(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Mesnevi Serhi - AbdulBaki Golpinarli"

MESNEV] 

TERCEMESt VE 

5ERHI 

i-n. cut 



basim 



AEDULBAKl 



GOLPINARL! 




iNKILAP KlTABEVt 



Sahife 1 - 333 



75932 

mi 

C3 



® 1 9H3, toJWajU KtiafceM Yajpwa 

Sana)** ve iFflcr. A.$- 

Bu kitabtn her lurlti 

yaym h,iklnn Fikir ve Sana! 

Eserleri Vasasa gereglnce 

inhUtp Kitahevi Yaytft Sunnyi ve 
fjt.ifff A.£*ye aiitjr, 

Tefenoj$rafik 

Mjlbaacilar Sit. No.; 38 

Bagalar * islanbul 



ISBN 975-1 0-1 343^7 
98-34-Y-OO51-CI160 

98 99 DO 01 02 03 9 8 7 f > 5 4 3 

■ » 

'ii : JMKILAP 

Kfiabcvi Y.aym Sair. v<? Tte,.A,§, 

Ankara Carl. No.; C J5 

Sfrfceti 34410 iSTANBUL 

t*l-: (D212>S1406 10- 11 (Phx) 

Fax: KJ212S514 06 12 ■ 

Wt'l) s-ayfasi : hupV/wwwJnfeilap;<om 



IglNDEKiLER 



III. CILD 



DlbftW 

§erh 

Ba^langif ... ... 

gerh 

ni y&vrusu yiyfcnler ,., 

Hlkayenln kaian boltimtl 

ru liikayeslne dbntlg 

i^erh , „ - 

SevgiUye, sevenlertd yanlisi. yabancifaiin, dogrusuttda daha iyi 

Milsa'ya, bana. ££lnah etmcdigln dille daa et emrl 

Yalv&ranin Allah demesl. Taim'nin Lebbey clemesldlr 

KoylilnUn, jehirllyl ^aginp aldatmasi 

Sebalilir , ... 

Hastaiarm. isa'mrc Itaptsmda toplanmalan 

Ssba'liiar hlkayeslnln. sonu ... .. 

Kdye giden tacir hikayesinln fcalan btf!llm(l 

Doganin, kaalan sudan ovaya ^agirmaG] 

Darvanlilar - 

Taciriti toys gttmcsl ... 

Qoluk - cociigiiyla kSye gldisl 

MecnOn'un, Lejfla'mn raahaUesindekl ki>pegl oksamasi 

Taclrln. gduk . vocuguyla k&ye varmasi *.- 

gakal - Boya ktlpfl 

La/la ge<;lnen 

Baftr oglu Beram 

Cakalin. tavusluk tiavftsi ... 

Firavun'im, Tanrilik dav&st 

Elbette bj^lcrinden tanirsm 

Karat -Marat 

Flravun'uc Musa'nm geleceglnl ruyada g&rmesl ... ... .... ... 

MCLga'nm dogumuna. engel oJmaya f&U$maEi 

Hikaye 

Milsa - Plravun - 

itnran'm, M&sa'mti anasiyla bulu&masi 

lmr&n'tn. betil gtirmemlg o! demesl 

Flravim'un korkusu 

MOeanun yitdizinm bellrmcsi 

Ycnl dogumui? kadinlntm, rneydaua sagi-ilmas! ... 



Bah if e 

I 8 
3 9 
5 10 
9 12 
11 13 

13 14 

14 15 
17 16 
21 18 

21 18 

22 19 
24 20 

26 21 

27 21 
31 23 

33 24 

34 25 
38 26 
33 27 
33 27 
41 28 
43 29 

49 32 

50 33 

50 33 

51 33 

52 34 

53 34 
53 34 

55 35 
5G36 

56 36 
5-7 36 
5S37 

58 37 

59 37 
59 37 
61 38 



■*_.. 



1 



VI 



Sahtfa 
MOn&mri dofttnaai; ansjinm, nmi HMfB almaKi ,, ... fll 38 

Buy* at diya flh&m edilmeaJ 62 39 

Mr yilanci , gg 39 

&Th ;;. ,-" ;; ; ; ;;; ;;; ; eB 42 

Flrovun'^n, MOsa'yi korkutmaya cahsmasi ... , 84 49 

Mflsft'ijin ecvabi ; , , 84 49 

Nravunun soali ' . . [] a& 49 

M&aA'mn covabi .„ ... , S5 49 

H'lmvimun suzt): M&sa'ya vahly gelme&i S3 49 

i-'iruvun'a mOlilet vermesl ,.. se "*" 

f-'lruVLin - T3 ClyUc flleri gag^s gg 51 

tkl bUyllcU ■ ,'.', "_' "I eg 52 

OlmDc bityUciJ . Ctocuklati ' .. '"_ 90 52 

Kur'ln . Musa'nm mo pas i &1 52 

Htlyflctller - Firavun , , 94 54 

ty>rh 06 54 

(■lUn §ok)1 hiiBilsunda aykmlik 99 56 

Kaflrlige razi olmak ... , , " ,., 104 58 

Jjiijjkmligin engel oluju 105 58 

mkAyo . ., , 106 58 

AfilC - .SfrVglhs) - : ... ... ; 106 59 

DAvQd'uii .iiuy.Lininrla dua eden kigi 103 60 

Eilr (IktMln, o a-damm evine geJmesi , ,,, no 61 

NftKmrtlcnin fiatU , , HO 61 

Hhuknhi iki katiadi tbt; sCtphenin bir ... m 61 

'"'v ( • J.i; 1 :i j 1 1 ! hikayesl 112 62 

AktHnr, yaratili$tan farkltdu ., 113 62 

pgctiklarin, ftftretmeai verme dflstirmelerl 113 62 

PlraTim'un, haik yiizllnden vehme dll$mesi ,,. 114 63 

rtftretmenln. vehlm yikUnden hastalanmasi , 114 63 

1 '■••IV, ■■ _ -. i :; r 1 = t -.-= : . 115 63 

(^ocufclarm, onu, iklnci kez fthmr dtl$tirmeleri ... 11$ 64 

Liu dlliienlc mektepten kurtuliuaian 116 64 

AnnlBTimn hal - hatir sormaya gUmeleri , lie 64 

Hcd«i. uanm elblseslne benzer 117 64 

Daftda halite glren zah.it ,,, 117 64 

Kuyumcu ; , ,; , ,,, U8 65 

Meyva illkmemeye ahdedlg , , ng 65 

Kuza vu KEMiET 119 65 

Armiid clUgUrmeyc mwbGr oluj „ .. ... 121 66 

y«yhlri ellnl kowiipiprl ... 121 66 

y»yh-l Akta'mn kpfftnutl 122 67 

iMjrlkUli'Mn. Hlorlnln avuklm 1 hivilUnuslile aiding 

. ii. -Tii. |, < 1 ___ U3 67 

1 '-v>- . Kfttsr 125 68 

\imtr ■ yiihlihiii n§«ti 120 69 

Hit i»rhlii, oliiUarmm Q)1imtlne acinmamasi , ... 12a 69 

Vmat fMMBMl ■ JJ7 69 



Sahtfe 



Bir (jeyhln, btushftf oiuiken gtialerlnia E<Snnesl 

DAvud - f/ikiiian , „, 

KfirJe Blufltmf hlkayeslcla kalan bblUmtl 

Kiml erenlflr, buyruga razidir 

BOhJci'Un deiTl^e soman 

Dckuylur 

Hliayeye dtinlls , '.'. ,'". Z. ." '.'.'. 

MQsa - Hint , 

Detuiikiy hlkftyesi ,. , 

Kiyida yedl mum , < 

yedl mumuo bir mum olu$u 

Mum 1 arm yedl klsl gorflnmesl 

Yedl agac olugu 

Gflzlerden giBsienmelen 

Bir afcac olaglan 

Yedi fid am oluglan , 

Uekuukiy'nln Imam 0IU5U 

Onlarm (Jntlne gegmesl ... ,. 

ilrdmla aaf kurmitlan 

Sa|a seJaMn ... ... , 

Dekuulsvyisln gemiyl kurtansi 

ihtly*t *..7„7, '." '..[ 

Dekuukiy'nln. gemlyl kurtarmak icln duftsi 

Buntj, doftni bu imams! an 

DAviid'un zamBiuuda, zahmetslz kaianc isteyeu 

IkL tiasmin da DAvfld'a gltmesi 

Dfivild'un, ofttan sorguya fekme&l 

Okaztt tesenln haksiztigina hOkOra vermeal 

Ail ami 11 aglayip sizlanmasi , 

DaYtid'un halvetc girmefil 

Okilz sahlbiiijn aleyhlne hllktlm varniflsl 

Hutlln malim.mUlkuiiu buDa ver demesl ,., 

Davdd'un, halfci ovaya cagirmast 

Kulmedenin eH-ayagi tanikhk eder 

Halkin, agacm ftltiaa gelmeal ... ., 

Davfld'un, kanliyi kisas olarak i)ldtlrmeBi 

Nefl9-6kUs ... ... , 

gerh ."...... L 

h& - Ahmak „ 

Sebalilar , 

Uza&i gpren kor, keakln kulakli sagir. usun etekll ciplak 

Sebalilarm sttkretmemelerl ,. LL . 

Onlara peygamber g&nderilmeel 

Topluinun mUclze L^temeaJ ... ,. , 

Peygamborleri tdhir.et aJtina almalatl 

"Kellle vb Dlmne'de tamaim buluuan blkaye 

Peygamborlrrln fcwnptan 

Herkfls ttrnak gRLlnmn» 



129 


70 


. 130 


71 


130 


71 


151 


71 


132 


72 


1*4 


73 


134 


73 


. 135 


73 


138 


74 


13T 


74 


137 


74 


133 


75 


133 


75 


133 


75 


140 


76 


140 


76 


142 


77 


144 


78 


145 


78 


146 


79 


147 


79 


H8 


80 


14a 


80 


IK 


82 


153 


82 


154 


83 


157 


84 


ise 


85 


isa 


85 


15fl 


85 


159 


85 


ISO 


86 


180 


86 


131 


86 


162 


87 


163 


87 


1S4 


88 


138 


90 


186 


99 


187 


99 


189 


100 


190 


101 


191 


101 


193 


102 


194 


103 


194 


103 


195 


103 


197 


104 



vir 



Sahlfe 



Nub kavmlnin, Cnunla alay etmesl ... . 

Htrazin, geccleyin davul taliyorum demes! ... 

mkayedekl gergetler ■ 

Ihtlyst - Ihtlyafc gazeten kisi ... 

lhtly&ti birakan fcu$ -. ■ 

Kflpcklerln. ki§in, ev kurma hayfilleri 

Ccbffce deM getiimelerl . ■ 

Cebrliere cevap ., . - 

KSflrlerJn, cebrlce del Uteri tckrarlamalan 

Peygamberlerin cevaplan 

Peygamberleriii delilleriiie, tekrar cevap vermelet) 

peygamberlejtiii, gene cevap vermeletl ... ■ 

Cehennem - Zmdan 

Kapidan seeds ederek glrin 

Sufinin bos, sofraya aski 

YOsuf ~ Yakub - •■ ■■■ 

Beyle tiamaea dUskun Utile - 

Serb 

Peygamberler Umitlerlnl kesince 

Mukalltdin Imam 

Peygambsr. "^ercekten de YUce Allah'm gizli veMeri var" 

buyurdu - 

Enes'in; peskirinl, ates dolu tandira atmasi ... , 

§SSrtl ' 

Pcygambcr'ln, kervan halkma eri^mesl 

Kulun, tulumunu gayb alemttiden dolduimasi ,.. 

Bfcndinln, kutunu bey as renkli g&rtlnce tarurnamasi 

§erh ■ '• 

Her yaratilan, ihtlyaca gdfe yaratdmi&tir 

Kafir kadinin, silt emer focuguyla Mustafa'nin yanina geUg! 

Tavsancilin, Mu&tafa'nm pabuctinu kopmasi 

Bu hJkayeden ibrel alls 

Birlnln, MCisa'dan, hayvanlann dillerinl iigrenmeyi istemesl 

DilegSntn blrazcigim ver diye vahly gelmesl , ,.. 

KUmes hayyanlanyla kiipegm dillerinl bllmesl. anlamasi 

HoroKun ktipefe cevabi 

t)$ vaadinde de yalan cikan horoz 

Horesun, ev satiiblnin olQmunU naber vermesl 

Adamm, MGaa'ya kosmasi - • 

Misa'mn duasi 

Duasinin kabtUtt 

£ocugu yasamayan kadm - 

Hamaa'mn, sayasa airbsia gldisl - 

Halka cevabi ■' "" 

?erh ... , ■ 

All? - veriste atdanmamanin garesl ... ; 

Blial'ln nes'eyle vefati ■ ■ 

B*demn. aiQirtle yikilismdakl hikmet 



. 197 


104 


. 193 


105 


. 193 


105 


. 200 


106 


, 201 


106 


, 202 


107 


, 203 


107 


. 203 


107 


. 204 


108 


. 204 


108 


. 206 


109 


. 205 


109 


. 209 


110 


. 209 


110 


. 210 


111 


. 210 


111 


. 212 


112 


. 214 


113 


. 222 


117 


. 223 


117 


223 


117 


223 


117 


. 225 


118 


. 227 


119 


. 228 


120 


. 229 


120 


.231 


121 


. 252 


122 


. 233 


122 


. 234 


123 


, 235 


123 


. 235 


123 


. 230 


124 


. 23*! 


124 


. 238 


125 


.. 239 


125 


.. 239 


125 


.. 241 


126 


.. 242 


127 


242 


127 


.. 242 


127 


.. 244 


128 


.-. 244 


128 


.. 248 


130 


. . 252 


132 


.. 253 


132 


.. 25-1 


133 



Sahlfe 



Vlll 



DUnya. fOrUhilpU> geuistlr, ger^ekte dar 

Gaflet, jfun ve lembelllk, tenden llerl gellr 

"Was" In "Kiyas'i benzetjs. .. 

§eyhlTi diiifiden bikroet akmaya bajlayinea 

Her tiayvan, dilgmaniEin kckusuay ahr 

Ornekle bills - Ger^ek bills ... 

Blrseyde, neflyle isbftt blrlesebtlir 

Derv!$tn ( hem yok, hem var olw&u 

Sadt-l CHhln'm ttihmetl jrtlzQxiiden kacan 

RQh'ul - Kudus - Meryem - --- ■- 

Aym bahls ... 

Vektlta, a$k yditilnden BuJiarfiya yonelmesl t, 

Sevglllnfn, hangl gchlr daha gQ?el dlye agikina sonnaisi 

BuMr^'ya gitmeklen caydirmaya caiiganlar 

A^ikin BOKlerl ■*• 

Buharaya y£lz tutmasi 

Buhara'ya gelmesi .- 

Kinayanlara cevabi 

A?ikin, sevglllsine kaVQ5taasj 

Mescide konuk gelmesl ., 

Gecelevln. mcselttc kalmak isteyent korkutanlar 

Asikm cevabi 

Calinos'a alt hlkaye ... ... •-- ..* ■■■ ■■ 

MescHte yatmak fsUsyenl blr kere daba kinamalari 

§6ytfttt*in> Kureys'I, savaja tejviyki .- 

Mescitte konaklaroak isteyene &&Qt verlg 

Konufim tevSlbi 

inanan-BelA --- -■ 

Mu'ininln sabrina amek 

Ev hammi - Nohut , .-■ - ■■ 

Konuk bldttren mescid 

Kisa anlayisblar - Kota hayaller! 

Ktr'in - Dis yuau. tp jU^ll ... - '-- 

Peygamberler - Brenlet 

Soalerlni, MGsa'nin Bopasiyla. Ifia'nm nefeslne bensetl? ... 

Ey daglar. tenzih edfn - 

Meanevl'yl kinayan cevap - 

Islik ytotlnden tayin Urktlp m l^memesl 

Konuk eidUten MeBcld'in kalan bQldmU 

Onlari, atli.yaya asfcerlerlnla sagir 

Konuga tilsimin seslnln gelmesl ... ... 

Asikm, aadr-i Cihan'la bulu&masi 

Her unaurun, kendl clnsi tarafmdan cekUmesi 

Canin da canlar alemuie ^eklUsi - ■ 

Karat btmulur. (.Ptlblr terslne tikar 

gerh , »> -■ 

Peygamber'ln, t»t»»kl«ira h»kip gUImesi 



Mi 



133 
133 
134 
134 



254 
255 
256 
257 
25S 135 

259 135 

260 136 

261 136 



262 
263 
206 
2*7 
263 
268 
269 
271 
272 



137 
137 
139 
139 
140 
140 
140 
141 
142 



212 142 

274 143 

274 143 

275 143 

276 143 
276 144 
27S 145 
230 146 

282 147 

283 147 
2S6 149 
2flB 150 
2fi9 150 
239 150 

290 151 

291 151 

291 151 

292 152 

292 152 

293 152 

294 153 

295 153 

295 153 

296 154 
29E 155 

300 156 

301 156 

303 157 

304 158 
317 164 



IX 



Fatlh isUyorsamz, l$te fetth . 

Hudeybiyye'den dtinuge, fetih denmesi 

Uoni. Matta oftlu Yfinufl'tan liatiln tutmayin ,,. 

PeyKflmber'in, onfann dedf-kodularuu duym&si 

Azgin, UbLuii Boriinse de kahrolmu&lur 

SevgllLnln. a$iki, omraadigi blr anda gekl^i 

flivrlslnegln yelden s'kiiyoi: 

Suleyman'tn slvrlsinege, dti&manim getlrmeglni buyurmasi 

3evglliniri, agikim okgamasi 

Agilun kendUie gelmesl ... ... ,,. ... 

IJzun blr ayrtliga. dil^rnils iflik ... ... ... 

AgLkm. sevguisini bulmasi ... . 

5erh , 



Saiitfe 

. 31&165 

. 319 165 

. 319 165 

. 320 166 

aaa 167 

rii 168 

. 32Ti 168 
326 169 

. 337 169 

. 329 170 
332 172 

. 333 172 
335 174 



L 



IV. CtLD 



Dlbace , 

$erh , 

fkinci Dlb&ce ... ... ... ... ,. 

§erh „ ., 

Ba§]angi£ , , ., ... 

§erh ... ... ., 

Beksiden kacip baga glren. sevgilislni bulan agik ... 

Serh 

Vaaza ba$lar ba$lamaz, zulmedenlerc, tss yttrekJUere dua eden 

§erb 

BiTiBlnln, fsa'ya, hergeyden g(ig gey nedir dlye eormasi 

gerh ,.. , 

SeFgUfulD agika bagirmasi .. 

Korisim yabanciyla yakalayan sflfl , 

Kadinm dUzene eapmasi 

Ceyk - fimen kaydmda degil demesl .,, 

Serb. ... ... ,,. 

Tann'ya, duyar, gortlr demtkten maksat ... 

Dtlnya kUlhana benzer; ceklnmek. hamsma ... ... 

GUzel koku satanlann car$ismda bayilan tabak-hane adamj 

Kartfcglnln, onu, kopek pEsllgiyle ayiltroasi 

Agikin dtlzene sapmaai 

SevgllLnln, agikjti aEiQiill leddetmeal 

Hir gititin. AU'ye, kendlnl yere at demesi 

Serh 

Mescld-L Ak$a - Keciboynusu 

' In&anlar kardestir."' "Btlginler, blr tek klgldlr." 

Mescld-i Aksa'nin yapilig* 

ts!c tigdt - EdzJe ogilt ve Gsraan'm hutbesl ... 

g^Tti 

1mm, KUcilk Alcm - BtlyOk Alem 

Ummetlm, Nuh'un gemlslne bemer ., 

Serb , , 

Belkiy&'ln Hllipyinaira hediye gundermesl 

Abdullah-i MaBfibt'nln kerametJeri ... , , . 

SUleyman'in. litHllynltrl gori pdndennesl , ... , 

Aktar toTft»ljil)rtd**k1 kill ylyen 



3-13177 
345 178 
3*6 179 
347 179 
348 180 
35(1181 
362 182 
355 183 
355 184 
5.5B 185 
359 185 
359 185 
300 186 

362 187 

363 187 

364 188 
366 189 
358 190 

369 190 

370 191 

371 191 

372 192 

373 192 
375 193 
377 194 
3S1 196 
3B2 197 
335 198 
386 199 
383 200 

392 202 

393 202 
395 203 
397 204 
399 205 

399 205 

400 206 



XI 



XIJ 



Sdleyman - Boiler 

Serh . , 

air dentin, gaJigmadan nzik eide etraeyl tstemesl „ , 

Dervlj - Oduncu , .,. .„ 

Serh , ,', .„"".""."* ", \ 

Suleyman'm, el^Uerl te$viyl« ... ... ... ,„ ... . 

Bdhemgglu Ibrahim - Fadtsaliligi birakmasinin sebebl ... , 
Susamis birinin cevls agacini sllkmesi ......:... 

9erh 

Suieyman'tn Belkiys'e haber yollamasi „, ... ... ... . 

Belkiys'e, ancak inanmaru istiyamm denies! 

Edbemoglu hlkayesinln kalan bdlOmtl 

SUleymahm, Eelkiys'a figlid vermes! , . 

Beltiys'in, padtsahliktan azad olmasi .. 

BUleyman'in, Belkiyalri tahtim getirtmesl ... 

&efh , ,. 

Hailme'ntn, Mustafa'yi yitirmest , 

Ihtlyar bir arabm, Halime'ye kUavuzlu&u ... 

Abdttimuttallb'ln hater almasi . , „, . 

KA'be'nlti eevab vermesi 

Belkiys hikayeslnin fcalan bblttmil , 

insanio, dUnyayi yeter bulinasi 

§erh '. 

SUlcymanin, Mescid-l Aksa'yi yapmasi ... ... ,, 

§trh ... , , 

yalrin hikayesl 

gairln tekrar giumesi .., ... .., 

Kiittl vezirln Haman'a. benzemeal 

fjerh ... ... 

Devin. tahti getlriirJm demesl .„ 

gerh „ 

Mfi.iOid-i AyViiiii bttmesi, mestitte biten otlar, ki5k3er .,, . 

Kaabii - Karga ,. ... , 

GHil bun ye:-: if j de murakabeye dalan sQfl 

Meseid.l Aksa'da keclboynuzunun bitcnesl ,. 

Serb , 

Mayas. ktitulerin, bilgl, mal - mCilk, mevki' sahibi oLznaLnTinin 

k&tUlugtt 

§erh ... 

"Ey elbigesine bilrtlnen" ayellnln tefslrl 

Cfevap vermeyis de cevaptir 

Mftleklere akjl. hayvanlara gehvet, msanlara ikis! de verllmls .. 

GiJntillerinde hastalik olanlara gellnce 

Aklm nefisle savaai. Mecnun - Leyla ... 

K&Jenin sifc^yeti , , 

Koca sarikii bir fakiyh , .. 

Dtfnya Ehline, dilnyamn hal dlllyle ugUdfl 

Arifln, Tann ljjigiyla gidalanmasi ... ... ,,, ., 



— 



Simile 
. 402 207 

. 404 208 
. 408 209 
. 408 209 
. 409 210 
. 410 211 
. 410 211 
411 211 

414 213 

415 213 

416 214 

417 214 

418 215 
410 215 
421 216 
423 217 

428 219 
427 219 

429 220 
432 222 

432 222 

433 222 
437 224 
441 226 
443 227 
446 229 
446 229 
450 231 
452 232 



455 

457 
458 
453 
481 
462 
488 



233 
234 
235 
235 
236 
237 
239 



468 240 

470 241 

471 241 
473 242 
473 242 
475 243 
475 243 

477 244 

478 245 
478 245 
481 246 



Rahife 



"Mfisa. gbnlUndi? Mr fcorku duydu" ftyettnia telslrl 483 

Davaya k&lfcisam vazgeflrmeye zorlayi? ... « » ... 484 

t^cret iclii kOler.ln mektup yazmasi .., ... ... -485 

§areflni kqrmnak l^ln nsedhfyelet dOsea ki^i 4BS 

llahl hekimler ... 489 

Serb 490 

EJbft - YeEld'Ln. yUlarca ttnce, Bbd'l -Hasan -i Harkaanlyi 

mtljdeiemesl 4M 

BeD Yemen tarafmdan Rahman') n kokusunu duyuyorum 497 

SatTnln catiina gelen Allah yejne&lnia aaalmasi 4&8 

Kfllenln kizmui ... ... ... ... GOO 

Serb; ., «01 

SUJeyman'ro k tig Ilk bir kusuru yUzUnden yellQ tare ftsmesl 50} 

EbU'l . Hasan'in, Bayezld'tn, kendlainl hatwr verljlrit isltmesi ... 504 

Kolenin ba^ka bir mektup yazmasi 505 

Ctamgmak ... ... ... 506 

Serb , ..- ... 508 

Hz. Peygamber'ln, bir genei emir taytn etm«si ... 610 



247 
248 
248 
249 
250 
251 

254 
254 
255 
256 
256 
257 
258 
258 
259 
260 
261 
262 
263 



Blrtnl itiraada tuilumnaai .„ , - 512 

Mu&taf&'ruii ccvabi ... .,, ... », 514 

EbO - Ycatd'ln. Kendlml noksan sitatlardan tenztb ederlm 

tietr.esi - 513 263 

Bir bogbogaftn cok &6z soytemesi ... --- 517 264 

Peyganiber'jjn, orduya kuniandan taytn edlgtnin sebebinl 

bildlrmral .. ... ... .: S18 265 

§erh ;. .- -. 520 266 

Tarn akilli, *anm akiili ve hicbtr ?ey ohnajan 6M 268 

Bu EifatJarda He balik ... 545 268 

Abdejst dualan ... ... 525 268 

"tffcrs dua okuyam duyaJi 528 269 

Tutu] an ku$un Tasiyyetl ... ... ,. ... 527 269 

Yanm afcilli bahfein kendlni (Htt Biistermeai ... ... ... ... ... ... 528 270 

Ahmaim ahdi ■ 529 270 

Vehim, aklin tersidlr , 530 271 

§ttta 533 272 

Tapihnak, yikilmaktir ... , 537 274 

Her duygu, ayri eeyler dnyar ... ... ... ... ... ... 53* 275 

jgerh i ... i 543 277 

Bu duayldnkUtrln, «bur tltlnytdukllere EtAldirmalor] ...... 545 278 

Bedert, c«rh«rl lyl dumlie b»n»r 545 279 



xnr 



V 



__ 



XIV 



Bir M toftnaMto.* ^ n(Jn ■- 

Jfcsanin, kendl aniaviiiina .?h„ > - 

~:Lr: m ! * asm -*^ -- 

nravun'un Asi* e >i e d^^ " 

9>Th " - ,. 

Dofcan - Kocftkan , ' " 

Olui astQfle flIkWl cocut - ; [£/*^j 

Plra^nun, Barnaul damemaM *■ 

HamAn'u, s^erfndekl ^^^ - "• - - 

StaJerinl te s w „ : 

$erh ' " ■ 

Arap beylerJuin teklU]„j ' 

*retinin tefain 
S«n " "" ' 

«*rraiH Can . on,-, j^ '" 

Ba ^ 4*ir am bJr fit^t ^ 

^etosadenin blkA^esl 

^ahi*. oiJua. bu- Wil^w 

DwrtSln bant absasi 

*»«*ofe nwu ^'^^^ : MS 

KiUitta fwahjii a^yaa ttfcit ".. ' B ** 

* ert ... " "' " " ■' i - Mt 

Alem, AJU-i Ktoi-fln i&rma*o ' "" ' ftOS 

** Ta "* ■- fl07 

v*n - OfuiJtn , - 60s 

*' "' '" * fio» 



Sahtfe 


M7 


279 


MS 


280 


S4S 


280 


550 


281 


350 


281 


651 


281 


552 


282 



Sahifc 



k^B Fere jwatnudik"' 



BOrraagt 



5TS 

sea 

6M 



AW 
SB] 
SB? 
304 



282 
282 
284 
285 
286 
288 
288 
289 
289 
291 
292 
292( 

293 
295 
297 
297 
298 
299| 
300 
301 
301 
302 
303 
303 
304 
305 
306 
307 
309 
310 
310 



"Hergiln, yetmlo fcere augumun orttttaesijil dUerlm" 

CUz'l Aiil, mezATft dete sQrer , ,, , ... 

■Allah in HaaOlQnUn finOne gefmeyln" 

Kutir - Deve » i ,., 

DevenJn cevaplan ... , , , 

yerh .: 

KiUI - SibM , ... 

Bibtf'den hayir - dui dilemesi ... 

Haj&Uer . Armudagaci .,. .. ,,, 

Mflsfi h!iay*fllnin kalan bGlflmll ., ... 

fjerh , , , ,, 

zli'l - Jcaraeyn - Kaldafti , ( 

KanncalEU" - YaH . ,.< . ,,, < 

Q#rh ,.. ,. ... .., .., ... ,.. .., 

CfcbraM'in. Muataf&'ya g&rUnt^ti 

5erh , ... ... 






610 


311 


61! 


311 


eia 


312 


414 


313 


616 


314 


SIS 


315 


622 


317 


626 


318 


627 


319 


629 


320 


640 


326 


642 


327 


642 


327 


645 


328 


646 


329 


052 


332 



XV 



JfcAHMAN VE KAHiM ALLAH ALLAH ADtYLE 

Hikmetlcr, AllSh ordusudur; Allah onlarla miiridlerin canlanru kuv> 
vHleiidirrr; biigijeriiii bilgisizlikj adaletlerini zulum aybjndan amtr; C& 
niiTtliklerini gristeris, hilimlerini akilsizhk pisliginden temizler, Ahirete 
• ltd olup onlardan uzakla^mis olan ?eyleri, o hikmetlerle murhlerin an- 
l.ivislanna yakJajtirir; zorlarina gidcn kulluklan, calijip gabalamalan 
urilara kolayla$tinr, Hikmetler, peygamberlerin apacik sbzleridir, delil- 
IcridU" arifiere mahsus olan Allah sirlaruii, unun kudredni haber verir; 
■,,u, duinandan meydana gelmi? yuvarlak gok kubbesine buyruk ytiruten 
I'.iklnn, Rahm£na mensub, inci gibi partak gogii ^eviri^ini bildirir, A Jul, 
uaiil topraktajo meydana gelen jekilkrc, onlann di? duygulanyla ig duy- 
^nlonna buyruk yuriitiiyorsa bu cana mensub gdgiin ddnii^ii de, $u yu- 
v.irkik, ju, dutnandan meydana gelmis goge panl-panl parlayan jjhab- 
Iarii, i^ikli kandillere, ho$ kokulu yellere, yayilmi^ yerlerc, a kip giden 
mi lata buyrufc yurutiir. Allah, kullarmi bu hikmetlerle Faydalandirsin, 
lni hikmetlerle anlayi^Ianni arttirsm. Her okuyan, ancak akh erdigi ka- 
diiF unlar; her kulluk eden, giicii yettigi kadar, cali^abildigi derecede 
kulluk eder; rauftii, feivayi, anlayi^i mi kd Branca verir ; sadaka veren, 
viuii yettigi mikdarda sadaka verir; corner:, varligi ne kadarsa, o kadar 
li.ifj.i^ta buJunur; bagi$ elde eden de, bagifta bulunan ne kadar verdiyse 
< i kadar elde eder. Yazida susayip su arayan, denizin varligini bilir ama 
yvnv de suyu arar. Bu Ab-i Hayati arayanui da diinya gecimi, kendisini 
bu istekten ahkoymadan, sebeblerle ihtiyaglar, i?ini aksatmadan, dile- 
glyle arasina engeller girmeden arayip bulmasi gerek. Nefsinin dilegine 
uvan, esertlige diijkiin olan, usamp vazgecen, diinyS gecimine dii$en, bu 
bilgiye kavu^amaz. Bu bilgiye. ancak All ah 'a sigioan, dfnini diinya sin- 
i l,in Us tun tutan kavu^ur; hi k met hazinelerindeu bircok mal dde eder, 
i > niallar, ne eksilip tiikcnir, tie mfra^eilara kalir. O ki^i, o hazSnelerden 
nJ Li i^iklar bulur; degerli inciler, miicevherler alir; paha bi^ilmez akar- 
lar, tarlalar elde eder; hem de All^h'm bagisuia ^iikrederek, takdlriiii 
vi\cv bularak, payina diijeni ulu bilerck. DUnya hazlarmm a^agihgindan 
A Hah 'a siginan, kcndisinin az kullugunu fok, ba?kalanmnt 50k kullugu- 
iiu m, g6rmek bilgisl^lfgUidcn, Hakk'in izin vermedigi ?ey!.er yiiziinden 
kcndiiif begettmeklen AllflhV -iifinian kavu^ur bu bilgiye. 

I 



da onundur, niWt de Hele Srif k,,!!*™ "a* ii? , de; ba & ¥ 

djrdik ve bizjz onu koruyucu elbett^ " "rin„ i i i i " ,r)l 

n. ataa alb e «e ^ SS^^tft S J** 
dir, i$iten, bilendir" M^eKten de AJiah, duyan. 



*** 



(¥ERH) 



UJkm#t, sbzde to iste dogruyu, gercegt bulmak, AJJi.h'm Jslorlni dtiaflnmek 
»» liLiyriiklarina uymak. din hukukumi, din httlsUmlerlnl bilmek va onlarla am*] 
• tinrh. 11111:1713. kbtiMkterden ve gilpheli seylerden ceklntnek, adfttetle hareket 
njil^iin'k, yfinl her ^eyl yerli yerlne knymak tarzmda tarif to tavaif edllmlstir. 
iilkiinill, Jim?, ameli, yanl bltglye to Ige alt olmak uzerg Iklye ayirniLsiardir. 
Km'.ui 1 Kerim'in II. auresinin (Bakara) 1S9, iyetinde Ibrahim Peygamberln 
'AMI Mekkclllere, fclerlnden, onlara ayetlerl okuyan, kitabi ve hlkmetl belle- 
I i*m, onlan tertemls ve ltaatli blr hale gettren blr peyBamber gondermeijfnl 
•" 1 1. :.!.■! Ta'alA'dan dJIedi&i bey an buymimaktadir kl bu ay at -J kerimede hikmet, 
idni a- 1, ve dtn bilgi&l olarak tefslr edllmistli' (Mecma 1 , I. 5- 21 U. Ayoi sdrenJn 
101 ayctlnae hlkmet, Kur'an-i tnectddlr (II, a. 213), 231. ftyetinde, Kui'an-i Ke- 
iImi w> jrrlat blleisldir {s. 332), 251, ftyet-t kertmeslnde, Davud Peyg amber's 
1 rt M ) mulk ve hlkmet verJldlgl blldlrllmektedir kl burada hikmet, pey earn her - 
IIL.Ni us 3&71. 209, aj'et-l kerlmeslnde, Allah In dtledSilne hlkmet Ihaaa edecagi, 
JiUnf hlkmet lhaAn eder&e ana, pek $ok hayir Lhaan edtimls olacagi biLdlrUir kt 
lidintlji da tilkmet, Kur'in-i Meddln hUktlmlerlnl bilmek. sflzde gerce|e ulag- 
nmk vu din bllglsl olarak tefsJr edillr. Peygambetllk, Allan 1 ! ianimak, undan 
knrktnn.lt Uiranda tafstr edenter de olmugtur (s, 3fl2>. LtL gflrenln 49, ayettnde 
Uii I'cyjtamher'e (A.M.) kitab ve nlkmat verlJdJ&l, Tevrat ™ IncU i>eretlldlei 
hi-vftn (^llrnektedlr kl bu da fikih, yan! d!n hukuku ve hllktlmleTl olarak tefslr 
ulkinW It. 445>. at. ayette de peysamberlere kltab ve hlkmet verlldlgJ blJdlrtJ^ 
iHljUr ie». ayetlnde de tefslr aynidir, XV, sQrenln (Nlaa) S4,, 113., ayetlerlvle 
NX Will, ailrenin <Sad) 20, 4yet-l kerlmeslnde hlkmet. peygamberlSk. kitab, 
rw'vdn Isabel ve Allah 'in huktimlerine bJlgi olarak tetsir edllmis, I JOT. sare- 
iiIil (eumoaj 2, ayet-i kerlmeslnde, Kur'fin, serlat ve stlnnet olarak liah olun- 
mUflUf. XVI. stlrenin fNahJj L26. ayetliado, Hz, Pey^ambere Rabblnin yoiuna 
hlktnoUO davet etmesi ve gllael blr tftreda *>Stit vermes! emredilmektedfr kl bu- 
ttAe. hikmet, Kur'an-i Kerliu'dlr ve "hikmetin ash, men' etmektir; bu bakim- 
ijptn huk<hI ve lyl seylerle kota geylerJ, yerll yerlnde bilmek, dtlzpunmfttl ve bos- 
Ittiriu unfamaktir" tarzmda Izah edilmjstlr, XVII, EtlrenLfl ftsra') 39, ayet-i 
fccilmi'sliide, "Bunlar, Rabblnin sana vahyetti|i hlkmetlerdendlr" buyuruimak- 
Udir kl burada da hikmet, lyllik va gUEUllikle ktttHldk ve cirklnllgin vq ikislttln 
uni.^indakJ farkm anlasilmasidir. XXXI, sQrenln (Lokinan) la. ayet-1 kerimesin- 
ilo, Ixikiuan'a hikmet veriidiji bey4ii ulunmaktadir, Bu ayettekl hlkmetl, akil. 
I ilia), bllglyle amel etmek. re'yde Isibet olarak tefslr edenler oidugu gtbj ba?i- 
l»ri du ijeygamberllk anlamina nlmislardir. XXXTTI. sflrenin (Ahzab) 34. ayet-i 
linrltinjBJndcki hlkmet, sllnnet, LIV. surenin tKamer) 5. ayetLadeki hlkmetl 
liuran olarak tefslr etmtglordlr (aym, c. 111. s. 61 -62, 103, W2; VI. a. 392-393 h 
416; VIII. E. 315-316. 317. *flO, IX » )S7; X. e 2S4>. 



*Jr-dun*; ^SrfrSr^ m4i SSL'S £a 

ti* yi Allah rugeitlr; go n0 j aleak,,*, „ a L5,,l , dlrlT; ^^ "urion ^oi a! Cfl i a , 
dC bailUjIi!; Bulak-1250; * m£ ' " **** *' 5 fl2 "« 3 - K*»0* ^^^ 

Dibacentn sonlarinda, "MeBtmw nir A 
«nei 5 ), LXr at) renin (San " A i ifth ^ * ?et l Kerlme re i 5 a r et eder. Bimlarih hT 

weak <*ei 5 t !fenedlr; muftmat kT SSi h « U1 ? $Uphe ** k ' • buimn »eS?i 



.WlESNEViNiN UCtiNCU CILDl 

liy Taiin j^igi Husirneddin, $u iigiincij defteri de getir; gltj> 
kii sutitifet ii^ keredir. 

O/iirferi bir 3/atia birak da iigiincij defterde sirlar defineiini 

ill 

ULiciin, Tann gikLmden sizmada; hararetin, alan damarlardtiii 
drftij scnin. 

■Sii ^jpaydm gune? kandilinin i^igi da fitilden, pamuktan, vag- 
il-ni d(igi[. 

Utiylece dump duran gok kubbe de iple, direkle durrtiuyor. 

Cibniin giicii de mutfakum degil, varbgi yaratandan gel- 
uti'di-. 

Boybce ?u Tann abdalinin guciirui de Tann 'dan bil; yemek- 
l».*n, labaktan degil, 

Onlann bedenkrini nurJa yogurdular da o yuzden Rub'u da 
K(.-gli unlar, melekleri de. 

Madeniki sen de ululuk sahib i Tann'nm sifatlariyle sifatlan- 
rnr>sin: HalJl gibl hastahklann ate^inden gef gitsin. 

Iff Unsudarm, mizacma kul-kdle kesildigi er, ates sana da 

vim, eserdik olur. 

Her mizaca maya, unsurJardir; scnin ^u miiacinsa her de- 
recenin yiicesinde. 

Mizacm, su yayilmis dunyadan birlik vasfini toplayivermi? 
>nndi. 

Fakat ne yazik ki halkm anlayi? alani pek dar; halkin da bo- 
Rnn yok. 

A Tann i ? igi, yedi yerinde verdij§[in kararla JieJvan, tasa bik 
hogaz verir, agiz bagi^lar, 

' Tanrj i^igi, Turdagina da vurdu da dag, bogaza sahib oJdu; 
>urab i^Li... O ?araba dayanamadi da, 

Yanldi, zerre - zerre olduj dagm deve gibi oynadi£im K brdu- 
nliz mii htc? 



Herfcsse lokma bagi 5 lamak, herkesin harci; fakal bofiaz bafas- 
lamak, ancak Tann'nm i§|, 

O, bedene de bogaz bagislar, cana da. . , Her organina ayn - ayn 
boga* bagislar o. 

Bunu da kendini ululuga verdigin, azginligm, duzenin kalma- 
aigj cagda bagislar da, 

20. PSdi ? ahin simra kimseye sByleyemezsin; sekeri sinegra onii- 
ne koyamaasm artik. 

• Ululuk sirianm o kifinin kulagi icer kf siisen gibi yiiz dill 
vardir da gene dilsiz kesilmi$tir. 

Tann'mn lutfti; su icsin de bitkiler bltirsin diye toprafia bo 

gaz bagislar. 

Sonra, toprakta yaratilan yarafcklara da, araym olu, cayin ot- 
lasinlar diye bogaz ihsari eder, 

Hayvan otladi da semirdi ml, insana lokma olur, ortadan kal- 
kar-gider. 

Sonra hayvan da, insanm bedeninden canla gbriis aynldj mi 
insam somiiriir yer. 

Zerreler gdrdiim, agizlarim acmislar... Yedikterini soylersem 
soz, uzadikca uzar, 

Yapraklar, onun nimetinden nzjklanmada; her varhfc kapla- 
yan Iutfu dadilara dadibk etmede. 

Rjziklara da o nnk vermede; bugday, grialanmadjkca nastl 
biter de boy atar? 

Bu siizun anlatilmasina son yoktur; ben bfr parcasmi sbyle- 
cum; obur parcaJanm da bi], ania artik. 

30. Bil ki biituo alem, yenenle yiyen; kalanlarsa bil ki oma yonel- 
mis, onun makbulu olmu^L 

Bu diinyala dtinyadakiier dagihp durmaktadir; o dunyala o 
dunyadakilerse dump dururlar. 

Bu dihiyamn da sonu yoktur, bu diinyaya asik olanlarm da 
O aiemdekilerse oliimsuzdiir, bir aradadtr. 

Oyleyse kerem sahibi, o kisidir ki tiliimsiiz kalabilmek icln ten- 
uis] ne Ab-i Hayat sunar. 

"Temiz olarak kalanlardir" kerem sahibi olamar: yuzlerce 
afetten, yuzlerce tehlikeden, yiizlerce korkudan kurtulmustur onlar 

Onlar, bin kisi bile olsa bir ki ? iden fazla degildir; hayallere 
daJanlar gibi sayi du$iinmez onlar. 

Yiyenle yenenin bogazi, girtlagi var... Dst oliinla alt oianin akli 
var, karan var. 



* O, adalet sopasma bogaz bagi^bdr da o kadar sopayi, o ka- 
il fir ipi yuluverdi. 

O kadar yedigi halde gene de semirmedi; ciinkii kendisi de 
li:iyvan degildi; yeyi^i de hayvan yeyi^i degildi. 

Tann, tarn inanca da bogaz verdi de dogan her hayali sbmur- 
dii - yuttu. 

4(1, Demek ki gdriinenler gibi anlamlann da bogazj var; anlam- 
Imin bogazlanna nzik veren de Tann. 

* Oyleyse Aydan babga dek, her yaratigin, her varhgua, gida- 
miii somiiriip yemeye yarayan bir bogazi vardir. 

Canin bogazi beden diijuncesinden bo^aldi mi, o gagda, artik 
n/ki, ululuk olur. 

Fakat bunun da ?arti, mi/iicm dcgismesidir, bunu bbyle bil... 

KTiiiikrin oliimii, kotii mizfietandir, 

tjisaiun mizaci toprak yemeye dii^erse beti-benzi saranr, has- 
liilniiir, a^agi bir hale dii^er Lnsati. 

A ma kbtti mizaci degi^ti mi, yuziindeki gukinlik gider; mum 
Kill) parlar adamin yiizii. 

Cotuga siii emmeyi bslleten dadi, nlmetlerle kbtii ■ kbttt ko- 
kiin iigzim ho? bir hale getirir. 

Cocugu siitten keserse, yuzlerce bagui, bahcenin yolunu a^ar 

Ollit- 

giinkii m^me, o zayif cocugun binlerce nlmetten gidAIanmasi- 
■ is*, binlerce yemekten, ekmekten faydalanmasma bir perdedir. 

Dcmek ki ya^ayi^jmiz, siitten kesilmemize bagh; oyleyse sen 
di* azar-azar kendini gekmeye sabs; soz bitti - gitti, 

1\i Insan, ana karnmdayken gid&sj kandi; inanan da pis seydea 

boylece temizlik elde eder. 

Kandan kesilince gidasi siit oldu; siitten kesilince de lokma 
yL-iTioye koyuldu ya hani, 

* Lokmadan kesilince de Lokman olur; gizli sevgiliyi a^ikca 
iNicmcye koyulur. 

Ana karnmdaki gocu^a birisi, di^arda pek diizgiin bir diinya 
var. 

Enine - boy una kutlu yeryiizu var; orada yiizleree nimetler var> 
Itunca da bogazina diiskiinler var; 

Daglar, denizler, ciiller, bostanlar, baglar - baheeler, cayirlik- 
lar - gimenlikier var, 

* Pek yiice, i^iklaria dolu bir gbkyuzu, giines. Ay isigi, yiiz- 
leree Suha burcu var. 



h-»*SS^'S. ta ™ r ^^ •"— NM» i-Wto Mm 

** sjset* d * b8yiEdir *** Abd "' «** «**. ^ 

Tamah, kuJagi soz duymaz bir hale L- 



(?ERH) 



I Hx, PcyKamber'in tS, M.), abdest. usuvlaifirn tfc kere yikadiklan hakkin- 
<ln upnu^ler vardir: blrer kere yikadiklanna. iklser dela yikadiklarma dair de- 
iluftyn.Lttr mevcuttur f Muslim, I. s. 14Q-H5; ha^lyelere de bakuruE). Suyu, tic 
Mi'dl* 1 IfUldecl, her Igfslerinden sonra nefes aldiklari da had late gelmistlr <C4- 
nii'. it, k 90). Bu hususlarda da ha baska badlsler de vardir, 

u t'LbrJL. L cildin loll beytinin s^rbine baking. 

I AtidiiL. I. eildin 285. beyt-inin serhine bakuus. 

II Kur'an-i Kerim'in XCVIL sure shun (Kadrj 4. ayetinde, Kadir Gecesi, 
liityii v lwrektte aid btttUn Ishjri takdlr ljta Allah 'in emrlyle meleklere Ruh'- 
hiii in.llfii bildiriUr. Rfth, Cebrall'dlr. Melcklerln bile ancak bu gece Borebildlk- 

l*i i 1>i i inptaJc taifesine Ruh dendlgl, rflhtan ma k sat vahiy oldugu tarzinda da 
ii-hh iTlcnlcT olmustur (Mccma'. X, s. 520). 

II .XXXVT. siren in ($uara"> SO. ajet-J kertaiesinde, Ibrahim Pey g amber' - 
hi i* Mi, -Hastaiandigim vaklt jifft verlr bana" diye Allah 'i iivdtlgb bildt- 
Hldlti nibs XXXVII. sftrentn (Safraf) 89-89, ayetlerlnde de. yildiaa baktp Ben 
hMUyirrr dedigi beyan edillr. Bu ayetJer, yildizin yerltii gordp sitma nobeti- 
llin t< 'Ih 1 i L eg in i anladigi tariinda tefsir edllmLstir, 

I 'J Unsurlar; y&ni dlirt baslt unsur, ates, hava, su ve topraktir. Eakiiere 
ilium. m mndde, bu dort unsurdan mcydana felmigtlr. 

II Mi/lc II. cildin 3S£4, beytlnin izihma bakims. 

in f? Turda^i . I cildin 25-26. beyitlerlnin Sisahina bakiniz. Beyltte Jafii 
im ■ vnrdir; ikincl misra'i arappadir. 

V7 Mlisen, yaprakfan blrbirinden ayri ve dll - dll ulan bir clfektlr kl ttlrk- 
^ ll " "inwii da denlr: a^ clgegi de bu cinsteadlr. gicegin her yapragi ayri bir 
tlllr Isirlwulmls. birgok dill oldu&u farzedUrnij, 6yle Dldugu halde e^e sdyleme- 
ill|i morAi yoluyla s6ylenml^, boylece. soylemeye gilcti yettlgi halde s&z sbyle- 
,l liuiUiunda §ark edebiyatinda bir sembol olmus, boyle bir mecas meyda- 

Mu i linl/li- 

M "Temla olarak talanlar," l 'Mal ve nj Hilar, dllnya ^asayismin alynetldlr. 
•twill olarmk kalati hayir ve hasenntpa hem mdkAfat bakimmdan Rabblnln ka- 
linrl* ijqha hayirlidir, hem snnuc bakimindnn daha hayjrh."' (Kur'an-j Kcrtm. 
««VI1] 40), Beyltte, bu ayet-t kcrimwlpn infjien \\tiH>.v.\ ynpilmi$tir. 



" 



70 



sftSSs'SSS^ *=ww 



37. 






«■ Ay, en r0]BMk _,. „ — m «**** bafcm te . 



52. 



Lofcoian. 



5* 3«h4. I. cilffla lm 



f*.f* ****> **» b*ta, 
beytlnjn feffbttBi bakimj. 



mmmmm 



* 



(METlN) 

HirslaniKign HI yavrusu yiyenletin hlkiyesi; 
Ogiit verenta ti^UdUntl tutmaraasi 

Duydun mu, Hindis tan J da bir bilgin, dostlardan bir toplulu- 

fll Ag kalmi$Iardi, aziklari yoktu; yolculukian, uzun bir yoldan 

j.rliyorlardi. 

Bilgin ki^inin aciyisi costu, onlara bir hosga selam verdi de 
:'n I fidarii gibs giildii. afildi. 

Dedi ki: Karmmz bombos, acsimz; aclik Kerbelasmdan bircok 
/uhrnetlere dii$mii$silnuz. 

Ama Allah icin olsun a ulu topi urn, Allah igin olsun, sakm HI 
vuvrusuriu yemeyiri, 

$imdi gideceginiz bu yanda filler vardir; HI yavrusunu vurup 
kirmayinr dinleyin sbztimii. 

Yolunuzda fil yayrulan vardir; onlan avlamayi gonliiniiz pek 
isier, 

Pek giicsiiz - kuwetsizdir, pek giizeldir, pek semizdir onlar; fa- 
kul analan, pusudadir, korur onlan. 

Yavru&uiiun ardina du$er; baginp ah ederek yiiz yillik yol 
alir. 

IliH'iutntJiiijJiu ate$ sacar, duman tiiter; sakinin onun a cm mi 5 
yuvmsundan. 

* Ogul, erenler de Tann cocuklandir; bur da olsuitlar, olma- 
Mtllar; Tanri'mn onlardan haberi vardjr. 

Hi) Onlan goremez, onlan yok - yoksul, yikik ■ sunk go"riip de gb- 

rtip gbzetenferi yok sanma; onlann gayretini Tann eeker. 

Tann, bu erenler dedi, gariplerimdir, i$ten - glisten kalmi^lar- 
dir; bcirtim yeti$tirmemdir onlar. 

Smanmak icin hor olmuslardir, yetim kalmi$Iardir; fakat ic- 
yilzdc bcnini dostumdur, bcnim ncdSmimdir onlar. 

II 



^— __ 



^H^^H^M 



Hepsi de benim kurumaina arka vermuth-; onlar, bana izjik- 
(Xlilmi^ierdir sanki. 

Kendine gel, kendine; bunlar, benim hirka giyenlerimdir; bin- 
Jerce kisi arasinda yiiz binlerce kisidir onlar ama gene de bh tefc 
ki$idir onlar. 

Boyle olmasaydi bir Musa, tek bir sopayla FJravun'u alt-ust 
mii edebilirdi? 

Boyle olmasaydi Nub, bir tek iienmeyle doguyu , batiyi subra 
mi garkedebilirdi? 

Boyle olmasaydi kerem sahibi Lilt, bir duala onlann biitun 
$chirlerini, muratlanna erdirmeden yere mi batirabilirdi? 

Cennet gibi sehirleri karasu Diclesi kesiliverdi; git de izini gor, 
Bu belirti, bu haber, ?am civanndadir; Kudiis'e dogru gider- 
ken yolda gorursiin, 

90 Tannya tapan yiizbinlerce peygambcr ytizunden, her yiiz yd- 

da nice a zap lar geldi - catti. 

Sbylersem bu soz, uzar-gider; ciger de nedir ki? Daglar bile 
kan kesilir. 

Daglar kan kesilir de sonra gene donar; fakat bu kan kesil- 
meyi goremezsin sen; ciinkii korsiin, reddedilmissin. 

Hem dc tuh§f bir kor, gozii pek goriir, uzagi da goriir; fdkai 
deveden yalnw; tiiyti - yiinu goriir. 

insamn hirsi, herfeyi kildan-kila goriir; ayi gibi fayd asi z 
maksatsiz bir oyuna dalar-gider. 

Varhgim kinp yok edecegin yerde oyna; oyna, debelen de sen- 
vet yarasindaki pamugu cek cikar. 

Kendilerini gdstermek isteyenler, meydan basmda oynarlar 
sailniriar; erlerse kendi kanlarma bulamrlar da kan icinde oynar- 

* Varbklannm dlerinden kurtuldular mi r el cirpmaya koyutur- 
lar; kendi noksanlarmdan sjcrayip ciktilar mi, oyuna baslarlar. 

Calgicilan iclerinden def calar; dcnizler bile, onlann cosusu. 
nu goriip kopiiriir, copar. 

Sen gormezsin ama onlann cabasi i f in yapraklar bile dallann 
ustunde el cjrpar, 

100. Yapraklann el cirptigmi gbrmezsm sen, bunu duymaya da 
can kulagi gerek, bas kulagi degil. 

Bas kulagmi alaya, yalana tika da aydm mi aydm can sehrim 



12 



mtm 



* Muharameti'in kulagi, sozlerin isyiiziinii duyar... <;unku Tan- 
ii Kur'ati'ds ona "O kulak tir" demi$tir. 

Bu peygamber, bastan bas a kulak trr, gozdur; onun yuzutiden 
veiiile^iriz, genclesiriz; siitnenedir bize o, bizse sut emor socuklanz- 

Bu soxiiti sonu yoktur; sen gene fil hikayesine don, banian gi- 
ca gel. 

Fil yavrulanna dokinianlann hikayesinln kalan kiBmi 

Fil, heps in in agzim bir -bir koklamaktii, hepsinin midesinin 
^evrefvinde donlip dolasmaktaydi. 

Yavmsunu kim kebab etmis, ycmi^se onu bulup ociinu almak, 
^urunu gostermek istiyordu. 

Sen de Tann kullannin etlerini yiyorsun; onlann buluntna- 
diga verlerde kotiiluklerini sdyliiyor, giinah kazaniyorsun. 

Kendinize gelin; sizin agzinizi koklayan Tanri'dir; gercek olan- 
dan baska kim canmi kurtarabilir? 

* Vah haline o kisinin ki mezarda ag^im kokiavan, ya Miin- 
kerdir, ya Nekir 

110: Nto uklardan agzmi gizlemeye imkan var; ne bir ilac bulup 

iigzim hos bir bale getirmeye zaman var. 

Cizlenmek icin duzen yok; akla fikre, bir duzen yolu bulunma- 
si da miimkiin degil. 

Sacma - sapan sozler soyleyenin kafa^ma topuzlar iner; pe n te- 
le ri batar ■ durur. 

" Azrail'in sopasim, gu^iinii gbrmiiyorsan tepkisine bak. 

Kimi de olur, gozle gorunur.,. Fakat yalnjz hasta goriir, an- 
lar bunu, 

O hasta, a dost J an m der; basimm ustiindeki $u kilic da ne- 
dir? 

Duyarlar, biz gorrniiyoruz derler, bu bir hayal... Ne hayali- bu 
gdciis cagi. 

Ne hayali? $u ba-i asagi ddnmiis gokkubbc bile bunun korku- 
suyJa bir hayal oldu-gitti, 

Gtirzler, kihclar, hastanin goziine goriinut oldu da basi asagi- 
>a egildi. 

O, bu giirzlerin, bu kiljclann kendisine fekildigini goriir go- 
riir ama dusmamn da gozii baghdir, dostun da; gSrem^ler bun- 
Ian. 



13 



* S. oee„ horoaun b„,.» kasmek ^ **■ o «*l* 

vakitab ayaja Mto ^-,-bup*. atamadad.r; <» W- 

Her zanian, caninin oir par^a u"v«e 

kc " 85? ffJSw— **■* *w* ^ duz de *"■ 

lari sc£ i— ****** «— ■«*• bosald ' 

I,U ' UgS'JtSm *to= da harcasa., faka. yenne ko^aa, 

cek; ek»#n pismeyecek. 
BO. Mezar yapmak, ne 1*1*0* - tahFayla; ne kilimledir, » ke- 

^ Kendine, temizlik aleminde bir m.zar ^ ««**«. P «- 

i *,,« nmm in1u5unda[i yardimlar elde etsin. 

,U ^ mZu. Sn. 2*. yapmak. «UA *- *-*. 

*^t«S5SElS: aski-pUska tarkaya UMfe' 

^"ath dealer, data.?, ,=kar gibi *kr soytoede. 

Fil bjfc&yesiiie dttnii^ 
OgUt veren, bgudUmu dinleyin de gbnliiniiz, cumni. »tf» 
lara ugramasin dedi; 



14 



Otlan, yapraklan ytlfr bulun; fil yavrulanru avlammiiya pr.k 
vaitmayifr. 

1.41 F. Ben, boynurndaki ugiit verme borcunu bdedim; ogiit dinlemc- 

»in sonu, kutlulukun ba$ka ne olur ki? 

Ken, sizi pieman olmaktan kurtarmak iijin elgi olarak gcldim, 
iikiigim haberi size verdim. 

Sakiniil, tamah, yolunuzu kesmesin, giinkii tamah, yaprakla- 
iiru/.dan lutar da kbkiiniizden sbker-aLar sizi. 

tiu sozleri soyjedi, hadi, hayirlara kar$i dedi, gitri... uzun 
vulda onlar, kitliga dus tider, aciktdar. 

Ansizm, ana yolda, yeni dogmus, semiz bir fil vavrusu gordii- 
tcr, 

Esrik kurtlar gibi ustiine iisiistuler; unu yediler, terteraiz et ti- 
ler ; bu isten el yudular. 

Yol arkada^larindam biri yemedi; onlara da ycm^m^leri if in 
ngih veidi. Qiinkii o yoksulun sbzleri hatinndaydi, 

sozj fili kebap etmesine engel oldu... Sana da eski akxl. yeni 
I'jr baht bagislar. 

Yiyenler diisup yattiJar, hepsi de uykuya daldi... Oysa acti; 
Mii-iiniin ifindeki (joban gibi uyamkti. 

I^crken gordii ki co^mus, kopiirmii? bir fil gcliyor... Fil, once 
(i bckciye dogru ko^tu. 

ISO Agzmi tig kere kokladi; fakal undan hicbir kotii koku gel- 

modi. 

Birkag kere cevresinde dondii dolajti, gitti... O koca fi], ona 
hlr ziyan vermedi, izichmedi onu, 

Uyuyanlann hepsinin de agizlanm kokJadi; onlann agiziann- 
diin koku gelmedeydi. 

l 7 itin yavrusunu kizartip yemislerdi; fil de hemencecik unlart 
para ted j, 

Bir - bir, hep^ini de bldurdu; onlardan iirkmiiyordu bile. 

Fler birmi havaya kaldmp yere saldl; param - panja etti, 

* A halkin ba^ina gecip kanmi emen, vazgee bu i^ten de halkm 
kani, savasa dii^iirmesin seni. 

Mallarmij gercekten de kanlan biJ; ciinku mal, gdcle, t^bayla 
tide edilir. 

O fil yavrulannin anasi kin glider; yavmsunu yiyenden 5c a^ir, 
uldtiriir onu. 

* A rij^vet alan, sen fil yavrusu yiyorsun; dusmanm olan fil, 
kfikiinij kazir; yok eder senl, 

15 



— 







160. [Ki/.cn ktiiaiu fil, il/.H cMJ; I'll, yijvnisunun kokusunu biUr. 

Tarin kokusu nu Yemen 'dun alan, bendeki batil kokuyu na- 
nil duymaz? 

Mustafa, uzun yoldan koku alir da bi?.im agzimizdaki giizel 
kokuyu nasi! aljmaz? 

Duyar, duyar ama gizler bizden, yuziimuze vurmaz... tyi koku 
da gbge agar, kotii koku da. 

5en uyuyup durmadasui a ma o haram koku, £u ye$i! renkli 
goge vurur-dumr. 

Cirkin soluklanna yoldas. olur da gokyilzundeki koku alanlara 
dek agar. 

Kibir kokusu, hirs kokusu, tamah kokusu, sdz sdylerken so- 
van gibi kokar. 

And i^sen de, ben ne vakit yemi$im ki? Sovandan da sekin- 
raisim ben, varmisaktan da desen bile, 

And iter ken solugun, kovuculuk eder; o koku, seninle otu- 
ranJara vurur, 

* Derken o koku yuziinden dualar reddedilir; o kotii goniil de, 
dilde gbsterir kendini 

170. O duanin ccvabi "kesm sesinizi" sbziidiir; her azginm cez£si, 
oriu kovan sopadir. 

Fakat sbziin egri olsa da anlami dogru bulunsa, sbzdeki o eg- 
riiik, Tann'ya makbuldiir. 



k> 



(5ERH) 
■MU CTHyA d« bulunduGwin taUdlrmek* ve metmni veri^ktedir; Sti 5U - 

huruui : t m adafcta bulunuyar: n a da, sen de blr.ey «ta?££L Ab- 

i.m rife* Bu ne b*,m ad.k dIyo rl ar. AUah diyor, dm™ bu lu™Z g£ 
n,'L ( ! r S an S^ 1 P"***"**! Abdullah da. kurtulard.rla karaya SS 

i. I ylyorlar. Abdullah n«,rlnl bozmuyor. ITiyenfer u>kuy a dalmca dl/fil « 
Uv„r wnWHB UnJ teterfp kmlklerlnt buluyor; kokladiktan 8cnr a uy^- 
l *«*«a» eidlycr; blttr bjrer a^lanm kokluyor; hepslndea de eTSS 

rrtrtlerujk S] rlin a blamed ^fil.yor. Hisli blr yUrUy(l s le nu S sii blr 
v.,, |A tb«p tattnpr. sabah alun^a .iv.rd.W h a i k Abdullah", M»lto5 

rJSSw-« ^fl*^. DemlH'aln "Hay a ftll-H a yvan"iyla Avffnin 

- u* nttlfeint, Avfrnin. Ibrahim H aTaas a' a , Iba-j Batftta-nm da "ffljaiat-Mftme"- 
; h.* Ebo Abddlah Haflfje nUbM ettlgmi, kltaplan.m ba5]ra S£ 
v<» until re mimaraJariyln blldlrlyor (JWaahla, s, 87^88). 

JWy^ Caml-nin "NefaMm-Cna" ibide de h Bbfl^ Abdul lahH-Kaljlnlai'- 
Ptln hAI tereemeslnde gegw (Lftmll tercemeal, s. 161-162), 

tamlnJe Sa va§a Kl rt Sni l5 demelctlr" meailndekl sflale baslayan hadlae i^ret rt- 

lis Jj) " ™ fayd&U ° lailldlr " hBdIS ' 1 5eTifine 1&4ret vardlr ta ^' 

^ Imim Alljyur-R^a <2 o 3 H. BW. "A114hti Ta'aia'mn do^Uanns sua- 
iuftu blr ^rbet 7ardir kl ardar. bu ^erbetl i C t!l« ml. kendUerinden glrS" 

« im crlr- verier; erldllrr mi, Ihlfca ererJe r; Ihlfisa erlii^ ul^rlK ulagti- 
J.ir mi d^tlarma fcavufliirUr; k»vu IU nca da fevgllcrtrto aralarmda ayrihk kal- 
raaa m*ftl1nde b!r *ftilni oldu|urtu. *ft»wa|t'M-<Jettntt" tfto nakten Purtlwn - 
Frr ymiyor tMafchU, fl. 1W> ™" 



17 



102. Kulnk. "On Lard uti byleleri J*j vac kl Peygnmberl InciUrler ve o derier 
her *oytenem dlnieyen bir kulak adela. De kl: O, slain l^in olr hayir kulagidir; 
AlIAh'a ve inananlara Inanir ve aizden inananlara rahmettSr. Allah 'm Peyeam- 
bcri'ni incitenlere elemll bir azap vardir." (IX, Tevbe, 62). 

107. Tanri kullarinui etterlni yemek. 'By tnananlar, sakiniti fazla Randan; 
sUnhe yoktur kl ban z&n ve supheler suctur ve ajiplariniai, glzli islerl arayip 
gdzetmeyin ve bir kiimimz, blr kismmizin giyabinda ktilUItigUnU dE sayleme- 
sln; hJrmlz. tflli kardeginln ettnt yemeyl sever ml? Tlksindiniz degli mi? Ve 
vekinln Ailah'tan; stiphe yok fcl Allah tevbelerl fcabul eder, rahimdir" mealln- 
deki ayet-i kerlmeye l54ret edllmektedlr (XLIX, Hucur&t, 12). 

10B. MQnker-Neklr. M tinker, seriatm kfitu tamdigi, rtaram ettifci sey Ne- 
klr, bllmemek ve lnkar anlamlanna gelir. JJer'an, filtlmden sonra kablre gelen 
Ifci aual meLeglne verlien addir, Kul, kablre konup onu getlrcnler uzaklasmaya 
bagtayinca, daha ayaklarinin sesl duyuiurken Ikl meiegln gehp onu oturtacak- 
lan, Hz. Muhammed hakkinda ns dedlgini soracaklari, iman ehllyse, Allah 'in ku- 
lu ve rasulll oldugunu siiyleyecegi, bunun uzerlne soruculann. cevap veremesey- 
dl cehennemde atilacafi yen mm g&sterecekleri, fakat Aliah'in bu yere karsi- 
iik ona cennette verdlgl yen de gCsterecekieri, kabrinin genls bir yesillLk r>ia- 
nagi. kiflrtnee cevap veremeyeceSi, ona derolr tcpuz vuracakian, kabrinin, ka- 
burgalanni kiracak kadar daralacagi hadlste aniatiJmaktadir (Caml". I. a. 70 >. 
tfhlibeyt Imamlanndan gelen haberlerde de bu lkl meiegln, kula, Rabblni, Fey- 
ganiberltu, dlnini, Tmanini scracaklan blldirUmlstlr {Seftneftil -Bihar, n, s. 574- 
575). 

113. Aarali t yahut Izrad, ijlflm meJegldlr, Maiaevi yakmlUt ve yttcellkte Ceb- 
rall h Mlkall ve IsTfcfll adli (Jc raelegin dflrdllneuslidtlt, XXXII, surenln (3ectle) 
11. ftyet-i kerimesinde "Oltlm melegi'' dlye anilir. USXIX. Eflieriin (Naslat> itk 
ayetlple 2. ayetindeyse kaflrlerin ve luanauUrin canlarmi alan mclekler dlye 
cecef. Bu meiefcler, Azraliln buyrutu altindakl meleklerdir. AJIfth. Adem"i ya- 
ratacaji vafcft yerden toprak almak Uzere meleklerl gonriermlg, melekJer. top- 
Tatm Euailtisina dayanamaiiu^iar, toprak alamainiplar, Azr^ll, bu 1^1 bafarmi^. 
bunnii fhetlne Allah onu UlUm melell yapmi^tir. T(lrk(ede, bUhassa Yunus Em- 
re'de Azrall, "Can alici" dlye gefer (Azrall hakkmdakl hadlsler l$ln "Seflnet'Ul- 
nihar'a babniz: H. s. &4B-S49). 

120. "And olsun )e! ganetteydJk bundan, derken perdeyl kaldirdik gflilln- 

■>.:n. cirtik gtizun keskln buglln." (Kur'an-J Uerlm, L, Ha did. 12). 

127. Weaar-'mrbe. He. Peygamber'ln (S.WL), kablt «stUn« otyrmayi, kabrl 
oiiarmayi, UstQne yapi.yapmayi nehyettl^l hakkuida hadte oldugn gibi (Cam!', 
11. q. 181). "Kaulrteri sly are t edenlere. oralara mescld yapanlara, jgjk yakan- 
lara Allah lanet eteln" buyurdugu da rivayet edllmi$Llr (aym, 5. 103V, Ancak bu 
nehiy, aUphe yok kl lkl Mm dayamr : 

I. Knhlrlerl ziyarct, putlara tapmaktan yen I va?ge(;mla blr toplumu. yavas - 
yavas, q kabirdo yatani. kabrl putlagtirmayn yflneltlr ve Allah 'tan ba^kasina. 
tapmamek aaasiiia dayanan tslAm dinlni tjKw dtl^er. 

II. H«rkc4 kablr yapftraa v* k n birr Aahlp olursa gbmhlecek yer katmaa, 
dilnyii mezarlib haling cellr. 

IS 



_■ 



Ha Peygamber (S.MJ, sonradan. yinl Islam inanci kuvvetlendlkten Miira. 
»>jm huclannda Medlneyo (jiderierken annelerjnl zlyiret etnilaler ve "Size ka- 
lilrlirrl ^lyaretl nehyetalgtmi; attik slyaret edln kablrlerl, (jtuikU bu, size olumu- 
iHI^l) halirlatir'' buyunmiflardi (Catnl , 1 n, ; 176). Bu komida, "Kabirlert ?;iyaret- 
ii-il smi nehyetml$tLm; Eiyftret edin kablrlerl; clinkti bunda size Ibret var'' ha- 
ii1*l rlr mevcuttur (aym). 

J >inc yardimi dokunanlann, Insanliga hlamet edenlerln, eser toirakanlann, 
.■in uhilaririsn kabirlerlnl ziyaret ve bu kabrl onarniak, insatilan, oniarin yol- 

I .1 .r. :i tegviyk oldugu lfln ifogunluk tarafindan calz gOrtllmUs, ancak ziyftrette 
ihUdci kastmin bulunmasi ktifUr aayilmistit. 

Mc'lana. babasmin vefatmdan sonra. kabrinin flitilne blr kubbe yaptirma- 
vi tnklU eden Mulneddln Pervane'ye, ffftklerln kubbesbiden daha guzol bit kdbbe 
•iln-tno.z; bu gok ktibbeyl katl got ve birak bu isl buyurmuB, Mulneddln de buna 
111^1 ulmugtu (Manakib'ul-Arlfln, mettnr Tahgln yaziei baaimir I. s, 567). 

lkl beyltto Mevlanft, Dk mtilahazayi flDe silrerek kablre tdrbe yapmaya kar- 

II iiiiliinmaktadir. 

[At Mevlan4, bu hikaye dolayuiyla buyruk sahiplerine. sorumluluklanni 
."idiinakta, HI yavrusunu yemeyl Sraek getirmekle. adaletle hOkam sQrmelerl- 
n! (iftUtlemekte. halkin karninin, buyruk sahlbinl unutmayaca£ini onlara ha- 

1 ii liLlninhtadlT. 

t59 ntisvet., yapilmamasi uypun olan blrseyln bir an Once yapilabilmesl, 
v«fmt yapilmasma lmkan olmayan blrseyln kltabma uydurularak yapjlmasi icln 
.irmiya varllen paraya. arma^ana denlr, "Allah rtlsvet verene de, alalia da [&• 
nrt Itsln' 1 fCami, II. s 103) ve "RQgvetten alman parayi yiyene Allah I a net 
iitH-r" (KilnuB, II. a. 147} hadlslerl rusvetin Islam nazannda ne kadar a£ir ve 
fitlytik bir sue oldufrumi gOsterlr. 

rei, lis, Pey Ram bertn (S,M : >, "Bliln Iman Yemen 'dedir, hlkmet Yemen - 
ndlr: ben Habblnlain solugunu (tlahl ranmetl, feysti) Yemen tarafindan duyu- 
v.nim' 1 ve "Ben Rahman'm solugunu Yemen tarafindan duymadayim". "Cennot 
link ulan Karn tarafindan geimekte" buyurduklan rlvftyet edllmi^tlr TMuwied, 
thya" ve "define fill -Bihar" dan naklen Maahin, b. 7lj. 

Hadlslerde zlkredllen ve Mevlana taratmdan is4ret ctlunan aat, tabllnin es- 
rnfl Cveys'dl-Karanl'dlr. Amir ogiu Oveys. Hz Resule ulasmaraig. fakat Hz. 
Omer'ln hailfellgl zamaninda Hac Igln Hicaz'agelmls, 6mer, kendlslne EaguKH- 
ifthin o. M.) selamim blldirmlg ve Rablft ve Mtidar boy! an kadar su^luya 
Kfftfct edecegine dalr Hz, Rasill-1 Ekrem"ln (S.MJ hadlalnl sSytem\$. (Jveys 
liiinu duyunca secdeye kapanmts. bylece kalmis, uzun mtlddet. secdede hatekct- 
■U kalmasi yuzUnden de OidUgUnti sananlar olmustu. 

Oveys, Si If In aavasindtt, Hr Ally*; ktlfcg&Wsfct. tbn-i Abbas, Hz. All'nln. Zlkaar 
.Iriien yerde, sliw Kufe tariifiiulwii hln kisl ffalecek, (felenler, bu iayidan ne faz- 
in olncak. ne eksik; hepnl 6* 61 dm H^rinc bana bey' at edecck buvurdu^unu rl- 
ulyet etmls ve demlstlr kl: Osl#tili-H nnvmnyn basladim. Dokuz ytla doksan do- 
h iizda kdldi. gasirdim. du»Unllp duiurkan itntum blr Llbasa btlrUnmtls, yaninda 
kihci ve savas aletlerl olan hlrltl (ih«|*U1l, Miiilr'Ul-MU'mlnlti'e yaklasip uaat 



1? 



_. 



'■tin i. Sana bey 'ut (nJeylm drdl All, rm Uurlm: hey 'at edfeceksln dlye sonmc* 
p«i fine LUUL etmek, huaCtrundm dllKu'^y* ()■*, ruhut Allah sunn fetfb ve nusrat 
vBrinceye kadar savasmak Ll&erc nana lwy"nt t?(Ii>ccfclm, dedl. AH, adin ne dlye I 
t*)ta\i. Gelen. fWys dedl; Alt; Cvcyu'UI-Kuruni ml deylnce evet dedl. All tekblr j 
getlrlp dedl kl: Jiablblm Raa&lulliU] bun si hnbfr verdl; timmetinden Cveys'til -j 
KBrunl ndh blrlslne ulasacafcim: a, AllAli btJlueundendir: $ehadetle ijltlr; RabJaa 
ve Mudar boy Ian kadar ki^lye gefaat eder buy urdu (Tenkiyh/tiJ-Makaal. I. s. 158-1 
1 57. Sellnet'Ul -Blbst; I. s. 53), 

169 - 170. Hk. A! ruin Ktlmeyl bin Ziyad'a tallm buyurdaklan duada "Al- 
lalum. duayi hftp&eden, sana uJa&masina en gel oJan suelarimi bagi$la" sojju ge-| 
ver (Mefatin'ul-Cinan, S. 6$). Ibn-1 MUltem laradndan vurulduktan soiiraki va- 
Klyyetinde de "iyillgl emretmeyJ, tottllQtten nebyetmeyl terk etmeyin, yoksa kS- 
tuleriniz basiniza peter; sonra dua ederslniz, size Icabet edllmez" buyunnak4| 
l.adir (Nehe'iU-Belaga. II. s, 79). 



HJ7 
SUdUr 



Beyitfce, XXIII. Sure- 1 celilenln (Mtl'mlnun) 101-108. Ayetlerinln me all 



Bur a iirilrlllunce aralartnda ne soy - sop var, ne de birblrlerlnln hilini so^ 
rusLur&bliirlei" o gun. Kim In iylLlklerl agii gelirse o feilv kigllerdLr kurtulanlar.l 

nwrudlarina erenler. Ve klm'ln lylllklerl harif gelirse gercekten de a cegit klRi-l 
lordlr kendilerini zlyana sokanlar, cehennemde ehedtdlr onlar. Yilzlei-Jnl yals 
;ite5 ve onlar. nrda somurtup kalirlar Slz degil mlydinfs size ayetJerim okumir- 
ken on I an yalanlayanlar? Rabblmiz derler, kotfUugumllz list oldu blze ve dog-] 
ru yoldan sapmij bir top";] Ink olduk. ftabbimlz, bizl burdan fikar. gene kijtu- 
Ulfip diinersek gercekt™ de zulmetmig oltiruz artik Roflt, clefolun or ay a ve baH 
n a da sbz vermeyln der." 108. ayet-1 kerime "KaaTahsa'tt", ho§t der dlye baglars 
170. beytt. bu ayetln "ibsa'u" kellmeslyJe baslamakta ve ayetten lafzl iktibas ya^ 
lulmakT.adir. 



20 



(METtN) 
Jahfl iyl geilr *~ 

vabuSrasJir Peygambcr dediier; yapi ^ *-»**« * 

^I.E! duzgun scwlQ bir miiezzin varsa onu getir. 

l.«ah i yanlij okumak ayiptjr. 

imr^S** 5fkGSi C ° ?tU da gi2) ' kaIan l «W*n bir ifcj 

A a ^ S l!k kilter dedi, Tann katinda Bilal'in "he"si yu ,Ierce 
^ dan da lyidir, "hi'dan da, dedi - kodudan da 

— t s^ssir da sirIann!zi awy,m; ***■■' - 

* Duada ho 5 bir solugun yoksa, ytirij jhvan-i safadan dua dil,, 

Tann^nm MOsfi'ya, bana. giinah elmedigin agizia 
duft el diye emretmesi 

IHU S ,z la n. Tann(!yM " S ' dedi: bana ' ^ e ^ J ^ ^ <«M. 
1. 4"?i£ t b ^ Smm 3 ^ a SU? ^^ ? "*— ta ate- 

VBhu da kcndi M*m au,; „ nm , lez , , ev ik bir tSe "ok 
twnjn an,,. te n* m( , blinyctir; a mtafa ,ey ,ddi de ,rthk 

2f 



■M 



i^M 



sum* 



esirip kondu mu, pis sey, pislik, dengini baglar, disanya eikar - gi- 
der. 

Zitlar, zitlardan kacar; isik i$idi mi gece kar^ar. 
Temiz ad agxza geldi mi, ne pisfik kalir, ne gam. 

Yalvararun Allah deme*i, Tann'mn lebbeyk demwinin 
td kendisldJr. 

Birisi, Tannyi anarak dilmi, dudagim tathlastirmak icin, gece 
ley in, Allah diyordu. 

190. Seytan dedi ki: A cok soyleyen, butun bu Allah demene kar-l 
silik buyur sesi nerde? 

Tanri katindan bir cevap bile gelmiyor; bu pek viizle niceye 
bir. Allah deyip duracaks-in? 

Adamm gonlii kmldi; basim yere kodw, yam... Ruyasmda,] 
^ayirhk, ciraenltkte yesij don hi Hiziri gbrdii. 

Hizir, kendine gel dedi; ne diye itikirden kaldin? Cagirdigm- 
dan, nasi I oldu da usandin? 

Adam, buyur diye bir cevap gelmivor ki dedi kapidan 
lecegimden korkup durmadayim, 

Hizir, sen in o Allah demen, bizim buyur dememizdir; sen in o| 
yalvansm, yantp yakilman, bizim haber cavusumuzdur. . 

Senin di}zenlere basvurman, careler araman, bizim seni kendi] 
mize cekmemizden, ayagim cozmemizdendir. 

Senin korkun. sevgin, bizim liitfumuzun kcmcndidir; her Y it- 
rabbi demenin altinda buyur demelerimiz var. 

Bilgisk adamm cam, bu duadan uzaktir ancak; (;Unkii Ya rabbi 
demesine izin yok onun. 

Agnnda da kilit var. gbniiinde de. .. Zarara Ugradjgi zaman agj 
layip sizlanmasm dive, agzi da baghdir, gonlii de, 

200. Firavun'a yiizlerce ma! ■ miilk verdi dc o, iistiinlukle, ululuklaj 
Tan n hfc davasjna kalkisti. 

O kdtii yaratihsh. Tann'ya sizlanmasm dive biitiin i ;■ n 
ba$ flgnsj bile gormedi. 

Ona, su diinyanm butiin salianatmi verdi dc, derr, agYi - sizi] 
gam - keder vermedi Tann. 

Gizlice TannVt cagrrmam saglayan dert, diinva saltanatindarj 
da daha iyidir. 

Deris iz dua h sogukluktur: dcrtliyken dua etmekse gbnulden ko- 1 
par. 

O dudak alundan ses ^lkarman, o onii - sonu anman vok ma. 



22 



An-duru ses, huzunlu huzuntil ey Tann, ey feryada erisen 
<-v yardim eden demendir dua, 

Onun yolunda kopegm S1 zildanma 5 i bile onun cekisiyledir 
vilnku her yonelen, ise koyuian, bir yol vurucuya tutsaktir 

Hisahlar padjsahlannui sofrasi ba^ma oturdu 

Magaranm 6niinde r kiyamete dek, dagareiksiz, heybesiz, rah^ 
met suyunu i^er, merhamet yemegini yer-durur. 

Nice kopek derisine btbriinmus erler var ki ad.-sam yoktur 
iiuia perde ardmda sarapsi^, kadehsiz kalmaz. 

Ogul bt. kadeh igin can ver; savassLE, sabirstz, tistuuluk kata- 
ninr mi hi£? 

' Bunun icin sabnelmek, katlamlamaz bir sey de dejHJ haul 
fhivan, ciinkii "Sabir, darhgin anaJitandin" 

Uayanmada^, bnii - ardi kollamadan hi ? kimse bu pusudan kur- 
inlmatfi... Dayajimak, gbriip gozetmemn eli, aya&dir. 

Onu-ardi kolla; cekin bu otu yemekten- zehitlidir ciinkii, ., 
(.tkinmek, peygamberlerin giidj - buwetidir T i^igidir. 

Htr yelle oynayandir ot; dag, hie yele deger yerir mi' 

Her yandan bir gulyabani var, seni caginp durmada.., A kar- 
'U's, yol mu anyorsuu? Buracikta iste, gel demede 

Gel demede; 5 ana yol gbstere-yim. A kardes, yoldas olayim sa- 
rin... Bu ipince yolda kilavuaum ben. 

wmm S aVU2dUr °' " e y ° l bQir - ° Yfl9uf ' ° te huyIunun 

fekinmek ona derler ki bu yutdun tatli - luzlu, yagli- ba£h sev- 
ii-ri seni aldatmasm. ^ * 

Cihlkti ne tadi vardir, ne tuzu, .. Afsun okur da kulaga QfJex o 
A aydin yurdun eri der, konugumuzsuii, gel... Ev senin, sen 
lit* bemmsin. 

Cekinmek ona derler ki mide dolgunluguna ugramis.m, yfthut 
hastayun, ?u magara hasta etti beni.,, 

Yahut da basim agnyor, sen de agrilma basimi, gee git Ya 
da dayimm oglu cagirdi, oraya gidiyorum diyesin 

Cunku bir serbet bile sunsa sana, zehirJe sunar; serbetinden 
Kovdeni yaralar kaplar. 

Sana eUi, altmis altin bile verse a bahk, ettir o; sem nitmak 
" cm oltaya kor da sunar sana. 

Verdi diyelim, faka! ncrden verecek o diizenbaz. . Diizenbaz.n 
sozu, ici bos cevizdir. 



23 



■_ 



Onurt sakirti$i, akhm, fikrini celer; yuz bin akli bile bir pula 
saymaz o. 

* Senin dostun. sen in kesendir, Kamin'sen Vise 'den ba=>kasmi 
arama, 

Vise'n de senin oziindur, sevgilin de... $u senin di$mda olan- 
larm hepsi de afettir sana. 

230. £ekinmek ona derler ki, seni pagirdilar mi, hepsi de benim 
yiizumden sarhos, hepsi de beni ozliiyor demiyesin. 

Onlann cagnsini. ku?a cahnan ishk bil; avci pusuda gizien- 
mi?tir. 

fiu otiiyor, bu filiyor zaiinim vermek i^in de online bir tilii 
kus koymu$. 

K.u?lar da unu kendi cinslerinden satiirlar da oraya toplami- 
lar; derken derilerim ytizer onlann. 

Ancak Tann. hangi ku$a bniimi, ardmi du?Cinme, fekinmt duy- 
gusu verdiyse o yeme, o tuzaga, o kus. aldanmaz, 

Onii, ardj dusunmemck, (jekinip sakinmamak, geicekten de pi$- 
manhk verir... Bunu anlatan $u hikayeyi dinle : 

Koyliiniin, $ehhliyi yalvararak, israr ederek 
evlne eagmp aldatmasi 

A karde$, gee mis zaman icinde bir $ehir!i, bir koyluyle Lam$- 
mi?, bilismisti. 

Kbylu, rehire geldi mi, o sehirlinin mahallesinde otak kurardi. 

lki-U£ ay ona konuk olurdu, onun diikkamnda otururdu, onuri 
sofrasma cokerdi. 

Koyliiniin ne ihtiyaci varsa sehirli, bedavaca diizer - kosar, gi- 
derirdi, 
240. Kuylii, bir gun yuzunii $ehirliye <jevirdi de a efendim dedi. 
seyir-seyran i^in hie koye gelmez mis in sen? 

Allah i$in olsun, Allah icin, biitur cocuklanni gelir; £iinkU 
$imdi gtil mevsinu ilkbahar gagj. 

Yahut da yazin, meyva ^aginda gel de hizmetine kemer kusa- 
nayim, 

Soyunu - sopunu, colugunu - coeugunu getir de koyumiizde iit; - 
dorr ay kal. 

Baharlarda koyliik, bir hos olur; cayir - ciroen kesilir, gunuller 
aian lalder aeihr ■ iaemr. 

§chir1i, onun lafindan kurtulmak icin gelecegim diye sbz ver- 
dj; bu soziin ustunden de sekiz yil gegti. 



24 



_■ 



__ 



SS SSt*****^ t*^,»W*- b ek I iyor a t , 

"' c H v"ah!b l i e> i!« k S f , geli " J * ehir,fain S"«" to —<t' WWI 

»- k^afg*U r aIhDU,dan ' " ,al ' nda " h "- r ' SWWSU. 
, i" " """* ° m ' "• ' am B * » *«■!«* ona S0fra do. 

* Srarss Si 0151 " 1 ' A,uh * «*•-•** * « 

lu, da™dT' kM ' ! ' a '^ dedi ' er - Ay da ^-"* **; to- 

' N '*nS'; b 5S.** kfan ^* ° nun isini *«* ^- k *i» «* 

MAM ItLSLlS " *' ° n " a " n ' kBye ^ *> 

-*. «Si,1SS£5sr a SiWyh dedi; «- "w* 

b-irss rc™r huraudur: birw oi - d » *«*- 



25 

-^ j — *^ ■ — 



Sakmmak ona derler ki kctii zanna kapihr, birseyde* kagar- 
sin da kdtiiden, kotUliiktcn kurtidursun. 

* Peygamber, "Sakmip cekinmek, kdtii zandir" dernier; a 
bos - bogaz, bil ki her adimda bir tuzak var 

Ovanm yiizu diimduzdur, ama her adimda bir tuzak w*r, 
kuslah^a pek at siirme. 
270. Dag kecisi, tuzak da nerde der de kosar; ko ? ar ama tuzaga 
duser, bogazindan yakalamr-gider. 

Hani nerde tuzak diyorsun ya, i?te buracikta; gel de gor. Sen] 
ovayi goriiyorsun da tuzagi, pusuyu gormilyorsun. 

A sask.n, pusu. tusak, avci oimadikga ovada kuyruk mu olur 

^Yeryiiziine kiistahca gelenlerin kemiklermi gor, kelklerini sey- 

St ' A Tann nzasmi kazanmis er, mezarhga gidince, onlann kemik- 
lerinden gecmifi sor da, 

kor sarhotfar, aldani? kuyusuna nasi! bas-ajagi ddstukr, 

ap - acik gdr, 

Gbzdn varsa korcesine gelme; gbziia yoksa eline sopa al. 
Sakinma sopan yoksa, bir i?ten bir isi kavrayamiyorsan b.r 

S ° Zl sTkuSna r bir isten bir isi anlama sopan yoksa. degnekci olma- 
dikca her yolun basiflda durma. 

Gozii gormeyenler gibi «dim at da ayagrn, kuyudan da kurtul- 

stiri, kopek ten de. 
280. Kor. bir kazaya uiramayayim diye titreye - titreye, korkarak.j 

sakinarak adun atar. „»„.„ 

Ey dumandan kacip da atese diismiis adam; ey lokma ar*yip 

da y ilana lokma olmus er, 

Seb&'hlarm hlkayesl, onlann nimete kax^i azgmlik etmeleri, 
aiginLklanndan, nantorliiklerinden yomsuzluga ufcrawalan, 
Bfikretmeiiln vrfa gostermeflln iiatttnliigtt* 
Sen, Scba'hlann hikayesini okumadin, yahut okudun, fakat 
sesten, sozden baska birsey duymadm. 

Dagm da scsten haberr yok; dagm aklma vol yok ki anlama 

ersin. 
^AzeinHk^mdan" sSzUyle *&*$& kisitn, kl^Ui harllwle Bonradwi. b*>- 
tifein altina yazilou&. 



O r kulak si /., akilsiz, hoyuns sesine ses vtrii -durur; sen snstuh 
i mi i. o da susar. 

Tann, Seba'hlaia biiyuk bir genislik vermisti; yiizbinlerce 
kitsklti'; sayvanlar, baglnr - bahfeler bagislamistl. 

O damarlan kbtti, o tabiatieri pis killer, buna $ukrei.medilei ; 
v Hilda kopcklerden de asagiydi onlar. 

Bir kapidan bir kopege bir lokma ekmek verildi mi, o kapiya 
^rlinte hizmet kemerini kusamr kopek. 

O kapmin bekgisi olur; ona eziyet edilse, darlik gektirilse bile 
n Viipjdan ayrilmaz o kopek. 

O kapmin gavn^u kesilir; orda yerlesir; bir baska kapinm ?ev- 
usinde donup dolasmayi kiifiir biiir. 
rn\ O mahallew bir garip kopek gelirse, o solukia, ordaki kopek^ 

Iri , i mu cdebe da vet ederler. 

Oriceki konagma git; ordan yedigin mmetin hakki, gonluinu 
i Maya baglamandir derier. 

Vtrine git, o nimetin hakkini, daha fazla boslama diyt lsinrlar 



unit 



t;™ul kapisindan, gonii] ehUnin ka.pisindari kag kere Ab-i Ha- 
vii \ iftifii gozlerin aglldi, 

Qm in, goniil ehiinin kapisindarij bir^ok e&riklik, vecit, kendin- 
i It'll k^'S gidasiyla gid&landi. ■. 

Sonra hirsindan tuttun, o kapiyi bosladm, hirsmdan her dUk- 
kdinn (cvresirde dontip dola$maya koyuldun. 

O 0mlegi yagli nimet verenlerin kapilarma, bir arda kalasi 
tin i igirj kosnp durmadaiim, 

Oysa bunu bit ki can, burada semirir; umitsmn i^i J burada 
du/erte girer. 

Muslahkiara ugraltu^Jann, esenlik ona, Isa'nin lbfidet 

yurdunun kapisina, dufisiyla ^iffl buhnak it; if 

her sabah toplaitmalan 

iKa'mn ibadet yurdu goniil ehiinin sofrasidir. Sakin a belay a 
nftiami$, sakin birakma bu kapiyj. 

Kbr, topai colak, kbtUriirn; her yandan ha Ik tuplamr; 

t(KJ Onun soluguyla has ta ilk tan kurtuhnak icin her sabah, fsa'nm 

kulluk yurdunun kapisjna gelirdi. 

* O da, o yblu - yordami hos Peygamber de evradmi bitirince 
kushik t;agi disan cikardi. 

27 



'o 



£ok - guk bdalara ugramiflari ^uriirdii; ank bir halde (imit- 
lene kapilarak kapiya oturmu$kr, bekle$irjerdi, 

A afetbtx: ugm miliar deidi, Tann hepiniiin de dilediklerini 
kabiiil etti. 

Haydi, eziyetsiz, zahmetsiz, Tann yarljgamasma, Tann lutFunai 
yiiruyun. 

Hepsi de ayaklari baglanrms develere ddnrou$keti onlann bag> 
lalanm £bzcr; 

Onun duasiyla ayaklan agdir, hos bir halde kosa - kosa, seving> 
li-sevingli evlerine giderlerdi. 

Sen de binjok afetleri dcnedin; bu padi?ah huylu erlerden sag- 
Ilk, eserdik buldun. 

Topaliigin kag kere diizeldi; camn, ka^ kere yamsiz, eziyetsiz 
bir hale geldi. 

A yigit, gafjete dalmi$sin; kendini de yilirmemek igin tutmu$,. 
ayagrna bir ip bag1ami?sm. 

310. Siiktir etmeyi$in, unutkanhgw, o bal ferbeti i^isim sana ha- 

tirJatmiyor biJe. 

Soziin kjsasi, o yol sana baglanmi$; tufikii gdniil ehlinui gonii!- 
ieri incinmis sen den. 

Tez bid onlan da yarhganma dile; bid tit gtbi gdzyaslan ddk, 

agla da, 

On I ann giil bahceleri, saria kar?i a^ilip sadism; sana olmus, 
meyvcler dokulsun. 

O kapida don-dola?, Ashab* Kehfin kdpegiyle kapt yoldas?iy- 
aun kdpekten asagi cilm;i. 

Kbpekler bile, ilk t>vden gdniil bagini 0Me diye ogiit ve drier 
kupeklere. 

Kemik yedigin ilk kapiya simsiki saril derler, hakki gozet, o 
kapidan ayriltxta, 

Edeplensin de oraya vaism, ilk duragindan muradina ersin,. 
kurtulsun diye o kopegi isinrlar. 

Git a azgtn kopek, veli-nimetine dii$man oima diye isinrlar «■ 
kopegi. 

O kapiya halka gibi yapis derler; bek^ilik et, tez ol, eevikle£ 

320. Bizim adimm da vefasiza gikarmaya kalkisrna; bos yere ve- 
fasizlik edip durma, 

Kopeklerin yolu - yordamt vefa etmektiv; yiirii, kdpeklerin adi- 
m kotuye ^ikarma, 



28 



.JSS^ kBpafcle * a3,lptir; ***** »».™-* *-* -vi 

IKS tUfS ™ *** * "* "* 

I t JJW^tsr 1 TCfayi da v " bij ■ * «-«■ 

" ° nda * SOnr a ana hakki gelir- cimkii o W™ at,-w 
-« N-mndayken anaru bor,!u £ ^ana ^^ "^* t Stn 

^Sr^^tsr^x^^ 

^s^JSrtyts- fcn — ■ r - 

Oyleyse Tann'nm hakki, ana hakkindan da eskidir an* ti L 
kindan da ileri„. Kjm o haltt, f*tl™ * esKttnr, ana hak 

^m q nasjci bilmez, tammazsa ejektir 

d^T^tof"^ Sh olmayfln ' bildi * ini de -*»*■. * 

M^jsi&r yei7fi2iinii kapiam,5!i; *w«- »*- •* 

" •*£&»«£ STAT- - — 



29 



tyi do-Stun, giizdim gogc ugiJi, kotii dostunsa yerin dibine 

girdi. 

Ara yerdc, fcervandan kalan ate$ gibi yarsiz, yai dimcisn oylece 

kalakaldin 

A yigit dost, yukardan da, a?agidan da miinezzeh olamn ete- 
ginc sanl. 

( 0,ne Isa gibi gbgc agar, ne Kaarun gibi yere batar. 

Mekan aieminde de seninledir, mekansizhk aleminde de... Sen, 
cinun yiiziinden diikkandan kaldin mi, seninle beraberdir. 

0, bulamkhklardan duraluHar peydahlar; senin cefalarun vo 
fa sayar. 

Cefa cdersen, noksandan kurtulup, olgunluga yonelsin diye ku- 
lagini burst". 

Yolda virdini birakti mi, zahmete, yamkhga diisersin de bir 
ic sikintisi gehr sana. 

350. O, terbiyedir, yani yapma, o eski ahdi degistirme demektir. 

Bu is sikintisi, bu darlik. bu zincir olmadan; bu cesaretm, aya- 
gmi baglamadan, 

Akhnla anladigin o eziyet, bu isarcii bos. sanmaman icin duy- 
gunla duyulur bir hale gelir de ortaya cikar. 

Sue i?ledigin ^amanlarda gonliine geien darltklar var ya- blum- 
den sonra zincir olur onlar, 

* "Burada bizi anmaktan gekinenii r -dar bir gecim veririz; kbr- 
liikle cezalandinriz omi," 

Husiz, adamlariti mallarim Caldi mi, bir Slkinti, bir darlik, 
gonliimi tirmalamaya baslar, 

O da, bu ic. sikintisi da uedir ki der... Ne olacak? Senin set- 
rinden aglayan mazlumun ic sikintisi, 

Bu sikintiyi, bu darhga pek o kadar aiding etmemeye ballad i 
mi,.. Israr yeli ales in i iifler, alevlendirir; aldirmazhgina karsilik, 
oftU daha fazla yakmaya koyulur. 

Gbnul darhgi, artik asagihk, nikbn kisilerin sikistirmasi halt- 
nc gelir... O anlamlar, duygu aleminde belirir, bayrak ceker. 

Der tier zmdan olur, carmih olur... Dert koktdr, kbk de da] ■ 
budak verir. 
360. Kok gizliydi, meydana cikti,.- Ic darligiyla t'erahligmi bir 
kok say. 

Kotti kbkse tezcek sbk onu... Sbk de yesillikte firkin bir diken 

bitlrmesin. 
30 



Ic dailigma ugmdm mi, v.Wsiiu- bak giuiku biitiiri dai - bu 
d;ik, kukteu biter. 

tc ferahligi duyduji mu, bu ferahligi suJa... Meyve de vcrdi- 
mi, dostlara sun. 

Sebfi'lilar hlk&yesinin kalan boliimu 

Hcba'lilar, heveslerine uymus, ham ki^ilerdi... I^leri ■ gutferi,. 
1 1 1 i v i i k I cr e kar^i hankbrliiktii , 

NTtncte karsi nankbrliik, sana bagi^Jarda buiunan kijiyle &&- 
\ .<>niiuia benzer hani. 

Bana bu iyilik gerekmez; bundan inciniyorum ben; ne diyt 
imiiiyorsuti beni dersin; 

1 .fitfet de dersin, su iyiligi uzakla^tir benden... Gbz is^.-miycK 
Mim ben, tez kbr et beni. 

So ba'] ilar da, sehirlerimtzi uzakla^tir, aramm ac; kotuJiigumiJE 
ln/i-i- diiha haysrb: giizeJIi^imizi gider, siisiimli^ij - pusumiizii al de- 

iirttr. 

Riz dediler, bu sayvani, bu bagi-bah^eyi jstemiyoruz... Ne gti- 
>r\ kadmlar istiyoruz. ne emniyet, nc de esenlik, hosluk. 

1 m ^chirJerimiz birbirine yakin diisrnU^; o col ne de ho?, orda ea^ 

u<iv:ir!ar var. 

tnsan yazin ki^i istcr: derken ki? da geldi mi, vazgecer is- 
nftiriden, istemez. 

Bir hale, hie mi hi^ razi olmaz insan... Ne darhga razi olur„ 
HP pnni5li|i, ho^Iuga. 

"Geberesice insan, Rabbine kar$i ne de kafirdir," Dognr 
vdn buidu mu, tular, inkar edcr onu. 

Nefis bu ce$ittir i^te, bu yiizden de gebertilmeye layiktirr 
i*min icin o yiice Tann, "Oldiiriin nefislerini^i" dedi ya. 

Nefis, u S kbseli dikendir. ne bicim koysan koy, batar sana; 
i ii i ii ii yarasindan nasU kurtulabilirsin sen? 

Hevesten gect? atesini sal dikene: elini at i^i - giJcU gmel dosta. 

Scba'hlar, sinin astjlar; bizim katimuda veba, seher yelinden 
vi' ft demeyedek vardilar. 

Ogutciileri, opt vermeye calistdar; kcituluklerine, kSfidikle- 
rini: cngel olmaya ugrastilar. 

Fakat onlar, bgUtculerin canlarma kastediyorlar, kotiiluk, ka- 
firllk tohumunu ekip duruyorlardi. 

*«n. * Kaza geldimiydi, su cihan daralir.,. Kaza yiiziindeii helva 
l»ilc h dert olur, ezlyet kesilir aj^izda. 

31 



-- 



* Kaza geldi mi, alan darabr demisler. - . Kaza geldi mi, gozler 
perdelenir. 

* Kaza f agin da gbz kapanir; goz, go* ilacini bile gbrroez olur - 

gider. 

athnm diizeni, tozu dumaiia kam mi o toz, yardim dilemek- 

ten bile uzaklastinr seni. 

Sen athya dogru yuru, toza, dumana dogru degil... Yoksa o 
admin diizeni, seoi ezer ■ gecer. 

Tann. kurdun yedigi koyuna, kurdun kopardigi tozu gdrdii de 
/ic diye melemedi, seslenmedi, yardim istemedi; 

Kurdun kopardigi torn ncden bilemedi... Bunca bilgisiyle ne 
diye otlamaya daldi der. 

Koyunlar bile, kendilerine zarar verecek kurdu, kokusundan 
tanirlar, bilirler de ondan, tundan - tuna katjarlar. 

Hayvanlar bile akil ederler, arslaron kokusunu duyarlar da 
otlamayi birakip dagihrlar. 

Ofke arslamnin kokusunu akhn mi, gizlice Tann'ya yalvanp 
yakarmaya koyul. 
WO. Onlar, kurdun kopardigi tozdan cekinmediler ama ardindan, 
koca mihnet kurdu geldi- gat ti. 

Akil gobanina goz yuman koyunlan, bfkeyie paraladt gitti o 
kurt. 

Qoban, kac kere onlan gagirdi, gelmediler. . . Ostelik gobanin 
goziine gam topragi sactilar. 

Hadi, git dediler; biz senden daha iyi cobaniz: ne diye sana 
uyacakmisiz? Her birimiz, bir ba$buguz. 

* Dostun adaim degil iz; kurdun lokmasiyiz biz... tftanacai ki- 
ller degiliz; atesin odunlanyiz biz. 

Bilgisizlik, kafaya yerle$mis oyle bir yobazliktir ki bu cesit 
kisilerin yurtlan yikilrr, yikintismda kuzgunlar, som - 50m baginr . 
dururlar. 

* Mazlumlar icin kuyu kazip dururlardi; kazdiklan kuyulara 
kendileri dustiiler, ah edip durmadalar. 

YGsuf'lann derilerini yiizdiiier ama ettiklerini de bir - bir bul- 
dular. 

Kimdir Yusuf? Senin Tanri'yi aiayan gbnliin... Bir tutsak 
gibi mahallende bagianip kabni$. 

Sen, bir Cebrail'i tutmug da bir direge baglami$sm; kanatlanm 
da yik ycrinden yaralarmssin. 



400. Onune kebap olinus dana koymadasm. Kimi de onu abyor, 
samanhga gotiiriiyorsun da, 

Ye diyorsun, iste bizim gidamjz bu.-- Oysa ki Allah 'la bulus- 
maktan ozge bir gidasi yok onun. 

O belalara ugramis da bu iskenceden, bu denenmeden Tann'- 
ya ileniyor senden. 

A Tanri'm diyor, bu kocarois kurttan feryat... Tann da day an 
diyor, nerdeyse vakti geldi-ijam i^te. 

Her haberi olmayandan dctinu alacagim... Feryada eri^en Tan- 
n'dan ba^ka kim feryada erisebilir ki? 

Oysa Rabbimiz deyip durmada; diyor ki: Yuzunii gormeyeli 
sabnm yak oldu - gitti. 

Yahudinin elinde, adz kalmi^ bir Ahmed im,.. Semud kavmi- 
nin hapishanesine du^miis bir Salih'im, 

A peygambcrlerin canlanna ku tin Ink bagislayan, ya dldiir be- 
ni, ya ?agir tapma, ya da gel. 

* Kafirler bile ayttligma dayanamiyorlar da r 'Ke$ke toprak 
olaydim." diyorlar. 

O yandan olartui hali bite bu olursa, senin olan ki^i sen si 7. ne 
hile gelir? 

410. Tann da evct diyor, oyledir, a temiz ki?i; fakat dinic, dayan; 
dajanmak iyi ?eydir. 

* Sabab yakin, sus, az co^up kbpiir. . Senin icin ^alisip dur- 
inadayim ben; sen galisma. 

Koyluniin caginsuia uyup k6ye glden taclr hikaycslnin 
kalan boliimii 

A jigit arkada^, don artik hadi, don... Don de koylii, raciri 
evine nasd gotiirdii onu anlat. 

Sebah'lar hikayesini bir yana koy; o tacir, koye nasi! geldi; 
onu stiyle. v 

Koylii, <iy lysine yaltaklandv, yalvardi ■ yakardi ki t^cirin kara- 
n el den gitti, sa^kma dondii adam. 

Haber iistiine haber geldikfe fSfirdi - kaldi; tacirin an ■ duru 
ihtiyat suyu bulandi - gitti. 

Bu yanda da gocuklan, neseyle, "Gezer - oynanz" deyip durma- 
daydi. 

* Hani Yusuf gibi... Sasdacak bir kader yiiziindcn, onu da ba 
basimti golgesinden "Gvirx ■ uytiAnx" jkjzu gikarmisu. 



n 



v a 



\\ 



0, oyun degildl, canJa oynamakti; diizen kurmakti, htk yap- 
lttakti, hainlikti o. 

Seni sevgilidert ay i ran, ne olursa olsun, dinleme, aldirma, etin- 
kii o, ziyan verfr, sayan, 

420. O, yiizde yiiz kar bile olsa alttn icin yoksulun haznesini bi- 
rakma, 

§unu isit: Taiiri, Peygamber'in ashabim, sicak - soguk. nice 
kere azarladi. 

* Ctinkti kitlik yilinda davul sesine koftular; hie durmadan 
cum a namazim biiakiverdller. 

Baskalan ucuza almasinlar; bizim elde edecegimiz kan o-nlar 
e!de etmesinler dediler. 

Peygamber, namazda yapayalniz kaldi; yamnda ayak dirsyen, 
kendisini Tann'ya yarvarmaya venni$ iki-% yoksu] vardi ancak. 

Tann, davul sesi, oyun, abs~veri$te bulunmak, Tann elgisin- 
den nasi] oldu da aymr sizi, dedi. 

* Sajkinca, bugdaya dogru dagilip gittiniz de Peygamber'i, 
ayakta tek barilla birakiverdiniz. 

Bugday elde etmek icin olmayacai, bitmeyecek tohundar ek- 
tiniz... O Tann elcisini birakip gittiili*. 

Oysa ki onun sohbeii, oyundan da bayirbdtr, maldan da.,. Go- 
ziinii bii OV da bak, kimi biraktm sen? 

ilirsiriii, iyiden iyiye kandtrmadi mi, inandirmadi mi sizi ki 
rtzik veren. benim, nzik venenlerin en hayirhsiyim , ben. 

430, Lutfundan, sana bugday i nzik olarak veien. tiasil o]ur da sc- 
am dayancim yitirir? 

Bugday igin, gokyiiziinden sana bugday gbnderenden aynldin { 
sen, 

Dogamia, kazlan atidan ovaya caginnasi 

Dogan, kaza, sudan ?ik da dedi, sekerler damlatan ovalan bir 
seynet. 

Akilli kaz da ona, a dogan dedi, uzakias bizden... Su, bizim 
kalemizdir, aman yurdumuzd^ir, ne$emiz, sevincimizdii*. 

Seytan da dogan gibidir; a kazlar, tez gel in der. . . Sakrn ha; su 
kalesinden pek az 51km disanya. 

Dogana, d6n geri, don... Basimizdan cek elini a a$agtlik kisi 
deyin; 

Senin cagirmani istemiyoruz biz, cagnn senin olsun... Senin 
sorune kanmayiz biz a kaf'ir. 



Kale bizim olsuii, sckcr kamisbgi senin. . . Armaganuu da istc 
miyorum; sen al onu, senin olsun. 

Can oldukca nzik eksik olmaz... Ordu oldukca bayrak da olur 
elbet. 

Ihtiyath tacir, pek 50k bziirler getirdi; o boynii yogun seyta- 
Jia bahaneler diizdii, 

44U ?inidi dedi, onemlijslerim var; e^Jirsem isim duiene girmez. 

Padisah ince, onemli bir is buyurdu; onun ba^anlmasini befc- 
liyor; geceleri uyumuyor. 

fadisdhm buyrugundan disan eikamam; padi^aha karsi yiizii 
fcara o la mam. 

Her sabah, her akfaro, ozel cavus gehyor, ae vaJcit kurtuJacak 
^u is diye soruyor. 

Reva gdriir miisun; ben koye geleyim, padisah da ka^Janm tat- 
sm, kizsm bana. 

On dan sonra ofkesine nasd dayanabilirim? Diri - diri topraga 
m\ gomeyim kendimi? 

O, bu (je?it yuzierce bahflne uydurdu, soyledi. .. Fakat dOrtn- 
Ipr, Tann btxyruguna es olmadi - gittj, 

Diinyadaki zerreler, birbirine girse de kaie kesiJse, gene got 
l en gelecek kaiaya karsi hi^tir, hie. 

$11 yeryuzli. giikten nasil kacabilir? Kendini ^okten nasil giz- 
h-ycbilir? 

Giikten yagaxia karsi yeryuzii, ce kacabilir, ne bir care bula 
bilir. ne de pusuya girip gizlenebilir. 

4^0, Giine^ten ates yagsa, yeryuzii, o atese yiiz tutmu^tur. 

Yagmur yagsa da tufan koparsa, yeryiiziindeki $ehir[eri yiksa, 
sitae - siipiirse. 

Yeiyiku, Eyyilp gibi nna teslim oJmustur; ne yagdinrsan 
yagdir, tutsagim sana der. 

A bu yeryuzuniin parca ■ pucugu, sen de ba^ ijekine ... Tann 
buyrugunu gbriirice asihga kalkisma, 

"Sixi tnpraktan yarattik" ayetini duydun ya; demek ki sc 
11 in, toprak obnani istiyor; yiiz cevirme. 

Bak da gijr, topraga bir tohumdur, ektim... Topragin tozusun 
^en, onu ben yiicelttim. 

Gene bir davran da toprak olmayi adet edin; toprak ol da senl 
hiitun beylerc buyruk verir bir hale getireyim, 

Su, yueedeu alcaga akar; ondan sonra da alcaktan yuceJtre 
ugar. 



34 



15 



„__^_ 



Bugday, yiieelerden toprak altina girdi de ondan soma basak 
oldu, ceviklesip boy atti. 

Her meyvamn tohumu, once yerdedir; ondan soma yerden bas 

vuv\t, vuceiir. 
iteO. NJmetlerin temelleri gokten yagdi, topragm altma girdi de 

nndan sonra tertemiz cana gida oldu. 

Gonul alcakhgiyla gokten yere iner de, ondan sonra diri, yigit 
insamn parcabucugu olur, 

Boylece o cansiz sey, insanm sifatlan olur, Ars in yiicesme, 

resell -rie^eli ucar, 

Diri diinyadafl geldlk once derler; gene a&agdiktan yucelere 

agdik 

* Biitun parca - bucuklar, dururken de, oynarken de "Gercek- 
teo de biz, doniip ona vaj*anlanz M der. 

Gi?li parea-bucuklann zikirlerinden, lespihlerinden, gokyiizii- 
ne bir ugultudur, vurmusiur. 

Kaza, gozbagcdiga kalkti mi, koylii, sehirliyi mat etU - gitti. 

Taeir; binkrce ihtiyatiyle gene de mat oidu da o yolculukta 

afetlere ugradi. rn 

Kendi ayak direyisine giiveniyordu araa bir saman copiiydu o; 

stl kapti - gotiirdii ontt. 

Kaza ve keder, gokten bas cikardi mi. biitiin akilldar kbr oi- 
du, sagir oldu. 
470. Kaza gcldi - catti mi, babklar; kendilerim detiizden disan atar- 
lar: tuzak, ucan kusu tutar, gUcsiiz bir hale kor. 

* Periyle cin bile si$cye girer; hatta H^rut bile BabiJ kuyusuna 

du$uverir. 

* Aneak kaz£ ve kaderden, gene kaz&ya, kadere ka$an kisi leur- 

tulur; higbir terbi', onum kantm dokeroez. 

Kaz£ya, kadere ugrayip, kazadan, kaderden ba$kasnia kacar, 
Mgmirsan, hicbir diizen, seni ondan kurtaramaz. 

Dar vaa'Ularm hlkayesi, yoksuUara bir$ey vcrmedeti haglardan ■ 
bahcelerden meyve devsinnek tfln diteene ba$ vurmakn. 

Darvan'lilann. bikayesini okumujsundur; peki, oyleyse ne diye 
duzen kurcnada kakilip kalmissm? 

Akrep igneli bkkac kisi, birkac yoksulun nzkini carpmak icin 
diizen kuruyordu. 

Birkac Anuria Bekir. geceleyin yifc ■ yiize vermisti; diizen du~ 
piinmede, sot edip durmadaydi. 



Tann duyup anlumjsm diyr di- o sitelfcri, gizli gizli soylcsi- 
vtnlardi. 

Sivaciya famur aiv©maydilar s . ; Hie el, ^oniilden gizli bir i^ 
wipabilir mi? 

* Tann. seni yaratan dedi, dusiinceni, gizli soziiniin gercek mi, 
valan mi oldugunu bilmez mi hie? 

4Hi) Seher tagi yola gikani goziiyle gorenj ertesi giin nereye kooa- 

eakj bilmez mi? 

Yolcunun yuziinu, gidecegi ycine dondiiren, adiminin sayismi 
saya.D. nereye inecegini, r>ereye binecegini elbetle bilir, 

$imdicek kulagim gafletten ant da o dertlinin aynlik derdini 
tlinle, 

O gamlinm hikayesim dinledin mi, bil ki ona zekat veriyyr- 
■uin. 

GunuL hastalarmin dertlerini dinler; yiice camn, syya ■ lopraga 
nian ihtiy&cina kulak asarsan, zekattir bu. 

Onun, hiinerli, fakat dumanlarla dolmuj bir goniil evi vardir; 
dinlemeklc bir pencere ac o eve. 

Senin bir dinlemen, ona biryol soluk aldirdi irn, evindeki o aci 
tluman ELzalir, 

Yolcti, yiiceler yiice si Rabb'e gidiyorsan derdimize dertdes sen 
ol. 

BUj soyle mi yapayim, boyle mi edeyim diye t^kiJde kahsj, bir 
liapisbanedir, bir zmdandir; cam birakmaz ki bir yana gits in. 

Bu, bu yana ceker; o, o yana ceker. , . Her biri, dogru vol, benim 
yolum der, 

AVO. Bu ikilikte kal)?, Tann yolunun sarp yeridir; ne mutju ayagi 
voziik ki^iye. 

t^kile diismeden dogru vol dan yiiriir-gidtr o... Sen de yol 
bilmiyorsan onun ayak izleri nerde; onu bui da dus izine, 

Ceylanm izini isle de herseyden kurtul. yiirii; ceylanin izinden 
fjobegine erijinceyc dek yiirii. 

Bu yuriiyii^le ateje bile gitsen a kardes, ap-aydin, en yiice 
yere vanrsin sen. 

* "Korkma" dendigini duydun ya; ne detiizden kork, tie dal- 
gadan iirk. 

Tann, sana bir korku verdi mi, bunu, "korkma" demek bil; 
maderoki tabak gonderdi. ekmek de gonderir. 

Korku, korkmayaiv kisinindir; dert, burda doniip dolasmaya- 
riindir. 

37 



16 



-^M 



Tflclfin kdye gitmesi 

Tacir, ise koyuldu: hazuiandi--. Kiiruntusu, koye dogru ucma- 
ya basladi. 

Ayali, colugu - cocugu da yoJa diismeyi kurdular; esyalanm 
kuruntu okuillne yukkdUer. 

Meyvekr yedik, sen bize koyden mustuluk ver diye sevinerel 
kosa - kosa koyiin yolunu tuttular- 

500. Dikdigimiz, hos bjr cayirhk - cimenlik; orda kerem sahibi, gb^ 
niilkr alan bir dostumuz var. 

Binkrce ozlemle cagu-di bizi; bizlm icin bagis agacmi dik-| 
mis.tir, 

fiari up-uzun ki$m aztgim da on dan alip schre getireJim. 

Hatta o, bagirii - bahcesini bile bize bagislar; can evinde yerl 
verir bize. 

* Arkadaslar, tez olun da faydalanalim diyorlardi,,. Akilsa. fe-j 
rahlanmayin demedeydi. 

* Taim kanndan kar edinin; "Gcrsektcn de Rabbim, ovuneri- 
kri sevmej." 

Oturamakli olun da onun verdigi seyle dvuniin; her ne gelirse| 
gelsin, sizi oyaladi mi, Tanri'dan ahkur. 

Onun la sevin, onunla ne^ekn. end an ba^kasiyla degil, . . Odur.| 
bahar, ba^kalanysa k&raki$ ayi. 

Senin tahtmd.tr, malm, mUlkundm , tacindtr. Lima, ondan ba$- 
ka hersey, seni yavas-yavas dldiiren, yitircn seydir. 

Gama sevin, ciinkii dert r ^iinkii gam, bulusma iu2agidir.-- BuJ 
yolda alcahs, yiiceljstir. 

510. Gam bir defmdir, cektigin dertse ma den; fakat bu sbz f nerdet 

cocuklara tesir idecek? 

Cucuklar, oyunun admi duydular rm, hepsi de har - giirk yari- 
sarak o yana Icosarlar,* 

A ktir esckier, bu yanda tuzakfar var, bu yanda, pusuda it an 
icenler var, 

Oklar ucup duruyor; yay, jrizlilik aleminde gizli; genchge, yuz- 
kree kocalik oku saplamvar. 



* Misra' ju "CUmle M fraTgiii hprr.-te.lt inldevend" nusra'dakl "harsQr'". 
yaban eg«|l anlamma ahnmss, hepsl de yaij&n ejegiyle o. yana, yarisar&k kogar- 
Jp.r an! ami variimlf. BIicb burdakl "har-gtlr" tttrk&edlT; gtirllltti - paints, gainst ta ' 
anlanuna g-silr H&\& "har-gtlr et.rr.e", "hir-gUr etme" ve " harran vs (Urra" dire 
kullanironu. 



(joniil uvasina adim atmak gerek, fUukii baJeik fjvasmdft aci- 
li|» sa^ibnaya, goniil ferflhltgi elde etnneye imkan yak- 

Li in st I a r, goniil yurdu, eminlii iUkesidir; kaynaklar var orada, 
r'dliik j;ulistanhk orasi. 

Yulcu. tez goniil ovasiua yiirii, orda gez-dolas... Aga^lar var 
uijitb. akar aular var. 

Kiiye gitme, koy adami ahmaJt eder: akli, isikstz, aydmbktan 
vi»ksii[i bir hale kor. 

* A segilmi? er, Peygamber'in soziinu duy: Kbydc yurt edin- 
irirk, ^kli mezara gommektu". 

Koyde bir giin, bir gece kaUnin akli, tarn bir aya dek tarn 
uluiak yerine gelraez. 

IHI Hit aya dek ahmakhk, onunladUr... Koy otundan bunlardan 

Li^lc.n ne bicilebilir ki? 

Uir ay koyde kalart, nice zaman bilgisiz kabr, kor olur - gider, 

" Koy iiedir? Ula^matms $eyh, , , Blini taklide vennistir, drINr 
■• ihu.^nr o. 

Tiitn akil kar^isinda bu duygular, gozleri ba|h degirmen e^rk 
lii iiii< bL-n^er. 

Hiinu bu-ak da hikayeye don.,, tnciyi birak da bugday alaM<>> 
Inciye yol yoksa hadi, al 511 bu^dayi.,. O yana yo! yoksa <utiiu, 

\i» vjina siir atuti. 

Egri - biigrii ugar ama goriiniisd at, benimse. Goriinen, sonundu 

i;i!iunrneyene ulastmr seni. 

I br insanm dnii, bir sekildir; ondan sonra can gelir ki o, buy 
h'il/i llifjidir. 

Her meyvenin dnii, bir $ekilden ba^ka nedir ki? TAd, ondan 
null ^elir; tSdtir an I a mi onun. 

Once cadir bulurlar, kurarlar da ondan sonra Tiirkij, ko 
mill otarak getirirler.* 









VW " ^eklin, bil ki (;adirdjr, anlanundir Tiirk... Anlamm kaptan- 

dir, '/-kiltje sanki gemi. 

Tarm igin olsun, bir soluk sunu birak da t^cirin e^egi, canini 



'I .11 ; 



Taclrle folugunun - cocugumm koye gi tmesi 



lacirle cocuklan, haiirhklanai bitirdiler; katirlara binip kdyc 
iltiftni siirduler. 



• Ttr. hnfl bir Omek gietlrdl ml, hemen Tttrk'a anai. 



38 



VI 



■ Sevinerek hay van] an iiiriiyt>rlar, "Gezin, yolculuk cdin de 
ganimetler buhin"" diyorlardi. 

* Ay, yolculuklar eder de KeyhUsrev olur; yolculuklara du>, 
meseydi Ay, padisahlar p4di$ahi mi ohirdu? 

* Yaya, yolculuga dii$er de satrangta, yiice vezir olur... Yftsiif,! 
yolculukla yiizlerce murada erer. 

Giinduzun, gibiesten ytizleri yandi; geceleyin, Ay J la yoJ bulma*] 
yi bgrendiler, 

girkin, kotii yol, onlara giizel gortindii; kbyiin sevinciyle yolj 

cennete dondfi. 

Aci soz, dudaklardan £ikti mi, hos olur; gul bahgesi yiiziindenj 
diken bile goniil geken bir hale gelir. 

* Ebu-Cehil karpuzu, sevgili sununca hurma kesUir. . . Ev, evtfe] 
oturan gUzel yuzunden ovaya doner* 

540. Nice nazliiar, nazeninler vardir, giil yanakli, Ay yiizlii bir giizel] 
yuzunden diken tasirlar. 

Nice ki^iler Ay yuzlii guzelinin yuztinden sirti yarah, hamal- 
lik eder. 

Demirci, gece olsun da Ay yuzlumiin yiiiiinii bpcyim diye yi> 
/iinii kap-kara eder. 

Tacir, geceye dek carmiha gerUmis gibi dukkamnda kakrhi 
kalir; glinkii bir sdviyi gonnine dikmistir a. 

Tacir, denizdo, karada yolcuhik eder; evinde oiuramn, e^ininj 
sevgisiyle ko$ar-dunn\ 

Kimin bir oliiye sevdasi varsa, bir dirtnin yiiziinu umar da, 
o iimitle bu sevdaya sanlir. 

O diilger de, giizel' bir Ay yiizltiye kavusma umidiyle yiiziini 
tahtaya dikmistir. 

Bir giin sonra cansiza donemeyecek bir diriye kavusmayi umu<j 
rak cabs - cabala. 

Asagihk yiizundcn bir saman copiinii ken dine es - dost segme^ 
ondaki o e$ - dost oius, egretidir. 

Tanri'dan baska e^in ■ dostun sana vefSsi varsa, ananla ■ babanj 
la da e$ - dosttun; nerde o dostluk? 

550. Tanri'dan dzgeyi dost tutmak, yardimci bilmek, yerinde bijj 
isse, dadinlada, lalanla da es tin - dosttun, nerde, ne oldu o dostluk s 

Siite, memeyc aliskanligm kalmadi; mektepten tiksinmen di| 
gecti - gitti. 

O dostluk, o abskanhk, onlann duvarlanna vuran bir lsiktiq 
o vurus, giine^e gitti. 



A yigit, sen, u ynlim, neye diiserse, ona asik oluveriyorsurr.. 

Her varligi suviyorsun ya; ondaki guzelllk, Tann 'dan; Tanrr 
onu altinla yaldizlamjsti. 

Altmlik, ashna gitti -de hakir kaldi mi, tabiat doyar una, bos- 
layiverir. 

Onurj yaldizh sifatlanndan ?ek aya^im; bilgisizlikle kalpa gir- 
/e! deme pek o kadar. 

giinkii kalplardaki giizellik, egretidir; siisLkn - pusiin altinda, 
sussuzlukj ^irkirtlik vardir. 

Kalpm iistiindeki altin, raadenine gider; sen de onun gittigr 
madene git. 

Tsik, divardan kalkar, gunese gider ... Sen de- sana layik olam 
giinese git. 

H ihO. Mademki oluktan bir vefa gdrmedin; bundan boyle -'juyu. gok- 
ten elde et. 

Kurdun tuzagi, kuyruk madeni degitdir... koca kurt, madeni 
tier den tamyacak? 

O aldanmi^lar da, ^ikinda altin var sanmislardi da kojt dog- 
ru kosup duruyorlardi. 

Giile - oynaya o dolaba dogru, cark vura - vura ko^nyorlardi. 

Koye dogru ucan bir kus gorselcr, sabirsizliktan elbiselerini 
yirtiyorlardi, 

Koyden yardarina kirn gelse, bir hosca yiiziinu. goziinii opu- 
y^dardi. 

Sen diyorlardi, sevgilimizin yikiinii gormtis^en; canimina can- 
sin, bize gozsiin sen. 

Mecnun'uii, Leyla'mn mahallesinde oiurati kopegt ok&aroasi 

Hani Mecnfiin gibi... Mecniin, bir kopegi t>k$amada, dpmede, 
dnunde yana-yakila erimedeydi. 

Cevresinde, e^ile ■ biikule doniip dolasraada, ona an - duru giil 
suyu serbeti sunmadaydz. 

Bosboga?in biri, a ham Mecnun dedi; bu yapip durdugun gil- 
ginhk da ne? 

"i70. Kopek, boy una pis seyler ycr, agzi pistir; ardmi bile ag^iyla 
temizler. 

Kopegin birtjok aybim saydi - doktii ... . Ayjp bilen gaybtcn bir 
koku bile almam)$ur, 

Mecnun dedi ki; Sen liimdcn de bir aokilsin, bir govdesin an- 
eak... Gel de benirn g^izUnile bir ptir gnn. 



40 



4( 



Bu, Tann'nui cbzulmcmi^ lilsirmdir; Leyla'mu mahallesinin 
bekcieidir bu. 

Himmctini gbr, f gbnliindeki, can in da ki anlayi$i seyret. . . Bak, 
neresini secirus, nereyi yurt edinmis kendine. 

0, benim magararmn yihrii kutlu kbpegi; hatta b, benim dert- 
de$im, gamda^iiri. 

Omm mahallesini yurt'edinen kbpegin bir tuyiinii bile arslan- 
lara verir mjyim hif? 

Ey arslanlann, kbpeklerine kul-kole kesildigi... Soylemeye im- 
kan yok; sus vesselam. 

Dos liar, $ekilden geserseniz cennettir, giil bahcesinm icinde 
giil bahcesi- 

Sekhni kirdin, yaktin mi, tlim sekli de kirmayi ojfrendin de- 
mektir, 

5B0. * Bundan sonra artik her sekli bra r sin; Haydar gibi Hayber 
kapismi kopanrsin. 

O bon tacir de fekie alet oldu; kbyliinun kotil niyetli bir sbzu, 
onu koye sekmcdeydi. 

Sin an ma k igin yeme ku$an ku$ gibi o da, sevine - sevine o yal- 
taklanma tuzagina ybnelmi$ti. 

Ku$, o yemi kerem bijir, bagl? samr ama hirsm soaudur o 
bagis. cbmertlik degil. 

Kuscagttlar, yem umarak o diizene dogru, sevine - sevine ucup 
kosarlar. 

Sana tacir in nesesini anlatmaya kalksam, korkarim ki yolcu, 
seni alakorum, aksarru edeorsin. 

Onun i^in kisa tutuyorum; koy gbriindu; goiiindu ama o kby- 
liinun koyii degil di; tacir, bir bajka yola sapti. 

Bir ay a yakin bir miiddet, kbyden koye hayvan kosturdular; 
ciinkii kbyun yolunu iyi tammiyorlardi. 

Kdavuzsuz yoJa diisene iki gtmliik yol, yuz yilhk yol olur. 

Ka'be'ye kilavuzsuz gitmeye kalkisan, bu baji dbmnu$ler gibi 
al^ahr ■ gider, 

590. Ustasiz bir sanat bgrenmeye girisen, sehirde de alay konusu 
olur, kbyde de, 

Doguda da, batida da, bir adamin anasiz, babasiz dogmasi. 
pek ar gorulmii^ bir^eydir. 

Mali, sahsan elde eder; bir deftneye rastlayan kisi, pek azdir. 

* Metlnde "hem-nlsin bin" ya^tlmi?; kar^ila^tirnmcla L, Hem-nl$in'" sozfl- 
nun iiitina "Hitnmetftg" yazilnrak dtiteltlJmlgtir 



* Nerde bir Mustafa hi brdrnl mu nhmi du "Rahman, Km' 
fln'i BgMtti" simna ula?mn 

* Beden ehlinin hcpsiiu- dc- "KAiemlf bgrctti "; Tamn. keremi 
Hi ba£i$Iamada kalemi vasila olamk yiiceltti. 

Ogul, her haris mahrumdur; harisler gibi tez yiirume, birai^ 
daha yava^ ol. 

O yolda eziyetler cektiier, yorgunluklara ugraddar; kara ku$u- 
i tun tath suda aiap cekmesL gibi hani. 

Kbye de doymufrlardi artik, kbyluye de... HattS usta olmadan 
>tktT yapmaya da karmlan toktu. 

TSclrle 9olugunuii - cocu|^mun kOyc varmalan, kbyluniin, 
onlan gbnnexlikten, tammatliktan gebnest 

. Bir ay sonra o yana vardilar; kendileri aziksizdi, hayvanlan 
iiTsiiz, yemsk. 

Kbyliiye bak ki kotii niyeti yiiziinden, sbyle ■ btiyie demeye ko- 
vuldu. 

WNi Gundiiziin, baga, bahgeye gidip dc bir^ey yemesinJer diye vii- 

/LinLJ onlara gbstermjyordu. 

Zati, tbmden gosteri? c-Jao, tiimden kotiiliikten ibaret buluniiu 
yiiziin, MiishUmaiilardfln gizli kalmasi daha yeg. 

Oyle yiizler vardtr ki jeytanlar, sinekler gibi o yihe u$ii?ur- 
Icr; ziJ gibi ba^tna takihrlar, bajmi konak edinirier, 

Boyle ki^initi suratmi gordun m(i, ya bakma, ya da bakarsan r 
Jnijlanip giilme. 

* Tann, bu gesit pis r asi yiiz igin "Alninm per^eminden tutar 
<b cekcrw" dedi. 

Sordular, evini bulduiar; yakmlan gibi fcapjsinH kostular. 

Evdekiler kapiyi kapattiJar... Tacir bu egri gidi^ten deli - di 
vftne oldu. 

Fakat sertlesmemn strasi degildi; kuyuya diistiik bir kere; 
bci tligin ne faydasi var? 

Gecenin sogugunda, gundiiziin, giine$in yakitj harareti ahm- 
du. tarn bes giin, bes gece p kapxsuida kaldilar. 

Orada kaiislan, ne gafleuendi. ne e^eklikten; zordandi, yoi-- 
;^inluktandi. 

ft 1 11 lyjler, zor yiiziinden kotulerfe: bagda^irlar. . . Arslan bile iyi- 

ce acikti mi, le$ yer. 

Tacir, onu gordilkce sclam vtrlyur, ben filflmm, adim da j" 
diyordu. 



4? 



43 



tCdytti, (ilaljiTit dtyurthi. Fakal cu> bikyim, kirns in? Pin miiin, 
vuksa Lcmizhge cs mi? 

* Tacir, bu an, kiyamctc bcn^edi, "Kardes, hardens nden kaqi* 
yov" dcdi. 

KoyKiye anJat-jyor, diyurdu ki: Ben o ki^iyim ki h soframda 
uka-basa ycmekler yedin. 

* Filan gun, fesman mah satin aldim sana... iki ki^iyi a sail 
her gizli $ey, yayilir - gider, 

Ha)k, bizim sevi^tigimizi duydu, bogaz da, nintet yerse yiiz 
uianir hani, 

Koyluyse, sa^ma - sapan ne soylenip duruyorsun diyordu; ne 
seni taniyorum, ne adim biliyorum, ne yerini. 

Behind gece hava bulutlandi, yagmur ba^Iadi; gok bile bu )<i- 
gisa $a$ti - kaldi. 

Bicak kemige dayanmca tacir, ev sithibini gaginn diye kapt 
halkasim vurdu. 

620. Koylu, yuzleroe isrardan sonra kapiya geidi; a babasimn cam 
dedi r ne var, ne istiyorsun? 

Tacir, o haklardan vazgectim dedi; yaptigmu sandigiro jey- 
lordcn de vazgegtim. 

Yoksul canim, bu sicakta, bu yamsla be? gunde be? yiilik zah- 
met <,ektL 

Dosttan, yakinlardan gelen bir cefa, agirhkta, dusmamn ugyiiz 
bin cefasina bedeldir. 

QiinkU ndamin gtinlu, onun cevredecegine, cefada bulunacag!- 
na inattmzu', cam, onun KHfuna, onun vefasina alismistir. 

Insanlaon ugradiklan bela, diistiikleri ^eiiinlik r iyice bil burnt, 
hep aisstiklarinin tersine ugramalarmdan ileri gelir. 

Tacir, a sevgi giine$i zevale gelen, kammi bile ddksen helai 
edecegim. 

§u yagmurlu gecede bir bucak ver bize de, sen de kiyameiie 
bir azlk elde et, dedi. 

Koylii, orada bir bucak var; bahcivan, or da kurtlan fcekler. 
bekcilik eder, 

Elinde, kurda atmak, koca kurl gelirse onu vurrnak icin okla 
yay vardjr. 

630 Sen de hizmei edebilirsen, o yer r yerin; ama bu i$i basaramaz- 

san baska bir yer ara dedi. 

Tacir, yiiz hizmet goreyim, yalmz sen yer ver; o yayi, oku da 
ver elime. 



44 



[ ™m UyUmam ^^ " Z(imlCd bekIerim; kurl & lh ™ Nw3w vlkm 

a^a^S^^^t^^ ° ** - — 
O raajaranm baaaj ma , sei korkus^dai, k«pp bir b U c a «a sift. 

| 1 ^ k B c^'S i b ? h ir ra diywdu - bu * :u. i- «» 
iw?s it;* >1ice kl5iieri ° ,qprasma htaM ^ "-ka„ 

01 m.-^ "*??■ °' Var,m ' ,0 P ra * lm ^"P 3~U«™k. afa&bk ki 
*U.nn ba 6 ir, bah^aind, gUIJajunU, pta^i e|de «Sf^ 

'"'" .■.ak,^^"' biriDC kUl °' mak ' PMl5ahlarl " ba " a "- »» -* 

^^s^L^^r *- kay,d "^ ""» 

■a ^?-stms: >s r ima ' '"*» - 

^S* ok ' yay; hu,dn *~ • »-*■ fa y-^ k«« g5Mt „ 

- -*^r ° y,i,k - de bt k « «**. »»<*- 

ya d'^^okTu Sald ™ aS1 kOTkuSUnd - *•**»■* K. 5 a.a m , 

- s ^rrakX;^ ,62a,kmeyi ■**-*»* >* 

Ansizin, bir tepcdcn ftuldinp gelen bir kurt Wrti 

45 



■-_. 






Hayvan diiscrken yclUwdl; koylu diiyup eyvib dedi, ellerini 
dijclcnne vurdu. 

A adam ohnayan dedi, bu benim ejegimin sipasi; t^cir, yok 
yahu dedi, Ahremen gibi bir kurt bu. 

Karaltisina baksana, kurt oldugu besbelli... Sekli, kurt oldu- 
gunu gostermede. 

Koylii, hayir dedi, ardmdan cikan yelin sesinden tamdim; 
onun yeHenmesioi, suyu saraptan nasil ayirt edersem byle ayiri 
ederim, oyle tanmm. 

Bagda sipami vump uldurdiin; bundan boyte dilerim, ne$e 
yiizii gormeyesm, 

Tacir, iyi bak dedi; gece jimdi, insan geceleyin iyi goremez. 

Gece, adami yaniltir; herkes, geceleyin gordiigunu tamyamaz. 

660. * Hem gece, hem gokte bulut var, hem yagmur yagmada.- 
Bu lie karanlik adami adamakilU yamLtabilir, 

Koylii, o bana ay din gun gibi apagik; sipamin yellenmesini 
tamruTi ben dedi; 

Konuk, azagmi nasi; I tanirsa, ben de yirmi yellenme arasinda 
onun yelleximesini ayirdeder, taninnx 

Tacir, dayanamadi artik, bir den yermden sicradi da koyliiniin 
yakasina sanldi. 

A duzenbaz ahmak dedi; a bunami^ herif; sen hem esrar gek- 
missin, hem afyon yutmu$sun. 

A sersem herif, su xic karanlik iginde sipanin yellenmesini ta- 
niyorsun da beni nasil tanimiyorsun? 

Gece yansi, buzagiyi tamyan, bilen, nasd olur da on villik 
voldasjlhi tammaz. bilmez? 

Sen de kendini arif gosteriyor, dalgin gbsteriyorsun da adam- 
ligm goziine toprak saciyorsun. 

Kendimden bile haberim yok diyorsun; gonliime Allah'tan ba$- 
ka birsey sigrmyor. 

Diin aksam yedigim bile akhmda degil; su gonul, dalgmliktan 
baska higbir ?eyle sevinmiyor. 

670. AkilLyim ama Tann delbiyim; bunu akhnda tut da kendimde 
oltnayi^imi mazur gor. 

Birisi, pis clan hurma sarabim icse seriat, o ki$i kendiudc de^ 
gilsc mazur tutar onu, 

* Sarhosla esrarkejin kan bo$amasi, birsey satmasi dogru de- 
gildir, kabul edilmez; ciinkii cocukmr sanki; yaptigi affediimistir; 
hlirdur, serbesttir o. 



Tek padisahin kokusimd;m gelen sarho$luksa, yiiz kiip sarabm 
^rho$lugundan amkiir; adamin akhni. yiiz kiip saraptan da fazla 
ahr. 

Peki, bu ki$iye teklifte bulunmak, yerinde mi? Yiirii, git,.. At 
iHistii, adam, elsiz ayaksiz bir hale geldi. 

" Alemde, sipaya kim yuk yiikler? Ebu-Merre'ye kim fars^a 
ders verebilir? 

At topallamaya ba^Iadi mi, sirtmdan yiikii ahrlar Tann 
"Kore vebal yok" dedi. 

Ben de kendime kar$A kordiim de Tann'ya karsi gbztu,.. 0y- 
leys* az da bagi$lanrm$ bana, cok da diyorsun. 

Dervi^lik lafmi ediyorsun, kendinde olmadigmi sbyliiyorsunr 
Tann sarho^lan gibi hay - huy ediyor, naralar aliyorsun. 

Yeiyiizimii gokyiiziinden ayirdedemiyorum diyorsun ama Tan- 
n gayreti seni smadi mj, smadi. 

Ml Sipanm bir ydlcnl$i, seni reiil etti - gitti; yokum dlyordun, var- 

hgini ispat cttL 

Tann, sersem adami boyle rezil eder; kacan avi boyle yaka- 
lidir. 

Ogul, yiizbinlerce smanma var p^disahm kapisma cavus ol~ 
i'ittii diyene. 

Halk, onu bu sinanisla tammasa bile yol piskinleri, ondan de- 
lil isteder. 

Asagihk biri, terzilik ddvasina kalkissa padisah, onun 6niin^ 
bir atlas kumas atar. 

Bunu bif, genis bir kaftan yap der; bu sinayisla iki boynuzu 
tneydana cikiverir* 

* Her k6tuyu smamak, yol - yordam olmasaydi her oust, sa- 
vii^ta Riistem kesilirdi. 

Tut ki pust zirh gjymi$, yarayi bereyi gordii mii tutsaga doner. 

Tann sarho$u, kasirgadan ayihr mi hie? Tann sarhosu, Sur 
iifuiiilunceye dek ken dine gelmez. 

Tann ?arabi, yalansiz gercektir... Sense ayran ictin, ayran i?- 
lin, ayran ictin, ayran. 

ML Kendini Cuneyd ettin, BayezTd gosterdin... YQrii, git; baltayi 
ki lit ten fark edemem diyorsun ama 

Damanndaki kotiilugii, tembelli^i, lursi r tamahl, bu sersemlik- 
lc nasd gi^leyebileceksin a diizenbaz? 



(••ill i 



"Kaltan" siJzUyle s&virdigtmla kellme. ttlrlt C e "Galtak" olarak pjfmek^ 



46 



*I7 



" Kendini Maiifittti llullji gosU-riyorsun; oysa ki dositann pa- 
rt) uguna ate$ almadasm sen. 

* Ben C\mei'i Ebu-Lehebdt:[i ayirdedemem de sipamin gece 
yarisi yeI3enmesini tamyorum diyorsun ha. 

Hcy gidi hey, ne de eseklik... Senin bu haline esek inanir an- 
cak; senin icin kendisini kor eder, sagir eder de inanxr, 

Kendini pek iiyle yol erlerinden say ma. .. Sen yol kesenierin 
s?i ■ dostusun, h&ltetme 

Delihkten uc da gene akla dogru at stir Egreti kanat, goge 
ucuiiir mu adami hie? 

Kendini Tann ajik) gostermedesin; fakat sen, kapkara bir 
musibetle &?k oyununa gin^missiri. 

Bu scvenle seyfleni, kiyamet giinu birbirine baglarJar da aorta* 
ya cikan verifier. 

Sen, ne diye aptalliga vuruyor, kendini, kendinden gecmis gos- 
ttrriy or sun? Uziimiin kani sbyle dursun. bizim kammtzi ictin sen. 

700 * Yurii, seni taniniiyomm, uzakla? ben den; kendinde olma- 

yan bir arifim, koyiin BehJOJ'iiyiim ben diyorsun ha. 

Tann yakinhgina eristigini, sanatin, sanatkardan uzak tslma- 
yacagmi samyorsun ha, 

Sunu goriiyor mustm ki Tann dostlaniun yiizlerce keremi var, 
yiizlerce kerameti var. 

* Dcmir, Davud'urj dinde mum uluyor; senin elindeyse mum, 
demire dbniiyor. 

Yaratmak, mik vermek yakinligi umumidir; herkese ayiu tarz- 
cladir: bunda herkes esittir; ama ask vahyinin yakmligma erenler, 
ancak bu yuce kisilerdir. 

A babam, yakmhgin da eeskleri var; giines, daga-tasa da vu- 
rui\ altina da. 

Giinesm, altina bir vakinhgi var ki sogiidiin bundan haberi bile] 
yok. 

Giines, kuru dala da yakindir, yas dala da. Giines, ikisindenj 
de utanir, gizlenir mi hig? 

Fafa&t, yetisip ofan meyvelerini yedigin yas, ter-ii taze dabn ya^ 
kinhgi nerede? 

Kuril dalsa. giines e yakinhk yuztinden, da ha da kurumaktanj 
baska ne eJde cdebilir? 
710. A akilsiz, akim bas ma gelince pieman olacak kadar sarhosl 
oima. 

§arap ictikleri zaman olgun akillarm bile hasretini ^ektikleri' 
sarho?lara kali), icersen onlar gibi tc. 



A kedi gibi kocalmis fArt-yi tutun, o saraptan icmissen fane 
lulniji, ;irslan tut, arslan. 

A hay ale kapihp da oimayan kadehten sarap iytigini sanan; 
^■n,L'kler]e sarhos olanlar gibi sendelemeyc kalkisma. 

Surbos gibi o yana, bu yana dii&up duruyorsun ama bu yana 
vi H yok .sana; o yana gee. 

O yana yol bulursan, bundan boyle bu yana da bas salla; o 
■. .111,1 da, 

Tumden, bu yandansm sen. o yandan laf etme... Mademki ece- 
lm nolmemi^ bos yere can ^ekisme.. 

" Fakat ecelden korkmayan o Hizir eanli er, yaratiklari tam- 
nirtsa d.i deger. 

Dilinf, damagini vehim tadiyla tadlandmrsin; kendi tulumuna 
llliiriir, havayla onu ifi^irirsin ama, 

Hir igneyle havasi bo$ahverir; hicbir akilh. bu cesit semirme- 

Mil 

'.'I' Kisin, kardan testiler yapiyorsun ama hie suya dayamr mi 

onlar? 

C, iikaEm boya kiipiine d(lf tip boyaninasi, cakallar araatnda 
t§vQsluk dav^sina giri^mesl 

Cakahn biri, boya kiipiine dii^tii; birazcik o kupte kaldi. 

Sonra, postu boyanmis olarak cikti; ben dedij yiicelerin ta- 
vd L iii oldum. 

Boy ah tiiyleri, giizel bir parlaklik elde etmisti; giines de o 
ii'nklere vuruyor, panl-panl parlatiyordu. 

Kendisini yesil, ktwl, pembe, sari renklerle boyanmis gtirdu 
de, vardi, cakallara gbriindU. 

Hep si de, a cakalcik dediler, bu hal ne? Bas tan - ba^a neseJere 
diilmissm. 

Ne^enden, bidden bir kenara cekitmi^sin; bu ululanmayi ner- 
dt*n buldun? 

Bir cakal, onun yamna geldi de a filan dedi, ya diizen yapiyor- 
uun; ya da gonlii hos kisilere katddin, 

Minbere cikip laflar ederek. bu halki hasrete dusurmek icin 
brlki de bir diizen kurdun. 

Cok cali^tm, bir hararet, bir hat elde edemedin; derken diizen^ 
I'- itlanmazhga kalkistm. 

! m Haiaret. ht\, erenlerle peygamberlerindir; utanmazhksa her 

'-..ij'iiik kisinin sigmagi. 



4X 



» 4 



4y 



Utanmnzlar, h»su/ dlyr hatki ktindiltsriiie gekmck isterter ama] 
i^lcri In v de lujij de£ildir- 

Lafla ge^Luen blrisinin, her sabah, bit- knyrukla biyiguu 

ya£layip dostlannm yamna, pnu yedlm, bunii 

yedlm diye gikmasi 

Asagilik adamin biri, bir kuyruk pargasi bulmu^tu,., Her se 
bah, biyigini onunla yaglar, 

Nlmete kavusanlann yanlanna vanr, toplantida yagh yemek-j 
ler yedim derdi, 

Biyiklanma bakin tier gibi de eliyle biyiklarmi si var, diizej 
tirdi, 

Bu yagh biyiklar, sozumun dogruluguna tanik; btmlar, yagli 
ball i $ey!er yedigimi gosteriyor demek isterdi. 

Karmysa, sessiz, soluksuz, Tann yalancilarm diizenlerini yol 
etsjji derdi... 

Lafiri derdi, ateslere atti bizi; o yagli btyiklann, kdkiinde 
ynlufisun. kopsun, 

A dilenci, kfitii lafin olmasaydi, bir kerem sahibi, belki acirdi 
bile. 

tlletini soyleseydin, bu egri oyuna pek giri$meseydin, belk^ 
bir hekrm. bir ilig bulurdu derdimize. 

740. * Tann, a egri ki$i dedi; kulagrm,' kuyrugutiu egri - biigrii oy\ 
natma; "Gerfeklere,, gerfeklikleri fay da verir." 

* A dusii azmis, egri - biigrii yatma; neyin varsa goster; "Dog 
ru ol artik," 

Ayibim, kusurunu soylemiyorsan. bari sus; gfeteri$ten, dtizen-J 
den gek ken din i. 

Bir para bulduysan agzmi a?ma; ciinkQ yolda, sinanma tas 
Ian var. 

Hatta o sinanma taslanna bile, halli - halince $ man malar var. 

Babam, si nan ma iginde sinanma var; kcndins; gel de azic 
bir sinanmayla kendini satma. 

Baurogtu Bel'am'i Tann'nw smamalan, otiuti da bu 
si nam a dan yiizii ak ^ikacagina emiii olu^u 

* Bafiroglu Bel am la lanetlenmis tblis, son smamada at pa 1 1 
gitti. 

O adam da, dwvktliyim davasina girismisti ama midesi, biyi* 
gma ilenmedeydi, 



50 



liy Tann derncdeydi, sen gi/.ledigint mcydana eikar. .. Bizi yak- 
h yandirdtj wen rezil ci onu. 

?M1 Bedeninin biitiin parca - buijugu, diisrnan olmustu ona... O 

UkimFutrdan laf ediyordu ama biitiin par^a - bu^ugu, kisin ta icin- 

iL j vdi r 

Adam, bagi§lardan laf etmedeydi ama aciyts da lull kbkiinden 

-iikmcrdeydi. 

Va dogru ol, ya da sus. . . Ondan sonra aciyisi gor 4 serbet iq, 

Kami, biyigina dlisman o!mu$tu da gizlice dua i<;m ela?- 
nuijti, 

Tan rim diyordu, $u a^agdik taflar edeni sen rczil et de buyiik- 
Irtin aciyi^i, bize yonelsin. 

Rarmnin dua si kabul oldu; ihtiyactan dogan yamp ■ yakiima, 
i\l'i yiize bayrak a^ti. 

Tann, kotuluk ediyorsan da, puta tapiyorsan da h mademki be- 
ii j i;iigirdirj H icabet ederim sana dedi. 

* Duaya siki sanl, yalvar - yakar. . . Dua, sonunda gulyabani 
I'tnuJen kurtanr seni. 

Kann, kendini Tann tap is ma ismarlaymca, bir kedi geldi, o 
kiiynjgu ?ahp gitti. 

Evdekiler, kcdinin ardmdan ko$tular; fakat kedi ka^ti... ^o- 

i iik, babasmin azarmdan korktu; beti-benzi atti. 

tffl O ^ocuk, topluluga geldi de o lafazanm yiiziiniiri suyunu yer- 
len; Joktii. 

Hani dedi (jocuk, her sabah dudaklanm, biyjguu yagJadigm o 
ku.vmk vardi ya; 

Ansizin bir kedi geldi, kapti onu; ardmdan 90k kostuk ama 
l-iydasi olmadt. 

Orada bulunanlar, sasxnp giilmeye ba^ladilar; acimalan da coj- 
muya basladi. 

Onu da cagirdilar, doyurdular; topragina merhamet tohumu 
i*k tiler, 

O da, ululardan, gercegin tadmi tatti; ululanmakswui ger^k- 
lifiu kul oldu, kole kesildL 

Boyaemm kiipune dti^n cakabn, Tavusluk davasina giii^mesl 

O renk - renk boyanmis ^akal, kejndisini kinayanm kulagina 
I'.i/.Hto dedi ki ; 



51 



Bir bana bak, bir rengimi seyret.. ^amau'm* bile, boylc bir 
putu yoktur. 

Giil bahcesi gibi yiizlerce rengim var, pek gUzelim; benden ba$ 
gekmc, secde at bana. 

* SiisUmti - pusumii, parlakhgincii - rengimi bir seyret de adimi 
dunyanm Fahr'i, Din'in diregi tak. 

770. Tann ltitfuna mazhar olmu$um; ululugti aula tan bir levhS ke- 

silmisim. 

A cakallar, tendinis gelin de cakal demeyin bana; big cakatdaj 

bunca guzelnk olur mu? 

cakallarm hepsi, oraya toplandi; mumun cevresine toplanan | 

pervanelere dondti, 

A elmasim dediler, ne diyelim saria? Miisteri yildrcma benze- 

yen erkek tavus kusu deyin dedi. 

Pcki ama dediler, can tavuslan, gtil bahcelerinde salimi :- gezer; j 

* Sen de oyle salmabiliyor mosun? Cakal, bayir dedi, sole^ 
diismederj nasil olur da Mina'yi anlatabilirim? 

TSvus ku$Ian gibi only or musun dediler; hayir dedi- Oyleyse j 
dediler, a yiice er, sen tavus kusu degilsin, 

Tavus kusunun giyecegi elbise gokten gelir; renkle - davala o] 
yucelige nasi! ula^abilirsirj ona? 

Flravun'un Tannlik dav&uia kalkismasi da F tavusluk 
dav&sma katki$an cakalji beiizcr 

Hani Firavun gibi... O da sagini sakahm siislernis, esekligin-j 
den, Isa'dan bile yiice uc,maya kalkismisti, 

O da, o disi cakaltn soyundandi; o da mal, mevki" kiipunej 

dusmiistii. 

780 Onun mevkiini goren, malini seyreden, una secde etti; o da, 

bu sacma-sapan heriflerm secdelerine kandi. 

Yamali htrka giyinen o adameagiz, halkm secdesinden, saskm- 
bgindan bir sarhossagiz otdu ■ gitti. 

Mal, zebirli ydandtr; balfcm makbul goriisii, secde edisiyse ej| 

derhadir, 

Kendine gel a Firavun, uhilanma... Sen bir cakalsin, tavuslukj 

satmaya kalki$ma. 

Tavuslann yanlanna varsan, onlar gibi salmamazsin, aciz olui 

kalirsin, rezil olur gidersin. 



* TUrk(&dlr: kafiy* yUzUnden 'semen" dire ge$iyor. 



