et Ino. Epithal. Auspic. et Aell. 41: „Ecce pater
pando recubans Silenus asello" cf. Piers. Yerisim. 11. 1. p. 143.
"N"ihi1 igitur a Propertio aptius commemorari potuit Nympharum
et Silenorum genere ad peccandum pronissimo, id ipsum
autem verbum, quod in ea re proprie dicitur*), nullius nego-
tii fuit reparare.
Sequitur, ut quartum exemplum a poeta positum eruatur,
quod cum omnes adhuc fefellit tum et Klausenium, quilN^aica
dona poma in humido solo laetissime gigni solita intelligi
voluit de Aen. et Penatt. II. p. 754. not. 1388. a, et Basilium
Zanchium, qui in carmine in Lyoinnam facto p. 1455 Kai-
cam turbam protulit: „Saltat et ad numeros J^aica turba
tuos" (vid. An. Prop. p. 21), et nos Nanica dona sic a Pro-
pertio dicta esse olim An. Prop. p. 22 sq. arbitratos, ut
Tirynthiam lunam a Statio Silv. lY, 6, 16. Gevart. in
Silv. L 3, p, 106, A. Gron. Diatr. L p. 437. Hertzb. Quaestt.
II. 4. p, 72 sq.**) In expedito autem iam est veri coniectura
consideranti hanc librorum discrepantiam : ISFaica dona. Il^aica
Panisoi corrigere fugit Usenerum. Sen. Hippol. 783: „Panas quae
Dryades montivagos petunt". Callim. fragm. 366. p. 294. Clem. Alex.
Adm. p. 39. B.: Zarv^ovq y.ui JJavag. lulian. Or. VII. p. 220. B.: sittovto
yovv aitTCi) — 2! aTVQog y.al Bay-xab y.at Ilavsg. Cic. Nat. Deor. III. 17.
*) Docuerunt h.oc Erhardus in Petron. 83. p. 352. Burm. ia Ot. Am.
II. 8, 9. p. 424. Arntz. ia Aur. Vict. Caes. V. 10. p. 327. Idem autemverhum
oblitteratum invenitur apud Claudian. Pr. Cons. Stil. II. 97: „ hostem muniri
robore mavis, Quam peccare fidem" in codd. Medic. tert. Voss. Leid. sec.
Exc. Gevart.: „ quam spectare fidem" cf. Ov. Am. III. 2,28: „ Quoque
magis spectes. tres Heins. codd. p. 474 pecces et Met. IV. 453: Deque
suis atros pectebant crinibus angues. Tbuan. Bernegg. Medic. spe-
ctabant,
**) Adde tela Typh.oea Virgil. Aen. I. 665 et Capanea tela
Stat. Th. X. 811. Herculeos serpentes. IZ. 341. Herculeas ave s
Claudian. IdyU. II. 5. Pentheum ritum Stil. II. 213. lliacam
sororem (Castoris) Stat. Silv. III. 2, 11.
90 Caput V.
diva (Burm. p. 451) id est dina, quo indioio apparet nomen
Ceurini vel Curini*) id est Cebreni librariorum levitate
cum fabulae a Propertio significatae ignarorum tum litteras d
et r permutantium ita discerptum esse, ut N^ai ceurini fieret
naice rini, inde naica dina,**') dona sive mavis: naica
rina. bina *"'*■) diva. dona. Quae vitiorum similitudo cer-
nitur apud los. Iscanum de B. Tr. VI. 885 : „ Adstrictus sociis
in funera laeta Grabinus", ubi Cebrenus, non Cebren-
nis aut Grebrennis vel Grebennis a Dresemio proponi
oportuit cf. Prop. 1. d. : diva. Steph. Byz. p. 371, 4. 5
Ke'^qiva. Kef-i Qivog. Bernh.jn Suid. II., 1. p. 191, 1. Iscano
subiungendus videtur Ovidii locus Met. XI. 763: „Aesacon
umbrosa furtim peperisse sub Ida Fertur Alexirhoe G-ranico
nata bicorni",- quae enim in codicibus extant: graoili nata,
gratili, graciali conata, ..cognata, ea ab Heinsio hoc
modo: Granico nata, de quo dubitat Heyn. in ApoU. m.
12, 5. p. 758, deinde a Burmanno sic correota: Sagari
cognata, lopgius autem seiuncta a memoria Scholiastae
II. XXIY. 497. p. 644, 10: l4Xs^iQnt]v zrjv ^^qtdvdQOv , ubi
^L^QzavdQog non rectius, quam alibi ^'^TravdQog (Wess. in
Hierocl. Synecd. p. 661. Tzschuck, in Pomp. Mel. Yol. III. 1.
p. 527 sq.) positum videtur esse, ad hanc potius formam duco
revocanda esse:
Cebrene creataf) (bicorni).
Pidem nostrae sententiae facit Laotantius ISFarr. Fab. XI. 11.
p. 868: „Alyxothoe (Alexirhoe) Cebreni amnis filia",
*) Sabin. Epist. III. 89: seu rem. cod. Voss. Stepli. Byz. p. 371,
5 KavQLVog. Ciz. Viteb. pr. Tz. in Lyc. 57 xv^qT]vog.
**) Cf. Drak. in Liv. IX. 10, 6 et Arntz. in Arator. L 255. p. 83.
***) Ut apud Lact. in Stat. Th. IL 682 Euryali cod. A. eubali.
f) Quorum vocabulorum alterum sic olim notatum: eata manifestum
est quo modo factum sit nata (Schrad. Obs. I. 6. p. 70), conata, alterius
autem depravatio quem progressuni habuerit, colligitur tum ex locis Iscani:
Gabinus. Plinii K H. V. 30, 33. p. 384 Crebenia. Arcadii p. 9, 9 y.aq-
p-ip-. codd. Steph. Byz. p. 371, 3. K e q ptjvia cf. Lob. Paralip. IIL 1, 2.
p. 192. Scbol. Bern. Lucan. 1. infra not. 19. b affer. celebri, tum ex ea
re , quod litteras li et n (gratili: gratin) frequenter inter se permutatas
esse constat, ut apud Varronem E. E. 37, 2: salieta. P. 2 sancta.
Catull. 63, 85 adhortans. Laur. Dat. adortalis et quos alias afferemus.
Caput V. 91
qui non est dubium quin ut illud Hesperies, sic ipsum
Oebrenis nomen ex Ovidii libris sumpserit cf. Met. v. 769:
„Adspicit (Aesacus) Hesperien patria Cebrenida ripa''. *)
Lactantio accedit Servius in Aen. IV. 254. p. 274: „Aesacus
— .nympha Alexirhoe editus aliam eiusdem fontis nympham
amabat", qui idem Aesaci matrem non Alexirhoen, sed Arisben
Meropis**) vel Macarei filiam***) nominat in Aen. IX. 264.
p. 520: jjArisba, Meropis vel Macarei filia, quam primum Paris
in coniugio habuit ", in quo loco ne quis eo fere instituto, quo
apud Dionem Chrys. Or. XI. p. 351, 11: Tq) UaQLdi ■/.df.ivovri
nos Epist. Crit. p. YI. IlQia(.Lidrj, Greelius TlQid 1.111) emen-
davit, !Priami nomen reficiendum putet cf. Munck. in Lact. 1. d.
p. 868, prohibet Ephorus ap. Steph. Byz. p. 119, 9: "'ErfOQog
ds MsQOTtog avrrjv y&vEaloysL ■y.ai TtQcozrjv l^le^dvdQcp tco
TIq idf.tov yaarjd-rjvaL. Mmirum quum hoc fama teneret Paridem
K"ymphae Cebrenidis amori vacavisse, non defuerunt, qui non
Oenonen solam ISFympham Cebrenidem, verum etiam Aesaci
matrem, quam ipsam Cebrenis filiam nonnuUi perhiberent, ab
eodem Paride amatam esse narrarent. De qua re nihil attulit
Muellerus in Tzetz. in Lyo. 57. p. 357. not. 5, quo loco Pria-
mum pro Cebrene apud Eudociam Yiol. p. 314. 330 memoratum
esse indicavit.
Itaque recte atque ordine nomen Cebreni videmur
restituisse: Cebrenidem autem Oenonenf) quis nescit? Quae
*) Praestat ibi scribi Asteropen Apoll. III. 12, 5 p. 107, 27:
A.'i(iay.og — eyrjfxav '.AGTSQOTtrjv ttjv Ks^Qfjvog. Tzetz. in Lyc. 224.
p. 492 : TTjV uvTov ya/iieTrjV Ms q oTirjv ttjv Xe^Qrjvog, eui ^.^tsqo-
TirjV sic reddendum esse, ut Servio in Georg. I. 138. p. 193 pro Ste-
rope reddidit Meropen Munckerus in Hygin. 192. p. 320, non perspexit
Staverus in Hyg. 1. d. cf. Munck. in Fab. 84. p. 160. add. Efcym. Magn.
p. 502, 51 Zt eQonrig Trjg "ATlavTog. Clem. Ales. Adm. p. 20 B. et Stepb.
Byz. p. 62, 15. Zonar. p. 106: ^AGTSQOTirig Trjg ^ilxearov.
**) Ut Apoltod. III. 12, 5. Scbol. H. XXIV. 497. p. 644, 9: l4Qta^r,v
TrjV MeQonog toD IleQy.oiGiov. Eust. XTI. 96. p. 894, 33. Heyn. in
Apollod. 1. d. p. 758.
***) Ut Steph. Byz. p. 119, 9 et EustatHus l.d.: d-vyaTQog Ma-
xaQog fj MeQonog.
t) Vid. Scbol. Bern. Lucan. 1. infra not. 19 b. affer. Schol. Paris. et
Vindob, 58. p. 21. Heins. in Sabin. Epist.lII. 89. p. 862. Bachet. 1. d.
92 Caput V.
Alexirlioen et Asteropen eodem patre natas nominis celebritate
long-e superavit primum ab Apolline amata et vatioinandi arte
donata (Ov. Ep, Y. 139. cf. Sabin. Epist. III. 47), deinde utram-
que fortunam, quam Paridis coniugium attulit, constantissime
experta. Quo posito fundamento placet in altero versu agnoscere
eum errorem, quo II. 18, 30: „]S^um fugere minus" in Bur-
manni codice priore cum scriptum est, inde hanc adhibere
correctionem :
l^iim minus Idaeo lusisti mala sub antro
Supposita excipiens, JS^ai Cebreni, manu?
Quarum mutationum altera, cuius auctor extitit Marklandus
ap. Burmann. p. 451. a. quamvis longe aliud sequutus, com-
probatur exemplis, quae sunt apud Heins. in Ov. Her. XL 19.
p. 148. Broukh. in elegiae, de qua quaerimus, v. 90. p. 225
et Santen. in IV. 11, 13. p. 897. Burm. in Lotich. Eleg. Y.
19, 123. p. 390; altera praeclare firmatur testimonio Lucani
IX. 972: „Adspicit — Unde puer raptus coelo: quo vertice
Xais Luserit Oenone: „ nullum est sine nomine saxum.''
In quo loco quod solito librariorum errore*) peccatum est in
Yoss. 1. Yrat. 7: luxerit, id olim Burmannus p. 684 his
tueri sustinuit: „Si luserit placet, explicandum: concubuerit
cum Paride. nam ipsa Oenone apud Ovidium Y. Ep.l2: servo
nubere Xympha tuli. TJnde possit nupserit. Sed ego
luxerim praeferrem, ut intelligat montem seu molem nati-
vam, ut Ovidius ibid. v. 61 vocat, ex qua vidit Paridem cum
Helena advenientem et in qua v. 71 ruptique sinus et
pectora planxit". Quasi vero Oenonae luctum, quem
morte finitum esse scriptorum consensus testatur, illo tempo-
ris momento circumscribi verum sit , quo illa „ implevit sacram
querulis ululatibus Iden: Illinc has lacrimas in sua saxa tulit".
Sed idem nuper pugnavit Usenerus in Mus. Bh. XIX. 1. p. 150
I. p. 403 sq. Dresem. 1. d. Mueller. in Tz. Lycoplir. 57. p. 356. not. 3
add. Bandur. Antiqq. Libr. VII. p. 861.
*) Ut V. 908: Si quis donatis lusit serpentibus infans. Vrat. 2. 5.
7. GueLf. 12 lusit. Sen. Hippol. 449: nunc luxus rape. Gron. lusus.
Flor. cursus. Martial. VIII. 32, 3 et iis locis, quos Tzschuckius in Pomp.
Mel, Vol. II. P, I. p. 603, nos in Subseciyorum capite I. p. 2 contulimus.
Caput V. 93
haec argnmentatiis : „Lucamis IX. 972: quo vertice 'N&is
Luserit Oenone. Atqui non illud tempus, quo pulcherrimi
viri coniugio frui Oreadi licuit , carminibus poetarum celebratum
invenimus, sed iUud tempus, quo repudiata Oenone Paris
Helenae complexibus illigatus fuit, atque illud, quo Paridem
mortifero vulnere affectum infelix coniux suo auxilio fraudavit.
Q,uo recte spectant duo scholia codicis Bern. 370, quorum prius
lemmatis loco scriptum habet ipsum hoc luxerit. Yerum
omnium maxime mira haec res est, quod quae vox sola potest
pro vera haberi, ea iam ab Oudendorpio ex Voss. 1. enotata ita
delituit, ut doctorum hominum intentionem et curam effugeret".
Quae aliter a doctissimo viro scripta esse vellem. Quid enim?
num par fuit nec de Yratislaviensi commemorari nec de Bur-
manno eius ipsius sententiae, quam Usenerus tuetur, auctore?
Oreadem autem nominari, quae fuit ISTais ac luctum confundi
cum atrocitate? Etiam hoc narra mihi: cum Heinsii, cui
vertice IsTais Usta sit scribere visum est, tum Oudendorpii,
qui Scholiastam ISFaidem dici Oenonen nondum Paridi nuptam
interpretatum sequutus est, auctoritas ex voluntate sensuque
subito impetu existimantis omnino improbanda atque illudenda,
circumspectione aliqua et accurata consideratione non tuenda
fuit?*) Q,uid multa? qui recte pronuntiasse sibi videtur quid
de Oenone Graeci Latinique poetae omnium maxime praedicare
soliti sint, veteres fabulas non ita recognovit, ut aut de Pro-
*) Niminim et hoc ad Tcrticis mentionem parum accommodate tradi-
derunt Mcander ap. Parthen. 4. p. 156, 5 : insidri 'EXivrjV syriuev, ri fj.EV
OivwVT] iJ.Efj.ipofj.evri Tbjv nQaj^S-Eircov tov IdlE^^avSqov sig Ka^Qrjvct,
oO-EV 7TEQ iiv yEVog, anE)^(aqr\GEV et Conon Narr. XXTTT. p. 133,22:
oXy.aSE rJEc et qui praeclare concinere videtur cum Heinsii sententia, Quin-
tus Sm. X. 270 sq. 412: Oivcovrj — ovTi fjSTU TQCorjaiv iovaa Kcoxvasv,
aXX' anavsvS-sv svt acpsT sQoia i f.i eXcxS-qo ig KsIto ^ccqv-
OTSv (xxovOcc TtaXaiov Xextqov uxoiTSca. 438: vnvcoovTog ivl fjsya-
QOiai Toxrjog Kai Sficocov nvXscovag uvaQQrj^ccau fj.EXc(d-QCov'"Exd-oosv.
458 "ixETO tT ifj^s^ccviu Si,' ovQSog, rj^i xul uXXuo NvfLCfcci IdXE^ccvc^Qoto
fiuxQov nsQi xcoxvsaxov, Tzetzesque in Lye. 61. p. 357: TSTQcofisvov tov
IdXs^avSQOV — O-SQccnsvaai, ^ovXofisvr} ^ Oivcovrj ixcoXvd-rj nuQcc tov
n UTQog avTrjg et ad fidum potius, quam atrocem Oenonae animum celebran-
dum veteres consenserunt Bachet. 1. d. I. p. 457. lo. Tz. Anteliom. 237 :
Trjv iyco ccivsco rjS' ccvt' s^o/ov uficpccyunccCco, '£lg ^Evadvrjv "AXxrjaTtv ts
xal ^AvTionsiccv Tr\v &eccvc6 te xccl Oivrovrjv xccl ^ovxQSTir]V ts.
94 Caput V.
pertio expediret aut lioc recordaretur non verticem, sed
fonteni signum mansisse singularis illius luctus. Sic enim
est apud Statium in Silvis I. 5, 21: „procul hinc et fonte
doloso Salmacis et viduae Cebrenidos arida luctu
Flumina et Herculei praedatrix cedat alumni", ubi non
Hesperien vel potius Asteropen, sed Oenonen (xrjQrjv Quint. Sm.
X. 286) dici primus docuit Heinsius in Sabin. 1. d. assensusque
est Oberlinus in Vib. Seq. Ind. Misc. v. Oenone of. p. 238.
Quae quidem flumina non temere interpreter (vid. not. 20) num
in iis fuerint, quae commemorat Euripides Iph. Aul. 1294:
^^ls^avdqov ol-/.ioat aftq^l lo lev/.bv vd^oQ, o9t y.Qrjvai
Nvf.i(pav y.sivzat c£ Apul. Met. X. p. 736. Sed revertamur ad
lusus Oenonae. Videndum enim est de iis, quae in medium attulit
AVeberus p. . 760. Et primum quidem quae in Vossiano libro
leguntur: Oenonen) in quo colle Oenone, uxor Paridis, primo
TyTais inter nymphas"*) inde, quod extat in Gruelferbytano : coUe
est, in Eerolinensi tertio: „Paridis sit prima a Ifaide
n^inpha inter alias n^nnphas rapta", intelhgitur in hanc sen-
tentiam scripta fuisse: „in quo colle Oenone uxo-r Paridis
fuit, primo ISTais'' (Idae nympha inter alias nymphas rapta"),
ut Oenone (Voss.) primo jCsTais inter Ifymphas, deinde Paridis
coniux in illo colle fuisse vel (Berol.) prima ]S^ais, Idae
nympha, inter alias rapta" sive mavis: „prima a Paride
inter alias nymphas rapta fuisse dicatur"; qaae autem in
Lipsiensi sec. leguntur: Luserit) ludum simulans se prae-
cipitavit, cum rapta esset a Paride", quum. hoc comminisci:
luxerit) luctum simulans se praecipitavit, cum rapta esset
a Paride Helena" ipso fabularum consensu vetemur, aut
hanc recipiunt interpretationem : ludum simulans se prae-
cipitavit**) quum a Paride rapta esset" id est amore Pari-
dis correpta esset***), aut grammatici sunt iis abusi, quae
*) Oenone nxor Paridis, quae primo Nais Mmpha fuit" Oud.
p. 756.
**) In amorem, ut Plaut. Trinumm. II. 1, 30. Oudend. in Apul.
Met. VIII. p. 509 sq. lacobs. in Theocr. III. 42. p. 120 Kiessl.
■ ***) Cf. Callimach. Ep. 31, 5. Burm. Anth. Lat. II. p. 493 — nam
illud rapta in corrupta verti vetat Berolinensia liber.
Caput V. 95
de Oenonae exitu prodidit Lycophron 57 ^^^) vel iis, qnae de
Aesaco, Cebrenidis JSTympliae Alexirhoae iilio eodemque Cebre-
nidis Asteropes, ut supra dixinius, amatore atque eadem,
19 b) Quem unum testem cledit Baclietus 1. d. p. 457 cf. Dederich. Obss.
in Dict. Cret. IV. 21. p. 408 add. Is. Tzetzes p. 358 sive Eudoc. Viol.
p. 314. 329: savTTjv (JvvavcuQsT — y.arcc tovSs tov ^dvy.ofpoovK y.uTu-
itsGovact rou TtvQyov et lo. Tzetz. Posth.om. 597: S^ccve - cog yivy.6ipQ(ov,
imo nvqyov idemque in Anteb. p. 14 ScMr. : x«r« d'k yIvy.6(pQovcc cctto
Tov nvQyov nsciuucici cU. Scliol. Bern. Lucan. 1. d. : saxo se praeci-
pitavit. Similem exitum quaerentem Phaedram Seneca facit Hipp. 260:
„An missa praeceps arce Palladia cadam.^" Sed operae pretium est in
medium afferre , quae ex codice Bernensi 370 enotata litteris et humanis-
sime et doctissime seriptis mecum communicavit Usenerus iamiam Scbo-
liorum Lucani recognitione non vulgarem laudem meriturus. Q,ui haec
consignavit: „luxerit endne ab hac Paris dilectus est: qui cum a Phi-
loctete (cod. qui cvia filioctete lineola, quae litterae u imposita est,
erasa) occisus esset aeceptum vulnus . herbis quibusdam animaverat rursus-
que eum passa est mori , cum iUe receptb spiritu nominaret Helenam cum
suspirio (cod. cu suspiria)." Eem ad Oenonae existimationem maxime
insignem, cum Parthenii et Cononis narratione discrepantem ex Alexan-
drini cuiusdam scriptoris elegia sumptam esse praeclare suspicatur TJse-
nerus: ipse an CalKmachum potius quam Philetam vel Hermesianactem
auctorem dicam, dubito cf. fr. 219. p. 263: Ted-vcdrjv -y ot ^y.slvov ano-
nvsvGavTCi nvd-oitxtjv (Conon. I. d. p. 133, 28: rriv dk fxi^nio nenvGfis-
vriv TrjV TsXsvTrjv fxsTafxsXog ofiwg dsivog slx^- Parthen. p. 156, 16:
ud-vfir}Gag 6 ^AXf^av^Qog i§snvsvGsv). lUud quidem non temere videor
aflSrmare ex eiusdem poetae carmine [nsQl tcSv iv liaici noraatSv}) mana-
visse, quod de Cebrenidis fluminibus luetu aridis prodidit Sta-
tius. Sed alterum scholion subiectimi esse TJsenenis addit hocce: „luserit
Oenone nympha Cebrenis (cod. nl f acelebrif luminis) filia Paridi
quondara nupta, cum ille Helenam rapuisset, diu flevit et irata (cod.
rapui fet diu. Fleuit irata) occulte fiUum suum mittit ad Graecoa
(cod. grecos) dicens Ilium capi non posse nisi PaUadium fuisset ereptum.
quae tamen cum Paris esset occisus, saxo se (cod. saxo {|| | se) prae-
eipitavit. " Quae satis congruunt cum Tzetza in Lyc. 57. p. 357 et Eudocia
Viol, p. 314. 330: ov KoQvd-ov — Sta Toiig Trjg "EXsvrjg yd/uovg snsig-
dxTovg dyQicoS- slGa snefx^lj sv riyria 6 fisv ov r oZg "EXlrjG i rov
inl TQoCav nlov et SchoUastae Paris. p. 21: tov 6Sr]y6v tc3v 'JEXXi^vcav
xaTa Trjg itaTQidog. Vind.: firjvvTrjV xtd nQoSoTr^v rrjg naTQiSog. De
PaUadio autem aUter Conon Narr. XXXTV. p. 139, 1 et Servius in Aen.
II. 166. p. 133: Helenus apud Arisbam captus a Graecis est et indi-
cavit coactus fata Troiana: in quibus etiam de palladio dixit.
— Alii dicunt Helenum non captum, sed dolore, quod post mortem Pari-
96 Oaput V.
qua Oenone inclaruit, arte noto *) retulit Servius in Aen. Y.
128. p. 325, quem neglexit Bodius E^ott. Cr. in Myth. p. 103:
Esacus (codd. Eserius, Eserus, Eseris) Priami filius
fuit: hic se praecipita vit de muro nec periit et cum hoc
saepius faceret, deorum miseratione in avem conversus
est, quae ad imitationem praecipitandi quasi idem facit saepe
mergendo" et Mythogr. II. 176. p. 134, 33: „Aesacus
(Hesurus Mai.) filius Priami fuit. Hic se praecipitavit e
muro nec periit. Et quum saepius hoc faceret, deornm
miseratione in avem versus est, quae imitatione pristina
adhuc idem facit". Sed liberum de re ancipiti unicuique esto
iudicium, quamquam leviorem illorum Scholiastarum fidem etiam
ea res facit, quod quae in Vratislaviensi tertio adscripta sunt:
sine nomine) quodlibet erat famosum vel nullum erat, in
quo non fuisset a Paride scriptum'' et sculptum
nomen amicae", temere addita sunt — hquet enim a Lucano
hoc dici : montium, qui illic erant, nuUi suam fabulam defuisse — ;
illud quidem certum est atque evidens Scholiastarum verba
spectare ad Oenonae lusum et amores, non luctum. Erg^o
quemadmodum MaiQag y^OQog, ^Hovg %OQOi vocabantur (Sieb.
in Paus. VHI. 8, 1. p, 224) et /Jibg Ttiaaoi (Cratin. Archil.
IV.) , ita in Troiano agro praeter aHa loca fabulis incly ta, quae
recensuimus not. 20, is locus visebatur, in quo Ifais Oenone
luserat. Quem Idae locum verticem dicit Lucanus, saxa
Oenonae Ovidius, Propertius Idaeum antrum, de quo reete
statuisse video Lennepium quamvis Lucani immemorem. Q,ui-
in Ov. Her. V. 74. p. 192: sua, saxa, inquit, vocat, quae
Idaeum antrum Propertius II. 23, 95: Cum quibus
Idaeo legisti poma sub antro Subposita excipiens, l*fai,
caduca manu, ubi quin Oenone significetur equidem minime
dubito." Denique idem statuisse videtur Titus Stroza Eleg.
dis Helena iudicio Priami non sibi, sed Deiphobo esset adiudicata, in
Idam montem fugisse atque exinde monente Calcliante productum dePal-
ladio pro odio prodidisse." Nimirum hoc quoque nonnulli utroque
Paridis coniugio confuso tradiderunt Helenae i^ Idls^civSQov Ko q v Sov
7] "EXsvov filium fuisse Aneed. Par. III. p. 437, 18.
*) Munck. in Hygin. 91. p. 171 sq. Euphor. fragm. 150. p. 152.
Schol. Paris. Lycophr. 224. p. 60 AYaaxog — fxaVTig.
Caput V. 97
p. 993: „Q,ualis apud Xanthum nemorosa sedit in Ida
Oenone socias inter Hamadryadas".
Quibus ita deliberatis hoe amplius censeo in vitio esse
nomen Idae v. 91. Cuius nominis bis positi et interiecta
Hamadryadum Silenorumque mentione positi : „Q,uamvis Ida =
pastorem dicat amasse Atque inter pecudes accubuisse deam.
Hoc et.Hamadryadum peccavit turba sororum Silenique senes — .
lifum minus Idaeo lusisti poma sub antro Supposita excipiens,
ISFai Cebreni, manu?'' excusatio est nuUa. Unde profeci ad
suspicandum ut ab Homero et Hesiodo atque Agathia aliisque
Idam,2°) ab Virgilio et Silio XV. 59 Simoentem flu-.
vium (Simoentiam rupem Pontan. Philipp. ad Paust. Ep.
p; 377), a Quinto Smyrnaeo urbem : Dardanum (Anal.
p. 19), ita a Propertio CalHmachi, puto, sire 2vvaycoy7]v rcov
Ttofafxiov (fr. p. 223) sive aliud carmen sequuto Heptaporum
fluvium ilHus amoris testem- narratum fuisse hoc modo:
Quamvis Heptaporus pastorem dicat amasse,
quo modo scriptum legimus I. 20, 4: Crudelis Minyis dixe-
rit Ascanius (de quo Gronovium etiam in Sen. H. Oet. 460
explicasse fugit Burmannum Prop. p. 1 83). Facile autem intel-
ligitur vulgatiora nomina Idae montis etParidis pastoris
20) Cerd. in Virg. Aeii. I. 622. p. 114. B. Anal. Prop. p. 19. add.
Scliol. lo. Tzetz. ad Es. in II. p. 151, 12 : tv tTj "iSrj /LuysTaa. lo. Dia-
con. AUeg. in Hes. p. 606, 33: "'l&rjg iv VTTCOQSicag. Quae apud Aelia-
num N. 'A. YIII. 11. p. 187, 2 in' codd. Med. Mon. leguntur: y.al ^ov-
y.oXiZv fiav avTov iv Trj "Oaarj' iprjaCv , cog £Sr]asv rrj ^'Idrj tov ^yxiar^v
{sSsias Trj Aug. sSrjas Par. 3. sv zij Vat. Par. 2)j ea alii aliter cor-
rexerunt: wV tiots iv Ty "iSij Gessn. cog iv niSrjsaarj tj) Gron. o)g
ixsl iv Buttm. cbg sti, y.al iv Stackhous. cog "O f-i tj q o g Eeisk. cog iv
TT/ lac. Equidem duMto, an praestabiHor sit haec scribendi ratio : "iStjg
iv Ttj vXy Tov ^A)(^yiariv, ut apud Mythographum est I. 184. p. 56, 11:
in Idae silva (Lact. Stat. Theb. I. 278 cod. Mon. in Ida silva = Myth.
II. 198. p. 139, 32. III. 15, 11. p. 256, 2?.. Dar. Phryg. VII. p. 153, 1).
Lucian. D. D. XX. 1 : vs^sc Ss Trjg "iSrjg iv rcp raQyaqco. Cf. Koen. Greg.
Cor. p. 474 ac "Wernick. Tryphiod. 324. p'. 293 sq. Alc. Mess. Anth. Pal.
VL218, 2 "I3r]g. Pal. vXrig cf. Qu. Critt. de Anth. Gr. nostr. p.ll.
Ov. Ib. 195: ab Ida. Berol. ab hibla. Nonn. II. 701. p. 82: Koov^av-
TiSog vXrjg, ubi Theb. Parad. p. 384 cf. Qu. 1. d. scripsimus "iSrj? imme-
mores XIV. 253. p. 400. XVL 212. p. 450.
Sinis. 7
98 Caput V.
(Anal. p. 18. Attii fr. Teleph. 1. p. 183: postorque Ilius.
Hor. Carm. I. 15, 1. Prop. II. 2, 66. Sil. VII. 437. 465:
Phrygis — fastus pastoris et Idam. Yal. Elacc. I. 549,
Sid. Apoll.IX.114. XI. 80. Apul. Met.X. p.736: „Paridis Phry-
gii pastoris") nocuisse Heptapori (ydaparim cod. Hamb.)
vocabulo a paucis memorati idque eo magis, quod et epta-
porus exarari soleret et litterae d et t frequentissime permisce-
rentur. ^^) Ac praeclare nostrae sententiae suffragatur Plinii
exemplum l^r. H. XXXYI. 14, 23: h e p t a plionon. Eicc. ita-
phonon. TJt ad persuasionem apposite docuisse videamur a
vero descitum esse his, deinceps gradibus: eptaporuS;, ita-
porus, idapaY, ydaparim, ida parim (pastorem).
Heptapori autem, a quo Musam Heptaporen nominasse
videtur Epicharmus ap. Schol. Hes. Opp. p. 25, 21 et Cram.
An. Ox. lY. p. 425, 4 cf. Eudoc. Yiol. p. 294: "^gcotcovv,
'^ETtzaitOQV^v — vmI '^Fodiav, mentionem fecerunt Homerus
II. Xn. 19. Hesiodus Th. 341 et SchoL v. 338. p. 505, 9.
ISronnusIII. 186: ^aqdavog — /^ aQdavirjv svTtvQyov STTcovvf-iov
21) Quarum rerum alteram demonstrare licet liis cxemplis: Plin. 1. d.
Bamb. eptaplionon. Eicc. itaphonon (cf. Aelian. 1. not. 20 d. "'iSi^g.
£ (?7]S. Dion. Perieg. 819. '/J«/'w. Sant. i) i^ t co). Macrob. Somn. I. 6, 45.
p. 46 Bamb. Fris. Salisb. Ebedd. eptas et 46. p. 52 Fris. Eebd. Berol.
eptadi. Lact. Stat. Theb. III. 198. Monacc. eptaphyle et39 epta-
pilos. Martial. III. 81, 1. Put. Voss. Gud. exaphoris. IV. 51, 2. Thuan.
Voss. exaphoro. IX. 59, 9. Pal. exaclinon. VI. 65, 1, Thuan. Put. Voss.
exametris, quod praeteriit Corssenius App. Litt. Lat. I. p. 52. Isidor.
XIX. 1, 23. p. 584. Guelph. 1. exaremos id est hexeres. XVI. 12, 5.
p. 504 e X e contalibus id est h e x e contalithos. Alterius autem rei, quam
significaTimus Lexid. V. p. 15 sq., documento sunt Claud. R. Pros. III. 140.
Idam. Mediol. Aetham. Leid. Vat. Barthol. Aethnam cf. v. 86. Aet-
nae. Pulm. Idae. Liv. XXXVI. 25, 3: „regionem Oetae spectat. "
Meadd. Lovr. e de spectat. Cul. 110 Cadmeis. Colb. Cathmeis. Prop. I.
10, 16 tardas. jSTeap. tartas. IV. 5, 40 putet. Ment. pudet et alibi,
ut infra VII. 3 dieetur , E d o nis : 1 1 onis, Calj d o niae : Cli t o riae, gra t a :
cruda, utMartial. VII. 1, 1 crudum. Wolfenb. scutum. Ov. Ib. 354 Talai.
Sarran. Danai et Eem. Am. 570: littora foeda. Heins. foeta, de qua
niutatione infra VI. 3. not. 30 plura afferentur. Martial. II. 17, 3 sutor.
Voss. sudor. Paneg. ad Pis. 44: tu r.apis omnem. codd. dura. Virg.
Aen. X. 449 : lau d a bor. Bigot. lae t a bor et quos locos congessimus
Quaest. de Tanusio IV. p. 28. Unde corrigenda est sententia Hertzbergii
L 8, 21. p. 31.
Caput V. 99
aOTv xciQoc^ag ^ldalrjv aQOTrJQL diayQaif.iag y.ovLv oXv.cp Kal qoov
"^TttaitoQOLO Tticov %al Qev(.iaTa '^Prjaov. Strab. XIII.
p. 602 sq. : "E^rccaTCOQOg ds — STtTCcyug dial^aivofievog — sttI
Melaivag xiofnjv IovGl (Eust. II. XK 20. p. 889 , 62 6 v.al
nolvTtOQog) et XII. p. 554. Plinius S". H. V. 30: „ceteri
Homero celebrati Ehesus , Heptaporus, Caresus, E,hodius
vestigia non habent" (de qua quidem re alios dissentire dixi-
mus Theb. Parad, p. 173.). Ex quibus locis de Heptapori flu-
vii cursu existimanti praesertim contentione Quinti Smyrnaei
{YIII. 97. Anal. 1. d.) et H"onni facta, quum Dardanum urbem
Aeneae paruisse auctores certos habeamus Strabonem XIII.
p. 592, de quo Eustathius U. II. 819. p. 353, 3: Uysi otl
TcaQCOQELa TQolag VTto %ov .Alveiav, S^v /JaQdavlrjv sv.aXovv,
et Dionysium Hal. I 46. 47. Heyn. Exc. XVII. ad Aen. 11.
p. 435, verisimile videtur esse quosdam poetas ita statuisse,
ut apud Heptaporum fluvium Yenerem narrarent Anchisae
coniugio Aeneam enixam esse v. Lact. Stat. Theb. I. 575 :
„morem habent poetae, ut ex diis genitos super fluminum
ripas memorent esse conceptos." Serv. Aen. I. 617. p. 97 =
Myth. I. 217. p. 68, 10. II. 195. p. 139, 3: „Aeneas circa
Simoin fluvium natus est. Deae enim vel K^ymphae enitun-
tur circa fluvios vel nemora. " Barth. Claud. lY. Hon.
128. p. 586. Theb. Parad. p. 217. Stat. Theb. IX. 322:
„ Crenaeus — cui virides cunabula ripae " cf. Wess. Diod. III.
p. 238, 56 et Herod. II. 170. p. 299. Spanh. Callim. Del. 41.
p. 357. Tltrum autem seni Yenus nupserit Anchisae an iuveni,
in diversum trahunt scriptores. JSTamque Acusilaus ap. Schol.
H. XX. 307. p. 562, 28 (Sturz. fr. 28. p. 221) et Arsen. Yiol.
p. 134 = Hist. Xn. 34. p. 6, 4 Leutsch.: xQrjaf.iov sf,mea6vTog,
OTL TTJg IlQiaiiudcdv aQxrjg y.aTalvd-eiaijg ol cmo ^AyyJaov
Tqcocov §aaL).evaovaLv, '.Ayyjarj yal 7taQ7]yf.iay6TL avvrjl^e.
Aliter dicunt ii, quos sequutus est Servius Aen. II. 649. p. 167
el Myth. IL 195. p. 139, 9: Anchises gloriatus dicitur de
concubitu Yeneris; quod quum lovi Yenus questa esset, eme-
ruit, ut in Anchisen fulmina mitterentur; sed Yenus eum cum
falmine posse vidisset interimi, miserata iuvenem in aliam
partem detorsit; Anchises tamen afflatus igne coelesti semper
debilis vixit" et Hyginus, qui quo capite recenset eos, qui
100 Caput V.
formosissimi fuerunt, 270, lasioni subiungit Cinyram et
Anchisen cf. Philostr. Ep. 39. p. 19 et Eoiss. p. 110, Tlfonnus
XV. 210. p. 424: "'Ixelog L^yp^/o'^ QodosLdsi, tov Trore
KvTtqiQ, — sv6(.i£VEv OQ8aaiv6(.uov aTija zavqiov (quae referunt
Theocriti versum XX. ;?5: Kvjtqig — 0QvyLOig ev6(.isvaev ev
toQeaLv). Ilymn. Hom. Yen. 55: Bovy.oleeaY.ev ^ovg def.iag
ddavaTOiaiv eoLXiog. Schol. II. XI. 5. p. 300, 43: oXrj
Tj TQoia yialtov avdQcov, ravvf.i^3ovg,^^yxLaov cf. Dio Chrys.
XXXm. p. 458 , 21 : '/.al avd-Qconoi ■/.alXiaTOL TtaQ avTolg
eylyvovTO.
Superest, ut de versu 89 (33) pauca dicamus. ^N^amque
nuper Kindscherus Mus. !Rhen, XVII. 2. p. 225. Hauptii invento,
quod praeclarum esse dixit, ita abusus est, ut hoc commen-
tum auderet inferre: „Ipsa Venus furtim est corrupta libi-
dine Martis." Qui quum „languidum et ad argumentandum
inutile" esse ait id, quod in codice Neapolitano legitur: fer-
tur, non modo allatis locis Homeri Od. VIII. 269 et Ovidii
Met. IV. 174, quo nimirum hoc constaret „adulteros imprimis
latere studere" (Dorv. Char. p. 231), omissis versibus eiusdem
Homeri 325 et Ovidii 189 nec contentione iUius sententiae:
„quis tanto stuprorum examine quaerit" cum verbis
nescio quam belle positis: „furtim eorrupta libidine Mar-
tis" facta ac comprobata secum ipse pugnat, verum etiam
arguit se latinae consuetudinis parum gnarum. Quam ne olim
quidem defuerunt , qui parum compertam haberent : haec enim
Servius Aen. IX. 82. p. 511: „sane quidam fertur reprehen-
dunt, quod dicendo auctoritatem rei detraxerit." Aliud
docent Ovidius Her. VII. 58: Perfidiae poenas exigit ille locus:
„Praecipue quum laesus Amor, quia mater Amoris ]S[uda
Cytheriacis edita fertur aquis." Statius Theb. IX. 435:
„Ille ego clamatus sacris ululatibus amnis, Q,ui molles thyr-
sos Baccheaque cornua puro Fonte lavare feror" (cf. IV. 53:
Saevus honos fluvio: „Stygias lustrare severis Eumenidas
perhibetur aquis "). Tibullus II. 1, 39: IUi compositis pri-
mum docuere tigillis Exiguam viridi fronde operire casam:
Illi etiam tauros primum docuisse feruntur." IV. 1, 48s
Claudianus IV. Hon. 374. B. Get. 6: „Tiphys Incolumem tenui
damno servasse carinam Fertur. — stupuere superbae Arte viri
Caput V. • 101
domitae Symplegades et — ciinctis faciles iam puppibus hae-
rent." Euf. II. Praef 17. Horatias Carm. I. 16; 13. III. 5, 41.
Propertius III. 12, 15: „Q,uaIis Amazonidum — Thermodon-
tiacis turma lavatur aquis. Qualis et Eurotae Pollux et Castor
arenis — Inter quos Helene nudis capere arma papillis Fer-
tur" et II. 2, 63, de quo loco infra dicetur, alii, quos com-
memoravit vir maximae curae et singularis subtilitatis Marklan-
dus Stat. Silv. V. 1, 33. p. 343, qui „primus observasse poeticam
hanc elegantiam^' sibi visus hoc tamen non addidit ferri idem
esse atque ab omnibus praedicari sive communi fama
celebrari cf Orell. Hor. Carm. I. 7, 23. p. 55. Bos. Exerc.
Philol. p. 81 sq. Hac autem re patefacta licet, quod licere
et Hertzbergius p. 218 et ipse Hauptius negavit „memorabilem
l^eap. discrepantiam fertur pro quamvis'^ iam Lachmanno
probatam in ordinem recipere-:
Ipsa Venus fertur corrupta libidine Martis;
. Nec minus in coelo semper honesta fuit,
Quamvis Heptaporus pastorem dicat amasse
Atque inter pecudes accubuisse deam.
Quibus „apte quadrare Euripidis illa Hipp. 456: „cclV of.uog
iv ovqavw Naiovoi '/.ov q)Svyovacv ey.nodcov -d-eovg" adnotavit
Valckenarius v. 451. p. 216. a, ante Valckenarium , id quod
ipsum Burmannum fugit p. 450, Scaliger in Prop. p. 478.
3.
Libet iam LVCANI locum IX. 970 sq., quo planius coar-
g-uamus Scholiastae Vratisl. errorem supra p. 96 patefactum,
paucis enarrare. Visebantur enim in Troiano agro praeter
Anchisae latentes thalamos (de quibus modo 2 explica-
vimus) Hesiones scopuli (v. 970, quem^locum omisit Sta-
verus Feriarum cap. XII. p. 808), deinde Ganymedis aQ7ta-
yia (Burm. Virg. Aen. I. 28. p. 21, qui neglexit Lucani v. 972),
tum is locus, in quo Oenone l^ais lusisse ferebatur (cui
famae Propertium et Lucanum assensos esse p. 92 sq. com-
probavimus), eiusdemque Ifymphae et Paridis sepulcrum com-
■mune contestatum a Strabone, quo loco indicavit Dresemius in
loseph. Isc. VL 885. p. 164, XIIL p. 596: iiiiQi Ks^Q7]viag'
zcccpov ts yccQ ^Is^cxvSqov dsr/.vva-d-al cpVjGiv (z/ri/ii^Toiog) amod-i
102 • Caput V.
zca OlvcovrjQ cf. Quint. Sm. X, 362. 458 sq. 486: rtEql de
oq)LOL afj/iia ^Eoav(.isvcog Tsv^avvo' S-saav d' cxQa doLco vtceq-
-d-ev 2v7]Xag, acTtSQ saat TeTQaf.if.ievaL aXlvdLg alhj.
Imprimis autem inclaruit Alexandrea^ ubi Paris iudex
sederat: sic enim vocat Stephanus Byz. p. 72, 1, quem testem
dant Bodaeus in Theophr. H. Pl, III. p. 253. Meursius Lycophr.
93. p. 1181. Erhardus Petron. 138. p. 849. Munckerus Hyg.
92. p. 174. not. 1. Drakenborchius Sil. VII. 447. p. 372: eOTi
ytal TOTtog sv Trj ^'Idt] Tf] TQcoLxfj ^^le^cxvdQeLa , sv cp cpaoi
Tov IlaQLV diay.QlvaL Tag -dsag, chg TLf.ioad-evr]g , praeter Ste-
phanum Strabo XIII. p. 470: OQOg, o KalovoLV ^^le^ccvdQeLav,
07TOV Tag d-eag xQLd-rjvaL cpaalv vtco tov IIccQLdog et Eusta-
thius II. XIV. 292. p. 986, 56, quos non praeterierunt Hem-
sterhusius in Lucian. D. D. 20, 1. p. 302, Yol, II. et Tzschuckius
Mel. Yol. III. 1. p. 540. A Lucano autem recte vocari antrum,
de quo dubitavit Burmannus p. 684: „suspecta potest esse
vox antro, quia luce deas coeloque Paris spectavit
aperto teste Ovidio Art. I. 247 et aliis", et Diodorus docet
XYIL p. 165, 43, quo usus est Staverus Eer. XY. p. 811:
avTQOv -d-eoTtQevteg , sv cp cpaal yiQid-rjvaL Tag deag vrc '^Xe-
^civSqov et alii, de quibus parum quaesivit Begerus Thes.
Brand. I. p. 44, diligentissime commentatus est Hemsterhusius
1. d. p, 301 sq. laudatus. Wesselingio Diod. 1. d. Quamquam
ne hic quidem omnia exsequutus est. I*fam nec Lucani looum
attuHt aut Propertium II. 2, 65: „Cedite iam, Divae, quas
pastor viderat olini Idaeis tunicam ponere verticibus",
quorum alteri adhibere operae pretium est nummum Antonini
Pii descriptum a Smidsio in Scena Troica XXY. et Draken-
borchio 1. d. , alteri marmor antiquum ab eodem Drakenborchio
propositum, et nuUam rationem habuit Demetrii Scepsii ap.
Schol. H. XX. 3. p. 530, 5 (quem locum qui commemoravit,
non recte indicavit Tzschuckius 1. d, p. 541): sOtl ds ovTog
(6 ■9-Qcoaf.idg) sv ^llioj, OTadlcov TtsvTe ttjv TteQLfieTQOv (.leTa^v
^LfiovvTog Tov TCOTafLOv xal Trjg ^lXiscov '/.aXovfLSvrjg xcof.tr]g,
OTtov Y.al al d-eai '/.QLd-rjvat doy.ovGi TceQL y.aX-
Xovg. "OvoficxCeTaL de KaXXcxoXcovr], enel tcov tceql^
TOTtcov STtLOijfiOTaTog eOTLv, cuius clivi amoenitas fontium peren-
nitate et pratorum viriditate (■d-eolg de avrr^v avaTid^r]OLV
Caput V. 103
cog Tvltj^ovoav h^aai xal Xsi.i.iwGi Schol. 1. d. 53. p. 532^ 20)
similliina fuit ei loco, in quo Paridem liabitasse scripserunt
Euripides Iph. A. 1294 et Apuleius Met. X. p. 736. Ut in
mentione iudicantis Paridis sic vallem, antrum, yer-
ticem aiFerri videamus, ut in ludentis Oenonae mentione
antrum et verticem id est secretam Idae rupem, ut
apud Claudianum est (-cf. Heins. in Eutrop. II. 279. p. 333.
Prop. 1.2,11: „in solis — arbutus antris"). Reliqui
memorant Idaea nemora Sen. Ag. 73'0. silvas Sil. YIL
464. nemorosas valles Idae Burm. Anth. Lat. I. 147.
p. 103. ^lddiov '/.evdjLCova, vdrcog, XeTtag Hemst. 1. d. p. 301,
ip-sam Idam, ut Schol. II. IIL 325. p. 112, 34 et XYL 341.
p. 423, 32. Bachet. L p. 408 sq. Bhoetamldam Sidonius XL 80.
Postremo in eorum locorum, quos non sine nomine
fuisse ait Lucanus versu 937, numerum adscribere licet Pari-
dis incunabula Mandram sive Amandram vel Amandrum;
illud enim placuit Wesselingio Hierocl. Synecd. p. 664 freto
cum aliis scriptoribus , qui aliquot locis „a caulis boiim atque
ovium nomen haesisse" docent, tum Cedreno: elg dygdv Mav-
dQcp {MavdQoj Bernh. in Suid. I. infra affer.), hoc et Yindingio
in Dict. Cret. I. 7. p. 42 et L. Dindorfio, qui comparatione
Malal. II. p. 36, 14 ■/.lof.irjv (rrjg ^v/.aovias) X&yo{.dvr]v^^f.idv-
dqav et Chron. Pasch. p. 71 , 9 facta in Malal. Y. p. 72 , 7 et
Steph. Thes. I. 2. p. 21. C. auctoritatem sequendam duxit Mala-
lae 1. d.: nQLaf.iog evd-sfog /.isrcovojiiaasv avxov ^^XeE.avdQ0v
xal eitsfiipsv avzov sv dyQCrj 6v6{.LaTL .Afidv 6 qcc yuXaxro-
tQoq^^aat naQci ysiqnovcji tlvI et Tzetzae AUeg-. in Matrang-ae
Anecd. I. p. 8, 232: ycoQiov ^'^{.lavdQOv KaXov/.isvov Trjv
ytXrjOiv , vvv 'A.aXsixai ILdQiov omissis et Anecd. Par. II.
p. 387, 31: HsQasvg — sXd-chv sig "'AuavdQav et p. 197,
20: sv dyQO) Tivl ovoi-LazL ^^{LdvdQCi) yaXa/.voTQOcpslad-ca,
Suidaque II. 2. p. 123, 2 (quem aliud sequuti cum Malala et Ce-
dreno contenderunt Daceria in Dar. Phryg. 7. p. 153. not. 36 et
Hemsterhusius 1. d. p. 303) : IldQLOV — s/slae yaQ s'tcs{.lU)sv avzbv
TlQLd{Log 6 TtavrjQ vQscpsad-af vo TtQiv ds s/.aXslvo ^^{iccv-
dQa 6 voTtog et Manasse, quem attulit Dresemius in loseph.
Isc. III. 156. p. 66. Ut^-Amandra vocabulum videatur non
eo errore scriptum esse, quo invenimus ^.ArtSLQsala in Eudoc.
104 Caput V.
Yiol. p. 220 pro Ilsiosaia Spitzn. de indice Argon. p. 8 , lAi.iv-
vAXaiQ pro lMvy.dh] apud Scholiastani Aristid. p. 476. Fromm.
aliaque, quae exprompserimt Dobreus Adv. ad Antiph. de
Herod. nece p. IV. Dobs. et Frommelius 1. d. p. 246, sed ei
generi nominum adscribendum , de quo sunt quae perstrinxi-
mus Theb. Parad. p. 473 a, Jqvdg et "^dqvdg, '^Pvip et ^'^qviI.i,
'^Pvu)] et ^Aqvnr] Cram. Ox. II. p. 98, 4. 116, 25 conf. Kida-
)drj et ^^y.Ldakirj , IIsiQrjvrj aTvb ^^TCSiQrfvoc, XLVoq, Kaqiyov
et ^x/MQiyov , nisi fallit Lennepius Animadv. ad Ooluth. I. 10.
p. 47 a Meinekio Steph. Byz. p. 60, 8 neglectus et quae in
medium attulit Meinekius Del. Anth. Gr. p. 110, KlqLg et
^'^yj^ig, Ilaiabg et ^'udrtaiaog, Ta^vQiov et ^.xa^vQiov, ^Ttlrj-
dova et ^ajtXrjdova , quamquam hoc, quod in postremo loco
positum est, ut simile nomini ^zsQonrj, ^^aTSQonri supra
p. 91 allato, ita dissimile reliquis esse dicet is, qui sequitur
Piersonum in Moer. p. 35.
4
Yerum iis, quae de Troianorum rebus supersunt dicenda,
in Emendationes Propertianas dilatis iuYat consectari, quae
materiae supra lY. 1 tractari coeptae sunt adiunctiora. Exor-
diamur autem a LAOTANTIO in Stat. Theb. II. 436 loco
hocce :
Tantalus lovis et Plotidis l^ymphae filius.