MCisa'la Hfinm dp UWiitlma faiMrrlcftll; salvia - sahna kanat- 
ianm, sen in basiiu, yiuihk- vurdula**, 

Ama sonunda, senhi ^rkirtllgin meydana cikti, rezilligin ac* 
gn vumldu; yucelift iiuU-n, has asagi diistiin gitti. 

Meheng la$un yurdihi de kalp para gibi karardm... Egnindeki 
a r si an postu gitti r kopekligin goriindii. 

A girkin uyuz kopek, hirsindan, co^up kdpuriip co$arak arslan 
post una biiriinme. 

Arslamn kukreyisi, scni smar.. Ostiinde arslan postu var; sort- 
ra da kopeklerin huylanyia huylasmissin. 

* "Elbette sozlerlnden tanirsin, blllratn" ayetinln tefsiri 

VH\. Tann, sorii yiirutiii de, Peygamber'e, iki yuzliikrin anlasilniasl 
i'Sin en kolay, en acik delil $udur dedi; 

Ikiyuzlii adam, giizel, beybetli goriinse bile aen, sesinden, so- 
iiinden tanirsin onu. 

Topraktan yapilma testiler alirken a mu^teri, on Ian smarsin. 

NJeden elinle vurursun o test lye? gikardigi sesten kink tes- 
!iyi anlamak icin degil mi? 

Kink testinin scsi, bir baska gesittir., Ses, cavu^tur, onun omin- 
de gider. 

Ses, onu anlatmak icLn gdir; rnasdar gibi hanl; fill, onu tar if 

eder. 

Smama sozii yuzgosterdi de hat in ma Ha rut hikayesi geldi. 

* iiarftt-Miirut blkayesf, Yiice Tann 'mo sinamasina 
kargi yigitlik taslamalan 

Bundan 6nce de o hikayeyi birazok anlatmistik; sat! ne kadai 
sbylesek, gent; de binde birini soylcyebiliriz. 

Bu hlkayede, gergeklen soylemek istedim ama simdiyedek. 
bazi sebeblerle kalakaldi. 

Hele bir kere gene baslayalim da gogunun azini soyleyeyim; 
filin organlanndau bir organim anlatayim. 

HiK). A yuzime kul - k6le oldugumuz, Harut'a, M&rOt'a kulak ver r 
dinle. 

* Tann 'y i seyretme yiiziinden sarhos olmu^lardi; padi^abm, 
^asilacak islerinden, azar - azar kahr etmesinden kendilerinden g«;- 
mislerdi. 

Tannmn azar - azar kahn bdylcsinc sarho^luk verirse Tann'ya 
mirac etmek ne biflm siirboslnklar verir. 

53 



S2 






Tuzagindaki yem, bbyle bir ^arho^luk verirse nimetkrinin sof- 
rasi neler a^maz- 

Sarho$ olmuslardi, kcmentten firl a miliar, kurtulmuslardi; 
a^ikgasina hay ■ buy ediyorlardi. 

Yoldaysa oyle bir pusu -vardi, 6yle bir sjnanina vard) ki kasir- 
gasi, dagi bile saman copii gibi kapiverirdi. 

Smanma, onlan alt-ust ediyordu ajna sarhosun bunlardan ne 
haberi olur? 

Onea hendeklc mcydan birdir; kuyu da giizel bir gidilecek yol- 
dur onca, hendek de. 

Dag kefisi, hie bir zarara ugramadan o koca dagm ba^ina, kc- 1 
sar, tirmanir, bir yiyecek arar, 

Yayihp otlamak isterken an si* in gokten buyruk gelir, bir baj~ 
ka oyun oynar. 

SJO, Bir baska daga bakar: orda bir di$i ke^i gbriir, 

O anda gbzii ksranr; sarhos bir halde bu da£dan o daga 5ic- 
ramak ister. 

Ona, o dag, o kadar yakin goruniir ki oraya sjcramak, ev ka- 
pi sin da kojmaktan daha kolay gelir on a. 

O binlerce fersahhk yol, iki kan$ goriiniir ona da ; sarho$Ink- 
tan icine, atlamak hevesi gelir. 

Atlaymca da dii^er, iki aman bilmez dagin arasmda kalakahr. J 

O, avcilardan daga ka^misti ya; bu sigindigi yer, kartmi do- 
ker - gider. 

A volar, o iki dagin arasinda oturmuslar; bu hey belli kazayi 
bekJemedeler. 

Iste bu keci, i;ok defa boyle avian ir; yoksa pek geviktir, pek^ 
(jabuktur, diismamm da goriir. 

* Riisteiti'in de kellesi - ktilagi yerindedir, sakali ■ bivigi vardir^ 
ama ayagmi baglayan tuzak, iyice bil ki sehveuir. 

Benim gibi sen de schvet sarhoslugundan kesil de bu sarhos- 
lugu devede seyret. 

820. Sonra dunyadaki bu sehvet sarhoslugu da mdeklerin sarho$- 
luklarma karsi pek hordur, pek asagidir. 

* O sarho$luk, bu sarho^lugu giderir. . . Melek, nerden sehveK 
kapilacak? 

Tail) su icmedik^e aci su, gozdeki i$ik gibi sana, hos gelir, hos.. 

Gokten gelen saraplarm bir katresi, cam saraptan da vazge^i- 

rir, sakiylerden de. 



54 



Amk du»un; mdcklrrin n* ^H „, f^lnklan olur. tertemia 
-u,lar, ululuktan nasd ^j, knulll.nr^n verier 

Oular, \m Kaplan bir kokci :.l.iusi a rdir da, 5 u ■ diinyinin ,a- 
Jl 'P kupunii knivenni^erdir. uuuyanin ^ 

MBhSS 2?^ bUe d "* enit:r ' ™ k kalanJar ' "flrfcr gibi 
Miilennc sinmi^lerdir. * 

I ^t%^h sarh0 ^ ukia " nd ^ m*®** olsun dediler, ke,- 
^ bu de bulut gibi yeryiiziine rahmet yagdirsaydik 

IAv y.y^. yUrdLJna adaI<Ui ' JnSafl ' kul] ^rda buJunznayi, v. 

Onlar bu soderi .byl.diler ama ka^a ve kader d e , durwi dedi- 
'^Manmzm onunde gonicmeyen tuzaklar pek cok 

kJI^ Sd ' bd§ v5IUnde kUst ^^ a ko * ma -' K^*a« gel 
KrrhcIAda kbrcesuie at siirmc. B 

(;unku bu yolda ttfcnhrin ,a T Ianndan, kemiklerinden yplcuia, 
-n:ikbasacakyerbuIamiyorrar, x ' 

hn yrt"^*' 3 ^ ■* SiSir **- «"-■ *'»"■ — v*r- 

brt^SStr "^ Mlar ' " Y '* i2Und ' : ^' fak »' 
Ayat. yahn otan; dftdjJUa. owl vilriir? D Ura - dialene, du 5 ii- 
in M^na, sakma - cekine. 

l«nmn perdesi ardina g im usl e rdi, kulakian bfattBifh, duymuyo. 
k W 4S mdafl klirtU ' an]arda " ba ^ a ^^„ gdzii yumuludur, 

i, w JSStSSi ba?ka kJm a * lir ^ ; s ^ den b ^ ka 

J - - 2^r ^ baya kimsecikier dQ ^ n ' d *™ ***> 

Tann esenllk versJn. M^' nill gdecegini, Piravun'uj, 
nij^da gorm^t ve dognuunflsuu sa^lamaya caJx^n^ 

^'..kumyoldu^ ^ aSl ^ ba ^ nS " dl da ^ l diki >™ »*■*, 

Buyrugunda binlerce yild./ bll a lnl v rdi. dU ? yorucusu vardi 
bUyUmler de sayiya siftmfl^di. ' 



SS 



On a ruy&sinda Milium dugacagmi, mulkiinij yikip yakatragi- 

ill gosterdiler. 

Diis yoruculara, yddiz bilginlerine, bu hayali, bu som ruyamn 
hiikmunu nasil gidermeli diye sordu. 

Hepsi de caresiiie bakahm; yol kesenler gibi dogum yolunu vu- 

rahm dedi- 

Dogacagi gece, Firavun'a uyan o topluluk, $u karara vardilar I 
gun, erkenden, meydana padi$ahin tahti kurulacak, toplanu 

yapilacakti. 

Ey Israiloftullan denecekti, padisah filan yerde sizi huziruna 

i^ginyor. 1 

Size perdesiz, ortiisiiz yiiziinu gosterecek; sevaba girmek icu| 

sbce bagi$larda bulunacak; gelin. 

CiinkU tutsaklar, padisahtan uzakti; Fsravunu gormelerine izirn 

yoktu. 
350. Hatta yolda Firavun'a rastlasalar, yiiziikoyun yere kapann 

secde ederterdi; yasa buydu* 

Yasa buydu; hicbir tutsak, er - ge$, o buyruk sahib inin yiiziinl 

gdremeyecekti. 

Yoida cavuslann sesierini duydular mi, Firavun'im yuziinii got 
meraek ictn yuzlerini divara dbndiireceklerdi. 

Iclerinden biri, Firavun'un yiizunti goriirse suclu ulurdu; 
terin beteri neyse, o gelirdi basina. 

* Onlar da, gonnelerine imkan bulunmayan o yiizii, pek go*j 
mek isterierdi; zati insan, men'edildigi seye du$kiin olur, 

Esenllk ona, Mfisa'nui dogtrauma eragel olmak i^n. 
israllogullarjni meydana <;a£mnalan 

A Jtsrailogullan, meydan yerine ytiriiyuii; padisablar padisahir 
cbrnicniz, bagisnn elde etmeniz umulur. 

Bu cagn mustulugunu IsrailoguHan duyunca, zati susuzdulat 
pek ozlemislerdi onu. 

Diizene kandilar, siislenip piislenerek meydana kostular. 

HikAye 

* Hani sunun gibi: Burda da duzenci Mogollar, Misirlilarm b^ 

riskii anyaruz derler; 

Misiriilan bu yana toplayin da o dedigimiz kifiyi bulaiim. 



* *Y«*" sWS. karnm, buyruk rfirlne kullanilini* ; tUTk^edir. Bu beyltt 
de, bundan aoni&ki beyttte de bOyte gecer. 

56 



HMi Kim gelirsc bu dcgH tlcrler; sonra da eFendi derler, a bucaga 

giU otur. 

Boylece hepsi de toplandi mi, bu duzenle onlann boyunlarmi 
yururtar. 

H Ezan scsi duyunca "Tann'ya ^agiranin" ijagnsina uyup yal- 
v.irmazlardi ya; onun ^omlugundan bu, 

Diizcncinln ^agnsi on I an ^eker i^te.,. A akli ba$mda er, sakin 
yylanin diizeninden. 

Yoksullann, muh tularin sesierini duy da dQzencinin sesi, ku- 
L>f ma geimesin. 

Vuksullar tamahkar olurlar, cirkindir huylan; Fakat gene de 
j'oniil sahibini o oburlann icinde ara. 

Inci de denizin dibinde, ta$larla beraberdir; bviinf de ayip- 
Itinn afasindadir, 

t.RrailogulIan da costular; sabahleyin erkenden meydana dog- 
ni ko^tular. 

Firavun, bu duzeule on Ian meydana topladj; ter-ii taze yiizunCi 
on lard g6sterdi. 

Giiniillerini aldi, bagistarda bulundu; o ulu padisah, onlara 
Viin iter dc etti. 
H/it Ondan sonra da r caniniz icin dedi; hepinlz de bu gece, bu mey- 

il.imla yatin, uyuyun. 

Emre uyanz, sen istersen tarn bir ay burada otururuz diye 
i cvap verdiler. 

t iriivun'itn, M.usa'mn ana kanuna du^ecegi geoe, taiAilogullaruM 
kadinlanndan ayirdngma sevlnerek seliire doiuuesl 

Firavun, ak$amleyin sevinerek d6ndii; bu gece diyordu, ana 
L. i in in a du^ecegi geceydi, hepsi de kadinlanndan uzak. 

Kaznedan tmran da yamndaydi.,. Konusa ■ gSriise ^hire gei- 
HiJcr, 

Ey fmraii dedi, sen de bu gece bu kapida yat r uyu, sakm, ka- 
tlininin yanina varma, onunla goriismeyi dileme. 

ImrSn, senin kapi esiginde yatanm; gonluniin isteginden bas- 
Jtn birsey dustinmem, dedi. 

lmran da tsrailogulJanndandi; fakat Firavun'a g&tiuldti, candi, 

Nerden onun isyan edeceginden iskillenecek; gonluniin kurk- 
tugunu yapacagim nerden umacak? 

^7 



hiii jn'm, Mfi!iiViiii> ;ui:iKiyIa biilii^riiasj, kaditim 
Ffteitlik ona, Mftsa'ya gebe kalmasi 

Padi$ah gitti, Imr&n da o kapimn e$iginde yatti; gece yansi, 
kartsi, Imriin'i gormeye geldi. 

Kadm, Imran'in ustiine kapandi, dudafclanni dptii; geceleyin 
unii uykttsundan uyardi, 
880 imran uyamnca kadin, goziine giizel gbrimdii. dudak dudaga, 

kadim opmeye koyuldu. 

Imran, gecenin bu vaktinde nasi I geld in dedi... ICadm, sem 
itelcdim de dedi, Tann'nin takdiri yolladi beni. 

I m rin, sevgiyle kadim Kucakladi; o an da kendlni tutamadi. 

O nun la birleivLi, eraaneti ona ismarladi; ortdan soma da a ka- 
din mi dedi; bu i$, kuctik bir i$ degil. 

Demir tasa cahndi; bir kivdclmdlr cakti; hem de padi$aha da, 
sal t ana t ma da kin gii duett bir kivikim, 

Ben buluta benziyorum, sen yeryuziisiin, Musa da bitki... 
Tan ii, $atrancin |ahi, bizzat mat olduk, mat. 

A gelia, yutmayi da padi$abtan fail, yutulmayi da,,, Buxm bid- 
den bilme, bize hay if Ian ma, 

$u Firavun'un korktugu yok mu, senlnle bulustum ya, o anda 
yaratddi gitti. 

tmran'in karwiyla buluftuktan aomm, ona, 
bent gorntemjf o) diye tavsiyede bulunii$u 

Sakm bunu a^ma, bunu hie kimseye soyleme de bana da yuz- 
"lerce gam, keder cullanmasm, sana da. 

A benim nazhm, nazeninim; alarnetleri belirdi; sonunda bumin 
tepkileri de meydana $ikar. 
390. Derken hemencedk meydandaki halktan naralar duyulmaya 
badadi; hava sesle, bagmfla doidu. 

Padisahj korkuyia yerinden sicradi; bu giirultii de ne diye yabn 
ayak kostu. 

Meydandan gelen bu sesler, bu giirultuler nedir; dehsetinden 
cin de kacmada, seytan da dedi. 

Imran, padi$ahim*izin urn Hi uzun oteun; tsrailogullan. sen in 
yiiziinden ne$e]eniyorIar. 

Padi$ahin bail? In dan seviniyorlar, oymiyorlar, el girpiyorlar 
dedi. 

Firavun, bu da olabilir ama dedi, beni adam akdli vehim kap- 
ladi, dii^iince bastirdi. 



Firavun'un, o seat cm korkmasi 

Bu sesj sinirlerimi bozdu, ac> ■ acj gamlardanj koderlerden ko- 
i iililim adeta. 

Padi$ah, butun gece, agrisi tutmu$ gebe kadin gibi bir yandan 
bir van a gidip geliyor, 

Her an, Imran diyordu, bu naralar, beni adam akilli yerimden 
■-tcratti. 

Yoksul Imran r m giicii yoktu ki kartsiyla bulustugunu soy le sin. 
**m Imran 'in kansj, tmran'dan gebe kalmca gdkyuzunde r Musa'- 

inn yildizi belirmisti. 

* Her Peygamber, ana rahmine dujiince, yilcbzi, gdkte belirir. 

E&enlik ona, Milsanui yildmniD goktc beUrmesi> 
iJiujieccimlerln tneydanda. bagn^lan 

Miisa'iun yildizi gokle belirdi; Firavun kbr olsun diye onun 
ilii/Liilcrimn, ^arder aramasinm inadina o yildiz. gokte dogdu. 

Sabah olunca, Imran dedi, yurii, git, o guriiltuniin, o sesm 
-.il>cbi nedir, anla. 

Imran, meydana koftu, padi^ahlar padi^ahi uyuyamadi, bu gu- 
Kifiii nedir dedi. 

tier miineccimin ba?i a^ikti, yakasi yirtilmi^ti; yasiitar gibi 
hcpsi de topragi opiiyordu. 

Yashlar gibi sesleri ses vermcde, feryatlan ortaligi tutmadaydi. 

Sadarmi, sakallarim yolmu^Iar, yiizlerini yirtmi^lar, ba$lanna 
iitjiiiik sa^mi^lardi; gozleii kan canagrna ddnmiistu, 

tmran, hayrola dedi: bu feiyat nedir, bn hal ne? Yoksa kutsuz 
vil. kiitii bir a lame t mi gbstermede? 

Miineccimler oziir getirdikr; Emir dediler; Tannnm takdSr eli, 
Niiviik etti bizi. 

*W Ne yapmak gerekse yaptik ama devkt karardi; padi?ahin du?- 

i ha 11 1 yaratildi, list oldu ona. 

O o|]anin yildizi, bn gece belirdi; gogim a In in da o yildiz dog- 
ilu; kor etti -gitti bizi, 

O peygamberin, gokyUitinde beliren yildizi yuziinden biz, yi!- 
diclor gibi gozyadan sacuk - durduk, 

tniran'm gonlii sevinde doldu ama iki yiizliilukten geidi de 
tfyviiMar oUun diye elini ba^ma vurdu. 

Imran Gfkelenmi^, kendini kaybetmi^ gibi delicesine iiMlerine 
yih-tidit- 



SH 



59 






t$i biline/.iiktiin gdcii de onlara saldirdi, pek agir, pck kutii 
sdzler soyledi o topluluga. 

Kendisini, suratim asdt, den li bir hale saldi; tersine tavla oyu- 
nuna giiisti. 

Onlara, p5di$ahimiz] aldattiniz; Iiamlikicii, tamahtan vazgeg- 
mediniz; 

Padi$ahi meydan yeiine dek siiriiklediniz, padisahimizin yiizij-j 
nun suyunu yerlere dfiktiiniiz; 

Ellerinizi goguslerinize koydunuz da padisahi biz, dertlerdenj 
kurtaracagiz dediriiz, vaatlerde bulundunuz dedi. 
920, Padisah da bunu duyunca, gidi hairier dedi; ben de size amad 
vermeyeyim, sizi astirayim da gcirtin. 

Kendimi giilunc bir hale soktuni; dugmanlarla oyun oynadun] 
da yutuldum, mahmdan - mulkumden oldum. 

Bu gece Israilogullaruiin hep si de kadinlanndan uzak kaldilaij 
diye; 

Mai da gitti, yUzumiin suyu da dokiildii; is de ham bir baldtfl 
kalakaidi.,. Bu mudur yiice kifilcrin yardimi; bu mudur ululannj 
yapacagi is? 

Villardir gelirler elde ediycrsunuz; clbisekr ahyorsunuz; iilk&j 
Lerki getirini rahat^a yiyorsunuz. 

Bu muydu buldugunuz care, bu muydu yildiz bilginiz? Su if 
kembelerini ^i^iren duzenbaz, $otn ki$ilersiniz, 

Sizi dilim ■ dilim dildirecegim; a teller e atacagim; burunlanni 
kulakJarinizi, dudaklarmizi kestirecegim, 

Sizi ate? odunu yapacagim; yediklerinjzi, iftiklerinizl burnt, 
nuzdan getirecegim. 

Muneccimler secde ettiler de, padi$ahim dediler; seytan bit sq 
fer a]t etti bizi. 

Villardir nice belalan giderdik; yapttklanmiza akil da sasti 
kaldi, fikir de, 
930- Fakat buna bir scy yapamadik; anasi gebe kaldi; babasmij 
erlik suyu, anasmin rahmine diistii. 

Bu kusurumuzu bagislatmak icin a devletli padisah] miz, de 
gum giiniinii gbzetiriz. 

Firs at i ka^irmamak, kaderi yerine getirmemek it; in do gum 
niinii gbzleriz. 

Bunu da yapamazsak, a akillarm, fikirlerin, karanna kul kc 
kesildigi efendimiz; o vakit oldur bizi. 

Firavun, dusmana saplanip oJdiirco kader okunun a til mama 
icin gunden gilne, dokuz ayi sayip durmadaydi. 

60 



KAderc baskin yapmaya kidk^mi. I » >n |tj yuvtirlanir da kendi 

Vcryiizu, giige dusmanhk tdeeic yyi-uk kalir, oJiir gider 
Kesim, rcssama pence vurmaya fcalkisiraa kerdi sakahm kemTi 
ltivif*uii yolar. 

Firavun'im, dfcene ba$ vurandc, yen! dogurmus 
kadinian meydana pagirmafli 

Dokuz ay sonra padi$ah, tahtim meydana kurdurdu- sesi pek 
vtiftiriL-ilar cikartti. 

BunJar, a kadmlar, cocuklanmzla meydana gidin; tsrailogulla- 
ii nifj butun kadinian, disan c;km, 

Ge t en yil, erkeklerin sirasiyd,; onlann hepsi de elbiseler elde 
■ Mi nliiruar elde etti. 

tjay din, a kadinlar, bu yil devJet sizm; herkes, ne dilerse eide 

iVidi^ah, kadmlara da etbbeler verecek, ba| 1S Jarda bulunacak; 
vfMririn da ba^larma altm kUlah giydirecek. 

Ude bu ay doguranlar yok mu ? Hemen gidin de o oturamakb 
}Nl(i !S j|itan blinder elde edin diye bagirdilar. 

K:u!mlar T cocuklariyle di f an fikhlar; sevine sevine padisahin 
uliiflitia vardilar. 

Mcz yeni dogurmus kadm. diizetiden, kahirdan habere se- 
libitt-n di^an ^ikti, 

Kadmlann hepsi, meydana toplanmca erkek gocuilan aldilar 
hliyat bunda dediler, dusman meydana gelmesin, AFet artma- 
*m diye nepsinin ba^larmi kestiler. 

MOsa'nui dogmasi r memurlann, Itnran'm evtae gclmettri, 
MQBa'nin anaswna, Mtts&'yi ate^e at diye iHifim edllmed 

Imtanin kansma gelince: Musa'yi dogurmu?tu; o kargasabk- 
tiin. t> dertten elini, etegini cekmisti. 

O azgmsa ebe kadjnlan, casusluk icin evlere yollannstj. 
Hurada bir t ocuk var, anaai vehimlenmis, i^killenmis, meyd* 
iiu ti^lmemi^ diye kovaladjlar. 

Bu sokakta, bu mahaJiede giizel bir kadm var dediler; bir de 
(ftreufiu var, fakat anaai, pek diizenei. 

Bumm iizerine memurlar geldi; anaai da ^ocugunu tandira 



61 



* Herseyden haberi olan Tann 'dan, kachna, bu cocuk, Halil'iii 
ashndan gelmedir. 

* Ey ate$, sogu buyrugunur* korumaai yuziinden ates, bu coed- 
s' a bir zarar veimez diye ifham geldi. 

Kadjn, ilhama dayandi; onu kivilcinilann icine. atese atti; ates I 
dc Musa'nin bedemne tesir etmedi. 

Memurlar, muratlanna erismeden geri dbndiiler; Fakat kovu- 
cular, bunu da anladilar. 

Firavun'dan birkaf para koparmak i^in olani, biteni mcxnur- 
lara anlattilar. 

Gene o yana dbnun, a memurlar, pencereden bir iyice bakin 
dediler. 

Mfisa'11111 ana sura, Musa'yi au y» atjn diye Dhnm edihtiesi 

* Gene Musa'nui anasina, onu suya at; yiiziinu iknide cevir;] 
sacim. ba$im yolma; 

960, Nil'c at. day an, giiven, ben onu, yiizii ak olarak sana ula$U- 
nnm diye iJham geJdi. 

Bu soziin sunu yoktur; biitiin duzenieri, yakalarma, pacalart- 

na doiasmadaydi. 

O, dl$arda yuzbinlerce gocuk oldiirtuyordu; Musa'sa iceridey-< 
di, eviii bas kd$esindeydi. 

O uzagi goren kor gdzlii, cildirmi$ti da diizenlerle nerde yeni 
dogmus bir cocuk varsa oldurtmedeydi. 

Inatgi Firavun'un diizeni ejderhad); duiiya padisahlarinin ditj 
zenlerini yutmustu. 

* Fakat ondan daha Firavun bin belirdi de hem onu somii- 
riip yuttu, hem diizenini. 

* O bir ejderhadi, sopa da ejderha oldu; Tann basamiyla bt. 
ou yutlu git tf. 

* El var, el in usbinde,.. Mereye dek? Tann'ya dek; ^Qnku sor 
vanlacak zat, O'dur ancak. 

£iinkii O, dibi, kiyisi o I may an bir dented ir; butiin denizlerj 
O'na kargi seldir sanki. 

* Diizenler, careler, ejderha bile olsa tllallah'a karsi tiiniii 
la'dir. 

970- Buraya vannca soziim bas kodu; yok oldu gitti; dogru yole 
gotiinaeyi Allah daha iyi bilir. 

Firavun'da dan, sendc de var; fakat senin ejderhan, kuyuda 
mahpus. 



Yanjtlar olsun, bunJnm, lUmil de ^uin hallerin; sense tutu- 
yor, bunJan o Flnmin'n ynnininnk istiyorsun. 

Senin halindcn »<„ a li|j,- se canm slk]Iir; bsskasindafl so/ acar- 
larsa masal gelir sana. 

tlar da uzaga atmi$, 

Aieskie Firavun'un odunu atolmiyar; yoksa o da Firavun'un 
LUesi gjbi yaiimJanacak, 

BJr yilanunin sofuktan donmu? yilam dimu ¥ sanarak 
lpterle batlayip Bufdad'a getirmesl 

Tarihten soz acandan bir hikaye dinle de bu iistu dniilu sir- 
ifan bjr koku duy. 

Bir yilanci. afsujilariyk yilan tutmak igin daglik yerlere gitti. 

* tster yavas gitsin, ister tez kossun, arayan bulur. 

Iki elinle istege sanl; ^unkii istektir iyi yo ]a kilavuz olan, 
Tepaliasan da, aksa^n da, uyuklasan da f edepsizce bile olsa 

j^ne o yana dogrul, onu diie. 

Kimi soz soyleyerek, kimi susarak, kirni koklanarak her van- 

tlan padisahm kokusunu almaya bak. 

f Yakup, ogullanna, Yusuf'u dedi, haddinden artik araym. 
+ Her duygunuzu, adam-akilh bu aramaya verin de buiacaiiz 
utye her yana ko^un, 

* Tann liitfundan dedi, umutsuzluga dusmeyin... Cocugunuyu 
yitirmis gibi bu yandan o yana kosup durun. 

* Agizdaki duygu yoluyla sonisturun; kulaginm onun sesinin 
t>Uebi{ecegi dort yol agzjna verin. 

* Nerden giizel bir koku gelirse koklaym; bildigin koku^nu 
ne yandan ahrsan o yana gidin. 

Nerde, birisinden bir lutuf goriirscn yiirii; belki lutfan t C me- 
hne bir yol bulursun, olur ya. 

Biitiin bu ho$ seyJer, bu hoslukiar, uJu bir ummandan aizma^ 
ua; parija - bucugu bu-ak da tume yiiz cevir, 

Halkm savaslan, guwlJik icindir, iyiiik icin... Aziksizhk az Jgt 
mutluluk belirtisidir. 

Halkin km?Ian, uzlasmak, barismak icindir; esenligin tu*a£i 
i)oyuna esensizhktir. 

Her samar, ok^amak icin vurulur; her sikayet, siikru ariatir. 
A kerem sahibi, par^a ■ bujuktan turn kokusunu al... A hik- 
met saliibi, ziddan ziddin kokusunu duy. 



62 



63 



Savuflar, d(tegtin bit ban* meydana getirir... Vitnim ita bir 
doitl i^in yilan arant&ya koyiddu. 

insan, gecim i^n yilan arar; gamdan, iasadan kurtulmak icin 
gani yer, tasalara diijer. 

O karda, kista daglarda iri bir yilan arayip durmadaydi. 

Or da, pek biiyuk bir ejderha gordii; ejderha okmiftii am a 
fek linden, gbnlii korkuyla doldu. 

Ydano, o cetin kista yjlan ararken o olu ejderMyi gordii. 

Yilanci, halk ?a$akalsrn diye yilan tutar. .. tste sana halkin bii- 

tnsan bir daga benzer; dag nasd olur da aldanir; nasil oluT , 
da bir yd ana hay ran olur? 
1000 Yoksul insan, kendini bilmedi, lammadi da yuceliktcn kalkti.j 

su noksan aleme dlistii gitti, 

Insan. kendini ucuz satti; atlasti, tuttu da kendini bir hirkaya 

yamadi . 

Yiizbinlerce yilan da ona hayrandir, yiizbinlerce dag da; o, ni-1 
cin ^asirdi kaldi da y liana sevdalandi? 

Yilanci, halki sasirtmak igin o ejderha"yi aldi, Bagdada ge-j 

tirdi, 

Birkac para elde etmek icin o cadir diregi gibi ejderhayt siij 

rukliiyor; 

Olu bir ejderha getirdim; yakalamak, avlamak icin ne zanmet 

ler osktim diyordu. 

Q, yilani olii samyordu; pysa ki diriydi o; bir' iyicc bakmamisJ 
ti. gdrmemisti onu. 

Soguklardan, kardan dmunustu; diriydi; diriydi ama 610 gibtj 

gdrUnmedeydi. 

Alem de donmustur da adi, eansiz clmustur; cansiz, donmusi 

demektir usta, 

Dur hele, mahser giinesi ciksin da o vakit bu dlinya cisminu 

oynayis^ni gor. 

1010. Musamn sopasi, burada ejderha oldu ya; bu, cansiz gdrdiikj 

lerimizin hahni, akla verdi demektir. 

Seni, bir avuc toprakken insan yapti ya; butUn topragi da boyj 
k bilmek gerek. 

Bu yanda oliidur tmlar ama, o yanda diri... Bu yanda susai 
IaT ama, o. yanda soylerler. 

Fakat oulan, o yandan bizim yana gonderdi mi de sopa, bu 

karsi ejderha olur. 



" Dugl^r, Davud'un scsinc m«s vcrir; oruinla ilahi okur; demir, 
itieini jvucunda mum gibi yumu^ar. 

Yel, SLilcyriian'a bamallik eder, onu ta^ir; deniz Musa'ya 
>.(i/ ^riyier, onuida kotnifur. 

' Ay, Abmed'le isaretle^ir, buyrugnna uyar; atej, Ibrahim's 
nflu.sifjs giUii olur.* 

Toprak, KaaniD J D ejderha gibi somiiriir. yutar; Hannane di- 
irftl, akil, fikir sahibi olur** 

Xa?, Ahmcd J e selam verir, dag, Yahya'ya haber yollar, 
Riz derler, duy;jr r i$itiriz, bakar, goriiruz, ho^uz, fakat size 
kiit'ji namahremiz, susuyoruz. 
Ill .'(I Siz. tansizlann yamna gidiyorstinuz; artik cansizlarm canma 

unmf mahrem olabilirsiniz? 

1 iiiisizlardan canlar alemine gidin de alemin par^a bu^uklan- 
him gLitiiltusunii i$itin, 

' Cansiziarm tesbihi, apa^ik gelir sana da te'vil vesveseleri kap- 
11 i.i/, aruk seni. 

Canmda kandiller yok da gormek i^in tevillere bas vuruyorsun. 

Uundan maksat, apagik tespih etmek olur mu hie? Bunu duy- 
i In i ii dtye davaya girismek de ash olmayan bir liayaL 

Onlari goreti, ibret ahr da Tann'rjin noksan sifatlardan an 
OJdugunu &Gyler ya; 

O cansiz ?ey r Tann'yi tespih etmeyi haiirlatiyor sana; istc bu 
liahrlatjs onnn *oze gelmesi sayihr. 

' t'tizale inanarJann te'vili budur iste... Hal i^ig^ndan mah- 
ii im olanin hill budur, 

Insan, duygudan cikmadikca gorunmez aleme yabancidir; o 
diinyayi aklina getiremez, 

Bu soziin sonu yoktur.,. O ydanci, tuttugu yilam yuzlerce 
/ahmeUerle cekti - getirdi, 

jlH«J O macerilar arayan kisi, dorl yana da bir gurultudlir, salmak 

Jstiyordu. 

$at kiyisina, bir gurultiidiir, saldi; Bagdad sebrinde bir giirultii 
kupardi. 

Bir yilanci diyorlardi, ejderha getirmis; ^asilacak, gorUlmemis 
bir av avlamis. 



■ tkinci miara'i Unutulmug, karjilajtirmada tklnci misra', cetvelln i^ine, 
Itim* t.y/tyla yutanya doferu razilmig. 

** Bu keytln de ilt ansra.'i unutuLmu?, Iklncl imsra'in hiEaaina, gene cet- 
Hlln l(;Jne. tnce yflziyla yukanya dogm yazilmis. 



64 



f I 



65 



Yuzblnlcrce ahmak top] and <; onlar da ahinnlclililaniidan, onuaj 
gibl yilunu [iv ulup gittiler. 

Onlar da beklesiyorlardi; o da, yaydmis halk toplansin diyaj 
bekliyordti. 

.Seyrt! gelen halk cogalsin da eiime gegecek para daha da art- 
sin diyordu. 

Yuzbinlerce herzevekil toplandi. halka olmu$lardi; herkes a] 
parmaklanmn uglanna basarak gormek istiyordu. 

Ka I a bank tan, erkegin kacbndan haberj yoktu; fcryamet giinii 
gibi ileri gidenlerle geri kalanlar, birbirine kan$mtsti. 

Yilanci, yilaui sardigi kllimi kimildattikca toplanan halk, boj 
yunlanm uzaftyordu, 

Zemberiden donmus ejderha, yiizlerce culun, kHimin altirJ 
daydi, 

1040. O kendini koruyup gozeten yilanci, ihtiyati elden birakmanuw 
kaUn iplerle de bagMami$ti onu. 

Halkin toplanmasini beklerken zaman ge^mi?, Irak giine?i, o 
yilanin Lis tuns vurmustu, 

GiinesLn harareti, onu iyice isitinca organlarmdaki soguklul 
gitmijti. 

Derken 61 U saoilait ejderha dirilmis, kumldanmaya baslamislij 
old yilamn kimildam$i yiiziinden de halkin gaskinligi birk< 

ytizbin olmustu. 

$askuihkla naralar attilar; kimddanisiru. gorunce hepsi de ki 

ci$maya koyuldu. 

O bagin$lar arastnda yilan, iplerint kopardi; iplerin- cal 
her yandan duyulmu$tu.* ' 

Iplerini kopardi, culun, kilimin altmdan suzuldli, arslau gil 
kiikreyen firkin bir ejderhi ortaya cikn.. 

Ka^isirken birfok kiji ayaklar alfmda kaldi, ezilip oldii., . Yei 
vigil anlardan, olenlerden yigmlar meydan* geldi. 

Yilanci, korkusundan oldugu yerde kurudu-kaldi; daglardan,, 
ova lard an ne getirmisim ben diyordu, 
1050. Kor koyun, kurdu uyandirmisti; bilgisLz. can auasmin kal 
gitmi^ti, 

* Ejderha o ah magi bir lokma ediverdi; Haccac'a ban icmek,: 
kolay bir seydir, 

Sonra da bir direge sanldi; kendisini sikti; yedigi adarmn ki 
mikierini kirdi, 



Nefsin de bir ejderhadir, ne vnkil, nciden 6lfnu§LiJr o; dertien 
dine flrsat gecmed igindcn donmnjtur ancak, 

O da Firavun'un buldugu firsati bulursa.-. Hani deredeki su 
bile onun emriyle akiyordu. 

Evet, o da bu ftrsati bulursa, hem en Fjravunluga baslar; yiiz- 
lerco Musa'nm, yiizlerce Harun'un yohinu keser, 

O ejderha, yoklugun elinde bir kurtcagiza doner; fakat mevki' 
mal ■ miilk yiiziinden bir sivrisinek, gay la k kesilir. 

Ejderhayi aynlik karmm icbide tut; sakin ha, onu Irak gune- 
sinin ahma getimte. 

Ejderhan,, donmusken sagsin, esensin; fakat o, bir kuituldu 
mu, onun lokmasism sen, 

Onu mat et de mat olmaktan aman bul; az act on a; namaz 
kxlanlardan degildir o. 
J(WJ Ustiine sehvet giinesinin harareti vurdu mu, o gebercsice ya- 

rasan, kanatlanur, ut^ar. 

* Ercesine savasa giri^ onun la da Alhih, buna kar^ihk bulu$- 
mayj ihsan ctsin aana, 

O adam, ejderhayi getirinoe, sicak giine^iu ahmda ejderha can- 
landi; 

O fitneleri kopardi aztzirn; soylediklerimden yirmi kat artigmi 
yapti. 

Sen ona eziyet etmeden, uslu, vefab bir halde tutmayi mi umn- 
yorsun? 

Bu dilek, her asagihk ki^inm eline geper mi hie? Musa gerck 
ki ejderha dldiirsiin. 

Yiizbinlerce ki$i, onun ejderhasindan yildi. ka^ti da gene onun 
takdlriyle bldii gitti. 



A 



catiftiii" dije ^evlrdiglmlz stiz. metlnde, "«a ka ^afttr ve 



66 



(?ERH) 

^. .I? 3 ? Ua1, iU ^eamber'in (3. m.) muezzinidir. Ilk fciarn olanlardan olapl 
MUelumanhgrn, i*har ettig] tfitfi mtlsrikler, BUal'e pek 5 ok e*U*t etmislerdir 
Habe? diy&rmdandi ve senclydi. Hattd bu yusden M ekke fethlnde Rasui-i Ek~ 
rem'm emriyle Kabenm UstQne cikip ezdn okurken Hlsam oglu Kara. Muham- 
med, bu kapkara kargadan taasfca blrinl buiamaroig mi demistl. All 'ye ve Ehll- i 
beyt* bap olan Bilal, lklncl haltfe H*. Omer'in mmamuda Sam'a gitmig ora- I 
da yerlessn^ti. Hz. Feygaruber'in merkadlni flyaret Igin Medlne'ye geldiSI afi- 
man H*. Fattma'nia dilegi uzerine eaan okuihaya baslamis, fakat He Ptygam- 
bsf-fli risalatine §ehadet faslmda eenab-i Fatima aglayip kendtaaen gecmifc i 
cum, haber alan Bilfti, ezfim buakmisti. Cenftb-i Peygamoer'den sonra okudu- ' 
gu eK&n, ancek bu yanm kalan ezandir §am'da, hlcretln yirmincl yihnda alt- J 
mis kUaur yaglarindayken vefat etmis. flabu's-Sajjtyr'e defnedUmistJr. Vetttittt 
hicrl ylrmiblr ve yirmlsekizde rivayet edenler da vardu:. (Teakiyhul-nakaal LI 
a L82-183; Seflnetu'l -Bihar, I- s 104-105. Diger kaynaklann rtvftyeflorl "bu' 
kitaplarda kayitlidir). 

179. ihvan-i Sara. I. cUtte 3915, beytta laahina bakinia. 

160. He. Peygamber, isyan etmetflginiz dlllerle dua cdin AMha buyunnua; 
iiic-ab. bite biiyle dlller lutfet ey Allah 'in Rasuitl deylnce de baziniz. bazinisa, 
dua eder; cllnku sen omm dillyle Lsjan etmudfn, c da sonin diljnJe Isyan g9 
medi sbzleriyle fcunu Izah etmistir (Fahr-i RizI teI B lrlnden naklen Ma&hte, a. B9>.J 

"Klslnin. yanmda buJtinmayan kardeslne (mq'mln kard^lnej duasi IcabBt! 
ofHllrr bagucunda bu fee muvekkll olan melck, a, kardeaine dui ettllice amltil 
der, sana da dua ettigta gibi olsmi" ve "Kardosln kardege, giyabuida duasi red- J 
dediimez', "fid dua vardir kl naddoluniiiaz; o duilarta Aliflh araamda perd*^ 
yokturi B!it PiidOui goren ktylnin dufisi. bbftrU de adaoun (mil'min) karde 5 lnc 
onun ^lyibmda ettifti dua" badisleri de ayni mealde sayilablllr fCaml\ II. s. is J 

183. Beyltten soniakl bahli, "Xul. blr Eidme ugrar. yardim da sttnnez - 
benden bask a yardimtisj kalmaz&a, g^erinl ytlcelere dlklp AlLah-a yalvard^ 
mi Allah Jebbeyk, buyur kuluna, hemencetik, yahut blr muddet sonra ben yar-i 
dim (fderim sana der." (Kl-tthafatTls, Senlyye, s. 9ti). 

193. Hizji, L clldln 323-237. beyttlerfnln lz^hina bakmiz. 

2oa. Eshab^i kenf - kopek. I. cildln 394. beytjnln Izahina bakuuz. 

212. "aabir, darli&in anabtandir " "Sabir h aarh£m, sikmtinifl anahtandu- 

k&talliklerden fekinm B kfi& ebed! blr aengJnUk." (Hadls, KunOz; II. a. 103). 

218. Yusuf-Kurt I. clltte, 12S, beytin liahma bafeimz. 

228, "Vrs u Ramin" yahut, "Vise vu Ramui ,, < Iran Selcukiulan ^ajrlerin- 
den Fabreddin fia'ad Fahrjyy-i Gdrgant'nln esetidlr. Vise adli W dellkanUnin 



Kiniln wdti h!/!i Ajik olusunu vo *\,k murrmnini lilkA.yr nlen re s**lilz bin boyll- 
l»n nieydprm (folen mesne vT tar/.irnljikl lu iilhttyt-yl ^JjJovlcflden farscaya c,<zv\r- 
luio vn 440 (1054J sulanndft Arnld'ill MUtk i<:iiiJI f'Vth Muzaffer bin Muhammed 
Nldhliarl'yc K(Jndermlstlr. Raid Nefi^T inrrhum, vefiltim 442 afacak kaydetmek- 
l»« iMT.lber kltftbinj 44S'da tamamisKijflmi vaMiyor kl siipheslz' ya vefat tariff 
hit rullreUlp liahasi veya zllhDldUf; y^Iiut kltabi tamamladi^i tarlh yanl^tii' 
h'ldrlh-1 N'&j.m U Mesr der Iran ve der Zeban-i Parlsi ta pay an -i Delium-i hlcrj: 
i M 51 - 52." ''FerheriB-i Suhanveran". FahrM GtlrgAni'nln vefat tarlhini yaz- 
mniniUcta. ancak hicrt beslnci ytbiyil siirierinden oldu|unu kaydetmektedlr. Hal 
i.nri.'jiKsinin hangl kitaplarda bulundu^unu anlamak l^ln bu son kltaba bafci- 
nn *. 435). 

:'iU. Britten ainrakl hlkayenin, Cahla'in "JCltabai-BuhaJS." smda bulun- 
ilujiiiiitl FutLizan-fer merhum bildiriyor re.lfl4B Misir basimindan metnlni ren- 
H ii Mptnin iizetl sudur : 

Mervll. blri tiearet to in seyahate ?iktikca Iraki i blrisine konuk oltir, agirla- 
imi, ah sen de bir blze gelsen deruitj. Irakiinin da blr seferde yolu Merv"e dtls- 
■aiig, o dosla gitmig. Fakat MervLl. Irakliyi tammazliktan gelml?. Adam, ber~ 
■Nbkir beni yolcu elblsemle gijrdQ. o yuzden tannnadi demfs. KUlahini. elblseslnt 
i-'/unrnaya bajlamis. Mervlj, derinl bile y^zsen ben seni gene tammiyori^in 
i1*>ml« (^faahl2 < s. 89 - so). 

^63. Blrtot kisl bu lakabi lajimaktadir. tlk olarak Kanber oglu Osmanin 
(■il'ij Amr'a Slbeveyh denmlstlr; and an sanra ba^kalanna da, benzetts yolnyla 
mi lAfeab verllmistlr. Farsca "sib", elma, buy, bdya. koku ve kokulu anlamlarma 
irtji", Anir, elma glbl gUseJ koktugundan, yahut elma koklamayi adet edtndlfeln- 
• Wn bu lakabla amlmaya baslamistir. Anasimn, kUcUkken Amr'i elma lie oynat- 
n^iridan, yahut elma glbl pembe beyaz bir rengc salilp oldu^undan bu lakabia 

jRHStir da denmistlr, 31. farseada otuz anlamina geldlglnden. Amr da pek 

mi/el bir kokuya sablp bulundugundan, yamna gidenlerln, otsia gtizel koku kok- 
lumis bir hale geldlklerlnden Amr'a bu lakabin veTildigt de sttylenmistir. Arajj- 
i.iVl.1 bu siSi, "SI buye" tatzinda sfiylenlr ve bu, datia nie^hflr oimustur. 

Amr. BayzalidiT. Basra 'da yerlesmistlr. Vslkti hakkuida IflO'la 188 arasinda 
uvlLli rivayetSer oldugu glbl (776-803) Basra'da, Bayza koybrlnden aave'de, gj- 
rtc'dft, vefat ettigl hakkinda da rivayetler vardir. Sii-az'da ona att blr merkad 
lOPVcuttur Amr. nablv. yard gramer bllginldlr ve bu bilgide tek otorite tanin- 
rautir "El itltib"' adti eserlne blr^ok ^erhler yazildi^i gibi bu eser, Misir, Kal^ 
ku u, Parli ve Berlin glbl sehlrlerde deialarca basilmijtir (Rayhanet'tli-Bdebi II 
" 25&-3iii) 

Meviana. "A Slbeveyh" diye hi tap ederken muh^tabimn soaunuri dogru ol- 

iliifttmu, bilgln, ozQ-soiiu dogru hulundugunu kastetmistlr. 

"tyillk ettlfeln klslnln serrinden sakin" s&zunfl sarlh, Hk. Ali'ye lsnad 
Mllyor is. 31), Hz. Aii'nln "YUee kiiinln, a? kaldifei. kutu kislnin de doydugu 
. i:-m saldirmasmdan eekln" meallnde bir sob(1 vardir (Nehcu'l-belaga, II s. 
nil;. 

283 -Sakimp jekinmek, kotU blr zandir." (Hadls. Camt', I, s. 127). 



68 



69 



tedlr. Ktirtn-i Kertm'ta XXXIV. iM otan S*be" sDrestnln 15- IS «J.W *•*' 
melerlnln meftll jwlur : 

'AiMiolEiun kl &b» kevmlne, Qtunluklan ye** btt* bir «!»'«*• ■"*?*■ 

seba Yemen olke*lnde blr ^blrdlr. i^hre sirerke*, blr '^J** *J™ 
bena, «""" .. ., Hl ,. h i tlsit tattlar bahceler bulundufcii, bufllann, gam 

S « S Tburada otursrdar yok olup ittmtttatflr »»». VUL *- 3B4 j 
587). 



301- 



Kvrad. II. midta 2481. bfeytinin izabma loakimz. 



IX sft»m» CTevbe)lll. «et-t karlmastnde. "§dphe yok kl ^*J ; k«J 

1 1 has edllmlstir. 

affl Ana hakki, IS ^™* (Bakara) 83 ayeUnde ancak Alljh'a tMdjjj 

<B*-ain> »1. XVII, surenln (feral ^^*££ bulunulmasi. bilhafisa anal 
nm (Lokman) H. IQU* ^^f^Xi^tn 17. ayetlr.de, ^J 

babaya U bile denmemesl e ™' e ^^f? t ^ TaLIrn ^lunmaktadir Allah'a *« 
70 



m hi 1 rn da aene anarc; wmrn hmtHm, wnrirn yukmdan yakina" had Is -1 gerlfi, ln- 
Mifivn UwarlTideki dOtt hikklll Uciiritln ntiayfi, hlrinin babaya ait oldugunu acik- 

L*irc (Cam.1'. r, *, 65) "Ceniiet an alarm ayaklan altindadir" hadlsl de 

niut hakkimn bllyUklugUnU gosterlr (arm, 3- 122>. 

:j3S. Allahu Taala'yi, nlmetlerinl anmak blrcok ayet-1 kerlme'de emre- 
iinh[ii5tlr. O cilimleden olarak II- sUrenin (Eafcara) 152. Ayet-1 kerlmeslnde "Ar- 
i i ii ;.iz de anin benl, anin da si si anayirh: nank&rlUgu bir akin da $ukredln bans' 

Imyurulmaktadir. 

313 - 336. Iklncl Adem derten Nuh Feygamber'ln (A. M.J unnnetinden olup 
Ugandan kurtulanlar aniliyor; XXX. sQrenln (Ya Sin) 41-41 ayftt-i kerlme- 

Inmde bu olay anilmaktatjir. 

;139. XIX, surenin (Meryem; 64. iyet-! kerlmeslntie (Habbln hLtjblr §eyl 

Mimtrnaz" btiyurulrnaktadir; beyltle bu ayete lgaret vardir. 

,145. tsa, Karon. I. ciltte, 181 ve 654. beyltlerin Izahlanna bakinii. 

3&4. "Uenl anmaktan yUz ccvirene Eellnce: DOnyada ona dat blr ge(lm 
*;ir. kiyamet gdntt de onu kor olarak hagrederlE." (XX, Taha, 124) Beylt arap- 
'.hidir ve bu ayet-l kerlmeden lafaan iktlbas yapiJnustir. 

31) - 373 Bu bcyitler arap^adir. 

374 Beyitte, IiXXX. siirenin (Abenc) 17. ayet-1 kerimeairideii lafzea tktibaa 

3S0 - 382. "AQah h takdirlnl yerlne getlrmeyl dllerse afcillann akillanm gl- 

■ !' rir; kaza ve kaderini yerine (fetlrip I? olunca da akillarmi tekrar verlr nnla- 
i.l ve bu sefer de nedamete dtl^erler.'' (Hadls, Caml', I, 5. 15). tkLnci beyltte, 
II: -.fir-iInn baska sfizler arap^adir ve "Kaza gelince meydan daralir- kaza gelcit 
mi gda gfirmei olur" meallndeki arapca ataB&zlerine i^atettir: bund an soelt&kL 
■\%2. bey It de ayni mealdedlr 

HM "F^akat ger?ekten sapio zulmedenlene gellnce: Onlar da eehenneme 
<Klun olurlar" meallndekl ayet-i kerlmeye ijarel edUmektedlr (I^XXII. Clnn. 15) 

j(5a. "Ka^ma kuyuyu kom^un Icln: derln kaa kendln lgln" a.:asozilnii!z.j 
iiiitirlitmaktadir. 

403. ■fjii^tie yni; ki siai, yakin bir azapla korkutmadayiz; o gun kl^l, elle- 
y.r- hazsrladigina bakar ve J; a fir de, ne olurdu der, ke^ke toprak olaydim ." 

■.i.xxutii, Nebe 1 , 40) 

411. Sabah yakm. XI. silrede (Hfid, AM.). Ltt Fteygamber'in (A.M.) kav- 
Tninln helak edlldlgi anlatilitken, Ibrahim PeygambeT'e (A.M.) gelen mcleklertn. 
(i kavmln helak edilecegini, sabah gafutLfJu bu istn olacagim btldlrdlklerl ve "Sa- 
i all yak in degll mi?" dediklerl blldirllmektedlr; beyitte bu ayet-1 kerlmeye Isa- 
rci Gdllmektedlr. 

417 Karde^lerl, Yusuf Peygamberl, bab&si Ya'kub'dan (A.M.) "Onu bialm- 
\e. yrjlla da boi bol yesln, l?iiln b oynaain" diye izln alafak gottirmil<?lerdl {XII, 
YusUf. 12. I. clldln 125. beytlnln Izabina bakinia). 

71 



^.. 



Sahife 44 - 333 



Seiecegl hazn-layan baytam namariarmdan toitamn da, butttn lalam boljjele- 
rinden top a mm -ve umuml b Jr kongre mahiyettai tawu hac Wrenin* vim- 
Sl?5 ? sa * iamla ** iran lbadetleriyje tain sosyal bit dindir. Irk. millet 
aymm S&*taW suy-sop rekabetlni kalduan, arabm arab «S£S,^S 
S" 11 «* b * s **™ **M». beyazin slyaba fefr fttfteuif* ZSXl £- 
jUUttSfln ancak, AJtth'ton cekinmefcle olduganu bildlren (fitf£l Kerta ^lS 

EJI LS?2J 52 *2S kald,rmak ' >™0"i blrtesttrmefc fcin tearl' ede n "Hal-' 

S J?* **«™** seblr medeniyettoe ulastarmak gw^SiTEd* * 

Feygamberln ft M .) harftelerl, fete by gaayeyl tefcbdftf etmektodir. 

MevltaA, bu gaayeyi tfyledlkten soma yalanci seyhi d* koya taenzetmek- 
«*, bunlara uyanlann, ancafc n^kHfta dOseceklerini Mldlimektiir. 

uiasfcrrnak Islnl yllklenmekten cekitimey™, sdhret ve gecin, fcfa ^ yfthk kto «. 
sine bttrtinen yalanci kisileri kinamaktadir. 

b „« K5 ^ , Mwlta *- "K6fltt-!S*hIrli" hlkA^elyle kendilerlnl halka, Glgun 
kg, seyh kutup UniUn dtlsenbazlan alabildigine yarmekto, bu cesft dWuin 
glr^eri aJablldigln* kinamak*. onla* fare tutan kedlye. kuru da a aavSS 

dtlstlp alli ; ye 5 flli renklere boyannns cakala, e] i ne gecen kuymgun yagiyla toj£ 

lerfnsc onu yalanlayan yoksula ben^tmekt*, sonr* da 727. beyltle baslasan Bdftr 

***ta hctbeler. wr^, ha, kl lr 5ftd a kal t]5an h^alan da fcSSSi 
vc^ gpsteren M , tat^r. .Mb E^yUyelta, * dln , gegtal w ^ hrefe v ^ 

SJLS22TST 1 '- b ?T' Tin ^ - yava5 ^« d(,n * dfln 9«wSSi 

fayd^narak.feendHertiH, man tekk«Hn mensubn, t^m^u zaim hallf^ tamt- 
mays salisanUr r aldatici kartlar, kfttitlar baatmp blldudarlne, UllfiiedlklertM 
S r ?f i?w ^ n(ieienler ' ^ abanci llle « *i«ip bUK^llklemi teablr e denl er k«.- 
dllermi ; unto, kerem ve keramet sahlbi tonitmaya galijanlar, ortami uygun bn- 

S fr ^? a f ^ adalsr Bunl " a toa "^ ataifflzlar var; fakat aldana^ 
Zrr Si bUaiaTm vasitalan ^ a «eplm]erinj sa^lamaya gtrl^lyarlar. Bl 
tealt din to tman saticilari. soHiflrerecllere de pek kplay saUlLvorlaT UlAm', h„ 

Divan -intiakl allrlerde, sobbetleTlnde, meT'iialannda ,lddetle kinaiQi 9 tir, 

„ rta 6 S, ?S¥!i f in ' Slhhat bu] ^ ,, ■ "Yalcrtuk edln. sihiat b^un, gaalmet 
L dln ' Yolcuiut edto ' Slh hat bulun, tl zot .elde «dln» (Had*, Cam'. II. 

iktlbS^^nUS^" 1 ^ fidln V " " GanImBt eld * •**" "««««. hftdlsten laftm 



531. KeyhUsrev, trnn'jfi Koylw- Pi)JkQr<u| (l r alMlcaliiden KurLj-i Keblrdii 
U dltte, 4S treyittekl KUlJiartH-ynm Idlunn l>Lkiniz 

539 "Wekamn s^refl. orada oturanladir " mcallndekl arabca fltaso^dnii hu 
tirlatmaktatiir. 

£65. Beyltten sonrakl hikaye, Leyia'ya agki yO^toden Mecnftn diye am 
I in Kajsa alttlr ve bazi kftaplarda yet almi^tir (Bak. Maahlz, s. &1). 

m. Hayder. Hi. Aimin adidir; annelerl Esed km Fatima, All'ye bj adi 
vermis. He. Peyeamber. All adini takmi?, bu adla anUir olmuftu. Hayder afabca 
da arslan anlamraa gellr. Haybed'de, Merhab adli cengavere kar<ji ukuduliii 
recea, "Ben a kl^lyim k! anam bana Hayder adini taktr meallndekl mtera'la 
ba 5 !ar. H 2 . Peygamber (a.M.), Hudeybiye urfasmasindan soma hicretin yedinci 
jttl) ba^laritida, Medlae'ye dtirt konaklik blr yerde bulunan ve Yahvidllerln eim 
de olan Hayber'i rethe knrar vermis, kaleyi kusatmi^ti Fakat fetih bira,: uz* 
mis. blr gece, yann sancagi tiyle blr klslye verece|im kl buyurmustu. o, AJlAh'i 
ve Rasftltlnu sever, Allah ve Rasflltl de onu sever; retlb onun ellerlyle olur Er 
teei EUnU, Ali'yi lBtemi£. gossieri agriygr dediklerl balde gene de casinrnlariMi 
tiuyurmus, selince sanca&i ona tesllm ctmij, All, aavasta Merhab'i, ba*indjm 
LeiLpe dek bir Jcili^ta ikiye bftlmU^. savasta kalkani diismu&, bir Yabudl rii> 
kalkani kapip kacmca, All. ka!e kapisim (toparip savag sontina dek kalkan Rim 
kidlanmi?, sonra da kapiyi fjrlatip atmisti (AbdUlrj&kl Golpinarli: Soay.il mi 
dan Islam Tarlhl I, Hz. Muriammed ve talam, 1st. MUllyet KtlltUr Kultlbq j/a 
.vini . 196 ». s. IIS -117; Umdet'Ut-Tallb, a. 43 -«). 

59i: ,J Hahman Kyi an -i ogretti," (Kur'an-] Kerim. LV, l-2j. 

593. Oku Habblnln adiyla ki butun mahlukati yaratti, Insani da bir 
[i arg a kan pihtisindan var etti: oku, Habbln pek biiytlk blr ketem aahlbldlr 
oyle blr Rab ki kalemle ttgretmistln, insana bllmedlglni belletmlEtli " (Kur'an -i 
Kerim, XCVI, Alak. i-t) ; 

604 EtlmeE mi kl Aliah blllr eercekten de. ta byle deill, vazgecmewe 
elbetta tutem perijeminden; yalan soyleyenln. yanhs hareket edenln. percemln 
den; derken bemdem!erinl r kaimlni, kablleslni ^aginr, bi2 de yakinda sebanjien 

<;'agt^!^J^. , ■ fAym sure, H-18). 

SIS. "Derken adeta kulaklan sa^ir eden o baling gtlyj ijatti ms. o gun. 
blr gttndUr kJgl ka^ar karde^lnden ve anasindan ve babasmdan ve esinden v* 
tocu&undan." < Kur'an -i Kerlm. LXXX, Abese, U3-36). Beyltto, 4yet-f kerlme- 
den larzl iktlbas vardir. 

615. Eli re men. Avesta'da Angta malnayava. tananda gegen ve kttttl vb pla 
dkil aniaunni veren t« s(Jz, sonralan Ebrlmen, Ehermen tarzma diinmustllT. 
£ertu$t dlnlnde, set kuwetlermln basidir; kottUilk, karanlLk. zulQm timsalldlr 
Honralan bayir ve ?er Iain olarak HlirmUa ve Ehrlmen , l kabCii ederefc Ik! ya 
raticiya inanan. Buda mezhebtyie Zertttst dSnlnl ve Hrlstlyanligi birlestiren Mam 
inezbeb!, ZertUstlu^e katistinlarak Zettiist dlnlnde hayir ve ger yarattcui oln 
i;iJi Ikl yaratici bulundugitna lnanilmigtir. Edeblyatta Ebrimen, zyltlm, ser. ka 
ranhk ve kotilliik semboltldur (J. clltte. 3714. beytln iiahma bakiniz; Dr Mu- 
hammed Muln: Mazdayasna ve Edeb-1 Parlsi. Tali ran ttnlv. yayin i Tab ran 
1338. s 358 -Z'TSJ, 



74 



IS 



— 



_ 



AW. Oc karanlifc, lfcurin-i Kprlmin XXXIX. JiHrtMlnln Mlltnttr) 6, ayali-l 
ItprtiriMlndo, "Slii Mr tek klaldon yuratli, semra ondan da eslni hnffcettl vo 
afetn ltfii~ divarlardau erkekll. dl$Ui, sekiz gift itahlflk mcyduna getirdl; sbsl, 
tmaniifiii kannlarmda {rahlmlcrlndel ve llg karanlik lcinde yaratistan yaratuj* 
dlij(irtlr: igte budur Rabbiniz fci onundur aaltanAt ve tedbii; yokiur ondan ba$~ 
ka tapaeak. ondan nereye d&nerslirtE" bujtirulinaktadir. Ug karaniiktarl mak- 
sat, ana kaminm, ffchmin ve ■meslmenln karanlijfidn-. Gecealn. ranut baba be- 
Unin, ana rahmlnui, ana kaminin karanligidir da denmigtlr, Yaratistan yara- 
usa dO$Uimek de. meni hallnden kan pibtisi hfiline, o balden, de et haline ge- 
urmek, ette kemlkler, iiiMer. ainlrlei- v.s. yaratip den-lye blMimefc. sonimda da 
r anlandinp dunyava getlranefctlr. Mevl&na "lie karanlik" la ba ay etc Isaret et- 
■nektedlr. 

612. SaThosun. bir&ey alip satmaai. ve tadinini bogaxaasi hafckmda mesbeb- 
li*deki hukumler birbWne aykiridir. $Mll meEhebine gare blrisi, zoria aarho$ 
(Mjiel blr&ey igse, yabut llag icin aarhoe ediol blr^ey yew, lose, sarbog olup ka- 
dinmi bogasa, fculunu azad etse sarhoglu&u gesinee ve kendine gelince kansi 
bog dllgmez vb kulu azad edllmls sayilmaz. Haneftlerln goguna gore de huktlm 
l«iyledu- ve aha - verlgi, kadm bQEamaai, kul azad etmesl, §afllyyede oldugu gl- 
bldir, muteber savttmaE. Ancak hilkumde, zcrlanmasi. yahut ilac icto iplp ye- 
mest sartx vardir <Sarlh-l Ankaravl. s. 63). fcnamiyyede alim-flatim ve talafe 
idr. atU, ergenllk cagina ulaamak. irade ve intfyar, tes&hup ve fcasit garttir. 
:i;irhu?luk, afcb tz&Ie ettlfci Kibl l^ads ve iiitiyan da birakmaa, Talafc da aynca 
kiulimn tahanetl ve tkl adil ^ajiJdin tmztira da sarttir <Seyytd Kazun-i geilat - 
MPdAH: Hulasat'Ui-Ahltatii ya Rlsale-L Ibrdyye, II. basim, c. 2; Tabraa, 13S2, 
t. 3-10, aa. Bu huausta Khl-l SUnnet ulemasuim kavUleri Icln lmdadnllfth-1 Velr- 
nln Serhlzie de bakinia; Katipur, Matbaa-1 Nam!, HI, 3. 58 - 59). 

675. EWt-MUrreH gey tana vertlen kQnyedlr, Kecid gevbtnln saretiBde temefl- 
sUl ettlgl ve bu seyhin fcunyesl BbO-MIlrre Gldufcu tcln bu ktinyeyle amliaistir 
(KamDs tercemesl. II, s. 106). 

(XLVlIt, Fetih. 17) a vet- 1 kerlmeden lafaen iktl- 



676, "Kdib vHbal yok. 
t>as vardir. 



G66. Rtistem. Iran in eakl fnancina g^re yan mabftt blr kariramariken mi- 
tolojik tariblnde mUll blr katnantan kabftl edUfnjjtlr. Keykubad devrtnden 
Knyhijsrev'in son samanina dek ba§ emtrJ Ik payestnde buLunmus. Zabullstan 
ve Seyjsten eyaletlerlne hUkmetmta, aekiz yOz yila yak in blr mUddet yasatni;. 
uldugu kabiU edllen, aavaalarda birgok bahadirliklar gfisteren bu kihrama-n, Ne- 
rim an oglu Sam'in oglu ZiL'm egludur. Babasi, ak sagh olarak do|duftu (gjri 
ihtiyar anlaimna Bal adnii abnistjr, Rttstem, Ruatem-1 Zal ve Za! oglu HOstera 
diye amlir. Edebiyatta kahramanlik somboIUdur. 

S90. Ctlneyd. Bayeald, I. cttdln dlbi^eslnln gerhine bakinia. 

692. Mansor-i Hallae, I, cudin 1817. beyllniti lzahina bakinii. 

a 93, Omer. lklncl ballfedlt-. Ebt>-Lebob. Ha. Peygamber'tn amcasidir ve Is- 
lAm'in en bUylllt dufmanlanndandir. Kansi CmmU CemlJ, (ilkenler toplar, de- 
met yapar, Iple bajtlayip sirtma alir, getirlp He. Muhammed'ln (S. M.) gececefti 
yallara diigerdL Bu munasebetle KUf'an-i Kertmln CSI. siiresl olan "Tebbet 
SQreaV'nde Bbu-Leheb ve kansi yerllmektedtr 



7fr 



7110 HHilfiL Adi, doftni nltiruk nnliliil'iiur, i.:.i:. arttunda blrgok JnlkayeJeri 
hnVifLlllfin bu til, liohlul-i LJlvllim, 13*sh)01-l Uilnfi dlye anilir ve Harunurregsd- 

ih V finical olarak tanmir. linnrn j A'KJim'lu faftdae ulditftu vo aralarmdakl ge- 
l«n M'.iinii^iiralar dogruyisLi HLirurilirresid'Sri Kainanma erl?inemesS, Halife Man- 
inr'un ,Mimamnda yaaamis oknaai Icilbader (Tcnklyh, T, s. 134-1B5). 

71 1:1 David - Demlr. Kur'an-i Kffrim'ln XXXIV. sQreainln 10-U. ayet-1 kerl- 
iin'inLncJe "Ve ttndolaim kl bl?, Dairiid'a, katimizdan litfetttt, UstUnluk verdik. 
fcy drtftlar dedlk. onunla beraber tenaih edin benl ve ey kuslar, si? de ve ona. 

tit yumusattik; zirhlar yap dedik ve tmiarj. ne inte, ne kalin, tam manasip 

h\ Lunelle dr ve lyl Islerde bulunun; silphe vok kl ben ne yaparsaDiz hepsini 

tinunlin" buyurtilmaktadiT. Davud Peygamber (A.M.) nrh yapmasj iriiinasebe- 
tivli' I'UlQvvet erbabi, OMU, demlncilerln ve airhgilann plri sayrajglardif. 

VI? Hizir. I. cildtn 223-237. ve 578 hcylllerinln izahlarmii baktrua, 

,it> "Auah dedl kl: Bugun, oyle blr gUndur ki jjereeklerln gersekllgl fayda 
#dtr uncak..." (V, Malde, 119). Bey tin ikl misra'i arapfadir ve ayet-1 kerEme- 

rkn \-.dy.en lktibas vardir. 



1«-| 



711. "DAgm 0) artik." 1 XI. surenln (Hud A M) US, ayet-i kerimeskide ge- 

bu sbz, ayetten aynen alinmistu. 



-,' it. "Gennezter mi ki onlar lier yil blr, yahut ifci kere musibetlere ugra- 
I1I11U1 da gene ne ttivbe ederier, ne fbret ahflar." 'IX. Tevbe, 13-C) Mlinafsklar 

JuikKindadir. Beytln Ikincl ansra'i arapgadit ve ayet-1 kerlmeden. lktibas vardir. 

717. Bauroglu Bel am. I clldin 3309. beyllntn lzahina tiaktttiz. 

75 S - 7S7. Dua bakkinda Kufan-i MecSd'de, "KultaTim. sana beni sorarlar- 
u liun. muhakkak kl onlaia (bllgimle) yakinim. Beni sa*iran, bana dua eden 
t-i.'.vt', gagirdifii, dua ettSgl anda Icabet ederlm. Artik onlar da benim f&girma- 
m» kossunlar. ban a Inansiniar da dogru yolu bulsunlar." (II, Hakara, 186), "Yok- 
m daida kalana, dua ettlfei zaman kabel eden ve kotillilfcu sideren i/e alal. yer- 
^[jy.Une sahlp kilan rni haynh'? Alliih'la berabor baska bit mabud var rni? Ne 
iii' iv. dusiinmedeslnla?" (XXVII, Neml, 62), "Ve Rabbiniz dedi ki: CaSinn bent, 
(.■libel edeyim slse; sUpha yok ki bana kulluk etmekten, ululuk satarak cekinen- 
l«, asafiilik blr haldc eehenneme glreceklerdir," (XL, MO.'mln, 60) mealleTlnde 
flvcller vardir. Bllhassa son ayetin meallnden agikta anlasaldigi gib] dua da 
rtlliih'a kulluk etmekttr. Allan, rahman oldu&u r yani dllnyada mu'niln - kaftr, 
lyl - kotu. Lnsan - hayvan, her mabluka, heraeye rahmeli §amil bulundugu igin 
Mtjvlana'nin dedigl glbi kafiie de dtlnyada ieabet eden nlteklm bu alemde her- 
IlbsJ nziklandiriflaktadvr. Fakat ahiretto ralilm oldugundan, ranrneti mii'nln- 
trni hastir; VII. aflrenin fATaf) 156. ayet-1 kerimesinde, "DHedi|iim azabima 
u.dratirmi dedl, fakat rahmetlm berseyl kaplamiatir da feklnenlRrl. zc-kat veren- 
lerl ve ayetlerune Jnananlan, rabmetlme raazhat ederlm" beyaniyle dtlnyada 
fiilimetinln Snanmayanlan da kapladigi, fakat ahirette Inananlara tabs is edlle- 
tioftl hakkinda isarel vaMir, XXXIV. surenin (Zlmer) S3, ayet-1 kerimesinde, 
l>e ki: By . nef lslerlne uyup hadden asm hareket eden kullanm, Allah rahme- 
imden iimit kesmeyin; silphe yok kl Allah biitiln su^lan orter, gUpt.e yok kl O 
liUtiln auglan &rten rahhndir" buyurulmakta ve bunu niQteakib 54. £yet-i keri- 
Mie "Ve dflnlln Rabbinize ve tesllm olun ona, size azab gelip gatmadan. sonra 



77 



v-irdim ii iur, ■.,,■-. g^- ae n mekl*dLr kl bu AyM, nvvolkl ayfttln mana&ini acikla- 
tunkta, ilhiruiUjju tew. ve nec&lm, dltlmdcn vn iwJljjtan once RflbtM- dunmekie 
mllnikun butunduftunu bildirwektedlr. Mevlanft'nm, 

Bii i bkx & her one! hest( Oaz * 

tier k&fcr - ft ceiir - o but -pere-stS biz a 

in dergch-l mi dergeh-1 novmldl atst 

s *d bar cger tovbe glkcstt blza 

nibalsi. bu iti Aypt-i kertmenln me&lldlr. "Bftz", gene, tekrar anl&mlaitfia gel- 
'llfti ffibi "gerl" anjamina da geidlgtnden rubal, "Her neycen, tafirsen, ate$e, 
i mla tajjiyoraan, kotuluklerde bulunnvus, ytlz.tere tovbe etmis, fata* tovbent 
tM^mii^san. don yaptiklanndan, eerl gel, gene gel, -umidlni tesine; cUntd bu 
Wzim tapimiz. Urattsizlik eslll deeildb" anlaminadir: kaflrse^ atese, puta tapi- 
yuraari. UiTbBtii bozmussari, kafir olarak, atese. puta taparak, Wvbani bozmus 
'>l<iu£un haide ttivbe etmeden gel. kabfll ederlz eenf anlanuns deglldlr ve bunu 
\my\t: anlay tularin, 5 tiphe yok ki fcasitlsn, maksatian vardir. (Bu mbAt ve ru 
liahiin dlfcer gekli i cttx '•Rubiller" adh ve Mevlana'nin ruballerinin tercemelertni 
imihtevi kitabimiaa bakinia; tat..- Bemrt Kltabevl - 1964, s. 23, fl&. Rubal ve bu 
llubalnln nntu). 

Burada 5 n hadlsi de nakledsllnt ! 

Hz. Peygarnber (S. M,), sou hutbelerlnde buyurmualardn* ki: "Kim olumlln- 
rten blr yil bnea tavfoe ederse Allah tbvbesinl kabOl eder. Blr yil cot. klm BjiQ- 
niunden blr ay once tovbe ederse Allah tovbeslnl kabal eder" buyurmuslar, 
nnnra 'Bit ay ^a ^^ deyip "Kjm nimiind.en bir gun 6n.ee tfivbe ederse Al- 
lah tovbestnl fcabul edef" demlsler, "Blr gun de cok" buyurduktan Bonra T "Kim 
(Wimunden bir" saat once tovbe ederse Allah tbVbesini kabul eder" buyurup "Sir 
Jiaat da cot" diyerek ellerlyle bogazlanm l^iret ederek buyurmuslardir kl: "Kim. 
earn buraya eelbjce tbvbe ederae Allah tiJvbealnl tabUl eder." (Seflnet'Ql-Bihir. 
r. s. 127). 

"Gtlnahtati t5vbe eden gilnabsita doner" hadlsi de (Caml*. 1, s. 112> ayni 
Tiiedidedlr; ancak 'Suctan tovbe, bir daha ebedl olarak o su^u Ulemeraektlr" ha- 
■llstnl de unutmamak gerektlr (Ayni, s. U3>. 

I* 9 - "Ettlnyamn fabrt, dln'ln fahrl" sOzieriyie ^ahreddrii-1 Bazfyo fcaret 
ntmefctedir, j. cUdJn 1J6S ^ytdnin Izahiua batimz. 

175. Mina f Hac tatenlnde Mekke'de kmban tesllen yerln adidir. 

Bu hit aye. Nieholson'a g6re fiaap'un blr ktssaslttda gecer. 

fjakalin btrl, blr tavustan dlUmus birfcag tUy bulup rmlRn tend! tUylerinin 
arasma soktnug, bezendlfcteU sonra da cakalhgUU unutup tendl clnslnden olan 
iiayvanlardan aynlmi^, tavus kujlannm araama katumis, tarus ku^lari . cakalm 
f-O^ierl araairnjart tavus tu?letlnl ayiklayip cakali eskl haitne sokunca catal, 
dertlere gartolup ^atallann yanina dflnraUs; fakat bu safer ^atallat da ondan 
yOz cevtrmlfllor. Igierinden btrl, haline raai olsaydm demla, ne tavna kujianiiin 
jaKalanns- uerardin. ae s^akaUar eenden netret ederdl (MaahU;, a 9S>. 



rn Beyltten iionrikl bahlji 

Pliflvun'un yakmlanndan Iturftn ndli btrl vaidi. G^lecektekl claylari yazan 
ittibitiun okumus olEtnlaiin baziiari Flravun'a, senln saltanatini yiiacak cocuJt, 
lmrAn"in beUnd«D gelecek dedller. imr^n, md'mlndt ve Imanim glall tutuyordu. 
rimvim, ben dedi. gece - gundtkE onu yammdan ayirmiyorum; imran'a da. benlm 
viininidan bir an bile aynlmayacakajn dlye tenblb ettl. tmran. gecelerl Flravun - 
mi yjitti^i odnda yatmaya ba^ladi. Blr gece Firavnn uyurken blr melek, MasA'riin. 
Hi mum Rhp ImrAa'm yanina gtit.(lrdll; Imran uyanip kadmina, tapdaf kapa.hy- 
ki-n, kapilarda muhafi^liir dururken naail getdln dedl. Kadtn, ben ^elmedlm de- 
ill. i».'nl eietlrdller. tmran, bu lain, Tann lsl oidugnnu anladi ve kftdiruyla bu- 
liiutu, Melek, kadun gene alip evlne gtittlrdU. Kadin gebe tsnnca flrantn'a. 
V>N-nftun ana rahtnlne dtl^til^unil haber verdller. Flrnvuii. tmran'in, yamndan 
hit ayrilmadigim bllmekle beraber (fens de adamlar gander lp tmran 'in kadi- 
ninin hallni sorusturdii, Gldenler, boyle birseyln olraadigim sSyledller, Flravun 
linrlln'in mevkllnl daha da ydcelttl; b^iyle blr habert jgethenleri. yayanlari da ce- 
■i.i 'dndi. Mlisa feygamber dogunca. yokle. yildizimn bellrdlglnJ Flravun'a ha- 
li^r verdller. flravun, Imran'in evlne adamlar gtinderdl. Anasi, ^ocugu. gfirme- 
ini'Lurl ir-in ekmet plsirllen tandinn aluna flzledi. Tam bu sjrada kadinui kiz- 
Il(irdft5t geidi ve ekmek plalrmet ltln getkrdigl atesl tandirm altina koydu. Ge- 
knter her tarafj araddar; tandir lyice kizmi$, ates alevlenmlE oldugundan ora- 
ta hLv bakmadilar, dbudp glttlter. Miisa'nin a nasi, kizkardeslne, (ocugu ne 
t.iptin dlye sordu, o da bi? gormedlm dedl Tandirm kwannis, atesln alev - a(ev 
^jinmakta oldugunu gflrllnce eyvah dedl, coeuguniu yak tin, Hemen taruliri kal- 
iliruilar; gorduler kl MQsa, ^evresfude ateg oldufeu halde ortada oturmakta. Ana- 
ai bu hale sasip kaldi, bunun Tanri'nin blr hLkmeti, blr kudretl oldugunu an- 
l.nJi; sevlnere*; cocu&nnu ahp bagnna baati. Sonradan, Musa'yi, nehlre atntast 
lliiAm edlllnct de, atesin bile ona zarar vermedlglnl guzlerlyle gormlla oJdu^un- 
iinti hlc icreddllt etmedi: llhama uydu (Maahlz. s. 03-01) 

7B9. Bejrttten sonratl baslit. 

'"Yoksa gonullerlndc hastahk olanlar, Alli-ti, onlarm klnlerlnl, hasetlerini 
lilc rrie^dana ctkarmay&cak mi sanmafetadir? Ve dileseydlk onlan. sana gosfce- 
ilrdlk ve ytlzlerlnden tamrdm ve elbette £oelerlnden tantrsin, anlarsin oolan 
vp Allah, yapUklanniEi bUmektedlr." (Kur'an-i Kerlm, XLVTT, MUhammed S. M. 
iu-30), 30. ayettekl "Ve elbette soslerlnden tamrsin onlari" sOzu, larzen iktl- 
lias edllmlgtlr, 

■796. Beyltten sonrakl bah is, I, clltte, 639. beytln Izahina batimz. 

aPl. VII, surenln tA'raf) J 83. ftyat-1 Kerlmealnde "Dellllerimial yalanla- 
yanlara gelinc«: Biz onlan yavag - yavag lug anlamayacaklan noktalardan he- 
lake yaklastinr dururLEz" denmektedlr. LXVUI. surenin <Kalem) 44- ayet-1 Ke- 
rttneslnde de "Artik sen, bu sbffi yalanlayam birak bana: biz onlan yavas - ya 
i as hly bllmedltlsrl yerden cehenneme ceker dururuz" buyurulmaktadir. Beylt- 
tekl "Azar - azar kahir", bu ayet-1 kerlmelcre isarettlr. Azar - azar, yavag - yavas 
kabrfl ugiatntak, az&ba duaurmek, "latldrac'' dlye adlandinlmiitir, Aym zaman- 
tta Sstldrfic. fnanmayan, kbtullikt* bulunan kieilerden zuhur eden plaganUstU 
icylera de denlr, Bunlar, kendllerlnden zuh^r eden bu geslt olaganusttl geylere 
Inanarak kendlterlnl keramet aahlbl sayarlar; kendllerine inananlar da bu Inan- 



78 



79 



ru kupihrlar. Oyjm kl bu, Tann'mri (inlara bir mekrldlr; hoyk . wiy]- yava$ - 
ynvfta onlnn kahra, asaba c«k>i> durmalctftdir, Seyhlik taslayan. kendislnl kutup 
mi nan veil nlduguna inanau, inandiran. fakat seriata uygun hftreXette Lmlun- 

mayan, kendisine her yijnelcne, ckmeM ktlre£l gibl ellm uzatan. ayakianm 
opttlren, fetcde ettiren. abdest. suyunu icmelerlne miisaade eden, ayafetBUJ bas- 
Ufci topragi gti fcfn alio yiyen. suya toy up icen kl;llerl ho? eBren hastalara 
sifft verdJklerinl Iddia eden nfoe seyhler gordtik ve gQrmekteylz, duymaktayia. 

fi'ij&i ntistem. Bu cdtte, 686. beyitte gegtl. 

H21. LXVI sfire-i eelilenln (Tahrlm) 6. ayet-1 kerlmesinde meleklerin Al- 
l.ih emrine Isyan etmedlkier!. kendilerine emredilen! yerine getirdlkleri bildlril- 
mektedlir, Hs. All. "Allah meleklere sehvetsia akil verdi; Ademoftullarmaysa Itl- 
iiini de yukledi; kimin akli gehvetladen tlstiln olursa o, melekJerden hayixhdii- 
KHiiln seltvsti aklindan ustdn olursa o, hayvaniardan da kotUdtir" buyutmustur' 
rAhadfs-1 Mesnevi. s. 118-119), ' 

831, Kerbelft, Irak'tadir. Ha. Peygambsrln amealan Ebu-Talib'in oglu Hz 
All He kizlars Fatima'nm oiullati Ha. imam Huseyn. hlcretln 61 yili muharce- 
mltitn onLincu gund Mrjaviyenin oghj Yeaid'ln emriyle KHfe vftllsl tibeytfullah' 
Urn Ziyad tarafmdan Ebu-Vakkas ogiu Sa'dln cglu Cmerm kumarcdas] altinda 
Konderllen, sonradan da gam dan gelen askerlerlo otiiz ifcl bin kisiyl bulan bir 
■rdu tarafmdan kusatilmis ve yaninda yuae yakin, yabut ytizti blras a 5 an vi- 
lli r kismi on bir ve on yedl yaslarinda <;ocuk ve gentler, hatta bu- tanesi. Hz. 
tluseyn'm alti aybk o|lu of an yardimcilan ve Ehllbeyti $erdd ediidlfcten sonra 
fendilert de gimr ve Sinan tarafmdan, Jklndiden sonra $ehid edlimi 5 ]erdir. Mev- 
i,ma. II. cilite, 2205. beyitte bu faciaya Ijarct etmi 5 ve Yezfd'Jn aleyhlnde bu- 
iimmuj olmakla bu beyltte, "Ker&elada feorceslne at stlrrae' 1 sbetlyle II?. Pey- 
«t umber in; "Huseyn bendendlt, twn Huseyn'denim ; Huseyn'i sevenl All ah sev- 
: m" buyurdugu Huseyn'ln aleyhine, fcbrcesine at sui-enlere Urlsde hulu nmak ta- 
il ir (fesaytll-Hanise, III, s. 2CO). 

BH. Bu beylue, "Ve Rahman'in kuJlati oyleslne kullardir kl yeryas«nde 
Btmtd alpakl i|jyJa yUrlirler ve bilgisl^Ier, onlara &fta sqyleylnce saglik, esenllk 
kim: dlye cevap verifier ve OyJe ki^ilerdir onlar ki, gecelerlnl, Hablerlne seede 
"dcrek, onun tapismda kiyamda bulunarak ge?lrlrler, Ve ovle ki 5 ilerdlr oniar 
It I Rabbimiz derler. savugtur cehenneni azabini blzden; sUphe yok kl onun 
■ iziihi dalmidif..," meallndekt kyetlere l^ret vardir (XXV, Furkan, 63-76), 

ti 3 9. Bey tin son jflzli arapgadir. 

S54. "tnsan men' edlldl^l ?eye dtt^kiiridur" sineallnde arap^a atasttattne tea- 
m vardir ve bey 'tin son stou. bu atas^Kunden lafsen lktibastir, 

838, Mevlana'nm c^&inda Mo^ollor, Misirlilarm slddelle aleyhlndeydiler; hu 
liususta "Mevlanadan sonra MevIevlUk" in "Girl^" bolUmllne bakmia ts, 4 - B), 

SB2. "Allib'a ca£irandan r iyi l^lerde buiunandan ve gliphe yok ki b*n 
Mualilmanlardamm dlyenden datia gto^l sozia klmdlr kl?" meallndekl ayat-i 
kerimeye lijkiet edilTuektedir (XLI, Fusailet, 38), ALIah'a eagiran r ezim (Jkuyan. 
v;ml islam Inantim bjldiiendlr ki asil (aguan, AJlAh ve RasfUddUr; eean oku- 
yan, onlarin ?agfilarmi uan eder. 



e'P 



lit) I Ur.r [HrynrnnbtT, ana karmnji iHliillin'c, nJiktu yildtzmm bell rd I fine Ina- 
hllitili, ii i,-.-i !i-n iir- dii riu blldlrdlk. m .: ■,-,,■. liirlllnde de bdyte bir Inane a tjaret 
MiihuH'hteUl! <U. babJ, 

MS G54. Ibrahim, ateg, Jbraldm PeygarnljeT'in pntlan kirdigi, onion fcfi- 
iilNilift! Icln Nemrut tarafmdan atese atildigi, fakat at«sin tbrahfm'i yakma- 
tlifi Kur'an'm XXI. sdreafntn (Enblya) &1 - 10. ayetlerinde vh daha blrgok aU- 
li'lrrdi; iinlatlln". 

USU, Kur'an-i Mecid'm XXVIH. silreslnln (Kasasj 7 - U, ayst-1 kerime- 
lriinrt«, MQsa'nm anasma, 'bir tehlike seztnee gocugu nehre atmasinm, knrkma- 
iii in, i rim, mahzun olmamasimn, onun gene kendtslne verilecegmln UhAm edll- 
■llftl bildlrlLmektedlr. Anasi, Miisi Peygamber'i (A. IvIJ nehre attiktan sonra Fi- 
i iivuii'iin adamlati Milsa'yi bulriuglar, karisl, ofdiiriilmenaesmi, fcendisinin de. 
I'liiivijn'un da gozilne 151k olacagmi, kendllerlne fa yd a si dukunacajin:. evlat edi- 
nnckleflnl soylemljti. Miisa, bealenmeal l^ln getlrlten silt nlnelerln hltblrlslnln 
MiPhitelnl atmamis, sill nine arandigim duran anneei Flravun'a ba$vurmuj. 
MftHK, onun memeslni almts, btiylece Flravun'un aarayinda, anasi tarafmdan em- 
* W dnij§. bUyut.lllmiijtU. 

U85 - 966. Mftsa - Sopa, I. cildin 27B - 279, beyltlerlnin. lEahina bakmiz. 

ufl7. "Vc ger^ekben de insan, ancak gabsti&mi eide eder ve gUphe yok ki 

■ iii^T.iginm karsiligi da gosterlllr ana; sonra da ana, en degerll mllkafat. verlllr. 

Vr Hilphe yok ki son vanlacak tapi, Habbm tapisjdir." (LIII, Necm, 39-42) 

Mr y Lin sonunda, son ayetten lafzen iktlbas vardu. Aytn aamanda beyltte. ttirkce 

Ki elin tistdnde, arsa vaxinca" afcasdidne de IgAr&t edllmektedlr. 

97S Beyltten sortrakl h Ik aye 

Vilan oynatmak, yilan gSstererek geclm saglamak. haia Hlndistan'da var- 
ilic, Hlkayedekl yilamn, yilanciyi yutmasina bakilirsa bunun, bir toga ydam oi- 
tii]i>u anla$iliyor. Saniyomz kl Mevlana, goc siraainda Bagdad 'da bbyle bir ola- 
vi gtirnius, yahut duymustur. 

&78. Arapca, "Kim birsey ararsa buJur; klm bir kapiyi calarsa acilir" mea- 
lindeki atasozUnl) batirlalir. 

9S2 - 98$. Kur"an-i Kerlmln XII. sftresl olan Yusilf sftresfnda, babasi Ya- 
1 . 1 1 p Peygamher'm (A.M.) "Ogullantn. gldln, Yusftf'la kardesJnden bir haber 
uetirin vk Allah'in rahmetLnden limit kesmeyin. meyfis olmayin; ^UnkU kifir 

<ilan topluluktan bagka kUuscctk, Allah'in rahmetinden dmit kesmez" buyur- 
tlugu beyan edllmektedlr. Beytln Ilk misra'inin son keilmeainde, mealini blJdir- 
dieimia 87. a.yet-1 kertmeden, "limit kesmoyln, meyua olmayin" soeunden lafztn 
iktlbas vardir, 

979. "lllaliah" ve "la" sozlerl arap;a ktillamlmj^tir; beyltte, AJlah'in bir- 
llglnl blldlren Tevhld Kelimesl igaret edllmektedlr kl tllrkcesl, A113.h'tan b&^Jca 
yoktur tapacak olan "Lall4he lllallah"tir. I. cildin 3068. beytlnin izanina da ba- 
kinii. 

10DO. "Andolsun kl biz Ademogullarini ilatiin ettlk, karada, denlzde taaidik 
tinlan, tertemia styierle riziklandirdik unlari ve yarattiklarimiain cogundan ds- 
liin ettlk onlari" (XVir, lsra r , 70); "§<lphe yok ki biz. ai&ettik emanetl g&kiere 



S 



Si 



(M E T I N) 

Firavun'un, esenllk ona, MAaa yi korkutmaya calismasj 

* Firavun Musa'ya dedi ki: Ey Kelim, sen neden halki o!dur-| 
diin; neden halka korku saldin? 

Halk, senin yiizunden bozguna ugradi; ka<;isirken ayaklar a(* 
tinda czildi. 

Bu yii/den de halk dii$man oldu sana; erkegin gonliindc de! 
-sana karsi kin var, kadimn gdnliinde de. 

10711 Halki fagmyordun; is tcrsine dbndii; sana ay kin hrreketten| 

baska bir caresi kalmadi halkm. 

Ben de senin serrinden kaciyoruin, ben de sana karsi bir [en-| 
cere kaynatiyor, bir dtizen kuiuyorum. 

Beni aldatmayi, golgenden ba$ka bir kimsenin sana uyup an 
dindan gclecegini gonliinden gikar. 

Bit is ettim, halkin gonlime korku saldim dive uhilanrna, al- 

danma. 

Buna benzer yiizlerce is yapsan gene de rezil o[ur, horlamrj 
a lay a kond olursun. 

Senin gibi nice diizenbazlar vardi; sonunda Misn ■'umzda jezii 
o]up gittiler. 

Firavun'un bu korkutusuna karsikk Musa'ma cevabi 

Musa dedi ki; Ben Tann buyruguna, Tann'mn ifine katismamf 
buymgu, kanimi bile dokse korku m yok. 

Bu yanda rezi! olmaya, fakat Tann katmda yikelmeye hen J 
raziyinij hem de siiktir ederim hen a adam. 

Halk yanmda, koy hor olayim, a|layayim, bana giilsiinler; tekj 
Tann katmda sevgili olayim, o beni dilesin, begensin de. 

Bimu da soz olsun diye soyluyorum hani; yoksa Tann, bilf| 
yorum ki yann, seni, yiizii karalardan edecek. 
(980. Yiicelik ommdur, otitm kullanmndir. Adem'le tbiisin hika-| 
yesini oku da. bunun belirtisini atria. 

Tann 'run kudretinden nasil sonu yoksa onu anlatmanin daj| 
sonu yoklur; yum agzini da cevir yapragi. 



Firnvun'im, eacnlik on*, Mft»rt'yi» icvap verniesl 

I'ii-avun, Musa'ya dedi ki. Yiipruk, bi/Jm buyrugumuz altrnda... 
*Hl juida defter de benim buyiugnmda, hiikum verme divan i da. 
LUinya halki beni secmis; herkeslen daha mi akilhstn sen a 

MCtsa? 

A Musa, sen kendini begenmi^sin; hadi ordari, var git, kendini 
I-,; 1 1 me, o kadar bobiirlenme. 

Zemanedeki biiyiiculeri toplarim da sehirlilere, bilgisizligini 
rtosleririra senin. 

Ama bu, bir giinde, iki giinde olacak is. degil; $u temmuz si- 
i iifjinda hele bir kirk giiii miihlet ver bana. 

Musa'nin Firavun 'a cevabi 

Musa, bunun icin dedi, izin yok bana... Kulum ben, sana miih- 
U't vermeye memur degilim. 

Sen hiikiimdar&in r benimse dostum yok. . . Buyruga uymu^um: 
hukiim vennekle i?im yok benim. 

Diri oldukca seninle, canla-ba^la savasacagirm kulum ben, 
yardimla, yardimciyla ne i$im var? 
\WU Tann buyrugu geiip catincaya dek seninle ugra$acagini; her 

diismam, dtismamndan o ay*nr. 

Firavitn'un M(Lsa T ya cevap vermes I, 
wsenlik ona, Musa'ya vahiy gelmesi 

Frravurr, hayir-hayir dedi; miihlet vermen gerek... Beni az 
aldat, oyle yel ahp firtma satma pek. 

Derken o sirada yiice Tanri, ona bol - bol mtiblet ver, korkma 
diye vahyetti. 

Dileyerek kirk giin muhlet Ver ona, ce?it . ^fr duzenler diiz- 
siin, 

* Cah^sin ^abalasin; ben uyumuyonmi ki... Ona sbyle; tez git 
de; fakat yom ben tutmu^um, benim pusudaki 

Biitiin diizenleri birbirine katar r kirar gepdrim.-. Onlann arl- 
tirdiklarmi ben eksiltinm. 

Su getirirler; ates yaparun; gUze], lath serbet igerler; tatsi?. 
bir hfiie korum, 

Birbirlerine baglamrJar, kirar-dbkerim... Vehimlerine gelme- 
yecek ^eyler yapanm. 

Sen korkma; uzun bir miihlet ver ona; asker topla, ordu kur, 
yiizlerce diizen diiz de 



B4 



8S 



Esenllk ona, Musa'iun, fehlrlerdeki biiyticuleri 
toplflmasi it; In i'iravun'a muhlet vermes! 

* Musi, emir geJdi dedi; miihler verdim sana. . . Ben yerim* | 
gittim, bizden kurtuldun. 
1100. Musa, yola dustii; ejderha da, bilgiii, dost bir av kSpegi gibi 
pesine takildl. 

Av kdpegi gibi kuyrugunu salhyor, ayaklannm altinda taslarlj 
eziyor, kuma dondiiruyordu, 

Tasij demiri somiiriip yutmadaydi; demiri, apacik cigrteyipl 
utalamadaydi. 

llavatara agmada, burglars gikmadaydi Hum, GtircU, hcrkcs 
ondan bozguna ugramadaydi, 

Deve gibi agzindan kopukler sacryordu; kiroe bir katresi dam-| 
lasa, ciizam hartal igina ugruyordu. 

Dislerinin ?akir - sakir sakirdamasi, gonulleri sindirmadaydi; 
kara arslanlann can Ian bile el den cikmadaydi. 

O secilmis Peygamber, toplumunun yamna varmca ejderhay 
bogazindan yakaladi; ejderha, gene sopa ohwerdi. 

Musa, ona dayandi da, ne sasjlacak sey dedi, bizjrn katimizda] 
gtine$, dii;mana karsi gece, 

Nfe $a$dacak $ey, bu ordu, ku^luk gaginm giinesiyle dopdolul 
bir alemi nasi! goranez ki? 

Goz aLik, kulak a^ik; sonra da ?u zpkfi. , Turin 'n in garbage)* 
hgiila kar^i sa$irmis kalmifim. 
1 HO. Ben onlara $asiyorum; onlar da bana $a$ryor... Bir bah! 
yiiziinden onlar diken olmus, ben yasemin kesilmisim, 

Onlara tatll $araplarla. dolu.nice kadehler sundum; fakat bu 
boliige kar$i suyu dondu, tas kesildi. 

Bir desio gul dev^irdim; util&ra sundunn; her gul diken oldujj 
$erbet zehire dondu, 

O gul destesi. kendisindeD ge^enlerin canlarmm payi... Ken 
disinde olatllara ncrden goriinecek? 

Bizim katimizda uyanik bir uyur gerek ki uyanikken ruyalat 
gdrsun. 

Halkin du$iincelere dalmasi, bu gtizelim ruy&mn dtismantdiri| 
uyumadikca o diisuncder, halki simsiki baglami£tir, 

Bir dnlgmbk, bir ^asinp kalis gerck ki du^iinceleri silsin, sii<j 
piirsuil Dalginlik, $askmhk diisiinceyi de yer-gider, zikri de- 

Hii i in b;»KiiiiindEjn kim daha olgunsa anlam fliemine gore <i, 
dnhtk Fa/In uindii kalmisttr, ama gbriinuste ilerdedlr o. 

86 



* Tann "Geri diincnlpr" ilc-dl yu; gen diiniis ^oyic olur: Siirii 
doner, agda gider. 

Fakat siirii, geri dondu mii, giderken en ilerde giden keci, en 
geride kaiir. 
1 1 M}, " Giderken geride kalan o topal keci, surati asiklan bile giil- 
diirecek bir halde one dii;er. 

Bu toplum, Qe dlye bos yere topal oidu, ne diye dviincii bi- 
rakh da utanci satm aldi? 

* Ayaklan kink, fakat hacca ko^madalar,. Si kin t id an gcni$- 
Ufr: giili bir yol var. 

* Bir boliik, gomilden bilgileri vudular; sebebi de su: O yol, 
bu bilgiyi bilmez. 

yola bir bilgi gerek ki o yandan olsun; giinkii her par^a- 
bucuk, tumtitie kilavuzdur, 

* Her kanat. detiizi asabilir mi big? Tanri katina, Tann ka- 
lindan verilen bilgi gotiiriir adami. 

Is boy ley ken adama, sonunda g^niildea arinacak bilgiyi ne diye 
iigretirsin? 

Artik bu yanda ba$ olmayi arama. dileme; topal ol da dona- 
te siiriinun bastna geg, 

* A nazik - nazenin, geri kalanlarm en ileri gidenlerine katil; 
lurfanda ineyve de agaftati ileridir. 

Meyve, aga^tan sonra meydana gclir ama ewel oduj*, cibikii 
agagtan maksat meyvedir- 
1 1 Wl, * Melekler gibi> "Bizim bilgimiz yok" de; bu sozii soyle de 
"Ancak senin bellettigin bilgiyi biliriz" buyrugu, elini tutsun. 

Bu mektepte hecelemeyi bilmezsen, bilgine giivenmezseii, Ah- 
med gibi irfan isigiyla dolarsin. 

" Allah, kullannm hallerini daha iyi bilir ya, ^ehirlerde ad - 
san sahibi olmazsan yitip gitmezsin. 

Hani o taninmayan yikik yer var ya; orda korunmak icin go- 
niulmu? bir define var. 

Defineyi, bilinen yere korlar mi hi$? tste genislik de, tipki 
bunun gibi, sikmuda gizlidir, 

Burda akla bircok i^killer gelir ama yiiriik at, kostekbrini ki- 
rar da yuriir, 

Onun a^kj da i^killeri yakjp yandiran bir ate^tir; giindiiz lsigi, 
her hayali siler siipurUr. 

* A Tann razihgim kazaumi^ er, o yandan cevap iste; giinkii 
bu sorti da o yandari geldi sana. 

87 



MM 



~-*m 



—^^— 



* Kose - bucaksiz gunliin ki^esi, bueagi bir- ana yoldur.. Do- 
fiuda-baiida olmayan lsifc, bir Ay" clan vurmadadir. 

A an lam dagi, dilenciler gibi ne diye o yandan, bu yandan 
s'e$ arar, dilersin sen? 
I!4<> Hani derde dii$tUgiin cagda, Yarabbi der, iki bliklum oiursun 
ya, sesi - solugu da o yanda ara. 

Dert cagmda, 61 dm caginda o yana yonelirsin; fakat derdhi gec- 
li mi, nasilsrn? O yana yabancism. 

Mihnef caginda Allah'i ararsm;* mihnet savustu mu, yol nerde 
ticmeye basiarsm. 

Bu. Tanri'yi $uphesiz olarak bilmemenden iieri geuyor... Onuti 
hakkinda siiphesi olmayan, onu S/uphesiz oiarak tamyan boy una 
onunladir. 

Fa tat akiida, suphede olan ki$.i, perde ardmdadir; kimi olur, 
<> perde kapanir. 

* Cuz'i akil, kimi $asrnr kahr, kimi bas a$agi duser... Akl-i 
Kiiil'se, zamane olaylarindan amandadir. 

b Akil. hiineri sat, saskinhgi satm al, horluga yiirii ay ogul, 
Buhara'ya degil. 

Ne diye bu derdi sbze daidik biz? Hikayeyi s<iylerken hikaye 

olduk- gitti. 

* Boylece yok oldum, masal kesildim; ban secde edenlere 
katilayim, onlarla yuvarlanayrm - gitsin , 

Fakat i$ erine kar^i, hikaye degiJdir bu; hali anlatmadir, ma- 
gara dostunun huzurunda bulunustur, 
(ISO. * Asi, oncekilere ail hikayeler dedi hani Kur'ana, bu soz iki 
yuzluluk' belittilerindendi. 

* Tann isiginm bulundugu mekansizhk aleminde getjmis ner- 
de, gelecek tierde, icinde bulundugumuz zaman nerde? 

Gecmisi de sana goredir, geJccegi de,.. Her ikisi de birseydir; 
sense iki samrsin. 

Bir adamdir ki omin babasidir, fakat bizim cocugumuz... Dam 
Zeyd'in avagimn altmdadir, Amr'm basimn iistunde, 

Damin altta, ustte olusu, o iki adama goredir; dam da, tavan 
da, bash basma, bir^cydir ancak; i^te o kadar. 

Bu *6z de, ona csit degil, bir ornek... ZaHi eski harfler, yeni 
iuiiami anlatamaz ki. 

A lulum, dudagim yum, burasi dere kiyisj degil... Bu seker 
denizinin ne dudagi var, lie kiyisi var. 



* Metlnde ,J AU*h-KU M yEiz)lrni$. karsilastirmada, W nua Us time 'cV yasi- 
j.irak tlUaeHLlmlt) 



88 



■■■ 



FLravim'nii, liUy(k'(Jl**rl ^nftirmak iizerc 
fchlrlrrv ndiHti giindcniiesi 

Musa ddndii ■ gitti; Firavun yalniz kabnca karar verebiletek 
:i[];imlan r dam^ilacak ki^ikri katma ^a|irdi. , 

Adamlar, bizim de buyuculerimiz var dediler; hem de buy ti- 
de tek; biitun biiyuciiler on J ara uymada* 

Misir'in cevresinde bulunan butun buyiiciilerin, Misir padisahi- 
tun, o Misir sairafimn katmda toplanmasina karar verdiler. 
llrHI. Fira-vun da, o and a. butun buyiiciilerin toplanmasi )£in her 
yana; birc;ok adam yolladi. 

Nerde unlii bir buyiicii varsa oraya, on a, on haber c;avu$u yoi- 
kuh. 

* Hele iki tane tamnmis biiyiicu vardi ki biiyiileri, Ay'm bile 
t^inlUnii kapardi, o biiyii, Ay'm gonlunde bile siirer - giderdi. 

* Ay 'dan, apaydin siit ^a^arJardi: yolculukta da kiipe bint;]- 
Itndi. 

Ay lSigiru kuma? seklinde gosterirler dc hcmencccik iilter bi- 
(, -trier, satar giderlerdi. 

Paras i giden mu$teTi j isi anlar da hay if la mr, yiiziine - gbziJnn: 
viirur - dururdu. 

Buna benzer yu>.binierce biiyuculiikte butunurlardi; hem dt- 
bu buyiileri kendilcri icad ederlerdi, ba?kalarina uyanlara ben/c- 
mezdl onlar. 

Onlara, ^imdi padi^ah, siiden bir care dilemed« diye habci 
I'.i.'ltii. 

* Haberciler, iki yoksul geidi, padi^ahin katma cikti, saiayinu 
yjag kurdu; 

Bir sopadan ba$ka da bir pylori yok; birinin buyrnguyla so 
pa, ejderba oluyor;- 
||/U Padi^ah da caresiz kaldi; orduda da; bu iki kisinin elinden 

lit-rkes fery^da geldi; 

Buyikuliige bir care buimak, bu iki buyucLiden can kurtaimak 
V.tiek dediler. 

Habere! deti bu haberi duyunca o iki biiyiiciiniin go niil ferine 
lu'in bir korfcu diistii, hem bir sevgi. 



' JlL bejrtt metlnde yok: kar^ilagiirm&da, yerl i^ftret eaumis ve Hiyiya ya- 
1*1 m i« 



m 



Cins olus daman ii!may;i bn^ladi; saskinliktan da haslarmi 
divlonne koydular. 

* s i'ii [nil i rDc?k yeri, dizidir; zoru cozmede iki diz, sanki bu- 
yuciidur. 

O iki buyiiciiniui, babalanmn jnezsrlaniifl gidlp, esenlik ona, 
vli'i^fi'nm hakiykatmj, babalarmm ruhaniyetlnden sormatan 

On dan soma ana dediler, gel de babamizin mezan nerde, soy- 
It;, vol goster bize. 

Analan yol gosterdi; or Ian mezara gottirdii. Tann nzasiycin 
Lit; gun oruc tuttular. 

On dan sonra baba dediler, padisah bize, korkusundan haber 
^underdi. 

Iki adam yiiziinden gonlii daralmi?; o iki kisi, ordunun oniin- j 
de, yuziinUn suyunu yerlere dokmtisler. 

Onlarttt ne. silahi varmis, ne ordusu... Bir sopadan baska bir~ 
seykri yokmus aim o sopa da kiyametler kopanyormus. 
I I HO. Sen goriinu>te toprak altinda uyumadasm ama gercekler iil- 
kcsinc gitmissin. 

Bu da bir buytise bize haber ver; camm baba, Tann dansa ge- 
ne bildir bize. 

Htldir de secde edelim; kendimizi kimyaya siirelim de alt in 
olahm. 

limits iz, bir iimit geldi ■ caUi; &urLilmii5uz, kerem bizi <;ekti - 
getirdi- 

Olu bliyiieuniin cocukJanna Cevap vtnnesl 

* Babatari, tuyada oniara evlatlanm dcdi; bimu acikca soy 
lemem rnumkiin degil,* 

Apacik, dosdogru soytemcme izin yok; fakat bu sir da goziim 
den u^ak degil. 

Ama bir belini gostereyim de bu gizli $ey, belirsin size. 

A gozlerimin 15.1k! an, oraya vannca, adamin yattigi yeri an- 
layin. 

O buyruk sahibi, hikmet saliibi uyurken o sopayi almaya | 
cahsm, korkuyu birakm. 



* Mut-v. "Eunu agifc^a sijyJeirmye lmkan yok, 6Ufl" iinlarama gelen "Nlst 
imtriiMn uanlr Inrfi deni niezen" 5<>klinde yajiStni?, kariilastirmaUa "mezen" so- 
.-.(uiUri Utallne "zcden" vtiziUruk kcnaniu da "sail" cetilmls, dlizeltilmtjtii;. 



Calabilir&eni/., bunn gtltunuz yelerse biiyiicudur; biiyucuye kar- 
51 bir care bulmnk dn climzdedlr sizin. 
1 1TO. Ama giicuniiz yetmczse, bilin, an J ay m ki Tann "dan dir o, ululuk 

sahib i Tann'mn elcisidir, yol gosterendedir o. 

Dunyayi, dogudan batiya dek Firavun feaplasa, sava$ caguuia 
gene Tann, bas a$agi eder onu, 

* A babalanmn can Jan, bu gercek belirtiyi soyledim ya, buna 
gore 15 edin; Allah dogrusunu daha iyi bilir. 

Babalanmn canlan, bir biiyucu uyudu niu. biiyiisii, diizeni 
kilavuzluk edemez, 

^oban uyudu ijiu, kurr aman bulur; ^ohan uyknya daldi mi, 
gayreti gabasi yatisir. 

Fakat bir hayvamn cobam Tann oldu iiij. kurt orayi nasi I 
umar, oraya nerden yol bulur? 

Bir buyuyii Tann yapti mi, ger^ektlr, dogrudun o ger^ek seye 
biiyu demek yanli^tir zati. 

Babatannm canlan, bu, kesin bir bulirti... O 61 se bile Tann, 
gene yiiceltir onu. 

Kadri yiice Kur'an'i, Miisi'mn sopasina, esenlik ona, Mustafa'nm 

vefatim da MftsS'mn uykusuna, Kur'an'i, deft^tirmek 

isteyenlerl de MiissVyi uykuda bulup sopayi calmak 

[sit-yeii tkl biiyiicii ^Ocuga be»weti$ 

Tanri'nin lutuflan, Mustafa 'y a vaatte bulundu; sen ol.ien bile 
bu din blmez buyurdu. 

* Senin kitabim, senin mocizeni ben yiiceltirim; Kur'an'a bir- 
$&$ katma^a, Kur'an'dan birsey eksiltmeye ben engel olunim,* 

i 200. Iki diinyada da seni ben korurum; sozlerini duyup Sf^ni kina- 
yanlan ben bilirim; onlan ben siirer kovanm, 

Kur'an'a birsey katmaya, on dan birsey eksiltmeye kimsenin 
giicii yetmez; benden daha iyi bir baska koruyucu arama. 

Senin partakhgini giitiden giine arttinnm; adini altina, giimu- 
se bastmnm. 

* Senin ie,in minber kurdumnirn, mihrap yaplinnnn; sevgi yii- 
zuoden boylesinc lutuIJar ederim sana; senin kahnn da benim kah- 
rnndir. 

Simdi, korkudan a dim gizli aniyorlar; namaz vakti geldi mi, 
gizli namaz kihyoriar. 



* Bu bey It, maLlndtt unuLulniu$. knrsilagtirmada kenara y acinus. 



9] 



Lanetlenmis kafirlerin korkusundan dinin, yer alEmda, gizif 
kahyor. 

Fakat ben do lay Ian minareyle dolduracagim; sana a si olanm 
iki gbziinu de kor edecegim. 

Kuliarm, sehirler alacaklar. mevki'ler bulacaklar... Dfnin ba- 
ll k tan Ay 'a dek her yam kaplayacak. 

Kiyamete dek □ dmi siirdiirecegiz biz; dinin dtinyadan kalka- 
cagindan korkma ey Mustafa. 

A Peygamberimiz bizim, sen biiytkii degilsin; gerceksin, MGsa'- 
Ja ayni hirkayi giymissin sen, 

1210. Kur'an, senin elinde sopaya benzer; kafirlikleri ejdtirha gibi 
stjmiiriir p yutar. 

Beden, toprak altmda uyumus ama agzindan cikan soHeri, 
sopa bil. 

A padisah. sen kutlu bir uykuda sag-esen uyu; kastedenlerin, 
o sopayi almaya elleri, kotfan yoktur. 

Bedenin uyumus ama isigin gbklere agnns ... Tann, sentnle 
savasa gi risen kisi i?in yaymi kurmus. 

Felsefeci soylenmeye yeltenir ama senin 151k yaym onu oklar, 
vurur-gider. 

Tann oyle de yapti, hatta vaadinden de fazla lutufta bulun- 
diiyo O uyudu, fakat bahti, ikbali uyandi. 

Qlmiis buyiicii, babalannm canlan dedi, biiyudi uyudu mti, 
isi parlamax, giicii yetmez. 

Ikisi de bu sozieri duydular; mezan opiip aynldilar oradan; 
o guc i$I, o btiyiik isi basarmak icin Misir'a yoneldiler. 

O is icin Misir'a geldiler, Musa, bir hurma fidammn golgesin- 
dc uyumadaydi. 

1220. Halk onlara hurmahgi gosterdiler; git dediler, hurmahkta 
ara onu. 

Fidanliga girince gordiiler ki bir fidanin dibinde, hiri yatmis 
uyuyor; fakat dimyamn uyanigi o. 

' Tann'ya nazlanmak icm iki bas goziinu yummus; fakai Ars 
da gdzJerinin onunde, fers de. 

Hey gidi hey; gozu acik, gbnlii uykuda nice kisi var... Zkii 
balcik ehiinin gbzleri nc gbrebilir ki? 

Fakat gdnlij uyanik olan, has goziinii kapasa bile yiizlerce go/ 
acihr, 

Goniil ehli degilsen uyanik ol; goniil iste, cabs, cabala. 
92 






Gdnliin uyiuidi mi. bij bi^n uyn (Mriliilin bniiudcn nt yedi 
gok yiter, ne alti ycin. 

* Peygamber, gozlerinn uyur ama buytudu, gonlum. hir, uyku- 
ya mi dakr? 

Tut ki bekci uyumus, padisah uyanik. . . Canim feda clsuu ^ii 
riiil gozleri acik o!up da uyuyanlara. 

A mane vi er^ gqnul uyamkhguu anlatsak, binlerce Mesne vi'yi.' 
sigmaz. 

1230. Gordiiler ki o, uzun bir uykuya dalmis; sopayi asirmaya yi'l 
tendiler. 

Sopayi asirmak icin hemencecik ardindan dolanacaklar, onu 

kapiverecekler d i. 

Birazcik ileriye vardilar; sopa titremeye ba^ladi, 

Kendi kendine dylesine bir tit red i ki sopa; ikisi de korkudan 

yerlerlnde kuruyup ka Id liar. 

On dan soma ejderha oldu, ustlerinc saldirdj; ikisinin de lxt 
leri - benizlerj sapsan oldu; hemencecik kactilar, 

Korkudan, ka^arlarken yiiziikoyun diisiiyorlar, her inisit yu- 
varlamyorJardi. 

tyice anladilar ki bu i$ r goktcn ... Cunkii biiyijculeriii ne yapn 
bileceklerini gormiislerdL 

Sopadan kurtulduktan sonra da onlan bir titremedir tuttu; 
bir hararettir kapladi; isleri can cekismeye dustii. 

Hemen, bu yaptiklannin ozriinti dilemek icin Musa y a bir adam 

gonderdiler. 

Seni sinadik dedilcr; haset etmeseydik sinaniak, haddimize mi 
diismiis ? 

1 240. Padisaha karsi su^luyuZj ba|is1anmannzi diliyoruz cy Tann ka- 
pisinin haslannin hasi. 

Musa bagisladi onlan; onlar da hemen iyile$tiler; Musa'mn 
ouunde ba&lanm yere koydular. 

MOsa, a ulular dedi. Bagisladim; bedeniniz de cehennemc ha- 
ram oldu^ camniz da. 

A dostlar, ben sizi gormemis. olayim; siz de bziir getirmeyi 
b ira km, yabanci olun, tammaym beni. 

Oylecej bildik oldugunuz halde, padisahin hatin igin yabanci 
gibi savasa girisin. 

Bu soz ib.urlnr bliyikiiler yeri bpiip gitiiler; caginlacaklan Citgi 
gozetmeytJ, fir*iii kulVn.iv.i koyuldubi', 



'M 



1250. * onlar da SK* "W" dei^yc koyuidu. 

uniar da, padj 5 ahim, devletinin savesinde n«t A f- 
i^iyse biter -gider ^ayesmcje ust oJuruz; omm 

•.» "sl^st da; "*<** *- *« 
o i k r r di,,e fiti1 ' ba?tad,r «■» «■ w- •* «■** h ep 
iuJ: 1 " ■** bakanM ■**«-. — . w o lan sayidaK turni . 



.*« 



94 



(5 E R H) 



1W7. Beyltten sonrakf bahisler, Fir a win 'un finunde, Mft&a Peygamber'!* 
(A.M.) buyttcttfer araamda gecen olayi blldlrmektedir. 

Mflsa Peygamber (A.M.) Tann vahylne mazhar oldukfcan sonra karde$J 
H&runla (A,M) Firavun'a gltolj, tsraUogttllanna Misit'dan (lkmalarma isln 
Tentieslnl iitemls, bu istegln Tann emri oldugunu Ispat etrnek f$Ln aopasmi at- 
miB, aopaai.- o yana - bu yana saldiran bJr ejderha testing, sonra onu tutunca 
Mflaa/nin ellnde gene sopa qlmustu. Plravuo, bunun bir bUyU oldugunu samp 
sehlrde ve dolaylarda buiiinan tauytlcUlere haber salmi?, onlan <jagirmi$ h i&j an- 
Jatmia, oolar da, Fiiavunun yucell&lyle [1st geleceklerlni soylflmlaler, bit gt]n 
karariagtiriliiii^, Ffravun'un huzdrunda halk ve bliyuctlSerle MOsa taplanmislar- 
di. BuyucUler, biz mf sopalanniizi, Iplerimizi atahm, sen mi sopant atacaksin 
dlye MOsa'ya sonnuslar, MJlsa alz atin deml^, atmislar, aopaiar. Ipler, gtfssbag- 
cUilcIa yilati gorflnmds, Mdsa Peygamber, sopasini atitica ejtierhi sjlmuig, oMr 
yilanlann hepsinJ yutmus, ellne almca ?«ie sopa kesilmls. fakat iibUr sopalarls. 
ipler ortada kalmamisti, Bunun btlyll olmadi^ini giiren bflyuclller; MOsa'ya lnan- 
niislar, Allah in blrliginl ikrar etmisler, Flravun, bu sliin bltyU^QtiUz, siae b(i- 
yOytl tu ttftretmlj deyjp btlyuculerln kol ve avaklanni kirdirarak tiunna dal- 
lanna astinnisti. 

Bu olay, Kur'aii-i Mecldln VII. sflresjnln tA'raO 103 - 126., X. silresinin 
(YunQs A, M.J 7a - S3, XX. sQieainln {Tim 1 & - 76 ve XXVI. sflrestnln (guari'J 
30 -.51. 4yet-i kertmelerlnde anlatilir. 

1004. Ktit'ftn-i Kerlm'in II. sflreslnln (Bakara:, ■'Ayettl'l-kdrsi" d«nen 255 
ayet-l kerlmeslnde, Allahu Taala'nm. uynklamadiei, uyumadigi. yani her an 
tedblr ve tasarrul sanibl oJup yarattilclarinin lslermden bJr an bile gaflette olma- 
difi btldtrtlmekte, LXXIX. surenln {Feed 6 - 14. ayetlerlnde Allahu Taalanin 
Ad kavrlne, Semtld kavmine, Firavun'a aiap verdlil .hatirlatdmafcta, 14. ajet-1 
kerUneda, ''gdphe yot ki Rabbin kullarmm yoU&rinda, puaudadir. Onlar l ga- 
rqp g6Mt]T" bujurularak Mr an dahl kulLann yaptikJarmdan gafleb etmedlgl 
bcyan buyurulmaktadlr. BeyltW bu fiyetfere Isaret edllmektedir. 

I09f. MOM Feygamber'ln (A. M.J yilan oJan sopasinin, Flravunun eteglne 
yapLjip onu tabtinin aJtma jektlgi, MdsA'ya, Asly^'nln hakkiygln benl bu yi- 
Landaii turtar dlye yalvardigi, MOsa'nin. yilana seslendlgl. yilaiun. sahlbinui 
ardmdan gld«n blr kopek gibl Musanm ardina duslugu, Flravun'u birakti^i 
rl74yet edUmlstir {Maahtz. s, 95). 

11 U. Gerl dBnenler II. surerm {BakaraJ 156^156. ayetlerinde lnsanlarin, 
korkuyla, acJikla. mal, Ean ve meyva noksaniyle smanacaklan blldlrllmekte, sab- 
redlp blr muslbete. ugrayinca. bla Allah 'i me, gene de gerlain geriyti ona dbne- 
cegla dlyeniertn mu)deleiii&esl emredtlmekledlr. B$y!ttek1 "geri dtinenler" sOzu, 



95 



fty*i-i Kerlmftdekl "Rad'On" Uluyla eda edJLmekte ve latel iktibwi yapilmak- 

- :■ 1 1 1 1 

1 L20. Hey tin Jkinci misra'i arapgadu. 

1122. Hj, Peygatttbet'tn (S.M.) sikmtiya dUstUklerl zamao ellertnin par* 
niiiklarim bitlgtJrEp dlalerine vurarak actiklan ve "Daral, genisLersliT buyur- 

dnktari rlvayet edilmistir (Camf\ I, 5. 351. 

J 123 Mevlana. bu beyitte ve bu beyitten sunrakl beyltlerde bilgiyi IMyo 
njiriyor. BIri. sonunda gbndlden silinecek bllgl, blrl de Tann katinda verUen 
NilKl. Bu iki bilgiy] sbyle de sbyleyebUMz: Blrl kendlni gdstermek ululanmak. 
sari ve seref kasanmak, mevkr elde etmek ifin, varhga varhk, benllge benhk 
i man. benllgi. bencililgi arttirdikca arttiran, yalniz kendl refahini uaglamak 
i<;ln eide edilen, elde edinilmesi 1^1 n ugrasiJan, l>Lr vasita taninmayip gaaye ola- 
mk bitlnen bilgi: Oburuyse insanlar icin, Inaanlik Icin elde edilen, blr gaaye 
ijJar'ak degil dc bir vasita olarak tamnan bllgi. Birinci bilgl, ne oluraa oisun, 
i«(*c din bitgtsl. ister dtlnya bllgisi. adama ancak benlik verlr. Baskaiarini ku- 
cflk Hasten r. bilmcdlgl seylere nlspetle blldigi seyln. giine$1ien bir zerre. denls- 
tlen bir katre oldugunu- hatiriatmaz, Obllr bLtgiyae uisanliga., Insanlara yara- 
v:in bir vasita olur; bu feslt bilgln, bllgisi arttikrja bllglsizliglni anlar; yuceldik- 
ve iilcal it, benligl, taenclllgi bir yana atar, Hz. Rasul-1 Ekrem'in (S-M.) "Fay- 
^lasiz Him" buyurup Allah'a si£indigi bllgi, blrlnci boltlkten olan bllglnlerin bll- 
■ iKidlr iCamr, I, 48), Bu cesit bllgl sahipleri, bllmlyorum denied ten de utanir- 
i:ir, her^yi talllr geclnlrler; bu yiizden de bllmediklerinden de babsederek en 
kbtli huy olan yalancihkla buylamflar. 

1124 "Tann katmdan verllen bilgi", Lediln hilglsi dlye gecer; Kur"an-i 
Karim'ln XVII I. B&reainln 65. ayetine lsaret edlimektedir. I. clldln 223 - 237. t»- 
yitljerlnln iz^ihina bakiruz. 

1128, "Kiyamet gunil bit, blzden once kendilerlne kltap verlleolerln, on- ' 
litrdan sonra g^ldt^lmla halde eti ileri ge^enlerl olacagi*. Bug On, oniara da 
vfttidfdllen, blldirllen gtindilr; fakat onlar, kendilerlne verlleti tltapta thtilaU 
i if) stiller; Allah blzl hldayele ulaatirdi; bu hususta enlar bi&e uyacaklar" meA- | 
imtleki hadls-i serlfe i^aret edllmekledlr (Abiidis- i Mesncvi. %. BB>. Beyttte blnn-J 
-c t rni&ra'm baslangici. hadl£len lalaen lktibantir. 

1130. Kur'aci-i Kerim'de, Allah Adem'l yaratacagi vakit meleklere, "Ben 

.vcryilzUndn mutlafca bir halite yarataeagun" buyurdugu,. meleklerln de, oraai 1 
ijozguncululs edecek, kan d&kecek bSrinl mi yaratacaksjn? Biz sana hamdede-r 
rek seni noksan sifatlardan tensilh etmekteylz dediklert, Allah'ua, ben aizln Wl- 
mrdiginizi blllrlm buyurup Adem'l y&rattiktan aonra ona adlari bildirdigi, me- 
leklere, gergekseniz bun latin adlarim haber verln dedlgl, onlana, sen! noksau 
■jf ii Hard an tenzih ederiz; biz, ancafc bize bildlrdigin gey let! billriz, ba^ka bli- 
Klmiz yok dedikleri anlatihr (II, Bakara, 30 - 33 >, Beyitte bu ayetlere isaret edil- 
nuiktedlr, "Biztm bUglmiz yok, anqak bellettiEln bllglyl b,llirlz" adzlert, ayetten 
ikubas edllmlstir. 

"Ahd-i Atiyk" te Adem, bdttln var olanlara ad takjm§tir (Tekvin, II, 16 - 
20 j Islam mufissirteri, bu ayetleri, her seyin adi, Insanlann btltun dlllerfndekt 
adlari, yerydzUnde. gtikytlzilnde herseyc tasarxuf glbl (eglUl gekillarde tfifstr et-| 
iiil^ierdlr fMdcma'ul-BeyaTi, j, 76-77), 



anfllere yfir« Alllli'm ilmlTtdn l>i;tliii vnrliklann subfllu, "Aykb-i Babite" 
filoitidlr Bu alem, jehddni vt\ mil Ik MptiiI dan lien ve duyguEarimizla Idrak edl- 
l*iii bu madde alfimini ixIiilt ntinijttlr, i;ayb-l Mutlak deuen, yanl bUlnmealne 
h'liiim buiutimayan zat alemlnden inlicerred varliklar aleml olan Ceberut Ale- 
itiJyle getiadet alemine yiikiu .myilan Mlsai ve MelekUt Alemini varlujmda top- 
lnvim insjiiu, "Kevn -1 Clml' yflni, bdtlut alemlerln hakiykatlnl varliginda top- 
in ring olan ilem denlr. Buna liaaran biUtln adlar, uisanda, insan varJi&inda, 
IcAFt olarak mevcuttur; Adem'e esmamn belletilmesl budur '(Ta'riiat, s 25 - 26, 
A0 01). 

L 132. Qevinmlzde, "Allah kullarmin hallerini daha lyi bilir ya" tarzmda 
ni;;.- edlien soz, ikmel miara'm son sfizddUr ve arapc&dir. 

1137-1138, Murtaza. yanl Tann razdigi kazanmu> wzu, Hz. All'nin lakabi- 
■hr ?e bu lakab. kendislne Hz. Peygamber IB.M-) tarafmdan vesilmlaUr. 8e- 
viiLe, ■Murtaza" dlye ge^mektadir, "Doguda, batida olmayan tgik" sozoyle, Kur'- 
ln i Mectd'in XXIV. aOresinin {NHr> "NOJ* ay&tt" dlye amlan 3S. ayet-i kerl- 
iufnliie l^arettlr. (Bu ayetln tefslrl hususutida t cildln "Dibace" elnln serhlne 
imkinizj; beyltte mczkftr ftyetten lafzl iktibas vardir. "Ana yol" sflzuyle ve 

.hifiuda, batida olmayan iaik" benzetlsiyle "Murtaaa." lakabmtn gecujl, Hz, All'- 
ii in Eblibeyt hakkinda, "Iriflamn dayanip rahatlasaeagi orta day ant bizlz: geri 
■ ni j! 1 1. gellr btze ula^ir; .iteri glden doner, bize yanaair" sozlerlnl hatirlatmakta 
iMrhc'tll-Bela&a Serhi, II, s. 167>, ayni zamanda Muliammud (S, M.) tlmsnetlnin 
hUji Uvnmet oIueu, yanl tenzlhe ve tesbihe ka^an MUsevllLkle Hiristlyanlifta kar- 

■ tevhld esasuia dayandigi hakkindakl ayet-i kerlmeyft de laaret edllmekte- 
itlr ai. Bakara, 143). 

1145. "Yoksa onlar, blr ^lr kl olmealnl,. zamanui kGtUluklerme ugramasi- 
iii gftzetlyorua mu diyoiflar?" (LII, TQr, 30) Muarlklerin Hz, Paygamber (B. M-) 
imkkinda soylediMeri sozlen btldlren bu ayetten lafzl lktlbaa vardir, 

1140 Bejltte "horluta" sttzUnun farseasi "hebarl" dir ; bu sOz "Bubarayi 

liatirlatmiStLT. 

1141 "Ve secde edenJer arasinda 3«de edtglnl de gOrur." (XXVI, Suara', 
?19> Ayetten lafzan lktlbaa vardir. 

1150. Kur'an-i Mectd'de. eski peygamberlere. gazebe Ugramis ummetlere 
m olaylan duyan mUgrikler "Oncekilere alt hikayeler" derlecdl; dokua ayette 
lm sbz g*?*r: beyltte lafzl Iktibaa var. 

1151. Mekan. oaail var olan, boalukta yer kapJayan birs«y olmadik^a ol- 
TMrtzaa, dtleunaieiaezae zaman da, ancak UeI olayin zlhlnde mukayesesinden mey- 
> 1.1 1 ni gelen mOeerret ve aihnl blr melhumdur: keyln ye fesad, yanl olu^ - bo- 
siulua aleml olan gu madde aleminde mevcuttur: mana alemlyse mekanaizlik 
Uemldic. 

1162- I- clldin US. beytinbi flerhlne bakintz. Beyltte ayet^l kertmeden Lafzl 
ktlbas var. 

1163. Buyuculerin kllpe blnlp havada u^tuklanna eskiden bert Inamlagel- 
tnlatl. 

1160. Iki yokauldan maksat, Musa ve Harun peygaoiberlerdlr (AMJ. 



r i i 



97 



.^Mta. 



d,r SSL^|ffS2f f?* MUm,|r » dIr ' MurAkaba. «6«U«m B k anlanuna- 
MiUlHMLnrlnl gflzdnUn flnlinde tutmtui, h*r buauata Allah 'm SBo6wkrmi hi! 
kabada, ayaklan yer e basip dialerl kaJdirarak oturmak ve b^i din ***** 

1183 Beyltten sonraki baiils. Tafslreller. buytieulerln y^^ m kifil oiu _ 
jjimjipin teiiiotiiUwnid-n, Ik.isinfn »* ka™, in den cl^ftum: wSiS? 
dlr. Blr rlvftyete gOre bu yetml, Jtl buyucuflfln lki^, ebCUlerini* bssiydr OTjw- 

SSK;*? *nfctular gidip Biuaemelerl , fta emrtal beUedUer. Babalannm 
EK£f sldln o adaa, uyurken butaaya gayret edin ve Mpasim ^ 

littyacflwe ionasB Utt ve bb- fe yapama*; cflnku buyOell, uyurks/bliytt ™. 
innz; arm o uyurken SO pa s^a saldmaa blltn kl bflytlcu deglldir: onunla ira*- 
»fitt dlye ae s geldi. GJdip Mils* Psygamberl uyurken buldular, aapay! a£- 
male utediler- fakat wpa yilan olup onlan kovalaiwa ba^ladi. 3« kurS- 
Uular: gidip Flravun'4 bunu anlattilar ™ bu Ikl kial, Musa'ya kara durmavifc 
VPrlerlne flutter (Maahfc, s. 96-96). aurmayip 

H92. Beyitte, "Allah doferusunu daha da Jyi billr" aaia arapca gecer Bu 
Kteun, fetvalann sonlanna yaajJmasi adetti. ' 

1199 - 1203. "Silphe yok kj bu fcur'fln. e?slz ve ustflc blr kitaptir kl ne 

""m Cden '™™ M™*™ Ibtal eden bir kltap gebutotlr, »e de ondan soma 

l f j\ ^ ™ B Z3r&r T «« in «' hult «™ ™ fclkmet flaMbiiHlen, hamde Iftyik 

in4bud tarafindan Indiriltnlstlr." (Xll, Secde, F^ssilat, 41-42} "Ctercekten da 

bla lndirdiis Kur'an'i ve ger C etten de bl^iz onun Isoniyueusu tlbstte ' (XV Hicr 

1207 Bahkten Ay'a. En afcgidan ea yukariva, her 7e re, her ya na mlt 
inina kuIlamlaEelmlatJr; 

tSS2. Ajs-tan Ferae. Yukandaa a 5 agiya. Burada Ar 9l en yuian anlamma 
^llanilmaktadir. fers de dOseme, yer, yeryaatl demek«r; bu da doftu Slasli ede 
blyatmda blr terlmdli- (Arg Icbi I. cUdln 241-242. beyJUertnln lafthina bakuui) 

1227 "Gercekten de biz peygamberlerin giizleri uyur, kalblert uyvtmaa " CGa- 
mi', II. s 34). "Gozlerlm uyur. genlam uyuma^," {ayn^, s. ni). 

1254 XXVI. sqraniii (guara> 44. ayet-i kerlmesuiin mealldlr, 
12S2. Mevliiaa. 1150. beyltte Kur"an-i Kerim bakkinda raflsrlklerin "Gec- 
ti.l*iere Jilt maaaliar" dediklerinl bUdlrml^tl. Bu beyltte de "M«me*rye aym 
innda tanzde biilunanlatin mevcudiyetlnl anlatayor ve sonra aail maksada ge- 
fefok Mflsa'mn da, Plravun^n da, insanui varliguadft buiundufiunu kiyamete 
dek de "Her Mus&'mn blr Flravun'u vardir" atas6a£lmtli!de bellrtUdltl glbi Mfi- 
BftlHin, FlraTunlarjn, yanl hldlyete erlgen ve erlEtirenLerle benlige dtljen beu- 
nllifcB kapilan ve sa p! k]i^a uferayanlarm buhmacagini, ayn-ayn da Herfeeste 
kOtaitlge meyll kaablllyetlnln Flravun maahatlyetl, lylllge yonetlainfle MfisAya 
yyUi lutm oldugunu sSyleyerek Uiklyeyle bu gercegl anlattiguii a C ikiiyor 




i^mmm 






^M 



(M E T I N) 



FUbt nebfii-nlteUgi, ^*kU J^tn aynlik, aykmhk 

i^60. * HindJiler r halka gtistermek i^in karaji^k bir ahira bir fil 
getirmi^lerdi. 

Fiji goimek i^in o karanlik yere bir^ok ki 5 i toplanmi^tr. 
Fiji, o karanhkta gormenin imkani yoktu; herkes file el $iir- 
medeydi. 

Birinin dine, filin hortumu gecti; fil dedi, bir oluga benziyor. 
Birintn eli, kulagina dokundu; Fil ona, yelpazeye benzer birsev 
zarxnini verdi. ' 

Bkisi, eliyle ayaguia dokundu; filin ^eklini dedi, direk aibi 
gordiim. 

Birisi, elinj sirtina koydu; bu fil dedi, bir taht gibiymi^. 

Boylece herkes, filin bir yerine dokundu; neresine dokunduys.i 
ona gore anladi; fili o ge$it anlatmaya ba^ladi. 

Bu bakimdan sozlerj, birbirine aykjn oldu; birisi dal dedi 
ona r jjbiirii elif admi takti. 

Her birinin elinde bir mum olsayd), sozlerindeki aynlik, ayki- 
rtlik kalkar giderdi. 

\m Duygu gozii, din avueuna benzer ancak; insatun avueu, filin 

her yamui kavi'ayamaz ki. 

Denizi goren goz ba ? ka, kopiigii goren gbz ba$ka... Kbpiiiii 
birak da denizi goren gozle bak. 

Kbpuklei . gece - gUndiiz denizden belirip oynamada, . . Fakat ne 
?a^ilaeak $ey ki sen, boyena kopiigii goruyorsun da denizi gbrmv- 
yorsun. 

Biz, gemilere benziyoruz; apaydin denizd<^iz; fakat goilerimix 
kaiarmi?.,. Birbirimize yarpip duruyoruz. 

A beden gemisinde uykuya dalan, denizi gGrdiin ama denizin 
aenizini de goi', seyret. 

Denizin de bir denizi varj onu siiriip gotiirtiyor... Canui da 
bir cam var, onu eafeirip duruyor. 

Guntj^ui, biiiiin varhk tarlasim suladigi cagda Musa neredev- 
di, Isa nerede? 



99 



- 



Tann, bu yaya klris takhgi zaman Adem neredeydi, HavvA 
nerede? 

Bu soz de kusurludur, sonu yoktur; kusurlu olmayan d soz 
yok mu? Odur ba$ *Bz. 

Fakat o soz soylense, ay&gin kayar; hie soylenmese de vay ha- 
line, 
1280. Bir oniekle soylense hemen o OTnege yamanir kahrsm a yigtt. 

Sen, yerdeki yesillik gibisin; ay agin bagh. BJr ye] esti mi, 
tarn manca ula$madan basini sallarsin 

Fakat ayagni yok ki oradan, bir baska yere gidesin; yahut bu 
balciktan ayagim kunarasui. 

Ayagim nasil cekebilirsin ki yasayisin, bu balgiktam bu yasa< 
yis tan vazgecmek de pek zor. 

Fakat a yoksul ki$i, yasayi$i Tann'dan bukusan, o vakit hi; 
birseye aiding etmezstn. balciktan da vazgeger- gidersin. 

Siit emer cocuk, dadidan vazgectl mi, yemek yemeye baslar; 
dadiyi birakir artk. 

Topraktan biten tender gibi, yeryuzU siitUne baglamnissin; bw 
sutten kesil de gibuuller gjdasiyla gidalanmaya bak. 

A perdesiz i^igi kabfil edemeyen, bari harflerle gizlenmi$ hik* 
met yemegkii ye. 

Boyle- boy le de a beoim canim, i$igi da kabullenirsin; o gii* 
ienmis is"igi, perdeler olmaksizin gorebilfrsin, 

Yildiz gibi gQkyuziinde akar gidersin; hatta gokyiizii olmadan, 
neliksiz - niteliksiz yolculuk edersin. 
1290. Netekim yokluktan varhga geldin... Kendinc gel de soyle bal 
kahm; nasil geldin? Sarhos geldin, 

Geldigin yollar hatinnda kalmadi ama sana bir Ijaret vcrece- 
giz; bir sbzcegiz soyleyecegtz, 

Akhm, Fikrari birak da ondan sonra akd et.,, Kulaklarim tika 
da octdan sonra kulak ver. 

Hayir; soylemeyecegim, cunkii hala hamsw sen; bahardasm. J 
teromuzu gormemissin sen. 

A ulular, bu diinya bir agaca benzer; biz de agacta yan 
bam meyvalanz. 

Hamlar, dallara simsiki sanlirlar; giinkii hamken koske yara- 
maz oiJar. 

Fakat oldu da tatltbsti, dudaklan istnr bir hale geldi mi, on* 
dan sonra dallara, pek gevsek sanhr. 

Insanui agza da o devletle tatldasli mi, dtinya roiijkij soguk 
gellr 'it dam a. 

100 



«•. 









Birseye simstki Wlltrilkk, laansupiur, bambktir; ana karmnda 
cocuk oldukca if in, kan IftnektJr, 

* Soylenecek bir soz da ha kaldi ama onu sana, bensiz Ruh'ul- 
Kudiis sdylesin. 

MOO. Hayu--hayir, ue ben sdyleyeyim, ne baskasi... Sen de bensin 
zati a benim cimmj kendi kulagma kendin soyle. 

Hani uyudugun vakit de kendihden kalkar, kendine gidersin 
ya... 

* Kendinden duyar, isitirsin de filan ki^i, ruyada sana gizlice 
birsey soyltiyor samrsjn. 

* A giizel yoidas, sen tek, bayagi bir adam degilsin ki; belki 
kainatsxn, derin mi, derin bir denizsin sen. 

O ulular ulusu varhgm, dokuz yiiz kattir... Dibi, kiyisi olmayan 
bir denizdir; yiizlerce alem. o denizde gargolup gitmi^tir. 

* Zati burasi, ne uyamkhk yen, ne uyku yen; sus, birseycik 
soyleme. dogruyu Allah daha iyi bilir, 

Soz soyleme de soyleyenlerden, dile gelmez, anlatisa sigmaz 
sozler duy. 

Sdz sdyieme de gunejten, kitaba yaziimami^j kimseye soy- 
lenmemis sozler isit. 

Soz soyleme de sana can soylesin... Nfih'un gemisinde yuzgeg. 
lik laftm birak. 

* Ke'nan gibi hani; o da, ben bana dii^man olan tfnh'un ge- 
rm' sin i istemem demisti de yiizmeye koyulmustu. 

I U0. Nuh, hey demi^ti, gel, babamn gemisine gir, otur da a a^agihk 
kisii tufanda bogulma, 

Hayir demisti Ken J an, ben yuzmeyi ogrendim; senin mumun- 
dan baska bir mum yakttm, parlattim ben. 

Nflh, aklini ba^ina al, yapma demisti; bu dalga, bela tiifanj- 
d*r... Bagtin el de yoktur, ayak da, bildik de. 

Kahir yelidir, murou s5ndiiren bir bel&... Tann mumundan 
baska biitiin mumlar sonmiis - gitmi*. 

Ken'an, hayir demisti; ben yuce daga cikacagim; o dag, her 
zarardan korur beni. 

Nuh, yapma demisti; bu zamanda o dag, bir saman gopii... 
Tann j kendl dostundan baskasina aman vermez. 

Ken 'an. ben ne vakit senin dgudiinii dinledim ki benim de, 
sana uyanlardan olmaim umuyorsun? 

Senin sG^iin, hie mi, hie hos getmedi bana; ben iki diinyada 
da senden aynyim; uzaftmi dedi. 

101 



Bir Ken 1 an icjn gonlunii kirmam senin; fakat ahvali ben bl- 
lirim. 

NGh, hayir-hayir dedi; gerekse beni de garket, raziyim ben. 
Her zaman beni sulara bogsan hosum; buyrugun caiwbr, cart 
gibi bagrima ba&arun onu. 

1 360. Kimseye bakmam ya, baksam bile bahanedir o. gene seniin 
baktxgim. 

Sekerde de, sapta da senin sanatina a&ikim ben; atese tapan 
gibi sanat eserine dsik olur muyum hig? 

Tann sanatina astk olan, is.ikhdir, parlar - durur. . . Sanat ese- 
rine asik oJansa kafir olur. 

* Kafirllge razi olmak, kaffrliktlr Judtelyfe kazama ran olmayan, 
benden bafka bir Rab arasin iiadisiafn uzlaj timlmasi 

Diin, hahsi seven biri, bana bir soru sordu. 

Dedi ki: Kafirlige razi olmak, kafirliktir; bu sozii Feygamber 
soyledi; ouun soztine mUhur basanz, dogrudur, yerindedir. 

Sonra gene buyurdu ki: Her kazaya, Musluman olaron razi ot- 
masj gerefctJr. 

Peki, kafirlik, miinafiklik da Tann'mn kazasi degil mi? Fakat; ' 
buna razi olursam kotiiluk etmis olurum, 

Razi olmazsam bu da sue... Oyleyse bu arada nc farem var? 

■ Ona dedim ki: Bu kafirlik, Tann'mn takdiriyiedir ama nza-f 
siyia degil... Kaza ve kaderin eserlerindendir denirse dogrudur. 

* Hocam, kazS ve kaderi, Tann'mn bilgisi olarak bi] de o za- 
man, iskilin yikilsin gitsln. 

1370. Kafirlige de raziyiz; cunku Tann takdiridir: fakat bu raziugi- 
miz, bizim savasimizdan, bizim kotUlugumuzden meydana geldigim 
den degil. 

Kafirlik kaza ve kader yuziinden zati kafirlik degil; Tann 'n in 
kafirlige razi oldugunu soyleme: durma burada. 

Kafirlik, bilgisizliktir, kafiriigi takdir etmekse bijgidir; yumu- 
sakhk anlamma gelen hiljmie siimuk anlamina gelen hilmin ikisf 
de bir olur mu hie? 

Cirkiu resin), ressamin firkin oiusundan degildir; cirkinin re^ 
mini de yapabildigine delildir. 

Hatta ressamin gucimii gosterir o; demek ki hem cirkinin res- 
mini yapabiliyor, hem giizelin resmini. 

Bu konuyu acar, duier, kosarsam, soru-cevap, uzar gider. 

Ben de a?k niiktesinin tadmi yitiririm: kuliuk da bir baska 
sekle doner. 

104 



" $a«klnligin, konufmaya, dMflhuiivye engol olduguna bir iirnek 

* Saci-sakali ktr bir udnm. ku^aivik bif iyi berberin yamna 
Beldi, 

Dedi ki: Sacimdaki, sakahmdaki ak kill an. bir - bir vol; ciin- 
kii yeni bir gel in aldim a >)§st. 

Berber, a da mm sacmij sakabm di bin den viiruttu dc killan 
oniine koydu; aklan sen ayir dedi; benlm bir isim cikti. 
iViO. Bunun gibi iste su soru, bu da o se^ilmis kisiye verilen ce- 
vap... Bin derdi buniaria ugrasmaya vakit birakmiyor. 

Bir is i Zeyd'e bir sille vurdu; Zeyd de bir duzen kurun unu 
dovmek icin ilstune atildi. 

Silleyi vuran> Zeyd'e dedi ki: Bir sorum var; sorayim, cevap 
ver bana., sonra dov beni. 

Kafana vurdum., sirak diye bir ses cikt)... Simdi burada, dost- 
luk ytlzUnden bir sorum var : 

Bu sirak sesi F benim elimden mi cikti, yoksa senin kafandau 
mi a ulularin oviindukJeri er? 

Zeyd dedi ki: Acidan kurtulmadim ki bu dii^iinceye dalayim. 

Senln derdin yok; bimu diisiine dur... Dertli kisi, bu diisun- 
ceye datamaz; ken dine gel. 

Hlkaye 

* S aha ben in canlaunda pek qok. ask, sevk vardi; fakat iclc- 
rinde Kur'an'i ezbere bilen azdi. 

Qiinkii bir meyve oldu mu, derisi^ kabugu incelenir, catlar, 

Cevizin, fmdigin, hstigin. bademin bile ici doldu mu, kabugu 
incelir. 
1J90. Bilginin ozii de cogaldi mi. derjsi. kabugu azahr; eunkii sev- 
gilisi, asiki yakar ■ yandinr. 

Istenen kisinin vasifjan, isteyen k is in in vasiflarina ziddir. Va- 
hiy ve isik simse^i peygamberi yakar: 

Online on olmayan tecellJ edince, souradan meydana geienin 
sifiatlarmi yakar - yandinr. 

Kur'an'm dortte birini ezberleyen kisiye sahabe, aramizda vU- 
ceidi, ululandi derlerdi. 

Boyle yiice bir anlamla sureti, $ekli bir araya getirebitmek, o 
ulu padisahtan baska hie kimse icin miimkiin degildi. 

Bbylesine sarlui*(lukla t-dtip kullamak olacak sey degildir yar 
olsa bile sasilir bit mi 

105 



_ 



--- 



Mir S ° Pa - ** a karleri " ****» kor d e riljj Kurto Slndlgl ola . 

.a ria tXlSi,S a f ' m ha * riy,e ' h *» -H 

^^ A m a KurtMa dolu sand* da bombo? sand,k.an rib*,* ye |- 

i-^™. s ^ kavu * u -* ^k •*- *— . 

iuk dit a aSdm; ^,erdiV,!,, ara »«™ *"c 

Hayra ula 5 an kijinis, dostluk elmekten. baskasma belW m ,t 

«™ « « — *«*■ bar „*; btane ^^^ 

Wlglyle oyalanmak da kotiidiir 
Sevgiii, birisini lapisma aldi; karsisina otm-rt,, „ a 

-*5ff^^35fc-*" ^ e kavu5ma •** *-h| 

I4l0 ' S i de^" kflr?inda51n1 ' Sen mekt -P ***** bu, a^bfe belij 

«™ ^*2 ^ SCn kar * imda ^< yammdasm ama ben istedi 
gim zevki, diledigim gibi bulamiyorum ki 

Smidj sana kav^rnu$um ama bildir, sonde gdrdiigum tali 6 6- 

106 
^ „ i——^ 



Ben b U kaynaktan an-duru, tath bir su i^im; gcaumli, 
tfbnlumu o suyla tazclemi$im. 

Kaynag, goriiyorum ama su yok,.. Yoksa suyumun yolunu bir 
>oi kesen haydut mu kesmis? 

* Sevgili, oyleyse dedi, semn sevgilin degilim ben; ben fiuleui- 
ihndey.iau sen Kutu ilindesic. 

. ^ ei1 , bana ' b ™ de]li bir ^le ^ ln; fakat a yign, hal, dde 
degildjr ki, ona hdkmedilernez ki. 

. . g{ ^ ]dc ^ mden dile £ in ^giJim ben; zamanede, par^a - b^nk 
Di r dilegmim ben senin. 

Sevdiginm eviyim ben, sevdigin degiJim... Fakat ask pejindlr 
meydandadir, sandikta olamaz. 

Sevgili, tek olan sevgilidir, ba^langicm da odur ; sonup t 

■n ,°!f U bU ^ Un T beMey5p taImazsin ^tik; hem apa tl k „ wy 
aandadir o, hem de gi^ii. 

ballerin begidir h bir hale kapibp kalmai.,. A y d* o Mm 
kuJ kole olmu^tur, yil da. 

Sbyledi mi^hSIe buyn^k yiirutiir; diledi mi, bedenleri cnn e-cl.u 
Kapilip kalan, oturup bir hali bekloyen, i 5 m sonnna varmamim 

tir. 

Oysa, onun eli, hal kimyasidir; dinj oynatti mi, bak ir sarin, 
^u omr-gider. 

Dilersf oliim bile .atli^r. DiUnle ne ? ter f nerkisle afius- 
tosgulune ddner. 6 

* Hale kapilan insansa, hal gddi mi, yiicslen, hal geJmedi mj 
de al?alan, eksilen ki^idir, 

* SOfi de|eri bakimmdan vakit ogludur, fakat safi olan va- 
kitten de kurtulnm^tur, IiBlden de. 

* Haller onun dilegine, onun istegine uyarfar, Mesib soktg^na 
E>enzeyen soluguyja diriHrler. 

Sen bana degij, bir hale a^ksm; bir hal umud^la cevre^de 
donup durmadasin. 

i43 ° K ,„ * Bir Soiukta ^JP eksile ^ ^r solukta olgunlasan ?e v H a - 
Iilm taptigi Tann degildir, dolunup batan bir^eydir o 

' tea* dolunup batan, kimi soyle-boyle, olan ¥ ey, gbniil baf- 
Iayan gu^I degddir; "Batanlan sevmem ben," 

Bir solukta bo* olan, bir solukta cirkinle^n, bir ^man su 
oian, bir Kaman ate^ kesilen, 

Ay'm burcudur ama Ay degildir; go, iinu,tc giizeldir am* |ft 
ielhginden haberi bile yoklur, s 



t07 



- --■ 






* Ariiik arayan sufi, vakit ogludur ama babasi gibi de vakti 
avueu iglnc almistir, s litis lki tutmustur. 

* Turnden, ululuk sahibinin askma batmi? - gitmi^tirr gercek- 
te kimsenin oglu degildi; vakitierden de kurtulmustur, hallerdtm 
de. 

" Dogurmayan isiga batmistir o; dogmamak, dogurmamaksa,. 
Tann'nin vasfidir. 

Dirty sen ytiru, boyle bir a?ki ara; yoksa $esitli r dcgisip duran 
vakitlere kulsun kolesin sen. 

Kendinin, firkin, guzel sekillerine bakma da askma, dilegine 
bak. 

A yuce kisi, hor musun, arik nrusin; buna bakma; him me tine, 
gay refine bak. 

14-10. Ne halde olursan o], arayadur; a dudaklan kupkuru su$uz„ 
boy una su ara, 

O kupkuru dudaklann tanikhk ediyor ki sorrunda kaynaga ula- 
sacaksin sen. 

Dudaklarm kurulugu, kesin olarak bu cirpinma, seni bize u I as- 
tir acak diye Sudan bir haber getirmede. 

Bu a ray is, kutlu bir harekettir: bu isteyi$, Tann yolundaki err-'fl 
geli kirar doker. 

Bu isteyis, isteklerinin anahtandir; senin ordundur, bayrakla- 
nna yardimdir, ustimluktiir. 

Bu istek, sabaha tarsi, horozun, sabah oluyor diye otmesine 
bcnzer. 

Aracm olmasa da isteyedur; Tann yolunda araca ihtiyag yok-;S 
tur. 

Ggul, kimi goriirsen iste; ona dost ol; oniinde, yere bas koy. 

Isteyenlerin gevresinde dolamrsan sen de istek sahibi olur-l 
sun; iistiinlerin golgesinde dalgalanirsan sen de iistiin olursun. 

Bir kannca, tutar da Siileyman'Uk arar, dilerse onun bu iste- 1| 
gine 6yk tuhaf- tuhaf bakmaz. 
14SD, * Maldan, sanattan neyin varsa, onlann onii de bir istek, bir 
diisiince degil miydi? 

* Davud'un zajmaninda, gece gundtlz, bana helalbiden, hem de 
zahmetsizce btr rmk ver diye dua eden kisiuin blkayesi 

Davud Peygamber'in zamaninda biri vardi; her bilenin, her* 
ahmagin yanmda, 

§u duayi eder - dururdu: Yarabbi, bana, rahmetsiz, e2iiyetsi? I 
bir zenginlik ver. 



Mademki beni tembd, ynmlt, nfiir cm ,|, f mi ^j n yarattin 
Sirti yarah esekkrc, allnnn, fcntirJonn Hiku, yuklepine* ejbet 
A dirj Tann, mademki h<mt lembd yaiattin, nzkirm da ten> 
belnk yoluudan ver. 

Tembelim, varhk golgesine yatmis, uyumusum. .. Bu iistiinlu- 
gun, bu comertligin golgesinde dalmis - gitmisim, 

Tembellere, giilgede yatip uyuyanlara bir baska S esit nzik yaz- 
madm mi yoksa? J 

Kimin ayagi varsa, bir nzxk arar; ayagt olmayana da sen ac, 
Kizki sur> o mahzun kisinin yamna gdtUr; buluttan, yerin hej 
yanina rahmet yagdir. 

im ' , x Yei 7 U f nii " ***& y° k ^r da senin comertligin, bulutu ona 
<iogru r lki kat hizla siirer. 

ddker 00 "^" ay3gl y ° ktUr da anaSh y3nma geVir ' nzkmi ba5ina 

Ansizm, yorulmadan bir rizik istiyorum; cahsip 9 abalama ba- 
kimmdan, wtekten baska birseyim yok benim. 

Uzun ^aman bu duayi edip dururdu; giindiiz, geceye dek, gece 
ta kuslnga dek bu duada bulunurdu. 

Halk da onun sozlerine, onun ham umudxina, onun i$sizli£me 
gugsuEliigune giilerdi. * ' 

Bu sersem derJerdi f ne diyor; yoksa birisi esrar mi icirdi de 
akJmi aldi onun? 