Quocum congruere Scholiastas testis est Barthius p. 508: „Tan-
talus, Pelopis pater, filius lovis et Plotidis JSTymfae, ut
scribunt iidem nostri cum Lutatio suo. Mater tamen Tantali
aliter aliis vocatur, ut Pluto Hygino 155." Lactantii locum
neglexerunt Bachetus Ov. Ep. II. p. 327 sqq. Burmannus-
que Met. YL 172. p. 397 ac Naekius Yal. Cat. Ecl. p. 181,
postremo Theissius nova quaedam de proverbio Tavrdlov
tdXavxa commentus Progr. Ciz. 1864 p. 7; qui non neglexit
Munckerus Hyg. 82. p. 158 cf. in Anton. Lib. 36. p. 159 nec
matrem Tantali Pluto etiam a Pausania 11. 22, 4 et H^onno
L 145. p. 16. YIL 119. p. 208. XLYm. 742. p. 1290. Pho-
tioque Bibl. p. 570, 23 Hoesch., quibus iam adiicio lo. Tzetzam
Ex. II. p. 68, 22, dici addidit et Lactantio hoc reddendum
esse: „Plutonis nymphae" perperam censuit. l^eque enim
Caput V. 105
dubium est, quin apud Lactautiuin et Barth. Scholiastas illud
vitium insederit, quo Plotam afferri videmus cum ab aliis tum
a l^onni interprete p. 17, Berkelio in Anton. Lib. 1. d. iSFatale
Com. YL 18. p. 633: „ hunc Eusebius lovis et liirymphae Plo-
tae filiimi narravit in secundo Evangelicae Praeparationis, cum
tamen loannes Diaconus et Didymus lovis et Plutus ISTym-
phae filium fuisse arbitrentur /' a Burmanno autein hocponi
I d. : „Nonnus HXiorovg filium facit." Plutidis igitur nomen
hic oHm scriptum fuisse affirmo:
Tantalus lovis et Plutidis !N"ymphae filius.
Q.uod nomen contestatum esse doceo duobus locis Becogn.
S. Clem. X. 21. p. 318 A. T. IL Galland.: „Taygeten (lupiter
vitiat), Electram, Maiam, Plutiden (scrib. Plutidem), Atlan-
tis filias, ex quibus genuit — ex Maia Mercurium, ex Plu-
tide Tantalum." 23. p. 318. B: „Pluten (scrib. Plutidem)
Atlantis filii sui adulterat filiam , ex qua natum sibi filium Tan-
talum damnat", quibuscum praeterquam quod omissa Plutidis et
Tantali mentione, ceterum praeclare concinunt Hyginus P. A.
IL 21. p. 470 et Mythographus L 234. p. 73, 8. add. Schol.
II. XVIIL 486. p. 507-, 1 et Eust. p. 1155, 52. Itaque niov-
tiq nomen adscribendum iam est in Steph. Thes. VI. p. 1243.D,
ubi ab Hasio propositum invenimus nomen IIXovTidg, quod
>;\ legitur in lahn. Spec. Epigr. p. 25. n. 15: „Servilia M. P. L.
Plutias. " Adscribendum etiam IlXovG La Tzetz. Hes. Opp,
p. 25, 17 et An. Ox. IV. p. 424, 32 et Eudoc. Vigl. p. 294
i (Arat. fr. VI. p. 456): "^Qarog — Movaag rsaaagag Ikyei
|| Jiog Tov ald-€Qog /.al ID.ovaiag vvf.tcpvg. Plotidem Cretensem
I commemorat Merula in Ovid. E,em. 453. p. 745.
'"I
8 Hinc autem pergo ad emendandum HYGrESri locum
Vifab, 155:
i\ ■ -
Tantahis ex Plutone Himantis fiJia.
Quem locum in vitii suspicionem adductum a Schefiero, non
item a Bacheto 1. d. p. 329, postquam Claviger Hist. Prim.
Graec. I. p. 236 hac fatione correxit: „Dimantis (scrib. Dy-
niantis) filia," quam probasse videtur Siebelisius Paus. II.
22, 4. p. 217, Schwenckius autem Eph. Antiq. 1840. p. 918 sq.
hoc modo: „Hyantis fiha" (quorum consilia si percepta habuis-
106 , Caput V.
set Buntras, vix futurum fuerat ut ad huius commenti temeri-
tatem prolaberetur p. 121: „fortasse legendum: Plutone IsTym-
pha, Oceani filia"), ipse interposita Eecogn. Clem. 11. dd.
auctoritate sic reparari iubeo :
ex Plutone Atlantis filia.
Itaque in Himantis nomen hic quideni (similiter atque in
Ovidii Fast. III. 659 codice 43 in nilanis) Atlantis nomen
vertit, apud Lactantium Stat. Theb. III. 521. Mantus:
„Mopsus Apollinis et Himantis filius." Bod. in Myth. II. 86.
p. 91 cf Burm. Catal. Argon. v. Mopsus. l^ec dissimulo iam
de Scholiasta Theocriti XIII. 25. p. 360, 6 sive de
CALLIMACHO, si Heynio credis in Apollod. III. 10, 1. p. 682.
fr. 380. p. 296 : %a 3s 6v6f.iaTa twv n.Xeia.dcov elal zavxa ' — Tlq w-
Tig, IlaQ&svla, Blala quaeri posse an TTqwTLg olim IIlov-
TiQ fuerit, quod videmus similiter atque apud Servium Aen. I.
744. p. 112: „Priadas vocant, quod Prionis filiae esse dican-
tur" factum esse IlQioTiQ illud quidem non suspectum Burmanno
Ovid. Met. YL 174. p. 397 aut Meinekio Del. Anth. Gr. p. 129
not. {IlQcoTLg). Quod ipsum nomen qui ita comprobat, ut Pro-
tidis, quae Hipponactis mater fuit, nomen apud Suidam I. 2.
p. 1066, 3 IlQcoTidog, non IlQcoTidog scriptum carere vitio
neget, Dindorfius Steph. Thes. VI. p. 2139. C, dum et Plia-
dem illam et filium Euxeni et Aristoxenae (lustin. XLIII. 3, 7.
Plut. Sol. 2. Athen. XIII. p. 576. A) commemorat, praeceptum
oblitus est Lobeckii Path. XI. 8. p. 510 atque illa exempla:
0ilTig: 0i?.Tig. Nlzig: Ni'/,ig. Tloig: Tiaig. ^voig: ^volg,
quae scienter complexi sunt Lobeckius 1. d. p. 511 et Mei-
nekius Coni. de Anth. Gr. p. 212. Sufiragatur autem nostrae
coniecturae Servius in Georg. I. 138. p. 194: „alii quinque
dicunt his nominibus Pytho, Synecho", quae nomina parum
discrepare videntur cum illis, quae prodidit Theocriti Scho-
liasta nXovTiQ et ^TOvvyla (Stonuchia Burm. 1. d.) vel potius
2Tovv%sia, quod numeris Callimachi convenientius est: illa-
borata enim mutatio haec est: Pluto, illa: Stonycho iis
locis, in quibus pro Stonyche Ischomache, pro Isoho-
niache autem Symache inveniri infra docebimus, excusata.
Alterum quidem horum nominum omisit Dindorfius Steph.
Thes, YII. p. 821.D, utrumque Lobeckius Aglaoph. p. 733 sq.
Caput yi. 107
Path. II. 12. p. 45 sq. Propertius autera, de quo in alio capite
explicabimus , ambigi potest utrum Stonycho dixerit an
Stonyche. ^^)
Cap. VI.
1.
Ipsa Atlantis mentio hortatur, ut nomen vetustate paene
oblitteratum eiusdem LACTANTII ope in lucem proferamus.
Haec enim leguntur in commentariis Stat. Theb. II. 280 :
mala aurea, quae Hesperides custodiebant Aegle, Aretusa,
Hesperie.
Sic quidem haeo scripta inveniuntur in Lindenbrogii et Crucei
exemplaribus satisque placuerunt Munckero' Hyg. p. 3 et Ful-
gent. Virg. Cont. p. 755. not. 7, qui yerborum ordinem leviter
immutavit: Hesperie, Aretusa, atque iis, qui alterum
nomen perpoliverunt sic scribendo : Arethusa, Barthio, Heinsio,
Heynio 11. infra affer. Longe aliud est in codicibus Monacen-
sibus, quorum alter (B) praebet: Arethusa, Espere-
thusa, alter (A) Erethusa, Hesperethusa. Qua aucto-
ritate convincere licet rem cum ab omnibus tum a Munckero
Hyg. p. 20 sq. Heynio Apollod. 11. 5, 11. p. 414. Eischero
Ind. Palaeph. v. '^EGTteQldsg. Bodaeo Theophr. H. Pl. YI. p.
595 et IV. p. 338 sq. Spanhemio H. et P. S". VL 5. p. 331 sq.
Hefftero Eph. Antiq. 1834. nr. 84 sq. falso creditam ac leviter
traditam, IS^amque Hesperidum altera tantum abest ut recte
nominetur '^EaTteQLrj, ut ab scriptoribus praeter ApoUonium
22) Stonycho et Stonychia, ut XaQixketa et XciqixXoj cf. Chari-
cla Apul. de Ortli. 29. p. 9. Carista Cantabr. Ovid. Met. II. 636. Fv-
QivVK et ruoivro) Toup. in Longin. fr. III. 4. p. 511. Lobeck. Path.
IV. 8. p. 224. Mihaaa et TV/fAflw Aglaoph. p. 735. MsXavdco et iV/f-
}.dv&eia Gaisf. in Procl. Hes. Op. et D. 491. p. 303, Qallio et Qdleia.
Stonychia et Stonyclie autem , ut 'Ekiy.t], 'Elty.sia vid. Mein. Anal.
Alex. p. 46. Lobeck. Paral. IV. 10. p. 321. Kulvxr] (Heins. Ovid. Her.
XIX. 133. p. 284. Sturz. Pherecyd. p. 155. IQein. Stesich. fr. 54. p. 104
sq.) ei KaXv xeta (sic enim scribendum est apud ScholiastamPind.
01. IL 147. p. 82: aXloi ^e y.aXv y. C av (paai). 'EQi(prj Nonn. XXL 81.
p. 560 et 'Eoifpeia Munck. Hyg. 182. p. 301. Xcovrj et Xtoveca, de quo
in Emendd. Prop. dicetur, et quae plura praetereo.
108 Caput VI.
Hhodium, apud qiiem '^Ean^sQi] extat IV. 14:27 , omnibus dicta
inveniatur '^EajieQedovaa. Quod nomen vocabulorum (Daid-cov
et (Dald-ovaa multorumque exemplorum (Bernh. Dionys. Perieg.
456. p. 640 sq. Keil. l^om. Propr. 39) similitudine firmum ac
dignissimum, quod in Stej)h. Thes. III. p. 2094. B. subiiceretur
Yoci '^EaTTEQed-ovTa ab Hesychio I. p. 1464 sicproditae: "EaTte-
Qed-ovza ' earceQOv , earteQiov , ne ipsi quidem satis intellectae,
non modo a Lactantio contestatum iam videmus-, verum etiam
a Mythographo II. 161.' p. 130, 17: „Atlantis autem filiae
Aegle, Erethusa, Hesperethusa" Servioque in Aen. IV.
484. p. 296: „Hesiodus has Hesperidas Aeglen, Arethusam
et Hesperusam — dicit", quem locum et alios et Scheffe-
runi Hyg-. p. 2. not, 2. Heinsium 1. infra afier. , Lionum fugit
paulo rectius scriptum esse a ISTatale Comite VII. 1. p. 690:
„Atlantis filiae Aegle, Arethusa, Hespertusa" Micylloque
in Hyg. p. 2. not. 3, rectissime scriptum video a Mosero in
Nonn. XIII. 351. p. 279: „Aegle, Arethusa et Hesperethusa".
His autem adiungendas est Scholiasta Clem. Alex. p. 100:
Tj de EQvd-eia '/.al '^EaTteQedovaa ^ocoTtig, cog cpr^aiv ^nol-
"kcovLog o^Todiog, qui quidem aut exemplar confusione nominum
'^'HXiog (Basi et Schaef. Aristoph. Plut. p. XLII.) et '^Halodog
deformatum sequutus est aut imprudens Apollonium nominavit
pro Hesiodo huius versus, nisi quid me fallit, auctore:
^lyhri % ri& "EQvdsia v.ai '^EarcEQed-ovaa ^ocoTCig.
Markscheffelius quidem in Hes. firagm. (cf. p. 400) ne Servii
quidem locum in medium attulit. ^^)
Hinc autem maxime consectarium hoc est, ut nomen
Arethusam, ut est apud Servium, vel potius Brethu-
23) Emsdem Hesiodi de Callisto locum (Lact. Narr. Fab. IL 6.
p. 797 sq.) tractavimus in Epistola de Varrone Ataeino p. 7. 8. In quo
eodem libello p. 14 quae de Varronis illo rersu: ,,Tipliyn (at) auri-
gam celeris fecere carinae " disputavimus , ea iam confirmare licet aucto-
ritate Hcinsii in Virg. Aen. IV. 629. p. 581: versus mendosus est et claudi-
cat, ni restituatur : „ Typhin ut aurigam celeris f. c. De Argonautis
est sermo et forte versus ad Varronem Atacinum est referendus." Etiam
hoc adiiciam vocem in codice Dorvilliano Procli in Hes. Opp. p. 4. not.
14 proditam: 'Pijaaig 'iJaio^ou {.lo vGon v 6 o}v gto^icctwv non esse
receptam in Steph. Thes.
Caput VI. . 109
sam, ut est apud Lactantium et Mythographum, eo modo,
quo Aretiadem apud Plinium et Martianum Capellam factam
esse Arethusam demonstravimus Theb, Parad. p. 106, locum
statuamus occupasse nominis 'j&^i^^fiio; siYe^EQv^d-^^tg; sic
enim vocat Apollonius 1. d. Quibus ita praemunitis ac stabi-
litis facile persuadere videmur Pulgentio Yirg. Cont. p. 755,
cuius haec verba in codice Leidensi glossae loco adiecta „cor-
ruptissime legi" docti homines af&rmant:. „ Q,uatuor Hesperides
dictae sunt id est Eglo, Hesper, Medusa, Eretusa"
(Aegle, Hesperie, Medusa, Arethusa Munck. Hyg. p. 3.
not. 4) et Mythographo III. 13, 5. p. 248, 42: „QuatuoT
enim, ait (Fulgentius) , Hesperides dicuntur Aegle, Hesperis,
Medusa e t P h a e tusa (L. K". Eglo, Hesper — et ferusa)"
non ea reddenda esse, quae iussit Heinsius in Ovid. Met. XI.
.114. p. 753 laudatus ille Valckenario in Eur. Hipp. 742.
p. 243 sq. : scribendum ex Servio: „Aegle, Hesperusa,
Arethusa", verum haec, quae nondum discretis nominibus
Hesperis, Medusa additaque fatili illa interpretatione :
„quatuor Hesperides — quas nos Latine studium, intelle-
ctum , memoriam et facundiam dicimus " consignata fuerant :
„Tres Hesperides — Aegle, Hesperethusa, Erytheis,
(Erythea);" in Apollodori autem loco 11.5,11: i.iaTa
TovTov ds '^EaTtsQideg scpvXarTOv ^ly?^], ^Egvd-sia, "^EaTia,
^Eqsd-ovG a , cuius integritati melius, qiiam Heinsius, Mun-
ckerus, Bodius in Mythogr. p. 101, consuluit l!ifatalis . Comes
his 1. d. propositis: „Aegle, Erethusa, Yesta, Erythia",
nomina male dirempta: '^EoTLa 'EQsd-ovaa in hanc speciem
coniungenda ac reconcinnanda esse : '^Ea nsQsd-ovoa. Postremo
non iam dubium est , quin HYGrllSrO Geneal. p. 2 : Hesperides
Aegle, Hesperie, Aerica HeinsiUs 1. d. Yere restituerit
nomen Erythia (quod ab Munckero in medium allatum tam-
quam sua cura repertum, ut solet, lactat Buntius p. 26), alte-
rum nomen autem, quod antequam litteris e et c (id est .5)
confusis fieret Hesperie, fuisse videtur Hesperisa (erica):
''EaTVSQOvaa (ut apud Servium), ad fidem reliquorum scripto-
rum sic expleatur : Hesperethusa , ut apud Lactantium:
Aegle, Erythia, Hesperethusa.
110 Capiit VI.
2.
Ex nomine Aegle et ex Servii eo loco, in qiio Pytho
sive IJsL-d-cj (Sturz. Pherecyd. p. 161) pro Plutone Hesperide
nominatam invenimus p. 106, gradum facimus ad Gratias, quas
matre Autonoe natas esse quidam credunt freti LACTAIN"-
TII in Stat. Theb. II. 286 testimonio hocce:
„Gratiae — lovis et Autonoes filiae, Veneris famulae."
Quum enim in Lindenbrogii Cruceique exemplaribus haec legan-
tur: „nomina autem Grratiarum ' sunt tria Pasithea, Aglaie,
Euphrosine, lunonis et Harmiones filiae" (nec id nomen im-
probavit Munckerus in Hygin. G-en. p. 13, verum Eunomies
praetulit Barthius, Eurynomes Sevinus ap. Burm. in Anth.
Lat. I. 77. p. 55), longe alio dirigit codicum auctoritas. ISTam-
que haec extant in AB: „Sunt autem tres Pasithea,
Aglaie (Agiale A. Aegiale Bet cod. Lindenbr. et Mythogr.
codd. AN"), Euphrosyne (Euprosina A. Euprosine B),
lovis et Autonois" (au is B; nam litterae aliquot in
margine positae vetustate aboleverunt) , in Lindenbrogii codice
Antonois. Il^^eque aliter scriptum invenerant id nomen Fal-
kenburgius in Ifonn. p. 1349: „alii ex love et Autonoe natas
fabulantur" et I^atalis Comes IV. 16. p. 415: „alii lovis et
Autonoes illas filias esse tradiderunt." Quid igitur? placetne
sic statuere, ut quemadmodum Eurynomen, Ancaei matrem,
ab Scholiasta ApoUonii I. 162. p. 21. Burm. Cat. Argon. v.
Ancaeus [p. VII.] Autonoen dictam invenimus, ita Eurynomen,
quam pleriqne Hesiodum sequuti Gratiarum matrem perhibent
(Burm. Anth. 1. d. Theb. Parad. p. 260 sq. Osann. Cornut. 15.
p. 270), eodem Autonoes nomine a quibusdam appellatam fuisse
arbitremur? A qua nova fingendi atque adeo vitio velamenta
quaerendi ratione longe abhorret animus. Licet enim in medium
afFerre rem a doctis hominibus parum perceptam nec a Muellero
quidem Orchom. p. 178. not. 6 aut Lobeckio Aglaoph. p. 398 sq.
accuratius enarratam. Namque „Iunonem a veteribus Gra-
tiarum matrem factam faisse" Coluthi allato hoc versu 87:
'^Hqrjv {.LEv XaQitcov lEQriv sveTtovai Tid^^vi^v docuit Barthius
Adv. XXXIII. 11. p. 1522, cui qui intenderunt, negant
patere „an ex love luno pepererit Gratias", Burmannus Ovid.
Met. m. 269. p. 193 et Staverus Hyg. p. 13. not. 4. Nec
Caput yi. 111
loTis fecerunt mentionem, qui fefellernnt Bodium in Myth,
p. 45 atque ipsum Cornuti XV. p. 57 sq.: vrjv & "Hqav alloi
didoaaiv avralg (.n^ziQa interpretem Osannum p. 271, non
item Schraderum Animadv. ad Mus. IX. p. 189, Coluthus altero
loco V. 171: Oaoi as , /nrjreQ "'AQrjog, vtv' codlvsaaiv as^sLv
^Hvy.o/iuov XaQLTcov \bqov xoqov et Nonnus XXXI. 185 : MrjTBQa
IlaaiS^srjg l^vylav ■S-aXa/ajTrolov "HQrjv. Pecit yero Mythogra-
phus I. 132. p. 42, 26: „Iuppiter tres filias habuisse legi-
tur cum lunone, famulas Yeneris, quarum nomina sunt
Pasithea, Aglaie, Euphrosyne" (codd. Aegiale. eugiale.
cod. Eern. ap. Usener. de Schol. Hor. p. XXIY. : „graciae
i. e. Pasithea, Dosithea, Eyale'^). ]S[imirum quod Yulcano
(Cup. Ohss. II. 1. p. 146 sq. Munck. et Stav. Hyg. p. 12.
not. 3), idem intelhg-itur Gratiis accidisse, ut ab ahis lunonis,
ah ahis lovis et lunonis filiae dicerentur. Quae quum ita
sint, pro explorato haheo nomen istud Autonois in hunc
modum dissolvendum esse: aut lunonis. ITnde sublata
abstersaque, qua nihil frequentiu-S incidit, ^*) macula sic emen-
datum eum locum exhibere licet:
Sunt autem tres: Pasithea, Aglaie, Euphrosyne, lovis
et lunonis fihae, Yeneris famulae.
Ilkid in incerto relinquo, utrum Autonoes nomen semel
conflatum causa fuerit additae subinde voculae et an verba:
lovis et Autonois arguant haec olim scripta fuisse: „Iovis et
Eurynomae aut lunonis filiae. "
3.
Yix iuvat abire a Lactantio, sed veniendum est ad AET-
S^AE scriptorem, cuius memoriam attulerunt quaestiones I. 5.
p. 21. 24. et lY. 1. p. 62 agitatae. Quae enim leguntur v. 80:
Hi Tityon s e p t e m stravere in iugera foedum,
Hauptio in Prooemio Ind. Lectt. Eerol. Aestiv. 1854. p. 7 haec
24) Yid. Heins. Ovid. Her. XIX. 166. p. 286. Scli-warz. Plin. Pan.
LXX. 6. p. 344. Goerenz. Cic. Fin. II. 8, 23. Beier. Off. II. 20, 69.
Quae autem de nomine lunonis varie depravato hic disputaturos nos esse
promisinius Eleett. e Lact. p. 19, ea iam Eraendationibus Propertianis fue-
runt destinanda.
112 Caput VI.
disputandi materiam praebuenint : „ In scriptis libris Canta-
brigieusi Helmstadiensi Rehdigerano non septem invenitur,
sed poena. Quod quuni ferri non posse Itali intelligerent,
s e p t e m illud posuerunt , quod omni probabilitatis specie caret.
Cur enim poeta Homeri illa svvea /telsd-Qa , quae omnes reti-
nent qui lianc fabulam commemorant (commemorant autem plu-
rimi), in septem iugera mutare voluerit nulla excogitari potest
causa. Quare debebat potius poena, quod codices habent, ita
mutari, ut constans in hac fabula numerus restitueretur. Quod
iieri potest facillime: seribendum est enim: Hi Tityon stravere
novena in iugera foedum. Postquam semelpoena scriptum
erat, fieri non potuit quin verba traiicerentur , quo carminis
numeri constai-ent. At hercle ipsa haec mutatio „omni prO-
babilitatis specie caret." Concedatur enim a Propertio scriptum
fuisse: „stravere novena in iugera foedum": ecquidnam tam
et invidiosum et incredibile dictu est, quam hoc: extitisse olim
homines adeo imperitos carminumque, quibus „Aonii turba
novena iugi frequentatur ", expertes, ut nec intelbgendis his
vocibus: novena in iugera essent pares et tantum abesset
ut nimiam, si diis placet, vocabuli istius insolentiam ac diffi-
cultatem levarent simul et rei trifcissimae notitiam denuo incul-
carent hac correctione: novem per iugera, cuius auctores
suasoresque haberent notissimos quosque poetas , ^^) ut per-
plexum quiddam et ad intelligendum minime apertum expro-
merent: „stravere poena in iugera foedum", subinde, quum
id, quod dubium est ac maxime incommodum, pro perspicuo
ac vero colerent servarentque religiosissime , numerorum inte-
gritati hac arte consulendum censerent: Hi Tityon poena
stravere in iugera foedum? Quid porro inertius proferri
potuit ac fractius vessu in hunc verborum ordinem concluso:
„Tityon stravere in iugera foedum"? Qualem versum in
25) VirgiliuDi Aen. YI. 596: „per tota novem cui iugera corpus
Porrigitur. " TibuUum I. 3, 75: „ Porrectusque novem Tityos per
iugera terrae." Ovid. Am. III. 12, 25: „per spatium Tityon por-
reximus iiigens. " Heins. Met. IV. 457. p. 281. Siebelis. Paus. Vol. V.
p.44. Prop. III. 5, 44: „Num — Tityo iugera pauca novem?" Cf.
Matfbn. ap. Atlien. III. p. 73. E. Mein. Phil. Exerc. I. p. 13 : Kcti Tnvov
eISov U[aV}]S iqiv.vSia yoyyqov — 6 6' In' Ivvia xslto TQanil^ag.
Caput VI. 113
seriem politissimi carminis inferre vetamur comparatione horum
versuum : „ Aurea s e c u r i quis nescit saecula r e g i s. Quum
domitis nemo Cererem iactaret in arvis. Venturisque
malas prohiberet frugihus herbas. . Annua sed sacrae
complerent horrea messes" multorumque, quos ante men-
tionem Tityi positos non vacat conge-rere, videturque vehe-
raenter improbasse Scalig-er, qui „legi iussit: stravere in
iugera fusum, non autem foedum", nonignarus, puto, ille,
quantum inter hunc locum interesset et tales versus, qualem
Ovidii habemus Am. IIL 12, 25: „Idem per spatium Tityon
porreximus ingens" aut quem supra p. 62 Aetnae carmini
V. 80 reddidimus: „Sollicitant malo te siccum, Tantale, plena."
Quid, quod nemo adhuc plane et perspieue expedivit de sen-
tentia vocis foedusr nisi forte "V^rnsdorfius negotio suo cu-
mulate satisfecisse videtur his p. 104 sq.: „Ascensius explicat
deformem aat propter incontinentiam aut propter magnitu-
dinem, sicut a Virg-, Georg. IV. 395 turpes phocae vocan-
tur" aut utilia nostro instituto proposuisse Barthius in Stat.
Theb. III. 21. p. 671, quidquid impium est, id foedum dici inter-
pretatus. lam vero quid de ea re dicemus, quod qui „ullam
excogitari posse negat causam, cur poeta Homeri illa svvea 7t£?<.£-
d-qa in septem iugera mutare voluerit" (quem quidem poetam
saepe reconditiores cum aliorum Alexandrinorum tum Eupho-
rionis cf. fr, 145. p. 150 litteras sectatum esse novimiis), idem
aflBrmat Italos in supervacuum — licuit enim generi in vul-
gatissimis fabulis maxime acquiescere solito ponere vel ipsum
illud: novena in iugera (novem per iug^era) aut, si
cui Statii exemplum Theb. IV. 535: centeni Aeg^aeonis
aequare aut superare collibuisset , novenum in iugera —
et temere ausos esse id comminisci, quod legitur in libris olim
impressis: „Tityon septem stravere in iugera"? Hic iam
mallem pugnaret aliquis Italos homines hoc errasse, ut „Tityum
hepatian sive hepaticum stratum in iugera foedum " face-
rent illum „Tityon sep tem stratum in iugera foedum." Quani-
quam aliud quiddam in illo errore subesse infra aperiemus. ^ec
hoc non inique aut incaute scriptum est : „ p o e n a ferri non posse
Itali intellexerunt." Qui enim Italos eo temeritatis provectos
esse pronuntiat, ut inventum vocabulum po_ena novo exemplo
Sinis. 8
114 Caput VI.
in septem verterent, is et verecundius et rectius potuisse
videtur sumere illos ausuros fuisse, si in vetustissimis exem-
plaribus lectum fuisset: „Tityon stravere poena in iugera
foedum ", interpretari Tityum supplicio suo foedatum
aut, si utique emendatione aliqua opus visum fuisset, hoc pro-
ferre: „Tityon poena stravere — foeda" vel, id quod recte
dici Hertzbergius ait in Prop. II. 20, 31. p. 160, Tityi poe-
nam — foedam vel etiam Tityon, coenam — foedam (ut
Stat. Theb. IV. 538: Tityonque alimenta volucrum. Cul. 238
Tityos — iacet alitis esca. Paulin. ]S[olan. Paneg. p. 828. A
„Aeternam Tityon funesti vulneris escam. " Sen, Thyest. 12
„pabulum monstro iacet"); neque enim haec deteriora sunt
illo versu, qui placuit Hauptio: „Tityon stravere in iugera
foedum" aut minus profeabiliter ficta, quam id, quod eidem
poetae versu 76: „ Sub terris nigros viderunt carmine Manes"
reddendum esse idem Hauptius p. 6 sibi persuasit: „nigro
viderunt agmine manes."
Yerum his et talibus omissis tempus est ut integra quae-
stione ipsi exploremus , quid verum sit. Igitur „ habent codi-
ces p e n a. " Q,uo utendum esse initio et fundamento argumen-
tatiouis inde manifesto Hquet, quod poetae institutum non hoc
tulit, ut spatiosi artus Tityi narrarentur, ut in illo O^ddii loco
Am. III. 12, 23: ,,]!fos pedibus pennas dedimus, nos crinibus
angues, Yictor Abantiades alite fertur equo. Idem per
spatium Titj^on porreximus ingens Et tria vipereo
fecimus ora cani " , sed ut supplicium eius et dirissimum et vero
perpetuum non dubie monstraretur ; in hanc enim formam
narrationem pertexi videmus : „vates — Mentiti • Stygias undas-
que canesque. Hi Tityon poena stravere in iugera foedum;
Sollicitant malo te siccum, Tantale, plena Sollicitantque
siti — idemque rotant Ixionis orbem", quae forma. similis
est Senecae Ep. XXIY. p. 69 Elz. : „dicara vanos esse
inferorum metus nec Ixionem rota volvi — nec uUius
viscera et renasci posse quotidie et carpi." Quare in hoc
quidem loco ipsa illa novem iugerum mentio non magis
requiritur, quam apud Statium Theb. XL 12: „Q,uantus Apol-
lineae temerator matris Averno Tenditur: ipsae horrent, si
quando pectore ab alto Emergunt volucres" et in altero loco,
Caput VI. 13 5
quo legentium animus victo potius (Lact. Theb. p. 59 B, Quint.
Smyrn. III. 392), quam punito Tityo advertitur, I. 709: „Tu
Phryga submittis citharae ; tu matris honori Terrigenam Tityon
Styg-iis extendis arenis", similiterque Ovidius memorat
„Pythona tot iugera ventre prementem", idem Statius autem
centum per iugera campi Explicitum" (Barth. in Theb. I.
568; p. 190). Ad id ipsum autem, quod in codicibus est, satis
congruere video illud vocabulum, quod ab Italis temere exco-
gitatum esse ait Hauptius. De cuius vocabuli origine quam
verissime explicaturo proponenda sunt, quae de Tityi poena
litterarum monumentis variant. Etenim quum plerique humi
porrecto tradant appositum vulturem vel duos vultures
sibi succedentes, ^^) aquilam aiferri video a Galeno apud
Glyeam Ann. I. p. 211 , 21 : Tbv Tixvnv jraQayEi 6 raXr^vog
— sv f.iEv Tjj dLayvioGTiy.fi avTov vnb aeTOv Xiycov avTOv
26) Vulturera memorant Serv. Aen. VI. 595. p. 389. Lact. Theb.
I. 710. Myth. II. 104. p. 110, 10. Macrol). Somn. I. 10, 12. p. 65. Laet.
Inst. VII. 21, 5, vultures Serv. 1. d. Myth. L 13. p. 4, 31. Schol. Ov.
Ib. 183. p. 47. Anth. Gr. ap. Dous. JSTot. in CatuU. c. II. p. 559: Tctuov
y.iaa yrjg ih','0 yvna? Movair. Lucian. Luct. 8: vTfo yvnaiv ia&iousvog.
Eudoc. Viol. p. 396: to -i]nuq y.ei,o6.uaro7' vtto yvndJv. Glyc. Ann. l.
supra d. Greg. Naz. carm. III. p. 356. B. Gall. : /tanTOfxevov t' oovt-
acv i<yrjQC(ov TjroQ uXitqov. Nec constans fama est latinorum poetarum
Claud. E. Pros. II. 341 : lasso de pectore vul tur. Gigantom. 25. Anth.
Lat. III. 92, 21 (534). Paulin. Nol. Paneg. p. 828. A. Seneca Ag. 18:
„ tondet a 1 e s avida fecundum iecur." Thyest. 756. Hipp. 1233. Oet. 622.
Boethius de Consol. III. Metr. XII. 38. p. 784: „Vultur — non tra-
sit iecur" (quem ab Abreschio ad Aesch. Sept. 1036. p. 87. Add. et
Meyero oportuerat componi cum Ovidio Ib. 171: „irnguibus et rostro tar-
dus trahafilia. vultur" et Anth. Lat. 179, 2: „vultur — pectus tra-
hit intimasque fibras " et Ambrosio de Tobia 12. ap. Peerlk. Virg. I.
p. 423 : „Echidna fecunda poenis viscera trahens") idemque Seneca
Thyest. 10: „Visceribus atras pascit effossis aves. Et — Pienum
recenti pabulum monstro iacet" et Herc. Oet. 947: „Eflfodiat avidus
hinc et hine vullur fibras." 1070: „Increvit Tityi iecur, Dum cantus
volueres tenet." Statius Theb. VI. 753: „ quantus Stygiis Tityos con-
surgat -ab arvis, Si torvae patiantur aves" et XI. 14. Lueretius III.
984. 993 et quos testes dederunt Cerda in Aen. VI. 597. p. 692. Dem_p-
sterus Claud. Ruf. II. 515. p. 108. Ciofanus Ov. Met. IV. 456. p. 280.
Heinsiusque 457. p. 281. Broukhusius Tib. I. 3, 75. 76. p. 72 sq^ Burmannus
Anth. Lat. III. 92, 21. p. 548. Munckerus et Staverus Hyg. 55. p. 119 sq.
8*
116 CaputVI.
yiciTea^isod-ai to rjjtaQ, ev de tco iteqi rjd-wv ifwyvg (.lovo-
i3i^?up mto yvncov. 18: v.aTa fiev rdv raXrjvov vno aexov
eixe '/.al yvncov z6 fjTtaQ ea-d-iead-at , quam rein nescio unde
compertam attulit Dresemius in loseph. Isc. IV. 202. p. 126. ^'^)
Sunt etiam, qui a communi fama aves memorantium adeo dis-
sentiant, ut serpentem Tityo (ut Pirithoo Mytliogr, I. 48.
p. 18, 27) additum referant, ut Hyginus 55: „serpens ei
adpositus est, qui iecur eius exesset, quod cum luna recres-
cit", serpentes, ut praeter Scholiastam Pindari: Tizvov
Ss — ocpeig %a anXayyya vmiov yceifievov y.aTsad-iovaiv ava-
'/.aivit6f.ieva del xaTa to IlQOf.irjd-ecog fjrtaQ, quem cum Hygino
contendit Munckerus p. 119, Scholiasta Aristid. Panath. p. 158,
3 (conf. Valg. p. 202) : TiTvog ds ttj tcov syxaTcov vrt ocpecov
TQcoaei xo?MC€Tai conf. Anth. Pal. III. 14, 3. ^p. 63: -d-rjQO l
ds ^OQQav Kul TtTavolg sni ya eYaae (Zevg) vvv oaicog.
Quidam ipsa Apollinis tela iecinori infixa poenam fuisse volunt,
ISTonnus !N"arr. ad Greg. Invect. II. 31. p. 171: '/.ai vvv, cpaai,
'/.oXdteTaL sv tco '^'.^tdf] s%cov to. ^sXrj 8finsnaQ(.isva sv Tqi rjnaTi
(„ sagittis traiectum pectus habet" Pill. p. 632) atque Eudo-
cia Viol. p. 396: dio cpaacv avrov sv ^^'^'"^tdri s%eiv ra ^sh]
svdianenaQf.isva '/ai '/oXdteaS-ai h/ tovtov ^^) et quos omisit
Westermannus Mythogr. p. 386, 13, Suidas II. 2. p. 1158, 7
et Glycas 1. d. 19: /aTa ds Tivag alXovg TO^ev&rjvaL avTOv
'/dvTSv-S-ev sysLv tcc ^slrj si.insnaQf.isva tco rjnaTt. Quae quum
ita sint, non dubito quin a grammatico quopiam de iis, qui
Hygini librum diligentius legissent, interpretandae vocis p o e n a
gratia olim adscriptum fuerit serpente, inde, quum alterum
illud de loco motum esset, posteriores de duobus remediis id,
quod lenius esset, eligere sibi visi vulgatiorem famam pau-
lulum intra veri modum immutando maluerint Tityum^ quem
nossent novlvnsled-QOv Quint. Smyrn. III. 396. elg nXsov nolv-
fiif/ri Eust. Od. VH. 324. p. 1581, 58. lisyaloacofiaTOv XI. 575.
27) Cf. Voss. in Catull. p. 126. Hemst. Lucian. D. D, I. 1. p. 252.
Vol. II. Erliard. Petron. fr. p. 867, denique Bocliart. II. Hieroz. II. 2.
p. 157 sq. , a quo cum alia posita sunt tum liaec Theophylacti verba :
ln\ vv/:qov aw^ia Gvvayovrui o^scog ot aerol, ol yvnsg i^rjXaSi].
28) Quem quidem locum Glossae Labb. p. 66 : „kvSt,an EnsQi]-
usrog Transfixus" adhibere fugit Dindorfiuni Steph. Thes. IV. p. 1030. A.
CaputVI. 117
p. 1699, 65. vTtEQ(.iBys&ri Apollod. I. 4, 1. p. 6, 18 cf. cap. I, 5.
p. 24, dicere m septem iug-era stratum, quam novum poe-
nae genus prodendo verba: „Hi Tityon 7pente stravere in
iugera foedum" quia „fieri non potuit, quin verba traiiceren-
tur, quo carminis numeri constarent '', in bunc modum recon-
cinnare: „Serpente hi Tityon stravere in iugera foedum " (id
est foedatum), illi quidem et doctiores et modestiores Ei^om-
melio , qui serpentium mentionem a Scholiasta Aristidis faotam :
vrt offscov TQCoasi adeo miratus est, ut avem vel hac porten-
tosa arte: v/t OQvscog ^qcogsl repararet p. 60, quam rem
silentio transmisit Dindorfius p. 158.
Ergo examinata litterarum fide evidens est omnes veri-
tatis numeros liabere vocabulum p o e n a. Q,uod quam in partem
spectare iam dicemus ? Eecte enini intelligi non solum s u p -
plicium Tityi (Sen. Thyest. 9. Hipp.1234. Med. 746. Claudian.
R. Pros. II. 334), sed et ipsum iecur, poenae causam et
materiem, et vulturem et serpentem, per quem poena exi-
gatur, vel ex eiusmodi locis colligitur, quales sunt apud Sal-
mas. Dosiad. Ar. p. 261. Obrecht. Dict. Cret. I. 5. p. 26. Sca-
Ug. Varr. L. L. p. 216. Drak. Liv. YL 27, 3. p. 240. Schulting.
Calpurn. Decl. XII. p. 808 et ex Seneoae Thyest. v. 86: „me
pati poenas patet, l^fon esse poenam" et Propertii lY. 11, 27:
„ si fallo , p e n a sororum , Infelix humeros urg^eat urna meos "
cf Sen. Hipp. 1231: „Saxum seni perennis Aeolio labor."
Dilucet res inde, quod supra intellectum est caput in hac causa
esse hoc, ut nuUo umquam die ab alite Tityum saevissime
vexari desitum esse oognoscatur et percipiatur. Quare ea sen-
tentia maximo .opere consectanda est, quae proxime aocedat ad
id, quod expressius significarunt Yirgilius Aen. YI. 597: „Im-
mortale iecur tondens fecundaque poenis Yiscera" et
Seneca Ag. 18: „tondet ales avida fecundum iecur". Hipp.
1234 : „ Meumque p o e n a e semper accrescat iecur " ^9). Qualis
29) Add. Tliyest. 11: „ qui — nocte reparans quidquid amisit die,
Plenum recenti pabulum monstro iacet." Script. de Monstr. I. 47.
p. 15 cod. Br „vultorio ieeur in epulas praebet, quod absumptum die
nocte in poenas renascitiir." Cf. Manil. IV. 666: „In poenas
fecunda suas parit horrida tellus." Sen. Ag. 706: „Pecunda in
ignes Hecuba." 835: „Morte fecundum — draconem" cf. Martial.
118 Caput VI.
sententia „effici potest faoillime"; quod enim praebet codicum
consensus omnium : Tityon p o e n a — f o e d u m (simile Ovidii
verbis E,em. 569: Ille habet in reditu navim : mare semper
iniquum Cogitet et damno litora foeda suo" cf. Wopkens. in
Septim. I. 21. p. 13), id melius et distinctius lit unius litterulae
nmtatione :
Hi Tityon poena stravere in iugera fetum.
IX. 101, 9. Claudian. Gigantom. 25 : Viscera nascuntur gravibus certan-
tia poenis. Ciof. Ovid. Met. IV. 456. p. 280. Burm. Anth. 1. d. 21.
p. 548. Hinc assiliam ad eum Gurtii locum, cuius memoriam milii attu-
lit et ipsa vox poena toties scripta et iniurios a ista sepultura
Coryci supra IV. 5. p. 74 uarrata. Haec euim IIL 35, 17 legimtur: „Cete-
rum dii tantae fortunae proditorem sepulturac celeriter debita p o e n a
perscquuti sunt." De quo nec Zumptius vere expedivit Tiis : „ proditorem
siiperi ultores ex eniendat. Codd. sepulturae, quod in edd. can-
cellis circumscribitur " nec ante euni Toupius Emend. in Suid. P. III. p.
576: „tantae fortunae proditorem sepultae, celeriter debita p. p, s.
Ita legendus iste locus. Vulgo sepulturae, quod viros doctissimos
admodimi torsit. Nos recte emendavimus fortunae sepultae. Hor.
Carm. [I. 2, 2 terris abditae, quod perinde est." SeiHcet quum omnes
tum hos fugit pervagatissimus ille error proditorem sepulturae scri-
bentium pro proditorem insepultae", de quo errore satis est commemo-
rasse Drak. Liv. V. 27, 6. p. 219 et Arntz. Sedul. II. 169. p. 122 et 235.
p. 132 , quorum doctrina in Emendd. Prop. nobis proderit ad Prop. III.
21, 36 emaculandum. Invenimus autem non modo insepultam mor-
tem apud Senecani de Tranq. 14, sed etiam insepultam sepulturam
apud Ciceronem PhiUpp, I. 2 illud quidem sic dictum, ut innuptae
nuptiae fr. trag. inc. 29. p. 280 Both. , quae ipsa eiempla in medium
attulerimt explanaruntque Rittershusius Oppian. Cyn. I. 260. p. 30. lensius
Lucian. Merc. Cond. 39. p. 558. Vol. III. Lobeckius Paral. III. 3 , 2.
p. 230. Quid autem, ut iam Toupium aemulemur valde asseyeranter
loquutum , magis perspicuum et evidentius his verbis : „ di tantae fortunae
proditorem insepultae sepulturae — poena persequuti sunt?"
Similem medelam Hygino 4: ,,Ino suos candidis, Themistonis pullis
opposuit" adhibere hanc: „pullis opertos opposuit" satius fuit
ToUio (cf. Nauck. Eur. fragm. Inus p. 383) et qui eius Munckerique
doctrina perfruitur, Buntio, quam proponere: „pullis operuit. " Q,uo
ipso verbo usus est Hygiuus in eodem capite: „ei dixit, ut filios suos
candidis vestimentis operiret," sed in capite 1 : „ a nutrice decepta,
quod eis vestem perperam iniecerat." Eiusdemmodi, ne plura affe-
ram, emendatione Propertii locum II. 25, 40 restituendum esse in Emendd.
Prop. obtinebimus.
Capiit VI. 119
Q,ua mutatione nihil est promptius: declarant ea exempla, quae
in medium attulimus V, 2. not, 21. ^^) Eecte autem quamquam
insolentius fetus poena Tityus dicitur propterea, quod quum
„respirent plenis incendia pristina fibris" (loseph. Isc. IV.
205 cf. Sen. Thyest. 1. d.), sibi poena semper ipse est,
ut est in Symposii carmine v. 5 (p. 390. T. IH. Wernsd. cf.
Burm. Anth. 1. d. p. 546 sq. Lact. et Macrob. 1. not. 26d.
Bochart. 1. d.IV. 28. p. 631, 62) necpoena umquam effe-
tus est; nam Virgilii verba Aen. VII. 452. (Burm. p. 195
et V. 338. p. 185): veri effeta senectus mutuari libuit in
Tityum, qui in iis numeratur, qm^^Eyy.vov cod ivova iv ebv
(.LOQOv svTog sxovTsg Maneth. I. 159 „pectore numquam
fesso" Baden. Sen. Thyest. 807. p. 389. J^e enim repetam,
quae ad illustrandos Silii locos, in quibus legitur feta furore
Megaera, fetus G-radivo mentem Cato, contulerunt
Heinsius et Drakenborchius in X. 14. p. 493 et XVII. 380.
p. 867, apud Claudianum Fesc. 65 invenimus: „plena laurea-
rum, Imperio feta domus" sic positum, ut ab Virgilio
Aen. IV. 229 : gravidam imperiis belloque frementem Ita-
liam" et Ausonio Epigr. IV. 4: imperiis gravidas — Pan-
nonias cf. IIL 4, quos locos Heynius p. 629 inter se contendit,
non item Heinsius Ov. Fast. 111. 238. p. 172 aut Merrickius
Tryphiod. 386. p. 336 (idem immemor Anth. Lat. 1087, 16.
p. 69: „gravidus beUis Pergama solvit equus" et Virg.
Aen. II. 238), apud Silium autem XIII. 494: „gravida
arcanis Cymes anus" et 542: „noxa gravido — populo",
quae aliis latinorum poetarum exemplis explanarunt Heinsius
Val. Flacc. IL 161. p. 166 et Drak. Sil. VI. 155. p. 299. cf.
Dres. loseph. Isc. L 107. p. 11. Burm. Quint. Decl. XII. 13.
30) Addere iam licet Ovid. Met. XIV. 103: „loca foeta palustribus
undis. Menard. foeda. Seren. Sammon. 13. v. 201 : „foetae cum lacte
capellae. ed. Lips. foedae et ut omittam Prop. IV. 9, 22 foeta-terra.
Aurant. foeda, Antli. Lat. III. 82, 19. p. 533 : „ per foeta procellis
Aequora" eod. Voss. persaeda id est per foeda proceUis ", cui contra
alterum, quod Wakefieldum in Lucret. V. 258 sequutus tuetur Meyerus
p. 17, favit Heinsius, qui idem Ovidio Eem. 1. d. reddi voluit damno lit-
tora foeta conf. Reines. Var. Lectt. III. 18. p. 675. Burm. Prop. 1. d.
p. 879.
120 Caput VI.
p. 254 et Val. Flacc. V. 22. p. 408 , nobis satis est comparasse
cum Noiino Paraphr. loann. VIII. 24. p. 92 : ElghL f.iaQyaL-
vovveg b(.iLlriarfre (SsQsd-QtiJ ldi.i7Tla-/.u]v (.isd-eTtovxEg 6f.i6xQOvov '
— Qvrjaytsze dvaos^h]g eyxv fiovsg.
^eque ex his ita expositis non illud intelligi necesse est
falso apnd PEOPEETIVM II. 16 (IH. 20), 31 cnm ab omnibus
tum ab Hauptio proditum esse hoc:
Atque inter Tityi volucres mea poena vagetur
Tumque ego Sisyphio saxa labore geram.
Perplacuerat igitur alterutra harum, quas dootorum hominum
cura et subtilitas protulit, interpretationum : „mea poena,
inquit poeta, idem atque ego puhitus. Possis tamen cum Vul-
pio ipsos vultures intelligere. Sic El. IV. 11, 28: poena sororum
Infelix humeros urgeat urna" (Hertzb. p. 160). Eidem ves-
tram oro, grammatici: rationisne est eum dicere punitum
vagari, quem humi supinum iacere per novem iugera
porrectum cum ii dicunt, quos supra nominavimus, tum Clau-
dianus III. Cons. Hon. 159: „rupta si mole Typhoeus Vinclis
prosiliat, Tityos si membra resolvat" et Statius Theb.
XI. 12: „ Quantus — Averno Tenditur, ipsae horrent , si
quando pectore ab alto Emergunt volucres immensaque
membra iacentis Spectant" (quo loco uti oportuerat Gata-
kerum in Antonin. IV. 3. p. 93 sq. de verbo extendendi
parum certo iudicio pronuntiantem) ? Alterum illud autem
quam incredibile, quam absurdum: novas puniti hominis
volucres vagari inter Tityi volucres! Quare tanta
rerum foeditas discutienda et pellenda est praesentissima ope hac :
Atque inter Tityi volucres mea poena novetur.
Cuius versus sententia concinit cum Statio 1. d.: „voluores
— membra iacentis Spectant, dum miserae crescunt
in pabula fibrae." Similiter autem scribendo variatum invenio
apud Silium VII. 141 : vacant incepta. Eom. n o v a t cf. Burm.
Ovid. Met. IV. 504. p. 284 et XI. 566. p. 791.
4.
Pergo ad enarrandum eiusdem PE.OPEB,TII de Argynno,
Agamemnonis deliciis, locum III. 5, 52 (IV. 7, 22), quem cum
Caput VI. 121
eo loco, quem modo emaculavimus , comparatum p. 278 sq. in
haiic speciem:
Sunt Agamemnonias testantia litora curas,
Quae notat Argynni poena Athamantiadae
reformavit Hertzbergius, reformatum exhibuerunt Hauptius et
interposito Schneidewirii Philol. I. p. 376 nomine Keilius.
Nequicquam: quid enim profecisse eum censes, qui et rem ut
certam confessamque — nam Argynnum Athamantis nepotem
fuisse omnes auctores sunt — ita parum ad notitiam perti-
nentem contulerit ad diluendam aquarum commemorationem,
qua cum in illa de Paeti interitu elegia tum in ea ipsa parte
cum maxime opus esse videatur, et id retinuerit, quo nihil
non modo suspiciosius , sed inoredibilius dici potuerit: poena
atque adeo morte miserrima dignum fuisse Argynnum, quem
fama scit fuisse innocentissimum ? Quae qui non expendit
quanti essent discriminis Hertzbergius , haec tamen ut vir spe-
ctatissimae integritatis et non vulgaris subtilitatis confessus
est p. 278. 280: „Scripsimus, quod historiae dictabant, Atha-
mantiadae. — De fabula ipsa Argynni valde discrepare
videntur auctores veteres, quamvis — leviter solum rem tan-
gant. — E,estat tamen ahquid scrupuli in voce poena, de
qua nihil nunc constat. " At enim perspicua est Argynni
fabula constatque inter omnes. Q,ui aliter sentiunt aut dicunt,
experiantur iam consentientium ad unum omnium scriptorum
nervos atque vires. Haec enim Athenaeus XIII. p. 603 D:
"^ya/iisf.ivovd zs ^^Qyvvvov SQaad-rjvai loyog Idovza snl T(p
K7]q)tGq) vi]x6f.isvov ^ iv (.[) Kai 'Csl&vzrjGavTa avxpv {Gwsy&c,
yaQ sv %(^ 7t0Taf.iq) tovtoj aTVsXovsTo) d-dipag siGaTO v.ai \sq6v
avT6d-i^.A(pQodiTTqQ^^QyvwLdog. Stephanus Byzantius p. 114, 8:
"'^Qyvvvog — sQ(x)f.ievog ^yaf.isfivovog jBoicoTog, og avitov slg
Tov Krj^piGov TsXsvTa ' drp ov ^^Qyvvvida Trjv ^^(pQodiTrjv etl-
firjGs. Clemens Alexandrinus Admon. p. 24 B : 0avoxXfjg ds
(IgtoqsT) sv ^'Eq(oglv rj Kaldlg i^yafisfivova tov '^Elli^vcov ^aGi-
Xsa ^^Qyvvvov vs(ov ^^(pQodiTrjg siGaGd-ai sn ^^Qyvvv(^ tG^
SQiOfisv(p (cui iam adiicio Scholiastae vera haec p. 108: TTjg
^Qyvvvov ^^cpQodLTrjg syTLycXrj^sLGyg aTCo ^^Qyvwov tov ^^ya-
fiifivovog). Plutarchus Gryll. 7. p. 221. Yol. XIH.: 6 &^Aya-
fisfivcov Trjv BoL(OTiav STirjX^s v.vvrjysTcov tov ^'.AQyvwov v7to-
122 Gaput VI.
rpEvyovra yia.1 •/.aTctxpevd6(.isvoQ v^g d-aXdaorjQ /.al tcov 7VVEVf.idtcov
eiza y.aldv xalwg savrov ^aml^cov elg Trjv Kconatda lL(.ivrjv
cog avTod-i yiaTaa^eacov zbv eqcoia -/.al vTjg eTttd-vf.dag aTtal-
?.a^6fj.evog. Quae quidem testimonia aut universa aut pleraque
attulerunt deinceps Parrhasius in Claudian. Kapt. Pros. II. 136.
p. CL. Leopardus Emendd. IV. 4. p. 67 sq, Grrut. Lamp.