RiZik eide etmenin yolu ^ahmetler cekmektir, yorulmaktir. 
Herkese bir sanat, bir istek vermis 

* Kwiklan, aebeplerine sanlm da dileyin, evJere kapdanndan 
ginn demis. 

5u zamanda padisah, buyruk sahibi Tann peygamberi, hiiner- 
iere sahip olan Davud Peygamber, 

Bunca yiicelige, naza, naime sShipken; dostun yardimian onu 
se^mis. 

M70, Mucizclerine sayi yok; bagis daJgalan, ona yardim iistune yar- 
dim edip dalga - dalga geliyor. 

* Adem'den bu yana, simdiye dek, kimde var yiblerce ergonon 
sesi? 

^_ * Her vaizda iki yiiz kisj dliiyor; giizel sesi, yiizlerce kisiyi yok 

* Arslanla ceylan bile, o ilahi okurken dinlemeye geliyor- bu 

yirtici hayvanm obiirunden, Gburuniin de bundan haberi bile yok 

DaglarJa kuslar, sesine ses vermede,.. O cagirdx mi, iki bo- 
lulc de ona manrem. 



10S 



109 



----- 



Bunun gibi, daha da yiizlerce mucizesi Var... Yiizimiin isigi 
hem hi^ bir yana sigmiyor, fcem her yanda. 

Bunce yiioelikle beraber Tann, onun rizkim bile arayip iste- 
meye baglamis, 

*■ O denli kuthtlukla bile airh brmeden, zahmet cekmeden nz- 
ki gelmiyor. 

Sense, bu kadar a&agdanmissin, geri kalrmssm; evine kokuj- 
rnus. felek kahretmis, siirmuf seni. 

Boylesine bahti ters dbnmus, kisi, alis - veriste bulumnadan 
etegixiin karla dolmasma istiyor ha. 
H80, Boylesine bit akilsiz, meydana cikmis da gbge merdivensiz 
gikmak istiyor. 

Onunla boyuna alay ediyorlardi, birisi, nzkin gelmis, yurii di- 

yordu, miijdeci geldL 

Obiiru giilerek, a koy agast diyordu, buldugundan bize de ver. I 
Oysa, halkin bu kmamasina, bu alayina bakmiyor, duasim, yal- 

vansmi eksiltmiyordu. 

Sonunda ?ehirde tanmdi, bo? ambarda peynir any or diye adi 
gikti. 

yoksul, ham limide kaptlista drnek oldu ■ gitti; fakat o, bu 
istekten ayrelmiyor da ay ninny ordu. 

* Bir aktizttn, o dua edenin ©vine ko$masi, rahniet, esenlik OdH, 

Peygamber, gercekten de AllSh demlstir, duada israr edenleri sever. 

£iinkii yiice Taan'dan Isiemek ve isteyemn isrin, Tann'dan 

fstedigi *teyden daha da iyidir 

Derken, gun On birinde, bir kusluk §ag*, gene agiayip ah edJ 
rek duada buiunurken, 

Ansizm bir okiiz ko$tu, evinin kapisina geldi? boynuzuyla siis^j 
tii, kapinm kilidini kirdj. 

Okiiz, kiistaht;a$ma eve girincc a dam da hemen si^rayip kalk-J 
ti, okuzu boynuzlarmdan bagladi. 

Durmadan, aman vermeden hemenceeik bkiiziin bogazmif 
kesti. 

1490, Kellesini kesince de hemen derisini yuzdiirmek ifln kasaba: 
vardi. 

Nazmedenin ozrii ve yardjm dilemesi 

A icimde istekleri, dogacak gocuk gibi oynatip duran, madem- 
ki bunun tamamlanmasmj istiyorsun; 

HO 



Ya kolaylastir, yol gbsti-i, bi W n vor, y;, da istegi bosalt, istek 
venne. 

A zengin padisah, muf listen nasi J olur da altui istersin? Sen 
bagisla ona gizlice. 

Sen olmadik^a, gece-gundiiz, ^iir soytemeye, kafiye bulmava 
kimm haddi vaf ki boyJe bir istege du^siin. 

* A herseyi bJlen, siir de, cinas da, kafiyeler de r korkudan buv- 
ruguna kuldur, kdledir. 

tster ayjrdedecek akb-fikri olsun, fete* olmasm; mademki. 
herseyi, jioksan sifatiardan an oldugunu sdyler bir hale getirdin 

" Hersey, ayn bir sesitte tesbih eder seni; hem de bunua ha- 
ben bile yoktur abiiiiinuti halinden. 

Iman, cansizJann tesbihini inkar ededur&un; o cansiz ku]- 
lukta ustadir. 

Hatta yetmi? iki milletin her birinin, obtirundeii haberi yoktui 
da onun tesbihinden siiphe eder. 
I'M) Konusan iki yaratik bile birbirinin haJini bilmezse divarla 

kapimn hali niceolur; onJarm tesbihi nasil aniasilir? 

Konusan yaratigm bile tesbih edisinden haberim olmazsa gb'n 
iiim, konusmayan varligm tesbihini nasd biiebilir? 

' SQiminin Szel bir tesbih edisi vardir ama Cebrinin de, bunun 
t*rsine, bir baska tesbihi vardir da ona Siginir. 

* Sunninin, Cebrlziin testth edisinden haberi yoktur; Ccbriye 
de, SCinninin tesbih edisi tesir etmez. 

* Bu ( boyuna o sapiktjr, yol yilirmistir dei> durur; ama onun 
halindeti de haberi yoktur, kak buyrugHindan da. 

O, bunun ne haberi vardir demeye koyulur... Tann takdiri. 
onlan savasa diisurmiistur. 

Her birinin de mayasmx meydana gikanr; cins olam olmayjn- 
dan ayirdeder. 

fster bilgin oisun r ister btlgisiz, iuei bayagi; herkes kahn 
lutuftan ayirdetmeyi bilir. 

Fakat kahirda gizlenmis lutfu, ya da lfitfun gbniiine girmK 
kahrj, 

Az kisi bilir. anlar. Meger ki gordiinde can mehengi bulunan 
iJahi biri ola. 
1510. Buitdan baskalan, bu iki seyde siiphe icindedir; bunlar. yu- 
valanna tek kanatla u?up ulasmak isteyen kujlara benzerler. 
BUginin iki katiadi vardjr, ^iphenln bir kanadi; stiphe kusiiriudur. . . 
Siiphe, 5onu gelmez btr ucu jtur; bilgide, zanla yakiyne iimek 
Bilginin iki kanadi vardir, suphenin bir kanadi: zan kusurlu- 
dur, zanna dii^mek, sonu geknez bir Ufustnr. 



M** 



'IV k kanatli ku$, bii$ aingi tez diiser; u$ar ama yu ikl udimhk 
yere dek ucar, ya da biraz fnzla. 

Zan kusu, du$e-kalka, yuvaya. ulasinro iimidiyle, bir kanatla 
near. 

Zandan kurtuldu da bilgi, o ku?a yuz gbsterdi mi, iki kanatli 
olur o kus, kanatlanm acar. 

* Ondan sonra da dogru yol da yiiiiir; ne yuz ustii diiser, sii- 
riinur, lie egri-biigni ugar. 

Cebrail gibi siiphesiz, dtizensiz, dedikodusuz, iki kanadmi da 
.acar da ugar. 

Iki alem ehli de ona, sen Tann yolundasm, dogru dindesin 
dese, 

O, oniann sozlerinden kizisip bdburlenmez; onun tek cam ou- 
lara. 91ft olmaz, e? olmaz. 

Herkes, ona, yol azitmissm, kendini dag samyorsuii ama bir 
saman copusun sen dese, 
1520. Oniann kmamalan yiizunden zanna, siipheye du$mez, oniann 
kininden dertlenraez, 

Hatt& denizlerle dag dile gelse de ona, sen bir yol azitnnsa es 
olmussun dese, 

Bir zerre bile hay ale dii^mea; azicik olsun oniann kinterindert, 
kinayelerinden rahatsjtz olmaz. 

* Halkin ululamasi, ragbetl yuziiuden blrlalnln vehme dii^erek 
haatalanmasuia oraok; bir ogretamen bikayesi 

Mektep socuklan, Sgretmenden eziyet gekmisler, caljsmaktan 
bikmislar, usanmislardi. 

Ogretroeni zor durumda birakmak, mektebe gitraemek icin bir- 
birleriyle dani^ip gejriistuler. 

Ogretmen, nastalanmiyor ki birkac gun mektepten uzaklasam 
da diyoriardi; 

Biz de mektep te mahpus kalmaktan, daralmaktan, eahsmak- 
tan kurtulahno. Mermer kaya gibi yerinde durup duruyor- 

Iclerinden en zekileri, suna karar verdi: Hoca diyecekti, ne- 
den boyle sararmi$sm? 

Hayn* olsun, betin-benzin yerinde degil; bu, ya soguk alginh- 
gindan, yahut sitmadan. 

Benim bu sbziimden hoca, birazcii vehme diiser ya dedi; kar- 1 
des, sen de bu cesit yardrai et bana. 
IS30. Mektep kapisindan girdin mi, hayir oJa usta de, bu hailn ne?| 

Vehmi, biraz daha artar... Vehimle akilh klsi bile delirir. 

112 



tjciidciij dtirduiicii, besind hHcii tlr hl/im urdnm/dan, hoca 
igin gamlamr, aciklamr. 

Otuz goeuk da bu haberi vm ■'*(.', (jUi/li da ayrn sozkri soykrsc 
has tali k, ycde^ir - gider. 

Cocuklarm hepsi de aferin a zek? ijocuk dcdiler; bahtin, boyu- 

na yaver olsun, aferin. 

Icleiinden birisi bile donmemek tizere bu i$ kararlastirdilar, 
ahdettiler. 

Ondan sonra gocuk, kovucunun birirtin, olayi kovulamama- 
sim saglamak i^in hepsine and ifirdi. 

goeugun bulusu, hepsinden de iistiindii; akli, siiruuiirL en 
Herisindeydi. 

Guzellerin, nasil birbirlerinden farklan, ustUnlukleri varsa tn- 
sanlann akillarmda da fark vardtr. 

* Ahmed de, sbzlerinin birinde bu cesit buyurdu: Erlerin gu 
^elligi, dillerinde gizlidir dedi. 

Halkin akillaii, yarad(ljstan farkUdir, Mu'tezile'y* gtireyse akillar 
e^ittlr, ankdaki fark, bilgi elde etmekle meydana geltr 
1 ^40. Akillardaki fark, asil baknmodandir; bunda, Siinnilerin sozle- 
rini d intern ek gcrek. 

t'tizal ehlinin soziine aykin olarak,,. C^^ii onlar, akillar, asil 
bakimmdaia ejittir derler; 

Derler ki: Tecrube, bellemek, akli cogaltir, azaltir; boylece de 
birisi, Eiburunden daha bilgili olur, 

Bunun ash yoktur; ^iinku cocugun, higbir meslekte tecrii- 
besi yokken verdigi kararm, 

O kiiguciik ^ocukla beliren diisuncenin, yuzterce tecrube gor- 
miij ihtiyar, kokusunu bile alamaimstir. 

Zati, yaratihstaki ustiinliik, cali^mayki, du^iinmeyle e!de edt- 
Jen ustumliiktcn elbette daha iyidir, daha hayirhdir. 

Sen soyle- Tann vergisi mi daha iyidir, yoksa bir topahn rah- 
van ytiriimeye kalkjsmasi mi? 

^ocuklann, bocayi vehme dOsurmeteri. 

Giindiiz oldu, ^ocuklav, bu dusiinceyle evden diikkana geldi- 
ler, 

Hftpsi de bu diisiinceyi ortaya atan dost gelsin diye disandn 
beklesmeye koyuldular. 

^iinkii bu karann kaynagi oydu; ay agin imami, daima ba^tir. 
1550. A taklJtci, gogiin j^iklanna kaynak olaridan ileri ge^m^yi, on- 
dan u&tun olmayi dilemc. 



h- : 8 



113 



----- 



O cocuk geldi, ogretruene selam verdi; bayir ola dedi, yiiziin 
, sapsan. 

tigretmen, agrim-sizim yok benim; sen git, yerioe otur, sa^- 
ma - sapan soylenme dedi. 

Bir seyim yok dedi araa kotii vehim tozu da birazcifc gdnliinc 
kondu Hani. 

Bir ba§ka cocuk geldi, o da boyle soyledi; boyle - boyle o a?, 
vehim, artmaya basladi. 

Derken o vehim kuwetlendi; ogretmeE, haline $a$ti ■ kaldi. 

Firafiui'iLti da, halkro ululamasiitdan 

vehutie dttsiip hastalanmasi 

Kadin ■ erkek, coluk - cocuk, biitim ha Ik in secde etmesi de Fi- 
ravun'un gonliine tesir etti de oau hastalandirdi, 

Herkesin ona Tanmm, demes.i, onu tiylesine yiku, oylesine 
rezil etti ki, 

Taimlik davasinda yeginlesti, bir ejderha kesildi; bir turlU 
doymaz oldu. 

Parca-bucuk aklm agrisi, sizisi vehimdir, zandir; cunkii o, 
karanliklarda yurt edinmistir. 
1560. Yerde, bir arsin eniiljgmde bir yol olsa, insan vehimlenmez, ra- 
hatca yurur. 

Fakat yiiksek bir divann iistiiniin eni, iki arsin bile olsa orda 
aksamaya, egrl - biigrii gitmeye baslarsm, 

Hatra gonliine vehim gelir de titremeye koyulursun; vehim- 
den beliren korkuya bir iyice bak da aula. 

dgretmenin vehlmden hastalanmasi 

Ogretmen, vehimle, korkuyla bastalandi; sicraytp kalkti, kili-: 
mine burundii, 

Kansina kizmisti; icinden zati diyordu, sevgisi gevsek; ben bu 
haldeyim de halm nedir diye ne sordu bana, ne sebebmi arastirdi. 

Rengimin u^uklugunu haber bile vermedi bana; benim ayiplv 
varhgimdan kurtulmak istiyor da kastediyor bana. 

Kendi guzelligi, kendi dlvesi, sarhos elmjs onu; benim,, tas 
gib! damdan diistiigiimden haberi bile yok. 

Bu diisunceyle eve geldi; serttikle kapiyi agti; gocuklar da.1 
ogretmenin pesine takilmislardi. 



J 14 







Kami hayir ola dedi, ne Jiyt- i*v geltfht? Timn korusun, bir 
lofiilii^t: ugramayasin sakin. 

Ogretmen, kdr miisiin dedi; yiiriltnlin rcogine bak, halimi gov: 
/abancilar bile garmmla gam lamp feryfld ediyor. 
1 9 70, Sense, evin icindesin de ncfretinden, iki yiizlulugiinden yarup 

yakildigimi gormiiyor, halime bakmiyorsun. 

Kami, a canim dedij sende bir^ey yok; bu bir vehim, anlani- 
,si^ H sagma bir zan. 

Ogretmen, a kahpe dedi, hala mi inad ediyor sun? $u defalk 
Jigi, $u titreyiji.gormiiyor musim? 

Sen kOrsen, sagirsan bizim ne sucumuz var> Biz kendi dcrdi- 
ti|JUe dii^miiiuz, gamlara baimi$iz, perperisan olmu§ ■ gitmisiz. 

Kansij hocam, ay nay i getireyim de yuziine bak dedi; bak da 
sufsuz oldugumu anla. 

Ogretmen, yiirD git dedi, sen de bat, aynan da batsin... Boyu- 
na nefret etmedesin benden, kin giitmedesm bana, inadetmedesin 
benimle. 

Tez d5$e benim do?egi de yatayim; basim da agirla$ti giinkii. 

Kadin dttralaymca adam, a dti^man diye bagirdi; sana layik 
soz budur i^te, tez ol dedi, 

Ogretmenlii yataga diismesi, kastaltk 
vehmlyle aglayip laJeniesi 

O kocakan, yatagi getirdi, serdi; gare yok dedi, igi vehim ate- 
^iyle dopdolu. 

Birsey sdylesem, beni tohmetli bulur; sbylemesem bu is ger- 
^ege donecek. 

HfW. Kotiiye yorus, insanda hicbir gam yokken, liasta eder insam. 

* Kabul edihnesi farz olan Peygamber buyrugudur bu soz: "Ya- 
lanciktan hastalanirsaniz sahiden hasta olursunuz." 

Kadm, iginden, hasta degilsin desem diyordu; bu adam, bir 
hayaie du?ecek; bu kadnun yapacagi bir is var, evde yalniz kalmak 
istiyor diyecek; 

Beni evden disanya atmak istiyor, yapacagi kotuliik icin afsun 
okuyor bana diyecek. 

Yataguii yaydi; ogretmen yataga dii$tii; ah etmeye, feryad et- 
meye ko>"uLdu. 

Qocuklar da orda oturdular; ders okumaya basladilar; gizlice 
de yUzlerce kederle, 

Biltiirj bunlari biz yaptik, zindana atllacak cotuklanz biz; kur- 
dugumuz yapi da kotii, biz de kotii yapimciymisiz diyorlardi. 

J IS 



■■■ 



^ortiklavm, Kur'an okumamizdan ba$inin agnsi artiyor dlye 
ugretmeiu ikinci kez vehme dusiirmelert 

zeld QOCtife, it akilh arkada$lar dedi, de^sinizi okuyun, ses^ 
lerinizi yiiceltin. 

(^ocuklar, birden okumaya kayulunca da, bizim scsimiz ded"J, 
ugretmene zarar veriyor; 

Sesimiz, ogretmenin ba$irjin agnsjcu arttirdi; birka^ akca icin I 
deger mi bu ba$ agnsini cekmek? 

1590. Ggretmen, dogru sqyluyor dedi; kalkm, gidin- ba$imin agnsi 
artti, eikm di$an. 

£ocuklann bu diizenk mektcpien kuriulitiatari 

Cocuklar yere kapandilar, yeri opup, a kerem sahib i dediler; I 
hastahk da nza.k olsun sendee, korku da. 

Yero havasina du^miis, ku^lar gibi di?anya cikip evlerme dog- 
ru dagildilar. 

Analan kizip bugtin mektep gunu, sizse oyuna ej olmu^sumiz I 
deyince, 

Oziir getirip dur hele ana dediler, bu sue bizim sugumuz degiE. 

Tann takdiriyle ogretmenimiz hastalandi; dertiere ugradi. 

Analan, diisen dedi, yalan. . Sis bir tas ay ran icin yiiz yaSan 
diizersiniz. 

Yarin sabah olsun da ogretmeninize gidelim, dtizenumin asltj 
neymi$, bir gorelim. 

£ocuklar, buyurun, gidin de yalancl mlyiz, sozumuz geroek mi,j 
anlayin dediler. 

£ocuk analamun hal - hatir sonnak Icin 
ogretmene gitmelerl 

Sabah cagi, analar ogretmeoin evine vardilar; Ogretmen, agrt 
bir hasta gibi uykuya dalmi$ti. 
1600, Yorgamn gokluguudan terlere bamus, basim catmis, yorganm| 
ahina eekmi^ti. 

* Yava?-yava£ ah etmede, inlemedeydi.,, Hepsi de Labavle de*j 
meye kojuldu. 

Hayrola ogrctmen dediler, bu bas agrisi da ne? Canma and oU] 
sun, bu balden haberimiz yoktu. 

Ogretmen, benim de bundan haberim yoktu dedi, kahpe ddl 
leri haber verdi bana. 



116 



Ben, derdimdcn halwrnl*. tlfftli *c)duyn tUj1rm$Um; m^nso 
itjimde buyle bir gctin hiinlnlik vm-int? 

Insan, bir ise cunb ba*h *»nldi mi, ■ansjtti, sj/.isim guimc*; 

kor olur-gider, , . 

* Misir kadmlan da, kani InkDye odihu^iJr y% Yusuf a duldi- 

lar da kendilerini unuttulan 

Ellerixii param-parca ettiler, dograyip giit-iler; ? a$iran can. 

ne onu goriir, ne ardi. , 

Nice yigit erler vardir ki sava?ta eUeri - ayaklan kesillr As. 
Eli - ayagi yerinde sanarak sava^i birakmaz, surdurur ■ gider. 
1 610. Sonradan goriir ki el gitmi?, tarara girmi?; bir hayli de kan 
kaybetmi? de haberi bile yok. 

Beden, camn eibisesine bcnzer: bu el de camn elinin yenidir; 
bii ayak da can ayaginin mesti 

Bilesin ki ten, elbiseye benier; yUrii de bu elbiseyi giyeni ara s 
elbiseye surtiimip dur ma, 

Cana, Tann'yi bir bilmek r bir tammak ho? gebr... Gorunm^ 
yen bir ba^ka el var, bir ba^ka ayak var. 

Ruyada birjey alirsin, bir yere gittigini, ifier gordugunu gy 
riirsun ya; bunu ger^ek bil, sagma sanma. 

Sen, o kisisin ki bedensiz bir bedsnin var; byleyse btdend,.! 
dxsari cikmaktan, candan olroaktan korkma. 

* Dagda halvct eden dervi^in hlkayesl, yalmzbktaki tad, 

"Ben, beni ana»la otururwm, benlmle uzla^anla 
uzlasinm" soKunii atilati^ 

* "Herkesle beraber olsan da bensizsin, Jdmseyls beraber 

detfilsin : 

Hertesten getrtlsen, ki-msesiz Icalsan, bentmte oldvktan sonra 

herkestesin/" 

Bir dervis, bir dagi yurt edinmisti; onunla yatip kalkan da 
yalmzhkti, du^iip kalkan da. 

Qna Tanri'dan nimet gelmedeydi; bu yiizden de erkeklenn gd- 
luklanndan da bezmifttx, kadxnlarin soluklarmdan da 

Bir yerde oturup eglesmek, bize nasil kolay geliyorsa, ba^ka 
topluma da yola diismek, yolculuk etmek kolay gehr. 

Sen nasil ululuga astksaii, bir zengin de T bir ulu da, so* g^h- 
mi T demircilige a^iktir. 

117 



MMM.. 



Ular- 



Herkcsi, bir is igin yara Hilar; herkesin gonliinii bir jsc akit- 



1620. Goniil cekmese el ■ ayak, nasil olur da oynar? £er-c#p, su ak- 
mazsa, ycl esmezse nastf gider? 

Gonliin gdklere agmayi gekiyorsa devlet kusu gibi koi - kanat 
as, uc. 

Gbnltin yeryuziimi cekiyorsa feryad et, durma, sizlan, 

Akillilar, onceden aglarJar; bilgisizlerse isin sonunda bsslanna 
vururlar. 

t$io baslangicinda sonumi gor de ceza gununde pieman olma. 

Kyj-umcumui, i$ln sonunu gormesl, kendisfnden odunf 
terazl isteyene, one gope sfl* sSyiemesi 

Birisi, bir kuyumcuya geldi de altin tartacagjm, bana bir tera- 
zj ver dedL 

Kuyumcu, yiirii git dedi, bende kalbur yok... Adam, alay etme 
dedi. teraziyi ver. 

Kuyumcu, diikkanda supiirge yok dedi. Adam, yeter - yeter de- 
di; birak artik alayi. 

Istedigim teraziyi ver; kendini sagir gbsterme, her yana sio- 
rayip durtna. 

Kuyumcu, soziinu isjttim dedi, sagir degllim; siwiJerimi de am< 
lamsiz sanma. 

1 6 JO. Soziinu duydum, i^ittim am a sen, eli, ayagi titreyen bir ihti- 
yarsui; bedenin ank, etlerin titriyor. 

Tartacak altm da kiil^e degil, kcsinti, toz,.. Elin tilrer, o kii- 
ciiciik altin pargalan da dokuliir gider. 

Sonra hoca dersin, bir siipiirge getir de aftmlanmi toz -toprak 
icinden supureyim; bulayim. 

Supuriip siipTiintuyii bir araya getirince de guzelim dersin, bir 
kalbur istiyorum. 

Ben, isin sonunu, tumden oniinden gordiim; buradan ba$ka 
yere git vesselam. 

Daglardakl agacJbrdan meyve yemiyeyim, agaa silkmey*ytm; 

acik-gfeli, kimseye, $u agaci silk demfyeylm; yel, agaijtan 

ne du^urUrse onu yfyeyim diye nezfrde bulunan, dafjda 

yalniz ya$ayan Kahidin hlkAyesinden arda kalan hSRim 

dagda agaglar vardi, roeyveler vardi; sayisiz dag armutla- 
rj vardi. 



MS 



O dervis, Yarahhi ilrcH r urtilnlr uliilim nlsun, bu meyveleri dii- 
siJrmeyccegim. 

Yelin dusurdKigu inoyvrlcrden ba|k«j u^a^Iardan meyve toplw- 
mayacagmi. 

Bir zamaji, ahdinp vcia gostcrdi... Derkcn kaza vc kaderin sj- 
namaJan geldi -cam . 

* Bu sebeptendir ki Tann izin verirse deyin, ahidlerfnize, antl- 
Jarnuza, Tann dilerse soziinii katui buyurdu. 

1640. Dedi ki: GoDiile her zaman bir baska dilek veririra; her soluk- 
ta goniile bir baska dag vururum 

* Her sabah, yeni bir i^teyiz, yeni bir gvicteyiz; hersey, ancak 
bizim dileginuz gibi olur. 

* Hadiste gelmi^tir ki: Goniii, ovada, kasirgaya tuliilmii^ bir 
tiiye benzer. 

Yel, o tiiyii her yana ucurur - durur; kimi sola gotiirur, kimi 
saga, yuzleree ?esit siirer - g6turur< ugunir - gider, 

* Bir baska hadtste de, "su gbnlii, ates iistiindeki kazanda Itay- 
nayan su" denifdstir.* 

Gonulde, her zaman ba^ka bir karar vardir; fakat bu knr;u . 
bu dilek, gdniilden kopmaz, bir ba$ka yerden gelir. 

Oyley&e, ne diye g&nliin karanna inanir da ^onunda utanat .i 
gin bir ahitte bulunursun? 

Fakat bu da buyrugun, kaderin hukmiindendir; kuyuyu goriir 
siin de gejdnemezsin. 

Ugan ku^un, tuzagi gormeyip hapse dii^mesine ^a^ilmaz; 

$una ^a^ilir ki hem tuzagi gSrur, hem mihi gtiriir de ister is- 
temez, gene tuzaga dtiser. 
Ifi50. Gdzii a?ik, kulagi duyuyor, tuzak da oniinde... Gene de kanal 
girpa-cirpa u?ar, vanr, tuzaga tutulur, 

Kaz& ve kader tuzagnmi, belirtisi goriuien, 
kendlsl gizli olan bir ^eye benzeyl^j 

Bir ulu kisinin oglunu goriir siin; cula biiriinmus, basi a^ik, hc- 
iSlara ugranus. 

Bir kahpenin havasina diismus, yanmi^ - yakilmi$. . . Kuma^ki 
rmi, malim, mulkunu satrrnj. 

Ev-bark gitmis, adi kotiiye giknus, hor-hakiyr olmus; dii^ 
manlanmn diledigi gibi bas asagi dusmiis-gitniis. 



* Mettnde kfl^an. tUrkf« oiarak "kaisan" tansmda gefer. 



!19 






Bir zShit gordii mu, a ulu dor. Tann icin olsun, bir hmimet 
et bana. 

Btiylesme bir kotii, bir cirkin i ? e sata$tim; elimdeki, avucum- 
daki mail, miilkii, parayi, pulu, rjlmetl, devleti elden cikardim. 

Bir himmet et; belki ?u haiden kurtulurum; belki bu kara 

bakpiktan sicrar cikanm, 

Halktan da su duayi diler, ileri gelen kisijerden de; amamn 
der, kurtann, kurtarm^kurtarin beni. 

Eli de aciktir, ayagi da coziik; bir bagia baglanmami ? tir; ne 
ba$intfa bir adam var, ne ayagmda bir bukagi, 

Hangi bagdan kurtulmak istiyorsun; hangi bapistati cikmak is- 
tiyorsun? 

1660. Takdir bagmdan, gizli kaz£ hapishanesinden... Hani tertemiz 
eandati baska kimsecikler goremez onu, iste ondan kurtulmak ister, 

U, meydanda degildir, gizlidir ama zindandan da beterdir, de- 
mir bukagidam, laledejri de. 

Qiinkii demirci, bukagiyi, la ley i kirabilir; birisi, zindamn di- 
vanm delebilir, 

Ne sa?dacak sey ki, bu gizli bag], demirciler bile kiramazlar, 
aciz kahrlar. 

* O bagi Ahmed gorebilir de, "Boy nun da da hurma lifinden 
bir ip var" der, 

Ebu-Lebeb'in kansinin sirtinda odun dengini gordii de, 
"Odun hammah kadin" dedi ona. 

tpi de, odunu da oniin gdziinden ba?ka bir goz gormedi; ifiin- 
kii ona karsi, her goriinmeyen $ey, a^iga gikar, gorunur. 

Geri kalanlann hepsi de te'vil ederler; bu derier, akilsizbktan 
boylc sdyluyor; onlar, sanki akilhymis. 

Te'vil ederler ama o yiikiin altinda boyu iki biikJum oimustur 
da karsinda aglayip inmededir, 

Bir dua edin, Mr bimmet edin de kurtulayim; su goriinmeyen 
bagdan si^rayip cxkayim der. 

1670. Bu belirtileri apacik, goziiyle goren kisi, kotii ktsiyi kutiu ki- 
siden nasil ayirdedemez? 

Bilir de ululuk sahibinin emriyle, Tann sirlarmi acmak, helal 
olmadigindan orter. 

Bu sozun sonu yoktur. yoksul, acliktan ariklasti, bedeni 
tutsak oldu gitti. 






Ahlddc bulumui yi >Ji i.i if in i nfl ne I mi numit dfiaiinitcyc 

meebur <i1iihn, Tin in ji* Allium lu'iiieneeeii gelip 

^nturuk kutugnu hurufu 

Yel, tam be^ giin bir armut bile dii^tirmedi; yoksulun ag]jk 
a linden de sabn kacmaya koyuldu. 

Bir dahn ucunda birka^ armut gordii; gene dayandi r ayagtm 
gerj tekti. 

Bu sefer yel esti, dali a^agiya egdi; yoksulun nefsini, onlan 
kopai-maya slirdii, zorladi. 

A9I1I, ankhk, kaza ve kaderin kuvvetli ceki^i, zahidi ahdiudt; 
vetesiz bir hale gotirdi. 

Armut dahndan armutlari kopardi, ahdini, ne^ritii gev^etli ■ 
gitti. 

O solukta da Tann'mn kulak burmasj geldi-^atti; gozleruii 
afti onun, kulagim ^ekti, 

$eyhl de hir&ixlarla goriip toJuuet altina 
aJmalan, elini kesmeleti 

Yirtrii, yahuf daha fazla hirsiz vardi orada; galdiklan ^oylt'i I 
bolii^uyorlardi. 

!f>80; Korucu^ ?ehneye haber vermi^ti; ^ehnenin adamlan tezct 1 bus 
hlar orayi. 

Oracikta, hepsinin de sol ayaklarmi, sag elJerirri kestiler; bij 
guriiltudur koptu. 

Yanhjhkla zahidin de eli kesilmi&ti; ayagmi kesccekleri si- 
rada, 

Pek seek in bir atli fikageldi; cellada, bre k6pek, yaptigm i$e 
bak diye bagirdi, 

Bu dedi, Tann abdAHnden filan ^eyhtir; ne diye elini kestin 
onun? 

Cellat, yenitri, yakasini yirtarak hemen kostu, ^ehneyc vardi, 
yaiia - yakila yaptigi isi anlatti. 

^ehne, yahn ayak kosup geldi; dzur dilcdi, Tann tamgimdii 
dedi, bilemedim. 

A kerem sahibi, a cennet ehliniii ulusu, bu girkin isten dolayi 
su^umu bagisla, hakkmi helal et bana dedi. 

$eyh, bu yaranm sebebini biliyorum dedi; sucumu biliyoi-um 
ben. 

Ben O'nun adina ettigim ant Ian bozdum; O'nun adSleti de 
sag elimi kopardi. 



121 



Hi'W Ben, kbtu oldugunu bile -bile ahdimi bozdum; bunun kbtuliigii 

d« cJimiti basina geldi- 

A vali, climb de, ayagimiz da. icimiz de, di$imtz da dostun 
bxiyruguna feda olsun. 

Benim kaderimmis bu, .sana helal ediyorum hakkimi; bHme- 
•.U'tj yap tin, su<;un yok senin. 

Bilendir -buyruk yiiruten; nerde onun buyruguna- karsi gele- 
cek kifi? 

Nice kus vardir, ucar, yem arar... Derken bogazi, bogazinin 
kesilmesine sebep olur, 

Nice ku$ vardir, roidesimn, achginm yuziinden; dam kiyism- 
da, kafes icinde mabpuetur. 

Nice baJUk vardir, su icinde amandayken bogazinm hirsi yii- 
7.iinden oltaya takihr, avlamr - gider. 

Nice namuslu kadirt vardir, ferciyle bogazinin somlugu yii- 
/.linden rezil - riisvay ohriustur. 

Nice iyi huylu bi.lgin kadi vardir, bogazi yuziinden riisvet al- 
mis, beti - benzi sapsan olmu^tur. 

* Ham t 'la Marut bile sarabi icmislerdir de o sarap, goge 
agmalarina en gel olmustur,. gok kapjsmi kapatrmstir onlara. 
1700. * Bayezid bile bu ytizden cekinmistir; namazda terobellik gor- 
mijstiir kendisinde; 

O cok a kill], cok bilgili er, sebebini dusjiinmiistiir btrnun; cok 
su icmesini sebep bulmustur buna. 

Tarn bir yil su icmeyecegim demist ir de oyle yapmistir; Tan- 
n da giig - kuvvet vermis tir ona. 

Onua bu-onemsLi jcabasi,. dia icindi; -yuzden de padisah oldu. 
ariflere kuiup kesildi. 

Zahidin de eli, bogazi yuziinden kesildi; bu 15, sikayct kapisim 
kapatti ona- 

Halk arasmda adi fr Seyh-i Akta'-Eli kesilmis Seyh" oldu; bo- 
gazdan gelen afetler, onu halka bu adla tamtti. 

$eyh-i Akta'iun kerametlerl, iki elle zembil ortnesi 

Bin si onu, ottan, cop ten yapilmis bir gblgelikte ziyaret elli; 
iki die zembil orerken buldu. 

$eyh ona, a camnm diismam dedi, bu gdlgelige ne diye haber 
vernaeden gird in? 

Ne diyc \/'m alnmdan gel din yamma? Adam, fazla sevgimden, 

fa z 1 n EJilemomdon dcyincc, 

122 



■ I 






$eyh gtililjnunll <]* jn-lo ilnll, kH Jlylry««... Ama a win er. bunn 
gide. 

1710. Ben olmedikor oe c^ine, dusiuna, ne sevdigin ki^iyCj ne t\c 
a^a|d]k bir adamu ^^>ylcrac. 

Ondac sonra bir bollik halk, penceresinden bakip iki die zeni- 
bil ordugunii gorduler. 

$eyh F bu i?in hikmetini sen biliyorsun a i^leri onaraii Tannrn 
dedi; ben gizledim, sen apga vurdun, 

Ona ilham geldi, birka^ ki?i vardj dendi; elinm kesilmesi yli- 
ziinden Sana miinkir oldular, 

O, yolda gosteri^ciydi herhajde de, halk icinde Tann onu rezil 
etti dediler. 

O siiruniin kafir olmasmi istemem, sapikliga diismeierini, kitii 
zanna kapihnalanni dilamem. 

Bu yuzden bu keramcti acikladik, is gdriirken, sana iki el ver- 
digimizi gttsterdik, 

Boyleca de o k6tii zanna kapdan caresizlerin, gbk esigindtn 
siiriilmemelcrini sagladik. 

Ben, bu keranietlerden once de, kendi zatrmla seni teselli etlim 
zaten. 

Bu kerameti de onlar icsn verdim sana; bu mumu onlar j ^ i n 
uyardim da koyduro buraya. 

1720. Sen, bedenin oliimunden korkmak, bedenin par^a - bucuklan- 
rm dagilmasindan iirkmek derecesini a^mjssin. 

Basm gitmesi, ayagui yitmesi vehmi senden gitti; vehnii birak 
raak, senin igin giizel bir kalkan oldu. 



Wiavim'an. Mkyuciilettnin p eUerinin, ayaklannm 
ke«Uinesline aiding etmemeleriniii sebebi 

Firavun, biiyucUleri, yeryiiziinde oldurmekle korJtutuyordu. 

C^praz ola^ak ellerinizi, ayaklannizi kestirirun; sonra da asti' 
rinm sizi; bagJslaroam diyordu. 

O, saniyordu ki onlar, eskiden oldugu gibi hala o vehimdeler, 
o korkudalar; o vesveseiere, o $iiphe]ere dii$ecekler. 

Tiireyeceklerini, korkacaklanm, vehimlere du^eceklerini, bu 
urkiitmeyle can,, bas kaygisina duseceklerirji umuyordu. 

Bilmiyordu ki onlar kurtuldular; gonul isiginm gorundiigii 
pencerenin oniine cturdular. 

* Bu diinya ruyadir, zanna kapihp otunna. . . Ruyada bir cl 
gitse de korku yok. 



123 



* Ruya* da bi^ak, ba^mi kesse nt: cikar? Hem basin yerindedir 
hem de (jmiiin uzurt olacak. 

Ruyada, kendini ikiye bicilmi$ gorsen de bedenin sapasag- 
lamdir; kalktm mi ha&ta bile degilsin. 

1730. Hasih, ruyada bedenin bir parca - bucugunun kesilmeainden, 
liatNj ikiyuz pare, a edilmesinden korku yok. 

* Sekille duran bu diinya hakkuida Feygamber, "Uyuyan ki- 
^inin go'rdtigu ruya" dedi. 

Sen bu so*u, taklitle kabiil ettin; bu yola dti^enlerse, Peygam- 
her'in sdyledigj rivayet edilmeden gordiiler bunu; hem de apagik 
gprduler. 

Gunduziin dc uykudasm, ruya gdrtiyorsun sen; golge par^a - 
bucuktur; temelse ancak Ay i$igi. 

A yi£ft, (unu bil ki uykun da, uyamkhgin da, uyuyan kismin 
ruyada ruya gormesine benzer, 

adaro, samr ki $imdi uyumusum; ikinci uykuya daldigmdan 
haberi bile yoktur. 

Felek havam, onlan yiiz kere dbvse, ezse bile, bu gul bahce- 
sinde, 

Degil mi ki parca - hucuklann bir yers gelmesinden, birlejme- 
sinden meydana gelen su bedenin aslini bildiler, vehim kesintile- 
rinden az korkariar. 

Gotgelerinin, kendilerinden meydana gddigim bilmi$ler ya; ar- 
uk tez olrauslardir, eeviklesmislerdir, giizeljesmislerdir, sicramis- 
lardir, 

Tcstici, bir testlyi kirarsa, diledigi zaman gene yapar da. 

1740, ,,*Kor, ber adimda bit kuyuya dusmekten korkar; binlerce kor- 
kuyla yol alir, 

Goren kisiyse yolun enini ■ boyunu goriir; bu yiizden de cuku- 
m, kuyuyu bilir. 

Her solukta ayagt, disci titremez onun; her dertten yiizii ek- 
sir mi onun hie? 

Kalk be Firavun, biz, byle her sesten, her gulyabaniden kor- 
kacak adam degiliz. 

fstersen mrkamizi yirt, dikecek var,.. Olmasa bile ciplak kal- 
manruz daha yeg\ 

A bir ise yaramaz Fjravun, elbisesiz, ciplak olarak bu giizeli 
kucaklanz biz. 

A ilham nedir, bilmeyen ahmak Firavun, bedenden soyunmak- 
tan, mteattan armmaktan daha ho$ birsey yoktur. 

124 



i^aa 



* Deventn Jtniindc giden katirtn, ben eok ifcfii Hiir(up yuzuk<>yuii 
kap&kjaniycmim; sen de dilsiiyorsun ama puk az dernesi 

Katir, deveye, a guzel arkada? dedi; yoku$ olsun, ini? olsun, 
en dar yolda bile, 

Giizelce gidiyorsun, hit siirciip kapaklanmiyor&un, bense ax- 
ginlar gibi boyurta yiiz ustu-dii?u-du?iiveriyorum, 

Her solukta, yol ister kuru olsun r ister kaygan, yuz usttii dii 
siiyorum. 
1750. Bunun sebebi nedir, bana aoyle de nice yilriimek gerek, iifc 
reneyim. 

Deve, benim gbziim dedi, senin goziinden daha ay din; bund tin 
baska, bir de yiiceden bakmadayim bep. 

Yiice bir dagm lepcsirie geldim mi r ta soudaki vuk ul ' u bilr 
gdrUrum ben. 

Demek ki yplun btitiin alcakhgini, butiin yiiceugmi Tann, \\*>f 
lerime gdsteriyor. 

Her adimimx nereye atacaksam, gdriir de atarim; bn yivnUn 
de suremeden, diismeden kurtulurum. 

Sense oniindeki bir iki adimhk yeri gdriir sun ... Yeml gfUlH 
siin de tuzagin zahmetini gGrmezsm. 

* Konakta da, miste de, gidi^te de, sizce "Korle gbren fcilr" cilut 
mu, e$it sayilm mi hie?" 

Tann, ana kammdaki gocuga can. verince, parca - bucuklnn t,'" 
kip gidalamna giiciinii de. verir c-na. 

Yiyecegi ?eyler neyae, onlann parra - bufuklanni ceker; b«de- 
nmin ansini, argacmi onlarla orer, 

Tann, kirk ya^ina dek insana, bu parca ■ buculdan cekmt hu- 
smi verir; insan da b.oylece gelisir - durur. 
1760. Cafia, parca - bucuklan gekmeyi belleten tek padisah, nasil t>lur 
da insamn parca - bucuklanm cekip bir araya getirmeyi, onu yeni- 
den yaratmayi bilmez? 

Bu zerreleri bir araya toplayan gUnesti; o, gidasiz olarak da 
parca ■ bucuMarmi kapar, birlestirir elbet. 

Uykudan nyandm mi, senden gitmis olan akli, duyguyu cogi- 
jir f beniencedk sana vetir. 

Bima bak da bil ki onlar, bedende kaybobiadi; geri geiiu 
diye bir buyurdu mu, hemen gelirler. 

125 



' EsciiHk ojiii. Urayr'Jn, ciiriimus cscglnki parca - binjuklunmn, 
Alt&h i/iityle, gozuniin oniinde blr araya gclmcsl 

K.endme gel a Uzeyr, csegine bir bak... Qiiriiraiis, etferi do- 
kill mils. 

O ba^ini, kuyrugunu, iki kulagini, ayaklarini, biitiin parca - bu- 
(,uklanm gozimiin oniinde bir araya getLrelim. 

Or tad a bir el yokken o parca - bucuklar, bit araya gelmede; 
uyaklar loplanmada. 

Yama yamamak sanatma bak... tgnesiz, eski palaslari dikip 
durmada. 

Diktigi zaman ne iplik var, ne igne, .. Qylesine dikiyor ki terzi 
bile goriinmiiyor. 

Goziinii ac, hasri apafik gor de ceza giinimde bir siiphen ka!- 
masm, 
1770. Nasil bir araya topladignm gor de oliirken yasayisa sari lip 

tilrcme. 

Hani uyurken, bedenm biitiin duygulanmun yok oLmayacagina 
em ins in ya; 

Uyku caginda, duygulann dagiJir, yikilir - gider ama yok ola- 
caklar diye titremezsin ki. 

4 Blr seyhln, agullarinjui SliimUaeaafclanmamasi 

Bundan once, yol gosterici bir seyh vardi; yeryiiziinde gbzc 
mensup bir mumdu. 

* tlmmetlerin icindeki peygambere beaziyordu; cennetlerin ka- 
pilanui aciyordu. 

* Peygamber, kilavuz olan $eyh dedi, toplumunun icindeki pey- 
gambere benzer, 

Bir sabah, evinin halki ona, a iyi huylu dediler, neden kati 
yiireklisin sen? 

Biz, ogullannin oliimiinden, onlann ayrihgindan, boynumuz iki 
biiklum olmus, aglayip duruyoruz da. 

Sen neden aglamryorsun, neden feryad etmiyorsun? Yoksa a 
ulu er r gSnltinde acima duygusu mu yok? 

Yureginde merhamet yoksa senden ne umabiliriz ki biz? 
1780, Oysa a uydugumuz er, bizim umidimiz sende; ahirette birak- 
mazsin bizi diyoruz. 

Mahler giinti tahti bezediler mi, o cetin giinde $efaatcimiz sen- 
sin bizim. 

Oylesine amansiz £ Lin.de senin keremini umuyomz biz. 

126 



-- 



O zaman ol lilHm, rtrk ■.. mu. tllnkll IlicWr sugluya arnan yok 
o giin. 

* Peygambcr dedi ki; Kiynmel giinLl, suclulan aglaya - inleyt; 
btrakir mayim hie? 

Can!a> ba$la asSlere sefaatciyim ben: sonunda da onlan agn 
i?kenceden kurtannm ben. 

^ah^ir, cabalar, aslleri, biiyiik suclarda bulUDanlan, neden ah- 
di boidttnui azanndan kurtannm, 

Ummetimin, diixgiin ki$ileri H o zarar, ziyan gLmiinde zati be- 
nim sefaatlerime' rouhtac degildir. 

* Hatta onlar da ?efaat ederler; onlann sozu de yiiriir buyruk 
kesilir. 

* Hi9bir sticlu, ba^kasmin sugunu yiikleumezj ben de yukleri- 
mem; fakat Tann yiiklerini abr, hafifletir. 

L790. A yigit, yiikti olmayan seyhtir; eldeki yay gibi Tann onu ele 
fllmi^tir, makbfil etmi^tir. 

$eyii kJmdir, pir, yini sagi agar mis olan; fakat egri iimitli. 
bu sa^n ahlammi bit. 

Kara sac, omin varhgidir; varligmdan bir tel sac bil« kalma- 
mistir; sacx ■ sakali aganmstir onun. 

Biiiniri varhgi kabnadi mi, odur pir; ister saci kara olsun, istci 1 
br. 

O kara sac, insan sifatidir: yoksa sakal de|il sac degil. 

* tsa, dab a gene bile olmadan besikte, seyhiz, plriz diye ba- 
girdi. 

Baiu insanhk sifatlanndan kurtalau, seyh olmaz, olgun olur 
a ogul. 

tnsanbi: vasftnnzdan bir tel siyah sac bile kalmadi mi, o kisi- 
dir ?eyh, o kisidir Taun'nui makbulii. 

Takat ya? yiiziinden saci agaran, ne pJrdir, ne Tann nasi. 

Insanhk yasfmdan bur tek sa? bile kalsa o kisi, Ar^'tan degil- 
d;r, dolaylardan bir ada'indir o. 

$eyhirt r ogullarma aglarnanxasi hakkinda o^iir getlrme»I 

1800. $eyh, a arkadas dedi; merhametim yok, esirgeyici bir goniil 
sabibi degitim ssiima. 

Hepsitsin de cam; Tann nlmethte kar^i kafirdir atna biz, bU- 
tiio kifirlere bile aciriK. 

Ben kopcklcrc bile aeinm, onlan bile ba|is)anm; ne diye halk 
tashyor onlan derlm, 



127 



Bern isiran kiipcge bile dua edcrim; Yarabbi Ucrim, sen onu 
bu buy J an vazgccii" 

$u kopeklere, halktan Laslanmasmlar diye onlan isirmamafc 
dusdncesini ver. 

* Tann, ve I fieri, alemlere rahmet olarak yeryiizUne getirdL 

Eren, halki Tann'mn ozel tapis ma cagirir; Tann 'y a da, Ya- 
rabbi, bunlara bol - bol lutfet, kurtar diye dua eder. 

Bu y an dan 6gut vermeye calisir; <igiJt fay da vermeyince de 
Yarabbi der, sen kapmi kapama. 

Halkm aciyisi, aciyismm parca - bugugudur; himmet sahibi er- 
deysc tiim aciyis vardir. 

Tanri'nin parca - bucuk aciyisi, tiim acimaya ulasli mi, aciyis 
denizi kesilir, yoilara kilavuz olur. 

iSlft Parca -buguk acryissin sen, tiime katil... Tiim aciyisi, yol gbs- 
teren bil ( ytirii, ona var. 

Parca -bucuk oian, denizin yolunu bJlmez; her kuyuyu deni- 
ze e$ s amr. 

Denizin yolunu bilmcdikge de nasil yol alir, halki denize nasil 
ulastmr? 

Sel gibi, dere gibi akti da denize ula$ti mi, denizle birlesir - 
gider. 

Bu hale gelmeden halki cagiramn cagnsi taklitledir; apacik, 
Tann vahyiyle, Tann giicttyle degildir, 

Sorit soran, peki dedi, mademki herkese aciyorsun, bu siiru- 
niin cevresindeki gobana benziyorsun; 

Ecel ceil^di, ogullanm vurup oJdiirduks.e ne diye kendi oglu- 
na aglamiyor&un? 

Acimanin tamgi gozya$idir; neden gbziin lslak degil, neden 
aglamryGrsiui ? 

$eyh, yiizunii kansina cevirdi de dedi ki: A kooakan; karaki$. 
Q&gl, temmuz ayma benzemez. 

Is terse hepsi olsiin, isterse hepsi yasasin.. Goniil goziinden' ] 
yiunlyor ki onlar. 

U820. Onlan, goziimim oniinde gb'rdtikce, ne ytizden senin gibi yii- | 
zumu yirtayim? 

Zaman devranuidan disan giktilar ama benimle onlar, benim. 
cevremde eyamp duruyorlar, 

Aglayi?, acidan ileri gelir, aynhktan ileri gelir; bense azjzle- 
rimleyim, onlarla kosu^up durmadayim. 

Halk onlan ruyada goriiyor; bense uyanikken apacik gorii^ 
yorum. 

128 



|l,i diinyadun, bir soluk gizlendim mi, duygu yapi-agim aga^ 
tan sLIktim mi, onlarlayim. 

A filan, duygu, akla Lutsaktir, akilsa, bil ki cana tutsaktrr. 

Can, aklin bagli olan clkrini gozdii mii, bagli i$leri de diizer ■ 
kosar. 

Duygular, dusjinceler, duru suyun yiizunu gergop gibi kapla- 
mi$tir. 

Aklm eli, o gerc6pu bir yana atar, su, aklm bniinde belirive- 

Tir. 

Demek ki gercop, denenin iistiindeki su kabarciklan gibidir; 
onlar bir yana gitti ml su belirir. 
1830. Tann, aklm elini (fftzmezse, yel estikce suyumuzdaki cer^op 
gogalir - durur. 

Her soluk La suyun yuziinii kaplar, suyu brter; artik ye! giiler 
de aklm aglamaya koyulur, 

Cekinip kacinma, yelin iki elini bagladi mi, Tann, aklin iki 
elini ^ozer. 

Akif, sana buyiuk yiiriitiir, tapi kilarsa, sana iist olan duy- 
gular da, artik senin buyruguna uyar. 

Gizli alemin sirlan, candan bas gbstersin diye, uyku&u gelme- 
yen, duyguyn, uykuya daldinrlar da, 

Hem uyanikken ruyalar goriirsiin; hem de gokten kapilar n;i- 
hr sana, 

Kbr ^eyhm Musliafi yuzeindcn okutnasi, 
okurken de gbzlerttiln gorme&i 

Yoksul ?eyhin bin, bir vakitier, kor bir pirin evinde bir Mus- 
haf giirdii, 

Temmuz ayinda ona kunuk oldu; her iki zahid, birkac gun 

bir arada kaldi, 

§eyh, kendi kendine, bu dervi^in gozleri gbrmiiyor; bu Mus- 
hahn burada ne isi var dedi. 

Bu diistinceyle huzuru kacti; ondan baska burada bir kimse 
de yok dryordu; 
1 840. Yalniz o var, bir de Mushaf asih duvarda; ne bunagim ben f . 
ne de sersem. 

Sorsam mi acaba? Hayir, susayim, dayanayim da mur^dima 

ulasaytm. 

Dayandi, birazcik daraldi ama sonunda is aydmlandi; sabir 
genisli^in anahtaridir. 



I' : S 



129 






Davud'un halkalar yapiiguii goren Lokman'm day amp 
sormamak geiu>IIk verir deyip aormamaai, sabretmcsi 

Lokman, tertemiz Davud'un yaiuna gitmis, ouue, dyminicn 
haJkalar yapmakta olduguuu gormustU. 

O yiice padisah, selikten yaptigi halkalan. birbirine (aknm- 
daydi. 

Lokman, siiah yapma sanatim as gormiistu; sa?irdi kaldi, ves- 
vesderi de arttikca artti, 

Bu neye yarar acaba, kat - kat halkalarla ne yapiyorsun dive 
sorsam mi dedi. 

Sonra gene, kendi kendine sabir daha iyidir dedi; sabir, ada- 
mi maksadina en tez ulastiran bir kilavuzdur. 

Sormadin mi, is pek tez bdirir; sabir kusu, biitiin kudardan 
dfiha tez ucar. 

Fakat sorarsan, is daha gee anlasihr; koJay §ey, sabirsizhktan 
guclesir gider, 

185ft Lokman, bir zaman sustu, seyrctti, Davud da i^Lni bitirdi. 
Bir zirh yapti, sabirh Lokman'in karsisinda giyindi. 
A yigit dedi, sava$ta Insam, yaralanmaktan koruyan iyi bir d- 
bisedir bu. 

Lokman, ,sabir da iyi bir?ey dedi; her yerde adama siginak olu- 
yor, her ganu gideriyor. 

A fil^n. "Vel asri" suresinin sommu oku da bak; Tann, sabn 
hakka es cut. 

Tanri, yiizbinlerce kimya yaratti ama insan, sabir gibi bir 
kimy£ gtfrmedi-gitti. 

Korle Mushaf hikayeslnin geri kalan boliimii 
Konuk sabretti; derken ansizin o zor is acihverdi. 
Gece yansi Kur'an sesini duydu; sifrayjp kalfcti; o sasdacak . 
seyi gordii. 

Kor, Kur'aVi yanhssiz okuyordu. Artik sabredemedi; bu halij 
arastirdi. 

Dedi ki: Gozleriu gormedigi halde nasil oluyor da okuyorsun* 
nasil oluyor da saurian goriiyorfcun? 
i860. Hem de egilmissin, okudugun satira bakiyorsun; elini, okudi 
gun sbzlerin haiflerine koymussun. 

Qkuduk^a parmagmi yurutuyorsun, bar Here bakiyorsun; her-: 
halde giiruyorsun da. 

Kor seyh, a beden bilgisizliginden kurtulari dedi; Tann bunu 
yapamaz mi samyorsun da sasiyorsuu? 



Beit Tann 'dan dikdim, a yard) mi dilenen Tanri dedim; ben 
Kur'an okumaya, camm kadar diiskunum. 

Hafiz da degilim; Kur'an okurken iki gozvime bir isik ver; hem 
de dugiimsuz bir i$ik. 

O zaman gbzlerimi bana ver de Mushaf 'i alrp apagik okuyayim. 
Tann tapisuidan ses geldi: Ey is eri, ey her zahmette, her deri- 
te bjzden umidini kesmeyen, 

* GOzel bir zannm var, giizel bir iimidin var; her soJukta sana, 
daha da yiicel diyor. 

Ne zaman okumak istersen, ne vakit Mushaf 'tan okumayi di- 
lersenj 

A tiluiar ulusu er, okuman icin gozlerini sana verecegim. 
IS70. Oyle de yapti; okumak i$in Kur'an 'i actigmi zaman, 

t$ten gaflet etmeyen, her seyden haberi olan o ulu p^di^ah, o 
is ten onaran Tann, 

O tek sultan , geceleri aydinJatan mum gibi gbzlerimi, gotii^u- 
mii bagi^hyor bana. 

Iste bu yiizdendir ki eren, itirazda bulunamaz; eiinkii Tann 
ne ahrsa, ona kar^ibk bir bagista bulunur. 

Bagini yakarsa iiziim verir sana; yas i^inde dugiin bagislar 
sana. 

O elsiz ?ola^a el verir; gamJar madenine sarhos bir genii I ih- 
san eder. 

Yitirdigimiz de|erli bile olsa mademki karsihgim veriyor, is- 
temeyiz demek, itiraz etniek, bizdeji gitti. 

MSdemki atessiz bir hararet geliyor bana, atesi beni oldiirse 
bile ra^iyim. 

Mumsuz aydinhk verdikten sonra mumun sonmtis, ne diye fer^ 
yad ediyorsun? 

Klmi erenler vardir, buyruklara razidirlar, YSrabbi, 
bu hUkmii dondiir dive yalvanuazlar 

$imdi de diinyada itiraz etmeyen o yokulann hikayesmi isit. 

1880. Erenlerden dua edenler, kimi dikip, kimi sdkenler. ayri bir 
boiuktiir, 

Erenlerden bir b5liik de taninm ki agizlan, ditaya baglanmis- 
lir, hi^ dua edemez onlar. 

Razihk, o uluiara ram olmustur da kazayi defetmeyi arasiir- 
mak, harSm olmustur onlara, 



130 



131 



Ka^ada, ayn bir Lad bulurkir; ondan kuriulrnyyi iHlem^k, kll«s 
fiii - gelir onlara. 

Tann, gii^el zanm gbnulkrine oylesine acmi^tir kt hicbir garn 
yiizunden yas elbisesine buriininez onlar\ 

I 

a BiibJOl'uii dervtge sorusu 

Biihlul, dervisin birine, nasilsm a dervis, anlat bakahm di»di. 

Dervis, bir adam nasil ohxr, ne hale gelir ki duoy&nm i$i, hep 
dileginct: yiiriir. 

Seller, dereler dileglnce akar; yildizlar, tie ^h isliyorsa iiyle 
olijr. 

Yasayis da bir gavu$ kesilrm'stii- ona, oliim de... Onurt dim 
ginee o yandan bu yana gidcr - durur. 

Hereye dilerse, oraya bas S^llgjbi verir; nereye isterse got 
aydmbgim bagi$lar, 

1890. Yolda yiiruyenler anun adiittina uyarlar; yoldan kalanlar onun 
luzagina tutulurlar. 

Onun raziligi olmadikca, o buyruk yuriiten. buyurmadikc> 
diinyada kimse giilemez, kimsenin dialer i gorunmez. 

Biihlul, a p&disah dedi, dogm sbyledin; evet, bunun nuru, I'crV. 
zati yiizunde goriiniiyor, 

Btfylesin, yiiz kat da daha fazla bir haldesin a ger^ek; iakat 
bunu anlat; giizel - gaze! bildir, 

Gyle bir anlat ki kulagma degince iistun er dc kabul etsidj 
birseyden ardamaz adam da. 

Oyle bir an Jat ki sozlerinden, herkes faydalansm. 

S6z soyleyen olgun er, sofra do?emi| adama benztM - ; sofrasiiv 
da her £ e$it a$ bulunur. 

Hicbir konuk ag kalmaz, aziksiz kalmaz; herkes, aynca sevdi- 
gi yemegi bulur. 

* Hani Kuran gibi... Anlami yedi katlir, ileri gelenleri de dot] 
yuracak yemek vardir onda, geri kalanlan da. 

Dervi$ dedi ki: $u, herkesge anlasilmistir kj diinya, Tann bijM 
ruguna ram olmu^tur. 

1900. O baht suit&umn kazasi buyurmadik^a, emri olmadikca agag- 
lati bir yaprak bile dii^mez. 

Tann lukmaya, gir demezse agizdaki lokma bile bogaza git- 
mez. 

Insamn yuian olan goniil geki$, rabbet edi^ bile o varlik ia ;] 
liibiniti emrirje ram olmustur. 

J32 



Yerlerde, goklerde bir zerre bile, onun hUkmii olmndan kamit 
^irpuma;, 

O'nun oniine liii olmayan gtger buyi-Lifiu ylmadikga hi^bir #ciy 
obnaz; bu anlatilamaz ya, anlatxnaya savasmak da hu? degil. 

Agaglann yapraklanm kim sayar da tamarrjUn> Soqu olmayiin, 
sozu mi sigar? 

Su kadarim i^it: Mademki blitiin i?ler, yauiiz i$leri Dnararim 
buyruguyla oluyor; 

Tann'mn takdiri, kulun razihgi olur r kul, Tann takdidne cazi 
olur da unun dilegine kul kesilirse, 

Ama zoda de^il, bir kar$ihk, bir sevap umarak da degil... Ku- 
lufi 6zu, bunu ho? gbriirse, 

Kendisi i^in azicik bir^ey bile dilemezse, tath ya^ayi^in fadiuiii 
pe^ine de diismezse, 
1910. Ezdi buyruk neyse. ona uyar; ya^ayifla oliim, -onca bir olur. 

* Artik o, define, hazine i^in degil, Tann icin ya?arr agn, sizi, 
zahmeti mihnet korkusundan olmea;, Tanri i^in oliir. 

* Inanci da Tann dikgi isiridir, cennst i^in, aga^lar it;in, dc- 
reler icin degil. 

* Kafirligi biraki^i da Allah igindh; ate$e atdacagmdan degil. 
Onun huyu, temelmden boylc olmus, boyle gelmi^tir; ne riya> 

zatla elde etmi^tir bu ljuyu, ne ara^tirmakla, 

Taiin razjtbgun gordii mii giiler bu kul; ka?.a\. <jekevl« yaptlmi^ 
helvaya berizer ona. 

Dtinya, huyu, yaratdi^i btfyle olan kulun fermanina uyma/. mi 

Peki, bu kul, ne diye a Tannra, bu kazayi sen dondiir dive 
yalvarsin, ne diye dua etsin? 

Kendi 6'lumu de, Tann razihgi bakirnmdaji ona. bogazdaki hel- 
va gibi talU gelir, cocuklarnnn 6liimu de, 

O vefah ere de, o azikstz ?eyhe de ogullavintn oliimii, kadayjf 
gibi gbriinur. 
1920. Oyleyse neden du§ etsin? Ancak lutuf sahibi Tann'mn raKilj T 
gini duada goriirse o ba^ka. 

dogru yolu bulmus kisinin ^eJfaati dc acmia yiiziinden degil- 
dir, duasi da. 

Tann a$kimn mumunu yakar yakmaz, kendi merhametini de 
yakml^tu" 0. 

Onun sifatlarmin cehennemi a$ktir-.. O, kildan kda, butiin 
vasiflanni yakmis yandirmi^tir. 

IB 









Faltat gecoleyin yd a Ian hit, bunlan nerdcn farkedoccklcr d J 
ncrden anlayacaklar? Bunlan, devkte, ikbale dek at siiren Dekuu* 
kiy'den ba$ka kimse an lay am ar 

AK&h rahmet etsin, Dekuukiy'nto hJkayest, kerametlerl 

Dekuukiynin hos bir haJi vardi; asikti, keramet sahibiydi, ulu 
bir erdi. 

Yeryuziinde, gokteki Ay gibiydi; gece yolculannm gonulleri, 
onun isigiyla aydLinlanird]. 

Bir yerde az otururdu; bir koyde iki gunden fa*la kalmazdi. 

Bir evde iki gun kahrsam derdi; oranm aski, gdnliimde alev- 
leinir. 

Eve barka aldanmaktan cekinirim dc, hadi <?y nefis derim; kar 
dde. etmek igin du$ yola. 

1930 Imtihanda ba§an elde etmesi km gordumii hi^bir yere ah$- 

tirmam. 

Gundiizu yolculukia gecirirdi, gece namaz kilardj; gozli acikti, 
padisahi gorurdii, kendisi de dogana benzerdi, 

Halktan kesilmisji ama kotii huylu oldugundan degil; erkekten 
de ayrxlmi^ti, kadtndan da, fakat ikilik yuziinden degik ' 

Halki esirgerdi; su gibi faydahydi; gt^el bir jefaat^iydi; duasi 
kabul edilirdi. 

tyiyi de esirgerdi boy una. kotiiyu de; anadan daha iyiydi, ba- 
badau daha ho$. 

* Peygamber, a ulular dedi, ben size baba gibi esirgeyictyim, 
baba gibi sever im sizi, 

?u sebeple ki tiimunuz de benim parga - busuklamnsiruz; n e* 
den par^a - bucugu tiimden ayinrsmiz? 

* Parea-bu^uk, tiimden kesildi mi, bir i$e yaramaz; bir orean, 
bedenden kesildi mi, pis olur- gider. 

Tiimle birlesmedik^e oludiir, candan haberi bile olmaz. 
Oynasa bile bundan diriligi anlasilmaz; yen! kesilmis organ 
da oynar. 

1940. Par^a - bu?uk, tiimden aynlirsa bir yana gider, yok olup yiter, 
tiim de noksan kahr... Fakat bu turn, noksan kalan tiim degildir, 

Onun kesilmesi, ulamnasi, dile, seize gelemez; fakat dmek icji? 
noksan birsey soylemek zorunda kaldik, 

Dekuukry hlkayesine doni!? 

* All -ye de bir ornekle arslan dedi ham... Arslan, una ben- 
^emez, ona esit degildir ama boyle dedi. 

134 



Ornegi, benzcri birnk dp a vlftll, Ik'knukiv hikaye^inc al siin 

O, felviida, halkui Ijulffliydi; Nikvfl i*)|HMiti moleklerden gel- 
mL'diiydi, 

Yiimyuste Ay'i mat &tmi$ii; dinduiliktiiyna din bile ona hasti 
ederdi. 

Bunca takvastyla, bunca evradiyla, bunca ibadetiyle gene de 
boyuna Tann baslanni arardi. 

Bir yola diistii mu, en biiyiik dilegi, bir soluk olsun, bir Tann 
hasina rastlamakti. 

Yolda giderken boyuna su sozii soylerdi: Yarabbi, sen beni 
has kullannla e$ dost et. 

Yarabbi, g5nlumiin tamdigi o erlere kulum, beli kemerli kole- 
yim ben. 
N^O. A cammm Tannsi, lammadiklarum . da, ?u perde ardmda kal- 
mis kula merhametli et. 

Tann d a yiice, a ulu er dedi ona, bu ne ask, bu nice su isteyis? 

Beni seviyorsun ya, ba^ka lie any or sun; mademki Tann seninle, 
insam ne ararsm? 

O, Yarabbi, ey sirlan bilen, gbnliime yalvans kapisini agtm. 

Denizin ortasinda oturmu^um ama testinin suyundan da lirni- 
dimi kesmemisim, 

* Bavud'a benziyorum hani, doksan koyunum var ama arka- 
da^iniin bir koyununa da tamab etmedeyim. 

Senin askmda haris olmak, (jviingtiir, yikeliktir; senden bas- 
kasmm askina du$iip haris ulmaksa ayipiir, bo^tiur. 

Erlerin sehveti, hir^i, ondendir; pustlannkiyse ayiptir, kbtii bir 
yoldur, 

Erlerin hirsx, on yoldandir; pustlann hirsiysa arda gider. 

O hirs, erkegin olgunlugundaodir; obiir hirssa rezalettir, soguk 
bir £eydir. 
I960. Ah, burda pek gizli bir sir var ki omi anlamak i^in Musa bile 
yola diistii, Hizir'a vardi. 

Sen de susama illetine tutulan, suya kanmayan ki^i gibi neyi 
bulursan ona kanma; Allah icin durma. 

Bu tapjida ^onsuz duraklar var; ba^ ko^eyi birak; senin bas 
kosen yoldur. 

* Peygamberlik olgunluguyla, Tann yakinhgiyla bile Miisa'mn, 
Ikisine de esetilik, sir (jgrenmek l$in Hizir'i aramasi 

A ulu er, bunu Tann Kelimi'tiden Ogren; bak, Kelim o'zlemin- 
den ne diyor? 

135 






■! 



Bunca yikeligimle, bUyle bir peygamberliflfmlc bile benliktbJ 
u Ka^un, Hmr'j aramadayim. 

A Musa, scn.kavmmi birakmi^xn da izinin tozu kutlu biiinid 
liavasina du$miis$un, basm donmii? - gitmis. 

# Korkudan, iimitten kurtulmu? bir Keykubadsin, niceye bir 
dtiniip dolasacaksin, ne vakte dek, nereye dek arayip duracaksui t 

* Aradigm sende; bunu sen de bilirsm... A gokytizu, niceye 
bir yerin cevresinde yelip yortacaksm? 

Musa, su kmamayi azaltin; giine^in, Ay'in yolunu az vurun 
dedi; 

Ben, zamanm padi$ahrna ula^mak icin iki denizin kav$agjno | 
dek gidecegim. 

1970. Gercegi anlamak 15 in kendime Hiziri sebep edecegim; ona 
ulasmcaya dek gidecegim; nice zamanlar yo] a^acagim. 

Yillarca kol - kanat agip ucacagim; yillar da nedir ki? Bioier* 
ce yi! u^acagim. 

Bu binlerce yiL Ufup gitmem, degemez mi yoksa? Sevgilmin 
askmi, ekmek askmdan asagi gdrme. 

Amca, bu soziin sonu yoktur; sen Dekuukiy'nin hikayesini 
soyle. 

Gene Dekuukiy hlfcayesine ddnii$ 

* Allah rahmet etsin, Dekuukiy, doguda, batida yolculuk ej'j 
tiro durdum dedi; 

Bir ay yuzlunun askiyla aylarca, yillarca ■ yolculuk ettim; vol- 
dan haberim bile yoktu, Tann ya daJmts, $a§irrm$ - kalrat?tim. 

Yahn ayak, dikenlere, ta$lara basarak gidiyorsun dedi biri; M 
evet dedi; ben $a?:i:rmi$ijn, kendimde degilim. 

Sen, yere ba*an ?u ayaklan gorme; ciirikii asik, gcr^ekten de 
gonule basar da yuriir. 

Goniil, yol nedir, konak ne; kisa midir asilacak yol, udgfl 
mu; ne bilsin? Gdnul oksayanm sarhtisudur o. 

O uzunluk, kisahfc, bedemn sifatlandir; canlarm gidisleriyse^ 
bir ba$ka ce$ittir. 

1980- Sen de erlik suyundan akla dek yolculuk ettin; fakat ne adim J 
at tin bu yolculukta, ne konakladin, ne kona - gdee geld in. 

Canm gezip yQriime&i, neliksizdir, niteliksizdir; bedenimiz, yc-1- 
culugu cammizdan 6gre^mi$tir. 

Simdi o da, bedenle gezmeyi birakmistir da neligi, niteligi var 
gibi gorunse de neliksiz, niteliksiz, gizlice yuruyiip durmadadir. 

136 




Bir giin, insanda sevgilinin iflklftnoi g&reyim diye ozlemt? du$- 
:n;it dedi; 

Bir katrede uninian], bir zerreye Jigan giinesi gSrimk istiyoi- 
tlum. 

Adim - adim, bir deniz kiyisma vardim; gun gecmi^ti, ak^ani 
ylmustu. 

Kiyida yedi mum gGriinmcsi 

E Birdenbire, kiyida yedi mum g6rdum; o kiyida, mumJann 
buly ndugu yere do^ru ko§ium. 

Her mumun l^igi, pek hos bir surette, ta gogc agmadaydi. 

Sa^irdim - kaldim; hatta $a$kmhk bile sasirdi; $a^kinlik dalga- 
si, akhn basini asti. 

Bunlar, ne $e$it muni, kim uyandirmi^, pariatmi$ bunian? 
Halkin gozleri, nasd oluyor da bu mumlan gormiiyor? 
1990. Ay'dan da aydm olan bu mumlanii kar^isinda halk tutmu^? da 
bir mum ararnaya dii^mii^. 

Hal km gdziinde, ne $a?ilacak bir bag var ki... Diledighu dog- 
ru yola gotiiren r onlarm gozk'rini baglamis diyordum. 

O yedi mumun bir mum oknasi 

Gene baktimj gordiim ki o yedi mum, bir mum oldu; i$igi, gok- 
yuziinun yenini - yakasmi yirtip daha da yiicelere agiyordu. 

Derken gene o bir mum, yedi oldu: beriim de ja$kmbgim h 
arttikca artn. 

Mum! arm birlesmesini dille anlatmaya imkan yok ki; ne dile 
sigar, ne soze gelir. 

Gozun bir kere goriip anladigim dil, yillarla anlatamaz. 

Anlayism bir solukta gordii|unii kulak, yillar gecer de isite- 
mez, 

** Mademki sonu yok; ytirii, iivmekte acze du^tugiinii anlat. 

Ululuk belirtilerinden a ma, nedir bunlar dedim; o mumlara 
dogru biraz daha ilerledinv 

Kendimden gegiyordum, aklim basimdan gitmi^ti, yikilrrastim; 
tezligimden de du^miis, yerlere seribuiftim. 
2000. Bir zaman, bu halde, akilsiz, fikirsiz, yerlere serildim, toprak- 
lar ustiinde kaldim. 

Derken gen aklim ba^ima geldi; kalktim, yurijmeye koyuldum 
ama ne basim vardi, ne ayagim. 

137 



O mumtarin yedj kl$I goriinmesi 

Bir de baktim kj o yedi mum, yedi er oldu; isiklan lacivert ta< 
Tana agmadaydi. 

O isiklara karsi giiniin isigi, dumandi sanki; aydmhklan, bu* 
tun isiklan siliveraiisti. 

O mumtann yedi aga£ olu$u 

Dor ken her er, bir aga$ $ekhne girdi; goziiro, yesilliklennden 
neselcndi. 

Yapraklannm coklugundan dallari gbruiimuyordu; meyvenin 
bollugundan da yapraklar goriinmemtye ba^ladi. 

* Her agacm dah, Si drey i asmisti; hatta Sidre de ne oluyor; 
bo$tugu bile asmxs, disan fikmi$ti, 

* Her birinm kokii, yerin dibine varrms, Okiiz'den, Balik'tan 
daha a^agiiara ko] salmisti, 

Koklerinin yuzleri, dallarinm yiizlerinden daha da giilecti; akil, 
onlann bu hiLteri yuaiinden alt - iist olup gitmisti. 

Olgunlugundan yanlan, catlayan her meyveden, su gibi ijik 
$>im5ekleri fakmaktaydi. 

O agaclarin, halkm gtizierlnden gfcll olu^u 

2010. Sasilacak sey su ki, ovadan, golden, yiizbinlerce ha Ik, onlann [ 
bulunduklan yerden geciyor, 

Bir golgelik icin camyla oynuyor, bir kilimden golgelik yapiyor 
da, 

Onlann goigebrini, hi? mi, hl<; gormuyor, Kamasip fakmak- 
lasan gbzlere ytizlerce kere tub olsun. 

Ay'i gormesinler de Siiha'yi gorsunler diye Tanri kahn, gbz- 
leri miihuriemis. 

Bir zerreyi goriirler de giinesi gormezler; fakat gene de Tan- 
ri 'mn lutfundan, keremiiiden umit kesilmez. 

Kervanlar, olup dbkiilen $u meyvelerden aziksiz, nasipsiz. Bu 
ne buyiidur Yarabbi. 

Halk, curiimus elmalan topluyor, bu porsumiis meyveleri yag- 
malamak icin birbirine giriyor; 

* O dallardakl her yaprak da, soluktan soluga, ne olurdu, kav- 
mim beni bilseydi deyip duruyor, 

* Her agactan, a bahti kptii killer; bize gelin diye sesler gttl 
mede. 



* Fakat kiskanchktan da agaclara, onlann gozlerini bagladik, 
hayir, yok oulara Jkacacak, siginacak yer sesi duyuluyor. 
2020. Birisi, onlara, su yana gidin de su agaclardan kutlamn dese; 

Hepsi birden, bu yoksul sarhos, AllSbTm takdiri; deli olmu^; 

Bu yoksukm beyni, uzun bir sevda yiiziinden, nya/at yuziin- 
den, so van gibi biizuhniis, furiimii^ diyor. 

Soz s^yJeyen de ^ajmp diyor ki: Yarabbi, bu hal nedir, ha Ik in 
oaune gerilen bu perde nedir; halki bu saptirma da ne? 

Qe?it ■ gejit. halk, yiklerce akilla, fikirle, bir adim bile atip o 
yana gitmiyor. 

Akillilar, fikirliler de, h&p bir den bbylesine bir bag], bir bah- 
^eyi inkar etmi?, asi olmu^ - gitmi^ 

Yoksa ben mi delirdiirij ben mi ^afirdmi; ?eytan, benim kafa- 
ma mi bir^ey vurdu? 

Her solukta gozlerimi ovuyonim da hay ale mi du^tiim, riiya 
mi goriiyorum diyorum. 

Riiya da ne oluyor? Agaflara dogru gidiyorum, meyvelerini 
yiyorum; nasil inanmayayjm? 

Derken gene bakiyorum o inkar edenlere; boy una bu bagdan, 
bahgeden yanciziyorlar- 
2030. Oysa ihtiyaclan son derecede; hepsi de yok ■ yoksul-. - Yanm 

koruk icin can veriyorlar. 

Bir agaf yapragmin ozlemiyle, hirsiyle derin - derin ah ediyor- 
lar ijv. aziksizlar da, 

Sonra da, $u milyonlarca halk, bu agaclardan, bu meyvelcr- 
den kagiyorlar, 

Sonra gene, acaba kendimde mi degilim, hayalimin diizdiigii 
bir agaciini da Una m) el attim diyorum, 

* "Peygamberler de tamamiyle umitlerini kestikleri zaman" 
ayetini, "Tamamiyle inkar edileceklerini sandiklan zaman"a dek 
oku. 

Ayetteki "kiizjJbu-yalanlandilarj inkar edildiler" soziinii "kiizi- 
bu - kendiJeri yakalandilar" tarzmda okursan an lam nedir? Atiamm 
k end is in i perde ardmda gormesi. 

* Peygamberler bile kbtii kisilerin birlikte yalanlamalarma 
baktilar da, canlanna bir zan dii^tu. 

* Bu zan dan sonra yardimimiz geldi onlara; sen de vesveseleii 
bi.rak da can agacma oik, 

* Meyvalardan ye, kimin nzkiysa ona da ver deniyor, her so- 
lukta ona bu gesit biiyiiler ogretiliyordu. 



138 



J39 



Halksa, tuhaf sey, bu scs de nc diyordu; ciinkii ovada nc a£a^ 
var, tie meyva, 
2040. Kara sevdaya tutuianlann sozleri, aptalla&tlrdi bizi; yakinini?.- 

da bag-bahce var, sofra yayilmi^ diyorlar, 

Gozlerimizi ovuyoruz da bakiyoruz; burda bag bahce yok; ya- 
kip kavuran karu bir col, yahut da zor, sarp bir yol var. 

$a$i!acak ;cy $u ki, bu kadar uzun dedikoau., nasil olur da 
asiUiz olur? Peki bag - bahce varsa nerde? 

Ben de ordar gibj boy una, ^asdacak $ey dive-rum; Taijn sann- 
ti neden bu ce^it bir miihiir vurdu, ne diye gbzlerini gormez etti ? 

Bu kavgalardan Muharnmed de sasirdi, Ebu-Leheb de ^askin* ! 
liga dustii, 

Fakat bu sa^irmakla o <ja$kinlik arasinda biiyuk bir fark var; 
Peygamber'in ^asmasi, o ulular ulusu padisah, bakalim ne yapa- 
cak demektir. 

Ey Dekuiikiy, tez tez yiirU, fakat kendi ne gel de sus... Ne va fe- 
te dek soylenip duracaksin? Z^iti isitecek kulak da az. 

O yedl agaein bir agac olmasi 

Dekuukiy dedi ki: Bahtim yaverrois; daha ileriye vardim; bak- 
tjim ki o yedi agac, bir aga^ oldu. 

Her solukta yedi oluyordu, tek oluyc-rdu; saskinliktan ne hale 
geldim, ben de bilmiyorum. 

Derken gordiim ki agaclar saf duzmiisler, cemaat gibi tipki 
hani; naifla'a durmu?Jar. 
2050. Bir a|ac, imam gib'i one gecmis, dbiirleri ongn ardinda ki- '• 
yamda. 

Agaclann kiyamtan, rukua varmalan, sccdeye kapanmalan, 
belli biisbutiin sa$kinhga daldirdi. 

* t^te o zaman, Tann'nm, "Yddiz da secde eder, agac da" §§■ 
ziinii andlm. 

Bu agaclann ne dizleri var, ne belleri... 1^ boy ley ken bu nel 
bicim namaz? 

Tarn ilhaini geldi: A i$ikh er, hila bizim Ssimize sasiyor imw] 
sun sen? 

O yedi agactn yedl adam- olmasi 

* Bir zaman sonra o agaclar, yedi adam oldu; hep si de tek| 
Tann'mn tapisinda ka'deye oturmu^tu. 




O yedi arslan* kimkrdir, diinyftda nc i?Ieri vnv diye gozlei imi 
(ivusturuyorum. 

Yol alip yanlarma yaklasmca kendime geldim de onlara selam 
verdim. 

Gnlar, selamima cevap verdiler, ey Dekuukiy dediler, ey ulu- 
larin ovtincu, ba? taci, esenlik sana, 

Kendi kendime, beni nasil tanidilar dedim, bundan once bana 
bir kere bile bakmaddar. 

20*0. Icimden geceni tezce anladilar da birbirlerine bakismaya ba$- 
laddar. 

Gulerek cevap verdiler bana; ey aziz dediier; bu sir, sana da 
gizli mi simdi? 

§asip Tann'ya uJa$an gtjniile selun, sagm sirn, nassl oiur da 
ortiilii kalir? 

Gene kendi kendime, bunlar, gergekler aleminde acdip sai;il- 
mislar... Ala, fakat su sDrete, ?ekle £it adi nasil bildiler, nice an- 
ladilar dedim. 

Iclerinden biri. eren, bir adi bilme^se, bil ki o, bilgisijiUkten 
degiidir, Tanri J ya dalmi^tir da ondan dedi. 

On dan sonra, a temiz dost dediier, biz sana uymak istiyoru?;. 

Peki dedim, ancak bir 7aman miisaade edin, zamanenin dev- 
rine ait xorluklanm var, 

Tertemiz sohbetlerinizle o zorlitklar co^ulsun; iiziim bile top- 
i^aktan sohbetle biter, 

lei ozle dolu tohum, kereminden, liitfundan dolayi kara top- 
rakla hemdem olur, onunla konusur, g6rii?iir. 

Kendisini toprakta, tiimden yok eder; jsonunda ^ekli de" kai^ 
maz, kokusu da s kizilhgi, sanligi da, 

2070. yokluktan sonra gonliindeki darhk kalmaz, kol - kanat ac^r, 
ferahhga ulasir, binegini surer. 

Kendi aslina kar$i kendisindeu gecince, sekil, suret yok olun- 
ca anlami cilvelcnmeye baslar. 

Buyruk senin diye baj egdiler; bu ba^ egmelerinden 6y!e bir 
kizi^tim, gonlumde oyle bir har£ret belirdi ki. 

* Bir miiddet, o secdmis toplumla murakabe ederce&ine ken- 
dimden gectim. 









* "arslan" s&zll tUrk^edir. 

Metlnde "temg" yazilnugkeii karsilagtirmada. flatUne '^ekl" yazilaral; dH- 



zeHliml;, 



140 






an da can, zaman dan da kurtuldu, zati zaman, gencl koca)- 



lii 



Biitun renkten renge boyamslar, zamandan belirir; zamandait 
kurtulan, renkten renge girmektcn de kurtulur. 

Bir an, zamandan kurtuldun tnu, zaman bagi kalmadi mi, ne- 
Liksiz, niteliksiz Tann'ya mahrem .olursun. 

Zaman, zamansizligi bilemez; zamansizliga, ula$mak igin sasi- 
rip kendinden gegmekten baska yol yoktur. 

* Herkesi, bu ara$tirrna aleminde, zamamn ozel bir tavlasina 
baglami$Iar, 

Her tavlamn basina bir memur diktnislerdir; onun iziii olma- 
dikca bulundugu, baglandigi tavlayi tcrkeden, orasmi tizleyen k.i- 
siye izin verilmez, oraya giremez. 
2060, Bir tavlada bagb olan, hevese diisiip de tavladan kendbini 
QC-zdii, baskalarmin tavlalanna gitti mi, 

Hemen ahircilar, bir hosga aramaya koyulurlar onu, yularimn 
ucundan tutarlar; geke - ceke yerine getirirler. 

Seni koruyanlan gomuiyorsan a duzenbaz, dilegine, istegine 
bir bak; iraden elinde mi? 

Dilegin elinde; elin, ayagm bagh degil.,, Peki, neden hapista- 
sin, neden? 

Seni koruyam inkara yiiz tuttun da, diledigin seyden seni ali- 
koyanaj nefsin korkutuslan adim taktin demek, 

Aliah rabmei etsin, Dekuukiy'iiin imamlik 
clmck iizere one gecmesi 

Bu soziin so n a yoktur; tez kos; bak, Dekuukiy imamlik eimek 
iizere one gegti. 

A tek er, hadi, bize iki rik'at namaz kildir da zaman bezcnsin 
seninle. 

By namaza caginsta gozii ay dm imam, hadi, kildir narnazi... 
Kendisine uyulan adamin da gozleri ay din olmasi gerek.. 

A ulu er, seriatta, kbrii imam edinmek mekruhtur. 

Hafiz olsa, gevik olsa, fakiyh olsa bile gene de gozii ay din bir 
ki$i, kbttiluk etse de ondan yegdir. 
2090. Kor, pislikten cekinemez; cekinip kaginmamn temeli, gbziin 
gormesidir. 

Kor, yiiriir gecerken pisi goremez; dilerim, hicbir inan^ sahi- 
binin gbzii k&r olmasin. 

Bas gozii kor olan, goriinen pisliklere bulasir; fakat can gozii 
kor olan, gizli pisJiklere diiser. 



Su gbriincn pisllk, b Ira /elk luyltt urijrnr - gider; igte olan pjs- 
lik: huylanndadir, harekeliudrdir unim. 

Bu gorunen pisHgin kokusu, yirrru adimhk yerden gelir; ictekt 
pisligin kokusuysa Rey'den Sam 'a vurur. 

Flatta gbklere agar da hurilerin, Ridvan'in burnunu, dimagini 
doldurur- 

1 J 00. Anlayis. sudur, bedense testi ,,, Testi kinldi mi, igindeki su do- 
kiiliir gider. 

* Bu testinin be? tane biiyiik deli^i vardir; ifinde ne su duruj , 

ne kar. 

* GSzlerinizi simsiki yumun buyrugunu duydun da gene dog- 
ru diizen adim atmadm. 

SSz soylemen, agzindan anlayisi ahr g6turiir; kulak da kuma 
benzer; anlayisini emer - gider. 

Boylece ba^ka deliklerin de, igteki gizli duran aniayi; suyun^ 
e^rierler. 

Bemizden bile, yerine su komadan boyuna su alsan r bu isin. 
denizleri cole dondiirur. 

Vakit gegti, yoksa denizden ahnan sulann yerine denize dokti- 
len sulari da aniatirdim. 

Su hancandiktan sonra denizlcre, o sulara karsilik, nerden su- 
lar geliyor, soylerdim. 

Yiizbinlerce canli, denizden su iciyorj bulutlar da denizden su 
ahyor. 

Sonra, gene de deniz, bunun karsiligini elde ediyor... Akb, fik- 
ri erenler, nerden elde ediyor, bilirler. 

21 10. Tez elden, hikayelere basladik, fakat su kitapta asil oz arily- 
tilamadi gitti. 

* A Hak Ziyasi corner! Husumeddin, gokler de senin gibi bir 
padisah dogurmadi, unsurlar da. 

Sen, cana da pek az gelirsin, goniile de... Can da r gbntil de 
senin ayak basisina karji birsey yapaniaz da utamr kahr. 

Nice defa gegmis erleri 6vdum; biitiin bunlardan maksadim 
sendin. 

Zati dua, kendi evini bilir; sen kimi anarsan an, kimi over sen 
6v, 

Tann da oviilenleri, ehil olmayanlardan gizlemek igin bu liika- 
yeleri sbyledi, bu 5rnekleri verdi. 

O bvusler de sana karsi higtir, senden utamrlar; fakat yoksul, 
elinde ne varsa onu sunar, Tann da onu kabul eder. 



142 



14$ 



TanrXj simkligi kabul eder, 1 105 gortir. Zflti kflrttn EO?.linde ikj 
katre gozyajindan ba$ka ne vurdir? 

Bu giizej adi kisaca anditn, kisaca dvdjum onu; bu gizli oviisU 

ku^ da bilir, bahk da. 

Gizlice, kisaca ovdiim; maksadim da hasetcilerin ah edis yell* 

nin az csrnesini, hasetcilerin, onun hay&lini az dii$lemelerini sag- 

Iamak. 

2120. Ama hasetci, onun hayalini nerden bulacak? Fare deligimie 
dudukusu mu irmzgamr? 

Haset^iye gekn hayal, onun hayali degildir; onun ka?min kill- 
djr o, yen! Ay degil. 

Seni, be? duygudan, yedi gokten disarda overim bun; yaz hele 
simdi: Dekuukiy one gecti, 

Dekuukiy'nin itnambk etmek iizere urrhnu online gec,meal 

* Tahiyyatta, temiz ki$ilere sdam verilir; biitiin peygambeiler, 

tu'mden 6vulmu$ olur. 

.. 

Ovii^lerin hepsi de birbirine kanimistir; sanki testilerdeki su- 
lar, blr Iegene d5kulmu$liir. 

Zati ovulen de bir tek kisiden fazla dcgiL . . Bu yUzden de bit 
i Lin yollar, bir tek yol ancak 

Bil ki her oviis, Tann isigma vanr; sekilleri, ?ahislari ovii^e 
egretidir. 

0vu$e layik otmayam kim ovebilir? Fakat bunu bilmeyettler, 
sunu ■ bunu oviiyor samrlar da yol azitirlar. 

Hani bir isik, bir divara vurur; o dxvar o isiga bir aractir an? 
cak. 

Derken gtfige, ashna kavustu mu. ona kapilan ki$i, vitirir Ay'i r ' 
oviisti de birakir. 

2130- Yahut da bir Ay, bir kuyuya vurur, orda goruniir; adarn d*} 
basird kuyuya eger, orda goriinen aksi ovmeye baslar 

Bilgisizli^i Ay 'a yiiz tutmustur ama gercckte, Ay'i dvmededir o,| 

Ovii$u Avadir, Ay in aksine degil ama ba^tarj ge^en olay, yan- 
lis oldu mu, yapilan is de kufur olur-gider. 

Ciinkii o ylgit er, kotuliikten yol azitmi^tir; Ay yukardadir; oy- 
sa a^agida sanmistir. 

Halk, $u giizdler yiizunden peri$an olmus gitmistir: on lar in ha- | 
yallerine sehvetlenmistir de sonunda pieman olmustur. 

Cunkii bit hay ale kar^i sehvetlenmistir de gercekten pek u*a- 
ga du^mu^tiir, 

144 



Con lit nun bir hay ale akmasi, kit tin da br timer; o kanatla u^ar, 
gcrcege agar sin. 

Hayilo ^ehvetlendin mi, kanadin dokUUIr; topal kali rain, o 
hayal de senden ka^ar-gider. 

Boylesirie §ehvetlenme, kanadin i koru da o gonul ^eki? kana- 
din, seni ccnnetlere iletsin. 

Halk, kendini giizel yajiyor, zevk i^inde omiir siiriiyor samr 
ama bir hayal ugruna kendi kanadim kendisi yolar- 
2140. Bu ince i^i, bir ba?ka yerde anlatayim; miihlet ver banaj ha- 
lim yok; bu yiizden de sustum, 

ederin, Dekuukiy'iilii archaidan saf kurup ona uymalan 

Dekuukiy, namaz kildirmak iizere onlann bniine gecti; o top- 
lum, atlas bir kuma^a dGndii, Dekuukiy de o kuma^m smnasi ke- 
slldi, 

O padi^ahlar saf diiziip o imlii imama uydular, 

* Tekbir getirmeye koyuldular da kurban gibi diinyadan c,i- 
kip gittiler. 

* A imam, tekbirin anlami budur; yani ey Tanri, senin tapm- 
da kurban olduk biz demektir> 

* Kurban keserken Allah u ekber der^in; kesilesi nefis, kur- 
ban edilirken de bu sbz soyleuir. 

* Beden IsmSH'e benzer, causa Halfl'dir sanki... Can, ulu b& 
dene tekbir getirdi mi, 

* Beden, sehvetlerden, hirslardan kurtulur, namaz da> Bismil- 
iah'la kurban olur gider. 

Kiyamette oldugu gibi Tann tapisnida saflar kurulur, sorgu- 
ya-g6rgtiye giri^ilir. 

Tann huzurunda gozyaslan dokerek ayakta durmak, kiyamet 
gunti, dirihp ayaga kalkmaya benzer, 
2 ISO. Tann, sana miihlet verdigim bunca zanian iginde ne kazan- 
dm, ne getirdin bana. der. 

* Omriinii neyle sona getirdin: verdighn nzik, giicii ■ kuvveti 
neyle harcadin, yok" ettin? 

Goziiniin ljigini nerde tiikettin; be^ duygunu nerde yiprattjn? 

Goziinii, aklmi, kulagini, Ars'a ait biitiin kuwetlerini neye har- 
cadin da $u diinyada neyi satin aid in? 

Sana, ka?tma gibi, bel gibi el, ayak verdim; onlan sana ben 
bagi^ladim; ne oldu onlar? 

Tann tapisindan, bunun gibi derde dert katan yiiz binlerce 
haberier gelir. 






F. : 10 



145 



Kjyamdayken bu sbzlerden utann o kill, utucmdan iki btlj 

*Jtan$tan ayakta durma gikii kaimazj riikuda, uta^ta* TaJ 
n nin noksan stfatlardan an oldugunu soyler 

Tekra r buyruk gelir, kaldir basim denir; halk ruku'dan dt 
lanri sorularma Mr -bir cevap verir. 

O utanan kul, riiku'dan has kaidinr; fakat o ham isli, ftcn , 

2160. Genevan gelir: Kaldir basm,, secdeden kalk da yaptikJ 
nndan haber ver. 

iistu^tt ^T daha UtaiWak ba5 kaldinr ama * lIan Bibi gene yii*j 

Tann, gene kaldir basmi da sbyle der; kildan kila yamikjj 
rim arasuTacagim senin. J*i>»*Jn ( 

Ayakta durmaya giicii kalmaz; TannW heybetli hitabi c*J 
mm dagtemistir. 

Bu agrr yiik yiizunden ka'deye vara; Tann hadi der, soy] J 
anlat bakaiim, 7 * 

Sana nlmet, verdim, siikriin neydi? Sermsye vermistim sana, 
nam, karmi goster. 

Kul selam verirken saga dbndCiriir basim; peygamberlere, J 
ulu b$ilere selam verir; 

k.i W^L^f^Y^* t r; bU m * k ^ e S*^ *** «**m da I 
balcjfcta kaldi, kihmim de. 






Saga selam vennwk, kiyamette, Tann'nm hesap aormasmdan 

korkarak Peygamberlerden yardim difemeye, sefaat 

fsterneyc i^areitu- 

ordaSr 1 '^ 161 ' ^ TS ^ ntl ge ^ ti " gitti der]er; ^ re ^^ an,! 

A bahti kotQ kisi, vakitsiz oten horo^un sen; var git, bir 
bm; bizim de kanimiza girme, 
2170 Ku], sol yana cevirir yiiziinu; hisimindan, akrabasmdan y. 

dim isierj onlar da sua derkr ona. 

A hocam, isleri onarana sen, kendin cevap ver; biz kimiz kl 
Elim cek bizden. 

Ne bu yandan, ne o yaiidan bir fare bulamaynica o earesiz i 

Inn gonlii yiiz parga oJur, 

Herkesten iimidini kesince iki dini de afar, duaya koyulur 
A Tannm der, herkesten ilmidimi kestim; on de sensin so 

da sen; sonunda Sana vanr her is. 

m 






Namazdaki bu giizeUm i$Arclleri gdr dc sonunda, kesin olarak 
isin boyk? olacagini an la. 

Nania* yumurtasiridairi civcivi ijikar; btr$ey ognenmemis kus 
gibi >ere bas vump durma. 

Dekuukxy'nln namazdayken batmak iizere butunan 
btr gemtdekllerln feryatlantu dnjTaasi 

Dekuukiy, o kiyida, imam olarak namaza durdu, 
' O topluluk da onun ardmda durdufer. ■ t^te giizel bir topiu- 
luk. i^te se^ilmif bir imam. 

* Denizden, imdad ■ imdad sesi duyuldu da ansizm Dekuukiy- 
nin gozii denize dii^tu. 
::tS0. Dalgalar arasmda, kazftya ugrami^, belfiya du$mus r haMi kotii- 
lesmis bir gemi g&rdti. 

Hem geceydi, hero hava bulutluydu, hem dalgalar pek bfiytik- 
tii... Bir yandan bu uc. karanlik, bir yandan bogulroa korkusu. 

AzrSil gibi bir kasirgadir, kopmus^u; soldan, sagdan dalgalar 
kabarrnadaydi. 

Gemadekiler. korkudan bitmislerdi, feryatlari gbklere agma- 
daydi. 

FerySd ederek eUerini baslanna vuruyorlardi,.. Kafir r ozii te- 
miz, hepsi de kendini Tann'ya vermi$ti. 

Yiizlexce yaivans, yakari^la o zaman, Tann'ya candan ahid- 
lerde bulunuyorlar, adaklar adryorlardi. 

Yuzlerini, dmurlerinde bir kere bile kibieye fevirmeyenler, 
ba^larim agmi^lar, secdeye kapanmi^lar, perperisan olmuslardi. 

Oysa ki onlar, ewelce bu kulluktan fay da yok diyorlardi; sim- 
diyse onda, ytizlerce yasayis bulmadaydilar. 

Herkesten umit kesilmisti; ne dost kalmi$ti hatirda, ne dayji, 
ne amca vardi ^irtik, ne baba, ana. 

Zahid de, kotii kisi de, o anda takvS; sahibi olmustu; kbtu ki- 
sinin can cekisme zamamndaki hali gibi hani. 
2190. Ne soldan bir fare vard) onJaraj ne sagdan... Diizenler oldli 
mii de, dua ^agi gelir -catar z^ti, 

fiuaya, aglayip sizlanmaya koyulmuslardi; gokyiiiiins, onlar- 
dan bir kara dumatidir r agnusti. 

K Seytan da, o anda diismanligmdanj her birinin online fikip 
bagirmadaydi; A kopege tapanlar, iste size iki illet: 

K Qetin bir korku, ondan sonra da olumj a miifikirler, a iki 
yiiz] uler; sonunda bu olacakti z&ti. 

H7 












* Kurtulduktan sonra gene gozleriniz kuiiir; sehvet iijin oz(| 
bir $ey tan kesi I i r sink. 

* Bir gun, tehlikede kaldiguuzi, Tanri'mn elinizi tuttugumij 
unutursunuz; hatirmiza bile gelmez. 

Bu ses, $eytan'dau gelir-durun fakat iyi kisinin kulagmdan 
baska bir kulak duymaz ki. 

O kutup olan, padisahlar padisahi olan, o anlik demzi k»] 
silen Mustafa, dogru sbylemistir bfce: 

* Bilgisizin, sonunda gorecegi seyi akillilar, onceden gSrurler, 
t^lerin sonu, baslangicta bilinmez, goriinmez ama akdh, ijin 

sonunu onceden gdriir, su^a batansa, en sonra gortir. 

2200. Islerin onii gizlidir; fakat sonunu, akilh da apagik g6rUr; bil* 
gisiz de. 

A mate*, gizli seyi gormiiyorsan ihtiySti da sel alip gaturmed! 
ya. 

Ihtiyat dedigin nedir? Dtinya isine karsi kotfi zanda buJunmak; | 
soluktan soluga ansizin gelebilecek belalan gormek. 

fhtiyatli adairatt diifiincelerl 

Hani soylerler ya; ansizjn bir arslan geldi, adamm birini kap- 
ti, ormana gSttirdii. 

G, arslan gotiiriirken ne dusilndiiyse a din ustasi, sen de onu 
diisim, 

Kaza, kader arslani, bizi £ekmis, gotiiriiyor; cammiz, i?lerle, 
sanatlarla oyalanmakta. 

Netekim halk da yoksulluktan o denli korkar ki; aci suyud 
icine, bogazina dek dalrmstir herkes. 

* O yoksullugu yaratandan korksalardi, yeryuziinde defineler, 
hazineler bclirirdi onlara. 

Hep si de gam korkusuyla gama batmjs; varligui pesine du$- 
mils de yokluga daltxus. 

Gemlnln kurtulmasiy^in Dekuukiy'nin duasi, jefSati 

Dekuukiy, bu kiyameti goriincc merhameti costu, gozyasjarl I 
ykmaya basladt. 

2210. Y£rabbi dedi, onlann yaptiklanna bakma; ey lutfu bol padi- 
sah r sen ellerini tut, kurtar onlan. 

A eli denMere de ulasan, karadakilere de; bir ho? esenlikla 
5 en onlan kiyiya ulastir. 



A ebedt kerem sabibi, mcrlianwl nAhltil, kmu kisilcrden su 
kotiiliJgii gldcr. 

Ey bedSvaca yuzlereu %m vuivh, kliluk vixi-n\ ey ru^vet alma 
iLm akil bagislayan, fikir ihsaii cuun, 

Kula, hak etmeden bagi$;!urda bulunan; bizdcn biitUn bu kafir- 
ligi, yanh? i^leri g6rdu|u halde bize ihsanlar eden, 

A biiyiikler biiyugu, bizim buyiik-biiyuk suglarimwi, liitfunla 
bagi^lamaya giiciin yeter senin. 

Bk, iimitle, birsla kendimizi yaktik-yandirdik... Bu duayi 
da senden ogrendik biz. 

Bize dua ogretmenin, bdylesine bir karanlikta mum yakmanm 
hakkiygin sen kurtar bunlan. 

D anda, merhametli analar gibi bbylesine dua edip duruyordu. 

Gozyaslan, iki goziinden de akiyor, o dua da, kendinde olma- 
dan a^zmdan ^ikiyor, goge agiyerdu. 
im. Kendinde oJmaksizm edilen dua, bamba^kadir; o du§, ada- 
mill kendinden degildir; Qstiin, adalet sahibi Tann'mn sozudiir 
dua. 

O duayi Tann etmektedir; giinkii kendisi yokiur; o dua da 
Tann'dandir, kabOl edili^i de Tann'dan. 

Arada yaratik, vasita de|ildir; bedeiim de yalvanstan haberi 
yoktur, eanin da. 

* Tanri'mn merhametli, lutuf sShibi kullan, i^leri duztip kos- 
mada, Tann huyuyla huylanmi^Iardir, 

Acirlar, rii^vet olmaksizm yardjm ederler; getin durakta, sikm- 
ti, gununde kullann yardimma ko^arlar, 

Hadi a faelalara ugrayan, bu toplumu ara; bela gelip gatma- 
dan bunlan bul, bu bulusu da ganimet say. 

Genii, o gii^ii erin soluguyla kurtuldu; gemidekilerse kendi 
^abalanyla kurtuldu samyorlardi, 

Samyorlardi ki kendi kalian sekimne giiciiyle hiiner gosterdi 
de hedefe bir ok atti, 

Avda, tilkileri ayaklan kwrtanr da cndar> aldamrlar, kendileri- 
ni, kuyruklan kurtardi samrlar, 

Pusuda, cauimizi bu kurtardi diye kuyruklanni severler, kuy- 
ruklanyla oynarlar. 

2230. A tilki, ayagmi tajtau koru... A ag gozlii, ayak olmasa kuyru- 
gun ne faydasi var? 

Biz de tilkilere beuzeriz; ayaklanmiz uludur; bizi yuzlerce ^3- 
^it 65 alistan onlar kurtanr. 






148 



ince - inee duzenlerimutse kuyruklarutma bdn/er; sola, saga 
J oner, kuymklanmizta oynar- dururuz. 

Zeydle Bekir sasirsin - kalsin diye deli Her getirmeye ugrasmz, 
diizeniere has vururuz, boylece de kuymgumuzu sallariz. 

Halkm bize, bizim i^lerimize $asinp kalmasmi istedik ya; hi- 
lah1ik tamahina el attik demektir bu. 

Boylece afsunla goniilJer elde edelim deriz de gukura dii$tu- 
gumiizii hig gdrmeyiz. 

A kaitaban, sen ^ukurdasm, kuyudasin; baskalannm bryikla- 
nndan el $ek. 

Giizel, hos bahceye ula? da, ondan sonra haJkm eteklerini tut, 
Qek. 

* A ddrdtin, be?in, altmm mahpushanesini yurd edinen, o ha- 
pishaneye kapanan, ne de guinel yerin var; hadi, ba$kalarini da 
yek oraya. 

A esege kid olan esek^i gjbi e$egin ardina e$ dost oJmu$ kisi, 
gitiel bir ttpiilecek yer bulmussun, bizi de gotur oraya. 
2240. Sevgilinin kul lug u, sana el vemiedikten sour a, gonliiniin pi- 
disahliga akmasi da nerden koptu - geldi sana? 

Sen, halkin sana, aman, ne de hos demesi havasma kapilmis- 
sin ama carunin boynuna da bir kiris baglamissin. 

A tilki, birak $u diizen kuyrugunu; gonul sahibi erlere vakfet 
gonliinu. 

Arslaila sigimrsan kebabm eksik olmaz; a lilki, lese dojru 
az kos. 

A gdniil, sen, bir parca-bucuk gibi liimiine yoneiir gidersen, 
o zaman Tann bakar sana, 

* Tann, boyuna, biz goniile bakanz, sekle degil; sekil balgik 
tir ancak demede. 

Sen de, bende gondii var diyorsun; diyorsun ama gonii], Ar$ia 
yiicesiridedir, a?agilarda, asagiliklarda degil. 

Kara, bulamk balgikta da su vardir, meydanda bu ... Fakat c 
suyla abdest alinamaz. 

Sudur ama balciga alt olmustur; oyleyse gonliine, bu da go- 
nutdiir deme. 

* Gbniillerden de yiice olan go mil, abdalin, yahut pey gam ber- 
lerin gonliidur. 

2 250. O goniii, armmi?tir, baJeiktan an olmustur; artmi$, cosmu; 
tur; her ise yarar artrk. 

Ciiniii balcigi birakmistir, denize kavusmu$tur; baJcik zinda- 
mndan kurtulmustur, denize kan^mtftir. 

150 



2260, 



2270 



Bir bak hele; bizim suyumuz, balgikta mihpus dlmujtur; ey 
rnhinet dcnizi, sen ^ek bizi, su Lopraktan kurtar, 

Deni?. der ki: Ben scni ken dime ^ekecegim «m;i sen, ben de 
hp^ bir suyura diye laf etmedesin, 

Scni benden mahrtira eden, kendi lafm... O zanni birak da 
gel, da! bana. 

Bulamk sitj denize gitmeyi ister ama balcik r suyun ayagmi tut- 
mu^tur, geker de ^eker. 

Ayagiui bal^igtn elinden kurtanrsa, bal^ik kupkuru kalir, o 
da bagimsiz bir hale gelir. 

Balcjktan suyu oskip kuvtarman nedir? Adeta senin mezeyle 
an duru sarabi ^ekisin. 

Bbylece diiuyada, ister mal olsun, mevki' olsun, ister ekmek; 

Her biii, sana sarho$luk verir; bulamadm mi da sersemle^ir- 
sfct, 

Bu gam sersemligi, sunu belirtmededir: O elde edemedigm sey, 
seni sarho? etmedeymis. 

Bu istedigm seye, gerektiginden fazla dujme de sana iist ol- 
masin, buyruk yiirutmesm. 

Sen, ben de goniii sahibiyim, baskasma ihtiyacun yek, ula^- 
tim diye ba§ gektin; 

Hani bulamk suyun, ben suyum, nicin yardun arayacakmisjm 
demesi gibi. 

Bu bulastk seyi gdndl sandm sen; hasilt gonul ebJinden gon- 
liiiiLj ayirdin. 

Siit, bal sevdasma du^en $u goniiliin, o goniii olmasmi reva 
gfiriir miisiin *en? 

Siitiin, baltn giizelligi, goniiliin onlara . vurmasindan meydana 
gelir; ber giizel seydeki guzellik, gbuulden belirir. 

* Su halde gonuS cevherdir, ilemse afaz... Is boyle olunca 
gonule. go'nliin gblgesi, maksat olur mu big? 

Mala, mevkie asik olan goniii, ya bu topraga, bu kapkara suya 
alt ofmustur; 

Ya da hayallere kaptlmi^tir; o hayflilerin karanliklarinda, 
dedi-kodu igin onlara tapar durur. 

Goniii, o isik denizinden baskasi oJamaz... Goniii, hem Tan- 
n'mn baktigt yer olsun, hem kor; naiimkiin degil. 

GoniiL yuzbirJerce ileri giden^ ger*i kalan kisideki goniii degil- 
dir; goniii, bir tek kiside butunnr: han^i erdir o, hangl er? 

Sen gonul kesintilerini, gSniil kn*pmtjlaam birak, asil goniii 






ara,.. Am da u gcMll kcsintileri de, o gdntll kmnulan da onufl 
yiiztinden bir dag kesilsin, 

Goniil, su varbk iilkesini kaplamis£;ir; luifundan, comer tligin- 
den altin sacip duimadadir. 

Alemdekilere, Tann selammdan esenlikler sacmadadir. 

Kimin etegi saglamsa, kim etegini acmissa o ki?i elde eder o 
goniit sacrsini. 

Senin etegm, o yalvan$uidir, ondan aynlmayi?indir; kendino 
gel de etegine o kotuliik tajlanm koyma- 

Koyma da o ta^lar yuzundcn etegin yirtilmasm; eldeki geccr 
akguyi kalp akgadan ayirtedesin. 

Sen, gocuklar gibi altxn, giimii? sandtn da etegini, ?u diinya- 
daki ia$larla doldurdun. 

Fakat altin . gumus hayal ettigin seyler, ne altma benzer, no 
gumiise... Onlar, gerceklik etegnri yirtti da gamin artti-gitti. 
2280. AM, el atip eteklerini tutmadikca gocuklar, ta?in tas oldugu* 
nu nerden gorecekler? 

Insan, akilla pir olur, sa^in, sakalui agarmasiyla degil... Bu 
bahta, bu umide bir kil bile sigmaz. 

O toplulugun Dekuukiy'DJis dua etmealni, $*fniitte bulunmasnu 

yeriade bulmayip U£up gitmesl, glzHHk perdesl ardinda 

ylimesi, goriitimKt olmasa, Dekuulay'nln havaya nil 

uctidar, yere mi ge^tiler diye sasmp kalmasi 

O gemi kurtulup dilek yerine gelinceye dek de o cemaatin na- 
mazi tamamlandi. 

Onlann icine de bir hsiitidjr, du>tii; baba diyorlardi, aramiz- 
daki bu munasebetsiz adam da kim? 

Her bin, oburiine gizlice sdz soylemedeydi; fakat Dekuukiy'- 
Bin arkasinda olduklanndan gorunrmiyorlardi. 

Her bin de, ne gizli, ne gonulden, boyle bir dua etmedim ben. 
diyordu, 

Birisi, su unamimiz, dertlenmis de, gerekmeyen bir duada bu- 
lunmusa benziyor dedi. 

OburQ, a geroek dost dedi; bana da Gyle geliyor, oyle gbriintt- 
yor. 

O, kendblnin olmayaij i^Iere kansarun biri; gonlii darakti; 
mutlak ihtlyar sahibinin dilegine kansti, fttrttz etti. 

Dekuukry der ki: Bir gbreyim, o kerem s&hibi ne diyor diya* 
ardima dOndiim, 

152 






2290. I^lerinden birini bile gWrtmcdim; hepsi de turn den, yerierin- 
den gitmi^ler. 

Ne sol da bir adam var, ne sagda; ne yukarda kimse var, ne 
a^agtda. . Keskin gozum, onlann birini bile goi'emedi. 

Sanki inciymi^Ier dt eriyip su olmu^Iar; ovada ne bir ayak iii 
vardi, ne bir tpz, 

sdlukta hepsi de, Tann kubbelerine girdller... Hangi bahce- 
ye gitti o siirii acaba? 

Tann, bu toplulugu nasd orttii gozilmiizden diye ^a^irdim - 
kaldim, 

Bahklar, denizin dalgalan arasindan nasil suya dalarlar da yi- 
terlerse, onlar da Dekuukiy'nin goziinden oyle yittiler, gizlenip git- 
tiler. 

O er, yillarca onlann bzlemini ^ekti; e>mrii boyunca onlann 
sevgisiyle gozya^i doktii. 

Sen dersin ki: Tann eri, Tann'ya ula^mi^ken nasil olur da 
gene insam arar? 

A fil&n, sen onlan ins an gordiin, can gbrmedin; iste bu jfiiz- 
den de burada e?ek, balgiga saplamr-kahr. 

A ham kisi, i?te bu ytizdendir ki is, yikildi - gittl; giinkii avam 
gibi onlan insan gordvin. 

2300, Hani lanetlenmis ?eytan, ben ate^tenim, Adem topraktan de- 
mist! ya; sen de onun gBrdugtinii gordiin, 

Seytana layik olan gfizii, bir soluk yum; ne vakte dek $ekil go- 
recek, sfiret seyredeceksin, ne vakte dek, nc vakte dek? 

Ey Dekuukiy, irmak gibi yasJar d5ken gd^lednle ara onlan; 
kendine gel, iimfdini kesme. 

Kendine gel, ara; aramak devletin diregidir; gonliine gelen 
her genislik, bir sikintiya baghdir, bir sikintidan sonradir. 

Diinyadaki biitiin i^leri birak da iiveyk kusu gibi canla - basla 
ku ■ ku, nerde, nerde diye dur, 

* A perde ardmda kalan, <iuna iyi bak; Tann, kabul ederim 
vaadini, duaya bagiadi. 

Kimin gonlii illetlerden armmi|sa, onun duasi, ululuk sahibi- 
ne dek gider. 

Gene, esenlik ona, Davud'un zamanmdald kazanc zahmetine 

du>medeu p sdcrfmadan., heJal ruak dileyenln hLkayeslne 

dona?, duasmln kabul edlh>i 

O hikayeyi hatirladim; o yoksul, gece ■ giinduz feryad eder du- 



rur. 



153 



'■ f 



Aviamnadan, zahmet ^ekmeden, kazanmadan, bir yere gjtme- 
den helal nzik isterdi Tann'dan. 

Bundan once de onun bazi hallerini soyledik; fakat araya 
ba$ka $eyler girdi; hikaye de be? kat ortiiyle ortiildii. 
2310- §imdi, nereye kacti - gitti, Tann'nm iistiinluk bulutundan na- 
si! hikmet yagmuru yagdi; onu soyleyelim. 

Okiizun sahibi, onu gordii de a karanhkta okiiziimu a$iran de- 
di, bc-rclusun" bana. 

Neden dkuziimu kesti* a ahmakj a diizenbaz, soyle, insafa 



Adam dedi kii Ben TamVdan nzik istiyordum; kibleyi, yalva- 
risjanmla beziyordum. 

Nice zamandan beri edip durdugum dua kabul edildi; o %m 
nim nzkimda, kestim - gitti; iste cevabi. 

O ofkeyle geidi, yakasma yapi$ti; yiiziine de kuwetlice birkac 
yumruk atti. 

Iki hasmm da, eseidik ona Davud'a gitmes! 

Gel a zaiim ahmak diye ceke - suriiye David Peygamber'in ta- 
pisina gdturdii onu. 

Soguk delili birak a azgm; aklini ba$ina al da kendine gel. 

Bu spyledigin de ne, ne bicim dua bu? A edepsiz, alemi bana 
da giildiirme, kendlne de diyordu. 

Adam, ten dedi, Allah's dualar etmisim; bu yalvansta pek cok 
kan yutmu^um, 

2320. lyice biliyorum ki dua kabul edildi; a sdze inanmayan; sen var K 
hangi ta$ pekse, ona vur basuu. 

Okiizun sahibi, s Miislumanlar dedi; buraya geKp toplama 
da 5U asagdik herifin soyledigi herzeleri duyun, 

A MusJumanlar, dua, benim malimi nasil onun edcr? Tann icii 

soy ley in. 

1$ boyle olsaydi biitun alem, bir dua ile mal ~ miilk sabibi 
olurdu. 

Boyle olsaydi kor dilenciler, yticelirler, bey kesilirlerdi. 

Gece-giinduz dua ederler, Tann'yi o verier, yalvanrlar - yaka 
nrlar, ey Tann, sen bize mal ver derlerdi, 

A kapah kapdan, cbaulmez: baglan aean; sen vermezsen ki 
secikler vermez; sen sti dugumii $az diye yalvanrlardi. 

Korlerin kazanc yurdu yalvanstir, sizlamstir ama bagistan da,. 
bir dilim ekmekten baska birsey gefmez ellerine. 

154 







Ha Ik, bu Miisliiman dogru soyliiyor dedi: *u duft sutan, zftlim 
bir ndam. 

Bu dua, adamini mal - miilk sahibi ctmeye sebep ml olur hi<,? 
Bumi da seriat olarak kitn dizmis ipJige, kim vermis bu hiikniu? 
2330. Ahmla, bagi$la, yahnt vasiyetle, vei^iyle, yahut da buna ben- 
zer bir^eyle bir mal, senin olur. 

Hangi defterde yazdi bu yeni $enat? Ya okiizu geri ver, ya da 
hapsa git, 

Oysa, yiiziinu goge kaldirdi; bkim olayimizi senden baskasi 
bilmez dedi. 

O duayi benim gonlume sen verdin; gonliimde yiizlerce iimit 
parlattm, 

O duayj bos yere etmiyordum ya; YQsuf gibi ben de ruyalar 
gormu^tum. 

Yusuf, gune^in, yddizlann, kendisine karsj kullar gibi seede 
ettigini g6rmu5tu. 

O gercek ruyaya dayanci vaidi; kuyuda da ancak onun cik- 
masmi arayip bekliyordu, ziiidanda da. 

Ona dayandigi, giivendigi icin kulluktan da gamlanmiyordu, 
az ^ok kinanmadan da. 

Ruyasina giiveniyordu o; mum gibi oniindc parity or, oniinii ay- 
dmlatiyordu o ruya. 

* Yusuf 'u kuyuya attjklan zaman, Allah'tan ses geldi knla- 
gma: 

2340. By yigit, sen bir giin padisah olur sun da bu eefayi, onlarm 
yiizlerine siirersin. 

Bu sesin sesleneni goze gorunmiiyordu ama gdniil, beiirti sin- 
den soyleyeni tanidi'. 

Bu sesten eaua, birguc.bir rahatlik; bir dayah^. gelmedeydi, 

Bu ulu se&ten kuyu, ona bir gill bahcesi, bir meclis kesildi; 
ate?in, Halil'e giil bahfesi olusu gibi hani, 

Bu ses duyduktan sonra ne cesit cefa gelirse gdtein; o giicle - 
o kuwetle kabul ediyor, ne^eyle dayamyordu. 

* Netekim o "Elestii" sesinin tadi da. her inanamn gonliinde, 
ta kiyamete dek durur. 

Bu yiizden de onlar, ne belalara itiraz ederler; ne Tanri'mn, 
yap, yapma buvrugundan sikilirlar. 

* Atilik tadi veren buyruk lokmasmi bile giilbes^ker gibi yer- 
ler, sindirirler. 

Fakat Tanrj'ya guvenmemis kisi, giilbeseker yese, inkan yii- 
ziinden aci gelir ona da kusar. 



ISS 






"Elest" gunlindc bir ruya goren kisi, ibadctlcr yohmda sar- 
hos olur - gider de, 
23SO, Bu guvali, sarnos deve gibi, yorumlamadan, zanbra, siiphelcre 
diismeden, usanmadan eeker - goturiir. 

Gercekleyisinin kdpiigu, agzinm gevresinde, onun sarhoslugu- 
na, gonliiniin yanikligina tamklik eder. 

Deve, kuvvetleriir de erkek arslana doner; agir yilkun altm- 
da, az yer, az iger artik. 

Di$i deve istegiyle ylizlerce yokluk, onun goziine bir kil gibi 
gdruniir. 

Fakat "Blest" meclisinde boyle bir ruya gSrmeyen, bu diinya- 
da me kul olur, ne dHegini, Hakk'a verir. 

Kul olsa bile gdnlundeki i$killer yuziiriden, yttz gonlillu olur; 
bir zaman siikretse, bir yd $ikayete koyulur. 

Din yolunda, tarn inanca ermeyerek, ytizlerce iskllle, bir adim 
ileriye atar, derken bir adim da geriler- 

* Bunu anlatmak, borcum olsun ama hele simdi dur... Tez 
anlamak istiyorsan "Elem nesrah" suiesinden duy, 

Ciinkii bu anlami anlatmaya kalksam, ne kiyisi vardir, ne 
sonu... Yiirti, esegi, 6kiiziinu dava edene dogru siir. 

Okiizii alan, Yarabbi dedi, bu sue yiiziinden, bu azgin ki$i, ba.- 
na kor dedi; bu ne iblisgesine bir kiyaslama. 
2360, Ben, ne vakit korcesine dua ettim? Tann'dan ba$ka kirne ei t 
avuc actira? 

Kor, bilgisizli^inden, halktan bir$ey umar; bense sen den uma- 
nm; ciinkii her giic, senin lutfunla kofaylasir. 

beni kor. saydi ama asil kendisi kor; giinku eandan yalvarv r 
sum, oziimiin temizligini gormedi, 

* Benim su kdrliigum, ask korliigu; a Hasan, bir$eyi seversen 
o sevgi, seni kor eder, sagir eder denims ya; bu, o koriuk iste, 

Tann'dan baskasma karsi korum, fakat Tann'ya goziim acik... 
Ask da bumi ister; bunu diler. 

Yarabbi, sen g6riiyorsun f sen de beni kdrlere katmaj a gev- 
resinde dbniilen, senin lutfunun gevresinde donmedeyim ben, 

* Hani Yusuf-i Siddryk'a ruya gfisterdin de o ruyanm cevi 
sinde dondii - dolasti ya; 

Bana da lutfun bir ruya gdsterdi; o sonsuz duam, oyun de* 
gildi elbet. 

Halk, benim sirianrni bilmez; sozlerimi hezeyan samr. 

Haklan da var; gizli seyleri, geregi gibi bilen, ayiplari Srten. 
Tann'dan baska gayb simm kirn biiir? 



156 



2370, Hasmi, ona yiizlinu bana don dur dc dofitti suyle amca dcdi; 
nc diyc yuziinii goge tut tun? 

^ildmyor musun ki bbyle yanbs isler yapiyorsun; asktan ISflar 
ediyorsun, yakmliktan sozler aciyorsun? 

Gonlii obnus bir bin sen; hangi yuzle yii^iinu goklere tutuyor- 
sun? 

Bu olay yiizxinden goklere bir gurultiidur, dii^tii; o Mlislumansa 
yuziinii yere koymu$, 

Tanom diyordu; beni rezil etme; kGtiiysem bile simnu agma. 

Sen de biliyorsun ki uzun gecelerde, yiizlerce yalvansla bep 
seni gagirdim. 1 

Halka karsi bunun degeri olmasa bile sana karsi, aydm bir 
mum gibidir bu. 

EsenlLk oiui, DavAdW ikl hasmi da dlnlemest ve 
davaUjn sorguya gekmesi 

Derken Davud Peygamber di^an gikti; ne var, ne oluyor dedi. 
Davaci, ey Allah'm Peygamberl dedi, adalet isterim; 6kuzQm, 
bunun evine girdi. 

O da okuziimii kesti; sor ona, bkuziimU nifin kesti; anlatsin, 

2380. Davud, davaliya a kerem sahibi dedi, sana haram olan mail 
ne diye telef ettin? 

Kendine gel, sagma-sapan soyJenme, delil getir de dava go- 
riiliip bitsin, 

Adam, ey Davud dedi, tam yedi yil, gece-giindiiz dua ettim, 
istedim. 

Tann'ya, Tannin dedim, sikmtisiz, galisip gabalamadan helal 
bir nzik ver bana. 

Erkek de feryadimi duymustur, bilir, kadm da... Hatta go- 
cuklar bile bu olayi anlatnlar. 

Kime istersen sor da i^kencesiz, bir zarar g6rmeden haber 
vci'sin sana, 

Halka hem afik sor, bem gizli, bu yamali huka giyen ne di- 
yordu de. 

Bunca duadan, feryattan sonra ansizui, 

Goziim karardi; fakat lokma yuziinden degil, duam kabul ol- 
du diye sevincimden, 

O gizli seyleri bilen duami duydu diye sukretmek iizere tut- 
tum, o okiizii kestim. 






157 



DAvud'iui, esenHk ona, fikiizil kea nit. 
haksiz olduguna hukmetmcsl 

2390, Davud dedi fci: Bu lailan yika, ant; bu davada serfata uygun 
bir denbn varsa onu soyle, 

Reva goriir miisiln ki delllsiz hukum vereyim de ^ehirde asi!- 
siz bir gelenek ieadedeyim? 

Amca, kazanc eide etmeyi de ekin efonek bil; tipki ona benzer 
kazanc; ekmezsen biten ekin, senin malm olamaz. 

Bunu kim bagisladi sana; satin mi aldin, yoksa mlrasa mi kon- 
dun? Ekine nasi! s&hip olabilirsiu; sen mi ektin yoksa? 

Sen, ancak ektigun bicebilirsin, o senin mahndir; yoksa zulmel- 
tigin dosdogru meydana cikar. 

Yiirii, bu Musliimanm mahm ver, egri ■ biigrii laf etme; badi 
git, borc,ara, temelsiz seye diisme. 

Adam, padisahim dedi, sitem edenler ne soyliiyorlarsa sen de 
onu soyliiyorsun ha. 

Adanun, esenlik ona, DavOd'un hiikmiinden aglayip sidamas! 

Secdeye kapandi da ey yamp yakiitnijlan bilen dedi, o yaluni 
Davud'un gonliine de sal. 

Gonliimde ne varsa Davud 'un gonliine de onu ver; a benim 
lutuf sahibi Tanrim, ona benim gonliirae sen ver din. 

Bu sozleri soyledi de hay-haylarla agiamaya koyuldu; oyle- 
sine agladi ki Davud'un yiiregi yerinden oynadi. 
2400. Ey bkiizunu isteyen dedi, bugun git, bu davayi bugun birak, 
bana miihlet ver. 

Halvet yerime gideyim, namaza durayim da bu halleri, sir- 
lari bilene sorayim. 

* Namazda Rabblme yonelirim; goziim namazda isiklamr; bu, 
huyumdur benim, 

Namazda can pencerem, ankkla agilir; Tann mektubu, arac- 
siz gelir de gelir. 

Tann mektubu, Tann yagnmru, Tann i^igi, maderumden kay- 
nar, cosar da penceremden evime vurur. 

Pencercsiz ev cehennemdir; dinin temeli, pencere acmaktir 
a kuk 

Her onnana az kazma vur; gel de pencere acmak icin kazma 
salla; hadi. 

Yoksa bilmiyor musun ki giine$m isigi, 5niinde engel olmayan, 
disarda bulunan gunesten gelir, onun vuru^undan belirir. 

158 



* Bu guoc$m ifigim, sen dc hillnjn hi Jiuyv;m da goriir; peki 
"Insan ogullanm yiiccluik" dcumcsinin sehtihl r iC ? 

Ben, xsiklara tatmis bir gunesim, hfitta kejidimi i^iktan avu 
dedemiyorum, 
^10. Namaz kdmaya, o yalnjdik yurduna gidi$im de haika yol tlg- 
retmek. icindir. 

* Bu diinya dogrulsun djye adimi egri - btigrii atanm, "Sava^ 
dtizendir" soziiniin anlami da budur iste. 

DAvOd, bu si dan dbker - sacardi; sir denizinde toz kopanrdi 
ya; fakat izin yoktu. 

Onun icin Davud, bu ce^it soylemekte, Iialkin akliru, fikrini 
yakmaya kalkjsmaktaydi. 

Dcrken birisi, ardindan etegim cekti de, birliginde hie ^iip- 
hem yok dedi. 

Bavi&d, bunun iizerine kendisine geldi; sozli kisa kesti; du- 
dagun yumdu; yalmzhk yurduna gitti. 

Gereegfn bellrmest f^ui DSvyd'un halvet yurduna glrmesi 

Kapjyj 6rttu, tezce gitti, mihraba kostu, duanm kabul c<liU 
digi yere yoneldi, 

Tann, ne gosterdiyse tarn olarak gosterdi ona; 6c aluiacak 
kimdir, anladi. 

Ertesi giinii hasmilar geldiler, Davud Peygamber'in onunde 
dizildiler. 

Oylece o bastan gefjen tekrarlandi; davaci tezce, gene sozleri- 
ni soyledi; bircok kotii liflar etti. 

IMvud'uu, okik sahiblnitt akyhJne hUlrfim vermes!, «en o tfkiizdet* 
vaagec demesi, fikiiz sahtblnln de, esenJik ona, Davud'u kmamasi 

2420. Davud, okiiz sahibine, sus, yurii, vazge^ bu i^ten; bu Milalu- 
mana 6kiizuriu helal et dedi. 

A yigit, modern ki Tann, senin gizli seylerini orttii; sen de wk 
artik da Tann 'run gizli jeyleri ortmesine ^iikret. 

Adam, eyyahlar olsun dedi; bu ne bigim Mkum, bu na^il ada~ 
let? Benim icin yeni seriat mi meydana getiriyorsun? 

Adaletinin unii iiylesine yayildi ki yeryiiziinu de c- guzelim ko- 
ku burUdii, gokyiiziinii de. 

Fakat bana edilen bu kotQluk, kor kopekJere bile edilmedi; bu 
zuliim tasi da yardi, degi da- 

Halka karsi bu gesit sozler soyliiyor, haydin diyordu, geiin, 
f zultim cagi fimdi, gelin. 



159 









Davtid'un, Bkilx s&hlbtue, buttin mahnu inUlkliiiii 
bu adama ver djye hukmetmesi 

Ondan sonra Davfid ona, a inatci dedi, tez, biitun iflalnu ona 
bagisla. 

Yoksa ism fena olur; sana soyliiyomm i$te, yaptigm biitun kti- 
tiiliikler, zuliimler meydana cikar. 

Adam ba^ina toprsk sacli, elbisesini yirtti; her solukta zulmil 
arttiriyorsun dedl. 

Eir Kamaii daha bu ee$it k6tti sozler soyledi.,, Derken Davud, 
tekrar tapisina cagirdi onu, 
2430, Dedi ki: Yurii, a bahti kor ki^i, talihin yokmuj; karanlik, 
azar-azar bastirdi gitti. 

Senin gibi bir esege cer-^tfp vermek, saman sunmak bile ya< 
zik; oyle oldugu halde sen, hala bas- k6?eyi gfoetiyorsun. 

Yiirii; ogullann da, e?in de omm kulu kblesi oldu; bundan.. 
fazla s6z soyleme. 

Adam, bu sozii duyunca iki eliyle gogsiine tas vurmaya, bilgi- 
sizliginden yukan - a$agi ko$maya koyuldu. 

Halk da, a da mm icmdekini bllmediginden, onunla beraber Da 
vud'u kinamaya giristi. 

Saman copU gibi havaya kapilmis kisi, zulmedenle zulum g5- 
reni nerden ayird edecek? 

Zulmedeni zulum gOrenden o kisi ayird edebilir ki o, gok zft* 
Jim nefsinin ba^im kesmi^tir. 

Yuksa icindeki zalim nefse altolan kisi, dclilikten her mazl 
ma dttsman olur. 

Kbpek, boyuna yoksula saldinr; giicii yettikce yoksulu isinr, 
yaralar. 

Utanmak, arslanin harcidir, kopegin degll; sunu bil ki arslan, 

kom?uIarmdan av kapmaz, 

2440. Zulmedene tapan kisilerin heps! de pusudan c,ikip k6pekg£- 

sine Davud'a saldirdilar. 

O topluluk, yiizlerini Davud'a c^virdiler de, ey secilmis pe; 
gamber dediler, ey bizi esirgeyen, 

Bu sana yakismaz, apacik zuliim bu; bir sugsuzu, higbir sm 
yokken kabrettin, 

Gizll §eyi a$iga vurmak, biitiin delilkrl 9urUlmek uzere 
DavAd'ua, csenlik ona, halki ovaya ^agirmasi 

Davud. dostlar dedi, bu adamm gizli tuttugu snnui agiga cik- 
masi zamani geldi. 

160 



H^'piiii* kalkin da disan v'^Iiitj; ^ikahm du gf/.li geyi an- 
layaJnn. 

Fiian ovada bir aga^ vardir; dallan ^oklur, giirdiir, birbirinc 

biti^mi^tir. 

Adamakilh bir otag yeridir alti; yalnu onun kokiinden kan 
kokusu duyuyorum ben, 

O giizelim agacm kokiinde kan ^?ar; bu bahti kulsuz ki^i, efen- 
disini oldiirmii?. 

$imdiye dek Tann'mu hilmi r onu gizledi; sonunda ?u kalta- 
banm ^iikretmeyisi, 

* Efendisinin golugunu - ^ocugunu, ne nevruzlardaj ne bayram- 
larda, goriip gozeimemesi, 
2450, O aziksizlan bir lokmayla oJsun ^ramamasi, eski haklan ak- 
hna bile getirmemesi o sjrn aciga vurdu. 

Bu lanetleumi? adam. ?imdi de bir 6kiX7. jctn, onun oglunu yer- 
den yere ^almada. 

Allah sucunu orfmedeydi; fakat kendbi, kendi eliyle sugunmi 
perdesini kaldirdi. 

Kafir de, kbtuluk eden ki^i de, ?u kcitiilukle]' aleminde, kendi 
perdesini, kendi eliyle yirtar. 

Zuliim, can sivlannda Ortuliiyken zalim, tutar da insanlarin 
oniine serer onu. 

Bakui, goriin der, boynuzlanm var benim... Cehennem okii- 
ziinii, apacik seyredin. 

* Zulmedenln ell-ayagi, dunyada da dile gelir de 
zulmedene kar.^i tamklik eder 

Elirii ayagS, i^inde sakh oJan ?eye, bu diinyada da taniklik 



eder. 



igin, inancnu soyle, gizleme diye bir memur gibi ba$ina di- 
kmr. 

Hele kizgm zamanmda, soylenmeye ba5iadigin an da, sir r mi, 
kildan kila ortaya koyar. 

Zuliim, cefa, bir memur gibi ba^ma dikilir de hadi der, ey el, 
ey ayak, beni a^xga cikar. 
2460, Gizledi^in $eyin tamkligi, hele co?up kapiirdugun, kizip 6c al- 
maya kalfcistigin zaman, gemi elinden ahr-gider. 

§u halde, sir bayragim ovalara dikmen icln ba^ina memurlar 
diken, 

Mabcser giiniinde de surmi yaymak icin baska memurlar di- 
ker basina; o memurlan yaxatmaya da giicii yeter onun. 






U 



16! 






Azuliimle. kinle kminmis, bihnmis ki$i, zati mayan ortada, tl 
niga hacet yok. 

KStiihikte tamrimana, biJinmene ne h&cer; zaii atesli igint hdJ 
kes biliyor. 

Nefesin, her solukta yiizlere kmlcim sjgratmada; goriin bfnll 
cehennemhk biriyira ben deraede; 

Ate? in parca - bucuguyum, tumume gitmedeyim; 151k degiliiri 
ki Tann tapisma gideyim diye ozunii yaymada. 

Hani o gercegi tammayan zalim gibi... Bir okuz icin bunco] 
dtizene gjristi. 

Oysa ki efendisinden yiizlercc okiiz, yiizlerce deve elde etmi(| 
ti o; iste ncfis budur a babam, kes Si ondan. 

Bu zalim, bir gun bile Tann J ya kar$i aglayrp sizlamadi; dei«J 
k bir kerc bile Y a rabbi demedi. 

2470, Tannm, du$mammi ho$nudet; ben ona ziyan verdiysem scj 
fay da ver diye duS etmedi, 

Yanlislikla adam oldiirdursem diyetini vermek, yakinianrfi4| 
dii$er; camma en yakin olan da "Blest" giiniinden beri sensin dr 
medi. 

A Mr can, sen, tdvbe etsin diye ona inci verirsin de o, santl 
ta$ bile vermez; iste nefsin insafi budur. 

Hation disan $dap o agacin altuia gitmesi 

Halk, disarj crkip agaca dogrii giderken Davud, once dedi, 
ellerini sikica, ardma baglayin da, 

Sucunu meydana cikarayim; ad£Iet bayragou ovaya dikeyijm, 

Ondan sonra da ona, a kopek dedi, sen bu adamm atasmi 61- 1 
diirdiin; sen bir kblesin, bu yiizden efendini oldurdiin. 

Kadinm da onun cariyesiydi; o da boyle bir efendiye cefadt ! 
bulundu, 

Efendini dldiirdun, malmi aldm; Tann, onun halini acikladi 



bana, 



diir, 



Ondan dogan erkek, disi; biitun gocuklar, mJrascinm miilk& 



Sen de kolesin; biitikt kazancm onun miilkii... Sertat istedin 
degil mi? Iste sana serial; al da yiirii bakahm. 
24SO. Efendini, z&n - zan aglataxak oldurdiin buracikta; efendin Sfwl 
na, yapma, etme diyordu burda. 

Korkunc bir hayaT gordun de tezce bicagi da topraga gomdun. 

Efendmln ba$ryla bicak, iste surada gomUlu... Hadi kazm, esin 
surasini. 



m 



Ilu kopegin adi da bigugm ibtUndei ywili f',|L-nt!isiiit> btiylf 
bir diizcn kurdu, boyk' bir Jtoullilk ctll bu 

Topragi e^tilcr; yeidc o bj^ji^i dn [nililiiljii', basi d&. 

vakiL halk i^inde bir gurulliuliiv, koptu,.. Her biri bdinJcn 
lain Fi arm j kopardi. 

Ondan sonra okuzii kesenu gel a a da lei tsreyen dedi Davud, 
^u yuz.ii karadan 6'ciinii al. 

Esenlik ona, DSvud'un, ona dclil gosterdikten 
soiura o katthyt kisas olaiak oldikmesl 

Davud, o bi^akla adam in bldlirulmesini buyurdu; onun duze- 
tii, Tann bilgisinden nasil kurtarsin onu? 

* Tanri'mn hilrni, bir banian zalimi birakir araa zuliimde bad- 
dini asti mi da koliiliigu belirtir. 

Kan uyumaz; goklere onu ara$Urmak, zoru $ozmek hevesi 
diiser, 

2490. * Ceza giinuniin Rabbinin adaleti^ ?unun - bunun gonlunden 
bas gbsterir. 

Giil bah^esindon guller, tarladan ekinler fifkmr gibi filan ne 
oldu, b&li nedir, kirn oldurdU onu du$Qnceleri goniillerde biter, 
akiJlardaii hskxnr. 

ara^tir malar, goniil kaziniilan, olaydan bahsedij, kanin 
kaynamasidir i^te. 

Onun sutji aci|a vurulunca, yaptigi i$ meydana gikuica Davud' 
un da mucizesi gSmldii, $ohreti iki kat fazla)a?ti. 

Hal kin hepsi de ba$ acti, secdelere kapanmaya koyuldu. 

Biz, anadan dogma kormiisiiz diyorlardi; sondyn ytizkree ?a- 
^ilacak ^ey g6rmii$tuk. 

fr Tas, goz gore ■ gore sana kar$i dile geldi, konu^tu seninle; 
Talut'un maiyctinde savasmak i^in al beni dedi. 

Sen, bir sapanla, iic tasla . gefdin, ortaya ciktm da yiizbinler- 
ce kisiyi birbirine kattm. 

Ta^lann, yiizbinlerce pargaya aynldi; her parcasi, bir ddsma^ 
run kanim igti. 

* Demir senin elinde mum gibi yumu^adi, o demirden zirh 
yaptin; bunu herkes bildi. 

2500. ** Daglar, sana karsi siikreden risaleler oldu; seninle beraber, 
okuyan adam gibi Zebfir okudu. 

Yiizbinlerce goniil gozfi acild* da solugunla, gSrulmeyen gizli 
seyler, goriildii, ortaya 51k ti. 

163 



1 









Fakat bu, hepsinden t\v kuweili; dirlik bagishimndasin, li 

bagis.ii) da siiriip gidiyor. 

Biitiin mucizelerin cam bu zati; ciinkii bu raucize, olu'ye oliinl 
siiz bir can bagislamada. 

* Zalim., oldiiruldu de bir diinya dirilige karustu; herkes, yo 
niden Tannya kul cjdu. 

Insanm nefsi, dkiizimu dsva eden kanliya better, bu okiizii 

kesense, akildir; Davud:, Tann me&abesindcdir, yahut, 

Tann nalbl olan $eyhtlr. Zalim, ornin yardunryla 

oldiirtilebilir, insan, onuu htmmetiyle cab^madan 

zengln olur, rmk elde eder 

Nefsini oldiir de diinyayi clirilt. .. 0, eferidismi bldurmustur, s 
onu kendine kul-kole et. 

Okiizii davit eden, nefsindir; o, ken 3. is in i efendi yapnnstir, ulu 
sanmislir; kendine geh 

Okiizii kesense akhndir sen in; yurii, beden okiizii nii kesenl 
inkar etme, 

Akil tutsaktn, boy una Tann- dan zahrnetslz, tabak - tabak n\> 
met ister, rmk diler. 

Zabjmetsiz nzik neye baghd)r? Kotiiliiguri temeli oJan okiizll 
dldiirmeye bagls. 

2510: Nefis, benim okiiiiimii nasil oldu da oldiirdiin der; ciinkii nu- 
lls okiizii, bedenin seklidir, suretidir. 

Efendinin oglu olan akil, aziksiz kalmi$ da kanb nefis, efendi 
olmus, uyulart kisi kesilmis. 

Zahroetsiz nzik nedir; biliyor mu&un? Canlar gidasi, peygam- 
berlerin nziklan. 

Fakat bun Jan elde etmek, okiizii kesmeye bagli; a yerleri ka< 
zip define arayan ki$i, define okliziin iginde; bunu boyie bih 

* Dun gece, biraz birsey yemistim; yemeseydim .soz yularmrj 
.anlayismin eline tam verirdim, 

Ama dun birsey yedim demem de masal; her ne geliyorsa, 
gizlilik evioden geltyor. 

Giizel gozlulerden cilvelenmeyi ogrendiysek ne diye gbzumuzu; 
sebeplere diktik? 

Sebeplerin de ba?ka sebepleri var; sen sebebe bakma da ons 
bak 

* Peygamberler, sebepleri gidermek icin geldiler; mutizelerinifl 
tS Zuhal yildizma ilettiier. 

164 



• 



s^btipsiz olarak deni^i yardrfor; dtmedcri bu|4ay y*8«»i buldu< 



lap. 



2520. * Onlanu cabasi ytiziiftden kumbn ml kt-'sildi; koginirs tiiyli- 
nii cektiler mi, ibrisim oldu. 

s Goriinxiste yoksul olanin ijSliiMfltigu, Ebu-Lt;heb'in fietakini 
bildiren Kuran, ba^langi^tan sona dek, hep sebepleri gidermok 
igindir. 

* EbSbil ku^lan iki u? m 3t * r > a £ ir Habe? ordusunn knar 
Sje^irir. 

* Yiizlerce u^an ku^lann taslari, filler! delik ■ desik edcr. 

s Kesilmi? bogaz, yerinden sicrasin da kamna bula^andaa ka- 
mni istesin. 

Boylece Kuran, banian gicindan la scrnuna dek, tiimden it'bep- 

leri giderir vessel am, 

Fakat bunlan aulamak, isleri u^atip duran akhn harci degii- 
dir; kulluk et de sana a^ilsm. 

* Felsefeci, akilta anla^ihr seylerc baglannustir; temiz klfiyse 
aklm aklmi binek edinmistir. 

Aklmxn akil i£tir, aklmsa kabuk.., Fakat liayvamn mfdesi, bo- 
yuna kabuk arar, deri aktarir. 
2530, t^ arayan, 6z isteyene kabuktan, deriden yiizlerce defa usati- 
misur; ig, temizlere helaldir, temi^lere helal. 

Kabuk olan akil, yiizlerce del it gosterse bile Akl-i - Kiill, adam 
akilli inanmadikca hig adun mi atar? 

Akil bastan basa defterleri karartir; akhn akhysa gbgiiri do- 
lay lannj Ay 'la doldurur. 

Karanliktan, akhktan gecmistir o; Ay 'nun isigi gonlii de isi- 

tir, earn da. 

w Bu karamn, bu akm bir degeri varsa bile, gene bir ytfebs 
gibi par lay an o Kadir Gecesinden elde etmi^tir o degeri. 

Dagarcigni, kesenin degeri, altindandir; alunsiz dagarcigm. kc- 
senin hicbir degeri yoktur. 

Netekim bedenin degeri de candandir; can in degeriyse sevpi- 
linin as^mdan. 

* Can, l^iksiz da diri olsaydi big kafirlere Tann, "Glutei" der 

rniydi? 

Hadi hemen sijyle ki soz, arknn acsui da bizden sonra yliz 

yillar boyunca aksin - dursun. 

Her devirde soz soy ley en bulunur; evet; fakat gecmi^lerin soz- 
leri, stiz soyleyene yardim eder. 

165 









2540. * A siikredcn ki^i, Tevrat, incil, 2ebun da Km'an'in dcgni- 
Ii4guna tanik degil mi? 

Zahmetslz, sayasiz nzik ara da Cebrail, cennetien elma gciir- 
sin sana. 

Hatta cennetin sahibinden, bahcivanm bas agrisim gekmedcn 
ekin ekme zahmctine katlanmadan bir nzik efde edersin. 

Ciinkti ekmekteki fayda da onun vergisidir; dilerse bu fayda 
yi aracsiz da verir sana, 

Gizli tad, ekmegin sekl], bir sofraya bcnzer; sofrastz ekfajj 
yejmekse erenin harcidir! 

Cahsjp ^abalamakla can gidasirii nerden elde edeceksin? OfaJa 
aiicak, senin Davfid'un olan ?eyhin adaleti bagi^lar sana. 

Nefis, seyhe uydugiinu, seyhle beraber adim attigim gSrdii rfl 
dialer ini sikar da zorla buyrugunun altina girer. 

oktiz sabibi de, D£vudim sozunii anlayinca buyruk altina 
girdi hani. 

$eyh dostun oldu mu, akil, o vakit kopek jnefsine, avda usf 
olur, 

* Netis, yuzlerce guciivle, kuvvetiyle, yikierce huneriyle, ma- 
rifetiyle bir ejderhadir; $eyhin yuzunii bir zurnriit gibi ona gos- 
terir. 

2550. Okik sahib ini alt etmek, arik bir hale getirmek istiyorsan 
eSekleri bizladigm gibi biz la, o yam. dogru stir a nobran, 

Allah velisine yakla$ti mi, o yiiz arsinhk dili kisalir - gider, 
Yi)z dili vardir, her dilinde yiiz gesit Janet vardir onun; dtizeni, \ 



masah anlatilamaz ki. 



Nefis okiizunu dava eden, acik bir diJle gergek olmayau ytii 
binleiee delil getirir. 



her 



2560 



166 



Butiin sehir halkim aidatir; ancak padis£hi aldatamaz; 
$eyi biJen o padisaha yol yoktur oria. 

Nefisin sag elinde tesbihle Mushaf vardir; yenindeyse nances [ 
le kihc gizlidir, 

Onun Mushafina, onun gosterisine bakma; kendinj onunla sir*! 
da?, serdas etme. 

Abdest al diye seni havuza gtfturur, iter, ta dibine a tar seni, 
Akil, ipkti, iyi bir isteklidir; karanlikkr ilindeki nefis, on* 
nasil iiat olabilir? 

Nasil mi? Ciinkil nefis, kendi cvindedir, akilsa gariptir. Ko- 
pek hile kendi kapismda, korkunc bir arslan kesilir. 

Hele dur; arsianlar, bir yol ormana gitsinlcr de bu kor kopek- 1 
ler, o vakit oidarm oluluguriu gerceklerler. 




$cht£ hajkl, ncfisin, btdcnln dlkonini ne bllsin? 0, oncult g&n- 
Jtlnn y.cbn vabiyle kabrohu. 

^cyhin olan Davud'dan b^kn herk^s, ancak kendi dn.iim.' 

dost olur. 

Cunkii seyh huyunu degi^tirmistir; bedcnle l«r cinsten olusu 
kalmamistir. Hak, kimi gbniil duragma dikerst o kiside bedenle 
bir cinsten olu| katmaz. 

Halk, $u pusuda, tiimden illetlidir; Met de, elbette illete e? - 
dost olur, 

Her a^agihk ki§i r Da^d'luk dav§sina girisir; anlamayan, ayir- 
dedemeyen de el atar, ona yapi^ir. 

Ahtr*ak ku^, bir avcidan ku? sesini duyar da o yana u$ar. 

Kendi mahyla ba?kasmdaD nakledileni anlamayan azgindir; 
kendine gel de, bir an lam eri bile olsa ka<? ondan. 

Onun katinda kurtulmus, hiir ki^iyle baglanmis tutsak birdir; 
tarn inane davasmda bulnnsa bile $iiphededir o. 

Bu cesit ki$i, xekadan ibaret bile olsa, mademki su ayirdedi? 
yok onda, ahmaktir 
3570, Kendine gel de arslandan ceylan nasil kaearsa r byle kac on- 
dan; a bUgin, onun yahina yigit^e git me sakin. 



A 






167 



"Hadikat'dl-ilakisfka" smda ge. 



($£RH) 

1260. Bey it) e baglayan hikaye, Senainin, 
ger; ncsre cevirerek oaetinl verfyortii. 

Gflr sininnda bflttlti tialki kor olan bii sehir vardi. O clvardan raineklt 
olan bir padi 5 atun ordusundaki fill anlamak ist^en 5 ehir halki. iclerinden b!r- 
ka f klgi F i orauja gonderdl. Gelenlcrln her biri. ellerlyie filin bir yanini yokla- 
di Sebtre donduklerl zaman, fll nasil bir hayvan diye soianlara. fillii kulafcint 
yoklayan, geni 5 , yayvan bir^ey dedi. Hortumunu tutan, i$i bos bQyuk bit oluia 
benziyw iddiasmda bulundu. Eline. ayagmi getfren, dttntiMz teir dlrek gibl de- 
meye koyuldn. Her biri, eline gece n yanma gore lafa gfelsfcl; hfcblrtnin de tan, 
ularak tllden haberi yoktu (Mtiderrls Radavi faarami. s 93 - 70 Dtger kavnak 
lar icin "MaahLTe bakmia; a. 36 - 9V? 



1299. 
bakitaz. 



Ruhu'I -Kudus tslamda CebrfiJl'dlr. I. eildin iim. beytinin iaahmii 



1302. tnsan uyurken duydugu sesleri, stizleri, ruyada blr baskasindan du- 
vuyor saiur, snur altindaki sahialari aiarur; ruyamn bugunktl anlayiga gore bu 

beyitte laahim kismen bulroaktayiz. 



1303 I. ciltte S516. bey tin Izahma bakimz 

1305. Beyitte, "Dogruyu Allah daha lyl bilir'' sozil arapca ol&rak gecmek- 
tedit. 

ISO*. Kenan, Niih Peysamber'in (A.M.?, inanmayan ve bogulan ogitinufl. 

adidir, I. ciltte, 34 is. bey tin Izatiraa bakmiz, 

1320. Bey tin ilk misrasinda, "Dogmanngtir, do&urmamistir" arapca niarak 
gecer ve CXH, sdrenln (thl&a. Tevhid) bu ayet-i kertmesinden lafaen lktibas 
japilmistir. Ayet, ayzii jamanda, hlcblr varligm. Allah 'in varhgindan meydana 
gel medium ve Allah "in nl^bir vardan vticflt bulmadigim, herseyi yitratanin O ' 
olup O'tmn vaclbu'l-vUcud bulundugunu bildirmektedir; 

1341. LVII. surenin <Hadid) *, ayetindc, "0, nerde olursama olun siain- 
leUfe" buyurulmaktatfir. Buradaki beraberJIk, kudretiyle, teabJr ve tasarrufuy- 
la, bllglsiyle beraberligi ifade eder; bu bakimaan "Ne seninleyim, ne wnden 
aynyim; nellksls - nitelfkslz. sebepsia - illetsls seninleyim" denmesi. bunu bildir- 
Tnektedir. 

1346. Araplarda, bilhassa cahlJlye devri sllrlefinde, §c6tebe!i^in tesirlyle blrl 
bcyun konup bir mtlddit kaldigi. sonra gocttlgfi yerierde kaian ccr^Sp ve kalui- 

168 



tt "-"f* 1 ^ntr. (KrylL. hunn nrniuikfudir 



I3W. bu ciltte ioia. beytln t^hma bakinu 



s iibT 2 ^^" 1 ? S °ff J balliste " KtJfre rAE1 <> lni »* ktuurdar" (Hadb Sarin 

s. 1163, Herkcs, hangi heva ve hevesteysc onunla ona (rare haJrii Ui, 

ntillorde ne varsa hepsini bilir." (XXXIX, Zdmer 7) ' *"" 



1377, Tarktede de buna benzer bir hikaye vardit 



hftJiSf' „ B * jrttten SOnraki bahls *ff-» saadette Kur'ati-i Kerimi ejbere bilsr. 

oSSSSS^Li I? : T' tm en 5trefm « rlnln . Kuran'i ezberleyenler 
j.Qugu najtKindaki liadls de bunu te'kit eder fas»i IS a sb^ u a „> Sn > J ^ 

twr y, a Kur'an^i Mecld'den a 5 U maksat t manay, dii 5 iJnmek J | Uk nil, 

169 



hid Kur'an'in manasim bilcmiyarm, bllmeyifice de e-ktimamiada blr fay da yok 
dlynrck ezberlemerneyc, okumamaya kaiknia'k da manasizdirr okumak, liatta 
VKberlemek, elbette, UfsirtJ Ulavct ve nzber etmek bakimindan sevaptir; (akat 
inrmsat, manayi tJgrenracye. ogrendlktcn sonra da amel etmeye calismakMr. Mev- 
Jttna, 1303 - 1400: beyttlerde buna da teinas eder. 