T. III. Holstenius in Steph. Byz. p. 44 Meinekiusque p, 114.
Passeratius, Marcilius ap. Burmann, p. 545 (qui quod Pollucis
testimonium sic loquitur, ut Muretus p. 147, id quamvis ab
Hertzbergio quoque significatum nos tamen videmus nullum),
Scaliger p. 506, Broukbus. p. 284, Hertzberg, p. 279, Simsonus
Chron, A, M, 2812, p. 308, Bachius in Phanocl. fragm. 5. p,
204. Muellerus Orchom. p. 215. not. 1, Schneidewinus 1, d.
p. 378 sq, (Meinekio 1, d, p. 115 laudatus), ut tamen vitia, quae
in Phitarchi Stephanique locis inveterarunt , a nullo eximeren-
tur. Et Plutarcho quidem (cuius sententiam in diversum
trahunt Scaliger ac Broukhusius, quam esse statuerit Schneide-
winus, non licet nunc exquirere) quum reote atque ordine
haec liqueat dicta esse: rfjv BoLCjriav eTCrjX-d-e xvvrjy stcov y
non item iUa: Trjv BoLOJtiav enzrjXd-e — '/.aTaipevdofievog
Trjg ^aXdaarjg y.al tcov nvev(.idTcov eLTa yaldv xalcog eav-
Tov ^aTCTtKcov elg Trjv Kcovvatda Il(.iv7jv, verum est
sive sublata illa errorum notissimorum quasi congerie elTa:
y.aTaipsvd6(iet'og Trjg ■d-aXdaarjg ymI tcov 7tvev(idTcov rjQyeL
sive damno, quod vox yial peperit, reparato : /.ai rjqyeL v.aTa-
ipevd6(iST0g id reddi, quod legitur apud Lucianum Prom, 16,
p. 152. Yol, I,: rjQyot(isv dv, cuius vocabuli optimo interprete
licet ipso Propertio uti: „Hoc iuvene amisso classem
non solvit Atrides." De Stephano Byzantio autem.
nec Turnebo assensus, qui verborum dvicov elg tov KrjcpLa6v
memor videtur haec scripsisse Adv, XXVI. 33, p. 942, 44:
„Argenus — cum classis in AuHde staret ventis reflantibus
adversis in littore Boeoto cecidit in Cephisum amnem sub-
mersusque est, cum eum navi subisset" nec Meinekio:
„vecov pro dvicov} eig enim pro ev noster saepius dixit" sio
statuo , ut sive prava litterarum appellatione d v l co v {evL%cov,
ut apud Libanium Vol. IV. p. 832, 13 evrjielv) sive turbis per
illam, quam monstravit Bastius in Greg. Cor. p, 368 et Comm,
Caput VI. 123
Pal. p. 779, notarum cov et / similitudinem ortis in eo loco
avicdv prodi coeptum esse, qui deberetur voci evvrjxcov^^):
ivvrjxcov dg tov KTjcpiaov , quae integra esse et Libanius
1. d. Galenusque iis locis, quos attulit Hasius Steph. Thes. III.
p. 1114 0. ac Schaeferus in Schol. ApoU. Rhod. IV. 937. p. 307
docent et inde apparet, quod et hccHsGd-ai tcp ccayicT) et svdl-
Xsa^ai slg xbv aav.6v dici invenimus Hemsterh. in Schol.
Aristoph. Plut. 1130. p. 431 et vavv £V0Qf.utsLv hj.ilvi et elg
li(.iiva G-ramm. Hermann. p. 360: yiardyco xb sig hfisva t^v
vavv svoQ/iiiCco, alia multa.
Ex quibus ita propositis intelligitur quicunque de Argynno
memoriae prodiderunt, eos Phanocle potissimum auotore ste-
tisse. Quod ipsum Hertzbergii solertia non magis p. 279 in-
vestigavit, quam p. 280 eas i'es, quae Aulidis classibus iniquae
et Argynni in Cephiso amne extincti mentioni simul factae
propiores videntur esse et adiunctiores. Quod enim ne nunc
quidem docti homines perceperunt et circumspectione aliqiia
et accurata consideratione tuiti sunt, id nova asseveratione
aifirmandum est atque inculcandum: veterum scriptorum huno
fuisse consensum, ut et Cephisum et Ismenum ^^) dicerent
olim in mare erupisse et erupisse apud Aulidem. JSTam et
Statius Theb. VII. 348: „propellentemque Lilaeam Cephisi
31) Alterins vitii origini monstrandae idonea haec Gommemorare atti-
net: civiag pro ivvotag scriptum apud PMlonem Vol. 11. p. 21. a ve-
ficcXe: ive^ttXe Schaef. Long. I. p. 339. i a7ianley{.ievo}v: av ccnenkey-
iU^wv Athen. XII. p. 525. E. de quo in Emendd. Prop. dicetur. ^voiaTorjae:
«w/crr^^^fff Boiss, Theophyl. Dial. p. 172. not. 2. ovSev: ovcf ci v Aen. Gaz.
p. 236. c< viy./iiot,? : iviy.f.iots Psell. Daem. p. 20. Diod. XIX. p. 341, 72:
cog uv xeTTCioai. Wess. cog clv iv. Himer. Or. XXV. 4. p. 816 : cfccQe-
TQtir rjinf.tevog , quod fieri (fciQstQav t y^jfiftevog iussimus Theb. Parad.
p. 403.
32) De Ismeno subtiliore quaestione explicavimus Theb. Parad. p. 170
sq. , quae iam iis, quae de Cephiso amne exploravimus , certiora fiunt.
Eeddamus autem, quod in illo loco omissum est: dubitari posse, an apud
Apuleium Met. IV. p. 263: „corpus reliquum veste linea diligenter
convolutum mari celandum commisimus" nomen Ismeni reparandum
sit ; nam pro Ismenos et Menos scriptum invenimus in Chronico Ano-
nymi p. 281. D. Galland. (Theb. Parad. p. 128), ut in codice Vindob. Philos.
CLXXI. ap. Schubart. p. 300. Ephem. Antiq. 1842. Mt^viog , et Isma-
rus in eo Hygini loco, de quo dictum est in Paiad. p. 173.
124 Caput VI.
glaciale caput, qiio suetus anhelam Ferre sitim Python amnem-
que avertere ponto" Scholiastaque p. 708: „copia aquae,
quam draco potabat, exhaustus fluvius tardior veniebat in
mare" et Plinius 'Nat Hist. IV. 7, 12: ^Locri deinde Epi-
cnemidii — per quos amnis Cephisus defertur in mare" et
Mcephorus Gregoras YII. 7. p. 251 : dia f.i6v Hgwttov Tepvcov
rrjv ^TTiyjpf axQt ■ d-a^.dTTrjg , dia d' "iGf.irjvov Tfj T^g
Ev^olag ■d^aXaTTi^ g Trevdo/nevog Ttsql tcc Ttjg ^vll-
3og rtQoavkia, ev&a TtdXai Tovg sni TQolav vav-
GToXovvTag^^EXXi-jvdg tb %ai rjQcoag Ta TtQcoTa TtQogeop]-
y.svaL Ts xat avkiG aod-ai XeyovGiv et quo auctore usum
esse Mcephorum docuit Boivinus p. 1210, Ptolemaeus III. 15:
GVf.if.uGysL Tip TS ^GcoTtw yial Tcp ^lGfirjvcp Tolg TtOTafiolg
xara Trp^ BoicoTiav. Mira haec adeoque ad fidem difficiha,
ut exprobrarentur, non ratione aperirentur, visa non modo
Muellero Orchom. p. 483 (cuius doctrina satis placuit Bern-
hardyo in Dionys. Perieg. 440. p. 636), verum etiam Meinekio
Vindic. Strab. p. 140 et 243 illi quidem parum memori eorum,
quae et de Ismeno et, ut alia nunc transeam nomina, de
Inaoho Theb. Paradox. p. 170 sqq. et 236 sq. deliberavimus.
ISTec vero obscurum est ea ex interioribus litteris manavisse,
quas ipse Phanocles et Euphorion exprompsissent, Argyn-
nique fabulam peculiariter pertinuisse ad illustrandam memo-
riam Cephisi, qui ab initio per Boeotiam, qua Copais palus
(Plutarch. 1. d. cf. Cruc. in Vib. Sequestr. p. 99) appellatur, in
Euboici freti oram nomen suum pertulisse crede-
retur. Quid, quod eodem aptissime refertur Auhdis mentio
natae patre Euonymo, filio Cephisi? quae mentio extat apud
Stephanum Byzantium p. 147, 3: .Av)dg' n^ohg BoLCOTLag —
drtb Trjg Av?ddog T^g Evcovvf.iov tov KrjcpLGov, cui adiunxit
Meinekius Eustathium II. II. 496. p. 265, 9: aTto Av)Mog
^vyaTQog Evcovvfiov tov KrjcpiGGov , non item Didymum p.
80, 43: aTto Avlidog Trjg Evcovvfiov tov KtjcpiGov. Quod
restat de Plutarchi loco absolventibus dicendum: tria ipsius
Agamemnonis lavacra veterum fabulis et carminibus
celebrata fuisse iam in confessum venit. Quorum prima fae-
runt illa, quibus in- Cephiso Argynni amorem expugnatum
(cf. Schrader. in Mus. 245. p. 82 sq.) cavillatur Plutarchus —
Caput YI. 125
Cephisi autem simillimam naturam atque Dirces (Theban. Para-
dox. p. 187 sqq.) habitam fuisse et Plutarchus significat et
Philostratus Imagg. II. 8. p. 66, 25: MelrjTa cog Kr]cpiaov y.al
"Oli.mnv ftoTif.ic6rsQov et A.nthol. Pal. IX. 128, 3 cf. Imagg-.
II. 19. p. 85, 17: 6 jitiv 7tOTa{.iog KrjcpiGog BouoTLog ts v.ai
ov Tcov (xfiovacov — , altera ea, de quibus memoriae prodidit
Philostratus Her. II. 18. p. 300, 7: iv TayTTj Tfj f-idyrj noXXol
Tvjv IdyaiMv iTQco&riaav "/.al Xovrqa. Totg TSTQCoj.i£voig fiav-
Tsvra iyevsTO , Ttrjyal S-SQfial iv Icovicx, ag stl y.aL vvv
^.Ayaf.isfLvovsiovg y.alovaiv oi ^fivQvav or/.ovvTsg. Tertium
fuit funestissimum illud, quod a tragicis poetis decantatum
dicit Eustathius Epist. 7. p. 331, 19: iyyvg l4yaLiSfivovEicov tcc
ToiavTa XovTQa sl ys f.uy.QOv ycd d-avcxGLfia. ^^)
Ergo manifestum est ab iis, qui Athamantiadae nomen
redintegrarunt , hoc constanti famae dandum fuisse, ut pro
poena memorarent fana: „Q,ua nota Argynni fana Atha-
mantiadae. " Islomen ei templo fuisse AQyvvvLOv, ^uiQyiv-
vsLOV edocuit Meinekius in Steph. Byz, p. 114, 8, quod idem
Argynni monumentum et fanum fuisse si velim iis exemplis
comprobare, quae de solenni Graecorum more (Clem. Alexandr.
Admon. p. 29 A. Davis. in Clem. Hom. X. 9. p. 703. not. 4. E.
Mueller. Add. ad Tzetz. Lyc. p. 286) explicaturus destinaveram
alteri Thebanorum Paradoxorum volumini, multos circa unam
rem ambitus fecerim. ISTec magis libet quodam vicario studio
hoc potius edisserere, quam tenui distent discrimine vocabula
poena et fana. ]!^am quid plura pro aliena caussa argumen-
ter? Hepudiandum enim omnino est istud Athamantiadae.
Quod audacius, quidquid contradicit Hertzbergius p. 279, atque
33) Cui mentioBi subnectere libet ^AyafMSfivovta (pgeaTa, quae pro-
verbii loco dici solita sunt Zenob. I. 6. p. 2. cf. Erasm. Adag. II. 6, 60.
p. 368: IdyafiSfivovia (posara' inl twv fisydXcov SQycoV iaroQovGi yc<Q
Tov ^Ayafxsfivovci tisqI ttjv AvXCSa xcu TToXXa^ov Trjs 'E).}.cc*^os (f.QsaTa
oQv^ca. Eustatb. II. IV. 171. p. 461, 13. Apostol. I. 33. p. 9, apud
quem est snl tcSv iXsv&SQicov, ut apud Arsenium Viol. p. 15. Hesych. I.
p. 32, ut eadem laude Agamemnon insignis fuerit, qua qui regnum con-
diderat, Danaus Falkenburg. in Nonn. IV. 254. p. 1318. Plin. Nat. Hist.
VII. 56, 57: „puteos Danaus ex Aegypto advectus in Graeciani, quae
vocabatur Argos Dipsion", quae bac ratione emaculanda arbitror: „qua
vocabatur Argos." vid. Theb. Paradox. III. 4. p. 306.
126 Caput VI.
incautius illatum esse videtur vel propterea, quod nec Atha-
mantis vocabulum notissimum in aliis locis I. 20, 19. III. 21, 5
conf. IV. 6, 15 labem traxit ullam et aquae nobibssimae
mentio , qua vel maxime opus esset ad situm litoris curis
Ag-amemnonis conscii designandum, ita abolevit, ut rerum ad
famam insignium testatarumque — dico autem Cephisum Arg-jmni
natatu atque obitu, inde Argynnidis Veneris templo inclj^tum
— expressa vestigia extarent nulla, verbum maneret, quod
non modo non significantius narrantis esset, sed perobscurum
et in inenodabilem ambiguitatem implicatum : „ Sunt Ag-amem-
nonias testantia litora curas, Quae notat Argynni poena
Athamantiadae." Deinde quum non negem id vocabulum posi-
tum esse Propertii consuetudini convenienter (qui duobus eius-
dem herois nominibus usus et hunc sumpsit ordinem : T h i o -
damanteo proximus ardor Hylae. Non sic Leucippis
succendit Castora Phoebe. lam Pandioniae cessat genus
Orithyiae. primo Cepheia sonino Libera iam duris cotibus
Andromede et illum: „Tu licet Antiopae formam E"yc-
teidos — referas" I., 4, 5 sanavit — Phoenicis Chiron
lumina Phillyrides II. 1, 60. Helles Athamantidos
urbes III. 21, 5), nequit tamen dissimulari, si quis Arg-ynnum
Athamantis nepotem potius, quam Leuconis fiHum veluf hoc
modo vocet: Q,uae Leuconiadae sancta sepulcra
notant, tanto deteriorem orationem fieri, quanto pueri aquis
intercepti famae adiunctior sit commemoratio Copaidis sive
Leuconidis paludis (Steph. Byz. p. 401, 16: f] ?J/Livr] KcoTcatg,
rj ^?Jy€TO ^svxcDvlg. Muell. Orchom, p. 64. 214), quam Atha-
mantii campi (Paus. IX. 24, 1. Muell. 1. d. p. 161). Sed ne quid
in reprehendendo alieno invento per calumniam rimari videa-
mur, concedatur iam recte sumptum esse nomen Athaman-
tiadae. Quod non est dubium, quin secundum Groningani
libri fidem, in quo est nota Arg-ivis, oportuerit sic poni:
Qua nota Argivis fana Athamantiadae; sic enim
Propertius dixit Ixioniden, Menoetiaden, Oiliden,
Atridam, lasida, Inachida, Athamantida, Tanta-
lida, Aeetinen (1.1,24. Anal. Prop. p. 15). Sin simul
alterum nomen praeferendum vocemque aquae consensu omnium
codicum tutam retinendam ducis, licet certa, quae in Gronin-
Caput VI. 127
gano et Feapolitano extant, vestigia: ^minantis aquae
sic perseqiii, ut a discrepantia eorundem librorum, quae cer-
nitur II. 23, 72 (III. 32, 22), ubi ITeap. tenet: „Tanta tibi
miserae, quanta meretur, erit", Grroninganus : „quanta mine-
ris, pervenias ad hanc emendandi rationem: „Q,ua notae
Argynni fana merentis aquae."
Et haec quidem hactenus: minutius enim et scrupulosius
. iam omnia videmur scrutati atque exsequuti esse , quae docti
homines coniectando inchoarunt. Quos equidem affirmo nodum,
ut aiunt, in scirpo quaesivisse. Licet enim quae dispersa
manent in libris contra vitia incorniptissimis : q u a !N"eap. Gro-
ning. Ment. al. nota Groning. Argynni (agynni ISTeap. ar-
givi Ment.) arginni Yoss. ^*) poena E"eap. Groning. Ment. al.
natan tis Ment. Yoss. sic colligere, ut hic reconcinnetur versus :
„Qua notae, Argynni poena natantis, aquae" vel hic:
„Q,ua, nota Argynni poena natantis, aquae."
Testantur, inquit poeta, Agamemnonias curas litora, qua aquae
sunt notissima natantis Argynni poena. Q,uam veram ratio-
nem esse quominus docti homines perspicerent , obfait non
intellecta vis et potestas vocis p o e n a. Quam iam ratione
aperire licet , non coniectura explanare. Habemus enim quem
in medium aiferamus, locum Martialis hunc III. 64, 1:
Sirenas hilarem navigantium poenam
Blandasque mortes gaudiumque crudele,
Quas nemo quondam deserebat auditas,
Fallax Ulixes dicitur reliquisse,
quem locum his p. 193 Scriv. explicatum: „hilarem poenam,
quia per voluptatem illiciuntur in fraudem" praeterierunt tamen,
qui „poenam in malo ac labore poni, qui instar supplicii
sit et qui voluptati opponatur, et in omni cura, quae torqueat",
edocuerunt Gronovius Obs. II. 9. p. 218 et in Sen. Hipp. 439.
p. 247 sq. Eurmannus in Ov. Trist. 11. 507. p. 539 sq. Cor-
tius in Lucan. YIII. 395. p. 331. Wemsdorfius in Maximian.
El. III. 18. p. 333 iUi quidem ne Claudiani quidem memores
Euf, II. 405 : „ Felix illa manus , talem quae prima cruorem
34) Cf. Ai-cad. p. 63 , 3: CiQyvvrog (scrib. "Aqy vvvog), tvQccvvog.
Lobeek. Patb. IV. 5, 1. p. 228.
128 Caput VI.
Hauserit et fessi poenam libaverit orbis", ubi quod Cla-
verius adscripsit p. 99: „sic Eutropius dicitur Eoum cri-
men", memoriam afFert versus Prop. I. 11, 30 (Anal, p. 33):
„Ah, valeant Baiae. Crimen amoris aquae", Mhil autem
similius fingi potest, quam quod Martialis dixit Sirenas hila-
rem navigantium poenam, Propertius Cephisi aquas
notam Argynni natantis poenam; sic enim apud Athe-
naeum 1. d. est: ^^ya(.ii(.ivova ^^qyvvvov SQaa^ijvai ?,6yog
Idovra stvI Tcp Krjcfiac^ vtjxof.ievov , iv qj 'Aal ZEX&vcrj-
aavra avtov (avvs%wg yaQ iv rcp TtoTainqf Tovzq) an:€-
lovSTo) Sdipag staaTo ^al isqov avT6^t^.^cpQodtzr]g
^^QyvvvLdog, ad quem ipsum honorem non obscure spectat vox
nota sic posita, ut a Claudiano Id, VII, 37: „Q,uodsi notus
amor provesit in astra Laconas, " Ov, Pont, III, 1, 51 sqq,
Sen, Herc. Oet. 1605, Prop, 11. 19, 31, Davis. in Cic. N. D.
II. 40. p. 262. cf. Markl. Stat, Silv. V. 3, 110. p, 387,
Superest, ut controversias disceptemus, quas etiamnum
inter se docti homines habent de altero PEOPEETII loco hocce
11. 7, 8 sive III. (lY.) 18, 30:
Hic olim ignaros luctus populavit Achivos,
Atridae magno cum stetit alter amor.
Satis est autem sententias afferri Lachmanni: „Ilecte Vulpius
de Chryseide intelligit, cuius amor, loif.iov et /nrjviog causa,
magno sane Achivis stetit; sed quae de Argynno adiicit,
nugae sunt. Speciosius Clytaemnestra huc referri poterat.
Sed putidum est — per numeros indicare amores Agamem-
nonis: primus Clytaemnestra vel Argynnus, alter Chryseis,
tertius Cassandra et sic porro. E,epono: altus amor," atque
Hertzbergii: „Argynni amor ita obscuras est, ut aliud agen-
tem Prop. de hoc cogitasse nequaquam sit existimandum.
Hestat ergo, ut primum Clytaemnestrae indicare volue-
rit. " Evidens est, quantum eruditissimorum virorum subtili-
tati nocuerit non rite explorata Argynni fabula Plutarchique
locus non ea, quam supra ediximus, ratione expoHtus. IsTon
enim iam latet quosdam poetas Troiani belli tempora fortunam-
que inauspicatis Agamemnonis amoribus, in quibus Clytaem-
nestrae coniugium nullo pacto potest numerari, sic circumscri-
psisse, ut Argynni curam Graecis Aulide profecturis, Troia
Caput VII. 129
potituris Chiyseidis ademptae dolorem gravissimam moram attu-
lisse dicerent. Itaque minime fraudandus sua laude est Pas-
seratius, quem sequuti sunt Vulpius (ap. Laclim. p. 309) et qui
indigno silentio ab omnibus praeteritus est, Ouwensius ]S"octt.
Hag. III. 15. p. 482: „Amor Chxyseidis alter amor est
Agamemnonis, quum primus fuisset Argynni." Ceterum quan-
topere de Aulide classi Graecorunj iniqua fama yariaTerit,
documento est Seneca, de quo vid. Gronovius Med. 622. p. 501.
Heyniusque in ApoUod. I. 9, 23. p. 200.
Cap. VII.
1.
Ipsa fabulae similitudine inductus ab Argynno yenio ad
Brimo et ea, quibus enarratis opus est ad explanandum PE,0-
PERTII locum n. 2, 57 (5):
Eulva coma est longaeque manus, et maxima toto
Corpore et incedit vel love digna soror —
Qualis et Iscliomache Lapithae genus heroine
Centauris medio grata rapina mero.
Mercurio talis fertur Boebeidos undis
Yirgineum Brimo composuisse latus.
Etenim non tantum „certissimam artis criticae regulae parum
attendif Hauptius (in ipsum auctorem enim iam ea verba,
quae leguntur in Indice Lectt, Berol. Hib. 1854. p. 11, trans-
ferre licet per argumentationem in nota 19 p. 86 positam),
verum etiam commenticiae rei locum concedere non destitit.
!Nemo enim veterum scriptorum Brimo latus Mercurio compo-
suisse aut tradidit aut potuit ipso Brimus nomine addito
tradere;^^) quae res autem tam inter se pugnant, quam per-
35) Documento sunt et ii, quos praeter alios commemorarunt Tkryl-
litzscliius Muellerusque in Tzetz, Lyc. 698. p. 745 et Hertzbergius tn Prop.
p. 92 et, ut Callimaclium, de quo infra p. 13.3 aliquid suspicabimur, nune omit-
tamus , Tzetzes Sehol. in sua ipsius Homerica p. 41 : ttjs nsQasfpovrjg
^O^Qifj-ovg y.al BQtfxovg xXrjd-sCdrjg Stu to if.i^Qif^r](Jaa&ai, t^ 'Eq/j,^
TavTr}V ^ia^ofxsvo} et Sebioliasta Par. Lyc. 1176. p. 243: §ia t6 ifi^Qi-
fj,7jGaaS^at tm 'EQfx^, quae concimmt cum Etym. M. p. 213, 51 sive Eudocia
Viol. p. 87: "^EQfirjv iQaad-^VTa — S-sXrjaac ^caioig (A,ix^rivao' ri di ive^
Sinis, 9
130 Caput VII.
petua — haec enim constans fama est — virginitas deae et
vitium ei a Mercurio illatum? nihil enim valent, quae Turne-
bus Adv. XI. 16. p. 337, 6 protulit: „grammatici Graeci —
negant Mercurio cum ea stupri consuetudinem fuisse: quod
nec plane dicit Propertius , etsi id fortasse significat. In quo,
ut puto, alios auctores sequutus est." Verum ne illam qui-
dem rem, quam et Turnebus p. 337, 16 et Laohmannus omi-
sit, idem doctus iam tandem exploratam attulit: certas quas-
dam partes ac numeros pulchritudinis poetam sic exsequutum
esse, ut comam et manus v. 5 laudaret proceritatemque et
incessum comparatione lunonis et Palladis (omitto enim nunc
versus 9 et 10) monstraret, inde virgineum latus ac nudum
omne corpus praedicaret v. 11 — 14, quem quidem ordinem
inversum video a Publio Spinula de Porcia p. 989: „Ischo-
mache sicut Centauris grata rapina Componit, sicut casta
Minerva latus. Et lovis ut coniux incedit maxima toto
Corpore; longa manus totaque fulva coma est." His autem
rationibus tam certis tamque illustribus primum eo adducimur,
ut quemadmodum in Aetna carmine impositam pro impla-
cidam insedisse memorabili similium exemplorum copia obtine-
bimus in Emendatt, Prop., ita nunc affirmemus apud Propertium
posuisse id factum esse, quod fuerat placuisse. Nimirum
apud incautiores librarios, ut assolet, adeo praevaluit recor-
datio notissimi illius versus: „IIas certe pluresque canunt,
l^eptune, poetae MoUe latus lateri composuisse tuo",
ut nec a litteris ta, ca (vid. not. 6) et cii ^^) permutandis
^ Qi fxrjGaTO c(VT(S' 6 Sktpo^rid-elg « tz £r^«7r?? et Tzetzes Lyc. 698.
p. 745 et 1176. p. 945: roii 'EQf^fj ^idCoVTt avTijv — h'epQi[A.riaaTo xal
ovTwg ixsTvog tnav-S^t] tov iy^s i q'^ fx aTog atqyxe Avnohm&Y. 35.
p. 194: „ qiiid sibi velit Brimo verbum?" cf. 20. p. 182: „nec fremitum
continere tempestatemque irarum valens , ex continua passione Brimo dein-
eeps ut appelletur assumpsit." Quibuscum conferri consentaneum est Phry-
nicM et Hesycliii illa: ^Qt/xog , /aXETiog. ^QLfxovfisvov , oQyi^ofievov,
quae nuper reconcinnavit M. Sclimidtius Philol. XX, 2. p. 353. Quod
superest , idem atque apud Propertium peccatum est a librariis apud Arno-
biumV, 20 cf. Orell, p. 307 sq, et VI, 6. p, 206 : „de Philopatre quem
edidit primo", ubi „alii Brimo inepte" Orell. Vol. II. p. 490. v. quae
supra I. 4. p. 13 congessimus.
36) Versus, quem posui, Ovidii est, quem aliorum locorum compa-
ratione illustrarunt Heinsius Her. XIX. 138 et Broukhusius Tib. I. 5, 8
Caput vn. 131
abhorrerent et quod invenerant prinins, id contrario fere
incepto, ac v. 50 (3, 43) Priamns factum est Priamo et lY.
(Y.) 11, 40 proavus proavo, ut in Emendatt. Prop. evincemus,
iam nomini Mercurio adiungerent: „Mercurio fertur Virgi-
neum primo composuisse latus", quum ipse poeta castissimae
virginis famae et vere et eg-regie consuluisset hisce:
Mercurio — fertur Boebeidos undis
Yirgineum Brimus tam placuisse latus.
Qui idem nihil, quod ad „obscenius excitandam Mercurii natu-
ram" (Cic. N. D. III. 22) peculiarius valuisse videretur, afferre
potuit, quam visum ipsum virgineum latus, quode existimatur
vel ex iis locis, quos exprompserunt Savaro in Sidon. ApoU.
Carm. XI. 38. p. 134 sq. et Erhardus in Petron. 130. p. 803
ac Eupertius in luvenal. VI. 36. p. 242 cf Ifonn. XY. 228.
p. 426: vEOQ rjf.isQOipoiTog exiov a-KOQT^tov OTtcoTtriv ^^a'/.e7tEcov
idoKsvsv eXev&eqov avrvya f.irjQwv. Easdem igitur narratur
Mercurius voluptatis illecebras habuisse, quas, ne plures afferam,
et lupiter {iQoa itavTa dozevev — Kal //ibg al&EQioio voog
(xeravdGTLog sqttwv N'rj%of.iEvr] 2e!.ieXr] Gvvevrfieto lyTonn.
YII. 263. p. 216) et Actaeon {^ovofAEvrjg evor^Gsv oXov
difiag "loymiQrjg Y. 304. p. 158. 437. p. 166. Theb. Parad.
p. 379. c£ XY. 248. p. 426) et Agamemnon Argynnum in
Cephiso natantem conspicatus: lavantem enim in Boe-
beide viderat Pheraeam deam. De qua mentione operae
pretium est proponere, quae disputavit Lobeckius Aglaoph.
p. 1213: „Prop.: Mercurio et sanctis fertur Boebeidos
undis Yirgineum Brimo composuisse latus: vix enim
dubitari potest quin Brimus vocabulo dea demonstretur Phe-
raea Boebeidi vicina eademque ab Atheniensibus ac Sicyoniis
et Argivis oulta, quam alii Proserpinam interpretantur , alii
laudati Burmanno in Prop. p. 238 cf. in Anth. Lat. V. 83, 25. p. 563.
De ea autem permutatione , quam diximus , -vid. Drak. Liv. IV. 44 , 10 cf.
Prop. II. 2, 35 contulerunt. codd. Heins. et Barm. sec. cum tulerint.
11, 5 cum adspexit. Heins. et Burm. pr. conspexit. et 8 , 23 (Hertzb.)
cum: tam. III. 4, 39 consimili. Groning. eum simili. add. II. 10,3
tam graciles. cod. Passer. tum. 13, 24 tam foedo. Exc. Mod. tum. 25,
11 tam certa. Reg. tum. "Weidner. Crit. Scriptionum Spec. p. 15 Progr.
Colon. 1864.
9*
132 Caput m
Hecaten aut Dianam vid. Spanhem. Callim. Dian. 259. " ^'^)
Boebeidis igitur undis „ dea silvarum Tenatu fessa solebat Yir-
gineos artus perfundere" (ut est apud OTidium Met. III. 163),
unde consentaneum est id, quod libri praebent: satis, in codi-
oibus Heins. et Mentel. nec incommode et probabilius, quam
ab Hauptio, immutatum sic: sanctis, a Burmanno autem,
qui Calderini commento: sais plus iusto tribuit, ad nomen
Ossaeis deductum iam ad formam minus protritam revocari
hancce :
suetis — Boebeidos undis.
TJt est apud Apuleium Met. XI. p. 802 : „ s u e t o lavacro tra-
ditum — purissime circumrorans abluit" (cf. Athen. 1. 1. d:
avv£XO)S y^Q ^*' '^^* noxafj.(p tovtco aTtelovsTo. ISTonn. XIEI.
460. p. 378: TtoXXaxig oidfia Xa^ovaa) et in Anthologia Pal
Vn. 494, 2: Ev ttovtoj 2coda(.iog 6 Kq^g ■d-avsv, ep, cplXe
NrjQSv , Ji%Tva %al to abv -fjv %sivo avviqd- eg vdfaq.^^)
37) Cf. Serv. Virg. Eel. III. 26. p. 113. Aen. IV. 511. p. 298. VI. 118.
p. 361. Add. Scliol. Vatic. Lycoplu-. 1179. p. 243: <i>£Qa(av Trjv iv 'Ps-
QaTs Tifj,cof^svr}V — ^ avTfj rfe SrilovoTv t7j IdQTefii^i iq ^Exccti]. Pal.
1180. p. 244: ix ^EQaiag rrjg .AfoXov y.al zt cog ysvvr]&si(Xav. Boeekh.
Corp. Inscr. 1837. p. 12. Sclioemann. de Hecate Hesiodea Opusc. II. p.
241. not. 54 , qui Lobeckium 1. d. praeteriit cf. Sturz. Pherecyd. p. 163.
Parum discrepat, quod venantem deam memorant fortasse Callimaehum,
de quo supra 1 extrem. dicimus , sequuti Tzetzes Lyc. 1. d. : §ta^ovTt
avTrjv iv xvvrjysaicp ivs^QCfii^GaTO et Etym. M. et Eudoc. 11. dd. : ^Eqixflv
iQaa&svTa inl y.vvr\ysalav ticovGrj &slrjaat ^(aiajg fxi/Brjvac Illud
quidem notissimum es venatu, cui Diana comitibus Nymphis studeret,
Satyros et Panes , lascivum genus, amorum suorum occasiones petisse avi-
dissime, de quo quod estat CalKmachi testimonium ap. Schol. Theocr. IV.
62. p. 178, 14, id restituendi copia erit in Kbro Emendationum , qua de
Prop. III. 21, 36 explicabimus.
38) Cf. Long. Past. II. p. 61: irrl ti]V avvrjSrj (prjyov sqxsTai.
III. p. 86: sni Trjv aw^-S-rj Trjv vxprjXrjV xofiCaai, iy.sivrjv nsTQav. Dorv.
Char. p. 211. Sen. Troad. 1069: „turris — Assueta Priamo", qui idem
Hipp. 207 : „ non placent su eta e dapes," quam rariorem formam esse docent
Barthius Stat, Theb. IL 443. p. 509 sq. Heinsius Adv. IL 19. p. 365.
Oudendorpius Suet. Aug. 23. p. 193 et Apul. Met. VI. p. 442. Bosscha in
Apolog. p. 384. Alii eiusmodi aquas dicere consueverunt notas Cort.
Lucan. V. 107. p. 582. Burm. Anth. Lat. IIl. 120, 2. p. 576 cf. Heins.
Adv. L 15. p. 152. Add. Sil. XVI. 533 : sueti laboris. IH. 413 certamen.
Caput VII. 133
Nec tamen omittendum est Mercurio quoque ipsi gratam
sedem fiiisse urbem Pheras; sic enim est apud Callimaclium
jfrag-m. CXVIL p. 235: '^EQf.iag OTtsq 0£Qalog alvesL -d-sog,
^Ef.i(.it Tco g)vyalxf.icc , qui quaeri iam potest an his verbis:
sf.i!.d Tcu cpvyal%(.ia significet deae venatricis amatorem
(Serv. in Virg. Aen. IV. 577. p. 302) minis et spiculo deter-
ritum fuisse. Ceterum postquam sententiae integritati hac
scribendi ratione: „Mercurio — fertur ■ — tam placuisse"
a nobis consultum est, non defuturos esse arbitror, quibus
Burmanni inventum iam satis placeat illud quidem a Lach-
manno p. 105 de levissima, ut iam dilucet, caussa improba-
tum: „particulam et, inquit, si abesse non posse meminisset
Burmannus , noUet coniectasse : „ s s a e i s vel s s a e a e. "
Horum autem, quae protulit Burmannus, utrum sit praesta-
bilius, exemplis licet demonstrare Statii Silv. IV. 6, 18: „l!^ox
et Erythraeis Thetidis signanda lapilHs", Senecae Herc.
Oet. 1204: „Ibera — turba pastoris feri" et iis, quae con-
gessimus Valg. p. 54. 238 add. Groram. Obss. in Pindar. p. 21
Progr. Merseb. 1851.
Verum nondum is locus satis explicatus est aut perpolitus.
Et primum quidem quaerendum est de Pirithoi coniuge, quam
omnes uno ore affirmant hic a Propertio commemoratam esse,
Quam Hippodamiam vocant Homeri H. II. 742 auctoritatem
sequuti plurimi, ut Didymus H. I. 263. p. 25 a. 42. Ovidius Her.
XVIL 247. Met. XH. 210. 224. Lactantius ^rr. Fab. XH. 4.
p. 870. Philargyrius in Virg. Georg. 11. 456. p. 332. Lactan-
tius in Stai Theb. V. 262. p. 175. Mythographus I. 108.
p. 111, 32 adduntque horum alteri Adrasti eam jBliam fiiisse,
ut Scholiasta et Eustathius Od. XXI. 296. p. 1910, 6: IIsiQi-
d^ovg TTJv ^^dQaCTJOv '^lrCTtodaf.iSiav dyof.isvog Hyginusque 33:
„ Hippodamiam Adrasti filiam " (quibus nune non disputo utrum
Acasti nomen, quod usurpavit Hertzbergius in Prop. p. 91,
reddi praestet an de sententia Barnesii et Wesselingii in Dio-
dor. IV. p. 315, 83 ao Bodii in Mythogr. L 170. p. 155 Atra-
cis conf. Electt. e Lactant. Theb. Comm. p. 24), alteri Butae,
ut Diodorus 1. d. : "htTtodaf.isiav t7)V Bovxov (codd. Bvatov,
134 CaputVII.
quod retinuerunt Natalis Oomes Mythol. VII. 4. p, 721. Sim-
sonus Chron. A. M. 2760. p. 262. Baclietus de Ovid. Epist. I.
p. 151) et Scholiasta II. 1. d. '^lTtTto^oteiav Cl7t7toddf.i£iav
Didym.) ti)v Bov%a {Bovtdda Staver. in Hygin. p. 93. not. 8)
et qui haec secus scripsit Dia, quae mater Pirithoi fuit, pro
coniuge posita, lo. Tzetzes in Hesiod. Scut. 178. p. 628, 17:
neiQL-d-ovg slg Qrj^ag (scrib. ^^■d-rjvag vid. Theb. Parad.
p. 447) sXd-wv — sG%e yvvai%a Alav %t^v tov BovtdTov
S-vyaTSQa. Dissidet hinc Plutarchus Thes. 29: yaf.iwv 6 TIel-
Qid-ovg /J 7]idd(.LeLav (quem apertum errorem dicit Wesse-
Hngius 1. d.), inde Lactantius in Stat. Theb. I. 106 sive Mytho-
graphus L 170. p. 53, 7 (de quibus in Electis 1. d. absolvimus):
„Atrax — pater Hippocratiae", ilU quidem id sequuti,
quod in variandis nominibus semper scriptores tenuisse uberiore
disputatione docuinius Theb. Paradox. p. 453 : tantulo enim
discrimine inter se seiunguntur Hippodamia, Deidamia,
Hippocratia, quantulo Deidamia, Laodamia, Hippodamia,
quae nomina invenimus addita Bellerophontis filiae WesseHng.
in Diod. y. p. 395, 65. At Propertium communi scriptorum
consensui refragatum Pirithoi coniugi nomen Ischomachae
fecisse credunt dictitantque cum alii, ut Tumebus Adv. XI. 16.
p. 337, 14. Bachetus 1. d. p. 156. Leopoldus in Plutarch.
1. d. p. 73 , Bodius 1. d,, tum Propertii interpretes omnes assensi
Scaligero p. 401: „Potest fieri, ut et illud nomen apud quos-
dam Mythographos habuerit," et qui Propertium imitatus est,
Publius Spinula 1. 1 d. Q,ui primum hoc dicant, quae tandem
ratio fiierit novo eognomine eam augendi, quam constat nec
arborum ramis {iaxofidxrjv enim Passeratius ait esse oG%o-
/iidxr]v) ipsam pugnasse (vid. cap. lY. 4) et ^EyeQaifidxr]v verius
vel ^^yxifidxrjv (^(.Kpifidxrjv) fuisse , quam ^laxofj-dxrjv, id quod
Bachetus 1. d. arguit, Deinde Olud expediant (subiiciam enim
iam ipse isti opinioni aKquod adminiculum, cui nemo adhuo
intendit): quum et simiUimas quasque fabulas etiam a peritioribus
scriptoribus confundi saepissime solitas esse minime obscurum ac
dubium sit et per Wesselingium in Diod. IV. p, 278, 82 et
Heynium in Apollod, II. 5,5. p. 364 (illos quidem immemores
Salvagnii in Ovid. Ib. 406. p. 99. Munckeri in Hygin. 31. p. 91.
Spanhemii in Oallim. Del. 102. p. 406) in confessum venerit
Caput VII. 135
Hippolyten, Dexameni filiam, de qua haeo produntur : ^HgaKlrjg
sjtavrjl-S-sv sig "'Q.lsvov rtqhg /ls^d(,isvov zrjg ds tovtov d-vyaTQog
'^I TCTCoXvxtjg Gvvoiy,it,o i-L svTQg ^tjavi avvdsiTtvcov '^Hga-
y.1rjg y,al ■dsaGa.f.isvog sv xdlg ydf.ioLg v^QlCovza rbv Ksvxav-
QOv Ev QVT Liova /.al crjv 'iTtnoXvTrjv ^ia^ofisvov ccTtsxtSL-
vsv (Diod. 1. d.) , vocari ab Apollodoro et loanne Pediasimo V.
p. 352, 23 (Euhnk. Epist. Crit. II. p. 284) Mnesimachen,
Deianiram ab Hygino, cui adiicere licet Lactantium in Stat.
Theb. V. 263 et Mythographum II. 162. p. 130, 27 et locuple-
tissimum illius confusionis testem Philarg-yrium 1. d.: „Inter
Lapithas autem et Centauros bellum fuit propter Hippoda-
miam sive Deianiram", ut omittam Recogn. S. Clement. X.
21. p. 317.D: „vitiavit lupiter — Hippodamiam et Hesio-
nen, quarum unam Hippodamiam Olenus habuit" — :
harum igitur rerum ratione habita expediant, quo sive errore
sive consilio factum sit, ut Ischomachae potius_, quamMne-
simachae: „Q,ualis Mnesimache" locus daretm', iidemque
excusent spretam hanc testatorum vocabulorum multitudinem :
Qualis et Hippodame (ipodame marg. Voss. tert). Q,ua-
lis et Hippocrate. Qualis et Hippobote. QuaHs et
Hippolyte. Qualis Adrastine et quod omnium maxime
promptum et propositum fuit: QuaHs et Atracias (Carr. in
Valer. Flacc. L 141. p. 41. Oud. Apul. Met. IV. p. 296). Ifec
illud quidem- docere supersedeant, quam et apposite et perspi-
cue ad declarandam Ischomachae originem subiunctum sit hoc :
Lapithae genus aut quantum valeat iUud heroine cum
sententia praeclarum tum in ea sede positum, qua legentium
animis vel maxime infigi videatur. Verum ut singulis verbis
ratio constet ac perspicuitas : ipsa oratio Qualis et Ischo-
mache — heroine omnino improbanda est: nec enim habet,
quo innixa stet. Quam quidem docti videntur sic interpretari,
ut hoc dictum esse statuant: qualis et Ischomache incessu
fuit vel illud: maxima toto corpore est et incedit vel love
digna soror aut PaUas et (est omnino talis) , qualis Ischomache
fuit facie id est sive specie seu ore et vultu eo, quem prae-
dicavifc certe Ovidius Met. v. 216: „Cinctaque adest virgo
matrum nuruumque caterva Praesignis facie" cf. Prop. III.
12, 15: „ Qualis Amazonidum — turma lavatur aquis. Qualis
136 Caput VII.
et Eurotae Pollux et Castor arenis — Inter quos
Helene nudis capere arma papillis Fertur. " Nam Spinulae
1. d. rationem, cui Hauptius videtur potuisse assensum prae-
bere, silentio praeteriri praestat. Equidem rectius liunc arbi-
tror institui ordinem: „Maxima toto corpore est et incedit vel
love digna soror — et (incedit talis), qualis it Lapithae pro-
les. " Ipsa autem quae desideratur mentio puellae incessus
decore inter paucas insignis ex interioribus repetita fuit litteris,
quas cap. V. 4 strictim attigimus. Haec enim prodidit Calli-
maclius: T^g ^aaiXlao^g tcov ^^ua^ovcov rjaav ■dvyaTSQsg,
a2 JJsXstcidsg JtQogi^yoQSvd^rjaav ' TtQcozov d' avzaL %OQsLav
y.al 7tavvv%Lda avvsarijaavTO TcaQd-svsvovaai. De quo saltatio-
nis genere quae nostra cura investigata infra 3 in Itonidis men-
tione leguntur proposita recolenti ecquod nomen videtur conve-
nientius a poeta poni potuisse, quam Pliadis nomen et Pliadis
Stonyclies? Quod nomen aliunde a nobis supra erutum nequa-
quam abdite latet in memoriis codicum: Hysomace Borrich.
Burm. pr. Histomace Askew. h.y"Scomachae Groning. Hsco-
machae Dresd. Isonaohe Voss. quart, Hisonitae Leid. pr.
hisconice Ment. Quae veri vestigia manserunt, postquam
et verbum i t adhaesit nomini proprio fere sic posito : Qualis
et is, Stonache (ischomaoae Heg.). Qualis iit. it et. et
it Stonyche (cf. Lucan. IX. 717: Et Scytale. codd, Burm.
p. 662: Eschithalis) et littera t in litteram c (histomace.
hy s c machae. hi s c o mache), inde pervagatissima (ut Schmitzius
de aspiratarum graecarum latinarumque pronuntiatione Progr.
Durens. 1863. p. 7. 17 dixit, nos in Cinnae commentariis
copiosius dicemus) describentium licentia in ch (hischomachae
Hamb. Ischomene Exc. Scal.) verti coepta est, ut qui recte
scribendi studio duci solerent librarii (ut Neap.) laberentur ad
consectandum prodendumque nomen Ischomache ipsum qui-
dem et sincerum et notum usurpatumque cum a comicis poetis
(Eix. Steph, Thes. IV, p, 709. D) tum a Xenophonte Oecon. 6.
7. Maximo Tyi-io XXXVIL 4. p, 225. Columella XL 1, 5, 15,
12, 3, 5 (apud quem in aliquot libris extare Symachus, Sco-
machus, Schomachus testatur Schneiderus p. 496, 556) ac
Sorano Vit, Hippocr, p. 1297, 48: cog q^rjatv '^laroiAaxog,
quod ^laxojLiaxog esse non suspicatus est Dindorfius Steph.
Caput VII. 137
Thes. p. 696.D. Cf. Euseb. Chron. Anecd. Paris. II. p. 145,
17 ^Ia6^ia%og. Scal. ^laxofiaxog.
lam vero nihil aptius ac dignius , quod Pliadis nomini sub-
necteretiir, fnisse quam Hippodamiae Thessalicarumque puel-
larum mentionem manifestum ex iis est , quae de Itonidis assi-
duis choreis (xoQslacg xal TtavwxldL) quaerendo exsequuti
infra, quo loco modo diximus, proponemus. TJnde non dubium
est, quin quod videmus ad hanc speciem: „(it Stona) che
Lapithae eo modo deductum, quo apud eundem Propertium
m. 22, 5 „Ortygie et visenda" sic deprayatum cemitur:
Ortygie yisenda,^^) id olim scriptum faerit: „Stonache et
Lapithae" (vel Stonacho et, cf. Y. 4 et II. 1. p. 26). Yerba
autem haec: Lapithae genus, quae latius patent quam
Atracis genus, et ea res, quod Centauros potius, quam
Eurytionem Centaurum (Prop. 11. 24, 31. Paus. Y. 10, 2)
nominatos invenimus, facile persuadent non unam Hippodamiam
hic dici ab Eurytione eiusque sociis (Tzetz. Chil. YII. 6. p. 238.
Yal. Elacc. I. 141) raptam, sed heroinas a Lapitha prognatas:
„Lapithae genus, heroinae", quas Centauris gratam rapi-
nam fuisse idoneos habemus auctores Diod. lY. p. 315, 86:
STtL^aXiad-at raig y.t/.Xrjf.iivaig yvvai^l ^/cal ^lq (Aioyead-aL.
Palaeph. 1. p. 270, 17: aqrtdtpvGL xag yvvalyiag avTwv. Schol.
Luoian. Conviv, 1, p. 45: ol KivzavQOL f.ieSvad-ivTsg elTa talg
rcov ^aTtiS^iov yvvaL^lv v^oLaTiyccog eTtLd-ifievoL. Schol. Pind.
Pyth. II. 85. p. 320: oYvov eficpoQriad(.ievoi talg riov ^artLd-Cov
yvvaL^lv aKoXdartog sg^coQim^aav. Tzetz. Hes. Scut. 178. p. 62S,
18: 01 yovv ^ani&aL v^Qi^ovreg slg tdg '^EXXrjvidag yvvaly.ag
7t6Xsf.iov avveyiQ^Tr^aav d(.Lcp6TeQ0L , ubi liquet intercidisse verba
(.AaTti -d-a l) yial ol Kiv tav qol (v^ql tovreg). vid. Met.
XII. 224: „Eurytus Hippodamen, ahi, quam quisque proba-
rant Aut poterant, rapiunt.'' Lact. ISTarr. Eab. XII. 4. p. 870:
„cum plurimi ex utraque parte ob raptum matronarum conci-
39) Qiiod. Anal. II. p. 12 inclioavimus , exsequemur in Emend. Prop.
libro. Nunc satis est afferre Ovid. Fast. I. 359 noxae. codd. plurim. nox
et. Mythogr. III. 6, 3. p. 176, 8: „ambrosiae n e ctare ", q^iem locum
sic emaculasse: „ambrosia et nectare" nobis rectius videmur, quam
Propertium I. 13, 29 : „Iove digna et proxima Ledae" Naekius ia Caton.
Ecl. 26. p. 154 lioc modo: dignae proxima.
138 Caput VII.
dissent." Hyg-. 33: „Centauri conati snnt rapere uxores Lapi-
this" et Lact. Stat. Tlieb. Y. 262. Mythogr. H. 108. p. 111,
39. Sidon. ApolL Carm. Y. 233. cf. lacobs. Philosti-. Im. II. 3.
p. 417. Cui sententiae suffragatur non modo ipsa codicis Dres-
densis et editionis Eegii memoria (ab Hertzhergio quidem p. 91
non enotata): heroinae, sed etiam levissima fides vel optimo-
rum librorum. ^°) Similiter autem diota sunt: „Lapithae genus,
heroinae, Centauris medio grata rapina mero" atque a
Silio XI. 25: „Iam vero Eridani tumidissimus aocola, Cel-
tae Incubuere" et Ovidio Met. XV. 120: „Quid meruere
boves, animal sine fraude dolisque? 116: „Quid meruistis
oves, placidum genus?'' Yerum hoo amplius censemus ad
ipsum vocabulum heroinae (hieroinae Grroning. 1. 13, 31),
quo commode usus est Politianus Il^utrio. p. 267: „veteres,
divum genus, heroinas", temere descitum esse ab inso-
lentiore nomine Otbreinae, in quo consignando apud Pli-
nium N. H. lY. 10, 17. p. 286: Othryonei" fere idem erra-
tum esse invenimus in codicibus Toletano et Parisino quarto:
enoryonei, in Snakenburgii codice enoricaeni, in Hiccar-
diano Onorhione; quantum enim differt inter eroine et
enoryne, onorhine? I^am et Lapitharum praecipua sedes
fertur Othrys mons (Cerd. Yirg. Aen. YII. 675. p. 115. A.
Oberlin. Yib. Seq. p. 350) et Othreinas Othryos alumnas
(Sen. Herc. Oet. 1538) recte dici declarat Suidas II. p. 1016,
11 NtovaxQLVT] IsyszaL 7] KalXiGTco (vid. Epist de Yarr.
Atac. p. 10). Ovidius Met. YIII. 537: Calydonides Eueni-
nae id est „habitantes iuxta Evenum j&uvium" Gloss. cod.
Arundel. ap. Heins. p. 594 (ef. Eleg. ad Messal. 33: Inachis
Acrisione. Heins. Her. YL 103. p. 81) et X. 183: „Tae-
40) Nam et hic hyscomacliae in Groningano, lapithe in Neapoli-
tano, lapite in Groningano extat et 4,6 pro Hermionae in utroque
Hermione et 18, 19 pro Thamyrae tliamire, thamyce, in Neapolitano
.25, 86 prq Leucadiae locadie, IV. 1, 95 pro Cinarae cinare et 103 pro
Libyae lybie, quod contra factum est I. 2, 15 Phoebe. Neap. phaebae.
111.10,30 Lampetie. Groning. Lampetiae. Neap. lampathiae. 13,11
Dirce. Groniag. Dircae. IV. 3, 43 Hippolyte. id. Hippolitae. Q,ui-
bus alia adiicientur in libro Emend. Prop., qua de El. II. 20, 23 (III. 23 b,
2) explicabimus.
Caput VII. 139
narides Hyacinthus" (cf. Heins. 1. d. VIII. 72. p. 113), quod
cum IIsQyaf.ddrjg Anth. Pal. App, II. p. 755 , 83 aliisque com-
ponere ftigit Meinekium Coni. de Anth. Grr. p. 238 sq. cf. Anal.
Prop. I. p. 7. m. p. 14. ]S[omen Othreine autem quamyis
nusquam lectum proferre non dubitavimus propterea, quod
^Od-Qtjlg, quod miror omissum esse a Lobeckio Path. XI. 12.
p. 469, extat apud Moandrum fr. 44. p. 52, 53 et 39. p. 49
siye Antoninum Lib. 13. p. 214, 5. 9 et 22. p. 221, 26 : Eldod-iag
vvficprjg ^Od-Qtjldog (quod abHeynio in Apollod. p. 97 in ^Od-Qvtg
mutatum omnes silentio praeterierunt) et ApoUodorum I. 7, 2.
p. 12, 27: "'ElXrivog ds y.al OQarjidog ZfioQog, cui allato testi-
monio Scholiastae Plat. OonviT. p. 376: "'ElXrjvog xal ^Od-Qrjl-
6og — z/ioQog reddidit ^Od-Qrjldog Dindorfius Steph, Thes. V.
Add. [p. 20]. ^^) Quam Kympham alio nomine Hcuit appellare
^Od-Qvav vvfiq)rjv, ut est ^iyva xvcov apud Lycophronem
Meurs. Misc. Lac. lY. 1. p. 249. Meinek. Steph. Byz. p, 234,
16. ISec iam vereri subit, ne quis forte secundum optimorum
codicum fidem: lapithe, lapite et eorum doctorum, quos Hertz-
bergius p, 91 dicit, exemplum maiora moHtus : Lapithes g-enus
heroines hive hoc: Lapithes — Othreinae Hippodamiam
sumat narretque fiKam fuisse l^ymphae eius, a qua urbs Lapi-
the nominata fuisse videatur Steph. Byz. p. 412, 9: AartLd-rj
TtoXig QsGGaXiag , wg q^rjGiv ^ETtacpQoditog ev tolg '^OfirjQLy.olg.
Oberl. Yib. Seq. p. 404.
Ergo Propertii illum locum existimo in hanc sententiam
antiquitus scriptum fuisse:
Fulva coma est longaeque manus et maxima toto
Corpore, et ineedit vel love digna soror —
Quahs et it Stonyche et Lapithae genus, Othreinae,
Centauris medio grata rapina mero.
41) Similia sunt JVrjQrjfg, NrjQrjiVri et LlTQrjiS , ^ATQr]Cvi], de quibus
accuratius dicendi in libro Emend. Prop. locus erit, ubi nomina doctis
bominibus parum adbuc cognita proferemus 'Prjyrjivr] et ZaXfxwvCvri.
Nunc adiiciam Lobeckium nomina (PclvQrjCs, MsQOTirjig , <PvU.riCg, alia,
quae cum nomine '06-orjCg comparare commodum est, exsequutum Patb.
#p, 469 nullam fecisse mentionem Scboliastae Aescbin. de fals. leg. p. 387.
Dobs, : Tr]V <PvXXCdci ol fxhv <PvXX7]CSa — ovofxd^ovGi cf. Heins. Ov.
Her. XIII. 35. p. 173 sq.
140 Caput VII.
Mercurio suetis fertur Boebeidos undis
Virgineum Brimus tam placuisse latus.
Oedite iam, divae, quas pastor viderat olim
Idaeis tunicas ponere verticibus.
3.
Reddamus iam, quod supra promisimus. Etenim Hauptius
Prooem. Ind. Lectt. Berol. Aestiv. 1864 haec scripsit p. 6:
„ Pflugkius apud Euripidem Herc. Fur. 471 censuit scribendum
esse SvXov — Maivdlov. Quippe recordatus erat Propertiani
versiculi Y. 9, 15: Maenalio iacuit pulsus tria tempora
ramo Cacus. Sed veremur ne intempestive eruditissimus
homo carminis illius meminerit, neque enim tuto coUigitur poe-
tas Latinos ubicumque topicis nominibus quorum causas igno-
ramus carmina sua ornaverunt secutos esse incognitas nobis
rationes, exemplum rei praebet aliud eiusdem Propertii car-
men I. 3 , 5 : nec minus assiduis E d o n i s fessa choreis Qua-
lis in herboso concidit Apidano. tacent interpretes ilH quo-
que qui verbosissimi solent esse, Bacchanalia autem per
Thessaliam multum celebrata ex nuUo nobis testimonio constat,
neque constitit Propertio, sed cum nomine G-raeco et versum
suaviter finire veUet et descriptionis quasi veritatem augere
(habent enim eiusmodi nomina hanc vim, ut veritatis specie
faUant etiam ignaros regionum), non magnopere quaesivit quod
rei accurate congrueret, verum confasis fortasse Thraca et
Thessalia Apidanum commemoravit neque propterea magna
vituperatione dignus est. similiter Herculi Maenalium ramiim
videtur tribuisse: oerte nuUa hoc fabula explicari potest."'
De Pflugkii quidem <5ommento hic mittamus, Acrius vero
intendatur iudicio, quo de veterum poetarum carminibus vide-
mus pronuntiatum esse, Est profecto hoc insigne documentum
laesae, quam ijDse Hauptius de Propertii maxime arte et
doctrina habet conservatque sanctissime, opinionis, Itaque quo
gravissima iniuria tanti viri disputatione conflata defendatur:
quod negat ille uUo nobis testimonio constare de Bacchanalibus #
per Thessaliam multum celebratis, id falso negat. Quamquam
Schoenius quoque quo loco montes vallesque Bacchicis sacris
Caput vn, 141
nobiles recensuit*^) fd ignorat, quod pro comperto attulerunt
Delrius in Senec. Med. 384. p. 485 et Cortius in Lucan. I. 674.
p. 174 „in Tertice Pindi solitas esse Maenades bacchari"
non obscure significat Sidonius Apoll. Carm. Y. 233: „Hae-
monias dum flammant orgia matres. " Pindi autem et
Othryos montium iluviique Apidani, in quem influit Enipeus
ex Othrye ortus, nominibus Thessaliae situm recte definiri
satis constat. *^) JJt cum Propertio satis congruat Lucani
locus L 674: „qualis vertice Pindi Edonis Ogygio decurrit
plena Lyaeo" sive Odonis scribi mavis Drak. Sil. lY. 778.
p. 237. a. Meinek. Vindic. Strab. p. 91 cU. 241. ISe quis
autem acrius hoc pugnet verum esse, quod praeter alios dicit
Scholiasta Lucani -674. 675. p. 105: „Pindi) mons est
Thraciae" (dequa re infra explicabitur) et interesse aliquid
inter Propertii locum et Statii XLE. 224: „!N"octe velut Phry-
gia cum lamentata resultant Dindyma, pinigeri rapitur
Simoentis ad amnem Dux vesana chori'': Edonidem cum
omnibus licuit concitatissimam . quamque Baccham dicere tum
Lucano et Propei^tio in eius regionis mentione versantibus,
in quam ex Thracia sacra Bacchica delata esse fabulae docent
(cf. Stat. Theb. lY. 654 sq.). Quod qui reprehendit, dicat iam
„veritatis specie fefellisse" etiam Yirgilium Aen. XI. 659:
42) De Eurip, Baccli. Hab. Scen. cap. X. p. 119 sq. Quo loco idem
dmisit CaucasTim Wernsd. Him. Or. XIII. 7. p. 596. Tenmesum Stat.
Theb. V. 92. Pangaeum Sil. IV. 778. Sen. Oed. 434. Ismara Sidon.
Apoll. Carm. V. 496 sq.' Stat. Tiieb. VII. 686, quem locum praetermisit
Lobeekius Aglaopb. p. 290. 295, et IV. 385 et Vet. Scbol. Bartb. p. 1049.
Ovid. Met. IX. 641. Cir. 165 ac Ebodopen et arva Strymonis Hor.
Carm. III. 25 , 12. Sidon. 1. d. cf. Ovid. Met. XI. 3. Bartb. Stat. IV.
379. p. 1047. Scbrad. Obss. I. 4. p. 40. Haemum Stat. Tbeb. IV. 654.
43) Constat id cum aliunde (Oberl. Vib. Seq. p. 353. 350 et 106. 73)
tum ex Senecae Here. Oet. versu 492: „Nessus — quem gravida Nepbele
Tbessalo genuit duci, Qua celsus astris inserit Piudus caput Ultraque
nubes Otbrys eductus riget" Claudianique B. Get. 177: Nil Rbodope
— nil profuit Haemus Odrysiis. — Macedo miratur Olympum More perer-
ratum campi: gemit irrita Tempe Tbessalus et — Oeten Sperchiusque
et virginibus dilectus Enipeus Barbaricas lavere comas ; non obiice
Pindi Servati Dryopes" et ApoUonii Rbod. II. 514: oaa' tv^fxoirold^i-
naSiov ^Pd^itjg ^Ad-af.idvTi,ov u/Li(pC t iQvf.ivriv "'O^iQvv y.cd norauov
tSQov Qoov ^An i8 avolo.
142 Caput Vn.
„Q,uales Threiciae cum flumina Thermodontis Pulsant
et pictis bellantur Amazones armis", cuius audaciam non
aemulatus est Silius II. 73: „Q,uales Threiciae Rhodo-
pen Pangaeaque lustrant Saxosis nemora alta iugis cursuque
fatigant Hebrum innupta manus" et lY. 778: ^Edonis
ut Pangaea super — It iuga", aemulatus est idem ipse
Propertius IV. 4, 69: „IUa ruit, qualis celerem prope
Thermodonta Strymonis abscissos fertur aperta sinus",
in quo loco magnopere laboravit Scaliger p. 587, mediocriter
Hertzbergius p. 440.
Et his quidem — nolumus enim partem ab lacobo Quaestt.
Epic. II. 6. p. 176 sq. inchoatam explere — compertum est
nihil dixisse eum, qui sua ipsius doctrina confisus nec illud
exquisivif , cur maluerit poeta „ veritatis specie fallere ", quam
nomine „rei accurate congruenti usus versum suaviter finire"
sive hoc modo: Qualis in Ismariis eoncidit aggeribus
(Theb. Parad. p. 97. Claudian. Euf. I. 120) sive illo: „Qua-
lis et assiduis Edonis fessa choreis Concidit in ripis, herbifer
Hebre, tuis " et fortissime afiirmavit „Propertio de Baccha-
nalibus in Thessalia celebratis nihil constitisse ". Audacius
igitur hoc quam verius dictum ; verum magis illud mirum tanti
viri subtilitatem et sagacitatem hic adeo defecisse, ut ipse
quoque ferret nominibus Ariadnae etAndromedae sub-
iunctam mentionem Maenadis cuiuslibet sive Threiciae
sive Thessalicae. **) Qualem mentionem longissime a politis-
simi poetae elegantia (iUa quidem spectata I. 2, 15 sq. 13, 2.
11.2,9. 11, 1 sq.) abhorrere intellexerat , ut ego arbitror,
Titus Stroza his Propertii locum imitatus Eleg. II, p. 993 Grher.:
„Qualis erat roseis inodorae vaUibus Aetnae Yirgineo lusu lan-
guida Persephone: Qualis apud Xanthum nemorosa sedit
in Ida Oenone socias inter Hamadryades: Qualis pinifero
confecta caede ferarum Procubuit Cynthi fessa Diana iugo:
TaUs Coppari peragratis Anthia campis L a s s a sub umbrosis
44) Hom. n. XXn. 460: fx.syccQoio SieaGvTo ^aivuSv iGi]. Prop.
lY. 4, 70: „Illa ruit, qualis — Strymonis abscisso fertur aperta sinu."
Sen. Herc. Oet. 244. 701. Cerd. Yirg. Aen. lY. 301. p. 422E. Blomf.
Aesch. Sept. 494 Grloss. p. 153.
Caput VI. 143
concidit arboribus, " *°) Itaque eo senteiitia nostra inclinat,
ut reparandum censeam nomen Thessalicae nynaphae et ea
pulchritudinis laude celebratae, qua insignis fuisse dicitur
Tyro,*^) et Ariadnae Andromedaeque fortunae tam dissimilis
(sic enim ut statuam faciunt Propertii verba: „3S[ec minus
— fessa"), quam fuisse tradit Cyrenen Pindarus Pyth. IX. 20:
yiSQaL^EV ayqLOvg ■3-fJQag — zov ds avyyioizov ylv/.vv Jtavqov
ejtl ^XscpaQOig vrtvov dvaXiGYMvaa QSjrovTa TtQog aio. Qualis
ftiit lodama, Itoni filia, Thebae ex loye mater, ut Theb.
Parad. I. 4. p. 63 sq. diximus. Ut non dubitem nominis Edo-
nis, quod omnes . a Propertio positum esse credunt, hanc
mutationem edicere:
]S"ec minus assiduis Itonis fessa choreis
Qualis in herboso concidit Apidano
et Homeri exemplo commendabilem et iUaboratam. ^''') ^NTec
45) Paiiciora mutuatos a Propertio, ipsi Broukhusio p. 12 incognitos
adiicere licet Basilium Zanchium p. 1453 : „Qualis Hylam Mysorum agris
dum quaereret amens Alcides ripa conciditAscanii" ac Baptistam
Pignam p. 240 : „ P e s s a que , cum nequeat flammis male sana mederi,
Concidit lierboso semisepulta toro."
46) Nonn. XLII. 117. p. 1084: @£OaalCSog Sk Tuqovg oiSag
SQcoTa , praeter Tyi-o , ut de multis paucas addam , D i a (Munek. Hyg;
155. p. 269. Sturz. Pherec. p. 204 sq. Nonn. VII. 125. p. 208: ITe^ocu-
pCSi ^Crj et XVI. 245. p. 452. Etym. M. p. 668, 17. Anecd. Ox. I.
p. 370, 5: Zsvg 6/.iotcod-elg iTtTicp TiSQieTQSx^. — z1 v av. Eecogn. S. Clem.
X. 23. p. 318.B), Dexithea, Atracis filia (Scliol. Ovid. Ib. 472. p.
469. Merk. Burm. in v. 473. p. 119 cf. Lobeck. Aglaopli. p. 601 — per-
peram enim videntur vocare Dositlioen, Thesipliilen — ), Plith.ia
(Aelian V. H. L 15 sive Eust. II. L 155. p. 71, 9. Athen. IX. p. 395. A;
nam alia adiiciemus eo loco, quo de Lact. Stat. Theb. III. 191. Hyg. 11.
69 explicabitur — ), Cyrene Hyg. 161. Sturz. 1. d. p. 149. cpiloo-/.6-
nsXog Nonn. XLIV. 317. p. 1156. Cf. Claudian. Euti-. II. 200: pulcbrae
— Thessalide s.
47) Hom. 11,11. 696: ^rjfxriTQog TSf^svog " It co v d ts fJrjTSoa it-^hov.
Herodian. ttsqI c^txQov. p. 297, 22: to yccQ irsai ixTSTaTai TToirjTiycSg'
coOTTSQ y.al t6 ^ iTcSvci ts fxrjTSQa firjXcov. Brunck. in ApoU. Ehod. I. 551.
p. 214, ubi quod in codice Guelpherbytano extat "iQivCc^og, id a Pier-
sbiio Veris. 11. 6. p. 200 non explicatum fortasse dubitari potest an fuerit
Tv QTcav CSog. lUaboratam autem eam, quam fecimus, mutaitionem dixi-
mus et piropter exempla.V. 2. not. 21 exprompta et membres Stephani Byz.
144 Caput vn.
illud quidem latet non BaccMcas Hc dici choreas (Barth. Stat.
Theb. n. 615. p. 574 sq.) rel Palladias (Sen. Herc. Oet. 367)
aut eas, quas a CatuUo Epith. Pel. et Thet. 288 memorari
docuimus Electt. Crit. p. 21 sq. et Yalg. p. 335 sq., sed quas
Diauae ductas esse ab „Amazonidum niveis post proelia
turmis" (Claudian. E. Pros. H. 64) scribit CALLIMACHVS
Dian. 241:
OvTtL ccvaaaa tceqI tcqvXlv (aqyJiGavio
IlQcoTa f.isv sv GaKSsaaiv evortXiov , avd-i de vxiYlqi
^Tr^Gdf-isvai xoqov svqvv.
De quo loco Meinekius minus reete explicavit Diatr. p. 173 sq.
ratus primum saltatam pyrrhicham {svoTtXLov), tum depositis
armis choreas eirca simulacrum deae ductas fuisse narrari hoc
modo: TtsQt ^Qstag coQxrjGavro IlQioTa {.isv sv aayissGGLv
svotcXlov. Hec omnia expediit Bergkius Ind. Lectt. Hal. Hib.
1864. p. V., qui: „Pyrrhichae, inquit, varia erant genera; testa-
tur hoc inprimis Athen. XIV. 631. A. qui postquam beUicam
dixit saltationem pergit: TtVQQLyri /iLOVVGLaia] tLC, slvaL doKsl — :
Callimacho autem licuit vocabulo TtQvlLg utramque saltationem,
quam Amazones in Dianae honorem edebant, comprehendere.
Sed 7TSQL solitarium duriusculum: fortasse igitur scribendum
est ut lov. 52: OvTtL ava^, as TtsQL itQvltv coQxi^aavvo;
ava^ simiHter Aeschylus fr. 333. Pind. Pyth. XIL 3. " Ut
enim alia omittam, nec placent verba sv aa%ssGGLv svoTtliov,
quorum alterutrum supervacaneum est , aut ipsum aaKog , quod
parum congruit cum lunato agmine,*^) et in partem longe
p. 342, 12: ;fC(j^« ^lrojvr] vno rhv Aif.iov. Holsten. p. 151 ^llSavrj.
Anon. de Incred. I. p. 321, 7: ^'Ilrmvog iv QEGaaXia. Claudian. Pr.
Cons. Stil. I. 123: aedonas Memes. Medic. tert. al. Sithonias Medie.
quart. Cir. 64 codd. : sidontini. Scalig. edonum.
48) Vid. Cerd. Virg. Aen. XI. 663. p. 630. Barth. Stat. Theb. V. 145.
Heins, Claudian. R. Pros. II. 62. p. 576. Beger. Thes. Br. II. p. 319. Stat.
Theb. Xn. 528.^ Sil. II. 80. Claudian. Nupt. Hon. 33 p eltata cohors. Suet.
JSTer. 44. lul. Valer. Gest. Alex. III. 71. p. 205. Paus. I. 41, 7 : "Afxa^ovixrj
doTiiSi sfxcpsQag. Quint. Smyi-n. I. 147 : "^Av 8' sd-sr aOniSa dlav aXCy-
xiov avTvyt fxtpirig "HfitGv 7re7tXi]&vT.a. Nonn. IX. 172: ^AOTiiSag iy.Qov-
oavro — oiSriciUi cf. Ep. Crit. p. XI. Propter ipsas autem Thessalarum
virginum saltationes Amazonicas non alienum est hoc addi: quales peltae
fuerint, Aristotelem exposuisse in Thessalorum republica Schol. Eur,
Caput YH. 145
aliam, quam quo spectavit Meinekius, quaeri iubent illa:
avd-L Se 'jivxXip. Quare nos sie statuimus, ut eo errore sub-
lato, qui confusis litteris a et ol ad reliquarum partium depra-
vationem pertinuit, *^) hanc censeamus restituendam esse
sententiam :
TTQvXtv WQxrjaavTO
IlQoha f.isv sv OT0i%0LG Lv svoTihov, avd^L ds 'avkXco
2Tr]aaf.isvaL %oqbv svqvv.
Rhes. 311. p. 476. Hinc digredior ad Callimaclii locum ne a Meiuekio
quidem perpurgatum Dian. 213 : ccGv lcor oc (Te <r(pi.v cd/noi, zfs^iTeQol xal
yvfxvog ael TtaQSipaCvtTO f^a^og. Cui loco Hauptius Ind. Lectt. Berol.
Hib. 1858. p. 7 aGvCoiG rot reddidit, Bergkius 1. supra d. p. IV. ev^ojg tol,
nos ad-TiXvvToi (quod a&^XojTOV scriptum est in iQfj.rjveCa Xs^acov
Maxim. Schol. p. 3 Morel.) reddendum esse alibi probabimus: nibil enim
frequentius fuit confusione litterarum o et i9-, t^ et y (ut Tzetz. Cbil. XI.
721 T(S f^Aw. codd. avXko}). Sunt autem bumeri ad-^XvvToi similiter
dicti atque aB^rjkvvTov Gt^qvov Boiss. Stepb. Tbes. I. p. 827 A et fia^ol
d S-rj Xs es, de quibus multum quaesivit "Wernickius in Trypbiod. 34.
p. 86 sqq. (omisso Eustatbio II. II. 569. p. 289, 35: ol nalatol evQed-fj-
vai (paalv — tov ^AxiXXea lid- tj X aa, de quo ita est in Anecd. Par. IIl. p.
271, 1: TiKQa To firj d-iyeXv %eCXeGt &i^Xrjg) et, ne plura addam, a I^onno
XV. 329. p. 432: 0r]Xvvrig ^e aC^rjQov. XXIX. 80.. p. 744: ^oXijv S-rj-
Xvvev oCgtov , a Statio Tbeb. VI. 723 iUud: „tigrin inanem — fulvo quae
circumfusa nitebat Margine et extremos auro mansueverat ungues."
Cf. Maxim. Scbol. in Dionys. Areop. p. 79 : dfidXS-axTov) a&eXxrov, «5-jJ-
XvvTov , dvSQelov. Pacbym. Parapbr. p. 54 : aQQevcoTtov Tiva — dvSQCav
a&eXxTov , d&i^Xvvrov , unde corrigenda sunt , quae leguntur in A n e c d.
Par. IV. p. 97,1: ^AO-rj' GxXrjQov , dddfiaarov , dvSQoideg: fidem facit
Suidas I. p. 136, 10. JSTec iUud vidit Cramerus, quae p. 136, 10 protulit,
spectare ad eum Dionysu Areopagitae locum, de quo Pacbymeres p. 54
sq. scripsit: d^QevoiTiov Gr\fj.aGCa xa\ Xe^ig enX yvvaixcov dv S o i -
^ofiavojv xal d^Qevocp qovwv Xeyerai et Maximus 1. d.: iareov 6e
(tig ^itl yvvaixcov dvi^Q iCo fievojv rj ddQ evo(pav dov eior]rat
fere ipsis iis verbis usus, quae in codice Coisliniano extant: iareov Se
(og inl yvvaix(ov dQQevo(pav(ov xa\ dv&Qi^ofievcov eiQr}Tai cf. Albert.
Hesycb. I. p. 550. not.-25. Etiam illud adiiciam p. 187, 18: 'OXfieiog —
cag 2!neQ^ei6g , onovpg, "AX^peiog restituendum esse 'Ett f io'? (vid. Tbeb.
Parad. II. 3. p. 126), non Ilrjv eiog, quod inferri voluit Cramerus.
49) Vid. Pors. Eur. Med. 44. p. 20 et Ebnsl. Heracl. 164. p. 69. Bast.
Comm. Pal. p. 769. Boiss. Plan. Met. p. 188 et Mc. Eugen. IV. 282. p. 230
et Pbilostr. Ep. 68. p. 177 sq. add. PoU. IV. 15, 108. p. 413. oror-
;(og. Ms. aixog, unde bunc patet extitisse errorum proventum; goix'.
aax. GToC/ o t Gtv : Gaxs eGGiv,
Sinis, 10
146 Caput VII.
Ubi vocabulum aToi%oq (sic enim Grraeci vocant cbori seriem
Schneid. Xen. Conviv. II. 20. p. 77) ita positum est, ut ab
Aeschylo Pers. 372: Ta^at vecov f.isv OTtcpog sv Gzlxoig
TQialv , Clemente Alex. Strom. YII. p. 766. D: naQadslaoiQ
i^f]aK7]fj.€voig s'/.sivoig Tolg sv gtoLxo) KaTa7rs(pvTavf.isvoig
slg Tjdovrjv oxpscog (cf. ApoU. Ehod. I. 29: (priyol — s^slrjg
OTLXocoaiv. lac. Achill. Tat. I. 1. p. 396. VIII. 5. p. 938),
Eustathio Opusc, XXIII. 13. p. 199,22: -mTcc ttjv cptloao-
cpovfisvriv GVGTOL%iav tyjv sxXsyovoav fisv sv OTolxtp to.
dya^d-a, Idicx ds to. ui] TOiavra oyioQaAiLpvaav cf. lulian. Caes.
p. 10, 9: sv xoofico TtQorjysv. Boiss. Philostr. Her. p. 359.
Fidem nostrae coniecturae faciunt Apuleius Met. X. p. 734 (quo
teste usi sunt Cerda Virg. Aen. V. 585. p. 562. D. Meursius
Lycophr. 249. p. 1210. Lindenbrogius Amm. Marc. XVI. 5, 10.
p. 188, non item Muellerus Dor. II. p. 250. 336 sq.): pueUi
puellaeque — G-raecanicam saltantes pyrrhicham
dispositis ordinationibus decoros ambitus inerrabant nunc in
orbe rotarum flexuosi, nunc in obHquam seriem connexi"
(cf. Salm. Spart. Hadr. 19. p. 179) et, ut praeteream Platonem
Legg. VII. 6. p. 796: navoTiUa di navTslsl xoGf.nqd^staa [f]
KoQrj) ovTO) TY]V OQxr^GLV dLansQaLVEL ■ a dy ndvTag fiLfisXad^aL
TTQSTtov av str] '/.OQOvg te afxa nal yioQag ac Dionysium Hal.
n. 48: TiaQd-svog slg isQov f^hd-ev ^Evvallov xoQSvaovaa. Lo-
beck. Aglaoph. p. 1096. not.), Statius (quem neglexerunt Ouden-
dorpius Apul. 1. d. et lacobsius Philostr. lun. Im. X. p. 647 sq.
ipsi Merrickio in Tryphiod. 354. p. 316 sq. consideratiores)
Scyreidum puellarum pyrrhicham his complexus Achill. II. 156:
„ Multiplicantque gradum, modo quo Curetes in actu Quoque
pii Samothraces eunt: nunc obvia versae Pectine Ama-
zonio, modo quo citat orbe Lacaenas Delia." De hoc autem
saltationis genere, quod significavimus supra 2, memoriae pro-
didisse eum , quem sequutus est Propertius , Alexandrinum poe-
tam, sive Callimachus is fiiit sive Euphorio seu Rhianus, non
dubio indicio intelligitur Simonidis Genealogi , de quo in Ety-
mologico Magno p. 479, 48 haec leguntur: g^r^al di o ysvsa-
loyog 2ificoviSrjg ^Itcovov 3-vyaTSQag ysvsad^ai 8vo, '^d^vav
'ml "loddfiav, ag str]l(ayiviag Tr]v onlofiaxiycrjv slg sqlv
Tnv slg dXh^lovg ^jw^^ffai xat dvaiQsd^rjvai Tr]V ^loddfiav vno
Caput VIII. 147
Trjg ^A^Tjvag et apud Tzetzam Lyc. 355. p. 554 (Eudoc. p. 322.
Phavor. t. ^'Ivoyv cf, Muell. not. 7) : avrrjV ed^sonolr^aav ol "EX-
hqveg Y.a&a7teQ y.al ttjv 7toXe(xty.iDTaTriv ^^dnqvav ^lTorvtov jlisv
VTtaQxovaav -dvyaTeQa, ^loddf.iag^'^) de adeXiprjv, rjv lodajnav
dvTtTcolef.iovaav ^^dnqva dvelXev, aig cpr]ai 2tf.icovidr}g 6 yevea-
loyog cf. Beg. Thes. Brand. I. p. 480 sq. J^&ek. Choeril. p.
143. Ut ab lodama liceat repetere Thessalonmi consuetudinein
pro bello nominandi saltationem, de qua Lucianus Salt
14 (Muell. Dor. II. p. 250): sv fiev ye Geaaalia ToaovTOv
STtsdiayie Trjg oQyrjaTtyJrig rj aa%rjatg , SaTe Tovg TCQoaTdvag xat
nQoaycoviaTag avT&v 7tQ00QXi]aTrJQag iyidXovv cf. Meurs. J/yc..
1. d. Heyn. Hom. H. XVI 617. p. 242 sq. Wernick. Tryphiod.
559. p. 434, unde Horatii versui Oarm. I. 2, 37: „nimis longo
satiate ludo" lucem affiindi indicavit Bemhardyus cf. Garai
Cic. Mil. 12. p. 195. Nonn. XYII. 156. p. 472: JvgiJ.svem
rjfirjae yovdg yafxipuiwxt xahic^ Tevxcov x cjfi o v ^'u4Qet, North-
mor. Tryphiod. 36, p. 91.
Gap. VIII.
Ferficiamus rem supra (YII. 3) inchoatam. Et primum
quidem dicendum videtur esse de EYBIPIDIS verbis Herc.
Fur, 470 sq. hisce :
Elg de^tdv ds arjv aXe^rjTi^Qtov
Svlov xad-iet JaiddXov ipsvdrj doatv.
De quibus Hauptius 1. d. reprobatis consiliis Bergkii et Pflug-
Idi, quorum ille Yulcanum Daedalum vocari sibi persuasit,
50) Ubi pro ^lodd fi ag codices praebent ^loSufi ov , ut apud Harpo-
crationem p. 61, 1 xaTcc NeatQKs Marcianus pr. rsaiQov et apud Ste-
phanum Byz. 'Pd-Cov pro 'PS-iccs Holsten. p. 344, alia ap. Bast, App.
Epist. Crit. p. 11. Meiaek. Alciphr. I. 26. p. 101. Unde niiror neminem
(Meinek. Euphor. fr. 149. p. 152. 0. Schneid. Nicandr. p. 57. not. 2) suspi-
catum esse Seholiastae Theocriti TTITT. T. p. 354: IdTtollcovios dh
6 ^PoStos '^iXo^ci fi o V xal JCvrjxog haee reddenda esse: 6 'PoSios &€to~
& uficivr os, Nixctv^Qog ^s 'Pvko&dfirjg xa\ Kr^vxog.
10*
148 Caput vin.
Mc nomeii MaivdXov reparanduin esse censuit, hac disputa-
tione absolvit p. 7: ^Eg-regiam et veram esse existimamus
emendationem qna Hermannus hos versus restituit: elg de^iav
de arjv ale^rjT^qiov ^vlov 'Aad-iet daldaXov, ipevd^ doaiv.
!Nam quod Elmsleius oMcit daiddleov apud Atticos poetas inve-
mri, non inveniri daidaXov, neque si verum esset faceret
momentum (nulla enim cogitari potest causa cur hoc vocattulum
tragicae poesi minus convemre putemus , quam epicae et lyricae)
neque verum esse Aeschyli versus docet Eum. 635 : sv S" dvsQ-
{.lovi Ii.6ftxei nedTqoad' avdqa daiddXip nenX(^. De quo autem
maxime artificio aut ornatu Euripides cogitaverit cum daldaXov
dixit Herculis dle^r]TrjqL0v ^vlov etsi certe declarari non potest,
tamen non inepte putaMmus obversatam esse eius animo cla-
vam cui infixi essent clavi aenei vel ex alio metallo facti.
Eiusmodi clavas gestasse Assyrios qui Xerxen sequebantur
Herodotus narrat YII. 63 qonaXa ^vXcov TevvXo}f.iiva aidi^Qqi,
in quibus verMs explicandis Steinius miraMliter lapsus est:
evitavissetque errorem, si legisset quae Diodorus Siculusdixitlll.
33 QOTtaXov TvXovg e%ov JTeQLaid^^Qovg. 'Se quis vero haec aliena
putet utpote barbara, consirmle est Homericum illud sceptrum
YQvaeioLg tJXolol TtenaQi-ievov. tum cynicus philosophus Herculis
simia ita describitur ab Alciphrone III. 55 : aTeX8%(^ TtQLvivt^
ETteQeLdoiievog' "^v yccQ dvTL tov 7tvKvc6jA.aTog TtJov oCmv %aX-
xdlg TLOLV rjXoLg sf.i7te7TaQfj.£vrjv cpsQtov ^aKTr^QLav^', Haee est
viri eruditissimi disputatio. Cui — mira fides — ipsa ea
desunt, quae ad stabiliendam Hermanni sententiam non modo
maxitne idonea sunt, sed necessaria: dico autem eorum scri-
ptorum testimonia, qui Herculis stipitem %«Axo/Ja^^, clavatum
foisse memorant. Sed institutum nostrum fert, ut rem altius
repetamus diligentiusque , quaecunque de bac re monumentis
litterarum variant, exsequamur ipsi convulsa tota Hauptii dis-
putatione contrariae de Euripidis loco sententiae auctores
futuri.
Constat autem Herculis clavam Homeri et Hesiodi carmi-
nibus foisse indictam (Schol. H. Y. 404. p. 160, 44: ovdsnoTe
oldev b noLrjtrjg "HQayiXsa QondXcp XQcoi.ievov. Hes. Scut.
122 — 140). Inde duplex fama: alteri a Stesicboro auctore
eam mentionem repetunt (Wess. Diod. I. p. 28, 25. Lobeck.
Caput VIII. 149
Aglaoph. p. 403) , alteri a Pisandro sive quis aKus fmt Hera-
cleae scriptor. ^^) I^ec de materie clavae non diversa utriqne
tradiderunt. ISTamque a Stesichoro stipitem memoratum esse
testatur Megaclides. ^^) Stesichorum sequuti sunt praeter eos,
quos commemoravit Meinekius Exerc. in Athen. I. p. 25, Euri-
pides 1. d. et 995. poeta trag. p. 704 fr. a§ea7t. 344. Lucia-
nus Quom. Hist. Conscr. 10. Plutarchus Lycurg. 30 8EQf.m %al
^vXov sxcov. Sextus Empir. adr. rhet. IL 105. p. 308. Cor-
nutus 30. p. 188 sive Eudocia p. 218 ^^) et aliis vocabulis usi
51) Strab. XV. p. 688: Tc5y Sh xoivojvriadvTOiV cwra (HQaxXel:) Ttjs
GTpciTeiag aTtoyovovg shac rovg Hi^ag aijf^pola tov yivovg aco^ovrag
t6 re SoQug ciixniyjG^a'' xa&uTiaq rbv ^Hquxlm xal t6 cfxvTalrjcpoQelv
xal ^TtcxexavaQ^ai, /ioval xal ^jucovoig QonaXov — rj tov 'HQaxkaovg ^k
GToXt] rj roiuvTrj nolh vacorsQU t^? TQCoixfjg /j.vrifxr]g iari Trlaa/xa rmv
TT]V "^HoccxXauiv Ttoirjacivrcov ftT£ Heiaav^Qog -^v str' aXXog rcg' ra S' aq-
Xala §6ava ovx ovrco (hsaxavaarac. Suid. 1. infra affer. Diss. Expl. ad
Pind. Istlim. V. p. 525 sq. Muell. Dor. I. p. 443 sq. Lob. Aglaoph. p.
403. Heinrich. Prolegg. ad Hes. Sciit. p. LXX. Osann. Gonrat. 31. p. 367.
PoKtian. Nutric. p. 267: „Nec quae magnanimum nodosae robore
clavaelnstruit Alciden, nuUum nomenque decusque Conciliat sterili
Pisandri Musa Camiro."
52) Vid. Athen. XII. p. 512. F et Eust. 11. XXTT. 444. p. 1279, 8:
Tovrov — oi vsoc nocrjral xaraaxava^ovGcv tv Xrjarov G/rifxari fjcovov
nsQcnoQSvofJLavov '^vXov axovra xal Xaovr^v xal toIk (To^or Eust.) ;£««.
Tavra nXdaac nQCorov I^rrjGixoQov, quae a Luzacio Valckenarioque Eur.
Diatr. XIX. p. 204. b, his numeris adstricta esse: SvXov r axovra xat
Xsovrrjv y.ul ^sXr] incompertum babuit Bergkius fr. 54. p. 647.
53) Comut. 1. d, : rdxa <5" dv rj Xsovrrj xal ro q 6naXov ^x rrjg
naXatdg ^-soXoyiag anl rovrov fisrrjvayfisva aXr} — ^vXco fiovov conXt-
Gfisvov. Eodemque modo plerique Xsovrfjv xal QonaXov , vA Dio
Chrys. L p. 14, 62, 64, 47 et VIII. p. 286, 30. Pbil. lud. p. 776 et Dio
Cass. LIX, p, 931, 32. Herodian. I. 14, 16 et Anecd. Par. II, p. 380, 27.
Philostr. lun, Im. 12. p. 133, 12. Poll. IV. 117. p. 419. Diogenian. 11. 57.
p. 193 sive ApostoL 11.80. lo, Tzetz. Exeg, in II, p. 23,8. Lucian.
Herc. 1 : rr]V StcpQ-SQav Ivr^nrac rijv rov Xsovrog xal ro QonaXov exst
iv rri Ss'§ca , a quo de Omphale etiam clava Herculis instructa Quom,
Hist, conscr. 10. Beg, Thes. Brand. III, p. 729 leviter dissentit Libanius
Decl. IX. p. 348. D: ^vSf] rr^v Xsovrrjv nsQcaiXaro. Donat. Ter. Eun. V.
7, 3: „quum ipsa calathum et colum cultusque femiaeos sagittis et clava
leonisque tegmine mutasset", a quo scriptum fuisse: ipsi prave sta-
tuit Barthius Stat. Theb. X. 643. p. 1226. Add. Burm. Anth, Lat, H, 119,
79. p. 269 sq. Eckh. Doctr. Numm. III, p. 113,
150 Caput VIII.
auctor hymni Orpli. 11, 15: y,ld6ov iv x^qI TtaXlwv ^^) et
Greminus Anth. Pal. II. p. 655. v. 1 : '^'HQay.Xeg , tiov gol tvtoq-
^og {.liyag; ac PMlippus p. 656. v. 4: ^aqvTtovg ot,og o
■d^rjQoXerr^g et quos infra afferemus, ApoUonius, Callimachus,
Alciphron, praeter hos latini poetae, qui aut stipitem usur-
parunt, ut Seneca Herc. Fur. 1029. Ag. 838. (Hipp. 323
clava). Herc. Oet, 208. 1449. 1453 et quibus locis infra
dieemus, truncum, ut idem Herc. Fur. 625 aut ramum, ut
Propertius IV. 9, 15 et Statius Theb. XI. 48. l^ec latet, quae
eius clavae fuerit materies. Oleam enim affert ApoUonius
Rhodius IV. 1439: GTi^aQOV 6' sxsv otov iXalr^g cf. Cerd. 1. d.,
oleastrum reliqui, ut Theocritus, Erycius. ^°) Q,uibus ple-
nius edidit testimonium Pausanias 11. 31, 13 hoc: TtQog tomcp
Tw aydXf.iaTt to QOTtaXov d-eXvai rpaaiv '^HQaylsa' ytal {rjv
yaQ yiOTLvov) tovto ^iv , ot(^ TtLGTd, iverpv ttj yfj y.al dve-
^XdaTrjas avd^ig xat eaTiv 6 xoTtvog Ttsqivxojg ert. Hem Pau-
sania auctore tradiderunt Natalis Comes VII. 1. p. 694. Coe-
lius B,hodig. Lectt. Ant. XII. 19. p. 848 G. Cerda 1. d. Galeus
54) De quo fugit commemorare , quos omisit Lobeckius Aglaoph. p.
1323 , Salmasium Vop. Firm. 3. p. 700 et Capit. Anton. P. 12. p. 279 et
Ex. PKn. p. 234. b.F et Dacerium Fest. p. 344 nihil differre clavam et
xXdSov arbitratos, non fugit Cerdam Virg. Aen. VIII. 250. p. 187. A."D.
55) Theocr. XXV. 207: iT^Qrjtpi. Sa pdxtqov Evnayhs, uvrocploiov,
iTrt^ostpEos xoT ivo 10, ^'EfXfxrjTQov To fxkv ctvTos — <yvv TivxivrjGiv
oAoCT/f^f? saTiaCa QiCys (Schol. p. 449, 4: 'PoTtakov dTSQeov. JEvv
Toi KurdJ (pkoi^ Sadiog ayQtelaCag. "EftfirjTQov ijyovv Gv^qi.^ov cf.
Antiph. Vol. III. Com. Gr. p. 129) et v. 257: dyQisXatov (Schol. p.
449, 44: t6 t'§ ayQiag tXaiag QOTtaXov cf. Beckm. Aristot. Mir. Ausc. 52.
p. 107) et, quem neglexerunt Cerda I. d. C. et D et Burmannus Val. Flacc.
I. 634. p. 115 et Grat. Cyn. 131. p, 112, Erycius Anth.. Pal. IX. 237, 4:
(SxvTdXr\v dyQieXaiov cf, Diod. 1. not. 66 affer. — nam omitto Triclinium
Schol. Theocr. XVn. 28. p. 419, 5 nixQdv dfivy^aXrjv memorantem et
Callimachum Epigr. XXXIV. <priyt,vov o^ov — et Lucian. Dial. Mort.
XI. 3 : fv^dfirjv ^AvTKrd-evi]v aTto&avsiv, wg xXrjQOVOfi^aaifii, Tijg ^axTr}-
QCag avTov' sixsv ^s ndvv xaQTSQav ix xoTtvov noirjofdfisvog. Schol.
i§ dyQtsXaiov (ut Geopon. X. 86, 3. p. 779: xotivov — TOVTidTiv dyQVS-
Xaiav. Paschal. Coron. VI. 18. p. 399 sq.) , quem locum nec Bourdelotius
satis expUcavit nec Menagius Diog. Laert. VI. p. 8. Vol. II. (cf. Theocr.
Vn. 18: QOixdv S' syev dyQisXaiw ^s^iTSQa xoQvvuv. Leonid. Anth.
Pal, VI. 35, 3, p. 196: ivGTOQ&vyya xoQvvav).
Caput VIIL 151
in Palaeph. 37. p. 47. Begerus Thes. Brand. II 279. 112, in
meris nugis numeravit Neapolis in Ovid. Fast. I. 575. p. 56
ille quidem non lioc assequutus ad vulgandam eam famam ali-
quo modo valuisse et eam rem, quod Herculis truncus sf.if.ir]-
TQog fuisse crederetur ^^ et quod Plinius refert IS. H, XVI. 43,
84. p. 60: „his autem maior ad firmitatem oausa tempestivae
caesurae, quam immaturae, quippe quum ex olea, durissimo
ligno , cardines in foribus diutius inmoti plantae modo ger-
minaverint" atque Virgilius, quem attulit Galeus 1. d.,
Georg. II. 30 : „ Q,uin et caudicibus sectis — mirabile dictu —
Truditur e sicco radix oleagina ligno" cf Cerd. p. 291. Duris-
simum igitur lignum fuisse Plinius et hoc loco tradit et c. 40,
76. p. 54: „Omnibus, quae diximus, spissa firmitas. Ab his
proxima est comus — ilex item et oleaster et olea atque
castanea" et, cui certam iam videmur posse lueem affundere,
GHATIVS Cyn. 127:
56) Vid. Scliol. Theocr. et Antiphan. L. not. 55 d., quorum hic: "E,«-
fA.r]TQ0V av ^ t6 §tjXov , ^XdffTi^v 1/«. Unde non dnhito Diodoro
Siculo XVII. p. 237, 10: yvfj^vog vTtalrjXi/Lifxavos , l/wj' Ttllov avfj,-
fieTQOV — <^oa TTiv TtSQL To QOTiaXov iSioTrjTU Tr]V TtQosotptv "^Hqu-
y.XmTtxr]v ilxtv pro ovfi fiSTQ ov restituere avii fi tjtqov vel potius
f fi firjTQov illud quidem et ab svfiSTQov (Dorv. Char. p. 551. Wyttenb.
Ep. Crit. p. 232) et a avfifiSTQOv (Theb. Parad. p. 458) tenui discrimine
seiunctum, nlkoif autem, quod Hemsterhusius Wesselingiusque oona-
Xov fleri iusserunt (quam quidem vocem in eodem loco videmus manere
incorruptam) , nescio an tutius sit extendi in ccyQtslaiov, quo etiam
Cospi interpretatio : serto ducere videtur ; namque ,',Hercules nunc popu-
lum capite praefert, nunc oleastrum" TertuU. Cor. Ma. 7. CaUim. fr.
414. p. 301. Paschal. Coron. VI. 18. p. 401 sq. IV. 2. p. 205. Kec magis
dubito hoe affirmare iam olim iUud vocabidum tantae fraudi fuisse gram-
maticis Schol. Aristoph. Plut. 586. p. 356, 22 et Suid. 11. 1. p. 361,
18, ut et alieno loco adderent sis tovs aTS(pdvo vs (dcpurjaC ts tovs
TtToQ^ovs djarrsQ rj fivQTos, sfs Tovs GTStpdvovg a v fiu st novs) et com-
miniscerentur xaQTtov {dno TavTr\s Xa^iov xaoTtov), quod non extat
apud Aristotelem Mir. Ausc. LII. p. 103: dipCr^ai ts tovs rtTOQd-ovs
diajtSQ ri fxvQTos sis Tovs aTSipdvovs avfifisTQbis , dno TavTy\s Sk (om.
SchoL 1. d.) (pvTov Xa^ibv 6 '^HQttxXrjs icpvTSvasv. Et huius quidem loci
pristiuus status fiiisse videturhic: s fi fitjTQ ov dnb TavTris (pvTov Xa^cov.
Ceterum SfifiriT qos unius Theophrasti interposita auctoritate ia Steph.
Thes. IIL p. 843. C in ordinem receptum est.
152 Caput VIII.
Disce agedum et validis delectum hastiKbus omnem.
Plurima Threicii nutritur vallibus Hebri
Cornus et umbrosae Veneris per litora myrtus
Taxique pinusque Altinatesque genistae
Et magis incomptus operae Lutoser agrestis
Termes : ab Eois descendit virga Sabaeis.
Quae enim verba eodex tenet: incomptos opera lutores
ag-estis, ea in comploratis numerari coepta Heinsio et Bur-
manno, quorum ille proposuit: „Et maris incomptus ripis
oleaster agrestis Termes", hic: „Et magis incomptus
oleae nodosus agrestis Termes", de reparanda oleastri
mentione assensus hac arte restituenda arbitror:
Et magis incomptus superat truce ab Hercule gestus
Termes
idque eo probabilius, quod et redditur ipsum id verbum, quod
simile illis nutritur. descendit vel maxime desideratur:
superat (Tit. in lifemesian. Cyn. 115. p. 378. Cort. Lucan.
n. 657. p. 298) sive superest (Eurm. Ovid. Trist. n. 68.
p. 506 et Val. Flacc. Y. 237. p. 437) et sententiam atque ora-
tionem probant Virgilius Georg. 11. 183: „tractu surgens
oleaster eodem Plurimus" et Claudianus E.. Pros. HL 360:
„Et magis enodos properat prosternere cedros", etquitru-
cem Herculem nominarunt, Martialis LS. 26, 7. Statiusque
Theb. XL 46 cf. cap. I. 4. not. 2. p. 15. Grratio autem cUm
pino taxoque oleastrum componenti subiungere Scholiastam
Barth. Stat. Theb. lY. 155. p. 950: Pineus stipes) clava
pinea, quia tenax materia nec gravis. Indicat habitu
et armis se demonstrasse cultores Herculis" idcirco attinet,
quod Burmannus Val. Flacc. I. 634. p. 115 his: „Piiieam cla-
vam Herculis fuisse ostendit Scholiastes — , quamquam id ex ,
Statii verbis non necessario conficitur" parum considerate
arguit a grammatico id dictum esse , quod non est dictum. Aut
iam omnes nunc pugnent ex piro silvestri — ut myrtum
nunc omittam Schol, Stat. Theb. IV. 299, de quo infra 2 vide-
bimus — factam faisse Herculeam clavam (Prop. LV. 9,
39. Prudent. Hamart, 402), nunc narrent inauratam; nimi-
rum huius sententiae testem profiteri licet Philonem p. 776 de
Caligula haec referentem: XeovT^ ildiii^avs %al ^OTCaXov, <xf.i-
Caput VIII. 153
q)6tsQa. STt IxQvaa dLa-/.oO(.iovf.ievog slg '^HQax?Ja, illius sen-
tentiae locupletissimum , si oredere Biirmanno atqne Hauptio
fas est, testem quem producam habeo Alciphronem III. 40.
p. 125, 12: QOTtalov i^ axQccdog 7t€7tOLrjf.isvov f.iBTa xsLQag
e%o)v , quem qui Cynicos pMlosophos „liabitu et armis se
demonstrasse cultores Herculis scytalosagittipelligeri''
(Tertull. de Pall. 4) comprobavit Savaro Sidon. Apoll. Ep. IV.
11. p. 261 et Carm. XV. 197. p. 153 (cf. Oud. Apul. Met. XI.
p. 769. Boiss. in Crat. Epist. p. 180. Mss. Eeg. X.) non magis
commemoravit , quam Lucianum Fugit. 14: ^vlov iv Tjj xslql
EXiov et Vit. Auct. 8. Bial. Mort. XVI. 2 : to toBov , to Qprta-
"kov, ^ Xbovty^. Sed quid plura in re evidenti argumenter?
Ifeque ipse ille Scholiasta haec Statii verba II. 613: „Chromis
Tyrii demissus origine Cadmi — audax iacuhs et capti pelle
leonis Pinea nodosa quassabat robora clava" interpre-
tatus ullam intulit Herculeae clavae mentionem p. 576: leonis)
quem ipse ceperat. Intellige in venatione ipsum leonems cepisse
et decoriasse. Pinea robora) bene addidit nodosa. I^am pinus
alioquin non apta talibus ob iniirmitatem. " Quae quum ita
sint, aptissime videor memoria repetere, quae de Polyphemi
clava scripsit Homerus Od. IX. 319: KvxltOTtog — fisya
QOTtaXov — XXcoQov, iXatvsov to fiev sxTaiiev, ocpQa
q)0Q0Lr] ^vav-d-iv cf Eust. p. 1361, 25: to ds Ey.Taf.isv ol
ayiQL^sGTSQOL sGrtaas yQacpovGLv. ixQrjv yaQ cpaaL tov T7jh'Aov~
Tov KvyXcoTta %al avTOTtQSfLVov iy.artdaaL to cpvTOv. Eius-
modi autem stipitem non mirum est a multis robur appellatum
esse (Vet. Schol. Stat. Theb. IV. 301. p. 1012: „clava seu
robore"), iit ab Virgilio Aen. VIII. 320, Statio Silv. in. 1,
35. Theb. IV. 163. Valerio Elacco I. 634. 11. 534. Seneca
Herc. Fur. 800 et quos neglexerunt Cerda Aen. p. 182, D.
187.D. et Burmannus Val. p. 115, Martiale IX. 43, 4 et I^e-
mesiano Laud. Herc. 112; nodosum robur autem (quale
cemitur in Thes. Brand. I. p. 468. II. p. 112. 278 et in nummo
ap. Drak. Sil. III. 33. p. 126) a Theocrito XVH. 31: ayvTa-
Xov '/.s%aQayfisvov otoLg, Virgilio: nodisque gravatum
Robur", Valerio n. 1. d.: „vastos nodosi roboris ictus",
]!femesiano 1. d. ac Seneca Herc. Fur. 1119: „stipesque potens
Duris oneret pectora nodis", a quo eodem usurpatur n o d u s
154 Caput VIII.
in Herc. Oet. 1661: „Hic nodus, inquit, nulla quem capiat
manus, Mecum per ignem flagret, hoc telum Herculem tan-
tum sequatur." ^'^) Denique rem, quam satis multis exemplis
ostendimus, plane declarant et Statius Theb. VII. 716: „iam
fraxineum dimiserat hastae Robur" et qui robur idem
esse ac truncum, arborem in nodum curvari eam, quae
57) Idem Herc. Fur. 1118: „ caedaut hmaeros Robora fortes" sic
robora posmt, ut Ducas 22. p. 127,21: i^yjpo^wv rbv xvva Sta tmv
ooTT aliov (as 'IlQuxXrig et Statius Theb. II. 619: „Pinea nodosa
quassabat robora clava", ubi quod verisimiliter emendatum esse Dueb-
nerus dicit: nodosae robora clavae, id ipsum invenio scriptum in Antb.