1408- Beyitten sonraki bahis. 

Bu h Ik aye, meshur blr halk hlkayesidlr. Harugt I; olursa oJaun, aevklne dal- 

inayip s&ztlyle gecinen klsller-in hallerine b'rnektir. 

1415. Bijlgar, Tiirkistan'da gdsellertyle a&hret bulmus blr jehir ve Ttlrk 
uoyudur. Kutu, oraya hayli uzak bir sehlr olacak kL beyit, "Ben nerdeyim, sen 

nrrdesln?" mealini vermektedlr. 

14 EG - K35. Hal. stilukte ugranan, fakat bir mdddet sonra gecen, salikr 
mal ulmayan nese, a«vk, yahufc kabiz gltol ruhl eslntiierdlr. I, cfldtn 1441, fcey- 
UnSn Izahina bakima. 1427. beyitte geeen stilt sS^fl loin de ayni clldin 133 - 133, 
bcyftlerinde gereken bilgj verilmigtlr, Eafi, annmis, tertemia olmus anlamma 
Reitt! nurada tasavvuf kaydmdan da kurtuimus, benlikten tamamlyle geemis klsl 
ycrine kuUanihTjistii. 142JJ, beytttekl "Mesih-soiuk" ictn I. ciidin 47. beytinin ser~ 
nine bakmsz. 1430. beyitte, "Batanlati. sevniem" stiau arapca olarak ayet-l keil- 
mcden lafaen iktfbas edilmiatir. Ayni eildln 4£9. beytinin iaaruna b&kism. 1434 * 
HHa. bcyltlerjn izahl da I. ciidin 133. beytlnde gecmistlr. 

1436. Kur'an-i Kerim'in CXII. s&resinin (Tevhlt, thlas) 3, ayet-i kerlmfc- 

■,1nden latzen lktibas vardir. 

1400. Bevitten sonrakt babsln, Sa'lebl'nin 'KaBas'til-Enblya 1 ' sayla "Bbtt'l- 

Ftitub Tefslri" nde gectiglnl BedhVa-Zaman Furuzan-fer, "Ma&hiz-i Kasas vo 

Terusimt-i Mesne vl" slnde bildirmektedir (a, 100-101). 

i 

1467. Bey It arapcadir. "Evlere kapilarindan girln" It. sQrenln (Bakaral 
189. ayetinden lafzen lktLbaa edilr&iftlr, 

1471 - 1474. II. eildln 494. beytlnln lE&hina bakima. 

147"?. Davfld-airh. Bu ciidin 70a. beytlnde fe^tl. 

1485. Beyitten sonrakl basliktaki hadfe, "Caml'us-Sagiyr" in I. cildlnde ga* 
ver fs. S3); 

J 495. 5^r, Slc'lHI ve misra'iarinin soniar:. kulaga ayni ahengl vcrcin s&a- 
Kro dtnir. Misra'larm bAailarimn sonlarmdaki hecelerjix kuiaga ayni ahengi ver* 
weslne "'Kaflye" adi verilir. Clnas, bir sbade ikl mana clu^udur. 

1497. h Yedl giJk ve yerle onlarda ne varsa ftepel, onu noksan silatlardan 
icnalh eder ve Mcbir scy yoktur kl ona hamd ederek onu noksan stfatiardaii 
Ltnalh etmestn: yalnia siz, onlarin tesblh ediglerini anlayamaasmis. $(iphe ytik 
kl o, azab etmede aceli? etmci!. lialimdir ve auctan orter.'* (XVII, Isra', 44) "Got- 
mess mlsln kl aUpheijiz olarak Allah 'i tenzih eder g&klerde bulunanlar da r yer- 
', :l,-:iirnh: bulunatilar da vb kanatlanm cirpip katar-katar ucan kuslar da. Hep- 
t-U dukllarmi da blltnodu, onu tenzlh etmoyi de v* Altfth, IK y^pnrlarsa hepsinl 
blllr.' (XXIV, Nftr, 41). 



170 






«HMiMM 



1 



1502 - 1503. Eeyltta aaniil, VeiwVyi' Icttrji olduguna pore bu sozle cebre 
iiMinmjiyan WtlslO mania r JtantedlLmt'kmdlr. I. eildln 620 - S43. ve 1&02. Heyit- 
MTlnln iaahlanna bakifiia. 

I&04. "Kalk" Skill atap v a olarak ve LXXIV. sflrenin (Mtlddesiir) 2, ayet-i 
kirhtieEtoden lafzen iktibas edllmlRtsr. 

IS 15 "Artik yUsUstQ sUrbnerefe glden ml daha alyade dogru yolu bulur. 
ruketa dogru yolda dtlmdllz gldflii ml?" (LXVII, Malk, 22) Beyitte. ayetten lalal 

IkUtiHB vardar. 

1B22. Beyltten sonrakl bahis. Ftirflzan-fer, bu hltayenin "PiTdevsU'l-Hiteme" 
,r ,, Uyun , tll-Ahbar" da bulundugimu sttylUyor ve metni verlyor (Maahiz, s, 10IL 

1S30. Ahmed, H». Mtihammed'Jn (3.M.) adlanndandir; Kur'an-i Mecld'de, 
t,x< turenin (Saf) 8, ayetinde. tsa Peygartiber'ln (A.MJ. "Ben siae Allah elcl- 
siylm. ellmdekl Tevrat'i [jer^ekleyen ve benden sonra gelecek r adi Ahmed ola- 
iMkk blr peygamberl mUJdeleyltlyim" dedigi bildiTllmektedir. Hadlslerde de "Hen 
Mubammedlm ve Ahmed. -" buyuiulmu 5 tur fCaml', I, £. 90)- "Erkekte zU&A- 
ilk clildedir", y&nl gdael sbz sbylemektedlr ve "GUzellik. gerseh olarak s6z dog- 
MUufitidur; olgunloksa dogru olarak is guaelligldlr. gU&el iflerde bulunmaktir" 
lnnllsleri de erkekte gllzel ve B er(ek sSsttti, dtlzgttn ve dogru sbz sbylemenln gti- 
ipLllk oldugnnu blldirmektedlr (aym. s. LSI). 

1540. Mu'tezUe. Bu inezhebe g&re lylllk ve gUaellikle kottllok ve cirkinllk, 
vrtni lyi ve gergekle, kBttl ve batsl. akiUa bllirdr, serl at bunu lahar eder, E^arf- 
Itrg K^reyae iyi ve kbtil ancak ilahi hQJslimle bllinebllli, akhn bu hususta hie- 
I, iv rolU yoktur. gerlat neyi emretmigse lyi odur. neyi nehyetmis&e kottt odur. 
Mtvlana Muteailenln, akillarin esit olusu kanaatinl vermekt*, akillarda UstUn- 
im'. azhk ^okluk oldugunu feu lilkayeyle bildirmefetedlr. Aneak sunu da bellrt- 
m«k gsrettir kl Meviana, stlfllerin kabOl ettlfclerl gibl tlahi akli, TQm akli 
hull 01 etmekte, AkM cUa'i, ak:l-v Maas denen, cevresine, edlndl^l tecrtlfeeye ve 
Ijiljflye bagU olan aklm r gercege kilavuz olamayacaimi sbylemektedii. Bu ba- 
kinidan Mioviana'nm akil bakkmdakl kana&ti ve Mkmti, tamamiyle tasavvur 
•Milne alt toir kanaattir, blr tiukUmdilr. I. elltte, 1907- bey tin izahina bakmiz. 

hoSl taut B&idieii Etaira bu H»^ arap*wiir, Haata degllkeu kendlsinl hasta. 
KORteren fcislnln, gergekten hastalanacagina dair bir hadls vardir; o hadlse isi- 
«t edllmektedlr (Kdnuz'ul-Hakaaik, II; s, im. 

1601. "Sana cennet kapilarindan feir kapiya kilavuzlult edeylm mi? Evl- 
up cevlrme de aneak Allan' indu, gUvkuwet de.' 1 (Hadla; Cami', I, s. &«). 
Kvlrip cevirme de aneak AUah'mdir. gue - kuwet de aneak Allah'm soadnun 
wfMirlnl haben vereyhn mi? Allih'a isyto etmekttn, sue lslemekten kurtulus, 
rtticak Allah'm korumasiyla olur; Allah'a itaat, aneak Allah-in yardimiyla mtlm- 
ItHndUr; CebraU bana b^yle haber verdl." (Hadls. ayni, a. 95) 

1806. Ytstf Peygamberi (A. Ml, kardesleri MisiT-da. kulumuj diye sattik- 
nn ve Misir aalal orni satin aldilttan sonra azlaln aevcesi Ziuleyha, Yflslira assk 
oiiTius, onunla bulusmak latemls, Yflai&f bunu kabul etmeml?, odadan e^arken 
iuleyha ardindan koeup gbmlogine yapisnus. gomlek yirtilmi^ti O sirada Aziz, 
luipi dlbinde bellrinee kondlnl kurUirmak lcin Yflaufun kendlne sata&tigmi s&y- 
mmla, Zdloyhft'nin yftkinlnrmdan Ulri, gflmlek on taranndan yirtilmisaa ZOley- 

171 



■I 



^^£ a ^i l fS B TS , S *2P edlyor deml * s^** 1 * «*-J 

dinlan evlne cafrirrms »*■!««?£ * Ust " 0n SUHelliglni onlara gflstennek icin ka- 
toSlamKlw; Zuleyht fete Skm^ £ f u bltakla alletinl *>gramaya.| 

bunu nak.etti* mi bildhmekS * IoHoV EbUM?ayt - 1 Attaa **• 
Hubii, B . t3S). i«uo*Jler, A, GESlpinarli tereemesl, H. harfi, 

WS9. twi u> ,„,„,. i. aaa, „ ^^ ^^ ^ 

"Qndan *ter Mm va^ gflfclerde ve SSVS^? 11 " 1 Mectd'dei 
maktadjr (LV, Rahman I SjjLS fS2?% e ° n blr istodlr " b *5™l- : 

to, maddl gSrunen su ai emd e de heTin Za fair k JS*^ f*^ er ^ et ' 

1644. Bu hadfc de Cami'us-Sagiyr'dc raevcuttur (ir, s. 104), 
1664-1665 CXI, S Q re den laf* iktlba. vard!r rAyet. 1-5), 
1699. Harut-Marut. I. cUdln 53S. beytinln feahma Uka** 

172 



1737- "Dflnya uykudur; thLreto tiynnikhk, tilrjei iklalnln arnsmda ulma- 
yucak rQyftlnr forenlerla." Hz. All' n In stole i-JihIhii (AliftdlH-l Mesne vS: s. SU. 

1728. RHya aksine cikax dlye blr sO'zUm'tts vatdir: cnu hatirlatiyor. 

1731. Ha. Rasfll-i Bis rem '* (S. M.) ak benisli bJrtsi gelip ey Allah 'in Rasdlil. 
• J ilny a ned.li diye sormus, liazret, uynyan klftnin uykusudur buyarniustur. Dtln- 
</$, He ahiret arssin<laJd mes^fe ne kudardir sorusunu, gtta yumup acme ay a del; 
dlye cevaplandirmif; orada talis ne kadardir suallne <le, kaflleden aprtlma 
irufctaruica dlye cevap vermljtir. Adam gldlnce Ha. Peygamber (S, M.) bu stat 
CelJraiI'dl, slzin danyadan ceklnmenlz, ahirete ragbet etmeniz lgin geldl buyut- 
mt^tui (Sarin, s. 145: MenheeUl-kavf-den nafelen Ahadls-l Mes^evl I s, 81-82). 

J74fi. Beyitten sonrakl bahla. gemseddSn-1 Tebrlzl-nln "Makaalat ' inda su 
turjda gte^er: "Kattr, deveye, ben baj a^agi taoyuna dll&Up duruyorum; sense az 
'MigtJyorsuia, bu neden dlye sordu. Deve. ben bir tlimsege fiktim mi, yolitn ta 
■onuna dek bakarim, gorarftra; gdiikti basim yticedir, blmmetlm yilcedir, goztlm 
:ij r dmdii dlye cevap verdi; blr bakigta dedl, tdmge|ln ta. sonunu gordium, blr 
tiakista da aya&imin dlblnl gfirUrum. Deveden maksat, gbrtt^d olgun olan $eyh- 
tlr" (Kenya nllahasi, s. 34. 12. sahifede de arapga a) arak kisaca ge^er). 

1756- "De kl: Korle geren blr olur mu; karanliklsrla 151k blr olur mu?' 1 

(Kur'in-i Keilm, XET, Had, m, 

1763. Beyitten semrakl bahls. Kur'in-i MecSd'ln II. sHrealnin (Bakara) 
^59. ayetinin m$all sudur : 

"Yfihut da haul yapiJan frBkmus, fatilan dosemelerlntn tisttine yikilmis &h~ 
r^ ugrayam gormedm ml? Allah bu sehri SlUmunden sonra nasil dirlltecek ki 
rtemlsti. Allah, onu tam yllz yil &IU blr halde birakmis, sonra dirtltttl!$tl ne de- 
iiilstl ki: Ne kadar yattm? O da blr gfln, yahnt birfcac saatl kadar bir muddet 
demistL Allah, tatn yfla yil yatakaldin. Ylyecegine, Iceceglne bak, henna boEul- 
rnamis bile. Bgeglne de bak, bu Is senl. Insanlara bir delil gostermek maksadlyle 
oldu; egegln kemlklerlnl nasd blrjestlrlyor, sonra ortlara nasil et giydiiiyoruz, 
l-iele dlkkat et demlstl. Bu, ona apa^ik belli ol tinea dedl ki: Sllirlm, siiphe yok 
itl Allah'm herjeye gllcu yetet." 

Bu ayetin meall, "Ahd-i Atiyk" te HizkiyaVln blr ruyaaim hatirlatir (XXXVII. 

bab). 

II. stirenln 243. ayetinde, olmemek l^ln yurtlarmdan cikan binlerce klslnln 

A1141) tarafmdan oldtiruldustt, sonra da Allah 'in onlari dljilttlgi anlatihr; tefalr- 
ler, bu tiltlp dirlltilenlerin, HiKkil kavml oldugunu blldlrirter, 260. ayette, tbra- 
him Pey^amberln, Habblm, OlUyd nasi dlrlltlrsin, bana goster dedlli, Allah ta- 
rafindan dort kusun alinip ttldtlrlilerek pargalanuiasimn, sonra parca - buctik - 
larinin blrblrine kanatirdip d^glara koymasmin, sonra onlan cagiTmasmin vahye- 
dlldlei, tbuahlin Peygamber'ln eagnsi uaerlne par^a - bLguklann, aid olduklari 
cesetle birle^erek diiUdikleri arlatihr, Bu lkl ayetle 259. ayet-1 kerime, hasrln 
olacagaii blldlrmekte ve kiyatnette, olenlerln dlrlleceklerlnl bey an etmektedlr. 

259. ayetln tefatrlnde, Uzeyr Peygamher'in, KudUstin, yahut mukaddes yer- 
lerln harab oldugunu gttrup yelse dilatuga, bunun u&erlne kendlslnln bldilriillip 
yto yil bltt olarak kaldigi. dlrlltliince ylyeeegi, icecegi seylerin bozulmadigim gbr- 

173 



dUftd. blr yitfm kemlk liiUlne ffelmig olan esefclnin tie Tanu kudretlylu gtizUnUrs l 

onflnde dirUtlldiei bakkmdu ^e s ltif rivayetler vardir (Mecma'uJ-Beyan II s 366 - ' 
373> ' ' 

1772. Beyitten sonraki hikaye, F-uzeyl bin ly&z'a (187 H. 802). bJr rivayett* 
de Ibn-i Ata'ya (305 H. 932) isnal edilmistir. 

1774 - 1776. "Evinde seyh. kavminin iflndeBi pey&amber gibidii," (Hadte, 

Caml\ It, s. 33). Hadlstekf geyh, ihtjyar anlamina gellr; evin buytlgu, evd*kllere 
buyruk sahlbldir; onun emrine uyulmasi gerektir demektir, Mevlana da 1790,' 
beytttcn itlbaren seybln, yam buyruguna uyulmasi gereken Ihtiyann. aaci. sa- 
kali agarmis artam olmayip minevl olgunltiga ulasmis olan, varbgmdan gecmlg 
buluaan ki$l oldugunu blldlrerek hem ayni manayi Izah etmakte, hem de olgun- 
tuga erlsmek f^ln kendlsine uyulacak kiffnjn. yagina degll. basina bakibn&si 
gerektlgini anlatmaktadnv 

1794 - 1789, "gefaatim, ilmmetimden buyuk sue lsleyenieredlr," "Ebu'd-Der- j 
da'nin ragmtne sefaatim, eina else de, hirsizlikta bulunsa da ammettmin su^lu- 4 
iarinadji-." 'gefaatlm, limmBtimden, EhHbeytJml sevenleredlr." "Sefaatfm kiya- 

met giinu gereektir; kim Inanmazsa buna ehll degildlr." <CimJ', II, s. 33), "Blr 
ev halkimtan bid cennete girdi mi, biltiin ev halkina gefaat eder, hepslnl can 
nete sckar." (Sefinet'til- Bihar. I, a, 7Q6). 

1799. Bu bey it Kufan-i Mecld'in VI, sureslnta (Kn'am) 1*4 „ XVII, silregi- 
nln (lsr&) 15., XXXV, sumbiln {FatiD 13., XXXIX. suresinin (2umer) 7. ve^ 
LUt sureslnfn (Necm) 38. ayetlerinin mealidir. 

1795. tsa Peyganiber. dogar dogmaz, kendismin, Allah'in kulu oldugunu,, 
kendisine kitap verildigint, peygamber olarak de£du£unu soylemistlr, beyitt*' 
buna jgaret edilmektedir (XIX, Meryem, 29 - 33), 

lflUC GereekCen de Allan'm Oyle kuHan vardir fcj in&anlari yllzlerinden ta- 
rrirlar, Gercakten de AJl^h'm oyle kalian vardir ki onian, insaniarm hacetlerinl I 
&idermeye memur etml|tir: insanlar ortlara sigimrlar hacetletf olunca; on J at, j 
Ailaii'in asStbitKian emin olmu^lardir" (Hadla, Cami", I, s. 76). 

14B2. Beyitl^n aonrakl bahatn "Ifedd'l-Perid" de, Ga'lobl'nin "Kas&s'tll - Bn- 
biya" smda, "Ihya" da, "Ebu'i-Ftltflh TefsJri" nfle, "Mecma'ut-Tevarihl wl-Kasas"| 
ta zikredildieini "Maahi?" den dgrenfyoruit <a. 106^107), 

1867, "Ytlce Allah buyurda ki.: Ben kulumun sanninm katindayim; artiltl 
sen de benim hakkunda iyl zanda bulun." "Ben, kulam bcnl nasil sanirsa oyle-| 
yim; hakkimda hayirli btr aanda bulunursa hayji onadir, ser sanirsa serrl ona ' 
(HadSa-i Kudsl, Bl-lthafat, s. 12), 

1884, Beyittfln sonraki bihiste ge^en BUhltll icln bu clldln tw. beytlnfal 
Izahma bak. 

13B8, Kur'an'in zahiri oldugu glbi batim da bulundugu, bAtinm bating ^edi j 
batma dek me vent oldugu hakkmdaki hadis, emir, nehly, vaad, vaid (tebsir, ten^ 

air), muhkem, mutesablh ve ki&as: yani yapilmasi bu^rulan. yapiimamaai em- 
redllen, bunlara itfiat edilirse mdkafat vaadedilen, yapilmasea mlicaeat edile- 
r.Qkl bfldirilen, hukmU kesin olan. meaazi thtlva eden ayetl<srle eski peygamber- 

174 



Itw h\l nlnylisr Lsiraindft ypruiTilsmtnifllir Ufytln LktnaJ miani"] da blr hadls mea- 

llflir (AhndU-i Mesnevl, a. A3-B4J. 

Kur'ftrVin mentis!, suphe yok ki nnlayija, inn nig a, trevka gOre inssna tesir 
fder. Matilyi Rnlaniayan na&meye vutulur; an Jay an, in an 15m a gore mtifcecsslr 
olur, kendinden getjer, Vin. sflrcnfTi (Enfal) 2, ayetinde, "Inananlar, ancak on- 
Sardir ki All^h amlinca yuiekleri tltrer, onlara ayetleri okununca Inanclanm art- 
itriT ve Hablerine dayanirlar" buyurulmakta, XXXIX. sflrenin (Ztinier) 23. aye- 
tinde. "Blr Allah'tir ki soztjn .en gllzellni indirmlgtir bfr kitap halinde, bit kistoi, 
blr kismina bettzer; blr kisnn, bir kismini ger^eklestirlr; heraeyi tekrar - tefcrar 
bSIdlrir; Hablerlnden korkanlann ttlyleri dlken - dlken olur onu dinlerken. sonra 
da bedenled ve goTHfllleri. A'lah'i anmak igin yumusa^...' , buytularak ger^ok 
Snant sahlpleirlnln Kur'an'i dinlerken ne hallere geldfkleri anlatilmaktadir. Ay- 
rica ayetlerdejcl eski peygamberlere ait olaylar, hdkumlerdek! fikha, yani Mam 
hukukuna alt <?isylei ve.daha bunlara benzer incelikler, elbette herkeae gore- 
fclr deglldlr. Kur'aii'm zahiri, batim. batmimn batmi, yani 1^ yuatl ve 5a (1 hak- 
kindaki hadis, bunlara igarettlr. Burada gunu da s&ylcinemla gerek : 

Tasavvuftakf "vahdet" fnancinda HctI gidenler, Batintllgi benimsemlaler. 
Kur'ln'in lj&titnpa, fc yuzune ulagan kJsldcn, sertatin httkumleri. yani dis ytlzii 
kalkar gibl dfne tamamiyle ay kin blr kanaate varmialardir, Jnanca alt b^zi 
^ususlarda ve Ibadet tardatinda, ffene Kur'an ve hadtse uyup ihtilafa dll^en Is- 
■am mesheplerlnin hepai de, bu Bfitinl kanaate sahip olanlann kUfrunde blr- 
tegtnlslerdlr. Mevl&na'da Batinlll^in en kUgUk blr eserl dahi yoktur: onu bu 
tarsda anlavanlar ve anlatanlar. ya yanilmislardir, yatiut da maksatti etta eden- 
lerdlr. 

1911- 1613. "Dunya ahiret ehline hararadir; &hiret dtinyi ehline haramdir: 
dunya ve ahiret de Allah ehline haram.' (CamL' h II, s. 14) i. 

Bu hadisl ^erlfl. Hs. AlVnin su sozlerL serh etmektedfr: "Blr boluk yardit: 
Allah'a sevap e!de etmek igtn ibadet eder; bu kulluk, tacirEerfn kulluludur, Blr 
bfiHlk vartlir; Allih'a korkudan ibadet eder; bu da kullann, kblelerln kullugu- 
dur; blr boluk du vardir; Allab'a ^ukretmek icln kulluk eder; late bu, hurlerin 
^ulluiuduir," (Nehc'Ul-Belaga, H, s. 198), 

Gerek hadts-i gerlr, gerek Hz, AH'ntn s3zlcrj, "De ki: gUphe yok, nama^im 
da. jbadetlerim de, olumuTn de alemferta Rabbi olan Allah Ictndir ki esl - ortagr 
yoktur onun ve ban a bu. emredlldlgi ve ben, ona tetltm olanlann Hkiylm" mea- 
Undckl ayet-l kerlmclerlntn lefstrl inahlyetlndedlr (VI. En am. 162-163). ibadet- 
lere nlyette. All ah 'a yakinhk kastinin, Allah rizasim elde etmek isteginin bu- 
iLinmasi sarttir;.bu sarta uymayan ibadetln, mesela gosteris l^in, sevap Va^an- 
mak, gilnahtan, az&ptan katinmak, yahut dunyevl bir mur admin oimasmi dl- 
lemek. kastiyle eda edilen Ibadetin hukmil, ecrl yoktur ; bu ceslt ibadet batildir. 

1925. Beyitle ba^layan hahlslerde adi ge^en Dekuukiy hakkmda garihlerde 
hl^bir bllgfl yok. Bedl'ita-Kaman Furuzan-fer merhum, bu hususta rabmetll Mu- 

hammed b. Abdillvehhap Kaz-vfni'ye bas varmus. Dstad da serbl^re, tasawuf 
kltaplanna, sQfLlerln, ^alrlerln, bilginlerin hal tercemeletini ihtiva eden, hatta 
5*hlrlerden bahseden ve bu mlinasebetle bazi ricllin hal tercemelerine de do- 
kunan kltaplara muracaat etmis, sonunda. hicri 733 de {1332) vefat eden ve 
cagmm meshur vStialerinden olan Takiyyflddin Mahmud'Sa 645 te (1247) Hama'- 

175 



da vefftt edun Uatfdnd'li muhaddls Abd'ML-Mun'lm b. Muhammodin "Dek^i^y" 
diye HniMigHH bulanilnrtistir; ralunetll Kavzini, Mevlanft 672 de vetfai ettiglnc 

;:ore bahs*ttlgi Dekuukiy'nin, birinelslnin olmasma Imkan buitmmadi&i. Haleb'o 
tafcsdi i ? ln £iden Mev]ank*nin Abd'lil-MUn'jin'i duymasi, onunia gtfrusmesi, on- 
fian bu cesit birgeyin ilvayet edUmesi Jhtimali bulundugunu. esasen.Mevlana'- 
nin, kltapiarda bir Iki satirla amlan blr olayi, engin niuhayyilesiyle, sahffeler 
*l<i!(luraeak tatfar genislettiginl, bu olaya blrgok tasavvufi, dint, ahlaki bahis- 
'iTl sigdirdigim bir naektupla Bedt'dz-Zaman Furuzan-fer'e bUdirmigtlr; o da 
lm lkinci Ihtlroall kabul ediyor (Maahiz, s 107-110). 1929-1930. beyJt]« arap- 
i;:tdir. . 

1035. "Ben size baba mesabeslndeyim...' - {Canal', I, s. 36). lL Bfr adam ateg 
viikar, tutugtqrur. nesi var, nesl yoksa atege atmaya kalkigir; blrisi de buna 
<Tigei olmaya cahsir; ben ve siE buna benzeriz; ben siza atege atdmaktan ko- 
mmaktayirn: stzse elimden kurtulttiaya ugragirsmiz." (Aym, II, s. 136), 

Bl hadisler, "And clsun, Eizin iclnizden, slzden oyle blr peygamber gelmis- 
Llr ki bir sikintiya dilgraenlz, pek alir gellr ona; pek dOskundur size; mfi'mfn- 
leri pek esirgeyicidlr, rahmidir. Fakat doner, yilz cevlrlrlerse hemen de kl: Allan 
ycter bana. yoktur ondan baska tapacak. ona dayandim ve odur buytlk Argln 
>.ab.ibJ M mealindeki ayet-1 kerlmeleiin tefslrl mahlyettndedir (X Yunus A M 
123-129). 

1937. "Dlrlden kesilen hergey. ohldur." (Had Is, Caml', n, s. 73). 

Cahiliye devrlnde, kesilmemis hayvandan, dtrlyfcen blr miktar et keserler. 
fiisirip yerlerdi. Muslflmaniik, olll hayvanm etini bar am ettlgi gibi ill. Bakara, 
!73; V. Maide, 3; VI, En'aui, 145; XVI, Nahl, 115} dlrl hayvandan kesilen etl 
rie 51(1 kabul ederek bm kotu ve zfilimane gelenefcl ktfkUnden kaldirmigtir. 

1942. Hz. Alrntn bir adi da, arsian anlamsna gelen "Hayder'dir (Ba cilt- 
t.s 5B0. bey tin izahina bakinie) : Ha. PeygambtT, ona All adini toyduktan aonra^ 
Hayder, lakablanndan blri olarak kalmistir {Fasail'Jil-Hamse, I, s. 205). Hz. Ra- 
slII-1 Ekrem'in (S. M.), Hz. All'yi kucaklayjp ba|nna baaarak gozlerljiin arasini 
optagii. Ey MuslUmaniar, bu benim ka.rdestmdlr h amcamin ogludur, damadim- 
dit; bunun etf tenfm etimdlr, kani benim kanimdir; bu, cennet gen^lerinln ikl 
ulusu olan Hasan ve Huseyn'in babasidtr; bu, sikintilariiiii gideiendlr; bu, Al- 
h ah'iji yerytiiande Allah arslamdir, diisman Carina karsi Allah'in kiUcidir; Allah '- 
:n ire lanet edenierin lanel;! buna bugz edene; Allah a andoisun fci ben o ki^iden 
uzagim, o da bend™ usaktir. Allah'tan ve benden aynlmafc, ^zaklasmak latc- 
yen, bu hale dusmeyl seven ki^i, Ali'deri uzakiassin" buyurdu, soma, "Burada 
bulunanlar, bulunmayanlara bildirsin 1 ' deylp "Otur ya All, senin hakkindaki bu 
tilltmil Allah bildirdi" sazlerlni de b« sozlere ekledigi rlvay?t edllmigtir (Zehair' 
Tiil-tntba'dan naklon Fezall'ul-Hamse, II, s. 236-237). 

1955. Kur'an-i Mecidde, Davdd PeygaTinber'den (A, Mj babEedilirken, ona 

datlarin ramettlrildigl, ak^am ve kugluk caglarmda, onunla berabeT Allah'i ten- 
zth ettiklerl, kuslann, huziirLnda toplarup ona itaat ettikteri, saltanatmm kuv- 
KetlendirlldlBL, kendlsine peygamberlifc ve gercekle batdi ayirdedls bilgisinin ve- 
rtldigl blldlrildLkten sonra (XXXVIII, IS - 20) ^u clay anlatihr : 

Bir gtln Iki davaei, Davfld Peygamber'e bas vurur; ibadet ettigl yerln diva- 
nna tiTmanmig olduklarindan DavOd, bunlardan tlrker. Korkma derler, biz Ikl 

i76 



fcrtmni^, blrlmlz, bbfJriinUn bakkin^ Irn'iivns rl.tl Armmvidn ad ale Me hUkrnet; 
hhlinlzi hakli bularak htikllm vrrme, hW,\ riaftru yolu aevket. Ikl kljinm blri, su 
tor. berilm kardcslindl; doksntv dokuz: dl}l kuyunu vardi: beninise bir tek dlji 

htvutmm var; ovteyken baria, o dts] koyunu ver dedl ve beni, konusraada alt 

F |(l.k. Davud, senln koyuminu da alinak 1 swim is ve gerceitten de sana ™iiyietmlg: 

Uilcn ortaklaim ^o£u, blfblrinin hakkina tficitvUz- eder, ancak inanan ve iyl is- 

If. r lie bulunan klstler inuatesna; bimlarga azdjr der ve Allah tarafindan .sman- 

ihf'iiu anlayip seedeye kapanir; yarliganjr (aym sure, 21-25). 

Ahd-i Atik'e siJyle bir olay anlatilir ; 

Davud, bfr giln sarayinm dams n da i^ezerken guzel bir kadmin yikanmakta 

I'lilugunu gSrur. Adamtanm gonderlr, Urya adh birlnln levcesl ofdugunu anlar 

if kadtni saraya getirir. Kadm Davud 'dan gebe kahr. GebeUgJnl anlavinta Da- 

tinl'a haber g&ndererek igi anlatir. Savasta bulunan Urya getince Davfld, Urya'- 

jii blr mekfcup yazip kijmandana yollar. Mtektupta, Urya'yi savasin en ^etln ye- 

iim; Kdrmeatni, onunla gidcnlerin, savag £irasinda gekllip onu yalniz birakma- 

lltirini, bu sui'etle oldurtilmeslnln saglanmasim yazmigtir, Kucnandaii, Davud'un 

■ »rnriiii yerine getirir ve urya savn^ta aidilriiiar; Davud da anun karismi alir. Q 

t.i^da tsrailogullannm l^inde Natan adinda bir peygamber vardi. Ona Davud*- 

lurt bu hareketi AJlari tarafindan bildSrihyor. Daviid'an yanma eldlp bli sehlrde 

j divot ; birl zengin, bbtii'u yoksul Ikl adam vardi. Zengin, slirfilere sahiptl; yok- 

lulunsa bir tek digi kuzusu vat'dj. Zenglne konuk gelinee kendi hayvanlarma 

kiv^mayip yoksulun kususunu tutturarak kurban etti, konuk fara ziyafet verdi. 

n.i^-ud bu sozleii duyunca ftriip, bunu yapani oldOrmek gerek derdemez Natan, 

Ijte o adam sensln deyince Davud yapttgina pieman oluyor. Natan da suc/un 

ii ii- i^l&ndii fakat dunyaya gelecek cocu|un ftlecek dlyor. Dogan cocuk yedi g(in 

nrira oltlyor; o kadindan bit ogiu daha oluyor kl bu da Silleyjnan'dir (M(iluk-u 

Mini, bab XI-XII). 

Ahd-i Atiyk'e eore Davud ve Stiieyman, Iki padlsalitir, peyEaniber degll- 
Irrdtir; bu baktmdan DavOd, boy if birsey yapabHlr; ?unkti masum degildir. Pa- 
k.il Ahd-i Atiyk'de Allah 'm begerf ve maddt silatlardan mtinezzeh olusu, hatta 
I hirligi, egsi-a ve ortaksizligi, peygamberlerln masum (gdnahsiz) oluslari glbl 
liii'ijey yoktur. Bu muharref ve ylizyitiar boyunca yazilip bozulan, bosulup dU- 
nilen kitapta ve bunun bir temadisi olan "And-i Cedtd"de, Allah ve peygam- 
l«-r!3r. pel; be^erl vasiflarla vasiflandinhr (Bakimz; AbdUlbakt Golpinarh; SOs- 
l^iil Acidan Islam Tarihi I; Hz. Muhammed ve islam; 1st. MUllyet KiiltUr Ku- 
UhU Yaymlan, 1069, s. 223-237). 

Kut'an-i Kerlm'do Davftd ve Silleyman blrer pey camber dlr; bu bakimdan 
tittilr peygamberler gibi masutndurlar. Bu ytiuden Ahd-i Atiy];'in yukaridakl nak- 
II. Davud'a bir isnattir. 1 slain mUfesslrlerlne gore Dry a, Mr kizla evlenmek is- 
ipmigtir; DavOd, bu kism gUzelllgini duymus, Urya'dan once onu almi&tur. Bir 
rivii.yete gore Urya, savasta 51d(irlllinus, Daviid, askerlerinin ollimttne aciklan- 
digi gib! ona da aciklanimis, pek gtizel oian karisim da, ser'I muddet ge^tikten 
Muira almigtn". Uciincll blr rivavete ^oreyae bir adam olur, kansi dul kabrsa, o 
/umanki serSata gore, blenin yakinlanndan kendiaine nikah ddsen klsileiin, o 
kiidmi almalan, aneak onlar Istemedikleri takdirde k&dinin baskasina varmasi 
iti'i'ckirken Davud isteyince ona vermek zorunda kaijnislardir. Bu, ye.pilmam&si 
diiha iyi oian bir seyj terk etmektir, suf Islemek degiidir; bunda, dtir^yaya, helal 



r : 12 



177 



SI? meyli Vardlr *""*" Dav0 <^, buau IhUr l & in ge i en iki klw 

k J laslektir DAvud. oatarin bu ih«« Usertne, cate clan tirade dahi, S3 
ly S fail terkettigf ftfe ttivbe etral*. miieaamayi dilemij re dih*i yerine gSI 
mijtrr; yoksa s^tan fettffer etmls degiidlr-, DAvfld, ibadete koyylmujken I 
erkekle bir fcadima, muhakeme olm&k icia yanina geldiklerl, kadmin gQzslvM 
DfaWun ijrtai ^b, bu mUbah «Hta fa*. ytizUnden iiSSr S» 
kaldig,, muhakemede acele fcukdm verdlgi igin yarhganraa diledigt hakkmdj 
da nvayetler vardu (Mecraa', VDI, 498 -473?. 



Fiy« 



19S2. Seyltten sonrakf bahls fcln I dftte 223 - 237. beyitlerta Szahrna J 



kiniE 

^hf^S^S Keygubad clup adfllet sahibi s«sek anlanuna gel J 
traain mLtolojl* tarihrnde Keyler soyunun ilk hUktlmdati^r. Feridun sayunl 

^2l™ t Z Ve 1 b ? aSI ^ tarafindan ^im eormtle, Wi Elrftsyib^M 

kurtarrmstir. Ytiz yil hukttm surmugtur. 

1987 "Dermamn sende, fakat senin aaberin bile yok Derdia de seadJ 
fakat sen gbrmtlyorsua: ^1 

itind^Sn ^^ blf b6den ^ orsL1 *: halbukl koskoca Ale ra , durdlraJ 

Oyle apa ?i k bir kitapsin kl gizli geyler, onua fiarfleriyle raeydana ? ikmadJ 
Digandui bir ihtiyacin yok senin: eonldnde yazilnns yaauar, herseyden h J 



,. 



341). 



Ha. A!i CA. Golpinarli; imam All Buymgu. Ankara - Emek Yajwi. 



6. 240 J 

I 



1369. Beyltte, iki denizia kavustugu yer iinlamina gelea "Meema'ul-B.h 

S" JS^iftf? k * e%teii [ * tZ ™ lktlbas e^W fXVin. Kehf, 60. I. c udj 
233 - 237. beyltleruun izanina bakmiz) . 

1970. Bey It arapcadir ve ayetten lafzl ikttbas vardir. 

1974. teiucl mjsradaki ilk sozden soaraki afizler arapgadir 

im, Yedi. r. clldln 255. beytlnln tziama bakirua. 

1SS7. "Feygamber, kuafitun senutida, Allahim. gaseblnden nsana sigimrjinj 

yok, ovUjtia sa^iya ^emaa; sen, k^ndliil aasil ovdt5ysea orfeaia buyurnrdiJ 
<Ha. Alfdea m-ayetle "MQaaed, M^lim, Ihya ve Caml'd eil naklen Ahadls 4 
Mesaevi; a. 3, Iklnci misra-aa hadlaten lafaen iktlbas vardir. 

2006, Sidre. Arabistan kiraai denea ve Urabson hurmasina benar bir matl 
va veren a|a^. "Sidret'dl-Mtlateha". sjair agaci dl^e ^evrllebilir. 

Kw'an-i Kerlm'de, LIII. sfireni^ (Necm) 13-18. ayetlerlnde, "Ve aadolsui 

de Vaamdaydu Sidreyi, o suada neler bdriim^, kaplamisti, neler. Ga 3 u ae kajM 
di, ae j 1ft ddiai agti. Andolsua kl Rabbinfa pe k bdydk delUlermdea bit kjsnufl* 
gOrdd ayetlonyle mi'racta Hz. Muhamiaed'm (S.M.) Cebrall'l (A.M.) 5 idreni3 

J 78 



yamada eftitdafeli bildirlltnpkujdlr MiidKl.r-, ild renin ultonci kat gokte oldugu. 
yerynsftttden gijklere agstn fleytorln, nncak arayu dck cikablJdigi, oradan aim- 
liigj., ytleelerden gelealerin dc *ir;tya dck gsldj|l, oradan almdi&i, Ijurasiren suur 
uidugu. burada CebraH'i. kendl surctiyic g<jrdUgil biidiriimtgtlr. tFraraQ'l-mdTiil- 
n!n Ay l^e (R.A.). bu ayettore dayanatak AU&ft'j gdcdU dSyenlerin. AMh'a iftlxa 
tftlMertxil, Cebrail'i giirdO iiln.fi soyler: i^XXXI. silrenia (TekvSr), ri Ve andolsun, 
onu, apaydia taayeriade gordU" mealindeki 23. ayetlnde de gorifldtiga blSdlrUen 
Oebrail'dir ve Ha. RasQ! {S. Mj, Oehratl'l, kendi sftretiride ancak ikl tare gor- 
rnitstUr (Sahih-i-MUslim, 1st. Ma.tbaa-1-Amtre - 1320, C I. a. 109-111). 

2007. OkQz -■ Balilt. ikt burcun adidjr. Ayni zamajida yer tUTesfain boy- 
ruau tistdade dutduguna inaaitafl okflzl^ oltUzttn aUmdakl bahga, yani bir 
iiaJk Lnartcma da ijiret ^dilniektedit, 

£017 - 2019 XXXVI silrenia (Ya Bin? 20 - 27. ayetlerlade, o zamauia dlni 

■ ■Ian Hrlstlyanhfei Stabtil ettlgl l^in didiirilien Hab!b~l Necear'in, haJka, jizden 
madd! bir fayda utntnayaaiaia ina.ru n dedl&l, sehid edlldikten sonra Otia, een- 
nete gir deadl^i, oaun da, ae olurdu, kavmim, Rabbiaitn beni yarbgadi|iiia 
ts y (ice derecelere eriaig felsilere kattigini biJseydi dedtgi bildbrllir. LXXV. sa- 
reaia (Kiyame) 10 - 11. ayetlerinde, kiyaiaette inaaaia, nerde kacacak yet diye- 
cegi, fakat ka^aeiak, siguiacak yeria ohaadigi Lildtrilmektedir. 2017 ve 2019. be- 
riiierde bu iki ayettea Lal'zi lktlbas vardir. 

2034 - 2037. "Sonunda peygamberler, tamamiyle Umitlerliil keslp tamamlyle 
lakar edlleceklerlni sandiklan zamail yardimimii gelmi&tir de dUedlgimial kur- 
Larmtsisdir. Fakat azabinuz, suclu topJuhiktan lilttir sftretle gerlya CBVTUemez." 
(XII. YOsuf A.M., HI). 

2034. Beyit arap^adir ve beyitte. bu ayet-1 kerlmeden !aT?en ifctibas var- 
ii'.r. S037. beyitte ilk niisra' arapfadif. 

2fl33. VI. sQrenin (En'am), "&yle bir mabuttur kl cardakli ve ^ardakais 
[,a|lan, bahceleri, tatlarj ceattli huraialari, ekllmlg seyleri, bit bakima blrbirlne 
Isnzeyen, bir' 'bakima beazemeyen seytbiieri ve narlan yetl^tlrtp raeydaaa ge- 
(icir. Meyva verlnce laeyvalanndan yeyla; devjlrme gUnti bakkini da„ fsrat et- 
memek tizere veria; juphe y&k ki o, mtterlflerl sevmea" raealiridekl 141. ayetln- 
(Icfi manevi iktlbas yapilmi^tir. 

20, r >2. "Giivdesb! bltki de, gtivdell bltkl de secde eder." (LV, Rahman, fi) ayet- 
hn gccen "Necm" ayai zaraaada yildiz anlamiai da verlr. Bu ayetten lafsen lkti- 
bas vardir. 

2055. Ka'de, namazlarm Lkinci ve eon rlk'atleriade, lklncl secdcden sonra 
0% flstu nturmaya denir. tlkine, ilk oturm&k, sonuneusuria son otUTmak aiila- 
mina "ka'de-1 uIA. ka'd^3-!-ah^^e ,, adi verilnalstlr. 

2:073. Mxirakabe i^ia bu cildln 1174. beytinln teahina bakiniz. 

2D7a. Bu beylttea. bahsla aonuna dek, "De ki, herkes, huylaadi|;i huya go- 
re hareket eder, Genjektea de Rabblnlz, on dogru yolu kim bulmu^tur, pek iyi 
blllr anti" mealindekl Ayete IsAret ednmefetdii (XVIE, tsra', 84). 

2095. "Ey inananlar, iTidgrikleir, mutlaka pis iasanLardir, bu yildaa senra 
urtik onlari. Mescld-i Harflm'a ya.lt] astir may m. Yoksulluktaa korkaraania bllln kl 



■slak pile miEtajrUce dokunursa ni^nir V' dokunsg, y ah ut bir Mflslflman. 

M Iftahmamak; Allah'!, y^tiitSLlf £ tJLX ^ 'fT* m&h ' m blrIi ^" 

I^re feasant* im!mi™S E f ™- 1 ffi****** bu . n! ™ da mtl^lfe 
iMi tfto V. ittuS KSSSff ^ VaM!r - NRClS *■*! 

iom^i^ ^*ie*ini^ M^ii imail]arar ^ 

dikleri arpa, bu&day nahut sibi ™ ™,„ . . WWfcffittWl, onlarm dev^lr- 

(iuluna biianjyor. fel be y ltle rde bu plsJIfin. bfttrni pi 5 jik q| 

^ tf* insan t estlye b^,!^ beg ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ * 

--^^^^^^ **■» hE 

stodcn do haberdardir In™ S»SS. f ■? ^ Ml * h ' ne 1?lemi1iz he P~ 
ISO 



Mcviana, bu bcyUlerelc, mll'iiUnln nil'rtfti, nfiru Allah'tan hakkivl* «h™n 

^riur^r^sr 8 bir ^ atia b — ■ suss: 

"Divan -i Kebir" de de kendi namaaim gflyie anJ^tar : 

flJinln hayaJHe dalanm; gamJ ara totftrun; aglayip feryad etoeye koyulurum, 
mJS?*? aMMt flJdl ^ lindan ' ™™*im ato 5 H oJur.. bir eEan seal geldl ini 

Kiblfixn r^« rft gittl kl namaam kazaya kaldi? T^nn tatdlriyle boytma to, 
nanmalat gellp gatmada hana da, s&m da. ^«^iyje ooyuna ai- 

*^«affisg^*^ se ^ fnci ^ at mi? ^ ba ^ w 

Bidift, gfinlu de; barl bir aman V er bana. 

Iw iS °br zs ,ya kl naniaE kiiamn ama rakt ' ta <^^' °>^. '^ « 
B *?srs a r ss da bakma ' kjyfiiBina da: g6iiede mr maksat - a ^ ^ i - 

««^S £**■£ d f feurtu1du; ^ tu ba ^^ oynaut onu; o da, nsrde gfll- 
ffeyl bUen diye iki e]<*£zlnl cirpar - durur. 

Ctilgentr, sahlbl padlgahtu; o yarUrse ytirdrtlmr bir dQkkiu kiyia,na otu- 
nirsa Bturnrnm. 



Vatim - Saturn kalmadi da «6Jge la&ua daldim 
K. Cevlrlmfs; 1974, s . 263-264). 



(Divan; Ink] lap ve Alt a 



«tm; OmrfliHl Deyle yok etti; bcdenim ne i^ yipratti. n.ahm neroye har- 
Cfldi neMen *wnfr bit do bli Ehlibeyffa sevg^t. Ey Allah'm Rasila s j El K v- 

t/mmii'den nakl.n FertU'iH-Hama, C, ,77) M^vlanl tu bo^to sonuna dtk 
namaai, Tann huzOrLnda soru sorulniaya bea^tmektedlr. 

2179. X Eto*nln <^i,q S A.M.) 23., XVII. sarenln (tsra) 67. ve XXIX ad- 

cnln <An*sbfct) ST. ayetletinde, denize r ir tmajra tutulanlarm, <)z dojruIuSuy- 

J* kurtulmalan l*bi Allah'a dua ett&leri, fakat kurtnlu^a bunu unutuveS- 



131 



MdHMll 



fir ol der de l^an feftfff oldu £3d2S?J2&^ ^ mn ^ imsail *> **" 
8»*lfc: 5 Uph e yak kfbS flSJn Sl^f * ! *"' ^ ***» temamlyte 

^■^SSSisi * "-*-■■ - 

31, s. 32) ' ' a * a ™ an =^ ahiret yasayisidir." <Cati)t' r 

im yerterm. tfijSteSS » B T , HWarmdan "***!«* nail olurlar. ffl 

32W. AbdaJ. I. cildin 265, be^nin lz &hm * bakuua. 

ate ^ U i edln bana. , agirm ^ jcibet efleyim ^ ^ GMfjr ^ 
*m. Yflaif-Kuyu. I cUdin ias_ teyMnJ11 fe ^ jn ^ ^^ 

BtUbeseke* a6n3T , * ° Iarak da i?iilr - ,3teillr£e «fe» «Cd de yapilir. Blm * 
236?. Kur'an'in "Injlrah sOresi" denen XOIV *fl™i h.^ 

16 benlxr Sir do Maylik to,. s3 J* m J ^ff > " ElM "* M h <* «»«"»- 

1S2 



juinbnrllk, yjihut mllsrlklerin czlyoUtllr ill Imim It » I pi mind Hiic - kuwet verdit 

dciimpktedlr. Adini yticeltlllt thiuink, TuvhJrl kHIuip^lutl*' Allfih'm lilrliftindcn 
iwirira senlti p&y^sunberllftlnl j£(ir;'ttkln;n«y| rjmi. hildik uiiLiiniimdir, "tb^Uetten 
MUlra yorul, Habbtndcn Istts" dworuril d», nurnu/ilun nonrn dua trt. halkt,an degU, 
llubblnden iate demektir. 

2^63. Hasan, GlLael atlJammsdtr; makKatliiri t;rltiui HUsameddfn'dir. Beyjt- 
U\ "&evdl|in ?ey seni IsOr eder, sa&ir eder" hadislne i^aret vardir CCaml', I, 

► 123), 

2366. Siddiyk, 50k gerc^fc demefetlr. Yflsuf Peygamber <A.M.) Kur r 4n-i 
Kfirlm'de bu stfatla amlm^tir (XU, YOsuf A, M. 46). 

2402, "EHinyaiuadaii bans ttg gey sevdirjidi: Kadmlar, gtlzel kotu. namaz- 
iliysa Eosllm iSLklamr." <Cantt\ I, s. 122). 

240a. "Andoiaun kl bis AdemofeUliafuai ytluelttlk, tistfln ettlfc; fearada r de- 
iii/de ta$tdik: onlan, terteBaia seylerle nsjfelandiidik onlari ve yaTattiklarimi^m 
titftundin ttstttn ettfk Oulan," (XVH, lsrfi' r 70) 

2413. "Her yalaaui ^Unahi Aderao&ullaTjna yazilu; ancak 11^ yalanin gu- 
imhi yasiJmas; Savagta yalan soylemel:; Qilnkd sava^ dttziendlr, hnedlr. lusanin, 
l-'insmi lazi i; litest Igin yalan stiylemesl; aralan bozulmu^ iki klglnln aralarim 
MuLmak iftn soylenen ratan," {Canaf, II, s, 79) "Harp hiledir." <Seflhet'(il-BiltflT, 

1, s, dm ; 

2449. Nevruz. II. cildiu 1596. beytluln laahina bakmiz. 

2455. Beyltten sonraki bahis, XL1. sQrenlrj fSecde) 19 - 24. ayetlerlnLn mea- 
lier. Bu Syetlerde, Allah dusmanlarinin ihirette, cehennemde blrlesecetlerl, om- 
•hk peliiwie de kulaklaruun, gualerinln, bedenlerinin yap'-iklan seylere tatiiklik 

frde^egt onlar, ne diye aleyhimlade tamklii ettiniz deyiiwe de, Allaji soylettl 
tUfci diyecekleri, oysa. kl onlarin. bunu ummadiklari, bunvn sonunda da ate^e 

.ilJiaeakiati biidiri^ekletlir. 

2436. Hiira, cez& vermekte acele etmemek r anlamtna gelir. Ha Mm, ygiii ceza 
vi'imekte accte etmeyen, Earn a.- i HUsna'dan, yani "T&nri adtanndaridir. H. sfl~ 
rrnin (Uakara) 225., 3H, sUrenm (All imr&n) 155., V. sDrenln (Maide) 101., 
XVir, sfli(>niQ ttsra> 44„ XXXV! sftrenln (FatiT) 41. ayetlerlnde "Gafflr" yanl 
•ii^lan alyadeslyle Srttlctl adiyla beraber anilmaktadir. II. sOtenin 263- ayetln-- 
hi', her &eyden mustagni aniamina gelen "Ganl"', IV. sQ renin (Nlsa) 12„ XX3T 
10 renin <Hact> 6^., XXXIII, sftreniii (Atizab) &1. ^etlerinde hergeyl bllici ania- 
mina gelen "Altm", LXIV. surentn (Tegabdn) 17. ayetSnde, iyillk edenlere faHla- 
*iyla mtlkafa't veTici anlamma g«len "i^ekur" adlanyla ^e?er. 

24m Beyitte "Ceaa", "Din" d!ye gecmcktedir. I, surede "CTn gUnti". her- 
I i'mj yaptiginin kargiligi verilecek olan kijamet gUnU anlammadir (I. did In 
Mlbftcfislnin ;sri--ir.e bakiruz). 

2496. Davfld, tsrallogullariiim hilkUmdan Talit'un malyetinde aavasmis. 
tiii iinla blr tas atip Calut'u alnmdan yaralamig, yere yiknus, iistllne (itip otiun 
kiiittni alarak basmi kesitt^tt ai, Bakara r 245-251). "And-i Atiyk" te Tamt, 
Unul dlye anilir (Moiak-1 Evvel, X. 23); Calflt'un adi da Oojyat dlye gefler (aym, 
KVfl, 23 v.s.k II. cllttfl 3786, beyle de bakmiz. 

183 



■■-- 



24S9. Davdd - Dcmir. Bu clltt* 705. beytin sertilns bafcirm. 

2500, Bu ciltte 1955, beytin serhliw bakimz. ZebQr, Davud Fereambei 
vahyedilen. Mkmfl ihtiva etaeyfp llam ne 3 idel er den rr^dana gelrn!* clan 3 

taptir kl Ahd-i Atiyk"te "MezSmlr" diye gec-er. 

2504. II. sflrenin (Bakara) m. &pet-i kfirtmesinde "Ey-aldi winter ey aJtil- 
i M^lw. sekinealniE diye kiaasta, slain lefn hayat var" buyrulmafetadir - bu ayo- 

SiSK , VSJdir Mevlanfi ' bu be ' rltten ™«W Wlilmde, asil oldttrulmesi ga*j»a 
bOyuk dtlstnarun. hadte muceblnce (Kunua'Ql-Hakaaik, s. 40) insarnn nefsJ oh 
dugunu, benlfgi, benclllgi bulundu&iwu blldirerek hikayedekl mafcsadi acikli, 
raaktadir, 

2514, Bu beyitte ve muteakip beyltlercta Mertana, gece biraz bnw ™u. 
fiint bu yuzden de JIham kaynagmm bliae bulan^gim bildlriyor. 

2518. Beyltteki Zuhal i^ln n. clldta 175. beytfnin gerhhie bakmiz. 

3520. Ibrahim Peysamber (A.M.). ehlte, iyAltae yjyecek bir seyler setlJ- 
mek l£bi gitmis, fakat birjey elde edemeylp gBturdfigu ^uvallara kum do'du 
rarak evine dtfnmus, yorgunluktan da yatip uyumutfu, Kadim, Ibrahim uyw- 
ken cuvalJan acmis, fglerlnde pek giize\ ve tomfe ua bulmus, efcmek pisirmW 
Ibrahim uyaninca soflaya konan efemeklert g&ruc nerden brtdugunu swmus' 
kadim, Benin getirdlgln undan yaptwi deyint* bunuu blr mucize bir Tann Uitfu 
oldugurm anlam,$ti (Maabfc. 6 110-111). Mevlana bu ve bimdan sonraki wn. 
ierde sebepie sebebi yaratam anlatmakta, sebeptan siyade sebebi yaratana bu 
fcmmanin eerektigini bUdirmektfldir. Beyitte ttiyun lbri$im olmasi da Mftsa JFe ? < 
gamberm <A.M.) »vu«inin. k^Uerin tttylerini cektace, «llnde ibrl & lm almaii 
rlvayetlne lgaretMr tS&rlh, s. £14). 

2521 - 2525. Bu cMta 693,. I. oildln 1519. beyitlerlnin Mnlantia bakmiz. 

2524. MOsa - tnefe. II cHdin 1440. beytinin laahma bakinis. 

2523, Felsefe-akU. I clltte im, 1037. ve 34QB. beyltlerin Izahlanna to- 

S1I11S. 

2534. Kftdir gecesl. n. cjldln 2942, beytinin laahma bakinu 

2537. "5uphe yal ki sen do fileeeksln, onlar da olecefcler. Soma d* sto. 
hesla kl gfcin. feiyamet gunUnde, Rabblnlrin katmda davaniz gormur " (XXSDC 
ZUmer, 50 - 31). "**-», 

Bu ayet-i kerlmede Hz. Peygamber'e fS.M,) hltab edllmekte afthift eiOm 
kastolunmaktadir. Pakat H. sftrenin {Bafcara) 154. ay*l~l kwltnestode Allall 
yoiunda ftdflratenteie oltl denmemesl, HI. sOrenln (All tmran) 169 ayet-l Serh 
meslnda, Allah yolunda oldUrtllenlerln MU sartilraamas! blldfrDmekte onlann 
dirl olduklan teyan buyrulmaktadir. Allah yolunda Slum sahadetttr Hato Irsftd 
ederten. halka hayn. bilgfyl eglitler, bellttoken maddl yasayislan atma erenl« 
gahadet mertebeslne erlglrler (II. elitte, 1767. bejtin ssrhine bak-.r.iK) ; buxilarm 
en basmda, aJemlere rahmet olan Bz Muhammed (S. Mj gellr. Hadtote J, Blllitt 
kl Allah doatlan blmezler; gnlar ancak blr KuHtan bir yurda gogerler" buyxul- 
mustur ( Ahadfs-i Mesne vS, s, 104) ; bunlarin basmda da Hs. Muhammed (a B£> 
gelmektedlr. Bu bakimdan, ayettekl hitap, umumt mahiyettcdlf; esasen 5lUm 
lnsamn bu ftlemdekl yasayi&tan saynlmna. aniline gfire, lutul ve ihsan, yahat 



J 1 Muhammed'ln (s.M.) Tevrat ve Incil'de y^u oldugu bu klten 

(^ayeUnde, fe4 Peygamber'in (A.M.) Ifo, Muhammed'l mujdeledfH b«dlrUml fl - 

-mfrSL.^' L " nCa £6 * 3amr ° d - yilana ^ e '^« ^^« &** kama 3 ,r, 



A 



184 



1 



185 



•MMMI 



■k. 



(METiN) 

Esenlik ona, isa'nin, ahmaklardan dag fepesinie kacmasi 

Meryero oglu Isa, bir daga kaciyordu; sanki bir arslan, aaua. 
kanim dokecekxniK, 

Birisi de ardindan kosmaya ballad: da hayrola dedi; ardmda 
kimse yok, kus u$ar gibi ne kagiyorsun? 

Isa, o kadar hizli ko^uyordu ki tezliginden onun somsunu ce- 
vaplandiramadi. 

Adam, Isa'nm pe^indcn kosarak bir iki meydanhk yol asti; 
derkcn Ts£ r ya kuwdtfice bagirarak dedi ki : 

Hak nz£siycin bir soluk dur; ciinkii bii kacisin dert oidu 
bana. 

A kerem sahibi, ardinda ne arslan var, ne diisman; ne bir kot- 
ku, bir urkiintii; kimdcrj kaciyorsun su yarta? 

Isa, yurii git dedi, ayagirm baglama; bir ahmaktan kacryorum; 
birak da kacip kurtarayim kendimi. 

* Adam , a Mesih sen degil misin ki korler, sagirlar, senin yii- 
ziinden iyilesiyor? 

* ha, evet benim dedi.,. Adam, peki, o padisab degil mi sin 
ki dedi, gizli afsuna yuva kesilmi^sin; 

258G, afsunu bir oliiye okudun mu, av bulmus arslan gibi dirilnv 
si cray ip kalkar oltt. 

" Isa, evet dedi, o soyiedigin de benim. Adam, topraktan kus- 
lar yapip canlandiran degil misin sen? O giizei ytizlu ki^i degil mi- 
sin sen dedi, 

Isa, evet dcdi; ovum. Adam, peki a tertemiz ruh dedi; madem-' 
ki diledigini yapayorsUn; kurkim kimden? 

Bu ge$U mucizderin olduktan sonra diinyada'kim senin kul- 
lanna katilmaz; kim kul - koie olmaz sana? 

Isa dedi ki: Efedeni e;,si7, orneksiz yaratan, cam daba once 
ha Iked en Hakk J m zatina andolsun; 

Onun tertemiz /at mm, tertemiz sifatlarinin hurmetiytin.., Ha- 
ni gokyiizii bik yvnirii -yakasmi yirtmi?> cna kul - kflJe ahtuistur... 

186 



O iifsuiui, n ['ii ktlu, i'ii yfuv ;idi m£ii\i, kiirc okudum; kulagi 
acddi, gov,u gordijj 

Kayadan nicy d anil geliiiis daga okudum; catJadi, yarddi; go- 
bcgine dek hirkasim yjrtti. 

Qlijniin bedenine okudum, ufiirdiim, diriJdi; hicbir sey olma- 
yana okudum, bir^ey oldu. 

Fakat ahmagin gonlune okudum, hem de sevgiyle, dileyerek 
yiiiibinlerce kere okudum, bir dermam olmadi. 
M. Granit bir kaya kesildi, bicbir tepki yaratmadi on da; kum 
oldu sanki, hicbir tohum bitmedi - gitti ondam, 

Adam, peki dedi, hikmeti nedir ki Tann'mn adi buna bir fayda 
vtrmiyor da (iburiinde bir tepki yaratiyor? 

Onkir da illet, bu da illet. . . Neden buna ilac oluyor da ona 
oJrnuyor? 

tsa, ahmakbk dedi, Tann'nm kahridir; iJletse, korlukse kahir 

degiidir, belay a ttgrayistir, 

Beiaya ugrayi^, bir illettir ki insani acindinr; ahmakiiksa oyie 
bir illettir ki insani yaralar. 

* Ahmaga viand an dag f Tann'mn muhurleyisidir; hicbir el, ca- 
re veremez ona, 

U&'ttm kactigi gibi sen de kac ahmaktan; ahmakla konu^up 
^oru^mek nice kaular dokmustiir, 

Hava, suyu nasil azar-a;tar saJarsa ahmak da dininizi oy!e 
caiar. 

Ta$a otuvan kisinin sicakbgim tas, nasil aJirsa ahmak da se- 
nin Jiararetini alir, sogukluk verir sana, 

Is&'mn kacisi, korkudan degildi; emindi u, fakat halka tigret- 
mek icin kacti. 

MM. Biitiin dolayian ^emheri kaplasa pan! - patd parlamakta olan 
gunese ne gam, 

Seba T L3arm lukaycsl, onJann ahmakkkiara, Peygamberin 
iigiitJerlnln, abmaklai-a teslr etmemesi 

Seba'hlarin hikayesi akbma geldi; ahmakhk yii^unden seller 

yeJi, onlaia samyeli kesildi, 

Scba', cocuklara soylenen masallarda duydugun gib? btiyijk 
bir ^ehirdi, 

Cocuklar masal s^ylerfer, eglenirler ya; masallanrjda nice ^ 
lar, nice ogiitier vardir. 

Alaylar ederlcr, submit sapan siiylenirfer; fakat seii, yikik yer- 
ierdo define aramnyB bnk. 



187 














• Seha schri, pek biiyiik, pek ulu bir $ehirdi; biiyiiklugu, bir 
tepsidcn biiyiik cfcgil. 

Pek bijyiiktii, pek geni^ti, pek uzundu; pek saglamdi; saglam- 
ligi bir sogan saglamligi kadardi ancak. 

On jehir halki toplanmisti o sehirde; ama hepsi de iic, tane eli 
jiizii yunmaims ki$i. 

Orda sayisiz adam, sayisiz yaratik vardi, ama hepsi de o ii£ 
pis mis as yiyen hamdan ibaret. 

Kosup sevgiliye ulasmayan can, binlerce ki$l olsa bile yarim 
bedendir. 

2610, Onlann biri pek uzagi goren gbzii kbr biriydi; Siileyman'i gor- 
mezdi de karmcamn ayagim gorurdii. 

ObiJruniin de kulagi pek keskindi ama adamakilh sagu-di,.. 
Bir deftneydi sanki; i guide bir arpa agirbginda altin bile yok. 

Obiiriiyse edep yeri bile acik, cureiplak biriydi; fakat elbisesk 
nin etekleri uzun mu, uzundu. 

Kor, iste, buraeikta, atb askerier geliyor dedi; hangi toplum-| 
dan, kag k isiler, goriip duruyorum. 

Sagir, evet dedi, seslerUli duydum; a$ik, gizli, ne diyorlarsaj 
hep isittim. 

O ciplak da; bundan korkuyorum ben; uzun etegimi keserter-j 

se dedi, 

Kdr, i?te dedi, yaklastilar; kalk da yaralamriadan, baglanma^ 
dan kacalim. 

Sagir, evet dedi, hadi dostlar; giiriiltu gittikce yakla^iyor. 

Ciplak da, cyvablar olsun dedi; tamab ederler de etegimi kt 
serlerse; emin. degilim ben. 

$ehd biraktilar, disan ciktilar; korkuyla bir ktfye sigmdilai 

2620. O kciyde semiz bir kus buldular; ama kujta zerrece et yokti 
oylesine ankli. 

Ohmis, kurumus bir kustu; kuzgunlarm gagalanyle kemikleif 
bile Lncelmis, iplige donmiistlL 

Arslan, a vim nasA yerse onlar da kusu oyle yediler, oytj 
somiirdulei-; her biri, karni tok bir file diindu. 

Her iicii de ku$u yedi; semirdi mi semirdi; pek biiyiik, pe| 
ulu iic fil kesildi. 

O iic. gencin ucii de Oylesine semirdi ki, semizligi, iriligi 
■1 iinden her biri, iki diinyaya da sigmiyordu. 

Bu kadar semizlikle, bu kocaman d - ayakla, bu siskin gog 
le, govdeyle, bu iri kelleyle genu de suziilduler, kapinm £aLte£ 
dan ges tiler. 

188 



Ah, Sliim de bir gdrunmez yddan gelir, catar halka; gozle 
gorunmez; yeraiz bir yoldur geldigi yok 

I$te bak, buraeikta birbirine ulanmis kervanlar... O gizli ka- 
pinin catlagmdan gecip gidiyorlar. 

Kapida o catlagi arasan bulamazsin; pek gizlidir ama butica 
ki^jyj gehn evine giivey gotiirur gibi gatlakian gecirip goturiir o. 

O uzagi goren korle keskhi ku]aU» sagir, uzun eteWl ciplak 

Sagir, bil ki dilektir, istektir; bi/Jm olumiimuzii duydu da 
kendi olumunu diiymadi, kendi gocu ? iinii isitmedi 
2630 Hirs da kordiir; haJkm ayibim kddan kila gorur, bucak-bueak 

aoJa^ir, sOyler de, 

* Kor gozii, ayip aradigi halde kendi ayibiam bir zerresini 

bile gorme^, 

Cipiaksa, etegini kesecekJer diye korkar-durur ciplak ada- 
mm etegini nasil keserler? ' ' 

Diinya adami miiflisth, sonra da korkular i ? indedir. Ovsa 
ki hirsizlardan hie korkraamasj gerek. 

O, dtinyaya ciplak gelmi^tir, f , P lak gider... t$ boykyken hir- 
sizin derdiyle dgeri kan olur. 

Once, yiizlerce feryatlar etti y a; 6lum caginda camnm bu kor- 
kusuna giilecegi tutar. 

O zaman zengin, hicbir pulu olmadigin,, ^ekl hiinersiz biri 
oldugunu anlar. 

** ,^ an ^ 0Cuk ' ete ^ e s ^ kiriklanm doldurur da mal-muik 
saJnbi ^ibi onlann ustiiime titrer; 

Bir parcasim alsan aglar; o parcayi geri vedrsen giikr 
Bilgi elbisesini giyinmemi 5 tir de o ytizden cocugun a&lama- 
sma, gulmesine bir deger verilmez. 

^640. Yiicc kisi de egreti mah, kendi mlilkii samr da o malm ustiine 
titrer, cirpmir - durur. 

Ruyasmda, kendisini maj sabibi gbriir; lursizin, fuvalt cairns 

sindan korkar, 

Fakat kujagm, ceken, onu uykudan uyandirdi mi, kendi kor- 
kusuyla kendisi alay eder. 

Bu dimyan™ aklma, bu dunyamn bilgisine sahib olan bilgi^ 
ierm nr ^ tir titremesi de buna benzer. 

dedi* Tannj K " Ttn ' da ' bu Se * ;t ^ l &rter hakkmda "bilmezler" 

Her biri, kendisindc bilgi var zaunma kapihr da bir hirsv 
falacak d[ye korkar. 



lfi9 



m——. 



Zamammi ahyorlar dej ; oysa ki faydah zaman, zali yok onda. 

Ilalk der, isten ahkoyuyor beni; oysa ki cam, bogazina dek 
issizlige bairn is. 

£iplak, korkarak, etegimi cekip duruyorlar, etegimi ellerindcn 
nasil kurtarayim diyor, 

alabildigine zaiim adana, bilgilerden yiizbinterce iistunluk 
tide etaii?, bir hayli bilgi sahibi olmus da kendi camm bilmiyoc, 
2650. Her eevherin hassasim bilir de kcndi mayasmi bilmede, anlal- 
mada sanki bir e$ektir. 

Caiz olam, caiz olmayam bilirim diyorsun ama, sen caiy. mi< 
sin, yoksa bir kocakan misin, bunu' bilmiyorsun. 

Bll yarasir, bu yarasmaz demeyi biliyorsun ama, sen yarasir 
m is in, yara$maz misin; bir de iyice ona bak. 

Her kuma^m degeri nedir, biliyorsun da kendi degerroi bih 
miyorsun; buna ahmakhk derler, 

Kullulan, kutsuzlan ogrenmissm, biliyorsun; fakat sen kutlu 
musu.n, yoksa eli-yuzti yunmamjts bin misin; buna baktigin bile 
yok. 

Ceza giinimde ben kimim? Bunu bilmen gerek; biiiun bilgi- 
lerin cam budur. 

Dinin temellerini btldin ama senin temelin de iyi mi? Bir da 

ona bak. 

A ulu cr, ikiye ayrjlmis temelleri bilmekten daha da hayir- 
lidir kendini, kendl temelin i biimen, 

* Seb&Iilami sevincleri ve siikreunemeleri 

Sebalilann temelleri kcHuydii; bulusma, kavusma sebepleriiv 

den iirkerlerdi, kacarlardi onlar. 

Soldan, sagdan, esenlesmeleri icin Tann, onlara bunca mai • 
miiik, bag-bahce, cay tr-t aria vermisti. 

2260. Meyvalar, coklugimdan yerlere dbkultir, yolun gccit ye rim da* 

raliirdi- 

Dokiiliip sacilan meyvalar, yolu kapar, yolcu, nerden geceyilli 

dive sasirir kahrdi. 

Birisi, basma bir sebep alsa da agaclann altindan geese, mtja 
valar, silkilmeden sepeti doldururdu. 

Birisi degil, yel silkerdi, dbker sac,aidi o meyvalan; pek $o\ 
ki^inin ctegi meyvalarla dolardi. 

Mcyva hevcnkleri, dallavdan yerlere dek egilir.i$ti| gelip ges> 
nin yiizleriiie dugerdj. 













I'm 



mttt ^ mmammM 



I 



AUmm bollirihmdnn, ktllhnm i l-il« l«.'Linc allin kemer ku<fa- 
mrdi. 

Kopek bile efcrntklcrj ayugivb ^igncrcii; ova dak i kurt bile yi- 
yecek bollugundan midc doigunlugima ugrarmsu. 

Sehir de mrsiz korkusundan, kurt tirkuritiisunden em in ol- 
mustu, koy de; kecS, koca kurttan korkmaz olmustu. 

Gtinden gikie, o toplumun artip duran ni metier in i a nl at may a 
kaiktssam, 

* Bu anlatis, bnemli sbzlere engel olur; peygamberler. o kav^ 
me "Dogm ol, dogru hareket et ,J buyrugunu vermislerdi, 

Sebahlarji 6gtit vennek ictn Tann 'dan, 
onlara peygamber gchnesl 

(h/0. Oraya, tarn on iic; peygamber gelmis> yol a^itanlann hepsin^ 
kilavuz olmustu, 

NimetLerimz cogaldi, fakat siikruniiz nerde? $tiku.r binegi ya- 
tip uyumu^sa diirttin, uyandirm onu. 

Akla uygun olan da, mmet verene siikretmektir; yoksa, sor.u 
gelmez 6fkc kapisuii acar o, 

Kcndinize gelin de su lutfa bakm; bir siikretmeye karsilik bu 
kadar nimetj kim verir? 

Bas bagislar, siikur olarak da secde ister; ayak bagjslar, sii- 
kiir olarak da oturmam diler. 

O toplum, peygamberlerin bu ogutlerine kar^i, bi^im ^iikru- 
miizu gulyabani aldi gotiirdii; §iikuTden de usandik biz, nimetten 
de bezdik dedi; 

Vergiden - bagistan, oylesine solduk, dagtldik ki ne kulluk ho~ 
sumuza gidiyor, ne sue islemek. 

Nimetleri de istemiyoruz, bagi - bab.(jeyi de... Esenlik sebep- 
lerini bile dilemiyoruz biz. 

Peygamberler, gbniilde dediler, bir illet peydahlamr; bu Ulct 
yiizunden insan, hak - hukuk gi^etmez olur. 

Bu liastahk yLiziinden nimet, tumden illet kesilir; nastamn ye- 
digi yemek, kendine kuvvet verir mi hie? 
2cH0, A inatfi, ^ana nice hos seyler gelir ama hepsi de kotii goruniii'; 
an durusu, sence bulamk oluv-gider. 

Sen, bu hos. seylere diisman oidun da bu yuzden, neye el- atar- 
san kotii oiur o sey sana. 

Sana bildik olan, dost olaa kisi, gozline hor ^briinur de, 
Sana yabanci olan, sence ulu olur, saygi tlegcr sayilir. 



191 



Bu da o hastahgm belirtilerindendir; bu hastahgm zehiri, bu- 

tim organ lara yayihr. 

Once bu hastatigi gecirraek gerek; ciinkii adamda bu ttlet ok 
dukca, seker bile pis goruniir adama. 

Eline gecen her giizel sey, her iyi $ey, kot'U gelir sana; hatta* 
Ab-i Hay at elde etsen ate? kesilir - gider, 

Oliim kimyasidir, zahmet kimvasidxr o hastalik; sonunda ya- 
¥ay»Sim oliim yapar senin. 

O hastalik sendeyken, gonulu dirilten can gidasim yesen, be 
denmde kokar, !es kesilir o gida\ 

Nazlarla avlanan nice aziz kisiler, sana av olsalar bile horj 

goruniir] er Sana. 

2690. Aid in, ttmizlikle, bir baska akilla bilisip bulusmasi, sevgiyi 
gun gegtikce artturir. 

Fakat nefsin, asagihk nefislerle bilisip bulu^naasi, iyice bil kil 
soluktan fioluga, sevgiyi azaltir. 

Ciinkii onun nefsi, hastalik cevresinde ag brer; bilgiyi, tani-1 
5iklig<, tezce bozar - gider. 

Dostu, yann senden tiksinir gormck istemezsen, bir akilh ki-> 
siyle, bir akilla dost ol. 

Nefsin zehirlcriyle hastalanmissm; eline ne alirsan al ( o da 
hastalanir, illet kesilir. 

Eline bir mikevher alsan ta$ olur; gomil sevgisine yapissai 

savas olur. 

Kim senin soylemedigi, duymadigi bir nukte duysan, anladitei 
tan sonra tatsiz gelir, agir gelir sana. 

Bunu 50k duydum, eskidi artlkj bun dan baska bir $ey soylej 
a yigit dcrsin. 

Bir baska taze, yepyeni bir so'z duydun tut; yann ona da 
doyarsm, ondan da tiksinirsin. 

Sen illeti gidernieye bak; illet gecti mi, her eski sos, sencel 
yeni olur. 

2700. O eski sczden yeni yap.raklar biter... Eski, af dir sacilir, yiiz-| 
lerce salkim verir. 

* Oylesine hckimlenz, dylesine Tann sakirdleriyiz ki, ugsuz - 

bucaksiz deniz bile bizi gordii de yanldi. 

tnsanm icindeki illeti, nabzim yoklayip anlayan tabiat hekim- 
leriyse bamba^kadir. 

Biz goniile ara^siz oiarak bir hosca bakanz; anlaj'is bakimin- 
dan da gorii^iimii^ pek yikedir. 

192 



O hckimler, gida verifier, meyva sunarlar hastaya; hayvant can, 
onlarla giiclenir, kuvvetlenir. 

Bizce is hekimleriyiz, soz hekimleri; bize ilham veren, ululuk 
sahibi Tann'mn lsigidir. 

Bu ccsii is, Sana faydalidir deriz; bu fesit isse yolunu vurur, 
yoldan ahkor seni. 

Bu gesit s6z, seni ileri gotsiriir; bu fe$it sozse yaraJar seni, 

* Bu doktorlara kilavuz, sidiktir; bizim kilavuzumuzsa dege- 
ri yiice vahiydir. 

* Btz t kimseden tedavi iicreti, emek karsihgi birsey istemeyiz; 
bizim el iicretimiz, Hak'tan gelir, bu da yeter bize, 

2710, Gelin onulmaz illete tutulaniar, ilacimiz, hastaya birebirdir. 

Toplumun peygambcrferden mucJze istemesl 

Toplum, a davaya kalkisanlar dedi, nerde hekimiik btlginizin 
deltli. nerde faydah ila^Iannizm delllx? 

* Siz de yemeye ba^lisinii, i^meye baglisimz; siz de seMrde f 
koyde, bizim gibi dola^ip gezmedesiniz, 

Siz de $u balcik tuzaktasmiz; is bbyleyken nasil olur da gdniil 
ziinariiduankasini avIayabSlirsiniz? 

Mevki', ululuk sevdasi. slzi bu davaya salmis, kendinizi pey- 
gamber saniyorsunuz. 

* Bu ce?it yalan sBzIeri duymak, bu $e$it sozlere kulak ve- 
rip ayran kasesine diismek istemiyoruz. 

Peygamberler dediler ki: Bu da illet yuziinden; ?unkii illet 
korluk verir adama, goriise engel olur, 

Davamizi duyduhuz da elimizdeki su inciyi goremiyorsunuz. 

Su inci, halka bir smama vasitast; go^lerm dniinde, onu do- 
land^ np durmayuuz. 

Kim, nerde inci derse bu s6zii, inciyi gormedigine, korluge 
mahptis otduguna delildir. 

2720. Giine?, soze gelse de, halk, pek inad etme, giindiiz oldu dese. 
Sen de, a giines desen, tanigin, delllin nerde? Sana, a kor der, 
var da Hak'tan goz iste. 

Apaydtn giinde mum arayanm bu arayisi, kOrlugunii bildirir 
ancak, 

Bari gormiiyorsan, sabah oldugunu sanmiyorsan, perde ardm- 
daysan, 

Hie olmazsa sus da Tanrj lutfunu bekle; bu cesit sozlerle kor- 
liigunij aleme yayma. 



IS 



193 



■ 



A gunditzli a ray an, dileyen, giinduziin, giindiiv. nerede demen^ 
kendini rezil eunendir. 

Dayanmak, susmak, rahmeti ceker; su belirti arayissa, has- 
tabgj belirtir. 

"Susun" buyrugunu kabul et sevgiliden, susmana karsihk, 

tanina bir lutuf, gelsin. 

A akilh - fikirli ki$i, illetin geri tepmesini istemiyorsan, bu he-J 
kimin dntinde param - pulunu S a£, basim indir, secdeye kapan. 

Fazla sat da yerine can ba£i$lamayi, mevki'den gecmeyi, alt^J 
ni dbkiip sacmayi satm aL 
2730. Bbyle yap da Tann lutfu ovsiin seni; gok bile mertebene hasel 
etsin senin. 

Bu hekimlerin r^zdigini clde ederseniz, kendimzi goriir, anlar 
siniz da kendini zden utanirsmiz, 

Bu korliigu gidermek, balkin eiinde degildir; fakat bn hekinn 
ler, Tann lutfuyla bu buytikliigii gosterebih'r. 

Bu hekimlere candan kul olun da misklerle, anberlerle dolunj 

Tophimun, peygamberleri tdhmetli tutmasi 

* Topi urn, biitiin bunlar duzendir; hie Tann, Zeyd'dcn, ft| 
kir'den vekil mi yapar kendine? 

Padi?ali elcisiniri de, p^disalhin cinsinden olmast gerekir; bai 
cik ncrde, gokleri yaradan nerde? 

Esek beyni mi yedik ki sizin sinekleri, zumrudOankamn su 
dasi tamyahm? 

Devlet kuju nerede, si nek nerde? Balgik nerde, Tann ntrdel 
Zerrcnin, gokteki giinesle nc ilgisi var? 

Bu ne bieim ilgi, bu ns cesit baghlik? Hie bir akilh, inamj 
mi butia dedi. 

Tamami, "Kelile vu Dimne" de bulunan tavsaniarm, OnihidekJ 

kaynaktan sakin, ben gbktekl Ay'in elcisiyim demek 

tfzere bir tavsaioi el^ilikle file gfoidermeleri 

Bu, $una benzer bani; bir tavsan, ben Ay'in el^isiyim, onunl 
esim dedi. 
2740, Fil siiriisuniin yiiziinden biitiin av hayvanlan, o an - duru kayil 
naga gidemez olmustu. 

Hepsi de mahvum kalmisti, korkuianndan kaynaktan uzak- 
lasmislardi.. Giicleri yoktu, bu yiizden bir diizen kurdular. 

Kocalmis bir tavsan, Ay 'in ilk gecesi, dag basin dan, nlferj 
dogm bagirdi. 



Ey fil p4di$ahi dedi, Av'i dttrdOncti gcecsi gel de bak; su 

dcllli kaynaginm i^tndc. gMlratln, 

Ey filierm padi&alu, Inn nm-nk d^iyim, baska birscy degil... 
Eleiler ne baglanir, tulwak t'dilir, nc nuviilur, kizilir oniara. 

Ay diyor ki: A TiUer, gidtin, kaynak biiiimdir; bur dan dag)] in, 
gldin, 

Yoksa sizi kbr ederim; ben onun soziinii sbyledim, boynum- 
dan veb&li attim. 

Bu kayuagi birakin, gidin de Ay'in kilioyia yaralanmaktan 
omin olun. 

t^te su da belirtisi onun: Bir fil, su icmeye geldi mi, kaynak- 
ta Ay, titremeye ba?lar. 

A fillerin padisahi, filan gece gel de kaynakta belireti bu de- 
lilt gdr. 

IViQ. Ayin yedisi, sekizi gecince fil padisabi su igmek icin kaynaga 
geldi- 

Gece vakti bortumunu suya salinca su dalgalandi, Ay da oy- 

namaya, titrerrieye ba$Iadi. 

Kaynakta Ay titreyince fil, bu sozlerin Ay dan gtidigine 
inandi. 

A peygamberler, biz o ahmak fillerden degiliz ki Ay'in oyna- 
masi korkutsun bizi. 

Peygamberlerse, eyvahlar olsun dedikr; candan, gdntilden 
verdigimiz ogutler sizin baglarirnii pekistirdi; biisbiitun bagladi 
sizi. 

Peygamberlerin, onlann kinayi^tanna 
cevap vermeleri, Omek getinnelerl 

Na yazik ki derdinize deva\ olarak verilen ilac, can alici bir 
zt;hir kesildi size. 

Tann, gazep pcrdesini gerdi de bu mum, o goziin karartisim 
rtrttirdi. 

Si^den ne gibi bir baslik, ba^bugluk isteyecegiz? Bizim ulu- 
lugumuz, goktcn bile ustiin. 

Incilerle dolu olan deniz, geraiden ne yiicelik bulur? Hele fis- 
kiyla, tezeklc dijlu olan genii den... 

Yaziklar olsun ki go vermis goze, giines bir zerre goriinmede. 
. h /(i0. " E$i-benzeri bulunmayan Adem'i fblis J in gozii, ancak top- 
rak gordu. 

IbJiscesine goren gdzii, bah an karakis g(3rdit; giinkii ytifdit ne~ 
resiyse or dan bakt) da oyie gcirdii o. 



194 



195 



----- 



I 



Nice devlet vardir ki kimi vakil, devlet size gelfrken doner, 
gerj gider, 

Nice stfvjgfii vardir ki tammadan bir babtsizin kar^isina cikjii' 
da o, ask oyununa girismez. 

Goze bu yanlrs gondii veren, bizim bahtsizhgumzdir; goniil 
h&lden hale ceviren, korii kaza - kaderdir. 

Tastan yontulup yaprian put, size kible oldu da lanetin, kbr- 
Jiigiin golgesinde kalakaldimz. 

Sizin tasimz, Tajsin'ya e5.it oluyor da akilla can, nasii TaniV 
ya sirdas olmuyor? 

Olmiis sinek, devlet kusuna ortak oluyor da diri, nasi] pad!' 
^ahlar padi^ahma sirdas olmaya layik gtfriilmuyor? 

Yoksa cansiz putj sizin yonup yaptigimzdan mi Tann'ya or 
tak olmaya layik? Diri sinek, Tanri yaratigi oldugundan mi Tan- 
n'ya sirdas olmaya deger? 

Siz, kendinize, kendi saoatituza asiksimz; yilanlann kuyruk- 
I anna yilan baslari layiktir zati, 
2770. Ne o kuyrukta bir devlet, bir nimct vardir; ne bajta bir esen- 
Hk, bir sagkk. 

Yilanin kuyrug'u, kivnlir, kivnhr, basin in gevrcsindc doner, do 
lanir; o iki dost, birbirine layiktir. 

* Bir has dinlersen, Hakmvi Gaznevi, "tlahl-Name" de siJyla 
der : 

Kaderin hiikmiine karsi pek bos bogazlikta bulunma; esegirt 
govdesi, esegin kulagina layik. 

Organlar, govdelere uygundur; sifatlar, canlara goredir. 

Her can in sifati, o cam yaratan Tanri tarafmdan, ona uyguti 
olarak yaratilmistir. 

Si fati, cana es eden Tanri, bil ki goz gibi, yiiz gibi, o sifati, ' 
cana uygun halk etrnistir. 

Giizelde, cirkinde, sifatlar. cana uygundur hep... Tann'mn ya* 
digi harfler, hep uygundur, hep yerljyerinde. 

* Ey Huseyncik, katibin elindeki kalem gibi gozle goniil de, 
Tann'nm iki parmagi arasmdadir, 

Lutuf, kalur parmaklan arasmdaki goniil kalemi, bu parmak- 
lar yiiz iinden kimi sikintiya diiser, kimi feraha cikar. 

2780. A kalem, ululuga. layiksan bir bak da gbr, khnin parmaklan 
arasmdasin. 

Biitiin oynayxsin, bu parmaklardandir; basmsa dbrt yol agzm- 
dadir. 



196 



Senin bu haldcn bite gbi? biu'Mrilii imun yazip bozmasmdan 
incydana geliyor; bir ise wmlnum, liii^-ydi'ii vazgeemen de onun 
dilcgiyle, onun istegiyle. 

Yalvarmaktao, sizlamakton b:i>kn care yok; bu h&lclcn hale 
girmekten, bu degisip durmaktan her katenrin haberi yok, 

Bilse bile kendi haddinee biljr; iyide, kotiide, ancak kendi had- 
dini, kendi miktanni belirtir. 

Sebahlar da tavsanla fil hikayesine sanldilar ama online on 
bulunmayan sirri, diizenlere kardilar. 

Herkcs omek getiremex, hele bu Grnsk 
Tann isinde olursa 

Bu drnekleri diiziip kosmak, sonra da o tertemiz tapiya at- 
rtiak, baddiniz mi sizin? 

O ornek getinnek, o tapinin, bir de onun gizli, a^ik bilgisine 
delil olanm harci. 

Sen, birseyin icyuziinii ne bilirsin? Basin kelken lutarsin da 
sa9tan, yiizden Ornek getirirsin. 

Musa bile sopayi sopa gdrdii ama, sopa degildi, ejderbadi o; 
dudaklanni acti da sirn, kendini gSsterdi, 

,1790. Oyle padisah bile bir sopamn si mm bilmezse sen, bu tuzagin, 
bu yemin sirrmi ne bilirsin? 

Musa'nm gozii bile ornekte yanibrsa bir fare, bo$ yere bu i?e 
nasi! giri$ebihr? 

O ornek, bir ejderha kesuir de verdigi cevapla sent param- 
parca eder. 

* Lajietlenmis Seytan da bu Smekleri getirdij getirdi ama 
ceza giiniine dek de Hakk'in l^netine ugradi. 

* Kaarun da inada diistii de bu cesit cirnekier getirdi; sonun- 
da da tahtiyle, taciyle yerin dibine batti. 

Bu orneklerini kuzgun bil, baykus bil... Bunlar yuziinden yiiz- 
lerce soy - boy alsaldi gittL 

■ Nuh kavminin, o, geml yaparkcu 
omekler getlrmesi r alay etmesi 

Nuh, ovada gemi yapiyordu; 5rnek gctiren jiizlercc kisi de 
onunla alaya koyulmustu. 

Su kuyusu bile olmayan bir ovada gemi yapiyor diyorlardi, 
bu ne ahmak adam, ne sa^kin kisi. 

197 



■ 



Birisi, a gemi diyordu, hadi, yurii... Obiirti bu gcmiye diyor- 
dn, bir de kanaL yap bfiri. 

Muh'sa, bu diyordu, Tann buyruguyla oluyor; bu sbzlerlc kan- 
ma kesat gelmez benim. 

* Bir hirsiza, gece yainsi bir divarin dibinde ne yapiyorsun 
demckri, hirsizm da davul $ahyorum demesi 

2SQ0. Su brnegi duy, su fikrayi dinle: Geceleyin isine pek yapismis 
bir hirsiz, bir divarin dibinde, o divan delmedeydi. 

Ev sahibi hastaydi; yan uyur, yan uy amk. yavas-yavas bir 
Ijk - tik -sesi duyuyordu. 

Dama gikti, basim asagi egdi de a babam dedi, ne i$tesin? 

Hayrola, gece yansi ne yapiyorsun, kirnsin sen? Hirsiz, a ytice 
dedi, davulcuyum ben. 

Peki ne yapiyorsun deyince de davul cahyorum dedi, Ev sa- 
hibi, a yollu - yordamh ki$i dedi; hani davulun sesi? 

Hirsiz dedi ki; Sesini yarm duyarsin; eyvahlar ohun, amanin 
derken kulagina gelir. 

O hikaye de yalan, egri, diizme. . . Fakat o egri seym de sim- 
ni anlamamissin sen, 

Tavsanin, gOJtteki Ay'dan, el$i olarak file haber getinnesini 
inkar ettiler ya; iste o hikayedeki gcrsekkr 

O tavsandan maksat, bil ki herzevekil Seytandir; nefsine ej§ 
olarak geldi de, 

Ahmak nefsi, Hizirm ictigi Abi Hayat'tan mahrum etti. 

Sense onun anlamim ters anladin, kiifrettin; simdi hazirlan 
yaralarmiaya. 
2810. An-duru suda Ay'm titredigini, oynadigim, lavsamn Filleri 
korkuttugunu sbyledik. 

Evet, lavsanla filin, fille suyun hikayesini, fillerin oynayan 

Ay' dan korkuttuklarini anlattik. 

A ham korler, bu Ay, ileri gidenleri de, geri kalanlan da # 
bun eden Ay 'a benzer mi hi? 7 

Ne Ay'i, ne gune$i, ne gogii ... Akillar da ne, nefisler dc ne, 
melekler dc khn? 

Hatta' gune^in, giinefinin 'gune$i de nedir? Bu sbzii riasil soy> 
liiyorum; yoksa uykuda nuyim, sayikliyor muyum? 

A vol sapitmis kotii killer, padi?ah1arm ofkesi, yiizbirilerur 
$ehri ba^a^agi etmislir. 

m 



Dag bile onlarm guzahtndftn vtmln, vH ^ parca oWj gUne? hilt: 
©nlann doiunmasj yll/iinilrn yjimu , llilUfUr. 

Erlerin ofkerii bullitu kimiliii; gonullprln uikesi alemleri ya- 
kar - yikar. 

A kefensiz oliictiklci -, lYn sehrlain a/ip yerine bakm. 

Fil de ne oluyor ki ziUen? t)g lane U£ar ku$, o filciklerin ke^ 
mikJerini kirdi, ezdi -gitti, 
l*H2ff. * Kuslann en angi Ebabil'dir; Ebabil kusJan> bir daha ya^ 
manmaTnak uzere fillerin derilerini yirti ■■ yirtiverdi. 

* Kimdir Nuh tufamm duymayan; yahut Firavun ordusuyla 
tan gibi Musa'nm savasim isitmeyen? 

Can, onlan kirdi - gegirdi, sulara. dSktii; su da onlan zerre - 
^erre dagitti. 

* Kimdir Semud'un ahvaiini isitmcyeri, kasirgamn, Ad kav- 
min'i kapi - kapiverdigini duymayan? 

Bir kerecik olsun, goziinii aq da bak, sava.sta filler! bile oldii 
rcn oytesine filleri seyret. 

Oylesine guclti filler, bylesine zalim padi$ahlar, gonul ofkehi 
nin altmda, ta$lamp duruyor. 

Zaman gectikge boy una, karanliktan karanhga gidiyorlai h ; nt* 
bir yardimci var ; ne bir aciyi?. 

fyi adi, kotii adi isitmediniz mi yoksa? Herkes gordii de siz 

gormediniz mi yoksa? 

GorliJmemi? seyi, hi? gorijlmemis sayiyorsunuz ama oliim, 
adamakilli agar gozleriniii. 

Tut ki dunya, giine^le, ljikla dopdolu, sen, kbr gibi karanliga 
l»idersen r 
— p W M). ulu iSikl.au paym olmaz; yiice Ay a pencereni kaparsm. 

Sen, koskten ciktnissin da kuyuya girmissin, genis alemlerin 
ne sugu var? 

* SOyle, kurt huyuyla huylanmis can, Yusuf'un yiizunii nasi I 
gorebilir? 

* Daviid'un sesi, tasa, daga vardi da o tas yiirekUlerin gonul 
led, gene de az isitti o sesi. 

* Akla, insafa her zaman aferin; Allih, dogru yolu daha da 
iyi bilir. 

Ey Sebalilar, o biiyiik, o yiice peygamberleri gercekleyin; Tan- 
n'ya mal olmu? cam gtrcck bilin. 

Gergek bil in onlan; onlar, dogmus. giineslerdir; onlardir sizi 
kiyamet a^planndan kurtaranlar. 

|M 



^^am 



»_i 



Gci^ek bilin onlari; onlardir panl paril pa day an dolun Ay "Jar; 
on lard ii ■, o aydin yere varmadan once sizi i^itan Ay'lar. 

Gercek bilin onlari; onlardir karanliklan aydmlatan lsiklar. .. 
Saygi gosterin onfara; onlardir limit anahtarlan. 

* Sizden bir hayir, bir karsilik ummayanlan gercek bilm; 
kendinizden baskasim azdirmayin, kendinizden baskasina saSdir- 
may in. 

2840. * Far sea soyleyelim, hirak $u arapgayi. . . A balgik, sen o Turk'- 
un. Hindusu ol. 

Kendinize gelin de padisahlarm tanikhk etmelermi isitin; on- 
Jara gdkler bile inandi, gokler bile. 

ihtlyst, ihtiyaih adani 

Ya once gelenlerin hallerine bakm; yahut da sonra gelenlere 
dogru, ihtiyatla ugun. 

Ihtlyat nedir? tki karar arasinda iskilli kalmamak, hangisi 
sent siingtiirmeyecekse onu yapmak. 

BMsi, su yedi giinliik yolda hie. eu yok; yol, hep ayaklari ya- 
kan kumluk dese, 

Obiirii de, yurii dese, yal.au bu soz; her gece, akip duran bir 
kaynak goreccksin. 

§imdi ihtiyat, korkvtdan kurtulman, dogruya ulasman igin ya- | 

nina su almaktir, 

Yolda su varsa, aldigm suyu ddk~gitsm; fakat ya yoksa. 
Eyvahlar olsun susuz yola diisene. 

* A halife ogullan, insaf edin de kryarnct guniine ihtiyalh 
varin. 

* Hani bir diisman var, atamza kin guttii; tliiyyln'den linda- 
ne cekti onu. 

2850. O gonul satranci p&di$ahim mat etti de cennetten gikardi, afel- 
lene oyun etti onu. 

Savasta ka$ yerde, onu yere vurmak, giire$te yiizUnii sarartmak 
ifin kiindeye getirdi, 

Oylesine bir yigide bunu yaparsa artik siz, ank gormeyin, 
onemsiz saymaym onu, 

O hasetgi, bizim anammn, babamizm* tacim, siisiinu, piisunu 
el cabukluguyla tjahverdi. 

Onlan girgiplak soy da, asagdik bir hale getirdi; Adem. yillar- 
ca zan - zfin iigladi. 









Gozya^mdan Wikilei hini, rwd*n hnvinh rnhimvanlai ddkii 
nc yazildim diyt* ojUdikca itjtfndt 

Oyle bir ulu bile outm vn/tinilrii sn^ini - basini yolarsa, artik 
dujtenbazligjm var, m-n kiyjisltt. 

* A balciga lapauhir, safcijurt ^ninden onun; basma "La hav- 
lc" kihcim vurun onun. 

Sakimn ha; Uj sizi pusudan gbriip durmadadir a ma siz oilli 
gdremezsiniz. 

Avci, boyuna yemleri sacar-durur; yemler meydandadn da 
azgmlik gizli, 

>HW, Nerde yem gdriirsen sakin oradan; sakm da tuzak, kolunti, U 
nadim baglamasin. 

^iinkii yenae kapilniayan kus, diizensiz ovadan gidalanir, bra- 
da yem yer, 

Onu yeter bulur da tuzaktan kurtanr; hicbir fak, kolunn - kn 
naclim baglamaz onun. 

Hirsina kapihp, havasina uyup jhtiyeti birakan 
kufuo dustugii kotiiliik 

Bir kus, bir divami tistune koxidu; gb'zu, tuzaktaki ynnlcn 



Biibn" sOjiU, iiynoii Mjlc f tllrkce olarah geciyor. 



Bir gozii ovadaydi; bir gbzii, hirsindan yemde. 
Bu gozle o goz, savasa diistii*; derken birdenbirc akli ba^in 
dan gitti. 

Ba?ka bir kussa bu bocalamayj birakti; yeroe bakmaktan vaz- 
ge^ti, oraya uctu. 

Ne mutlu ona; neseli bir halde kanat cirpti da biitiin hiirlere 
imam oldu sonunda, 

Ona uyan da kurtuldu; ^minlik, hurriyet duragina geijti - ki> 
ruldu. 

Ciinkii gonlii, ihtiyatlilann padisahi oldu da, bu vii^den pitf 
bahgesi, cayjrhk - cimenlik, durak oldu ona. 
WW. thtiyat ona razi, o da ihtiyaia razi; iste sen de bir karara va- 
racaksan, birseye sanlacaksan boyle yap. 

Nice kere hirs tuzagina dusLiin; nice kere bogaxjm kesilmtyt- 
verdin. 

* Derken o tovbelcri kabal eden, gene lutfetti de azadetti w 
nl; tovbeni kabfil etti de sevindirdi seni. 

* "Savasa dQ^ttt" dlye cevirdieimlai sbz, tilrkfeair v* mutlnde cftlls" dlyn 



200 



201 



■M^ 



■ 



- 



" Ttivlmwi bttzansaniz dedi, biz de azaba doncriz; yapdan is 
leri, o ifkre uygun kar$dikWia yift ederiz biz. 

Birinin esini ahp bir yere gotiirsem eji de ardindan ko?a - kosa 
geltr. 

Bu i$i de, eseriyle es yarattik; es geldi mi, cibiir &§i de ula^ir. 

Bir yagmaci, birinin kocasmi tutsak etse ardindan, kocasini 
aramak uzere kansi da ^lkagelir. 

Sonra bir kere daha bu tuzaga geldiniz; tbvbenin goziine bir 
kere daha toprak sactinrz, 

Tiivbeleri kabul eden, gene dugumunuzii cbzdii; kendinize ge- 
lin, bit yana yiiz ccvirmeyin dedi. 

Fakat gene unutu? pervamesi ucup geldi; camnizi, atese dog- 
ru cekti. 
2830. A pen'ane, az unut, az siiphelen; bir kerecik yanmi§ kanadina 
bak. 

Kurtuldun ya; bunun $iiktii, bir daha o yem bulunan yere hit 
gitmemektir, onun fevresinde hie dolanmamandir, 

Ona $ukrettin mi, tuzaksiz, diisman korkusu olmayan rizik ve- 
rir sana. 

Sizi o (.uzaktan azadetti ya, o nimete $ukretmek, Tann mme- 
tini anmak gerek, 

Nice zahmetlerde, nice belalarda, cy Tann dedin,. beni tuzak- 
tan kurtar; hem kac. kere dedin. 

Kurtar da dedin, $6yle hizmet edeyim sana; §eytan'm gozu- 
ne toprak sacayim. 

Her kis, kcpcklcrin, yaz gelincc kendimize, Jti$m barmmak 
icin bir ev kurahm diye ahdetmelerlnin hikayesi 

Kis geldi mi kbpek, bir yana biiziiliir; kisin sogugu, ami dyle 
ezer - biizer ki, 

Sigmabilecek bir ta$ ev kurmam gerek der; 

Yaz getein de der, disimle, timagimia sahsayim, ki$ icin bir 
ta$ ev kurayrm. 

Fakat yaz geldi mi gelisir, kemikleri canlamr, derisi tavlamr. 
2890, Kendisini iri - van gbrdii mii, a ulu der, hangi eve sigabilSr- 
sin ki sen? 

I riles ir, ay agin 1 bir gblgeye geker; tembelhge dalar, karm tok, 
Sirti pek, yatar - uyur- 

Gbnlu, amca bir ev kur der, fakat o, iyi ama der, :byle bu- 
kahm, ben eve nasi! sigantn? 

202 





Senin hm kcnilfcfr.ln ,|, , fc ,|||, tll p J1 /aman jncdSr , , ; 

Sir; bbzulur-kiihi'hm. 

Tbvbcden bir ev km n vim d,, 1, ¥ ,„ ord:, barmayjm dersin 
Fakat derdin pqii df hir&m urtu mi kiipek glbi, sencfcn do ev 

Kurma sevdasi gecej 1 ■ gidtre. 

Nimete ^kretmek, ntmettcr, de hostur; &kr* m&a, nerden 
njmete yonelecek? 

* $iikretmek, ntmetjn camdir, nimetse deridir, kabuktur cur,- 
fcu seni; dostun kapisina dek siikiir gotiiriir. 

* Nfmet gafkt verir, ^kiirse uyamkbk; sen padi 5 ah.n stikUr 
inzagiyla nimet a.vlamaya bak. 

* Siikiir nimeti, g^unii doyurur, seni bey yapar da vii^krcc 
mmeii, yoksullara sacar dbkersin 

-"^). Tann'nm yemeginden, m^esinden kana^kana ve, karmn dov 
sun da oburlugun, suna - buna el aci$in gecsin - gitsin, 

Feygamberleri Bgiit vennekten men' etmeierl, 
ccbrice ddil getirmeleri 

* Toplum, a ogut verenier dedi, yeter artik... So ? lerini/ lyl 

am a bu ktfyde, duyacak ad am olsa. 

Tann, bizim gbnl U mii7,u kiUdedi; hie kimse, yaradanm iinn 
ne gefemez ki. 

O ressam, resmimizi bbyle yapti; artik bu, dedi - koduvia dc 
gj^mez. J 

yenillfde 1SterSen ^ ^ M 0l ^' "^ y}pranmi * sa > ^ V 1 '. 

Topra^a, su huyunu al, ona don; topraga, bal ol, ya da siii 

ol cte. 

Gdkieri yaratan da o, gaktekileri yaratan da... Smu topra- 
jp, topraktakileri yaratan. 

Gdge dbniisu, suya anljgi vermi?; topraga, kara yu^luJuid 
bir^eyi bitmp geii^tirme kaabiliyetini vermis. 

Artik nasi) olur da gokyiizu bulamr; balcik durukir> 

Her birine birseyi pay etrrds, her birim bir yola sokrnus,., 
Nasil olur da cabayla dag, saman ? bpiine doner? 

Esenlik onlara, Peygamberiedn cebriiere cevaplan 

Wft Peygamberler, evet dediler, Tann oyle huylar yaratt. ki onlun 
dondurmemn imkam yok. 

Fakat o, egrcii huyJan da yaratti; herkesin tfksindifii kisi 
liuyJardan gecti mi, iyilesir, herkes ondan raz! olur, 

20S 



MM 






Ta 5 a al tin ) desefl bu sfcx, bo? bir sozdlir amy bafcira altin 
ol derseu, bumin yolu vat: 

Kuma, baicik ol ders™ olamaz; fakat topiaga balcik ol dei- 
Sen, eaizdir, olur. 

Oylc iJktlcr vermi$tir ki caresi yok; onlar da topalbk, vasst 
bumnluluk, korlcik gibi $eylerdir. 

Oyle Metier de vermistir ki garesi vardir; agiz, yijz carmkli£i 
ha? agrisi gibi. "" ■%..*?.■- 

* Tann, bu ilaglan, insanlari iyilestirmeWgiri yaratti; dert 
dp bo?Luia degil, deva da. 

Hatia hastaliklann, ilktlerin gogunun caresi vardir; adamakd- 
li ararsan de gecer. 

Kafirlerin, ccbr5ce debited tekrarlamatara 

Toplum, a killer dedi, bizim bu derdimiz, deva kabul edecek 
dert degil, 

Yillardir bu afsunu ufdrduniiz, bu dgutleri verdiniz; fakat her 
soiukta bu bag, bu duglim, daha da pekifti. 

2920. filet ilada gececek bir Met olsayd,. hie oJmazsa bir zerresinin 
gecmesi gerekirdi. 

Adam 5 eker ilktine tutuldu mu, cigere su gjtmez; denizi idp 
^prhupse su, bir ba§ka yere gider. 

Karadgeri hastalanan ki$inin eli-ayagi $i ? er; susuzlugu, bir 
turlii yati^maz. 

Esesxlik onlara, ptygamberlerfn gene onfara terap vcrmdeti 

* Peygamberler dediler ki: Omitsizlik kotii ?eydir; yaradamr. 
ustunliigune, rahmctlerine sinir yok. 

Boyiesine ihsan sahibinden iimit kesmek, yara^ir bir i? degi!; 
siz elinizi atm, bu rahmetin dizginine sanlm. 

Nice i?fer vardir ki once giic gOruniJr; sonra-sonra aplir a 
giiduk; o zorluk geccr - gider. 

Omitsizlikten sonra rice umitler var; karanhgm ardmda nice 
gimeder var. 

Zati tutahm ki gonuHerimz ta? kesUmi?; kulaklarmiz da kilii- 
lenmis, goniilleriniz de. 

* Sbziimiku kabul edip etmemenizie i^hniz yok bizim; bizim 
ijimiz, Tann'ya tesllm olmak, buyruguna uymak. 

* Bu kullugu o buyurdu bize; bu soz soyIeyi ? imiz, kendimb- 
dt>n, kendiligimizden degil. 

204 



Hk 



' "'"'etobir 2 ' """" '"'""" ' '* '""■ kl '™ l ° hum *'"" ** 

PcygamWin „„„„„, Tann'tlnn baska ion yoktur sbziimi balk 

• OmMbuyrnkknrahalkahUdirir, bu varifesiaiil tfcwtilii T M . 

ter ^Xwii*" dcs " i2 ki yolun - zakl * '^ fe - 

, lar fnat^t;s r «r de dil * rai2 ' bdiimMr '- — -*« - 

«5?aK££r genc,z ' ^ b,z; boy ™ ,at! ^ 

Bizim katmuzda yu z y,]la bir an birdir. erftBr- uznn- k.sa hi, 
den aynlm I5 E itmi 5 !ir. ' Klsa ' blz - 

mn ° 9 7 nlui - klsa1 ' 1 - W^rdedir; ca „da nznnlnk - taaabk olur 

.^i;trk^Sdf^r yandilta ™- ■ 

tJSiSf** Ay " yil ^^ k °' !al '" ak - -»-P ^mck 
da M^St 1 ^^ S, * 5ayd '' VEhme S,|a " ^ fe «« « 

da jsrsrs^ ™ sr aH,na *-* ** *-» 

• Sarpyollan a 5 „k da bizc „y an ] ara , „,,„ kolayla,,^*. 






Betltlttl vms- Ma (, toikcedlr. 



205 



u Loplulngun tcfcrar kar^j koymasti 

Sebahlar dedikx ki: SiSi kertd'miiee kutlusunuz ama bizcc kut~ 
suzsunuz, zitsiniz bize, aykinsimz bize. 
2950. Camrmzda diJsiince yoktu; rahatunizi bozdunuz, gamlara at- 
tifez bizi. 

Birbirimizlc ulasmis. bir toplumduk; sizin kotii haberL>riniz 
yiiziinden aramizda yiizlerce ayrihk, aykinhk belirdi, 

Seker mezesini yiyen dudulardik; sizin yiizuniizden oliimu dii- 
siinen ku$lar olduk, 

* Nercyc bir gam masali yayilmissa, nerde kotii bir ses duyu!- 
mu$sa; 

Dunyada, nerde bir kotuye yorus varsa, nerde bir kotuye do- 
nils, ^arpilis, azap duyulursa, 

Hepsi de sizin hikayelerinizden, si^in kotii yuFiiyiisuniizden 
meydana gelrnis... Hirsiniz, diiskunlugiiniiz, hep gam kopar ma- 
da, azap duyurmada. 

EsenJik oirtara, peygamberlerin gene cevap vermekri 

* .Peygamberler dedHer ki: firkin, kotii yorus, sizin tanimz- 

dan yardim goraiede, 

Tehlikeli bir yerde yatip uyumus ohan, bir ejderha da bas 
utundan geltneyc koyulsa, sana kasietse, 

Scni seven, sana aciyan biri de, tez sicra, halk, yoksa ejderM 
yutacak seni dese, uyandirsa senj. 

Sen, neden kotuye yoruyorsun der misin? Yormak da ne, 
kalk da apaydm gtjr. 
2960. Ben, seni kotii yoruslar i^inden ahyor, kurtariyorum da sa 
raya dogru gbtiiriiyorum, 

Peygamber, gizli $eyleri bilir, bu yiizden o, diinya halk in in gor- 
irmdigi seyieri gbrmti$tur. 

Eir hekim, sana, koruk ycme, sana $u ?e$it kbtuliik verir, soy» 
bir hastahk verir dese, 

Ne diye kotiiye yoruyorsun dersen, ogiUcuyti toil met a 1 tin a 
aliyorsun demcktir. 

* Bir yildiz bilgini sana, bugtin sakw yolculuga kalki^ma; oy- 
le bir ise kalkma dese, 

Yildiz bilgininin yiiz kere yalanim gormus olsan, bir iki kere 
de dogru cikabtlir der de soziinii tut ar sin. 

206 




m Sl [ B oIuv^ T, | VI,tW ' lSJ "' * ahWl ^ ^°^ Hide 

O hekimle yildiz Wljfarf. s ^l C rini , a nna uyup soyluyorjar 

Kiyidaki dumam da ^riiyomz, atesi de; mlinkirkrc sdd.rr- 

Sense sus demedesin; b.rak su sozii; kotiiye yorus ziyan v fe - 
nyor bize, ziyan veriyor. ^ n 

-'70 A bptciilerin ogudiinu di^Iemeyen, kotiiye yoru ? , ner«vc va- 

nrsan var, sendedir, sertinledir. 

lM bor r v^r, bir 5 "" ,n selmede: biri!i de di ' inda " •««»» d » *- 

™rJr s T ean>!and,nr ' a beni; adam d * p * *•■ " 

Yilan, boynunu soktu mu, buttia neselenmen acir^i^er * 
vakit o adama, be adam dersin, mademki i s btiylcymis nr 
diye yenmi^yakaiu yirtarak fcryad etmedin? ' 

Yahut d a yukandan bir tas atsaydm bana da, isin gcrc.k o| 
dugunu bildirseydin ya, s*-*v»* «i 

O da, iyi ama der, sen sd^umden inciniyordun; sen de airndi 
dersm, beni adamakilh sevindirdin. * 

Adam, ben yapacagim adamhgi yaptimi seni bu ^ b g , 

dan kurtarmak is te dim; s 

Kotuliikten D hakk, tan.mad,..; ogudiimden btisbiitiin a ? din 
b««i mcjtmeye koyuldun. »*"'«. 

Asagilik kotii kisiierin huyu budur ,ati; sen ona bir iyilik * 
tin mi, o sana kotii Ifikte bulunur. 

' lJB0 , . ^ Si de bu Sablda turtarmaya bak; cunku o da kbttidur- *,„ 
da ijilrk etmeyc gelmez. 

* Eir kerem sihibine ihsanda bulunursan, deger bu is bu iyi^ 
hge karsdik, yediyiiz iyjlikte bulunur o. Y 

Aleak birine de cefa edersen, kahredersen onu, sana pek cok 
yeiatardq bulunarak kul - kfiJe kesilir sana. 



2(17 



Kafirler, Tanri m me tier i, tie karsihk, cefa Uihuiminu ekerler dc 
sonra cchennemde, Yarabbi demeye koyulurlar. 

* O diinyada cehennemi, bu duilyada zindani yaratttiadakf hikmet, 

cehemvemie fctndamn, kafirlerin kulhik yurdu otrnaStdir; "tster 

dileyerek, Ister zoria, fakat mutlaka geltn" denml^tlr. 

giinkii kotii kisiler, cefaya diistiikleri zaman anmrlar; vela 
gordiiler mi de cefaci olurlar. 

Bu yiizden de onlann kuiluk mescidi cehennerodir;. yabanci ku- 
sun ayagfrft baglayan tuzaktir. 

Aleak kismin, hirsizin kuliuk yurdu da zindandir;. orda olduk- 
<;a Tann'yi anar - dttrur. 

* tnsamn yaiadlhsmdan maksat, kuiluk etmesidir ya; boyun 
kvscnin, adam oldurenin kuiluk yeri de cehennemdir. 

* tusan, her i$i yapabilir; fakat yaradilisindaki maksat, kuiluk 
etmesidir. 

* "Cmleri, insanlan yarattim" ayetini oku; diinyadan maksat, 
ibadetten baska birsey degildir. 

2990. Kitaptan maksat, hatigi konuda yazdtmssa o konunun girdigi 
fenni, huneri Ggretmektir ama dilersen onu basmin aitma kor, yas 
tik yaparsm. 

Fakat o kitap yastik olarak kullandmak icin yazdmarmstu;; o 
kitaptan maksat, bilgidir, anlati^tw, yol gostermektir, insana fay- 
da venmektir. 

Sen kthci mih olarak kuliamrsan, iistunliik yerme gerilemeyi, 
alt olmayi sectin demektir. 

* tnsandan maksat, bilgidir, dogru yolu bulmaktir ama her 
insanm da bir ayn kuiluk yurdu var. 

Yiice kisiyi agirladm, ona iyilikte bulundun mu, sana kul olur; 
ona ettigni iyilik, kendisine ibadet yurdu kesilir; kotii kisiye de 
kbtuliikte bu I unman, ona kuiluk yeri olur, 

Kotulerin baslanna vur da bas kosunlar; yiice kisilere de ih- 
sanda bulun; bulun da meyvalar versinler> iyilikte bulunsuhlar, 

Hasili Hak, her iki secde yerini de yaratti; cehennem onlann 
yurdu, gittik^e artan lutuf yeri de bunlarm. 

* Musa, o ic agnsi toplum, basianni egsin diye Kudus kale- 
si nin kapisim aleak yaptirdi, 

Cunkii onlar zorba kinder di, dik bash kisUcrdi; onlara o al- 
caok kapi, yalvans, bas egis yeri oldu, cehennem kesildi. 

208 



-— 




' Yiice T;tnrc, Imkkn bnp tfRiiirvpii /mlniltum bu$laruu egrnek l^tn 

padisahtar dlkM; ulJuklm, uituidlk oim, Mi^urt da "Kapidan wjcdt 

edcrek gtriti; hintmi yutMiir iltyiu" Aycli hukmiince o 

zxirbidann t^lL'itk glrnieluri J^ui Kudiis kaleslne 

aleacik bir kapi yaptirdt 

Kendine gel; hani Hak, padisahian etten, kemikten kiigiiciik 
bir kapi olarak yaratti ya- 
i(HKP. Diinyadaki halk, ululuk sahibi Tann'ya secde etmcye du^maii" 
div da, tutarlar, padi^ahlara secde ederler, 

*^ Tanri, bir pislik yerini, bir fiskihgi onlara mihrap dii^diij u 
inihrabm adi da bey, padi^ah. 

Bu temizlik taptsina layik degilsiniz dedi; ^eker kamisi olan- 
lar, terniz kisilerdir; sizse bombo^ kami^larsimz, 

O kopeklere bu alcaklar bas egsinier; oyiesine bir ki^iye itta- 
nip baglanmak, arsiana ayiptir. 

Fare huylularm begi, valisi kedi olur; fare de kim oluyor ki 
arslatilardan korksun? 

Onlar, Tarin kopekJcrirtden korkarlar ancak; Hak gune^inden 
nasil olur da korkarlar? 

* Uluiann virtieri "Rabbimiz yiicelerden yiiccdir" sozudiir; bu 
abmaklara laylk olan virtse Tann'yi, mahluka benzeterck, ha^fl, 
a^agi 5ifatlaria ovmektir. 

Fare, nasd oiur da sava? arslanlanndan korkar? Arslanlardaii 
korkanlar, gobeklerinde mi^k batunan ceylanlardir. 

Yurii, git kase yalayanin yamna, a gomiek yalayici,,. Otiu Tan- 
n bil, nimet veren say kendine. 

Yeter artik, uzun uzadiya anlatirsam beyler, hem kizarlar, hem 
de ajQlattikianmtn kendilerinde bulundugiuiu anlaxlar. 

1010- Soziin ozii su; A yiice er, algaklara kar$i sert davran da bas 
egsinler. 

Aleak nefse de birisi tutar, ihsanda bulunursa, nefis, alcaklar 
gibi o nimet i inkar eder. 

Mihnete dtisenlerm sukretmeleri, nimete ula^aniann azginhgi- 
na girismeleri, diizene ba? vurmalan da bu yuzdendir. 

* Azginlar, altinia i^lenmis kaftanlara btiriinen beylerdir:* 
abaya buriinen hastaysa siikreder - durur. 

fr $ukur, maldan, miilkten, nimetlerden biter, gelisir mi liig? 
Siikiir, dertten. bastaliklardati meydana gelir. 



« Misra r sudur; "Hifat Ugty l»kler-i starrln-knba". GSrUtdOfiU gibi "beklor" 



14 



209 



- 



Sufinin bt>9 sofraya a$ki 

* Sufinin bin, bir gun, bit miha asih bir sofrj gurdu; cark 
vurup donmeye, dbisesim yirtmaya koyuldu. 

Iste aziksizm azigi, j$te kithklara, dertlere deva diye bagin- 
yor, naralar atiyordu. 

Duraam ba$mdan tiituyor, coskunlugu arttikca artiyordu; sfi- 
filer de ona uydular, sema'a koyuldular. 

Kih-kih guluyoriar, bay-hity diyorlar, kac kere sarhos o!u- 
yonar, keridilerinden gecjycrlardi. 

Bosbogazin biri, suflye. ne oluyor yahu dedi; miha asifmis bir 
sofra, i^inde ekmek bile yok. 

W20. Sufi yurii-vimi dedi, sen anlamsiz bir sekilsin; varhk pesindc 
Los, ciinkii asik degilsin sen, 

Ekmek olmasa bile ekmegin aski, Ssika gidadir; gercek olan 
kiji, varhga baglanmaz. 

A^iklarm varbkla isleri yoktur; asiklar, sermayesiz kar eldg 
ederler, 

Kanatian yoktur, diinyanin sevresinde ucai dururlar; dleri 
yoktur, meydandan topu kaparlar. 

Aniamdan bir koku alan o yok-yoksul kisi de, eti obnadifr 
halde zembil orerdi. 

Asiklar, yoklukta cadir kurmusJardir; yokluk gibi bir renge bo- 
yanmislardir, bir olmuslardir. 

Siit emen cocuk, yemegin tadini ne bilsin; perinin gidasi ko- 
kudur ancak. 

Fakat insanoglu, onun kokusunu nerd en alacak? Qunku huyu 
onun huyuna zittir. vl 

O koku alan pedam kokudan aldigi tadi, sen, yuz batman gii> 
zel yemekte bulamazsin. 

* KipiTye, Nil suyu kan olur; fakat giizel buylu isrsilo&jlla- 

rrna sudur, 

3030. * Deniz, tsrailogullarma anayol kesilir; Firavun'ia adamlan- 

nays a bagulma yeri olur. 



Ytt&uf 'un yuziinden Tann ^arabjtm i^nick de, esenllk tma, Ya'kub'a 

mahsustu, Tann kokusunu Yfisuf'tan duymak da. 

YusuF un kardesleriyle ba^kala**, her 

ikisinden de ruahnim kabmslardl 

* Ya'kub'un, Yusufun yiiziinde gdrdugii sey, kendisine mah- 
sustu; YOsuf'un karde^leri nerdcxi gtireceklerdi bunu? 



210 



m ^ mmm ^_ 






Bu, c-nun a$kiylu kemlUluj kuyuyii nhir, o, kiijle onuu i^in ku- 
vli kaxEir. 

Onun setfrasi, bunun linundc ekmeksizdir; Ya'kub'aysa isUdi 
veren yemekleiJe dojpdblti, 

Yuninaitus yuz, hurilerin yiizjerini gdremej:; Peyganit>t;r, 
"Namaz, ancak teniiz olarak kilinabilir" dedi. - 

A§k, canlarm gidasidir; bu yuzden de aclxk, caniara 'gidadir. 

Ya'kub, Yusuf'a acikou^ti; onun ekmeginin kokusu, ta u^alt- 
lan geliyordu ona. 

Gdmlegi alip ko^arak gelense, Yusufun gomlegindeki kokuyn 
alamiyordu. 

Gomlekteu yiizlerce fersab ui;akta olan Ya'kub'sa bu kokuyu 
alip durmadaydi. 

Nice irfarisiz bilginler vardir ki bilgiyi ezberlemi^tir, fakal biJ. 
gj sevgisi yoktur ynlarda. 

104Q, H^Ibuki onun sozlerini duyan, avamdan bile olsa o sozlordrn 
bilgi kokusttnu alir. 

GdmJek, gomlegi getirenin elinde, egreti bir maldir; esiiviinn 
elindeki haiayik gibi bani. 

Halayik, esircinin elindedir, fakat ona yaramaz; ciinku onun 
elinde olusu, musteriye satilmiak i^indir. 

Rjzik vermek, Tann isidir; Tann herkcsi bir yola koymu^tui ; 
o adama, o yoldan ba$ka yol yoktur. 

Giizelim bir hayal, buna bag - bah^e olmustur; firkin bir lia- 
yal de sunun yolunu vurmn$tur. 

Gylesine bir Tami'dir ki bir hay^lden bag - bahce diizmustdi ; 
bir hayalden de cehennem yaraimi^, yanip erime yeri balkeimistir. 

Peki, onun giil bahcelermin yolunu kim bilir? Kulhanlan ner- 
de, klm larnr? 

Goniil sozciisu, firsai bulup da bu hayal, canm hangi yanindyn 
geliyor, goremez ki. 

Bir kolayim bulup da dogu yerini gorseydi, hosa gitmeyen her 
hayalin yolunu kapatirdi. 

Yokluk gdzetme yeri olan r yokluk gecidi kesilen oraya casus, 
ayak mi basabilir? 

K3S50. A tanmmi^ dost, k&r gibi onun lutuf etegine yapt^; kdrtin ya- 
pisrnasi da budur iste. 

Onun ete^i. onun buyrugudur. . . Cekinme, sakintrja, kime can 
olduysa, iyi bir bahti vardir onun. 

Birisi cayirlikta - cimenliktedir, dere kiyisindadir; oburii, onun 
yaniba^mdadir, fakat a^ap iciride. 

211 



am 



Bu, bunim Uimgi L^d nadir diye saskinlik i^indcdir; o da, bu 
kimin hapsina dusmii? diye saskinbk i^indedit- 

Kendine gel, ne diye bu kupkuru yerdesin? Kaynakiar var bur- 
da... Aklim basma al, ne diye saranp soldun? Yiizlerce ilic var 

burda. 

A benimle. diisiip kalkan, gel, bu cayirbga, bu cimenlige dal... 
Fakat boylc desen de o, gdemiyorum ki dcr. 

Bir Beyle namaza du§kiin olau, namfma ah§mis bulunan, 
namazda Tann'ya mtinacst edsn kSJeslnln hikayesi 

* Bey in bin, seher saginda hamama muhtaf oMu; Sungur 
diye kolesine seslendi; kaJk, ba$mi kaldir da dedi; 

* Tasi, pestemab, kili Altun'dan ai; hamama gitmemiz gerek* 
Sungur, hamam tasiyla giizel bir pestemal aldi, bGyle yol« 

dustii. 

Yolda bir mescit vaxdi, Sungur 'un kulagina ezan sesi geldi. 

3060. Sungur, namaza pek diiskijndu: bcgim, a kuluna lutuflardi 

bulunan beyim dedi; 

Sen $u diikkanda birazcik day an; ben namazi kihvereyuu. 

Sungur mescide girdi; biraz sonra namaz bitti, dua edUdt; 
itnam da raescitten ?ikti, cemaat da. 

Sungur, ku?luga yakui bir saga dek mescitte kaldi; Sungur 'un 
beyi bir zaman bekledi, gozetledi. 

A Sungur diye bagirdi, neden di^ari cikrmyorsun? Sungur, a 
btinerli beyim dedi, birakimyor. 

A ay dm er, bir as; day an, simdicek geliyorum, beni beklediginl 

unutmadmi- 

Bey yedi kere dayandi, bagirdi, seslendi; sonunda Sungur'un 
bu isvesinden aciz kaldi, 

Sungur'un :evabi, hep, a saygi deger, birakmiyorlar ki disan 
gikayim soziiydu. 

Bey, mescitte kimse kalmadi dedi; kim biraknuyor, kirn tutu- 

yor seni? 

Sungur, seni disarda baglayan yrjk mu? Beni de iceriye o bag- 

lad?. 
3070. Seni igeri sokmayan, beni de disariya birakmiyor. 

Sana, bu yana adjm attirmayan, bu kuhm da ayagmi bagladi, 
o yana gortdermiyor. 



21Z 



Beyittekl T&s ve Altuu stfsleri ttirkfedlr: pes^mal da "mendil" diye ge- 



mmmmmt 



I 



Deniz, baliklnn dipniiyn tiimtu, k»umlidult-ri de itjiiu: :ilrnayi 
istemez, 

Baligin temcll Hudm-, buyvajun (eniuliyse baltik... Burda du 
zeiiin do ash yoktiu', bir is bu$firmati-m da. 

Biiyiik bir kiliiiir bu f a^ansa Tann; sen teslim oiffiaya o! at, 
razihga yapij. 

Zerre - zerre, hersey anahtar olsa, gene ululuk sahibi Tanadan 
ba^kasi a^amaz onu, 

Bir i^e sanlmayi, bir karara varmayi unuttun mu, kendi pirin 
den o gen^ bahti bulur, elde edei'sin. 

Kendini unuttun mu, seni anarlar; kul oldun mu, o vakit aim 
ederler seni. 



* 
* « 



■ — 



213 



■ - — i^.>».- 




($ERH) 



2570. Beyifcten sc-nraki bahls, lahmetli Hedl'uz - Zaman Furflzan - Fer'in 
i ahkivkma gtfre "Muhadarat-ri Ragib" da, GazalL'nin "Kitabun ytizkeru flhi b.4- 
Jtnakatu Ehni-tbaha" smda, 2amah?eri'rsln "RabS'lTl-Ebrar" mda „ kisaca gecer 
Sms'-J TebrJzI'ntn "Makaalafirtda da buna and Iran bir bahls vardir tMaihi;!, 
s JJ2> 113-} . 

2518 - 2531.. I. eiltte. 47. bey tin te&uxui bakiniz. 

2!>95. II. surenin (Bakara) 7. ayet-1 kerlmesinde, kaflrlerin kalbieriniii, ku- 
iaklatmia muhilriendigl, g&zlerinde de perde bulundugu, bunun da, klifUrltrl 
yiizunden oldugu beyan edllmektedlr. Mevlana bu ayete i§aret etmekte, ayru za' 
manda kufru, antnakhk saymaktadir. 

a 600. Beyitten son rati bahls. Bu eiltte £33, bey tin Szahina bakutiiS. 

Mevl&na, bu beyJtten itlblren Seba gehrlnl. or an in halkmi anlatirken, adeta 
'"Jjathiye" vadisine ybneliyor : 

Seba, pek btiyUk, pek genis. bir aehir, bir tepsiden. y ay van degll Pek aaglam, 
b'ir so van kadar ancak. On gehir halii toplanmia ocada, frayisisi adamlar var; 
iiepsi de ell - yujiU yunmamis, as yiyen tic hamdan I bare t. Bill pek uzagi iCrea 
bir tor, klileyman'i gorniujor da k arnica mn ayagim gtirUyor. Obtiru adamakilU 
sagir; ama kulagi pek keskln. Cfgttoe&si}, eirciplak, ama cibisesinln atekleri pek 
uzun. Kbr, iste, tauracikta dlyor, at.li a^kerler geliyot:, onJan gcrtlp duniyorum. 
Sagir, evet diyor, seslerini, konu&malarim duydum. Csplaksa, eyvab. . dlyor, uzu» 
eteginn keserierse. Kdr, yaklagtilar diyor. blr zaraia ugrannadan ka^alim. Sagir. 
eTet diyor, gti.ru itli gi'ttiks'e yakla^iyot; ^iplak&a ete£inin kaygismda. SJebri bira^ 
kip ka^iyorlar; siguidiklari bit ktiyde MTre denli etl ulmayaii, fllO>tifti tuTUmus 
bit ktts buluyorlar, ama pek de semia blr kus. Onu yiyjp semlnyorlar, her birl, 
d any ay a sjgmas blr hale geliycr; fakat kapmin caUagmdan stiztilUp geglyorlar. 

Buniar, bine. Yunus Bmre'nlR, 

Qiktitu ftrLk J alma and a ytidim ti«(initl 
JQostan isst kakjyip der ne yersln koiuiuu 

Bfiytiyle ba^layan raeshur ^athiyeEini halulatiyor. Hele. 

Gilzsiistn fjsildadim sa£it sflillm igitmig 
Dilsia ga^irip so.vliir dilimdeki sbjfim.it 

Bcytinm, Mevlana'mn bu bbltimdeki saginyla diljiiini Jiatirlatnjamasina im- 
kan yck (YOnfis Erare Divani, hazirlayan, A. aqlpmarli, E?,klg£bir Turizm ?o 
Tanitms Demegi yaym. I&fcanbul 19U5, &. 204). 

Sath, manasinda ijenlik, dafa biilunan s<itee denlr; Bayezid-i Bistaml'tiln; toil 
liasjaa liuseyri bin Mans^r'U-HaHac'in Kozlei-inde, ?eriata uymayan. benlik t« 

214 









a&H kokusu duyulmihm j*), cokLtir ttamAI chll, !>n BM iti fitolflrl. (tercekler I(;Lil 
Mr jiUrcme olurak vasiflniunnii!(lnnln n'n'rimi. n 71!). ijatha uit sbilere "$ai- 

iiivvti" denJr, 

(;«Kbe dolayialyle. kendlndn olraakflii^io olmayacak davalari belirten, Iddiala- 
1 1 tirLaya atan. hatta cok deru mAnasw, aeci'Il. fakat vezinsle ve bu bakimdan 
n'Tilr olurak s^ylenen seller, asil gathlyyeye ornektlr. Ba wzlerl stiyleyen, stiyler ■ 
krn to 5 ar, topliitlr, Dynar, garip hareketlerde bulunur. $an]anJarda bu peslt ba- 
ifkCLlet ve soz siiylemck oldufu gibl Ibtidai dinlerln baait, gtlrUltQItl ve tnUaik- 
l» vupilan arlnlerinde dc rahanuer, bSyle siizler sflylerler. YOntJs'un seybl Taptik 
lliibumi geyht ve San Saltuk'un halilesi Barak Baba'mn sSElerl r bunun pek 
Hulk blr &me|ldir (Barak Baba leln "Yilnas Em re ve Tasav.vui" adli es«rLmize 
Ipukims; Istanbul, Remal K. 1391. s. 17-25. Barak Baba'nm sbzlerinden mejda^ 
<i* kclcn risale, gerhl ve tereernesi, aym eser, s. 255 - 275; sarin Kutb-i Aletl'nLn 
ilyiiKisiyla metnin tipki baBimi, s. 457 - 472). Haci Bektag'a atfedilen bir ^athlyyf 
in \iu birinci kisundandir. 

^ori galrler, bazi taaavvufl lnanglan r jerlie aiuhtaf r te'vlU mQpiklln blr taw- 
iln &StMjyb vadlsLM dbkerek yazarlar. Bu kisimda, ceebe degll, akil v« huhm 
iniliimdlr. Yanus'un sathlyyesl, gene YOnus'un blr silrlndekl, 

Var kfltdajini {jldtif, dabi avratin boga 
Anana kabln kiydir Hakk'E ayan foresu; 

I'r-vLi (tspki basirn, 3 , 305; Tilrk harflerlyle, s. ill. beyit 2), tdrls-i Muht*rrnln 
■ W24 H. 1G15> sathlyyesl, bu lklncl kisundandir (A. Goipinarh; Melamlllk j* 
MiHftnitler, la. tin. TUrklyat Enstitdsll yayin. 1931, s. 125-126]. 

MevUna'nin Seba sebrlnl ve o gehlr halkjm. anlatirken stizti bu tarza diikil- 

«il de ltincl kisma girer. Netekitn aotiradan, S626. beyitte, bu stfyledSklerinl, serhr? 
j-ihmektedir. Katen kendJsine bu siizierS hatirlatan, wyletsn. 2603. bej-lttekt 
t/^i'iiklar niasal sbylerler, eglenlrler ya: maaallannda nice sirlar, nice bgtHier 
T'lidir" tneallndeki btyiMlr. Bu beyittsn sonra satnlyye vAdlsine yCnelinls, son- 
i.i [J a sa&irin, diLek, istek oldugunu, herkesin bldrntinU duydugu haide kendl &M- 
ii. m nil bir ttlrtu duyinadi&in!, korun, hirs, tamah oldugunu. herke&in ayibim gOr- 
iHlMU halde kendl ayibiru bir tUrltl goremediglnl, ciplagm da. diinyaya ciplak 
|p|tp gldcn herkes oldugunu Izah. eder. 

2031. Hz. Mi t buyurrauElardir kir -Rim kendi ayibma diktat ederse ba* 
(tn*mtn ayibim grjrnne&e vakti kalmaa," (Nehc, II. s. 221). 

2644. "Onlar, diinya ya^ayismi. bu yasayigin gortintistekl kbsmini blllrler, 
UllJar. aondan, ahiretten gafletteletdJr." (XXK. Rdm. 7> "Bilmezler" s(jj;(l, laf- 

*«n iktlbastir. 

Vtibl. Beyltten aonrakl bahls igla bu clUte Sfil, bey tin Isahina bafcinu. 

Mm. XL sUrenin (Had A, M.) 112. ayetinu tsaret edilmektedlr ve bu ajetm 
ilk ftflzfl, lifzen lktibas edUmi^tlr, Ayet-1 Kerlme'njn mean sudur ; 

"Ve artJk sen. sana nasil emredUdlyse iiylece dosdogru bareket- et ve eenlnle 
I'nrAber bulunati ve tovbe vKml$ olanlar da dogru hareket etslnler ve taskuilik- 
fii Ijiilunmayin, ^Unkil sU]>he yok kL b, ne yapiyorsan^ bepslni do giirtlr." 

2IS 



■■■- 



[fz. Ppygainber. "Hild BGrcalylE benierlert benl tocn.ll.ti" buyurmusjardir 

"Hfld Nflrealyle benzerleri olan VAkia, llaakka vc tze's-gemsi KQvviret benl ko- 
cfLltt.i", "Kfld ve benzerleri olan sflrelcrde, onceki ummetlcrc gelen aaap benl 
kntMiJUi", ,l Hud hQresi, ihtiyarhk cagindan Sace benl kc-caltti" mealinde de ha- 
rt Jslw yardir (Cami, II, s. S4>. Vakia siiiresinde kiy^met atlvalt, Haakka'da Se- 
infid vc Ad kavmine geten azapla fciyamet, "Seele Sailun" dlye ba^layan Ma&ric 
fcQrcsiyle "lae's-^emsi Kttvvtret" ayetlyle baslayan Ifckvlr stlieslnde kiyamet ah- 
vlUt anlatnoiaktadir. Hz, RasOl'fin (S.M.), "Dogru hareket fit" emrl, eskl Ummet- 
U'tc ge!en azap ve kiyamet ahvali dalayisiyle lhtiyarlamalan, kendilerlrdn nft- 
mitia degtl, ummetlerine kar$i beslediklerl eslrgeme yilzOndendir. Had s&resinirj 
tnmestuden sonra sac ve sakallarinda beyaz fcfllar belirdlei rlvayet edHmt$tir. 

2671. Beyltteki "Dunlin" soill arapcadir. 

2701. "Yarildr stol), XXVI. Edrenln (§uaTa"> 63. ayetinden laraen iktiba* 
i^llmistlr; M&sa Peygamber'e, denizin yarilmasi anlathrken gecer 

2708. idrara bakarafc hastaligi testis, ggk eskidenberl blllnirdl. 

2709. Peygamberierin, Tanri buyruklarrai blldlrmeye karsjlik (immetleitp- 
den blr ilcret tstemediklerl, bu jsl All ah' in emrlyle yaphklan, VI. sflrenln (En'ani) 
flO., XI. surenin <HQd AM,] 29. ve 51., XII. surenin (Yusuf A.M.) 104., XXV. sd- 

rcnJn (Flirkan) 57., XXVI. sUrenin (§uara'> 108., 127., 145., 164. ve ISO., XXXIV- 
f iQi«nlri <Seba") 47., XXXVI. surenin (Ya Sin J 21. t XXXVIII. sOrenin (Sad) 84, 
Hyetlerinde bildirilir. XLIL surenin (Sara) 23. ayetindeyse Hz. Muhamxaedln 
(S. M.), tebligine karsibk blr ilcret lstemedijini, yalniz yakinlarma sevgi 1st*- 
dlgini bildirmesl eraredlllr. 

2712. Kur'an-i Mecld'de, halkm, peygamberlerl, kendlieri glbi yemefc yedlk* 
lerl, sokaklarda gezdifclerl icln kmadiklarini, onlardan, insanlann adet ve inti- 
yaclanna aykiri seyler beklediklerl anlatilir (XXV. Furkan, 20); beyltte bit aye- 
te Lgaret edllmektedlr. 

2715. Ayr&n k^sesine dtj^nielj, ymmaijigina u&r&mak, tamoli ytizHndan ai- 
rlEinsp derde dil|inet anlamtni if^de eder. Orl mecazidlr. 

2727. ,h Kur'an okununca dinleyln ve susun da rahmete ?rin." (VII, Atftf, 
204) "ausutl" siizU, her Ikl misra'da da bu ayetl kertmeden lafzen iktlbas edil- 
mlstlr. 

2734. Heyittelti "Zeyd, Bekr" arapca eramerlnde &m«k cQnnlelerde kulla- 
mlan adlardandir. 

S730. T. cUtte 340S, beytln serhtne bakmisr. 

2772. Hakim -i Gaznevi, Senaf'dlr. M Ilahi^Iame' , , "Menakib'ai-Arilln"den »a~ 
lasildi&i «lbl, Senat'nlii "Hadlkatd'Mlaklyfca" sidir (Metln, I. s. 322, II, s. 740). " 
llu beyitten sonrakl twylt, "Hadika" veaninde oluiadigma jfbie "Hadika" daki blr 
bey tin mazmtaimun, ta^arruf edllerek "Mesne vt" veanlyle alindifma hiikmet- 
merai?, gerekttr. "E$egto gSvdesl, ege&in kuyruguna layik" sosdniin blr ata s#e(1 
nlmasj gerektlr. 

2773. "AdemoiiLllarinin kalblerl. tamamtyle, Rajiinaiti'iii lkl (kudret) pw- 
muftimn arasmdndir: onlan, blr kalb glbl diledlgl tarzda' tasarruf edet." (Ha- 
(Ma-1 jetl fieri 1ft Fz J jktlbftfi vardir.) 



2703-3704. I. cllLlo til t*"JI. U,1l vn Mim iifylllerln laahlariyla aym ciltte- 
mi. bcvUn tiahina bakiain, 

27fl5. Beyltten sonrakl bsihi;. KurAn-i Mccld'ia XL sttresinln (HUd A. M.> 
'!■ ■!«. iiyetlerifide, Nflh PayfAmber'ln <A. M.) h kavmlnc ogtttJer verdigi, onlan 

■J'.Kin'nin azabiyla korkuLtugu, faknt (j^UdOntl dlnlemedllslcrt, korkuttugu azabui 
i'.^ 1 1 [ieK.iiiI istedlklerl, bunun llzisriiie Tanrj vahylyle bir geml yapmaya ba^Iadigi, 
.:■ inlyi yaparten oradan gecenlerin, kendisiyle alay ettikleri, sonunda gene Tan- 
ii einrlyle her mahlOktan birer giitle kendisine in an an pek az kisiyl gem lye 
niilifti, tafaniii basladifei, inanmayanlann ve bu arada lnanmayan ve genilye bin- 
MH'ycn bit oglunun da bugiildu^a, sular gekULnce Nuh Peyganiber'in ve gemlde- 
kLIurin- gemiden ciktiklan aniatilir (I. ciltte 406, ve 3416. beyitterin Sz&hLarina. 
Inkiniz), 

2V09. Beyltten sonrakl bohis. Bu hiiaye, Wasreddin Hoca'ya atfedilmistlr. 
ituca. molTasiyla glderkcn hirsizlftrm, btr evin kilidinl ttirpiilemekte oldugunu 
niiryr. Mollasi, hoca, bunlar dc yapiyorlar diye sflrunca hoca, rebap t^liybrlar 
Ur-r. Molla, seal duyulniuyox dcyinc* de hoca, onu sesi der, yarin duyulur { Abdul - 
bftfcl GoJpinarli: Nasreddln Hoca, tst. Eemzi Kitabevi, lMl, a. 76, 166. frkra). 

S&20. Pil - Bbabil kuslari. I. c^dln 1310. beytlnin Jzaluna bakiruz. 

21121. Tufan, Musa - 3?iravon. (C. I. b, 40fi. 3415; 273-270. 869). 

2623. Bemad, Ad {C. I, b- 3319; S58-S59). 

2B32. YQsuf-Kurt. (C. 1, b. 12 &). 

2333. Davud-ses. <C. II, b. 404). 

^034 - 2339. tlk beyltte yalniE "Allah dogm yolu daha da iyi blllr" cdmlesi, 

lUftcr bcyltlevin nepsi arapgadir. 

2340. Bn beyltte tekrar faTisgaya dbntlyor. Beyltteki "Tfirk", beyaz, ay din. 
utik, gilzel kai^ihgidir. "Hindu", Turk'e karat, kara, anlasilmas, c-irkin manala- 
iiru ifadc edtr. Klaslk doSu edeblyatmda yUz TUrk'e, ben, sac-lar HlndU'ye ben- 
wUllr, 

2648. Halite. <C. I, b, 544). 

2343. lliiyyin. {C. I, b. 644 - 646)- Beyltte anilan, dilsman, seytandn*. 
2367. Lahavle tfl, b. 146. Bu ciltte, 1601. beyltte gecmistir). 

2372, Tcwab, tovbeleri kabul eden anlammadir ve Tanri adlarmdandu*. II. 

ill renin <Bakara) 37, 54. 126, 160. aye tied tide, IV. surenin <.Nlsa H ) 16 ve' 64. ayet- 
Iprlndc, IX. surenin ^Tevbe) 104 ve IIS. ayetlerinde, XLIX. surenin <Hucilrat> 
i-(. ftyetlnde, ahirette nili'mlnlece rabmet eden aniamina "RS,hIin" adiyla, XXIV 
iQrenln i war) 10. fiyettnde hukilm ve hlkmet sahlbl aniamina "Hakim" le, ex. 
mredeyse (Nasr) yalnii olarak gecer. 

2873. XVH. surenin (Isra") &'. ayetinln meali sudur; "Rabblntzln size aci- 
tuiuii uiaulur; fakat tetrar kotiiluge donerseniz biz de doner, cezamzi veririz ve 
I iin, cehennemi kaflrlere bir alndan oiarak halkettlk/' Beyltte bu ayet-i kerlme- 
> i- 1 1 lafsi iktlbas vardir. 



216 



217 



MMMta 



201>7 - 2B99. "SJukrcdersEnlz nlniuLI ;nUinrim size" incrtlliidnkl aygle lsaret- 
Ur (XIV. tWfltUm A. M., 7). 

2901. "Eftcr der dih kestet, yek harf bestst". yani kdyde blr adam varsa blr 
sfl'K ycter" mealludekl aXa suztlnll hatirlatrjiaktadir. 

2916. ■ Tedavi edllln ey Allah'm kuiian. YUce Allah, intiyarliktah baaka 

incbir dert vermedi kl devasim da vermesln." (Hadis, CAmi'. r. s. 109). 

2923. XV. surenln <Hicr> 56. ayetlnde, ibrahim Pey gam ber 'in (A.M.), Allah' - 
tan, ancak do*ru yoldan sapanlann tfmtt keseceklerini bildirdlgi anlatilmakta. 
XXXIX. surenin (Zttmer) 53, ayetlnde 5&; Peygamber'e (8. M,} nellslerine ujup 
ii;iddi a$anLara. Allah rahmetmdcn tijfttt kesrnemelerinin bildiriimesi emredilmek- 
t.edlr. 

2G2B - a 530. XVI. surenin (Nahl) 35. ayetinde. peygamberlere dtlsen vturtfe- 

mn. ancak AlLah'in emrlnl kullarma blldlrniekten ibaret oldugu bildtrilmekte- 
djf; by ayette i$aret ediliyor. 

2932. Bu clUte 270ft. bey tin Izahma. bakinii, 

2910. Asuab-i Kehf. I ciltt? 394. bey tin izahina bakinis. 

2<)44. "Tatmayarj anlamaz" atalar aiJEii arapfadir. 

2043. XCII. surenin 5- 7. ayetlerinde, Tann'dan ceklnen, AMhin kelamim 
w- RasulQnu gerc-ekleyen ki$ilere gilftUklerLn kolaylastirddigi bildlrilmektedii;. 
UUhassa 7. iyete isaret vardir. 

2S53 ■■ 2956. Kur'an-i M&cid'in VII. sureslnin (A'raf) 131. ay»t-J kertmeslnde 
Misirhlar'in bir hayra. blr iyiiige nail olduklan aaman, bu aaten bizlm hakki- 
utizdj dedlklerl, blr rausibete ugrayinta da MiinVmn ve ona InananlaTm ugur- 
sui'luguim yordukian hildirilmekte, ugradikiari rnuslbotin, Allah tarafmdan »e- 
rjldlfii toy an buyurulmaktadir, XXVII. surenin (N«ftl) 47. ayot-1 kortmeslrjde 
Semud kavmlnin de aym ycTumda buliindugu. peygamberleri ulan Saiih'ln CAiMf.), 
tmlara aym geyi sbyledigi aniatilmaktadir. XXXVI. surenin (Ya Slh) 14-19. 
iyetlarlfide, Isa Peyg amber' in CA.-iSJ dhiini yaymak fete Antakya'ya gittigL 
J?em"u!i. Yuhanna ve Yunus'a da aym suadn sflylendlgl. onlarin da bu &5ze 
barsilik verdiklerl bildirillr. Ayetlerde bu aflaler "Tetayyara" ve "Tairukdm" dlye 
»«?cer ve lugatta, "kuj> u^urduk, Q^an kujunuz" anlamlairma gellr. "Ttyara" ku? 
uCurmaJt demektiT. Cahiliye devrlnde arapiar, blr \$in yomlu, y^hut yomsue ol- 
tluftiinu anlamak iciri kuj ujururlat, ku^un u^u^una gure yorumlarda bulumir- 
lardi. Ugur deneraek, ugur aaymak, yorutnda bulunntak anlamina gelen "Tiyara", 
bu uelenekten dile getmi§tlr. Hi. Peygambsr (S.M), bu gelenagln, llerlde ola- 
<:;iklara dair haber vermenln. gulyabanl'nlii. safer ayroin u^ursuElu&unuti, ^o- 
cuklaia, nazar de&nisniesi l^ta blr^ey takmanin, hasiii bu &e0t aeylerla tumU- 
ciun batil, batti jirk oldtifiunu blldirfiirek bu lnan<;Jarla mucadalede buluTsmu?- 
lardir (A. Gblpinarh: Hi. Mu hammed ve Hadlseiart; II. bas. Okat YayiTieTl - 

iaes, i3i - i3fi). 

2904. Yildin bHRlalnu fcttr* vtldialar, yuryu^une feesir ederler. Bu yildizlardan 
Lirlnln yeryiisiune hflkltri ve mUesalr aldufiu samanda dog.an kiglnin talll, o yil- 
dizsi uyaimdur, g ^riil.i, a yiJdiBin but undugu burca tabidir. Yildislar, tablatleri 



1 




im*ijk aicak, ya*, kuru oiith.mihi *hr^ hlrhlflorlnc /il. wijfiiufotf Kit yiidiaTai bj r 

nirlcrlne ddgraanrtif Aym y , t h^ilniiti k M. K wu- tJiWiUJerl bnkiiTundnn 

n.ii fyonilu, kutlu), hi,- kwnivhii rnitilx (yuin.Mix. kiit«iw) dur. Blr adijn blr }u 
liaialRyaeali. yoleul^u ckftumti wnlttt. yildtssimn nerede. hangl b«r C ta lian K i 
viidi/la aym tiereccdf oltlufiima MukUir. «na gfin o saat, yomiu, yabut yamaua 
r.iiyilir' o i? yapihr, yahul bftSka blr *amana birakilir. YiJdizlara iiaw blr km' 
wt veren eski batil dinlerdm gelip s uten bu inanci metodlara uyduran ve k»t!n 
kutam aaaiterf tayln erten k^Stere "rntoeccim - yild« bllglni", bu ash ohruivuti 
iMl^iye de "ilm-i tencMti. iim-i nuc&rr, - yildi^lara bakmak, yUdislar bllglal" der- 
,^rd( Mam, buyii, gayiptan haber verlj, fal glbl bu lnanpla da inDcadclti oi- 
111I9. baUl oldueunu blldlrmistir. Hz. EaauM ^rem (S. M.> "KUn bir y ]]rilll u 
i>..«ana. yahut kahfeie (gayiptan haber verdlginJ Iddia edene) basvurur da &mw 
.(rdi^jm eersek biliise Muharamed'e lnen her 5 eye kafir oJmugtur" buyurmustur 
(Cami. II. my. Bu husuata daha ba^ka hadlsler de vardir. Mevlana da bu v«- 
iwjdaB Miiraki beyitlerde yildiz bilgislnln asli olmadiguii a^ik^a blldlrmrk 

tmt, air - yediyUs. "Mallard! Allah yoiunda harcayanlar, her basafcind,i 
.wdiyaa tanesi oJan ve tarn yedl tane ba^ak bitiren tek blr tohuma !>en!ffij- Al 
Ah dlledi^lne kat-kat verlr, arttinr. Allah'm Ihsam boldur ve heraavl blUr" 

iiiriihndeki ayete j$arettir (II, Bakara, 261). 

25S3. Beyitten Eonrakl ba^likta. "Sonra, bir durrian halinde olan gtifcil y J( 

r'Almayi htikmctm^tir de -ona ve yeryUsune. dlleyerek, dUemeyerek mvy w. 

r.-Un demiatir; iklsi de, dlleyerek geldlk demi^lerdr' meallndeki ayet-1 iufSmw 
\*M*t oldueunu gibl, -DUeyerek, dilemeyerek; ister - isteme*" eoatl de 4y e ttcn 

'.ifisen iktibas edllini^tir (XLI Fussilat. ID. 