Lat. V. 9, 9 (1624. p. 226): „Num tegit Alcides nodosae robora
clavae", eta Baptista Pigna, quo carmiue virgiuem prae nimio Hercu-
lis amore in Ebopalon resolutam finxit p. 241 : „ retinet nodosae robora
clavae Eadiee intorta, dicitur et Rbopalos " cf. Politian. Nutric. p. 267:
„nodosae robore clavae." Sil. VIII. 586 : „ quae Buxentia pubes
Aptabat dextris irrasae robora clavae cf. XIV. 320 et Stat. Theb. VII.
716: „liastae robur", quibus locis uti licuerat Gerdae Virgilii verba:
„ramis saxisque molaribus" p. 187. A secus interpretato. Etiam Valerium
Masimum adiiciam II. 7 , 8 : „ lictorum verberibus lacerandus, in acie acce-
ptorum vulnerum nodosis ictibus cruore renovato ", qui plus sibi per-
misit, quam Propertius IV. 1, 25: „Verbera pellitus setosa movebat
arator " (cf. Lob. Aglaopb. p. 682 not.l. Sil. XIII. 565 : „saxosa in-
cendia torquet. " Sed stipitis nodi a Seneca sic memorantur, ut
nodosus stipes in Tbesei mentione ab Ovidio Her. X. 101 et in men-
tione Dioxippi a Curtio IX. 7, 29 : „dextra validum nodosumque sti-
pitem praeferebat" similiterque ab Apuleio Met. I. p. 22 : „AescuIapii
baculo, quod ramulis semiamputatis nodosum gerit-', de quo vid.
Pric. p. 144 cf. Schol. Tbeocr. IV. 49. p. 172, 20: qocxov ro Xayuj^olov,
oTt y.XccSoi xafXTivXoi £ial xal oCovs syyvng nXeiarovg. Quod autem idem
Seneca telum ait: nou in armis modo (Virg. Aen. X. 319. Val. Fl. III. 169),
sed etiam in telis clava recte numeratur Paul. Diac. Exc. p. 47 : „ Clava teli
genus, qua Hercules utebatur." Iso in Prudent. thqI CTf»^ . X. 285. p.
351: „lancea, hasta Herculis. baculus Herculis." Dac. Fest. p. 389. Ernst.
Nep. Datam, XL3. p. 400. Stat. Theb. VIL 276: „Tela rudes trunci."
IV. 302: „his tela sudes;" omitto enim Senec. Herc. Fur. 1053. Oet.
1404 cf. 1453 et Fur. 1230 sq. , verum perspicue Curtius IX. 4, 14: „de
exercitu Hereulis maiores suos esse memorant — pelles ferarum pro veste,
clavae tela erant." De qua re vel ex iis existimari potest, quae de cla-
vis a pastoribus gestari solitis infra in explicatione Prop. IV. 9, 15 pro-
ferentur. Cf. Stat. Theb. XI. 33 : rustica tela (VII. 262 : „ pastoralia Fauni
arma"). Markl. Silv. V. 2, 48. p. 359. De Prop. IV (V). 9, 39 in Emen-
dationum libro dicemus.
Caput VIII. 155
curvatura nodos efficiat, docnit Mar£landus Silr. II. 3, 2. p.
232 et Gratius Oyu. 138: ^lSFumquam sponte suaprocerus
ad aera termes Exiit" quaeque Burmannus in v. 131. p. 112
disseruit. ^^) Quare et Apollinem pastorem et Amycum Bebry-
cem baculo silrestris oleae usum fuisse perbibent Heins.
Ovid. Met. II. 681. p. 149. Ex Ms autem ita propositis et
deliberatis intelUgitur , quid Hauptius erraverit in explicandis
verbis Alciphronis III. 55: aTeXey^oj TtQLvivtj) S7t€Q€idnf.isvog'
^v yccQ ccvTL TOv 7Cv/,vc6f.iaT0g Tcov otcov xaX/.olg tlgiv
rikoig ef.i7ta7iaQ(.iivov (psQcov §aY.TYiQLav, Q,ui tantum abest ut
Hauptii sententiae fidem faciat, ut Herculis stipitem nodis
(7tv/.vt6f.iaTL TMV oCcov) , pbilosopbi stipitem {^a/.Tr]QLav , cui
nomini nihil addidit Lucianus Eeitz. Conviv. 44. p. 372. Tol.
IX.) clavis aeneis insignem faisse indicet , declaret, ut III.
40 1. supra p. 153 allai, ipso gestamine Cynicum afie-
ctasse Herculis speciem.
Hinc ad alteram famam pergimus enarrandam. Ifam quem
stipitem gravem, GTL^aQov , pondus dixerunt,^^) ei non
defuerunt, qui ferri rigorem additum fuisse vellent. Testes,
quos non novit Hauptius, sunt ApoUonius Rhodius I. 1196:
il<XTr]v — xaXy.o§aQeT, QOTtdXcp duTtkdoio Tivd^ag Nsiodsv
dfi.q)OTeQriGL TtsQL . GTVJtog sXXa^s y^sqgiv , quae Ms enarrat
58) Burinamius haec: „nodosos — termites fuisse nec glabros docet
clava HercuKs, quae ex oleastro erat teste Theocrito et Apollonio Ehodio
et aliis. Atqui haec nodosa erat, unde trinodis dicitur Ovid. Fast. I.
575 et Virg. VIII. 220: nodisque graTatum Eohur. Sic et Thesei clava
trinodis Ovid. Ep. IV. 115." DissimiUs igitur ei arbori est scirpi natura,
de quo Festus p. 257: „scirpus — est id, quod in palustribus locis nasci-
tur leve et procerum — . Novius in Phoenissis: Sume arma: iam te
occidam clava scirpea" cf. fr. p. 225 Eibb. v. 79.
59) Gravem stipitem dixit Seneca Hero. Fur. 1232. 1024. 1085 cf.
Oet. 413. Virg. Aen. 1. d., pondus idem Oet. 787: ,jposuitque clavae
pondus" et pondera 1087 (cf. not. 57.). §Qid-v Qoncdov Antipater
Anth. Pal. VII. 365, 2. ^aQvnovv PhiKpp. 1. d. (quod videtur espli-
care Schol. Theocr. IX. 23. p. 308, 18: Qonalov ds tariv — iTaQo()Qa-
nig , l| ivog f.ifoovg qotttjv e^^ov y.cd ^ccoog' — ^c(qvtsqov yccQ IoTa nsQi
TO cixQOv), GTi^ciQov Apoll. Rh. IV. 1439: oztpaQov 8' f/sv o^ov ilair]g
(ut apud Aratum de Orione est Phaen. 639: \9rjQia navra — aTi^ciQTj,
iniy.onTS xoqvvi^) , QonaXov avov — tqtj^vv — dyQieXawv Theocr,
XXV. 255 sq.
156 Caput VIII.
Scholiasta p. 100: yia.X%o^ciQSc, di Isysi ?; ro la%VQov rj y.ara
to axqov yaXvMvv. p. 434: Tio iaxvQfp ^ "^fp ^QOg rco reXsL
Xalxqi j3€^aQrj{.iivq) , Theocritus XVII. 31: (yidaQetov av.v-
zaXov y.eyaQayi^dvov otoig (Triclin. p. 419, 2: o\i.iai ds QOTta-
Xov elvai atdrjQOvv xov arrjXeiov sxov svdeSv!.i€vov dsQuati
■am otovg tivag eyov cf. v. 28. p. 418 sq.), Nemesianus Laud.
Herc. 112: „K"odosumYe rapis clavato pondere robur"
(Grloss, Labb. p. 31: Clavatus rjlcoTog), Isidorus XVIII. 7, 7.
p. 566: „Clava, qualis fuit Herculis, dicta, quod clavis ferreis
invicem religata", cuius errorem qui merito vituperavit, Cerda
ipse hoc erravit, ut p. 187. B affirmaret „nihil in ea clava
ferreum fuisse , sed quia tota e ligno , ideo olavam arto tcav
ytdlcov id est a lignis" nec eius sententiae memor, quae a
xXadog dici clavam censuit • (not. 54) nec eorum , qui et pedum
memorant „formosum, paribus nodis atque aere" (Virg.
Ecl. V. 90. Voss. p. 220) et vero Martis „adamante gra-
vem nodisque rigentibus hastam" (Claudian. Eutr. 11.
166). Vermn eius rei longe gravissimum et antiquissimum
testimonium est editum a Pisandro, de quo Scholiasta Apol-
lonii 1. d., quem auctorem sequuntur Delrius Sen. Herc. Oet.
1661. p. 703 et Staverus Albric. XXII. p. 931 : TleiaavdQog
di hX6y^aX'/.ov elval cprjai to tov '^HQayiksovg Qonxakov cf. Strab.
1. supra not. 51 allat. et Suid. 11. 2. p. 256, 5 : 7toi')]f.iata de avtov
^HQayiXeLa — eoti de ta '^HQayleovg €Qya , sv&a TtQcotog '^HQa-
•/.Xet QOTtaXov TteQited-eixe. 'Eolo nunc disceptare, num contra
Odofr. Muellerum 1. d. et quos nominare longum est, favendum
sit Heynio Excuos. I. ad Aen. II. p. 395. 397 sq. Welckero
Oycl. Epic. p. 97 sqq. Duebnero Pisandr. Reliqq. p. 7 et fr.
12. 16. p. 10 hoc arbitratis non Pisandrum Ehodium dici, sed
istum rjQcoiYMv ■9-eoyaf.ucov auctorem: illa quidem quae Dueb-
nerus p. 10 affirmavit: „clava ex soKdo aere in antiquo Pisan-
dro nec per se est probabilis nec ab iis memoratur, qui ipsa
Heraclea usi sunt" facile intelligitur parum explorate scripta
esse. l^am et Periphetae clavam, qua post Theseus usus est,
ferratam fuisse scriptorum consensus iudicavit (v, cap. I. 3,
p. 10), Homerusque Od. XI. 575 Orionis QOTtaXov TtayycxX-
y.eov, alsv aaysg memoravit nec qui Herculis clavam
non ligneam, sed totam ferream fuisse refert, plus vide-
CaputYIII. 157
tur ausus esse, quam qui Stymphalides aves non fLxas sagit-
tis^"), sed ferreorum crepitaculorum sonitu abactas prodidit,
id quod a Pisandro Camirensi factum esse Pausaniae YHI.
22,4: IIslaavdQog ds avTov 6 Kaf.uQSvg aTtoxxstvai rag
OQVid-ag ov cprjGiv , aX?^ wg ip6q)(iJ yiQordliov £-Adit6§£iSv amdg
credidit Duebnerus fr. 4. p. 7. Ut hoc nequaquam a fide ab-
horreat ipso Pisandro auctore Herculis et clavam et crepita-
cula ixaX-Kov ^aQvdovrtov Nonn. XXIX. 241. p. 754) habita
esse et ferrea et Yulcani dona. ^^) In qua re ne illud quidem
praetereundum est fuisse, qui ipsum sibi Herculem quemad-
modum clavam, uti infra dicemus, ita crepitacula fabricatum
esse dicereiit, ut Hellanicum ap. Scbol. ApoUon. 1. d.: (pnqol
avTov %ov '^JlQavXsa savK^ ■KaTaay.svdaai et, quos omisit Stur-
zius fr. 88. p. 120-, Diodorum lY. p. 259, 88: diOTtSQ y.axa-
azsvdaag %al'/,rjv TtlaTdyrjv y.al did TavT7]g e^aiaiov yiaTaaxsvd-
Uov ip6q)ov et eum scriptorem, cuius verba a Suida prodita:
o ds /tXaTdyr^v xaXxsvad^isvog STtXaTdysi de Hercule scripta
esse consenserunt Hemsterhusius, lacobsius, Bembardyus Suid.
60) Boetli. Cons. PMl. IV. Metr. VII. 16. p. 309. Claudian. E. Pros.
II. Praef. 37. Anecd. Par. 11. p. 34, 12 : dis tiots tk? ZTVfXipaliSas ooveig
xccTCiTO^svffai. Hanc vulgatiorem esse famam testantur Bernartius Stat.
Tiieb. IV, 299. p. 179.B. Staver. Hyg. 30. p. 84 sq. Santen. Catull. El.
ad Manl. 113. p. 46.. Burm. Anth. Lat. T. I. p. 23. 11. p. 704. Schwarz.
et Arntz. Mamert. Genethl. 3,6. p. 103. Heyn. ApoUod. II. 5,6. p. 366.
Eckh. D. N. IV. p. 67. II. p. 40. Utramque famam eonfaderunt praeter
eos, quos Staverus commemoravit, Tzetzes Chil. II. 291. p. 52 : xQoTc()i(o
TE xaXx(^ y.a\ To^otg oQvcg XTSivst et Schol. Lucan. IV. 610. p. LXXV:
quas ab Hercule fugatas tympanis et sagittis poetae finxerunt." Ra-
tionem aperit ApoUodorus 1. d. p. 55, 13 : TavTu xqovojv — Tug OQVid-ag
l(p6^st , cd Ss Tov SovTtov ovy^ vTCOfisvovaai fiSTa dsovg aviTCTaVTo xccl
TOVTOV Tov TQOTtov '^HQdxlfjg st6§sv(jSV avTcig.
61) Osaun. va. Cornut. p. 367. Diod. IV. p. 260, 28: iTi/j.r]aav uvtov
ScoQsaZg oixsiatg sxaOTog t(Sv S-sdJv , iid-rjvci f,isv 7iS7iX(i) ,"H(fa(,aT og
6s QOTKxXai xal ^coqkxi. Apollod. II. 5, 6. p. 55, 12: yaXxsa XQoTalu-
§i$(aatv aiiTc^ ^Ad-r\va nccQa "HipccCaTOv Xa^ovaa cf. lo. Tzetz. Exeg. in
H. p. 23, 8: ixaXXov Ss afxcpt^oXcog TavTa nsoi tov TtaXaiov (pr]ah> 'Hoa-
xXsovg Tov AiyvTtTiov , w xal t6 qoticcXov xcci rj XsovTrj ftaXXov ccou66tcc
VTtSQ (scrib. rjTtSQ) T(a "EXXrjvt d\a t6 fcr]7i(o sxsivco t a ortXcc Tovg
^rjfiviovsTSyvaoaa&ac. Schol. ApoU. Rh. II. 1057. p. 204 et Phavor.
Y. TtXccTayrjv : ot fxsv ovv cpaatv "^HfpataTOTSvxTOV ovaccv rrjv TtXccTccyrjv
vn' ^A^vaq 'HQUxXsi Sod-rivat.^
158 Caput vni.
I. 1. p. 779, 17. 11. 2. p. 293, 1; neque aliud videtur dicere
Aristides Or. V. p. 54, 9: rag oQVLg Tccg tieqI 2TVf.icpi]Xov
diacp&siQOvaag to. itoXXa Trjg IdQi/iadlag evQSV OTtcog sx^dh].
Sed ad clavae mentionem redeam. Pisandro igitur, credo,
assensi sunt Caligula inaurata clava usus (PMl. 1. p. 152 d.) et
ille , qui Herculem poni iussit xqvuovv QOTiaXov s%ovTa Sopat. in
Hermog. 2,Taa. p. 843 sq. Vol. IV. et Schol. p. 225. not. 18.
p. 229, 6. Vol. Vn. Cf. Hes. Scut. 188. *
Ergo pro percepto liquet a Pisandro Herculis clavam fere
talem fictam esse, qualem et Orionis et Periphetae Epidau-
rii ^2) fuisse plerique referunt, a Stesichoro talem, qualem et
62) Qualis cum aliorum aKis temporibus (vid. Barth. in Guliel. Brit.
VII. 305. p. 498), tum olim Areithoi Boeoti clava fuit, de quo praeter
Homerum II. Vm. 9. 141 : aiSr]QeC^ ko^wj) ^yiyvvay.e (fa.luyyag (cf. Cerd.
Virg. Aen. X. 319. p. 457. B) et Pausaniam VIII. 11, 3: \4Qriid^6ov — Ko-
Qvvrixov ^LCi t6 oTrAor ^novoyaaSi-ivTog memoriae prodidit Pherecydes
(Schol. H. VIU. 8. p. 201, 25. Anecd. Par. 111. p. 10, 16. Eust. p. 661,
50) fr. LV. p. 1&2 , cuius verhis reconcinnandis quantum conferat Arsenius
Viol. p. 132 : \iQr]'id^oog 6 BotwTog ccQtarog tcSv xut kvtov dvd-QOJTtcav
Sta^ag sig IdQxaSiav {^v yccQ chpifxayia Tig SavQo Tolg BotvyToZg
TroXiTacg xal Tolg \4.Qxdac tceqI yrjg oqoiv) nleCaTriv xaTaavQSTo Isiav.
xaTacpQovriaiv ^k avTOv fjieydlrjv ifi.^a).6vT(ov 'Aq xddcav ylvxovqyog
— Ad/ov.TroMjffa? eiieias tov iiQrj'Cd-6ov ttjv TtoXXrjV cpdXayya avelXiTe
avTov xal vTtoXa^cov avrbg ti]V Xeiav el Ti xal nQog af/,vvav Tiavrev-
/Cav fieTcc r^? xoQvvtjg. 'H laTOQta TtaQa 't>eQexv(fy paucis indicare
licet. ISTeque enim dubium est, quin eo fere errore, quo tiolslv et TteC-
^eiv confusa esse docuerunt Bastius Ep. Crit. p. 211 et Boissonadius in
Marin. V. Procl. p. 89 (add. Tzetz. Lyc. 831. p. 819 eitevaev. Vitt.
Eudoc. iTtoCr} aev) , et apud Dionem Ghrys. XIII. p. 429 , 49 Tttveiv
cessit verbo ito elv (Meerm.) , sn eta s factum sit, quod fuerat iscTorjOe
Sch-webel. in Onosandr. 1. p. 19 sq. Matth. in loann. Chrys. Hom. 11.
p. 121. not. 170 et p. 68. not. 5. Eepudiare igitur, quod Cramerus Anecd.
1. d. proposuit: saeiae , nobis visum est quamvis recordatis illud ipvxrjv
aeCea&ai xal xXovelad-ca , de quo commemoravit Mangeyus in Philon. Vol.
V. p. 121. 200 Pfeiff. Deinde ipstun Xaficov signum manet diseerpti in
hunc modum: stc xal (Schol. Anecd.). el tc xal (Arsen.) verbi erv/£
(vel ?] u T w;f e fc , ut apud Euripidem Or. 1210 : evTvxriaofxev xdXlcaS-' iXovrsg
axvfivov uvoaCov naTQog et Iph. T. 329 : ovdelg tu Ttjg d-sov d-vfiaT'
rjVTvy^et, ^aXcov) : hoc enim Pherecydes narraverat Lyctirgo cum ipsa praeda
{avTy tT] Xeici cf. "Walz. Theon, Prog. 12. p. 250) clavam illam Areithoi
cessisse: vnoXa^cav avTJJ t// XsCii STv/e riQog afxvvav naVTSvyiav
Lierd Trjc xoQvvijg. Insidias autem Lycurgus struxerat Areithoo aTQuto-
caput vm. 159
Cyclopis fecerat Homerus et vehatoruin ac pastorimi propriam
fiiisse alii scripserunt, de quibus infra commemorabiinus. lam
utrum poetam sequutus sit Euripides, nec perplexa et facili
coniectura inde colligitur, quod stipitem ut Periphetae et The-
sei 07cXiaf.ia TOVTtLdavQiov deiv^g xoQvvrjg in Supplicibus
724 sq. '^vXov (cf. cap. L 2. p. 10), ita Herculis ale^rjTrj-
QLOv ^vXov m Hercule Fur. 1. d. et v. 972: v7tEQ xaQa ^aXwv
'§vlov KaSijxe Ttaidog sg ^av&bv xaQa et a Seneca, qui Euri-
pidem sequitur, dictum leg-imus. Quem igitur vulgatiori famae,
cuius praeclarum signum apud se Troezenii, Herculis gentiles,
iactabant (Paus. 1, p. 150 d.), assensum esse pro non dubio attu-
limus, eum quis iam credibile ducet eo descendisse, ut cogitaret
de artificio aliquo aut ornatu eius stipitis, quem ferreut inge-
nuum (Heins. Sil. 1. d. p. 440) ftiisse, %QTq%vv , avTocpXotov,
s'f.1 f.irjTQ0v, extenuaretque et dilueret id, quod praecipuum fuit
in eo, quod dXe^rjzrjQiov ^vXov dicitur? Quam rem declarare
licet verbis Scboliastae Theocr. IX. 23. p. 308, 18: Qortalov
de eaxiv a f.Lvvr7jQtov ytal STeQOQQejzig — TjvTtva (y.oQvvrp') 6
ayQog — dve-S-Qeipev , avTOQQL^ov, rjvTiva Yacog ovds tsv,tiov fisfL-
ipaiTO. Ergo hoc tenendum est clavam, quae dleBrjtriQiov
^vXov vocatur (quod quidem nomen ne eam quidem habet
naSEvaavTi xccTanscpQovTjyoTojg (Wess. Diod. XIX. p. 388, 9. Sil.
X. 585) : in hane enim sententiam et interpretanda et reficienda videntur esse
verba: xaTnfpQovriGiv Ss avToi (Arsen. avTov) f.ieydkrjv IfifictXovToiv ^Acj-
xdScov, quae secus scripta sunt in reliquis libris: tfi^aXovTog L^oxccat.
Schol. Anecd. to tg^AQnciatv, aig (paai.v ol naXccioi Eust. tfi§ak cav Toig
'Aqy.dai .Avy.ovqyog Sturz. p. 193 (qui haec addidit: sed verha recte possunt
ita explieari : „quum ille se summo Arcadum contemtu dignum praestitisset").
Reliqua strictim attingo : ut enim omittam eiusdem Sturzii errores hos :
riv Sta^dg et nsql oqwv yrjg, haec: dipifiaxia Tcg BoccoTotg roig
avTov TioliTcug xal Tocg Aqxdai habet Seholiasta, rjv ydq txst ch[Ji-
jua^tc: Tcg ^Aqxdac xac BoicoToig Tolg tovtov noXiTcug Eustathius, rv
yccQ d. Tig d^tvQo Tolg Boccot oZg nolCrcccg xcd rolg A^xdac Ar-
senius, Sta^dg sig Tr)V ^AQxdSa rjv ydq d. Tolg § E ^qotcov BoconiZv
noXiTacg xal Tolg \4Qxdat, quorum pristinus status fuisse videtur hic : ('.
Ttg dsv Qo T (Sv BotcoTcov Tolg avTov noXiTatg (Totg ^AQvrjg noki-
Taig), codex Parisinus. KaTsav qsto autem solus praebet Arsenius, uvsils
ds Parisinus, loxov xaH-Caccg avTov ts dvsiXs Didymus et Eustathius,
ftSTa xai Tfjg ;jop w?;? Scholiasta Venetus ; deniqueilla: xat ttjv XsCuv
inavsacoaaTO Didymus et Eustathius.
160 caput vni.
dubitationem, quam dls^rjvr^QLOv OTtliafia), intefligi avToq)vi]
otpv, non intelligi daidaXov oitXov , affabre facta autem sive
daiddX&a, ■^(paLaroTevy.Ta memorari Herculis Tfiuxj?? balteum
et corytum, loricam, ocreas, galeam. ^^)
Verum ut hac disputatione nildl effecerimus, fuerit sane
Herculea clava affabre facta sive tota ferrea sive clavis con-
fixa. At uon erat voci datddleog nunc locus. Eefertur ab
2i]ns, f.isya g crtTOQd-og, aTi^aQOg o^og {ToadaTiif] xoQvvrj
ISTonii. XXV. 237. p. 654), vastus stipes (Sen. Herc. Fur.
1230. Oet. 413), magnum robur (Herc. Fur. 800), altus
truncus (v. 625, qualis etiam Polypbemi fuit Cerd. Virg. Aen.
III. 659. p. 364. B), gravis clava, ^Qtd-v Qonalov (not. 59),
nodis gravatum robur Virg. 1. d., stipes potens duris
nodis Sen. Herc. Fur. 1120, unde ipse Hercules a Callimacbo
vocatur ^aQvay.tTViov fr, 120. p. 236. Quorum vocabulorum
quolibet posito videtur commendabilius fieri iUud, quod poeta
memorat, parentis Herculis donum. Q,uod vero ad con&ilium
poetae parum apposite inventum est: daldaXov, idem repro-
63) Quijit. Smyrn. X. 179 sqq. : Tsv/sai, 6' afx(paxixaoTo daiipQO-
vos 'JlQaxXr}og ^ aoS aXioig' tisqI yaq ol ivl CfoGTrJQi (pasivca ^^AgxTOC
saav ^loavQaC — . /1 aC S aXa [xiv ot Toaaa nsql i^waTriqa t^tvxto •
aXXa Ss ot ycoQVTog aTtsiQiTog dfi(psxsxaaT0 — Kal za fxsv Sq tsv-
^avTO xXvral X^Q^^ "^HipaCaToio "O^QCfA-cp 'HQaxkrlC. Apollod. II. 4, 11. p.
50, 14: xcaQa 'H(paCaTov dtoQaxa XQi"^ovv. Wess. Diod. IV. p. 260,
28. Hes. Scut. 122. 137 : xvrjfitSag dQSc;(aXxoio (pastvov 'H(paCOTov xlvTa
S(OQ(( TisQt xv)]fA.rjatv sd-rixs. — KQaTt d" tTr' i(pd-CfA,(p xvvsriv svtvxtov
sdrjxs /1 atS aXsriv aSafiaVTog snl xQOT(X(potg aQaQvtav , quod genus
ri^fiaiaTOTSvxTov appellare consueverunt Heyn. in ApoUod. I. 4, 3. p. 52.
Husclik. Anal. p. 54. Weber. luvenal. X. 132. p. 321 sq. Lieet adiicere
Herculaneas machaeras (Casaub. Capitol. Pertin. 8. p. 552) et lan-
ceas Sclvol. Soph. Tracli. 512. p. 152. Wex. Epbem. Antiq. 1839. p.
1158 sq., qui praeteriit, quem supra attulimus, Isonem in Prudent. nsQv
ats(p. X.. 285 : „Herculis — clavam minari" p. 351: „lancea, hasta
Herculis. baculus Herculis " (cf. Delr. in Sen. Thyest. 229. p. 119.
Barth. Claudian. Nupt. Hon, 120. p. 824 sq. et quo loco de clava et hasta
Thesei scripsit, in Stat. Theb. XII. 720. p. 1549 sq. Cup. Apoth. Hom.
p. 23), quxim Eustathius Od. XYII. 196. p. 1815, 28 neget Qonalov esse
paOiXtxov sceptrum; ut videri iam quibusdam queat regium decus affectasse
cynicus iste philosophus, qui baculum sibi fecerat „consimilem Homerico
illi sceptro )(QvasCotg r])>otat nsnaQfiiv(o" , quibus verbis rectius usus est
Eerglerus Alciphr. T. II. p. 168, quam Hauptius.
Caput Vni: 161
batur verborum ordine; nam perperam, ut ex comparatione
nominis dls^YjT^^Qiov intelligitur , infra verbum ■Kad-isi reiectum
videtur ■ esse : certe praestabat ita omnia digeri: Kad-lsi, dal-
dalov, ipsvdrj doaiv, ut daldalov idem esse statueretur atque
daidalf.ia. ]!^ec iam referam parum religiose servatas criticae
artis leges: nam nec accentus sedem temere mutandam corri-
genti esse identidem inculcavit Boissonadius nec facile fidem
invenit vox daidalov a librariis conversa in eam formam {dai-
ddlov), cuius intellectus est aliquanto difiicilior.
Sed nondum peracta causa est. Addidit enim Hauptius
p. 7 haec, quibus non mediocrem interpretum negligentiam et
vituperaret et corrigeret. In eisdem illis versibus, inquit,
quibus Euripides Herculis clavam memorat aliud restat, de quo
dicendum eo magis est, quo neglegentius interpretes rem satis
memorabilem praetermiserunt. Narrat antea Megara Hercu-
lem cum uni filiorum Argivum regnum destinaret simul ei
induisse pellem leoninam. scite boc poeta instituit: congruenter
enim' faturo regi Argivorum Argolici monstri exuviae tribuun-
tur. hinc Elmsleius intellexit clavae etiam et Tbebani regni
esse debere similem aliquam communionem. sed abutitur eo ad
infirmandum Hermanni daidaXov, pro quo frustra videtur quae-
sivisse, quod declararet quomodo clava ad Thebas pertineret.
quaesivit, ut aiunt, nodum in scirpo. etenim losephus Eckhe-
lius doctr. numm. vol. II. p. 202 sqq. prolato nummo Thebano
in quo clypeus Boeotius et inserta ei clava expressa est egre-
gie docuit Herculis, quippe Thebis nati, clavam insigne fuisse
scutorum Thebanorum primusque explicavit non intellecta verba
Xenophontis hist. Gr. VII. 5, 20: STtsyQccg^ovTO ds y.al ol tcov
^^Qv.ddoiv oTtXlTai QOTvaXa syovTsg, c5g Qrj^aloi ovTsg. Ita-
que non metuendum erat Euripidi ne mirarentur spectatores
coniunctam clavae et regni Thebani commemorationem." Ergo
Elmsleius quaesivit, ut Hauptius dicit, nodum in scirpo. At
Hauptius fovit, ut aiunt, pro lunone nubeculam. Quid enim ? qui
,,Arcades inscripto clypeis suis clavae insigni sese Thebanos pro-
fessos" coniectavit, is nonne orationem fert ac probat in ambiguum
implicatam (in duos enim significatus verba cbg ovTsg Qr^^alot
diducuntur, aut in iUum: quasi essent Thebani, aut inhunc:
quippe qui essert Thebani)? is nonne novam et incredibilem
Sinis. 11
162 Caput vm.
rem narrat, si ab Arcadibus scribit Thebanorum babitum
tenui isto dumtaxat clavae insigni suis scutis addito
simulatum fuisse? Eidem nonne oonstans Graecorum consue-
tudo repugnat Q^OTtaka s%ovi:eg non illos dicentium, qui cly-
peis suis insculptam babent clavae effigiem, sed eos, qui suis
manibus clavam gestant (cf. Add.)? Q,uid vero de eo dicam,
quod doctissimi viri parum illud recordati sunt cum omnes Boeotos
tum Thebanos insignes fuisse clypeo, qui proprio vocabulo
appellatur Joeotius (Dodwell. Itin. I. 2. p. 67. Eckiiel. 1. d.
p. 195) et galea (Meurs. Misc. Lac. 11. 1. p. 91. Eckbel.
p. 196), in nummis autem non clavam modo", verum etiam
thyrsum (Eckhel. p. 204) expressum, in militaribus signis
a nuUo habitam esse clavam, a multis Sphingem, draconem,
leoninam pellem, lyram taurumque ; ^^) nolo enim plura
ex iis delibare, quae olim destinaveramus alteri Theb. Para-
doxorum volumini. Itaque peUatur „vana ista opinatio"
teneaturque librorum ea memoria, a qua ne Eckhelius quidem
discessit: BnsyqucpofVTO ds xat tcov ^Qyuxdcov bnXixai {oi
Tcov Haupt.). Ifamque XENOPHOlSr quod indicaverat c. 19:
TO i-isvTOi GTQccT Evf^ia 7C aQ 60'/, svay,ev a i, cog tzovcov ts
(.trjdsva dn:oy.af.ivsiv — GTtdvid ts Ta STtiT^dsia s%ov-
Tag oi-icog Ttsl&sad-ai sS-slsiv , TavTa (.lOi doyist d-avf.iaGTOTsga
sivai, id cap. 20 his subtilius exsequutus: xat yaQ ots t6
teXsvtcuov TtaQi^yysiXsv avTotg TtaQaGy.svdt^sGd-ai cug fid%rjg
sGOj-ievrjg 7tQod~v(xcog f.isv sIsvkovvto ol iTtTtstg Ta zQavr] zslsv-
ovTog s-/.sivov' STtsyQdcpovro ds xcct twv ^^Q%d8oiv ortXtTai
QOTtaXa s%ovTsg — TtdvTsg ds (id est reliqui omnes Abresch.
Xen. Ephes. p. 354 sq. Misc. Obss. X. p. 247 . Peerlk.) 15x0-
vcovTO ■Kal X6y%ag %ai fia%aiQag v.ai sXafiTtQvvavTO Tccg aGTtl-
dag minime dubium est quin hoc narraverit: inter gravis
armaturae pedites nomen professos esse inultos, qui clavam
gestarent :
64) SpMiigis mentionem faoiunt, quos attulerunt BartMus Stat. Theb.
X. 652. p. 1227 et Tiraquellus in Alesandr. ab Alexandr. Gen. Dier. IV. 2.
p. 868. Scbol. Eur. Pboen. 411. p. 104 et not. 7. p. 103. Stat. Theb- IV.
87. leoninae pellis Hyginus 69. Theb. Parad. p. 401. draconis Muell.'
Orch. p. 217. lyrae taurique Lactantius Theb. VII. 279.
Caput Vm. 163
STteyQacpovTO ds v.al tcov ^^Q-nadiov bnXitai QOTtaXa
sXOVTsg, cog d-Tqqaial oweg.
Clavae enini in venatione frequentissimus apud Arcades erat
U8US, quana rem multis scriptorum testimoniis comprobandi
infra copia erit. ^^) Sed ut concedatur, quod infra in lioc ca-
pite novis documentis obtinebimus minime concedendum esse:
neque Arcades nec Tiryntliios pro gentilibus armis clavas
habuisse, Thebanorum vero scutorum „proprium insigne fuisse
clavam Herculis quippe Thebis nati": egregie vero „poetae
instituto" congruit comparatio pellis, quam constat virtute Her-
culis (Stat, Theb. IV. 646) partam fiiisse, et clavae non item
Herculis viribus quaesitae, sed Thebanorum ambitione celebra-
tae et pro signo nati apud se dei usurpatae. I^imirum id,
quod fortuitum fuit (neque enim nasci potuisse, ut ait H^eme-
sianus Laud. Herc. 13, pro virtute est, nedum Thebis nasci)
et procedente tempore demum augustum, cum eo, quod ipse
Hercules invicti roboris praeferebat argumentum, componere
deforme est in eo praesertim loco, quo mentione Argorum
facta, qui propter pacatum ]!femeaeum agrum victori videren-
65) Nunc facillimae miitatioiiis {S-i^/iao: i9-?;po:T) satis est testes dare
tum "Wyttenbachium ia Plat. Phaed. p. 314. Hesych. II. p. 652 : 7'dvag
Tas QVTccg. Anal. Prop. III. p. 22 ^oidg. Herod. V. 69: tote Ttdv-
Twv. AMcht. PMlol. XXI. 1. p. 86 tots ijiavccov. Schol. Plat. Phaed.
p. 380: vTio "EXdTov y.al fpeqdvSQOv. codd. D.aiov cf. Hullemann, Du-
rid, fr. LXXVIII. p. 188, tum Marcianum Heracl, p. 213 Orj^ac. coi.
Milleri Qr\qat. Hephaestionem VIH. p. 49: Qrj^aCov notrjTov. Suid,
II, 2. p. 663, 13 GrjQaiov. Mein. Anal. Alex. p. 7. Etym. M. p. 27, 51
&Tiqi ay.olg. Meiu. Exercc. in Athen. I. p. 8 not, cf. 0. Sclmeid. Nicandi-.
p. 31 @ 7] ^ aCy.olg , et quos attulimus Theb. Parad. p. 362. Ipsam vocem
a-riQaTaC probant lacobsius Aelian. N. A. IX. 8. p. 307 et Boissonadius
Theophyl, Siinoc. p. 169. Libet adiicere Clementi Alesandrino
Quis Div. Salv. 37. p. 94: fOTt da y.al avTog 6 S-sog dyditri yal Sc'
dydnTjV rifA.lv iS-rj qdS-r] ab Valckenario , qui corrigi rjfAhV dv sx Qa-d-rj
iussit in Eur. Hipp. 253. p. 191 e persuasitque Segaario p. 324, sententiam
restitutam videri, ipsum, quod antiquitus positum fuerat, verbum minime.
Hoc enim videor proferre probabilius (Coniectt. Crit. in Dion. Chrys. Or.
LV. in Actt. Darmst. 1842. p. 1189): Si dyd7ir]v ^/xlv iipvqdS-rj cf.
Plat. Legg. XII. 5. p. 950. A: ovStv SiaipEQSi cpvQsa&at Ss^ofj.ivovg
T£ avTotg 'iivovg y.al avTovg dg Tag alXag kniy.afidtovTag JtoXetg. Plut.
Eomul. 27, 4: ?j ^f {'^P^xh) OiafiaTt 7rs(pvQfj.evrj. Philet. fr. 5. p. 37 :
nolssoGv nscpvQrjffai x^^^^^olaiv. Gatak. Antonin. Phil. VII. 67. p. 289.
11*
164 Caput vm.
tiir deberi, ius Thebani regni ab ipsius Megarae dote repe-
titur: Gv d' i^o^a Gr^^cov tcov cptXaQi.ia.Tiov ava^ ^'EyaXriQa
Tcedia Tdf,ia yrjg %s'/,Trjf.isvog. Itaque tantum abest ut Haup-
tii argumentatio valeat, ut de ipsius Euripidis auctoritate haec
videantur fuisse clavae et Thebani regni aliquam communionem
requirenti fortiter pronuntianda : „ Congruenter futuro regi Ar-
givorum Argolici monstri exuviae tribuuntur , fiituro Thebarum
regi stipes in ipsa Boeotia natus et ab ipso Hercule reoisus
primoque inter mortales experimento ac beneficio (dXs^rjTrjQLOv
^vXov) nobilitatus, faturo Oechaliae regi ille arcus, qui et regi
Oechaliae et urbi fertur fatalis ^^) fuisse." Origines autem
Herculeae clavae vere a nobis traditas esse infra 2 apparebit.
Et his quidem videor tantorum virorum commenta omnino
confatasse. Paucis iam licet expromere, quid ipse sentiam.
Consentaneum enim est a Megara „mariti ab inferis reditum
desperante" clavam, qua ad repraesentandum Herculis robur
defendendis periculis spectatissimum aptius nihil proferre pos-
sit,^^) dici
dei^asXov tpsvdrj doGiv.
Quemadmodum apud Paulum Silentiarium est Anth. Pal. V.
66) Apollod. 11. 6, p. 63, 10. Sturz. Pherecyd. p. 176 sq. Strictim
illud attingam , quod de tertia mentione Hauptius p. 8 adiecit : „ tertio
filio Hercules narratur Oechaliam arcu a se captam destinasse, arcum ei
sagittasque dedisse , ut fratribus antea leonis exuvias et elavam , non nar-
ratur. Itaque post lianc brevissimam narrationem — aliquid prioribus
duabus narrationibus consimile excidisse probabile est." Nimirum et aKa
simiKs brevitatis exempla extant, quale est et Homeri II. XVI. 173 sq. et
179 sq. cf. 196 et loanms Gazaei in mentione Boreae v. 247-^254, Ze-
pbyri 255 — 259, JSToti 262 — 266 rerbosi, in Euri mentione parci 260.
261, et ex comparatione versuum: afA.(fa^uXXe a^ y.ccqci et elg Se^ictv
<yf 0" ?) v — §iiXov y.ad-iei, facile intelligitur versum bunc : aot — SojGacv
vnsa^reTo spectare ad filium infantem, nondum puerum, cuius dextra vel
tenendo arcui impar esset cf. v. 952: ^'Slqovov aXXog aXXoa' , sig iii-
TiXovg 6 (ihv MrjTQog TaX.aivrjg, 6 S' vno y.tovog axidv, "AkXog Se
^cofxov et 977 cf. Senec. 1020 sq.
67) Zvfi^oXov 6' av sy.aTeQov elrj ^(6fj.r]g xal yevvaioTrjTog' 6 fiev
yaQ XJoiv t6 (iXxiuwTaTOV tcov ^rigicav ioTi , To 5e qonaXov to y.ccQTe-
qcoTaTov Tcav onXcav Cornut. 31. p. 189 et Eudoc. p. 218 cf. Lob. Ag-
laopb. p. 729.
Caput vin. 165
260, 1. p. 163: KexQvcpaXoL aq^iyyovGi zstjv rglya ;
xriyiOf.iai olaTQq) '^Psirjg TtvQyoq^OQOV deiytslov elgoQOcov et
apud Parthenium cerva, ut ego arbitror, cuius vicaria pro vir-
gine caedes a poetis memoratur, ut a l^onno XIII. 107. p. 356
■dvrjTtolifjv ipsvdijf.iovoQ^Icpi-ysvsirjg — vo-d-ov sldog dltj-
■S-sog'IcpLysvsir]g, ir.XXXI.: dsixsXov'IcpLy6vrjg. Cf. lacobs.
Anth. Pal. p. 580. Lobeck. Aglaoph. p. 175. Welcker. SyEog.
165. not. 214. Meinek. in Parthen. p. 284 (add. Eustath. Opusc.
VI. 6. p. 39, 14: xoLOVTog fisv — 6 TtcxTtitog 6 dt avza rccvra
yial xif.iLog dsiitrjXov ambg dslov cpiXoGOcpovf.isvog). TJt clava
videri Megarae queat absente Hercule verius Yvda?<.f.ia vel sl'dco-
Xov esse, quam aXe^rjz^Qiov ^vlov. Daedali autem nomen
fortasse inde illatum est , quod notissimum Hercuhs simulacrum
fertur ab ipso Daedalo Thebis dedicatum fuisse Paus, IX. 11, 2:
^aidcxXov 6i tcov SQycov dvo fiiv ravrcx SGZiv sv .BoicoTicc,
'^HQaxXrjg ts sv Q^^atg yial TtaQO. yis§adsvGiv 6 TQOcpcoviog,
2.
lam porro rem urgeamus videamusque, quanti sit illud
faciendum, quod idem Hauptius pernegat „ulla hoc fabula ex-
plicari posse, quod Maenalium ramum PROPERTIVS tribuit
Herculi" IV (V). 9, 15:
Maenalio iacuit pulsus tria tempora ramo
Cacus et Alcides sic ait: ite, boves,
Herculis ite boves, nostrae labor ultime clavae,
Bis mihi quaesitae, bis mea praeda, boves.
Hem, quam penitus explorare omnes interpretes supersd"-
derunt, quum nosse maxime interesset, cum aliqua cura atti-
gerunt Passeratius in Prop. p. 619 Graev., Cerda Virg. Aen.
XI. 250. p. 187. D. Begerus Thes. Brand. II p. 112. 279. 280;
neque enim mirum est ei exsequendae quaestioni non vacavisse
Savaronem, quo loco Sidonium ApoUinarem Carm. XIII. 10:
„CoUaque flammigenae disrumpens fumida furis Tandem di-
rectas iusserit ire boves" ad Propertium spectasse dixit
p. 141 , ut tamen non iuberet hanc verborum descriptionem fieri :
Alcides sic, ait, ite boves.
Multum autem discrepat auctorum opinionibus , quae origo fuerit
Herculeae clavae. Q,uam Tirynthii homines apud se inventam
166 Caput vm.
praedicarunt: testis est Pausanias IL 31, 13: xbv ds^HQa-aUa
IsyovaLv avevqovTa tov TtQog ttj ^aQcavidi yiOTLVov ccTcb tov-
Tov T€f.ieiv QOfcaXov.^^) Longe aliud affert, quem praeteriit
Cerda, Theocritus, apud quem Hercules XXV. 2"09: STSQijcpL
ds ^dxTQov — To (.isv avTog Vfto tad^s^o^ElLv.oJv l Evqcov
Gvv TcvAiv^aiv oXoGxsQsg sGTtaaa Qitrjg. Quod quidem facili
coniectura intelligitur tum factum esse, quum adolescens aggres-
surus esset Heliconium leonem, ^^) Eandem autem famam
68) Q,uani ipsam rem maxime eo valuisse arbitror , ut stipitibus armati
Tirynthii in bella procederent Stat. Theb. IV. 154 (quem locum supra in
hoc capite 1 perstriimmus) : „flaTent capiti tergoque leonum Exuviae,
gentilis honos, et pineus armat Stipes", ubi Lactantius p. 126: „bene
totum ad similitudinem Herculis : quemadmodum ille clava, sic iste sti-
pite" (isti codd. AB recte). Vet. Schol. Bartli. p. 950: „Indicat habitu
et armis se demonstrasse cultores Herculis", et XI. 45: Procumbit late
Tirynthia alumni Exuvias imitata dei. Trux moeret ab astris Amphi-
tryoniades Nemeaea in sanguine terga Et similes ramos similesque
videre plaretras", quibus adiiciam verba Lactantii p. 376: „ qui stipi-
tibus et sagittis dimicabant , non gladiis , ut in catalogo " iam ad fidem
codicum AB sic corrigenda: „sed stipitibus dimicabant, non gla-
diis — ."
69) Q,uem eundem quum compertum sit, ut obtinuimus Theb. Parad.
p. 401, vocari Teumesium, Thebanum, Cithaeronium, Thespiacum, Chara-
draeum (de quo nomine plura infra dicemus), accidit, ut Scholiasta Theo-
criti XIII. 6. p. 354, 12: laTOQsTTca y Movrag v(p' 'HqaxX^ovg Sia(p&a~
QTjvai Tov 'EXixdviov , (jbv JLici^iov), tov Ns/ueaTov tres ab Hercule
superatos leones memoraret eo erroris genere, quod admiserunt SchoUasta
Monac. Lucan. IV. 612. p. LXXVII. : ,,tres leones dicitux interfecisse Her-
cules , unum in Theumeso monte , alium in Cleone , tertiimi in Nemea
sUva" et Harleianus p. LXXVIII. : „Hercules tres iaterfecit leones Cleo-
naeum Nemeum et Teimaessium ", quibus haec reddi : in Helicone, He-
liconium vetat et Zonas ac Viadob. Schol. p. LXXVIIL: „Nota, quod
dicit Cleonei, quod Cleone silva est, ubi Hercules leonem devieit; duos
namque leones dicitur Hercules interfecisse , unum in Cleone, alterum in
Nemea silva" et ipsa Scholiastae Theocritii comparatio. Quem locum enim
Plehnius ih Lesbiaeorum libro praeteriit, Staverus Hyg. 30. p. 82, Eou-
lesius iu Ptolem. Hephaest. p. 69 , Ahrensius in nullam vitii suspicionem
adduxerunt, eum evidens est sic, ut diximus Theb. Parad. 1. d. , antiquitus
scriptum fuisse: tov '^EXbxavtov , tov &SGn ly.ov , tov NsfisaTov ;
parum enim refert, utrum QsaTitxov sumatur an Qsan i.axov (Bast.
Comm. Pal. p. 741. Schol. Aristid. p. 823, 16" "Olvfj.Tii^axog. D. "Olv/j,-
7ii,x6g), quod quidem nomen usu latinorum scriptorum cognitum, ut Statii
CaputVm. 167
Theocritum atque Euripidem videri sequutos supra diximus.
Tertio loco referenda est ea sententia, quae in IS^emea silva
stipitem ab Hercule excisum censet Apollod. 11. 4, 11. p. 50,
15: QOTtaXov f.isv yccQ avvog eTS(.i€v ix Nsfxsag.
Licuit igitur Propertio nomen „quod rei accurate con-
grueret" usurpare aut hoc: Thespiaco iacuit pulsus tria
tempora ramo vel Aonio (ne quis enim ramum dici putet
Theb. VEI. 341. Silv. 11. 7, 16. Valerii Flaceil. 93 (ef. 498: „Thespia
moema, ut Arnob. VI. 11. p. 210: „apud Thespios"). Arnobii VI. 13. p.
212: „negotia Thespiaca", postquam aUata Stephani Byzantii auctoritate
p. 310, 18 not. Viri docti Steph. Thes. IV. p. 342. D apud Graecos scri-
ptores legi negarunt ipso Lobeckio Path. X. 5. p. 481 adeo non contra
dicente, ut his positis : „&eanty.6g (omiss. in Thes.) Etym. M. 561, 49,
Thespiacus" omissoque loco Eudociae p. 376 ronpg rrjg 0aa7iiy.fjs
deesse quereretur, quae extant proposita p. 342. D, faciendum iam est, ut
contestatum esse doceam hon modo a Philostrato Epist. 42. p. 21 : Qeaniuy.Ti
xig, quo aUato Stephani sententiam corresit Boissonadius p. 121. not. 8,
verum etiam a Dione Chrys. XXVII. 28. p. 529 : <pQvvriv rrjv Qeantax^v,
qui ipse non fugit Boissonadium Steph. Thes. IV. Add. [p. 3] , et Cle-
mente Alex. Adm. p. 35. C: ij haCoa ^ QsaTnax^ „iUa Thespiaca" Ar-
nob. 1. d. p. 212, et a Zenobio VL 39, p. 165 et Suida II. 2. p. 1597, 3:
Tov QEantay.bv (Xeovra) leyei. Qsantaxov autem ab antiqua scribendi
ratione ea librariorem levitate deflexum depravatumque est, qua scriptum
invenimus § o ea dvTeqmv Philostr. Ep. 70. p. 183. not. 9 confusaque nd-
S-og et ^d-3-og Mang. in Philon. de Post. Cain. p. 320. Vol. 11. n i eaS-elg
et ^Laad-eCg Sacrif. Abel. et Cain. p. 107. ^a^vTeQog et nQqoTSQog
Abrah. p. 320 sq. Vol. V. TTaXifJi^ttXrig et na?.c/j.n a Irjg v. cap. I. 5.
not. 4. p. 24. y.aTaXa [i o)V et y.aTaXbn (av vid. cap. IX, 5. not. 101,
^aq §dqo}v et tioo q^vQ^cov Dio Chr. LXVI. 4. p. 700 (vid. Coni. Critt.
p. 1145 Actt. Darmst. add. PMl. Mund. Opif. p. 100 sfj.Ti6Qoi. y.al vav~
itXriQoi y.a\ noQfpvQelg^ , alia multa. At in Phavorini loco: 'EXiycav,
oQog rrjg ^ aiOT i aCcov xujiQag iv tPj ^otcoTic^ , in quo quid verum sit,
SiebeHsius Paus. IX. 28. p. 90 negat dUucere, Ktteva S- (rrjg Qean tecov
XtoQag) in /3 sic vertit, ut apud Menippum" Peripl. p. 157 Hoffm. in no-
mine . 0w/.«(yop. codd. Hoeschel. ^vviciSog et in aliis locis, quos protulit
Bastius App. Ep. Crit. p. 51 et Comm, Pal. p. 709. Eecte nos sentire
declarat vel codex Parisiaus alter SchoL Hesiod. Theog. 1. p. 461.
not. e, in quo eadem esstant atque apud Phavorinum: 'EXcy.cbv yccQ OQog
Tij? ^eaTiaCcov xcoQag iv rjj ^oicorCcc. Ceterum non temere interpreter
Boeotorum iUum nummum , in quo cernitur caput Herculis leonis rictu
opertum et Victoria dextra fulmen vibrans (Eckh. II. p. 197), spectare ad
Cithaeronium leonem.
168 Caput VIII.
talem, qualis fuit poetae Hesiodi: eodem modo Aonides
aquae Asopi liuvii a Statio diountur Tlieb. VII. 730) aut illud:
Argolico iacuit pulsus — ramo. Quod quo magis fait prom-
ptum efpropositum, eo maiore cura et subtiliore scientiae per-
vestigatione id eruendum est, quod sequutus poeta videatur
Maenalii rami mentionem inclioasse. l^uUum autem huic
studio stipendium contulit Cerda his defunctus: „Prop. indicat
inventam in Maenalo , qui mons in Arcadia ; nam vocat ramum
Maenalium." 'Nec idonea fide pro virili parte tributum nobis
intulerunt, qui aiunt „ stipitem ab Hercule excisum esse in Mae-
nalo, cum cervam aeripedem captam vellet perimere'' (Forcell.