29*7 - 2993. "Ve kim blr mii'mini kasten <51diir(irse cezasi tehenuerndlr pup 
Hi kabr or da ve Allah ona gaseb cder ve rahmetinden usajtla^tinr onu ve ona 
L*fc buyiik bir azap haz ir Jami S tir." CIV. Nisa'. 33) VI. (En'arn) 151 ayetlnde do 
Miah'a flrk . ko ? raamak, anaya - babaya ihsanda bufuiimak, yoksuiiuk korkusuy 
[a e?Vat!ari o^Urmemek. aciga pikan ve gi^li tutulan kotdlufclerde buluiiniamak 
iiakh olarak oldUrubnegi a Kas edlbnesi) gereken killer ratlsteaia hwbir klm' 
wji oldQrmemek omredilmektedir. Bu beyitlerde, LI. surenin (Zarlyat)' "Ve ben 
"■irilcrj ve insanlan. ancak bana kulluk etsJnlei diye yaratum" Pieahndekl 56 
HJfftt-i kerimeaine i^aret edumek^. 39S9. beyltte bu ajetten lafzen ikubaa yauil . 
Liaktadir. ibadet, toi4aa, taianfla bllgiye bagHdir; bu bakimdan ayet, "Benl bit 
Klnler de kulluk etainler" tarzitida tefstr edllmi^ir; Eietekim Mevlana da 39<)'i 
iii'yittf bn tefslri kabul etrnektedir, 

2997. "Bir vaklt 511 sehire glrin, nimetlerindpn, oerde dllersenlz Drda bol - 
ipi yeym. ^apisindan setde ederek girln; burasi yurttur deyin; yarbgamna a^ 
i.>yln de 5 uclarini Ei brtelun; iyUlkte bulunanlann sevabmi daha da arttiraea- 
W demistUi." m, Bakara, 68) Beyitte hu ayete i?aret edUmeltt.edlr MUfe^lrler 
r.i, seririn Kudds oldufeunu sflyleaiiglerdlr, Kuduse yafcm Erilia'dir dlyenler do 
uhnuftur. "Scede edeiek girin" emrlnden mak^at, secde edercesme egllerek *&■ 
hill aIsa)di E1 yIa girmelerl. yahut KirdikU-n 3 Dnra Tann'ya secde etmelcrldir den- 
rm^tlr. Imam Muhammed'ul-Eakir, "Bis yurdunuitin J^auisiyi^' buyumrak "B«1 
I'mln sehriylrn. All kajnsidir" badlBine fjarette bulimmustur (Mecma' f s 1 \H 
119) 



2\9 



— 



390ft Tii>ylLlen stmrfckl bajUkta da bu ayet-J keimws Ijttml rdilmektc. 
Kyfli-1 kerEraertin bu kismi avncn ahnnrmkUdti'. MevTftna, bu bablsw, kendl fay- 
i];isi, ton lift! ve benciligl tcln misvki' &?.Utplerihe karsi aic-alan, on inn raabild. 
tdtrrcn kWllMle topliimun Jfaydasmi gfrnitm mevki' snhiplerkne siddetie catmak- 
r.'njir ISu bahlstc, "Savasm en ilstQnli, cevreden, zulmeden emir sahiblntn kar- 
jisiiida dofruim sSylemektir" [Cam!', U ill, "Kim kuvvetl teiasIL eden Edjl- 
rttn jrapit^i isleVcfc Tann'nm rail elnuwUgi, gausb ettigi lg buiunur da o m razi 
uliirwa Allah-m dininden eikar" (ayni, II, 5. 1441, "Yaratana Isyan bususunda. 
vif.il.ilmija Mat yofctUf" (aym. s. 193] hadlslerini hatiriamamaya. imkan yck- 
lur. 

3001. "^Uphe yok ki Allah temizdir; temlaligl sever; kerem sabibidir, ke- 
nrmL sever; cSmerttir, comertligi sever" meallndeki hadlslc tCami', I, s. 59) 
■ Ntwilsaniii, & Qe?it id are edilirfiiniz. baginiza o ceijit adamlar ge^er" (aym, II, 
a W) va "Nasilsania, basmna geceriei* o ceslt olur; yahut layik oldulunuz tars- 
da. o cesit emredilir size" (KunuTUl-Hakaaik, U, s. 132) hadislerlnl hatirlatmak- 
i.Fidir. 

300G. Naroaada, secdede, lL Yiiceler vttcesi Eabblml noksan siratlardan tensth 
cderlni" deniv. Bu seeds fceabttitne isaret ediliyor. 

3013. "Ve Allah ne dllediyseniz: bepsinl de vormlattr size ve Allah'in ni- 
metlerlnt saymapa kalkissamz sayatnazsims: gercekten de fnsan pet sallmdir. 
it una pek bukmr" <xiv, Ibrahim, 34) "Insana nimet verdik mt yua cevirhr, uzak- 

lugir. fakat blr serre, muslbete ugradi nu Umldint tamamtyle keser, yese dU&er" 
niL-allndeki avetferl hatirlatmaktadir (XVIX tsra", B3>. 

3014 "Yar!5 edereeslne- kosun Rabbinlzin yarltgamasma. aakinanlar l£ta 
hamrlanmis bubman ve eni, gftklerle yerler kadar olan cennete, O sakinanlar, 
rurahhkta « darlikta mallarmi yoksullata barcayanlar, ttfkeierini yenenlef ve 
iTisanlan atredenlerdii ve Allah, ihsaiida bulunanlan sever" meallndeki ayet-1 
kerimeye l^aret elsa garektlr (HI. M.-1 tmran, 133 - 134). 

301 & Sofrayi niihta goriip bos Dlma£ina.ra6Cieri sema'-a kalkan. coayp coi- 
uulcneti, elbiteslTii jirtan sift bikayesiyle, iiamanindakl dilnya nlmetlerine dUs- 
k(ln sftflleri kmamaktadir. 

3029 - 3030. Nil - Kan. M&sa ■ Denis (C> I, b. B63 a b.) 

3031. Yakub - YQsuL Caym c. U&. b> 

3034. "Temiz olmayan namaa kilama'i.' 

yitte hadlsten lafal iktibas vatdir. 

3056, Bevitten sonraki hikave, sohbetlerinin 
■*F!h.l ma-fih-' te sbyle gecer : 

"Tann rabmet elsln, esenlik versln; Mustafamn aainamnda Mt katirln MOa- 
lUman blr kolesl ratdi; mayasi teraiz bir koleydi. S4Mbl. taslan al da hamam* 
KldclLin dedl Yalda mescldin onijnden ge«tyorUTdi. Mustafa, ash ably le mesclt- 
L* namaz kihyoidu. K&le, efendlm dedl, Ulu Tanri hakk l y 5 ln su tasi bir soluk 
tut da Ik I rlk'at namas kibvereyim; kJar kUmaz ffellrjm. K61e mescide gtrdl. 
namas k.ldi. Tann rahmet etsin. esenlik versin, Mustat* dt$an eikUi biitiln ja- 
habe de diean cikLL Kolc mescitt* yapayaJtnz fcftldi. Efcndisi, tujUik 5 agma defc 

220 



(KUn.aa'Ul-Hakaaik, II, s. m> Be- 



zabtindan meydana gelen 



M^MI^ 



bekledl, a kole (Jk dignn dlyc tmftLnn Jtoln. funikmiyoriar bcnl diye cevap vnr 

dl, Is, aiT^n asinca adam, bimitu inr**lti*n k'crj liKwtr.i; biiukmayan klmdlr, onu 
Ryrmefc tstiyerdu. We kirri.-i^yl gtlrdtl, no kteacnih EblfteElni, ne bir ayakkab! 
vardi, ne kinnildayan klmaoclk, Koleye. serbl riiian birakmayan kim ded). KsJ]» 
dedl kl: Sent iceriye Eokmayan Mrl var ya, benl dt^ari birakmayan o." (Tnrt-.v- 
ri^emlz, Remzi Kltabevi, Jst., 1959; 25 boliiia, s. 96, satir 20-33). Mcktuplann- 
dan blrinde de, "Hani bir ktil, efendisine, mademki dedl, yikanmak ihtiyaciu- 
dasm; mescidln tapisinda otur: ben namazinu kilip ^ikayim da tasi seninle bc- 
raber hamama gStfireylm. IS^endi, peki dedi- r disatida oturdu. Kflle mescitte gc- 
clkti; artik hamama gidelLm. K&le, bekle diye seslendi; ben J mestltten disanyn 
huyvenaiyorlar. Efendl, mescltte senden bagka kimse yok; seni dijanya koyvcr- 
ineyeti kim deylnce kOle, sen! Lcerlye hirakmayan dedl," (Tercememta, 1st. tn- 
kdap ve Aka Kltabevlwi, 1963, mektup, XCII, e. 136). 

Bedluj-Zaman Pirusan-fer, bu htkayenln, Mevlana'mti babasi Sultan'ul - 
Ulema Bahaeddln Mu hammed Veied'ln "Maarif " inde de bulundL^unu blldir)- 
yor ve metin verlyor (Maahlz, 5. 116 - 111)- 

3056 - 3057- Sunkur ve Altun, iki Tttrfe adidir; devrin adlari hakkindH blr 

flklr vetmektedlr. 



A 



221 



__^ 



(METIN) 

* "Peygamberler Omit fceshtce" hukmtmce miinldrlerin, onlann 

sualerini, emlrlerini kabul edeceklerinden peygamberlerin 

iimitslz bir hale gelisleori 

Peygamberler, buna, sun a ne vakte dek vaaz verecegiz, bgut 
verceegiz dediler; bunu hatirlanna getirdiler, 

Ne zamana kadar $askincasina soguk demiri doviip duracagjz; 
ne zamana .kadar kafese iifiirmeye devam edecegiz dediler, 
3080. Ha J kin hareketi, su yana, bu yana oynayi?i Tann takdhiyle- 
ledir; di^in keskinligi, midenin guciinden, haravetinden meydana 
gelir. 

* Birinci nefis, ikinci nefse saldirdi da olanlar ojdu, Balik, 
kuyrugundan degil, ba?indan kokar. 

* Ama bunu hem bil, hem de esegi ok gibi sur, kostur. Cunkii 
Tann, "Bildir" dedt; bu emir den kafmaya imkSn yok, 

Bu iki bbliigun hangisindensin, bilroezsin kL Ne oldugunu g<j- 
rimeeye dek pahs - cabala. 

Yuku gemiye yiiklerkem bu i?i h Tann'ya dayamr da yaparsin. 

Ama yolculukta bogulup gidecek mi sin, yoksa kurtulacak m> 
bin, bilmezsin ki. 

Kimim, neyim, ne olacagim; bunlan bjbnedik^e gemiye bin- 
mem, deniz yolculuguna gitmem; 

* Bu yolda kurtulacak, sag ■ esen kalacak mryim; hangi boluk- 
tenha, bunu bana acikla, bildir; 

Bu yola supheyle girmem; baskalan gibi kuru bir iimlde ka- 
pilip yola diismem dersen, 

Bundan hicbir is meydana gelmez, ticaret edemezsin; £iinku 
bu ikisi de gayb alemindedir, ikisi de gizlidir, 
3090. * Korkan, sirca canli olan tacir, ne kar elde edebilir, lie zi- 

yana diiser. 

Hatta ziyan da eder, giinkii mahrumdur, hordur; kira, yalimi 
ister, ona atihrsa nuru o bulur, 

£imkii butuu ijler, iimitle, ihtimalle basanhr; sen de din isl- 
ni daha .iistiin tut, onu sec de kurtulu$a er. 

* Burada, umitten baska bir seyle kapuiui acilmasma izjn 
yoktur; Allah, dogmyu daha da iyi bilir. 



MukitNlfltn Smiini korkuyla iimtttir 

Insanlan,, boyunl,,,,, S ahsjp gabalamaktan i£ gibi bfej&e hi 
Je genemsam her ce 5 if sanata ^agiran, iimittir, ihtimaldir 

babahian diikkana giden, bir nzlk iimidiylc, bir sey elde c\ 
mekihtimaliylekosar^gider, ^^ 

Rmk ummasan nasil gidersin? Mahruin olmak korkusu olduk- 
fa nasd guflii kuwetli olabilirsin? 

fa«k elde etmekten ezell mahrGmiyet korkusu, seni r,z,k a, a& - 
tirmakta, ^absip ^abalamakta nasil oluyor da gevsetmiyor> 
t ^^i O^de mahruin olmak korkusu var; var ama 
tembdhgindeki bu korku, daha da fazla. 

?ali ¥ maktaki iimldim daha fazla; tembelligimde daha faiia 
tehlike goriiyorum. 

1100 , l & t l ? leySe ' a ma " anna kiX P lIa ^ ne di ^ ^n i ? ind e j^swii 
ctmek korkusu, etegini tutuyor? 

Yoksa bu pazanmizda ahs-veri^e bulutian pgygamberlerle 
erenlerm ne karlar elde ettiklerini gormedin mP 

Onlara bu dukUna gitm^kle ne madenler yiiz gosteidij | n , 
pai;arda ne k&rlar elde et tiler. 

* Birinin ayagina ate ?r halhal gibi rSmoldu; bburiine ci^ni* 
ba? egdi, hamalhk etti. 

Birinin hiikmune demir girdi, muma dondti; obiiriine yd kul 
kesildi, mahkum oldu. 

SeJam olsun, Peygamber, gercekten de Ytke 
Allah'uj gizli veilleri var buyurdu 
Bir baska boliik de var, onlar pek giili gjderler; su goriinei, 
natK, nerden tamyacak onbn? 

Biitun yucehkler onlardadir da gene kimsenin goru, bir soluk 
olsun, ululuklanna dusemez. 

* Hem keremkri, kerametleri vardir, hem. Tann hareminde 
gizhdir onlar; onjann adlanm Abdal bile i ? itmemi?tir 

Yoksa sen, S eni gel diye o yana caginp duran Tann kerem 
ienni bilmiycr musun? 

Alemin slti yam da onun Iutfu, onun keremi; nerevc bafcsan 
onun bayraklanm gdrursiin, 
31 10. Bir kerem sahibi sana, atese gir dese gjr hemencedk, ya bcni 

yakarsa deme. J 

* AKah razi olsiui, Enes'in peskiruti atesle dolu 
tandira atmasi, peskiiin yanmamasi 
Malik o£h. Encs'ten rivayet eddmistir; birisi konuk olmuslir 

UuAi 



22% 



__ 



O anlfUxr, der ki: Yemekten sonra Enes, ycmek pe^kirinin. sa- 
rarraij, BQkraag, kirleomis oldugunu gordii. 

KiHiydi, bulanmisti; hkmetpi kiza, bir solukcagiz at sunu tan- 
dira dedi. 

akilh kiz, hemen pe^kiri, ate^Ie dolu tan dira atti. 

BuCiin konuklar,, bu i$e ^astilar; peskirden dumanlar £ikacagi- 
nj, pcskirin yamp kavralacagmi bekliyorlardi. 

Bir zaman sonra, kirlerden annmis, tertemiz, apak olmus pes- 
kiri tandirdan gikardi, 

Orada bulunanlar, a ustiin sahabl dediler; nasil oldu da yak- 
mad i ate$; iistehk bir de temizledi onu, 

Enes dedi ki: Mustafa, bu peskire elini, agimi cok sildi de 
ondan. 

A atesten, azaptan korkan gSnuI, 6yle bir ele, oyle bir agxza 
yaklas, 

M20. O cl r a^jz, cansiz bir$eye boylesine bir yiicelik verirse asiktn 
canuia neler etniez. 

Kabe'nin tasim, topraguu kible yapti o> a can, sen de cah$, 
fabala da eriere toprak ol. 

Sonra da hbj-netfi kiza, biitiin bunlari gordiin, sen de halini 
soylemez misin bize dediler, 

Tutalim omin eH sirlara erismis; soyler s6ylemez sen, nasU 
oldu da tezce attin? 

Bbylesine de£erli bir pe^kiri, hemencecik nasi I attin ate$e a 
hanim? 

Hizmet^i dedi ki: Kerem sahibi eriere guvencim, , dayancim 
var; onlann keremlerinden iimitsiz degilim, 

Peskir de ne oluyor? Atil su atese deseydl ba.ua, big dii^un- 
meden. 

On a olan dayancun, giivencim &ylesine kuwetlidir ki, hemen 
ken dim i atwerirdim atese; bertim, Allah kullarmdan cok, pe-k gc-k 
iimidim var. 

Her kerem sahibi sir bilene giivenuim de bu guvencle, degil bu 
peskiri, ba$imi bile atanm. 

* A karde$, sen de kendini iksire ulastir; erkegin gercekligt, 
kadimn gercekjiginden az degil ya. 
3130. Bir erin gonlii, kadinm gonliinden de asagiysa artik, o gonul. 
t$kembeden de bayagidir. 









(fERH) 

3078. Beyitten oncekl ba^likta, "Sonanda peygamberler, tamamiyle timit- 
liilni kesip tamamiyle Jnkar edllewkSerini sandikjan zaman yardunimis gel- 
niLytlr de dlledigimizi kurtarmi^iadir. Fakat azabimiz, sutfu topluluktan htcblr 
iftre tie gerlye cevrllmea" meaUndeki ayete lgaret ediimektedii (XII, YOflut, HO). 

3081. Birlnci nefSa, Insanin yaratilisiudaki Istldat ve kaat>illr*t, Iklnet nefis, 
imy^ttakl istek ve meytl olsa gerektlr, Istldat ve kaablllyetl, verasetl in- 
hftr mllmkan degildJr; fakat terblyeyle isifth etmek fmkaninm tKilimdugu da 
lriuliakkaktir. Kendislni lslah etmek yoluna gltmeyen Jtipi, kottt istJdat ve kaa- 
litllyotine uyup hayitinda ktttfllUklerde buJunursa, "Balik ba&tan kokar" ata att- 
i-i)he mazhar olur, kot(ll«klerde t?ulunur. Bu ataaeatt, TUrk atasSslwtndendfr. 

ZQ82. "Ey pcygamber, blldir. sana Babbiuden indlrileni ve eger bu tebhul 
\tti etmeEsen onun el^Uiiini yapmamis olursun yo Allah, sent InsanlaTdan kci 
1 ur. SUphe .vok kl Allah, kaiir olan kavme, dogru yola sltmek hususunda b»- 
:.:ir) vGrmoz." . (V. Mfiide, 67) Beyltte, Iklncl misra'dakl "bftHif" ayetten IMwn 
ii'.ribas edilir^ltlr, 

30 90. "Korkak t&cir, mahrumdur." (Hadis, KilnflB, I. s. 32) 

3093. Etfttjjf misra'daki, "Allah Oogruyu daha da lyi blllr" arappadir. 

Bu beyitten $onrakl baslikta mwkalltt, gercege iila^mi? tl^iji taklld cden, 
fliutlde ona uyan kisi manasina geiir. Aym zamarida "Mi*kailld", bir muciohl- 

•lln ktlliadina uyan kl$l demektlr. B&yle kijjt, amelde ratlcl^Hidt takHd ettlftl 
|1W her hususta da korku He tlmlt arasmdadir ve ihtiyatia harekct efor. Zof- 
It nd an eailn olanlar, X. su renin (YHnua> 62. ayetinde bildlrildlgl gibl Allah vb- 
lllorldir, 

3103, Hafha1 h ayak bilegiiie takilan bllezige dehir. Atesin, halnal glbl ayft- 
p,ma rAmoldu^u zat, Ibrahim Feygair-ber'dir (II. cildln 74. beytinln serhlnr ba- 
*iinia). Denlaln yUtlendtgl aat da Nuh vt> Miisa Peygamberlerdtr CI. clldln MJS 
vb II, eildin 2037, beyltlertnfn serhlerine bakiniz). 

3104. Dertiirln. buy rug una girdlgl aat Dayfld Peygamber'dir; Yelin kal ol- 
ihigu da SOleyman Peygambsr'dlr. DavOd'a demlrln yumugadiKi, ondan airh 
ynptigi, XXXIV. aflrenln (Sebe'J 10., SQleyman'a yelir, tnosahhar olduS^a ayni 
Mflrenln 12. ve XXXVIII. suientn (Sad) 36. ayetlerinde bey an buyruluyor 

3104. Beyitten s>onrakl baghkta, "Geryekten de All ah 'in giall velllcrl vnr- 
dir" eQmlesl araptadir. Ankaravl serhlnde, "Gersekten de Allah'in gl?,ll velllcrl 
vnrdir, ba^lanndaki sa^lar karmakaTi&iktir; yilalerl toss Iclndedir; emir sfthlpic- 
rltiin yanlarma varmak isteseler onlara iztfl vefllmez; gortlnmeseler aranmais 
lar: gelseter gagirilmaalar; hasta olsalar hailerl - hatirlan aorulmaa: tilaelor rt- 
nazelerlne kJmseeikler jfitmcjijer; yeryUsilnde blllnrncjkr, tamnmaalar; Ki'ky" 
/(inde me^hurdur onlar" mealtnde bir hidls naklcdlyor (9. S70). Furllssftn-ror 



224 



is 



225 



—■— 



•Ma* 



morhum. HAklm'Ln 'MilBl*dr*]c" In dan, 'lliya'dan ve "ithariKf NfKlefll-MutU- 
ktyn'deri, "Allah, flfercefcton de lyl vr hayirli. ondan cefcincn, finlktan glzli olnri 
Itultarini sever. Onlar, giirdnmerter, aranmazlar; halt icinde bulunsalar taniij- 
iTuizlar; kalblerl hid aye t lijitlandir; her tozlu, fcaranlik yerden cifcagellrlar"' mei- 
llnde bir hadls naklediyar (Ahadts-i Meaner!; s. 91). Ayrica "DosUarim, reins- 
rim, fcubbelertmin altuidadir; Milan, betujai baska kimse bilmez" meallude de 
Mi hadls vardir fci "thya" da re "K&sf'ttl-Mahctib'" da ge^er (ayni. 3. 52). fiu 
Imdtstekl mana, Mevlana'ya, sorulmus, fcubbelerden, huyJaruun megreblerloM 
tfustedlldl£tnl 5&ylemt$tlr (Manakib'ul-ArLfln: Tahsiti Yasici basuni; 1, «, 1M> 

3107. Abdfil. I. ciltte 365, bey tin serhtae batwiK- 

StOS. II. sOreain (Bakara) 22 1. ayetinde, Allah 'tn, Insaiilan c*nnete re mafc- 
iirst*. x sdnealn (Yflnus) 25. Ayettnde de selsmst yurduna, yani c*nnete cafiir- 
'In' 1 .: blldlrilmektedir. Beyitte bunlara l$aret vardir, 

Silo Beyitten sonratf hikftye, Malik oglu Bnes, Ansiidandir; Haxrec b*- 
yundandjr Medlne'de, Bit. Fey&amberln hismetlnde bulsmurdu, Hlcretln (S. yi- 
1 1 nd a CTlll Basra'ya bir fersahlit yerde ref&t etmlstir; defriedildifcl ye re Itasru 
Eneg derlcr. Vetatuida ytoi y&siru geemlgtl (raufassal tiftl tercemesl lfln Ten- 
Jciyh'ul-Mafcaal'e bakmiz: I. s. 154-155). Nakledllen menkabeyl Ankaravl. Kx- 
t$d« b. Nu'matVdan rivayet edlyor (e, 272). 

312», iksfr. I. clldin 520. beytine baking. 



A 



226 



MM 




(M E T I N) 

* Esenlik ona, Peygamberin, susuzluktan, su bulainadiklaruidua 

buaalnuf, goniMerinl oliime vermis, oKimkrini bekleycn, 

kendiierinin de, develerfnia de dffleri agizlanadau 

Siknus oiaa btr kervan halkmin feryadina ermines! 

Qolde bir arap kervani susui kalrmsti; yagmursuzluktan kir. 
baJannda bir katre su bile kalmamisti. 

O $ol ortasinda kalnu 5 lardi; kervan balki, oliimciil olmttsttf. 

Ajisizm o iki diinyanm yardunina ko?an Mustafa, yardim i^in 
yoJdan belirivenra^ti, 

Orada pek kalababk bir kervan gordu; kervan halki sarp, 
o U2un yolda, kizgtn kun^ iistiinde kalakainnsti. 

Dsvelednin dilleri, agrjlaruidan ^iknnsti; baik, her yandw, 
kumlar iistiine dOkulmii^tii. 

Onlara aciyasi geldi de haydi dedi; lez kalkui, birka^im/, u 
kum yigimna do|ru kosun. 

Orada bir ^enc3 var, devesine bimni 5i beyiue tulumla su gu- 
turiiyor. 

zencSyi, devesiyle beraber, ister - istemez, bana getirin. 

arayicilar, kum yigmma dogru gittiler; bir zaman soma 
zenciyi, Mustafa'nui dedigi gibi buldular. 

H40 Kara bir kul, bir deveye bimnis gidiyor, beyine, suyla dop- 

dolu bir tulumu armagan olarak gotiirUyordu, 

Ona, seni bu yanda, insanlann oviincii, kainatm hayirlisi i:a 
ginyor dediler. 

Zenct kim dedi, tanimiyorum onu; Ay yuzlii biri dedikr 
?eker huyiii, 

1 Nasilsa bylece gejitli anlattilar; y^nci, yoksa dedi, o sair mi 
ki, 

*■ Bir boJiik halki sihirle kendisine baflami^? Ona bir arsin 
bile yakla^mam ben 

Bunun iizerme onu, geke-suruye yana gotiirmeye koyuldu- 
lar; zenci S&viXp sayiyor, baginp gaginyordu. 

O Listiin Peygambei in karsisina diktjler; Peygambat', sy itin, 
kirbalarmiz-i da doldumn dedi. 



327 



^m 






Oiiuii lulumuyla herkesi kandirdi; dcvclcr de o sudan icti, in*| 
sanJar da. 

Herkes knbasmi, tulumdan doldurdu; gokyftriindeki bulut 
bile haset etti bu ise; sasirdi - kajdi. 

Bunu kirn garni iistiir ki bir tulumdan bunca cehenncmin yu- 
nisi sogusun, susuzlugu kansin. 
3150. Bunu kim gormiiijtur ki tulumdau, bunca kirba, tamamiyle 
do I sun - gitsin, 

Tulum zaten bir ortiiydu; lutuf dalgaJan; Ohun emriyle asil 
denizinden co?up kabarmada, gelip durmadaydi. 

Su, kaynar, bugulanir, hava olur; o hava da soguk yiiziindcii 
gene su olur. 

Hatta yaratis, bu- hikmetlerden, bu sebeplerden disari olarak 
da yokluktarj sular co^turur, 

Sen focukluk yiizunden sebepleri gormussun; bllgisiziikten se- 
btsbe. yamaimus - kalrmssm. 

Sebeplere kapilmissm da sebebi sebeb edenden gaflcttesin; bu 
yuzden de bu yiiz ortulerine gonlun akmakta. 

Sebepler gitti mi, basin a vurmaya, Yarabbi demeye koyulur 
sun. 

Rab da sana, haydi der, yurii, sebebe dogru git; sasiiacak sey, 
basil oldu da beni, sanatim clan sebepler icin andin? 

Kul, bundan boyle der, hep seni gGrecegim; la f tan ba^ka bir- 
sey oimayan sebepleri gormeyecegim. 

* Tann der kit Seni sebepler alemine gondersem, gene o isle- 
ri gorursiifj; sen in isin budur; a tovbesinde, ahdinde gevsek kul 
3160;. Fakat ben buna bakmam, acirim; acimam boidur, rahmei er- 
rafmda doner - dolasinm ben, 

K5tu ahdine bakmara, bagislanm seni; degil mi ki su an da 
herd c;agirdin, keremimden dilegmi veririm senin. 

Kervan, ey Muhammed, ey deniz huylu, diye, onun isine sa?i- , 
rip kaldi. 

Kiiciik bir tulumu bir iirtu yaptin da arabi da gark ettin gitti, 
kurdii de diyorlards. 

Mudzeyle o kutim tulumu nu, gayb Memixtden doJdurmasj, 
Yike AJIah'in iznlyje o kat*a kulu yiizii ak etmesi 

Abl sikayete baslayip iyi-k5tti sSylenmemen icin simdi bir 
de tulumuna bak; dopdolu dedi. 

kara kul, onun dc!i linden sasirdi - kaldi; imam, mekansndik 
aleminden dogup bdirmedeydi. 

22* 



Bir kaynak gtirdiL ki (jOklcu vnRimiiln; hduinu, onun eoskun 
iugunu Srttn bir ortU kt'Niltn^. 

O goriijle perdclcr yulildi; gayb alemlnin kaynagini apa^ik 
gordti. 

O anda, kolenin gozleri ya^larla doldu; efendisini de unuttu - 
gitti, duragim da. 

Eli-ayagi, yol almaktan kaldi; Allah, canina bir titneyislir 
saldi. 
H70. Mustafa, tekrar i$e-giice koyidsun diye onu, o dutaklail ^ekli 
de, kendine gel dedi, haydi, haydi ey faydalar isteyen, yiiru. 

Sa^kinhk cagi degil, sa?ilacak ^ey ilerde asd, simdi cevik bir 
halde yola diis bakabm, 

Kui, Mustafa'mn ellerine yiiz siirdu; a^jkcasina optd, ciptit, op- 
tu o elieri. 

Mustafa, miibarek elini kulun yiiziine siirdii; onu kullu bir 
hale soktu, 

O zenci, o habes oglu, agardj; gecesi, A/in ondordii gibi tiy 
dinlandi, ay din giine dondii. 

Giizellikte, nazda, cilvede bir Yfisuf oldu; &onra Mustafa, havdi 
dedi ona, simdi git de hali anlat. 

O, elsk-ayaksiz bir hale gebni$, sarhos olmu^tu; gidiyordu 
am a eltni ■ ayagindan ayird edemiyordu. 

Kervandan ayrildi, iki dolu tulurrmyla efendisine vardi. 

Efendinin, kulunu ak goriince tanunamasi, koleml eidUrdiin, 
seni kan tuttu, Tann sent benlm dime verdi demesl 

Efendi, onu uzaktan gordli, sasirdi; jaskinhgmdan o koyiin 
halkim ^ag:rdi. 

Bu tulum dedi, bizim tulumumuz, deve de bizim deve; lakai 
zenci kul nerde? 
1180. Bu, uzaktan belirip gelen bir Dolunay; yuziiniin l^igi gun i Si- 
gma vuruyor, 

Sbyle, kulurnuzu oldiirler mi? Yoksa ona bir kurt mu rasiladi 

da paraladi? 

Kul, yamna gelince de kimsin sen dedi? Bir Ycmen'iidtai rui 
dogdun, yoksa bir Turk musiin? 

Kblem nerde? Neyaptm onu? Dogru soyle... Oldurduystn a<;ik- 
la, duzene sapmaya kalki^ma. 

Kole, oldiirmus olsam nasil gelirim sana dedi; kendi ayagini- 
la kanuni doktiirmeye gelir miyim hig? 

229 







-- 



Adam, kolcm nerede be mm dedi; kole. i$lc buruukia, benim, 
senin kblenim... Tann'nin lutuf eli, benJra yuztimu agarttJ;. 

Adam, hey dedi, ne soyliiyorsun sen, kolem nerede? Dogrn 
sbylcmekten ba$ka caven yok; kurtulamazsm benden. 

Kole dedi ki: O kdleyle aradan gegen sirlan, bir-bir anlata- 
vim sana, hem de hepsini sbyleyeyim. 

Beni satin aldigm zamandan $imdiye dek ; biitun bastan ge- 
genleri anktayim sana da. 

Bilesin ki ben, oyuin... Yagiz atim sab aha dondii ama o ku- 
Jum ben. 
3190. Renk de-gi^ti ama lertemiz can, renge de aMms ctmez, unsur- 
lata da r topraga da- 

Bcdeni tamyanlar, bizi tezce kaybederier; su igip kananlar, tu* I 
ftundan da vazgecerler, kiipten de. 

Cam tamyanlar, saydara aiding etmezler; neliksiz, niteliksii, I 
sayiya. sigmaz denizde garkolmu$ - giunislerdir. 

Can ol da cam, can yolundan tarn; goriise dost ol r Kiyas oglu 
alma. 

Mejekle akil bir mayadandir; fakat bir hikmet yiizunden iki . 
fjldular. 

Melek, kus gibi kanatlandi; akilsa kanattan da gecti, ylkddik* 
£e yuceldi; igiklandikca isiklancb. 

Soztin kisasi, her iki si de birbirine yardimo oldu; o iki giizel 
viizlii, birbirlerine arka oldular. 

* MeJek de Hakk J i bulmu^tur, akil da; her ikisi de Adem'e f 
yardimci oLmu^tnr, Adem'e secde kilmistn. 

* Nefisle $eytan$a, ta evvelden bir olduguiidan Adem'e dug- 
man olmus, haset ctmi?tir, 

Adem'i bcden goren, ondan kacti; zimaiia ulasrm$ i$ik gomen- I 
we belini buktii, basin: egdi, secde etti. 
3200. s Bu ikisi iidem'i gordii, gtizteri i$iklandi; su ikisinm gtizle- 
riyse, onu anc^k toprak gordii. 

Bu anlatis, <>imdi r buza saplanmis esek gibi kakakaldi; siinkii 
cifita Tncil okunmaz, degmez bu is. 

* $ia'ya Omer'den bahsediiir rai? Sagira karsi berbat calma* 

bilir mi? 

* Fakat koyiin bir bucagjnda bir a dam varsa bu ettigim hay - ;j 

buy yeter. 

Hak kazanan, dinlemeye layik olan kisiye ta?la kerpig bile \ 
dile gelir de apa^ik anlatir. 






($ E R H) 

/If „ BeyitteD M11Ta aniatilan vak'a, 'MQsilrrT de gecen bir fiadL^e ben- 
t tbK. n,s. 140-141). AncaU bu hadiste, tervan ve eonel k5L* olmadifci plbi 
»nun. sonradan beya?, o1u*h da yoktur. Ankaravl, bu vat'ayi r "Naehetun-Na^i- 
uri den natletmektedlr (s. 273). 

m&. Hz. Pcjfgamber'e 5 alr dedikleri Kur'an-L Kerimde g&e&i (XXI En- 
\m\ S: XXXVI. Ta Sin, 69; XXXVII, Saffat, 36 r LII. TDt h 30: LXIX, Haakkfl. 

31^4. Kuran-L Kerim, tier peygamtere slhlrbas ve deli dendiilni blJdJrir 

i LI. Zixiyli, 52). 

ai59. "Ateslft basinda duHmmlduklan ^aman bir gorseydln crnlari. K^sk^ 
L-ferar dondUrseler bissi de Rabtimlsin ayetierlnl yalanlamasaydik vo Hiaiwii 
.trdan olsaydik derler. Hayir; ewelce gi^ledlklerf belirdi artilc. gfirtindfl doIw* 
<."iye dondttrtllseler de g enft nehyedildifcleri feyle/l yapmaya koyulurlar vd B «ln 
bfi jot fel onlar, yalancdardir." (VI, En'am, 27 -2&) BeyJtte, tairfnci miaro'da U 
ftyptten lafat lktlbas var. 

31W ■ 3200. I. cQdin 92. v^ M4. beyitlerlnin serhlerlne bakiDiz. 

3M1 f;mt sosU. metlnde "cuhud" diya g^er ve lnat^i manaana & elen bu 
»6»den ttlrtcele^mlstlr; fsa dJnlne manmadikJan igtn tncU'i tabftl etmeyen M.^ 
i^vtler fcastedilmektedlr. 

3202. §Ia. Aimin. AUah'm emri ve Hz. Peygamberln blldlrmesiyle baliro 
Mlda&una, obur hallfelerin, hafcsjz olarak MUfet makamim aldikJatma Inatur 
trq bakmidan, bllhassa Hz. Peygarober'den sonra hiJafet Islerlni ddEenleyen Hz 
Ooieri seymea. Berbat. bir sa Zm adidir. Husrev^l Pervitin sazendesl BarbUd 
inUiikte blr^ok ihtira'larda bulunmustur. Bu zat Barbed diye amlir Bu saz da 
onto admi tagir (Burhan tetcemesl, s. 95). 

3£03. Derhane keseat, yek herf bes«flt", y^ni "evde kimas varsa bJr »<J^ 
y«ter tamnda wylenegelen ataseati. TUrkfede, "AnJayana slviislnek J5 flK atlI a- 
i nay an a davul - zuma as" atas<tzQ ayni mealdedfr. 






* 

15 * 



230 



231 



iMM 



__ 



(M E T 1 N) 

* Yiice Hat, gokJerde, yerferde, gdze gorUnmeyen, g&rtinen ne 

verdi, ne yarattiysa hcpsini de ihtlyaca gome yaratmistir; 

blr^eye muhtac olmak genek ki versin, "Zo.rdji kalan 

dud edlnce kabul eder" deomisfJr; zorda kabs, 

hak kazanmaya tamktir 

* Meryem'in yalvart$iydi, derde du$u$uydii ki o kii^uk £Ocu- 
gu dile getirdi; konu$maya ba$ladi. 

Meryem'in parga ■ hucugu, onun diliyle degij, kendi diliyte, fa- 
kat onun Scin soz soyledi; senin panca ■ bucugun da gizlice soz soy- 
ler. 

* Niceye bir inkara el atacak, yalanlamada ayak direyeceksin? 
El in - ay agin, sana tamklik edecek. 

Fakat anlatilmaya miistahak dtfj^ilsen, vakit soz s-5yleyenin 
soyleyisi seni goriir de uykuya dalar. 

Yerden ne bittiyse, ihtiyaca diismiis, solpumtis bir istekli. let- 
ce onu bulsun, elde etsin diye bitiriistir. 
3210. Yiice Hak, gokleri yarattiysa, ihtiyaclan gidersin diye yarat- 
im$tir. 

Nerde bir dert varsa deva, oraya gider; nerde bir yoksul varsa 
azik, oraya vanr, 

Nerde bir miis>kiil varsa cevap oraya gider; nerde bir gemi var- 
sa deniz oraya yiiriir. 

Suyu az ara; susuzlugu ele getir ki gSkten yagmur yagsm, : 
yerden su Fi^kirsin. 

Nazik bogazh cocucak dogmadikca onun siitu, memeden akar 
mi hie? 

$u yoku$lara 91k, $u inislerden in; yiirii, kos da susa, hara- 
rete rehhi ol da, 

Ondan sonra havadan bal ansimn ugultusunu duy, derenin su- 
yunu ig a ulu er. 

Qtlardan, yesilliklerden daha nn az muhtacsin ki suyu keser, 
onlara akitirsin? 

Suyun kulagmdan tutar, kummu^ ekinlere ^ekersin, oniann 
yesermesini dilersin. 



232 



MM 



— * 



* I fieri rid en bli\uk mttcevherler y,i/\'\ ulun can ckinluri i^jri 
de Kevser suyuylu dulii jnfniiL'! bululturi var. 

3220. * Susuz kal da, "Onhri Rableri suya kajndmr" soziinii i^i L; 
Allah dogrusunu dab a da iyi bilir. 

O kaflr kadutin, siit cmer soeuguyla AUah'in salat ti selanu 01m 

olsun, Mustafa'nin yamna gelmesi, socugun Isa glbt 

dile gellp s5z s&ytemesf 

Bir koyden, kafirlerden bir kadin, imtihan icin koyiinden kalk 
-tj, Peygamber'in yainna vardi. 

Esegine binip Peygamber'e geldi; kucagmda da iki aylik bir 
cocuk vardi. 

* Cocuk, ey Allah' in elcisi dedi, Allah selam etsin sana; hi/ 
sana geldik iste. 

Anasi ofkeyle sus dedi ona; bu tamkli^i kim soyledi kulaks 11.1 
senin? 

Yumurcak, kim ogreui sana da cocuklukta bbyk dilin D^Udi ;* 

* Qocuk, Hak ogretti, ondan sonra da Cebrail; ben bu sii^xlc 
Cebrail'e uyuyoruni dedi. 

Anasi, nerde, hani dedi; cocuk, basinm ustunde, gorrhuyor mn 
sun? Basmi kaldn* da bak dedi; 

Basinm ustiinde, yukarida Cebrail durmada; bana yuzlerce <;o- 
sitte kilavuzluk etmede. 

Anasi, sen goriiyor musun diye sorunca dedi ki: Basmm u%- 
tunde bir Dolunay gibi parbmada. 

3230. Bana Peygamber'in sifatlarim ogretiyor; bu asagihklardan yii- 
celtiyor beni. 

Bunun uzerine Peygamber, a siit emer yavrucak dedi; buyrLi- 
guma uy, adm nedir? SSyle. 

* Cocuk, Hak katinda adim Abdiil'Aziz'dir; Fakat $u bir avug 
kijinin yamndaysa Abdul' Uzza. 

Oysa, sana peygamberlik verenin hakkiycin ben U^a'dan anrt- 
mi$im, bezmi^im, pek uza^im ona. 

1 Iki aylik cocuk, Ay'm ondordiine donmiis, ba? koseye ge^eri 
bilginier gibi yeti^mis kisilere ders veriyordu, 

O anda cocugun burnuna da, anasinin burnuna da ccnneitcn 
kafur kqkusu gcldi., 

Bu hali, bu kokuyu yitiririz korkusuyla ikisi de, bu kafur ko- 
kusunu duy a ■ duy a olmek j ya^amaktan yog" dedi. 

23.^ 



Birisini tarif eden, oven Hak oldu rau, cansizlar da ona y\iz* 
lerce kere gerceksin der, bitip gcKsenler de, 

Birisini koruyan Hak oidu mu, ku$ da gozcti - bekci olur ona, 
balik da. 

Tav$ancd kusunun, seiam olsun ona, Muataf&'iMJi papucunu 

kapxp havalanmasi, papucu ters seviirUice icinden 

bir kara yibtniD dii$mesl 

Tarn bu sirada Mustafa, yiicelerden ezan sesini duydu. 
iMO. Abdest tazelemek icin su istedi; soguk suyla elini, yuzUnii 
y i kadi, 

Ayaklarim da yikadi; ayakkaplarim giyecegi sirada papuc lea- 
pan bir kus geldi, papucun tekini kapti. 

O ozu, sdzti giizel, tam elioi papuca uzatmisti ki tavsancd, elin- 
den papucu kapiverdi. 

Yd gibi ugtu, papucu da havalaia gcHiirdii; derken papucu ters 
cevirdi; icinden bir kara yd an dustu. 

. Evet, papucun icinden bir kara yilan distil; Taiiri yardirmv- 
la tavsancil, Mustafa 'mn iyiligini istemisti. 

Yilan diistiikten sonra tavsancil papucu tekrar getirdi; ab de- 
di, namaza git. 

Bu "kustahhgi zor yiizunden yaptnn; edep agacindan bir dal 
kopardull, 

Eyvahlar olsun a kisiye ki kiistahca adjm atar; zora diismeden 
nefsine uyar da fetvS verir. 

Peygamber, orta tesekkiir edip biz bunu cefa gordiik ama ve- 
iamis dedi. 

Papucu kaptm; camm sikildi; oysa ki sen benden derdi gider- 
mi^sin; bense gama, derde dictum. 
32.1Q. Her gizli seyi Tatirt bize gosterir ama gonial o sirada kendi- 
siyle oyalanmadaydi, 

* Tavsancjl, ga'jffet senden uzaktir dedi; benim o yilam gqr- 
rnem de senin goriisuniin, biKsinin bana vurmasi* 

Havada ucarken papucun icindeki yilam gormem ey Mustafa, 
benden degil; bu gbriis bana senden aksetti. 

I$ikla akis hep nydmdrr; karanlik akisse alemi tamamiyle kiil- 
han goaterir, 

Allah kulunun i$igmin vuru$u, adami tamamiyle isiklandmr; 



:vi 



ih 



yabanci ki<jiyr hlnyry Vtiru b)lr, Micyiimm ^clirdigi §vy, tamamiyle 
k<iHuktiir, 

Ey can, herkestcn ne vuruyor, bunu hil de hangi cinsin yatnn 
da otunxiafc literaen, var, otur. 

* Bu htkayedeii ibret ab^ ve "G«r^ekteti de her giiclukle beraber 
bir kolayhk var" ayetinin hiikmunii iyice biU? 

A benim camm, bu hikaye, ibrettir sana; ibret al da Tann hiik- 
miine razi ol. 

Boylece de ansizin kotii bir i^ geldi - catti mi, aklnu ba^ma al, 
iyi zanna yapis, iyiyes yormaya kalk. 

BaskaJarmm o isin korkusundan benizleri sararsa bile sen, 
kar eaginda da giil g.ibi gul, zarar caginda da. 

Giiliin yapraklarmj bir -bir koparsan da gene giilmeyi birak 
rnaz; gene benzi sarannaz. 
3260. Der ki: Bir diken yiiziinden nicin gam a diiseyim; ^aten mill 
meyi, diken den elde etmi^im. 

Takdir yiiziinden bir^ey kaybettin mi, iyice bil ki o sey, sen I 
beladan satm almistir. 

* Bir uluya, tasavvuf nedir dive aordular; sikmti cagindu, ftn 
niilde geni?hk bulmak dedi. 

Ondan gelen mihneti, iyi hnylu Mustafa'mn papucunu kapan 
tav^ancil bil. 

BGylece ayagun, yilaniii sokmasindan kurtardi hani ...Ne mul- 
lu tozdan - topraktan annmi^ akla, 

* Tann, "Yitirdiginiz seylene aaklanmayin"; hatta kurt geiiic 
de kecinizi yese bile buyurdu, 

^iinkii o bela, biiyiik belalan giderir; q ziyan, daha eetin ni- 
yanlara engd olur. 

Bir adamin Musa'dan, hayvanlann, ku^lanii 
dtlkrini i5grenmeyi Lstemesi 

Gencin biri Musa'ya, bana canhlarm dillerini bellet dedi; 

Hayvanlann, canavarlann dillerini an lay ay im; dlnimu ail lb- 
retler alayim onlardan, 

^iinkii Ademogullannin dilleri, tamamiyle ekmege, soya - boju 
aittir. 
^270. Belki hayvanlann, bu diinyadan gocme cagina deger bir ba^ka 
dertleri vardir. 

Musa, yiiru git -dedi; vazgec bu hevesten; cDnku bunun, dndc - 
artta bircok tehlikeleri var. 

2tf 



>M_> 



tbreti, uyamkhgi, Tann 'dan dile; kHaptan, ha if I km, dudaktan 
degiL 

* Musi men J cLti ya, adam daha da iistiine diislii; z&ten in- 
san, men' edildigi seyin iistiine diiser. 

Ey Musa dedi, senin i$igin parlayinca, her$ey degerini seninle 
buldii. 

A comer I er, beni bu dilegimden mahrum etmek, lutfuna 1£- 
yik degil. 

Bu zamanda, Tann haufesi sensin; bana engel olursan yaslara 

batanm. 

MQ-sa, Yarabbi dedi, bu ban adarm, taslanmi$ ?eytan aldaliyor 

olsa ■ olsa. 

Ogretsem ziyanlara ugrayacak; ogretmesem gtinliine kotii dii- 
^iinceler gelecek, 

Tann, ya Musa dedi, ogtet; dinkii biz, keremiinizden asla duaV 
yi reddetmeyiz. 
3280. Yarabbi dedi Musa, sour a pieman olacak, ellerini lsiracak, p- 
nini - yakasini yirtacak. 

Giicu yetmek, herkesin harci degil; ^ekinene bunahp kalmak- 
tan daha iyi bir sermaye yok. 

* Bu yiizdendir ki yokiuk, Slumsiiz bir ovtinc. olmustur; ciin- 
kii eJi birseye ermeyen killer, ^ekinip sakinmaya el attilar; elkri- 

ne o gecti. 

* Zenginse, zenginligi yuziinden Tann huzfirundan siinjldu; 
din kii glicii bitrnekte, bu yiizden de sabn birakti, kotiikfiverdi. 

Ins ana hirsla, dertle dopdolu nefis belasindan aman veren, bu- 
nalip kali$Ur; yokiuk, yoksulluktur. 

Gam, in sana olmayacak isteklerden gelir; gulyabaniye av olan 
insan, olmayacak $eyleri dilemeyi huy edinmi?tir. 

Toprak yiyen, topragi diler, ister; o caresiz kiss giilbesekeii 
sindiremez. 

Gene Hak'tan Musa'ya dilediginln biraicigini 
Sgret diye vahiy gelmesi 

Tann, ey Musa dedi, diledigini ver; elini coz de dile digfi n t 

yap sin. 

Diledigini yapmak, kullugun tuzudur; yoksa bu gokyiizii de 

doniiyor ama dilegiyle degll. 

Doniisii yliziinden ne miikafat verilir ona, ne cez&ya carp tin - 
lir o-. Cimkii soru zamanmda dilekle - istekle yapilan ise dikkat 
cdilir. 



236 









3290, * Biilun Alom Thin i'.vi tcsbfli eder; fakat bu zoraki tespih yi. 

ziinden higbh- yry, nevap ka/anmaz. 

Erin elinu k 1 1 1 1,- ver, adzlikten kurtar onu da ya gaazi pImiii 
ya da yoJ kessixi, ha rami] ik etsin. 

* Ciinkii insa«, diledigini i^leyebilinesi yiizunden "Yucclttik 
ululadik" 5 erefine ula?ti; yansi bal ansi oldu, yansi yilan kciildi. 

Mu minler, bal ana gibi bal madeni kesildiler; kafirievsc yii;i 
na donduler, ^ehir madeni oldular. 

Cunkii inanan, se^ihni? helal qtlannu yedi de tukiiKigii biU- 
bal ansi gibi hayat verir bir hale geMi. 

Kafirse irin 5 erbeti iger, gidSsmdan, onda zdiir peydahlanu. 

Tann ilhamina mazhar olanlara Ab-i Hayattu; nefsinin havu- 
sma kapilanlaraysa oliim iiehiridir, 

Dlinyadaki bu ovii^ler, bu be£em>ier, bu ya^asin, ne dc B iiy t -| 
deyi^kr, hep dilekce yapilan iyi i ? l er , uyami olup kendini kOruyui 
yuziindendir, 

tt Hicbir ?eye aldirmayanlar, zindaiida kaldikga, bagUmdik^i 
Tann dan fekJnirler, zahid olurlar, Tann'yi anarlar. 

* Guc, kudret gitti mi, kulluk da kesada ugrav; kentliin u t -| 
de ecd T scrmayeni abnasm. 

330Q. Kendine gel, gUciin, kudretir, kar elde edecegin sermiiyedir; 
giic]u-kuvveth bulundugun ^amanj gtizet, firsati ka^irma. 

fr lusan, "Yiicelttik, ululadik" k ir atina binmi?tir; anlayi ¥ mtn 
elinde de atm yulan vardir. 

Gene Musa, ona acidi da ogut verdi; muradjna eri^men, bo- 
tini - benzini sarartir; 

Bu sevdadan vazget;, Tann'dan kork; sana bu hcvesi, diucw 
ugratip ders vermek jgin §eytan vemii^ dedi. 

O adamui, ktitnes hayvanbnyla k6jwgiii dilbrlnl bUmeyi yetcr 

bulmasi, seJam obun ona, Musa'mn da, omm 

istegini yerine getirmeat 

Adam, ban dedi, kapi dibindeki kopekle ^u kanatJi kumes hay- 
vanlannm diMerini anlayayjm. 

Mftsa, peki dedi, sen bilirsm; hadi, diledigin oldu; bu ikisinin 
dilini anla bakahm, 

Sabah olunca denemek icin kapj esiginin dibine geldi bvk- 
ledi. 

Hiziuetd kadin, sofra bezini silkerken bir lokmacik bayat ok 
mek du^tii, 



- 







1. 



237 



— 



^^■MMfea 



Horoz, bu bir lokma ekmegi hemen kapivurdi; kopek, hadi 
gil dedi horoza; bize zulmettin sen. 

Sen bugday tanesini de yiyebilirsin; beuse yem yiyemem, yc- 
rimde, yurdumda aciz icindeyim, 

3310. A nagmcci, sen bugday da yiyebilirsin, arpa da, baska yem 
de; bense onlari yiyemem. 

Soma bir de tutuyorsun, bizim nasibimiz olan su bir lokma 
ekmegi kapiyor, kcipeklerin hakkim ahyorsun, 

Honoxuit kbpege cevabi 

Horoz, kbpege sus dedi; gam yeme; buna karsdik Tami, sana 

ba$ka seyler verir. 

Ev sahibinin ati sakatlanacak: yann doya ■ doya et yersin, hii- 
ziinlenme pek. 

A tin. bliimu, kbpeklere bay ram olacak; cahsmadan, kazanma- 
dan bircok rizik elde edecekler, 

Adam, bu sbzii duyunca ati satti; horoz da kbpege karsi man- 
gag bir duruma diistii. 

Ertesi gunu horoz, gene ekmegi kapinca kopek, agzmi acti da, 
A yalanci horoz dedi; niceye bir siirecek bu yalan? Zalimsm, 
yalancism, hie de nurun-pirin yok. 

At sakatlanacak dediydin, hani, nerde? Sen duzenci kbriin bi- 
risin, hicbir dogru sbziin yok, 

Bu isten haberi olan horoz, at sakatlandi ama dedi, baska yer- 
de sakatlandi- 

3320, Ev sahibi ati salti; ziyandan kurtuldu... O ziyam baskalarma 

viikiedi. 



Fakat yarm katin sakatlanacak; kbpeklere nimet var. 






O haris herif, hemencecik katin da satti; gamdan da kurtul- 
du, ziyandan da. 

U^iineii gunu kopek, horoza, a davullu, dilmbelekli yalanci] ar 
beyi dedi; hani dedigin? 

Horoz, hemencecik dedi, katin da satti; fakat yarm kbJesi has- 
tahga tutulacak. 

Kdlesi bliince yakmlan, kbpeklere de, dilencilere de ekmek 
dagitacaklar. 

Adam, bu sbzii de duyunca kbleyi satti; mahrumiyetten kurtuL 
du; beti - benzi kanlandi. 

Siikurlcr etti, sevindi, dunySda iic felaketten kurtuldum dedi. 



23B 



■ 






Horozla kuptftln dlllrtlni bHIctlhn dr kutii kaza - kaderin gw- 
lerim! bagladim dlyordu. 

Ertesi gumi o mahi nm k&pctt, » sacma napan herzelci 1 yiyen 
horoz dedi; tek-cift a tip tut man nerde? 

tie viiadlnde de yalan eik&n horomn kbpege 
karsi utarur duruma dvbjmesl 

1.130. Niceye bir yalamn, ne vakte dek diizenin? Sen yalandan bas- 
ka bir sbz Sibylemez misin? 

Horoz, hasa dedi; ben de yalan sdylemem, benim cinsijridi:^ 
olan horoziar da; biz yalancdiktan uzagiz. 

, * Biz horoziar r muezzin gibi dogru soylerb:; giinesi gbzetler, 
vakti bekleriz. 

Ostiimuze has asagi tas kapasalar, gene icten ice giinesi bek- 
leriz biz. 

insanlar icinde erenler, Tann sirlanm bilirler; giinesi bckJn 
ler. 

Tann bizi, insanlara namaz vaktini biidirmek igin armuftaii 
verm is . 

Icimizden birf, vakti yamhr da vakitsiz oter, vakitsiz ezan iikui 
sa bu otiis, kesilmesine sebeb olur. 

* Vakitsiz, hay din felaha dememiz, kammizi mubah edcr. 

Sug islemeyen, yanhstan annmii olan horozsa, ancak vabyin 
cam olan horozdur. 

Kblesi, satm alanin yanmda oldu; alan ad am da tamamiyle i.\- 
yana girdi. 
3340. Mahm kacirdi ama sunu bil ki gene kendi kamni dbktii o. 

Bir ziyana ugramak, bircok ^iyanlan giderir; bedenimiz de ca- 
mmiza Feda ohun, malimiz da, 

Padisahlann huzurunda gazebe ugradm mi mahm verir, bai!- 
ii! satin ahrsm. 

Fakat kazaya - kadere karsi bilgisizlik edersen, mal sahibindcrt 
mal kafinrsin. 

Horozun, ev aahttrinta dlumiinfi haber vermesi 

Yann mutlaka kendisi dlecek; yasa batan mirasjji, bkiiz ktirbar* 
edecek. 

Ev sahibi oliince yann, bircok yeyim elde tdeceksiri. 

Kbyde ileri gelenler de, geri kalanlar da ekmekler, lalangalar, 
yemekler yiyecek. 

23^ 



KLopcklere de, yoksullara da kurban edilen akU^Lln eLi ve koea - 
koca ekmekkr dagitdacak. 

Atm, katmn, kblenin oliimii, bu bam ki^iden, bu aldanmis be- 
riften kotii kazayi cevirecekti, 

Mai ziyamndan kacti, onun derdinden kagmdi; mail cogaldi 
ama kendisi, kendi kamna girdi, 
:^50. Dervislerin bu nyazatlan nicindir? Qdnkii bedene gelen bela, 
canlann saghgim temin eder. 

Ger^ek yolcusu, bluinsuzlugunii bulmadikca bedemni hastahga 
vcrir, helak eder mi? 

Insamn cam, verilen ?eyhi karsihgim gormedikee el nasil oy- 
nar da bagista bulunur? 

Kar kazanmak, faydalanmak iimidi olmaksizm veren, ancak 
Tann'dir, Tann'dir, Tann. 

Yahut da Hakk'm velisidir; ciinkii o da Tann huyuyla huylan- 
mi$tn; 151k kesilmistir, tamarniyle panlti olmu^tur. 

Zengin olan, ancak odur, ondan baska herkes yoksuldur; bir 
yoksul karsiligmi ammadan, gbrmeden birsey vermek ister, al bu- 
rnt der mi? 

gocuk bile, elmamn oldugunu gorwdikce kokmus sovani bi- 
rakmaz elden. 

Butiin bu pazar, bunun igindir; jn&anlar, bir karsthk iimidiyle 
diikk&nlara gecmi*, oturmustur. 

Satan, yiizlerce giizel mal gosterjr; gbnluyse karsdik ofarak 
elde edecegi seym dusiincesine dalmistir.. 

A din eri r bir sclam bile duyamazsm ki selamdan sonra, ijM 
lam veren gelip de yakana yapismasin. 
3.360. A kardes, ister ileri giden olsun, ister haiktan; ben umitsiz 
bir selarn bile duyinadiin ■ gitti vesselam. 

* Ha; Tann'mn selaim baska, ketidine gel de emu ara; hem I 
de ev-ev, yer-yer, koy-koy, bucak-bucak ara. 

Agzi giizel kokan kisiden, hem Hak haberini aldim, hem Hafcv 
selamim duydum. 

Su geri kalanlanii selamlanm da, o selami alirim umidiyie 
can la - bask duyanm, canla • gonulle icerim, 

Tann erinin selami, Tann sel£rm olmustur. siinkii o, vanm 1 
yogunu ateslere atimstir. 

Kendisi n den olmustur de Rable diridir; bu yiizden de Hakk'm 
sir Ian, iki dudagmin arasindadir. 

240 







Riyazatla bedcuiii Ohiirtl, illilllkili; in bedene zahmel vermek, 
cam olumsiizlugo ulllQtll ninkhr. 

O pis her if de horoKun vd/uric kulak vermedc, horozun soz- 
lerini isitmedeydi, 

Horoxdan, kendi bliim haberiui-duyau o adaium, 
amafl diiemek uzere Musa'ya kosmasi 

* Bu sbzleri duyunca ate^Iendi; ko^a - kosa Musa Kelimullah r - 
in kapisina vardi. 

Ey Kelim, feryaduna yeti?, kurtar beni bundan demede, kor- 
kusufidan yiizunii topraklara surmedeydi. 
.3.370. MOsa dedi ki; Yiirii, kendini sat da kurtul; rnademki usta 
oldun, sxcra - ?ik kuyudan. 

Haydi, Musluntanlan ziyana 5ok, keselerini, dagarciklanm 
kat-kat doldur, 

* Sana aynada gdriinen bu takdiri ben, kerpicte gordiim. 
Akilb kisi, isin sonunu goriluyJe onceden goriir; bilgisi a/ ohm 

ki?iyse isin sonunda, o is olup bitince goriir. 

Adam gene, ey iyi huylu, basima kakma, yiiziime vurma diyc 
feryad ediyor da, 

Diyordu ki: Degerli bir adam degildim; yaptigim i$ten baska 
bir$ey yapamadim ki; benim degersizligime giizel bir karsdikla 
kar^ilik ver. 

Mus^, a ogul ok y ay dan firladi; onun E^riye doniip tekrar ya- 
ya gelmesine imkan yok. 

Ancak lutuf sahibi Tann' dan dilerim; oiiirken Ima^im kurta- 
nrsm. 

Imanla gittin mi, dirisin; I mania bldiin miij oliimsuzsun. 

O sirada ev sa\hibinin hali degisti, gbnlii bulandi, tas getirdi- 
ler. 
3380. Bu bulanti, olxim bulajtitisiydi; hajjimsizhktan meydana gelen 
bir bulanti degil... A kotii bahtb ham kisi, kusmanm ne faydasi 
var sana? 

* D5rt kisi, yatagina gciturdiiler; adam in ayaklan, birbirine 
dolasiyordu. 

Ya, Musa'nm dgudunii dinlemezsin; isi bnemsiz gbrursiin, de^ 
gil mi? tste, boyle, kendini celik kdicin iistiine atarsin. 

Kilica da, seriU kesmekten, senin canim alma k tan hie uLani; 
gelmezj senin layigin budur a kardes, scnin layigm bu. 



it; 



241 



MAaA'iiih o adojTUti dunyAdiin imanla gttntcitt l^tu duasi 

O sehcr cagi Miisa, Ya rabbi, onun imamni alma, onu imansi/ 
gotiivme diye duaya ba^Iadi. 

Diyordu ki: Ona karsi padipahhgmi goster, bagisla onu; o ya- 
rn Id i, saskinlikta bulundu, haddini asti. 

Bu bilgi, senin harem degil dedim on a; sozumii dintemedi, ba- 
sirndan savuyorum sandi. 

Kim in di, sopayi ejderha yaparsa, o kisj ejderhiiya el atabi- 
Jir. 

Gizli &lemin simm, dudagim yumup bir$ey soylemetneyi ba- 
saran kisiye ogretirsen, deger. 

* Su kusundan ba$ka kup, denize atdamaz; anlayrver; dogm- 
yu Allah, daha da iyi bilir. 

M90, A kullanni goriip gbzeten, aciyisi cok Tanrtm; o, denize atddi; 
fakat su kusu degildi, boguldu - gitti. 

Yiioe Tarai'nui, sel&m o»a r Musanm 
duasim kahui etmesl 

Tanri, peki dedi; onun imamni bagAsladim; hatta dilersen $im* 
di dirihirim de onu, 

Hatta. hatta senin i$in $imdi, yer altindaki biittin bluleri di- 
rihirim. 

Musa, bu diinya dedi, bliimlu diinya; sen onu, 6biir diinya da 
dirilt, cunkii o diinya, ay dm diinyadir. 

Bu yokluk yurdu, varhk diinyasi degll; o ha (tie egreti bir geri 
dbnii$te fay da yok. 

w ^imd.icek > "Hepsi de tapimizda hazjrdir" ghdilik yurdunda 
da onlara sac rahmetini. 

Beden ziyam, mal ziyam cana faydadir, insani vebalden kur- 
tanr; bunu boyle bil, 

Oylcyse nyazata candan mupteri ol; tapj kilarak bedenini kuU 
luga tapsirdin mi, canini kurtardin - gitti, 

Kendiljginden gelen nyazati iste de sana geldi mi, bas koy 
yere; a muridina ermi$ kisi, mujdelik ver de secdeye kapan. 

* Tann, o nydzat istegini sana verdiyse siikret; ciinkii sen 
birsey yapmadm, o r "01" buyruguyla nyazata cekti seni. 

" £ocugu ya^amayan kadinin aglamasi, bu, cektlgin nyazatlarm 

kar^ihgidjr; sence sava$anlarin sava^larj, yerine 

geser diye bir sea duymasi 

3400. Bir kadm, her yd bir cocuk dogururdu; fakat cocugu, alti ay- 
dan fazla ya^amazdi. 



242 



■-— 



Ya tic ayda, yo dflit wydn UUlp iiifilftl tikudu. Kadm ey At. 
lah'im diye J'eiy. r id rtli. 

Bu cocukJar dedi, b.nia dui.it/ tiy yiik uluyur, u? ayt'agw do 
lerah veriyor; banti Vierdlgih iiimcE, Ebemkusagmdan da teir ^ x \p 
gidiyor, 

Kadin, Taun ^rleritie de vanr, bu dertten ^ikayetJerde bulu. 
nuyordu. 

Tarn yirmi oglu, boylcce mezara giiti; kadimn canma biijiik 
bir ate?tir diiptii. 

Sonunda bir gece ona, blumsuz, yemye^il, hos mu, ho$, ku- 
iursuz bir bah^e goriindii. 

Nelige - nitelige sigmayan nimete bag-bahce dedim; oysa ki 
nimetlerin de temeli orasi, bagdarin - baheelerin toplandigi yer dc, 

* Fakat bag-bahce d^ nedir? "G6zkr gormemistir." Tami, 
gayb i^igina kandil dedi. 

Bu sBi, ana esit degil, ancak bir ornek; sasinp kaJan, oridpn 
bir koku alsin diye soylenmis bir soz. 

So^un kisasi kadm, o bahfeyi gordli, sarho? oldu; o zayiJ k;i 
din, o teselli yiiziinden elden cifeti - gitti. 
MJO Bir koskte, admm yazilmis oldugunu gordu; yolu -yordanx 

a$k olan o kadin, bu ko$kti kendiilin sandx, 

Sonra ona dediler ki: Bu nlmet, caniyJa oynamada geicefc ulu- 
nmdir. 

^ok hizmet etmen genek ki sen de bu kusluk kahvaittsini ye- 
meye layik olasm. 

Tann'ya kagip sigiumakta tembel davrandin sen; buna kai^ilik 
da Tanri, o musibetleri verdi sana, 

Kadm, Yarabbi dedi, yiiz yii, hatta daha da fazla bir xaman, 
bu cesit musibetler ver bana, dok kawmi benim, 

O bahcede adim - admi iierledikee orada, btitun cocuklnnni 
gdrdii de, 

Ben kaybettim ama dedi, sen kaybetmemissin; gizli sevL'T'l 
gGren iki can g5^u olmadik^a kimse ad am olmadi. 

Sen mahsustan akitrnadin ama burnun kanadji, eok kan . ■ 1-. .- j 
hani; fakat canin da hararetten kurtuldu, 

Her meyvamn ici, kabugundan iyidir; bedeni kabuk bil, let do 

o sevgili, 

tnsan, pek giizel bir ig sahib id jr; o soluktansan, bir soltik ol 
sun, o ici ara. 



24J 



* All Ah razi o fmrn, llnmza'nm savage nrliiiiz glrl^l 

1420. Warilra, son demlerinde sava$ safina zirhsiz girer, sarhos bir 

halde savasa atihrdi. 

Gd&su, kollari, bedeni aeik bir halde, dii$man safina, kih<;]o- 
tm online atardi kendini. 

Halk, a Peygamber'in amcasi, a saflar yaran arslan, a erlerin 
padi^ahi dedi; 

* Sen. Tann buyrugunda, "Kendihhi, ellerinizle tehlikeye at- I 
mayin" ayetini okumadin mi? ' 

Peki, nedcn. savasta kendini bbylece tehJikeye atmadasm? 

Gencken, saglamken ,giicun - kuvvetin varken saflara, zirhsi?: | 
aiilitiazdin. 

Simdi kocadm, ariklastm, belin biikiildu; hicbir seye aldirmaz- 
lik perdelerini aymadasin. 

Hicbir seye aldirmiyorsim; bir kthcla, bir mizrakla savasa gi- 
nyor, sanki kendini imtihana cekiyorsun. 

Kilic, ihtiyara saygi gostermez; kihcin, okun ayird edisi olur 
mu hie? 

O, birseyden haberleri olmayan gam yiyenler, gayretlerindcn 
ona bu £e$it bgiitler veriyorlardi. 

Hamza'iun halka cevabi 

3430. Hamza dedi ki: Gencken olumii, bu diinyaya veda etmek gc- 
riirdum. . 

ftliime kim ragbet eder? Ejderhamn bniine kim ciplak cikar? 

Fakat Muhammed'in isigiyla simdi, bu yokluk sehrinin zebu* 
nu degilim. 

Duygudan disartda, padi?ahin ordu yerini, Tann isigiyla dop- 
dolu olan otduyu gbriiyorum. 

<?adir cadira bitismis, ipler iplere sanltm?. .. Siikurler olsun 
ki uykudan uyandirdi beni, 

* dlum, goztmiin bnunde tehlike kesilen kisi, "Kendinizi tehli* 
keye atmaym" buyrugima sanlrr. 

* Fakat blum, gbziine kapi acilmasi gbriinen kisiye, "Yari$in" 
denir. 

* A bliimii goinenler, uzakla$in, sakimn, tez olun ey dirilmeyi 
gbrenler, "Yansm" 

Hay din ey lutuf gbrenler, genisleyin; beladir bu ey kahir gtf- 
renler, dertlenin. 

'' Yusuf'u goren, canim fedg eder; kurdu gorense dogru yol- 
dan sapar. 




M40, Ogul, hei-kcjiiu ttlllmii, lutiull tt<n K lndrdii; diismana karsi diis- 
mandir Slum, dotti kftrji dual. 

Turke karsi .lyniiiiin k>> bir raigi wardir; zenciye karsiysti 
ztrncidir ayna. 

Ey oliimden Wkup kacan can, aklini basma al, bu korku, 
kendindendjr senin. 

Korktugun, kendi cirkin yuzudiir, olumiin yiizii degii; cailin 
bir a^aca benzer, Oliimse yapra^idir o agac^n. 

tyi olsun, kotii olsun, ne bjtmisse, sendtn bitmis, yeseimi^iJi; 
ho^ olsun, olmasin, goniile gelen sey, senden gelmi^tir. 

Bir dikenle yaralanmissan, o dikeni sen dikrriUsindir, ipek ul- 
sun, atlas olsun, giydigin dbiseyi sen egirmissindir, sen dokumus- 
sundur. 

5unu bil ki yapilan is, ona verilen kar^ihkla bir renkte dogii- 
dir; hi?bir bizmet, Ifituf, ihsan renginde olamaz. 

toiler in ucreti r ise berzemez; is arazdir, Iicretse olumsiiz, vi 
kimsiz bir cevher. 

1^, tamamiyle gucliiktiir, zordur, aim teridir; ucretse (luini 
miyle gumu^tiir, altmdir, tabak-tabak nimettir. 

Sana bir yerden bir tohmet gelsc, zulmettigm kisi miJuit'k' 
diismiij de ilenmi^tir sana. 

^450 Sen, boy una ben bir sty yapmadim; kim^eyi lohm^L alUiui i»[ 

madim der - durursun. 

Fakat bir baska sekilde giinah etmii^sindir; tobum ektin, n& 

sil olur da meyva vermez? 

" O zina etmistir, cezasi yUi ^opa yemektii; fakat der ki: Ben 
sopayla kimi dovdiim? 

Fakat o zinanin karsdigi degll mi bu bela? Ama sopa, kimse- 
nin bulunmadtgi bir ycrde islenen zina suctina benzer mi hif ? 

Ey Kelim, yilan, nasi! olur da sopaya benzer? A hekim, den, 
nc vakit devaya benzer? 

Sen de o sopa yerine, erlik suyunu dbktiin; do k tun de u, bir 
yiice ki^i oldu. 

JBir sevgili oldu, yahut bir yilan kesiidi erlik suyun; pL'ki, su- 
pamn yilan olusuna bu $asman da ne? 

Erliksuyn, o gocuga benzer mi hi^? Seker kamisi, sekLTc; eii 

lar mi m"s? 

Irisan secde eder, riiku' eder; secde, riikb, tohmnunu ukti; 
secdesi o alemde cennet olur. 

* Birinin agzmdan Tann'yi ovme cikip u^tu mu, tan yeiini 
^arip agartan, onu cennet ku$u yapar. 



2^4 



245 



3460, Ku^un erlik suyu da yddir, havadir ama sen in ows&a, tesbih 
edisin kusa benzemcz ki. 

Elinle birsey bagisladm, zekat verdin mi, bu veris, o yaniln 
hurmalik, aga^lik olur. 

Sabir suyun, cermet irmagi kesilir; cennetteki silt irmagi da 
senin sevgindir, as kind rr, 

Kulhik tadi, bal irma£i olur; kendinden gecisin, $evkm, sarap 
irmagi kesilir. 

Bu sebepler, o csedere benzemez; Fakat Tann bu scbeplerin 
verine a eserieri nasd getirdi? Bunu kimsecik bilrnez. 

Bu sebepler, riasil senin buyrugunla meydana gelmi$se, o ddrt 
irmak da senin buyruguna uyar. 

Ne yana dilersen, o yana akitrrsin; diinyada o sebepler i nasil 
cvivip ^evirdiysen bumari da, diledigin gibi evirir - sevirirsin; 

Senin erlik suyun, senin buyrugundadir ya; ondan meydana ge* 
len soy - sop da buyruguna giriverir. 

Yeni ayak cocuguri, senin buyrugunla ko$ar - durur; sanki ben, 
senin parcabucugunum, beni anama rehin vermi$tin sen der. 

O sifat, bu diinyada buyrugun altmdaydi ya, orada da o urmak- 
la, senin buyruguna girer. 
H70. O agacjar, buyrugunu yerine getirirter; ciinkii onlar, serin si- 
fat! armdan mey valarnm s 1 1 r . 

O sifatlar, burada senin buyrugunun altindaydi; karsjlik ola 
rait verjlen seyler de orada, buyrugunun altmdadir. 

Elinden bir mazlum yaralaridi hani; o da bir agac olur da 
*akkum verir. 

Ofkenle gOrtuHere ates salmis, tin hani; o ates, cchennem ale- 
xin in mayasi oldu iste. 

Atesin, burada insan yakardi, ondan dogati ates. de adami ya- 
kar - yandmr. 

Atesin, burada insanlara kastedcrdi; ondan dogan ates de ora- 
da, insanlara kasteder. 

O yilana, akrebe benzeyen sozjerin, yilan olur, akrep kesilir 
dc kuyrugundan yatalar seni. 

Erenlcri bckletirdin; kiyamet gimiinun bekleyisi de sana dost 
oldu i$te. 

Yarni, obiirgiin diye vaad etmen yok mu? Mahserdeki bekle' 
yisin oldu; vay haline. 

O upuzun gunde, o soru giiniinde, yakip eriten gime$in altin* 
da bekler durursun; 



246 



1480, Yarm yoln Rlrpiini iDhiuiiuiiii r-lu'i de, ^Sgii beklcttr dururdim 
hani. 

Ofken, cchemiem v.iIihiiiilij loliumudur; kendine gel de su ce- 
hennemi sondlir; gtinku bir tuzaktir bu. 

* Bu ates, isiktan boL$ka bir seyle sbnrnez; sana siikiirler ede- 
rtz biz; "Isigm alesimivii sundiirdu." 

Isigin yokkon yumusaklik giisterirsen, bil ki ate$in vardir, di- 
ridir, fakat killlenmi$tir- 

Aklim ba?ina al, bu, fazla iistiine dii^mektir, yiiz ortiisiidur 
bu; atesi, din isjgmdan baska hi^bir !jey sondiinnez. 

Din isigim gormcdikce emin olma; giinkii gizli ates, bir gilii 
olur, ortaya cikar. 

Isigi bir su bil, suya yapis; suyun oldukca atesten korkma. 

Sudur atesi sondiirecek sey; ijunku suyun huyu budur; atesin 
suyunu - sopunu yakar - yandinr. 

Birkac giin, o su kuslarinm yanlamia var da, seni al sin Jar, 
Ab-i hayata iletsinler. 

Kara kusuyfa su kusu, sekil bakirnmdan birdir ama maya bn- 
kiroLndan, ikisi birbirine zitttr; suyla yaga benzer onlar, 
1490, Her biri, kendi ashna kuldur - koledir; goruniiste bir gciriiriiii ■ 
lar ama aldaruna; ihtiyath davran. 

* Hani sunun gibi: Vesveseyle "Elest' J deminden gelen vahyin 
ikisi de akiila anlajilir; fakat aralarmda fark vardir. 

Her iki gontii tellah da begim, kendi sattigi mail over. 

Sen de dusiinceyi f amy an bir gbniil sarraftysan, esir tellah gi- 
bi iki diisiinceyi birbirinden ayir. 

Eger jiiphe yuziinden bu iki diisiinceyi ayird edemiyorsan, al- 
datmaca yok de; tcz olma, kosma. 



** 



_ 



CiJ R - - 



mmMm 



iii 




($ERH) 



32(M. Beyitten sonrafci baglikta, "Yoksa darda kalana, dua ettigi zaman 
IniAbet eden ve kbtiilUgunu gideren ve Bted, yeryusune sahip kilan mi hayirli? 
Allah 'la beraber bir baska mabud var mi? Ne de as dunlin medeslnla" mealinde- 
hi Ayct-i kerimenln bas tarafindan lafzi iktlbas vardir (XX vn, Neml, 32). 

3205. III. stirenln 45 - 56 ayetlerlnde, laa Peygamber*In, anaai Meryem'e 
iuUJdclendigl, besikteyken de, olgunluk cagmda da tnsanlarla konu&tugu, baba- 
sik olarak dlinyaya geldlgl. mucizeler gbsterdigi. Adem Feygamber gibi onun da 
Tann kudretiyle yaiatildigi, V. surenln 110. ayetinde gene, be^lkteyken kanus- 

tugu aniatilmaktadir. XIX. surenln 15-35. iyetlerinde bu day daha mutassal 
ge^er; Isa, anasini kotd gorenlere, kcndisinin peygamber oldugunu, ana kuca- 

gmdayken bUdirlr. 

3207. XXXVI. surenin 65. ayetinde, kiyametten sonra Insanin ellerinin, 
uyaklannin, yaptigi istere tamklik edeccgi, XLI. surenin 21 - 22. ayetlerinde 
de, kola k tannin, g&zlerinln. derilerlnln, yaptiklarma sehldet edince, neden se- 
liadette bulundunuz dendigt zaman, herseyl soyleten Allah, biai de ettylettl diye- 
ffklcrl Mldlrllmektedlr. 

1210. Kevser. I. cUdin 190?, bey tin serhine bakirjiz. 

3220. LXXVI. surenln <Dehr} 21. ayetinde, "Ostlerinde, iplncecik yesil ve 
i|ittk elbiaeler, kalin ipekten dokunmus. hbaslar vardir ve gtlmus bllezikler talsi- 
mrlur ve RaWeri, onlan. lgllecek tertemiz bir suya kanduir" buyrulmaktadir 

Hi' y Lin Ikinci misrai arapcadir. 

3220. Beyitten sonraki bahis. Furuzan-fer, bu bablsfce, gu hadLsle I5ti3ha.ua 
biilunuyor: Heyseme b. Abdurrahman b. Sebre rlvayet edlyor: Atasiyla ftasfilul- , 
lah'in (S. M-) yanina vannca RasuluUah, cma, oglunun adi ne dlye sordu. O, 
Aziz deyince Hz. Feygamber, Aziz adini koytna, ona Abdurrahman adim t&k 
buy Urdu (Musned'den naklert; Ahadis-i MesnevI; s. 92). 

Mevlana hadlsl tasarrufla bu hikayeyi ibda' etmfj olsa gerek. §arlh~L An- 
kara v£'nln 'Nttahet'dn-Nazirtn" den naklettlli had Is, hlkayeye daha fazla uyu- 
yor. Dlr kadin cociguyia huzttra gellnce Hz. Peysamber, gocuga, ben kimlm dlye 
wjruyor, gocuk dlle gellp, aen Allah'in rasaittsUn dfyor; Hz. .Peygamber, dogru 
MyledJn, Allah senl kutlu etsin buyunjyor (5, aai), 

^223. Beylt, "£oeuk dedl kl" aozllnden sonra arapeadir. 

3226. Oebrall. I. clldin 1071. beytlnln serhine bakimz. 

3232, Uzaa, Kureys ve Ktrtane boylarimn ptituydu CKyt'an-i Kerlm ve Mea- 
II; acikiairm, s, 27). 

3238. Beyltteu sonrakl boltlm. Bu hadlsl, Bedl'uz-Zaman Futftzan-fet, "Ihya" 



ve. "Delailun-NUbUvvo'dnn njtKI»(Jly<>r (MaahlK, 3. 1 1B>. §ftrlh. Tuharftnt nln 
"Evpariyle Beyhakiy'nlu "UnnvJlhu Kublr" Inden nakletmcktedir (s. 282). 

3251. Beyitte ''vurmiiBi" dlye cevlrdigimls eoz, metlnde "'aks" tilyc ge^cr 
Aks, blrlslnin bllElslnln. duyKusuriim, hatirma gelen gey in, yanmda bulunanlar- 
<lan blrlnde, bllgl, duygu hallnde zuhfir etmesl, onu s(jylemesldir. Halk arasinda, 
hlrlsl bir siis sdyleyecekkerj baska birlsl sOylerse, ilk soyleyetek klgl, slmdl ben 
^oyleyetektlm, sen benden fazla yagayacaksin der (I. clHte 323 &. bey I tie baslayan 
holumtki isahma bakimz). 

3255. Beyltten sonrakl baslikta, XClV. aarentn Cingirih) 8. ayetl lafzen 
mtlbaa edilmlstlr. 

3262. Beylt arapeadir. Tasavvuf l^in I. clldin 132-133. beyitlerLnin serhine 
bakimz. 

3265. i Bey it arapt^dir. II. sflrenin, "O anda boy una uaaklasiyot, hlgblr klm- 
^ipye bakmiyordunuz bile. Peygamber 'se arkanisdan sizl cagirip dunnadaydi. 
T'ann, elinlzden gikana hayiflanmayasiniz, gelip catan felaketlerden mahzun ol- 
!nayasan33 dlye slsi, gam ustune gam vererek cesalandirdi ve Allah, yaptiklarj- 
nizdsn hatoerdardir" meiHndekl 153. ayetiyte LVII. sdrenln (Hadid), "Bunu dft. 
■ Unladen (ikarip kaybettiglniz seye kederlenmeyin ve size verdigimlze sevinmcyln 
illye yapmistir" mealindeki, 23. ayetlne l^arel vardir ve bu ayetlerden lafzl iktlbas 
yapilmigtir. 

3273. "Gercekten de Ademo&lu, men' edlldl|i seyin tlstttne dllger." (Hadlw, 
Cam!', □, £. 72). 

3252. I, clldin 2366. beytln serhine bakmiK. 

3283. XL1I. suienln (Sura), "AJlah, kullanmn riakim yaysaydi, bolla?tir- 
naydi yeryilsunde azginlikta bulunurlardi..." mealindeki 27. ayete isaret edll- 
ltiektedir. 

1 

3290 XVII. surenln 44. ayetinde, herseyJn, Allah'i hamd ederek onu nok- 

j;an sifatlardan tenzih ve tesblh ettigl, fakat bunun anlagilmadigi blidtrilmek- 
tedlr; bu ayete Isaret vardir. 

32 M. "Yiiceltttk, ululadik" s6sli. "'Kerremna" sdatiyle gegmektedlr ve ayet- 
len lafzen iktlbas vardir. II. cildln 3784. beytlnin serbine bakimi. 

3293-3299. "JEnsana bir iarar gelince yan Ustfl yatarak, yahut oturdufcu 
lialde, yabut da ayakta dua eder blze; o zaran giderdlk ml sankl sarara ug- 
laniami^ da yilzden blze dua etmemistlr. oylece dner - glder. l&te askin hare- 
ketlerde bulunanlara, yaptiklari isler, bbylece hos gorunmektedir" mealindeki 
ttyeti ve bu mealdekl ayetleri hatirlatir (X. Yunus, 12). 

3301. BeyltteSl "YilceJttlk, ululadik", iyetten lafzl iktlbas vardir (c. II. 



;t7fl4). 

3332. "Horozy sovmeyln; 
iHadis, Cami', n, s. 139), 



fllnkil p, insaru namaz kilmasi i;in uyandtnr.' 



3337. "Hay ye al'el-felah-Haydin kurtulusa" sozii, ozamn cuzu'lerlndendir: 
beylt de arapcadir; ayni zamanda beylt, "vakitsiz. oten horosun basi kesitir" ata- 



248 



249 



■■ 



:■<>*« nil hutirliuir Bn at&adztlyltr. WkltolSi Mr davaya u.*ij. ■-...■■ k!»lnln dttgecefii 
durum unlatiJir. 

3361. "Ccnnct ehllne rahlm Rabden sciylenon soz de selam - eseiillic alie 
stotidtlr" meaundekl ayele t^airet edihnektRdir (XXXVI. Ya Sin, 57;. VII. suie- 
Tiin CATaf) 46., X. surenin <Y11nus) 10., XIII. sftrenin (Ra'd) 24.. XIV. fidrenltt 
(Ibrahim) 23., XV. stirenln (Hicr) 46., XXXIII. sGrenin tAhsab) 44., XXXIX. sflre- 
uin (ZUmcr> 13. ve L. surecln (Ka&f) 34. ayetleii de ayni mealdedlr. 

1168. KelTmullah, Allah la konusan man&sinacur ve MQsa FeyEamber'in vas- 
ndir. Feygamber'le ^cmustugu hassaten blldirlldlgl clhetle bu sijz, Hfusa Fey gam - 
t»r"e alem olmugtur. Agag-tan konusmak. agagtan Tann hitabmi Isltmek. agagta 

knnusmak sifatmi yaratmak tarainda tefsir edlllr, 

1312. "'Senin aynada gbrdtlfllnu men keaehte gormflsem" Azerl ataEozudtir 
ICcrzeh - kesek, kerple manasma gellr. 

330L "Hayir, can k&praeUk kemlklerlne gellnce ve bir okuyup ufleyen yok 
mil denlnce ve sUphe yok kl bu gsgin. bir aynlik gagi oldugunu anlaydnea vfr 
tmldir, haldjra dolasinca, a gjfeft Rabbinin huzumna g&tllrtilGr" mefilindekl ay*t- 
1c re igaret edilmekfcedir a^XXV. Kiyame, 25-30). 



tlir 



33H9. Iklncl mistadakl 'Allah dogruyu daha da iyi billr" ctlmlesl arap^a- 



3395. Hepsi de ... "Bu, ancak bir baginstan ibaret, derken onlann. hepsi. 
tiitJinfiizda hazir b^lu^madalar ,, meallndetl kiyfiraeti anlatan ayetten lafzen iktl- 
EHts vardir (XXXVI. Ya Sin, 53). 



3399. 



"Ol buyruSn." I. ciltte 1197. beytln serhlne hakmie. 



3339. Beyitten sonrakl bfilflm, M Blr kulun cocugu GMnce ytlce Allah, me- 
Icfclerlne, kulumtin gocugunun rfihutiu kabzettiniz mi der. Em derler, Demek 
kl buyurur, onun eOoiuI meyvasim kopardinia; evet derler. Peki der, ne dedi ku- 
lum? Derler ki, sana hamdettl, Allah "miz, gene ona ditnenleriz dedl, Yuce Allah. 
kulum Ic'rt cennette bir ev kurun, o evin adim da Hanid evl koyun dsr" msalfn- 
dtkl hadJsi. 1 alldinr <Caml', I, a. 23), 

3407. "YUce Allah dedl kl: Temiz kullaiima g&ztln gorniedlgi, kulagui Isit- 
n-.f ttiftl. hicblT insanin gonlune jelmeyen geyler hasirladim." (Caml', II. s. 6S> 

341B. "eizde n$ varsa bitip takenlr, Allah'in katindayaa kalir. " (XVI 

fi'.ib.i. 93), 

34 IP. Beyitle baslayan bahis. AMUlmuttalib o£lu Hamaa, Hb. PeyEamber- 
in amcalan ve sut kardeslerldir. Hz, Rasftl'den 3kl yag bflyaktQ: d6rt yag buyflk 
oldyftu da aoylenmigtlr, Hz. Peygamberln, davett ba^lamasmdan Ikl yil soma 
Hi am 'a geldf. MedSne'ye hlcretten soma Bedlr sav^mda bulundu. Ifcl kihcla aa^ 
vasjyordu. MUsrMerden otusbir kl^lyl dldtlrdQkten sonra jehld oldu tTenkiyh'fll - 
Mukaal'e, L, 3TS-376 ve Sellnet'jjl-Bihar'a bk. I, 337 -33»). 

3423, "Maluuzi Allah yoluna sarfedlp yolisullari nafakalandirinr kendlnizf. 
cllerlnizle tetillkeye atmayin: lylllk edln. BLphe yok kl Allah, iyUlk fidenlert se- 
ver." (II. IPS) ilk misra J dH, "Kendlnlzl, ellertnlzle tehllk*y& atmayui". ayetten 
! af ten iktlbas edllmljtlr. 

250 



WM 



,3*35, Ajmi Ayatlrv uytii rltrnlM!. Iktnel miira'd*. imxi iktjbasla j^e^er. 

343(1-3437. m, srirriiln, "Varij cicLnrcpPlno lutyati Hubblnizln yarligamaama. 

.Httkjnanlar l<?ln ha^irlatimig liiilunmi vii cn|, K&klerle yurler kadar olan cennete" 
iiieaiindeltl 133. ayetlnln. "Ynrifl udercetilrie kosun" manasina gelen "sarlO" silzu 
l&fzen iktlbas edilmlgtlr. ■ 

3439 Ydsat - Kurt I. ciltte 125. beytln ^trhine bakima. 

3462. XXIV. aurehin (War) 2. ayetinde. dflrt adalat sahibl klsinin sehfidetl 
sAblt olursa, evU olmadi^i halda zlnl eden erkek ve kadina, yUz sopa vurulmasi 
tmredilmektedlJ-, Ayni sdrede, d<Jrt sahlt ohnadigi halde bbyle bir lanatta bulu- 
nana da, 4, ayette seksen sopa vurulmasi buyumlmuatur. 

3469. CXIIL sure, "De ki sigimnni karanligi yanp isitan sahahin Babbuw' 
meallndeki ftyetie basiar ve "Palak suwsl" dlye anilir. tklntl misiada gegtn 
Habb'fU-falak". ayetteu iktibastir. Mevlana bu ve mUteakip beyltlerde, "BvlrJp 
(;evlrmek s gllg - fcuvrret ancak AUah'indu sezllnu Eflyleyin; ctinkii o, cennet hanl- 
»el t rindendJr" ve "Oennette agaf dlkmeyl go^altm; orainn suyu tatlidir, topraji! 
«Uzel koiar; C ok agac dlkin, evlilp cevimiek. *fle-kuwet aneak Allah indir st. 
zQntl ^k sijyleyJn , ' hadlalerine (Caml', I. s. 45) Jgftiet ederek manamn lernrsidl 
■idKeglnl bildlnuelfte, dOnraya alt omeklerlnl de vermektedli. 

3482. Ikincl misra' 
serhine bakimz. 



arapgadiF ve hadJsten iktibastir, II. ellttfi 265. bsylin 



3491. EUfist. I clldln 1246. beytlnin aerljiiie bakmiz 



*% 



251 



(METlN) 



Alls - veti^te aldanmamamn rarest 



Dostun biri Peygamber'e dedi ki: Ah$ - veriste aldamsia esim 
ben. 

Satanin da, satm alinan da diizeni, sanki bir biiyii; hep beni 
tutuyor, hep gelip benim yolumu Ices iy or. 

Peygamber dedi ki: Aldanmaktan korkuyorsan, alacagin seyi 
iig giin muhayyer olarak al. 

* Qiinkii yavas davranmak, gercekten de Rahman'dandir; tez. 
canhhguisa Ianetlenmis $eytan'dan. 

A ihtiyatli kisi, kbpege bile bir lokma ekmek atsan, once kok- 
lar da sonra yer. 

3500. O burnuyla koklar, bizse akiila... Evet, birseyi biz, her$eyi in- 
ceden inceye anlayan akilla koklanz. 

* Bu yeryiiziiyle gbkler bile, Tann tarafindan yavas -yavas; 
tain alti gtinde yaratildi. 

* Bir^eye ol dedi mi clan, onu yaratan, bir anda yiizlerce yer- 
ylizuyle gokytizunii yaratabilirdi, giicii de yeter buna. 

* Ulu Tana, insaiu, azar - azar, yavas - yavas kirk yiida tarn 
adam haline koyuyor. 

Gysa ki bir solukta, yokluktan elli.kisiyl bir den varhk alemi* 
ne ucurmaya giicii yeterdi. 

tsa'mn, bir duala, hemencecik bliiyii diriltmeye giicii yeter de; 

Peki, Isa'yi yaratanw, hemencecik, yigm yigin insan yaratma- 
ya giicii yetmez olur mu? 

Bu yava^hk, yavas -yavas, ilitiyath, sakin, saglam olarak ise 
sarihp diledigin seye ybnelmek gerektigini sana bildirmek, belled 
mek icindir. 

Boy una akip duran bir sucagiz bile ne pislenir, ne,kokir. 

Bu yavas, bu ihtiyalh hareket, ikbali, sevinci dogiirur; bu ya- 
va$, bu ihtiyatla hareket, yumurtadir, devletse kusa benzer. 
3510. A inatgi, ku$ yumurtadan gikar ama yumurtaya benzer mi iag? 

Hele dur da, senin parca - but uklarrn da, yumurtalar gibi so* 
) i mi da ku§lar cikarsin. 

252 



■ 



WM. 




Yilan yumuriiiNi dfl Ktrce yumurtasina benzer a ma aralnnnilo 
ne kadar fark vai\ 

Armut da cltnayu benzer ama a iistiin «r r arabnnda farlchu 
var. 

Goriinu>te yapraklar bir renktedir hani; fakat her agacin riity 
vasi, bir baska cesittir. 

Yapraklara benzeyen bedenler de, birbirlerine benzer- Takm 

her beden, bir i$ icin yasamaktadir. 

Halk, pazarda e?it yuriir; ama biri zevk icindedir, biri derlh 
Bunun gibi oJiim bakimmdan bepimiz de oliip gidiyoruz, bun 

da biriz; ama yarnniz ziyandadir, yanmizsa padi$ahlar pidiiiAhi. 

* All^h raja olsun, Bilal'in ne^'eyle ohnesi 

Bilal, zayifliktan yeni Ay 'a dondii, yuziine tfliimun renai, iAli 
miin g6Igesi coktii. 

E^i, bu hali gorunce eyvahlar olsun, evim yikildi dedi; HI In], 
ona, bayu - hayir dedi, evin yapildij ne?e bu, sevinc ca^i bu ?0 p 
3520. Simdiye dek ya^ayis yiizunden yastaydun, oliim nasi] f>i,- vh 
sayi^tu-, nasil bir ?ey; ne bilirsin sen? 

Boy una bu sfoii sbyltiyordu; sbylerken de yiiziinde nuikialt'i 
giiller, laleler aciliyordu. 

Yiiziijideki panlti, isikb gozleri, soziine taiukhk etmedcydi. 

Her kara goniillti, onun yuziinij kara gcriiyordu ama gozbL-be 
gi de kara, bu neden? 

Gormemi? kisidir yuzii kara; gbzbebegiyse Ay 'a aynadir. 

ZSten diinySda can gSzii acik olanlardan baska kirn gorebilir 
senin gbzbebegmi? 

Onu, gozbebe^i baline gelenlerden ba$kalan gbremeyincc dfl 
ondan baskasi, onun rengini nerden bilecek? 

Demek ki ondan baska, insanlann heps! de, yiice gbriislu Msi 
lerin sifatlannda mukallid olmus, onlan taklit ediyor. 

Bilal'in esi ( ah ey giizel huylu dedi, aynlik,.. Bilal, hayir- hayir 
dedi; bulu^up kavu^mak, kavu$up bulusmak, 

Esi, bu gece gurbete gidiyorsun, soyundan - sopundan, yakmJ* 
rmdan aynhp kayboluyoi'sun dedi. 
1530. Bilal, hayir-hayir dedi, soyledi^in sdziin tersine, bu gece ca- 
mm, gurbet elden yurduna iik?iybr. 

Esi, yiiziinii nerde gorecegiz dedi; Bilal dedi ki: Tann haslu. 
rmm halkasinda. 

Tfucelere bakarsan onun haslannm halkasini gorursiin, seninle 
beraberdir; ama asoftiya bakarsan goremezsin. 



253 



idiMlta. 



Yiiziik kasmdaki ta$ nasil parlarsa, alemJerin Rabbin in halka- 
smda da istklar, pan I - pan! parlar. 

E$i, yasakjar olsun dedi, bu ev yikildi; Bilal, Ay a bak dedi, bu- 
luta bakma. 

Colugum - gocugum coktu, ev de kii£uktu, dardi; daha mamur 
bir halde yapmak i^in yiktx. 

Bedetiin, oltixnk yiJobnasjodaki bikmet 

Ben onceden, sikmtilar i$mde, bunalmis biriydinn simdiyse 
canitmn soyu, doguyu da doldurdu - batiyi da. 

§u kiiyuya benzer evde mahpustum; padisah oldum $iindi, pa- 
disaha da saray gerek. 

Padisahlar icin oturup eglehecek yerler, kosklerdir; olOye ev 
olarak, yurt olarak bir mezar yeter de artar bile. 

Peygamberlere bu diinya dar geldi de padi^ahlar gibi mekan- 
sizhk alemine gittiler. 
3540, Oliilereyse bu dimya, parlak goriindii; oysa ki goriinii^ii bii- 
yuk, i$ ytizdeyse dar mi, dar. 

Dar olmasaydi bu feryat oeden? Diinyada fazla yasayan, nicin 
iki blikliim oluyor, 

Uykuya vanp da can, azad olunca, o yerde bak da gor, nasil 
da seviniyor? 

Zalim, aulmetme buyundan kurtuluyor; zindandaki kisi, hapts 
diisuncesJmden aynhyor. 

Pek gen is olan bu yerle gok. devenin ihiayacagi cagda pek da- 
rabyor, 

Bu diinya pek dar; geni^igi bir g6z boyacihk, Giilii^ii aglayis, 
oviincu iamamiyle ayip, tamamiyle ar. 

Dunyanin, gtiriinuste gcnis gerr;ekte dar olusunu uykuy a 
benzetls; uyku, bu dariiktan kurtulustur 

Hani hamam kizar da darahrsm; canm sikihr orada. 

Hamam enlidir, boyludur; fakat harareti yuzunden sana dar 
gelir; canm sikihr, usamrsm. 

Di$ari ^ikmadikca gonliin genisleme^.- Peki, duragin gent- 
le mez... Peki, duragin genismis, ne faydasi var? 

Yahut da a azgui, dar bir ayakkabi giyer de, geni$ bir ovada 
yiirursiin. 
3550. Ovanm, Qoltin genisligi, dar gelir sana; o ova, o gol, zindan 
kiesilir sana. 



25A 



iMMMMi 



Fakai scni imiUmi gtircu, su ovada, ycni lale gibi acdmi$ del'. 
BiJmez ki sen, blinder gibi goriiniiste giil bahcesindesin am;i 
canm feryad etniL-di:. 

Uykun, o ayakkabmi gikarmandadir; ciinkii uyku da canm, bt h - 
d en den htirdur. 

* A fiian, uyku Ashsb-i Kehf gibi, diinyada erenlerin mall ■ 
mdilkudiir, 

Uyumadiklan hilde diinyada ruya goriirler; yokluga giderlci , 
fakat kapi yoktur.,. 

Ev daracik; can, i^inde iki biikliim oknu$ T padisahlarm sara\- 
lari gibi yeniden yapmak, onarmak igin o daracik evi yikar. 

Ben de ana rahmindeki ^ocuk gibi bu dunyada iki biikliim ul 
mu^um; dokuz aylik oldum, artik buradan gocmem gerek. 

Anami dogum agrisj tutmazsa bu ztrjdandaj atelier igindt kii- 
lirim. 

Tabiatimin anasi, kuzu, koyundau dogsun diye Mum agnsnn 
tutuluyor da dogum yolunu agiyor. 

1560, A rahim, a£il, cunku kuzu biiyudii; acil da giksin, ?u y^jijvvjif 
uvada yaydsin. 

Dogum agnsi, gebeye gore agridir ama ana kammdaki fw;u 
ga gore, iindamn yikdi^idir. 

Gebe, nereye, kime siginayim diye agndan aglar ama tocuk^ 
kurtulu^ vakti geldi diye giiler. 

GOgun altinda, analardan, cansizlardan, hayvanlardan, ntbal- 
iardan ne varsa, 

Her biii, oburiinun derdinden habersizdir; yalmz bilen, olgiui 
la^an kijiler, bunlan dertlerini biiirler. 

* Kosenin, evindekini bildi|i kadar kaba sakal, evindekini bil- 
mez. 

Amca, senin halini gonul sahibinin bildigi kadar sen biJe hi- 
lemezsin. 

Gaflet, gam, tembcllik, karanlik; bunfarm hepsi de yert 
mensup olan, asa£ilik bulunan tenden Ueii gelir 

Gaflet, tendem ileri gelir; fakat beden, can kesildi mi, mulla- 
ka sirlan goriir. 

Yeryiizii, hava boslugundan kalktj mi, ne benim icin gece, giil- 
ge kahr, ne senin icin. 

Nercdc bir golge, bir gecc, bir gblgelik varsa o, yiiryiizundcn 
meydana gclmi^tir; gbkkrden, Ay 'dan degil. 

255 







^70. Dumsrt, hep odundan mrydfina gdlx, kivilcimhir sacan ate?- 
lerdeu degil. 

Vuhim yanh$lara diiser, yamhr, akilsa ancak dogruya yonelir, 

dogruyu bulur. 

Her agirhk, her usanc, bedendendir, cansa hafifliginden boyu- 
na ucmadadir. 

* Kwil beniz, kan coklugundandir; san benizse safra kabar 
massndandir. 

* Beyaz yiiz, balgamni giiciinden meydana gelir; sevdadansa 

yiiz, esmerle$ir. 

Gcrcekte, belirtileri yaratan odur; fakat kabukta kalanlar, il- 
tetten ba$ka birsey gormezler. 

Kabuklardan kurtulmayan ic, ne bir hekimden care bulur, ne 
illettenkurtuiur. 

* Fakat Ademoglu, ikinci defa dogdu mn, ayagmi hastahkla- 

rm ba$ina basar. 

* Artik onun dM r illet-i Ola degildir; parca-bucuk Met de 
ona kin gLtdemez artik. 

Gune? gibi tan yerinde, gergeklik geliniyle u^ar da ucar; $ekH, 
ona bir duvaktir ancak. 
^580. Hatta tamyerinden de, goklerden de di§andadir; canlar, akil- 
lar gibi mek&m yoktur onun. 

Hatta akdlarnniz, onun gfllgeleridir; golgeler gibi onun ayakla- 
rina kapamr. 

* Muctehid, nassi tanirsa, bir hiikumde kiyaslamayi du?unmez 

bile. 

Fakat bir hiikiimde nassi bulunmazsa o vakit kiyaslamaya ba^ 
vurur, onunla hiikme vanr. 




256 



Nasla Kiy&sL benzeti? 

* Bil ki nass, Kndsi Ruh'un vahlydir, parca - buguk aklm kjl 
yaslamasi, bunun altmdadir. 

Akil, canla anlayis elde etmi?tir, canla aydinlanmi$tir; artik 
can, nasil olur da aklm buyruguna uyar? 

Can, akla tesir cder de yiizden akil, bir karara vanr. 

Canm, Nuh'un gercekledigi gibi gergeklediyse, gercege erdiy- 
se, nerde deniz, nerde gemi, nerde Null tfifani? 

Akil, belirtiyi de can samr ama giine$in i$gi, giine$in degir- 
misinden cok uzak. 

Gercek yolcu, gune$in i$igindan giine$in degivmisme ulasayma 
diye bir somunu yeter buldu. 



- — — — — -— 






\59Q. CiinkU a$n£iWn *iiniti bu ir^ikj gece giindu^, boyuna duffnay, 
dolunur-gidur. 

Fakat giine$ di^J^misJui yurd edinen ki$i, boy una o i$iga ba- 
kar diirur. 

Ne butut yolunu kescr onun, ne dolunma dcrdi vardir ona: 
gogiisleri dovduren ayrihktan kurtulmu$tur artik o. 

Bu ge^it adamin ash, ya goklerdendir; ya da topraktandir a ma 
donmil^, degijmi?, kok olmustnr o. 

Ona, giine^in yaJmdan vurur-durur; hem oyksine vurur ki 
topraktan clan, dayanamaz buna. 

Giin i^igi, yere boyuna vurursa, yeri bylesine yakar ki yerdtn 
meyva bitmez olur. 

Boyuna suda olmak, baligjn ijidir; yilan, n«rde onunJa yul- 
dajhk edecek? 

Fakat dagda byle htinerli yilanlar vardir ki, bu denizdc ba 
lik Iik etraeye girijirler, 

Duzenlerl halki gjldurtir, $a$irtir ama, denizden tiksii>nu'li*ri, 
sonunda onlan rezi] eder-gider. 

Bn denizde de hiinerli baliklar var hem de oylesinc hltncrtl 
ki yilani, ciiyti yaparak balik gbsterirler. 

5600. * Ululuk dcnidniii dibindeki baliklara deniz, heial sihirki flft 
retir. 

Olmayacak ?ey, onlann giiciiyle olur; kutsuzluk gider, onlu 
kutlu olur, ugurlu kesilir. 

Bu sozix kiyamete dek soylesem, yuzlerce kiyamet kopar da 
gene bitmez. 

§eyliin dilinden hikmet akinaya ba^laymca, tUnl«yenlerIe 
miiritlertn edeple (Knlemeleri gerck 

Usananlara gfire bu sozler, tekrardir ama bence tazelencti, uwi 
yip giden bir omiirdiir. 

Mum, birbiri tistune cakan kivilcinilarla alevlcnir; toprakj bir- 
biri iistune vuvan i^ikla altm kesilir. 

Binlerce isteklinin icinde bir usanan olsa, elci, elcihgindeii 
kalir, 

* Bu gontildeki gizli seyleri soyleyen elciier de IsrAfi] KuyJu 
dinleyici isterler. 

Padi^ahlar gibi yiicedir onlar; uMuklan vardir onlann; onlar 
diinya halkindan kulluk isterler. 

Onlara kar^i edebini takuimazsan elciliklerinden nasil fayda- 
lanabilirsin? 



F. : 17 



2S7 



Onlar a karsi iki bukliim olmai, cgilmeznen u emflneti, nasrl 
ohir da verirler saua? 
3610. Her edep de nasxl begenilir onlarca? Onlar, yiice bir makam- I 
dan gdmi$lerdir. 

A yalanci, a duzenci, onlar yciksul degiller ki her bizmetirie 
karsihk, senin minnetinin altmda kalsmlar. 

Fakat ey goniil, bunca ragbetsizlige karsi, gene de esirgemi;, 
p^di^&hin sadakasini sacadur. 

A gok elcisi, usananlara bakma, dunySda atim stir gitsui. 

Ne mutlu o Ttirke ki davamr da atmi, atesle dolu hendekten 
sicrativerir. 

Atim dyle hizii surer ki gogtin yiicesine gikarmayi kurar. 

Ne ondan baskasmi goriir, ne birinin hasedini dusunur; atej 
gibi kuru-ya$, hepsini de yakar-gider. 

Pismanhk, ona bir ayip kondurursa o, once o pismanhgi ateje 
yakar. 

Zaten adam, bir iste ayak diredi mi, yokluktan pismanhk bU 
temez, bas gosteremez ki,. 

Her hayvarun, dusnwinnurj kokusunu almaa, oadan cekilittaesi. 
Cekinilmesl, kacuulmaai, karsi durulmasi miimkiin obnayati 
kislye kars* dUsmanhga kalkisanin /iyana dimmest, 
yoksulluga diistnesl 

At, arsJanm sesini de tamr, kokusunu da ahr; hayvandir ama 
bilmemesi, tanimamasi, hemen hemen olmaz, 
3620, Hatta her hayvan, diismanim belirtisinden, karartisindan bilir, 
anlar. 

Qunduziin, yarasacik kanat cirpip ucmaz; hirsizlar gibi gece* 
ieyin meydana cikar, yaydir. 

Her nayvandan daha mahrum hay van, yarasadir; meydanda 
apacjk olan giinesin bile dusmamdir o. 

Fakat, ne onunla sava$a girisip yaralanabilir; ne ilenip onu 
uzaklastirabilir. 

Yarasanm derde diistiigiinii, kahirlandigim gbriip basim don- 
dtirse bile, bu, 

Gune^in iistlin lutfunu, ustiin o]gunlugunu bildirir yoksa ner- 
den yarasa engel olacak ona? 

Diismanliga kalkisacaksan, kendine uygun birine du>man ol- 
ciinkii olabilir ya, onu tutsak olarak da tutabilirsin, 

Katre, ummanla nasil savasa girisebilir? Girisirse bu, onun 
ahmakhgina delildir; sonunda kendi sacini - basini yolar. 

258 









Diizcni, sacindmi ■ lsi!>m(lim ttcriye gcccmcz ki... Nasd olur da 
Ay'm odasindaki pcrdoyi yjrtflir? 

Giinese dit^.i:i;sn olnn >uylu azarJanir: Ey giinesin dt giim^itjt: 
du^man olan, 
(630, Ey giines de, yuldizlar da, panltisma kar^i tir - tir titreycn gij- 
ne$e dii^manJik etmeye kalki^an, 

Sen ona degil, kendine dusmansin; sen odun oimu^sun, atL's.e 
ne gam. 

$asilacak sey tni bu; seni yakmakla ondan birsey eksilmc^t ki.,, 
Yahut da seni yakti^jndan dolayi gamlara batmaz ki. 

Onun acimasi, insan acimasina benzemez; giinkii insanin hu- 
yundaki acimak da, ayn bir derttir. 

Mahlflkun acimasi, dertle kansiktir; Tann'nm atcrmasjysa 
gamdan da tertemizdir. 

A babam, Taun acimasim boyle bil; o aciyi?, vchme Sigma/, 
ancak belirtisi goriilur onun. 

Birseyl ontekte, taklltle bibuekle o seytn nasi! 
oldugunu bllmek amsindakl fork 

Onun aciyisimn belirtileri, meyT?aIan goriiniir; fakat o ni:ilii-, 
nasil §eydir, ondan ba|ka kim bilebilir onu? 

BeJirtilerinderj, Grnekkrle bilinebilir olgunluk si fatten; ba<jk;i 
birfeyle kimsecikler bilemez de bilemez. 

^ocuk, ciftle^menin ne oldugunu ne bilsin? Ona, helva gibi 
tatbdir diyebilirsin ancak. 

Fakat a buyrugu yiiriiyen er, ciftlesmedeki tad, his belviiya 
benzer mi? 
WO, Fakat sen cocuga benziyorsun da o akilli er, bu yiizden bu 
ornegi getirdi sana, 

Cocuk, isin ash, halin baii nedir, bilmese bile onu, orncklc 
aniasm dedi. 

Bu Sfnekten sonra, bunu biliyorum ben dersen gercekten 
uzak degildir bu soz. Fakat bilmiyorum deraen, pene de yalan de- 
gild ir. sozlin. 

Bidsi, Nuh'u, o Tann elcisini, o can lsigjm biliyor musun di- 
ye sorsa, 

Nasil bilmem ki o Ay, gune$ten de daha fazla tanimmjin', 
Ay 'dan da... 

Kuciieiik cocuklar bjl« kitaplarda okurlar; imamlar mihmp- 
larda soylerler; 

259 



— - 



Adi, Kur'im'da apagik geccr; gecmi^tcki liikAyesini sbyler ■ 
dururlar, 

Desen, Nuh kimdjr, bunu bilmezsin, bu acdmami$iir sana, fu< 
kitt unlati$ bakimmdan da sdziin doj^rudur. 

Ben Nuh'u ne bilirim? A yigit, onu, onun gibi biri biiir sn- 
eak; 

Topai bir karmcayim ben, fill ne bilirim.. Bir sivrisinek, h- 
ra-fO'i nasi! bilebilir desen. 
3650. Asli nedir, bilmediginden, bti sqzun de dogrudur, yerindedir 

Amca, islerin icvuziimi bilmekte acze dusmek, halkm halidli 
ama bu is, bu kadardir da deme. 

Cunku i$lerin igyiiziinu bilmek, sirnn simna ermek, olgun ki- 
^ilerin gozlerine apa^iktir. 

Varhkta, Bakk'in sirnndan, Hakk'xti zatindan daha fazla aula- 
yistan, g6ru>ten uzak bir $ey var mi? 

O bile mahremlerden gizli kalmazsa artifc birjjeyin igyiizii, bir- 
$eym sifati nedir ki gizli kalsm, 

Akil, bu akildan uzak, akil, te'vilsiz kabul etmez bunu, olma> 
yacak s^eyi dinleme der. 

Kutupsa, a gevsek anlayi^h der; sem'n haiinden iistim bu da; 
onun igiu o ohnayacak $ey diyorsun. 

Bugiin, gdziinun oniine serilen $eyler de oncederi olmayacak 
seyler gorunmustu sana. 

* Kerem buyurup seni on zmdandan kurtarmi?ken bu Tth 
ovasmi kendine sitem zmdam yapma. 

Nisbet ve aynhk bakunindan bir$eyd<e hem 
nefiy, hem de Ispat birleseblllr 

Birsey hem nefiy edilebilir, hem ispat olunabiUr; birseyin iki 
yonu, birbirine ay kin oldu mu, onda nisbct de iki tiirlu olur: 
3660. * "Attigm zaman sen atmadin" ayetinde de iki. nisbet var, 
hem nefiy var, hem ispat; ikisi de bir arada. 

Onu sen attin diyor, yiinkii taslajr senin elin.de> di, senin elin- 
le atikh; fakat sen atmadin; ciinkii o atis guciinii Tann verdi. 

tnsamn gticu, bir yere dek vanr; ondan oteyi asamaz; bir 
a vug tas. - toprak, bir orduyu nasil kirar? 

Avuc senin avueun, fakat atmak btzden, i$te bu ifci nisbetin 
, neyfi de dogru, ispati da. 

* Feygamberlerin zitlan olan kaflrier de, peygamberleri; ben- 
zetmek gibi olmasm; evlatlarmi bildikleri gibi bilirlerdl. 



260 






Tr 







jii 



Munkirler, imhui, yu/.tt-rci' ddille, yiidcrce bclirtiylc, tivl^i 
lail gibi biliilcrdi, tjinu lui tli, 

Fakat hasetlenndeu gizk-rlcrdi, kendilerini bilniiyoriim lafirta 
yamarlardi, 

* Tann da bir yerde, bilirler dedi, bir ba^ka yerdeyst; bujidim 
liaskasi bilmez onlan, bu^ak bilenierin bilgisini dedi. 

* Onlek dedi, kubbelerimin aitmda amandadir; Tann'dan ba^- 
ka hif kinflsej smamakla bilemez onlan. 

Bu aciklanan seyde, NOh'u bilmenle biimemeni kiyasla da anla 
Firtik. 

Dervlsjn hem yok, hem var olusu mesdesi 

lfi70. Bir soz soyleyen, diinyadan dervis yoktur; e^er varsa o, dtr- 
vis deglldir dedi. 

Evet, xaten, gbruniisii dolayisiyle vardir; fakat kendi pifeUai( ( 
On un sifatlannda yok olmu^tur, 

Hani mumun yalimi gibi. Giinese kar^i yok olur, a ma jti-iif 
de var sayiUr, 

Mumun yah mi vardir; ona bir parija pamuk tutsan, o v.ihm 
dan yanar pamuk. 

Fakat giine? onu yok etti mi, yok olur, seni l^iklandirma/, 

Jki yiiz batman bala bir okka sirke dijksen,, bahn icindt nil 
gider. 

Bali tattm mi, sirkenin tadmi bulamazsm, fakat tartarsan bii' 
okka fazla gelir; demek ki sirke, hem yok olmustur, hem de var- 
dir. 

Bir arslamn oniinde ceylan ; kendisinden gecer, varligX onuti 
viuhginda eriyiverir, 

Olgun olmayanlarinj Tann isinde yuriittiikleri kiyas, as km co- 
sujundan ileri gelir, edep kollanmamaktan degil. 

Asigm nabzi, edepten disan atar; asik, kendini padisahin k' 
razisiyle tartar. 
\6&0- Diinyada undan daha edepsiz kimsc yoktur; fakat gertjeklcn 
de onun kadar edepli kimse olamaz. 

A soylu - boylu ki?i, bu edepsizlikle edepliligi, nisbet baktmm- 
dan birbirine uygun bil. 

Goruniisiine bakarsan edepsiz goriirsun; gunkii kafasmda u^ k 
davasi vardir. 

Fakat igyiiziine bakarsan dava nerde? O da, o padisaha karsj 
yok olmus ■ gitmijlir, dava da. 






261 



* Zeytl oldti desek, bu ciimlede Zeyd, fftiklir una I'dil de d«- 
gildir; fiinkii elinden bir is gelmez. 

0, gramcr bakimmdan faildir, yoksa mef'iddiir 6, bliim, 61 dur- 
ing tiir, yok etmi^tir onu. 

Nerde Mil olu$u? Oyiesine kahrolur - gider ki bikQn is gorme- 
leri, cmdan taroamiyle uzaklasir. 

Sadi^i CiMn'm tbhmet altina alman vddKnui, can korkusundan 

Bubara'dan kacinasi, afkuun, onu seke-stiruyB tekrar 

oraya gdtiirusu. Can vermek a^iklar Iclii 

kolay bir l?tir 

Buhara'da Sadr-i Cihan'm kulu, bir$eyle tbhmetlendi; Sadr'dan 
gizlendi. 

On yd, basibos dolasti; kimi Horasan'a gitti, kimi Kufcistan'a, 
kimi de cbJe - ovaya. ' 

On yd sonra, bu kadar aynhk giinleri yiiziitiden gucu ka I ma- 
th, istiyaki arttikca ami. 

3690. Bundan fazla ayrjliga gucum yok dedi; sabir, kustahhga engcl 
olabilir mi hie? 

Aynhktan bu toprakbr coraklasir, su saranr, kokar, bulamr, 
kapkara oJur. 

Cana canlar katan yd, ufunetlesir, veba kesilir, ate? kul ha- 
line gelir, savrulur - gider. 

Ceraiete benzeyen bag-bahce hastahklar yurdu olur; yaprak- 
lan saranr, ciiriir, dbkiilur- gider. 

Herseyi an lay an akil, dostlann aynligryla, yayi kink okcuya 
doner. 

Cehennem, aynhk yiiziindcn byle yanar durur Ihtiyar, ayn* 
lik yUziinden 6'yle titrek bir hale gelir. 

Kivilcim gibi cakip yakan, yakip yandiran ayribgi kiyameto 
dek anlatsam, gene yiizbinde birini anlatabilirim ancak. 

* Oyleyse solugunu kes, onun yabsindan sbz acma, Rabbim, 
sen selamet ver, Rabbim, sen seiarnet ver de; yeter bu soz. 

Diinyada neyle ne$eleniyor, seviniyorsan, o sevinc cagmda, oo- 
dan ayrildigim bir dxi^iin. 

Senin sevindigin seyle 50k killer sevindi; fakat sonunda o sey, 
ellerinden cikti, yel gibi esti- gitti. 

3700. Senin elinden de eikar; ona goniil verme; o senden kacmadan 
once, sen koc ondan, 

262 






Rnh'UMCtiduiTjIii, Mci-ycin'o, yik«nirken r siplakken, bir Liisan 
s*kifnde gttriiunieHl, Mtiyeiu'ln, yUce Taium'ya sigitimasi 

Firsat eJden ftkmadan sen de Meryem gibi o ^ekle, sender Rah- 
man 'a sigininm de, 

Meiyem, cana canlar katan pek guzel bins in i gSrdii; yapayal- 
ni^di; gordugii de pek giiaeldi, cana canlar katan, gbniiller kapan 
biriydi. 

* Ruhu-Emtn, Mcryera'in karsismda, yerden biter gibi beJir^ 
mi?tij Ay gibi, giines gibi do|uvermisti sanki. 

Dogudan giines dogar gibi, yerden, perdesiz bir giizel belir 
misti. 

Meryem J in bedenine bir titremedir, diistii; ciplakti, k6tiiiiJktrn 
korktu. 

* Oyiesine giizeldi gordiitu ki 5 i M, Yfisuf gorseydi, kendisini 
gonip cllerini dograyan kadmlar gibi ellevini dogrardi. 

GUI gibi yerden bitmis, karsisma dikiimi^ti; gpnuiden ba? «os 
teren hayal gibi belirmi^ti. 

Meryem kendisinden gecti; kendinde olmadigi halde Tann'yji 
siginayim dedi, 

O r yeni - yakasi tertemiz kadinin adetiydi; birsej'den iirklti mli f 
varun - yogunu gizlilik alemme cekerdJ. 
^710. Dunyanm kararsiz bir rmilk oldugunu g6rmu?, ihtiyata sari 
larak, tapiya sigtnmay] adet edinmisti. 

Oilman, maksat yolunu bubnasm diye TaniYya sjginmamn, 
tiJUme dek kendisine bir kale olmasim sagiamisti. 

Tanrj'ya siginmaktaii daha iyi bir kale gbrmemisti; kakyi 
ken di sine yurt edinmisti, * 

CigerJere ok gibi batan, o akdlar yakati bakislan gordii. 

PSdi^ah da o baki^Iara, kula^ kupeli bir kul oimustu asktir 
de, P^di^ahlar padi ? ahi akil bile o baki^Iara dalmis da akh basin 
dan gitmisti. 

Yiizbinlerce padisah kuiu, kolesi oimustu; yiizbinlerce dcilun 
Ay'i eritmj^ gitm^ti. 

* Ziibre'nin bile ondan soz etmeye giicii, kuvveti yoktu; Akli 
Kiiil bile onu gbriitice sttsar kalirdi, 

Ben ne diyebilirim ki beni susturmus gitrnis... Agzi, ag-/„imi 
yakmis yandirmis. 

Ben, atesin dumaniyim; ona delilim; o pidisahtan UKak olan- 
lann sbzleri tamamiyle asilsiz. 



■ Beyitte "yurt yt>t\" anlamina "yurt-geh" dflnmektedir: yun itiriccftdlr 






26S 



■MMftHk 



^^tai^H^ 



Zaien giinesin, kcndi yayjlip giden lsigindan ba$ka bir delili 
dc dc yoktur. 
3720. * Gblge de kim oluyor ki ana dehl ohcn... Ona karsi a$agihk 
bir hale geliyor, yerlere scriliyor ya; golgeye bu ycter. 

Delil olarak bu ululuk yeter ana; biitiin anlayislardan da ha 
ilerdedir a. 

Biitiin anlayi^lar, topal e$eklere binmislerdir; oysa ok gibi 
uc^ip giden yele binmi^tir. 

Kagarsa o padisahin tozunu biJe erisemez kimse; fakat ba^ka- 
I an kagarlarsa o, orilerine gecer, yollarim tutar. 

Biitiin. anlayistera durup dinlenme yok; meydanda kosma ga- 
gi, oturup kadeh gekme gagi degil. 

Birinin vehmi dogan gibi ucmadadir; obiiriiniin vehmi, ok gibi 
asdacak mesafeleri delip gecmededir. 

Baska biri yelkerdi gemi gibi gider; bir ba^kasiysa her zaman 
geriler durur. 

Bu anlayis kuslan, uzaktan bir av gorduler mi, hep birden 
[j yana ugarlar. 

Av, gbriinmez olunca da $a$irirJar; bayku^lar gibi yikik yeric- 
re ybnelirler, oralara konarlar. 

av, nazlana ■ nazlana gene goriinsiin diye bir gozlerini yutmip 
bir gozlerird agarlar da beklesirler, 
37 3Q, Gdriinmesi gecikince de usamr, bezerkr de, u gbriinen av miy- 
di, yoksa hayal miydi derler, 

Uygun olam, bir zamancagiz esenlesmelert bu yiizden de giig - 
kuvvet elde etmeleridir,' 

Gece oltnasaydi halk, hirstan, tamahtan garpmii - girpuur. 
yanar - yakihrdi. 

Herkes bir hevese dusmii$, bir kar elde etmek iyin bedemui 
yakniis - yandirmi^tir. 

Derken, halki, bir zamancagiz hirstan kurtarmak iteere rah- 
met define*! gibi gece gelir gatar. 

A yolcu, sana bir ig sikmtisi gelirse, bii ki bu sen in hayrma- 
dir; ates gbniillii olup da acele etmeye kaiki^ma. 

£unkii sen, geni$lik cagmda, gel i rim harciyoruun; harcamak 
igin bir de say ill gelir gerek. 

Diinyada boyuna yaz olsaydi, baga r bahgeye boyuna giinesin 
harareti vursaydi, 

Topragm ot bitirme kaabiliyeiini kdkutiden yakard); bir da- 
ha da o e ski mis seyler, tazclenmezdi , 



Eksi sural liiJu km»kjp, ama esirgeyicidir; yaz guleg yiiziiidiir 
am a yakiadir. 

J740; Sana da dartik pcldi mi, o darhkra ferahh£i gor; gengles, sc- 
vin, yiizuriii, a I mm bura^turma. 

^ocuklar gulerlcr, bilgimerse eksi suratli olurlar; gam karaci- 
gerden meydana gelir; neseyse akcigerden. 

Cocugun. gdzii, e$ek.gibi ahirdadtr; akiJjinin goziiyse son he- 
saptadir. 

O, ahirda otu tatJt gortir; buysa kasabin eliyie sonunda kesi- 
lecegini goriir, 

Kasabin verdigi o ot d acidtr; bizim etimizi tartmak igin bii- 
terazi kurmu^tur o. 

Yiirii, Tann'ntn verdigi hikmet otunu otia; giinkii Taon, an- 
cak bagisindan vermektedir o otu, bir$ey laminuyor karsihgmda 

* Hani sana Tann, "Onun rizkindan yeyiri" dedi; sen onu Ii i k 
met sanmadan da ekmek mi sandm a kid? 

Tann'nin nzki, mertebene gore hikmettir; o da, sonunda bo 
gazina oturmaz senin. 

Bu agzi yumdun mu, bir bagka agiz agihr; o a|i2, sir JdkitW 
lanm yer. 

Bedeai ^eytaraain sutiinden kesijirswi, Taim sofrasinda nicu 
nimetler yersiri. 
3750. * Bu sbzii, Tiirkjerim etyemegi gibi yan pi$mis arJattim; i:\- 
majmini Hakim-i GaznevS'den dinle. 

* Bunu, o gayb hakimi, o ariflerin ovuncti, tJahl-Name'de an- 
iatir. 

Gam ye der, gam arttiranlann ekmegirii yeme; giinkii akilh 
kisi gam yer. cocUksa $eker, 

Seving sekeri, gam bagmm meyvasidtr; bu geni$lik yaradn,, a 
gamsa melhem, 

* Garni gordtin inii a^kla cek, kucakla onu, $am'a r Revbu Tl-> 
pesi'nden bak, 

Akilh kisi iizumden sarabi gorur; agik, yokta -yoklukta vim 
seyreder. 

Gegen giin hamallar, onun yukiinii sen alma, o yiikii arslan 
gibi ben tasiyacagim diye savasa girismislerdi. 

Ciinkii o zahmette fay da g^rmedeydiler, yukii her biri, obli- 
riinden kapiyordu. 

Nerde Tanrn'nur* verdigi kar$ilik, nerde o sermfiycsix ki$inirt 
verecegi para? Bu, sana bir define vcrir, oysa birkag mangir. 



264 






2ft5 











^ ^m t . 



--- ■■■'^AMfi 



Tann'mn vevdigi altin dcftncsi, sen oJiip toz- luprak akina gir- 
sen de seninledir; arda kalacak nial degildir o. 
.1760. Cenazenin oniinde oniinde kesar-gider; mezarda es-dost 
ohir sana, gariplikte arkadashk eder. 

Oluiri giiuii i^in bu solukta 61 de, blumsiiz bir askla kapi yol- 
da$i ol. 

Sab i r, galisip cabalama perdesi ardinda, nar.cicegi gibi bir yiiz 
gormede, ikiye aynlmis, murada eris saglarmi seyretmede. 

Gam, gab sip gabalayan kisinin dniindeki ay nay a benzer; bu 
j,idda, ziddimn yiizti gdruniir. 

Bu iki vash, eline bak, elinde gor; avueunu yum dun mu, ar~ 
dindan mutlaka agarsin. 

Avucun, boyuna yumlu kalsa, yahut acik olsa da yumamasan, 
bu bir hastahktir. 

EHni yumup a^makla is gorebifirsin; bu iki hal, de, ku$un iki 
kanadi gibi gerekhdir, 

Merycm, bir zamancagiz, karaya vunnus bahklar gibi £irpindi. 

Ruh'i&Kudus'Uu MeryenVe Ben Tann Elcjslyim, sana; benden 
korkma, gizleitme, Tann'nin buyrugu bu demesl 

Tan n keremini gosteren melek, ona bagirdi; dedi ki: Ben Tan- 
ri tapisinin enriniyirn, tirkme benden. 
3770. Ba$i, Tana yiiceligiyle yiicelmi^lerden bas ^ekme; boy le sine 
giizel mahremlerden gekinme. 

Hem bu sozleri soyliiyor, soylerken de dudaklanndan ter te- 
nnis isiklar gakiyor, birbiri ardmca Simak burcuna dek agiyordu. 

Piyordu ki: Sen benden yokluga kaciyorsun a ma yoklukta da 
padisahim, bayrak sahibiyim ben. 

Gdnliine bir hayal geldi de yerlesti mi, nereye varsan, nereye 
kacsan seninledir o. 

Yalmz gel tp geeen, ash olmayan bir hayal olursa o bajka; boy- 
lesine hayal, yalanci sabah gibi dolunur - gider. 

Sense, Rabb J in isigindan dogmus gergek sabah gibiyim; giin- 
duziimun gevresinde gece, hig dbniip dolasainaz, 

* A benim Imranzadem, kendine gel. LS Jlavle okuma; ciinkii 
ben Ul havle'den bu yana dustiim. 

Da ha La ha vie denmeden. La havle'nin isigi, soze diismeden be- 
nim aslim, benim grd&m, La havle'ydi. 
3780. Sen, benden Tann y a sigimyorsun a ma ben, ezelde o sigmdi- 
gin zatin diteiip kostugu bir sekhm. 

266 





Ben o aiftitnlifJm ytrim ki ka$ kwe scni kurlarnustn; sen 
Euzii okuyor^ut] eltiui n llQzii y.uten benim. 

Tanmiazliklan daha beter bir Met yoklur; sen sevgilinin l;u 
caginda&lfl ama ommla ask oyununa girismeyi bi!miyyrsun. 

Bostn yabanci samp durmadasln; sevince gam adini takiyfM ■ 
sun. 

SevgiKmizin lutfu olan boyle bir fidan, biz hirsiz oldulttan son- 
ra, daragaci kesilir bize. 

Begimuin ?u misk gibi simsiyah, giizel mj, glkeJ kokan sag- 
lan, akilsiz olduk mu, iindr olur bize. 

Nil gibi akip duran boylesine liltuf. biz Firavun olursak, kan 
kesilir - gider, 

Kan, aklmi ba^ina al r ben suyun, dokrne beni; ben YusljCiimi, 
sen in yiizunden kurt gdriinUyorum sana a mztgi der. 

Gormuyor musun; yumusak huylu, temiz dost, onunla /id ol- 
dun mu, yilana doner. 

Onun eti de degismedi, yagi da; sen, onu k6tu gor dun de o 
yLizden kGtOlesti goztinde, 

Vekilin, ask yimuidcn, bifbir seye aldins 
etmeden Buhflra'ya yoncJmesi 

3790. Meryem'in muntunu birak, yanadursun; o yanmjs ■, yakilmis 
kis-i Buhari'ya gidiyor. 

Dayanjp dinlenmeden, atesler icinde, cezce yonol Sadr-i Cihan'a, 
ka$ □ yana. 

Bu Buhara, biigi kaynagidir; kimde bihji varsa, kimde irfan 
varsa Buharalidir o. 

$eyhiu kar^ismdaysan Buhar^'dasm; sakm BuhSra'y a nor 
bakma. 

Seyhin, Buhara olan gonliine, horlanarak girebUirsin; o denizin 
karaya yayilmasi, geriye sekilmesi, asdmasi zor birseydirr sana yo! 
vermez. 

Ne mutlu o kisiye ki nefsini asagilatmistir; vay o kisiye ki 
nefsinin tekmesi altmda kahnistir. 

Sadr-i Cihanin aynligi, camna by lesine testr etmisti ki 
gOniii, parampaxiga obnu$tu. 

Kalkayim da oraya varayim gene; kafir bile olmussam gene 
Sm£na geJeyim dedi, 

Varayim dedi, karsisuida yerlere seiileyim; o guzel diisunceli 
Sadr'in oniinde yerlere kapanayutn. 



r 



Catumi diyeyim, bnune atnm; istersen bagisla, dirilt, istersen 
koyuu gibi kes basmi. 
,*800, A Ay, sana karsi kesilmek, blduriiimek, bir baska yerde din- 
I ere padi^ah olmaktan yeg. 

Bin kere, belki de daba daha da fazla denedim; sensiz ya$ama- 
nin tadi yok bence. 

1 A dilegim, istegim sevgili, Sur iifriiliir gibi nagtnelere basia 
da dirilt beni; a devem, ihla artik, sevmc tamamlandi. 

* Ey yeryiizii, gozyaslanirii em, yeter artik, .. A can, i$ a tatl! 
suyu, duruldu lartik. 

A benim bayramim, gene dondiin, geld in bize; merhaba, A 
seher yeli, ne de ho$ estin, ne de giizel estin. 

A dasilar dedi, ben gidiyorum, elvcdS; bey olan, buyruguna 
uyulan o Sadr'a gidiyoruni. 

Soluklan soluga yanip kavrulmadayim; ne olursa olsun, ora- 
va gidiyorum ben, 

Gdnliim mermere donse bile.camm, Buhara'ya gitmeyi kurdu, 
gidiyor, 

Orasi sevgilinin yurdu; padi$ahimui sehrl A<5iklarca yurt sev- 
gisi budur. 

Blr sevgilinin, garip asikiua, sehlrlerden hangi gehri daha giizel, 

daha kalabahk, daha biiyiik, daha nixnetleri bol, 

daha gdnfll acici buldun diye sormast 

Bir sevgili, asikma, a yigit dedi, gurbette, bircok sehirler g6r- 
mussiindiir sen. 

3 180. Onlardan hangi jebir daha giizel? Asik, sevgilinin bulurtdugu 
sehir dedi. 

* Padis£himiz, yaygismi nereye yaydiysa, orasi, igne yordami 
bile olsa ovadir. 

Nerde Ay gibi Yusuf varsa, is terse kuyvmun dibi olsun, orasi 
centiettir. 



Dostlann, onu Buhara'ya gitmekten caydmnaya 

caksmaJan, kjorkutmalari, aiding etmeden 

agzina gelenl soyleme (temeleri 

Bir ogutcti ona r o birjeyden haberi olmayan dedi; akhn, fik* 
rin vara a isin sonunu diisiin. 



2ft8 



Akhnla i$in uiillur, uitiiaa bak; perviirie gibi kendini atose at- 
ma, yakip yandirnm, 

Buhara'ya gidersen del isin; zincirle baglanroaya, timarhSneyt; 
konmaya layiksin. 

O, Sana ofkesinden demir cignemede; yirmi gozle seni arayip 
durtnada. 

Seni kesmek icin bi^ak bilemede; o bir kitlik kopegi, sense 
unla dohi bir dagarciksm. 

DegiJ mi ki kurtuldun, Tann sana bir yol verdi, nasi] oluyor 
da zindana, kendi ayagmla gidiyorsun; ne oldu sana? 

Sana on cesit memur geise de eagirsa, gene akhm basino 
ahp onlardan kaybolman gerek. 

3S20. Oysa ki hjcbir kimse de zorlamiyor seni; neden boy!e ond™ - 
arttan yolun baglandi? 

Onu gizli ask tutsak etmisti; ogiitsii, korkutucu, onu gormii 
yordu i?te. 

Her memura gizli bir memur dikilmiftir; boyle olmasa rtf 
diye kopek tabiatme tutsak oluyor o? 

Ask pSdi^ahimn kjzginligi, canina olurmustur da onu kotlilU 
ge, kara j-uzlu obnaya siirmusttir. 

Ouu vur, do\ diye doviip durmadadir onu; feryadjm, hep bu 
gj^li memur lardan. 

Kimi bir ziyana yonelmis gidiyor gorsen, yapayalmzdjr ama 
bil ki bir memurJa gitmededir. 

Onu bilseydi, feryad ederdi; o padi^ahlar padi^ahimn tapiMun 
giderdi. 

Padisahin karsismda, ba^jna topraklar sagardj da o korkune 
seytandan kurtulurdu. 

A kanncadan da asag) adam, ken din i bey g5rdiin de onun i^in 
kOrle^tm, o memuru gormedin, 

Bu yalanci kola ■ kanada aldandin; ama ne de koKkanat; ada- 
mj vebale siiriikiemede. 

3B30, Kanat dedigjn, yiicelere ^eker adami; toza-balcjga bulanin- 
ca agirlasir; adam u^amaz olur. 

Asjkin, ask simm aalamayan ogiit^iiye, hiebir ^eye 
aldins etmeyerek sonler soylemcst 

A ogtitcij dedi, sus; niceye bir soylenip duracaksinP Oglidii 
az ver, cQnku bufi, pek kuvvetli. 

m 



Bagjm, sunin bgiidun busbiiiiin pekisti; senhi bilginin, aski 
tanimadi gitti. 

* Afckin, derdi arttirdigi yerde Ebu-Hanife de bir ders verme- 
di giUi, $afii de. 

Sen, dldiirulmekle korkutma berii; ben zaten aglayip inleme- 
dcyim, zaten kanima susarmsim. 

Asiklara, her zaman bir oliim var; a?iklann 6ltimii, bir cesit 
degil. 

A$ik, dogru yolun canina kavu.$mus, o candan iki yiiz can 
sahib i olmustur; her solukta da o ikiyuz cam Feda eder - dn.rur. 

* Her feda ettigi cana, on kar$ihk ahr Kur'an'i a$ da, "Bir 
hayra on sevap var" ayetini oku, 

O giizel yiizlu, sevgili. kammi dokerse oynaya - giile can veri- 
rim ona. 

Dene dim ben, benim tilumiim diri kahnamda; bu dirilikten 
kurtuldum ma, oliimsuzliige ererim ben. 
3840. * Ovundiigum kisiler, dldiiriin beni, tfldurun; ctinku dlumiim- 
de, gercekten de ya$ayi$ i^inde ya$ayi$ var, 

A ay dm yanakh, parlak yUzluya otiimsuzliik cam; amrai 
kendine cek, bana kar$i kavu$ma cozncrtligini gosier, 

Oylesine bir sevgilim var ki sevgisi, gonliimu yakip kavuru- 
yor; dilerse gozlerime ayak basar da gozlerimin ustiindft yiiriir. 

Arap^a daha gUzel a ma Farsca sbyle; zaten a^kin, daha ba$- 
ka yiizlerce dili var, 

guzelin kokusu ucup geldi mi, btitiin o diiler, sa^inr da 
susar - kalir. 

* Artik susayim, ciinku g&niil alan sdylemeye ba^ladi; sen ku- 
lak kesil; dogrusunu Allah, daha da iyi bilir. 

* As;k tovbe etti mi, o vakit kork; giinkii o, ayyarlar gibi 
daragacinda. ders verir. 

Bu asik da Buhara'ya gidiycr ama, ders vermeye, ustadan bir 
$ey ogrenmeye degil, 

Asiklara ders veren, scvgibnin giizelligidir; onlarm dersleri de 
omin yiiziidur, defter) eri de, ezberleri de. 

Susariar ama birbiri iistiine attiklan naralar, Ars'a, sevgilileri- 
nin tahtma dek agar, 
3850. * Dersleri fitnedir, oyundur. depremdir; onlar ne Ziyadat okur- 
lar, ne Silsile'nin babmi. 

Bu toplumun Silsile'si, sevgilinin miskler sacan simsiyahj hal- 
ka -halka saclandir; bunlarda da devir meselesi vardir ama sevgi- 
linin devri, dcvram. 

270 










Birisi, kmr mewl.rtijnl Moraisa ssna, dc ki: Tann cJefint:si 
koscierc aigniii/ ki. 

* Bunlar, Hul'den, Miibarti'dan bahsederkr.se kotii gmme; Bu 
iiarayi amyorlarthr. 

Her$eyi ani^m bir hassasi var; ciinkii her sifalin bir mahiyotf 

var. 

*•■ Buhara'da, hijnerlerde olgunlasmxssm ama, horluga ytix iu- 
tarsan buna da bos verirsin.* 

Bu Buharah> bilgi derdinde degildi; goziinii gorii$ g Lines ine dik 
mi^ti o. 

Kim, yalnizhkta gortise vol bulduysa o, artik bilgilerle yiiccl- 
meyi aramaz. 

Can giizelligiyle bir kaseden sarap ic^n, haberlerden, nakillei 
den de derde diijer, bilgiden de. 

G6rii| h bilgiden iistiindur de bu yQzden dunya, halka tatli (?ti 
rtmur, 

SH60, giinku diinyayi gozleriyle go ruder, dbur diinyayiyja verilcrrk 
bor^ bilirler. 

O a$ik kulun Buhara'ya ytiz tutmasi 

O kanh gozyajlan doken a?ik ; yiire^i ata-ata, yana-ymm |iv 
Buharaya yiiz tuttu, 

* CcUim kumlari, ona ipek geliyordu; Ceyhunun suyu gozundt.- 
kiiciicuk bir suya donmu$iu. 

pol, ona giil bahcesi kesilmistj; giil gibi giiJmekten dolayi da 
diise-kalka gitmedcydi. 

* $eker, Semerkand'dadjr ama dudaklan; sekeri Buhflra'da 
bulmuj, orada tatmi^ti, oraya kapilmi$ti o. 

Ey Buhara, sen akillara akil katar^m ama benim akhnu da 

^aldm, dinimi de. 

* Dolun Ay anyorum da o yuzden yeni Aya dondtim; bu pa- 
pu^Jukta Sadr'i, bas k6seyi ariyorum ben. 

BuharS'mn karaltisim goriinco gam kai-anligmda bir akliktir. 
belirdi. 

Lfzun bir miiddet ycrc serildl, kendisinden gccii; akii, sir bah 
fcsine uctu -gitti. 

Ba?ina ; sakabna gulsulan serpiyorlardi; onun ask gii^uyundan 
haberleri bile yoktu. 



Bu twyla metincie unutulmu^, Kar5ilr.?tii'niada kenara milmistir, 



271 



- 



•_« 



3870. O, bir gi/.li giil babies i gormu>tii; a$k yagmii.si, onu yagTDala- 
mi¥, varligmi almi? ■ gitmi$ti. 

Sen domnu?, buz kesilmissin; kami$sin ama ieinde seker yok. 

* Akil pili-pirno scnde, akillisin sen; ''Gormediginiz ordular- 
dan" haberm bile yok. 

O, bis bir^tyc aldirmnyan ii$ikm Buhara'ya gelniesL Postlanii, 
onu meydana sikmalrtan fekindirmeye ^aJt^malan 

Buhara'ya ne?eli bir h&lde geldi; sevgilisinin iiine, aman yur 
dun a gelmi?ti. 

Havalarda u$an, Ay taxafindan kucaklandigmi. Ay 'in kendisi- 
ne, sen de beni kucakla dedigini sanan sarhosa donrnu^tii, 

Buhara'da onu her goren, halk diyordu; gbrtinmeden. hemen 
kac, oturma, dinlenmc. 

Padi$ah, orkeienmi^ on yillik kim senden almak icm semi ara- 
yip durmada. 

Allah icin olsun, Allah icjui, kendi kanma kendin girme; solu- 
gun a, afsununa o kadar guvenme. 

Sadr-i Cihan'in ^ahnesiydin; yucelmi^tin; gitvenini kazannus- 
tin; usta bir muhendistin. 

HSinlik ettin, cezadan kactin; kurtulmu$tun, tie diye tekrar 
gel din? 
.3880. Yiizlerce duzenle bel&dan kactin; peki, seni buraya ahmakh- 
gin mi getirdi, ecelin mi? 

* Aklm, Utarid'i bile kinar; fakat kaza, akh da ahmak eder. 
akilhyi Ja. 

Sen, arslan arayan 50m bir tavsansm; nerde zekan, nerde aklm, 
nerde anlayi?in? 

* Kazanin, kaderin, bu $esit y uzler ce afsunu vardir; kaza gel- 
di mi bofluk darahr den mi 5. 

Sol da - sagda yuzlerce yoi, yiizlerce kurtulu$ varken kaza yii* 
ziinden hepsi de kapamr; ciinkii ejderhadir kazB - kader, 

A^iktn, kinayanlara, korkantara. entrap vermes! 

O dedi ki: Ben susuzluk hastahgina rutulmusum, su cekti beni; 
biliyorum gene de su oldiirecek; fakat geldim iste. 

Susuzluk hastahgma tutulan, sudan kacamaz; yiizlerce kere 
disc, yikilsa, gene de bbytedir bu. 

Ellerim, karnim sisse bile suyun sevgisi, azalmiyor bende. 

272 



Diyorum kJ.i Km Ml mm $l?kliiligini goriip bu nedif diyc sorart- 
lara, nolurdu dlyoruni, luiiiin dcniz, karnima aksaydi. 

Bir tniuma baiKcyr.ii diiinim, su dalyalaiindan patlasa da 01- 
nam, gene de giizcl bir oltimdUr bu bana. 
WJO, Ben nerde bir su irmagi gorsem kiskanir da r keske onun ye- 
rindc olsaydxm derim. 

Elim tef gibidir, karnim davul gibi; giil gibi ne^eyle su a$kimn 
davulunu galar dururum, 

* Ruhui-Emin'e benzeyen su, kanirm dbkse, yer gibi yudum 
yudum kammi i^erim ben. 

Geceleyin tencere gibi a teste co$ar, kaynanm; guindiiziin kum 
gibi geceye dek kan i^er dururuna. 

Dlizene ba^ vurdum, Sfkelenince kactim ya; on dan da pi^m;i- 
mm $imdi. 

Soyleyin, sarho^ camma knginhkla ne yapmak istiyorsa yn\>- 
sin; kurban bay rami odur; asiksa okuidiir, koyundur. 

Okiiz uyusa, yahut birsey yese bile bayramda kesilmck kin 
besknir. 

Beni Musa'run ine'§i bil, her bir par^a bu^ugum, her hiir ki(i- 
yi yeniden canlandmr. 

Musanm ine^i kurban edilmisti ama en bayagi parca ■ bu€u£u, 
bir bldiirulmii^e can verdi. 

i'-HK). * "Onun bazi uzuvlanyla vurun o bldurulmu^e" dendi de vui- 
dufar; bldiirulmu^ adam, sicrayip yerinden ftrladi, 

A ulu kisileritn, canlarm dirilmesini istiyorsam; bu inegi bo- 
gazlayin, 

* Ben de cansw varhktan ftldum, biten, boy atip geli^en nebai 
oldum; nebatken Gldum, hay van sekliyle ba$ gosterdim. 

* Hayvanliktan bldiim, insan oldum; arLk oliip azalmaktan, 
noksana du^mekten ne diye korkacakmisim?* 

* Bir daha hamle edeyim de insanken okyim; bdykce de me- 
lekkr aleminde kol ■ kanat cirpayim. 

* Melek olduktan sonra da irfflaga atlamak gerek; "Herjt^y 
yok olur-gider, ancak O'nun aatidir kalan." 

* Bir kere daha melekken kurban oJayim da vehme gelmc- 
yen yok mu, o olayim. 

* Yok olurum, yok olurum da erganon gibi, "Gercckten do bi/., 
doniip ona varanlanz" derim. 



4 Yltmek anlanuna 'gum judem" de^tl, "fc" (istllne (lsttln konrcmj: K*m 
>iielem 



V, IB 



27.1 



mm. 



y.l„r rkCSin hikHfiih ******* ™ m ' kai ™'^« italoittol* kU Ha- 

Nllilfcr gibi irmagin bu yanmda bit, geli,; mm ^ hutalfe. 
na ugiami? fcigi gibi ham ol, oiilmii ara, 
3*10. * O cesit adanun olumii sudandir, gene de suyu arar. suyu 
icer... Dognjyu Allah daha da iyi bilir. • 

A_ayipJurkas t na burUnm^, donmu* asjk, sen, can korkusuvla 
sevgiliden kaciyorsun. 

A kanlara bile ay,p oian, ar ke*ilen, onun ask kdicmm onim- 
de, elcegizlenm cirpa^irpa oynayan yiizbinlerce can. seyret 

tan kar^m?^ ^ ^ ™* 1 ** **^ SU ' h * intiafc 

^$£11* suyu m ^ karmi mi ' yok oIur irmakta; irmak U '" 

Kendi vasfi yok olur da zhti, tilumsuzluge kavusur; artik bun- 
4an boyle ne azalir, ne pislenir. 
^ Ondan kactigzmm ozru olarak kendimi, onun fidanina «,tim 

Candan e] yuyan o a?ikm, sevgtfJstae kavusmasi 

.^ "i* ?? ^™ a "' ba5min Ustlil * S«k» kapamp sec de!er I 

W» Sana camn gerekse burada uynma; yoksa oliim, burada pu.u. 
dan cikar, sem yakala yi verir diye yazalim diyorlardi 

™ * g f f leri *fW» <3e diyordu, isf bilmeyen bin gir- I 
mesin; boylece bilmeyenlerc pek yol vermeyin, 

O mescide konufe gdmesi 

duyn^uT @£Ce " kti ' ^ k ° nUk fl]tageIdi; bU **■** W! d * 
tH hanT emek ^ n gdmi * ti; ** erk£]Cti **** Canma da d °5™ u ?' J 

.ekiS 1 ^: * % **■« ^ ™ * fa - k ^^ J 

* Tann jfcft^ '^fcu" alemindeydik hani; tutar, beden 
neymden aynbrira, Tann iifiiriigu olurum gene 

sedJf^f^ ^ *" yana dii?mesi11 de *> to* daracik 
sedetten kurtulsun - gitsin 

274 






* A "gercfiklar" buyurdu hani, "Oliimunii/ii isteyin"- ben do 
goi'cefjm; buym^i H y w . ennnu verir giderfm. 

Mfi^ctt ehllnin fi^lau, geceleyin ord B uyumak lsteyj^l 
kunamasi, onu korkutmaya ka]ki?masi 

Toplum dedi ki: Sakin ha, burada uyuniaya kalk^ma da 
Canalici, posa gibi ezmesin seni. 

3940 Qiinkii garipsin, hal nedir, bilmiyorsun; kirn buraya geJdi uyu . 
duysa oidu - gitti. r 

Bu bir te^diif, filaii degil; biz de bunu defalarca gcirduk h bii- 
tun akilhlar da defaJarca gdrdiiler. " 

»K ^^ ^ mSSddi bk geCG yU " "■^tffcfc e^« yansi, oiduriicu 
?:enir sunuldLi ona. 

Birden ylize dek, nice blenieri gordtik; birisinden duyup da 
riv^yet etmiyoruz hani. ' 

,m Pe ^ bSr ' " Din ^ ttiir " dedi; tm, mana bdumiocUiii h^ 
inugm ziddidir. 

pek dLhS!' dQStlukta Eer?ekliktir; ^^ de ^ isen hai ™"- M 

Bu dgiitte bainlik yok, sevgiden bu ogiidii veriyoruz sana; akd- 

dan, insaftan vaz gecme. 

Asilaii, kendlsuil kmayaolara ecvap vermes! 

A$jk, a bgiitciiler dedi; yaptigundan pisman degiJim; yasayis 

aunyasina doydum, 

Yara]anm ayi arayan, yaralanmayi diJeyen: bir tembelim; tern- 
belden yollu yordamli gidisi pek arama, 

Fakat azjk arayan tembel degilim; l^icbir seye aldins t-tinek- 
si^in blikn arayan tembelim ben. 

3950. Eline, avueuna para ■ pul gegiren tembei de^iUm; bu kdprilden 
ge^ip giden gevik bir tembelim. 

Her dukkana bas vuran tembd de^ilim; varbktan sicrayip c„ 
Kan, bir madene kavusan tembelim ben. 

010m tath geliyor bana; bu yurttan gociistfm, ku^un kafc-si 
birakip ucma&i sanki, 

so l^£^ e k ° nan J ^ feSteki ku¥ ' bir ho $W ^rnyet hikfiyclcri 

Kafesin icindeki ku 5 , o ye ? iliigi gciriir de ne birscy yiycbilfj' na 
sabri, kavfin kalir. 



275 



.^■i^ 



Bulki ayagmdaki bag ^o/illilr diye her daliklcti bikini f ikarir ■ 

durui L r 

Gonlti de disaidadir, cam da; o kafesij bir a^tvedrscn nc ya- 

par? 

Disarida, kafesin cevresinc kediJer diziimis olan, kafesin iciii- 
dc - der tier e ugrayan kusa benzemez o. 

Bu korku, bu uziintu icinde, kafesten di?anya fikmayi hi^ 
ister mi o? 

396G. O, bii kotiiliikler yuziinden, kafesin cevresinde yiiz tanc daha 

fcafes olmasim isier. 

Calinos'tm sevgisl, dunya ya$ayismayd»; hiineri de burada *$e 

yaramisti; o pazarda l§e yaeayacafc Ur hiinere sanlmanu$ti; 

bu yuzden de bu fe§it kiai, o alemde kendisini, 

halkla bir goriir, esit billr 

Hani akilh Calinos da, bu diinyanin liavasina kapslmisli. bu 
diiflyada muradma ermi^ti; 

RSaiyim derdi, yari canh oiarak diinyayj, bir katinn ardinda 
goreyim; tek olmeyeyim de, 

Kus da kafesin cevresinde kafar-katar kedileri goriir de uc< 
maktan iimidini keser, 

Yahut da bu dunyadan baska her^eyi yok gormii$; yoklukta ] 
bir kalabaligin gizlendigini gormemistir. 

Ana rahmmdeki coeuk gibi hani; kerem ederler, omu di$anya 
gokerkr; oysa gene ana kamma kacmaya kalkisir, 

Tann lutfu, cocugun yiizunii bu aleme gikacagi yana dondii 
rur; oysa ana kamma sokuldukga sokulur. 

Bu sehirden, bu yurttan di$ari cikarsam, acaba bu duragi bir 
daha gorebilir n iyim der. 

Der ki: Bu ufunetli gehriri bir kaptsi olsaydi da, rahunde, g J 
£cfa r i s ey retsey d i m . . . 

Yahut rahimde, ign^ yordami kadar bir delik olsaydi da disa- 
rasini goiseydim. 

3970, Ana rahmindeki cocugun disandaki alemden haberi bile yok* 
fur; Ca linos gibi o da mahrem degildir. 

Bilmez ki rahimdeki yashklar da o disandaki 5lemin liitfun- 
daridir. 

Niei^kim diinyadaki dort imsura da, mekansizhk $ehrinden 
yiizlerce yardini gelir. 

276 






I 



Ku>un kafoilP bukliiftij suyb yem, bir bahcedsn, bii- ba*d.irj, 
bn L alandan i^ijiii^ viiiiiiu^lur oraya. 

Peygamberierlr) widan, bu kafesten gocerJcrken, bu kufrsi hi- 
riiktrlarken baflar - bahceler goriir. 

Qn(ar Calinos'a da bo? vernier, aleme de; Ay gibi goklerdt- du 
gadar, goklcri lsitirlar. 

Bu s6zler, Calmoia "iftirasa, zaien soKura Calmos'a dtfij ki 

Bu, o sozii sfytepea kisiye bir cevap; giinkii onun gontu isik- 
lara e? degildir. 

Can ku?u, d^L"k arayan Mre kesilmi^Lir; kedilerin, hdc durun 
siz sozunii duycfo mu, girecek de]ik arar. 

Onuni ( in de cam, Bre gibi bu diinya deJiginde kar^r Aim* 
Ur,. bu ddigi yun edinmi$tJr L 

3980, Bu ddikte yapilar yapmaya girismi$ r o delik n e kStfiirw* u k;i 

dar bdgiler elde eimistir, 

Kendisine bu deliktc yarayacak, kadrini yiiceitecek si^uhir i 
secmi^, on Ian bdlemi$tir, 

Disai-i ?ikmaya gpnlii yoktur. OmidinS kesmi^tir du hcdi^nL-n 
kurtuiuij yolu baglanmistir ona. 

Oriimcekte de ziimruduankaanin huyu olsaydi, tLikiirduktiui 
cadir mi kurardi hie? 

Kedi, kafese de pence atar, pencesicin adi defcttir, ba^diituiu- 
sidir, sikmtidir, 

Kedi oliimdur, hastaliksa penccsidir onun; kusu; kusun kolu. 
nil, kanadmi penceler, 

Kus, bucak-bucak ilac arar-dumr; oliim kadiya b«n^Cr httv 
tahksa (amkLjr. 

Bu lamk, kadidan, kadi, seni mahkemeye caginyor dive pefon 
haberciye benzer. 

Kagarken bir zamancik miihlet istersin ondan; kabul triors* 
ne aJa; etmedi mi, hayir der, olmaz. 

Muhlet istemem, ilaglara bas vurman, careler aramandir; Ik- 
den hirkasina yam a Jar yamarsm ]>ani. 
mo, Sonunda bir sabah, kizgin bir halde gelir- ca!ar, utan b t - ,lu- 
ne vakte dek miihlet isteyeceksin? 

A hasetle dopdolu kisi, var, dzriinu padi^aha bildir, teilbloil 
ondan iste; o giin gelip catmadan padisaha bas vur. 

Atrni karanhklara siiren adam, o gonul isjgmdan, fcmanijyle 

ayrihr. J 

Tamkian, onun divine kacar ama o iamk da, onu mahkenio- 
ye caginr - durur. 



i 



■- 



277 



McscU chllnin, b\r kcru iLiha, konugu gccclcyiii mcscltte 
uyumak fstemcsi yiizunden klftamasi 

Toplum dedi ki: Babayigithk satroa da elbisen de rehirt ol- 
masm, canm da. 

O, uzaktan kolay goriiniir; bir iyice bak; sonunda yol gefidi, 
nek sarplasir. 

Nice kisiler vardjr, ululamrlar, bobiirlenirler ama sikinti cagin- 
da carpinrr - cuprairlar , el atacak bir$ey ararlar. 

tyinin, kbtunun hayali, sava^tan 6nce, insanlarm gonullerine 
kolay gdriinur. 

Fakat savasa girdi nit, 6 zaman, o adamin isi, aglayip interne- 
ye kalir. 

Mademki arslan degllsin, aklini basina al r ayagmi ileriye at- 
ma... £unkii eeel kurttur, senin camnsa koyun. 
4C0Q : * Abdal' denser koyunun arslan olduysa emtn olarak gel; olii- 
miin altoldu - gitti. 

Abdal kimdir? Varhgi degismij, sarabi, Tann deg\i$tirmesiylo 
sirke kesilmis kisi. 

Fakat saiho$un, kendini arslan avcusu samyorsan, arslamm 
zannrna diismussen, ken dine gel dc iJeri ■ atilrna, 

* Tann, dogru yolu bulamayan iki yiizlulere, "Onlann giicii 
kuvveti, aralannda cetJndir" dedi. 

Birbirlerinin aralannda erlerdir ama savastaj kanlar gibi ev- 
lcrdedir onlar. 

* Peygamber, o gizli ordular kumandam, a yigit der, savant an 
once yigitlik olmast, 

Sava^tan laf et tiler mi, kiikreirtis devcler gibi agizlarandan kd- 
plik sacarlar; fakat sava? kizis-ti mi, hicbir sey yapamazlar, koptik 
gibi sonlip giderler. 

Savas lafrnda bu. cesit kisinin kilici uzundur; sava? ^agindaysa 
kat - kat kivnhr, biikiiliir; sovana doner. 

Du?iinceye daluica gonlii, yaralar alrnak ister; fakat bir ■ bir ; 
ignc batirdm mi tulumu, saner, bosalrr - gider, 

Ben o aynlik dileyen adama sa$anni ki cefalarJa cilalanacagi 
/a man, iirker, kacar. 
4(J1[). Ask davaya benzer, cefa gekmek tamktir; tamgin yoksa davayi 
yilirdin- gitti. 

Kadi, sen den tamk isterse incinme; yilam op dc deftneyi ele 
gegir. 

Zaten ey pgul, o cefa Sana degildir ki; sendekj kdtu huyadir. 



Sopayla kilimS, linliyi diivL-n adam, kilimi, babyi dbvme/, to 
zunu silker. 

O kin giidcn ki$i, ala sopa, kanigi vurursa, at J degil, tokezlc- 
rue^ini dbviiyor demoktir. 

Bbylece de tiikezlenmekten kurtubnasim, iyi gitraesini sagla- 
mak ister; ^nayi, sarap oluncaya dek kiipe hapsedersm. 

Birisi r su yetimcegizi ne diye bu kadar dbvdiin; Tann 'nm kali- 
nndan nasil korkmadin 

Dese, yetimi doven, a benim canim, guzelim, ben onu ne va- 
kit dovdiim; ben onun icindeki seytam dovdiim der. 

Anan, gebersin dese sana, sendeki o huyun, o bozgunculu^nn 
gebermesini ister, 

Edepten kac&i'i surii, erligin de yiiziiniin suyunu dbktiij erJcrin 
de. 

4020, Bunlar, kendilerini kinayanlan da savastan caydinrlar; bay 
kce pu^t olurlar,. kahbelesip kalakalirlar. 

Satjma ■ sapan sdylenenlerin laflarmi, bdbiirlenmelerini cek din 
ieme; boyleleirle savas safina gitme. 

* Hak T "Onlarda, iginiade ancak serri, fesadi arrtirmaktan bn^ 
ka birsey yapmazlardi" dedi, gevsek kisiyle yoldas olmak yapra^i 
ni cevir. 

Qtinkii onlar, sizinle yoldas olsalardi, gaziler, saman gibi ic- 
siz, dzsiiz kahrlardi. 

Kendisi, sizinle aym safa girer; ondan sonra da kagar, safi 
bozguna ugratir, 

Bu siirii otmaksizm, iki yiizliikrin kalabahgi bulunrnakswin, 
askerin sayisi az bile olsa miinafiklarla cok olmasindan elbette da- 
ha iyi. 

Az, fakat tath badeni, aci c-adem j^ine giren aci bademlere ka- 
n$an cok baderaden daha iyidir. 

Aci bademin sakirtisi da aymdir, tatlt bademin ^akirtisi da; 
kusur sunda ki ikisinin de gbnlii bir degil. 

Kafirin gonllinde korku vardir; ciinkii o t obtir dtinyamn halin- 
den siiphe eder, 2anla, siipheyle yasar-gider. 

KJ30. Yol bilmezse, nasd gider yolcu? Gider ama iskillerle, gonlii 
kan ola-ola gider, 

Birisi, hey, bu yanda yol yok dese, korkusnndan orada dujTi- 
verir. 

Fakat akilh - fikirli gonlii, yolu biliyorsa her hay-huya kuJak 
asar mi hie? 



27H 






- 



m. 



279 



Su halde bu devc yLireklilerk yolda$ olma; guiiktt onkr dur- 
lift vaktinde, korku cagmda dolunuverirkr, batar ■ giderkr. 

* Kagarlar da seni yapayalniz birakirlar; ama laf etmede Ba- 
biil buyticuleridirter L 

Sen siislenip piisknenkrden savas bekkme; tavus kuslanndan 
av avlamayi umma.. 

labia t da tavus kusuna benzer; vesveseler verir, soyknir ■ 
durur sana, sonunda da yerinden, yurdundan e<kr seni. 

Seytan'in Kureys boyuna, Ahmedle sava§a girtgin, ben de 

yardim ederim, boyumu da yardima saponin demesi, 

iki saf karsilasinca da kacmasi 

Scytan gibi hani; o da orduda, vuziin biri oldu; "Gercekten 
de komsuyum size ben" diye afsun okudu. 

Kureys, onun soziine uyup raeydana giktt; iki ordu, karsi kar- 
siya geldi. 

Yolda Seytan, in&anlann saflan yaninda, mekklerden bir or- 
du gondii. 
4040. * O "Sizm gbrmedigmiz ordular", saf kurrou$lardi; korku dan 
cam, ates mabedi haline geldi, 

Ben, pek biiyiik bir ordu gbruyprum diye ayagmi geri cckmc- 

ye basladi. 

Altah'tan korkanm ben, o bana yardim etmez ama gene de 
ondan korkanm; dagilin, gidin, sizin gbrmediklerkiizi goriiyorum 
ben dedh 

* Haris dedi ki: Ey Suraka, dim neden bbyte soykmiyorduii? 

* Suraka sekline girmis olaa $eytan, simdi ben dedi; bozgu- 
mi, yasi goriiyorum, Haris, hayir dedi; sen Araplann hor-hakiyr 
bir tophilugunu goruyorsun, 

A ayip kesihnis, ar olmus kisi, bundan baska birsey gbrmu> 
yorsun ama g vakit laf pagiydi; $imdi savas tjagi. 

Diin, ayak direr im; sokktan soluga sizin iist olmaniza yardim 
ederim deyip" duruyordum 

A meTun, diin askerin basbugiiydun; simdiyse adamliktan cik- 
tin, hicbirsey olmayan bir hale geldin, korkaklastin. 

Senin lafina kandik da geldik; oysa sen kulhana gittin, bizse 
odun olduk. 

Haris, Suraka'ya bu sozkri soyleyince bu azanna kizdi O, 

mel'un. 
280 









4050 Ofkeli 61 kill, eh til w elindcn gekri; <;unku on™ sozkri n- 

den gbnlii dertlonmMi, 

GogsunLi diivdu tic; ka^ti $<:ytan; o garesizkrin kanlarmi l! ;i 
bu diizetde dciklii-giiti. 

* Bunca alemi yikti-yakti da sonra, "Ben sizden u/a^m" 

dedi o. 

Orktii, korktu da go|siint> bir yumruk indirdi Haris in, u kcn:- 
kuyla kacta - gitti., 

Neilsle Seytatx'in ikisi de bir bedendjr; fakal kendilerini iki 
gds(erdiler, 

Netekim melekje akd da birdir; hikmeikr yuziinden iki $ekk 
biirundukr. 

tginde boylesine bir dii^man var; akla engeldir, cana, mcxhi'- 

be diisman. 

Bir soluk kertenkek gibi saldinr, tezce ka(;ar, bir dciifc jj.ii i 
verir. 

Gomilde delikkri vardir ^imdicek; her debkien bas cikiini , Ji 
^an £ikar o. 

?eytan'm, insanlardati gizknmesine, sbisi - sinsi giz f enmt;k tic 
diler; j^te o delige girmesi, gizlenmesidir. 

4U60. Buzuliifij, kirpinin buziijtnesine bender; kirpi bliiiiiiir, tmui* 
kafasim cikarir, som^ gene kafesmi g«ker; o da 6yk iste. 

* Tanxi Seytan'a sinsi-sinsi gizknen dedi; cunkii o, oklu kir- 
pinin basina benzer, 

Oklu kirpi, soluktan soluga, insafsiz avcidan korkar da ba^irn 
gixkr. 

Firsatim bulunca da ba?im disari cjikanr; bu $e<fk diizenly yi- 
lar> bile altolur ona, 

Nefis, icinden yolunu kesmeseydi senin, yol kesiciler, hk sa 
na d itzatabilirler niiydi? 

Seni k6tiiliiklere sevkeden sehvetten, o gizli memur yti/iintkri 
goniil, hirsa, tamaa, afete tutsak oIcnu?tur. 

O gizli memur yiiziinden hirsiz ofdun, kendini berbad ettin dt- 
su goriinen mcmurlar, seni kahretmeye yol buldular, 

* Hadisten, ?u giizel, su iyi Sgiidii duy: "Diismanlann en t\- 
tini, sizin kinizdedir," 

Bu diismamn atip tutmasina kulak verme, kac ondan; ciiukii 
ayak direyi^te, ihatta iblis'e benzer o. 

Seni diinyaya yoneltir, get;ime ittr de o sonsuz a^ab], whom- 
miyetsiz gosterir sana. 



2H1 



^•m.. 



^M«a 



4070. Olumii bile sana ehemmiyetsiz gosterirse ?a$lbttaz bu ife; ciin- 

kii o, biiyiisuyle bunun gibi daha yuzlerce i? yapar. 

Biiyii, bir saman gopunu, dii^enle dag yapar; sonra bir dagi 
da saman cc-pii haline sokar. 

Duzenle cirkinleri giizelle?tirir; $upheye dii^iiriir de giizelleri 
firkin gosterir. 

Biiyunun yaptigi if budur; afsunla gdzbagediga kalkujU mi 
her solukta gercekleri degi$tirir~durur. 

Kirai zaman, insam e$ek gosterir, kimi zaman e§egi, tam bir 
a dam haline kor. 

* Boylesine bir biiyiicii, senin icinde gklidir; vesveselerde, bo- 
yimu suriip giden bir biiyii vardir. 

Fakat bu buyulerin hiikiim surdugii £lemde, 6'ylesine biiyucii- 
icr de var ki biiyuleri bozarlar. 

Ogul, bu taze zehirin bitip geli$tigi ovada panzehir de bitmis- 
tir, geli5.mi$tir. 

Panzehir Sana, gel der, beni siper edin; cunkii ben sana, ze- 
hirden daha da yakunm; 

Onun sozii biiyudiir sana, yikar seni; benim s&'/urti de biiyii- 
diir ama onun buyusunii bozar. 

O konuk oldiiren xrtescitte konaklayacak ki^iyi 
kunayaiilann ickiar ona (JgUt vermdteri 



4080. ■ Peygamber dedi ki: "Gercekten de sozde, buyii gibi tesir 

cdi^ var." O guzel yigit gercegi soyledi. 

A kerem sahibi, inad etme, var git; bu yiizden ne mescidi ton- 
met altmda birsk, ne bizi. 

Ditsmanm biri, diismanhgindan bir stjz sbyler; bir aleak, yam* 
bize bir atestir, salar, 

Onu z&limin bin bogdu, kurtulmak igin de mescidi bahane 
etti der. 

Mescit oldiirdii bahanesini buldu, sugu mescide yiikledi; xa- 
ten mescidin adi, kotiiye giknus; bu bahaneyle kendini kurtarmak 
igin bu is yapti diyebilir. 

A canx pek kisi, bizi tdhmet altmda birakma; zlten dtismanla- 
rin duzeiiinden emin degiliz. 

Aklmi basina devsir, inad etme, sevdalar pi^irmeye kalkisma; 
Zuhal yildizi ar^inla elciilcmez ki. 

Senin gibi goklan bahttan, devletlon Iaf et tiler ama sonunda. 
kil - kil, tutam - lulam sakaHarim yoldular. 



282 



I 



Had) git, dfdl . kuduyu nz et; kendini de vebfllc atma, bizi d*J 
dcdiler. 

Konugun onJaxa cevap vermes!, Smltaii Mahmud'uu davuliuiu 

sirtinda ealdiklan deveyi, ekto bekcisinin telle 

tarladan cikarmasini omek getlrmesi 

* Konuk dedi ki; A dostlar, ben bir l&havk'yle iirkiip kacacak 
?eytanlardan degilim, 

4090. Cocugun biri, tarla bekciligi yaparch; bir kuciik tefi vardi; onti 
galar, ku^lan kacinrdi. 

Ku^lar, o kiiciicuk tefin sesinden iirkup tarladan kacarlar, rar- 
la da ku^Iann zararmdan kurtulurdu. 

Kerem sShibi Sultan Mahmud, o yana gelmi*, koskoca ^din- 
in yol ograg^na kurdurmu^tu. 

Gokteki yildizlar kadar cok, parfak, saflar varan, tilkeler .il.m 
ordusuyla geimi^ti. 

Orduda bir deve vardi; ordunun davulurm ta^irdu; buna ;di> 
tni^ti, horoz gibi ondc giderdi. 

Giderken, gelirkeu nobet davulunu, gece - giindiiz, onun iiMijn 
de galarlardi. 

O deve, cocugun bekledigi tarlaya girdi; cocuk da ekinbi i k<>- 
rumak igin tefcegizini talniaya ba^ladi. 

AkilJimn biri, tefce^izini bo^una calma dedi; o davul sesiyle 
pi?mij, olgunla^mi?, ona ali^nn?, 

A cocuk, ona bu tefceginizin sesi nedir ki? O r padi^^hin no but 
davul umi ta^iyor; o davul, bu tefin yirmisi kadar biiyiik. 

k Ben a^ikim, la kihciyla, yokluk kiliciyla dldurulmii^uni; be- 
nim cacun, bela davulunun nobet vuruldugu yer. 
4100. Sizin bu korkutu^larimz da, bu gozlerin gbrdiigii ^lere kai- 
si bir tefcigizin gikardigj sestir ancak. 

A i$ erleri, ben, hayal!ere kapilip lirkerek bu yolda duraceikJm 
dan degilim. 

Ismail'm yoluna - yordamina uyanlardamrn; korkup gekJn- 
mem yok benim; liatta kmail gibi ba^tan, ayaktan htirum ben. 

* Satafaltan, gostcri^ten gecmi?im; "De ki: GelirT ayeti, cb- 
mma gel dedi benim. 

* Peygamber, verilen $eye kar^dik, verilecek seyi bilen, bu 
diinyada bagi^ta comertlik gosterir dedi. 

* Bagifa karijihk yiizlerce bagi? verilecegini gown ki^i, bunlsv 
rin dde.ctmck Igfn hemen bagi? oyununa giri^ir, oynar, ululur, 

2BJ 



■-■- 



Herkes, k£r elde etmek icin mahm vcrmek Uztrrti giir^iya, pa- 
Kara baglammstir. 

AHim dagarciklara koymu?, k£r elde etsin tie bagrjia bulurt- 
sun diye oturmu^,. bekler - durur hani, 

Kuma$ci, elindeki kumasm daha fazla k&r getirecegini goidii 
mil, ona olan aski sogur, onu elden cikarmak ister. 

Fakat kumasmm fazla kar getirecegini gormezse ona baglami', 
isiriit, alinden gikarmak istemer. 
4110, Bilgiler, sanatlar, zenaatlar da boyledir; bunlan elde edtm, 
onlardan daha iistiin birseyi nasil gorsiin? 

Cauda n daba aziz bir?ey olmadskca can azizdir; fakat can dan 
aziz birsey elde edildi mi, camn adi bile andmaz. 

£ocuk, cocuk kaldikca, cocuk yetistirecek caga gel mediae 
oyuncagX cansiz bebektir. 

Bu diisiincelere diismek, bu hayallere kapdmak da oyundur, 
oyuncaktir; sen cocuk kaldikca ona ihtiyScm vardir. 

Fakat can, kavu^ma aleminde cocukluktan kurtuldu mu, duy- 
guya da aldm$ etmez olur, dugunceye de, hayale- de, 

* Mabrem yok kl iki yuzlulukten gecip de apacik soyleyeyim 
sustum; gercege uygunu Allah, daha da iyi bilir. 

* Malla beden, eriyip hi ten kardir, fakat satin ahcisi Hak'iir 
'Allah satin aldi" denmi?tir. 

Bu kar, sana paradan daba iyi gelmede; cunkii sttphcdesin, 
tarn inancin yok. 

A a?agihk fcj^i, sendeki bu zan, ne §a$ilacak tar zan; law 
inane bahcesine hie. ugmuyor. 

Her zan, tarn inanca susamigtir ogal; tarn inanca ula^mak icin 
kanat sirpav durur, 
4120. Bilgiye ulagti mi, kanat, ayak ohir; artik onun bilgisi. i'am 
inanci koklamaya koyulur. 

Ciinkii sinama, deneroe yohinda bilgi, tam urianctan agagidii',^ 
zindansa yukari, 

Eil ki bilgi, tarn inanci ister, tarn inancsa gormeyi, apacik ulas- 
mayi arar. 

* "Oyaladi sizi" diye ba^layan sfrrede, "1$ oylc degil, suphu- 
siz olarak iyiden iyiye bilirsmiz" &yetinden sonrasini oku da ara 
bunu simdi, 

* A bilgi sahib i, bili?, seni goru$e ceker, tarn inanca ula?sa- 
lardi, eehennemi gorurlerdi. 

* Gorii^j hie. siiphe yok ki tarn inan^tan dogar; netckim nan- 
dan da hayal dogar. 



284 



* "Oyalarfj ulaf c!lyc l^Iayan siiredc de huiniii anlaliJisirn 
gor; Urnet Yak»yiri. AynVi Yakiyn oluyor. 

Sense za.iditu da daha iistunttm, tam inancin da; kinamak- 
ian ba^ini d tinmen bwiim, 

Agzim oaun helvasmi tatti; ben o helvayi yedim de gozikn ay- 
dmlandi, onu goriir oldum. 

Ayaginn kiistahca atarim elbet, eve gidiyoram ciinkii; aya&rti 
tjtremei, korcesine gitmem ben. 

4130, Tanri, giile bir soz dedi de hani, onu guldiirdii; benim giinlu 
mo de soyledi, gulden yiizlerce kere daha giilec etti onu, 

Selviye bir is etti, boyunu diimdiiz etti onun; nerkisle agusto^ 
guiu de ondan bir?ey igti, 

* Hani birsey, seker kamisinjn canmi da tatlila?tirdi, gonlunii 
de; hani birsey, topraktan yaratjlan insana gigil guxelligini Im] 
durdu. 

Birsey var; kasi o kadar fitneci yapti; yiize gtil rengini \wtl\ 
nar gicegine dondiirdii onu. 

fl Dile yiizlerce afsunculak verdi; madene, Ca'feri allin otm 
kaabiliyetini ba^ifladi. 

Sil&h deposunun kapisi acilinca gozlerin bakislan, t>kl;n ,n 
rnaya ba?ladi, 

Benim gonliime bir ok atti, beni sevdalara saldi-gittr silk 
retmeye de Ssik etti beni, sekerler yemeye de, 

Birisine ^siknn ki her alim, onun ainm; akil da onun meica- 
mm korumakta ; can da. 

Kuru laf ctmem; bir soz soyiesem bi!e su gibi suylerim dc 
ate^i sdndtirmede sikmti cekmem. 

Nasil birsey calabilirim? Mahzeni koruyan o; nasi! sert yifclu 
olmam? Arka verdigim o, 

4140. Sim, giinegten kizisan kisi, sert yUzlii olur; n e korku vartbr 
ona, ne utanc, 

Hicbir seyden cekjnmeyen giinesin yiizii gibi, onun yiizU do 
dusmani yakan, perdeleri yirtan bir hale gelmistin 

Her Feygamber, dunyada sert yiizitiydu; bir tek athydi entar; 
iakat padi^ahlarm ordulanna saldirdi. 

Feygamber, bir korknya, bir gama diisiip de yiiz cevirmedj; 
t£R bajina, bir aleme saldn-di, 

Tasin da yiizii pektir, gozu pek; dunyalar dolusu kerpicten 
korkmaz a. 

Ciinkii kerpici, kerpic doken yapmi^tir, tassa Tann sanatidir 
o yiizden pektir, katidir, 



285 



^■^ 



mmm 



KoyLinlur, sayiya siftmayacak kadar 50 k o!*;*, knsnp, hi? onla- 
rm coklugiindan korkar rm? 

* "Hepiniz de cobansinji." Mademki Peygamber de gobandir; 
halk, siiriiye bender, giiden odur. 

Qoban, koynnlarla savasa girismekten korkmaz; fakat sicak- 
tan, so^uktan korur onlan. 

0, suriiye kahirla bagirsa bile, bil ki bu bagin$, biitiin siirilyil 
sevdigindendir. 

4150. Her zaman, yepyeni bir baht, kulagima, seni gamlandirsam 
bile gamlanma diyor, 

Diyor ki: Ben seni, kotti g6zlerden gizlemek i$in gamlandm- 
nm, aglatinm, 

Gamlardan huyutiu acila$tinrjm; bSylece de kotii gtJzu, yuzun- 
den uzakla§tmnm. 

Sen benim avcim degil misin, beni aramiyor musun sen? Be- 
niin dilegimin kulu degil misin; benim dilegime uymaioi^ nusra 
sen? 

Bana kavu^mak i^in diizenler kurmadasm; benden ayn da 
kimsesizsin, beni ararken de. 

Derdinj benim izime du$mus, sareler aramada; dun yanik - 
yamk ah ettigini duyuyordum. 

Seni bekletmeden sana yol vermeye, yol ugragini gostermeye 
giicum yeter. 

Boylece su devran girdabmdan kurtulursun; bana kavusma 
defmesine ayak basarsin. 

Fakat vanlan yerin tadi-tuzu, yolculugun zahinetincedir. 

Gurbette ne kadar eziyetlere ugrar, mihnetler sekersen, $ehir- 
den, yakmlardan o kadar tad ahrsin. 



inanan kislnin belalara ugrayinca cirpinarak kacmasi, 

sabretmemesl, tencerede kaynayan nohudun. v« baska 

yeneoek ^eylerln sigrayip tencercden £ikmaya 

savafmalarina benzer 



■ 1 



4160. Bir nohuda bak; tencerede ate§e zebftn oldu mu, yukanya S19- 
ramaya baslar. 

Ten cere kaynamaya ba^Jadi mi nohut, tencerenin iistiine si<^ 
ramaya, yiizlerce coskunluklar gostermeye koyulur. 

Nicin beni ate^lere saliyorsun; mademki satin aldin, ne diye 
bu hallere ugratiyor, basasagi ediyorsun beni der. 



286 



MM 



"- 



t,^Tffl W ' — digi md e n ka y na tmi yo, im ki: hi, 

•• *££*££** *** ***** *«* ° - **». ^ «* 

^ZT k SSm ^ yeSi de ge?Sin diye ^ meti ' ^° d *» ^ridir. 

^ JS 3 dSri ' b ! r tad abnadan ^ itm ^ Wftn* fakat gdismedik- 
P e de dostun ask:, nasil y aka r - eritir onlan^ ^WW** 

tan cjktm demek igin gei] e lutuf gdir 

-a^ttu .^ ° t]adm; ?MySe S*» ^ <** 
Hos tut da konnk, S ana ^akiirler ederek d6n S iin padis^hm bu 

^Ka3^ai£r krt — sdsin -« 

^ ^£%SA^^ *~- ^in, 

Fakat ezell dilek, senin teslim oJmandjr; ey Miisliiman r es ]f m 
olmayi araman, dileraen gerek. ™ an ' les,fm 

^ A nohut, beJalara ugrayip kayna da ne varhgin kalsm, xic ag) 

4180 S un 1^^ ^^^ Can W«*Wh. gontil bahc es ini n gaJU^ 
Sudan - topraktan ayrUdin ama lokma oidun, dirilere karmm 
-nlaSfalnT 1 ^ ^^ ^ * "^ £S« 



tkkJ JS!** bu ^ z ^ tUrfece ve ahenk kwaIma ™» *«* "n*» »«*. 




287 



_■ 



Vallahi once onun sifatlanndan bitmis, gcjijmhlin; cevik bir 

hSlilc gene donl tjnun srEatlarmai 

BuluUaiv, gtincs-ten, gokyiiziinden geldin; gene sifatlar hahne 
geidin mi, geige agarsin. 

Yagmur olarak, 151k olarak geidin; Tann'nm tertemiz sifatla- 
nna gidiyorsun. 

Giinesin, bulutun, yildtzlarin parga - bucuguydun; can oldun, 
is oldun, soz- oldun, du$imceier oldun. 

* Nebatin oliimundeii hayvamn varligi meydana geldi de, "Ey 
guvendigim kisiler, beni olduriin" sozii dogru oldu. 

* Degil mi ki oliimden sonra bize boyle bir ya§ayis var, "Ger- 
^trkten de olumsilz yasayis var" sozii de dogru. 

Melegin gidasi, is oldu, sdz oldu, gerceklik oldu; i$te bu mer- 
divenle goge agdi, 
■II yo. Netekim yemek de insana nzik oldu da cansizhktan kurtuldu, 

eanlandi, 

Bu sozu, bir iyice anlattik ya; bir ba$ka yerde gene gelecek. 

Kervan, boyuna gbkten gelmede; ahs-veris edip gitmede. 

Oyleyse tath, giizel bir halde, dileyerek git; acihkla, istemeye - 
istemeye hirsizcasina degil. 

Seni acihktardan yikayip antmak icin aa sozler soyliiyorum 

sana. 

Soguk calrm? ihiim, soguk donukluktan kurtulur; soguklugu, 

donuklugu gider, 

MAdemki sen in de aoliktan gonliin kanlarla doldu; su halde 
butiin acdiklar cikti-gitti sende'n, 

BeJanui eerrini, haynui anlayan mU'jtnJnln sabretm&dne oraek 

Kopek, av kopegi degilse boynunda tasma yoktur; ham olan, 
kaynamarms bulunan sey de mutlaka tatsizdir, 

Nohut, a hamm dedi r msdemki is boyle, bir ho? kaynanni ben 
de; Yarabbi, sen gerceklik ver bana, 

Bu kaynayi?ta mademki mixnanm sensin, beai diiziip kosixia- 
dasin; vur kepceyle bana, ne de giizel vuruyorsun- 
A ZOO. File benziyorum ben, vur ba$nna, yarala beni <Ie Hindistan'], 
o iilkedeki baglan - bahceJeri ruyamda y6reyim. 

Boylece de kendimi kaynamaya vereyim; onun kucagma, onun 
tarafindan koculmaya bir yol bulayim. 

Qiinkii insan, zenginlesince azar; netekim riiya goren til de 
dusman olur * 




* Dttsman sOall, tUrkce "yagi" olarat kullamlmistir 



288 



- - 




Fil r rflyasindfl Ulndkliin'i yordii mii, filciyi dinlemez, iizgin Hi 
hale gelir, 

Ev hamnujiui nohuttan fiziir dilemesl, hanumir nohudu 
kaynatmasmdaki hlkmet 

O hamm da ona der ki: Bundan once, ben de senin gibi yeryii- 
zuniin par^a-bucuklarmdandim. 

Ateshi sava^mi igince makbfil oldum, hora geetim, tatlila^tim. 

Bir zaman, yeryuzunde co^tum, kaynadim; bir zaman da be 
den tenceresine girdim, orada kaynadim. 

Bu iki kaynayis yiiziinden duygularm gucii-kuweti oldum; 
derken can kesildim, sana usta oldum. 

Cansizken, bu halden kc^ar, uzakla^irsan bilgi olursun, mani\ 
ya mensup sifatlar kesilirsin derdim. 

Canh olunoa da, bir kere daha kayna da dedim, hayvanhklsm 
gec- 

4210. Bu gizli i^anetlerden, ayaginin kaymamasmi, sona edympni 
dile Tann'dan. 

* Ciinkii Eur'&s'dan da pek cok killer yol azitti; ip yiizUu^ 
den bir bdliik halk, kuyuya du?tii. 

A matgi, ipte sue yok; sende yucelere cikmak sevdasi yoktu. ip 
ne yapsm? 

Konuk oldiireu mesclt hlkayesinin geri kalan boliimu ve 
konugun ayak diremesl, gercckll^i 

O ba$i yiicelikier dileyen ?ehir garibi dedi ki: Geccleyin bu 
mescitte uyuyacagim. 

* A mescit, benim Kerbela'm bile olsan, gene de haceiimi rev:^ 
cden KaTje'm olacaksm sen. 

* A se^ilmas ev, sen birak beni de Mansur gibi ipimlc oyna- 
yayim ben. 

* Sen ogutte Cebrail kesilsen, gene Halil, ates icinde yardim 
istemez sen den... 

* A Cebr&il; yiirii git; tutusmu^um, yamyorum ben; kdagnei 
gibi, anber gibi yanmam, daha iyi bence. 

* A Cebrail, sen bana yardim ediyorsun, kardes gibi gdrup gtl> 
^etiyorsun beni ama, 

* Ben ate^e atilmakta cevikim; yanniakla artacak, eksilccek 
can degilim ben, 



: Id 



--- 



284 



■MM 



4220. Oila hayvanm cam artar; p cau ateslidir, odim gibi de yanar . 
gidcr, 

Odun olmasaydi meyva verirdi; sonmia dek de mamur kalir- 
di, heresy i dc mamur ederdi. 

$unu bil ki bu ate$, yakici bir yd? ate?in i$]gi bu, kendisi degU 

Atesin kendisi, havadan da iistiindiir, eslrdedir o; yeryikunde- 
ki ate?, onun i^igidir, golgesidir. 

Hasib 131k, oldugu gibi durmaz, boyuna oynar, derken tezpe 
de, giktjgi madene gider. 

Boyun, hep oldugu gibidir aim golgen, bir soluk kisaiir, bir 
soluk uzar. 

I?igin durdugusu, kaldigim kimse sormemistir; vuru?lar, do* 
ncrler, analanna giderler. 

* Kendme gel, agzmi yum, fitne dudaklanm acti; kuru soz- 
lere giris; dogru yolu Allah daba da iyi bilir. 

Kxsa aulayi$h]ann kfttii hayaHere kapibp 
kotti du>iincelere dalmalan 

* Bu hikayede bitmeden, hasetcilerden bir kbtii kokulu du- 
mandir, geldi. 

Ben bundan incmmem ama bu tekme, belki bir saf goniillii 
kisinin ayaj*iru celer. 

4230. * Gazneli Hakim, manaya ait omeklerden per de altmda ka- 
lanlan anlatmak ifin ne guzel soylemistir. 

Egri kl5i, Kur'an'dan, s&zden baska birsey gormes; sapikkrin 
bu hallerine de $asi!maz b 

Korleiin gozii, isiklarla doJu giinesin yahralanndan, harare- 
tinden baska bir$ey elde edemez. 

Maskaranm biri, ans^in e?ek ahmndan ba?im cikardi da. ''kit 1 
narcasma dedi kj : 

Bu soz, yani Mesnevi, a$agihk bir sbz; Peygamber'in hikayesi 
mi, onun izitiden gitmeyi mi anlatiyor? 

Erenlerin at kosturduklan yandan, yike sidardan bahis yok. 

Tan n 'dan baska herseyden kesilmekten yokluga dek; basa- 
mak - basamak, Tann'ya kavusmaya kadar, 

Her duragm, her konagm anlatihsi, sin in da yok ki bir goiiitl 
sahibi, onun la kanatlansm da ucsun oraya. 

Allah'in kitabma da bu sozlcr soy lend! ; kafirler, ortii da boylc 
kinadilar. 

290 



----- 



■Ml M _»~. 



* Dediler ki: Gt\ml^lrrm hikaycleri, eskimis masallar; bunda 
tiyk' derir bahisler. Ktrvvfii: ail so?.ler yok. 

A Mi). Kti^iicuk ^ocukJar luJt; anliyor bunu; be^enilecek, begeniliTie- 
yecek ?eyleri anlatiyor ancak. 

Yusuf, Yusuf'vm biiklum - biiklikn, halka - halka ^aclan anil ma- 
da, Ya'kup, Ziileyha, onlann garni s6ylenmede. 

Meydanda oian ?eyier; herk&s anlar, bilir bunlari; n^rde bir 
bahis ki akd, kexidini kaybetsin? 

* Tann, sana kolay gbrunuyorsa dedi, bu kolaylikta bir aOre 
soyle. 

* Cinlermize, insanlannLza, i$-gUQ sahibi olanlanniza sdyleyin 
de bu ^ejit bir ayet meydana getirsinler. 

ScMm ona, Mustafa, "Kur'fiu'wi di» yiizii var, ip yiizii var, 

If yiizuntia de yedinci lp yii2e kadar i? yttzii var" 

dedi; bunun tefsirl 

Kur'an'ui harfleri, bil ki goriiniir; fakat bu goriinen barf In in 
onlardan ^ikan mananni altmda, pek kabredici, pek gtiglu bii' de 
ig mauasi var. 

Oniin altmda bir ig mana daha, on dan sonra bir iigiincti [*j 
mluaa var ki orada biitiin akillar yiter-gider. 

Kur'an'm dordiincii ig manasim, e$i, ornegi olmayan Tanri'dan 
baska kimse gormedi, bilmedi. 

By ogul, sen Kur'an'm, goriinen, bilinen dif yiiziine bakma; 
§eytan da Adem'i, ancak toprak g5riii\ 

Kur'an'in di^ yiizii, bir insana benzer; ?ekli, kihgi goriinur de 
cani gizlidir. 

4250. Adamin amcasi, dayisi vardu; yiiz yd beraber omiir siirer do 
gene halini, bir kil ucu kadar olsun, bilemez. 



Peygamberlerle erenlerin, daglara, magaralara gitmeleri, kendiJertnl 

gizfemek Ight, yahut halkin flkirlerine £e?tt1i ^eylcr 

geleceglnden korktuklarindan degildlr; halki dogru 

yola aokmak, miimlcUn oldugu kadar dtinySdan 

kesilmeleriii! saglamak isindlr 

ErenteTj halkin goziinden gizienmek icm daglara giderlerdi 
derter hani. 

Oysa ki onlar, halkin oniindeyken de yuzlcrcc dagjn tepcsine 
SiktntflardLr; adimlanm, yedinci kat g^gun iistiinc atmijkirdir. 






291 



Peki, oyleyse neden gizjenirler, neden gfgfenccvk dlljg arariai? 
Ereiiler, yii/lcrcc dente, yii/lcrce dag asmiskir, i> yana vurmidardir, 

Ercijiri daga ka$inaya ihtiyaci yoktur ki. Gukyijzii tayi bile, 
erenin ardmdan kosar, yiizlerce nal dustiriir, sciker de gene izinin 
tozuna ensemez.' 

*■ Gokyuzu dondii - dondti de camn izinin tozarm bile goreme- 
di; yas elbisesine bn'riindu. 

Periler, ortada gOriinmezler, gizli dirler ya; insan, perilerden 

dc gizlidlr. 

Akxlliya gore insan, gizli olan perilerden yiiz kat daha gizli- 

dir. 

Ahlliya gore bir insan bile boyle gizli olursa, gizlilik alem hi- 
de bulunan apan, secilmis er nice olur? 

Erenlerle erenlerin sfizlerinl, Tann Udsime de selami etsin, 
MiteaW sopasiyla Isa'nm iifiiriistine benzeti$ 

insan, Mu&a'mn sopasina benzer; insan, Isa'nm ufurtigune 

benzer. 
4260. * Inanan ki$inin gonlu, insaf ve adalette bulunmak, alemi be- 
zeniek icin Tarm'nm .avueundadjr, iki parmagmm arasmdadir. 

Goriinuste bir sopadir ama agzim acti mi, varlik, kar$isinda 
bir lokma olur. 

Sen, Isa'nm solugundaki harfi, sesi gorme; sumi gor ki bliim 
bile ondan kacmaktadir. 

Sozlerinde o degersiz kelimelere bakma; ^urni &°r ki tfiu, o 
sozler yiiziinden sicradi, dirilip oturdu, 

Sen, koiayca ele ge^en sopayi gorme; sunu gor ki o sopa, yem- 
yesil denizi yardi. 

Sen uzaktasin da kara bir otag goriiyorsun; one dogru bir admn 
daha at da orduyu gor- 

Sen uzaktasin da iozdan baska birsey goremiyoisun; birazcik 
yak in a gel de tea: icindeki adami da gor. 

Onun tozu, gozleri ay dm eder; erligi, daglan bile yerinden so* 

ker. 

Miisa, cbhin ta otesinden belirip gdincc Tur, onun gclisi yii- 

z Linden oyuna giristi, oyuncu kesildi. ■ 

* "Ey daglar, onunla beraber tenziu edin beni dedlk, 
kuslara da emretlik" ayetlerinin tefsiri 

Davud'un yiizii, onun l^igiyla lSjklanmisti; daglar ona kar?i 
fe^yada gelmijtcrdi. 

292 











4270. Dag ununbi yddiiylik och&dij iki calgia da bir padisahm i^kiy 
la sarhojtu. 

Ey daglar, onunlu btirabcr tenzih edin beni buyru^u gdmbij; 
her ikisi de sesdt^ uhem^, bir perdeden calmislar, soylemi^lerdi, 

Tanri, ey David demi^tj; sen aynhk nedir, gordun; benim iqln 
solukda^Iardan aynldm. 

Ev garip kalan, tek kalan, esten - dostan aynlani, gonuldcn i^ 
liyak atesi yabm-yalim cikmada- 

Calgicilar, okuyucular, e?-dost mu istiyorsun? bniint tin 
olmayan, daglan g^tirir oniiue. 

Sana calgicdik ederler, ^arki okurlar, zurna calarlar; kar$m- 
da yel olcerler, bu bicerler. 

Dag bile feryad ediyor, <sarki okuyor; bunu gor de bil ki unun 
da, dndakstz, di$siz feryadlan vai^dir. 

O bedeni annmis erenin parca - bu^uklannin nagmderi, lut 
solukta, duygusunun kuiagina varir. 

Onunla oturanlar isitmezler ama o isitir; ne mutlu o tana ki 
gormedigme inamr. 

Kendisinde yiizlerce sok duyar da onunla oturan, bunlaiihui 
bir koku bile alamaz, 

42S0. Gonlunde yiizlerce soru vardir, yiizlerce cevap vardir; mt'k.ln 
sw:Iik aleminden tl konagma dek gelir ulasir. 

Sen duyarsin da o kuIakJar duymaz; birisi kulagmi Sana yA- 
lastirsa bile o sesleri j^itmez. 

TuEayim a sagir, sen o sesi duymuyor&un, i^itmiyor&un; 6rn<;- 
gini gormu^sun ya; nasi I oluyor da inanmiyorsun? 

Kendi anlayifindakl kusur yuziinden Mesne vi'yl kmayaiw cevap 

A kinayan kopek, sen havlayip duruyorsnn; Kuran'i kmamak- 
la hiikmtiinden kurtuluyorsun sanki. 

arslan degildir o ki ondan camni kurtarabilesin; yafnrt tin 
onun kahir pencesinden Imamni halas edesin. 

Kur'an, kiyamete dek seslenir; a kendilerini bilgisizligc fedd 
eden toplura der; 

Beni masal sanding; kinayi^ tohumunu, kafirlik tohumunu 
ektiniz - durdunuz, 

* Ama gOrdiiniix ya, kinadigmiz dump duanada; siscsc yok ol- 
dunuz, masala donduniiz. 

* Ben -Tann kelanuyim, Tanrinin ^tiyle durmadayim; cuniii 
canma gidaynn, tertemiz, apaydm bir yakmum ben, 

2«3 



.— . 



Sbu vurmus guncs lSigryini, fakat gihu^U'ii dc aynlrms de- 

gilinv 
4290. iste buraciktayvm, o Ab-s hayatin kaynagiyim ben; asiklan 
oliimden kurtarmak igin co^mus - kaynanusim ben. 

Hirsmiz, tamahimz, bu kotii kokuyu salmasaydi Tann, sizin 
me^arianniza da bir yudumcuk dbkerdi benden, 

* O Hakim'in sozunii tutma* mryim hi?? Her kotii kmayis yi> 
ziinden gonlumii bulandirmarri ben. 

* Seyislertn ishk ^almalan yiiziinden tayin urkiip su i^ioemesi 

O, soz arasinda buyurmusltir ki: Tay la anasi, su icerlerken, 

Scyisler, atiara haydi gelin, su i^in der gibi ishk calarlardi. 

O ishk sesini duyan tay, bas kaldinr, iirker. su icmezdi. 

Anasi, a tay, ne diye urkuyor, su ismiyorsun diye sordu. 

Tay, su adamlar ishk cahyorlar, onlarm hep birden islik $al- 
malarmdan iirkuyorum. 

Yiiregim tltriyor, yerindcn kopuyor; birden islik cahslanndan 
korkmaya bashyorum dedi. 

Anasi dedi ki: Diinya kuruldu kurulah boyle gelmis - boyle gi- 
der; yeryuziinde hep boyle olmayacak is yapanlar, ise is katanlar 
vardir. 
4300. Kendixie gel de a akil basinda er, sen kendi i^ine bak; tez va- 
kitte onlar, kendi sakallanni kendileri yolarlar. 

Vakit dar, terterak su da akip gidiyor; akhm basma al da su- 
susuzluktan sahrem ■ sahrem olmadan icmene bak. 

Tamnmis bir irmaktir, AIm hayatla dolu; su ic de nebatlar bit- 
sin sender*. ^ 

A haberi oh nay an susuz, gel, biz erenlerin soz irmagindan Hi- 

zir'm suyunu iciyoruz. _ _ 

Suyu gonniy or san bile korcesine el yordamiyla testini irma. fl 

ga getir de daldir. 

Mademki bu lrmakta su oldugunu isittin, kore takhtle is gor- I 

rnek gerek. 

Su dustmen, su sayiklayan testini lrmaga daldir da testinm 

[igirla^tiginr bir an la. 

Agirlastigmi anlayinca suyla doldugunu anlarsin; o vakit go- , 
niil, kuru taklitten kurtulur. 

Kor ,irmagin suyunu gbziiyle goremez am a testi agirlasinc* 1 

suyla doldugunu anlar. 

Bu haftfti der, testiye irmaktan su doldu ki boyle agirlasti. 

294 

— -■- 












4110. Der ki: Oncrlei-I Jin yel, heni kapar - gyturiirdii; simdiyse 

agirla^tim, arlik yel, kupamaz beni, 

?iinkii akh kit planlan her yel kapiverir; £unkii onlann duy- 
gulan kuvvetli dugildir. 

Kotii kjsi f capasi olmayan gemidir; ^iinkii aykin yelden gc 
kinmez. 

Akilliya aman veren, akil demiridir; akdhlardan bir demir di 
len. 

Insan, o cbmertlik denizinin inci hazlnesinden inciler dde edec- 
se akil artar. 

Boyle bir yardirola gondl, hiinerlerle dolar; gonulliikten de yii- 
cdir, gozU de aydmlamr. 

Ciinku ju goze vuran isik. gbnii! isigidir; gonliin ijldii mii, go- 
^iin de gormez olur. 

Gdnul, kendisine akil i$iklarx vursa o isiklardan, iki giize dtf 
pay verir. 

Bil ki gqkten yagan o kutlu ya|mur, goniillere gelenilhamdu ■ 
soziin ger^ek olusudur. 

Biz de o tay gibi irmaktan su icmeye bakalimj o kinayun vet- 
veseciye bakmayahm bile. 

4320. Peygamberlerin i^lerini izliyorsan yola diis; halkin biittlu ki 
nayi^im bir yel say. 

Yol alan, duraga varan yol erleri, kopeklerin havlamalanna ku 
lak vennisier midir hie? 

Konuk iildiiren raescit hlkayesinbi kalad boliimii 

Sen gene o arslan adama, o tertemii ere don- o meseitte ne 
gorucdii, ne yapti o, Onu sdyle. 

Meseitte yatti, sanki uyudu ama uyku nerde ona? Suya bal- 
mis kisi, suyun ifinde nasil uyuyabilir? 

Gam suyun a batons asiklann uykusu, hep boyle kus uyku- 
sudur, balik uykusu. 

Gece yami korkunc bir ses isitti: Ey faydasim difeyen ki^I, 
cikayim mi> geleyim mi? 

Tam bes kere bu ce?it cetin bir ses geldi: adamin borkudan yd- 
regi kopuyor, odii pathyordu. 

Qnlan "ath, yaya askerferinle eagir" ayettlnln tcfuSri 

Sen dine sanlmayi kurdun da cabaya basladm mi, Scylan, 
icinden ses ten ir, 






:w 



A sapjk adam der, diisiin bir kere, o yunti vnnna; zahmete, 
yoksullugii tutsak ohirsun. 

Dostlardan aynlir, aziksiz kahr, horlamr, pieman olursun. 

4330. Sen de mel'un §cytan'm sesinden korkar, ram inanctan gene 
sapikhk yoJuna doner sin. 

Hcle yanm var 4 obiir giinii var tlersin; elbette din yblunu tu- 
tarim; dniimuzde daha zaman var. 

Olihnii de goriirsun, soldan * sagdan konuyu - komsuyu a lip 
gitmede; evlerinden feryadlar kopmada. 

Derken gene can korkusuyla dine sanlayim dersin; bir zaman 
kendini adam edersin. 

Korkup da ayagimi bu yoldan cekmeyeyim diye bilgiden, hikr 
metlerden silahlar kusamrsm. 

Gene duzenle bir bagirir sana; Kork da yokluk - yoksulluk kj- 
ticinm dntinden geri cekil. 

Gene aydmhk yoldan kacarsm; o bilgi, sanat silahlar mi atar- 
Sin. 

Yillardir, bir ses yiiziindeii kulsun ona; yilterdir, bbyle bir 
karanhga hirkam yaynussm. U 

$eytanlarin bagirislarinin heybetij halkin ayagim baglami§, bo- 
gazmx sikmis. 

* Cardan, lsiga kavusmaktan bylesine limit kesmis ki kafirle- 
rin canlan da kabirdekilerin diribiielerinden oyle Umitsiz. 

4340. O mel'unun sesinin korkusu bu; ya ilahi sesin korkusu nice 
olur? 

Soylu keklik korkar doganin sesinden; o heybetten sinegin na- 
sibi yoktur ki, 

Ciinkii dogan, sinek avlamaz, sinekleri ancak oriimcekler av- 
lar; iste o kadar. 

$eytan orumcegl de Benin gibi bir sinege kar$i uludur,. heybet- . 
lidir; keklige, kartala kar^i degil, 

$eytanlarin sesleri, kotii kisilere cobanhk eder; padi$ahin ser 
siyse erenleri korur, 

Bdylccc de birbirine uzak o!an bu iki ses, birbirine kansmaz; 
tath denizden aci denize bir katreeik bile gitmez. 






MescEdfn konuguna, gece yarm tilstmm sestxdn gelmesi 



Simdi o giiclii sesin hikayesini dink: O iyi bahth konuk, sesi 
duyunca yetinden bile kipirdamadi. 



2% 



Bu dedi, buy mm iliwdlunun sosi; ue diye korkacakmisim? t)i\- 
vuj korksiin, tokrilBgl yiytrt'L-k o. 

A gonul! eri blmayan bos davuMar, can bayrammdan ftfaymi/ 
ancak tokmak yemek. 

Kiyamct bayr^m oldu, dinsLderse davuj. Bize gelince: Bayram 
etmedeyiz; bayrama erismijiz; gul gibi guliiyoruz. 

4350. $imdi dinle; bu davul nasd bir ses verdi; devlet tenceresi na- 
sn bir yemek pi?imiede? 

O goriis sahibi er, bu davulim sesini duyutica, gdnliim dodi 
bayram davulundan ne diye korksun? 

Kendi kendine de, aklmi ba 5 ma al dedi, titrcme a genii], bf 
sesten; manci olmayan kotii gdniillu ki ? ikrin canlari geberdi gilii 

?u iki isin birinin cagi geldi-catti; ya Haydar gibi iilk^ ahnm 
ya §u bedeni durer kaldmnm. 

Sicrayip kalkti, a ulu er diye bagirdi; hazmm, ersen gd, hu 
raciktayim iste. 

Bu sesten hemencecik Usim bozuldu; her yandan ohik-oluk 
aitin akmaya ba^ladi. 

Oylesine aitin aku ki o gene, kapinm yolunan tikanmasinda.i 
disanya cikacak yol kalmamasindau korktu. 

Ondan sonra o giiciii arslan kalkti; seher cagma dek allmlM.i 
disanya ta^imaya koyuldu. 

Disanya tasidiklarim gomuryor, tekrar cuvalla, torbayla mes- 
cide giriyordu. 

l- f^SJ! ? yn * ysn **> sesten kork «P kacanlarm korluklerino 
karsilik, defmelere sahip oldu. 

4360. Aitin denince her kdrim, her gercekten uzak kalau altuia la 
panm aklma, su goriirien altui gelir. 

Cocuklar, saksilan, comlekleri kirarlar; kmklanni eteklerine 
Jcoriar, onlara aitin admi takarlar. 

tyun oynarken o kink seylere aitin dedi ya; al U n dedik mi 
ae onlan hat ir Jar cocuk. 

Oysa ki andi^mrz alfin Tann darbhJmesinde basilmi? altmd.r 
kesadi yoktur, eksilmez de eksilmez. 

C^lesine altindir ki bu aitin, allm bile parfakhgmi ondan a( 
mi 5 tir; mayasuw, pariakhgun, yticeljgini ondan elde etmistir. 

ustundu?* 2enginle?tiren ° a,tm ' ^*^*ta* Parlakhkta Ay J dan dn 

O mescit mumdu, o adam da pervgne; o pervane huyln cnniyki 
oynadi, muma atddi. * *w*wa 






297 



Mb 



Mum, kanadmj yakh ania aleve attlmasi pek kudu geldi ona; 
bir ba$ka kanat veri Id i ona, 

O kutlu talihli, Musaya benziyordu; hani o da, bir agacta ya- 
ninda bir ate? gormu$tu ya. 

Tann'mn yardimi boldu ona; ates sandi o, oysa ki 151 kti. 
+.170. Sen de ey ogul, Taun erini gjonitice, onda insanhk ate$i var 
samyorsun. 

Sen, kendi noksanmdaii bu zanna kapdtyorsun; bo$ zanrun 
ate$i de bu yanda, dikeni de. 

MGsa'mn agacidir, xsiklarla dopdohtdur; bad gel de t?ik de 
ona, ate? deme. 

Bu diinyadan gegmek de ate$ goriinmedi mi? Fakat yolcular 
g it tiler, gbrdiiler ki l^ikmi? o. 

Bil ki din mumu, yiiceldikce yiicelir, aleidendikcc alevlenir; bu 
mum, $u ate^li mumlara benzemez. 

Bu 151k gdriuiur, sevgiliyi yakar; o ate? goriinur, ziyaretfikre 
gul kesilir. 

Bu yapici gibidir ama yakiotdir; obiiruyse kavu$ma gaginda 
gonlii aydinlatir, 

Yapici, tertemiz l^igm yahmi, ona ula$anlara i$iktir, uzak ka- 
ianJaraysa ate?. 

O a<pkm Sadr-i Cih&n'la bulu^masi 

O Buhara'h da kendisini muma atti; askindan bu, kolay geldi 
ona. 

Yakip yandiran ahi, goklere agtmsti; Sadr-s Cihan'm goniiine 
bir acimak geliverdi, 
4380. Kendi kendi sine, bir seher cagi dedi ki: Ey tek, ey bir Tan- 
ri'm; obizim ba$i bo$ asikimtzm.hali.nasil acaba? 

Bir sug i§ledi, biz de onu gordiik; fakat bizim merbametimi- 
zi iyice bilmiyordu. 

Suclunun gdnlii, bizden korkar ama ytfzlerce iimit de o kor- 
kusundandir. 

Ben korkmayan, utanmayan ki^iyi korkuturum; korkatii ne 
diye korkutayim? 

Soguk tencere atese konur; kaynarken tasan tencere atese 
komnaz ki, 

Emin olanlan bilgiyle korkuturum; korkanlanysa hilimle ur- 
kutiirum. 

Yamaciyim, yamanmasi gereken yeri yamarim; herkese, nab- 
zjna gore scrbet veririm. 

298 



Mm 



Bu diinyftdaji p^rrirk dc nt£$ gbriinmedi mi? Fakat yolcttiUi 
gh tiler, gordiik- 1 ki i$ikmi$ o. 

Adam in sun, agacin kokii gibidir; vapraklan o kati k<iktt:ii 
biter. 

Yapraklar, o koke gore biter, geJi^ir. Aga^larda da boykdir 
bu, insanlarda da, aJuliarda da. 

* Gdkyiizunde, vefa agaglarmin, kanadara benzer dallari, bu- 
daklari, yapraklar) vardir ki "Kokii yerinde durur, parga- buguk- 
lan goktedir." 

+3W. A?k yiiztinden gokte kanatlar biter de, Sadr-i Cihan'm gdnliin 
de nasil bitmez? 

Sucunu bagijlama denizi, gonlunde dalgalamp durmud;ivdi; 
zaten goniilden gOuule de pencere vardir. 

* Ger^ekten de goniilden goniile pencere var; iki insan, bli 
birine gbnulden baglandi mi, ayn da degildir onlar, birbirlcibidun 
uzak da dcfjil, 

iki kandilm kabi bir birine biti^ik degil, bir degil; fakm 141 It 
larj birbirine kan^mijtir, bir olmu? - gitmi^tir. 

Hicbir a^ik yoktur ki sevgilisi onu aramadikca, st^gji^tiyic 
ka^-u^mayi dilesin. 

Fakat a$k T a^iklarin bedenlerini zayiflatir, eritir; sevgiiiluriyM- 
daha da guzelle^tirir, daba da geli^tirir. 

Su gonulde sevgi ^im^egi sakti mi, bil ki o gdnulde de sevpi 
vardir, 

Gonulde Tanri sevgisi iki kat oldu mu r ?upbe yok ki Tanri di* 
seni seviyor. 

Iki el olmadik^a bir elle el cjrpilmaz; bir elinden, el cirpmti 
.sesi.ipkmaz. 

Suauz, a sinen, sindiren tatb su diye feryad cder ya; su du, 
nerde su icen diye feiyad eder. 
4400, Tcimizdeki ?u susuzluk, snyun ?eki?idir; biz onunuz, da bi- 
zimdin 

Tann hikmeti bu ya, kaza - kader, bizi birbirimize a?ik etmi^. 

* O ontine oil olmayan buyrugun hiikmunce diinyanm biiiiin 
parca - bu^uklan, gift - ^ifttir; her biri de kendi ciftme a^jktir, 

Alemde her parca-bufuk, kendi ciftini diler; tipki kehlibttnn 
saman fdpunii dilemesi, cekmesi gibi. 

Gdkyiizii, yeryiizune merhaba der; yeryuzii kadin... h bunit 
ne atti, ne verdiyse bu, onu besler, yetistirir. 

Sjcakligi kalmaymca yollar 0; lsjakli^i kalmayinca vcrlr o. 

299 










Ycryij/.utiuii bur™, yeiyuzime. yardim edcr; mi buicu, ona iv 
lakhk tifler. 

Yel burcu, bulutu oraya surer de yerdeki ufGnederi c;eker. 

Ate?' burcu giinese hareket vcrir; gunesjbfi ardi, yiizii, acesle 
kipkimuzJi bir tava kesilir. 
4410. Gdkyuzii, kadimm beslemek i^in kazanc pe^ine dti^en erkek- 
Jer gibi yeryiiziuiun cevresinde doner - durur. 

Bu yeryuzu de ev hanimlig; yapar, ondan eoeuklar dogurmaya, 
onlari emzirmeye giri^ir. 

Oyleyse yeryiizunii de akdh bil, gbkyuzunu de, cunkii akilhla- 
rm yaptiklan i^leri yapiyorlar. 

Bu iki giizel, birbirinin sevgisini emmeselerdi, emismeselerdi, 
nasi] olur da kan-koca gibi birbirlerinin dilegme uyarlardi? 

Yeryuzu olmasaydi nerden gill biterdi, ergnvan boy atardi? 
Gogtin de suyu, harareti' olmasaydi yeryiitu ne dogururdu? 

Di$inin gdnliinun erkege akmasi, her ikisinin de i$inin tamarn- 
kmmasi, diizene girme&i icindir. 

Tann, dtinyS., bu birlesme yUzuriden durdukca dursun diye er- 
kekle kadim, birbirine diiskiin etmistir 

Her parca-bucuga da, bir ba?ka par^a-bucuga diiskunluk ve- 
rir; ikisinin biriesmeshiden birsey dogar. 

Gece de giindiizle, boylece saxma? ■ doIa$tir; goiiiniiste ayn- 
dir ama gercekte birds r, birle$mi£tir onlar. 

Goriinu$te geceyle gundiiz, birbirine ay kin iki dusmandir; fa- 
kat ikisi de bir gercegi brerler. 
4420. I^ini - guciiriu tamamlayip basarrsiak igijn her bin, oburiinii 
dikr, hem de can gibi diler. 

Cimku gece olmasa insan, gelmtii saglayamaz; geliri o I may i il- 
ea da gundiizleri ncyi harcar? 

insanm ntayasuida, . kemdl cinsinden olmayan bir ?eyle 

makpiis katnu$ ©Ian her unsurua, kendi cinsi 

olan unsar tarafuidan ^eidlmesi 

Toprak, bedeiiin topragina geri gel der, cam birak, toz gibi 
tozarak bizim yanmnza gel. 

Bizim cinsimizdensin, bizim yanimizda olman daha dogru; "qsj 
bedenden, o islakliktan kurtulman., daha yerinde bir i?. 

Bedenin topragi, evet der, fakat ayagiin bagb, sen in aynhgm- 
dan ben do seuin gibi yomlmu$; usanmjsimj hasta diismiisuni ami 
»e yapayjm? 

300 




Sukir d;j bi'diHilji iHliikliftiii!, suyunu amr, dilerlcr de, a (slak- 
Iik derler; j^iii'btU l*i i tRS'n, h\Am yamimza gel, 

Esir de be dc 1 1 in htnaretini eagjrir; sen atejtensin dcr, aslina 
ula^ma yolunu ilil. 

Unsurlai-in ipsiz ccki^Ieri yiiziinderi bedende yetmi? iki iilcl 
vardir, 

Ulet, unsurlanii birbirlerini birakmalan i^in bedeni dagjtmak 
kuruntLi $uyla gelir. 

Bu unsurlar, ayaklan bagJi dort kustur; olumle hastahksa on- 
laon ayaklanm cozen ?ey. 

4430. Gnlarm ayaklan, birbirinden gbziildii mii, her unsur, licnieri 

Bu temellede par^a - bucuklann ^ek^i, her solukta bedenitni- 
ze bir illet veiir, 

Bu kansip birlcfmeyi yirtip atmak ister, bbyJece her pnt\n 
bucuk ku^u, ucar, aslina varjr, 

Fakat Tann'nin hikmeti, bu teahge eiigcl olur; ecctc duk an 
Ian toplu bir halde, bir arada tutar. 

A parca - bu<;uklar der, daha ccel goriinmedi; ecelinizdtn uii 
ce Ufmakta bir fay da yok. 

Her parca- bucuk aslma ula^mak ister; artik sen bir dc viir, 
canin aynhktaki h&li nedir? Bir dunlin . 

Canm da cadar Slemlnce sekllmesx, onun da kendi yurdmia 

gitmeyl, ayaguia bag olan $u bedenfn par^a - bucuklaruidan 

kesJlmeyi Istemeai 

Can da, a benim yeryuziinden olan a^agihk parca - bucugimi 
der, benim gurbete dii<iusum daha da aci; ciinkii ben Ars'tamm, 

Bedenin gbnlii, ye^illige, akar sulara akar; ciinkii asli odui, 

ondundir o. 

Camnsa meyli ya^ay^adir, cunkii mekansizhgm cam, onyn as- 
hdir. 

Can, hikmete, bilgilere y6nelir; bedense baga - bahgeye, ye^il- 
iige, uzumlere ybnelir, 

4440. Can, yiicdmek, yiikseimek ister; bedense kazanca dii^kunddr; 
yiyece^e - icecege duskundur. 

* Yiicelmenin duskuniiigii, yiieelmenin a?ki da canadir; bunn 
bak da "Tann onlan sever, onlar da Tann/yj severler" ftyotinin 
manasmi anla. 



301 






--- 



HAsili kim bir $«yi istcrsc, istcdigi ?eyin cam dw onu inter, ona 
du?kun ohur. 

Bunu anlatmaya kalk^irsam sonu gelmez; o Vakit Mesnevfye, 
daha bbyle sekiz misJi kS^it gerekir, o kadax cogahr. 

Insan, hayvan, nebat cansiz, her$ey, biitUn dilekkrden gegip 
tie birjeyi diledi mi, diledigi $ey de, o dileklerden gecene ajik olur. 

Dileklerden, isteklerden gegenlex, bir tek dilek, bir tek istek 
gevresinde donerler; dilekler, isteklerse, on Jan cekmeye savasirlar. 

Fakat a$iklarin dilekleri, onlan eritir; sevgililerin dilekleriyse, 
milari daha da giizel, daha da pariak bir hale getirir. 

Sevgililerin a$ki, onlann yuslerini, yanaklarim kizartir; a$ik- 
I arm a?kiysa onlann canlanm yakar-yandirir. 

Kehlibar, hiebir yalvan?i yok gorunen bir asiktir; saman co- 
ptly&a o uzun yolda $abalar ■ durur. 

Birak bunu ?imdi, o susamis can in a?ki, Sadr-i Cihan'm gon- 
Ititide parladl, 

4450. a^ikin derdi, o ate? mated inin dumani, efendisine dek var- 
di; onu, acir, esirger bir hale getirdi. 

Fakat onu aramayi, serefine, ululuguna yediremiyor, onun'ha* 
lini sormaktari cekiniyor, utaniyordu. 

Merhamet, o yoksulu ozlemisti; fakat padi$ahligi r bu lutfa en- 
gel olmadaydi. 

Akil burada sajmyor. Acaba bu mu onu cekti, getirdi; yoksa 
bu geki$ o yandan mi bu yana vurdu? 

* Degil mi ki bilmiyorsuo, s6zu kes, dudaklanm yum; gizli 
$eyi Allah, daha iyi bilir. 

Bu sozti, bundan boyle gomeyim, soylemeyeyim diyorum; fa- 
kat beni de o geken cekiyor; ne yapayim, nice edeyim? 

& bir i?e sanlari ki$i, kimdir o seni ceken; kimdir ondan bah- 
setflnneyen Sana? 

Yiiz kere yola du^mey! kuruyorsun; oysa tutuyor, bir bajka 
yere gekiyor scni. 

Bim'ci, binilmeye ah^mami? at, ustundekini bilsin, ardasm di- 
ve her yana dizgin cevirir - durur. 

Ah$ik, terbiyeli atsa, ustunde birisimn oldugunu bilir, bu yiiz- 
den de iyi gider, 

4460. O, senin gbnlumi yiizlerce sevdaya baglami?, seni dikkkrden, 
isteklerden ge<;irmi$lir de soma gonliinii kinvermi$tir. 

Mademki ilk karaiimn kolunu - kanadim kjrdi; neden a kol - 
kanat kiramn vavligina tesllm olmazsin? 



302 






MM 



aaMMM|MM 






Mademki tikdtri, ttenin ledblr ipini kopardi; neden onun tak* 
diri dogru olinu^? 

* Tann, gikiln kuvvetln aficak kendisinds oldugunu bildirmck 

uzere lusamn karanm bozar, tedbirlerinl Ursine cikanr.,. 

Kimi de olur, l^e sanlmasuu saglamak ifin bozmaz, 

derkeu gene bozar da kurdugu §eyi fctrar - gef uir T 

boylece de bu, uyarma iizeiine uyarma olur 

Ba^tan gecerderde i^e sanlmalann, karar ver^ierin, bazi dog- 
ru ^ikar, umdugunu bulursun. 

Buna kapdirsin, gtjniun ba?ka bir^ey kurar; derken bir kere 
daha o niyetini kirar - gecirir. 

EKlegim hie vermeseydi gonlun, iimit kescrdi, artik bir dilefc 
tohumu ekebilir naiydin? 

Fakat boyuna dilek tohumunu ekseydin de bitseydi ondan fay* 
dalanthkca, Tann'nin buyrugu altinda bulundugun, nerden, nasil 
meydana cjkardx? 

Asddai-, dQeklerinden, isteklerinden gee tiler de Mevlalanndan 
haberdir oldulaT. 

* Bileksidik, isteksizlik, cennete klavuz oldu; a gikel yaralil^ 
Ii, "Cennet, hosa gitmeyen ^eylerle kaplanmi ? nr" hadfsini i 5 U. 

Dileklerinin, i^tekleriuiti hepsinht de ayagi kinldt mi, bhi,s» 
gerek ki onun dilegi, istefi olsun. 

4470 Oyleyse gercekleri o kirmis, dokmi^ttir; fakat a ? iklarin kin 

lip dokulmeleri nerde, bu nerde? 

Akil basmda olanlar, zoraki kmlir, dokiiliirler; asiklarsa yti^- 
rerce dileUe istekle kinlmis: dokulniiisierdir, 

Akh ba^inda olaidar, baglaria baglanrms kullardir; ona a ? ik 
olardarsa ^ekerle^mislerdir, ballasmijfardir, 

"fstemeyerek gelin" buyrugu, akjlblarm yulandir; "Dileyt; - 
isteye gelin" buyrugu, asiklann bahari, 



303 



MMmMtei 



(?ERH) 



3495. Beyitle baslayan b&tim. bundan oncekl bey It dolayisiyle anlatilmak- 
tadir. Birisi Ha. Peygamber'e, alis-wrlste aldamyorum dsmis, Ha. Peygamber, 
sildatmaca yok demesinl buyurmu$tu, O adam, alij-veris ederken bu s&zti soy- 

Inrdi (Muslim; V, s. 11). 

3.490. '-^ava^, dugunerek 1? gormek, puce AUab'tandn\ aceleyse S^ytan'dan" 
Hindis: Cami', I, s. 103). 

3501. Alia glln. I. cildln 241 - 242. beyitlerinln fierhine bk. 

35-2. "Ol" I. cildln 1797, beytlnin se-rbine 'bk. "Emrl birjeyin yaratilma- 
miia laalluk eder, blrgey yaratmayi dilerse ona, Ol der, hemen oluverir" mealln- 

dekl iyetle isaret edilmekte, ayotten tie Iafzen lktibasta bulunulmaktadir 
(XXXVI, S2J. 

35 03. insatun ana karmnda lurk gtinde ■ insan olaeak, bedenl tesekktU ede- 
cc'k fcaabUiyeti kauandigina, kirk gunde tan pihtisi, sonrakl kirk gilnde et par- 

<;asi haline gelatine, sonra gene kirk gun ge-glnee run verJldlgine dalr bir hadls 
vardrt (Ankaravl, s. 201). insan da kirk yaginda algunlitk cagma gellr. 

3517. Beyitten sonrakt- bolllm. Bilal,. Habes diyarindandir. OumahoguUati 
toy una mensup bttisinin kolesiyken Hz. Peygamber, islama davete memur oJun- 

ca Musluman olraustu. Bu yttaden KuTeys, btfhassa Ebu-CehlL ve Umeyye to- 
Half, dlninden ddnmesi i#n ona eslyetler ederler, oysa btittln bu eaiyetlere da- 
ynnir. Ah ad - Anad, yani Tann birdlr - blrdir derdi. Ebfl - Bekr tarafindan aa- 
Lin aliniP azat edlldigi, bu suretle eslyetten nfsbeten kurtuidugu rlvayet edil- 
mlstlr. Bedir sava$mda bulunmus, kendi&tne eziyet eden tfmeyye'yl oldurmus- 
tu. Bedir aavasindan baska Ubud. Hendek savaslariyle obdr savaglarin bep- 
sinde biilunmustur. Hz, Feygamber'ln muezzlniydl. Seal gayet gtizeldl "Eshedu" 
KiizUttdekl "§" harfinl "&" taramda okudugu halde Hz; Peygamber onu mil- 
p/./in olarak fcsfettl etmi&ti. Mekke fethinde. Hs. eygaomt>er , ia emtrleriyle Kabe r - 
nin datnina ^ikip ezan okuiken .Xurey? boyunun uLularmdaii bSiilan, bugUnU 
t:yrni(!ktetise Slltm yegdir diye hayiflanmi^lar, klnaisi, iyi ki babam oldii de 
tmfjQhU giirmedl demis, Hats b. Higam'sa, BUfli'ln rengini kastederek ituham- 
[lievrt, bu kara karsadan ba|kaimi bulatuadi nn dtye soylenm^, Bbd-SUfyan'sa 
hp» birgey stiylemem ; sjjylersem sanirim ki ^u divarlar, sozletimi ona duyurur 
(U'misti. Bilal, Hs. Peygambet'ln vefatlanndan sonra Sam'a gitti; as blc Kaiuan 
tonra rilyiiiiinda Hz. Pey gamber'i gfirlip feabirlcrini ziya.net icin Medlne'ye d*n- 
dU. Hz, ^atiina. Bllal tn ezamni duymak Jstedi. Bilal ezan vermeye baflayip 
■■Ktjliec3.il enne Muliammeden Raiillullah" soziine gellnce Ha. Pftluua bayildi: 
nMl dc czam kestl; blr daba da eaatt okumadi. Hitretln 16. yilmda CG3.9J ?am'- 
(Ui tftuntlan vefat ettl: Babus-Sagiyc'dcki Jtabrlstona dofnedlldl (Tenkiyh'ul ■ 
Makanl; I, e. 1B2 - 163. SetlnetUl-Bihar; I, a. 104-109). 

KM 









35S4. Asbfib-i Kohf. I Klliltn flU2. boytlnln sterhbie bk. 

3f>C5. Kcjsc, baskHnimri ovltulekini blldl^i kadar kaba sakal, kendl cvlndo- 
klnl bilmea. Atas(is;[i { Ankara vt, s. M(J).,Kttse. halk arasmda akillilik ve zeka llo 
meshurdyt. "Adi Masd. boyu kisa, sakali kose olandari sEikin" s&il de halk ara- 

Miida sijylenegelmistlr. 



DOrt Hilt. I. clldln 



3573 - 3574. Kan, safra, balgam, aevda. "Ahlat-i Erbaa 
J)3-54. beyltlerlnln gerhine bk, 

3577. ikincl do|um. Tasavvuf ebline gdre, Insanin bir mtir^lde Intisab ed«- 
rek gerc^k yolctilulB (SMuke) baglamasi, Iklnci duiumdur. Bu yUzden, Ttlrkla- 
iiin erenlerl. tarlkat gayblerlne "Ata", Bekta^Sler, "Baba" derler ye blrtslnln. 
lilr seyhe inertsrtb oidugunu, 'Pllan'm evladmdan" diye soza getlrlt, anlatirlar. 
Melamet ehli ve MelOmet'e dayanan MevlevKer. bu sqzlerde r jeybl ulul^mak, 
ona manevl blr paye vermek anlami da buluiadugundan, mu'mliilet de XhlX. 
tiQrenln (Hucurat) 10. ayet-i kerlmeainee, kardeg olduklanndati, bltlnln. blr 
yeybo mensfiblyetjnl r "Fllari'm ihyamndail" yanl kardeslerlnden dlye ifadn 
ederler, 

Yolianna incll'lnln IE. babittda, Xsk, Peygambarln <A.M.), birisinln, "ye- 

aides dolmadikca Allah'm M^lekHtunu geremez" dedlgl, lhtlyar blr adftunn 
tt* rar anasinin tabralne glrlp. dogmasma link in buLmiamayacagi sii^Unn knr|i 
da, bu dDgumun mbtan do&mak oldugutiu bildirdfgl anJatilmaktadir (lat. Ho- 
yaciyan Agon Mat, 1908; s. 103; 3-3). 

Hrlstlyanlarca bu dogumla, dog an ^otugua, muayyen blr zaman Jgtndo vnT 
lia edlJmesi tastedllmlgtlr ki bu toren r Zertujt dtninde de vardir. Siifiirrm: ikln- 
r[ do^umu, blr $eyhe bey'at ed^rek gercek yola glTmeel tarzinda kabftl edorlor. 

357S, Illet-i Ola. Hukema'ya g5re L 'Mutlak Varlik'ln, <&& iktlsaai OlWl 
KUhflf kaablliyyetldlr ki her$$yl meydana getireii budur: I. ciltte 2029, bay tin 

serhlne bk. 

35SS. Nass, Kur'&n 'in ve sunnetln, yftni Hadis'ln hOkmudUr. Ictlhad, yftnl 
bir meseltJ hakkinda dial blr btlkme van^, nassa kargi olamaz, tctlhad kud»- 
tlne sab lb olana mbctehld denlr, Blr me&ele bakkinda dint fair bukum yerJjtfl 
niilgtehld Once nassi dayaiurr munkem olati nass. te'vQ edil«mes, Nassta bu- 
luniuayan bir meselede mtl^tebld, o meseleyi nasetakl benzerlyle feiyaslar, yt\nl 
kiyasa dayanir. Kiyastan once iema'a, yanl ^ahabentn, blr meseJe bakkmdukl 
hUkmune baivurulur. Icm4' ve kiyasi kabul etmeyen mezhebler da vardir. Mev- 
lana, kiyasm yanilabllecegl flkrixidedlr (I. clldln 1085, ve S4D8. beyltlfiflnbi (srh- 
Jerrlrte bk.). 

35K4. Kudsl Ruh - Rah'ul -Kudus. Kur'an-i Keirto'ln H. stireslnln 87. v« 
263.. V, silreslnln 110. ayetlerlnde Isa Peygambef jn RObUl-Kudus'le te'yld ecllL- 
dltl bildlrilniekte, XVI. ailrenln 102, ayetlndeyse Kur'an'm gerjek olarnk, Uib- 
nanlan, inanclarmda tesblt igln Tann tarafindan fndlrtldill bey an edIltMk 
Ledlr kL bu ayete nasaran Ruh'Ul-Kudua, CebrailMlr (1 cildlo 1071. bay tin In 
serhbne bk. Hrtstlyanlarin. inanelan icln "Kur'dn-i Kerjiu ve me'airne bk, II; 
:it;ilama 3. XLU-XLTV). 

3e0t). eihr-l helal, belal bflyiil demektir. Kur'an-i Kerlm'de, blrtjok Aytrt- 
lorde buylintln blr netlte vermeyecegl, bDyUctlnun de kurtulam&yacafti. nmrfc^ 



V. : 20 



305 



^.iMMte 






(linn ercmcyecefil blidlrllmistlr. Haateterk de bUytl, mm' MUml«Uj& IMS] oldu- 
ftmia unman, Jtartr olur <bk Hz Muhammed ve Hadini«rj; xvii a 130-136) 
Sihr-i Helal, odeblyatta bir sanattir, Bilhassa jiirde, bey It, UntekL bey tin bittigi 
ftOnle, o sfeden brtlimus blr- kolirueyle ba&Iarsa buna-, "slbr-J hel&r adi vertjir 
Burad&kt kasilsa. Tann tarafmdan veriten bUgidir U. cfltte, 223-237 bevltle- 
run gerhlne bk>. 

3602. Beyitten sonrakl baglik arapcadir. 

3606. kraJUI. I. cildin 401. beytinin gerTblne bk. 

3656. Tlh. IsraUolullarinin. MOsa Feysamber'l dinlemedlklerindsn dolayi 

kirk yil kaldiklan ciJbln adidir. 



"Attigin aauiani sen atmadin" sozU. 



3660. I. ciltte 619. beytin sernine bk. 

imipcadir ve ayetten la f sen iktibastir. 

5064. Bu beyit arapcadii. Bey it, "Kendilerlne fcitap indlrdigimiz klmseler 
('yyjjambcrl, ogullanm tanir glbi tamrtar; tanirlar ama gene de Lelerinden blr 
k i miii. bile -bile gw^egi glzler" mealindeki ayete Igarettir <n, 146). Beyltte de 
iiym ayete isaret edlUnekte ve lafzen lktlbaste buhmulmakfcadir. 

3067-3668. Ilk beyltte, "Buirler. biUnezter, kubbeierimm altmda amanda- 
dir" s&zlert arap^a olarak ge$mektedlr. Bh beyitlerde, "VelflerLm kubbelertaiLn 
slttndadjr, onlan benden ba&ka kinase bilemez, tamyamaz" mealindekl Kudsl 
hadlse Isiret edllmektedir. Bu ciltte, 3104. beytin serhine bk. 

3084. "Zeyd Sldll" sijzii arapcadir. Zeyd, dmek lcln kullanilan addir II 

ciltte 3640. beyte bk. 

3686. Beyitten sonraki bikaye. Furuzan-fer, bu hlk&yenin Avfinin "Ltl~ 
babul -El bab" iiid* bulundugunu e6yluyor. Hikayenin httlasasi gu; 

Mes'ftd o£Ju iWrln oglu NJaameddln Mubammed, Uvey anasiyle tlvey kar- 
ri &jin En yttaunden. babasiyla $eglneme2 oimug, sonunda Buhara'dan Merv'e gog- 
mlls. oradan da Amuya glttnig, bir mttddet soma babasma bir mefetup yaza- 
rak oztlr dilemis, babasi sucundan E^cmis, tekrar Buhari'ya dtinraQs (MaahiE' 

::. I13-12U, 

MevJana, belki bunu, tasartufla bitaye etniektedlr. §arth, Buhard hat Cm - 
danna "Sadr-i Clban" dendiglnl bifdirtyor (s. 313), 

3C97. "Kiyamet gQnu nattminlerin, airat Ustbndeltl parulasi r Rabblm sen 

selsmet ver, sMtidOr;' (Hadls, Cami', il, 33) Hadlsin sonu ayhea jktlbas edll- 
naiStlr. 

3700. Beyitten sonrakl b6Uim. XIX. slirenin (Meryem), lfl - 35. ayetlerin- 

de milatiiir. 

3703, Bflh'ul-Emtn. Gebrail, XXVI. sflrenin (^uara") 193. ayetinde bu va- 
nilla anUir. 

37D6. r. cildin 118. beytinin serbine bS. 

3716. Aym cildin 53 &. bey tin in serhine bk. 

306 






3730. Ay tu cllctln lifi bi^Uiun ^rhluc bk. 

374U "O, bylr blr rriHhuttjr kl yerydattim. size kar 5 i asa&i gOnllllll, mun- 
kLid ve £ikin bir haidts yuriUini^Lir; k^sesinde. bucaginda dulajjn vc yeyin ma- 
biitluriuaim rizkirmuTi ve d^ndp gldeceginls yer, gene onun hualltudur" <LXV1 

MUlk. 15) ayetlnden lafKen Lktibas vardir. 



3750. 
3751. 



Yan pi^rnis ete hala Istanbul 'da "Tatarl" denir. 



Gayb Hatimi diye anilan, 525 bicrMe (1130 - 1 131) vefat eden Senat- 
(Jir. "Ilahi-Name", "Hadikat'ul-Hakiyka ve ?eriat'ilt-Tarika" dir "FeilatOn me 
rWttn feiliin" veznlndeki "Hadika"dan alirup "MesnevI" mnine, yani "Failatlln 
r:iil=it(ln ffiiliip" vemine ^evrJJen beyttief, Muderfis Radavl basinumn 106 sa h|- 
rcstt:dekj 14 - ia beyitleridlr. 

37i4. Rebve yahut Rubva, Sam'a yakin bir dagdir. 

377S Meryem, III, stirenin 35. ve LXVI. sflrenin 12. 4yetlerlnde, Imran k lK . 
<!iyf aniJir, 

3781. "Eusir aigimnm demektlr. VH. stirenin 200. , Xu, sirenin 36 ayet- 
lertaiw geytan'dan, AUaba aiginmak emrediWlfi glbl XVI. sareniii 96 ayetlndr, 
de Kur'an otunacagi vaklt Allan 'a si^intnalr emrolunmaktadir. 

37S6. Nil-kan. I. ciltte' "Dfbace"nin gerhine bk. 

3732. Buhara. orta ?agda, bilgi ve irfan kavnagi olmus, natta bu yU^^lPn 

nniiara-y! §erif diye amlinigtir. fakat Me T laii^ h muraid huaOrutiu da BubArA 
saymaktaair. 

3302. Bu beyitten Itibaren Q t beyit arapcadir. 

38D3. L Ve dendi kJ: Ey yerytlau, em suyunu ?e ey gdk, kes yagmurunu ve 

. -:u cmildi ve is yapildi - bltti ve oturdu Cudi'ye getnt ve uaaklik denildt Eulme- 
Am topluluga 11 meallndeki ayetten lafzi zktibas vardir (X. 44 >. Bu ayet, tftfanm 
Wtmestoi ve Nuh Peygamber'in gemlsiijfn Cttdi daginin tepesine otunnasmi 
iinlatati. fasabat ve belagat bakimindan egsiz bir ayet-i kerbnedlr. 

3811. ''Ayetlerimizi yalan sayip onlara inanmaya teneKsttl etmeyenlere gtfk 
kapilaw hie afiilmaz ve deve Igne yordammdan geter de onlar gene eennete gj- 
rtm^ier ve biz, nUlcrimlerl l§te boyio ceEalandmnz" mealindeki ayete iiatet 
'idilmeEttetiir (VII, 4Q). Beyitteki, -igne yordami". ayette oldugu gibi lafaen iktl- 
bas edilmigtir. 

3333, Bbfl-Hanife Niiman b. Sabit, hicretin sekseninci yilmda dogmua 
(WW, 150. yilmda (767) Bagdad'da blmOgtttr; kabri oradadir Hanefi mczhebi 

ril kuran aattir. Abbasogullarmdan Manstr, Eba^Hanlfe'nin kadi olmaajm lew- 
ml*, kabfll etmeyince onu bapsetmi^, mahpusken vefat etmiatlr, !mdra Hu 6 syn 
itfiu Zeynai-Abidin Allnln oglu Zeydin ve Iinam Hasan o&lu Abdullab'm ogul- 
Iwi tbrabfm ve Myhammed'fn taraftatlarmdandi. imam-i A'zam diya anilir. 
Kahire Universitesi profesSflerinden Muimmmed EbQ-Kebra-mn, "EbO Han If a" 
udli esaft imam-i Azam'i bkgok yOnleriyle belirtmektadlr (Osmen Kcsklnoftlu 
tare, Dedal yayinii, II. baskt: 1st. Miimin Cevilt ve Ort. Koll. Sirketi F'atili Mat 
1D66). 



307 



----- 






Muhummnd b. ldris-1 §&flJ, ^al'lt mezheblnin fmflmitlir KliQ -llunirenln ve- 
ra l ottlgi yilda Gazze'de dogdu. Bagdad's blrka? kere geld J. Mtehebinl Hicai 
ve Muir'da yaydi. Soyu, Hz. Feygamber'in ceddl Abdi Menafa tilafUf. 204. hie- 
rldu Misir'da vefat cttl {820), (Aym mdellifin ayni miltercim tarafindan tllrk- 
ceye ccvrJIen "Imam §alli" adli eserlne bk. Ankara; Avyildis Mat. 1969). 

Mevlana, blr gazellnde, Senai'nin, "Ebu-Hanlfe, ask dersini vcrmedi, Safii'de 

du a§ka dair blr rivayet yoktur" mealindekL 

I^kra Bu-ifnmlfe dors nekerd 
Saflira der Q Tiv&yet nlst 

boy tint taamin edet; Furllisan-fer, Senal dlvanmin diger bit nushasinda, "Han- 
belfniri zaten asktan haberi yoktur; Malikl de ona dalr bit dlrayete sahlp de~ 
Rtldlr" mealindekl su bey tin de bulutidugunu bildirlyor ; 

Hnnbell hod babe* zi 15k neda$t 
MaJIklra der a dlrayet nlst 

(KCllllyafc-i §ems. Tehran (Jniv, yaym. IL baaim; Ofset. 1344 §emai hicrl; I, s. 
3fl9; dey it, 5267; not. 1), Mevlana'nin ve Sen&l'Qin bu beyltlerden maksatlan, 
Ebu-Hanife ve gafii'yi kmamak olmadigim da burada bilhassa fifiyleyellm, Bu 
tmamlarm ve diger lerinin cali&ma sahalari, inane, ibadet ve muamelattakl M- 
ktimlerin en do&rusunu, na&sa en uygununu bulmaktir. nahi ask&a ilme degil, 
Jrrana aittir; bllglye degil, duyguya, vatlila de£ll. yokluga yfinelir. Mevlan^ 
bsinu anlatmafetadir, 

3837. VL sQrenin 160. ayetlnde bir hayir yap ana, on mifltt sevap veflie- 
cegi bildiriunektedlr. tktnct nnsra'da, ayetteo lafal lktlbas vardir. 

3840, Bu ve bundan Eonraki iki bey it arappadir. tlk beyit Huseyn b. Man- 
sur'il-HalJat'indir. Ikinci beyti Mevl^na, (It gafcelinde anar ve Huseyn b. Man- 
diir'a ait oldufconu sbyler. Birinel gazel. 

Ey dll-aram-t raen-o ey dil-^iken 
Vey ke^idft h3$ bl cnrml z\ men 

beytiyle ba§lar; B - 9- beyltler, 

Behr-i tu seftest Manauf-i Halac 
Ya saeivr'es-slanl y4 ratb'eL-bedes 
Slc-i mest-1 gehd-1 tu ge^Uo begoft 
Ta karlb'el-abdx min surb'il-leliett 

dlT ve her iki beytin lklnci nusra'lan, Huseyn b, Maosar'undiir (B. Furflean-ler* 
KUHiyat-i gems y^ Divan -1 Kehtr; c. IV, Tehran Univ. yayim. 1359 §. H. s. 23C. 
Roy it. S1251 - 21258. A. GSlpinarli: DIvsji^i Kebli tern, e, IV. 1st, Hemzi Kftabevl, 
lftftft Bahr-1 Rernl-i Mtlseddea, N. harfl, XCX. stir; s, Hi; beyit 2S94-22S5). 
tklncl gazel, B, F, basumnda yoktur; arapea olan bu gazel, Huseyn b- Man- 
iiQr'un beytiyle ba^lar ve 6 beyittir (TeTcememiz; aym c. ayni harfin CXIIX 
Sllrl; s. &51; beyit 23eB-2403). £840. beyitte H. b. ManuOr'un beytlnin asli icln 
Louis Masaignonuh Le DLwan d'Al-Hallaj'irm bk. fAyni basim; Journal Auiatl- 
que; Paris -1931; a. 13-34). 



3B45. 



'Do&niyii Ailrtli dalJH du lyi bliir" cilmlesi arapcadir. 



man? ?n"i™ J f5 yCr ' f,IJ| ' l[lllt,mi * ezJ P dolfl 5an mana Sl na geldifl giw cu 

n m.t " ^ ! Ctflt ': 1 ' yimlWsl<:1 VC hirslB ' fltne <* *X*h* manaiarina da k 
^W * hll " lf ' W^'^a Sey« koluna, Rind ve Ayyar da denmS 

ndS f^TT hmn F[ltUVVet ehlllie Ctivan-.n.rd dendj X S 
jJWfllp de vardir ki b U tabir, eanim fedad^n cefeinmeyen manAsfi ifW S 

.Sej-yld Gaybl oglu ^eyh Beyyld Husey'tn "F(lt(ivvet-Wama-flf mn™.*,^ 

v, "Ziyadst^-Zlyadar adli kitaplax! vardir (tbn Sm S SS2L S, 

.-Jni-Cuveymnln, ? afii fikhffi 9 ait eserldir.. Bu eser, bir mes'eley? dayanJn 
b aS ka tar nweleyl, onun da dayandigi dlger mertleyi uiamSasma & niaS 
M«j bu adi vernier fKesf-el-^nua; c. ii; M.E.B., i»» STS^S 

ulasmakla fivtlnen ki 5 Uer de kastedilmektedir. Netekim bundan iSd t,^H 
«. devlr am tese^ulO de bat^Jatmaktad. ki bunda S nk S \ e L 

M devlrle beraber arzettlgbnj^ seyler de k^tedilmistir. ' 

ae&3^ Kese meselesi, ftkha ait blr meseledir, Birlsi, saymadan kapatm m,i 
u rlemeden blrl 3 lne bir ksse altm ,manet etse, alaeagx vakn™ bu SSfdE 
liy para vardi der ve jabit g ettmez£e ^^ kaft<li edilemeveee g t eS !^ f { J™ 
* yemin de *Ulf edUmez. Bir yankesici, bfrisinin SSKS&SmS 

abut koynundan almaa, raesela bJr yanm^ kesip ahrsa h(ik«m SL.r T' 
lAna bu beyitte de, Tann defineslnin keselere SJSS^&SSS SS- 
imvm biidlretek ay™ tarzda bu flkl b bukmund maLvi HK£l5S 

3353 Hul 1 , kadimh, kocasina bir para wrerek bosanniasi Mubarat iki 
Urate da dUeglyle tosan.nafetir, Mevlana w i«*JS^M?5SLS 
*, W * J ' B ^ ara " "WW haUrtatma* dolay^iyle bu ftki hUkZer nl 
^kredjyor fc-etekiro bundail ^^ 33S5 te de . ^ XmS?SS 

liorluk" sezttoU anarak bir sanat yapmaktadif. aoiayiaiyie nan 

3S62. Cey hun, ma'lum nehirdlr. 

3884. ^rscada "kand", seker manasma gellr; Semerkand dolayisiyla kan- 

3aes. Sadir, odamn. saionun baskiisesine de denir ki orasi mevtr baki , 
miiWJsa en ytiee kljlrdn makftDiicur, Beyltte buna da iaaret ediilyor. 

3872. Kutan-i Kerlmln XXXIK. suresinln 9-32. ayetlcrlnde Hartdak B a- 
vcLsmdan bahsedlllr ve &. ayette Hz. Peyeamber'in gflrunmeyen ordularla told 
SdUdltl blldftilir, Jfeyitt* bu ayetten Iafal ikttbas vaX ^ 



3B81. Utarld. II. eildin iftDi, beytlnin eerliine bakinus, 



.108 



30V 



mm 







38fl2. "Kayta gcldl ml, Ito^liik dnralir" sozll ar&pci ohirnk gnciyor. Sarin, 
l)n sOattn hadls oldu&unu bltdlrmcktedir is. 338) . 

3892. nunul-Emin. I. tiltte 1071. bey tin izabina befemi?. 

3900 Beyitte, ayetten laJH lktibas vardir. II. ciltte 1440. beytin serblne 

bakiniz. 

3901. Bey It arapcadir. 

3902 - 3507. Mevlana, bu beyitlerde devlr nazarlyesini aalatruaktadii. ln- 
bamn bedeni, madde bakimindan babayla anamn yeyip ictigi seylerden mey- 
ilfiiisi gelen erkek ve kadin menisinden var olur. Yenlp icilen $eyler, "Mev&UeM 
-MilJVati" denen cemad, yani cansiz sexier-, nebat ve hayvandir. t)e coeuk mahl- 
yeUnde bqktnap cemad. nebat ve hayvara, d<jrt unsurla dfirt tablatle, yanl 
tnprak, su, aaVa ve Steele kuruiu!;, ya^irt, sogukluk ve sicaklikla dokuz gftgtin 
irnsil vr. aktif kaabitiyetierinden meydana gelir. Bu bakundan da gttkler. cemad. 
litibHt vr hay van i^in adeta baba. un&urlaisa ana mesabe&indedir; bu ytizden 
Llr: gijklere, yUce babalar anlamina "thnmehat-i Suntyye". dennttstlr. Getter- 
den once biitun mevcfldat. Tanri'mn bilgisinde taayytin eder; bu sObut ve 
tea.yy.iln. yaratiss, Tatin iradesinl lahar eder ve varlik alemi meydana gellr 
gotuk. ana rahminde, run aahibt olmak kaabiliyetini kazamnca Tanri Irade- 
style canlamr ve vakti geilnce dogar." Bu alejnde. yap tig 1. I&ledlgi i^ere gore 
dc p I Once, bcrzab aleminde. mtikafata, yahnt mticazata ugrar; kiyametten son- 
til aftirette cennet, yanut cehenneme gider, 

Sflfllerln, batini inanglan kabul etmeyenlerl, devrl kabul ederler; fakat U- 
1 run m esasina tile uymayan tenasuhu &iddetie reddederler; tllnttl tenasub inan- 
i.'i. bersah ve abiret aleminin inkan demektir (I. ciitte 602 - 620, 1907. ve 2029. 
lwyitlerin jerhlerlne bakiniz). 

3905 Beyitte, "Her sey yok olur gider h ancak O'nun sftti'dir kalan" sfiatl. 
\XVI1I. stkentn $&'.; S907. beylttelcl ,l ger?ekten de bis, dontlp ona varanlans" 
ansiti de II. sftrenln 166. ftyettnd™ lafzen iktibas edllmlstlr. 

3510; ''Dogmyti Allah- daha iyL bllir" aifeH arapeadir. 

3922. Beyitten sonrakl bahis. Bedi'uz-aaman Furflzan-fer, konuk Mdtiron 
■nose 1 din §ah AbdQl'Aalm'de ve Kirman'da oldu&unu. ya$lilardan naklen bildlr- 
inekte ve "Einbir Gece"dc de bu eeglt bbr bikaye oldugunu sSyleyip hlkayeyl 
nakletmcttedir (Maahis, s. 12 a - iS3h Bu hlkaye, m^llatirniacla gecen bli hailft 
bikayesidir. Meacitlerde, vlranelerde, basi evlerde hlsim vandir ye or ay a ko- 
nanlar, olilrler: bu yllzden oralari tekin delildir. Fakat canindan bcumis b(x!, 
bftyle bir yere h &lmek isteyerek glrer. Gece yansi, "Geleylm mi", "Qikayim tm 
til ye korkunt blr ses duyar. Ses blrka? kere tekrarlanuaca canindan bezmls 
feisl, ya oJiim istegiyle, yahut kisarak "cik" det ve tilsim boaulur, tavandan 
Eiltin yagmaya ba^lar. : - 

3936. XXXII. surenlo CSeede) fl. h XV. surenin <Hicr) 28. ve XXKVIH Sft- 
renln (Sid> 72. ayetlerinde Adem Peyeamberin yaratihsi anlatilirken, bedentnln 
tesvlye edlldlkten sonra Tann tarafindan tub. ufUitlldugU blldirilir. Beyltta 
"UfOrdilm" a5a(l son Ikl ilyetten lafzen iktibas edilmlstlr, , 



3IO 



3944. -Din o^UttOr" CCami'; II. i.« Hadis aynen eeger. 

3%0. Beyitten sonraki bSltlm. Caiinos i$ln L cildln 24 beytlnln izahirm 
akin^^^-te, ^^ « Makaal4t . m(l3n bu h^usAaTayni S 

liavl bahsl ahyor (Maahia; s. 123). 

4000 Abdal. I. clldin 2^5. beytinin ^erhine bakimz. Mevlana bu beviu™ 
-nraki b.yltte- abdardan kimleii ^^^ £fc BSdBS&ft ? 

4003. UX, surenin (Hagr) 14. ayetlnde, raiinajLklardan bah^edllirfeen "On 
urlar ^ f™ ^^ ^™* 1 ^ ***** biustahkem yerleTde yX^a 
^narm ardmda C arp 1§1 rlar : onlarin gdcu - kuvvetl aralarinda eetindlronlnn 

bir topluluk olmaJanndandir" buyrulmaktadir: ay.tten iafaen M^iSuS^ 

, l 02 ^ I SlEtD irdiniEdan 0ll1 ar Ciksalardi lclnlide gerrl ve fesadi arttirmak 
fluftifiard. Sladen, onlan adamakilli dinltyecetler, onlara kulak aaaeaklnr <1« 

"™rv fl nTwT rl ,?r' me4llndefei ^ te «S* edilmeSe. S t . t 
■m*? yapjJmaktadir (IX, Tevbe, 47). Surenin 38-47. ayetlerSde T* k 

KmSJrS ^ " m V " erek Mm btr 0Tdu ^^lanmasmj temin 

Mr ri pr tll Ha ? Ve f* aPat ^^^ b0 ^ v « bdyiicdlet; Babm sehrlyle, to- 
Mrdekl kuyu ile anilagelm1 ? tir 1. ciHta 539 beytin serine baking 

403G. Beyitten aonraki bahia. "Hani aaman ^ytan, onlarm yaptikiarini 
k-dilerine ma ve ho 5 Mhteri-EW de. bugun insanlardan «! S 
ynk ur, ben de 5 ilphe y k kl slae yardim cl yim deml^tl. Pakat Ikl ordu da S 
runtoj geri dtoup ben deiniati, 5 tiphe yok, ^.den^a^m, eUnku ben ^n 
^rmed klerimzi ebrraedeyim ve Allah't^n korkmaday.m ve AllahVn cXlTek 
H'tindjr" meallndeki ayete I^aret edilmektedlr tvill Bnfal 4fl> ' 



4040. 
4042. 



,L G6rmedl|iniz ordular." Beyltte ayetten lafien iktibas vardir. 
Beyit arapcadir. 



«*«t? " 1> „ ? ^ wnln ^ B^if savasi gUntl Mudllt boyundan Cu'sUm o(iu 

SI I 7 1 SU I ika ^'^ teitie5StU ^^ Kure ^ h0 ^na, bugan Btzo S fl t 
oitwak yok, ben de slain kcm 5 unuz U m deyip sav a5 a tesvjyk etu E l, Ha, Poyiram- 
1 11 rin, blr avue toprak alip m(igifi£lere dogru serptlgl vaklt de, ben sl?in stir- 
rn^rnm gBruyemm; Ai^tan korkar^ onUn afab t /etind r dey^ ?J& 

■ ltah Tefslrl nden naklen ?4aahiz; s. 124). Suraka icin Tenitiyh'ul-Makaal'e bk 



----- 



■■-- 



H 



""■HW 



4052. "Ben sludcn u;a£im, a) ltd en drftlllm." ayetten iktilmitlir 4036- beyte bK. 

40A1- "De kl: Sifcininni Lnsanlarm Rabblnc, lnsattlnrin sahlbmc, insanlann 
mabuduna, gialicc, sinsl - slrfsJ vesveaeier verenin serrinderv* (CX1V; Nas. 1 -4>, 

4067. "DUsmamiutL en dtismam, beden catmin idnde bulunan nefstodlr." 
tHadls, Kllnuz'ttJ-Hakaaik, I, s. 40). Itlncl misra* arapcadir ve aynen liadtsten 

alinmi gt.tr. 

4ti7B. Ikinci misra; arapcadir. 

4080. "Gereekten de &w soyleylsts bilyti vardir elbet." "Gercekten de bail 
sbzdc bOyil. bazi sutde hikroetler vardir." "Gercekten de sfiz scyleyiste buyu, 
1)11 glde bileisizlik, slirde hukilrn ve hikmet, bazi sbzde de ehll-ayal vatdir." (Ha- 
tlls : Cami", I, s. 82). Beyltte hadisten lafzen jktlbas vardir. 

■1069. Bu clltte 3459, beytln serhlne bakimz. "La havle'yle ka^acak &ey- 
innlardait defU" aSztS halk arasmda cok kumaz killer hakkmda nala kullaml- 
iiLiiktadir. Bu beyitle baalayan bikaye de, halk hikayelerindendlr ve Sa'dl de. 

blr beyitle buna Isaret etmektedir (Maahlz; s. 125). 

40&9. La, yok demaktlr. Gercek ve llahl askta varligmdan tknl olmaya 
|?aret edllmektedir. 



4102. Ismail lcln t. Cildln 22S. Ueytlnln gerhine bakmiz. 

4103. "De kl: Gelin" Kuran-i Kertmln H, auresinta 61. *4.. VI- sureslnm 
161. ayetlerinde gecer. 

4104. "Serine geleceglne inanan fciflf, vergide, Ihsanda c&mert olur. ,f Bu 
soztln hadls olarak n&kledlldlEini Ankaravl, serhinde (a. 334), -Fur toon- fer, "Aha- 
dls-l Mesne vl" de soyluyor, Nehc'til-Belaga aerhinde de Hz, All'ye atfedllerek 
buhmdugurm bildhiyor (a, 51 >. AmkU'nio Gurer'Ol-Hikem'tnde "Imfln eden kl- 
al Un&mnda yakiyne ulasan kisi. iyillk eder" meabnde blr wa vardir (Cema- 
leddtn Mubamra&d-i Han&arl serbl ; Tehran Univ. Yayin, 1333 R 1342, g.HCV, 
a. 2314). Beyltte, "Goft PeygaraUer' den sonrakl s&aler arapsadir. 

4105 "Mallarini Allah yolunda harcayanlar, her basaginda yediytls tanesi 
olaii ve tarn yedt tarie basak bltlren tek bir toUUtna benier, Allah diledlgine 
k&t - kat verlr, arttinr. Allih'm ihsani boldtir ve her^eyt biifr" mealindeti flyet« 
laaret edllmektedlr (O, 261). 

411B. "Allah daha iyt bUlr" aiapgadir, 

4U6 "G^ekten de Allan, cennet karsiligmda mtl'mlnlerln blr kisminm 
canlanm, mailanni satin aldi" meallndekl 4yet« isaret edilmektedir ve "Allah 
tiitm aldi" EiJEtl, ayetten lktibas olunmustur (IX. 112). 

4123 - 4136. "Oyaladi mal r mdlk pokluguyla cvtlnmek slzlert; Elyaret edin- 
csye dek kablrleti. is &yle de&U, yakmda billrslnli; sonra da gene Is ftyle degll, 
yakmda blllrslnli. U w^ &&> silphesla olarak tylden fyiye blr bUseniz: andol- 
aU n kl o koca cehennemi gttrewkslnli, sonxa da andolsun kl giialerlnlsle gore- 
ceksfeii=: aon^a Ua atidolsun 1st o gdn nlmetlerden sorguya (jekUecekslnls. (Gil, | 
TeklaOr B0res(, 1-B). 



312 



■•■ 




4123-4126. BcylMitrdn, rtynUi-rdfm laf^l iktibaslar vardir. Yakiyn V6 dore- 
nelorl l^Ln i. c n d | U »|Jlbftt:ii"nltiln HtrhLne bakinis. 

4132. gnu. ii, c I Id In ;J16C. beytlnln Izahina bakimz, 

4134, Ca'forl altm, I. did In 2790. bey tin fn laahina bakmia. 

4147. "Hephiiz de oobansinia ve heplnla de sUrtinUzden sorumluaunuz Imam 
<devlet teisl) pobandir, stlrUsflnden sorumludur. Adam, ehllnln cobamdir. sU- 
ru^toden sorumliidur. Kadm, kocasmm evlnde gobandir, surttstlnden sorumlu- 
dur. Hlamet^i, efendlslnln malirnh cebamdir; sarustinden swumludur. tnsan 
babELEimn malm da cobandir, s^rdsbnden eorumludur, Demek kl heplniz de to- 
banumiz, heplniz de sllr^nUaden sorvunlusunua," (Had is; Cami r , U, % 70>. 

4175, Haiti. Ayetten lafzen iktibaa vardir, I. cildln 223. bey tine bk, 

41S2, Arslan anlamma gelen farsea sOz "gir" oldugu glbl mi sOa, aUt ln- 
lamina da gelk; beyltte bu sozUn Ikl anlamiyla edebt sanat yapilmaktadir. 

4187-4138. "Ey gtivendlghn killer, bonl aidtlrttn" arapcadu; 3188, b*y!L 
teki "Gertekten de QiUnitlmde yasayj? var" tdmlesl de arapcadir ve bu boylt 
Huseyn b. Mahstlr'undiir, I, cildln. 1S17. beytlnln serhlne bakmiz, 

4211, "Gergekten de ben, slain iclnlzde ikl halife birakmaktayim ; Eftkll 
yer arasinda uzatilrais blr Ip- olan Allah'm kltabl ve soyum, EhUbeyt'lm; bu 
Itlsi, havua kiyisinda bana ulaemcaya dek birbirinacn aynlmaz." (Hadls. Cftml'. 
r. e. 87) "Hep blrden Allah'in iplne smisiki sarihn. bfiluk--boluk olmayin vo 
anin Allah'm size verdlgl nlmetl, amn o zamam ki dliemandimz btrblrltil/ir'. 
kalblerlntzl uzlagtirdi, nrmetlerlyle."' (Kur'an, HI, 103) "Gercekten do AltAli 
fclvrlslnegi de ornek getlrmekten ceklnmea, ondan iiatlln olanlan da. tnananljir 
blUrlef kl bu Ornek, yerindedlr ve Rablerindendlr. Fakat inanraayanlar, AUo.h 
bL Grrtekle ne demek Istlyor kl derler. O f bununla coklarmi sagirtip aadirir, cok- 
lartni da dogru yola getlrlr. Azdinp sa^irttiklan, ancak kdtU ljierde bulunsm 
lardir." (□. 26) Beyitte bn ayetiere ve hadlse isaret edUmektedlr. 

4214. Kerbelii. 11, clltte 2205. beytln Izahina bakuiia. 

4215. Ma&sur. I. cUtte 1317. beytln lzahma bakmis. 

4216 - 4219. tbrflhlm Peygamber'in, atese atilacagi vaklt. kendlslna gallp 
blr dllegln var mi dlye soran Cebrajtt'e. var ama, senden degil dedlfil; Cebrall'ln, 
ftabbinden lata sOzane de, ontm bllglsl, latememe hacet birakmaz fcatsiligtni 
verdlgl rlvayet edllml^tlr (Ankaravl, 364; Imdadullab, gerhi; Kanpui-1321; ■. 
Jim. 

4227. "Dogru yolu Allah daha da lyl bilir" arap^adir.- 

4228-4324. Bu beyJtlerden. zamamnda da ' 'Mesne vl" ye Itbraz edenlertn bu- 
lundugunu anhyorus. 

4230. Gaznali HAktm diye amlan. Sen al'dir. Mesne vl veznine cevrllen iKsyli. 
lerin "HadIka M nm "gitf-i celaM Kuran" boWmUndekl, "By klsl, g aflat v* to- 
yan dolayiaiyla, o yollata dllstllgunden, sen, Kut'&n okurken onun h&rf)orlni dl- 
Un sfiyluyor ama bb* aevk duyTmiyorsun: gttnlunde, manasini anlamaktan do- 
gan blr sevk da yok" meallndeki, 






313 



Mite 



f'y turA ui kirn.at.~j Ktir'An 
Uz sct-[ (fivflf?i-o fph-| fcyan 

Her zcban cz litiriif aevkty nfe 

DfT re nan ez vukuuf ijevkiy tie 

hcyltJerinden almdigiru samyoniB (Miiderris BadavJ basimi, s. 172; beyit 13- 
14) 

4239. Beyitten itjbaren, Kur'an-t Kerlm'e, VI. surenin 25., VIII aarenin 
Si., XVI. surenln 24,, XXIII. stirenin 83., XXV. silrenin 5„ XXVII. surenln 6B.. 
Xl.VJ su.renfh 17., LXVIIL sflrenln 15, ve LXXXLEI. sdrenin 13. ayetinde hildi- 
r lEdltCl Klbi. irtUgrifclerlH "gesmi$lere ait tnasallar" dedlklcri anlatilniaktadir. 

i'/A3. II. su renin 23. ayetinde, "Kulumuza indlrdigimtz Kur'an"da §(lphe- 
ni' vjirsa onun benzeri blr sure getirin 1 ' buyrulsnakta, X. surenln 38. ayetinde 
.i.vni me&lde milsriklere hitap edilmektedir. Bunlara isaret olunmaktadir. 

■1241. XVII. surenln 88. ayetinde. irmnlarla elnleriii ■Kur'an'iii misllnl ge~ 
hrmekten aciz oidukfan bildlrllmektedlr, 

4244. Heyltten sonrakl bfilllm. Basbktaki ftadls arapcadir. "Kur'an yedi 
hurf iizere indirildi", "Kur'an yedi harl uaere itidirlldi: her harfin disi var, i£i 
viir vr her harjfln haddl. her haddin de bir dogus yeri yar" meahnde hadisler 
vnrtlir (Canal 1 ; I. s, 91). Bu hadlslerdekt harflerl, tebsJr, tenzlr, emir, nehly, 'va- 
ml, val<! ve peygamberlere alt olaylarin bildirjlmesi taremda aniayanlar olmus- 
tur. "Kur'an, on hail ussere indirildi: Miljde, korkutmak, nesheden, neshedilen. 
[ififlt, omek, muhkem, mtltesablh, helal ve hatSm" hsdlsl, bu anlayisui isa- 
Iwilnl blldirlr (aym s.). 

1256. Gftkyuztl - Yas elblsesi. Gok, mavi renktedir, ttyle gtirUnilr. Eski iran'- 
da da mavi renk yas rengidir: buna isaret edJlmektedlr. Sonradan yas reusi, 
mot ve slyah olmustut. 

■1260. ''AdemogLiliarinin kalblerinin hepai de Rahman'in (kudret) parmak- 
lurmdan ikt parmagm arasindadir; blr kalb gibi dlledlgi tarzda evirlp cevtrtt," 
FTz. Peyg amber bu hadfsi buyurduktan sonra, Ey kalbleri dlledigi gibt 6vlrlR 
<;evlren ADahim, kalplerimizi taatma gevir dedl]er. (Muslim, Vni, s. 51) "tki 
parmtilm arasinda" soaU hadlsten aynen aluomiitir. 

1268, Beyitten. sonrakt ba^lik, XXX3V. stlrentn (Sebe7 10, ayetinde D&- 
vud Pey^amber'e tlsttinlqk verlldl&i, lfttfedUdifl, da&laTa. onunla b^rabet Tan- 
n"yi tenzih etmelertnin, kuslara da onlaia uyrnalarinih etnrolundu^u, demirin 
iif yumusatiidLgi ciidirilmektedir. Baslikta, fiyet, "Ey daglar" sSatoden Itiba- 
rt>n aynen almmi^tir (II. cildin 494.. beytlnln Seahma da baimis). 

J2B 1 ? - 42SB. Islam dininin inane ■ fcismina att en Snerall nieselelerden blri- 
ne dokuiiulmaktadir. Allah 'in zatmih, Inanan iein Ssbatt geneken sifatlari ($i- 
rit-i SUbQtiyye) vardiT ki "Kelam" bunlardandir. Bazi meabeplere gfire Kelafio, 
jsudrtt ttfatiain blr stbesldiir; Allah kudretlyle trade eder, Iradeai, diledifciru vat- 
Uk file mine getlrtr; gene kudreti. var olan blrseyde, mesela Muaa'ya aga^ta ve 
o dsi dfirhl], hdtUn peyE&mberlere, melekte, Iradeslnl kelam sarettyle izhar eder 
ve kelaminda da sadiktir. Silbatrde denllen zfttl sifatlar, zfitan aynidir; gayri 

IN 



denlr.ie sonrrtdau nu-ydnim Ki'Urllmesi ve bunun sonucu da Allahm bit nn , 
man burilardan mnlirom (iloujtimiin knUOlU Scab cder: zatmdan ayrj, fakaL zatla 
kadim denirse "Taadijiit..] Itudemft". yam online on olmayan ve i-aratilmamiy 

Uilunanlarin foklufttt kabill adllmlg olur kl, bu takdlrde de 5 lrk ta 5 ulmus olur; 
i-iu bakimdan ElM si (a thin, satii) aynidir. Bazi meehepJere goreyse A] I ah 'in zatl 
ve silbuti sifatJari ayndir ve bu sifatlar Allah'm ne ayiiidif. ne gayndir Mu' 
tHiiJeye gereyse tevhSd. yani Allah'i blr bilmeic, O'ndan sifatlati neiyetmektlr; 
i unku Allah'a sifat isnad etmek, O'nu yaratilmijlara bensetmektir Butlin bu 
Lnantlana Eonricunda, Kur'an, Allah kelami e]du|una gore yaratumis midir 
yafatllmaimg rmdir meselesl ortaya cikmiatir. Mevlana bu beyiUerie Kur'an i', 
I'anri kelamini, zatla kaairn gormekte, onu, yaratiklari vnran giines isigina twn - 
^mekte, fakat ig^in da gQne^ten ayn olmadilini blldirmektedir Ayru sarnan- 
da Mevlana, biittin varhgi, Tann kelimeleri hilmekt^dir; be* it, bu bakimdan da 
Incelenebilir {Fihi - ma(Ih tercemem^; Bolilm. 75, s. 213 - 215 j. 

1292. Hakim-den makgat Senai'dlr. Bu beyitten sonrakl btiiumunde Sena)'- 

ntr. iki beytlnin ge^ttglni Furtiaan-fer bllditiyor (Maahiz; s. 125). 

4328. Ecyltten sonraki bajlikta, XVH. surenin, "Onlardan kime gdcilis ye 
terse aeslen, oynat onu yerinden; ath, yaya, btttiln ordunla yttril usiierlno- mm 
da, evlatta ortak el onlarla ve vaadet onlara ve ^eytan, yalandan baskd hi 
5&y vaadetmez kl onlara" mealindeki 46. ayetinden lafsi lktlba-; vardir )nin 
iifctan sonrakl b&lum de.bu ayetin tefslri mahiyetindedlr. 

4339. LX. surenin (Mqmtahine) son ayett olan vs "Ey inananlar Allth'm 
Kas&wne ugrattigi toplniukla dostluk etmeyin; gcr^ekten de onlar Abirptle lu 

maiBiyle ymitlerini kesml^ler, netekim kaf trier de, kabirlerdekUerdcn lanuimiy 
It iimit kesmislerdir 1 ' mealindekl- ayete Isaiet edilmekfcedir. 

4339. XIV. surenln (Ibrahim) 24-25, ayefclertnde, temfc s&e h koktl sablt 
dallarj, budaklan goie ydeelmlg, her zaman meyva verir blr aSaca, pis soz de 
kestlip yerden s&kUlmus, duracak hah kalmamig pis agaca bcnsetilmekte 27' 
.iyetteyse r Allah'in Inananlara dttnyada da, fthirette de sabit sosle, sebat vere- 
cegl bitdirilmektedlr. Bu Ayetlere lgaret edflmekte T iklnoi misra'da. 24. fiytt*n 
Jafzi lktibas yapjlmaktadir. 

4392. "Gfinulden gondle yol var" ata^bztlntl hatirlatir. 

4402. ,J £isl oitt - flft oiarak yarattik" ^yet-1 kerunesine l^Arettir (LXXVIJII 
Nebe', 8). 

4441. V. sorenin 54, ayetlnde, Allah'm. dinden d&nenlere karsi kendlfllnln 
sevdlgi, onlarm da Allah'i sevdigl. Inananlara kargi aigak sbnuilu, karirlefo us- 
tOn, Aliah yplimda saTajan, kinayarun fcinayismdan (Irkmeyen blr fcavlm *o- 
cireeegi blldirUmektedlr, Bu ayete Isaret edSlmekte ve Ayetten "Sever. wverlDr" 

sosleri iktlbas olunniaktadir. 

4454. "Glzll 9 eyi Allah daha iyi bmr ,h sqzU arapgadir. 

4462. Beyitten sonrakl bolum. Hz. Ah'nln "Koksan sifatlardan mdnazBOh 
olan AlWi. aamettlgim seylerin boauimasiyla dtlgUmlerin cezUImesiyle, (tilisip 
cabaladigim seylerin bo 5 a sikmajjiyja tanidjm" soztthU hatirJatrnaktadir (Ahfl 
dls-i Mesne vi, a, 52). 



1IH 










446B 11. cllfiln 1U3B. bcytlnln Izalurm baking. H&dlHln huji arBj>$a oJarak 
hi lv.cn iktlbfts pdllml^Ur. 

4173 XU, BUrenin (Secde) II. ayetindfi, "Sonra Mr dumsm hillnde olau 
KOftCl yaraLmayi hak^etmlgtir <Je ona ve yeryttEfoae, dUeyereH, dilemcyerek mey- 
tinna gelin derail; Jkiel die, dileyerek seldik demislerdl" buyrulmaktedir. Be- 
ylUbltt "istcmcyerek. yahut dileye - isteye gelln" stMeri iafzi lktibastir. 



(METi N) 



A 



SeEam ona, Peygamber'ln tutsaldara bakmasi, guliimsemesi ve 

"$a?anm o topliduga M onlan Khtclriere, bukagilara 

vunnu^Iar da ceke « siiriiye cennete gatiiriiyorlar" demesl 

Peygamber bir brjliik* tutsak gordii; onlan gotiirUyorlardi, u^ 
Jar da feryad ediyoriardi. 

uyamk arslan. onlan baglanmi$ gtfrdii de gizJjce onlan ail/. 
meye koyuldu. 

Her bireri, Sfkeyle o ger$ek Peygambere kar ? i olduklanni aft 
zii signer gibi homurdanarak soyJemekteydl; di 5 l er ini gicird*lmw 
daydi. 

Fakat o kadar ofkeli olduklan halde, agikga bir$ey soylciiwv* 
de gUrjleri yoktu; ? iinku on batrhanhk kabir zincirfne vurulmu* 
lardi. 

Memur, onlan seke - siiriiye ? ehre dogni gottiruyordu: kafirlik 
uikesinden aliras, zorJa gbturmedeydi. 

Ne yerlerine bir ba$kasmi aliyorlardi, ne para; n e de bir uju 
ki?i gikip $efaat ediyordu onlara. 

4480. Ona t aicroe rahmet deyip duruyorlar ama filemm botfarmi 
girUagini kesiyor diyorlardi, 

Binlerce mkarla yol aliyorlar, o padi 5 abin i ¥ ini kmaya-kina* 
ya gidiyorlardi. 

Diyorlard, ki: Defalarca denedik; bir 0re bulamadik; simdl 
burada da bir garemiz yok bizim; zaten bu adamm yu^gi mermer- 
□en de kati, 

* Biz bmlerce Alparslanlanz; oysa iki tic gev^ek, yan canji 
giplakla bize iist oluyor*, 

BOylece aciz kalisimiz, herhalde diizensiz hareketinmden, ya- 
hut yxldizlarai yomsuzlugundan, yahut da buyii yUzOnden 

Bahti, bahtimizj yirtli - gitti; onun tahti yuriinden tacjim/ - 
tabtimiz ba$asagi yikildi. 



316 



^ e ^t^X, d X g Z^" li:Kai ^ a * lamma seI ™ h * "■ 



317 











■■■■■■■H 



Qiiiii] isi, biiyti yuztlndcn boyle geli^tiyse, pckL biz de biiyiifer 
;yapuk, neden lutmadi? 

* "FetSh jstiyorsaniz, i?te size tetih geldi - fattT ayetirtln iefsiri, ey 

kuiuyanlar, yereitfer, biz de hakhyiz diyordtmuz, selam ona, 

Muhammed de h&kli oldugonu sbyliiyor, hangimiz hafcliysak 

ona fetih ver, yardim et. Bu sbzu, hak dtf ediginiri sansitJaf 

diye stiyluyorduuiu. t?te #mtdi Muhanuntede yardim 

ettik, hakh fcimdir, goriin bakahrci 

Dogru yolda degilsek, kbkiimuzu sok diye putlara da yalvar- 

dik, Taiin'ya da. 

Biz, o.. Hangimiz , dogruysak ona yardim ct, onun yardnruna 

kos. 

* Bu duayi Lat'rn, Uzz&'nin, Menat'in oniinde gok ettik, £ok 

yalvardik. 

44W. O dogruysa dedik, sen oiiu meydana gikar; gergek degilse de 
sen onu bize kar§i alt et, 

Sinidi goriiyoruz ki ona yardim edildij demek ki biz, tamamiy- 
le karanlikm>?iz da o lsikmis, 

Dilegimize su cevap verilmekte: tstediginiz $ey' meydana cik- 
D; arilasildi ki siz gergek degilsiniz. 

Sonra gene fikirlerindeki bu diisiinceyi korle^tiriyorlar, onu 
anmak bile Utemiyorlar da diyorlardi ki : 

fsimiz tersine dondii de o yiizden bu dusiince belirdi bizde; 
gdntumiize, onun gercek diisjincesi geldi. 

Birkag kere list olursa ne gikar yani? Zaman, iterkesi list eder, 

Zaman yuzunden biz de baht elde ettik; detalarca ona iist 
olduk. 

Sonra gene o da bozguna ugradi ama diyorlardi, bizixn boz- 
guna ugramannz gibi firkin, bayagi bir bozguna ugramadi o. 

lyi babti, o bozgunlukta bile ona, gizlice yiizlerce ne$e verdi, 

Bozguna ugramisa da hie. benzemiyordu hani; ne garni vardi, 
ne girpiiup cirpwmasi. 

4500. inananlann inanclanna belirti, goniillerinin alfak olu$udur. 
Inananin alt olusunda bile bir giizellik var. 

Sen miski, anberi kirarsan dunyayi giizel kokularla doldu- 
rursun. 



"Alp Arslan" siizti boyle ve tflrkce kullanUmistir, 



318 










Fakal tttUr fin, MiRin cs^fc giibresini bra 
ba$a pis kokiiylji <M»i 



isan evJer, ba$tau 



Sefem ona, Peygamber'in, murfidina ermeksMn w.„Wk. u 

^ i ^ detaesmin ^^ GortinOste kapanniakt, 

i^kteyse acmak - a^Jmak. Netddta inbfcl 

wrmak, goninii^te kuroakbr ama gercekte 

misk olusunu anlatiaak, faydalaruii 

olgunluga ulasnnnaktir 

Devlet duragmdan haber geldi' dendi Iff- v.^-i u 

ubsmadigma ^ m yeme Ua ° 1 ' detldl «« Yun1 ^ bu nstunHig e 

,, sgsi«!Sfc»£a fa - ' 

!-> nder ii^' "^ '^ **"* "*«»-W NUM. „., 
dala r e we k el e idr referi£,d<!ti **' teS ' In, ° Uu ' •»«**« %• 

* SeUm oua ( Mustaffi'mn, b*^ }^a ofIu YuBHS - tai] 

Ustdu lutuiayn, hadisinin ?erili 



319 



.^M^MM. 



Tami'mn sanat Lczgahi da yokluktadir, defines! <fc. Sc-n aldan- 
roifsin, re bilcceksin, yokluk nedir? 

Hasili a ulu er, onlann bu kirilip dokulu^en hicbir suretle 
biziro kinhp dekiilmemize benzemez. 

Biz devlete erdijjimiz, serefe ula?tigimiz zaman nasi! ne^le- 
nirsek onlar da, asagdik hale du^unce, ellerindekini ynmnce oyle 
ne?elenir]er. 
4520. * Bu <£# adamm butiin varh&i, yokluktur; yoksulluk, bor~ 
luk r onufl ovunciidlir, yuceligidir. 

* Tutsaklardan biri, o, alemlere rabmetse dedi, m bagb go- 

riince neden giildii? , 

Hani onum buylan degi$misti de sevinci bu zindandan da de- 

Sildi; bu zindandan azad olmasindan da degildi. 

Peki diismanin kahredilmesinden nasil sevinebiliyor; nasil 

oluyor da bu fetih yiiziinden, bu ustiinluk yiizimden ululamyor? 
Cam, erkek arslanlara kolayca iistiin oldum; onlan altettim 

■dive sevinmede. 

Aniadik ki, bildik ki o da hiir degil; onun gonlu de, dimyadan 
ba?ka bir seyle hosla$miyor: dunyayi elde etmekten baska bir ^ 
den sevinmiyor. , , . . 

Yoksa nasil giilebilir ki o diinya ebli, kdtiiyii de esirger, ryryi 
de; kotilye de, iyiye de merhamet eder. 

Tutsaklar, birbirlerine gizlice bu stolen soyhlyorlar, birbir- 
leriyle bunlan konu$uyorlardi; . . 

Memur duymasm diyorlardi, duyarsa bize cikisir, sozlenmizi 
de o padlsahm kulagina duyurur, 

Sel£m cna, Peygamber'in, aralann kmamabniai, 
dedlkodulanni duymasi 

Memur, bu sozleri duymadi aoia, Tann katmdan bilgi Ggren- 
mis Peygamber'in kulagina gitti. 
4530. Yusuf'un gcmlegim getiren, o gomlegin koku&umi duymadi da 
Ya'kup duydu. 

* §eytanlar, gogiin cevresinde dSner - dolasirlar da o gizlilik 
alemindeki Levhin simni bilmezler. 

* Muhamined'se dayamp uyumusken o sir gelir, onun ba^ucun- 

da doner ■ dolapr. 

Kimc nasipse o yer helvayi; parmaklan uzun olan degil. 



* Delici sihapsa bekcilik edet, hirsizbgi birakm da Ahmed den 
sir Ggrenln diye onlan kovar. 



320 







A tanyiiri fltnrkon (Tilkkrtna ko?an; kcndine gel do mescids git, 
Tann nzkini untdu am. 

PeygamtiLT, unlju'iit su/Jcrini anladi; o gulumsemem dedi, sa- 
vasta list geldiginulcn, sizi o halde gSrdugumden degildi. 

On Jar zaicn olmu^ler, ^iiriiytip yok olmu?lar; olmii^u oidiir- 
mek, bizce erlik degiJdir. . 

Zateu onlar, kim oluyorlar baua kar$i? Ben savasta ayat dl- 
redim mi, Ay bile yanlir. 

Hani hiirdiintte, mevki' slhibi, oturakh kisilerdiniz ya; o za- 
manlar ben, sizi bu halde gormedeydim. 

4540. A maila - miilkle, soyla-sopla bobtirlenen; akiUi ki?iye gore. 
oluk iJstiindeki devesin sen. 

Bedenin tasi, damdan dii^iince, goziimun oniinde, ber gelecck 
sey, gelmi$ gibidir. 

Koruga bakarim, ?arabi apacik gtirurum onda; olmayan seye 
bakanni, apa?ik birsey, bir varbk goriirum onda, 

* Gizliliklere bakxyor da bir gizli alem goriiyordum; didui 
Adem'le Havva, dunyadan bitmemi^ti, geli^memisti. 

"Elest" gaginda, zerreier balindeydiiii?.; fakat ayaklanmz bufl- 
lanini?ti, ba^a?agi asagihk bir bale gelmistiniz, daha o i^akii bJjyle 
goriiyordum sizi. 

Direksiz, dayaksiz yaratilan gokyUiuniin yaratib^mdan iiiico 
ne biMyorduysam, ^imdi de artmadi, 

Daha sudan, topraktan yaratilmami^tim ki sizi, basa^agi gor- 
mustiim- 

Yeni gormedim ki ne^eleneyim; sizin devJet sahibi oldugunuz 
zamanlarda da bunu goriiyordum ben, 

Gkli bir kabu-la baglanimstmiz; ama ne kahir? §eker ylyor- 
dunuz, iginde ^ehir vardi. 

Zehirle dolu olan boylesine bir zehiri diisman yerse yesin, Afi- 
yet olsun, ona hasad eder misin hi?? 

4550, Siz de o zehiri, neseyle igiyordunuz; olumuniiz, gizlice gdmi$, 
iki kulagmizi da Cikamisti, 

Ben, iist olayim da diinyayi ele ge^ireyim diyc savajmiyc^r- 
dum ki. 

Bu diinya le 5 :ir, pistir, degersizdir; bbyle bir lese nasi! harls 

olurum ben? 

Savas saflarmi, sizi heiak oimaktan kurtarmak if in yanp dtir- 
madayim. 

tnsaniann kellelerinl, yiiceleyim, bana uyanlar cogalsm dive 
kestirmiyorum, 



f 21 



321 



mmm-"' 



Birkaf kelleyi kcstiriyor, birkaf bogazi kcsllriyorurn; bir til em, 
o kdlekrden, o bogazlardan kurtulsun diye. 

* Ciinkii siz, bilgisizlikten, pervanc gibi atcsin cevresinde do- 
niip doIa$madasimz, atese saldirmadasmiz, 

Ben sb, kendinden gegmiscesine iki elimle sizi kovmada, atese 
du^mekten esirgemedeyijn. 

Kendinizi, fetiblcre eri^mi?, iistiin cIhhi$ sandiniz hani; oysa 
ki kutsuzlugunuzun tohumunu ekiyardunuz, 

4560- Birbirinizij ayak direye ■ direye caginyordxmuz; ejderhaya dog- 
ru at siiruyordiinuz. 

Azgm, kahredldilk sifatiyla goriiniirse dc kahrolmustur, iist olmu$, 
yardttn giirmlis gftriiniirse de tut sak ohmis * gitmlptir. 

Hirsiztn bin, ev sahibini kahreder, altiutm calar; o, onunla 
oyalanirken vali de cucagelir. 

Hitsjz, daha 5nce ev sahibindeu kacsaydi, o htrsizbga kalki$- 
masaydi vali, adamlanm yollar miydi hi$ ona? 

Hirsizm kahredidligi, kaitrediliji oldu; dinkii onun kahredi- 
%i, basun kopardi gitti. 

Ev sahibine iist olusu/valinin ulagip ondan, 5c almasi idn bir 
tuzak kesilir hirsjza. 

Sen de balka iist olmu^sim, sava^ta onlarin. kanlarma bulan- 
mifM araa, 

Tann, sen! zindre vurdurup ceke-stiruye gotiirmek idn on' 
Jan mahsustan bozgiina ugratmistir. 

Kendine gel de dizgin kas, su bozguna ugrayanlann ardmdan 
pek at siirrae de ezilip tepelenme, 

Kendilerini, bozguna ugramis gosterirler de, bu dtizenle seni 
mzaga gekerler; ondan sonra da o bozguna. ugranns gbninenlerin 
saldinsma vtgrar, felaketl gorursiin. 

4570. Akll, bu iistiin olmaktan nasil nesdenebilir ki bu iistunliikteki 
bozgunu gbimiistiir. 

Ueriyi gdren goz, keskin g&zdiir; cttnku Tann, kendi siirme- 
sinden siirme cekmi^tir o goze. 

* Peygamber, "Cennetlikler, huylan yuzunden savaslarda alt- 
olan kisilerdir" dedi, 

Fakat bu altolus, pek cekingen olmalarmdan, kendileri hak- 
kinda kbtli zanda bulunduklanndan ileri gelir; noksanlan, kotii 
gdniillii bulunmalari, yollannin ■ yordamlarmin zaytfligi yilzunden 
degil, 

■ 
322 



* Tam on tarn (tai uliirukkcn gizlice, "k&firlerin icinde mi an a 
gelmis crlm olrmnnydi" hikmetim duydu. 

iman cduiilt-il kuitarmak igin, lanetlenmi^ kafirlere karsi cli- 
ni kisaltmak, onlardan cl ^ekmek farzoldu. 

* Hudeybiyye muahedesini oku da, "Kafirlerin ellerini sizden 
fekti" ayetiain tam manasim bib 

Ostiiiikeia de o, kendisini, ululuk tuzagma altolmus gorniustij, 
Sizi gece baskuunda bastinrken ansizin bastirdim da zincb- 

lere vurdum diye giilmiiyorum dedi; 

?una giiliiyorum ki, sizi zineirlene, bukagilara vurmusum da 

selviJige, giil babcesine ^ekiyorum, 

45BO. Ne sasdacak sey ki, sizi baglarnisim da amansjz ate? ten ye^il- 
liklere goturUyorum. 

Cehennemden alnnsim, agir zincirlerle ta oliimsiiZj sonsuz cen- 
nete cekiyorum sizi. 

tyi olsun, kotii olsun, bu yolda, bir ere uyan her kisiyi do 
boylece bagb olarak o huzura cekerler. 

Herkes, bu yolda, korku, belalara ugrayij zinciriyJe yoJ nlu . 
ancak erenler bbyle degil. 

Isin sirlanni bilen kisideo ba$ka berkesi bu yolda boyk zorU 
geker f yuriiturler. 

Calis, cabala da ijigin parlasin; yolculuguu, hizmetm, kuJn,y 
gelsin sana. 

Hani cocuklan, zorla mektebe gbtiirurler; ciinkii DiektebiO 
faydalanni gormea onlar f gozleri kordiir, 

Fakat. bu faydalan anladi mi, mektebe kosarak gider cocuk^ 
cam, bu gidi^ yiiziinden agmr - sacilir. 

Cocuk mektebe cirpmarak, kivranarak, istemiyerek gidcr; 
^iinkii yaptigi i?in kar^ibgini, daha big gonnemi^tir. 

Fakat kesesine bir.giindelik girdi mi, o vakit geceyi,. hirsiz 
gibi uykusuz gecirir. 

4^90, C a bs, cabala da gabana, kulluguna karsilik bir iicret elde et; 
o vakit itaat edenlere haset etmeye baslarsm. 

* "Istemiyerek gelia" buyrugu, birisine uymus kisiyedir; "Di- 
leyerek, isteyerek gelin" buyrugu da mayasi an-duru ki^iys. 

* Bu Tann'yi, bir^ey umdugundan, bir?ey elde ettftffi istedl. 
ginden sever; obiiriinAm sevgisiyse, bir karsilik beklemcdeii, bir- 
sey ummadandir. 

Bu da dadjtyi seviyor ama, slit emmek igin; obiiriiyse o gdvun* 
meyen giizele gbniil vermis tir de ondan sever. 



323 



— 



Coeuk, oimn giizdligini bilmcz ki; gbnlii, oivdtin, .siitten baj- 
ka birjey islemez. 

Obiiriiyse, ancak dadiya asiktir; askta, tek bir dikkten bask a 
bir iimidi yoktur. 

Su halde Tann'yi, ondan birsey urnarak, ondati korkarak se- 
ven, taklit defterinden ders okuyor demektir. 

Tann'yi, ancak Tanri icin seven nerde, bu nerde? Tann'yi, an- 
cak onun icin sevenin sevgisi, maksaliardan, garezlerden annmi$ 
dikklerden ayn bir sevgidir. 

Fakat ister boyle olsun, ister oyle; degil mi ki dilemekte, Tan- 
n cckisi, onu ahr, Tann'ya ceker; 

Ister, baskasi icin, baska bir$ey umarak, boy una onun hayn- 
ni elde edeyim diye sevsin; 

4600, " Ister, bir baskasma goniil vermekten korkarak, Tatm'yi an- 

cak Tann i^in sevsin; 

tkistnin de bu arastirmasi o yandandir; bu gdnul vcris, ojii- 
/.elden meydana gelmi?tir. 



* Sevginnin, £siJ«, asikm bilmedifci, ummadigi, hatirma gdmedij*i 

bir anda sekmesJ; bu cekistei], asikta, boyuna siiriip 

giden Istekle beraber, iiitiitsbeliklc kansik korkudan 

ba?ka bir bellrti beUrmemesi 

$imdi suna geldi k: Sadr-i Cihart'da, gizlice o asiki cckis, onu 
isteyis olmasaydi, 

O &sik, aynhktan sabirsu bir bale gelir miydi hie; tekrar ona 
kavusmak i^in yollara dtiser raiydi hie? 

Sevgilikrin goniil vermeleri gizlidir, gorunmez; fakat a$ikin 
gontil vensi, yiizlerce davul, zurnayladir. 

Buvada soyknecek bir hikaye var, ibret almaeak bir hikaye; 
fakat Buharali asik, bekkmekten acze diistu'; 

tildmden 5nee sevgilirdn yiiziinii govmek icm cirpinip durma- 
da; onun icin anlatmaktan vazgectik. 

Hde bir oliimden kurtulsun, kurtulusa ulassm; ^unkii sevgi' 
liyi gormek, Ab-i hayattir. 

Gbj-iihnesi, oliimu gidermiyen, dost degildir, sevgi li degildir; 
onun Tie meyvasi vardir, ne yapragi. 

A i^tiyak ceken sarhos, is, o ise derier ki, sen o isteyken oliim 
bile gelip catsa, sana hos gelir. 

4610. A gen?, imamn belirtisi sudur: Q sirada ecelin gelip catsa; gene 
de gbzune gtirunmez, bir hos halde karsilarsm blumii. 



324 



m^mmmm 



A beniin cAmm, liiiAnin biiyle dtgilsc, olgunla^amamjistir; yii 
rii, dinini oI^iiijIii^iiiiiiiivli ugras. 

Hangj isu glri^ir di: o ise koyuldugtm sirada 61 dm bile gozune 
gorunmc^se, isle o ijlir sevdigin is. 

^iinkii tiksinmek, kotii gelraek ortadan kalkarsa o oliim, oltiin 
degildir ki. Goruniiste oliimdiir, gercekteyse gociis. 

Tiksinmek gitti mi oliim, fay da veren birsey olur; su halde 
gercekten de anla^ilmistir ki oliim, gecip gitmi$tir. 

Sevgili, Hak'tir, bir de, Hakkin, sen benimsin, ben de seni- 
nim dedigi kisidir, 

* Kulak ver, asik geliyor simdi; a§k onu "Hurma lifinden bir 
iple" baglartns; iiyle geliyor i^te, 

Sadr-Ji Cihan'in yiiziinii gSriince oyle bir hale geldi ki, sanki 
can kusu, bedeninden u^tu - gitti, 

Bedeni, kuru bir sopa gibi yerlere serildi; tepesinden tirna- 
gina dek buz kesildj. 

Buhurdanlarla tutsiilediler, yiiziine gOlsulan serptiler; fakiit 
ne kimildada, ne dile geldi. 
4620. Padi^ah, onun safran gibi sararmis yiiziinii goriince atuidnn 
indi, ona dogru yiiriidti. 

Dedi ki: Asik, gontil atesiyle sevgiliyi arar; fakat sevgili dt> 
geldi mi, Asik kendinden gecer. 

Sen Hak asikisin; fakat Hak da odur ki, geldi, tecelli etti mi 
sende, kil kadar bile bir varhk kalmaz. 

O bakisa kar$i, senin gibi yUzlercesi yok oldu- gitti; hocam, 
sen yoksa yok olmana mi asiksm? 

* Bir g6lgesin sen, giinese asiksin; giines dogdu mu golge, tez- 
cek yok olur-gider. 

* Slvrlslnegiti, selam odia, Suleyman'a gelip 
yelden aman buhnak istenocsl 

Sivrisinek, bagdan bahgeden, cjayirhktan, cimenlikten ujup 
geldi; Siileyman'a y elden ?ikayet etti, ondan aman diledi, 

Ey Siileyman dedi, aleme adalet yaymadasin; §eytanlara da, 
insanlara da, perilere de, adaletle buyruk yurutmedesin. 

Kus da adaletine sig^nnus, bahk da; kimdir o yitip giden ki^i 
ki lutfun onu arayip bulmasin. 

fnsaf et, lutfet, pek perperisaniz, aglayip sizlamadayiz; ba|- 
dan, bahfeden de nasibimiz kalmadi. gulden, gulistandan da. 

* Her angm zor i$ini sen cozer p diizenc korsun; sivrisinek, 
zaten anklikta b'rnek olmu$, sbylenir - durur. 

325 



^ mttmmm 






4630, Zayiflikla, kanadj kink olusla tamnmifiz bb:; sen do lutufla, 
yoksullari gclistirmekle tanmmissm. 

Sen glicun - kuwetin ta sonuna varmissin; biz de zayifligin, 
zavalllllgin ta SOnuita vaimisiz. 

tnsaf et, merhamet et, bu gamdan kurtar bizi; elimizi tut; din, 
Tann eli sen in, 

Stileyman dedi ki: A insaf isteyen, kimden sikayet ediyorsun, 
kirn den hak anyorsun, soyle. 

Kimdir o zalim ki ululamp sana zulmetti, yuziinii, gdziimi 
yirtti? 

Sasilacak §ey, zamammizda zalim nerde? Nasil olur da haps* 
nnmiamis, zincire vurulmarms olur? 

Ciiakii zuliim, bizim dogdugumuz gun 61miistur; bizim buy- 
ruk yuruttugiimuz gagda, kim zuliimedebilir? 

Isik belirdi, meydana cikti mi, karanhk yok olur; zulmiin te- 
meli de karanliktir, arkasi, dayanci da. 

iste bak, Seytanlar, bizim icin kazanmada, cabsmada; hizmet- 
ten cekinenleri de zincirlerle baglanmi?, bukagdara vurulmus. 

Zaliralerai zuliimlerinin temeji, Seytan*dan; Seytan'sa ' bagb, 
nasi! bir kotiiliikte bulunabilir? 

4640. Varlik alemini yaratan, halkm gbge yiiz sevirmemesi, el af ma- 
ma si icin saltanat vermis bize; 

* Goklere dumanlar agmasm, gokyiizii, Siiha burcu cirpimp 
kivranmasin; 

Yetfmin feryadmdan Ar$ -titremesin; bir can bile sitemdexi kd* 
liilesmesin diye p£disah etmis bizi. 

Goklere, bir tek, y£rabbi sesi ^lkmasm diye ulkelerde bir hos 
yol-yordam koymusuz. 

A zuliim gdrmiis, gokyiiziine bakma, su zamanda gok gibi bir 
padisahin Var. 

Sivrisinek. fery&dim, yelin elinden; iki zuliim elini de biic 
karsi acti. 

Onun zulmiinden dardayiz, dudaklanmizi yummujuz, onun 
elinden kanlar i^medeyiz dedi. 

Selam ona, Siileyman'ui, zuliim gdrdilgunu soylesyefl slvristaege, 

dii^nanim htikum (uvanraB getirmeslni buyurmasi 

Suleyman. a giizel sesli dedi, Tann buyragunu candan dinle- 
mek gerek, 

Tann bana, a adalet sahib i dedi; bir hasmin sbzunii, obiir ha- 
sim otmadfkca dinleme. 

326 



Iki hasim ibi hu/ilin ^dmeden verilcn hukiimde gercck mey- 
dana cikmaz, 

4650, Diisman, yalmz olarak yiizlence kere sizlansa bile sakin ha, 
sakm, onun dusmamni da dinlemeden soztinu kabul etme. 

Onun buyrugundan yiiz ceviremem; git, dusmamm da getir 
huzuruma. 

Sivrisinek, soziin dog™, delllin yerinde; benim diismanim yel r 
yel de semn buyrugunun aJtmda dedi. 

O padigah, ey seher yeli, sivrisinek, senin zulmiinden 51 ka- 
yet^i, gel; 

Hadi, hasmimn kar^isma ge^ de soyle, ona cevap ver, sozunxi 
ciiriit dedi. 

Yel, bu sdzii duyunca hizh-hizb u^a^ak geldi; sivrisinek de 
hemen kagmaya koyuldu. 

Siileyman, a. sivrisinek dedi, nereye gidiyorsun? Bur da iki 
niz hakkinda da buyruk yuruteyim, hiikiim vereyim. 

Sivrisinek, a padi^ahim dedi, bliimum, zaten onun yiiztindni; 
sn giiniim, onun dumanmdan karamns. 

O gelinoe ben nasii durabilirim? O benim kokumii kazir, ben I 
yok eder-gider. 

t$te, Tann tapisini arayan da b5yledir; Tann tecelli etti mi 
arayan, yok olur-gider. 

4660, O kavusma, olumsuzliik ieinde olumsuzluk, varlik ifinde var- 
lik; fakat onceden o varhk, yokluk icindedir. 

Isigi arayan golgeler, giinesin isigi gdrundii mii, yok olurlar. 
* Asik, ba§im verdi mi, nasil olur da akil kalir? "Her^ey be- 
lak olur, ancak O'nun z&t;, O kalir," 

■O'nun zatma karsi var da yok olur, yok da-.. Yoklukta var- 
kk; zaten sa$i3acak ^ey de bu ya, 

Huzurda akillar, elden gjkan kalem bur ay a gelinoe kinldi ■ 
gitti. 

SevgtiJnln, kendindtn ge^nu^, aku basmdan gitmis a^ikini, kendlne 
gehneaj l$fn okfaniasi, ona iltifatta bulumnasi 

Sadr-i Ciban, lutfedip, kerem buyurup o asiki yavas-yavaj 
kendinden gecis aleminden gekiyor, dile getirmcye calisiyordu. 

PSdisah, onun kulagina bagirdi; a yoksul dedi, etegini ac t sac- 
mak icin altin getirdim. 

Canm, aynhgimdan eirpinmadaydi; imdadina kostum; nasd 
oldu da kapu? 



327 



- 







A aynhgimla dunyamn sicagun, sogugumi giirmu$ S?ik; ken- 
dine gyl, JtJJi geriye. 

Akilsiz bir tavuk, deveyi konuk olarak caginr, evine gotiiriii'. 

4670, Fakat deve, tavugun kiimesine ayak basti mi, kiimes yikilir; 
dami, tavarn, yerle bir ohir, 

Bizim aklimiz, fikrimiz de tavuk kiimesidir; Salih'in akhysa 
Tann kiimesine beuzer. 

Deve, ba$im suya soktu, topraga daldirdi mi, orada ne tcp- 
rak kalir, ne can kalir, ire g5niil kahr. 

* Askin iistiinlugu, insani daha da ustiinliiklere sahip eder; bu 
ustiinlUge diiskunluk yiiziinden de insan pek zalim clur, pek bil- 
gisiz kesilir. 

Bilgisizdir, hele bu zor avlanmada busbiitiin biigisiz; gunkii 
yyie bir avlanmadir bu ki, bu avlanmada tavsan, arslam avlar, ku* 
cagina alir. 

Fakat tavsan, arslaiu bilseydi, gorseydi, hie kucagma alraaya 
kalki^ir, hi$ kucaklar miydi onu? 

Evet, insan, bedenine de zulmeder, canina da; fakat zulmb 
seyret hele; adaletkrden bile topu kapmada. 

Onun bilgisizligl, bilgilere ustahk etmede; zulmii, adaletlere 
dogru yolu gtisteriyor. 

Sadr-i Cihan o solugu kesilnu> a?ikm dim tutmus da, ben di* 
yordu, ona soluk bagislarsam dirilir, kendine geiir. 

M&demki bu olii beden, benimle diriliyor; Gyleyse benim ca- 
rum o, bana yiiz tutuyor o, 

4680. Ben de onu bu candan yucefteyim; ona baska bir can bafti 
Jayayim da bagisimi gorsiin. 

Mahrem olmayan can, dostun yiizimu goremez; dostun yiizii- 
nii, ancak c- yandan Glan can gbrebilir. 

Bu dosta, kasap gibi ufareyim de o gUselim Lgi, derfden kur- 
tulsun. 

Ona, ey belaiardan iirkmiis can dedi, vuslatimizin kapisim ac- 
tik, hadi, gel. 

Ey varhgimiz, varhgmi elden alan, varligiiu sarho^ edip ken- I 
dinden geciren; ey varhgi, varligimizdan ibaret olan. 

$imdi ben sana, dilsiz, dudaksiz, yeniden yeniye, eski sxrtan I 
abyleyecegim, dinle, 

Cunkii b dudaklar, bu soluktan kacarkr; onlar, gizli bir irma. 
gin kiyisinda biterler, gelip meyvalanni vender. 

* Bu solukta, Allah diledigim yapar siram duymak ifin can 
kulagim ac. 



328 



IHM 



KavujrtlR, btllll|ra« c^Hstm duymaya ba^aymca, dlii, yavas - 
yava? hflrejkeie Kf'di, 

A 5l k, topraktan da a 5 agi degii ya; toprak bile, seher yelinin 
isvesiyle yc^iller giyinir, yokluktan ba S gosterir. 

4650- Erlik suyundan da a 5 agi degil ya; o bile Tan ri sozunii duyar da 
gunef yuzlu Vusuf lar dogar ondan. * 

Yelden de a 5 a^i degil ya; ol buyrugunu duyar da ana kaminda 
tavus ku ? u olur, guzel sozlii ku? kesilir. 

|urur da, deve de bir ko>ek meydana getirir 

lukt^loh z^a E Q '' ° Y f k]uK kQsk0C * bir Sle ^ dQ &^> so- 
luJttan soluga da dogurur - durur, 

d*nif k ; f^ h **9m-*m «upm*; iki uc gark atti, oynad., 
dondii, derken secdeye kapandi. 

Akfa basmdan gitmi?, kendindeu gecn^ ^xkm kendlne gelmc.l 
aevglByl ovraeye, ona pukiirler etmeye yiiz tutmaw 

.. . * 55* M: A eevresinde canm bile doniip durdugu Tanri /tin. 
ruduankaasi, ^tikur olsun ki r p Kafdag.ndan geri geldin 

A ask garnet yerinin Urmi'i a a ? km aski, a a ? km dilegj. 
^ Bana ilk elbiseyi vermeden once, dilerim, kuJ^mi penceremc 

Gdnluix apandir da bu yiizden MHmi bilirsin; fakat sen kulu 
geh^tinr yet^tirirsin; Ifitfet, gene de sarierimi dinle 

^\^ k \V Z t Sa ^ T ' y^ h ™ l <*™ tere, halimi dnynnnak iste- 
dim; bu istek yUziinden akhm uctu-gitti. 

47<X \ini; S6Zlerlmi dtlJTOam ' din ^^. O cana canlar katan giilu^e- 

can^ 1 ""^ 8 ^ ^l 1 ^ 1 ^ kam ^? geiiinmeni, kotdlukler dii S Unen 
canunm i^velenne katJanmam ozledim. 

Sence bilindigi halde, nice kalp ak^alanmi sag akca, avan 
yerindc para diye kabul ettln. S ' * 

****** g^terd^ hiunin kar^ismda, bUtiin hilimler, bir ^errr 






u» 



OM. 



* Dordunciisii, aynlik atcsi larlami yakaii, Himiseyi Rabia'^ 
dan ayirt edemiyDrum. 

Nerde toprak iistunde kan goriksen izJe, mutlaka gdztimiiz- 
den akmistir. 

Bentm soziim, gok goriiltiisudiir, bu ses, bu feryat, yeryuziine 
buludardan yagmur yagdinnak istiyor. 

4710. Ben, sbylemekle aglamak arasmda cirpmmadayrm; ya agla- 
yayim. ya soyleyeyim; nasil edeyim ki? 

Soylersem, aglamaktan kahnm; fakat soylemexsem, nasil suk~ 
redebilirim sana, nasil ovebiUrim seni? 

Fadisahim, gozden guniil kani akmada; hele bir gor, gdzlerim- 
den neler aklyor. 

Bu sozleri soyledi de o zayif asik aglamaya koyuldu; oylesine 
agladi ki, hem asagikk kinder, haline agladdar, hem yike kisiler. 

Gbnliuiden oyle bir hay-huy co§tu ki, butiin Buhara halki 
Sevres ine toplandi. 

Sasirmie bir haide soylenmekte, sasirmis bir halde agjamakta, 
sastrmis bir halde gtilmekteydi; erkek - kadin, biiytik - kii^iik, her- 
kes de bu hale ?asirmis - kalnusti. 