Tot. Lat. Lex. IIL p. 6) ; nam cervae capiendae non magis, quam
ErymantMo apro, de qao infra dicetur, clavam adhibitam fuisse
compertum est.'"') ISeG illa quidem re quidquam proficitur, quod
in nummo Stympbaliorum Hercules cernitur „dextra clavam attol-
lens" Eckb. Doctr. ISTumm. II. p. 297. Yerum, id quod maximum
est, omnium praeter Sidonium VII. 189 est consentiens fama de
Hercule tum clava armato , quum ad leonem tollendum iret,
70) Heyn. Apollod. II. 5, 3. p. 349 sq. Diod. lY. p. 259, 75. Quint.
Smym. VI. 225 et Tzetz. CliiL II. 265. p. 61 cf. Nonn. XXV. 282. p. 654:
'^HQCixi.rja ,ut?;? ikd(f)oio (poviicc et qm saglttas mem.oraYit, Sidon. 1. infra
IX. 1 affer. Cervam Maenaliam vocant scriptor Epigr. 91, 6. Anth.
Plan. p. 651 et , qui fugit Spanhemium Callim. Dian. 109. p. 211, Seneca
Herc. Fur. 222 et Oet. 17, alii Ceryneam, ut Heraclides AUeg. Hom.
p. 453. Munck. Hyg. 30. p. 84 et Scholiasta Pind. 01. III. 52. p. 101:
iy.ccXeiTO Sf rj elaff^og y.aq^Ca id est, ut ego artitror, y.aqvCa (ut y.aXd-
^QWTTi Mich. Syng. in Dion. Areop. p. 367. vs^^jdJv: vavociov Ajieed. Par.
I. p. 173, 25. y.aTavov: y.aTS^owv 11. p. 33, 11. Theh. Parad. p. 433),
KeQvveta cf. Lobeck. Paral. VII. 3. p. 463, Parrhasidem Sen. Ag.
831. Partheniam Ovidius Met. IX. 188, Argolicam alii, quos infra
afferemus. Sed adiicienda sunt verba Scholiastae Pind. 1. d. : &i]l£iav
Sa slns y.ttl yqvaoy.sqwv aTio ^lGTqCag- 6 ■ydq QrjarjtSa ■yqdipag Tot,-
avTTiv avTrjv Xsysi y.ai nsCaavSqog 6 Ka^sbQSvg y.al 'PsQsy.v^rjg , quo
iam id vitium, cui pepercerunt Boeckhius et Duebnerus in Pisandr. fr. 2.
p. 7 — nam Sturzium fugit Pherecydeis iUa addere — , corrigatur hoc modo :
etJis xQvaoy.SQOJV dnb tOTOQCag. De quorum verborum sententia dis-
seruimus Anal. Prop. XII. p. 92 add. Schol. Theocr. III. 15. p. 137 , 22.
Eundem Boeckhium fefeUit Ubrariorum error Schol. Pyth. IV. 246. p.
358: n-ipsbbv — ^id f^sarjg Tfjg nolsmg Qsovta ea toUendus ratione,
quam indicat Schol. IX. 27. p. 402 : TTs^Qab^Ca tst Qanolig Tiig Qsa-
GakCag. ■
caput vm. 169
nec cum de genere contentionis a scriptoribus variatmn sit
(Staver. Albric. XXII. p. 931), non hoc dilucet ad subigendum
monstrum magno fuisse clavam usui ApoUod. 11. 5, 1. p. 51, 6:
(Jog ds ef.ia-d-sv (XTQOjrov ovra avaTeivaf.isvog xo QO^taXov sduoyte,
quocum loannes Pediasimus concinit 1. p. 350, 8. Tzetz. Chil.
YII. 61. p. 240: '^Of.tolcog xat rb Qonalov tovtov ■Jtlrjyfj y.a-
Ta^ag Fvfivatg %sQal la^ofisvog avvid-Xaasv varsQwg. Theocr.
XXY. 2^5 : T^ d' stsqtj QOJtalov yiOQaiqg vtcsq avov astQag
^'JHlaaa y.ax zscpaX^g' dca <?' avdixa TQrjxvv sa§a .Amov srcl
Xaaloio y.aQrjaTog ayQielaiov GrjQog df.iaif.iaysToio' Ttsasv
d" ys, TtQLv y SfC lyisa&aL '^YxpoS-sv sv yalj] y.al STtl tqo-
fisQoXg Tcoaiv sarr] NsvaTa^cov Y.ecpaXfj. Unde et Commodus,
qui se Herculem appellavit, clava leones afflixit (Lam-
prid. Commod. 9. p. 498 cf Suet. !N^er. 53) et ipse Heroules
in nummo Heracleensium „leonem cauda apprehensum elava
conficit" (Goltz. Sic. tab.IX.lO. Drak. Sil.ni. 33. p. 126 sq.)
et ab Albrico XXII. p. 932: „pugnasse cum leone ipsumque
clava mactasse et interempto pellem abstuKsse" dicitur.
Mmirum quum duodecim illi labores cum poetarum carminibus
..tum hominum sermone celebrarentur ac Charadra, ut infra
3. dicetur, vooaretur et apud Boeotos et apud Argivos, adeo
praevakierat ]!femeaei monstri fama, ut quum iUud omni armo-
rum genere debilitatum, postremo lacertis Herculis viribus-
que exanimatum, Cithaeronium leonem clava deiectum ac spo-
liatum esse vulgatior fama ferret,^^), utrumque certamen
confunderetur. Ifec vincendis maximis quibusque feris aut
aptius fuit uUum telorum genus aut ab ultima memoria
notius, quam quo cum aUi pastores venatoresque (ut Attici
Meinek. Parthen. fr. 20. p. 275 et Boeoti Stat. Theb. YII.
276), tum Arcades dicuntur usi esse. ]N"oIo iam materiam ab
Wartono in Theocr. IX. 23, quem laudat Kiesslingius YII.
71) Cf. Apollod. 11. 4, 9. p. 49 , 5 (de quo loco infra p. 170 dicetur) :
ovx rJGTox^i ^£ ovre To§€vct}V ovts ccxovti^coV sv Se toTs ^ovxolioig
vTtUQX^'" oxTor/itiiS ExaeTy]? tov Kid-acqcaviov dveTke XeovTa. 10. p. 49, 15;
Xei.Qwacifj.evog tov Xeovia rr/r fxev Soqccv tj /LKfit^aaT o. Tzetz. Ghil.
II. 215. p. 49: ^Etwv Se oxTomaCSey.a veftojv iv Ki&aiQcovi, Bocov (f.&o-
Qea XeovTtt xreivag cpoQel t6 SeQfia. 217: d-fJQccg XeovTag iv Qrj-
^acg xal JVsfie^. Theb. Parad. p. 401.
160 Caput VIII.
dubitationeni, quam aXs^rixriQLOv OTtliOfia), intefligi avTOcpvrj
oC,ov , non iatelligi daidalov OTtXov, affabre facta autem sive
daLddXaa, rjq^aLGroTSvzza memorari Herculis zr£t;x»y', balteum
et corytum, loricam, ocreas, galeam. ^^)
Verum ut hac disputatione nihil effecerimus, fuerit sane
Herculea clava affabre facta sive tota ferrea sive clavis con-
fixa. At non erat voci daiddXsos nunc locus. Refertur ab
aliis f.isyas TtToqd-os, OTL^aqos o^os {ToaaaTLrj yiOQvvrj
ISomi. XXV. 237. p. 654), vastus stipes (Sen. Herc. Eur.
1230. Oet. 413), magnum robur (Herc. Fur, 800), altus
truneus (v. 625, qualis etiam Polypbemi fuit Cerd. Virg-. Aen.
m. 659. p. 364. B), gravis clava, ^qlS-v QOTcaXov (not. 59),
nodis gravatum robur Virg. 1. d. , stipes potens duris
nodis Sen. Herc. Pur. 1120, unde ipse Hercules a Callimacho
vocatur ^aQvaxlncov fr. 120. p. 236. Q,uorum vocabulorum
quolibet posito videtur commendabiKus fieri illud, quod poeta
memorat, parentis Herculis donum. Q,uod vero ad con&ilium
poetae parum apposite inventum est: daldaXov, idem repro-
63) Quijit. Smyrn. X. 179 sqq. : Tev^sac J" dfKpexsxaaTO dcdipQo-
vos "^Hqay.Xrios ^ acS ali oig ' TTf^l yaQ ot ivl CwaTrJQt. (paeiv(p ^'Aqxtoi
eaav §loavQa( — . ZlaidaXa fj.8V ot ToCOa tisqI ^coaTi^Qa TiTvxTO •
aXla di ot ywQVTOS aJieiQiTog clfxcpexsxaaTo — Kal to. fj-ev «o Tev-
^avTo xXvtkI X^Q^S "HcpaCaTOio ^OPQi/A-cp "^HQaxXijC. Apollod. 11. 4, 11. p-
50, 14: TiaQcc "^HtpaCaTov ScoQaxa XQvaovv. Wess. Diod. IV. p. 260,
28. Hes. Scut. 122. 137 : xvrjfildag oQSixaXxoio (paecvov 'HipaCaTov xIvtcc
S(oQcc neQl xvriiA,yaiV ed-rjxe. — KQaTi S^ stt' icpd-Cfxc^ xvverjv evTvxTov
edrjxe ^ cad aXeriv aScxfcavTog iTti XQOTacpoig aQaQvZav , quod genus
TlcfiaiaTOTSvxTOV appellaie consueverunt Heyn. in Apollod. I. 4, 3. p. 52.
HuscKk. Anal. p. 54. Weber. luvenal. X. 132. p. 321 sq. Licet adiicere
Herculaneas mach.aeras (Casaub. Capitol. Pertin. 8. p. 552) et lan-
ceas Sch.ol. Soph. Tracli. 512. p. 152. "Wex. Ephem. Antiq. 1839. p.
1158 sq., qui praeteriit, quem supra attulimus, Isonem in Prudent. neQl
atecp. X.. 2S5 : „Herculis — clavam minari" p. 351: „lancea, hasta
Herculis. baculus Herculis" (cf. Delr. in Sen. Thyest. 229. p. 119.
Barth. Claudian. Nupt. Hon. 120. p. 824 sq. et quo loco de clava et hasta
Thesei scripsit , in Stat. Theb. XH. 720. p. 1549 sq. Cup. Apoth. Hom.
p. 23), quum Eustathius Od. XVH. 196, p. 1815, 28 neget Qonalov esse
paaiXixov sceptrum; ut videri iam quibusdam queat regium decus afifectasse
cynicus iste philosophus, qui baculuni sibi fecerat „consimilem Homerico
illi seeptro ;^^i;(T£toiff rjloiat 7ie7TaQ/Liiv(p" , quibus verbis rectius usus est
Berglerus Alciphr. T. II. p. 168, quam Hauptius.
Caput vrn: 161
batur Yerborum ordine; nam perperam, ut ex comparatione
nominis dls^rjT-^Qiov intelligitur , infra Yerbnm vMd-isi reiectnm
Yidetur esse: certe praestabat ita omnia digeri: y.ad-LSi, dai-
SaXov , ipsvdrj doaiv, ut daldaXov idem esse statueretur atque
daldalf.ia. Neo iam referam parum religiose servatas criticae
artis leges: nam nec accentus sedem temere mutandam corri-
genti esse identidem inculcaYit Boissonadius nec facile fidem
iuYenit yox SaldaXov a librariis conYersa in eam formam {dai-
ddXov), cuius intellectus est aliquanto difficilior,
Sed nondum peracta causa est, Addidit enim Hauptius
p, 7 baec, quibus non mediocrem interpretum negligentiam et
Yituperaret et corrigeret. In eisdem illis Yersibus, inquit,
quibus Euripides Herculis claYam memorat aKud restat, de quo
dicendum eo magis est, quo neglegentius interpretes rem satis
memorabilem praetermiserunt. l^arrat antea Megara Hercu-
lem oum uni filiorum Argivum regnum destinaret simul ei
induisse pellem leoninam, scite hoc poeta instituit: congruenter
enim' faturo regi Argivorum Argolici monstri exuviae tribuun-
tur. binc Elmsleius intellexit clavae etiam et Tbebani regni
esse debere similem aliquam communionem, sed abutitur eo ad
infirmandum Hermanni daldalov, pro quo frustra videtur quae-
sivisse, quod declararet quomodo clava ad Tbebas pertineret.
quaesivit, ut aiunt, nodum in scirpo, etenim losephus Eckbe-
lius doctr. numm, vol. II. p. 202 sqq. prolato nummo Tbebano
in quo clypeus Boeotius et inserta ei clava expressa est egre-
gie docuit Herculis, quippe Tbebis nati, clavam insigne fuisse
scutorum Tbebanorum primusque explicavit non intellecta verba
Xenophontis bist. Gr, VII, 5, 20: STtsr/QacpovTO ds y,at ol Tcdv
^^Qy.ddcov OTtXltai qonaXa s%ovxsq, wg Qrj^aXoi ovrsg. Ita-
que non metuendum erat Euripidi ne mirarentur spectatores
coniunctam olavae et regni Thebani commemorationem," Ergo
Elmsleius quaesivit, ut Hauptius dicit, nodum in scii"po. At
Hauptius fovit, ut aiunt, pro lunone nubeculam. Q,uid enim ? qui
„Arcades inscripto clypeis suis clavae insigni sese Thebanos pro-
fessos" coniectavit, is nonne orationem fert ac probat in ambiguum
implicatam (in duos enim sigmficatus verba cog ovrsg &rj^aioL
diducuntur, aut in iUum: quasi essent Tbebani, aut inbunc:
quippe qui essent Thebani)? is nonne novam et incredibilem
Sinis, 11
162 Caput vm.
rem narrat, si ab Arcadibus scribit Thebanoriun habitum
tenui isto dumtaxat clavae insigni suis scutisaddito
simulatum fuisse? Eidem nonne constans Graecorum consue-
tudo repugnat Q^onaXa s%ov%eg non illos dicentium, q[ui cly-
peis suis insculptam habent clavae effigiem, sed eos, qui suis
manibus clavam gestant (cf. Add.)? Q,uid vero de eo dicam,
quod doctissimi viri parum illud recordati sunt cum omnes Boeotos
tum Thebanos insignes fuisse clypeo, qui proprio vocabulo
appellatur Boeotius (Dodwell, Itin. I. 2. p. 67. Eckhel, 1. d.
p. 195) et galea (Meurs. Misc. Lac. 11. 1. p, 91. Eckhel.
p. 196), in nummis autem non clavam modo", verum etiam
thyrsum (Eckhel. p. 204) expressum, in militaribus signis
a nullo habitam esse clavam, a multis Sphingem, draconem,
leoninam pellem, lyram taurumque ; ^*) nolo enim plura
ex iis delibare, quae olim destinaveramus alteri Theb. Para-
doxorum volumini. Itaque pellatur „ vana ista opinatio "
teneaturque librorum ea memoria, a qua ne Eckhelius quidem
discessit: efteyQdcpovTO de y.al tcov ^Q-nddcov bnXixaL {oi
Tcov Haupi). IsTamque XENOPHON quod indicaverat c. 19:
TO (.levTOL GTQaT ev f-ia TtaQeay.svaxevaL, wg tcovwv ts
{.irjdeva d7T0xdf.iveiv — GTcdvLa Te Ta e.iiLTiqdeia e%ov'
Tag oi-icog itei&eod-aL ed-eXeLV , Tamd f.iOL doy.el d-avf.iaaTOTeqa
eivaL, id cap. 20 his subtilius exsequutus: xat yaQ ots t6
TelevToiov naQijyyeLXev avTolg TcaQaay^evd^eaS-aL (og fidxrjg
saofievrjg ftQod-vficog fiev eXevAOvvTO ol iTtnslg tu yiQavrj y.eXsv-
ovTog eyeivov e7teyQdq)0VT0 ds zal tiov ^^Qytddcov OTtXiTaL
QOTtala sxovTeg — - TtdvTeg ds (id est reliqui omnes Abresch.
Xen. Ephes. p. 354 sq, Misc. Obss. X. p. 247 . Peerlk.) ^xo-
vcovTO yal X6y%ag xal fia%aiQag Y.aL sXafiTtQvvavTO Tag doTtL-
dag minime dubium est quin hoc narraverit: inter gravis
armaturae pedites nomen professos esse itiultos, qui clavam
gestarent:
64) SpMiigis mentionem faoiunt, quos attulerunt Barthius Stat, Theb..
X. 652. p. 1227 et Tiraquellus in Alexandr. ab Alexandr. Gen. Dier. IV. 2.
p. 868. Seliol. Eur. Pboen. 411. p. 104 et not. 7. p. 103. Stat. Theb. IV.
87. leordnae pellis Hyginus 69. Theb. Parad. p. 401. draconis Muell.'
Orch. p. 217. lyrae taurique Lactantius Theb. VII, 279.
Caput Vni. 163
STtsyqacpovTO 6s xai tcov ^^Qytddcov OTvXiTac qoTtaXa
sxovTsg, cbg d-rjQaTal ovTsg.
Clavae enim in venatione frequentissinnis apud Arcades erat
usus, quam rem multis scriptorum testimoniis comprobandi
infra copia erit. ^^) Sed ut concedatur, quod infra in hoc ca-
pite novis documentis obtinebimus minime concedendum esse:
neque Arcades nec Tirynthios pro g-entilibus armis clavas
babuisse , Thebanorum vero scutorum „ proprium insigne fuisse
clavam Herculis quippe Thebis nati": egregie vero „poetae
instituto" congruit comparatio pellis, quam constat virtute Her-
culis (Stat. Theb. IV. 646) partam fuisse, et clavae non item
Herculis viribus quaesitae, sed Thebanorum ambitione celebra-
tae et pro signo nati apud se dei usurpatae. JSTimirum id,
quod fortuitum fuit (neque enim nasci potuisse, ut ait JN^eme-
sianus Laud. Herc. 13, pro virtute est, nedum Thebis nasci)
et procedente tempore demum augustum, cum eo, quod ipse
Hercules invicti roboris praeferebat argumentum, componere
deforme est in eo praesertim loco, quo mentione Argorum
facta, qui propter pacatum E"emeaeum agrum victori videren-
65) Nunc facillimae nnitatioiiis {&rj ^ cc n i9-jj o «r) satis est testes dare
tum "WyttenbaeHum in Plat. Phaed. p. 314. Hesych. II. p. 652 : vdvas
Tug ^vTag. Anal. Prop. III. p, 22 Qoiag. Herod. V. 69: rora ticcv-
TCDV. Abielit. PMlol. XXI. 1. p. 86 tots inavocov. Schol. Plat. Phaed.
p. 380: vTio ^EXaTov y.al <p£qavdQov. codd. IXaCov cf. HuUemann. Du-
rid. fir. LXXVIII. p. 188, tum Marcianum Heracl. p. 213 ©rj^cct. cod,
Milleri @rjQac. Hephaestionem VIU. p. 49 : @r]^aiov noirjTov. Suid.
11. 2. p. 663, 13 &riQaiov. Mein. Anal. Alex. p. 7. Etym. M. p. 27, 51
@riQiay.oig. Mein. Exercc. in Atlien. I. p. 8 not. cf. 0. Sclmeid. Mcandi*.
p. 31 @ rj ^ aiy.ocg , et quos attulimus Theb. Parad. p. 362. Ipsam Tocem
^riqttTat probant lacobsius AeHan. N. A. IX. 8. p. 307 et Eoissonadius
Theophyl. Simoc. p. 169. Libet adiicere Clementi Alexandrino
Quis Div. Salv. 37. p. 94: sGTi. Ss y.cd avTog 6 ■9-s6g ayccTcrj y.a\ Sc'
aydnrjv ^fxZv iS-rj Qd-9-r] ab Valckenario , qui corrigi iq/xTv dv sx o d-&r]
iussit inEur. Hipp. 253. p. 191 e persuasitque Segaario p. 324, sententiam
restitutam videri, ipsum, qubd antiquitus positum fuerat, verbum minime.
Hoc enim videor proferre probabilius (Coniectt. Crit. iu Dion. Chrys. Or.
LV. in Actt. Darmst. 1842. p. 1189): Sc dydnrjv rifj.Zv i(pvQd-9i!] cf.
Plat. Legg. Xn. 5. p. 950. A: ovStv Sccccpspsc (pvQsa&ac Ssxofj.svovg
T£ avToZg 'iivovg y.al avTovg eig rdg alkag iniy.(Ofj.dCovTas noXscg. Plut.
Romul. 27 , ^: rj Ss {^pvxr]) Gcofcarc nscpvQfxsvr]. Philet. fr. 5. p. 37 :
noMsaai, ns(pvQr\aac XD^ksnoZacv. Gatak. Antonin. Phil. VII. 67. p. 289.
11*
164 Caput Yin.
tur deberi, ius Thebani regni ab ipsius Megarae dote repe-
titur: ai} d' rjod-a QrjlSidv tcov cpiXaQ{.mTiov ava^ ^'EyxXtjQa
7t&8ia Tdfia yrjg ■KExtrif.iivog. Itaque tantum abest ut Haup-
tii argumentatio valeat, ut de ipsius Euripidis auctoritate haec
videantur faisse clavae et Thebani regni aliquam communionem
requirenti fortiter pronuntianda : „ Oongruenter futuro regi Ar-
givorum Argolici monstri exuviae tribuuntur , ftituro Thebarum
regi stipes in ipsa Boeotia natus et ab ipso Hercule recisus
primoque inter mortales experimento ac beneficio (dXs^rjTrjQiov
^vXov) nobilitatus, faturo Oechaliae regi ille arcus, qui et regi
Oechaliae et urbi fertur fatalis ^®) faisse." Origines autem
Herculeae clavae vere a nobis traditas esse infra 2 apparebit. *
Et his quidem videor tantorum virorum commenta omnino
confiitasse. Paucis iam licet expromere, quid ipse sentiam.
Consentaneum enim est a Megara „mariti ab inferis reditum
desperante" clavam, qua ad repraesentandum Herculis robur
defendendis periculis spectatissimum aptius nihil proferre pos-
sit,^'^) dici
dsfKsXov ipevdrj doGiv.
Quemadmodum apud Paulum Silentiarium est Anth. Pal. Y.
66) Apollod. 11. 6, p. 63, 10. Sturz. Pherecyd. p. 176 sq. Strietim
illud attiugam, quod de tertia mentione Hauptius p. 8 adiecit: „tertio
filio Hercules narratur Oechaliam arcu a se captam destinasse, arcum ei
sagittasque dedisse , ut fratribus antea leonis exuvias et clavam , non nar-
ratur. Itaque post hanc brevissimam narrationem — aliquid prioribus
duabus narrationibus consimtle excidisse probabile est." Nimirum et aKa
similis brevitatis exempla extant, quale est et Homeri H. XVI. 173 sq. et
179 sq. cf. 196 et loannis Gazaei in mentione Boreae v- 247 -r- 254, Ze-
phyri 255 — 259, Noti 262 — 266 rerbosi, in Euri mentione parci 260.
261, et ex comparatione versuum: ufxtpE^alXe a(p y.c<Qq et elg 6E'$iccv
Sh a TjV — ^vXov xad-ist, facUe intelligitur versum hunc : aol — Scoasiv
vnea/aTo spectare ad filium infantem, nondum puerum, cuius dextra vel
tenendo arcui impar esset cf v. 952: "Sl^ovov aklog ulloa' , sig ni-
nkovg 6 /xsv JVfrjTQ cg Talaivrjg , 6 d" vno xtovog ay.idv, ^'Ahkog Sk
^cofxov et 977 cf. Senec. 1020 sq.
67) 2^vfj^olov J" av ixaTSqov sYtj ^(OfZTjg xal yavvaioTrjTog' 6 fisv
yat} Xdcjjv t6 c\lxt,uo')TaTov TiJov d-riQicav taTi , t6 Se qonaXov t6 xuqte-
QcoTuTov TcSv onlcav Cornut. 31. p. 189 et Eudoc. p. 218 cf. Lob. Ag-
iaoph. p. 729.
Caput vin. 165
260, 1. p. 163: Ks%QVfpaXo i aq)iyyovai 'ueijv TQiya ;
z^yiOfiat oXaxQOi '^Pslr^g TtvQyoqiOQOv dsinslov sigoQOcov et
apud Partheniuni cerva, ut ego arbitror, cuius vicaria pro vir-
gine caedes a poetis memoratur, ut a ]S"onno XIII. 107. p. 356
■dvr}7ToUr]v ^psvd-^i-iovog^Iqtysvsirjg — vo-d-ov sldog aXrj-
S-sog^IcpLysvsirjg, iv.^KKXl.: dsi^slov "Irptyovrjg. Cf. lacobs.
Anth. Pal. p. 580. Lobeok. Aglaopb. p. 175. Welcker. Syllog.
165. not. 214. Meinek. in Partben. p. 284 (add. Eustatb. Opuso.
VI. 6. p. 39, 14: totovxog f.iev — 6 JtccTCTtog o dt avza Tavxc.
zal Tifuog delzrjXov avTog -9-slov cptXoaoqov/Lisvog). TJt clava
videri Megarae queat absente Hercule verius lbvdaX(.ia vel sYdo}-
Xov esse, quam dXe^rjtrjQtov ^vXov. Daedali autem nomen
fortasse inde illatum est, quod notissimum Herculis simulacrum
fertur ab ipso Daedalo Thebis dedicatum fuisse Paus. IX. 11, 2:
^atdaXov ds tcov sQycov dvo f.isv ravTcx sartv iv Boicoria,
'^HQaKXrjg ts sv &^j3atg xal TtaQO, .As^adevatv b TQOcpcovtog.
2.
lam porro rem urgeamus videamusque, quanti sit illud
faciendum, quod idem Hauptius pernegat „ulla hoc fabula ex-
plicari posse, quod Maenalium ramum PKOPERTIYS tribuit
HercuH'' IV (V). 9, 15:
Maenalio iacuit pulsus tria tempora ramo
Cacus et Alcides sic ait: ite, boves,
Herculis ite boves, nostrae labor ultime clavae,
Bis mihi quaesitae, bis mea praeda, boves.
Rem, quam penitus explorare omnes interpretes supers^'-
derunt, quum nosse maxime interesset, cum aliqua cura atti-
gerunt Passeratius in Prop. p. 619 Graev., Cerda Virg. Aen.
XI 250. p. 187. D. Begerus Thes. Prand. II p. 112. 279. 280;
neque enim mirum est ei exsequendae quaestioni non vacavisse
Savaronem, quo loco Sidonium Apollinarem Carm. XIII. 10:
„ColIaque flammigenae disrumpens fumida furis Tandem di-
rectas iusserit ire boves" ad Propertium spectasse dixit
p. 141 , ut tamen non iuberet hanc verborum descriptionem fieri :
Alcides sic, ait, ite boves.
Multum autem discrepat auctorum opinionibus, quae origo fuerit
Herculeae clavae. Quam Tirynthii homines apud se inventam
166 Caput vm.
praedicarunt: testis est Pausanias II. 31 ,13: tov ds^HqayiUa
Xeyovcfiv avsvqovxa tov fcqdg Tfj JSaqcovldi yioTivov ayto tov-
Tov Tef.i6Lv QOTtaXov.^^) Longe aliud affert, quem praeteriit
Cerda, Theocritus, apud quem Hercules XXV. 209: eTeQ7jg)L
ds ^cxKTQOv — To f.isv avTog vfzo ta&eq) "Eliy.aivi Evqwv
Gvv nv/.ivf^aiv oloaxeQsg sanaaa QiCrjg. Quod quidem facili
coniectura intelligitur tum factum esse, quum adolescens aggres-
surus esset HeKconium leonem. ^S) Eandem autem famam
68) Quam ipsam rem maxime eo valuisse arbitror , ut stipitibus armati
Tirynthii in bella procederent Stat. Theb. IV. 154 (quem locum supra in
lioc capite 1 perstriaximus) : ,,flavent capiti tergoque leonum Exuviae,
gentilis honos, et pineus armat Stipes", ubi Lactantius p. 126: „bene
totum ad similitudinem Eerculis : quemadmodum ille clava, sic iste sti-
pite" (isti codd. AB recte). Vet. Sctol. Bartb. p. 950: „Indicat habitu
et armis se demonstrasse cultores Herculis", et XI. 45: Procumbit late
Tiryntliia alumni Exuvias imitata dei. Trux moeret ab astris Ampbi-
tryoniades Nemeaea in sanguine terga Et similes ramos similesque
videre plaretras", qxiibus adiiciam verba Lactantii p. 376: „qui stipi-
tibus et sagittis dimicabant, non gladiis, ut in catalogo" iam ad fidem
codicum AB sic corrigenda: „sed stipitibus dimicabant, non gla-
diis — ."
69) Quem eundem quum compertum sit, ut obtinuimus Theb. Parad.
p. 401, vocari Teumesium, Thebanum, Cithaeronium, Thespiacum, Chara-
draeum (de quo nomine plura infra dicemus), accidit, ut Scholiasta Theo-
criti XIII. 6. p. 354, 12: laroQsTTat, y }.4ovTag vqf 'IlQaxXaovs diaq^d^a-
^fjvai Tov "EXixcovcov , (rov Aid^lov), tov Ns/neaTov tres ab Hercule
superatos leones memoraret eo erroris genere, quod admiserunt SchoUasta
Monac. Lucan. IV. 612. p. LXXVII. : „tres leones dicitur interfecisse Her-
cules, unum in Theumeso monte, alium in Cleone, tertium in Nemea
silva" et Harleianus p. LXXVIII. : „Hercules tres interfecit leones Cleo-
naeum Nemeum et Teimiessium ", quibus haec reddi : in Helicone, He-
liconium vetat et Zonas ac Vindob. Schol. p. LXXVHL: „Nota, quod
dicit Cleonei, quod Cleone silva est, ubi Hercules leonem devicit; duos
namque leones dicitur Hercules interfecisse , unum in Cleone , alterum in
Nemea silva" et ipsa Scholiastae Theocritii comparatio. Quem locum enim
Plehnius in Lesbiacorum libro praeteriit, Staverus Hyg. 30. p. 82, Rou-
lesius in Ptolem. Hephaest. p. 69, Ahrensius in nullam vitii suspicionem
adduxerunt, eum evidens est sic, ut diximus Theb. Parad. 1. d. , antiquitus
scriptum fuisse: tov "^EXi/ccaviov , tov @£G7i txov , tov Nsf/.€alov ;
parimi enim refert, utrum &SG7itx6v sumatur an &sa7t laxov (Bast,
Comm. Pal. p. 741. Schol. Aristid. p. 323 , Ifr "OlvfiTttaxog. D. 'Olvfi-
nixog), quod quidem nomen usu latinorum scriptorum cognitum, ut Statii
CaputVm. 167
Theocritum atque Euripidem videri sequutos supra diximus.
Tertio loco referenda est ea sententia, quae in Nemea silva
stipitem ab Hercule excisum censet Apollod. II, 4, 11. p. 50,
15: QOTtalov f,isv yccQ avzog eT£f.i€v £x N£{J.Eag. -
Licuit igitur Propertio nomen „quod rei accurate con-
grueret" usurpare aut hoc: Thespiaco iacuit pulsus tria
tempora ramo vel Aonio (ne quis enim ramum dici putet
Theb, VEI. 341. Silv. II. 7, 16. Valerii Flacci I. 93 (cf. 498: ^Tbespia
moenia, ut Amob. VI. 11. p. 210: „ apud Tbespios"). Arnobii VI. 13. p.
212: „negotia Th.espiaca", postquam allata Stephani Byzaiitii auctoritate
p. 310, 18 not. -sriri docti Steph, Thes, IV, p. 342. D apud Graecos scri-
"ptores legi negarunt ipso LobecMo Path. X. 5. p. 481 adeo non contra
dicente, ut his positis: ^&sani-y.os (omiss. in Thes,) Etym. M. 561, 49,
Thespiacus" omissoque loco Eudoeiae p, 376 ronpg rrjg Qsani,y.ris
deesse quereretur, quae extant proposita p. 342. D, faciendum iam est, ut
contestatum esse doceam hon modo a Philostrato Epist. 42. p. 21 : @aa7iiuy.ri
ng, quo allato Stephani sententiam correxit Boissonadius p, 121. not. 8,
verum etiam a Dione Chrys. XXVII. 28. p. 529 ; 'Pqvvtjv rrjv QsGniaxriv,
qui ipse non fugit Boissonadium Steph. Thes. IV. Add, [p. 3] , et Cle-
mente Alex. Adm. p. 35. C: tj iTcciQcc ?) @s(j7tuik^ „illa Thespiaca" Ar-
nob. 1. d, p. 212, et a Zenobio VI. 39. p. 165 et Suida II. 2. p. 1597, 3:
Tov QeaTTtay.bv (Xsovrcc) ksysi. QsGniaxov autem ab antiqua scribendi
ratione ea librariorem levitate deflexum depravatumque est, qua scriptum
invenimus ^ q sa i^vtsqojv Philostr. Ep. 70. p. 183. not. 9 confusaque nci-
■0-og et pdS-og Mang. in Philon. de Post. Cain. p. 320. Vol. 11. ntsa&^slg
et ^iaad-sCg Sacrif. Abel. et Cain. p. 107. ^ccQvrsQog et nQccoTSQOs
Abrah. p. 320 sq. Vol. V. naXifA.^aXrig et naliy.n a Irjg v. cap. I. 5.
not, 4, p. 24. y.aTaXa,3c6v et xaraXt-n cav vid, eap, IX, 5. not. 101,
^aQ^aQOiV et n o q ifWQmv Dio Chr. LXVI. 4. p. 700 (vid. Coni. Critt.
p. 1145 Actt. Darmst. add. PhU. Mund. Opif, p. 100 sfxnoQoc xal vccv-
xXrjQoi. xal noQcpvQsTg), alia multa. At in Phavorini loco: 'Ekcxcov,
oQog rfjg ^cnarialcov ;(u>Qag ^v rrj ^oicoria , in quo quid verum sit,
Siebelisius Paus. IX. 28, p. 90 negat dilucere, littera i9- {rrjg Qsaniscav
XfoQag) in /S sic vertit, ut apud Menippum ' Peripl. p. 167 Hoffm. in no-
miae @vvtd^og. codd, Hoeschel. §vvtccSog et in aliis locis, quos protiilit
Bastius App. Ep. Crit, p. 51 et Comm, Pal. p. 709. Eecte nos sentire
declarat vel codex Parisiaus alter Schol. Hesiod. Theog. 1. p. 461.
not. e, in quo eadem exstant . atque apud Phavorinum: 'EXixcav yccQ oQog
rfjg ^sa TtccCcav ;fw^a? iv Trj ^oiojtlcc. Ceterum non temere interpreter
Boeotorum iUum nummum, in quo cernitur eaput Herculis leonis rictu
opertum et Victoria dextra fuhnen vibrans (Eckh. 11. p, 197), spectare ad
Cithaeronium leonem.
168 Caput VIII.
talem, qiialis foit poetae Hesiodi: eodem modo Aonides
aquae Asopi fluvii a Statio dicuntur Theb. VII. 730) aut illud:
Argolico iacuit pulsus — ramo. Quod quo magis fuit prom-
ptum efpropositum, eo maiore cura et subtiliore scientiae per-
vestigatione id eruendum est, quod sequutus poeta videatur
Maenalii rami mentionem inchoasse. I^ullum autem huic
studio stipendium contulit Cerda his defunctus: „Prop. indicat
inventam in Maenalo, qui mons in Arcadia; nam vocat ramum
Maenalium." ISec idonea fide pro virili parte tributum nobis
intulerunt, qui aiunt „stipitem ab Hercule excisum esse in Mae-
nalo, cum cervam aeripedem captam vellet perimere'' (ForceU.
Tot. Lat. Lex. III. p. 6) ; nam cervae capiendae non magis, quam
Erymanthio apro, de qao infra dicetur, clavam adhibitam faisse
compertum est.'°) IJfec illa quidem re quidquam proficitur, quod
in nummo Stymphaliorum Hercules cernitur „dextra clavam attol-
lens" Eckh. Doctr. lifumm. II. p. 297. Yerum, id quod maximum
est, omnium praeter Sidonium VII. 189 est consentiens fama de
Hercule tum clava armato , quum ad leonem toUendum iret.
70) Heyn. Apollod. II. 5, 3. p. 349 sq, Diod. IV. p. 259, 75. Quint.
Smym. VI. 225 et Tzetz. CMl. II. 265. p. 51 cf. Nonn. XXV. 232. p. 654:
'^HQKxXija fxt-ris iXa(poio (povfja et qiii sagittas memoravit, Sidon. 1. infra
IX. 1 affer. Cervam Maenaliam vocant scriptor Epigr. 91, 6. Anth.
Plan. p. 651 et, q\ii fugit Spanhemium Callim. Dian. 109. p. 211, Seneca
Herc. Fur. 222 et Oet. 17, alii Ceryneam, ut Heraelides AUeg. Hom.
p. 453. Munck. Hyg. 30. p. 84 et Sctoliasta Pind. 01. III. 62. p. 101 :
ty.aXeiTO Sf. rj eXaff^os y.SQ^ia id est, ut ego arMtror, y.SQvia (ut xaXa-
jiQojTTi Micli. Syng. in Dion. Areop. p. 367. ve^^joHv: vevQtSv Aueci. Par.
I. p. 173, 25. xaTevov: xaTe ^ 6 wv II. p. 33, 11. Theb. Parad. p. 433),
KeQvveia cf. Lobeck. Paral. VII. 3. p. 463, Parrhasidem Sen. Ag.
831. Partheniam Ovidius Met. IX. 188, Argolicam alii, quos infra
afferemus. Sed adiicienda sunt verba Scholiastae Pind. 1. d. : &rjket,av
Se eliie y.al yQvaoxeQ(ov ano ^ldTQ Cag' o yaQ @rja7]tSa yQaipag TOt-
avTr]V avTrjv Xeyei xal JJeCaavSQog 6 KafietQ£vg xal ^eQexvSrjg , quo
iam id vitium, cui pepercerunt Boeckhius et Duebnerus in Pisandr. fr. 2.
p. 7 — nam Sturzium fugit Pherecydeis illa addere — , corrigatur hoc modo :
elne xQvaoxeQtav ano laTOQ Cag. De quorum verborum sententia dis-
seruimus Anal. Prop. XII. p. 92 add. Schol. Theocr. III. 15. p- 137 , 22.
Eundem Boeckhium fefeUit Hbrariorum error Sehol. Pyth. IV. 246. p.
358: Il7]vet6v — ^ta fj,ear]g Trjg TioXecog Qeovta ea toUendus ratione,
quam indicat Schol, IX. 27. p. 402: TTe^Qat^Ca TeTQCiTCoXtg Trjg @ea~
GaXCag.
Caput vni. 169
nec cum de genere contentionis a scriptoribus variatum sit
(Staver. Albric. XXII. p. 931), non hoc dilucet ad subigendum
monstrum magno fuisse clavam usui Apollod. II. 5, 1. p. 51, 6:
wg ds sf,iad-ev cccqcotov ovta dvaTSivaj.tevog to Qortalov sdLto-as,
quocum loannes Pediasimus concinit 1. p. 350, 8. Tzetz. Chil.
YII. 61. p. 240: "^Ofj-oUog xal %6 qoTcaXov xovxov ^lr]y^ y.a-
za^ag Fvf.ivalg xsqol ka^oi-isvog avvsd-Xaasv vatsQcog. Theocr.
XXV. 2^5 : Tf] d' s^csQrj Qorvalov xoQOrig vttsq avov asiQag
''HXaaa y.ay. :<,sq)alrjg' dia 6' avdL%a TQr]%vv ea^a .Avzov STtl
laOLOLO Y,aQi^aTog ayQisXaiov QrjQog dfiaLf.iay.sTOLO' nsasv
(5' o ys, 7TQLV y sfi lyisad^aL '^YipoS-sv iv yaLj] ■/.ai srtl tqo-
(.iSQoXg rtoalv saTr] NsvGTcctcov y.scpaXfj. Unde et Commodus,
qui se Herculem appellavit, clava leones afflisit (Lam-
prid. Commod. 9, p. 498 cf. Suet. ISer. 53) et ipse Hercules
in nummo Heracleensium „leonem cauda apprehensum clava
conficit" (Goltz. Sic. tab.IX.lO. Drak. Sil.ni. 33. p. 126 sq.)
et ab Albrico XXII. p. 932: „pugnasse cum leone ipsumque
clava mactasse et interempto peUem abstulisse" dicitur.
Jifimirum quum duodecim illi labores oum poetarum carminibus
vtum hominum sermone celebrarentur ac Charadra, ut infra
3. dicetur, vocaretur et apud Boeotos et apud Argivos, adeo
praevaluerat Ifemeaei monstri fama, ut quum iUud omni armo-
rum genere debilitatum, postremo lacertis Herculis viribus-
que exanimatum, Cithaeronium leonem clava deiectum ac spo-
liatum esse vulgatior fama ferret,'^^), utrumque certamen
confunderetur. !N"ec vincendis maximis quibusque feris aut
aptius foit uUum telorum genus aut ab ultima memoria
notius, quam quo cum alii pastores venatoresque (ut Attici
Meinek. Parthen. fr. 20. p. 275 et Boeoti Stat. Theb. VII.
276), tum Arcades dieuntur usi esse. l^olo iam materiam ab
Wartono in Theocr. IX. 23, quem laudat Kiesshngius VII.
71) Cf. Apollod. 11. 4, 9. p. 49 , 5 (de quo loco inira p. 170 dicetur):
ovx '^GTo^^ei rfe ovrs ro^avcov ovts dxovTCCo)V Iv de rolg ^ovxoXCoig
vTtaQX^'^ oxT(oxcii,Sexahrig rov Ki-d-acQcoviov clveTXe liovTa. 10. p. 49, 15:
XeiQcoaccfievog rov XiovTa Tr\v fj.ev Soqccv ^ /nqitiaaT o. Tzetz. Gh.il.
U. 215. p. 49 : ^Etcov Se oxromaCSexa vifaov iv Kid-aiQcovi JBocov cf.&o-
Qia Xiovra xreCvag cpoQeT rb SiQ/na. 217: d^fJQccg Xiovzag iv @rj-
^aig xal Ne^iic^. Theb. Parad. p. 401.
170 Caput VIII.
19. p. 208, Lennepio Animadv. ad Coluth. I, 15. p. 69 sq.
Spanhemio Callim. Dian. 2. p. 122 sq. G-eorgio D'Arnaud
Lectt. araec. IL 9. p. 193 cf. Burm. Grat. Cyn. 131. p. 112. b
tractatam accuratius digerere et subtilius exsequi. Satis est
primum attulisse Apollodorum IL 4, 6. p. 47, 5: a.Ttolaf.i^ccvov-
Tog de avTOv zag §6ag f.uag eyid-oqovGii^g^f.KfiTQvwv sn avrrjv
acprfKev o f.ieTa xelQag el%s qott alov loannemque Pediasimum
in Hes. Scut. 11. p. 610, 39: eQQiips §vlov xaTo. ^oog
(unde intelhgitur, id quod supra not. 57 diximus, vere clavam
in telis numerari cum ab aliis tum ab ApoUodoro 1. d.
axovTiKcov cf. Yoss. Yirg. Georg-. 11. 530. p. 455 maxime-
que Arnaud. \. d.). Epigramma Anth. Pal. IV. 101, 3. p. 654:
Tov /Jiog — Bovv dQOTTjV eXv.ovTa ■/.al avT avvovTa y.OQV-
vvv (c£ Etym. M. p. 485, 40. Schol. Theocr. YU. 20. p. 244,
8 : yiOQvvrj 3e v.ai Qonctkov t6 avTO et Apoll. B,liod. lY. 973
sq.). Michaelem Syngelum in Dionys. Areop. p. 367 : liaS-dnsQ
Tig aiTtoXog Tovg /.lev ?^v /navTiy.ov g -d-rJQag ecpoQfxoivTag
al%f.iaXg a(.ivvei '/.al Gcpevdovrj yial ycald^QCjni, (scrib. ycaXav-
QOTtb cf. not. 70) et qui de Orione venatore prodiderunt,
Homerum Od. XI. 572: ^Qqicovu — QrJQag ofiov elXovvca
— Tovg avT6g xaTenecpvev ev oIotvoXolglv OQeoGiv XeQGiv
s'xcov QOTtaXov TtayydXy^sov , alsv aayeg et Aratum Phaen.
638: ■d-rjQia ndvra KaQTeQog^QQUov GTi^aQrj eTteytoms xoQvvrj
cf. Eust. Hom. 1. d. p. 1699, 31: Grjf.ieuoGaL de cog ov fiovov
'^Hq ay^Xrjg QOJtaXocpoQog iGTOQrjTai , dXX' Idov y.al QqLcov
QOTcdXco yQTfcai zt^j^j^j/fiTwv, denique Leonidam Anth. Pal.
YI. 53, 3. p. 196: Tav Qai^oyQavov evGTOQd-vyya y,OQVvav,
^]A TtaQog aifuOTtovg eGTvcpeXi^e Xvytovg. Alterum hoc
est, ut maxime Arcades, quibus nuUa gens habita est anti-
quior, clavis armari solitos esse demonstrem. De qua re cer-
tis constat testimoniis. JS^am quum essent dyQOTiy.ol y^at yivvr]-
ysTLAOL 01 ^.AQY.ddeg (Tzetz. Lyc. 399. p. 580 cf. Philostr. Apoll.
Tyan.Yin.l2. p. 161, 29. Stat. Theb.YIL591. Achm. L 419 et
quos infra IX. 1 extr. afferemus), patrius illis mos fuit clavas ge-
standi: auctor est Xenophon eo loco, quem maximae fraudi faisse
Eckhelio atque Hauptio supra 1 docuimus, et Statius Theb.
lY. 299: „Arcades hi, gens una viris , sed dissona cultu Scin-
ditur: hi Paphias myrtos a stirpe recurvant Et pastorali
Caput VIII. 171
meditantur proeliatrunco" cf. Vet. Sohol. Barth. p. 1012:
„pastorali trunco) clava seu robore, stipite curvo de myrto,
id quod firmissimum lignum est. " Lactant. p. 134: „trunco
id est pedo, quod armorum g-enus Homerus QOTcalov Yocat",
ubi codicum Monacensium memoria (A. coinvocat. corrector
C t u. B. c n vocat) docet scribendum esse yiOQVvrjv (of. not.
62.) Quid, quod eo Centaurorum mentio videtur pertinere
truncis radicitus evulsis, ut in cap. IV. 4. p. 72 cf. Hertzb.
Prop. I. 1, 13. p, 6 diximus, pugnantium?
Hinc facili via pervenitur ad interpretandam fabulam M o -
lorcbi Cleonaei, quem pastorem vocat Servius Yirg'. GreoTg.
m. 19. p. 267. Mytb. I. 52. p. 19, 17 cf. Stai Theb. H. 378,
vinitorem Statius Theb. lY. 160 et Yetus . Scboliasta Barth. p.
953 ac Luxorius (de quo infra 3 dicetur), rusticum Philar-
gyrius,'^^) ccvdga xsqvrfttjv Apollodorus II. 5, 1. p. 51, 2 et
loannes Pediasimus 1. p. 350,3, pauperem Statius Silv, III,
1, 29 (Lact. Theb. lY. 160), parcum lY. 6, 51 cf. Prob. 1. inira
affer. De eo autem haec prodidit Lactantius Theb. lY. 160.
p. 126: „cum Hercules ad oecidendum leonem isset ab Eurys-
theo missus a Molorcho susceptus est hospitio, cuius filium
leo '^^) occiderat didicitque ab eo, quemadmodum
adversus feram coiret" et Mythographus II. 160. p. 130,
72) Haec enim Philargyrii Virg. Georg. IIL 19. p. 334 sunt verba:
„ludos Molorclii accipimus , qui Nemei, ubi Molorchus rex, [qui] Her-
culem ad Nemeujn leonem tendentem recepit h.ospitio." Quae sic videntur
corrigenda esse (vid. 15. 1. not. 85): „ul)i Molorch.us rusticus Herculem
— recepit" cf. Anth. Plan. IV. 94, 2. p. 652: X7\iv6fAOi, ysiaoorai Ns-
fiSflS. Msi quis Molorchum regem ita dici interpretetur , ut Daphniii a
Scholiasta Bern. Virg. Ecl. V. 20. p. 26: „Daphnis eximiae formae rex
pastorum." Alia fuit sententia Broukhusii in Tibull. IV. 1, 13. p. 353:
„verba Schol, Stat. : Hercules omuem illum agrum donavit Molorcho,
qui vini culturam magnam instituit aliis conciliant PHlargyrium
in diversa abire visum : Molorchus r e x. "
73) Sic est in codice B, sed inreliquis: „cuius leo filium", quod
reprehensione carere docet lustinus II. 6,8: „cuiusAtliisfilia regioni
nomen dedit" et quae disputavit "Wopkensius Msc. Obss. STov. S. p. 31
cf. Xapp. in Nep. Timoth. III. 1. p. 403. Cf. Schol. Darmst. Lucan. IV.
612. p. LXXVni. : „ptopter huius hospitalitatem aggressus est leonem,
qui eius occiderat. " "Weber. : qui filium. Cf. Staver. Hyg. 30. p. 82.
Ut deterior videatxir fides Mythographi pro filio filiam memorantis.
172 Caput vni.
10: „a Molorcho in hospitium est susceptus, cuius filiam
leo interfecerat , et ab eo, quomodo cum leone coiret,
didicit." Docuerat autem Molorchus cum ea, quae ad loco-
rum situm monstrique ritum cognoscendum pertinerent, tum,
ut nostra sententia fert, illud: ad devincendam feram cum
maxime opus esse robore Arcadico. Quod ipsum non obscure
significat Statius 1. d. (cf. Barth. p. 955): „G-loria nota casae,
foribus simulata salignis Hospitis arma dei parvoque
ostenditur arvo, E-obur ubi et laxos qua reclinaverit
arcus Uice." 'Neo difficiKs veri coniectura ftiit Begero 1. d.
p. 280: „clava — quam utique non infans habuit, sed ad leo-
nem K^emeaeum pergens vel a Molorcho hospite accepit
vel sub HeHcone ex oleastro cum radicibus avulsit vel ad
Saronidem paludem ex oleastro abscidit" aut ante Baptistae
Pignae, a quo in Bhopalo haec scripta invenio p. 238:
Alcidae pastor cum vellet tradere truncum,
Quo posset tuto dilaniare feras.
Bem vetustate iam oblitteratam Callimachus, si quid recte sentio,
accuratius tradiderat (ne quid de Arcadia carmine suspicer fr.
p. 181) in Aetion libris, de quibus indicium extat Probi Virg.
Georg. III. 19. p. 56, 8 hocce: „Molorchus fuit Herculis hos-
pes , apud quem is diversatus est , cum proficisceretur ad leonem
Nemeum necandum. Q,ui cum immolaturus esset unicum ari-
etem, quem habebat, ut Herculem liberalius acciperet, impe-
travit ab eo Hercules, ut eum servaret — , Sed Molorchi
nientio est apud Callimachum in ^lxUov libris." Callimachum
igitur auctorem sequutus videtur Propertius usurpasse clavam
Maenaliam, qua armatus „decus et famae primum honorem''
(Grat. Cyn. 72) consectatus aq^odQOTSQog fisv xaTtQiov , ^iaio-
TBQog 6e leovTcov (Themist. Or. XX. p. 249, 15) non modo
feras tum fregit, ut leonem ISFemeaeum, aprum Erymanthium
(de quo infra dicetur), alias feras, tum occidit, ut Cithaero-
nium leonem (not. 71), Orthum canem, Diomedis equos, verum
etiam Acheloum subegit interemitque Amazones, Cacum et
saevissimum quemque regem. '^^)
74) Leoni Nemeaeo et apro Erymanthio adiicere licet taurum Cre-
tensem (Nonn. XXV. 236. p. 254 ^ 25: tuvqov ov ijXccaev, otti, Ttvdcxacov
Caput vin. 173
Aceedit alteruin ad notitiam maxime. pertinens. Puerunt
enim, qui leonem Oleonaeum dicerent fuisse Arcadicum.
Et primum quidem ita dicunt Lactantius Theb. I. 485 et My-
thographus 11. 160. p. 130, 8: „K"emeus mons Arcadiae,
qui et Cleonaeus dicitur" ac ISTigidius 1. II. 4. p. 42. not.