Sehir halki da ona dondii, g6zya$lan ddkmeye koyuldu; ki- 
yainet giinii gibi erkek -kadin, birbirine kansti. 

Gokyuzii, o anda yeryUzune diyordu ki: Kayameti gormediysen 
g6r iste. 

Akd, ne asktir bu, ne haldir bu? Onun aynligma mi daha Faz* 
la sa$mali f bulu^up kavu$masma mi diyordu. 

Gok, kiyamet kitabmi okumus, elbisesim, Saraanugrusuna dek 
yirtmistJ. 

4720. Ask iki dtmyaya da yabancidir; onda yetmis iki tiirfu de- 
li lik, d.vanelik vardir. 

Pek gizljdir ama verdigi ^askuikk meydandadir; can padisah- 
larimn cam bile hasret ceker ona. 

* Askin mezhebi, yetmis iki dinden ayndir; padisaldann taht- 
Jan, onun tahtina karsi bir tahta parcasidir. 

* Ask calgicisi, sema' cagmda bunu calar: Kulluk bagdrr, efen- 
dilik bas agris*. 

* Oyleyse ask nedir? Yokluk denizi; aklin ayagi orda kinkttr. 

* Kulhik da bilindi, sultanlik da... Asikhk, bu iki perdeden de 
gtzlidir. 

Keske varhgm bir dili olsaydi da var olanlann perdelerini kal* 
dirsaydi, 






330 






Ey varlik WmAu, i>na d&lr ne stiylersen, bil ki iistiine bir per 
de daha gerdtn onun. 

* Anlayjjm afeti, o sozlerdir, o hallerdir; kam kanla vika 
maya imkan yoktw, yok. 

Ben onun sevdaliJarma mahremim de bu yiizden, gece-giin- 
duz, bu kafesin icinde, oudan bahsedip duruyorum. 

4730 • Pek sarho^sun, pek kendinden ge^m^in, pek daginiisirr a 

benim camm, dun gece hangi yanina yattm, bangi yanmdan kalk- 
tm ki? 

Kendine gel, kendine; oyle pek soluk alma, pek bundau bab- 
setme; once kaik, bk sicra da kendine bir mahrem ara 

* A^iksin, sarho^snn, dilin asilmi?... Allah Allah; oluk DaWIn- 
de bu- devesin sanki. 

Dii, onun SI rrmi, onun nazini soylemeye ba^kcb mi, giikvti 
zu, ey sirlan bir giizelce orten Taiin demeye koyulur 

Fakat ortmek de nedir? Ateji, yiin icinde, pamuk i 9 uide gi/ 
lemek... Sen ne kadar gi^lesen o, o kadar meydana cikar. 

Ben onu ne kadar gizlemeye ^ali^irsam o, o kadar bas kald. 
nr, goruniir; sanki bayrak glbi, i^te buraoktayim der. 

Benun inadima, iki kulagnni lutar da a bildifcne giden der 
nasil ortecek, gizleyeceksin bem? GMe bakabm hadi 

mJE* htiS f t ^' ° D?niU? ' feB P fin »^*to m* can gibi hem 
meydandasm, hem gizli. ' 

... °', 5 " bedeni1 ^- tup icinde mahpus der, mecliste sarap R ibi 
kup icinde tempo tntmadayim. e 

Derim ki ona: Birine rahin olmadan, sarhoshik afeti geUp cat- 
™ „*££*£** *—*. ak 5 ™ n a n, m «*. M ^ 

m'STiSS^ !araba doyra " ; ""■ ^ *""• 9 " ab * mU - 

hyJtt^S. 5arablt " ** I " 3raat,r ' TO!,un!r; ^^ &** °- * 
de ibrik d ' Uy8 "° bir ""^ islijwrum ' «""*. «" suyudur. bed™ 

& kSf^BeT" 1 ™ 5 ° SaId '' i8pUlliI ' C ° 5 "' ^ 5arabm gflcU ' ">"■ 

^T*; S? 5arh °* ""••• Nasi1 ° ,ur *-> *■*. *» 



331 



MM 



uMI 



^». 



■M 



Saraba vuran 151k, sAkiynin i$igidir: ?nr;ip, lm i>iM;i cosar, 
kiipiirUr; oynar, yiktdir. 

Artik sen, o sasinp kalana sor: ne vakit gordlin bu halini sa- 
rabin de. 

Dustinmeye ne hacet; her bilen, bilir ki co$am bir costuran 
var. 

Uzun bir aynliga diismu>, pek ?ok smamalara 
ugramis bir a$ikin hlkSyesl 

4750. Gencin bill, bir kadina delicesme asdc olmustu; fakat zaman, 
bir tiirlii kavu$up bulusmaya firsat vermiyordu. 

Ask ona, yeryuziinde bircok i$kenceler etmisti. Ama bilmem 
Iti ask, neden, once asika kin giider? 

Ask, neden, 5nce kanli ■ katil gjbi davranir? Gercek olmayan 
asik, vazgecsin bu sevdadan diye. 

Kadina birini yollasa, yolladigi adam, hasediaden, yol kesen 
bir harami olurdu. 

Ona bir mektup yazip yolla&a, okuyan, sozleri degi$tirerek 
okurdu, 

Vefasuu bildirmek icin seher yelini haber cavusu olarak gon- 
derse, seher yell, tozdan karanrdi, 

Bir mektup yazsa da kusun kanaduia bagiasaydi, kusun ka- 
nadij mektubun hararetinden tuiusur - yanardi. 

Kiskanchk, care yoUanm baglamis, dustince ordusunun bay- 
ragini kirmisti, 

Ouccleri gama, bekleyi$ es - dost olurdu; sonunda bekleyis, onu 
da kirdi - gecirdi. 

Kimi vakit, bu, devasiz bk dert, bir belli derdi; kimi vakit de 
hayir derdi, camrnizin yajayiji bu. 

4760. Kimi, varligi bas gosterirdi; kimi, yokluktan meyva devsirirdi. 

Sonunda bu huylar da kendisine soguk gelmeye baslayinca 
simsicak birlesme kaynagi cosardi. 

Gurbet aziksizhgroi diiziip ko$unca aziksizlik azigi 4a ona kos- 
tu, aztk kesildi. 

Diisiince salkirnlan cdpsuz bir hale geldi; kendisi de gece vol- 
cularuia, Ay glbi klavuz kesildi. 

Nice susarken abyleyen dudu kuslan vardir; nice goniilleri 
tall j, eksi suratliJar var. 

Mezarhga git de, bir soluk .susarak otur; o soz soyleyen su- 
saiilan seyret. 



332 



Topnikhinm bil retiktc gciriirsun ama fcvik halleri bir de. 
gild jr. 

Dirjkri.i d c V^lari, elleri birdir, hepsinde aym yag vardir ay 
m et vardir; fakat biri gamlidir, tfburu sevin^li. 

S6zJerini duymadjkca, anlamadikca ne bileceksin? Zaten hal 
lerj, sendcn gizli. 

Sozlerinden, ancak bir hay -buy duyarsin; yuzlerce kat hfli- 
lenm goremezsin ki. 

4770. Bir olaii seklimizde bile birbirine zit neler var; Loprak da bir 
a ma goniilleri ayn-ayn, 

Boylece sesler de bir olur; olur ama bunun sesi dertlerlc d«p. 
doludur, dburuniin sesi nazlarla. 

Savasta, atlann ki^iemelerini, ucup dolamrken Jau^larin civil 
tiiarmi duyarsm, 

Bjrisi hasedinden baginr, 8burii esleriyle birksme ist^ivlo rl- 
vildasir; bin zahmetinden sesienir, Sbiirii nesesinden. 

Onlarin hallerinden uzak ki ¥ iye gore, hepsinin de sesi birdlr 
|u a|a C balta yarasiyla sallamr; obiir agac seher yeJiyle i}ymy 
Bu arda kalast tencere yuztiiiden cok yamldmi; cunkii ni/) 
kapali kaynamakta. " 

GUzel-giizel, dogru-diizen kaynayan da o kaynayjsla seni r» 
ginr, gel dcr; gbsterisle yaianciktan kaynayan da. 

Insanlan yuzlerinden tamyan candarj bir koku alam^rsan 
var git, kokulan tamyan, ayird eden bir dimag elde etmeye call?. 

O gul bEd^cesinde donup dolasan dimag, Ya'kup'lann bile but- 
lenni aydinlatir. ft 

^^S C ci ^ rill<!en yaralanmis a$ikm halini soyie; cankU 
gene Buhara'Iidan uzak kaldik, 

* A 5 ikin, sevgilijitai bulmasi, arayan bulur; "Kim, bir ectt* 

O gene tarn yedi yd sevgilisim aradi^ durdu; kavujup bulu^ 
ma haliyle hayale dondii. P ' 

h ^^ n ' Xm mg ™' kuIun ba ^ "Stundedir; arayan, wnumta 

" Peygamber, bir kapjyj caldm mi, sonunda. o kapidon bir 
bas, disanya gikar dedj. 

Birisinh, bulundngu yerde, oturdngu yer in cevreferinde olur- 
dun mu, sonunda, o adamjn yikiinij de goriirsun. 



4780 



333 



Bir kuyudan, her gun toprak ?eker, her (|iln oniyi kazar, escr- 
sen, sonunda an - duru suya ula$ir$m. 

* Sen islersen inanma; herkes bilir bunu: Ne ekersen onu 
bicersin, 

Tasi demire vur da kivilcun £ikmasm; boyle sey obnaz, oka 
bile pek az olur. 

Bir adam in bahti yaver oLmazsa, kurtulmasi kismet degilse, 
boyle adam tutar, pek az olagden seylere bakar, onlan gorur. 

Fiian kisi ekin ekti de der, bugday dev^iremedi, falan adam 
sedcf eldc etti de o sedefte inci yoktu. 

4790. * BaurogJu Bel'am'Ia mel'iin $eytan ibAdetler ettller: ibadet- 
leri kendilerme fayda vermedi. 

Bu soderi soyleyen o kfltu zan s&hibi ki$inin akhna, yuzbinleiv 
ce pcygamberier, yuzbinlerc© yol erleri gelmez de, 

Tutar, bu iki ki$iyle bmek getirir, gbnlunu karartir; fakat 
bahtsizhk, gonliine bunlardan baska birseyi oerden getirecek? 

Nioe ki^iler vardn - Id neseli - neseli ekmek yerlerken bir lok- 
ma ekmek, bogazlannda durur, blumlerine sebep olur-gjder. 

A bahtsaz, sen de yiirii, ekmek yerae de onun gibi kotiiiuklere 
ugrama bakahni. 

Yuzbinlerce khji ekmek yer de gii^lenir - kuwetleoir; can bes- 
ler, gelisir. 

Mahrum digits in, ahmak oglu ahmak degilsin de ne diye boy- 
le pek az olan seye yamandin kaldm? 

$u dtmya , giine^in, Ay'm ljjigiySa dopdoiu, apaydin da $u adam 
tutmus, basmi kuyuya egmi$; 

Dogruysa diyor, nerde aydinlik? A asagihk kiji, basim kuyu- 
dan c^kar da g6r. 

Biitiin alem, dogu-bati, her yan, o ifikla isiklanmis; fakat 
sen kuyuda oldukca sana vunnaz, seal lsUmaz ki- 

4800, Kuyuyu birakda ko$klere, baglara ■ bahcelere git, burada 
ayak direyip durroa, inad etme, inad kutsuz bir $eydir. 

Ken dine gel, i$te buracikta, fiian yilda, fesman ■ adam ekin 
ekti de ekiniiii cekirge yedi; 

Ne diye ekeyim? Burasi korkulu yer; neden elimdeki bugdayi 
ycrlere sacayim deme. 

Ekin ekmeyi birakmayan ki$t, seain inadina, sen kot olasui 
diye ambarmt doldurur. 

O gene de iimitlc bir kapiyi eahp durdu; sonunda halvete erdi; 
sevgilisiyle yalniz kaldi. 



334 



Geceleyin Iwfc^ldrn korktu, sicrayip bir baga girdi; orada sev 
gilisinl mum glbJ, hnndiJ gibi huluverdi. 

O sebebi yurutnn, mrydana getiien Tann'ya siikrederek cy 
Tann dedi, sen bckciye rahmet et. 

Bihnedigimw;, tammacbgajniz sebep Jer diizup kosmussun; ce- 
bennem kapisindan beni cennete aimi^sm. 

Bu isi de, bir dikeni bile bor gbnneyeyim diye yaptm; bti se- 
bebi de bunuu i^iD halk ettin. 

Ayak kinldi nu Hak r fcanat bagi^Iar; O r kuyu dibinde bile bir 
kapiyj acar. 

*810 Ister agac Ustiioile ol. ister kuyu dibmde; buna bakma, bana 
bak, beni gor, benim yolu acan anahtar der. 

481 J. * Ey AM, bu hikayenin geri kalan bolCimiiiiii anlamak isti- 
yorsan, aruk dordiincu defterde ara. 



A 



J35 



(§ERH) 



l»ilamm S Bibi Iplerle blibirlerjne ba*lariaL ^!Lffl! * EslflBr ' ******** 
d*ler" buyurm^u (C^tlL s. 48)! ^'^ C ™ te fiUnae - 

*m Rasi Tu * ru] £ ™ Sat b™* h ** ■*** ***** buJunm U$f 
mail,, Aral Dcnlzi'nin X2 ve S £J 2K mi^m^. Kara ^ ha¥allsJnJ 

*on vnmirk ilzcre barege E ecen ftz^t ?! 22 tUStOS l071) ' bu ^ !l ^ a 
I* malAnnif. knfc kn-kbes ™i»™? B I I ' M4ver ^^h""dekj aavas- 

Okciiardur grfcleri ho$ fc !B ,*nd U r kaslan 
OldUrUr yit* aiivarf khndilr ol Alnftrslan 

.js* stsusms ss srz c «• ** ** ^ 

innniinlatu beraberdli' meS.t f ^. ^ ^ V * 9Uphe yok kl Alla h 
»36 



^m». 



I>uturdu: puLtnrm «n nihMvdl M^hk^'yli" Medlne arnsindnydi; ona Durban he- 
M>rtordl (Muhammi'il t.i Al-iiilnn-lik llhn HI^Am: Stret'Qn-Nebl; Esher profesiST- 
iiTinden Muhnmmpi) Mulbylddlnln bdjlyelerlyle; Kahlre. 135S H. 1937; c. I 
p.HU, 84 -SS, not. 4; (l BO; n»t S), 

4503. Bfiylt tb bu boyltten sonraki ba;]Lk. Htcretin a itinc.i yilinm son ayin- 
d«in blr ay once. ZLlkn'cta ayinda Hk. Mi;':: a mined, besytj? ksdar aahabeyle uitife 
fimtifc Icln M^dtne'den hareket etmtstL Maksati a n B&vas nlmariig: ]g1n yanla- 
nnda yalniz blrer kilic variii. Mekke'ye haber gonderlldL Mekke'll^r razi olma- 
inl;ir. Ayni csmsnda HaUd b. Velld'ln ancd olamk lkiytl? atUyi a horeket ettl^i 
Imber alindi, Bunun tizerine Hz. Peygtimber, Hudeyl)lrre'de btr a&acin altina 
nUirdu; tiahflbft, oldnceje dek savajacaklarina dalr kendlslne bey 'at etmeterfn] 
liuyuvdu. Athab, blrer blrtl bcy'at eiti. Biuau haber alan miijrtfcler, Qrkerek Hz. 
I'tyKamber'le uzlasmaya kaiar verdller ve uzla$inayi yapmak ttaere de Amrgflu 
rinhayl'l gSnderdller. Hac torenl gelecek yila kalmak, MtisWmanlard&n doniln 
Kurey^'e siginanlara engel olmam&k, Kuieyj'tcn birt MMtlman olup gelirse ka 
]M edllraeiriek sartlanyla bir milahede yaahp imaalandi. Ashabtan bile buna 
Ulras edenler oldu. Fakat bu. Kureys'ln, Mdsltlmanligi blr kuwet tammalany- 
di Hutleybtyye'den danUitlrten. "^uphe yok ki bh, sana apacik blr tetih ver- 
mi 15 tad lr" meallndekl ftyetle ba^layan XL VII. afire lndl. B a slikta bu flyet, aynen 
ulinmaktadir. 

4508. Bu muahadeyle Kureys'in aaldmsmdan emtn olununca Hay bet fethn- 
rllldl; Nadir ve Kurayza boylari maftlflb oldu, {4473, beytta lafthpia to "Sosyal 
Acidan Islam Tarlhi I ", "Hz. Mubammed v% islam" adli esertmiae bakiniE. Mll- 
hyet Ktlitdr KuWlbU Yayin. 1st. 1959, s. Ill - 1S6). 

4512. Beyltten sonraki ba?Iikta, arapea olarak gecen badls. "KUntz'tll - 
Hakaaik"ta su suretle teablt edllmlstii: "Hl^bit Peygamber'e, ben Matta o£lu 
Yflnus k t a n haymliyim demek yarasmaz." (n. a. 2003) MevlaMia. bu badfsJ, mt- 
liC hakkinda kabOl etmekte, O'nun mlraci babk kaxninda oldu. bense goklore 
■aceldlm; fakat gerc^kte mekan yoktut; ikisl de aymdir man&sina almakta- 
dir. Boyle olmakla beraber, II. aftTenin 135- ve 285., HI. aOienln 84. asetlerinde 
ljildlrUdl|l Blbl Peygamberlerin arasjnda. peygamberllklerl bakumcidan bl? fark 
yoktur; ajieaJt It GQrenbi 2S3. ayetlyle. XVIL sdrenln 55. ftyetlnde bin peygam- 
berlerlu, Wzilanndan tiatdn olduklan da sabltUr. XX. sUrenfn 107, fcyetlndeyae 
Ka. MubamTned'ln, bUtttn ftlemlera rahmet oldu|u sarabatle bildlrlirnekte, bU- 
tiln peygatuberlerden UsttSn oldufen a^ik^a anlatilmaktadir. Metektm 4521. be- 
ylttc de bn tisttijQlUkten bahsolnnmaktadir (II. clldln 916- beytlnin laahina d» 
I,akini3), 

4520. I. clldfD 2366. beytinln feftbina bakmiz. 

4534. §thap. goktaaidir. XV. siireiiln 18., XXXVH, surenln 10., LXII. b0- 
renln 8. ve 9, ayetlerlnde §eytanlarin, gokten blr haber galmak Istedlkleri vn- 
kit slbapla kovulduklan anlatilit. 

4543 - 4559. "Ben Feygamberdlm, Adem'se rubla oeset arasmdnydi.' - {Hn- 
dla. Caml', II. a. 8i) Hz, Peyjamber. bu badtsle, hakiykatlerlne Isaret buyur- 
muslardir. Elest. I. clldin 1245. beytinln $eihine bakinia. 

4567. H. clltte. 2853. beytin serhlne bakinn. 



P, : 32 



337 



-— 



i_ 



«73. Hiberlnla olmn, .•,].,,• cennet pidujahlvmi )i«|wr vrreylm; £tjir. 
ildfkOn killer, fatat AJlftli ulina and lgtLUjr m) d> wfft wiener " (ttadl*- Ci- 
ml', I, :•; 95). 

4574 "Cnlur kArir olan ve slil Mescid-1 Bartm'dan men 1 eden, fcurbsnU- 
rmra, yerlerfne ulastmnayan klsUerdl ve Mekkede akin bilmedi£lnUE h bUgisls- 
Hk ytelnden clgneyip gececeglntz, bu ydzden de gunaha glreceSinla ImAna gel- 
mis erkekler ve kadinlar olmasaydi sfcf Mekke'ye sofcaidi*..." <XLVrCt. P^th, 
28). "tmanaj gelmifl erler" ayetten laizen iktlbas jedUmlfifcuv 

4576. 'KAflrlerin ellerlnl Bladen cektl" stall, ayni Gureain SO. iyeUnden 
lutzcn iktibastir. 



45B9. 4473. beytm. [aflhina bakmiz. 
4591. Istemeyerek gelln. 4473. b. 3. bk. 



4592 - 4597. Mevlaim, bu beyitlerde. EnuVfll-Mtl'minin All'ian (A. M) su 
Rd/lorJnl hatirlatmaktsdir : 

"Bir bolllk halt sevab icin Allah'a kidluk eder; bu kidluk, taelrlerin fcul- 
inftudur. Bir bSIuk de AJlah'a korkudan kulluk eder, bu da kolelerln kullulu- 
(inr, jejit bolukse. Allah'a sllkrederek kullukta bulunur: late hQr fclsilerln kui- 
lugu budm-:'. (Netic'ul-Belaga terceme ve serhimiz: 1st. YenJ Bart Maartf K 
1072; a. 391). 

4599-4600 Her iki bey tin de ikincl nusra'Lan arapgadir. 

46C0. Beyltten sonraki basliita, "Cezb-i flsik ma'sukra" dan sonraki sozler 
nrapcadir, 

4616. "Huxma llflnden lp." Cxi, sureslnin S. Cystine isaret edllmekteyse 
de bursda baglayan ask, baglanan da asjkUr; fan bakimdan kmsiuak yoluyla 
iMjylenmeDii&ttr (II. clldtn 421, bey tin serhine bakiniz), 

4624. XXV. surenin (Furkan) 48-49. &yetlerinde h "Gormez misln Rabbi- 
nin MtfuriU, gblgeyl nasi! uzatti: dlleseydi qim sakln kilardi; soma gtlne&l ona 
dcJIl ettlk; &onra da onu kolayca kendimiae aliverdik" buyurulmaktadir. Med- 
ian a, bu beyitte asfci gunese, gblgeyl de a?ika benzetmekte, ask kemalfni bu Uin- 
ta asikm golge gibi yok oJaeagim blldlrmektedir. A^iki, aalik olarak kabOl et- 
tieimlz takdlrde gtinejl Allah'm kudretl. mtfu, rabmetl, nlitieti.,, olarak kabtll 
etmek lktlaa edcr <r. cildln 111 - 132. beyltlerlnln serhine de bk). 

4624. Beyltten sonraki biMm. Furazftn-fer. bu hifcayenln. Afctar'in "Bsrar- 

N4tne"sinde oldu|Lnu, Iiakiy'nln de "Leme£t"ta bundan bahsetti^Lnl bildirlr 
ve metln verlr (Maahlz; 5. 126). 

4629 II, Sure-i celilenin (Bakara) 26. ayet-1 kerlnieslnde, AJlah'in sivri- 

slnegt omefc geiirmekten cekuimeyecegi bey an miyurulmaktadir; bu ayete Lsa- 
ret edljmektedlr 

4641. SUha. I, ctldin 1139. beytlcln tzaljma bakiniz. 

4562. tklnci tnisra' h ayetten lktlbaatir. II. c lid In 3332. beytlnln laaUma bk. 

4673. XXXIH. sflrenln (AhsAb), gtiphe yok kl bis emanetl stiktere ve 
yerydiUne ve daglara arzettik de ontar yUklenatekten ceklndller, ondan koit- 

338 






ulor; onu lnsww ydkUxJik. »0 v «hk kl o pek ^allmd), pek bilg la jzd)" mea- 

niidpJu 72 ^ycurm i Arrt wiijtnnkl.^ii Kmanet^r emiredllen dim hukUmler ahde 
vrf^ eibl manaiar vnnu,^. tt uklr- re . yerlere, daglara arzedllmeslnden maksat 
NuTiilarda yasayanlar. nrwdHmettcdLr denmlstlr. Ragib-L rsfahanl. emanetl akU 

Harak kabfti eder. Ayetln «on kusmi. ' O pek salim ve bllglsla oldu" tamnda 
^anaiandinnrsa. emlrlere ltaat etmeruekle. ak!a ve nakle uymamakla sum, ve 
i»l!sislz oldu demek olur: netekim bundan sonraki beyltlerde de bu husus acik- 
ummaktadir (Kur'an-i Kertm ve Meall " ne bk, II. a C iklama. i. XCUI). 

*« Wi. tklnci imsra'daki. Allab dilediginl yapar" sttait arapcadir III su 
■ enln 40.. XIV. surer in 27. ayetlerjitiden Uttlbastir 

4S92 Salih-Deve. L eiidln 2513. beytinin serhine bk. 
4695 Kafdagi. -1. cildin 1393. beytlnln serhine bk. 

4706. §riphe yok ki kafir olmuslardjr. Allih tlctln UgtineUsirdur dlyenler 
« kuilok edileeet bir tek Tanri'dir ancak. Sbyledlklert sfiaden donmezlerso lc 
urinden kafir olanlar, pek getfn bir azaba u^rayacaklardir" meallndeki ayet* 
i^ret edllmektedir (V. 7J). Hnstiyanlara gflre Allfib, hayat. kelam ve kudm *! 
lutlanni haizdir: hayat babadir; kelam oguldur, yanl Isa'dir; kudiet de KahMJI 
Kudus tttr. tJcd birdlr, birl de Qg. Bu u c sifat birblrinden aynlmaz. Kelam n 
rati tecessat etmig, feft ojarak zuhur eyleinls. Adera Peygamber'M. yemer.nM 
Rrtrekfiii raeyvayi yemesl dolavislyle neflllnin tevarils etti«i gUnahi, kanini d^k 
nlrjTiek suretlyle gldermLjtir. Sifatm teeessut etmesine lmkan bulunmadifti bl 
Tlnln suenndan. soyunun. baska ki^flerln sorumlu olmayacaklan, trtygaaibeT 
Itrin mSstua oldukian pibi bir mibudun, kullarmin sutunu, k&ndlEini fed a ede 
rek balislayabllmesL bele ilpU birbirinden aynimaaken kelam olan ogulun cat 
imhta can vcrdlkten sonrw dlrilmesi, diriltilmesi gibi bir lnan 5 akU on plana 
^i!an r teklilin akla uygun oldulunu kabQl eden Islam tarafindan slbetta red- 
.k'diiecektir. Bu Inane flzerlnde daha fazla durmayi itlzumsuz buluyoiuz. 

4717. Hamise, behind, Rabia, dordancU demektir. Bu beyftte hem asikin 
■iiii'dU, best unuttugu. bir tek sevgiJlden' ba 5 ka birsey bilmedigi hem be? duv-' 
mdan, dort unisufdan. varufc aleailnden kurtuidugu, mutlak yokluk aleiiilnc kn* 
vu 3 tugu bildlriimekEte, hem de sllfllerin "ricalden" aaydiklan Rabi'a-i Advly 
ye'yl hatirlatmaktadir. Babaainm dordUnctl kizi oldu|u i 5 in Rabi'a admi koy 
tlu£u bu sQfi kadm, tasavvuf eblinee pelt mashurdur. Hicrl 135'te (7£2 Mi y»- 
dot laS'te (SOiJ KLudUs'te veflt otmiatir. 

4722 - 47SS. As it, cezbeyl meydana getirir, Heyeman halins gelen asik 
meeaubtm:; akil dairesmden eikmsgtir: teklifse akladir. Bu bnkimdan ajkin yo^ 

hi - yordami. teklllten di 5 andir. Fakat bu, bir haldir. makam olursa, yan) salik, 
Iturada kabraa, irgada kalkisamaa-, Gercek yolcusu, ya iinee cenbeye uiasir m' 
m bir mtlrslde kavusur. akU dilreainc girer ve kem&le erer; yahut Wi mUrjIde 
kavneur. onun sohbettyle. feyzlyle cezbeye erer; sonra akil dairesine girer. Ilk 
kisundan olanlara "mecaub 1 salik" iklncl kisimdan olanlara 'sdllk-l meciflb ' 
den It. Bu iki kisim, kemale erml?, lrsat kabUlyetine saidp olmustur. MUrslde 
ulagtiktan sonra ceabe halinde kalanlar, yahut cezbeye ulasip mQraldE kavus- 
inayan ve a hall asamayanlarsa irsat hakkina aabip olamazlnr. 

4723. "Kam kania yurma^lar, suyla yurlar." Turkge atasozll, 

339 



m~ 






4742 M lid i m l^kiye al^anlarin, gece - gUndtlK. boyuiui K-ilkleri Lcln ^ara~ 
bji bu aid da vcrlJmisUr. 

4730. Tern ij yapanlara, "Sol yanindan balkmia" denir; bu TUrbce blr orf 
mecazidir 

4732. Deve. ol uk iistUnde duramayacafti if m. olmayaeak jeyJer hakkinda 

kiillanilan blr siisdill. 

4-74C. Ll AliSii do&ruyu dalia da lyi bilir" arapsa olarak gectyor. 

4780, Beyitten sonrafei baslifct-a, XCIX. strenln (EllzaO, "Art* kim blr 
,'xttq agirliffi hayir yapmi;3a otiu <onun inllkafatjn)) Pioriir" meallndekj ?. ayetl 
uynen almmigfcif. 

4703. Furflzan-fer mertium. "Namaza davam attlkge, padi^ahm kapisvm ca,- 
Uyurstm demekttr; ktm padtsahin kapisun ^alarsa o kapi. ona a^ilir" mealin- 
t\aki l>:r liadlsl, ■ , Htlp&t'ilL-Ev!iya' , dan naklediyot (Ahadia-1 Meaaevl, a. 1D5>. An- 
karavt de "Kim blr kapiyi fcalat ve lsrar ederse o kapi a$ilir" mealinde bJi ha- 
■•ir. ahyor {a 413). Cami'ua-Sagiyr'de "ijehid olmayi. geicek olarak dlleyen ki- 
r.iye, iehid olmasa bile gehadet mertebesi verillr" meaUnde blr hadls vardir (II. 
h 1601. 

4 Tee, Nc akersen onu bigersin." Turk atasiJzil. 

4790. Bauroglu Bel'arn. I. clldln 3309. bey tin In serhine baJumz, 

4811. FiUilwet ehJJnin geyhleiine "AW" denir. Hitap, gelebl Husameddln'e- 
dir (Mevlana'dan sonra MevlevUfk; s. IS -28; 3&S>. 



MESNEVI 

Tercemesi ve 

SERHt 

IV 



.*. 






340 






■ 



RAHMAN VE RAHIM ALLAH AMYLA 

Bfcel, rahat uykuyla naS J uzlasiraa, ariflerii, gonOlleri dTw, *fc£ 
V ' J tr *^P„««*kfcri. yclcularin dileyip istedikji gibtfir JS 

- buyUfeu. Hastay, alir, hekime goturur; seveni tutar, vol LSrtf»T 
Blfctoc ulatimr. Alfch'a hamdo] SUn fcj ba^larm en SrtSS^ST 

■»lup kuUuk edeolere bir kai^ikktir bu. Dogmu 5 bir dolun Av'dir sank 

Me^ a|*cina b«* reukll bit gHv^rfn konn^iu 
Gi^ giizal fitUyor, d«n ceidp-cakip B |Lyordu. 
atljun.ya baalamadaii ban, asbmdan atfasaydmi, 
Sudaya obu. *e va ta, yUzitad** feryada koyufcaydim ttfcdft 

bulurdum, nadtm otroazdim, 
Fafcat o, bend*, 6n« ajilamaya koyiUdu, benl de beyecanfrmdrnp 

oglatti; 
A*lay. P W** banl de, dedkn ki; t> stii *Hik, once davrana^dxr. 



^m 



«__ 



343 



mm 



***» de rahmet aurfn, gdecekJere de; vaadind, dm^ara da ken 

ltterin en n^bainetlisi." Alisihp uzla^anlann da en W]Z* « ' 

veren de O'dur. Allah'* safcti Muhammed'e ve bu^TeSrlaMb? nf 
™ yan ve oian Peygamberiere. O y le ohun ey te m Z*£m 



A 



($ERH) 



* g tin kit eukar. "gOkredeirMiila arttinnm,.." (XIV; Ibrahim, 7). 

* Benl hdzuniendiien, Bu scale baglayan dbrt beylthk arapca al'rin eon bey- 
u, Cemalilddln EbU'l-Hasarril - KiltCnto ($46 H. 1384 M.) "Enba'flr-Rllyftt" mda 
geclyor (Muhammed Ebu'1-Fadl Ibrahim yayinj; Kahire - 1374 H. c. HI, s. 146). 
Salrln adi anilmsyorsa da najii, notunda, tibtir ue beytl de kaydederek allrirt 
Kbtl'l -Abbas Ahmed b. Abdul-Mtrmin-l KayElyy'lg-gertsrnln {619 K, 1222 M.J 
"Sarhu Mataamat'U - Hariri" abide bulundugunu blldlrlyor (II, 14> 0lu-, 99 H. d* 
(714 M.) glen ve Oertr'in gagda&i bulun&n Adlyy b. Rikaall-Amill'nindfc. Son mu 
ra'd&ki "UstQnltlk. flnce davranamndu-" stizii, arapca atasttza qlmug, bttfOk kJ- 
taplarda cesltli mllnasebetlerle gecmfettr. TQrk klaatk edeblyftiinda da "El -Tail u 
11 men lehlt't-takaddllm" tarzinda veznl de6l$tlrllerek ge^er. 

* Mlrasflilflnn en hayirlisi. JCur'an-i Kerlm'de XIX. surenin (Meryein) 40 
ftyet-1 ketlmeslnde '"YerytlzUnu miriis olarak tola ahro; orada kim varsa adrascter 
biaja ve crnlar btze donup gellrler" buyurularak herkesln ve her&eyin yofcluga mah 
kOni oldugu blldizilmekte, XXL aHj-enin CEnbLya) 106. ayetlnde, "Gercektcn .|,- 
yeryllati, temlz kullanma mlras olarak kalir" buyurularak kfittl klsilerin, aanim 
da featilitllrleriy]? geclp gldetekleri blldirllmektBdlr. HI. eurenln (All Ltd ran) 1QU 
n ,v e tlnde de, e&klerle yeryUzantin mirasinm Allah 'a Alt oldugu beyan edtlmette ■ 
dtr. Bu ayet-i kehmei«re l^aret olunmaktadir.* 



344 



- — 




•*• 



* Konya Mevlana Mdzeel Ktltdphaneslnde, ihtteac kltapJan arasinda 3019 
No. da kayith oian ve Sultan Veledln eLynzisi buJunan IV. cllt MesnevTde, Qti- 
lebl HufiOmeddtn'tc elyazisiyla yanlmij ayn blr dlbice var, Bu dlbficv, Yuaut A|a 
K. dekl Mesne vi'de de vaidir. Her ikl ntLahanm tav3lfbtt r I. cildln "Sunu;" yazi 
mizda 3. ve. 12. ntlsbalaida verdlgtmlz lclc burada tekrar etmeye luzum giimiii 
yorus. Bu dlbacenln metoJiil de 3. nuahayi anlatirken sunduk. Her UtL dlbacenln 
arasinda pok az tark var; o da her halde yaiamu dikkatsizliginder^ meydana 
gehnlg olacak. Vuaut Aia K. deki nttahanm 117-a-b yapTaklarinda 

bulunan bu dlbacenln socunda. blr satir alarak ^jll >; jr ^j sflzlert 

de yazilnus, F&kat bu dlbftce, $dpbe yak ki pelebl Hus^meddln'ln lnsaai deftu, 
Mevlana, acmradan dfirddneti ollde baska bit dlbace yazdirmij, o dtbaceyl kabdl 
Btinl?, her nUshaya o yanlir.jstir. Fakat bu birinct dlbace de, QelebL'nui elyasi- 
siyla butunmufl, Ikl ntishaya "teberruken" almmistir. 

Bu dJbic*nln tUrkcuslni sunuyoruz : 

(Muze K a0>0; 1. a. Yusuf Aga K. 554*?; 117. a. sag yanda). 



MS 







iflirt ;.;^ * ^^ . anda bu ^ ^ ^ ^ 









(Mike:) Bu k.. blHUn,., 

Selfibi Hak ve Din Husaro'inui kutlu jansiyJa bulmu$lardir Teber- 
rtuten yazildi, 

(VOsuF Aga:) Aziz yazan Husameddin. 



* Efcst-BeJft. l ciMiQ 1M6 tejttata ^j,^ ^^ 
KandU kcm&n tw. I. clidin dlbSwainlu ^erhinfl ti&kma 
DQ«ru yolu bulmay&miur (Kur'An-i JEerlm; SXVI, Ahkaaf, ll>. 

A 



.147 



.^m 



mm. 



( M E T I N) 

Ey Hak ziyftsi Hus£meddin, sen Byle bir ersin ki istgmla Mes- 
nevi, Ay'i bile gecti, ondan da daha ay din oldu. 

A lutfu uniulan, yiice himmetin, bunu cekip gbtunnede; nere- 
ye gotiiruyor; Tanri bilir. 

Bu Mesne vl'nin boynunu baglanussin; bildigin yere cekip go- 
tiirmedesm. 

Mesne vl kosup gitmekte; ceken goruninuyor; gorunmiiyor 
ama, gozii olmayan bilgisizlere gorunmiiyor. 

Mesne vi 'ye ba? Ian may a sen sebep oldun; artarsa, uzarsa ge- 
ne sen arttirir, uzatirsin. 

Sen boyle istiyorsan Tana da boyle istiyor demektir; Tanri 
takva sahibi olanlarin dileklerini verir. 

* Once sen varhgim Allah's verdin; karsihk olarak -Allah'm 
varligma biiriindun, 

Mesnevi'nin sana binlerce siikrii var; dua etmek, sttkretmek 
if in ellerini kaldirdi. 

* Tann Mesnevi'nin diliyle, diyle saha sukrettigini gordii dc 
kerem ettl, lutuf buyurdu; kereminj. lutfunu arttirdikca artttrdi, 

]0. * ?unkii sukredene nimetin arttinlacagi vaad edilmistir; ne- 
tekim yakxnhk da, secdenin karsiligKhr. 

* Tannmiz, "Secde et de yaklas" dedi; bedenSeiimizin secdo 
si, can yakmligi oldu. 

Mesne vi de artiyorsa, uzuyorsa, bit yiizden artryor, uzuyor; 
yoksa buyiik goriinmek icin, laf olsun diye degMl. 

Uziim catugu, yazla nasil hossa, biz de seninle oylesine ho 
$uz; hiikmediyorsan haydi, cek de biz de ge?ip gtftiirelim. 

* Ey "Sabjr darhgm atiahtartdir" sirnnm beyi, basbugu, bu 
kervani hacca dek bir hosca cek. 

* Hac, evi ziyaret etmektk; ev sahibini ziyaret ederek haccel- 
mekse erliktir. 

* Husameddin, bundan dolayi ziya dedim Sana; ciinku bir gii- 
nessin sen; bu ikisi de vasiflarindir sepin. 

* Bu husam, bu ziya,,. ikisi de birdir batt., Gercekten de gti- 
nesin kilici isiktandir, 

* Nur Ay'in vasfidir, bu ziya da gune^in; bunu Kur'an'dan 
oku. 





Baba, Rur'flu (jilricflt: v.iya admi taktj; Ay'a da nur dedi; hak 
da gor. 

20. Giines, Ay 'dan daha yiice oidugundan, derecc bakimmdan zi- 
yayi da nur dan iistiin bil. 

Hie kimse, gidiiecek yolu. Ay isigiyla gbrmedi; fakat giinL's 
dogunca yol gorundii. 

GUnes, almacak, satilacak seyleri tarn olarak gosterdi de pa- 
^arlar, bu yiizden giindiiz kuruldu, 

Bdylece de kalp akcayla gecer akca iyiden iyjye belirsin, her- 
kes aldanmaktan, diteene kapiljnaktan uzak kalsm diye, 

Gunesin i^igi yeryiiziine iyice vurdu; ahs-veris edenler icin, 
alemlere rahmet oldu, 

Fakat kaipazan, giinesi hig istemez, ona pek kotu gelir giint-j; 
?iinkii giines yiiziinden isi - gucti kesada varir. 

Demek ki kalp akca, sarrafna can dQ^manidir; yoksiihi kt> 
pekten bajka kim diisman olur? 

* Peygamberler, diismanjarla savasirlar; melekler de, yAial>. 
bi, sen koru, sen esenlik ver diye dua ederler, 

Isik verip duran su murau, hirsizlann iiflemesinden, hir*i/!n- 
nn soluklaxindar sen uzak tut derler. 

Hirsiz da isigm dusmanidir, kalpazan da; bu kadar i$ic. A ftr- 
yada erisen, bu ikisinden aman; sen feryadimiza eris. 
30 Bu dcirdiincia deftere isiklar sag; ciinkii giines de dtirdiincli 

kat gtikten dogar. 

Haydi, sen dc bu ddrduncu defterle giines gibi isik sag da se- 
hirler, iilkeler paril - pari J par las in. 

. * Kim bu kitaba masal derse, masaldir ona; fakat bunu, kon- 
dj hali olarak goren kisidir er ki$j. 

* Nil suyudur, Kiptiye kan goriiniir; Musa'iun kavmine Nil su- 
yu kan degildi, suydu. 

f Bu sdzlere diisman olan, simdicek gdrundii goziine; onu ce- 
hennemde bas asagi gelmis gosterdi ler sana, 

* Ey Hak ziyasi, onun haiku sen gordiin; yaptigi islerin fcar. 
siligmi Hak gosterdi sana. 

* Gizli seyleri goren giiziin, gizli alem gibi usta; bu goriis, bu 
lutuf eksilmesin diinyadan. 

BJim halimiz olan ^u hikayeyi burada tamamlarsati deger. 
Adam olmayanlan, adam olanlarin hattn igin birak; hikaye- 
yi sona vardir gitsin. 

HikSye orada tamamlanmadiysa bu ddrdiincti cllttir, burada 
duzene koy onu. 



.** 



34B 



349 



- 



m 



(¥ERH) 
7. Kim kendim Allah'a vertrse Allah da (lutfuyla. keretnlyle) onun <v ar - 



a - 10. 



5Uk(lr - Nlmetfo artmasi. DIbace'de Eectt 



10-11, "Srcde et de yaklas," (Kyr'an, XCVI, Alak. 19). Seede nirn^a 

ftutftt, tdmden annmasi, yok olmasidjr. lnsan, secdede, rabblne mto ™t- 
M 2123 3147 beyitlerde, namazdakl Istlfetak hiUni pelt silzd aniatir. 

din 96. beytlnde de gegtl). ' 

jWlnce de ; ***** n *w*wi mmdlnetk fcftka* w^n her SL ' 
yrt da enunse, omrtlnde bli ker, Mekke'ye gidlp £a be"yl tavaf eimesL ™ k en 

be. Inl d nlemesi bakitmndan Mtisltbnanlarm yuhk ve umuml koneii olmasi 
»U0h. y&u MilsHlmuilarm hblesi plan Ka'tWdlr; ev sahlbiy* AJlab/tir *lni 

™ Allah eviden^k BOuHbuniifiut meita^, i Bt ima *ahalll olduSu ftSfr 

™ * J? E , ^ r8t Ctmeni11 Wlik oIdlJ * u ^dirilmekle de, "Cyie erir 

wd«r ki ordari ne ticket, ne allele. Allah'i anmaktan ve namaa i\lmaS 

£«. h m ?' ? nIail< ra P tlklai1 * ieri " <*aha da gttzellyle mukafatlandir- 
t * haklarmda Jfl Miimi arturrnasi l C m ve Allah, dlledigini hesapsiz ola rax 
nBklnnd.nr- meaWndekt ayetl.re t^ret edlldtlinl samyarus (Xxrv Nflr 37 
JB> SQnierin sosHjrlnde. slirlerfnde. Ka'be'yle gbntilfl kiyaslamaya pek' C ok 
raaLlan.r. BuntJan etr a f! lca bshsetmeye kaikarsak a?n btr kltap meyda^a geltr. 

16 - IB. X sflrenln fYunus) 5. ayetlne igaret edUmektedlr. Meskftr ayel^ 
J ^™** ziy * ' ** a " nto " <l<mmekte ve Ay'a duraklar takdlr edlldlgi bUdlrll- 

H7. "YarabM, sen koru. sen esenlllt ver." ni. cUdln 3S97, beytinin gerhlnis 

r rH k i n 1 7 . 

Mf, 3 L.f Ur nr"', Kerimei "^* lni 5 lere d;i »- masallar" dendtjl hatirlaWmakt* 
<VI; En dm, 35: VHXr Enffcl, 31 : XVI; Nahl, 24: XXIII; MU'mlnOn, B3; XXVU; 



r T n 









r4a edenlerln d« bulund^j iHldlrllmektcdir kl HI. clidln 4228. beytlnda gc^tt. 
33, Nil -Kan, flu. j didtn BS8. beytlnde ge^tl. 

^i 4 ^' , Bfiai£l - b11 teyltlerde laaret edUen mttgahedenin, Mesnevi-han Sirft- 
t.eaain tarafmdan atilatildifini kaydederek dlyor tl : 

'Bit gun C*l*bl Husameddlti. Mevlana'mn huaftrunda ba 9 kbyup dedl kl : 

Ashab. Hud4vendgafm Meanevralnl okumaya t^ladi. Orada bulunanlar 

™ noruna daldilar m,. gotdyorum kj gayb 4lemii, e metxsup blf topluluk el-' 

rtu^u halde g«IiyoHar; o sdzu InlAsla dlnlemejenin, gflnui dotniiuEuyla iaiu„ 

ruye cebenaeme gfitUrUyiurlar. 

MevJina, gfirdHStln glbWlr dediler ve bu mAnay, 'Mesnevf'nia dfirdUr^a 
Liidlnln baBlarinda bUdlrdller; miiiitjrlerin hallertni acikladilar da dedller kl 

Bu flozlere ddsman olan, gimdicek gitTunda gtiztlne..."* 



Bu manzum baslangie, CelebS Husdmeddin'e bltaptlr; Mesnevl'nln onm> 
bimmrttyle meydana geldllinl anlati 5 tir- Allah, sirlariyla blalm ailanmi ?i db 
tukdis buyursun. 



* Tahsln Yazici'nm taehlh ve haslyelerlyle -Manakib'ul - Arifirr T T. K ya- 
yini: Ankara -1961, c. H. a. 744; T.Y. terc. Arlflerln MenSibelerl; M.V, yaymi 
Ankara; Maatlf Baatmevl - 19S4, a. 194 - 195, w« 



■A 



am* 



^^ 



351 






(M E T t N) 

• Bekciden katfp bUmedigl baga glren p sevgilisuil orada buJup 

bekflye hayir dui eden a$ikin hlkayesinln lamanu; 

"Nice sey!er vardir ki olmasmi istemezslnlz, 

oysii kl hayirdir size." 

A\). $uradaydik: O adam bekciden korkmus bir baga at 5&rmii$- 
:ii hani. 

Gamiyla sckiz yildir yanip tutus tugu giizel o bagdaydi. 

* Golgesini bile g6rmcye imkan yoktu; Zumriidiiankaa gibi 
suzunii duyuyordu ajicak. 

Nasika bir kere gormiistii onu, gofmu$tu de goniil vermi^ti; 
sonra da bir daha gdrememi$ti; gortis, o goriistii ancak. 

Gndan sonra ne kadar calls ti, ^abaladiysa. o sert huylu guzel, 
bir turlii yiiziinli gostermemisti. 

Ne yalvanriasi bir care bulmu$tu ona, ne mal ■ miilk veri$i. Go- 
zii to km, iimidi bir seyde yoktu o fidan boylunun. 

Tann, her sanata, her istenen $eye, once adainin dudagim do- 
kundurur; tadim tattinr o i$in. 

Ondan tad aldilar da aramaya koyuldular mi, ayaklanmn onli- 
ne, her gun yeni bir tuzak kurar, yeni bir bag 1 la baglar ayaklan. 

O isi aramaya diistii mti insan, bundan boyle kapiyi baglar 
da nkah parasmi getlr bakahm der. 

Aldiklan kokuyla dolamrlar, giderler, gelirler; her solukta 
umide dii&erler; iimitsizlige ugrariar. 
50, Herkes bir iimide kapilmnstir; sonunda ona, bir giin olur; bir 
kapi da acarlar, 

Acarlar ana gene kapartar o kapiyi, kapiya tapan da o iimitle 
all's kcsiiir, 13 e sanlir. 

O gen^ de o baga ho? bir halde girince ayagi bir defineye battt. 

Tann, bek^iyi sebeb etti de onun korkusUj gece vakti baga 
ko$turdu onu. 

Sevgilisini bagda goriiverdi; elinde bir fener, bagin arkinda 
yiiziigiinu anyordu. 

O solukta, bu zevkle bekfiye dua etmeyi, Tanri'yi ovmeye 
BS ,.'tli. 

352 






Ka^arak hokglyit *|ymi verdim hani; sen ziyamn ylrmi misli 
alttm, giimUjU mum biiyimi sac. 

Kotii kislUkicn kuitar onu; ben nasi! ne^eliysem, sen onu dvfe 
neselendir. 

Bu dunyAda da kutJu bir hale getir onu, o diinyada da; kotii 
kijibkten, kopeklikten kurtar onu. 

O kotii ki?inin huyu, a Tannm. boyuna halkin belasim iste- 
mektir. 

60. Pidisah MiisIiimanJan suclu buJdu, cezaianchracak diye bir 
haber duydu mu, geli?ir, sevinir- 

Fakat padisah acidi, cOmertligiyle o cezayi Mijsliimanlardan 
icalcbrdj diye bir haber gelse, 

O haberden, canma bir yastir, du>er; kqtii ki^ide daha bunun 
gibi yuzlerce ters huylar vardir; vardir ama gene de bu huylar- 
dan sen kurtar onu diyordu, 

O kotii kisiye hayir duaiar edip duruyordu; ciinkii o kflrii kl- 
&i yuzuuden boyle bir esenlige kavu 5 muatu. 

Bekci herkese zehirdi, ona panzehir; o kotii kisi, istiyak ce- 
sen asiki, sevgilisine kavufturmustu. 

a l^T^J* diiny ^ mutlak Uitu yok; bunu da bil H k6tu 
de, kotuluk de nisbfdir. 

Diinyada hicbir ^hir, higbir ? eker yoktur ki birine ayak 6bU- 
nine ayakbagi olmasin, 

Birine ayaktir, obiirtlne ayakbagi; birine zebirdir, bbihiin* 
sank! seker. 

YJamn zehiri, yilana hayatUr; fakat insana nispetie ohim- 

blun^^rad d nf ' ^' b ^^ SSnM; ^ ™**^* 

70 A i 9 erl, bu nispedemeyi, bbylece bir kisiden tuttnr da bine 
dek sayadur. 

Zeyd f ona gore $eytan'dir; ba ? ka birine gbreyse padisah, 

Birisi, Zeyd, pek dogru yiice bir ki$idir der; obiirii, gefeertile- 
cek bir atese tapandu- der. 

Zeyd bir ki^idir, ona oyiedir, sunaysa tamamiyle zahmet ta- 
tnamiyie ziyan. 

**$%?£?*' giW OImas,m * ,1JOTSan; 8it *• a " Vh "°'" 



# ' 
sultan. 



P.; 2i 



353 



_ 



» 



— 



IMMt 






O giizel guzliiye kar^i, kcndi goziinii yum; A^iklunnin giteterin- 
den, eg 1 rati bir gfiz al. 

Hatta egreti olarak ondan bir goz, bir gorus al da omm go- 
ziiyle bak ona. 

* Boyle yap da doymaktan da emin ol, usanmaktan da; ulu- 
iuk sahibi, bu ytizden, "Kim AUah'w olursa, Allah onun olur" dedi. 

* "Onun gozii de ben oiunun, ell de, gonlii de." Boylece dev- 
leti, bahti, gerileroekten, kuttuifuktan kurtuhir. 

go. KotU, istenmez bir$ey bile olsa, degil mi ki sevgiline kdavuz- 
luk etti, sevgilidir, dosttur o. 




•** 




354 



iaMte 




($ E R H) 

39. Beyltten sonrafcl b&slik. Bu bitaye, m. eilttekl son hikayenlri devami- 
cur. EasJiktakf "Nice geyler randur kl" dlye baglayan site, II. surenln (Bakara). 
■■HosIanmaasiiLiz, size agir gelir ama dllsmanlaria aavasmak ete* farradllmlstlr. 
Baa seylet raidtr kl hogtanmaflsuma. f&kttt hayirlidir alM..." meailndekl 218. 
ayet-1 kerlmeslnden lateen iklibaa edtfmfctli. 

42. ZOmmdUHrtkaa. I. cildln 376. ve 2766. beyltlerlnln g*rhlerlne bk. 

55, "Insatuara tt$ekkGr etmeyea, Allah'a da $lHtfetmeml3 sayuu niBailn- 
deki h&dlfie lgaret edlimettedfr (CamT. II. a. 157). 

55 - 89, XVII. aflrenin {lar* - ) 84, ayett "De kl nerkea, huylandigl huya pirn 
hartkat eder; gercekten de ftabblnli, en- dogru yolti kim bulmustur, pek lyi 
btUr" mealiadedtr. Huy ya dog 115 tan olur. yatiut da toplumdan elde edilir H 
sdraoln 286. flyetlnde. "Alla-h hlcbir klmseye glicdntln yeteceglnden fazla bll 
sey tekllf etmre, Hertesin Saaandifci kendisine aittli; elde ettigi auc gene ken 
dlslne Ut" buyuruimaictadir. EEazamlan hayir, ser&p, ysptlan lylllk, "kesb", nut, 
sa "Lktisab" kok&nden gelmektedlr. Keab, fundir; Iktlsab, sonradan edlnm-i > 
Bu bakimdan, IV. sQrenln (Nlsi7 26. ayetlnde, tnsanin Eayil yaratUdifti [ill 
dlrllmekle beraber, "H«t dog an, fitrat llnere dog at-, tormsuiicaya dek o dog urn 
fueredir; sonra anasi, babasi, onu Yahudl yapar, ^aqt&rd yapar, Mecilsi yiiuar" 
badlst infieebince (C4rai', U, s. 79) din re dllnya selamettnl veren fi trail Aim, 
Islam dtnidir. Esasen Instui, terblyeyle dogii£takl huylarmi dcglatirebDlr. kaldi 
kt dogustaki kaablllyetler de ancak yet^mekle, lyi. yabut koMl huy olarak In 
kijlf eder. Bu, boyie olmakla beraber gene de alemde, mutlat hayir re mutlak 
$£r olatnaz. ^ylllX ve fcotUSdk, ntspet re ttlbardan do|ar. Bir yerde re l^rl.-im 
:-'.ore iyl ve hiiyir olan, bagka yerde, bir ba^kasuia Ktife kottlddr. $erdlr; bu be 
ylller. bUtdn bunlari iziih etmektedlr. 

Tl, Zeyd. CiDek olarak kuuandaA bir ad. 



IB. 7. beytln tzatauia bk, 
79. "Onun goiii ben olurum. 



I. clldln 30-35. beyitlerlnin §erhtne bit 



.*. 



3SS 



^^MHHMIBBlAlllMkMHIIIIIaiilMlH 






(M E T t N) 

Vaaza ba$br ba?Iamaz, mlmedenlere, ta$ yurtkWere, 
inajirnayanlara dua eden v&z 

Vaazeden bin V^;>Mys pkti mi, yol keserdere du& ederdi. 
lere, kd 1Se lerde, manasttrlarda bulunanjara sen merhamet et 

Aito^tlSl ^ -^^ ° ^ dar ****** cefada bulur, 
UnJar ki, soounda ben, r serden dd.br da hayir fcfcw ko^tular 

^S^£ ^ 1 ™* t *** ***** 

mr "X y S;iSS d£n * ° ** *«*- « «* * 

*\*,.- DfcSi! ? k \ benim diizene girmeme sebeb oldukr, a akUIi -fi- 
kfrli er, onlara dua etmek, boynumun borcu ' 

A,k K ^' dertten ■?*»"«*«« Tann'ya sizlanir, feryad eder u£ra- 
dl&1 a ^ ldan - SBklMi yuzkrce sikayette bulunur S 

Vflh T n 7 h . da ,7' *"^ **t-A*Bi* sonunda seni yalvaran- 
yakaran bir kid etti, gergekJestirdi der. ^varan 

lajtiran, bu kapidan seni sureiy nimetten sikayet et 

oa; SSStiS"'' "* ***** Mm ^' ***** - 

jJKtaE* tWl ' ^^ "•** Tann lutfundan 



356 



.•Mi. 




Hani bir luiyviin vnrdir. porsuktur adi; dayak yedikfe semirir, 
btiyiir; 

KGtegi yedikcc daha iyilejir; sopa vuruldukca daha semirir. 

tnanan da, ger^ekte porsuktur; ctinkii o da dert ■ mihnet so- 
pasiyla biiyiir, semixlesir, 
tOO. * Bu sebepledir ki peygamberler, diinyadaki biitiin halktan 
daha fazla zahmel lere dii$tiiler, mesakkatler cektiler. 

Boylece de cardan, biitiin canlardan daha ii stun, daha biiyuk 
bir Late geldi: cunkii onlann ugradiHan beialara, ba$ka bir top- 
luluk ugramadi. 

* Deri iladanir, belalar ceker de, sanunda Taif derisi gibi 
hog bir hale geJir. 

aci, o keskin ilaflar siirulmeseydi, pis bir h&ldc kalir, pi? ■ 
pis kokar durardu. 

Sen, insani da tabaklanmanus dcri say; iiitubctten nem k»p 
rms, cirkirt, ajjir kokuhi bir hale gdrais deri. 

Aci, keskin ilaclan faxla siir de annsin, guzel, parlak bir hale 
gel sin. 

Fakat a diizenbaz, buna guciin yetmiyorsa, Tann, sen iste- 
meden bir dert, bir agTi-sizi verirse sana, artik buna da ra^i ol. 

^Unku do stun belasi, seni temizleyen bir scydir; onun biki 
si. sizin diiztlp fcostugunuz ^eyierden iistiindiir. 

Bir adam, bel&yi actnma gdrtirse o bda, ona talk gelir; il&c. 
adanu iyilestirmeye basladi mi, hos gelir adama. 

* Insan, mat oldukga kazandigim gordii mil, ' r 5lduriin beni a 
in and i gum, guvendigim kisilerina" dcr. 

110. Bu kotii kisi de T baskasma faydali oldu ama kendisim suriii- 
roiis, kovulmus bir adara yapti - gitfi... 

Imandan dogan aciyis. kesildi on flan; Seytau kini, yamandi ■ 
kaldi onda, 

(ttkenin, kin giitmenin tezgahj besildi; bil ki kin, sapikligm 
da aslidir, kafirligin de. 

*** 



337 



■-■ 



<?ERH) 



(METlN) 



**£ dSS SaEt^SSK 2£ *** eMe edftr blUMlai1 * aflet •*■ 

kw k^un S^u'Ll? da ' iDfla * J k6ttuyfee sevfcedei1 - b ^ da « it 



Blrisioln, selain olsun, Ssa'ya, varlik alemlnde herfeyden 
daha gup jey iiedlr dlye sormasi 

* Akilh - fikirti biri, Isa'ya> varlik &leromde her$eyden daha 
gu? nedir diye sordu. 

Isa. "Ey can" dedi ana; "Hei^eyden guc, Tann'iun gazebidir; 
siinkii o gaMpten cehennem bile su gibi titrer - durur." 

Adam, "Peki" dedi, "Tann gazebinden neyle amana erilir?" 
Isa, "Kizdigra zaman kizginhgxm yenmekle" dedi. 

Kotii kisj, kwginhk madenidir; kbtii, girkin ofkesi canavarlwi i 
bile gegmistir. 

hunerw ki^i, huyundan vazgetmedikfe rahmetten ne urnn- 
bilir ki? 

Dunyada onlarm buluiimainaklarina da imkan yoktur ya; faksit 
bu soz, Milan biisbiittin sapikliga atmaktir. 

Dtiayada faresiz, sidik de bulunacak; bulunacak ama an - duru 
su degildir ya o sidik, 



A 






358 



{$ E R H) 



112. Beyltten sonraki bolOra. Sarin -1 Ankara vi; birtelnln. laa Peygsiaber'e. 
En cetta $ey nedlr" diyft abrdugunu, Isa'mn, "Rabbin gaaebi" diya cevap verdl- 
fclnl. "Gndan nasd kurtulunur" aorusuriu da. Oflcelendlgin aaman aft*nl ysn- 
Dockl*'" dlye cevaplandirdisini naMedlyor ve "Ey AdemofcEu, ofkelenincft benl 
an da ben de gasebe gelrnce sen! anayim" mealinde blr kudsl hadls Jcaydcdt- 
yor <s. i»). "El - Ithafat'ls - Bentyye" de f hu mealde bir buds! hadls vardir <b. 18). 

A 



m~... 




mMl ^^ mm 



m 



3(0 



(METiN) 
WrtL**** "^ MstahIa5n,a ' «W« t*m, dta b a?ma al diye 

ren ^ Mly ° r E6rdii,, m<l deriCT ' bil * W»* Wr de o *li „j. 
«M*5£» faSW " "* lr **«"* »■ * d « ™» * onu 

-iJSi.'Tf" ata,a *- "*- h * »* ** 

pans - busultan tUnu goriirler ' otaDi ' ,r 

lawftSST" kas ' rgl war da HMX gtod k ° kulu bir i 

x as^i^s"* kiyasUmsn *- -* * 

----- — - - -^—~~~t~*~^ J 



Lulufsuz, )u hirst/ suluk fjkmaz; sbz soylenmez. Bir boliige- 
baldir, fckerdtr o ho/, bir bbliigeyse zehir mi, zehir, 

Yelpaze, birini serin lendirmek icin saUamr; sivrisineklerle ka- 
ra sinekleri de kahretmek i?in, 

Feki, Rabbin lakdir yelpazesl nasil olur da sinamalarla, beJa- 
larla dolu olmaz? 

Yelin parca - bu?ugu olan soluk, batta yelpazenin yeli bile, ya 
birseyi bozmak icin eser, yabut da duziip ko$mak i^in. 
140, Bu bile boyle oluyor da bu giiney yeli, bu seher yeli. bu ball 
yeti, nasil olur da hituffan, ntmetlerden uzak olur? 

Ambardan alinnu? bir avue bugdayi gor; ambariardaki bugday- 
lann da boyle oldugiinu aula, 

Gokyuziinun yel burcundan esip gelen biitiin yeller, o yel ko- 
paramn yelpazesi sallanmadikca nasil eser, nasil gelir? 

Ekinciler, harman zamani, hannan ba^inda Tann'dan yel istt- 
mezler mi? 

Bugdaydan samani ayirmak igin, bugdayi ambarlara yigmak. 
battal kuyulara koymak ifin isterler elbet. 

O esip gden yel gecikmce bepsini de Tann'ya yalvanr gdrtir 
stin. 

Dogum faginda da doguro yeli gecikti mi, gebnedi, esmedi mi 
a man yarabbl, sen imdad et diye sesler gelmeye baslar. 

Yeli, O'nun estixdigiai bUroeseler aglayip sizlanmanm an! a* 
mi nedir ki? 

Gemidekilerin de hepsi, kiulaim Rabbinden, bbylece yel is- 
terler, 

Yelden gelen dls agnsuida da, yana - yakila, tarn bir inangJa yv 
lin dinmesini dilersin. 

150. Ordudakiler de, a dilekleri vereo, sen bize Qstunliik yelini es 
tir diye Tann'ya yalvanrlar. 

* Kadinm dogurmasj gecikince de bUdikleri her azizden mus 
ka istemeye bajlarlar. 

Demek kl herkes, iyiden iyiye blliyor kl alemkrin Rabbidir yc 
li gonderen. 

Gene her bilenin aih, iyiden iyiye sunu da biliyor kl oyna- 
yan seyi bir oynatan var. 

Sen onu gozuole gonemiyorsan, eserlerini jzhar ettigini g6r dc 
varhgmi anla. 

Beden de can yiizilnden hareket eder ama sen cam gitremcit- 
sin; fakat tenin hareketinden cam da bil, anla. 



3M 



^MMM^m 



A$ik, cdep korumada abmak bile olsam veiah olu$ta, afayip 
tansyista akiUtyim, ftkiruyim dedi. 

Sevgilisi dc $u goriinen hareket, edep kommaksa bundan ote- 
sini de hildigin besbelli dedi, 

Kanstm bir yabancxyla yafcalayan sQli 

SijI i.nin biri, giindtizun. evine geldi, evin bir kapisi vardi; icer- 
de de kansi, bir kunduraciyla beraberdi, 

Kadin. nefsinin duzenine uymus, kunduraciya kul - kole kesif- 
mi$ti; o bir go/ evdc, o tek odada onunla bulojmujtu. 
1W). Sufi, kufluk caginda evin kapi halkastm cahnca ikisi de acze 
dijjtuler, sa$irdilar; ne bir dtizen kurmaya care vardi, ne ka£ip kur^ 
lulmaya. 

Suflnin, o zamanda dukkamm turakip eve gelmesi adeti de- 
fiildi. 

Fakat bir$eyler sezinfemisti de bu supheyle o gun, mahsustan 
gelmi$ti. 

Kadm da, bu zamanda, i§ini biraktp eve gelmesi, hie de adeti 
degddir diye, buna guveniyordu. 

* Fakat bu kiyaslamasi, kaza. ve kader yiizunden dogru cik- 
madj. Tanrx suclan, aytplari orter ama ceza da verir. 

Bir kbtiiliikte bulundun mu kork, emin olma; ciinku ekilen 
bir tohumdur o; Tanri onu bitixir, getistirir. 

Bir zaman onu orter, ondan pieman obnam dil«r. 

Omer'in, p in&nanlar emtrinin zamanmda bir hirsts tutuldu; 
timer hirsizi cellada, ceza memuruna tapsjrdi.,. 

O mrsiz, ey ulkenin beyi diye bagirdi; bu sucum, ilk sue; ilk 
olarak isliyorum bu sucu. 

Omer, h&sa dedi, AllAh, Uk su^ta kahnni yagdinnaz, ceza ver- 
mes. 

170. Dsiiin lutfunu beiirtmek icin defalarca orter de sonunda, ada- 
letjni beiirtmek icin cezalandinr. 

BdyJece de bu iki sifatin aciga vurulmasini, bunun miijde ver- 
mesim, obiiriinun de korkutmasuu saglar. 

Kadm da. defalarca bu kotulugii if lemisti; is kolayca olmu$, 
bitmis ti de bu yiizden ona da artii kolay gorimmusui. 

Gercek dilstmceli aiil, bunu bibniyordu kl testi, kirilmadan, 
boyuna irmaktan dolmaz ya; bir giin de kinkr hani. 

Bu defa, olum nasd muiiafjki yakalarsa, oylece, simsikl ya- 
kalanusti on Ian. 



362 




' Ne bir yul vardi, ne bir yoldas, ne de bir aman. O melek dt 
cana e] uzatmi^ti, 

Kadm, o cefa yuidu kcsilen odada, oynayi^la, bu belaya ug 
radi da ikisi de kuniyup kalddar. 

Sufi, gonliinden, a ale^e tapan kafirler diyordu; si^e kin gu- 
duyorum ama hele sabredeyim. 

Bu solukta, bilmezlikten geleyim de herkes bu $an sesini duy- 
masm. 

* Gercek er de size kin giider ama kinini gizler; susuzluk has- 
taligi gibi eserini azar-azar, yava$-yavas belirtir. 

180 Susuzluk hastaljgma tutulan kisi, buz gibi her solukta erir; 

fakat her solukta da kendini, daha iyiyim samr. 

Hani sirtlan nerde, burada degij ki diye -diye sirtlani tutar- 
lar da o, bu soze inanir, kacmaz, tutuluverij-, 

O evde de, kadmin adami gkleyecegi ne bir kovuk vardj, ne 
bir aralik, ne bir yiiksek yer. 

Ne bir tandir vardi ki orada gizlesin herifi, ne bir cuvaJ vardi 
ki oniine ceksin adanun da perde etsin onu. 

* Kiyamet giiniinun genis mi genis alanma, Arasat meydanjnu 
danmu^tii evin ici- ne bir cukur vardi, ne bir ttimsek, ne de kaca- 
cak bir yer. 

* Tann, kalabaliktan daralnus olan bu gepgenis meydam 
mabser yerini anlatirken, "Orada bir cukur, bir tumsek gbreme?- 
sin dfcr. 

* Kadmin, diizene saparak sevgUisfne car^af glydlrmesl, 

bahaneler bulraasi; "Ger^ekten de diizenkuz 

pefc biiyiikHlr" buyurulmu^tur 

Kadui, heraencecik kendi carfafim, adamm tistune alti; erkeftl 
kadin yapti da kapiyi acti. 

Fakat adanun erkek oldugu, merdivendeki deve gibi beabelJiy- 
di; adam reizi] obnus - gitmisti, 

Kadm, $ehrin buyukJerinden bir kadin dedi; mail- mill kU, 
bahtt - devleti var. 

Yabana biri, biJmeden dangadak girivermesin diye kapiyi 6rt- 
tlim. 

190, Sufi, meraim nedir dedi; bir isi varsa gorelim, cana minnet bi- 
ielun> 

KanBL, bize akraba obnak istiyor; iyi bir kadin; ama fcini bil- 
mem; kimtn nesidir, Hak bilir dedi; 



m 



Kizi goritiek istedi; olacak bu ya, da mekicpt*. 

W un dsun diyor, ister kepek; canla - goalie onu gelin ede- 
cegim kendime. 

Bir oglu var, sehirde benzeri yok; guzel, duO* cevik; isj - ka- 
zanci da yennde. 

S&fi, biz yok yoksul kitflerfe; hatimiz pej-perisan; elimiz dar 
CJU kadimn soyu - boyuysa malli - mulklii, yike kisiler 

«£«m£&2 Iik o!ur m h * ? ***» bir fcana * **■ 

* Nikahta esitlik gerek; yoksa nkmti ba^Iar, ge e i m olmaz dedi. 

Kadi^m, o 9^-vimea kaydznda degil, dfkfl, kapali, ^^ 
obna*i deyi$t; irfkRoJn de bumi gizfe artik dlye cevap vert*i 

Kadin dedi ki: Ben de boyle ozilr getirdim; fakat o, hayir dedi* 
ben ceyiz - 5 imen aramiyorum. 

Biz mala- altma doymu*uz, zengmllkten usanmL?iz; halk gibi 
yada da kurtulus, murada eri Sj ancak bununla 

^eStia^'deS^"^ "*** **** oh * 
Fakat inana dagdan da pek ; fierce yoksdluk oka sikayeti 

ns bafcjmmdan daha ustun oldugunu bizden i y i biliyor 

* J£«£3«S» natara " mflMmii -' 

•**53:s,t£S bir durak; •**• bir ** * * 



364 



2 tO. Kiz.in n Ami i* hi oJduflunu anlatmak, babaya sart degil ya; afl- 
ten aydm gtln fclbi 0rfJyor onu* 

Bu hikuyuyi $urtim i t tn sciyledim; senin de yanlijin meydana 
^ikt>; bad az lflf et, 

A boyuna dava yi uzatip duran, senifl de hiikum cikarman bu, 
senin de inane in bu i$te. 

Sen de safinin kansi gibi hainmi^sln; sen de azginlikta diizen 
tuzagmi kurmufsun. 

Her yuzLi yunmami^tan bahseder durursun; utamrsin ama hiy 
Tanri'dan utancm yok. 






■ 




* "Baba- ekJeu Ws)t$e geviyoi. 



365 



($ERH) 



113- 



Ad kavmi. I. clldl* 868-899. tjeyltterinin serbine bk. 



, "fieher y*»yl & bana yardim edUdi; Ad kavmiyse bati y^la heiu 
«dlldr. "Seher yeltyLe bana yartnn edlldl: benden 3n«kllere o yd U&* <&*> 

151 SarlU kadumi doiuima* ROSl^r* blr ka&ida ■ Kiw'to-i. Kfflta'den 

1H "Kullraa baber v«. edpbe yak kl In *&W Jrtgj £^ ■ J* 

tet cdllmettedlr (XV T Hicr. 49-60). 

1 75 Beyltte tan* el usatan metekten makEat, cahlart alwaya rufclni **b- 

Kskiaehir Turban ve Tarufeaa t»cn»fei Yayini: 1st. 1965. s. m. xlvi. sur, * 
beylt) . 



Susuzluk bastahfei. fcaracfcer hastau£idir. 



,„. **«.» --» *-£■ ■». -g^ aai £ tars 

Urn, .ft**. -J**** *J " *?£ rLianln Wl HUH <«"■*■«>• 
366 



_ 



mat Itln. kann* kAtlUllk ■tairt l»mycnln cwtsi zrndana atilmaktan. yAhut c«- 
Un blr cceaya uftmUlmuJiLn,. bu«kA ne DlabUir demlstL Bums tlmlM kadi 
nin yakiiUamidan btrl. «nn»mit flfvdcn yirtildw* Vtoif baksizdir; arfea taraf- 
Un yirtilmw* k*d"i yalfln ^ylemettedlr demifl. scmlegin arkadan. boydan 
boya yirtilditi ffttrOKInce de KWisma tou «sfl seylemig. six "Wj^SS £!" 
ninla pek bOytikttlr demlfitL BSyle olmakia beraber «eaa de dedikoduyu tale- 
met lcln Ttt5iii*u andana yoUamig, Yftsuf. sandamla yedl yd kalmi*tL Hatta 
ba ydsden klaslk edetiyatta zindana "Makaam-i Ytlsui" dendifei raid* (I. Bllttt 
lie, beytin jerhine de bk,), 

197. eerlatU, evtenmek i*ln kadinla erkegln My - boy, servet, gQwltik v,i 
tutimnidan csit olmasi jarttu. 

A 






367 



(M E T t N) 

Tatmya, duysac, gtfjrtir dejcnekten otaksat 

* Tann, goriijii her solukta seni korkutsun diye kendisine 
J 'Her$eyi gSren" dedi. 

*Tann, kotii sozlerden agzim yumasitt diye kendisine "Herseyi 
duyan" dedi. 

* Korkasm da bozgunculuga ait bir$ey du?iinmeyesin diye Tan- 
n, kendisine "Her$eyi bilen" dedi. 

* Bunlar, bizim adlanimz gibi Tann'ya verilmi$ adkr degil- 
dir; ciinkil Zenciye de Kafur admi korlar. 

* Tann'mn adi, sifattan meydana gelmistir; sifatlanrunsa onli- 
ne on yoklur; lllet-i ftla ornegi gibi sakat, sa?raa bir?ey degildir, 

22Q. Oyle olmasaydi, sagira duyan, koriere aydin adlanmn veril- 
mesi gibi bir alay olur, maskarakk kesilirdi 

Tanimak icin konan ad, utanmaz birine mahcup, girkin ve ka- 
ra yuzlii birine giizel adi gibi rastgele konmu? addir. 

Yeni dogmu$i kuciicek bir cocuga haci, yahut da soyunda var 
diye gaazi lakabim takiverirsin. 

Bu adlari, bu lakaplan ovmek icin takarlarsa, o sifat, o adan> 
da yoksa dogru degildir ki. 

* Ya alay etmek, maskarabkta bulunmaktir bu, yahut da de- 
lilik; Tann'ysa, z&Iimlerin dediklerinden miiiiezzehtir. 

Ben seni bulu$madan once de bilir, tanirdjirt; guzel yuzlusun 
am a kotii huylusun. 

Ben seni, seninle bulu$madan dnce de bilir dim; kotiiliikte 
ayak direyen bir inatgisin sen. 

Gozlim kanlansa da goziimun halini gormesem, gene de gtf- 
iiimiin a|nsxni bilirim ham. 

Sen beni cobansiz bir kuzu gordiin de goziim, bekcim yok 
sandm, 

Asiklar, bakilmamas] gexeken yere bakarlar da o yiizden der- 
de diiserler; o dert ytizunden de agiarlar, inlerler. 
230. O ceylam cobansiz sanmi$Iardir; o tutsagi ucuz bilmi$lerdir, 
Derken gozciiSii, bekcisi benim, bosu bo?una pek bakma diye bir 
baki? okudur ge!ir de rig 1 ere saplaniverir. 

368 

— — — — l ** IM — — - 









Nasu otaUUr d* ben bir kuzudan hi, k^iden dab. m* 
Tniv,m ki ardimdn hii- B«-/cUm, bekcim olmasui? 
- ' Bir bekVl" t ki ^Uik cna yarasxr; bana e*p «elep yeH 

° ^h^i bile, o ,cl *guk mudur, ,cak m, bundan da bu- 

^^Si, TanoVa K* sa^rd,. k»r; S 6nin gtole ta 
u^aktan senin korliigunu gordum bsn. 

Onun icin de ,eki, yildir, ^i hie so^ad^; cunku kat - kal 
bilgisizlikle delu oldugunu gordiim. 

Kiilhandaki adami, nMttfUCi diye ncden sorayim? Nwl olac.t, 

ba$ a?agi i^te. 

IMinya kiiihana beiizer, ^ekinmekse hamama 
Dunya azgmhgT kiiihana benzer; cejfcinip sakmmak hama^v da 

^tek^tSnSn 1 ^, bu kaihanda te.e^i, ** ., 
mamdadir onlar, ^nm^lardir, arinm^lardir. 

MO Zengiulei -, yakm.k icin hamamdya tezek ta^yaniaia ben,,. 1 u . 
* 4 ° SLnax, k^ Si n di^ tavern diye o-tagta = . 

Sen $u kulhani b^rak da hamama yuru; kulham buakn.ny" 

hai ^£TSa^ d^l^hca,, goren ki^in Uiz.e,, 

"Mi, ghip yikana^n temizligi, gO.elim >ii,iinde belirtf- 

dUrU Kiilhandakiler de, yiizlerindeki, eibi.elerindeki dumandan, 

^loku da alamiyorsun sbze getir, konu^tur da ya» ^<fen ^ki 

Sim Ahfn ' baba.1 kiilhand s5.e geidi mi, geceye dek yirmi kiiic 

^ ^a&STd* diinyada ate^ be,zer; her alev, yn, «^ 
,50. S« altm, te.ek gibi ate^i alevlendirir ama aklin onunde ten.k 

glbi ^"r den, vurdu mu ( .lak f^y, ate*e B«A b» Mto 

%ani ¥ a a d a m, mal-mmk topladim diyor ya; ne diyor yini? 
ffn kadar pllUK ia?idun diyor. 

b\ . 24 



----- 



Bu soz, rezillige rc/illik katar ama kulhandakiler arasinda 
ovunmelerdendir bu. 

Sen, aksama tadar alh kufe gektin; bense zahmetsizce tarn 
yirmi kufe tasidun derler, 

Kiilhanda dogup temizlik nedir, gormeyen kisiyi, misk koku- 
su incitir, 

* Giizel koku satanlaim ca^si&mrta, gtizel kokudaii, mlsk 
kokusundan hastalanaii, bayjJUui tabagm bikayesi 

Birisi, gttzel koku satanlann pazarma varmca kendinden gee- 
li, yerc yikildi. 

tyi huylu giizel koku satanlardan gelen gikel koku. adamiu 
basim dondurdii, adam, otdugu yer^s diisiip yigildi. 

Tarn yanm gun, yol gecidinde, htcbir seyden haberi olmak- 
sizui les gibi yatti - kaldi. 

260. * zamau balk ba$ina toplandi; faepsi de "La havJe" cekmedc, 
derdine derman bulmaya ujj|rasmaktaydi. 

Birisi, elini kalbine gotiiruyor, obiirU, yiizUne gtilsuyu serpi 
yordu. 

* Bilmiyordu ki o alanda, basma ne geldiyse, giikuyundan gel- 
misti. 

* Bid, ellerini, ba$mi ovmadaydi; obiiru, suyla islanmi^ su- 
man getirmedeydi. 

* Birisi, odagaciyla ?ekeri karip tutsiiliiyordu; bit baskasi, el- 

biscsini soyup onu hafifletiyordu.. 

* Baska bin, nasil atiyor diye nabzmi dinliyor; birbaskasi aft. 
zmi kokluyor; 

Sarap m* icmis, esrar mi cekmis; afyon mu yutnius, anlamak 
istiyordu; balk, onun kendinden geci ? i yiizimden sasinp kalmisii 

Dcrken hemencedk, filaxi kisi, fe$man yerde dusmiis, yatiyor 
diye yakmlarma haber yolladilar. 

* Neden kendinden gecti, ne oldu da tasi damdan diistij? Kim- 
secik bilmiyordu, 

* O koca tabagaj gurbiiz, anlayjsh bir erkek karde$i vnrdi: 
be men ko$a kosa geldi, 

270. '* Yeninde birazcik kopek tersi vardi; halki yardi, bag ucunn 
geldi, 

Ben dedi, neden hastalandi, biliyorum. Sebebini bildin mi 
iyile$tirmek kolaydir. 

Fafcat sebebi belli olmazsa guctiir; bu haslahgm ilaa ncdir? 
Hun da yiizlerce ihtimal var. 

370 



Amu sdwhlm bikini tni, fr kolaylasir; sebepleri bi)mek, bilgi 
.■ii/.ligi giderir; 

Su kopek uirsinin kokusu, onun beynindc r iliginde kat - kat 

durmada; 

RiKkmi elde etmck igin her gun. geceye dek pisiigin iginde- 

dir; tabakbga batmis - gitmi^tir dedi. 

* Ulu Calinos da boyle demistir- Hastaya, neyi buy edinmi^se 

onu ver. 

giinkij hastaiigi, huyuna aykiri seylerdir; oylevse hastaligtnin 

nacim, al^tigi seylerde ara. 

O adam da pislik ceke - ?eke bokbocegine donmustur; bokbo 
^egi, elbette gulsuyundan bayihr. 

Onun ilaci, kopek pisligidir; gunkii o, ona ahsmi$Ur; onunla 
ugra^mayi buy edinmigtir. 
2 SO. * "Pis kadmlar, pis adamlarmdir" ayetini oku; bu sozihi onu- 
nii, sonunu bir anla. 

Ogiitculer, ona bir kapi atilsin diye anberle, yabut gulsuyuv1:i 

ilat veririer, 

Fakat pislerle temiz $eyler uzlajamaz ki; a giivenilir kijik't, 

layik da degildir bu, 

* Onlar, valiyin giizel kokusundan egrilmi^ler, sapxtnusJar, 
kendilevini yitirmi?lerdi de "Sizin yiizUniizden ugursuzluga ugra- 
mipz" diye bagVmaya koyulmu^lardi. 

Diyorlardi ki: Bu soz bize eziyet vermede, hasta. etmede bizi; 
sizin bgiidiinuzu iyiye yomnuyoruz biz. 

Acik^a ogiide ballad unz mi, bemen, o solukta sizi ta$la.m biz. 

Bl'£, olmayacak seylerle, ash yok oyunlarla semirmi^ix; ma> 
yamrz ogiitle yogrulmamis. 

Bizim gidSrmz yalandir, laftir, obnayacak seydir; sizin habev 
verdi^iniz sey, midemizi bozuyor. 

Hastahgimizi yiizlerce kere arttirmadasmsz, cogaltmadasimz; 
akla Usui olarak af yon veriyorsunuz siz, 

Tabagi, tabagin karde^iiun, gfeiice, kopek pisiigiyle iji etmesl 
Orada bulunaular, ona verdigi il^ci gormesioler diye o gene, 
balk) oradan siirdii, uzaklastirdi. 
290. Giz.li bir$ey sbyler gibi ba^iini kulagma egdi; o ?eyi bur nun a 

slirdu. 

Kopek pisligini avueuna bulamisti; pis beynm ilacmi, kopek 

pisligi gormb^iii. 

371 



■MUM 







Birazcik ge$tl; adam kimddanmaya ballad 1: haik, bu, pek b«- 
yuk bir afsun dedi. 

Bu afsunu okudu, kulagina iifledi. Omiu$ gitrui^l a dam; ais- 
sun feryadma yetisti. 

.Boigunculann kirmldanmasi o yandadir; zsnadufl, bakistau, 
go?, suziisten, kas oynatistan harekete geiirler, 
^ Q g&t_miski kimcLJiay da' ve rmiyprsa o. mutlakq, kot ii. kokuya 
jt hsmistiL. Z 

* Tanrr'ya ?irk kpsanlar, ta onceden pislik i^inde dogmu.^iar- 
dir da o yiizden Tann, sirk kpsanlara pis demist ir. 

Ta onceden pislik icinde dogan kurt, hig rni hig anbcr kukii- 
suna ali$amaz. 

* Nur serpirttisi ona rastlamami$tir; o, kabuklar gibi ozsuz- 
diir, gbniilden rnahrumdur, tamamiyle bedendir. 

* Tann nurunun serpinlisinden naslbj varsa, All 31 r 'da oldugu 
gibi, pislik icine gomiilrniis yumurtadan civciv cikar gibi o da 
kurtulur, cikar. 

300, Hem de kiimeste beskiiiet] asagibk tavuk da degil; bijgi, an- 

layis kijsu bu. 

Sen o nur sabibi dsgilsiu, o nur, sende yoi*a benziyor; ciinkii 
burnuma pislige siirtup durmadasui. 

Aynliktan yanagm soimu$, yuziin sararmis ama, sararmis bir 
yapraksin, olmamis bir meyvasin sen. 

Tencere ate?ten kararmi?, is rengini alvms; fakat et, karthgin- 
dan bo vie ham kaljtrus. 

Sekiz yjldir, seni aynlikla kaynattim durdum da gene bir 
zerre bile hamhgin eksilmedi, milnafikligin gitmedi. 

Hastahktan donmus, buz ke$mi$ bir koruksuu sen; simdi k<> 
ruklar kuru iizum oldu da sen bala hamsixi. 

O i,i;ikm dtizene sapip dibglnl gbdeyetrek supuua odir jretirmesl 
s&vgillnin de bunu snlamasi 

Ban a uyacak raisin, yoksa namuslu musun; bunu anbyayim 
dive seni .smadim; kusftra kalma dedi fi^tk 

Burn dedi, seni smarciadan da bilip duruyordum ama birsey< 
den haber at is, apacik gbruse benzer mi? 

Bir giine$sin ki a dm duyulmus, yayilmis; giine.^i sinamaya kai- 
Sci^tivsam ne ziyani var? 

Sen, bensin; ben ber gun, karda, ziyflndn kcndimi smamal 
tayim. 



310 * DusimmUi, (wlattliiii inucizder meydana geUin dive pc'V 

gaiubcfleri luimiiiliii'. 

A kuLii gttz, gu/,L-findcn irak oiasica, ben, isigi mtcdir, bjleyjin 

dive kendi gSziiniu sinadnn. 

Bu dunyi, yikik bir yere benzer; sense definesin; defined^ feein 

arastirdiysann incinnie. 

Her de& dusmanlam olur-oimax laflar cdeyim r nSmusundaii 
<&/ a^aymi diye kiistahca sinadim sexii. 

tstedim ki dilim, adim anarken goz de, gtfrdugune taniklik 

ctsin. 

* Saygi yoiunu vurduysam a Ay yUzliim, kili^la. kefenlc geJ- 

dim. 

Senin ehnden baska bir elle ayagimin, basmun kesilmesim 
istemem; ^iitikii bu eldeni tn ben, baska elden degilim. 

Gsne aynhktan soz aciyorsun; etme, eyleme; ne dilerscn yap 

da bunu yapma. 

s Bu solukta soz iilkesine yol aldik ama soylemeyt: inikAn 

yok; ^r.kU vakit gecikti. 

* I^in dis yiizunii s6yledik, 6z gpmuHl kaldi; omriimfj/ v. i 

bu, bbyle kalmaz elbet. 

Sevgiiiatn, a^ikin dzriinu reddetmesi, 
diiixninl yiizlinc vurmasi 

iZQ. sevgili, dudaklanm aeip cevap verdi de dedi ki: Hal in, bi/cc 
gundii£ aiiia sana gbre gece. 

Bu kapkara diizenleri, adalet gaginda gozii acik olanlann bu- 
Jerine ne diye getirir de ya>^r - dokersiu? 

Gb'nliindeki diizenlerin he^si de bize karsi rezil olmada, «Lin 
gibi apaydm, ortaya ^ikmada. 

Kulumuzu esirgedigimizden oxilan ortiiyorsak, sen di: yiizsii/- 
liigii ne diye hadden a^nrsin? 

* Babandan ogrensen e; Adem, su? isleyince bir hos?a ta kapi 
dibine, ayakkabi ^lkardan yere geldi. 

* O sirlan bilenin giicunii gbrdii de iki ayaguun ustiinde tUtr* 
du; su?unun bagislanmasim dilemeye koyuldu. 

Tasakeder, kiiliiniin ortasma ge^ti, oturdu; bchaneier bulup 
daldan dala sigramadi. 

fr "Rabbj^niz, ger^ekten de kendimize zulmettik biz" dedi an- 
cak; ciinkii onde, ardda azap memurlanm gbrdii. 

* Can flibi azap memurlanm gordu; her birinin elindeki "savul 
a savul" sopam, tft gdjic ula^madaydi. 



372 







373 







llci biri, kendirtr gd diyordu, SiileyrruViri. oiiimdc karinca 
kcsil de su sopa, scui ikiye boimesin. 
330. Bir soluk bile dogruluk duragindan baska bir durakta durma, 
insana gdz gibi lala hig bulunmaz. 

Kor, dgiitie aruisa bile gene her solukta siirger; diisiip pisligc 
birlasir. 

* A Adem, senin gbziin kbr degil a ma kaza geld J - catti mi goz 

kbr 6Iur, 

Omurler gerektir kj gozii go'ren kisi. ansizin bir kazaya ugra- 
sin da kuyuya diissiin. 

Fakat kaza, zaten kdrun yoldasidtr; onun siircup diismesi, hu- 
yudur - hu.iudur. 

Pislige dii ? er de bu koku nerden der; bcnden mi gikiyoi , yoksa 
bir pislikten mi? 

Birisi ozia. H misk sacismda bulunsa, o kokuyu da kendinden bi- 
!ir, seygilinin bagisindan degi], 

Demek ki a goren kisi, iki aydm gaz, sana y U z anadir, yta 
baba, 

Hele goniil gozii, yetmis kat bu gbzden yegdir; cunkti bu iki 

duygti gozii, onun nimet.iyle gednmededir. 

Yaziklar olsun ki vol kesenler oturmusJar; dilime ytia dii&u 
vurmuslar, 

.140. Ayagi bagh elan, guzel bir tarzda nasil rahvan yiiriir? Pek ag: 
bir bagdir bu, mazur gbr. 

A gbniil bu sbz baglj bir halde geliyor: ^iinkii sbz inciditr, kis- 
kartdiksa degirmen. 

* ftici oguniir, ufalamr ama gdzii agnyan hastanm gbzune de 
tLitya olur. 

A inci, ufalamp ogiindiigiinden dolayi basina vurma; kinhp 
ugunme yuziinden parlayacaksin, apaydin olacaksm. 

l$te bbylecc kink dbkiik sbylenmek gerek. Tanri, sonuncla 
du^gun bir hale sokar onu; ganldir o, 

Bugday, basagmdan aynldi, oguntiip un oldu ama adma, iste, 
dogru - diizen ekmek dendi, yogrulup pi$ti de dtikkana geldi. 

A asik, senin de su^uri meydana cikti; suyu, yagi birak da ki- 
nk - dbkiik bir hale geL 

* Adcm'in 6z ogullan olanlar, "Jtabbimiz, gercekten de kendl 
mize zulmettik biz" iifdriigunii iifiiriirler. 

* Ihtiyacmi aalat; kati yihhi, surulmii? tblis gibi deJil K <ttir- 
meyi birak. 



m 



I) 1 



.174 



Yu/. kutitlftj, Minm my i!i mi tirttiiyse ne varV .S«n de dircn, yii/;- 
siizlli^c sari I, ^ulijj, tribafo. 
?50; Ebu-CtrhiJ kin glideo O^u; Tiiikii gibi Peygambei'den bir miV 
cir.e istedi.* 

* Ama Tanri Siddiyk'i, mucize istemedi" bu yu^iin sahibi, gor- 
gekten ba^ka bir sbz ioyiemez dedi. 

Sen nerdesin; bcnlige buruniip benim gibi bir aevgiliyi sina- 
mak n£rde? 

* Bir cifitin, Allah yiiziind tekrim etsin, All 'ye, Tann'mn 

korunmastna lnancm ■ dayancio vacaa bu kd^kiin 

ustUnden keiidini yere at demesi; Mii'nunter 

Enuti'nJn ona cevap vermes! 

* Tanri 'yi ulnlamayi bilmeyen bir inatci, bir giin Murtaza'ya 
dedi ki : 

A akli basihda kiji, pek yu'ksek bir damdasin, pek yiiknek bir 
kbskiin iistiinde; Tann'mn korumasim da biliyorsun. 

Evet dedi Murta^.a, o, bizim varligimizi r cocuklugumu/dan bcti 
adam-akilb korur, gamdir de, 

Qifil, peki dedi, Tanvi'mn korumasma iyice dayan da hadi, al 
kendini damdan. 

Bana da Earn inang sShibi olusuna inan? gelsiri; gUzelim innn 
cma gosterdigin bu delille inanayim sana. 

Emir ona dedi ki: Sus, defol git. de bu kiistahlik yuziinden 
canin belay a ugramasin. 

Kulun, belay a ugrayip Tann'yi smamaya kalki^masi yara^ir 
m> ki? 
360. A akilsiz, a ahmak, kulun haddi midir ki hcrzevekillik etsin 
de Tann'yi sinamaya girissin. 

* O, TamVya yaki^ir; cunku o r her solukta kullarim sinar- 
durur. 

Bbylece de bizi, bizim apacik gormemizi, icimizdeki gizli inair- 
ct bilmemi^i saglar. 

Hi? Adem, Tann'ya, seni bu sucti isleyerek, bu yanh?a d use- 
re k sinadTm dedi mi? 

A padisahim, hilminin sonunu, son derecesini goreyim dedim 
gibi bir soz etti mi? Ah, kimin haddidir bu, kimin? 

Senin akhn, coktan baijindan gitmis, coktan Eerscmlesmi^sin; 
ozrun kabahatindan beter. 

Gokkubbeyi yuedteni smamak mi? Sen ne bilirsin onu sina- 
mayi? 



* Beyittokl rt*. "Tilfkl OukI" tEirsiudadir. 



,17S 



A kcndi ^etrirti - liaynni biimeyen, once kujiJini sina da h sofi- 
i'ei baskalarim. 

A ki$i, kundini sinadin mi, baskalanm sinamaktan vazge- 
cersitt. 

§eker pargasi oldugunu. bildin mi, $ekereinin evinin ehli oldu- 
gunu, oiaya. iayik bulunduguriu da biliisin. 
370. Suiamayi birak da 5.111m bil; Tafin vakitsiz seker gbndiri'mez 
sana. 

Sinamaya kalki^roadan ^unu, p£difalim bilgisinden bU r og- 
ren: Sen ba? cdmussuri, seni papucluga gondermez.. 

Hie blr akilh var midir ki deger biei lines: jridyi tutsun da ayak 
yoluna dustirslm ■ gitsin? 

Ciinkii isi bilen hikmet sahibi er, bugdayi saman ambanna yob 
lamaz. 

* Bir mttrit, onder clan, yol kdavuzu kesilen seybi sinamaya 
kaikisusa esektir. 

Din yolunda as; -buz smarsin onu ama a inanci iam olmayan 
kisi, sen smanmis, olursun. 

Senin kustahligm, senin bilgisizbgin ginlciplak meydana ctkar; 
o, bu smamayla nasil olur da soyunur, apacik gbriiniir? 

A yigit, bir zerre., kalkar da dagi tartmaya girisirse, dag yii- 
ziinden terazisi kinhr, pargalanir - gider. 

O niiirit de, kendi aklmca bir terazi diizer de Tann crini o 
leraziyle tartmaya kalkar. 

Fakat Tann eri, teraziye sigmadigindan, akil terazisini parga- 
lar. 

.130. Onu smamayi, kendi buyrugunca ona hiikmetmek bil; oyle bir 
padi^abi buyrugunca yuriitmeyi arama. 

Hi? resimler, oyJe bir ressami sinayabilirter, oyle bir rcssama 
buyruk yuriitebilirler mi? 

Resira, bir sinayis bilse, gorse bile, resimdeki o blli$i, gorii- 
<?ii gene ressam cizmedi mi? 

Ressanua bilgisindeki resimlere karsi bu cizdig resmin ne 
kadri vardir ki? 

Sana su sinayis vesvesesi geldi mi, onu kotii baht bil, kbtii 
baht, pis talih sana gelip catimstir, boynunu vurmustur senin. 

Boyle bir vesvese sezdin mi tez-tez Tann'ya don, secdeyc 
kapan. v 

Ey Tann, sen su siipheden beni kurtar diye agla; seeds yerini 
akan gozyaslannla islat, 

Smamayi diledin mi, din mescidin, kcciboynu^uyla dolmp^tur. 



376 



A 







(S E R m 

213-219. Insanlaxa, htyvarJ^a, e&y&pa konan adlar, o i^a sahip siyilmi- 
iiivm, kinii cinsintJen olnnlsrdarc ay:me(iiln^Ei icincitr; ad, aahltoiriin sttetma, 
h«yuna uy&un arti otttbiiir. Bvinun ai:sl de mjiniklsiiililv. Iliiur beinboyaaStcii 
SjBttcsi^e de a<l clabiiir. Ailah'm aaSs-nysa <E?mii-yi Hu:n4 - Gilael adlarj, kencll 
tsfanndari kontn ve Kut'An-i Kerieida bildti-ilrni* olan adlardir ve her bin 
lHah'm taiL tifatmi bildiriv; Baslr, Secif. AHm, ^anl hetgeyi goren, duynn, blltn 
Klbi aaW, VASiiiardir: fiinkti Allah cialmden ffiilheassilti*; grusle gormea; kti 
lakla duymas; biv^ey nldaktan ve una belleaikten soura bilmea. GOzie Fibfuk.-n 
gotatlmeyefc, kulaftlft dayulan, duyulma-yan hergeyi olmadan ve oMoKtatt mim 
bilgi&lyJe kavrti; bu yUECl&Li bU^iyle ^rur, duyar; btlgisiyte esalf ve etjEdldlv 
Allah'in gifaciarinin, zatmm ayr.i, yahut gayfl oidu^u, ne £ym, nc gayri bulun 
dugu uzun bir bahistir; Kel&ra kitaplarmda tafsilt gc^iD bu balise gltmcyl IU 
surusus bularak sunu bfiUrieliH) fci: sifaWan aittyle kaaimdir: sonradun ullim 
dleglldir. illet-i \j\v., yani yf.raUga, yairahlisa sebep, Ilutejna, meil^liice, yum 
tLCi kudt&'Jn fa'^l. yani aktif kaabiliyetl olan Akl-i Killl'dur; bu, p&Jit blr k .111 
hiliyet meydana getlrmis, gokler, bu Ikl kaaHiliyyetten meydana gelnil;, cttln 
-111 donustl, dftrt baslt unsuru izhar otmll; gbkierle unsurlardan da curiHi/lm, 
nabatlar, canlilar zahir olaujistur. Gergek silkier, felsefeyl, Hukgma mcsk'ftLTii 
EraMl etmezler: esasen de bu Inan^, tsliroa aykindir. islam dininde her^yin 
yaraticisi Allah'tii" HukemSi'ya goreyae, -birden ancak blr sudur eder." I>Jficr 
varliklar Akl-i Kiill'le Wefs-1 Kiill'den vUCud bulur ve yaratici kudretten m<Xtr 
vardir (I. ciltte 2023. beytin serhine bt,>. Gercekten sufllerin ve bilhaasa Mov 
lani'mn bfibsetM£i Akl~i Killl, Ilk taayyundtlr; y&m bUtiin kSUnafcm Tann It 
niuide. Hml suretlerle sibtt olmasidir ki nuna "Hakiykat-i MulrammedlyyO" dy 
denlr (bk Ta'rifat, s, 60-62). Hz, Muhatruned'iri hakiykatlnin her^eyden once 
yaratildili ba^ka blr deylmlc hilkate sebeb oldutu hakkmda bireok hadtsler 
mevcuttcr (bk- Bihar' dl-Bnvai; c. 15-19: Tehran - Dar'ul - KUtub'U - Isi to lyye, 
s. 2-3G), 

Aym zanaanda Mevlana, baai beyltlerde "Akl-i KdllS, Akl-i KOll" tabirlorlylo 
He, MuhEtnuned'den ve onun niibl olan kftr&jl mttrjitlea feysialan, gercegl Idruk 
cden akli, "Coa'i - parca - bu^uk akil" s^Eityle de y&lmz gunund, gecimbil va 
dUny^yi duitinen, geTcefei bulamayan, aramayan akli kastetmektedlr. 

224. "Tami'ysa zallmlerln dedlklerlnden..," cumlesl aTapcadir, 

25&, Beyltten sanraki bahls. Rabmetti FurilEanfer, bn hlkayenin, GazalVnlh 
"Kimya" sinda ve Attir'in "E&rar-wame" slnde gecUemi sbyluyor vo her jkl kl 
taptau nakilde bulvnuyor (Maahlz; a. 129-130). 

260. lL La havle." II. clldln l&6. beyltten sonrakl bahsin serhlne bk. 

261 • 2G&. any In iplftnmia sarnan, bara ve alna konursa bararstl :il:ic.-iJ'.Lri.i. 

377 



203. 
mi renin 



irtanilirdi. Efcfclderi ba 5 ajrjs, da alua-, sulsirkesiyle islam*,* te konarak gr-ci- 
r.Lmeye ^lisikrd!. Eu b/eyitlej ?C?1U ! halk tedavl US 01i er inL gitaermektedir 

Tasi damdan dtlsrnek. Gj^lcdigi gey meydana gikmak. Mil yaplifii sey an- 
Jasiimak aniarmni verjr. 

MS - m Tabak. Dertci anlamina "debbag" dan tUrkgelesmisHr TabaJt de- 
ntin esnaf. asriyi kfcpek tersiyle temizlerler. kosele habne gctivirler 
276. Callnos. I. cildin 24 beytinin laahina.bfc. 

Pis kadmlar. XXIV. surenin (Nur) as. a7et me is*** ■ edilmekttdir. 
Vaftiy. I ciicttn dibficesinln serhtne bk. Bey tin Ikinci njisrainda XXXVI 
<ya ^in), ■MUsrjfeler, peygamberfere, sizin yilzUnuaden ugursudufca u*- 
-rnaday^, andean ki bu Igten vasgesmcsseniz SM eltotte taslanz ve SS, 
hUrten, cetitt blr azaba ugrarsmiz dealer mealindeki 13. ayetine l$ a ret edUmek- 
U-(]|f ve ayetten lafzan da tfttlbasta bulunulmaktadir. 

308 Kur'an-, Mocid'm IX. suieslnta t^vbe) 23. ayetindc, mealen "Ej 

JSTSStaS^ ™T*lr ~ ms ™ i! »^ bu *«■» =™ra art* prdaiiW 
M-i Harama (Kabeye) yaHssttfmayin. Yoksulluktan korkamnis billn kl Al- 
fth di)m yakinda stel Mwajb, ihsaniyJa tenglnlestirLr ve 5U phe yok ki AHah 

tatwl bffir bukum ve hik.net *fa]6tt* buyura^aktadir. S, himin 2 
!T m n f" ; 6thf * ami fc ^ sure. doku, [in eu. ydda inmi 5 tir. 33u ayetten S- 
* maWM de bildirildigi glbi, bu yildan sorra, Ki'b.'yi , ip]at £il ££ 

myAtacm tavaf, ve ^ac turenine katilmalan yasak ediimis, Zilhieeeden Ra- 
- evve!* *adar M^IUmanlarla an la£ ma El clanlara, dbrt ay dDkunLlmayaoJ, 

AM f a Q f b V a£ S^^ yet 1" meSl i<i2Umu ' H& »*<*»»»«» emirlerlyle, S 
At twaJiad.au bddn-jimiiti. Ayetteki plsliii, batml kdriir ve 5 irk ptsltsf olarafc 
kabul cden ebiunlnga ka^ht. ayete mutlak niana wilier v« jSSuS^te 

nayanlttr, islak oiarak oalara dokunanlarm, dokunduklar, ueuvu yahut llbasi 
ViKamudan pis sayilacaklarim kabfil edenler. Mfeeviterie Hiristiyanlati da bu 

^3. "nereekten de yOce ve ulu A1&H yarattrklanm, kara^sk f 5 lnde ya- 
IM » onia^ nurunu .aldi: b U nOr klme dokunduysa c dogru yolu bul- 

ard l r fCtotf; I. 3 . SB). Hadlsin me al inden cebir Jnanci cikarilmamalidir Kur"- 
ftmn V. suramin (Maide) 15-16. iyct^rindc, Kitib ehline, nflr olan v e heM 

r^mii yoluna uyanlan hidayete ^i 5 tirdigi, karanHklatdan aydmiiga ulastirdi- 
(li « onlara do^ru yolu buld^TdLgq bildiriljuekte, VII surenln 157 a T et fee 
nm, H lndo d e Kur'an'a "nur" denmektedlr; b U tekdirde hadlst^kl zulmet sapik- 
!£&* 'SSST^''- ^^ ^ m ^ * <W AM M , o,a 

33U. O zamanlarda dahi, tavuk altma yatirHmadan figkj i^inde suti'I hara- 

retLe ctvclv fikartmanm Mlsit'da Met, oldugii anlasihyor. 

310 MOcfse. Araj^a bir ciiaddr: insam, olusuiida, $a 5 jrtan, yapdmasmd* 
;uv^ dU5llren ^y demektlr. Pcygamb E ri er< i n5a „i a n acae ausUren olafcantfctu 

ttrtk kin otilar Istemeden yaparlar. ggstfrirJer. Her peygamboflTi mftcl^i - ia . 
maninda yapila^len rci V i unutturatak, halki eajirtacnk ^ylerdlr. Erenden 

.^78 




I'.nUClr cden olanun i) rj.'yo -luvrtMiH.". lnan?sw vc kiiUl ktyldcn uuhtlr Bdenso 

■ ^s1..d^afi' , denlr. Kur'JUi i Ki'vlm'ilr, nti^iimberlerin m^oi«crertrtdeii, UItco* nO 
i pleide bahsedlllr ki mttnaaelH'l tlUsttik^e "MBstievI" de de bunlnrdmi b&hsedl 

lir. XVH. s'flJehin <ESP&') BO 93 (Vyitf-i kerlmekrinde. Hz. Puygamber'den (S. M.), 
■,cvtlen bir kayrak cikanp akitmasmiQ, cevreginde sular akan hunrro fidaiila- 
i lyla. ysUm cotufelarjyja doiu bir bal^sye sahib olmasimi). gakyasfln.il par?a 
iiiuxa yere indirrneEiniti. melekleri. Aliah'la berater Eostei-mestnlin, aUindan blr 
<■■:■ oimasinm, go^erinin fcrHjnde. rMe agmasmin. yahut da, nkuyac::klan Mr 
kv^iiin, gokttn inmesint,n isten<ii£! bildirilit. Aym suieriin S8-R9 ?,yetierind<sy 
-h. Kur'an'm . biitiln Ihllyaijiari cevaplanditran, bir mislinin bulunmajma teikftn 
Mimayan bli mdciste oJdugu beyfiln edilir. Hz. Peygamber'ln, katan mtoacsl Kirr' 
.uVdir ve IsJam dfnidii'. Efiiametler de "ilml, kevni" olarak ikiye ayribr. "Kcvn) 
olanltiri, bir an iciTi !?.har edilenlertdlr; ftml olanlanysa bakiydir. AJJah'm her 
i^errede bir alem ynTatti|im gbren, biJen. anlayan ve dUstlnen kl^iye her i^rrc, 
I iir mueiEedtr, bir kerAmeEtir. Mevlana'mn SerSmet hakkindaki gQr«5Unii. ,J P1- 
l'i-nia-rih"teki &U siJ^leriTiden anJayabiliriz : 

■Birt^.i. bir EWn tcinde s yahiit bir soJukta Ka"be r ye gider; bu c kadar ^a^i 
i,icak bir^ey de degUdir. keramet de degil. Sam yelmde de bu keramet var; bir 
i^mdt. bir solukta dijedigi yere gider. Keramet, ona derler ki seal asagdik bii 
Via I den yiioe toll' hale getirsin de oradan l)uraya,bilgisiziikten afela, cansiziiktan 
MudiJiiia Refer edesin...'" (TercemeEfii?., tst. Remzi K. 1959. 26. Bbliim: a. 100). 

315. Kill? - Kef en. Bagiijlannnasi miimkiin olmayan bir sug yapan klsl, clt 
..irjlak soynnur; bir kefene burunyr; eline kinsia bir ki^ic, alit: hiiktim sabtbinin 
inline gidip diz cfiker, kiUci, onun bnutie kor, bagjm e|er, bu harekettyle, ts- 
Lci-r:en ba^imi ket. isteisen bagi^la demek iataTdi. Bu selenege .Igaiet edilmck ■ 
L^dir. 

3 IS. Vakit secikti. gelebi Husitmeddirv'e u^un bir m'Qddet ya?dirdigi, gece, 
v-S'hut (fiindiiKitn bltmek ilzere oldu£u belirtjiiyor. 

310. §imdl dig yiizUnii s^yledik, ftztt kaldi. Hikayedekl a^ikin, ger^ek yol- 
f'uau. mui'id. yanl iiadesini bir kamilc vermis ki$i olarak ttmsil edildiOfl, aev- 
Ki)iden de. m^rad da denen rrtursidta, geigek yolcusunu gereeie fbtiiten qlffuti 
ld^i oldugu anlagilmaktadir. Asik, seyglliyl bir kasitla sever, bu kasitla da kcndl 
dHegl (inde olursa. sevgili, etbette onu reddeder. 368. bSyltfe Mevlani, bimu aeik 
lamakiadir. 

322-335. Kap^ dibi, a yak3tabi cikarilan yer, Meviftrja, kaiiye dolayislyle "pfiy-i 
yAh dtyor; terim plarak "pay-i macan-'dirklodanm esigjnden iceriye glTlllnfB, Jtn- 
puaa kiyisidir. Ay akkabi, terlttr, e^lgln disriida tikarilir we odaya girillr. Blr Wlfl, blr 
> o) sub! ul< y apan s&lik, y erinden k alkip y ue bn ti do nmeden geri- geti oray a glder ; sh| 
nya&itim bas parmagim sol ayalmui bag par magi ustfine kor, ayakmuharler, 8aft Ml 
listte olmak, parmaklar duz ve agik bulunmak ilzere elierini caprazvarl g&gsuiw kor, 
jjarmak uylan oiuuz baglarmi biraa fieccr; buna "niyaaa durniak" denlr. Bu vn 
.Uyette Kugunii sbylesr, cezasina raEi oldugunu bildirir. Sucu bagisla-mrsa yllrUyllri 
5eyJie niyaz ederck. y&ni dizinl upeiek yerine oturur. KalenderiJer, ayak mil- 
biirleyip sag eliyle sol, sol eliyle de sag kulaklarini tut a rlarbi5- P&V-t rafi^ftti, 
ijilbassa atevlevllerle Bektasllerde vardir ve buna, "peymangeye durmak" denlr 
Olurhan terc. de ?ay-i ma^n mad. ne de bk. Misir-12«8 r s. 145). 

327 Qeixnkten de. I clltte 1259. beytin §erbine bk. Ayetten lafaan iktlbnii 
vardiT. 







379 



•MM 



■'^IW*' 



3*3, Sav.ttl si savul. BaylWc "ritlr - bis". y-ani uiflfc o|. ireAktog cUy« gecjaek- 
tpdir. t)Qr-ba$, list yam iklye boJUnmas bir uuaialttir. l.'.umi ^jifcji rnucevhei' 
I a He aUslai'ler. PAdiviihin t?ni)!:rte tfkienler taijirlar ve bat's; jjorunee. pftdj?:^ 1 .:^ 
ydrdyi^o eikS'tfiJii aniayip sagfc-, sola eekiierck yol acartar. Aynt vasstfeyi ifiirti 
SiVUflarm ta^'diklari kiigiik miaraga 3.1 deiv-.r (0r. S^yyid 3%dik Qs-VHtrSiy: ^'fr- 
h-:tit;-l LOSu.f'Jb ve Ta'birAt-i Mesievi; Tehran Univ. Yayin. 1341 ?. HI c. IV. 
s 5L-0 -'5S7). Qsmanliisr aamaimida bu «a.yu;jlar, JJ savul a savui" dlye tssiene- 
mli vol a^Kl'lardl. 

33U. Ai'ims "Kaaft geltfi mi, e*ja itUt oJul'" satemmdafei atasjtteU. "AH* Si, 
kii?,:-, va kadoi-ini ^icuueyl murad ettl ml. akillilarm iiksUarini clir; iX&.d?$i ye- 
rJnu goidikten soinra vsrir; nefijanefce d'dgerler." "Allah bir kula Mr lausftjst v*i- 
nieyi dJtsdl mi o iwlu ssLrslere katiy kor edar." (Badls; 0&kh1 , 1 I, s, 15). 

342. inci - Tu«y&. FaTs^da "Scng-l SftrEW - Surma tasi" 1 da denir; beya*. 
rum, mavi rankte [ijj ccgUU buliinan bir tagtir, STgki tip kltaplanaa sGre cetjitSi 
l.ftizda yapilahi $$> vstfdH'. DLjjtlliip tea llBli&a gftiiTftdlkten sortra sttrme gltil 
KtUe fuk-lir; gto agrisim gidarir ve gtouse Havre* verir (JWtasig-i lAgfiat ve 
Tu'tiifAt-i Mesnevi: 1359 &.H. e. Til, s. 200-SOl). Bu vs muteakip bayltierden 
unlajjUdigma gora inci, dtigUiiip tea Mliae getirildikten sonra giize aekihnek- 
ttdlti II: c Sid in 1127. beytiiide d? t&tyadan bahsedilmekta, bund an imcekt tae- 
yiliordeyse denis ariilmafct&dir. 

3.17 - 3-13. Adem - iblis. I. dldin 1299. baytinin serhine bk. 

3G1. Hs. Peygamber (S. M.>, mlracim aulattigi vakil Hb. Ebtibekr'in dafhal 
taandigi, gerc^iledigl, bu ytlzden de "Siddiyk", yani pck gercekJdyen dlye anil- 
diiii. rivayet edilmiatlr. 

352. Beyibten sonrakj. bahis. Matta Inctfi'nin TV. batomtia, Qeytan'ia, Jsft'yi 
sitlfidigi, Isa'nin kirk gttti, kirk g«ce (jrug tuttu£"«, scnra acikmca, enaTet de 
bu ta^lar ekrnsk olsun dedigi, isa'nin, insan yalniz ekanekia yagamaz, AllSh'in 
hdlamiyla yaaar dedt&l, ondati sonta da i&i'yi inukaddes aehr^a gotUrilp htyke- 
Liti Uuerine ^lkardigi, kendinl a§agiya at, divan dagruyisa mel^klar seni tat&r 
fJ''-:L'ni, Isa'nm, Allah'uii tecrti^e etmeyesin diye j/aailmttt-jr dedlgl; flasiuada lvi<i 
yiikack bir dagin teiieslne ^ifeardig!, dunyanm bdtun aaltanatini g^Hterlp bam 
ficcde cdei&cn bunlari sana vertrlm dedigi ve Isa'riin redtfettlgl bUdirJiir (1-11). 
Bu, Luka Incili'ndo de blraz farkla rardu CBab. IV, 1-13). Ger^ektsn de bu ba- 
ll is, insanm aklina buntt getiriyoi; neteklm rahmatli I^urflzaQ-fei de "Hdyot'Ul - 
SvUya-'dan, Indirden nakledllen bu hikayeyi almi^, '"lelbisu tliV'W de bulun- 
dufeunu Ijildlifinigtir. (Maahiz; s, ISO). Ancak biz, bu fcahsin, incU'den alir.di- 
ftina Inanamiyoruz; herhalde boyie bir halk hikayesi vardi ve Mevl^na, bunu 
dlle setirdk 

353, Murtaaa. Ha. Ali'yie, Ttasul-l Ekiem tarafindan verllen Lakaptir. II. ci!~ 
din B2T. beytlnln serhine bk. 

361. O, hor solukta kullanru smar. H. aflienin l&S. iyet-i terimesiiie l^A^ 

rot edUmektedlr. 

373. MIMdln, munyidial sinayamayacatini tlldirerek 31S. beyltte baglayan 
bahai ncticcye b&glamaktadir. 



** 



m 



m mmm m 










fM E T I N) 

4 Mesgid-i Aksa vc ke^iboynuzti hik&yesi; Heliim olstrti, D&vful'iin, 
sdar.i cUtsiij Siikyman'dan c-ru& r^saoiS. yap-navi kurtnasi 

Davud, Mescid-i Akaa'y 1 ta 9ia yapmayi kurdii; bu kiiruiiUiyki 
gonfii d^raldjt. 

Tann ona, biuidan vazset; fiinku o yer, senin dinck olinnyii- 
cak dije vahyetti. 
390. A se^kin er dedi ; Mescid-i Akaa'yi senin yapmam takt'ir etfloe- 
uik biz. 

Davud, a sir Ian bilen dedi, su?um nedir ki mescidi yapir.a di- 
yorsun bana? 

Tamij ££n sugsu^sun ama kanlar dokmii^^iin, jria^liimbrin 
kanlaiini boynuna a]mi$$in. 

"* C-unkii sen in sesinden sayisiz udam can vcrdi; o 5 est; av old 11 - 
gitti, 

Senin scsin, can ahci giizs! siisin, birgok ki^min kamrijii yir- 
mi^tir dsdi. 

Diiviici dcdi Id: Sana altoh nullum, senin aarKo^afldyln; efhti, 
senin elinle buglanmi^ti. 

Padi^aha altolan ki?iye acinmEz ras; allolan kisi, yok olmn^ 
gibi degil midir? 

* Tann, bunu iyicc anlayin dedi; bu altolan, oyJcsine yf>k Ol« 
mujtur ki, yok olvisn, vara nispetle yok degildir. 

Boylesins yok o!an h kendinden ge^en, varlann en iyisi, uu 
ulusu haline gelmi^tir. 

0, Tanrj sif^Liarma bakmca j-oktur; t&Mt serockte, ona yok- 
lukta, varlik vardir. 

400. Biittin canlar, onun dilegine uyar, btitiin bedenlcr, onun buy- 
ruguna girer. 

Bmm Ifitfumu/a altolan H51, zora girmi? de degildiir; tisfdik 
sevgiyle diledigini de yapar o. 

Zaten dibdigirii yapmanm sonu da, adamm bu mertebcye yc- 
lip diledigini yapmasjmn yok o3masidxr. 

Sonunda, yarfigmdan, berjligind«n ge?ip yok olmasaydi, di!c 
diginJ ynpmaktan bir tad da alamazdi. 



381 



Diinyada yiruccck, IcJIucdk jcyierin tadi, tad sihjla yok ohnanm 
parca - bLicugudLir. 

Boylesi kisi, gcrcj tad-m tesU'i altuida kahnaz; kaimaz ama ken- 
disi tad kesUir, tada dalar - gider. 

* "Inananlar karde$tfr" ve "Bilginler bir tek adamdir sanki" 
sozlerini anlati^ helle Davud'ia Siileymaa ve ba$ka peygamberler, 
selam oubra, birdlr; onlann blrini inkar edersen hicldr peygambere 
i nan cm dogru ohnaz; bu da birlik beUrdsidir; hanl bin evden ulrlni 
jxktm mi, hepsi de yikilir - gider; bir tek divar bile ayakta kalmaz; 
iftinkii "Onlann aralaruidait hicbirinl ayirdetmeyiz." AJblliya bir 
i$£ret yctcr; buysa i§arcti da gecti 

Bu i$, senin, cabania, senin zorunla olmaz ama mescidi oglim 
yapar. 

A hikmet sahibi, onun yaptigi, senin yaptigmdir; bil ki ma- 
il aula i L , oniine on olmayan cagdan beri birdir. 

Inananlar saydidir ama inane bir; bedenleri sayihdir ama can- 
Jin bir. 

Inland a, okiizim, e§egin anlayisindan ba^ka bir akil, onlarda- 
ki candan ba^ka bir can vardir. 
410- soluga sahib olan erende de, insan oglundaki candan, akil- 
dan ba$ka bir can var, ba$ka bir akil var. 

* Hayvam canda birlik yoktur; sen bu birligi, yeb'n canmdan 
arama. 

Bu hay van! can ckmek yerse ins ani can doymaz; bu yiik cc- 
kerse oburiinun haberi bile olmaz. 

Ostellk bu, onun olumiine sevinir; insant camn bir$ey elde et- 
tigini gdriirse hasedinden geberir. 

Kurtlarm, kdpeklerin her birinin cam, ayn ? ayndir; bir olan 
can, Tanri arslanlannin canlandir. 

■ Ad olarak, canian dedim hani; cunkii bir can, bedene nis- 
petle yiiz olur. 

* Hani gokteki bir tek giinesin isigi da evlerin icterine vurdu 
mu yiiz olur ya. 

* Fakat ortadan divan kaldirdin mi, hepsinin de i?igi bir 
olur - gider. 

* Evlerin tenielleri yikddi mi inananlar, bir tek kisiye dv- 
fierier. 

Bu sozden aynhklar dogar, mu^kiiller belirir; cunkii bu ben- 
Ketif; onun e$i degildir, bir brnektir ancak, 
420, Arslanla yijtit bir insan oglu arasinda sonsuz aynhklar var, 

Faknt a bnkisi ho? ki^ij brnek gclirildSSi SMUartj benzeyi?, her- 

382 






zeli$, yigilllk, vunfo hnid.i i>ynayi^ bakilmndandii,, birlik bund;] 
dir, buna dikkii! c|, 

* O yigtt, ollviyct yiijitlik bakimmdan arslana benzcr; her yan- 
dan degil, 

^u diinyada her yandan bir olan birsey yoktur ki e^ olarak omi 
gostereyim sana. 

Akh sa^kmhktan beri ^evireyim, uyarayim diye noksan bir oi- 
negi ele ahyorum. 

I^igiyla karanhktan kurtulsunlar diye geceleyin, her eve bii 
k and 11 korlar ham. 

O kandil, ?u bedene benzer, i^igi da cana. Arna fiiile, $una - 
buna muhtactir o, 

Bu duygulann alti fjtili kandili, tamamiyle uykuya, yemeyt?, 
igrneye dayamr. 

Yemeden, icmeden, uyumadan yanm solukluk bir Hainan h\\e 
ya?ayamaz; fakat yemekle, icmekle, uyumakla da yajayama/, 

Fitiii, yagj olmadan durma^; durmaz ama fitlle, ya^a da vefrt 
gostermez. 
430. Qiinku sebebe bagh olan i^igi, oliimii arar-durur; nasi) ya$y 
yabilir ki ay dm gii'n, olumiidiir onun. 

Insanm biitun duygulan da kalmaz; gecer^ gider; cunkii malt 
ser giintinUn i$igi kar$isinda yok oluverir. 

Ama atalanmj^m duygu isigi, can isigi, tamamiyle ot gibi yi 
tip gitmemi^tir, yok olmami$tir. 

Ancak yildiz isigj, Ay ijigi gibi hepsi de giinesin j ? igi yuziin- 
den sank! yok olmu^tur. 

Hani pirettin isinsindan mcydana gden yan^, beliren aci, leni 
yilan soktu mu, yok olur- gider ya. 

Hani crplak adam, suya atilir da anlarm sokmasmdan kurin 
lur ya. 

Anlar> bas ucunda dolafip dururlar; ba?mi sudan cikardi mi, 
bagi$lamazlar onu. 

Su, Tann'yi anmaktir, anysa su zamandir; filan kadim, lr> 
man erkegi anmak. 

Tann'yi anmak suyunda soluk alma, dayan da eski di^QnGC- 
den, cski vesveselerden kurtul, 

Ondan sonra da bastan ayaga dek o an - duru skyus tabiatliur 
burimiir, onun huyuyla huylamrsin; 
440. Cyle bir hale gelirsin ki o ser ansi, htm senden kacar, hem 
cekinir. 

Arlik istcrserx sudan uzakla?; uzaklassan bile ic yikde genu o 
suyun huyunii Jiflbipsin, g[ >nc onunla kapi yoidasisin. 

3H3 



mm-m. 







Nice killer vardir ki dimyadan g^roiflardii ; yok olmamislar. 
dir; si fa tiara dalrmslardlr. 

H^imn de sifat Ian, T ann s,fatlarmda, gLin^in karsism- 
daki yiMiz gibi belirtisiz ka!mi$tir. 

* A inatei, buna Kur'an'dan deiii istiyorsan "Hepsi de karsi- 
mizda hazir" ayetini oku. 

Kazir olanlar, iyi bil, iyi gor ki yok olmamislardir; buiiu iyice 
gor de canlarm olumsudugunii adam - akilh bil. aula 

GlumsuzJukten, varhktan perde ardmda kalnus can, azapta- 
air; uia$mi? causa ohimsuzdur, perdelerdea annmistir, 

Hasdi bu hayvan duygusu kandibnden maksat neyse 5 <>yledim 
Sana; bunu duy da bu hayvani duyguyla can arasinda bir birKk 
arama, 

A kisi, tez oI r hemencetik camm yolculann kudu canlanna 

U !■£!■$ Ell". 

Sesin yiiz tane kandilin olsa, ister sonsim, ister yansm gene 
de ayn - ayndir cnlar, bir degillerdir. 
450. * Onnn ichidir ki bizimle konusup gorufenter, hep savasradir; 

peygamberierin birbMeriyie savasimysa kimse duymamistir, kim- 
se i?itmemi^tir. i 

Ciinku peygamberierin isigi giinesdr; bfcim duygu isigimizsa 
kandildir, mumdur, islir. 

* Bin soner, bburii sabaha dek kalir; biri erir- gider, Gbiirii 
parladikca parlar. 

Hayvani can, gida ile diri kalir; hem de iyi-kotu, herseydeo 
oliir gider. 

Fakat bu katidil s3ner, erir-giderse komsunuii evi, nedea ka- 
ranhk kalacakmis? 

Degil mi ki o evin isigi duruyor; su halde evin duygu kandili 
ayn, 

Bu, hayvard can icin soylencn bir ornek; rabbani can icin or- 

nek degil. 

* Gece Hmdusundan Ay dogdu mu, gene her pencereye bir 
i?ikttr, vurur. 

Yfolerce eve vuran o isigi sen bir say; cUnku eviD t _ lgl s5n , 

du mu # bu evin isigi da kalmaz. 

Parlak gimes, tanyednin iistunde oldukca isigi, her eve ko 

460. Soma can giinesi batti mi, biitiin evlerin isigi da yiter -gider 
Bu stiz de isjiga bir ornektir; es-denk degil; sana dogru yolu 
gostenr ama dusmanin da yolunu keser. 

3S4 



a^^MB^^H 




kolU Imvl iv'k j- i E-a L kokmiiS ;iglar orer ■ durui . 

Kendi iiikth itftllylt- i.^jjV pwrde gerer; fakal kondi wfay^ini kor 
edcr -gideri 

AUn boyiiLjjiLi sanlirsa muradina ulasir; ayagma satibrsit cil- 
teyi yer. 

Serkes ata gem vurmadan pek binme; akh, dini kendi ne ki 
lavuz edin vesselam, 

$u ise sanhsi gevjek say ma, hor gorme; bu yoida davyrniiiik, 
xahmetler cckmek gerek, 

Mescid-'l Aksa'nm yapili^i hikayesinin kalan kisnu 

Su ley ma li, Ka'be gibi tcmiz, Miu^ gibi kutlu olan o VEipiva 
basladi. 

Yapisinda zinctler goriinmedeydi; baska yapdar gibi defif^i/ 
degildi- 

Yapida kullamlniak iizere dagdan kesikn her ta$, apacik. time 
beni goturim diyordu. 
470. Adem'in yugruldugu yerdeki balcik gibi u yapimn her (a^Hi- 
dan, hei- kerpicindeia nur paiiamadaydi. 

Ta^ H gctiren olmadan kendiliginden gelmedeydi; o kapiNu. ,. 
divarlar canjanmadaydi. 

* Tann, cennetin divan der, ba^ka divarlar gibi tansiz, eiikin 

degildir. 

Bedenin kapisi, divan, gercekten haberdar olursa, ev. padi- 
sahlar padi5ahmm evi kesiiirse diridir o ev. 

Cennette, agac da, meyva da, an - duru su da cennetlikle kenn 

* ^iinkii cenneti aletle yaprnamislardir; orasi kullukUiid;ui. 
niyetierden kurulup yapilmistir, 

Bu yapi, olii balciktan yapilmistir; o yapi, diri ibadtUcvdL'u 

kurulmustur, 

Bu yapi, temdine benzer, bozuk diizendir; o yapiysa temeli oJan 
bilgiye. kulluga benzer. 

Hem taht, hem tac, hem kosk, hem elbise, cennetliklc kfinu 
^ur; sc-ru sorar, cevap vcrir. 

Do^eme, doseyen olmaksizin dc^enir, durulur; uv r siipiirgo ol 
maksizm siipiirulur. 
4S0. Gonul evine bak; gamdan tozlandj mi, siipiirge oJmaksiitLi! 
tovbeyle supuriiliir, anmr, 

O yurdun tahti, kimse tajimadan yiiriir ■ gider. Orada kapi hat- 
kasi da calgj calar, sarki soyler, kapj da. 



I-'. : 26 



MS 



■AMAMMtrifeH 



Gdniildc olumsuzlUk yurdu cennctin diiiligi yar ama ne Fay- 
da; dile gelemiyor ki, sdyleytmiyorum ki. 

Su ley man, her sabah mescide gider, kuOari dogru yola gotiir- 
mek igin 

* Kimi sozle, kimi nagmeyle, kimi sazla, kimi de isle, yani 
riiku' ederek, namaz kriarak dgiit verirdi. 

isle verilen ogiit, halh daha fazia ^eker; £iinku kulagi duyan 
da bu ogiidii gihiir, duymayan da, 

Bu ges-it ogiilte, buyruk veriyor vehmi de az gelir insana; bu 
yiizden halka daha ziyade teslr eder. 

* Bir i$ l?lemek suretiyte ogiit verentn, aSzte dgiit vercnden daha 

iyl oldugunu arjatmak i^in, AllSh cm dan r&zi olsun, Osman'm, 

hallfellgi ba$Iayinca, hutbeslrji bildirif 

Osnian halife olur-olmaz hemen ko$tu, minbere gikti. 

U hilar ulusunun rninberi iig basamakti; Ebtlbekr ikinci baS4' 
maga otururdu. 

Omer, kendi gagmda, Miisltimanhga, dine saygi gbstermek idn 
ikinci basamaga cikardi. 
490. Osman'in cagi geldi; o, minberin iistiine ciktt; o talihi kutlu er, 
minberi n Iistiine oturdu. 

Bosbogazm biri sordu da dedi ki; O ikisj Rasurtin yerine otur- 
madilar. 

Sen mertebe bakimindan onlardan a$agV oldugim hSlde neden 
onlardan tistiin olmak sevda&ina diistun? 

Osman, ugtincti basamaga giksaydim dedi, Omer'e benziy crura 
samlabilirdi. 

Ikinci basamaga cikmaya kalkissaydim, Ebiibekir bu, ona ben- 
ziyor diyebilirdin, 

Minberin iistiiyse Mustaf&'mn yeri; beni o padisaha benzol- 
rack, kimsenin vehmine gelmez. 

Bundan soma o merharoetli er, hutbe okuyacak yerde, vatdt 
ikindiye yakla^incaya dek dudaklanm yumdu, sustu. 

Kimsede, haydi, oku demeye, yahut kalkip mescidden giktp 
gitmeye giig-kuwet yoktu. 

Halkm ileri gelenlerine de, gen kalanlanna da bir hcybettlr, 
du$miistu; mescidin ici de Tann isigiyla dolmustu, darni da, 

Gozti acik olan o *!jifei gUriiyordii yn; kbrier bile o giknifJe isjtv 
mi^Iardi. 
500. Koriin gozii da nokufliiwr bir (jlltio^in dogdugunu, hararetin- 
den anlar. 



„ 



.1S6 



MMIi 



J, 



Bu hffVfll'rlio, hni 1 iliiyiilruij gb/lc de goriihun diyc: H giizlcFi a^or. 
Bai'.lrrlijnh- hfi b,i',<k«i liAl vardir; o haiarcllc goniilc bir (j t : 

a>$fik gdir. 

Kor, 4,:w(.'lii]Li his- tjvvel ohnayan gugin i?i£iyla lsindi an, I*' 
rahindan, ben gormeyc ballad) rn dcr. 

* A Hastui'in babasi, pek ho? sarho^um a ma gu/„iJniio gonn&si 
ijj'm birazcik daha yol var. 

fr Bu, giine^ten koriin nasibidir. Aliah do^i'usunu daha iyi l>i 
fir yn, bunun gibi daha yiiz nasibi de vardir. 

* Bu i$igi goreni atilatmak, big Ebu-Ali Suia'mn harci mi? 
Is terse yu?. kat daha guclii olsun, bu dii ne t>luyor ki eliyl? gS- 

ru$ pei"dcsini acmaya kalki^sm. 

Eyvahlar olsun o perdeye dokunana; Allah'm kuici clini kosl 
verir, 

Haita el de nodir ki? BilgLsizlikle uhilanip ba§ gekmcye kal 
b^anin ba?im keser - aider, 
5l f J, Bu sdzti de sana, hani olursa diye sdyledim; yoksa unim uh 
nerde, o nei-de? 

* Teyzenin hayasi olsaydr dayi oiurdu derler ya; bu so^ti de 
ben, hani olursa diye soyledim. 

Oil den, *an dan, $uphedcn tensiz gbze yuzbinlerce ydfik yoj viu 
decern geue az soyleroi? olurnm. 

** Ama sakin ha, gokyiiziiniin lsigindan limit kesme; Tann diler- 
sc bir anda ulasiverir sana. 

Onun kudreti, her aiida yildttlardan m^denlere yusderee ioii. - 
for gondermede, 

Gokyu^unun yildizi, yani gune?le Ay, karanliklan giderir y4i; 
Tauri yildizi, Tann sifatlanna mazliardir; o yiizden dalia dll b'- 
sirlidir. 

A yardim dileyen, giinesin teslri, besyiiz yillik yol olan g^!i 
ten yeryiiztine gdiverdi, 

Zuhal'eyse yeryiiKii, iicyiiz bin besyiiz yillik bir yerde; fait a ( 
Xuhai, soluktan soluga, yerj'u^une tesir eder ■ durur. 

* Tann dilerse, giine? dogunca gdlgenin yok oJu^u: gibi o tt'Hlri 
de yok eder; giineje kar?i gblge ne kadar dayanabilir ki? 

Yildizlar gibi tertemiz erlerin canian, gdkyii^undeki yiUhzluiH 
bile yardim eder. 
520. * GorUnu^te o yildizlar, biz-im varligimiza sagligimiza sebep- 
tir ama gokyiizimtin durmasma sebep, bizim igimizdir, oziimiizdiir. 






.K7 



I 



f$ERH) 



38", Beyit':en sonrakt bah is. "Ahd-i Atiyk"te, Divud'un (A.M.), blr rna- 
"■ett yapTiaya memLir edildigl, altiytis miskal altin vererck yapilacak mabedtn 
Verini Satin aldigr, tajlar kcsthdigi, agaclar getfrttigl; ustalar tayin ett-lgl, fakat 
kcnaisin*. wen cok kan dQktllgUn isin bunu oglun yapacak diye vahiy geldlgl 
f'L'avanh-i Evvel, Bab, XXI -XXII), Siileyman'm (A.M.), bu mabedi yaptirdigi 
I a id trill r (Tav&rlh-i SanI, Bab- II -V). Mevlana bu kan dokusti maddl olarak 
..imtyor Kur'in-i Kerim'in XXI, suresinin 79. ve XXXIV. sOresinin 10. ayetle- 
niidr. daglarin, kuslann D&vud r La beraber Allah/] tesbih eltlkteri bildirllir. Halk 
nvayettnde De\v&d Feygamber, ud denen mtizjk ale tin i calarmis: sesi de gayet 
nUvilimfg. Ud catar ve ilahller okurken blrcok kl&i, kendinden ge^er, bayilip d0- 
yt!f, p^ilmaK, eiurmiis. Mevlana, 3S3. beyitte bu halk soylcntlsine is&ret etmek- 
l.«Hr. Siileym&n'in yaptirdigi mescide, Mescld-i Aksa denmesl, Ka'be'ye cpeyee 
iiyiak almasmdandir CII. cildin 494. b-eytlntn Szahina da bk>. 

397-393. Yokluk, varligm siddidir ve varligin, var in oimayi&i diistiiicesin- 
den dogar. Kendi varhgimn, iki yokluk arasinda olusunu, hele kendtndeki var- 
lik tes^bilrlerinin, TUsn Varhk'in Ituvvet ve kudretiyle oldugimu dilgunllp anla- 
yan ve Mien, bu bilgiyt de £t>rus ve olus haline getiren ki^i, kendisine hicblr 
sure tie vartsk veremcs (I- c lid In 30-35, beyltlerinin serhlne bkJ. 

405. Beyltten sonrakl baglik, "Hti^ Iradur ancak: Inananlar kardestirler..." 
tXHX, Huturat, 16) Bajlikta ayet-5 kcrirnenin bu kisrai aynen aliBJHUjt.lt "Bil- 
glnler, AUftlilp. halkina ihsan etti&l Allah emlnlerldir", "Bilginler, kuvvetfe sa- 
hib olanla, hUkilm a&Tiibiyle uElasmadiklan takdlrde, peygamberierin eminle- 
rldir; iakac kuvvel saliibiyle uzIasWax, dtinyaya dalditar mi. peygamberiere hi- 
yanet edcrler; onlardan sakmin". "Eilginler, Qinnietimiii emlnierJdirler", H, BU- 
fiinler, yerytliiilnun igiklan, peyganiberJerin hallfeleri, benlm vaTtglerim ve pey- 
giainberterln varisleridirler" glbl had^er vardir (Cami': II, s. 57-58). "inanan- 
Iftr, bar tek kiglye benzerter; adamm ba^i agrisa her yam agrir; ebztlnden gi- 
kayetl olsa, her yaui sStiyet eder" meilinde de bir hadls meveuttur <ayni, s. 171>- 
Mevi&na, arap^a olarak aldigi "Bilginler blr tek adamdir sankr' soaflyle bu ha- 
ti lole re Igaret ettigi gibi inancin, bilgiyle olabllecegine de U$ret buyurLyoTlaf. 
■■Onlarin araiarmdan hl?btrlni ayndetmeyia" cilmlesi, Kur r an-i KerJm'ln H, sil- 
loslnln, "Ratal, kendisine lndirilene lnandi, inananlar da inandilar; hepsi de 
AMfth'a, melekleilne, kltanlarwa, peygamberlerlne Inandi; onlarin aralarmdan 
hleblrlni ayirdetmeyiz..." meallndek! S3&. ayetinden, aynen ahritni^Lir, Islam'da, 
peyEamberlerln hepatne tnanmak ^arttn, birinl lnk6r, hepslni Ink^i demektlr, 
"AkiUiya blr Isaret yeter", arap^a gecmektedu- ve atasdzttdtlr, 

411. IlayvanI can, Insani yagatan. yellsttren, yedlren, iclren, cEnalnl UreteVi 
kanblllyettlr: lnsiAnS cansa, Insandaki anlayig, abyleyl&, dUgtlnU?, hayra yiiiiehg. 
kendlnt, toplurriuii hayrina voris kaablllyetidlr. 

388 






415- tli. J tn IwyK.lttt, liinnrt liiiL^ltil en j?(lzel blr aurctUi dllD getlttnekU! 

iliiv Mevlina, "Dlv.im i KPl))i"tl(?kI blr Kiizclindc de dur kl : 

"Beri gel, ben, dnh;i da Iwn. iilcijye Xiii- 511 V<A vumcuhikV Ken bensJp, ben 

Lie. senim; nicfiye blr bu betlUk ■ stnlik? 

Tann iStgiyia, Tann sircasi. Kendi ketidimlzle tunc a savasimiE, bunca tnat 
lagtnaffllz da ne 1 ? Aydinhk, aydinliktan ne dlye kacar bdyle? 

Uim da blr bll, bedenl d«; fakab &ayida yUzbinlercedtr ; hanl bademler Kill), 
Liepsin.de de aym ya| var. 

DUnyada nice dlller var, fakat hepsl de anlaia bakimmdan bir: kaplan fcl ■ 

11 rj doktun mii su, bir olur glder. 

RirHge erer de gbniilden sBeu siiteif gikanraan can, her gftra^ sahiblne ha 

ter gonderii, merammi anlatir," (1st. Remai K, 196?, e. IV, s, 423>. 

-122, Renzetlsle, benseyenle benaetilen, ayni deglldir, Benzetilenin bjr vastt 
aiinir, Shiir vasiflairindan tecrld edlllr, ondan soeira beruetig yapilir, Ar&lan glbi 
;idam denlnce, arslamn yalnia kuvvetl, Edeil kastedlilr. yofcsa bertzetlLen adaimn 

rie arslan gibi yelesl, penteai vardn, ne kuyrugu, 

444, XXXVI, sftrenin <Ya Slnlt, kiyameti anJatan ve "Bu, ancak blr bufti 
r 15 tan Ibaret; derken hepsl, tapimizda haair bulunmadalar ,, meaiindeki &4. fty^ 
tine isarettlr ve ayetln son kismindan lafaan iktibai vardir, 

450. Kur'an-i Kerlm'in XXI, suresinin 83. ve XXHI, suresinin 52, aye tic 
rinde. "Ve gercekten de bu Ummetinlz, biT llmmettlr ve hen de rabbinlzljrr hu 
yui'ulm&ktadiv. Peygamberlerin hepsl, lnsanlan ayni inanca ga&trmi&lardir: ay 

nlik, zamana gdre filra'dadir. 

462. "Allah nurunu agialariyla iifleyip sondQrmek isterler una, kafirl^i 
isteirieseler de AUah niirunu parlatacak. taruamiayacak" meailndekl ayel-1 ko 
jJmeye jsaret vardir (LXI, Sal, 8>. 

457. Hindu. Klasili islamS edeblyatta, renk benaerli^l bakunindan w.p 
yac, ben, karanlik. Hindu' ya ben^etilegelirnstlT, Buna kaisilik gUndUz, ytlB, *f 

rtmlik ve gdiel de lL Tilrk"e benzetihr. 

4fi5, "tnsanin adamligi akliyladir; akli olmayanin dlni de yoklur" <Ku 
nda'ill-Hakaaik; Caml' kenannda; II, s; 127), "tnsanlaf, akillan mikdAririri* 
biiilba ceklUrler" meaJindeki hadislere IsArettir (Ayni, s, 207), §er"l tekllflnrtttt, 
islam'da akiin ve ergenllk ga&ina erlsmis oltnamn sart oldugu mammdur, *r 
senJlk cagi da aklm kemali leln sarttir. Yalnia burada suna da isaret QtOlttDll 
gereklr; Mevlana, bu cildin 1403, beytinde, "Mustafa'mn onilnde, huzumndit oh !■* 
turban et; Allah'im yeter bana de: Ailati'im yeter" buyiirniaktadir, I^u iki 
beylt arasinda aykimlik. yoktur, Afcil, dtisuneeye si&an seyler hakkmda bir htlk 
me varabilir ve eevresine. aamaruna tulsaktir; dilgdnceye sigmayan seyler, iklin 
ihataama giremee, "AUah'jn halkini, yarattiklanm dilstlnto, Aiiah'i dttfOnoe 
Hinmna dalmaya ka!ki§mayin; sonra helak olui-suniiz" hadlsi ve bu inisaUlnkl 
hadlslet, anil dustincenln sinirlarmi glzmi^tir (Cami', I. s. 111. Bu mefllde dnlm 
diirt hadls vardir; ayni a-)- Din ve iman yolunda diisunraek. insanin inancnii 
gUcJendirlc, dtlnyflfnni ddzene kor. ahiretini hazirlar; adami kortl kBrttne tflaa- 



-—— mmm 



suptan 6i\ kurtar:r; fakat Zat-i ifftiii, dusUnceye sigmaa; orada imsin, ltijil'nan 
s mm n da hayret deryftsi vfirdii'; o derya kiyisinda akil, ancak kurban edilir; 
"liir saat (an) dilsuamek, yetmis yd (nafile) ibadetten hayirhdir" hadisl (Kfl- 
mix, 1. s. 27), AMh'in kiidreUni, hikmeiini du?tinmek h bilgi, sanat, fen husus- 
lannda gayrei so sterol ek, Eonuciar alrnak, tarlhl olaylan, setaep ve nettcelerly- 
le tah3i) etjlp elestirmek bab;nd.ad]r. 

4 67. Ka'be, islam*in kubbasidir; Mekke'dedlr. III. surenln (All imran) 96, 
ayetlnde blldirildigl gibi yerydadnde, ibadet l$n kurulmus oian Ilk mahettir; 
Midan ilk olarak meydana gtlen karanm, Ka'iie'nln buluntfugu yer oldugu, ka- 
timm, cradan su iistiine yayjidigi bakkinda rlvayetler vardir CMeemn'ul - Bey an: 
i- 1-1 s. 476-479). Sonradan Ibrahim Peyg Ember Tanri emriyle Ka'be'yl tekrar 
.Vftpnii^Tr (Sure. H, 125 - 130, Means": I, 6, 302 ■ 212). Mtaa, hac tttraiikwh* Mftk- 
kc'tlL' RurijaH keslien yfirdu". 

■172. "Ve bu diinya ya$ayj$i, ancak ask olmayan blr eglenmedsn, bir oyun- 
iUm <xi$ka birsej 1 degll ve $tiphe yok kl ahiret yurdundadir gercek yagayis; bu- 
rn bir Mlssala* mealindeki ayet-i kcrbneye i=arett!r (XXIX, 64). 

■475, 'Cennete agae dikmeyl eagaStin; oramn suyu tatlidir; topragi terto- 
rjiii, evli'ip ceviimek de ancak AJlah'mdir, gllg - kavvet de ancak O'nun sbztl. 
draya diki!en agaylardandir" hadlslne Isaret edllmektedlr (El -Menhec'fll-Kavi 1 - 
den nakleft "Abadls-l MesnevI"; s. 943. Beyil, ahirette, dlinyadaki amellerin te- 
itiusatll ve tece&sM edecegtne de i$aret elmektedlr. 

434. Riiku'. Egilmek anjaimnadir. Namazda dflz durup FStiba ve surer! 
nKuduktan sonra dizleiri bukmedeu, basi yen: egrceden, sirt dUmdUa olmak li»- 
re e&lllp avuclarla dizleri tutmaya dentr, 

43$. Beyitben sonraki bah is. He. timer'in kurdugu stir a, Hz. Osman'in. JUla- 
feline karar vefdtkten ve kendlsine bey 'at edildlkten soura He. Oemari, dogru- 
ta evine gittnistt. Avt ogln Abdurrahman, evine gidlp mesclde geltnesl ve hutbs 
okumasi lilzHmimu bJldlrlnce kalktp mescide gltmls, mlnbere {liip Hz. Rasol'Uri 
yerine eikraistj; fatat blr s8a siiyleyemeralg, CaliiE'm "Bl - Beyanu ve't - Tebyln"l- 
ne gore, Bbibetlr ve 6mer burada stialer sttylerierdl; sin. batip imamdan zlya- 
dt adalet sahibl imama muhta^ELiiiE ; hutbe de, Allah Jzin verlrse Qlrurui?, duyar. 
bllir&lnLf deyip inmlg, evlne dSnmllftti. "UyOji'lll-Ahbar" daysa, mlnberln fls- 
lilne £ikip, Allah iklslne de ralmiet etsin, BbObekii'le Omer de buraya ^kip 
otursalardi blr bels yoktu demi?. blr tnUddet otump halkJi bafcmig, soaira, Uk 
^iktigim bu yer h g(lg blr konak; bu gtinden som& gtlnlfir var; bte hatlp degtlia; 
fakat Allah isln verlrse, flmrumtli de varsa elbetfce okuruz deyip minberden ln- 
nalsti (Maabte; s. 131-132. §eyh aeblhuJlah-i MahallatJr Keslul-Bunyan der 
Kladeganl-1 Cenafc-i Osman; Tehran - I3B2, s. 5). ( 

504. A Hasan'in babasi. 3evllen birlne a yarrum r a ^UseLLm gibi medlalQ 
,ievp:t. e&irgeyl^ olan blr hitap. 

505, "Allah dogrusunu daha lyl hlllr", beyltte arapjja olarak gecnjekte- 
dlr. Btiile, yahut yaaiyla verilen hukilmlerden soma In soziln soyjenmesl, ya- 
^llmam blr gelenektlr. 

50C. tbal Sina. HJcrl V. yllnyilda yagayan ve (Jpyh'ur-Hels dlye taninan 
mill '11 Husoyn b. AbduJl&h'Ur 370 - S75 H, de (ttaO-UBft) doimus. BuharadA 



390 



() kumu 3f bllha Hflll MHti, mami* vo tib bllgilerlnda pek ill J I ^ "Mtot W 

varro^r. YU« yaktn r.nrl.rl Iclndc tibba alt "Kaanun" ayla b^mrt « |M» 
(eye alt "§S(a"s. pfth tn«hurdur. Mert hati ddlerlne de gavrUer 1 ibnl to* 
437-1S3 H. de O03S - 1031! Ilcmrdan'da vefat etmlstir; kabrl oradad ur Get 
cegl bulusta akla dayanan fel.eteyl kabOl ettiAi dhette Mevlana Ebu - All Slnay, 
hoj g&rmemektedir. 

5U. Teysemiri bayast oJsaydi... AtasSzu. 

513 GdkytteU mi. Allah, tslam Inanema gOre. mekandan, cislmden m^ 
.ezzeh olmakfabetaVer adi wdubn «&ge ba S kaldLrniak, bakmak, yahut du^ 
edeSn &£ el akak. Allah'm rtrtHH yendndendir; S o 3 de de bu ^rt meca,- 
lar yapilagelmljttr, 

51S. I^k - GiJige. I. cildln 116. ve 139, beyltlermin serhterlne b*.. 

520 yUdi^larm, varhginuza sebep olw. XKXVI, siirenln 37-40. ayetle- 

icinde lelek denen boslukta dSnUp ylir«melerl, akip gltmelerl bakimmdan , li- 
!S ^i ayrj S^S - 44. ayetLlnde beya* b U y«ruld Ug u «M butdahn he^l 
de Insati i^ln halkedllml^tir. 



391 



— 



(M E T I N) 



Hakim ler, insan kii^iik alemdir derler; Allah hakimleriyse itisan 

biiyiik alemdir derkr; ctinkU o hakiroterin bilgiieri insamn 

gdriiDusiine baglanmi^tw; bllgiled o kadardir; obilr 

hakimlerin bilgileriyse, gercekte insanm gercek 

variigina ufasmistir; i$te bunu avians 

Demek ki sen, gorunii^te, kiiciik alemsin; fakai gercekte bii- 
yiik atemsin sen. 

Gorunii$te o dal, mej'vamn temelidir; fakat ig yiizde dal, mey- 
va icin var oImu$tur. 

Mcyva elde etmeyi dilemeseydi, meyvayi ummasaydi bahcivan 
hie aga<; diker miydi? 

Qyleyse, goruniiste meyva agacfan dogmussa da gercekte o 
agac, meyvadan dogmustur, 

* Mustafa, bunun icin, Adem de, peygamberler de benim ar- 
dtmdadir; benim sancagmrun altmdadir dedi. 

hunerler sahib i, bunun i^in, b^ soma gelenler, en iieri gi- 
denleriz; bndiilii alanlanz buyurmusiur, 

* Demisti r ki: G6iunii$te Adem ogluyum ama anlam bakimm- 
dan Adem 'in atasimn da atasiyim ben. 

* Meleklerin secdeleri banaydi; Adem, benim ardimdan yedin- 
ci kat goge ayak basti, 

Qyleyse thana bakimmdan, babam benden dogmustur; oyley- 
sc mana bakimindan agag da meyvadan meydana gel mi stir. 
530, Dusiincenin ewdi, is alcmine son olarak geldi; hete dniine on 
o! may an cagi sifat edinmis diisiince olursa. 

Hasib bir an icinde gokten nice kervaniar gelip gitmededir. 

Bu yol, bu kervana uzun degildir; iistun gelen, kosup giden 
kisiye ova, geni$ mi gelir? 

Goniil her an Ka'bc'yc gitmekte; beden de Tann I6tfuyla gon- 
itis huyuyla huyJanmakta 

Bu uzunluk, kisahk, bedene gdredir; Tannya gdreyse u?un 
nealr, kisa ne? 

Tann, bedeni degi^tirdi mi, tersaha, mile aldms bile eimeden 
yiiriir-gidcr. 



m 







Yu/k-jn 1 L h 1 1 1 i 1 viii . briiii'ri ajikca admi ti taper; huak [ftfi n 

y 'git- 

Gbzunii hit ymivtliiii mu, gqriirsttn ki genii de y'almi& iiyuinu^ 
sun ama yul uhriudasm. 

"Ummetim Nuh'un gemisine benzer; o gemiye glren kurttddu, 
girmeyen buguldu gitti" badisini anlati^ 

* Peygamber, bunun igin buyurdu ki; Zamane tufanma karvi 
gcrniyim ben. 

* Ben ve sahabem, Nuh'un germane benzeiiz; kim bu gem i vi- 
ol atar, ^irerse kurtulur. 

540. * ?cyhle oldukca gitkinlikten, kdtiiJuklen uzaksin; gctc, gun 
dtiz ytiriimedesin; Fakai gemide oturmussun, 

Canlar bagislayamti canina siginmi$sm; gemiye girmif, uyu 
mussun ama yol almadasm, gitmedesin. 

* Zamanmm peygamberinden aynlma; kendi hunerino. ktfUdl 
dilegine pek day amp guvenme. 

Arslansm ama kilavux&uz gidersen kendini gdriirsun, ,;t|i)k 
olursun, asagi bir hale du$ersin, 

Kendine gel de ancak seyhin kanatlanyla uc; uc da ^cyhiu vm 
dirtum gor, ordusunu seyret. 

Zaman olur, Jutfunun dalgasi, kol-kanat kesilir; zaman oltn , 
kahnnm ate^i hammal olur, seni ta^ir. 