5 allat: „in terra Arcadia in regione E^emeae" et
Tzetz. Chil. VII. 57: Nsftsa xcaqa Ttg sgtl tov y.Xi^QOv
rrjg ^^Qysiag cod. marg. p. 239 aqyiad iag. Deinde inten-
dendum est Plinio K H. IV. 6, 10. p. 279, de quo parum
circumspecte pronuntiarunt OeUarius et Oberlinus Vib. Seq.
p. 343 sq. : „ Mediterranea eius Arcadia tenet. — Oppida eius
PsopMs, Mantinea, Stympbalum — , Lampia, Clitorium, Oleo-
nae, inter quae duo oppida regio l^emea est Bembi-
nadia vocitata. Montes in Arcadia Pholoe — Maenalus,
Artemisius, Parthenius, Lampeus. " ISFec aliter sentit Seneca,
apud quem Alcmena in Herc. Oet. 1795 sqq. : „quae petam
Alcmene loca? — si patriam petam Laresque miseros, Argos
Eurystheus tenet. Orbata T h e b a s regnum et Ismenum petam ? "
ToOGaTirjv xoqvvtjv oliyrjv aT}j,r]^6 xeQairjv cf. loseph. Isc. II. 119: „Ti-
ctricis victima clava Absolvit Creten taurus." Munck. Hyg. p. 86) , Hy-
dram (Apollod. II. 5,2. p. 52 , 3. Spanh. de P. et U. JST. III. p. 233) ac
territum clava Certerum (Sen. Herc. Fur. 802. Ducas 22. p. 127 , 21:
ixfpo^dJv Tov xvva Sca twv QoTca^MV , (ug 'HQuxXrjg. Beg. Thes, Brand.
II. p. 9. Spanh. 1. d.) ; praeter Cithaeronium leonem autem oCov tov fJ-rjQo-
l£T>]V (Philipp. Anth. Plan. p. 656. v. 4) experti sunt Diomedis equi (Phi-
lostr. Im. II. 25. p. 94, 3. cf. Drak. Sil. III. 33. p. 127. Stav. Hyg. p.
86. Yalg. p. 375) et Orthus canis (Apollod. II. 5, 10. p. 58, 26: o y.vcov
kTi' avTov (t)Qf.ia, 6 Se xal tovtov tco SoTtalqj Tiaiso y.ai tov ^ovy.olov
— aney.TEive. loann. Pedias. 10. p. 353, 4: xTStvsc tov y.vva ahv Evqv
Tioovi. Quint. Smyrn. YI. 253). Eadem clava usus Hercules Acheloiun
subegit (PhUostr. lun. Im. 4. p. 117, 17. Sen. Herc. Oet. 495. Drak. 1. d.)
iateremitque Amazones (Sen. 1. d. v. 1450) , Eurytum (209 , quem sagit-
tis confectum alii tradiderunt, ut supra 1 dictimi est) , Centauros, si fides
est Albrico XXII. p. 931, Geryonem (Quint. VI. 251. Liban. IV. p. 961,
28. Prop. IV. 9, 18. Sen. Ag. 838), Cacum (Cerd. Aen. VIII. 249. p.
187. D. Burm. Prop. 1. d. 15. p. 878 sq. Eekh. D. N. VII. p. 29. Beg.
1. d. ni. p. 533. Albric. 1. d. p. 932, quamquam alii dissentiunt, ut Co-
rippus loann. III. 158: „Herculeis cariturus luce lacertis" cf. V. 10), Dio-
medem (Dio Chrys. VHI. p. 286, 30. Albric. p. 934: Eckh. IV. p. 67).
Unde Commodus apud Lampridium 1. d. „ clava sua non solum leones — ,
sed etiam multos homines afflixit. "
174 Caput VIH.
V. 1811: jjPetam Cleonas? Arcadum populos (hoc enim
tenet Morentinus liber) petam Meritisque terram nobilem
quaeram tuis? Hic dira serpens cecidit, hic ales fera — ,
liic tua fractus manu — leo", quorum versuum unum quidam
corruperunt sic scribendo: „Arcadum an populos", alterum
etiam gravius Heinsius Adv. 11. 14. p. 317 sq.: „TJtrum Cleo-
nas Arcadum an populos petam Meritisque Libyen nobilem
ac Lernam tuis." Cui instituto refragatur cum Manilii com-
paratio lY. 671: „Asiae populi divesque per omnia tel-
lus '^^)" tum ea rcs, quod et Lernam Arcadiae esse praeter
Senecam tradit Valerius Flaccus L 108: ^Tirynthius A^gis
Advolat, Arcadio cuius flammata veneno Tela" et 34:
Cleonaeo iam tempora clusus hiatu Alcides: olim Lernae
defensus ab angue Arcas", ubi credibile duxit esse Bur-
mannus p. 17 „poetica licentia terminos vicinorum populorum
Yalerium confiidisse vel errasse in finibus statuendis harum
gentium." Yalerio accedunt Lactantius Theb. lY. 638, p. 151:
„Lerna palude Arcadiae" (quod miratus Barthius p. 1177
scribendum, inquit, Argiae. Potest tamen ob vicinitatem
idem dictum velle Lutatius") et Mythographus 11. 163. p. 131,
4: „sic aquae clausit meatus et habitabilem Ar cadiae fecit"
ac Yibius Sequester p. 26: „Lerna Arcadiae (Argiae
Barth. Stat. Theb. lY. 711. p. 1212. Argolidos Hessel.)"
et a quo Maenaliae nomen illatum videri infra IX, 2 in
mentione Herculeae pyrae dicemus, Albricus XXH. p. 933:
„lacus fait Aemoniae" (Laconicae Munck.). Denique
Nemeam Arcadum montem facit idem SENECA Herc,
Oet. 1883: Elete Herculeos, Arcades, obitus, !N"ondum Phoebo
nascente genus. luga Partheniilfemeae que sonent Eeriant-
que graves Maenala planctus" et ipsum leonem Arcadiae
vastatorem v. 16:
IJuILus per urbes errat Arcadias leo,
In quo explanando loco, ut silentio praeteream lac. Gronovii
inventum hoc: „Non sus per urbes errat Arcadias; leo,
75) Cf. Herc. Oet. 1537: „ Arcadum — populis vetustis ", quam-
quam Seneca maluit ponere terras, ut terras Siciliae Silius Gifan.
Coll. Lucret. 227 cf. Cort. Lucan, IV. 595. p. 521.
Caput.Vin.. 175
Stymplialis icta est" parmn circumspecte versatus est Botliius.
Qui liaec commentus : „ per urbes errat A r g o 1 i c a s ^' et aucto-
ritatem Plorentini libri, in quo est Arcadias, contempsit
(vid. Gronov. Herc. Tur. 229. p. 20) et ad criticae artis prae-
cepta parum apposite statuit in hoc loco librariorum temeri-
tate id depravatum esse, quod et ad intelligendum longe
facilius est et incorruptum manet v. 37: „quis per urbes
rursus Argolicas erit lunonis ira dignus" et 418: „ut per
urbes magnus Argolicas eat" et 1681: „Q,ualis per urbes
duxit Argolicas canem" cf. 400. 1892. Ut adeo illud quaeri
non debere (vid. cap. IX.), sed posse videatur, num in eo
versu, quo summam pestem monstrari oportuit, 980: „perde,
ut Arcadiae nefasEt quidquid aliud restitit" ipse dicatur
leo (Fur. 224: „maximus Nemeae timor." Oet. 1235. 1665:
!Nemeaei mali. 1193: ]S"emeaea pestis), non aper MaenaKus
(ut Farnabius p. 659 et Botbius p. 273 putant), quem mentioni
leonis, Stympbalidum , cervae postbabitum videmus v. 1235 sq.,
quamquam cum serpente, cerva, leone v. 1813 sq., cum ser-
pente 1534 sq., cum avibus 1887 sq. compositum ac proximuni
a leone Nemeaeo malum habitum (Max. Tyr. III. 7. p. 38:
T(^ ds "^HQaKlel ercLGTr^aag Y.(X7tQ0VQ xal XeovTag y.al
dvvdataq). Quodsi quaeris, quae sit ratio leonem.nunc Arca-
dicum vocantis, nunc Argolicum (v. 1932: „!N"on Argolico-
rapta leoni pellis." 1891: Fiete, Argolicae, flete, Cleonae:
„Hic terrentem moenia quondam Yestra leonem fregit"): ^^)
76) Eiusdemmodi exemplum adiicere licet eiusdem Senecae , qui quem
montem Thessaliae dixit Herc. Oet. 466: „T3iessala sub rupe Pin-
dus*', Tliraciae facit, ut omittam versum 494: „Qua trepidus (Heins.
Adv. III. 16. p. 528 Threcus) astris inserit Pindus caput", Herc. Fur.
1285: „Pindi Thracis esscindam nemus " et Oedip. 434: „Threicio
vertice Pindi" d. Oberl. Vib. Seq. p. 353. Tbyest. 811: „Tbessalicum
Thressa premitur Pelion Ossa." Nec Otbryn non Thracium faeit Sta-
tius Tbeb. IV. 654 : „ Orgia ferre Getas canumque virescere dorso Othryn
et Icaria Ehodopen assueverat umbra", de quo scite explicavit Burmannus
Val. Flacc. I. 24. p. 14 et IV. 280. p. 354 incognitus Oberlino 1. d. p. 350.
106 , laudatus Stavero Hyg. 138. p. 243 et Tzschuckio Mel. Vol. in. P. H.
p. 63. Inde proclivi deverticulo labor ad Horatii carmenl. 37, 20:
„Venator in campis nivalis Haemoniae." Ubi qui poni iussit Paeo-
niae Meinekius Philol. 1847. p. 161 nec Chironis, quo magistro praetei:
176 • caput vm.
pro comperto affero Arcadiae nomine multos olim complexos
esse conterminas regiones (Stat. Theb. I. 355. III. 421. Val.
Flacc. II. 495) et qmdqnid locorum silvosorum in devexo esset
(cf. PMlostr. Apoll. Tyan. VIII. 12. p. 161, 28: sgti ds nollri ^
^Qv.adia '/.al vXcodt^g ov %a. (.lersoiQa (xovov , aXXa xal xa iv
TToal navxa. PLin. K H. IV. 6, 10. p. 279: „Arcadia initio
Drymodes appeUata"). Ifamque et Parthenopaeum Argivum
fecit Antimaclius, non Arcadem (StoU. Antimach. fr. 37. p. 60)
et ISTemeae montem et Lernam Arcadiae finibus contineri volue-
runt ii, quos p. 173 sq. recensuimus, et cerva, quam Parrhasiam,
Maenaliam, Ceryneam appellari supra not. 70 docuimus, Ar-
golica narratur foisse (ApoUod. 11. 5, 3. p. 52, 18: jyj^ de ^
sXacpoQ ev Olvorj. Paus. II. 25, 2: arto vovtov fisv Olvorj
y/oQLOv sgtIv IdqyeiOLQ ' vnsQ ds r^g Olvorjg ogog saxiv IdqTS-
fiLGiOv cf Heyn. ApoUod, p. 349 et Sieb. Paus. p. 224) et
alios Acliilles feras devincere didicit (Val. Flacc. I. 269. Stat. Achill. I.
167 sq. 627. II. 388. 391. 404 sqq. Sidon. ApoU. Carm. IX. 110. Mc.
Ther. 502: Xsiqcov Ilrjliov iv v npo svti y.i/wv ifpQccGGaro ^si-Qy.
Greg. JSTaz. Or. XX. p. 324.B. Tzetz. CMl. VI. 966. p. 236. 998. p. 237.
Liban. Progymn. p. 142. D. 143. B. lac. Philostr. Im. II. 2. p. 409) aut,
ne longus sim , Thessaliciliastilis, quod praedicarunt Euripides Hipp,
220 et Seneca 397 (Valck. Eur. 1. d. p. 186 sq.), aut „Dictynnae — Pindi
nemora venatu excutientis" (quam aptissime a Silio XV. 774 memorari
non percepit Sckraderus Obss. I. 2. p. 11) recordatus est nec tot poetarum
rationem babuit: Mc. Ther. 145: vtfposaaa^OdQvg. Virg. Aen. VII. 675
et, quem contulit Spanhemius CaUim. Cer. 87. p. 709, Stat. Theb. III. 318:
jjUiyalem Othryn." Sen. Herc. Oet. 494: Othrys — riget cf. 1432.
Hipp. 614: gelatis — Pindi iugis. Med. 384: Pindi nivalis. Stat.
AchiU. I. 651: nivibusque immisit alendum Thessalicis, 151: „N"unc
iUam non Ossa capit, non PeUon ingens Thessaliaeve nives." Vet.
Schol. p. 1622: „altissimos montes, ubi perpetuae sint nives." Sidon.
ApoU. Carm. IX. 87: ,,Puidus, PeUon, Ossa, Olympus, Othrys Cum sU-
vis, gregibus, feris, pruinis." Stat. 1. d. 476: „quis enim Haemo-
niis sub vaUibus alter Creverit effossa reptans nive?" 320: gelida
— sub Ossa. Theb. III. 319: Arctoae gelidum caput — Ossae.
VI. 720 cod. Arund.: ,,Ossa rigens, ipsum glaciale ferebant Pe-
lion." Mc, Ther, 1, d. JJrjUov — vi(p6 avr t — SeiQy. Claudian.
Riif. II. 181: nivalis Ossa. E. Pros. II. Praef. 20: Excussit gelidas
pronior Ossa nives. 183: gelido Olympo. 257: Ossapruino-
sumvexit glacialis Olympum. Sidon. ApoU, 1. d. 133: „nunclustra
terens puer ferarum Passim per Pholoen iacet nivosam." XXIII. 191.
Caput VIII. 177
Taygeta Arcadiae dicit Scholiasta Lucani VI. 41, p. 423 cf.
Eust. Od, VII. 103. p. 1554, 12: ovvccTtTSL de OQog t6 Tdvys-
Tov TtqoQ ccQKTOv Talg ^QKad ixalg VTtcoQslaig et Pau-
saiiias de Stymphaliis VIII. 22, 1 haec prodidit: ^Tv/iiq)d)uoi
de TSTayf.isvoi f.isv ov fiSTa ^^Qy.adcov etl sIolv, dlX ig ro
^QyoXiytov GvvTsXovOi et, ut ad graviores testes veniam, de
vetustissimorum, puto, poetarum aiictoritate docet Plinius 1. d.
Cleonas et Bembinam Arcadum fuisse , Lucianus et Philostratus
autem Oenomaum, Pisae regem, Arcadem perhibent (lac. Phi-
lostr. Im. I. 17. p. 310) idemque Philostratus Olympiam et
Messenios in Arcadibus numerat, id quod comprobarunt lacob-
sius Im. II. 32. p. 561 et qui Cobeti consilium in libro Gym-
nast. p. 18, 9 sv YMiXrj ^!Ah:si pro sv y.OiXr] ^qyiad ia scri-
bendum esse arbitrati reprobavit, Kayserus Philol. XXI. 2.
p. 234, denique Olympicam victoriam Arcadicam vocat auctor
epigrammatis Anth. Pal. IX. 21, 4. p. 12. lacobs. Del. p, 376,
Alia protulimus Theb. Parad. p. 461 cf. Meinek. Steph, Byz.
p, 291, 2. Paucis rem attigit Curtius Peloponn, I, p. 181, not. 23,
Ex quibus ita deliberatis, quum praesertim Plinius se
in quarto libro Callimachum auctorem sequutum esse profitea-
tur libro I. p. 22 , videtur aliquis duci posse ad suspicandum
Molorchi Arcadis vel certe Herculis seu beneficio sive consilio
Molorchi hospitis Maenalia clava armati mentionem secundum
antiquiorum poetarum fidem factam fuisse a CaUimachi in eo,
quo supra diximus, libro. Sin autem ea coniectura nolis niti
tamquam lubrica et ambagiosa, integrum est Maenalium
ramum interpretari a Propertio dictum esse stipitem, qualem
omnium maxime gens Arcadum vetustissima gerere soleret.
Q,ua quidem ratione Phaedram Seneca facit in Hipp. 396 haec
loquentem: „Hastile vibret dextra Thessalicum manus"
et Statius de Hercule iam deo facto Theb. XI. 46 ait: „Pro-
cumbit late pubes Tirynthia, alumni Exuvias imitata dei:
trux moeret ab alto Amphitryoniades E"emeaea in sanguine
terga Et similes ramos similesque videre pharetras" et V, 92
de Thebanis Bacchabus: „insano veluti Teumesia Thyas Eapta
deo, cum sacra vocant Idaeaque suadet Euxus", cuiusmodi
alia multa exempla coUegerunt Burmannus in Lucan. VI. 220.
287. p, 404. 409 et lacobus Quaestt. Epic, IIL 4. 5. p. 172
Siais. 12
178 Caput vin.
sqq. Quod superest: num Maenalium ramum licuerit
Bvlov MacvaXov dicere, alio loco videbimus; Pllugkii qui-
dem commentum illud: Bvlov ytaS-lei. Maivdlov ipse ver-
borum ordo respuit vel vehementissime. , I nunc et narra
„Maenalii rami mentionem nulla fabula explicari posse"
Propertiumque „non magnopere quaesivisse nomen, quod rei
accurate congrueret. '
Quae modo disceptavimus , ea quibusdam supplementis
licet explere. Et primum quidem Plinii verba, quae supra
p. 173 posuimus, sic corrigenda videntur esse: regio E^emeae
est Bembinatis (cf. Drak. Liv. XXXVIII. 34, 8. p. 172. Sieb.
Paus. III. 21,3. p. 67) sive credis BEBIBIN^JI^ pro BEM-
BIN-AI^ lectum fuisse (cf. Bast. Comm. Pal. p. 704. Lam-
pia Plin. 1. d. Lampadia Ricc. Tolet.): „regio ISTemeae est
Bembinaea", quod legitur apud Theocritum XXV. 202. Ean-
dem regionem Bembinidem licet vocare nomine a jB^jif/Jij^og
facto (Hellanic. ap. Steph. Byz. p. 162, 6: '^ElldvLxoQ ds Bsf.i-
§Lvov — (p7]aLv , quem locum Sturzius omisit), quod nomen
ohm Theb. Parad. 11. 7. p. 240 coniectavimus ab Ovidio Am.
m. 6, 25: „in Melia Bembinide" positum nec persuasi-
mus Schoemanno Ind. Lectt. Hib, Grryphisw. 1845. p. 9. not.
12 (Opusc. n. p. 132). ISTec praetereo a LVXORIO Anth. Lat.
17, 4. p. 589 (315. p. 130 Meyer.): „Pinguia Benventi
lustra" (codd. benenutu, bernuta) videri scriptum ftiisse:
Pinguia Bembinae lustra Molorchus habet,
id est pinguia rura sive vineta , quae leonis {B€f.L^ivi]Tao "kiov-
Tog Mein. Anal. Alex. p. 204) faerunt lustra cf. Burm. Val.
Flacc. III. 593. p. 304 et Ovid. Met. IIL 370. p. 203.' Sed
THEOCBITI locus, quem commemoravimus , quaerendi mate-
riam praebet sic proditus:
ndvTag yocQ IlLaT^ag STtL-i^lvtiov 7t0Taf.idg wg,
udlg afioTov '/.eoaiX^e. ' fidXLaTa 8e BefL^Lvaiovg,
• 02 sd-ev dy%Lf.LoXoL vdlov aTlrjTa fca&ovTeg.
Quem locum Meinekius perpolire ingressus his p. 193: „Oodi-
ces TTeLOrjag habent, unde Ttedi^ag correxi, quo nomine plani-
tiei montibus Nemeaeis subiectae incolas significat", dum
Caput VIII. 179
vooabulo inhaeret nec ad fallendam librarioriim vel mediocrium
intelligentiam instructo et audacius illato, parum recordatus
est pervagatissimi erroris , quo apud Leonidam Tar. Antb. Pal.
Vn. 506, 4 pro 'lovwv Qtoviov (Mein. Del. p. 134) et Theo-
dorum Metoch. 41. p. 257 qcovla pro ^Icovlcc, contrsL 7TaQ7J'l-
^av pro naQeiQ^av , ocsai pro oqsoi scripta sunt v. Piers.
Praef. Moer. p. XXI. Scbaef G-reg. Cor. p. 215. Bast. Comm.
Pal. p. 731 sq. Unde non dubium est quin TtsiGrjag recte
convertatur in Us q orjag :
HavTag yaQ TIsQO^ag, s:n;L'/.XvCcov
id est Argi^s, ut apud Statium est Tiieb. IV". 119: „Per-
sea neque 'enim violentior exit Amnis humo" (Lact. p. 125:
„Argiva, ubi Perseus regnavif) et I. 225: „Perseos
alter in Argos Scinditur." V. 640: „Persei vertice sancto
montis" cf VII. 418. JSTon minus autem id nomen repre-
hensione caret, quam (DoQcovrjsooi in eodem carmine v. 200
positum (quod Meinekius (DoQcovsidaiai fieri iussit) et /Jsvvia-
Xicovsg XV. 141 , de quo parum explorate scripsit Valckena-
rius p. 413. B., Ke%Q0TCsg (Lob. Paral. IV, 4. p. 303), K66qoi
(Valg. p, 101 cf Arnaud. Lectt. Graec. I. 12. p. 82) et Javaol,
quibus TSlsQOnsg adiecit 0. Schneiderus in iSTicandr. p. 47.
not. S. Quod restat, verba IIsQGlf\ag stimXvQcjov Ttoxa^tog &g
— %SQ(xiQs optime illustrare videor comparatione eorum, quae
sunt apud Zenobium VI. 39. p. 165: X.aQadQ(XLog lecov. ^O
TtaQa TaXg XaQcxdQacg,, sl f.trj cxQa rov QsG7tia-/.ov Xsysi, ov
TtQcoTOV avsiksv '^HQa/.X^g iv QsGTttaXg {GsGitiv.alg Theb.
Parad. p. 401) XaQccdQatg. XcxQadQa ds y.aXstzac b cdTtog
et Suidam IT. 2. p. 1597, 3: 6 JzaQa ralg xaQcxdQaig' sl f.irj
Tov QsGTtiaycdv Isyst, ov ttqcovov avslXsv'^HQay.Xrjg ev QsGmalg.
XcxQadqa ds ■aaXslLTai b Toitog s-Aslvog. Quae ad Lycophro-
nis spectare versum 1441: y.at KavaGTQcdog Xscjov {^aQa-
6Qatog Paris. G. Sebastian. p. 449 cf Schol. p. 289: r^yovv
XaQadoaLog' XaQCxdQa TtoXig Maxsdoviag cf. Tafel. Thessa-
lonic, p. XXII. et p. 277 sq.) nec Kuesterus aut^ Bernhardyus
nec Bachmannus animadvertit nec Bindorfius Steph. Thes. VIIL
p, 1307. C commemoratione defunctus Aeschinis de fals, leg,
p, 50, 37: trjv Ns/itscxda yiaXov/nsvrjv XaQadQav et Scho-
Mastae p, 74 Ox,: Tonog rrjg '^Qyeiag. ^aQccdQa 6s TOTtog
12*
180 Caput VIII.
■/.nilog nXicoQ vdazog cf. Arcad. p. 74 sq. : %dqadQOQ 7tOTaf.i6g
id est XaQadQog vid. Paiis. II. 25 , 2 et Sieb. p. 224^ Fuerunt
igitur, qui %aQadQalov XaovTa (nam scribendum in utroque
loco est TcaQa ralg %aQa6Qaig) sic dictum interpretaren-
tur, ut a IsTonno Dion. XY. 191. p, 424: yaQadQaii^g no^ia
ni^yr^g Wvxqov vdcoQ nQoyJovcfa et Paraphr. loann. XVIII. 1.
p. 182: oi.i§Qog akrizi]g OlSalvcov 9-Qaav xsvi-ia yaQadQaiov
noTa/iiolo et Gregorio Il^az. Carm. Sel. p. 35 , 5 Dronk. : x«-
S-aQog TsMd-u Qoog ovd' snlf.uy,Tog '^'Ydaai xsifisQloLai. yaQa-
dQaioLal t dvavQOig. '^^)
Restat, ut refellam et coarguam errorem eorum, qui Her-
culeam clavam cpvlliTr]v dictam fiiisse affirma,runt auetorem
professi PALAEPHATVM 38. p. 299, 16:
IIsqI '^HQay.ldovg. ylsysTaL cog scp savTc^ sa%s cpvXXa. "^O
ovv OvXlitrjg slts v.ai iSicoTrjg vnrJQysv snavasv. b ds Xoyog
svTsvd-sv sXsy&Tj ovTcog.
Q,ui locus ut doctorum hominum quaestionibus nondum expli-
catus aut emendatus, ita ad disceptandum longe facillimus
est. Disseruit autem de eo Kschefus maxime de Is. Vossii
auctoritate in hanc sententiam p. 150: „Certe fabula ipsa —
requirit istud vocabulum, quo clava, QonaXov Herculis signi-
ficatur. " not. 3. p. 150 sq. : si -/.al idicoTrjg vnrJQysv, snl
noTj aTag syivasv. Ita primum edidit Tollius de coniectura
Is. Vossii. Graleus autem pro nori putabat legi posse yfj. recte.
«*..
77) Quod superest, de verbi inixlvCscv sententia comparare commo-
duni est Euripidis locum Troad. 1326 : ttnnaav fvoatg inixXvGab noXiv
et iUa ToTg uyad-oig , ToTg y.axoTg tni.y.kvCstv Trjv oty.ovf^svrjvMarkl.Msix.
Tyr. XXXIII. 5. p. 143. Toup. Longin. XLIV. 10. p. 498. Wess. Diod.
XVIL p. 163, 42. Dorv. Cliar. p. 631 (cui Demopluli Similit. p. 28 verba:
To fxfv svxQaTov v6o}Q Tag iflsyfiovag i nixlv e i sic comg&nti: ini,xXvC.eL
sufiEragatur Gregorius Naz. Tetrast. 42, 2. p. 170, 21: "EQcog, fiaS-rj Cfj^.6g re
y.aX SutfKov l'aa Oig av niiogtlO-ij t6 (fQovEiv tnsxXvasv) ac Diodori Exc.
XXXIV. p. 598, 78: Sco xal ToaovTo tiSv oixsTiov insxXvas nXrj-f^og anaaav
Zixsliav et scriptorem incertum ap. Suid. I. 2. p. 415, 13 et Zonar. p.
839: KksonaTQU ;<«t Tovg 'lllsiovg instqaTo noX).(p ^Qvacp inixXvGaaa
t6 ayuXfia tov ^t,6g nQCaaBui.. SimiKter autem Meinekium in eiusdem
Theocriti versu XXIV. 70 restituendo errasse comprobabimus eo loco , quo
de Tiresia quaedam ex interioribus litteris petita proferentur.
CaputVm. 181
At TtOT] propius accedit ad scripturam Aldini libri, in quo,
ut in Basileensi, legitur s^ivorjaag ey.avasv — et in cod. Mosq.
scriptum est slte '/.al iSiojTrjg vjtaQyMv eTtivorjOag exavffev xal
vyelav STtolrjaev. nullo sensu. — Sed verborum el ■/xd idia')-
%rjg vTtaQywv ertl nor] atag ey.vaev quae sit sententia , intelligi
e loco Pausaniae [quem quidem locum proposuit G-aleusJ potest
hoc II. 31 [vid. h, cap. 1. p. 150]: tovto /iiev — eve(pv Tfj yfj yxd
dvs^XdatrjOsv avd-ig y.ttl sotlv o yoxLvog Tteffvycog exL. — Ne-
que enim necesse est, ut cum Is. Vossio et Brunero idLozrjg
reponatur pro idLCOTrjg, praesertim quum structura verborum
levis sic reddatur aspera," et in Indice v. ^vXXlirjg: 0vX~
XiTrjg clava Herculis ita dicta ab cpvlloLg. vid. Paus. 1. d. ''
Westermannus autem p. 299 sq. his defunctus est: eTtLvorjaag
e'y.avaev libri, eTtl jtorj arag exvaev ex Yossii coni. vulg.:
potest et fuisse eTtav^rjoccg , dtim n e aliud quid subsit quam
quod narrat Pausanias"; Dindorfius quidem Steph. Thes. VIII.
p. 1125, D fabulam corruptam et defectam questus nihil attulit.
Quo incautior Siebelisius in Paus. 1. d. 13. p. 236 id ipsum
sumpsit, quod ab omni fide abhori"et a Eischero expromptum:
„ haec Herculis clava dicta est q^vlUrrjg v. Palaeph. 37."
Quid sit verum ut tenuibus ita perspiouis ac certis* patefit
indiciis codicis Mosquensis: el'vs /.al idtcoTrjg vTtdQxcov eius-
demque et Dresdensis e/Mvaev yal vyeiav e rt o irjasv. Quae
memoriam rei afferunt a Stephano Byzantio auctore Claudio
lulio narratae p. 59, 14: ^'^Krj — sxXri&i] dito ^TiQayXsovg'
XaXsjtcotdvq) yaQ V7t6 EvQvad^scog sjtLTayelg dd-Xct) /tSQLays-
■d-slg Tc^ Trjg .AsQvalag vdQag icp xdlg tcdv drjyudTcov ertovelTO
sXxsaiv. ^AvslXs ds ro zfsXcpiyiOv /Liavzstov ift' dvaToXdg
iTsov f.i€XQLg av svvvxf] TtoTa/icp cpvovTL noav vfj^^YdQcx itaQa-
Tt^iqaiov iy,SLvi]g yaQ y,aTanaadfievov tcov eXxcov dnaXXay^-
Csad^aL. EvQE ds tov 7T0Taf.idv xal Trjv Ttv^oxQrjOTOv rtoav.
— KoXoytdaiOv /.isvtol AaXovai Trp> Qitav ' — rtSQL de tov
NsiXov cpvsTaL rtoXXrj' rj Ss TtsQi tov BrjXov sXy.rj d-SQartsvsL
dvgiaTa' TQL^Of.i€vrj yaQ yaTa Trjv QLtav Xsvyov dvadidcoaiv
OTtov Tovjci) , cprjal, y.cd '^HQayXrjg idd-rj, cuius loci rationem
habuerunt, qui de herba illa quaesiverunt, Casaubonus Athen.
III. 1. p. 148, 20 et Sahnasius Plin. Exerc. p. 683 sq. et —
nam commemini — Bodaeus in Theophrast. Hist. Plant. ac
182 Caput VIII.
qui de nomine urbis Aces praeter alios , quos deinceps memorabi-
mus, disseruit Cangius in Ann. Comn. Alex. p. 408. Eandem rem
his complexum invenimus eundem Stephanum p. 538, ^r^^xry
aTto xrjg idaecog tov ysvof-isvov dijyiiiatog '^HQayXsl vrto oq^stog
et in Etymologico Magno p. 47 , 27: ol di ^'^xtjv (paal yiaXsi-
ad-ai TTjv aKQOTtoXLv Trjg IlTolsf.iai'dog • oti '^HQaxXrjg 6rjx^sig
VTib o(fscog '/.al iv avTrj d-SQaiTevd-slg ^ldxrjv i/, tov d%sXo&aL
TtQogrjyoQSVGs tov TOTtov. Haec ita de Hercule sanitati resti-
tuto '^^) et urbe ab aKog dicta tradita fabulae Graecorum viden-
tur esse cum aliis multis tum Wesselingio Diod. .XV. p. 34, 73
atque adeo nugae ridiculae Bocharto Chan. I. 5. p. 377.D et
n. 17. p. 864. B cf. 11. Hieroz. IV. 9. p. 501, 60. Non aliam
tamen de sanato Oreste (quem nonnulli in Arcadia ictu ser-
pentis interisse perhibent Schol. Ovid. Ib. 529 et Salvagn. p,
135) famam fuisse auctor est Pausanias VIIL 34 , 2 : tovto)
ds ioTLv sTSQov Gvvs%sg %L0QLOv^'.Ayiri '/.aXov/iisvov , otl iysvsTo
iv avTcp Trjg voaov Tff ^OQSGTr^ Ta IdpaTa, quem sequutus
est Caelius Ehod. Lectt. Ant. XVII. 4. p. 897. D, similiaque
de Amano monte prodiderunt Stephanus p. 82, 17 et Zona-
ras p. 153. Grloss. Suid. I. p. 261, 15 not.: Igtoqovgl di tov
^OQSGTt^v \iv TovTc^ Tcp oqsl] T^g fiavLag Xvglv svqslv, de
Comanis Etym. Magn. p. 526, 30. Sed maximam utrique
scriptori et auctoritatem affert et fidem commemoratio eius nummi,
in quo cernitur „Caput muliebre turritum. AKH. Hercules
nudus gradiens s. clavam, d. quid instar folii porri-
gens." Quo nummo Eckhelius Doctr. !N". III. p. 423 vidit
„proponi Herculem herbam praeferentem , quae salutem heroi
restituit. — Aco [lA/^%c6 Euseb. Onomast. p. 34 Lars.] Graeci
Acen fecere et propter nominis adfinitatem fabulam pro more
dedere, tamquam Hercules ab hydrae morsibus male adfectus
a reperta apud hanc urbem herba esset salutem consecutus."
lam vero et cum his Claudii luHi verbis: TOVTcp (prjGL y.al
'^HQay.Xrjg Idd^rj insigniter concinunt, quae in libris Mosquensi
Dresdensique discrepant: Tolovto di '/.al TtsQL riQa/Xiovg iys-
vsTO. icp savTcp cpaoLv s'g%sv {cpvXXa) et illa: h/sivrjg yuQ
78) Sunt, qui in Lydia quoque anguem ab Hercule apud fluvium
Sagarim interfectum esse ti-adant Beger. Thes. Brand. I. p. 500.
Caput VIII. 183
xar afca.aaf.iBv ov tcov elyxov aTtaXkayrjamO-ca perspiciium
faciunt id vitii geiuis in voce E-/.avas subesse, quod aliquot
exemplis a Cantero Syntagm. I, p. 204 Sturz. contestatum non
alienum est commonstrare locis Philonis de Post. Cain, p. 350.
Vol. 11. : -mtaTtavaaq ftiv vrjv iv avTCp ataaiv — i;E%if.irp;at
■Aal zazsaTs Ttrat. codd. '/.ava x a v aag. ■aaTsava %Ta t et Xeno-
phontis Ephesii II. p. 7, 11 s-/sXevaa/Lisv. Flor, STtXsvaa^
fisv. ''^) Erg'0 hoc exploratum videtur esse secundum codicum
Dresdensis et Mosquensis fidem reliquis omnibus libris potiorem
in hanc fere sententiam iUum locum reconcinnandum esse:
TIsqI "^HQa-Klsovs. — Tolovto ds xal nsQt "^HQay.lsovg iys-
vsTO, tog icp' savTcp (paalv sa%sv q)vXXa. '^O ovv (DvXXtTr^g
[s^tTS TtaQ aXXov /nad-tov] sYts ■/.at IdtioTrjg VTCccQxtov ijtt-
vorjaag STtaasv xat vytstav iTCOiriam'. ^O 8s Xoyog iXsx^
ovttog ivTsvd-sv.
Ubi ambigi potest, utrum naQ aXXov scribi praestet an TtaQci
XsiQtovog vel "^ay.XrjTCtov cf. Schol. Mc. Ther. 686. p. 55, 19:
'^HQaxXsovg yciQ TrjV vdQav avaiQOvvTog 6 adsXcpog avTOv 6
^Jcpty.Xrjg jcXrjyslg vn avTrjg idsQaTCsvdrj vtc ^.Aa'A,h]TCLOv.
Nihil vero dubitavimus vocis vyetav eam mutationem facere,
quam probavit lacobsius Achill. Tat. Y. 21. p. 812 cf. Sinten.
Plut. Cat. Mai. 1. p. 52. OvXXtTr^g autem Hercules ita dictus
est, ut Pacchus JsvdQiTrjg Plut. Symp. V. 3. p. 208. Schwarz.
Msc. Pol. Hum. III. 4. p. 69 et IvxLTrjg Meurs. Misc. Lac. I. 3.
p. 11. Lobeck. Aglaoph. p. 703 not. (^AtyvtTv^g p. 583). Quae
nomina omissa sunt in eiusdem Lobeckii Pathol. YIII. 4. p. 380
sq. In longe aliam partem atque in quam quaesivimus de clava
79) Add. Apollod. U, 6 , 3 a z « xpag. Mein. Ex. in Athen. I. p. 23.
not. GTtaGas et, quo correctio Antonino Lib. p. 231,6: z«i Gvv
avioTg anox^-avovros Evovadecog a nobis Theb. Parad. II. 4. p. 151 adhi-
bita: rratalv avroTg eonfirmetur, Simonid. Epigr. LXVEEI. p. 71: ^roi-
/Soi; xat. lac. TtaT. Erfurdt. Soph. Phil. 79. p. 19 Herm. Mein. Del.
Anth. p. 198. Achill. Tat. VIII. 1: TQayo)&co7' -y. cd ivinXriGu ^oijg. Ruard.
Valck. nav ivsnXrjaa. Inter snaaev et sy.avaev autem non plus dif-
fertj quam inter H S cav et avdcov Menag. Diog. Laert. p. 396. Schaef.
Append. Arist. Plut. p. 489. alCCeiv et avXiL.ii,v Kuest. lambl. Vit.
Pyth. 12. p. 118. «yT?) et «t>j Valg. p. 839. y.c.fxixTcav et xKVf.iciTOjv
Schaef. Schol. ApoU. Khod. I. 450. p. 37.
184 Caput IX.
disserentes , spectat 'HqayJS^g TIs vitevg Tla X a / ^ico v Schol.
Lyc. 663 et Bachmann. p. 150, quo eodem cognomine appel-
latum esse Bacchum ab Aeliano N. A. XII. 34: Tavedioi
de TM naXai av dqlazriv ^LOvvauj STQsrpov ywovaav ^ovv
qui statuit Gerhardus Mus. Rhen. IX. p. 617 sq. , non perspexit
in illo loco eam rem, quam indagavimus Theb. Parad, p. 420
traditam fuisse his verbis: tio TtdXai dv^QcortoqQalaTTj
^LOvvaci) eTQecpov xvovaav ^ovv.
Cap. IX.
L
Proximus gradus ad apri Erymanthii fabulam faciendus
est. De quo haec leguntur apud SVLPICIVM SEVEEVM
Dial, m. 10, 4: „Adprimum iactum reti permodico immanem
esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens,
nimirum ut dixit poeta nescio quis (utimur enim versu scho-
lastico, quia inter scholasticos fabulamur)
Captivumque suem mirantibus intulit Argis."
Versus is est Statii Theb. VIII. 751: „Captivumque suem
clamantibus intulit Argis", quae res fugit Vorstium p. 478,
non fagerat Claverium in Carm, de Laud. Herc, 117. p. 715
aut Earthium Adv. XI. 2. p. 513 et in Theb. VL 404. p. 504.
VIII. 750. p, 937. XIL 812, p. 1568. H^ec aliter quam a Sul-
picio is versus videtur lectus fuisse ab Albrico XXIL" p. 935 :
„ipsum in civitatem omnibus mirantibus detulit", id quod
praeteriit Wernsdorfium P. L. M. tV. p. 804, Quod autem
idem STATIVS dixit Theb, IV. 296 :
Aepy tios , idem ardor agros et Psophida celsam
Vastat et Herculeo vulgatos robore montes
Monstriferumque Erymanthon et aerisonum Stymphalum,
id cavendum est ne quis de montibus Maenalia clava *^) nobi-
litatis (Burm, Val. Elacc. V. 74. p, 414) dictum esse statuat, t|
80) Vid. cap. VIII. 1 cf. Nemesian. Laud. Herc. 104: „sterUes raro
iam robore silvas." Stat. IX. 585: „Nota per Arcadias feKci robore
silvas Quercus erat." Colum, Cult. Hort. 264: Maenalides Dryades,
Caput IX. 185
Nam nec constafc aufc cervam Ceryneam ant aves Stymphalides
clavita domitas fuisse (cap. VIII. 2. not. 60. 74) aut aprum,
ut paulo inferius dicetur, et Maenalorum mentio antea v. 284
sq. illata est. Eecte igitur et Lactantius: „virtute Her-
ciilis cognitos, quorum in altero aprum cepit — , in altero
aves — occidit"^^) et Glossa Oxon. in Claudian. E. Pros. 11.
Praef. 36. p. 946: „in lY. Theb.: ^Herculeo miseratos
nomine montes Monstriferum Erymanthon et aerisonum
Stymphalon." Quod utrumque nomen similiter coniunotum legi-
mus in Silv. IV. 6, 100: „quantusque nivalem Stymphalon
quantusque iugis Erymanthon aquosis Terrueris," Eryman-
thum igitur intelligi Theb. VIII. 751: „Q,uantus ab Arcadio
rediit Tirynthius antro''^^) vere Barthius p. 937 statuisse
\^detur propterea, quod ab Erymantho (IV. 298) seiunctum
videmus esse nomen Lampiae v. 290: „candensque iugis
Lampia nivosis. " Lampeam enim , Erymanthi eam partem,
cui Psophis urbs suberat, apri sedem alii perhibent Wess.
Diod. IV. p. 257, 9. . Tzschuck. Mel. U. 3, 5. p. 251. Vol. IIL
P. II. ApoUon, Rhod. I. 126: ivl ^rjGOrjq — ^a/ii7tslr]g ^Eqv-
f.iavd-Lov a/iif.ieya rlqyo g^^) et, quorum comparatione Statii
81) Ut apud eundem Statium VI. 480: Viribus Herculeis et toto
robore patris. X. 250. Val. Flacc. I. 561. Sen. Hipp. 846: „fessa
virtus robore antiquo caret." Nemesian. Laud. Herc. 12. Martian. Cap.
84. p. 123 : „roboris inauditi" cf. Luxor. Epigr. 62, 3 sq. (360. p..l4.S).
Sen. Herc. Fur. 882: „Pax est Herculea manu."
82) Similiter Valerius Flaccus VIII. 125: „Talis ab Inacbiis Ke-
meae Tiryntbius antris Ibat." Cf. et Tbeb. XI. 178 : „Parrliasiis
— in antris" ac Nemesian. Laud. Here. 115: „cogisque diem sufferre
tuendo" et Lucret. V. 25: Arcadius sus. Ovid. Met. IX. 192. Sen.
Ag. 832: Arcadii populator agri. Herc. Oet. 980: Arcadiae nefas.
536: „Arcadum si quis — Fecerit silvas aper inquietas. " Claudian.
Ruf. I. 286: „Arcadiae saltum vastabat — aper." Martial. V. 65, 2 :
Arcas aper. Paus. V. 10 , 2 : rj t| \iqy.ciSiag ciyQK tou v6s cf. quae in
extremo lioc capite 1 afferentur.
83) Schol. p. 17: li^oay.aro Iv zaTg j^riaaatg y.al toTs y.oiloi/iKiSt Trjs
Aafintius. Quocum differt Seholiasta Pind. 01. VII. 60. p. 169 a Sturzio
omissus: 17 yaq AiQvr\ — XoxixtaSES xaiQiov — 4>iQty.vSr[S St acd Jiokir
tpriaCv ■ ol Se lnivi.iov 'LlQy o vs' rj vuv >ca?.sTTai _</ « /.inei «. Cf. Par-
then. fr. XIII. p. 268: .lci{.inaia oQog ^^lQxaSias. Add. liuius Ubelli cap.
VIII. 2. p. 176 sq.
186 Caput IX.
verba : iugis candensLampia nivosis iUustrantur, Apol-
lod. 11. 5,4. p. 52, 29: rjdixsi tyjv Wcoquda v.arrQoq — • duo^ag
£x tivos X6xf^ir]g f.ieTa '/.Qavyrjg elg XLOva TtoXXrjv 7caqBi-
jiisvov 8fi^Q0yJ.aag (loann. Pedias. lY. p. 351 , 28 yLovi rtaQei.-
asvov). Tzetz. Chil. II. 275. p. 51: Tdv y.aTCQ0v %ov Wcocplda
6s XviicdvovTa TcavToUog '^Qg TCQog xcova rceQLC^orjv dico^dg
€/, Tijg ?,6xf.ir]g BQoyoig deau^aag: nani cui vocabulo quamvis
depravato Kiesslingius pepercit: Oioxida. ei Heynius in
ApoUod. p. 351 veram medelani adhibuerat interposito etiam
Hecataei ap. Steph. Byz. p. 705, 1 testimonio hocee: ■/.aTCQog
Tjv iv Tw OQec '/.al 'FcocpLdlovg xax« tcoXXo. eoQyev. add. Burm.
Ovid. Met. V. 607. p. 371. Nec ab hac narratione discessit
HYGINVS fab. 30:
Aprum in Phryg-ia Erjonanthium occidit.
Ubi parum successit Munckero et Stavero eo audaoiae p. 84
provectis, ut Arcadiae nomen: „api'um in Aroadia Eryman-
thium" (cui aliquis vel hoc praetulerit: aprum natum Phaea)
reparandum censerent. Qi^asi omnino lateat Phrygia, quod
retinuit Burmannus Anth. Lat. I. 43, 3. p. 24, fere contrario
errore atque quo apud Scholiastam Olem. Alex. p. 105
/) ds KoQcovlg (prjOL pro Phlegya cpr^al et in Eusebii Chro-
nicis Anecd. Pai\ II. p. 126, 4 cpvyiav pro 0Qvyiav scriptum
est cf. Bast. Comm, Pal. p. 747 sq., apud Propertium autem
I. 20, 33 pro Peg-e in Yoss. 4 Phrege, in aliis Phlegae,
Phege, factum esse, quod fuerat Phigia Oriyia:
Aprum in Phegia Erymanthium occidit
(ut apud Ciceronem Attic. VIII. 3: ^l^favis et in Caieta est
parata nobis et Brundisii." Oud. Caes. B. (x. VI. 3 , 4. p. 286.
Drak. Liv. XLIE. 26, 7. p. 67). Phegiam enim et Psophidem
eandem esse certos habemus auctores, quos nominarunt post
Micyllum Ovid. Met. II. 244. p. 111 Tzschuckius 1. d. p. 245
et Siebelisius p. 269, Pausaniam VIII. 24, 1: h noleL (Drj-
yiq, fCQO ds Tov 0r]yscog vrjg ^aaiXeia^ 'EQVf.i(xvd-crj yiaXov-
/.isvr] — f.isT&d-evTO ttj Orp/icx to ovofia WcocptSa mco trjg
fir]TQ6g et Stephanum Byz. p. 663, 6: XccQa^ '^EXXrjVL/.cov d\
(Drjysijg 6' 6 ddeXcpog tov dJoQcovacog s%riae noXiv OrjyeLav,
r] TtQLv "EQVfiavd-og s-/,aXelTo, votsqov Ss Wcacpig covofiaad-rj
— drco T^g fi7]TQ6g. Cf. Staver. Lact. JSTarr. Fab. IX. 8.
Caput IX. 187
p, 854. TJnde Ovidius ,t quo infra dicetur, loco aprum Phe-
geum vocaYit. Nec de ALBEICO XXII.:
Erat enim aper terribilis in reg-ione Calydoniae
Munckerus recte sensit aut in Hyg. 1. d. p. 84: „perperam
Albricus in regione Calydoniae aprum hunb coUocat" aut
p. 935: „Calydoniae. Immo Arcadiae." 'Neo enim vidit
in notius vocabulum abisse id, quod fuerat Clytoniae (sic
enim invenio in Farmensi exemplo Lact. ISTarr. Fab. XV. 21.
p. 1036 Burm. et in Statii codicibus Theb. lY. 289: Cliton)
id est Clitoriae:
in regione Olitoria.
]^am et Clitoriorum ag-rum KlsLTnQiav praeter eos, quos attu-
lit Dindorfius Steph. Thes. lY. p. 1614. D, vocat Pausanias
Vni, 25,2: rc5 ds ^adcovL aQ%etai fisv %6 vScoq sv Trrjyaig
T-fjg KleiTOQLag et situm apte definit idem 21, 1. Y. 7, 1.
Statiusque Theb. 1. d. : „Et rapidus Clitor et qui tibi, Pythie,
Ladon Paene socer candensque iugis Lampia nivosis."
Hyginus igitur aprum apud Aroades ab Hercule occi-
sum soribit, ut poeta Anth, Plan. lY. 92, 3. p. 651: Td
TQLTov avT snl Tolg 'EQVf.Ldv-d-iov sxiave y.aTCQOv, Eustathius
Dionys. Perieg. 414. p. 173, 2. Anth. Lat. L 42. p. 22: „Ter-
tius enectus sus est Erymanthius ingens" cf. 43. p. 24: „vis
tertia perculit aprum", Mythographus I. 63. p. 22, 26, Albri-
cus 1. d. (cf, Sidon. 1. infra affer, , qui sagittas memoravit , ac
Beger. Thes. Brand. I. p. 91 : „diu cum eo pugnans illam tan-
dem clava mactavit"), alii exarmatum prodiderunt, ut
!N^emesianus Laud. Herc. 111, quem ante Wernsdorfium P. L.
M. lY. p. 404 recte ceperat Savaro Sidon. ApoU. Carm. XIII.
8. p. 141 : „ l^on spicula in illum Ifodosumque rapis — robur :
„Armatividuatur honos", Sidonius 1. d : „ Captivumque
ferens silva ex Erymanthide monstrum Exarmata feri rise-
rit ora suis" cf. Diod. lY. p. 257, 14: stl f.iev yaQ laxvovza
acpietg avzov anb tcov odovrcov av sy.Lvdvv€vGe , TcXeico ds tov
dsovTog y,aTauoXe/ii7]aag dnsxTeLvev, wcfTe tov dd-Xov vnaQxeLv
aavvTsleOTOV of.icog 6s vjxTa tvjV f.idyrjv Ta/iiLevGdf.ievog ai^Qi-
^cog TrjV ovfifiSTQLav dni^veyxe tov "/.dnQOv ^oivTa nQog Evqv-
od-sa. Unde lux videtur aifundi PHILIPPI verbis Anth. Plan.
lY. 93 , 2. p. 651 :
188 CaputlX
•/.ccTVQOv 6' dfKpErh/a^anysvvv,
quae verba secus interpretatus est lacobsius Del. Epigr. p. 31 :
z cTt' QOTrcclq) fic. Infra 109: /iOQvvav, a jtaQng aif.uo7rovg eaxv-
(pslL^s XvyMvq. Vulgo aper ille retibus dicitur captus Apollod.
IL4, 5" et SENEOAE loco Herc. Oet. 1813:
Arcadum populos petam
Meritisque terras nobiles quaeram tuis?
Hic dira serpens cecidit, hic ales fera,
Hic rex cruentus, hic tua fractus manu,
Qui te sepulto possidet coelum, leo,
Yidelicet sunt, qui terras, quas supra cap. VIII. 2. p. 174 obtinui-
mus Arcadum intelligi, orbem terrarum dici rati „Aegypti, Thra-
ciae , Liby ae reges Busiridem , Diomedem , Antaeum " referant ;
Heinsius autem, quo „regi isti cruento suum regnum assigna-
ret, quod. nullum iam iu Seneca hic loci exhiberetur " , miro
conatu ingressus est eum locum sic reformare Adv. LI. 14. p.
318: „IJtrum Cleonas Arcadum an populos petam Meritisque
Libyen nobilem ac Lernam tuis? Hic dira serpens ceci-
dit, hic ales fera, Hic rex cruentus." Ergo id ipsum pro in-
fcegro incorruptoque tuentur communi consensu docti homines,
quod vitio natum esse et institiitus rerum ordo docet et men-
tio regis saevi crudelisque identidem facta (v. 1782sq.: „quas
petam terras anus Invisa saevis regibus? si quis tamen
E.ex est relictus saevus." 1790: „si quis Ismarios greges
Thracis cruenti vindicat." 1820: „Hic pax cruento rege
prostrato data est") et recordatio rei litterarum monumentis
contestatae. Namque non modo arbores et segetes^*)
stravisse fertur sus Erymanthius, verum eiiam homines.
l!lemesian. 105 sq. : ^lSTamque hic immensa membrorum mole
84) Nemesiaii, 103 : „ fletamque colonis Arcadiam et steriles raro iam
robore silvas — lunatis fundebat dentibus ornos." Claudian. et Senec. 11.
not. 82d. Albric. XXII. p. 935: „ segetes devastabat." ApoUod. Tzetz.
11. dd., unde masime frequentata est a scriptoribus, quos neglexit Tzscbuckius
1. d. p. 251, mentio Erymantbidis silvae, ut a Sidonio 1. d., Vir-
gilio Aen. YI. 802: „licet — Erymanthi Pacarit nemora", quae
mutuatus est Ennodius Dict. XXVII. p. 307. C: „qui pacavit Ery-
niantbi nemora", Seneca Herc. Fur. 228 : „Solitumque densis his-
pidum ErymantM iugis Arcadia quatere nemora Maenalium suem."
Caput IX. 189
cruentus Indomitus regnabat aper — Sternebatque
suos lugentia rura colo,nos." Albric. 1. d.: „sed obcur-
rentes h o m i n e s dentibus 1 a c e r a b a t " cf. Sen. Hipp. 1. infra
affer. et quae de Phaea exposuimus II. 2, p. 32. 4. p. 36 sq.
Unde conveniens est et sententiae perspicuitatem et orationis
speciem pristinam poetae restitui bac emendandi ratione: hic
d e s cruentus : ^^)
Hic dens cruentus, hic tua fractus manu,
Qui te sepulto coelum possidet, leo.
Quemadmodum Sidonius ApoU. Carm. XIII. 18: „Quem draco,
cervus, aper paribus sensere sagittis, Oum dens^ cum virus,
cum fuga nil valuit" et, quo loco usus est Savaro in Carm.
Y. 155. p. 44: „Cervus, aper, coluber non cursu, dente,
veneno Vitarunt ictus."
'Nec minus saevum fuisse intelligitur eum aprum, de quo
AYSOEIVS Epist. lY. 38:
ipsum priscis heroibus aequans,
Qualis in Olenio victor Calydonius apro
Aut Erymantheo pubes fait Attica monstro.
Qui mira narrare visus merito est Vineto p. 578: „Ahum eg-o
aprum ex Erymantho non novi, quam qui ab Hercule occisus
fuisse dictus est. " JSTam vel voces pubes^^) et Attica
manifestum faciunt aliud ab Ausonio dici,. quam a Martiale
85) Cf. Sil. I. 425 dentem. Oxon. deeem ac Philarg. 1. not. 72 d.:
rex (rusticus). N"aev. fr. Bell. Pun. III. 8. ap. Pfau. de Num. Saturn.
Spe^. II. p. 28: qui sursum ad coelum sustulit suas res. Steph. Herm.
rex. Prop. III. 1, 51 esaequant (exaequant), ut in Emendationum Kbro
obtinebimus. Valg. p. 4.S2. Similiter autem atque Seneca et Sidonius
Ovidius Her. IV. 104: „obliquo dente timendus aper. " Martialis XI..
69, 9: ,,Fulmineo spumantis apri sum dente perempta." EutU. It. I. 626:
„ Terribilisque cadit fulmine dentis aper." AKter Claudianus et N"eme-
sianus 11. dd.: lunatis dentibus.
86) Quae vox multum differt ab ea, qua et alii plurimi usi sunt et
Valerius Flaccus III. 705: „Nunc Parthaonides , nunc dux miM Thracia
proles" ac Statius Tbeb. V. 436: „ Tunc prolem Calydone satam gene-
rumque profundi JN"ereos", quae ipsa ab Virgilio Aen. X. 429: „Sternitur
Arcadiae proles, sternuntur Etrusci" in eadem sententia posita est
atque pubes II. 477: „omnis Scyria pubes." V. 119 et VII. 219:
pubes Dardana. 450: Trinacria pubes. 599 et VII. 521. Troia. 794 ;
Argivaque pubes (Stat. Theb. XI. 46: „pubes Tirynthia").
190 Caput IX.
XI. 69, 10: „Q,uantus erat, Calydon, aut, Erymanthe,
tuus" et E,utilio It. I. 627: „Q,uem Meleagrei vereantur
adire lacerti, Qui laxet nodos Amphitryoniadae" cf. Valer.
Placc. 1.435: „spatiumque superbi Pectoris Herouleis aequum,
Meleagre, lacertis." Itaque iam haec videtur ingredienda
via esse, ut Erymantheum monstrum (Yaler, Elacc. I.
374) pro apro eadem ratione positum esse statuamus atque
pro quercu Chaonium nemus a Statio VI. 99 (Lact. p. 202:
„arbores dicit, quae maxime abundant in eo nemore lovi
sacrato") et Lucano III. 441: „nodosa impellitur ilex Silva-
que Dodones" (Schol. p. 229: „quercus dicit, quas conse-
cratas habuit lupiter Dodonaeus") cf. Cort. p. 382. lacob,
Quaestt. Epic, III, 5, p. 197 sq., qua ratione ad monstrandam
„immensam membrorum molem" (I^emesian. 1. d. Paus, VIII,
24, 2 vv fieye-9-ei y.al ah/.fj Tovg aXlovg vneQT^QycoTa) nihil
aptius fingi potuit ab Athenaeo IV. p. 130. E et Eust. Od, VI.
103. p. 1554, 15: ^avfj.aK6vTC0v d^ rjf.icdv ttjv Te%vn;eiav
'EQvfidvd' iOL T(p ovTi GvayQOi -/.ata Ttivdxojv Teroaycovcov
XQvoof.iiTQtov Oiyvvaig aQyvQalg diaTte^ieQovrjfxevoi 7teQieq)s-
QOVTO sy.doTcp aut a Martiale V, 65, 10: „Q,uot tua Maena-
lios coUocat hasta sues?" Quod consilium si quis compro-
baverit, ei commodum erit rem a Seneca contestatam Hipp, 27 :
„Si quem tangit gloria silvae, Vocat hunc Phlyeus. hic ver-
satur Metus agricolis vulnere multo lam notus aper"
conferre in hanc emendationem : „Qualis in — Erymantheo
Phlyes fuit Attica monstro" id est qualis in Phlyes (Bergl.
et Wagn. Alciphr. III. 3. p. 15. Mein. Steph. Byz. p, 668) apro
fuit Attica; Phlyes aper enim non minus recte dicitur, quam
Cretae taurus, Maenali fera, Nefierjg ^iJQ, qualia
exempla in alio loco proponemus. At nos simplicem quandam
et non apparatam contorte orationem requirimus. Quare freti
Senecae 1. d. testimonio non dubitanter dicimus ab Ausonio
memoratum fuisse aprum, qui „multo vulnere notus" Mara-
thonios saltus (Hipp. 17) lacumque (Schneid, Theophr. H.
Pl. IX, 13. p, 785), ut Arcadius sus ^rjooag — ^EQVfidvd-iOv
dfif.iiya zlcpog ApoU. Ehod. I. 127, olim infestum habuerit:
Aut Marathoneo pubes fuit Attica monstro.
Sic enim a Marathone facere Marathoneum licuit, ut a
Caput IX. 191
Calydone Galydone 11111 fecit Manilius Y. 180, Graeei a
Kid-aiQwv Ki&aiQmvLog et KidaiQcovsiog, ab ^Qyav&cov ^q-
yav^wviog et ^AQyavd-iovuog et quae plnra praetereo vid. Anal.
Prop. I. p. 8. Similis est eius vocabuli, quod loco moyimus,
insolentia, sed excusata exemplo Yalerii Elacci 1. d. : „Q,uique
Erymanthei sudantem pondere monstri — iuvit" et, quos
non commemoravit Eodius in Mythogr. p. 23 , Claudiani lY.
Cons. Hon. 468: „S"on Erymantlieae iam copia sufBcit
umbrae" et R. Pros. II. Praef, 36: ,,l!fon Erymantbei glo-
ria montis aper", Anth. Lat. I. 43, 3. p. 24 : „Mox Ery-
mantheum vis tertia perculit aprum", unde Mythog-raphus
1.63. p. 22,25: „fertur et Erymantheum quendam aprum
occidisse", quum apud Hyginum 1. d. legi praestet Eryman-
t h iu m ; in codice enim est e r i m a c h u m , ut in Monacensi
B. Lactantii Theb. lY. 298 Erymathon. TJt tamen recte dixe-
rit Burmannus Anth. 1. d. falli Munckerum Hyg. p. 84 : „ Male
Erymantheum Schefferus et Micyllus. ^Ed-viyidv enim 'Eqv-
(.lavd-LOg Graecis", quo praecepto Stephani Byz. p. 280, 20:
%b iS-vrAov ^EQVfiav&iog contempto apud Diodorum lY. p. 257,
8 praeter Coislinianum omnes ^EQVf.iccvS-€iov tenent , quod tam-
quam receptum posuit Yinetus Nott. in Auson. Epigr. p, 244
ex. Stoer. 1598, similiterque Athenaei libri 1. d. differunt cum
Eustathio : ^EQVf.iavd-Log. Quam proclives autem hbrarii foerint
ad notissimum Erymanthi nomen usurpandum, intelligitur etiam
ex Claudiani locis Sec. Cons. Stil, 253 Hecaerge. Isingr.
Yaticc. Erymanthe. -308 Erynarce inc. Heins. Ald.
Erymanthium igitur plerique (Munck. et Stav. Hyg.
p. 84 add, Cic. Tusc. lY. 22, 50) aprum vocant Homeri^^)
87) Od. VI. 102: Oln S' ''AqrSfxig eht "ji y.ciTa TrjvysTov TTeoi^^-
y.erov rj ^E ov uav-dov TSQTrojuivT] xant^oiot y.al My.eCtjg ildcpot-
Gtv, quo testimonio utmitur — nam alio spectat Charito VI. 4..p. 138, 14
cf. Ovid. Met. 11. 441 — Stephanus Byz. p. 280, 17 et AeHanus N. A,
III. 27. p. 63, 28 et Pausanias VIII. 24, 2 cf. Eust. Od. 1. d. p. 1554, 11:
ipaCvETat d" iv rovroLg y.ciTioovg {.idXtara TQaq^eaOai. yai t/.ciwovg et in
Dionys. Perieg. 414. p. 173,20: rb OQog ro ^EQVf.iavd-ov . iv w y.dnoot
nollol, od-ev y.al 6 "EQVf.i.dvfhog y.dnqog. Pausaniae quidem locus
sic scriptus legitur: inoCrjae (fe "Of.iriQog (og tv TaUyiTtp re /.cCt ^Eov-
fidvO-o^ &-t]Qevrrjg ovv Trjg Aafineiag 6 ^EQVfiavd-og. Cuius loci integri-
192 Caput rs.-^
potissimum auctoritatem sequuti ; quidam Arcadium (not. 82),
nonnulli Maenalium Martial. Spect. XXVII. 4: „Arcas Mae-
nalium non timuisset aprum." Epigr. V. 65 , 10. Sen. Herc.
Fur. 229. ]!^emesian. Laud. Herc. 103: „Maenalium petis
inde nemus fletamque colonis Arcadiam", quod idem inveni-
tur apud Statium Theb. IX. 719 cf. 798: „angustum — Mae-
nalium tibi — nemus perque antra ferarum Vix tutae sine
matre viae" et Ovidium A. A. II. 193: ^Non te Maenalias
armatum scandere silvas ISTec iubeo collo retia ferre tuo;"
neque enim alius mons frequentius venandi laude censetur vid,
G-rat. Cyn. 100 sq. et qui Dianam Maenaliam memorant, Stat,
Theb. XII. 125. Sil. XV. 774. Claudian. R. Pros. I. 228. IV,
Cons. Stn. 161. MaU. Theod. 291. Olybr. 187 cf. Sec. Cons.
Stil. 250 et K Pros. II. 244. Ovid. Am. I. 7, 14. Art, Am.
I. 272. Hinc \onge dissidet OVIDIVS Her. IX, 87:
IJt Tegeeus aper cupressifero Erymantho
Incubet et vasto pondere laedat humum,
Quod cum omnes deinceps docti (ut Munckerus Hyg. 1. d.) tum
Ovidii interpretes probarunt nomen Tegeeus, id unus Ruhn-
kenius Dict. p. 60 patrocinio nec idoneo et levi ita defendit,
ut Tegeeum aprum putaret dictum a Tegea, urbe Arcadiae,
prope Erymanthum montem sita, a quo saepe etiam Erymanthius
aper vocatur." 'Nec prodest quidquam eius fabulae mentionem
inferri, cuius testis est Valerius Elaccus I. 375: „Erymanthei
sudantem pondere monstri Amphitryoniaden Tegeeo limine
Cepheus luvit." Paus. VIII. 4, 6. Heyn. ApoUod, II, 7,. 3.
p. 457. Stur^;. Hellanic. p, 58. Etenim iam dilucere coepit
fraus librariorum per id vitium lapsorum, de quo quaedam
tatem hoc suecurrit resarcire siipplemento : h' — ^E^vfjdv^M {)-rjQsv er ui,
^lAgrsfJis' z«Tf^;jf f TK t -007' rfjs ^4uf.i7Te.iug 6 'EQVf-iav&og; videtur enim
littera t, qua et syllabae t ?]■?'. t^? (utramque enlm praebent Pausaniae
codices) et tul (Bast, Comm. Pal. p. 808) notari solitae sunt, verbis
-d-rjQSvs et y.aTsq/e superscripta factum esse, ut librarii ambigua specie
decepti properarent scribendo hoc : SrjQSUTrjs ouv , cum servandus esset
hic tenor: S-riQSv £t ui ^'AqTSfitg \TSQTiofiivr\ y.(i7iQ0iGt y.al wy.sirjg Ika-
(foiaivl;. KaTS(i% ST ai qSv. Cui incepto nihil obstat, quod ab eodem
Pausania paulo inferius positum invenimus hoc: IsysTat Ss o)? '^HQay.lrjg
— &rjQaastsv vv ; „ nam i)r\quv et i)r\osvSiV apud eosdem scriptores
promiscue reperiri " docuit lacobsius Aelian. N. A. IX. 8. p. 307,
Caput IX. 193
infra 2 , plura proferemus in Emendationum libro , qua de Prop.
11.21 (ni. 28c), 54 quaeretur. Q,uod enim communi famae
(vid. p. 186) assensus poeta scripserat: Phegeus, id factum
est Pegeus (cf. Burm. Prop. p. 190), inde v. p. 198 Tegeus,
quod ipsum et illum errorem genuit, quo in Puteaneo et norem
aliis codicibus legitur: utque Tegeus, et hunc: ut Tegeeus.
Recte autem dici:
Ut Phegeus aper cupressifero Erymantho
docet vox Cenchreus Stat. IV. 60. Alpheus Virg. X. 179.
Claud. B. Gild. 483. Get. 575.
2.
Venio ad materiam supra VIII. 2 destinatam. Bepeto
autem a verbis CAESABII U. Dial. Kesp. CXn. p. 66.C:
sv TvQqj '^HQaY,Xrjg f.iccXlov 3s ^Qccyilr]g TtvQLaXcorog 'ysvo-
(.levog dio. xay,lav vnb raiv a^scov sy,d-Bidt,sxai.
De quibus Lobeckius Aglaoph. p. 575 not. r parum probabili
pronuntiavit iudicio: „Hic nescio quid lateat, nisi forte^^te^a-
yXrig, ut passim illi nomen isQSvg irridendi causa in ^usQSvg
detorquent ab adie'ctivo (.usQog pro f-uaQog. " Ante quem Cote-
lerius hoc coniectaverat : „SQa ccKXs^g inglorius in terra"
ille quidem verisimiliora consectatus in Monum. Eccl. Grr. T. III.
p. 636: ^TtVQay.krjg gloria ignis, a quo captus et consum-
ptus fuit", quod inventum melius facere videor sic scribendo:
nvQa/,lrjg: nomen enim ei montis Oetae loco, in quo Her-
cules combustus fuit, mansisse ITvQdv^^) auctores sunt ii,
88) Eogum 7rv(jc(v Graeeos plurimum vocasse " doeuerunt Hemster-
husius 1. d. Locella Xenoph. Eph. IV. 2. p. 322. lacobsius Philostr. Im. II.
30. p. 556. add. Dio Ckrys. VIII. p. 287, 19: nvQav v^Oag iv rjj OtTjj.
Schol. Soph. Phil. 800. p. 291. 1131. p. 300. Theodoret. Gr. Aff. Cur. Vlli.
p. 904 : nvqhv axpag xat iavTov ys nad-flg tov ^lov t6 TsXog iSi'§aTo,
loann. Antioch. Anecd. Par. II. p. 385 , 1 : 'HQaxkTJg stg Xoi.fA.6v Ifinsacov
sig nvQav ^Xajo cf. Ovid, 36: fumo, Quem vetus accensa separat ira
pyra. tres codd. accenso — rogo. Sannaz. Eleg. I. p. 676: „Tiryn-
thius — Visit ab Oetaea regna paterna pyra ," quem praeteriit Schraderus
Emend. V. p. 106. Latius autem eius vocabuli patere vim et usum ex iis
intSligitur locis, quos in Steph. Thes. VI. p. 2248. A omissos proferre iam
licet. loann. Chrysost. T. I. p. 312.D: sial Ss o% xal fiSTa t6 xuTa-
atpa^at. Tag iavrwv yvvalxag sfisivav ofxoCaig fj xal fist^ovwg Trjxofxs-
vot, Trj nvQa, qui nvqav appellat Ty]v CT^XoTvnCav" Matth.. Nov. Ecl»
Siais, 13 ^
194 CaputlX.
quos nominavit Hemsterliusius in Lucian. Tim. 6. p. 348 (lau-
datus Valckenario Herod. VII. 198. p. 906. Wesselingio Diod.
IV. p. 283, 20. Bernhardyo Eust. Dionys. Per. 809. p. 944 HuUe-
manno fr. Durid. p. 184), et PHnius N. H. XXV. 5, 21. p. 119,
quem testem dedit Schneiderus Theophr. H. Pl. IX. 10, 2. p. 759
sq. : „plurimum nascitur in Oeta monte et optimum uno eius loco
circa Pyram" (Theophrast. ap. Bandin. Catal. 111. p. 437: (.lova-
Xov de q)vsTaL rrjq ^'Oq&i^g Ttsql zrjv IIvQdv) idenique Theophrastus
1. d. iis verbis, quae sic prodi solita: ccXla TtQOS v^^v TtvXaLav
o\ SY. Tfjs OYTfjg GvXXsyovGL C. F. Hermannus in Ephem. Stud.
Antiq. 1842. p. 429 hoc modo immutavit: ^Qog tyjv Ilvqdv.
Alii eum locum vocant Phrygiam, quos recensent Salmasius
Exerc. Plin. p. 607. a. A. Spanhemius Callim. Dian. 159. p. 239.
Munckerus Hyg. 36. p. 97. Lobeckius Aglaoph. p. 576. not. i,
quem neglexit Meinekius Steph. Byz. p. 673, 5 et Diatr. ad
Caliim. 1. d, p. 170. Verum LACTANTIVS in Stat. Theb.
IV. 158:
Oeta — in qua esset concrematus Hercules eo loco, cui
Prestion nomen est
Prestion vocat: ita quidem et alii dicunt et Hemsterhusius
1. d.: „melius, ut puto, IIqi]Gtc6v. ISTam ne de vitio suspice-
mur, prohibet originis ratio percommoda, ccTtd tov ^QrjGat,
quod de rogo Herculis succendendo posuit Sophocles Trach.
1211" et qui huic adstipulatus est, Dindorfius Steph. Thes. VI.
Vni. p. 100. not. 18. Geopon. Xni. 10, 11. p. 955: GiXovqov — S-vfxico-
(j.£Vov /j.aXc(xy TivQK. Eust. Am. Ism. III. p. 80: cog iytl nvQug on-
Tovfievos nvxva (JTQe(p6fj.svog '^v aicJTreQ Tt d-vfia xcavbv i^co7rT7]fj,ivog
raJ ^'EqcaTb (cf. Quintilian. Decl. V. 15. p. 119: „per totum cubile
corpus velut super ardentes exagitare flammas." 17. p. 120 : „iUe ad sin-
gulos ardentis corporis motus in sua vincula versatur". codd. in sua s u p r a
vincula id est, ut ego arbitror, „in sua supinus vincula"). Schol.
Stephani tn Aristot. Rhet. p. 262, 13: xatofievog ovTog irrl Trjg ia%(XQag
SaXog — • Tov SaXbv avsiXsTO ano T^g nv q ag ij ^JLX^aCa. H o 1 o b o 1.
in Ar. Dosiad. 11: „6 "AxcXXevg 6 iv anoSw xal nvQq eiivaCofisvog",
ubi „nvQl potius scribendum esse " prave censuit Valckenarius - Diatr.
Eur. Xn. p. 131. Cf. lacobs. Add. Animadw. in Atben. p. 193. S(^ol.
Pind. Pytb. II. 39. p. 316: StoQv^ag ^od-Qov xal nXrjQciaag nvQog ixd-
Xeae t6v nevd-eQov — 6 Se eigeX&cov stg Trjv nvQccv evSov ineae xal
xaTexav&rj. Cf. Tzetz. ia sua Homerica p. 63 Scbir. : nvQo, Ss SrjXvxcog
7j fieydXi] xcifAivog.
Caput IX. 195
p. 1594. B. Utrosque falli docent libri Monacenses, in qno-
rum altero (B) legitur: „Oeta — in qua etiam concrematus
Hercules eo loci, cui Tiprestion nomen est", in altero (A):
tripestion. correct, tiprestion. " Quod TvcpQiqaTi^ esse:
cui TvcpQr]GTCp nomen est
perspicuum faciunt Stephanus Byzantius p. 643, 22: Tvg)Q7]-
avog' ^oXig T^g TQa%Lvog ovofxaG&eiaa ano xijg xscpqag
'^HQav.Xsovg et Etymologicum Magnum p, 772, 28: TvcpQrj-
GTog' TTohg 8GtIv sv Tolg iaxaTOig Trjg MaivaXlag ^^ aTtb
TvcpQiqGTOv ^aGiXscog rj TecpQrjGTog rig ovGa aTib Trjg
'^Hq axXsog TscpQag. Ex quibus locis iam a Muellero in
Tzetz. Lyc. 420. p. 592. not. 7 compositis qui et Tzetzen
in Lyc. 1. d.: TvcpQrjGTog TTohg xal OQog TQaxlvog anb Tv-
cpQTjGTov Tivog ^aaiXscog rj TscpQavTog vlov '^HQay.Xsog hoc
scripsisse suspicatus est: i) TscpQag T^g Toi; *iif|oaxA£og (quo
ego crediderim praestabilius esse Tsg^QcoS-svTog) et „Ty-
phrestum montem, in quo condita erat urbs Typhrestus, non
diversum fuisse a Phrygio colle, in quo Hercules combustus
esse ferebatur" coUegit Meinekius in Parthen. fr. XLY. p. 290,
nec Lactantio intendit et rem ad notitiam maxime pertinentem
hic praeteriit, brevius attigit ia CaUim. 1, d. Haec enim memor
riae prodidit Arrhianus ap. loann. Stob. Floril. Append. e
Ms. Elor. p. 380 (p. 8, 27): dXXa Trjg OiTrjg ye STtl tjj ccxqco-
Qela dveaS-at, oGa stl Xoyog,^'^) xal '^HQay.Xet y.ai 0iXo-
89) Meinekius Anal. Alex. p. 290: „Pro McavaXiag legendvim dice-
rem MaXiaiag , nisi suspecta haec forma esset — itaque praestat fortasse
@ETTaUag scribere " cf. Dio Clirys. IX. p. 289 ,470« aaaXCag. Meerm.
fjisaaa3iag. Geel. MaaaalCag. Nobis quidem restituendum videri
^tfiovCag supra VIII. 2 significavimus ; similiter enim et apud Albri-
cumXXII. : „Lerna — lacus fuit Aemoniae" nomen Haemoniae
nocuit Maenaliae et apud loseplium Isc. VI. 887, ut obtinuimus Theb.
Parad. p. 85, Maeoniae opes ia Maenalias verterunt.
90) Meia. in Callim. 1. d. legendum, inquit, iaTl v6 fiog. Quociun
hoc differt nostrum iudicium , ut praeferamus f / £ * loyog (cf. Theb. Parad.
p. 456). Quod et in aliis locis legitur (Bast. Ep. Crit. p. 239 cf. Sieb.
Paus. Vol. V. p. 231. Baehr. Plut. Pyrrh. 18. p. 198. Him. Or. XXH. 5
cf. "Wernsd. I. 11. p. 342) et apud Synesium Dion. p. 43 A: tov IdTioXXai
Xoyog sx^'' ^vv fxsv Taig Moiaaig awaSsbV et Athenaeum XIII.
p. 592. E, quibuscum leviter discrepat Pachymeres de Andron. Pal. VI.
13*
196 Caput IX.
TiTrjTij elg ^v^/ifjv rov Ttakmov ircad-rii.iaTog zal ttjv TscpQav
STcl T7J TtvQnaia sv %(aQa (.lsvelv. Mira fides rei, cuius
testes fortasse etiam Mcander, Oetaicorum scriptor (fr. VII,
p. 29 sq.), et Plutarchus fuerunt (de quo Arnobius IV. 25.
p. 154: „Plutarchus Chaeroneus — in Oetaeis verticibus —
Herculem — dissolutum in cinerem — prodidit"); similia./
tamen de Mobidarum pyra a Thebanis memorari refert Pansa-
nias IX. 17, 1: ansxei ds rj ytvQa tcov '^(j.q)LOVog Ttaldcov
ijliiiav aTadiov (.idXiGTa drtb twv TaLpcov' (.lsvsl ds r) TScpQa
zal sg Tods stl aTtb TT^g nvQag. Hinc autem lux affun-
ditur et Senecae loco Med. 777, ubi Medea pallam veneficiis
illitura : „ Oetaeus istocinere defecit r o g u s , Qui virus
Herculeum bibit" et vero LVCIANI Tim. 6:
avaQQLTtiaag tov 'KSQavvbv rj syt Trjg OXTrjg svavad{.isvog
(iisydlr^v Ttoiijaag ttjv cpkoya STtidsl^ato Tiva %oXr^ dvdQCO-
6ovg y,al vsaviy.ov Jtog.
In quo loco noii mediocriter laborarunt Scholiasta p. 77 : ^
OfcTJ^ — OQog viprjlov, ov {.lsvtol Kal Ttsg^vKog cpXoyag dvisvaf
<rtcog ovv tovto Xsysi ; soly.s (loi , diOTt sksX '^HQavXrjg to tsXsv-
TaXov KaT idlav d^Uoaiv VTtb OiXokti^tov cbXoKavTcod-y atque
Hemsterhusius p. 349: „apud veteres nuUum extat ardentis
Oetae vestigium. — Placet ergo Tan. Faber pro OiTrjg repo-
nens ./iXTvrjg." Nequidquam: nam certis auctoribus com-
pertum habemus pyram, cui Philoctetes ignem subiecerat,
subinde „etiam fulminibus de coelo tactam exarsisse
inque cineres totam consedisse." Quae verba licuit mutuari
a Simsono Chron. A. M. 2788. p. 287 interpretato Diodori locum
IV. p. 283, 39: 0iloxTrjTrjg — rjips Trjv jtvQav. Etidvg ds
Kal KSQavvwv sk tov 7tsQis%ovTog TtsaovTcov rj TtvQa Ttaaa
KaTScplsx-d^r]. Diodoro accedit lulianus Or. VII. p. 409 ■, quem
solum commemorarunt Spanhemius Callim. Dian. 159. p. 241
et Staverus Hyg. 36. p. 97. not. 8: sIt STtavi^yays Sid tov
KSQavvlov rtvQog TtQbg savTov neque omnino discrepat Apol-
p. 579, 15: SiSQXof^svog sfg t^v — MaxQtjV, 6 i.6yog sxsi, xccriqvTrjaev
cf. Callim. fr. 252. p. 272 (Theb. Parad. 1. d.): 'JlQoxt, (og 6 y^ysiog
axst' Xoyog. De sacris Herculis autem haec Scholiasta Hom. II. XXII.
159. p. 593 , 43 ; xal vvv OiTaTot '^JlQay.i.el TiEVTSTriQcov «yiova noioiJv-
Tsg pvqaag Moaaiv. Cf. Wess. Diod. IV. p. 283, 43. ■ ■
Caput IX. 197
lodorus II. 7, 7. p. 70, 13 = Zenob. I. 33. p. 11: KcciOf.i€V)^g
ds Trjg TtvQccg Xiyszm veq)og vrtooTav ustcc ^QOVTrjg avrdv
elg ovQavov dva7t€f.ixpat cf. Munck. Rjg. p. 97. Soph. Tr. 1089.
Vivere autem fnljninis ignes busto inclusos crediderunt vete-
res: documento est, ut taceam Enceladi (Heins. Claudian. H.
Pros. I. l64. p. 554) et aliorum Gigantum nomina atque Asopi
vapores Aetnaeos (Stat. Theb. VII. 327) et prunas viven-
tes (has enim contestatas esse aLactantio in v. 315 Mona-
censes codices arguunt: prumis A. pronis B. viventibus
AB), Euripides Baccli. 8: ^lov TtvQog sTt tjioaav (ploya.
596 sq. cf. 624. l^onnus XLIV. 125, p. 1146: ^aXa/iiov 2sfis-
hf]g x^osQq) axiocoaa yMQVf.i^(o Nv/ii(pidtov GTttvdrjQog STt
TtvsiovTa -/.sQavvov ^vTocpvrjg sfisd^vGGsv slt^ svcodet
'/.aQmjj. XXXIV. 218. p. 856: Kal cpls^io 2sfzslr]g cpXoysQov
dof^ov, OTtTtod^t TtaGTol ^strpava d-SQfia (psQOvat fiaQatvo-
fisviov vfisvalojv, unde Grregorius K^az. Or. XXXIX. p. 626. A
Qrj^aicov avota tovtov Tificoaa Y.al Ssfislr^g ycsQavvog TtQog-
ycvvovfisvog. Schol. p. 49 Gaisf. : ot ovv Qr]^a7.ot tov xsQavvbv
svd-sv 7tQog7.vvovGtv. Igitur quale Semeles bustum descriptum
invenimus , tales Herculei rogi cineres fdsse et Euripidis com-
paratio docet et ipsa illa Luciani verba, quorum sententiam
ne Vossius quidem in Catull, p. 287 sq. indagavit: svavG(Xfievog
fieyctXrjv Ttotrjoag ttjv cpXoya non obscure indicant. In
quam partem Kquet non spectare Senecam Med. 639: „Vivus
ardenti recubans in Oeta. " Postremo cf. Claud. Pr. Cons.
Stil. II. 29: „in Oetaeis exercet fulmina silvis."
Sed his ipsis, quae depyra Herculis exsequuti sumus,
comprobasse videmur ne ipsum quidem vocabulum Tyri carere
vitio. Idem arguit scriptor Becogn. X. 24. p. 319.A: „sepul-
cra manifestissime demonstrantur Mercurii apud Hermopolin
— Liberi apudThebas, ubi discerptus traditur, Herculis apud
Tyrum, ubi igni crematus est" et hoc scriptore etiam
hiculentius Arnbbius eo loco, quo ipse Cotelerius usus est,
I. 36. p. 23 sq. : „Thebanus aut Tyrius Hercules, hic in fini-
bus sepultus Hispaniae, flammis alter concrematus
Oetaeis."^^) Itaque patet sublato eoerrore, quo factum est
91) Plinii locus N. H. XXXIV. 8. 19. p. 165: „In mentione sta-
tuarum est una non praetereixnda quamquam auctoris incerti, iuxta rostra.
198 Caput IX.
ut permutarentur inter se Tyro et Pyrrho G-roning. Prop.
n. 21, 61, TIvQQOv Euseb. Chron. Anecd. Par. II. p. 122, 13.
TvQQOv Scal. TtvQ et tvqov Schneid. Nic. Alex. 373. p. 196,
TtvQoi et TVQol Harpocr. pl 158, 13, Tegeus et Phegeus
(vid. h. cap. 1 extr.), Pyram nomen et Caesario et Reco-
gnitionibus 1. d. restituendum esse idemque Vitae S. Igna-
tii ap. BoUand., ia qua haec nunc legi Cotelerius testis est:
„Hercules igne consumtus est in Tyro." Yerum indidem
inteUigitur longe aliud a Caesario Herculis cognomen fictum
esse, quam quod excogitavit Cotelerius: quis enim hunc sen-
tentiarum ordinem tulerit: ev HvQa '^HQaxX^g ^allov de
IIvQaKlrjg {TtvQaKlrjg) TtvQidlioTog ysvo/j.svog'^ TSec diJB&cilis
est veri coniectura. Qui enim Hectorem tamquam ovd' dlsx-
TOQix XQrjOTOv incessivit atque Aesculapii et Yeneris nomina
sic cavillatus est (cf. Quaest. de Tanusio III. p. 21), ut illum
dieeret esse tov Tdlg q)Qsal VT^Ttiov, hanc xoTtQov, is insti-
tuto suo convenienter videtur proprium Herculis nomen ad
hanc speciem deduxisse: ^rtQTjvoyiX^^g, TtrjQivoyMjg, cui
damni aliquid importatum est siagulari illa litterarum rj ei 7t
similitudine. ^^) Praeclare autem nostra sententia firmatur
Herculis tunieati, sola eo habitu Eomae, torva facie sentiensque suprema
tunicae" faciendum videtur esse ut hiinc habitum recuperet: „Hercules
tunicat u s, Oetaeae habitu r u i n a e , torva facie sentiensque suprema i n
tunica." Eo enim dirigunt cum alii libri tum ii, in quibus est Eleo,
quod a Turnebo Adv. XVI. 12. p. 487, 19 in Oetaeo conversum non
minus laudo, quam iXeCrj apud Aelium Promotum Ms. ap. Schneid.
Theophr. T. V. p. 450 : Zfula'i Si laziv (pvrdv iv Trj KaXavqCa (pvo-
fievov xai ileir), onov 'HQaxlrjs, dig (paai, Tceqtexdri a Schneidero in
Oiraiy mutatum, a Meinekio Steph. Byz. p. 673, 5 xd. iv ry Oirrj
cf. Dio Chr. VIII. p. 158, 34 Olry. codd. avX^. Pariim autem inter se
differre Eomam et ruinam docent et ii loci, quibus in disceptando
Prop. I. 12, 2 versu usus erit, et Apuleius Met. VIII. p. 509: ruinam.
cod, Wow. Romam. Cf. Barth. in Guilelm. Brit. VIII. 5. p. 681. Arnob.
rV. 25. p. 144: „in Oetaeis verticibus Herculem post morborum comitia-
lium ruinas dissolutum in cinerem prodidit" cf. 35. p. 162: „in ulti-
mam tabem diffluentium viscerum maceratione consumi." Quintil. Decl.
XIL 14. p. 255: „nostra etiam ruina tabuit." Sil. X. 101.
92) De qua similitudine existimatur et ex hoc exemplo: TiXeCovg.
^HleCovs Mercer. in Dict. Cret. III. 5. p. 9. Osann. Apul. Orthogr. p. 62
aliisque, quae sunt apud Albertium Hesych. I. p. 1656, not, 16 et Schae-
Caput IX. 199
verbis: TtVQidXcoTog yevof-ievog did naKiccv, quae non dubie
spectant ad infinitas mulierosi hominis libidines (Soph. Tracli.
459. Sen. Hero. Oet. 364. 419. Lactant. Inst. I. 9, 1. Mcet.
Eugenian. III. 211. p. 88) „qui in rebus huiusmodi patris sui
transiret exsuperaretque virtutes" (Arnob. lY. 26. p. 155),
atque ad ipsam eius pestis, qua in Oeta flagravit (Hygin.
36), causam. Quid enim sit TtrjQiv , dicunt auctor Etymologici
Magni p. 761, 3 : IlrjQLv — arjf,iaLvs(, ds xbv oqxiv. Sclioliasta Nic.
Ther. 586. p. 46, 26: ^rjQtva' — to azQov %ov aidolov, i^
ov al TtQOQQSVosLQ ylvovTaL. Choeroboscus Orthogr. p. 248,
32: TtrjQig yccQ y,al TtrjQLv ro s^cod-ev tov aldolov , alii, quos
commemorant Albertius Hesych. II. p. 958. not. 14. Boisso-
nadius in Zachar. Mytil. p. 421. not. 312. Lobeckius Paral.
IL 1,1. p. 72 cf. Hering. Obss. Crit. L p'. 12.
Nec ad eiusdem Caesarii verba paulo inferiora p. 66. D
haec :
^Hhsig eXssLvol (s^ed-slaaav) rov '^'Ev.xoQa (.laXXov ds ovd'
aXenTOQa xQrjOrov. — ol iv udsmji t^ vrjaip Tov^lytaxov
^^yiXXsa
restituenda Lobeckius 1. d. profecit. Q,ui ut ^lXtsXg recte scri-
psit, ita et voces t'^ viqaqj omisit, quas tuetur auctor Eecogn.
X. 25. p. 319.B: „Ilienses Hectorem, apud Leuconne-
sum Achillem — colunf et, quod maius est „ quid in Ijcorxoz'
acuminis lateat" nescire se fassus est not. r uec post investi-
gavit Pathol. VII. 3. p. 332 sqq. Hlud quidem facile inteUi-
gitur non esse Oaesarium cavillatum Achillis nomen. ^^) N^ec
ferum Schol. Apoll. Ehod. lY. 1309. p. 323, et ex Libanii loco Decl. IX.
p. 851. C (Vol. IV. p. 189) : xo/Liac fiav avrcp rolg XQordcpocg iTriasiovrca
^axxixal Tolg GTatpdvotg rj&rj xal ToTg uvS-eGt Ttqog xoGf^ov uv&ovGai,
cuius obviam (Scb-weighaeus. Appian. lUyr. XXTV. p. 674) non vidit Schoe-
nius de EuT. Bacch. III. p. 34 emendationem hanc: rjqog xoGfiov avd-ov-
aat, ut Theodoret. Gr. Aff. Cur. I, p. 9: dv&riaaaa (^ yfi) Xsifiwvag xal
ai.arj. Sehaef. Aristoph. Plut. p. 530 , quem laudavit lacobsius Anth. Pal.
p. 884, praeteriit L. Dindorfius Steph. Thes. I. p. 759. D. Cf. Stat. Achill.
I. 288: „dare veris opes" (t« -^otvd avS-r] loann. Chrys. T. III. p.
512. E. p. 296 Voorst.) et quod Plautus dixit, post eum Britannus poeta
in Mulier. Vindesor. III. 2: ver olet.
93) AchilUs nomen alteri ab dxog factum esse voluerunt sive ^lhscov
a^og dici interpretati (ut CalUmachus Anecd. Ox. IV. p. 403 , 28 : '^x^^^evg
-200 Caput IX.
illud Hesychii I. p. 1640: ^Hiytavog o aXs^TQVWv quisquam
huc ita repetendum esse duxerit, ut qui Hectorem ovd^ dXsK-
TOQa XQrjOTov dixit, is iam Achilli nomen fecisse 'Hi7.ccvov
putetur. Yerum in eam quaerendum est partem, in quam
video discessisse Cotelerium sublato eo vitio , quo nuUum novi-
mus frequentius ^*) „a£Ly,ayi6v substitui posse" raturu in
Hecogn. S. Clem. X. 25. p. 31 9. D. Eecordanti autem, quae
de litterarum a et k confusione docti homines multifariam
disseruerunt, dilucet librariorum fastidio easdem litteras stilo
repetendi tov ixaxov factum esse, quod fuerat tov ivxaxpv
id est Tov vfjGiyiazov, f.ivr]a lycay.ov (ut Nausicam legimus
pro Mnasidica Adn. Crit, ad Electt. e Lactantio p. 21). Quo
vocabulo nihil proposito suo aptius. potuisse a Caesario pro-
ferri non est quod pluribus demonstremus : hoc enim Achillem
dicentem facit Homerus II. IX. 646 : ^^l^d {.loi olddvBtai Y,Qa-
yaq aTto rov eJvm axo.g toXs ^llisvctiv ijyovV rolg TQCoffi xarcc (peQcovv-
fiiav VTib yaq &€iag TTQovoiag, cog scfrj KaXXifiaxog , ixXri&r] ovrcog
(cf. Eust. n. I. p. 14, 17, quem commemoravit Dresemius loseph. III. 147.
p. 66: cog ano xov axog roig ^ IliEvGiv , ijyovv XvnrjV xoZg TqcooIv —
&sici TtQovoict , xa&cx rig scprj , ysvea&cd. Scliol. p. 1 b. 40 et Anecd.
Par. III. p. 270, 28. 324, 28: Sca t6 axog o iOTt XvTirjv insveyxslv roTg
'IXlsvGlv. Etym. Magn. p. 181, 26 : >J Sia ro axog insvsyxeTv Ty^ fxrjTQl
xal ToTg ^IXisvGtv. Schol. ad Tzetz. AUeg. II. p. 377, 32: i4;jf<.A£u?* iv
ToTg cfQovovai fxaXXov aQfio^siv yQcxcpsiV ' axog yuQ , cog Xsyovacv , ■^v
^lXiicov. Tzetz. Lyc. 798. p. 788 : ^ anb tov axog ifinocsTv ToTg " iXisv-
Giv iTVfioXoysTrac cf. Scliol. ad Cliil. p. 356, 11: rb ^AxiXshg avrbg Si'
ivbg X yQocfco) sive Thetidis «pjfo? sive malorum medelam {naQa to axrj
Xisiv Etym. 1. d.) , alteri ad _;j;«AoV reyocarunt , ut Euphoriori Mein. Anal.
Alex, p. 98 sq. Schol. Tzetz. Alleg. II. p. 377, 33: sit' ovv TQOcpfjg afioi-
Qog, cog EvcpoQicov. Anecd. Par. III. p. 271,1. -300,29 cf. Eustath. 1.
not. 48 aUat. Schol. Gregor. Naz. Or. XX. p. 782. A; nam omitto senr
tentiam et Salmasii in Tertullian. Pall. p. 280 : „ dictus AchiUes quasi
ax^iXsvg", quae mirifice placuit Forchhammero , et eorum, qui „nomen
obsoletum axa aqua in l^xiXXsvg superesse " (Mein. Diatr. ad Callim.
PaU. 45. p. 250) sibi persuaserunt. Cf. Dresem. 1. d. Coteler. in Clem.
Homil. VI. p. 682 sq. Bachet. Ovid. Ep. I. p. 225 sq. Add. not. 95.
94) Gf. luUan. Or. p. 16. E i^ cxQxrjs- Petav. i^aQxsT Schaef. p.
XI. Aen. Gaz. p. 31: aQxovGrig. cod. D. aQXOvGrjg. Bernard, Theoph.
Nonn. LIX. p. 231 sq. jur] x d G&at id est firjxaad^ai Boiss. PseU. p. 202.
add. Cant. Syntagm. L p. 209. Welck, SyU. Inscr. 82. p. 112. Theb., Pa-
rad. p. 463 sq.
Caput IX. 201
dirj %6l(^, hnnoT iytelvcov Mv^aofiaL, Sg fi dav(priXov iv
^^qyeioiaiv eqe^ev '^TQsidrjg idemque Aiacem 636 : aol d' aX-
hrpirov te Kaytov ts Qvfiov , evl av^S-eaai, &eol d-eaav cf. Liban.
Progymn, p. 99. A: dd-dvaTa Sf.iyviev. p. 101.0: rrjg daitov-
deiag. Decl. III. p. 236. A: dvaveov^iai rfj 1-tvrii.irj rrjv v^qiv
xal Ttag s1.1ni7tXa1.1a1 %ov S^vf.iov. Postremo verba Caesarii
haec: sv ds Kvnqto -trjv Kvnqiv yionqi^ ev rdcpo) 'Kei{.isvrp^
Lobeckio quidem p. 574 non suspecta consentaneum est hao
adhibita correctione: xonQOv similia fieri iis, quae in eadem
pagina D leguntur: Kal eteQOv d-atsQOvg sv tdq)oig y,6vtv
v,eif.isvr]v as^ovai TsXeov dae^ovvtsg.
Itaque pristinum eius loci, de quo quaestionem instituit
Lobeckius, statum aio fuisse hunc:
. - ev rfj '^EQf.tov noXei %ov ^EQf.i^v , sv 8s KvnQ(jj %rjv KvnQiv
■/.onQOv sv tdcpcx) y,eifisvrjv — ' nQogeyivvrjd-r] sv &rj^aLg
z/i6vvaog %oXg as^ovai ipvyjjg ytal ac6fia%og vnaQxov nd&og
dvia%ov y,al dvgodfiov. ^Ev UvQa '^HQaxXrjg fiaXXov di
nrjQivoytXrjg nvQidXojuog yev6fievog 6id Y.axiav vno %cdv
dd-scov syid-eidte^aL' iv ^EnidavQCt) ^aytXrjnLog 6 %aLg cpQeal
vrjnLog • — ^lXietg sXeeLvol {i^ed^eiaaav) %6v '^'Ex%OQa fial-
Xov 8s ovS' dXsvfvoQa xQrja^ov ol sv ^etrArj %fj v^acp %dv
fivrjaixaxov ^.AyLXXsa.
3.
Consentaneum est adiici rem ex interioribus litteris repe-
titam. Herculis enim in Oeta combusti argumentum non solum
Pyram iactarunt Grraeci, "verum etiam fontem Lathium.
Etym. Magn. p. 554, 59: .Add^Log Y.Qrp>rj neQi %rjv OL%rjv,
rj%Lg ov%co cov6fiaa%ai dLa %6 %ov '^HQa.y.Xea nL6v%a s^ av%rjg
iniXaSsaS^aL %cdv iv dvS-QconoLg -/«xwj^ (cf. Zonar, p. 1305:
.ArjS-aLOv vdcoQ, snLXria%Lv.bv vai Xiqd-Lov n6fia. Dindorf.
Steph. Thes. Y. p. 244, A XrjSov. Hesych, U. p. 461: ylrj-
d-Log ' Xad^QOLOg. Albert, ylrjd-aloQ). Q,uem fontem liquet
alium esse atque eum fluvium, de quo Hyginus fab, 36 ab ea
fama, quam sequitur Seneca Herc, Oet, 835 sq. , dissentiens:
„quam (vestein) Hercules iam induerat statimque flagrare
coepit. Q,ui quum se in flumen coniecisset, ut ardorem extin-
gueret, maior flamma exibat", cui ipsi fluvio nomen Dyrae
202 Caput IX.
fuisse nec Valckenarius in Herod. VII. 198. p. 906 docuit aut
Muellerus in Tzetz. Lyc. 916. p. 875. not. 7 nec Santenius in
CatuU. Eleg. ad. Manl. 53. p. 20: nolo enim hic temere sequu-
tus Meursium Antig. Caryst. CLXXI. p. 215 commemorare de
Aphrodisio flumine Pyrrhaeae Plin. 'N. H. XXXI. 2,7. p. 428.
Et Santenius quidem quae ad Oetaeorum fontium notitiaSn per-
tinerent, dedita opera consectatus et Lathium fontem silentio
transmisit nec de CATVLLI versu eruit quod et integrum
esset et perspicuum. Sic autem scriptum proposuerunt illum
versum de Santenii auctoritate Lachmannus Hauptiusque ac
E.osshachius :
Cum tantum arderem, quantum Trinacria rupes
Lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis.
Q,uod ita esse factum est quod vehementer mirere. Nam et
ipsum vocabulum Malia (nisi quis fontem Meli insulae dici
putet cf lacobs. Anth. Pal. VII. 171, 3. p. 253) tanti est,
quanti sunt ista Cytaines Prop. I. 1 , 24 (vid. Anal. p. 14),
Naica (Anal. p. 21. 33), Phaeacae silvae Prop. III. 1, 51
(de quo Bergkium Ind. Lectt. Hal. Hib. 1864. p. V. nondum
per omnia vere explicasse in Emendationum libro dicemus),
Paduae (quod vitio natum apud Catullum 94, 7 ne nunc
quidem repudiavit Schwabius), et commode ac recte did vide-
tur et hoc: „Lympha in Oetaeis Lathia Thermopylis" sive,
quod Vossius sibi, non aliis probavit: Dalia sive, quod sub-
stituendum sibi putavit Pontanus in Philippi ad Eaustinam
Epistola p. 374:
Undaque in Oetaeis Thermopylea iugis
et illud: „lympha — in Oetaeis flammea (fervida) Ther-
mopylis", non item hoc: „lympha — in Oetaeis Malia Ther-
mopyHs ", quo tot docti homines nimirum hoc videntur cavisse,
ut situs Thermopylarum et sinus Maliaci, nominum, oredo,
non aequa et pari fama cognitorum, iam tandem designa-
retur quam maxime definite et distinete. Quasi vero obscu-
rum sit hoc: mi ilia^^) scriptum fuisse, quo simul et ilia
95) Scriptum id est orationis ea forma, quam a multis usurpatam,
ut in quaestione de Prop. III. 21, 36 instituenda dicetur, nunc VirgiKi
exemplo monstrare satis est Aen. V. 172: „exarsit iuveni dolor ossibus
Caput IX. 203
ingenti flamma arsisse et oculi assidiio fletu maduisse
dicerentur. Hoc igitur verum habendum est, quod redinte-
granti ipsae codicum memoriae mathilia, matilia, mamlia,
manlia, mallia non dubie suffragantur:-
Cum tantum arderent, quantum Trinacria rupes
Lymphaque in Oetaeis, mi ilia, Thermopylis,
Moesta neque adsiduo tabescere lumina fletu
Cessarent tristique imbre madere genae.
Q,ui enim vehementissime amat (cf. cod. Mediol. amat MKa.
Sant mat hilia. Colb. matilia), is torreri dici solet, me-
dullis, visceribus, venis, ossibus, corde, toto cor-
pore uri. Q,uod genus memorabili exemplorum modo in
Emendationum libro exsequuturis , qua Propertium III. 23.
(IV. 24), 13 in disceptationem vocabimus, satis est nunc attu-
lisse Quintilianum Decl XIY. 4. p. 298: „iam perustis,
iam laborantibus visceribus", cui illaboratam (Heins.
ingens", iisque versus modulis, quos insolentiores aliquot tamen poetis
probatos esse (cf. et Prop. 11. 22 , 1 mi iniecta et Sen. Herc. Oet. 1322:
mihi irata) eo loco obtinebimus, quo de Prop. 11. 6, 15 expediemus, eo
autem ordine, de quo existimatur et ex Hertzbergii disputatione Quaest.
p.l22 et Comm.p. 180sq. Huscbk, Tib. p.316. SiL. XTIT. 460- XrV.404. Sen.
Herc. Oet. 1700. et ex Propertii versu IV. (V). 11,40: „Et Persen proavi
simulantempectus AcbUlis Quique tuas proavo fregit Achille domos." Quem
locum post alios Lachmannus Hauptiusque iudicarunt ita scriptum a poeta
reKctum „ T e , Per s eu — , Quique tuas proavo fregit Achille domos." Longe
aJia nobis mens est. Quod enim Groninganus liber praebet proavus, quocum
parum differtmt Hamburgensis et Dresdensis: proavos (cf. Pontedera de
Vet. Scrib. Eat. Ep. I. p. 327 Schneid.), id non dubie arguit et nomen
Achille (quod quamvis suspectum loco non movit Lachmannus Lucret.
I. 739. p. 50) vitio natum esse et truces domos vere a nobis coniecta-
tas cap. I. 4. not. 2. p. 15. Emergit enim a Cornelia hoc dici: eum ego
testificor, qui sic, ut ipse ille proavus, cuius pectus simula-
v.it Perseus, truces domos fregit:
Et Persen proavi simulantem pectus AchiUis
Quique truces, proavus, fregit, ut ille, domos.
Quid iara potentius illo vocabulo proavi, quod iterum positum quum
vehementer improbasset Graevius , nescio quo pacto tolerabile duxerimt
tot doctissimi homines? Quantulum autem ab Achille discrepat ut
(at, ac) ille? aut quis non novit proavum iUum, qui truces domos
fregit? Quem titoXitioq&ov vocat Homerus, aHi eversorem Asiae, vasta-
torem regnorum, TQsTg naqtiavqavTa xal ety,oai noXeig.
204 Caput IX.
Claudian. Olybr. 131. p. 14 et Sil. XIV. 583. p. 732 cf. cod.
Witt. : ■ perlaborantibiis) hanc adhibeamus med 