Onun kahnm, pek oyle lutfunun ziddi say ma; tesir baknnin 
dan ikisinin birligmi bir seyret, 

Bir ^arnan seni toprak gibi yesertir; bir zaman, seni yelte dol 
durur, sisirir. 

Arifin bedenine cansiz topragm huyunu - husunu verir de onda, 
neseli guller, van giilleri bitirir. 

Ama bunlari, ondan bajkasi goremez; i e i tcrtemiz olao ki^i- 
den baskasi cennetin kokusunu alama^. 
^0. Icini sevgilinin inkarmdan bosak da oziin, sevgilinin giil bah- 
gesinden fesJegen kokusunu duysun, 

* Muhammcd, nasil Rahman'm kokusmiu Yemen den aldiysa 
sen de ; benim sevgilimden cermet kokusunu al. 

* Mi'rac edenlerin safmda durursan yokluk, bir buiak ^ilii 
seni alir, yiiceleie agdinr. 

Hem yeryuziinden Ay 'a dek agdiracak mi'rac degildir bu: k;i 
misi sekere ulastiracak mi'ra^, 

Bu mi'rac, hugunun goge agmasj degildir; ana karnindaki ¥ p- 
cugun bilgi, duygu derccesine agmasidn bu. 



W 



- — 



Yokluk kir a% nc cle giizel bir buraktir; yok uldunsa seni var- 

hk d magma agdmr. 

Dagkr, denizler, ancak ttrwagina dokunabilir onun; oyle ko- 

$ar ki duygu duiiyasim bile ardmda birakir. 

Aya£im gemiye cek, otur; yiiriiyOp giden can gibi can sevgi- 
lisine yiiruyedur. . 

Caniar, yokluktan nasil ko?up geldilerse sen de oyle, eisui - 
ayaksiz, tit online on olmayan aleme dek yiiru, git. 

Dinleyenin kuiagi, gafletten aodsayd) sozdeki kiyas perdesi yir- 

Uhrdi ya. 
^60. A gok, onun sozlerine inciter yagdir: a diinya, onun diinyfein- 

dam utan. 

Indie* yagdmrsan inciter in, yiiz kat artar; cansiz bedenia, go- 

ru^ ( soy ley is sahibi olur. 

Demek, kendin igin sacilar sagmis olureun; ciinku senin feer 
gc?it sermayen, birken yiiz olur. 



• 4 



194 



■■ 



{£ERH> 



520. B^Jtten sonraki bah is. BsWm, hlfcmet bllglru demcktlr ve filozof sin- 
lamma kullaniliuigtir. talim dim, sanasmi gents! etlp Smrtye, Mioir, Irak, Iran 
ve Tiirkistan bSlgelertne yayihnca, OTalaidakl eskl dtnlertn Inanglanyla. u limrif- 
Islthi meydana getirdi£i geljneklcrls kar?ilagmis, hkretin Uk yftsyzliiun sanla- 
nndan itibaren. bir yandan Yunan - Roma, Bte yardan H[nd - Iran telsefe*!, 
hilhassa Abb&sog Lilian .devrinde- baslayan tercemelcrle Kami. Inanea teslr el 
[Jieye baslsmisttr. Buna, tmamet mesetestndekl gflru? ayrihgl slyAsi bir vecho de 
vermis MUsJilmanlikta, cejitll diisuncelerl temsil eden cneabepfei kiirulmuj, bu 
mezheplerl, dileklerlne ulasma'ya vasita sdlnenler, ayetleri diledHderl gibl t#t- 
sire, bu tefsiileri ku wetland J rmek icln hadfoler uydurmaya girlsmislcjfdtr. By 
nil fcaia-sinda, clddl salisnialarla tefsit, hadte melodiannm tesbit ediimesi, ha- 
flis rlvayet edenlerin hat tereemelerinin incelenniesl, bu csaslara g&re felfim hu ■ 
kukunun temellerinin tedvini gerekii olmuj, tefsir. hadis, rical v? fjkih bllgl 
leri vt bu bllsilerln metodJari meydana ^elmijtlr. Qie yandan, felsefi dtlsOn 
*:enln sonucu oiarak beliieti zat - sifatlar, sifatlann, satin aym olup oimariipi. 
7atla eseli ve ebadl bulunup buiunmadigi, Tanri bilgisinln, tiilinene tabi' olmi 
olmayaca&i, hatta ftlemin kideml, yahut yoktan yaratili^i jlbi ufteseleler, tslftn 
relaefeisi de dlyebileceglmle "liclam" bilgisinln dt^naasuia aebeb oltnostut, iiu 
arada, hlcretln Iklncl ruayili (VIII. MO sonlarmdan itibaren Vunan felaefeslaJ 
tsJamilegtiren klsUer de bellrmlstir kl bunlara '"Hukema"', tiiesleklertne "Hu- 
Jseina Mesleii" denmlSUr. Islam! Imancin esaslariy!a hifbir sfti'stte bagda^amn- 
yan bu meslek tsrbab], bilhassa ismaiUyye me?,hebinin BAtmt inanflanna uyiui- 
lara teslr etmtglef, ayni zamanda, oncelerl, koyu blr zahitJik arseden taiiiv^nfu 
da yogurmaja baslami^iar, hlcretin IV. yUEvm sonlannda (X. M.5 Sasra'tiri ](ii 
ralan, temlzlii kardeglerl \e gercek vefa dostlan anlarmna gelen " In van 'us- Ha fa" 
Tfi ""Huliati'tll-Vera" adiyla kendisinl tanitau gizli ceraiy^t, blHUn Islam (Hit* 1 
Alude pet buy Ilk etklLer yaratnu^tir, Muelltilert mechul olan ve Ik J itjsalodpn 
meydana gelmig buiunan "Resiilu thvan'us-Safa" pel; kisa bir lAraandu Kn 

delude dek gitiufg, afifUerin $c(:m, bunlarm tesirlnden kendiierini kuri n. 

migtir. D5rt kisma ayrilan bu rLsalelerfn II. kisminiii VJL risalesintie, aifjri, "|ti- 
sin-i kehir ,, sayilmakta, gtiklerln, bur^lann, yildialarin, yeryilzUiide bulunuiiln 
nn bepsinln de ittsanda mumasUlermin buiuridugu aatatiJmaktadir itm. Atif 
Ef. K. No. 103 j; 577-675 H. de MevdUd b Osmati b. Gmer'it-Tablb'is - &irvani 
tarafmdan ^ama'^'da yazilrnss niisha: 183. a - b>. III. risalede de aym bll^L viit- 
dir (337. hJ. IS. rl^^lede insan vUfifldu, "medine-1 f^iia"ya benzetilmektedlr 
(257. a. -262. b). XII. tlsalede gene Hukemii'ya gr&re tnsanin, "aleci-i sagiyr - 
kt^flk alem" gldu&u anlatilir (283. a -290. b. thvan'fls-Safa lcln 'Turk Analk- 
lopedLsi" ne yasdjgimiz maddeye bk. ellt. XX, faslkul: : 153, Ankara - Dcvint 
Mat. 1971, s. 5J-&4). Haei Bektafin "Makaalat" inda da. "Bab-i TevNld"den 
i?jiw deb: aym izahat yer atmaktadir Ctst 12^3, s, 42 ve d&vann; mrnip.um nllnha 
da aytndir). IbvandH-Bara'. HuJtema'yi, eski, yanl Yunan, natta Misir fuonof- 
lan ve Islam JlultiirniHi atarak ayirmaktadir (Hukema m*sle£l !cln I. ctlrtln 



39^ 



2020, beytinin, sUGiH-i keblr v<: BaRiyr Lcin 2516. beyttkrinln serhterine bk.>. Mev- 
ianft, "Hakim Lor" sosiUyLe Hukaial meslegi mensuplarms, yanl gercege ut&$irjak 
Ivln ukla dayanan ve fclsefeyy Inananlari, "'Allah Hakimleri"yLe de gertjek eren- 
Icri kasteimekte ve insanin "Ajem-i Keblr" olup. kainatm gaayesi ve 3sil o>du- 
feunu. Hz. AITnln bir sftiijii hatirlatarak anlatmaktadir. 

521. KiieUk ale tn - Biiyiik alem. Hz. All, tjjr siirfnde, 

"Dcrmamn sendee fakat senln haberln biie yok. Derdln de sende; takafc 
sfrii gurmdyorsun. 

Kcndirn kfcicucuk bir beden saniyorsun: oysa koskoca alem. durdlmus i^in- 
<it> sen lu. 

Oyle apatik bir kltapsin ki gizll seyler, omin harileriyle meydana cikmakta. 

I>isarjya bir lhtiyacm yok senin; gonlilndc ya2Llmis yazila.r, heigeyden ha- 
|ier vcrir sana," (Divan; Bulak - 1261, s, 30). buyurur. Mevlana'nm, bu beyitle. 
tCrtijr'ai-iiti'miniri'irt bu si'rinl hatirladigi ve hatirl&Uigi muhakkaktir. Bun dan 
sojvrakl beyitlerde, asil olan daun, agacin, meyva icln var oldugunu, bu ba*ini- 
ita'ii mevvanin asjl, agatm ye dalm feri' bulundugunu Cmek olarak vererek in- 
sulin asil. aleminse feri' oldugunu bildfriyor ve 515. beyitte, insaadan da, insan- 
Ufirt tarn ve kamii mUmessili olan Hz. Muh,ammed'ln (S.M.J astf maksat bu- 
luuduguna geciyor. 

521. "Kiyamet gtlnii, Adem evladmm ulusu benlm, ama ttvunmem; Hamd 
satwagi benlm elimdedir, ama ovilnmem, OgUn, Adem de, ondan ba§kalan da. 
ancalc benlm sancagimin altindadir; Ilk seta at eden de benlm, Ilk sefaati kabul 
EdUettek de benim, ami ovtinmem." (Hadls; Cam!', I, s, 9G>, 

52 5. Hk. Muhammed. son peygambei olmakla beraber, O'nun ve ummeti- 
nLn, bUtdn peygamberlerden ve limine tier inden ileri aldugu hakkindakl fiadLse 
JHaret edtltnekte ve bundan ur.cekl bey it de $erh edllmektedlr (Buharl, Muslim, 
Musned'den nakJen Ahadis-1 Mesne vi; s. fi7-'6fi. III. cildin 112B. beytlnln serhine 
de bk.). 

526. "Ben. yaratilis bakimindan insanlarin Wkjyim; gander Ulg bakimmdan 
(jjeygamberlerin; sonuncusuyum." CHadls, Caml", II, 3. 81) "Ben peygamber- 
<llru; Adem'se ruhla cesed arasindaydi." <Aym s.>. 

521. aecde. Adem'e delildi; Adem'e verilen bflgj delay lsiyle pu bUglyl ve- 
ren, bu mashariyeti ihs&n eden Allah'avdi (X ciitte &44. bey tin jerhiTit bkJ- 

537. Beyitten acmraki ba^Iik ve 536 - 536, beyitler. "EilLibeytim, Nuh'un ge- 
mislne benwr; ona binen kurtuldu, uymayan, blnmeyea, boguldu - gittj."' fHa- 
dts; C$mV, n, s. ISfi: KttmQii'Ul-Hakaaik: U, s. 153). 

538 - B42. Eu beyitlerle, Irsada ^ilell yeten kijiye, aahiri ve batini bllgiye 
f.ilblp kigiye uyulmasi gerektlgl bUdlrilmektedir. 519. beyltbe, '"samanm peygam- 
Ijeri" sozUyle, Hz. Peygamber'Sn gercek v^rSsi ka&tedilmekbedir. 310. bey tin ?er- 
hlnde, bdglnlerln, Ha. Poygamber'ln varlsierl ve halifelert olduklars biidlrllmig- 
U. O bey tin ve III. ciitte 1774 - 1775. beyitlerin gerhlerine, kendllerlne 5eyh, ulu 
stlsd vcren yalancilar icln de II. clldln 2390. beytinin getbine bk.}, 

551 Rahman'in kokiisu - Yemen. III. clldln 161. beytinin gerblne bk. 

552 Mi'rac. I. clldln 15S8. beytinin serhine bk. 






3% 



(METlN) 

s Bdkiys'in, Seb& ^ehrlnden Siileyuiaii'a, 
selam olsun ona, he dive gtindermesl 

Belkiysln hediyesi kirk katir ytikii alliri kerpi^ti. 

Hediyeyi getirenkr, Suleyman'irj bululidu|u nlana girincL- pot 
diiler ki yerin do^eineleri ha lis alt in. 

Altmin iistiinde, tarn kirk konaklik yol aldilar; arnk alt in, go* 
]erirje su gibi degcrsi?; goriinmeye basladi. 

DefSlarca, biz dediler, ne olmayacak ]$e koyulmurju?? Bu ahui' 
kn, getirdigirni?. mahzenc gotiiriip dokelim. 

Her yanmdaki toprak bile altin; boyle bir yere hediyc ularuk 
altm getirmek aptalliktir. 

Ey akli, Tann'ya hediye getiren, orada akil, yolun [opfii^mdan 
da daha degersizdir. 

Hcdiyenin degersizligi orada belirince utangafhk, onlari yyi\- 
sin geriye itmeye basladi, 
570. Sonra gene dediler ki: Ister degersiz olsun, isK'r dtr^'i'M, h\/f 

nc? Biz emir kuluyuz. 

Ister altin olsun, ister toprak; bize getirmek gerek; cniicdr 
nin emrini yerine getirmemiz lazim. 

Geriye goturun derlerse, bu altmlan, getirdigtni/ yevti (iiHU- 
riin diye emrederlerse o vakit geriye gotiiruniiz. 

Bu hediyeyi gorunce Suleymanln giilesi geldi; ben ne ?,amnii 
sizden tirit istedim ki dedi 

Ben size dedi, hediye Verio. derrWim; hediyeye Jayik ulun dr> 
dim, 

Bana gayb aleminden e§i-"berizeri olmayan oyle hediyoJor fic- 
liyor ki insan onlari istexneye niyetlense akluia bile getirenicz. 

* Si2 yer altin daki madeni altin yapan bir yildiza, giiucsc tti- 
piyorsunuz; yuziinuiii giioe^i yaratana dbndiiriin. 

Gokyiiziindeki gtujese tapiyorsunu?.; degeri yiice canlarmi/i 
hor bir hale koyuyorsunuz. 

Gunos, Tann buymguyla bizim asgimizdir, ona Ttmn dcrsek, 
aptallikur bu. 



397 



^■■itakrtl 



* Tann, giin^ini lutarsa ne yaparsm; o kaiarliyi nasi! gide- 
rirsin ondan? 

580. * Karartiyi gider, gene lsiklarini ona ver diye Tann dcrgabina 
yiia tut ma?: rmsin? 

Geteleyin sen! bldiirmeye kalki^salar, nerde giines ki ona siz- 
bnasm, aglayip a man dileyesin ondan? 

Basa gelerder de 50k defa geceleyin olur; o zamansa, taptigin, 
ortada yektur. 

Gueltikle Tann'y^ kar^i egilirsen, yildizlardan kurtulur, Tan- 
ri'ya mahrem olur sum 

* Nasil mahrem olursun? Dur, dudugami acayim da gece ya* 
nsi, bir giines seyret. 

Tertemiz candan baska dogusu yoktur o gune?in; dogmasin- 
da da giindiiziin, gecenin bir farkt yoktur. 

Gundiiz, onun dogdugu gaga derler; o dogdu da parladi mi. 
gecenin geceligi kdmaz. 

Zerre, gunesin karsismda nasil goruniir? I$te arifler yanmda 
giine? , glinese karsi, tipki oyledir. 

Parlay ip isryan giinesin gcizii, o gunese karsi kamasir da sa- 

$inr-kaln\ 

* Ars'in lsigina, Ars'in o snnrsiz aydinhgiria karsi giines, i, bir 
zerre gibi gGriirsun, 

590. Isleri yapip onaran Tann' dan, goze bir kuwet geldi mi, gii- 
nes ij hor, yoksul, kararsiz go'riirsiin, 

* Bir kimyacidir ki kimyasi dumana vurmustur, o tesirle du- 
man bir yildiz oluvermistir- 

s Oyiesinc goriilmeroi^ bir iksiri vardir ki yan i$igX bir karan- 
hga vurmListur da karanhgi giines yapivermistir. 

'' Oylesine sasiiacak bir sanatkardir ki bir isle, Ztihal'e bu ka- 
dar hassalar vermi?tir. 

A istekli, artik sen, obiir can yildizlanyla can incJlerini bunun- 
la kiyasla da anla, bil. 

Duyga gozii,. giane$e zebundur; sen Rabbe men sup bir goz ara 
da bul. 

Bui da bakisin karsismda, simseklcr cakan giinifsin yahn-.la- 
n zebfijR id sun ■ gits in. 

Ciinkii o bakis nur bakisidir, bu baki^sa ate % bakisi; ate?, nura 
karsi pek sdnuktiir, pek karanhk, 

398 



•_ 




Allrtli -in Jin HiJfidt* etsin $eyh Abdullah* 
MiiK" 1 '!'" 1 " kcratnetleri vc nuru 
* fryh Abdullah.) Magribi dedi ki: Altmi^ yii oUtyor, ^ecc dl«l 
gider, nedir h nicedir gurmem. t^^rvl.W 

Alums tf&r, * fH 8 * ae de SCC "' ^ " 

nedir, aormedim. , , , , 

600 Sufiler, onun soziinii gerceklediler; hep onun ardmdan y.ttlk 

Tikenl^rle, cukurlarla dolu collerde yurudiik; o Dobin - Ay gi 
bi hep bniimuzdeydi; dnderimizdi bizim. 

Yiizunu arkasina cevirmeden gece vakti, sakm derdi, E ukura 

geldik; sol yana gee. 

Bir soluk sonra gone, sag yandan yiirQ derdi; cunku ayagini,. 

altmda tiken uar. 

Gundiiz olurdu, ayaklarim operdik; gbrurdiik ki ayaklan, ge- 

Ayaklannda ne topraktan bir eser vardi, ne balciktan bir eser.; 
ne tikenden yaralannn?ti; ne tastan bir zarara ugramisti. 

* Tann MagribS'yi masrikiy etmi$ti; batiyi dogn gibi isikUn 
sacan bir hale getirmi^ti. 

Bu giinesler gunesinin, bu serkes gunesin isigi, oylesinc bir 
athdir ki halkm ileri gidenlerinin giindiizunii de koruyup gozelcn 
odur, geri kalanlarmin da gundiizunu koruyup gozeten o. 

O yiice isik, nasd konunax> gozetmez ki binlerce giinesi mt-y 
dana gvkarmaktadir. 

Sen h onun i^igiyla ejderbalar, akrepler icinde korkraadan em- 

niyetle yiiriiyedur. 
610. O tertemiz i?ik, scnin oniinde yiiriir de yiiriir; her yol kcsynl 
paranaparea eder. 

* O gun Allah, Peygamber'iiu" borlamaz, utandirmaz, bunu §61 
cek olarak bil; Isik, onlarin onlerinde yiiriir durur ayetini oku. 

O lsik kiyamette daha da fazlalasir, parlar ama deneyip mi- 
lamak icin Tann 'dan burada isteyin onu. 

* gunkii buluta da can ujigim bagislar, karanliga da T Allftli 
dogruyu daha da iyi bildirir. 

Selam olsun, Suieyman'm, Bellays'in elcilcrinl, yolladigi 

armaganJarla Belkiys'e geri gondermesi, Belbys'i 

iniaaa ve giine?e tapmayi birakmaya gagirmasx 

Siiky mart, geri dentin a ul annus elgiler dedi; altin sizin olsuu, 
bana piiniil (reiirin, g6niil, 



Su benim vcrdigini a I (mi da aim, o alunlara katm; bcdtn- 
deki k or 1 tig Li lutun da koiu'tfl fefcine tskm. 

1 Katirm (Wei; alim kilit vurulmaya deger: a$ikm ahmiysa 
saranp solmu$ yiiziidiir. 

Qiinkti o ytiz. Tann'nm baktigi yiizdiir, madense giinesin ba- 
ki^.im bckler. 

Maden, giines lsiklanmn baktigi yerdir; asikin yiiziiyse gercek- 
Jer gcrcegi Tann'mn nazar ettigi yiizdur. 

Simdi de tutsaklanmsmiz ama gene de benim sizi tutsak ei- 
memdcn canla - basis sakimii. 
(•>~>.Q. Yeme aldanan ku?, kanadi agik olarak damdadir ama. tuzaga 
iutLilLnu.jtur o. 

Dcgil mi ki gdnlimii, canla - ba$Ia yeme vermi$tir; tuuilmaims 
sa bile sen, tutulmuj bil onu. 

Yeme g6z atislan var ya hani; sen o baki$ian, ayagma vuru- 
lan diijjumler biL 

Yt?m der ki: Sen bana hirsizlama bakiyorsun ya- ben de sen den 
sabn, kacip kurtulu$ii cahp durmadayim. 

Degil mi ki o bakis, ardima diisjiirdii de cekti seni; oyleyse bil 
ki send en gaafj] degJlim ben. 

* Bir aktann terazjsinin ta?i, bas yxkarken kullanilan kiJdi- 

kil yemeyi huy editing biri de, aktar sefcer iartarken, 

hirsizkunaca kili yeyip dunmadaydi 

Kil yemcyi huy cdinmis birj, iri, kauksiz kelle sekeri almak 
icin bir aktar a gittL 

* O diizenci, o iki goniillij aktann terazisinin dirhcmi, ta$ se- 
rine kildi. 

Aktar, ?eker almak istiyorsun ama dedi, benim terazimin dir- 
hemi kit, 

Adam, miihim birscy icin scker almam gerek; dirhemin ne 
olursa ojsun dedi. 

Kendi kendine de, ta$ da nedir ki dedi; kil, onu yiyene altm- 

dan da hos. 

630, Hani kilavuz kadm, oguj demis; yeni bir gelinlik kiz buldum 
pek giizel. 

Pek giizel ama a irz ehli kiz, bir helvacmin kizi. 

0|lan, b6yl« olmasi daha iyi ya demi 5 ; helvaci ha, daha 
yagii-balh, daha talli o)ur. 

Adam, scriin dc dirheminin kilden olusu iyi mi iyi; cunkii kil 
£oniil mcyviiNi (jc:ittx* demi$. 

400 



Aktar, jwkor htl'MlwK K' n leraxioin diriiem goziiin:, la§ yeri- 
ae kil koydu. 

Obiir goze di: onun agtrligmca ?eker koymak igin kelle $&c- 
rini komaya koyuldu. 

$eker kiracak aleti yimadigmdaio is agir gidiyordu; mii^tcri 
yi bekletiyordu. 

Aktann yiizii obiir yanaydi; adam dayananiadi; kili, hirsizla- 
masina kopanp yemeye koyuldu, 

Beni sinayrp da ansizm doniip gormesm diye de korkuyordu. 

Aktar gordii ama kendini oyalamyor gosterdi; iginden de. hadi 
a 5arai H mi$ suratli diyordu, daha fazla ?al. 

<i4D. Sen benim kilimi caliyor, yeyip bitiriyorsnn ama yiiru be; gar- 
gekte kendi. yanim - yagarmni yemedesin sen. 

Sen benden korkuyorsnn ama e^ekliginden; bense it yersjn 
diye korkmadayim. 

Oyalamyorum ama kami^imdan fazla ?eker elde etmcni hu^ 
gbrecek kadar da ahmak degilim. 

Tartmca alacagin ^ekerin ne kadar oldugunu gbriir dc khuin 
abmak oldngunUj kimin haberi olmadigini anlarsin. 

Ku§, o yeme bir ho$ga bakar ama yem de uzaktan, ku^im yn 
lunu vurur-gider. 

* Gciz zinasmdan tat ahyorsun ama kendi yanindan - yagarnnv- 
dan kesip kopardigm eti kizartip yemiyor musun ki? 

Su uzaktan bakmak, ok gibidir, zehire benzer; bu baki^la a^- 
kin artar, sabnn azahr - durur. 

Diinya mah, zayif ku^lann tuzagidir; ahirei mail, yiice kusla- 
rm tuzagi. 

Hatta pek ulu bir miilk olan ahiret tuzagi, oyle biiyiik bir tu- 
zaktir ki onunla biiyiik ■ biiyiik kuslan avlarlar, 

Siileyman'im ben> sizin malimzi - miilkunuzii i&temiyorum; si/.i, 
helak edece-k her $ey den kurtarmak istiyorum ben. 

650. Simdi siz, malm-mulkiin kulusunuz; mai - miilk .sahibi, o ki- 
$idir ki, helak olmaktan kurtulmujtur. 

1$ bbyleyken a ?u diinyaya tutsak olan, sen tutiun, tersine, adi- 
ni diinyanm begi taktxn. 

Oysa a ki|i, sen bu diinyanm kulusun, camn bu diinyada mali 
pus; ne vakte dek kendine diinya sahibi deyip diiracaksm? 



i- 1 . : u 



40) 



^.m 



Sel&m olsun, SuteytWin, o elslltrin gU.iOllerinl almasi 

gonuKcrindekl iirfcddlgi giderm^i, ann^am kabfll 

etmedtginden dolaji dzilr dtfemesi V e 

aebebinl cnlara bildiimesl 

uJl T^t-I SUle >' man ' ben sizi «W 0^ gonderiyorum; 
armajanlati kabul rtmemwa, etmemden daha iyidir size 

Belk lyse vannca, ^ilacak rider gordiiniizse hepsini soyleyin- 
alLm ovayi aula tin, j «■/'". 

ratandan altin e!de eimifiz, y 

gerlilcfSur. ^ ^ ^'^ ^ *"* altm keSiUr ' de " 

M ! A alU . m .' S ^ en ' ° nu seven ki ^ Tann, onun i C in ma^er gii- 
nu, 9 « yeryuzunii gumii ? e dondiirecek 

sa f,l,t H <1M ' i?lylSm!l Me WMm yfiriltemfyor nidi 

a-SSLTfiSbSSS'ii f ,kla *■«»*■* »<«*» 1 

dorlerdi. '•*'< turbinne vururfar, bu- a k lr . gi . 

tarn ShSBh" '""*' [ """" n '"" ™' a ™ ***** «1» 



fi70. Boyluct tic oiiliiin Nii; laht tath gelir; d u nya d a k i it; rd en haray 
alahm derfer 

Hara^ ala - ala kuni kadar altin toplasan, sonunda ciliip gido 1 
sin; altuilar, send en arda kahr. 

P£di$ahhk da canina solukda? olmaz, at tin da; altmi v«F tie 
gorii? i$in siirme al. 

* Siirme al da gtfr, seyret; bu diinya daraak bir kuyudur; Yu- 
suf J ^asixia ?u ipe sanl. 

* Kuyudan $ikip da ma yiieelinee can, mujde desin, i?le bam 
bir kul. 

Kuyuya bakan goz, akisler goriir, tersine ^eykr seyredci'; bun- 
Jann en dc|ersizi de ta?in altin goriinmesidir. 

Oyun oynarlarken 9c>cuklar da kizi^irlar da o testi kirtkJ;iii F 
o ta^lar, tcpaflar, onlara altin gGrunur, nial f mtilk sayilur, 

Tann arifleriyse kiirjyaci olmu^lardir; madenler bile affkru 
degersiz goruniir artik. 

A 



402 



■103 



_««___ 



(§ERH) 

56iJ Beyitle ba?layan bahis. KUf'an-j Kerim'ln XXVII. suresi olan NemL 
nu resin in 20 - 37. ayetlerlnde, Suleyman Feygamber'le Belkiys ar&sinda gecen 

nlay anlatilmaktadu k! ozeti ijudur : 

Blr gun Suieyman (A.M.), ku^larm icinde cavuskugunu gflremez. Ne-reye 
gtttigini bize iyiee anlatmazsa cetin bir azab ederlm ona, yahut da kefierlm onu 
■ liir Qok ge^meden cavusku^u (hildhud) gelir ve Seba'dan aana haber getirf- 
yorum: orada bir kadin hllkum siiriiyor; kendisine heresy veriimig; pek bilyfljc 
hlr tahti var. Fakat o da, kavmi de Tanri'yj tammiyor; gunese tapiyoriar; §ey- 
cm onlan sajrtiraujj der. Suleyman (A. M.J, dur bakalun der, dogru ma sdy- 
liiyorsun, yalan mi? §u mektubumla git der; hak dine girerete gelmeslni ejnre- 
rten blr mektup yazip cavu§ku$uyla yollaj. Eeikiys, roektubu ahnca adamlany- 
la dam sir; padisahlar blr yere girdiler mi, orayi bozguna u&ratirlar; orasmin 
yticc kisjle-rlnl alcaltirlar der, elcilerle armaganlar gonderineyi uygun bulur. Gb'n- 
ilehlen elciler. armaganlarla gejince Stileyman (A. M-), Allah bana, 3lzin getlr- 
dlgjnizden ttstliiitlntl Susan etmigfcir; oyle bir orduyia geleceglm ki kargi du ra- 
ni ay acaksiniE der. onlan armaganlariyla geri ybllar (I. clldln 9Bi. ve 1581. be- 
yitlerjnin. gerhlerlne de bk.), 

576. G tines - Madeira. GlinesJn madenlere tesirini bildlrmektedir. 

579 - 5E0. GQnes tutulmasi- Gilneg ve Ay tutulunca. hatfca cagunlugunu 
korkuya dtistiren gbk, yabut ye-r olaylarindan blrlsi meydana Bellrse, tafellt. 
a'jtnal ve ibadet kitaplannda bulunan Ifcl rlk'at nama* kiltnir Bu namaz, bam 
mezhcplerde farzdir, bazi mezheplerde siinnettlr, Bu namazia Tann'nm ulu- 
lugu, kudretl anilxnig olur. Beyttlerde buna Isaret edilrnektedir. 



584. Geceyansindan maksat, tab sat ve gaflettlr: 
tie reek giinegin. Tijin lutfunun tece-Wsidir. 



geceyl gldeten gilnesaf. 



589. Arg. I. clldin ^41 - 242. beyttterjnln gerhlne bJt. 

591 - 592. Kimya - tkslr. I. cildln 520. beytlnln gerhlne bk 

$&$, Zuhai. n. clldln 175. beytlnln serhine bk. 

594. Beyitie ba?layan babis. Ebft-Abd-ullab'll-Magnbi, hlcretln 239. yilindA 
Oil) vefat etml&tir; kabri Tur da&mdadir. Yumrml lkk yil ysi$adigi rivayet 
qdUinljUr. Daima ihrairLda gezer, itiramdan Qikar cikmaz tekrar ihrama. tril- 
rlinHrdti. Sagi, ba^;, elbliftsi dUtlma tert*mizdi. Karanlikta sttrdTdtt {Attar: Tea- 
kiret'Ul-Evliya; Reynold A. Nicholson biisimi; Leiden - 1907, c. II, s. llfi-HS 
255-257; Cimi - Latnii: Mafahat tcre. tst 1309! s 142-143). 

306. Magrib. arnp^tv ball. mJiQrik da dnftu demektlr. Magnbl. ball i linden. 
:n;,;;!ikiy de dogu illndiii ntiliiiinnii atillc, bu IwyLLlti Mr texat yapilmafcta, E?cyh>. 
jiccenln fftlntJUv;. ban n in doitu uUluftg lillillrllinnktedir. 



Gil, LVH siirenln ia n AynUepinie, kijamette, maninij kisiitiin ntfflwj, 
iiiaitf ijJkJai"! i]ci[i> 1 1 hi nyitiiil;j| ii(-np,i, kaTlrlerln, onlarin jsiklanm ijiteyecoklpj'i, 
fjikat onlarn nualh <>Jninytic;ifti. !,XVl. sfirenin fl. ayetlnde de, liianantann. m'ir ■ 
Junnm. onlerUii. i;:in yanlnnni aydmlatacasi beyan buyuruhmaktatlir iieyiLl.c 
iiu a ye ti ere i?aret etJilnaektadlr. 

go. Son etimle arapcadii. 

61S - (516. ^avili-i Ankaravl, aenginlerin, dlji kati:in fercini. altin atJahiat'- 
lii kllltlediklerlnl bJldli'lyor ve be^tin buna i^krat oJdngunu sbylilyor {5. 64) Tm- 
tlfiduliah da ayni bll&lyl veriyor, bu iji, katinn gebe kalmasinm oliimtine sebep 
iflacagi cihetle bunu engeUcmek Lcin vaptiklwim da bildlrlyor (Kanpur; s. £31, 

G24. Beyittcn onceki bajlik vq ayni beyitte baslayan hikaye, Hakfrn-1 Senai'- 
fttn. "llaht - Name" de denen "HadlksftH - Hakiyka ve Seriafiit - Tarika".sin<lii 
8Wr iMOdertls Radavi tasbUiiyle: Tehran, Cap - hane-i Siplhr; s. 414). 

626. Eskiden, dlrhem yerine ayni agirhkta ta?, kit kullanilirdi; bikini t.u- 
('iLklQgumuzda bu adel,, Istanbul'da da yilrOrdu, 

642. Gt}/, zinasi. Blr kadma jehvetle bakmaktir. "Gozler zina edei - ill"* 
/in a eder; ayaklar zina. eder..." me^linde bir hadis de vardir (Camf: II, » MJi 

B57. Mahler Toplanilacak yer demektkr. tslam Inancinda, klyametien * in 

j a berkes dirilip aj-asat meydanmda soruya cekilecekCLf. iCiyamette, diiftJj 

unuTak olup turns donecegi, yeryUadntln dtimduss olup urada ne bir inlyln, m 
de tiimsegin bulunmayacagi XX. Burenln 105-107. ayetlerinde blldlriimekimin 
MfiTlana bv diizltjk delay isiyle gtlmugtl haiirlamaktadir santyoniz. 

658 - 559 Bu beyltlei-, Mevlanft-'nim, Divan -1 Keblr" deki, 

"'Ey a^iklar, ey agikiar, ben top rag 1 milcevher h&Hne getirirlin. Ey (, L iiJ(?i 
cilar, ey ealgicdar, te fieri nizi altsnla doldyrurum" mealindck] beyltle ba^Jayan 
pazelizii batfrlatinaktadtr (D. K. terc. mlz T I. Cilt: tst Remzi K. 1967, ?. $4) 

659. Kimya. I. cUdin 520. beytlnin serhine bk- 

S77. Edhem. II. cildin 931. beytlnin serhine Jjk. 

559. Grfizlerlni, agizlanni mUhurlemi^tlr. II. cildin 630. beytlnin serhine 
bk. Mev J ana, "Pthl matin "te de, £5, BaiumUn sonlarinda, dtlnyantn gafletfe dur 
dugunu anlatu <Terc„ s. 93) 

G73-674. YasuF - Kuyu. I. cildin lift bey tine bk. 



-m 



mmm 



.li^Bt 



Wi 



•^ttm 



(M E T I N) 

Bfr dervttfn, ^hfcri r&y&dtt gormesl, onlardan, gabsip 

^abalamadan, ibadetten kalmadan helM nzik 

d Hemes!; oulann da ona yol gostermekrl; o 

ScyhJerin himmetiyk dagdaki aga^Iarui 

aci ve ek$i meyvalannm o dervise 

lath geimesi 

* Dervisin biri anlatti, dedi ki: Ruyamda Hmri gorenleri 

<iordum L 

Onlara, helaJ oian, higbir vebali buiunmayan nikl nerden dde 
fibyim dtdim. 
SftO. Beni, daglik, ormanhk yerJert: gotiirdijler; o ormandaki aga$- 
lardan meyva silktiler, 

Bizim himmsfimizle dediler, Tann, bu meyvalan senin ag^m- 
clti taJila^tinj-. 

Haydi, yemene bak; tertemiz, helal, sayisi - sorusu yok. Bas 
agnsi eekmeden, ta?iyip gotiirmeden, yukari-a^agi kosroadan dde 
L'dilen rmk. 

O nzik yuziinden bana, b'yle bir sos sbyleme kaabiliycti geldi 

ki sozlcrimdeki tad, dinleyenlerin akilJanm kaptyordu. 

A alemin Rabbi dedim: bu bir smayi?, deneyis, Sen biitiin 
hajklan giz]i bir bagista bulun bana. 

Sbz soyleme kaab%eti gitii benden; ho$ bir goniil elde etiim; 
iacJimdan nar gibi gatladim, yarjldim. 

Dedim ki: Cennettc, bu igimdeki sevingten baska bir$ey yoksa 
bile, 

Bund an ozge bir nimet istemem; bun dan boyle bu tadi birakrp 
da cevizin, -?eker kami$mm tadina dalamam. 

Kazanumdan dde ettigim. para dan birkag a! tin kalmi^ti; ciib- 
bemin yenine dikinistim onlarj. 

Dervi$ln, ben ^eyhJerin kersmetlerlyte nukJandim; $u parayi 

bu oduncuya vereylm dtyc kurmani; oduncuimn, onun 

tfindou gt^cn bu til yd ydwtliuJcn itidnmesi 

Yoksulun bin odun liifiTrouliiydi; yurgun, bitkin bir haJdt or- 
mandan cikageldl. 






m 







6W. Kcndi kendlmP, bwltf' ™k aramayla isim yok dedim; bun- 
dan boyle nzik Idn gum yemeirj ben. 

Tiksinile^k iiuy volar bile bana hos geliyov; bana bzcl bir n- 

21k nasib oldu. 

Degil mi ki bogazdan kesildim; bende kalan su birkag paravi 

ona vereyim, 

Bu altmlan, su emek geken kisiye vereyim de iki-iig gunce- 
|iz h nzik bakuuindan ho? bir bale gelsin. 

Oysa ki o, benim iginden ge^eni biliyoTmu^; kulag3, Tann i^»- 
giyla i^iklanmi?mis. 

Her dii^uncenin sim r ona kar?i, $i?e i^indeki mummus sanki 

Higbir goniil, ondan gizli degilmi$; gonulden gegenJere bcymi^ 
basbugmu^ o, 

O sa?ilacak er, dia?iincenin cevabmi dudak altmdan vermDyi- 

ba^ladi. 

* Padiijahlar hakkinda boyle mi diisunuyorsun diyordu; on 
lar sana nzik vermese nasil nziklamrsxri sen? 

Ben bu sozleri agjkga anlamadim ama azarlayiji, iyidi-n lyJ 
ye gonluine dokundu, igime yer etti. 
700. Derken arslan gibi hey bet le yamma geldi; sirttndaki oduii yti 
kunii yere koydu. 

* Odunlari ye re korken heybetinden yedi azama da bir titrti- 
medir, du^lu. 

Yarabbi dedi, senin 6?. kullann, dualari kullu, izleri yomlu 
kullann varsa, 

On! arm Hakkiygin, lutfunun kixnyasi bir is etsin; dilerixn. Sim- 
dicek su odun dengi alt in olsun. 

Bir de baktim h ne goreyim? Odunlar altin olmus; ates gibi 
yere vurup panl -paril parliyor- 

Bu hali gorunce kendimden ge^tim; uzun bir zaman o haldi' 
kalmi^im. Kendime gelip o sa^kmligtm gecince, 

Dedi ki: Ey Tann, o uJular pek kiskan^ olurlar, tanmmakUii! 
kacintrlar. 

Tez bu altinlan gene odun dengi haline getir; hemen eskiiil 
gibi odun yap bunlarl. 

Bunu der demez, o altm budaklar, odun oluverdi; onun isine 
akll da $astx kaldi - gtiz de. 

Bufidan sonra da odun yukiinii aid), ?ehre dogru yurudQ; tez- 
■ce yanimdtnT aynldx - gitti. 

407 



-■-■ 



710. O pMi$ah.m avkasiodan gitmek, zorda. kakhgim nesneleri sor- 
mak, sozlerini dink^/ip ijitmek istedim ama 

Hey bet i, dikekoydu beni. A$agihk killers, has erlerin yanlan- 
na varmaya yol yok, 

Birisi can - ba$ verip onlara yol bulsa bile bu, ordann merha- 
metindendir, onlarui geki^inden. 

Gergek erin sohbetine yol buldtm mu, bu ba$anyi ganimel bil 
arEik. 

Padi$&hin yakinligini eie g^trdikten sonra koJayca yoldan 
azan ahmaga donme. 

AJhmaga kurban payi verdiler mi, bu der, olsa-olsa koyun bu- 
dudgr, 

A ifth-acij bu bkliz budu degil; fakat setiin e$ekHginden, okiiz 
budu goriiniiyor saua, 

Bu ru^vetsiz veriten padi*ah ihsSni; rahmet yiiziinden tarn bu' 
I Glut, tam bir kerem. 



& 



MM 



^MHl 



(^ERH) 

67B. Beyltle banyan hiiaye. Bedl'uwaraan Furftzan-fer merhuni, bu hi- 
kajeye benzei: bir hlkayenin "JCegf'lll-Mahcab" da buiundugunu bildirljror ve mt. 
tin verlyor. Vercil&i metnin tUikeesi sudur ; 

"Allah rahmet etsln, Hasan- 1 Btsrt rivayet eder: Kendilerini Ibadete ve- 
renlci aiauinda Mr zencJ vardi; haribelerde yatat - kalltardi. Bir &*ln pazardatv 
ljir&ey aJdim, ona gottlrdtlm. Bana, bu ne deal. Dedlm kir TTiyeeek, ihtiyacm 
vardir satidim da eetirdim. Ellyte ]?£m edcrefe bana glilmeye bagladi, tsaret «t- 
tlgl yere baktim; gordlim kl o yikik yerin btMa tasi - toprali, divarlari altin 
Yaptigima nadim oldum; giJturdU&Qmfi birakip heybetlnden fc&cttm." {MdAhlit, 
s. 134). 

Erenlorln coguna tni ge&it kerametler atf edileeelmlstlr ; Mevlinayn fttfcdi 
lenler de vardir (Manakib'ul-AriHn: Tahaln Yasicinin not ve hi$LyelertylB An 
Itara - TGrk Tarih Kurumu Mat c 1, 1959; 3- 141 - 143, 193-194). 



bit 



Ami beyitfcekl "Hiair' 1 igln I- eildln 57Q. ve 223 - 224. beyitlerinln scrhlerlJu- 

«9B. Beytin Ikind misrai arapsadir. 

701. yedl aza. I. eildln 1429. beyttritn jerhlne bk. 



*• 



MV 



(M E T I N) 

Sdfim ona, Siileyman'ra, Belkiys'fii imana gelraesi 
Htn elcikri tez otaiaya te^viyk eimesi 

Hani Suieyman padisah gibi; o da savasacagi yerde Belkws 'in 
ordusunu, adamlanni kendine ^efcti, yanina davet ettr. 

A yiice killer dedi; hemencecik, tezce gelin; ciinkii comertlik 
demzi costu, kabardi, dalgalan klyrya vuruyor. - 
720. Kabanp gelen dalgalan, her an ki yi ya yiizkrce inci saciyor. 

* A dogru yolu btdanlar, haydin, gelin diyorum size? cimkii 
sjmdi Rid van, cennet kapjsmi acti. 

Derken Suieyman, a haber <&vu$m dedi, Belkiyse gidin de 
bu dine inamn, deyin. 

* Ona deyin ki: Bu yana gel, hepiniz gelin, hem de tez; c(m- 

ku bu sag, kapah 5 eylerin agdi? cagi, kapmm acilacagi zaraan 

A km, sen isteimyorsun ama, sen de gel; gel de bu vefah dost- 
tan istegiiu elde et. 

Edhem o#u ibrfthWin, Allah sirnm lakdte etsln, g&cmeslaln. 
Horiasan padisahliguidan vazgecmesiniu sebebi 

Sen de tez, Edbem gibi padisahhktan vazgec de omin gibi 
son&uz, blumsiiz bir padisah] ik bid. 

O padisah, gecekyin sedirde uyuyordu; bekciler damda bek- 
liyorlardi. 

Ama padisah, bekcikrin, hirsizlan, kotii kisileri uzaklastirm* 
ya mukayyet oJmalarjm da istemiyordu, 

Ciinkii o r kendisinin adaiet sahibi oJdugunu biliyordii o yuz- 
den gonlu rahatti; birscy olmayacagmdan, kendisine bir kotiiluk 

gelmeyeceginden emindi, 

730. * hiekfcri dilekleri koruyan adakttir; gecekri damiarda i& 

paianm vuran bekciler degil. 

Rebap sesini dinJemdcten maksadi da, istiyak cek&nkr gibi o 
hitabi hayal etmekti. 

Zurnanm aglayisi, davuJun korkutusu, birazcik sur sesine ben- 
zer. 



**m 



" '/Altm hikniri nflblln kisilcr, biz dcrkr, !>u makambuj, gt'ik 

yu/iinun db'uH^liiidcri aldik. 

* Jhdkm huilnnLi i;aldigi, sesle sdyledigi ezgikr, gokyu/Liriiin 
donusiiuun sesldir 

Jnananlar derkr ki: Cennetin ruhani tesiriyk bi.it tin firkin 
sesler gUzetie^lr. 

Biz, bir ugurdan AdenYin ctmi'Ieriydik, cennette o giizel ses- 
Jeri duyduk, dinJedik. 

Balgik bize siiphe tozunu kondurdu ama gene de onlardan bir- 
^eycikler var haiinmizda. 

* Fakat dertler, mihnetler topragiyla kanldiktan sonra $u zlr 
na^raesiyle bem nagmesi, nerden o zevki, o ne^eyi verecek? 

Su, ^klikle, pislikk kar^inca, bu bunalti yiiziinden mizaci bo 
ifurtrar, aci, sert bir hale gelir. 

740, Bedende de biraacik su var; sen istersen sidik say o suyvi; 
ate^i sondiiriir ya. 

Su pislense bile gene tabiati kendinde kaUr, degi^mi./; Itiblu 
tiyk de gam ate^ini sondiirur. 

Deraek ki giizd ses, $&\gi dinkmek, a^iklarin gidasidir; hu din 
leyistS} bulu^mak ■ kavusmak hayali vardir. 

Goniildeki hayaller, giizel sesle geltsir; hatta gu^eI ses yu/im 
den $ekillerc biirwiUr o hayaller. 

Suya ceviz atanin atesi nasd yalimlandiysa, guzel seskrlu aijk 
atesi de. parlar, yalimlamr. 

Su«ana? bid, ceviz agacjfna tirmanmi^U da agaei silkiyordu: 

^ukurda ohm etisemedigi suya cevizler du^iiik^^ suyun 

sesindcn a»vke geliyordu; bu hikayeyi ardati? 

Su T pek derin bir yerdeydi; susuzun biri de ceviz agacina tn 
manmisti; agaci silkiyordu. 

Ceviz suya dii^tiikce suyun sesi gelmekte, o da sudaki dalga- 
Ian, kabartilari seyretmekteydi. 

Akillmin bin, a yigit dedi, birak ?u isi; cevider da ha da fazla 
susatxr seni. 

Suya bir^ok ceviz dii^uyor ama su, sendfcn pek uzak, pck de- 
rinde. 

Sen zot bela yukandan .asagiya ininceye dek su, on Ian daha 
da uzaga gdtiiriir. 

750. Adam, agaci silkmekten maksadim ccviv. loplamak degil dt-di; 
gdrunu^e bakma da maksadjnn gormeye bak. 

411 



^t^t^tamtmtmmttm 



Maksiidiiu, suyiin sesinin ge lint: si; oiui isilmt-k, su sn kabtir- 

trskbnni styretmek, 

Susuzun, havuz kiyismda boy una dor up do las ma k tan Kafka 

ne i$i var diinyada? 

Hacinin. isi, nasii Ka'be'yi tevaf etmekse susamis ki$inin &i tic 
boy una umagin cevresinde dolasmak, suyun kiymmda gezmek, 
suytm se&ifii dinlemcktir. 

* Tipki bunun gibi ey Hak ziyasi Husamcddin, benim de bu 
Mesnevi'den maksadim sensin, 

Dalian, budaklanyla da, govdesiyle, kdkuyle de tamamivlc sc- 
nindir Mesnevi; onu sen kabul etmissindir. 

Fadisahlar, iyiyi de kab&l ederler, kotiiyii de, kabul ettiter mi 
de bir da ha reddetmezler onu. 

Degil mi ki bir fidan diktin, suyunu ver, degil mi ki agtm, 
diigiimii de £dz. 

Sbzlerimden maksadim, senin sirrmdir, onu meydana gelir- 
mdtteh maksadim, sesini duymaktir. 

* Sense sesin, Tann sesidir; seven, sevgiliden ayn degildir, 
hasa. 

760. tnsanlann canlanyla, msanlarin Rabbi srasinda, neliksiz - ni- 
Leliksk, kryasa sigmaz bir ulasma, bir biriesme vardir. 

* Fakat insanlar dedim; maymunumsvt demedim; cana can 
olam tamyan ki$iden baskasi insan degildir. 

* insan, adam olan kisidir; ncrdc adam? Sen, insanlann ba- 
sim gormedin ki; kayruksun sen. 

* "Attigim vakit, sen atmadin" ayetini okumussim ama beden- 
sin, aynhp boliinme aleminde kaimi^sm, 

* A ahmak, beden iilkeni, Belkrys gibi, Siileyman Peygam- 

ber'e tesllm et. 

* "La havle" diyorum, ama soyledigim sozden dolayi degil; 
y kdtii diisuncelinin vesveseleri yuzimden diyorum. 

giinkii onun, $uphesi yiiziinden gonltine inkArlar geliyor da 
sozJerime karsi hayallere dahyor, 

* "La havle^' cekiyorum; yani care yok diyorum, senin gyniiin- 
de, benim sozlerime ay kin sdzler var. 

* Mademki benim sozlerim bogazinn cilurdu; ben sustum, sen, 
senin sozlerini sbyle, 

* Hani bir ney uftirtfii v»rd», «u^l ney ttfjerdi; derken ansizin 

ardindan bir yd giktvordl. 
412 



■ 



770. Neyi in iIim, i iiirni tin, benden daha iyi iil'liiyorsun al, Lille ba- 

kaiirn tkdi. 

A Muslumati, t'dep anyorsari bil ki h edepsizlerin ber i^int- tin 
yanmaktir, sabretjncktir etlep, 

Kimi, filamn labia ti pis, huyu kotii diye ifikayei. cdiyor gijiiii- 
sen. 

Bil ki bu sikayet eden, kdtii huyludur; ciinkii o koiii biiylu- 
mui kotulugunu soylemektedir. 

Ciinkii guzel huyki kisi, kotii huylulara tahammiil eden, on- 
lann kotiilugiimi soylemeyen kisidir. 

Ama seyb, birinin k5tiilugUriu soylcr, birinden sikayet ederst\ 
bn ^ikayet, Tann emriylcdir; kizginbktan, kendi dilegine uyinak- 
tan degil. 

$ikayet degildir o, peygamberlerin sikayetleri gibi cam, gonlii 
duzcne sokmaktir. 

Bil ki peygamberlerin tahammiilsiMugii, Tann emriyh-dli , 
yoksa onlann yumusakb^i, k6tu]erin yuklerini de oeker. 

Onlar, kotuluklere tahammul cde-ede tabiatlerini degi&lli 
misler, huylanni yok etmislerdir; tahammiil siizhik gosierijlt-i m* 
bu, Tann'dandir, 

A Suieyman, knzgunla dogan arasinda Tann hilmi kt'Ml <N 
kuslarla uzla$. 
780- * Ey hilmi, yiizlerce Belkiys'i zebun eden, ey "Yarabbi, kav- 
mime dogru yolu gdster; gercekten de bilmiyoriar onlar" diyeo. 



* 



413 



($ERH) 



(METtN) 



721. Rid van, cermet memurlarimn bastnin adidir. 

t^-JgSg? **"* SM1 <Yflnu£ ' ** * 7 ^ kerimesldir Te ™ 

730. Adaiek MillkHn temtfi olan adalet hakkindakl ayet ve ftadSsleri ya- 
»ar S ak sahifeler dolar. Ancak biz. hGkUmde adalete riayetl emrcden ayet-i ke- 
rtmejile CIV, Nisa\ 58) bit siinlilk adaletle aufimelenin, alfcmig yilhk name Iba^ 
flatten hayirli oldatuna dair olan hadise ijaraEle Uttifa edecegiz CKUniiz n 
'< 4 04 i. 

732-734. Maaikiy-Gtizel ses. Eskllere nazaran mttaikiy, gOklerir, deniisUn- 
dun meydana gelen sesten; bu sesb, alienglnden meydana eelmlstir. Onikl b™~ 
taa. onlki asli makam bulunrousturi mttsikteki yedi MS , vedt yildiai jlrml dort 
HUMS, gece ve gilndUzUn yirmj d&rt 5 aat(ne, kirk aekiz terklp de, yildaki k ir k 
sekto haftaya mukaablldlr (Ankara^ s. 74-75). By fikrl atsn, m^hur EH**. 
ft&rditt (Imdfidullah; a. 52). 

73a. sic. milzik aletlnin en ince seal cikaran teline, bem de en kalin sesi 
voren teline denir. Halk arasinda "Bam tell, Bam telime basti" stfileri, bemden 
alinmigtir, 

154, Hat ziyasi Huslineddin. Bu cildin 16 - IS. bevltlerintn serhine bk. 

759. Tann seal. I. cildm 30-36, beyltlerlnln serfiine bk. 

TSl - 752. tnsan. AdamiTi, sftretle degtl, ahlakla in&an olabOeccglnl bildlr- 
mektedir, 

763. Attigjn zarnan, I. clldin 619. beytinin serhjne bk. 

7G4-76a. Caleb} Hus&meddtn'i a verier, ona hitkh ederlerken, Mesnevl'yl 
dn bu arada soz kouusu yapariarketi, gene Mesne vi'yi begenmeyenleri, kmayan- 
Iftn hatitlayip onlara bitab etmeye baslamiglardir. Beyitletae anilan '"La ha vie" 
II clldin 146. beytlnde gectl, 

769. Beyittc baslayan hlkaye. Ubeyd-i Zakani'nin (7724 H. 1370) "Lataif"- 
Inde ve Sems'in "Makaalaf'inda ge v er (Maahiz, s. 13-1-135). 

ISO. "Rabblm, kavralmi dogm yctla -sevket; fiinkU onlar bUmlvorJar." (Mus- 
lim, Milsned ve thy a 'dan naklen Ah4d1s-i Mesne vl; s. 60 h 



A 



1!4 






■ 



Sclfim offiun Stilcyman'm, ?irk ko^makta ayak dlreme, geclkmt> 
dLye Belkiys'e haber gondererek onu korkutmasi 
Haydi gel ey Belkiys, yoksa i$ kotu oJur; ordun *ana dii^maji 
kcsilir; senden yiiz sevirir. 

fc Perdecm, kapmi kokiinden soker; canin, can dujmani keaU 
lir sajia- 

* Imtihan. gagmda, ycryii2uniin ; gokyli^unun biitiin zerjrdni, 
Tann ordusudur. 

* Yeli gordiin ya, Ad'a neler etti; suyu gordiin ya, tufatiilii m* 
ler yapti. 

* O kin denizij Firavun'a neler etti; ^u yeryiizii, Kaanln J n ne 
ler yapti. 

* Ebabil kiujlan. Fil ashabina neler etti; bir sivrisinek, Ni'm 
rud J un bafim nasil yedi. 

* D£vud, ellyle tap kaldinp a tinea ta? ; altiyiiz par^a oldu ilin 
bir orduyu kirdi ■ gecirdi. 

*Lftt'un dii^manlarma ta$ yagdi da kapkara suyun iginde dal- 
galar yutmlar, bogulup gittiler, 

Diiny&daki cansi>t ?eylerin, peygamberlere nasil akillica yard mi 
ettiklerini soylersem, 
790. Mesne vl o kadar biiyiir ki kirk deve bile cekemez onu. 

* El, kafrre karsi taniklik edei" Tann askeri olur, buymgunn 
ba? eger. 

A i$te - giicte, gerce^e aykin ders veren ; sen de Tann askeri- 
nin arasindasin; kork. 

Ciizii'leriniin cuzli'leri bile Tann 'y a uymu^tnr, Tann askcri Ql- 
mu^tui*; iki yiizliiliik ediyorlar da simdi, Sana uymu? goriiniiyorlar, 

Tann, gSze, sik onu dese, g6^ agnsi yiiz kere kokiinii kazir 
senin. 

Disc, Orta bir ceza ver dese, goriirsun kidi?, kulagini biirmo- 
ya baslar senin. 

Tib kitiibim ag da hastahklar boJumiinu oku; oku da bederi 
askerleritiin neler yaptiklarini gor. 

Mademki her^eyin caninin cam Q'dur; cariinin canina dii$man- 
Iikta bulunmak, kolay olur mu hie? 

4lfj 



M^M»i 



Buyrugurila can j^ijk l gh'erler de saFJar yinailar; fakat cin or- 

dusuma, seytan ordusuau bir yaua birak. 

Once ey Belkrys, ta^tari tahttan vazgec; ciinku beni buldun. 
nmi, biitiin suJtanhk senin'. 

500, ■ Bana geiince de zaten anlarsm ki bensiz, haroamdaki bii 

resimsin ancak. 

Resim, ister pMi$ah vesmi ulsun, ister zengin resmi; resim den 
ibarettir; can zevkmi tadamaz. 

Onun bezentisi, baskalan i^indir; bo? yere gbzunii, agzmi ac- 
rnisUr. 

A kisi, sen kendinle savasa girisrm$sin; baskaianm kendinden 
< i y ir dedememi ssin . 

Hangi ?ekie rastlasan, bu, benim diye kaimp kakyorsuu ama 
vallahi o sekil, sen degilsin. 

Bir zaman halktan ayrilsan, yalruz kalsan, bcgaztna dek gam- 
kira batryorsun, du$uncelere dahyorsun. 

Bu, Basil olur da sen olabiIir$in? Sen o tek guzelsin ki kendi- 
nin guzelisin, kendinin dilberisjfo, kendinin sarho^usun, 

Kendinin kiisttsutt, kendinin avi, kendinin tuzag). Ken din in 
ba^koscsisin, kendinin dosemesi, kendinin dami. 

6 Cevher, ona derler ki bash ba$ma war ohun; onun fer J i olan- 
$a arazdir. 

Sen Ademogluysan, onun gibi otur, kurul da butiin soyunu - 
sc-punu kendinde gdr. 

810. Kiipteki nedir ki nehirde olmasm; evde ne vardir ki $ehirde 

buJunmasin. 

Bu diinya kuptiir, goniilse derenjn suyu sanki, Bu diinya bir 
odadir, goniilse sa$ilacak seylerle dopdqlu bir sehir. 

Selam olsun ona, Siileyman'in Belkrys'e, ne sender,, ne giizclhgliiden, 

ne de pacu>ahligiridan, iilkenden zerre kad&r bir umdugum 

yok; inanmani, AHah nz^si fgin, candan istlyorum; zaten 

can gfizun acjlinca sen de bunu, Allah i$igryla 

gorfjrsibi demesi 

Hadi gel, ben seni cagiran bir elciyim; ecel gibiyim, sehveti 
mdururiim ben. ?ehvete esir degihm. 

$ehvetim olsa bite, sehvete hukmederim; guzel yuzun sehvc- 
tine tutsak degiiim ben. 

* Ashmizin ash, Tann HaM'i gibi, biitiin peygamberler gib) 
put kt rand iv. 






416 



A tui siik, |nili* NipiLui yore girsek put secdc eder bize; o ta 
pmakta bl* piiki m'< \U- ctmcyiz. 

* Ahmud df putt) tapilan yere gitti, Ebu Cebil de; fakal bunun 
gitmesiyle onun gitmcsi arasinda pek biiyiik bir fark yok. 

* Bu, puta tapdan yere girer, ona kfir^i putlar, yere ba.? kcr; 
Qburii girer, puta tapanlar gibi putlara kar$i secdeye kapyriir. 

Bu ^ehvetier diinyasi, puta tapilan bir yerdir; peygambtTk'ic 
de bir yuvadir, kafirlere de. 

Fakat ^ehvet, temiz ki^ilere kuldur; madendeki saf altmi alc^ 
yakmaz; 
H20. Kafirler kaip akfadir; temizlerse altina donmu^Ierdir; bu iki 
bbliik de ?u potamn igindedir, 

Kalp olan, potaya girdi mi, karanr - gider; a it in girdi mi di: 
alt)nh^i meydana cikar. 

Altin, potada ho$ bir halde elini sallar, ayagim basar; ;\U",, 
i^inde giiler - durur, 

* Bedenimiz, diinyada yiiz brtiisudur bize; biz$c tieniz gibi, 
bu samanin a It in da gizliyiz. 

* A b(igisJ£, din padi^ahma toprak diye bakma. (Jiinkii rah 
met ten stirulmus, ianetlenmi? Iblis de bbylebakti. 

*" Bir soyle bana sen, bu giine$i bir avug balgiJkla sivamtiya 
imkan var mi? 

* Isiga ytiz kere toz - toprak atsan, gene isir, gene ba^ glis- 
ter ir, goruniir. 

* Saman nedir ki snyun yiiziinii ortsiin? Toprak ne oluyor 
ki giintfi gizlesin, gostermesin. 

* A Belkiys, padi^ah Edhem gibi kalk, davran; su iki - tit; gun- 
liik padi^ahiik toznnu, dumamni dagit - gitsin. 

Allah si mm takdis etsin, Edhem oglu Ibrdhlm 
hlkayesinin italan kismi 

O adi - sam iyi er T geceleyin tahtinda otururken damda b!r 
takirti, bir hay huy i^itti. 

830. Saraym darmnda aeirt-sert adtmlar atilmadayd). Kendi ken- 
dine, kimin ne haddine dedi. 

K6$kiin penceresinden, kim o? Bu insan olamaz, peri olm;))i 
diye bagirdi, 1 

Goriilmemis bir boliik ha Ik, damda n ba^lanm egdiler de, gr- 
celeyin dcrdiler, kaybettigimiz seyi arayip duruyoi-uz. 

ibrfihlm, peki dedi, ne kaybettiniz, ne anyorsunu/? Develurl- 



^MH^HM*. 



37 



417 



•^iMn 



mizi dcdiler, Ibrahim, kendinizi; gel in dedi; doveyi dam ustutide 
kim arar? 

Oniar, sen de dcdiler, nasjl oluyor da tab t la otururken Tan- 
n'ya ulasmayi any or, umuyorsun? 

tijte bu oldu, bir daha klmse onu gormedi; peri gibi insanl Li- 
ra goriinmcz oldu, 

Manasi gizliydi, kendisi halkin onunde, Fakat halk sakaldan, 
birkadan bask a ne gorebilir ki? 

" Kendinin goziinden de uzaklasti, halkin gozunden de. Bu 
ytizden de Zumriidtiankaa gibi ale me tanindi, tin saldi. 

'" BLit iin Siena, earn KafdagVna varan kusun lafim eder de edei . 

Bu dogul i?lgl da Seba'ya erisitice Belkrys'e de bir gigiltidir 
diistii, batka da; her agizdao. bir laf cikmaya ba$Iadi. 
B40. Olmus canlann hepsi, kanat cirpmaya koyuldu; oliikr bed en 
rnezadanndan bas cikardilar, 

B irbirjter ine, dinle hele; i$te r gokyiiziinden bir sestir, geliyor 
diye mujde vermeye giri$tiler. 

O sesten inanglar giirbiizlesti; gonullerin dallan - yapraklan 
ye$erdi. 

Suleyman'dan gel en o soluk, sur iifiirulmus gibi oliileri me- 
zarlanndart kurtardi. 

* Bundan boyle sen kutluiuga erismeye bak; tarn gerceg 1 ! Al- 
lah daha iyi bilir ya H o cag gecti - gitti. 

Scbahlar hikayesinin kalan bolumii; selam olsim, Siileyman'm, 

Belkiys't cgiit vemiesi, ona dogru yolu gostermesi; her birinin, 

kendj haline, kendi haddine gout mii^killcrini ballet me si 

Her clns gonill kusimim avian acagi kusu, a cins kuslarm 

seslyle, o clns ku$lann yemiyle avlanmasi 

Ozlemi^ kisi gibi Seba'dan sdz aciyor, hikaye soyluyorum; quBri 
kii lalelige seher yell esti, 

Bedenler, canlara ula$ma giiniinii buldu; cocuklar, analannm, 
babalarimn yanlanna dondii* 

Dm metier icinde gizli olan ask ummeti, ?evresini kotii k ma- 
in alar kaplami$ comer tllgc benzer, 

Canlann al^almasi, bedenlermdendir; be denier in yucdigiyse 
canlanndan. 

A ajiklar, an - duru sarap size sunulur; kalanlar sizlersiniz; 
dlumsuzliik sizindir, 






* Bu bey it ve bundan scnrakl dart bey It arapjadir. 



418 



- 




H.SO. Ey giktHlltTiinlr rt$k ilp'rUi olmayaiilar; kalian, tfyik ulim; i>lr 

YuiUjf-'un kiikiiMi btitjitikla; hemen koklaym. 

* Ey SiilcyiiiJiii'm ki.iy dili, gel. Hangi kusun s«si gcliyorsa <m,i 
gore bir nej|mc dii^. 

Tann, mademki ku^lari sana gonderdi; Fier ku^uit nagmcsini 
de sana ogretmi^tir. 

fc Cebre inattan ku^a cebir diliyle soyle; kanadj ktnlmi^ kusa 
subirdan bahset. 

Sabreden kltfq ho$ gdr, bagl^la; Zurnriiduaiikaaya da Kafdii- 
gi'm ov. 

Guvercine, dogandan korunmasini buyur; doganayaa, yuinu- 
sakliktan soz ac, sakinip cekinmesini sbyle. 

Caresiz kalmi? yarasayi isiga a$ et; ijikla bili^lik ihsan t. L i ttm, 

Sava^an kqklige ban si bgrci; horozlara, sabah ea^inui bt-lun 
lerini gosier. 

'' Boylece, hudbiidden kavaku^a dek biitun ku$iar;i yol yy<; 
ter; AlJSh dogruyu daha da iyi bilir. 

Belkiys'in padl^aMiktau azAd olmasi, iman i^tjyakiyle ketuiliuliii 

gecmesl, g$s sirasinda, tahttan ba^ka padl^ahh^a nit 

nesl varsa hepsini biralunaax 

Suleyman, Seb^'daki kusJara dogru bir ishk gahnca, Ker»vkrii 
de kendine bagladi. 

HbO, Ancak cam da, kanadi da olmayan, yahut da balik gibi do 
gu^tan sagir olan, dil-siz olan kus duymadi bu sesi. 

Hayir, yanh.f soyledim; ciinkii sagir da ululuk sahibine kiitsi 
yere ba^ korsa, Tann duygu veiir or>a. 

Belkjys r candan, gomilden Sijleymana gitmeyi kurdu ya; g(&- 
mis zamana da aciklanmadaydi. 

A$iklar, tlasil adi - sam, an - bayayi unuturlarsa Belkiys de Up- 
ki onun gibi maldan - iniilkten vazge^misti. 

O nazli kb'leler, o nazenin balaytklar, go'zune porsumiJs r riirii- 
yiip kokmns so van gibi goriirjuyordu. 

Baglar, ko^kler, dereler, irmaklar, ask yiiziinden go'yutit 1 kill- 
hail goriinmedeydt. 

A?k saldirdi, ofkelendi mi, giizel ^eyleri goze cirkin goslehr. 

A^kin gayretij ziimriidu bile pirasa gostcrir; ijte "LtV'nin (hi 
manasi budur. 

* A sigmacak yer arayan, O'ndan ba^ka yoktur tapacak sokU- 
niin budur manasi; yani Ay bile sana, kararmi? bir ^.<.imlek go- 
riiniir. 



419 



limbic mala, (livtijj hazineye, hicbtr degcrli se.y.e acmmryordu 
da :incak tuhtina jcmiyordu. 
* 70 ' . J>e ? eC S(iIe yman, gonliinden anladi bunu; ciinku Siibyrnan' 
in gonliinden, onun gonlihle bjr yol acilmi$tir. 

* Karmcalarin seslerini duyan, is i ten, eibette uzaktakilcrin 
seslerini de duyar, isitir, 

"Bir karinca dedi ki" sir rim duyup soy ley en, $u kohne ke- 
merin sirnm da bilir. 

Siileyman, o yolu - yordami, her$eyini vermek olan Belkiys'e, 
tahttan aynlmamn aci geldigini, gii f oldugunu uzaktau gdrdii, an- 
Jadi. 

Tahta neden bagtanmisti,- ni^iri o kadar seviyordu tahti; bu. 
nun sebebini sbylersem soz uzar - gider, 

Bu kalem de {taht gibi) duygu&uzdur; yazanm c ins hide n degi!- 
dir ama yazana da astir- dosttur hani. 

Bunun gibi, her sanatkarm aleti cansizdir arna cart 1mm da e^i- 
dir- dostudur. 

An I ay 1$ goziinde nem olmasaydi, bu sebebi dab a agik sbykr- 
dim sana. 

Taht da buyiiklukte hadsizdi; hemen bir yere goturiiinicsine 
imkan yoktu. 

Pek ince i$Ienmi$ti; bedenin azasi gibi cuzii'leri bitismisti bir- 
birine; ayitmada tehlike vardi. 

BSD. SiiJeyman, sonunda tac da soguk gelecektir ona, taht da; fa- 
kat simdi bcyle iste dedi. 

Can, biriikten bas gosterdi mi r birlik isigma kar^i bedenin bir 
i$igi kainiaz, 

Denizlerin dibinden inci cikti da el be gecti mi, kopiigu, cer 
copii hor guTiirKun. 

" Tsiklar sacan giines dogdu, bas gosterdi mi, artik Akreb 'in , 
kuyrugunu kijn yurdedinir? 

Biitiin bunlarla beraber gene de simdilik tahti getirmek gerek. 
Getirmeli de buiustugu zaman uziiimesin; o ^ocukca dilegi ye- 
rine gel sin, 

Bizce o taht, hor - hakiyr bir seydir ama onca yuce; getirdim 
de hurileriu sofrasinda §eytan da bulunsun. 

Htikasiyla cangi, sonradan Eyaz'a oaail ibret oJduysa, o naz- 
Ii tahti da camna ibret olur onun. 



Bu ve bundin sonraki tlllrt Imyu arajjcaelir. 



<UU 



-- 



On;i baViil il -vf lututnui^ old.u&unij :mlar; nepeltfi'den ncrc 

ye geldigini bilir. 

Tann, Lopruj^i dn r L-ihk sUyufla da, ol parfasim da gtoiirnii/ui! 
oniinde lmlundurur; 
HW, A kotu kuruntulu dcr, simdi on tarda n tiksiniyorsun degij ini'^ 
Bak, nerden getirdim seni^ 

^aglarda buniara a^iktin sen; bu usluniiigii inkar ediyordun 
o zaman. 

Qnceden toprak itindeydin; i^te bu bagis, sen in o inkanni gi- 
dermek i^in. 

$u dii^iinceni dagitmanj inkar edi^ine deiil oldu, seni hakli 
gosterdi ama bu hastalig^n da dcvjldan beter oldu. 

Toprak, rierden su isi duziip kosacak? Erlik suyu, ncrden tl'il^ 
rnanlik edecek, inkarda bulunacak? 

O gagda gc-nliin de yoktu, basin da; o yiizden diisum^vi di' 
inkar ediyordun, inkar edi$i de. 

Inkar edi^in, cansizhktan kurtulunca, bu inkar yuzundk'u ]-.n 
q a - bucugun ezildij bir araya geidi. 

Sen kapi halkasim calan o ki^iye benziyor&un; hani ev sibibt, 
t^eriden ba^irir da der ki: Ev sahibi cvde yok. 

Halkayi gatan, bu sozden anlar ki ev sahibi evdedir; clini [u\\ 
kadan cckmez de gekmez. 

Senin inkar edi?iiiden de su anlasjhyor ki Tann, cansulardau 
yiizlerce htinerJer gosteriyor, canhlar yaratiypr. 
9U0. * Balgigin "Hel Eta" dan inkar dogurmasina dek nice hiiiVJ'- 
ier meydana geldi; nice canlar yarattldt a miinkir. 

Balcik bile, zaten inkar etmiyorurn deyip durmada; yatntt irv 
^ahibi gibi baginyor: Ev sahibi evde yok. 

Bunu, yiiz yolla sbylerj anlatinm ama, man a si ince olan jt?y« 
lerden iusanin anlayisi siirger, 

S&latn ona, Siileyman'in, Belkiys'in tahtim 
Seba'detn ge£lrmeye care buTmasi 

* Bir if rit, sen yerinden kalkmadan dedi; bir hiiner g&stcHt', 
unun tahtim getiririm. 

s Asaf, sen dedt, bit ioluk almadan, Ism-i A'zam'la tahti gtti- 
nveririm. 

* tfrit buy tide ustaydi ama taht> AsaPm soluguyla geldi, gti- 
rdndii. 

* O anda taht cikageJdi; fakat ifrillerin hiiner iyle degil, Asa f" in 
yiizUndcn, 

421 



" Siikyman, lioni bunun igin Allah'a hunululsun dedi, hem de 
^temlerin Rabbinden, bunun gibi gordugum yiizlerce lutuf yiizun- 
den hamdolsun. 

Sonra tahta baku da dedi ki Sulcyman: Evct ey agac, ahmagi 

nldatirsin sen. 

Nakislarla bezenmi$ agacm, ta^iri onunde nice anraak ba$ koi', 
secdeye kapamr, 
c t\0. Secdc edenin de candan haberi yok, secde edileniri de; ancaic 
can dan bir kirmldani^ gcrmu^ bir belirti sezmi$, 

^a?inp kalmca da lahtanm soz soyledigini, tag in i^aret ettigr- 
ni g6rmii$. 

* Kuliuk tavlasini yersiz oj/nami? da ta$tart arslam, sabici ars- 
Ian sannii^ 

Fakat gereek ar&tan gene comer llik etmi$ de a ktipegin onune 
bir kemik parcasi atmi$. 

kopek, §crefii bir mahJuk degil ama demi$ r kefiiifc atmak, 
burkese kar^i gosterdigimiz bir lutuf bizim. 



* 



(5ERH) 

733 Padisahlarm. vezirlerln oturduklan crianin kapisindEtki perdeyi acan, 
nAcbgahla, vealrle gortt&mek icin gelenl lecrlye alan kljiye "Haclb - perdeci" de- 
riirtt Mevki" bakjmindan pidgin, vezrrm-guvcndi&i k# ve yatoi sayihrdi; 
n-aiidan dolayi da mdbHk" mliMm bir saray memurlyetlydi. Htobe ' Perdc - 
liar" da denlrfil ki Mfevianft; rarsca olan bu wzil kullamyor ve bu beyitie Hakk a 
tnltm olmayaa kigtye. en gUvendigl Wfe taiaftarifle etmes dfyor; cammn bile. 
boyle fcislye can dugmam fceslleteglnl sSyluyor; XLI. surenin (Fussilat) 20-21. 
L yetterinde kiy4met gtinfl, insanlann yapttklarma, kulaklarmm, giMeriniri. be 
<:cnlerinln tamklik edeceglnin, mUcrimlerin. neden tafiiklik ettinLz Mono™ 
fear?, da ylnin, hergeyi sSyleten Allah bizl wyletli diyeceklcrlne dair M* 
hilknili hatirlatiy&T- netektm iklncl misxa'da, "Camn. can dugmam feslUr ill 
yrrek de tounu kuwetlendirlyor. 

794. Tanri ordusu, XLVIII- sflrenln CFeth) 4. ve 7- ayetlerinde, "Gfttedrtfl 
ve yeryllzunlln orduian Allah 'mair; Allah, hei$eyi bllendlr, hllktlrn vc liLknmt 
^hibtdir" buyurulmakta, LXXiv. surentn (Mtldessir) SI- iyetinde de "Rabblmin 
Djrdularim aneak O hilir 1 ' buiTirulmaktadir. Ordulardan maksat, meleklcr, rln 
ler Te ii^anlardir < Mecca a'ul-Bey an; IX. s. ill). SUleyman-la (A.M.> Bo\k\y 
ATSLsaiUm olay, Kuran-i KerlnVln XXVII. silreslnde (Neml) §eyle anlaliiir: fin 
ieynaan tA. M.>. HUdhiid denen cavusku^nun, niecljslnde bulunmadigmi (r©T 
mils maseretlni blldirmesbe onu ?iddetle azaplandirmaya, yahut kesMrmcye ku 
vur vermlgken, cok gecmedlen HtidhUd eelmls, Sebadaii geldlimi. or ad a ulr 
kadinin padl^ab oWugunu, onun da, ona uyati toplumun da gUnese taptAlarmi 
baber verrni^tl; Htldhud, o kaditnn, pek buy (Ik bir tahti oldulunn da s*ylo- 
ml§tl Bunun faerlne Silleyman {A.M.), "Get c ekten de Silleyman'dan gellyor vc 
gereekten de bu. rahman ve rahim AJlah adiyle. Sana kar§i ululuk davasina 
kalkismayin ve beallm nlaiak gehn" mealtnde bir mektup yazip HUdhM'le *tin- 
dermigtL Bunun dserlne aeb& padisihi Belkiys. Sttleyaian'a hedSreler yollami S - 
[j Hediyelerl getiren el^ilere Suleyman, bana mal gondererek yardim ettlglnl 
mi samyor Allab'm bana verdlgi, slzin getlrdlklerlnlzden dahe. hayirli deylp 
t'Jdlerl gerl gonderml?, gtjnderlrken de, onlara 6yle bu orduyla geleceglm kl 
karsi duramayacaklar. onlaii ordan, hor - hakiyr bir baide 5 ikaracagina dcmlj 
it (20-37). Btsyltte, SUleyman PeyBamber'ln, Si. fiyette bildlrJJen ordusunn d^ 
\$ai% vardir; aneak Meviana\ Tanri ordusu qlarak gokyUsUntln, yeryllitUnun bU- 
illn zerrelerini kabul ediyor. ^Iddetli scs, esen yel. yagan yagmur. deprem v.s, 
tjlrtok toplumu yok ettigl elbotie Mevlan4'nm bu tefairl do&rudur. 

7 &5, Bu boyltte, yelln Ad kavmini. suyun Nub. kavtnini helak ettlglnl bll- 
dlrerek bundan oncekl bey tin tefsirlnl asiklamaktadir. Tufan ve Nuh, 1, eildln 
406., Ad kavmf $5B ■ £59. beyltlerinin gerhinde ge?tL 

786. PLravun - Denla. I, clldin S63. beytlnfn gethlne bk. 

7&"7. Ebabll. Ayni clldin 1319. bey tin In gerhine bk. 

7fl8. Davud. Davud Peyeamber (A.M.), Calat'u, sapamyla attigi ta?la al- 



422 








423 



whdan vurrtiujs, vere yiktmB, fjnun beJlndBki kihci cnkin <itm oidtirmiisui en r 

m biiytin, III. c. 34S)6. ijnyLln ^rhicriue bk.). 

789. Lfe jl, cilcim ir(J6D. bnytinin serhine bk. 

TSjF. Elm tamkligi. I. cildin 2163. beytinin serhine bk. 

300. Ham am - Reaim. Hamamlarm girl? kismindaki camekitnlara realm - 
ler yapildigmi. bu reslmler i$inde bilhassa Seytan resminin bulundugumi Sa'dl-l 
§lrazl f nfci "Bustan" mdan da anlamaktayiz: Birisi, ruyaainda gilisel bi r dellkanli 
goTur; kim oldugimu sorar. Gene, §eytan'im der. Adam, sen I hamamlarda pek 
firkin, of ken bir gekilde yapiyoriar der. $eytan, gulerek, ne yapayira der ka~ 
lem duamahm elinde (Bombay - 1286, s. 32-33). 

809. Araz. II. cildin 643. beytlnin §erhlne bk. 

814 H&. fey gam bar >!n ts.M.) atalanmn, Hz. tbrahim (A.M.) olduguna 
i;jaret edilmektedir. 

file - SI 7. Putlann yere kapanmalan. Bundan sonraki hikayede Isah edile- 
cektir. 

323 - S23. Tasavvufta, biitttn k&inat, 'Gercek ve Mutlak Varlik"m, Tann- 
mn kudretinin, hikmetinln, yaratisinm, bldttrilsiinun, kemal ve cemalLnin, ulu- 
Lugtinun aynaaidir; her aerrede O'nun burham. her katrede o'nun ummaiii gp- 
rilnmektedir. Can gbzu apt olanlara alem, bir pegedir, bir y(jz tfrtusiidur; bu 
drtuntln altinda Tann'mn aonsuz tecellilert vardir. Mevlana. 'Divan -1 Keblr'' de. 
bir gazeide, kudret dilinin tercemani olarak. "Bu ins an vllcudu, bir yiiz aVttf- 
staddr; butun aecdelerfn ki blest blala; sen saiga, sura bak, gergeei gOr; 
insamn bedenini gtirme de Lutfedelim, camm kapiverelim Bakisi, gOrtlaii, an- 
cak aynligj goten iblfa, Adem'l, Tann kudretlnden ayri gordil; sandi k[ biz, 
Hak'tan ayriyiz" der (Kulliyyat-i ?ems ya Divan -1 Keblr; Eedfuz-zaman Fu- 
rQzan-Ier basum; Tehran Unfv. Yayjmi; in, 13 3 B $ H. a. 27 a ; beyit. 16&3Q - 
16532). Bu. baslt, kaba, bir insana tapis deglldlr; insandaki Tann kudretlni g&- 
rOgtflr; Tann'yi tebcildir. Sit. beyitte, "Saman altindan su ytirlttnutt" dedlgimji: 
Orf meta^i da vardir. S2G - 821. beyltlerde de "GUnesl balfikla sivarnak" orf me- 
cftai hatsrlatilmaktadir. 

aas. Ijeyttten sonrakj bahis. Edhem oglu. Ilk sfifilerdeu Edhem o|iu Ibrfi- 
Jiim 161 H. de C777> ^am'da vefat etmfstir; 162 ve 166 da vefat ettlgi de rlvayet 
cdllmistfr (778, 7S2> Anlatilan olay. Ferideddin Attar'm "Tezkjret'Ul-Evliy^'sinda 
aynen & eger (Ma&hiz; $, 134). Cinit, Belh'U olan, Belli padi^ahi oldueu, padlsah 
^oyimdan bulundugii rivayet edilen bu zatin, avlamrken, Ey Ibrahim, seni bu 
Is ifin yaratmadilat diye bir sea iaittigini, bu aesi duyunca aaitanati birakip 
rasavvuf yoluna glrdiginj anJatir (Lamn'nin Naiah^t tart. FQtth'uI-rvIucahldhi 
!l Tervlhl Kumb-il-Miiaahfdin; lat. 1289. a. 35. H. e. 331. bey tin serhfne de bkj. 

B3 7. ZUmrlidUankaa. I. c. 376. bey tin serhine bk. 

83S. Kafda^i. I. c. is 93. beytla aethine bk. 

&ii. Tarn gercegi Allah daha lyl billr. Bu cthnle arapyadir. 

851. SUleyman - Kujdilt. XXVII. sirenin tNeml) 16. iyetJnde, ameyman'in 
(A.M.) Davud'a (A.M.) varia oldugu, kendlalne kuj dlM Ofiretildlgl, herseye ait 
bllgl verlldjgl bjidfrillr. 






853. 
353. 
G63. 

371 ■ 
833. 



Cublr T riMln «U n-| 1 h^ylilcrlnln serhlne bk. 
Allah du^iiiyn tt^iiu il.i lyi lillir. Bu cllmle arap^adir. 
O'ndan buiku pofctur tapacak. Blr^ok ayellecde i^ger. 
372. SUJeyman - Kannca. I. a. S752, bey tin sorbins bk. 



Ciiines - Akrep. GoktekL sabitelerden meydana gel en yildis; kttmele 
Undcki yildiziaTin her blrlnden obflrune, hayali bir yiz^i cckllerek meydana 
ifelnn sekil bir hayvana. bir seye beneetllmis, briyleee her kilrneye "Ko^ ftlUU 
Tr.rkzV gibi adlar verllmistir. Burt dentlen bu yildiz kumelerinden bir J de "Ak ' 
i : ep"tir. Eski yildia bUgisine gbre Ay, yahut giines, Akrep tmrcuyla bir derecieyH- 
wUTze, yahut, insanin dogum aamamnda dUnysya hakitn olan yildiz. bu burcn 
,iircrse aaat, d(lnyaya r adama kutsuz sayihrdi. Islam, bu ^e^it asjl&is inan,' 
Lara karai koymus.. He. Peygamber (S.M.), "Kim. yildtsa bafcan birlne. olacak 
^eyleri tiaber verdlglnl Iddia eden bit adama basvumr da dedigini genjeit biMrst' 
Muhammed'e inen her 5 eye kaflr olmustur" buyurmustur fCami'as-Safiyf; ll 
s. 140). Mevlana, bu beyitte, hem buna isaret etmekte, hem de gereek glta/ 
?iyle isiklanan ki^iriTi. .hef tiiriil manevi tehlikelerden kurtulacagim bUdJnni'k 
tedir. 

887. Eyaz-Hirfea, carik. Eyaz. Gaanell MahmDd'un kdlesldit. II 11 MMy* 

V eiltte etrafhea anlatilacaktir. 

009. Hel eta. II. cilt, 973. beythv serhine bk. 

&03-&07. ttrlt. Pek kotU aniaminadir. Kotli ki^iye de istiare yoluyln r|t- 
nir, Tiirk$ede "lfrit oimak", ^ok kiamak EWiIsmmi verir. Kur'an-i Karjrutli 
EXVII. autesitiiTi 38 - 44. ayetlennde Siileyman Pey^amber'in (A. M.>, Bftlkiys'ln 
eicilerini gbnderdlkten soiira huzfirunda bulunanlara, o, bana teslim olup bpI 
Jiieden onu, tahtiyla hanginiz bana getirfr dedlgi, cin taifeslnden blrinin, yt* 
rindea kalkmadan onu getitirim deyip emir beklerken, katmda kltaptan bir bll 
gj olan kiamin, goetinU yumup acmadan getirtrlm dlyerek isj basardigi, 3ilk.>y 
man'm buna hamdettiiL anlatihr. Stlteyman (A.M.), tafitsn sekltnl deglsUriii 
demLa, Belkiys selinte, tahtin bu muydu dlye sormua. o da pek benziynr ccva 
buu vermis, Belli iys, billur dbsemeyl su sanip bacaklarim aivami?, nlhayet 1mA- 
»a goimlstir. Katinda, kltaptan bir btlgl bulunan kisl, SUleyman'm kj? karde 
sin in oglu ve veziri Berhiya oglu Asaf'tir, blldigi bilgl de Tann'mn en ulu adi 
(Ism-1 A'zam) dir kf adla edilen dua kabul olur. Bu zatm Asaftan baska Mil 
cildugu da rivayet edllmistlr. (Meema'ul-Beyan; VII, s. '333). Meshflfu Asaf'tir 
ve bu yiizden vezlrler, §ark - tslain edeblyatinda vezirler, hemen daima Asaf.i 
benzetlllr. Mevlana, 907. beyitten snnra bu bolilmu, tacin, tahtin. ahmaklan 
aldattigini, nakislarla bezenmia agacuj, tasm onunde bas e£en, yere kapanan 
kislnln de, bag egdlrentn de candan baberS olmadtgim, fakat aaicik bh lutur 
aiJrunee de kendilerjnl yltirdiklerinL. boyle kisllerin. tastan yonulmus arKlan 
heykellnl aralan sandiklanni anlatarak bftlrmekte, agactan. tastan mednd uni 
maya, ku!a kuliuk etmeye dait bagka bir hJkayeye baslaniaktadir. flun heylL 
lerden. bilhasaa 913. beyitten, Selfuklularm alamet-i farikalan olan ve kjiln 
divarlannda, yapilannda raatlanan kabartma, yahut mtlcessom arslan heykul 
Lerlni de hatirlamaktayiz. 



424 



42S 



Mt^... 



f 



(METIN) 

Selam olsun, Musiafa'y* siitten kestlkten so lira HaJime f nin, 

onu kaybclmesi, putlardan yardmt isteme&i, putlaim, 

salat it sel&m oEsun, MuatafaVnin isinln 

azametine sehadet etmelerl 

Halime'nin gizli hikayesini soyliyeyim sana; o hikayeyle gon- 
itis gasridao ansin. 

Mustafa'yi siitten kestikteo sonra, onu feslegen gibi, gul gibi, 
ciine aid i. 

padisahlar padisahmi atasina teslira etmek if in her iyiden, 
her kotiiden sakinmaktaydi. 

* O emaneti zayi J etmekten korka - korka Kabe'ye geldi, Ha- 
tim 'e girdi. 

Derken havadan bir ses isitti; ses, ey Hatim diyordu, bugun 
sana pek biiyiik bir giines dogdu. 

920. Ey Hatim, bugun cdmertlik giinesinden yuzbinlerce lSik vum- 
verdi sana. 

Ey Hatim, bugiin sana devietin, bahtin, ardmda ?avus kesildigi 
ulular ulusu bir padisah geldi, kondtt. 

Ey Hadm, siiphe yok ki bugUn, yeniden yiicelere mensup can- 
bra konuk oluyorsun. 

Tertemk kisilerin can Ian, istiyaktan sarho? olarak bbliik - 
bdltik her yandan sana gelir. 

Halime, o sesten $asirdi - kaldi; ne onde kimse vardi, ne ardda. 

AHi yonde d© kimse yoktu; fakat a can la r feda nlasAta ses, ard - 
arda gelip durayordn, 

O giizel sesin sahjbini arastirmak icin Mustafayi yere birakti. 

Bu sirlar sbyleyen padi$ah nerde diyc o yana, bu yana gdz 
atmadaydi. 

Yarabbi diyordu, sagdan, soldan bbylesine bir sestir gelmede; 
fakat seslenen nerede? 

Kimseyi gbremeyince sa?irdi - kaldi; iimitsiz bir hale dustii; be- 
dcni sfjgiit dab gibi titriyordu. 

930. Tekrar o akdJi - fikirli cocugun bnhmdugu yere geldi; Musta- 
fa 'yi birakngi ycrde gorroedi. 

436 



Gijnlil ^kmhkhin jft^kinliga diislii; kotiagi karardikffi \u\ 
rardi. 

Koniikliiu k ip.ii kosmaya, inci gibi bir tanemi kim a kit - 

gitti diye bagmxuiya ha^Uidi. 

iMekkefiler, bibniyoruz dediler, hatta burada bir (;on.ik biilun 
dugunu da bilmiyoruz, 

Halime, o kadar cok gbzyasi dbktii, o kadar feryad etti ki hali- 
ng baskalari da agladi. 

Gbgsiinu dove -dove dylesine bir hos^a agladi ki. u^liuirifisiiiiii 
uydular da yildiziar bile aglamaya basiadiiar. 

Ihtiyar bir Arabui, putlardan ysurdim istemtk 
iizere Ilalirae'ye kilavuz oimasi 

ihtiyar bir adarni, sopaMm kaka-kaka gcldi dc a Halimt: dnli, 
ba^ina ne geldi ki 

Gonliinde boy Ie sine bir ate? yahmlamyor; yasla cigerLenm^i 
yakiyorsun. 

Halime r Ahmed 'in giivenilir siji ninesiyim; onu aiamiia vst 
raek iizere gcUrdira. 

Hatim 'a giiince, havadan sesler gelmiyi; basladt; bon tic ctu 
yuyor, isitiyordum. 
940. Havadan gelen bu seskri duyunca gocugu oracikta buakiim. 

Kirnin sesi bu, gdrcyim dedim; cCinku pek giizel, pck ^ckit i 
bir sesti. 

Fakat nt t^evremde bir kimseyi gordum, ne de bir zamaneagi/ 
olsun, o ses kesildi. 

Gonlum saskinbkla dolu, geriye ddniince gocugu orada gori-- 
medim; eyvahlar olsun bana. 

thliyar, kizim, meraklanma sen dedi" sana bir padisah gostt> 
reyim ben; 

Diverse cocugun halini soyler sana; cocugun kondugu, gittigi 
yeri bilir o. 

Halime, a giizel sesli ihtiyar dedi, camm feda olsun sana. 

Haydi o go riis s&hibi padisahl poster de gocugun ha linden ha- 
ber alayim dcdi, 

* thtiyar, onu UzzaW online gotiirdu; bu put dedi, kaybedi 
lenlerin haberierini vt'rmekte smanmistjr. 

Kaybettigimiz binlerce seyj onun yiiziinden bulduk; ona ko^ 
tuk da kulbk ettik mi, kaybettigimizi buluveririz, 
950. thtiyar, puta secde etti de hemencecik, :\ Arab'm efendisi, n 
comertlik denial dedi; 



427 



^MM 



Ey U/y.a; cok tfltniJar ettm de tuzaklanhin kurtulduk. 

Seni ululamak, Arab 'a haktir, farzolitnistur; boylece de A tap, 
.sana ramolmustur. 

Sa'dogulari boyundan olan bu Haltme, sana Limit bagT<mns; 
senin sogiit agaeinin dah altina geJdi. 

Bir kiicLik goeugu yitmis; o cocugun ad) da Muhammed'mis. 

Arap, Mj hammed der - demez, butiin putlar, hemen has egip 
seed eye kapanddar. 

A ihtiyar dedifer; Muhammed'i ne big inn arayis bu? Biz, unun 
vLiziinden, y cry Liz Linden kaikacagiK, 

Gnun yiiz linden bas asagi olacagiz, ta$lanaeagiz; on tin yiiz Lin- 
den kanmi/a kesat gelecek, saygjmiz kalmayacak. 

* -Fa tret vaktmde, havasma uyanlar, bazi - bazi bizden haySlltr 
goriirlerdi ya; 

* Omm gagi gelince o hay alter yok oiacak; su geldi mi teyem- 
rniirn bozulur, 

%0. * Uzakla$ ey ihtiyar, smayi§ atesini alevlendirme; ken dine gd, 

Ahmed'in gayretiyle yakma bizl- 

Taua igin olsun a ihtiyar, uzakias da takdir ate^i seni yak- 
masin. 

* Bu nc bicjm i^? Ejderhamn kuyrugrmu sikmak bu; hiy bit- 
miyor musun, bu ne cesit habcr gctirmedir? 

Bu haberden denizhi de gordu ct>$ar, madenin de; bu haber- 
den yedi kat gok tir- tir titrer. 

O koca ihtiyar, ta$lardan bu sozii duyunca sopasi elinden 
diistLi. 

sesin heybetinden, o sesiu korkusundan tir - tir Litrmmcye, 
dialed birbirine vurmaya ba$ladi. 

Ki^jh, circjplak adamm titremesi gibi titreyip duruyor, eyvah- 
lar olsun, oldiik - gitti diyordu, 

Hal) me, ihtiyan bu halde gomnce nc yapacagmi sasirdt. 

A ihtiyar dedi, mihnetteyim ama saskinhklar icinde- sa$kinhk- 
fara du$[mi$um, sasinp kalmisim. 

Zaman olur, yel hutbc okur, soz soyler bana; zaman gdir, ia? f 
edep ogretir bana. 

970. Yel, ha rf Jerk soz soyler, tas p dag, bir $eyler anlatir bana. 

Kimi, goriinmeyen canlar cocugumu kaparlar; gokyuzuutin ye- 
si] kanath gdriinmeyen csnlari. 

Kjme sizlanayuri, aglayaytm, kimc slkllyel odeyim bunu? Yuk 
gomillu sevdahlara dondum Jjlnidi. 

42R 



O cumfttm n,iyn'Ji, biiu:i gi^li seylt'ri anliiLmiyur; ag/.irm, dntki- 
gimi ba^iudi, ujtiiik !)« k;idar soyltiyorurn: ^OL-ugum kayboldn. 

5>imdi ba^k;i bii^cy ^oylcrsem halk, deli oldu diyc bti^lin 1 . /in- 
cire vunif beni, 

Ihtiyar ona, Halime dedi, $ukiir secdesine kapan, yiiziini't pt^k 
yirtma. 

Gam yeme, sen onu kaybetmezsin; hatta butiin d Liny a, ond» 
kaybolur - gider. 

Her zaman, onun oniinde, ardmda yiizbiinlercc gayret gozciixii, 
gayret bekcisi var. 

Gormedin mi, cocugun adi amhr anilmaz, o hiinerh putiar nc 
hale geldi Jer h 

Yeryiiziinde ^ajilacak bir ^ag bu; ihtiyarladim gitti, bu (;e>il 
$ey gormedim ben. 
9S0. Bu haberden taslar bile nasil agladilar; artik su^lulanii Imi> 
iarnia tie gelecek, biimenx 

Tasa yapmakta, tajm bir suctt yok ki; sen zorla ona knl ■ •- 1 
muyorsun, ya. 

Bir su^u yokken o bile bdyle korkarsa, artik sucu olanu tiet»>r 
oiacak, du^unuver. 

Seltoi olaan, iMuhaiunied'iit kayboldugunu Miistafa'mtt ataai 

Abdiilmuttalib'in haber almasi, schrm cevreslnde 

araomasi, KS'be'de aglayip Tarurx'clan, 

selam ona, Muham tried i dllemest 

Mustafa 'nin ceddi, Halimie'nin halk icinde aglayip ba^irmasini 
duyunca, 

Sesi bir mjllik yerden duyulacak kadar baginp naralar attifti- 
m isitincc, 

tsi anJadi Abdulmuttalib; gogsiinu dove -dove aglamaya ku- 
yuldu. 

Yure^i ya.^arak gamh bir haldc Ka'be kapisma geldi; uy ge- 
celeyin gizlenen seylerden de, giindiiziin i?Ienen ^eylerden dc hn- 
beri olan Tanri dedi; 

Kendimde bir hiiner goremiyorum ki benim gibi biri, scninlt- 
slrdas olsun, 

Kendimde bir hiiner goremiyorum ki bu kutlu kapida makbiil 
olayim. 

Ne bajimm bir de^eri var, ne secdemin; ne de gozyaslarimln 
bir devlet ayihr, bir baht giiler. 



429 



990, Fakat o e^si/ Ineinin yiizunde sen in lulul b^firlilerini gbrdiim 

a kerem sahibi. 

O, bizden am a bizu benzemiyor; biz hepimiz bakinz; Ahmed' sc 
kimya. 

Onda gordiigiim sasdacak .seyleri ne dostta gordum, ne diif- 
manda. 

Birisj, yutyillarca savasasa, o cocuga verdigin tistunUiklerin 
belirtisini bile bulamaz. 

Onda senin inayetini apa$ik gordiim; 6, senin denizinden bir 
inti, 

Ben de onu sefaat^i ediyorum sana; onun hiirmetine a halleri 
bilen, onun halini bildir bana. 

Ka'be'nin icinden hemencecik ses gddi; simdicek yuztirm pos- 
ted r sana dcndi. 

O dendi, yiii'.lerce devletle nasib almistir bizden; tarafirmzdau 
yu/lerct: boliik meleklerle korunmaktaclir. 

Di$ yuziinu diinyaya tamtacagiz onun; ic. yiiziinii hcrkesten. 
girfeyecegiz. 

* Balgik, altin madeniydi; bizse kuyumcuyuz; kimi halhal ya- 
pariz onii, kimi de yiiziik. 

LOGO, Kimi kilic kayisini siisleriz o ahmla; kimi arslati tasmasmi 
siisleriz. 

Kimi, tahtirt kakma bezentisi yapariz o altmi; kimi padisah- 
•hk dileycnlerin ba^lanna giydikleri taci bezeriz onunla. 

Bli topraga sevgimiz vardir bizim; ciinkii her yaptigirmza razi 
olmus, omimiize diz coktip oturmustur. 

Kimi, bdyJesine bir padi$ah meydana getiririz on dan; kimi de 
padisahm kar^ismda deli - divane kilanz onn. 

Ondan, yiizbinlerce seven yaratinz, yiizbinlerce sevilen; bcpsi 
de feryad ederler, sizlamrlar, aramp dururlar. 

Isiimze canla-basla gbnlii akmayanin inadma, o kisi kor ol- 
suti diye, istmiz, gucumiiz budur bizim. 

Az\kst7.in oniine yiyecek, icecek koyahm diye topraga bu iis- 
Itinltigii veririz. 

Toprak, tozlu, yagiz- gorimiir ama icinde pek parlak seyler 
vardir. 

Drs ytizu, ic yiiztiyle sava?a girismi$tir; it; yiizii inciye bender, 
dis yuzti tasa. 

Disi, biz buyuz ancak der; lei, lyi link, oYiumuzii, ardumizi bir 
iyice gor hele der, 

430 



1010. Di$i, i(,tiiii/d f hi; hlipiy yok diye inkarda bulunur; igiyst^ Su- 

it: dayan del, mkriuii/ var, sana gosterclim. 

Disi, ifiyje suva^ladir*; hasih bu dayanma yUztindcii de Taluj 
yardimim elde eder-durur. 

$u ek|i suratli toprak tan ?ekiller duzeriz; onun gizli guliiijii 
nii meydana ^tkanriz- 

^iinkij topragua dis gdriinu^ii gamdir, kederdir, aglayi^lii ; 
icindeyse yiizbinlerce giilii^ler var. 

Biz gizli seyleri aciklanz; isimiz boyledir, budur; bu gizli $ey 
leri pusudan cikannz biz. 

* Hirsiiz inkara sapar^ agzuii yum up susar; fakat sahne siki^ 
tinr onu, hirsizligim meydana ?ikanr. 

Bu topraklar da nice UstunLukler gakni^tir; bdaiara u grain 
da soyletiriz biz, 

Bu topragin nice $asi&cak cocuklan var; fakat Ahmed, lieji 

sinden de iistun. 

Yeiyii^Uyle gSkyuzii bkim gibi giftten bbylesinc bir pfldi^nli 
dogdu diye gulmekte, sevinmekte. 

Gokj'Ozu, scvincinden yanlmakta; toprak, azad edildigindtif 
dolayx siisene donmekte, agilmakta. 

1 020. A giizel toprak, degil mi ki dism, icinle sava^makta, ceki^mokic 
Kim, Tann i?in kendi kendisiyie sava^a giri^ivse, sonunda iizii, 
kokunun, rengin, gorunusun diismam kesilir, 

* Karanbgi, nuruyla savasan ki^inin can giime^ine zeval yok 

tur. 

Bizim ugrumuzda itntihana katlanan ki^inin ayagimn aUtna 

sir tin; verir gokyuzii. 

Senin de di^m, kararti yuziinden feryad etmekte; icinse girt 
babcesi mi, giil bahtesi. 

Yiizunii cksiten sufiler gibi, her isik sdndiirenle kanhp uzla^- 
masm diye mahsustan yiiziinii ek^itmistir. 

Yiizii ek$i sufiler gibi, kirpiye benzerler; sert tikenlerin dibln- 
de, gteHce zevk edeiier, safa siirerler, 

A birsiz du^man, bu kaptdan uzaklas diye bagt gizler o tiken; 
bag gizlidir de liken apacik meydanda. 

A kirpi sen de tikeni kendine bekci dikmi^sin, gOTcU yaprms- 
sm; sufi gibi basini hirkamri icine gekmissin. 



* MOttnde "der cMiserid" dir; tdrk^e "fali?mak" HflaUndcn yapildigi moy- 
dandadir, 

431 










Su giil yii/lii, fatal hkcn huylu kisikrin, a^.k *evkine ilisme- 
Icnni bile is te [my or. sun. 

1030 Senin 0cu£un da ,ocuk huylu ama iki diinya da onun icin va- 

ratilmi$, ona kul - kolc J 

Biz dunyayi pffiinla diriUecegiz; gokyuziinii ona kar Sl kul 

KOle edecegiz, 

AbdiJlmuttalib, ey sirlan iyiden iyiye bilen dedi, ¥ irr,di nerede 
o, dog™ yolu sen gbster. 

Abdulmuttalib'in, setem ona, Muhammed nerede, onu nerede 

buiumm diye bir beUrti istemesf, Ka'be'nin icinden 

cevap gebnesl ve bellrtiyi bdusu 

Ka'be'nin icinden ona bir ses geldi; dendi ki: Ey o akh basin- 
da olan cocugu arayan, - * 

Filan vadJde, tMi agacm dibinde. O iyi talihli ihtiyar yola 

■austu, r 

Ardmda da Kureys beyleri gidiyordu; ^iinku Pevgamber 'in ata- 
si, Kureys ululanndandi, 

* Ta Adem'e dek atalan, hem medisin en ulularrydi, hem kav- 
gynir, sava$m en ululari. 

Bu soy- sop, onun disma aitti; en btiyuk padisahW padisah. 

Janndan suzulup gelmisti o, 

* Oziiyle soydan-soptan uzakti, tertsnfcdi; baliktan Simak 
bureuna dek bir esi, benzeri yoktu onun. 

Tanvi isigmm kimden, nereden dogdugumi, nasil var oldugumi 
kimse aramaz; Tann giyiminin ansim, argacmi sormaya ne hacet. 

1040. Sev&b elde etmek icin verdigi en bayagi elbise bile giines isl 
gindan daha iistiindiir. 

Eelkiys'i rahmete pagirx$ hitayesinin kalan kisrai 

Kalk a Belkiys, kalk da padisahh gl seyret: Tann deni?inin ki- 
yjsinda inciJer topla. 

Kiz karde$lerin, yuce gbklerde uturmakta; sen bir lese tie dive 
padisahhk edcrsin? 

Kiz kardeslerine, o padisah ne yike bagislarda bulundu hie 

biJiyor musun? ' 

Sen nasd oluyor da seviniyor, UUfctMa pfidisiihryim, basbu- 
guyum diyc davul cahp dumyoriiun? 



tnsamji dilnyAyt yv\w lutlmasma, diinya ksteghie dtiftnesinCj kenttl 

cinsmdeu tiliin vt t -ftfea men sup bulunan ki^ileiin devJetJnden 

gaflet cfmcslne, oulartn "Nc olurclu, toplumum bllscydi" 

dumulm-jiii duyrnaniasma omek 

Hani kbpegin biri, mahallede bir kor gbrdu dc iistiime saldu- 
di; hirkasjm yirtti. 

Bunu s6ylemistik ama anlami pekissin diyc bir kere dtaha 
soyliiyoruz. 

Kor, kopege, dost I arm dedi, ^u anda dagdalar, avlanmadalai . 

Kavrnin, dagda yaban esegi tutmada; sense mahallede kor ya- 
kalamadasin 

* A yiiceliklerden tiksinen ?eyh, birak *u diizehi; ba^ma, bir 
ka$ kor toplanmis aci bir suya benziyorsun sen. 

1050. Bunlar bendm dervi^Ierim; bense aci bir suyum; beni igfrlci 
de kor olurlar bunlar diyorsun. 

* Sen Lediin deniziyle, once kendi suyunu tathlashr; kotli an 
yu ^u korlere tuzak yapma- 

Kalk da yaban esegi avlayan Tann arslanlanm gor; kbpek Jiibl 
diizenlerle kor avlamadasin sen. 

Kor de kim oluyor? Onlar dostu avlamaklan ba^ka her^eydi'n 
uzaktjr; hep si de arslandir onlann; arslan avlarlar onlar; nurlti 
sarhos olmuslardir onlar. 

Hatta, padisahin avlanmasini seyrederken afvi da biraknn^br- 
dir; hayrankkla can verip gitmislerdir. 

SevgiK, onlann cinsinden olan kuslau avlamak icin, onlan r 
olii ku^ gibi eline almi§tir, 

* 01 ii kusun kavusmak da elinde degildir, ayrdmak da. "Kaib, 
iki parmagm arasindadir" hadlsini okumussundur. 

Kim, onun olii kusuna av olursa, g6rur ki padisaha av olmu?, 

padijah avlamis onu, 

Bu olii kustan basmi ^eviren, o avemin elini hi^ mi, hie bula- 

maz, 

5lii kus, benim pisligime bakma der; padisah bem koruy"P 

gozetmeyi sever; sen ona bak- 
1060. Ben pis degilim, beni padisah oldiirmustiir; gortinuste dluye 

benzerim ben. 

Bnndan once kendi kanatlanmla u^uyordum; simdiyse hareku'- 

tim, adalet sahibi padisahin eliyle. 

Gecip gidici oynayis benden u^tu-giiti; fakat simdi hareketim, 
krniilduyi^Jrn, oliimsiii; cunkii on^n eliyle, ondan, 



HHA^MMH 



r. : 38 



■Hi 



Benim harekciime kars) kirn, cgri bir harefcette bulunursa, 
Ziimriidiiankaa bile olsa. aglata - inlete oldiiruriim onu. 

Kendine gel de diriysen, olii gorme beni; kulsan, padisakm 
avueunda oldugumu gor, 

* isa, ululuk etti de oluyii diriltti; bense Isayi yaratamn avti- 
cundayira. 

Tann'mn avueunda oldukca nasi] olur da olu kalinm ben? Bu~ 
nu, Isa'nin eline de layik gorme. 

Isa'yim, benim solugumla kirn can bulduysa, odur oliimsiK 
olan. 

Olii, Isa'nin soiuguyk diiildi ama gene oldu; canim bu tsa 
ya tapsiran kisiye ne mutlu. 

* Ben, Musa'nm elinde bir sopaymi; MGsa'm gizli, bense onun* 
deyim, buracikta meydandayim. 

1070. Miisltimanlara, deniz iistiinde kbpru kesilirim; sonra da Fira- 
vun'a ejderha olurum. 

A ogul, bu sopayi, yalmzca bir sopa olarak gdrme; Tanri'mn 
kudret elinde olmasa boyle mi olur sopa? 

1 Tufan dalgasi da sopaydi; derde costu, kopurdii de buyiici> 
kre tapanlann satafatlanm somiiruverdi. 

Tann sopalanm sayarsam su Firavun toplumunun duzenini' 
yirtar-giderim, 

* Yirtanm ama birak* su zehidi tath otu birkac giincegiz da- 
ha otlayadursunlar. 

Firavun'un mevbi, basbugiugu olmasaydi, cehennem tmM 
geli<j;irdi, nerden beslenirdi? 

A kasap, once semirt de sonra kes; glinka cehenncmde kopek- 
Is: nn azigi yok. 

DUnyada diisman oJmasaydi insanlardaki ofke oliir, yok olur - 
giderdi. 

Cehennem o ofkedir; ona da bir dtisman gerek ki yasasin- yok 
sa mediamet onu oldiirijr - giderdi. 

BGylece de kahirsiz, kotiiliiksiiz lutuf kahrdi; peki, boyle olun* 
ca padisahhgin kemali belirir miydi? 

1080. O inkarcdar, anlatanlann orneklerme, anlattiklan seykre bi- 
yik altindan giilduler. 

Sen de istersen giil; fakat a Ies, a pis ki?!, niceye dek yasaya- 
caksm, niceye dek. *.??**? 

A sevenler, bu kapida yalvararak sevinin: bu kapi acilacak 
434 



-•■ 



Sovan cjbmi, Hiinmsak olsUTi; bahcede her ytsilligin ayn bir 

evlegi var. 

Her bin, kendi dnsiyle, kendi cvlegmde, olgunlasmak icm 

nem emmede, su icmedc. 

Sen safran evlcgindesm; safran ol r baska yesiUiklerle ualasma' 
A safran, safran oluncaya dek su ig de sonra zerdeye gir. 
$algam evtegine girip agzini acma; o senin huydasm - yoldasm 

olamaz. 

* Sen bir evlege girmissin, o, bir evlege; giinkii AHah in yer- 

yuxii genis" 

Hele o yeryuzu, oylesine genis ki yola diisen dev de yiter - gider, 

peri de. 

1090. denizde, o colde, o daglarda vehimler, hayaller bile yol ahi 

max. 

Bu 961, bu ova, o yeryuziinun goHerinde, ovalarinda, dcnizhi 

tistiinde bir kila d6ner, 

Orada oyle durgun sular vardir ki akislan gizlidir; o sulai , 
akar sulardan daha tazedir, daha ho^tur. 

Can gibi, ruh gibi icten ice akarlar; akislan da giilidir, yol Mn 
ayaklan da. 

* Dinleyen uyudu; sdzii kisa kes; a hutbe okuyan, $u ya?.iyi 

ax yaz suya. 

Kalk a Belkiys, ahs » veris pazan kizisti; su karlan kesada diis 

mils hasislerden kac, 

Oliiro gelip yakana yapismadan simdi dileyerek, isteyerek kalk 
a Belkiys. 

Oliim geldi mi, kulagmi oylesine ceker ki, hirsiz gibi can ceki- 
^e ■ cekise sabneye vanrsm. 

* Bu eseklerden ne vakte dek nal ^alacaksm? Mutlaka birsiv:- 
lik edeceksen bari gel de lal cal. 

Kiz kardeslerin, bliimsuz padi?ablik elde etiiler; sense bu yasli 
yurda kapdmissm. 

1100. Ne mutlu o kisiye ki bu yurttan vazge^ti; cimkti ecel, bu yui- 
du yikar; bu padi?anl:gi bozar-gider. 

Kalk a Belkiys de bir kere alsun, din sutanlanmn, din padi- 
Sahlarimn padisahhgim seyret. 

Onlar, g6runu?te dostlar arasindadir: onlardan biridir her iit 
ri; ama hie yiizde, gul bahgesinde oturrauslardir onlar. 

Oylesi padi sab, nereye giderse giil bahcesi de onurila oi'aya 
varu - ; fakat bu is, halktan gizli olur, 

135 



Meyvalar, beni devoir, beni topla diye yalvanrlar ona; Abiha- 
yal , beni if diye JuiKuruna gelmi^tir. 

Gel de giines gibi, Dolun-Ay gibi, Yeni-Ay gibi kolsuz - kanatsiz,' 
dtfcredur gokyiizunde. 

Yiiviimeye koyuldun mil, yiiriir - gidersin; fakal ayak yok. Yiiz- 
lerce ntmet yersin; fakat lokmayi tigneme zabmeti yok. 

Ne gam timsahi gem me carpar; >ne blumden bir girkmlik be- 
Jirir sende. 

Hem padisah sen olursan, hem ordu sen, hem tab I sen; hem 
iyi bahtU olursun, hem iyi baht kesilirsin, 

Fakai sen, iyi bahth oisan da, padisah olsan da baht, talih, 
sen den ayndir; boyle olunca da bir gun gelir. devletin gider, baht in 

doner, 

II 10. Boyle de oldu mu, yoksullar gibi aziksiz kahrsm. Oyleyse a 
sugilmis kisi, sen devlet al, kendine baht kesil, devtel kesil. 

A mane vi er, kendi bahtm, sen oldun mu, kendin baht kesil- 
din mi, kendinden nasil y iter - gidersin sen? 

A huylan giizel, kendinden nasd yiter gidersin ki, sen o oU 
dun; saltanat da sensin, mal miilk de. 



* 






41b 



(^ERH) 

■ ii -tfeda- cevresinde dbnitr, dtirrtu; aonra da, a ehniiEl tutac, Sad bourn <l. m Uu 
SftoS '£i 5* socuga Kaybetmi* ii» o» buKtor dML HuI.Wi 
S JS Sni Mftfta paWr yen kanan&lar a akilsa ihtiyar, bu pull;.. 

■ii SSto bu dedlfiin Mahainm^n bir Allah'. ™r ki any^^. b». ». 
: M bir halde onu ara dedl. M^ke^' gWip l^i Abaulmuttahta'. nr.lat^m O *.¥ 
laui S S& ^ bafird!. Kuiw boyu upland.' her yam <*$**•*» 

i ™i r vftSSflc old^unu biidirdi. Yoli dfiStitimr; yolda Varaka o. ^vful c 
iSlr o dTonTS uyd,. Derail H*. H^Olfl ffi : M:) bit a£«« altmda >n- 

hiikaat'inda da var; a. 135) ■ 

i*biVl Ftttfl^ Huseyn b. All ft. Mubammed b. Ahmet? b. Hus^n b. Ah^ed. jj* 

ftned All MMsrrfc Rayhanet'ul-Edeb; « V: 1373 H. 1322 g. H. s . 147 

437 



— - 






pultun yrurltrii dllerlnrdl MevJAnA, Uzza'ya twgvurultlujtimu tittcilrLyoT ■ her haldr 
bu Cfiflfc ulr rlvaySt dc vnnhr, tisaft., Kureya ve Klnane boylfiri&in nutuydu (A 

a&lpinarli; Sosyal Acidan lelftm Tarllil I. Ha. Muhtimmeil ve Islam; MilliyeL 
KUitttr KuLQtni Yayim. 1969; SLyer-i ibn Higam'tfan naklen; Sunus; 5. a). H». 
Pey& amber (S.M.J, "Ben en gUael konusamnizim; Kureyj'tenim; diiim, lencem 

de Bekr ogtu Sa'd'in lehgesidir" nadislyle cjocukiuk caginda icinde buhmdueu 
bom bu milnasebetle de Hz. Halime'yl hatirlatir {Caml'r I, 5. 90). 

01 8. Hatim. Arapca Hatm koktinden geJIr, Hatm, kirmak, kuiu blrseyl 
unufak etmek demektir. Hat-im, Kabeye dani! olan ve bugtln ustu acik blr du- 
VEiria cevrilmi$ bulunan yerdlr. Asj] Ka'be bina&iyla Hacer-i Esved arasnm d(l^ 
^er; tavaf, yani Ka'be'nln cevresinde dtmUs, bu duvarm diguidan olur (Asimr 
KaamQs terc. Bulak - 1250; c. Ill, a, 429 - 430. Meclisi: Bihar'Iil-Envar: c OIK 
Tehran - 13S& H. Mat. Islamiyye; 5. £29- £31 J, 

943. Usaa. Yukarida gectl. Kur'an-'m LIU. suresinin 19. ayetlnde de adl 
arnhr ve 23. ayette bun? arm, mli^lkler tarafindan takumis adlar oldugu, hie- 
liirlnin blr kudrete sahib olmadigi brldirilir. 

0!JS. ^etret. Deylm olarak ikl peyg amber aiasmda gecen, evvelkl peygarn- 
Lierin seriatinin unutuldugu. iiahi hukUm getircn blr peygamberin de gelme- 

dig! devre dentr. 

95&. Su - Teyemmflm. Su bnEandu&u, yahut suyu elde etmekte tehlike bu- 
Hindu feu, yahut da suyun kullamlmasimn sihhate sarar vere-cefci Baman tern** 
ve kuHanilmam.15 toprakla yapjian hilkmi blr lemizlikUr. Kur'an-i KermVln IV 
sDresircln 43. ayetlnde, anlatilan gartlar bulununca topragin yQze ve eilere S u- 
rulmeslyle g uau ! ve abdest alinmis olacagi MldirUlr;' sartiar kalkinca teyemmu- 
mtlti nUkmu kalniaz. Ttlrkcede "Su gGrunte ■ teyemmUni boauiur" atastfzll vardir 

960 Ahmed. Cot hamdeden, 50k bven demeklir. Kur'an-i Kertoi'ir, tW 1 
sGresinin ( Sa f) a. ayetl nde i 5a Peygamber'tn, fertlloftullMm* toSSS ^ 
raselecek Ahmed adh blr peygaraberl mujdeledi^l SSSS£S?S Si 
nlm bes adim vardir: Munaramed'im, Ahrnedlm, Ha 5 |rlm; halt benim in™, 
da top} * nir ; MflJU^lte, Allah Mfril benfmle manner; Ak^m, pSl^SS- 

aigi iki hadis daha vardir; s. 80). 

r 962. Ejderha - Ejdeha. I. dldln Sa3 . beytlnln g^rhine bk. 

m Bu beyltten. bohimUn sonuna dek M«vlAn a , Abdflimuttallb'to ™t. n - 
ra de|H, Allah'a Inandi^m blldfrmektedlr. Ha. FeygamterTs s? Ih?*' f^S*' 
d*r ^ar.u aayzp "tn^^ w Wqi ^nsa Sh bS SS'^SE ST 
dt; Adem'den anama, babama dek cahillyye aamfijiina J« T! * wo * ten k]1 " 
ma bula^madi, nikahsizl* olmadi; pen 2? btSSin 1 ? 3 * y ^ mm BOyu " 

rhi rr en belirM ^ Mflfi^ ^^ ^^^ ^™' na,^ n h, ^L 

^er'm .oyunda boy !e bir ^y yokfcur. Kurgan-, Me cf d'ln X3^Tei %tZ 
ve ruhmetl ahirette nKl'minloro hft B olan AIRh'a davan ki „ I ^ ' 5tU " 

438 






1114 H 733> vb Inifliu I'n'liT'ftt Hrtdik H4fl H 7(55) Uirarmdan. "HulbLen »ulbo, 

wcde edenlerln 1 lurlhrtV' Liit^inua tefslr edllm^tlr (Mccmaul-l^yln; VII. 

.-. 207). Gene tmftm Untrr, "AlMlllIiimttallb. kiyamet glltttt. bftgli bssifltt bir llm 
inrt ularak haaredltli'i nnda pey^iimbcrlerln simasi, pMlgahlarm lieybetL gflrli 
Kir" demistlr a^illill- ECftH- s. S42)- Aym tmini, Ha. Peygamberfl. "Indiftin 
..,iltH3. seni tasiyan ruhmc, seni koruyan kucaga ate^ haram edflrtiljttt" buyu- 
■oldugunu rlvayet ed^r ve "Sulb, babasi AbdUlmu^allb dghi Abdullah, rnliHn 
Veheb kisi Amine, on a tekefful edense BbU - TaUbdir" siizlerlnl li^ve ettnek 
tcdir (ayni; s. 243 -2i3). Abdlilmuttallb'ln FU olaymdakl mlasi da I, clltte g«5- 
ml?ti fbcyit 13Lfl). Esasen Hislmilerln gogu HaniF dlnlne Uianiriisti vc hu dlnln 
nsast Taan'yj blr tanimakti <BbO - Tallb i^in "Sosyal A«idati Islam Tarlhi" adli 
I'serimisin 61-64. sahlfelerirte bk.). 

999 Halhal. Ayak bileklerlne takilan bilezik. III. cildln 3103. beytindt' de 
I! ecu. 

ijm. ?ahne. Arapcadir; dofirusu '^hne'dlr. ^ebrln ddzenlne bakan, kbtll 
kl^ilerl cfizftlfittdiraii Kibita memuelarma denlrdl. 

1022, Saranlil; - Nur, Bundau BrcekL beyltte, Tann is in keftdislyle hjivh 
randan bahsedlldillne gttre nefisle savag kastedilmektedlr. Uuna mui\mn Ut- 
vitteki karatilik, net Is, sen vet, k&tu huylar, nur da Ktakka yonella. vjirlihhiu 
gecfe. iyiliktti; iyillge y&nelen, en bflytik dUjman olan nelstyle savmw mUIjpii 
^isinin can gttnesi dogar. eokler, onun ayagma dosenlr; bu dog an ( ...im.-.h. *p 
vfill de yoktur denlyor. 



1039. 



Ta Adem'e dek. Hu cildln 993. bey tin in serliinde shall 



1038. Oz-tlyse. "YaratUista. inaanlatin Uklylm, gunderlttste &omi" (Cftnil', 
11 s 81) ve "Ben peygamberdim; Ademse mhla issed &rasindaydi" (fcyni p ) 
hadtelerine i^arettir ki bu suretle alemin, kemale ulasmat lein yaratildlftllii, bu 
kemale de He, Muhammed'ln (S.M.) mazhar oldugunu bildlrmekUdlr. Ehi bf 
yltteki "Sfmak" ic^in I. cildln &9L beytinin gerhlne bk. H, Baliktan Slmak'e" stinU, 
konusmada v* ya^ida, yukandan asagiya dek yerlne kullamlir. "Arjtan ferflo" 
yjzt) de aym anlami verir TilrSftede "Tundan tuna' da ayni mealdedlr; rakul, 
dan a ziyade enlillk Hade eder. 

Belkiys'in, SUleyman'm jBhretlnl duyup onu tecrtlbe $tmek dzere, hedlyciflrlr 
peligi "Ahd-1 Atiyk" 1b de ge?er (Mtltdk-i Sills; X. Bab; 1-10). Ancak, bu JO 
tapta SOleyman ve Davud, birer padisah olarak kab*l edlldtglnden ikJslnln d« 
aleyhiode blrgok olmayaeak seyler nakledilmektedlr kl Kur'an. bunlan redd* 
der til, 102). 

1019. Beyitten sonrakl ba§likta "Ne olurdu, toplumum bilseydi", XXX VI. 
iurenin (Ya Sin) 2S, ayetlnln aon krsmidir ve aynen iktlbas edllmlatlr. Hu aS- 
renin 14-S*?. ayetlerinde, Iki kt^inln gijnderlldlgi, gehlr halkinm onlari yiilBn- 
Jadi^i bir tt^uncll kl&inJn gender lie vek a ikl kisinln, onunla kuvvetlendlrlldlfti, 
sehlr halkinm, Usunil de inkar ettlgi, sebrln bte yamndan gelen blrlnln, je- 
iiirlileTC, gbtiderllenlere uymalanni aSyledlH, ona, gfr cennete dcndlgl, unun dn, 
ne olurdu. kavmlm de ne yusden benl yarligadtgini, ytlce dereeelere etml«lerlti 
arasma kattigjni bUseierdl dedigi anlatilmaktad:-. Sehlr, Antakya'dir: gflndtirllcn 
iki klsl, Sem'un ve Yuhanna'dir; tlcUnctilerinin Saium oldugu rivayot edilmla- 

439 







LLr. ikl kfslrvin Havarlyyundmi olduitu, &c;tuietlMa gem'un ofchiiii da rivayei 
fcdlJlr fjehrifi fltt! ucundan Eelip halka, bunlara uymasim soyloyen Hablb-l Neo- 
cAr.'diF- Atuakyada Hablb'i sefrid et.mi5Lerdi.1r; kavmlm blls&gdf diyen bu zattir. 
Sa'lebl tefsirlndc, Hs. Fcygamber"in (S.M.), g<>K yumnp acmcaya dek AH ah 'a 
SJrh ku$mayan vc eennete ilk girecek olan kfstlarln. All Flr'avn'dan olup Tann 1 - 
j'U inanaula Habib-i Netcir oldugunu buyurdugu zikredilir (Meerna'ul-Bcyan: 
VII, s. 418-431). Ilk imln edenler b?ttlr. MUsa'ya Ydsa', isa'ya Hablb-i Neccar, 
MuhtimmetTe de Ebu-Tailb oglu All" mealinde de bir hadia vardjr (Cami\ s. 3D. 

104S. few - Kopek. Burada ijaret edilen ve evvelce de sBylendt&Ji bildiri- 
Ir.-n hlkaye, II. cildin LIT. bolt) mild Ur. 

IMS. keVtana bu beyifcte ve bundan sonraki beyiUerde seyhlfk taslay&n mu- 
r-lllerl kinamaktadtr. 1. cildin 2Sfll ri II. cildin 23GO. beyitlcrlnln serhlerine bk. 

1051. UdCn bilgisi. I. cildin 223-237- beyitlerinin serMne bk. 

ltt&3.. Kalb iiti parmagm arasinda. "Gercekten de kalbler, Aliata'in Iki (kud- 
X'U pnnnagmir., ar&sindadir; onlaii cevirlr." Oladis; Garni'; I, s. 70). 

1056. fsfi - G:aytl dlrlltmek. I. cildin 1607. beytlnln serhine bk. 

J06G. Mdsa - Sopa. I. cildin 218 - 279, beyitlerinln §erhine bk. XX. surenln 
rTfthiU 37. ve XXVI. surenin (guara') 63. ayetierinde lAiisk'yn, sopasiyla denize 
vnrjnijiuntn vahyedildigl, sopasint Nil'e vurunca da nehrin yarilip yol acddigi toll - 
dlillir 

1069. Tu fan -Sopa. I. cildin 406. beytlnfn serhine bk. 

1074. Yirtarim ama. XV. surenln <Hicr) 3. ayetinde, HE.'Peygamber'e, ka- 
hrlere aiding etmemesi. onlann da bir mtlddet dalia yeyip icerek oyalanmasi 

ttnmJflmsMe, sour?. n e olduklamn, ne hale geldiklerinl bllirier buyuruli»ak- 
i.adir. Bu ayet-1 kerlmeye l$aret edilmektedlr. Turkceimade, * Allah Jmhiil eder. 
thmal etmea" BilaO. de bunu anlatir. 

1038. AUah'in, yeryU.su geni?. IV. surenin Q$s£) 37., XXIX, suienfn (An- 
kebfit) 66. ve XXXIX- sOrsEifn £Z11feer) 10- a.yetlerlnde ge^er. Ayetten latat lk- 
llbAs vardir. 

100*. Suya yaEi yamia];. Unutulup gidecek bir ?ey icln soyienir. Tdrkcede 
de vardir. 

1098. Arapcada, "Zina edeeeksen liUr kadinla et, ^alacaksan inci gal" diye 
plr atafibsli vardir: ona Igare*. edilmektediT. 

** 



44{) 



«MMMMHIta 




(METlN) 

Selam ona, Siileymaii'iii, Taimi'jtiiXii belietmesiyle, Tatin'nm vaUylyh, 

ancak Taon'mii blldigl hlkmetlere gore Mescid-i Aksa'yi 

yapma^i, radleklerin, ^eytanlann, pcrilerln, 

iiisanlarm da spucik yardimda Imliinmalan 

Ey Suleyman, Belkiys'in orthisu tiamaz kilacak, Mescid'i Ak- 
sa'yi yap. 

Siileyman, mescidin temelirii atmca cinler, insanlar gjJdiLi. 
kendilerini o i$e verdiler. 

Bjr bolugii a^kla i&e giri^ti; bir boliigii isterneyerek. Kullanii 
kulluk ettikieri gibi hanL 

Halk da cinler, gibidir, ^eiivetse iincir; jincir, onlari diikkii 
na, kazanca, ekiriie gekei'. 

Bu aincir, korkudan, ^kinliktan yapilmi§tir; sen su halki xiri- 
cirsu gdrme, 

Kimisini kazanca, ava surer ■ gotiirur; kimisini madene, dmritc 
siiriikler; 

* Kimisini de iyiye, kotiiye ^eker. Taziri da "GuseUm boynun- 
da, hurma lifinden oriilmiis bir ip" dedi. 

1 1 20 Boyufllarma dedi, bir ip doladik; o ipi huyiarindan mcytl;in;i 

getirdik.' ,, 

* Higbir pis, kotu, yaliut temii, iyi kisi yc-k ki yapti^i i^U-ilii 
yaxildi^i defter, boynuna asilmairjis olsun. 

Kdtii ise du^kiinlugun, ate$e bcriier; komiir, ate$ icnginc gli in 
cc gtizellesir, 

Kdmiiriin o karanhgi gizLenir; ates soniince karalik; movduu.i 
gikar. 

Komiir, sexiin hirsinla ates oldu; hirsin ge^ti mi de ka|>kur;» 
komiir, bylece kalakabr- 

O Kaman, koraiiriin ates halinde gdriinmesi, i^in giizelLlginden 
dc^iidi, hirs atesindendi. 

Hirs, yaptigm isi bezemi^ti sarta. Hirs gitti; yaptigin is k:ip- 
kara kaliverdi. 



(* Bu vt*. bundan sotiraki beyit arapgadir. 



Ml 



* Alinmk ki$i, guiyabsninin bezcdigi ek^i ulu, olmu«r sehze sa- 



iitr 



Fakat cam, Ofttt bir denedi mi, disleri kamaijir - gider. 
Guiyabaninin isigtnm vuru$u, o tuzagi yem gostermedeydi ; 

yoksa zaten hatndi o o(. 

1130. Hirsi, din i$inde ara, hayErh i$te haris ol; o islerde hirs kal- 
masa, o islere haris olmasan da onlar giizeldir, giizel yuzliidiir. 

Hayirlar, kendiliklerinden giizeldir; onlann giizellikleri> baska 
bir ijigin vuru$undan meydana gelmez; hirs i$igi kalmasa da hay- 
rm isigi kallr. ■ 

Diinya i§ine harisligin parlakhgi gitti mi, sonmiis, harareti gil- 

ini$ komure doner o 15. 

Qocuklan da hirs aldatir da goniilteiindeki zevk yiiziinden de£ 
negi at yaparlar/o degnege binerler, 

Fakat cocugun birindcn o hirs gitse, obtir cocuklara giiksi 

gelir. 

Ne yapiyonrmsum ben der; meger hirsm vumsu, sirkeyi bana 
bal gosteriyormus. 

Peygamberlerin yapilarmda hirs yok da yuzden parlakligi 
boy una artip dnruyor, 

Ulular nice mesciller yaptilar; yaptirdilar ama hie birine Mes- 
cid-i Aksa adi verilmedi, 

* Her solukta yiiceligi artip duran Ka'be'nin bu yuceligi, Ibra- 
him -in- ihlaslarmdandir- 

O tnescidin iistUnliigii, topraktan, tastan degil. Yapicismda hirs 
yoklUj ceki^me yoktu da bu iistiinliik, o yuzden meydana geldi. 

U40. * Ne onlann kitaplan, baskalanmn kitapJarina benzer; ne 
niestji fieri, ba$kalannm mescitlerine, ne mallari, miilkleri, baska- 
lannin mallanna, mulkkrinc. 

* Ne cdepleri baskalanmn cdebine benzer; ne dfkeleri, azap- 
lan, baskalanmn ofkesine, azabina benzer. Uyumalan da baskadir. 
kiyaslamalan da ba$ka, sozleri de ba$ka. 

Her birinin bir baska lsigi var; can kuslan ucuyor ama ba$ka 
bir kanatla ucuyor. 

Goniil, on! arm hallerini ana r ken titreyip durmada, Onlann i$- 
leri, bizim islerimizin kiblesi, 

Onlann ku^lari altm yumurta yumurtlamada; canlan, gece ya- 
nsinda seller cagini gonnedc, 

toplumun iyiligjni nc kadar sbylcscm an lata mam, gene de 
sbzlerim noksan kahr, 



Ml 



^MWkM.. 



A ululni , Met kil \ Aksjl'yi yapin; giinku Sulcyman gcUli V{:h- 
selam, 

^>u drvUTifon, pcrilerden ba? cekenkr ulursa, molekler, hepsi- 
ni de tomi-uga vururJai. 

Sir dev, bir soluk diizene ba^vurar da aykiri davranirsa, ba$i- 
aa ^imsek gibi bir kamcidir, gelir. 

* Sen de Suleyman'a benze dti devlerin, yapm iein ta? kes- 
sinler, 

[150. * Suleyman gibi vesvesesiz j du^ensiz bir hale gel de cinletle 
devler, buyruguna uysunlar. 

* Yikugun, su goniildiir; akhni ba^ina al da yiMigun ^eytany 
av olmasin. 

Av olursa seytan, o yiizlikle boyuna, sana Siileymanlik: edcr - 
dm-Lir. 

A goniil, o Siileymanlik, gecjp gidici degildir; ba^mda da Sii- 
leymanlik edecek giig var, icinde de. 

$eytan, bir vakitcegiz Siileymanlik eder ama her dokimnm. 
nasi! olur da atlas dokur? 

Onun gibi o da elini oynatir ama ikisinin arasmda adam ukilli 
fark arar. 






443 



■H 



i— mtm 



($ERH) 

1119 Hurma hfinden firiilnuig Jp L cKl. sflrenin (Tebbst) son ayeti olan 5. 
fijretfndea lafzi iktibas vardir. H. eildiri 421. beytinin gerhine bit. 

1121. Defter - Boyutia asiltnak. "Her insanin yapfegi Islert boynuna agtife; 
kiyanjet gtLnU de apagilt yaeilmig bit kltap olarak meydtma crkaracagiz onlan: 
Jieikes, ne yapmis&a hepsini o kitapta yazilrms bulacak." (XVII. slfce; Esra, 13)! 

1125. Guiyabarjl. I. cildln 3G3. beyUnin gerhlne bfc. 

1138, K&'be. Arap^a do^rE koge anlammtfadir; aym zamanda topuk kcmtel 
nftJamma eelen "Ka-b" soztt ylicelik, geref ve gan manasma gelir. Mekke'deki 
ynuiya. dort kege oldugu. yace bir kadrt bulimdugu i«Jn "Ka'be" denmiatir Mtks- 
Lumanlarin k'.blesidir; ytol naraazda. MekkelUer Ka'beye, Mekke'de ohnayanlar, 
KiVbe'nin buiundugu tarafa dbnerfer, Ktfr'an-3 Kerim'in gu aire ve ayetlertnde! 
vv anlamma "3eyt" diye amlir: II. (Bakara) :. 135, m, 158. II. (All linrah) ■ s$ 
p, VUI. (Enfal); 35. XXII (Hac>; CYI. (Kureyg); 3. XXII. sttrentn 29. ve ft, 
ayetlerlnde "Beyt'Ql-Atiyk" diye gecer; .haocedenlerin cehennemden aaftd edfle- 
ecktett dglayiaiyle bu adfa amlmigtir. V. sflrcnln (Malde) 2., Wl. ayetlerinde 
'Bftytttl-Harftm", II. sOrenin (Bakara) 144, 149, 150, l&l, 196 ve 211., v. sOienin 
i Malde) 2,, VIII. surenm (Enfal) 34., IX'. sQrenin (Tevbe) 7. ve 19., XVII. sfl- 
renin (tsra) i., xxil. sflrenln CHac) 25., XLVm. surenin (Ftethj .26. ve 27. ayet- 
lertnde "Mescld'iil-Haram" diye amlir ki hiirmeti gereken Tann eyl ve seede 
yen tfemck oldugu gtbi Ka'be'nin haremine, yanl smin belli yerfne girenin 
arnanda olacagma, o smir iginde avlamlamayacagina, dttnyevl zevfclerln yapi- 
lumayacagina da feu stole isarct cdilmi$tlr. V. surenin 97. ayetlndc "Ka'be 1 - adty- 
Jii amlmiatir. IH. surenin 9e. ayetlnde, Tann'ya Ibadet Icln Mekke'de ilk kuru- 
I:m mabed oldufu, II. sfli-entn 125-127, ayeUerinilB Ka'be'yi Ibrahim Peygam- 
liur'ln (A. M.) yaptigi bitdirillr. 

U4o. Ke onlarm kitaijlan. Peygamberlere iben kltaplar LIII. sQrenin 
'NEcm> 3-4. ayetlerlnde bDdtnldlgl glbi vaMyledb.'; bu baktrndan Tann ke! a . 
nudir; akd mahsOJU degildir. 

1141. Edeplerl, iifkeleri. "Ktm AJI&h tjln sever, Allah l^in bugzeder, Allali 
ietel verir Allah t?ln men'ederse, elbette Inttoini olgunlastirmis olar" mealinde- 
hL hadlse i^aret edllaiektedii' <Catrii'; II, s. 141). 

1147 --il4B. Dev. Pars^a : 'div" soaanOn, Ulrk^ede sttylenist Mev-'dlr. Dlv, 
5«ytan ve cinlerin ktitQleri anlamina gelir. ~"Kz. Peygamber, icinizden hlg birt- 
nlK yoktur ki ciniei'den biri, on a "ea olma^in buyumiu?, sana da mi ey Tann 
cl^lal denlnre do. Sana da; ancak Allah ban a yardim ettl; ona (iat oldum. Muk- 
mman oldu; bana hayn emreder deinlstlr." (MiisUm: lit. Mat. Am ire - 1334 H. 
c. VIII, s. 139}, "Blr gece. Hz. Peygamber, Ayise'nin ystnindayken digarjya tfik- 
this, blraz sonr;! Ayl^e de ^lkip Hz. Peygambcr'Jji imiurnJufcu yere gltmlgtl. Hi. 

444 



rvysamber Ayl^yn- ^yUnnnln Jr-tabyr mi gcldin deml^, Ay^e, benlxti yatum- 
I , Wi- 5cytan mi VJir fllVf «»(unra. h«r hisanm yaninda bir scytan vitrdir hu- 
s.'firwgfciF Ayi 5 - cy Tann (Sl^lsl, sen in yamnda da var mi diye simmt-i da 
I'^ysanvber evet mm?, tlabUira b£na yardim etti de seytanim MiisiUman ulciu 
iMiinrnmBtur." (aym cflt aym S ahi(c> Bevltlerde bn hadislerc i 5 aret cdllmek- 
li'd'ir. 



1149 
.tie bk. 



1151. 



S'jSeynian - YtliUk. I etldin 103S. ve 35fie. beyitlerSnin serhlc- 



* 
** 



*14S 



M^Bi 



■-■- 



(M E T I N) 

Salrln hikayesl; padisahm, sake ihsanda bulunusu, EbU'I * Hasan 
admdakl vezMn o Ihs&tu arttwroasi 
§ahin biri p elbise sahibi olmak, agirlanmak, mevki J elde etmek 
iimidiyie padisaha bir siir sundu. 

Padisah kerem sahibiydi; saire bin kizil altin verilmesini, ih- 
san larda bultinulroasini eroretti. 

Vezir, bu azdir dedi; onbin altm ver de ^ekilip gitsin. 
Onbin dedim a ma,, senin gibi ihsan etmekte denize benzer bir 
eli olan padi$ahin, btiylesine bir saire bu ihsam da azdir bence. 

1160. Harmamn onda bid saire verilsin diye padi?aha huktiktan soz 
acti, hikmetierden dein vurdu. 

P&disah s§ire, yeyim igin onbin altin verdi, elbise bagisladi; 
sSirin beynini siikredis, 6viis yurdu ha line getirdi. 

$air, benim ehliyetimi padisaha kim bildirdi diye sordu - so- 
ru§turdu. 

* Fiilaneddin denen vezir var ya dediler, hani adi Hasan, hu- 
yu-husu da hasan; Q scbeb oldu. 

* Bunun (izerine sair, vezire de uzun bir kaslde; gidip sundu, 
sonra da evine - dondu, 

Padisahin verdigi elbiseler, dilsiz, dudaksiz padisahin nimetle- 
rini oviip durmadaydi, 

BJrkaf yd sonra o sairin, aym ihs&m elde edcrbn Umldlyle gene 

gelmesi, padisahin adetl oJdugu glbi bin dlrhem verln demesi; 

adi gene Hasan olan yeni vezjrfrt, padisaha, bu pek cok, 

masraRaruiMx vat, haztne bos; ben onu bu Ihsanindan 

onda btriyle de hosnud ederlm denies* 

Birkac yil sonra sair, gene yok-yoksul bir hale dii$tu; rmk- 
lanmak, ekin parasi elde etmek gerekti. 

Kendi- kendine/ yokluk faginda, el daraiinca dedi, denenmisi 
denemek daha ye|*. 

Ihsanda, ululukta bir kapiyi denemistim hani; bu yen! mah- 
rumiyeti, bu gelip fatan ihtiyaci gene varip u kapiya soyleyeyim. 






446 



* Sibcrveyli, AllAli nlkUnun an) a mini anlaiirkcn, kulliU der, 
muhtac oldular mi im» sjgmirlar.* 
1170. Muhtag olduftumuz ?eylen sana bildirim; onlan sender isle 
riz; senden elde ederiit derler. 

Yiizbinlerce akilli kisi, dert caginda, agfayip sizianarak o her 
ball bilen Tann'mn dergahina yonelir. 

Hi^bir deli -di vane yoktur ki gitsin de, acizde kaldigim, bir 
eli siki kisiye soylesin, on dan bir^ey istesin, 

Akilhlar, binlerce defa dertlerine o kapidan derman eristigini 
gormeselerdi, hig giderler miydi o kapxya? 

Hatta deniz dalgalan arasmdaki baliklar, yiicelerde u^an bii- 
ttiii kuslar, 

HI, kurt, avlanan arslan, koca ejderha, kannca, yilan, 

Hatta toprak, yel, su T biitun kivilcimlar, hem ki§m r hem be 
hann, dilegini ondan elde eder, 

$u gokyiizii, Tann'm, beni bir soluk bile asagilatma diyo win 
yalvanr. 

* Benim diregim der, senin korumandxr, senin gozctmendli . 
biitiin gokler, sag elinde diirulmu^tur senin. 

* $u yeryuzii, beni der, sen su iistiine bindirdin de oyle kai (lr 
ettim, karanmi alma. 

1180, Hepsi de keselerini ondan do! dump buzmiistiir; bepsi do di- 
lekleri vermeyi ondan ogrenmistir. 

* Her peygamber, sabretmeye, narnaz kilmaya basan elde et- 
mek i^in yardim isteyin diye ondan ferman getimii^tir. 

Hepsi de kendinize gel in demistir, dileginiai ondan dileyin, bas- 
kassndan degil; su denizdedir, kuru derede su aramayin. 

Baskasindan istesen, o da verse, gene veren odur; onun avu- 
cuna comertlik meylini o vermijlir. 

* Buyruguna uymayam bile altmlara bogar, Kaarun yaparsa, 
buyruguna uyar da ona yiiz tutarsan neler yapmaz? 

$air T bir kere daha, bir ihsan elde ederim sevdasiyla o ihson 
sahibi padi?aha yiiz tuttu. 

^Sirin armagani ne olur? ^iiri. §iirini abr, goturur; ihsan &a- 
hibine rehin eder-gider. 

Ihsan sahibi kisiler, yiizlerce ulultikla, coraertlikle altui yigar^ 
lar da sairleri beklerler. 

Onlarca bir siir, yiiz top kumastan daha iyidir; hele denizlr* 
dibinden inci gikaran sairin ^iiri olursa. 



* Bu to* j Lin Ikincl mutra'i ve bundan sanmkl toeylt ar&pcft<Iir. 



447 



-- 



mttatmttm 



I 



Insanoglu htrjcydt:!] iitice okmege diiskiliidiii'; ^iinkit a/ik, 
ckmekj camn dircgidir. 
1 1 90. Hirsja, iimitlc can mi avucuna ahr^ da ytizlcrce diizenle kazan- 
ca, kapip almaya kosar. 

Fakat zenginle§ir, ekmege aiding etme? bir MIe gelirse, 
ada - sana, sairlcrin ovtijiim; asik olur. 

Onlarm, kendi soyunu - sopunu bvmelerini, itstiinlLigunu anlai- 
mak iq'm minber kurmalarim ister. 

Diler ki debdebesi, a It in bagislamasi soylensin - durstin da an- 
ber gibi cevreye koku salsm. 

* Tann, bi,tim ahlakimizi kendi sifatlarmca yaratti; onun iein 
sifatlanmiz da onun sifatindan mesk ahr, 

* O hcrseyi yaratan, siikretmemizi, onu ovmemizi ister; insan 
oglunda da oviilmeyi sevmek huyu vardir. 

Hele ustiinllikte ileri gitmi? Tanvi eri, saglam tulum gibi oviil- 
meyi sevmek yeliyle dopdoludur. 

Fakat insan o yele layik degilse, tulum yirtikur; nasil olur da 
parlar, diizene girer? 

A arkadas, bu ornegi kendiligimden soylemedim; bvulmeye 1A 
yiksan, aklm basindaysa serserice dinleme. 

* Ahmed , oviilmekten nicin hosjamyor diye kmadiginj duydu 
da Peygamber, o yiizden bu sozij soy led i. 

1200. 5&ir, keri;m r ihsan olmedi ya deyip once elde ettigi ihsansi 
tesekkiiru bildirir bir $iir yazdi; aldi, padi?aba gotiirup sundu. 

Ibsan sablpteri oldiiler, ihsanlan kaidi;.ne mutlu o ki^iye ki bu 
binegi surmededir, 

Ziilmedenlcr de blduler o zulumler kaldi; eyvablar olsun o ki' 
$iye ki diizenler duzen, zulumler eder. 

* Peygamber, ne mutlu o ki$iye ki dedi, duuyadan gecip gitti 
de ondan iyi bir is kaldi. 

Ibsan sahibi oldii ama ihsittj olmedi; tanri katinda dinle ihsan, 
t-hemniyetsiz, kuciik bir sey degjildir. 

Vah o ki$iye ki oldii de isyani kaldi; olup gitti de kurtuldu 
sanma, 

Birak sozii, sair yd ustiinde; borclu, hem de altma pek muh- 




$air, bildirki ihsaam umarak soyledigi $iiri padisaha goturdu, 
Onceki ihsanm timldiyle, o bag"ism kokusuyla s6ylenmi$, gu- 

zelim, saglam tncilerle dolu bir siirdi. 

Padisah da gene huyuna uydu; bin altm verin dedi; o padi^ 

hm huyu buydu. 



■44f\ 



-■ 







HtO. * Fakat bu dci^ o eikncrtfikle dolu vezir yiicelik burakma bin 
mis, diinyadan gltmlfll. 

Omm yeiiim ycni bir vezir gelmisti; ama pek merhametsizdi. 
eil pek sikiydi. 

PSdi^ahmi dedi, masraflarimir var; bir ?aire r soyledigi ^iirtr 
kar$jhk bu kadar ihsanda bulunulamaz, 

A ganimetler elde etmi^ padi^ahim, ben sairij bunun onda bi- 
rinia d6rtte biriyle de ho^niid eder, razi ederim. 

Halk vezire, o, bun dan once, bu gonuller alan padisabtan on- 
binierce altm alrmsti. 

$eker yedikten sonra nasi! olur da katms signer; padisahlik- 
tan sonra nasil dilencilik eder dediyse de 

Vezir, ben onu oyle sikar; siki?tmnm ki sonunda beklemek- 
ten bezer; 

Yoldan toprak ahp versem, yesillikten giii dermi^im gibi kn- 
par. 

Bunu bana birakin; bu iste ustayim ben; ate$" bile olsa yatis- 
tirmasmi bilirim. 

* Siireyy§ burcundan yere dek ucsa, beni gordti mii yumusai 
o dedi. 
1220. Padisah, peki dedi, hiikum senin; fakat gene de sevlndir onu; 
ciinkii bizim iyiligimizi soylemekte. 

Vezjr, onu da bana birak dedi; onun gibi limit besleyen iki yiiz 
kisiyi de. 

Vezir, onu bekletc - beklete kis gecti, yaz geldi, giiz oldu. 

$air, ibsan bekleye ■ bekleye ihtiyarladi; bu tedbir yiizuudi:ii 
gamlara kardi, zebun oldu - gitti, 

Alt in vermeyeceksen ban beni sov, kov da canim kurtuLsun, 
kolen olayim; 

Bekleyis beni oldiirdu, bari git de de $u yoksul can, PflhlR 
olmaktan kurtulsun dedi, 

Ondan sonra vezir, ona bin altinin dOrtte birm\ verdi; i^Mr, 
pek derin diisuncelerc daldl. 

Once, hem de hemcncecik veriien ihsan ne c;oktu dedi; buyan 
geg acildi, acildi ama bir desle tiken. 

§aire dediler ki: Tann rahmet etsin, o comer t vezir du'nyadon 
gitti, 

O ibsan, onun yiiziindcn kat-kat artmi^ti; o zamanlar, ihsan^ 
larda da pek az yanlislik olurdu. 
1230. $imdiyse o gitti, ihsam da beraber gotUrdii; o olmcdi, gcrcek- 
te luluf iildii, ihsan oldu. 



F : 29 



449 



!! 



O comer l, o ukilJl vu/-ir bizi birakip gilti; yerinc, yoksulla- 
rin derilerini yiizen biri gejdi. 

Al sunu da gcceleyin kac-git buradan; yoksa bu inatci her if 
seni yakalar, elindekini de aliT, 

Biz bu armag'am da yuzlerce diizenle koparabildik ondan; bi- 
zim sahsmaimzdan semn habeiin bile yok. 

?air, vuzunu onlara dondii de, a esirgey idler dedi; bu kdtU 
kisi nerden geldi, bans soy ley in. 

Bu elbise soyucunun adi ne? Tcplum, sab^e, adi Hasan dedj. 

* $air, yarabbi dedi, ey din giiniiriiin Rabbi, ne yazik, o ve- 
*irle bu vezirin adi nasil bir olmu$? 

Onun adj da Hasan ama bir yazisiyla, huyu cbmert yiizleirc 
ki§i padisaha vezir olur, 

Bu da Hasan ama bu Hasan 'in cirkin sakahndan yuzlerce ip 
bdebilirsin a benim canim. 

Padisah, boyle bir vezirin sbzunii dinlerse kendisini de, dev» 
letioi de ebedi olarak rezil eder - gider. 



Padisahm insantigiiu bozmi bu aleak venrin, kotii 

kar&nyla, Fiiavun'u adamliktan sikaran 

veziri Hainan'a benzemesi 






1240. Firavun, Musa'nm sbzlerini isitmce, kac kere gonlii yumu^a- 
di, ramoldu on a. 

Musa'mn sozleri, oylesine e$i, benzeri olmayan sozlerdi ki gu- 
zelliginder», tas bile duysa ondan siit irmagi akardi, 

* Fakat Firavun, veziri Haman 'a damsmca, o kin gutme huyu< 
na sahib olan, 

Derdi ki: ^imdive dek padisahtin; simdi yamah hirka giyen 
birinin diizeninc kapildin da kul mu oldun? 

Bu soz, mancmikla atilan tas gibi gelir, Firavun 'un sir£a sa- 
rayina vururdu. 

* O gUzel sozlii Kc lira 'in yuz giinde yaptigmi o, bir solukta 
yikar - giderdi. 

Senin akbn da vezirdir, o da havasina alt olmustur da varh* 
gmda, bedertinde, Tanri yolunu kesip durmadadir. 

Bir bgutcii, bir Tanri eri, sana ogut verir* fakat o, onun soz- 
lerini tesirsiz birakir. 

Bu sdzj yerinde soylenmis bir soz degil der, kendine gel d* 
yerinden, yurdundan oliina; o kadar da degil liani, aklim has in a 
•A, deli olma. 






1 



450 



...... 



m. 



Eyvablnr nUmv «> pAdbflba ki veziri bu iidamdir; her kijinm 
de yen kinlr doln vclu'imnudii'. 
MSii. * Nc mui In i> pAdl>taha ki ijte - giigle elini tutan Asal ^ibi Mr 
veziri vardlt*. 

* Adalut sahibi p^discthaj ona es-dost oldu mu, "nur [isturte 
nur'' derlcr haiii; oyle olur; "nur iistiine nur" budur i^te. 

* Siileyman padi$ah olur, veziri dc Asaf olursa "nur ustuiic 
nur" durj anber iistiiJfie anber. 

Fakat padisah Firavun olur, vezfri de Haman'a ben7«rso Net- 
ikUi de kotii bahttan kurtulamaz. 

* Kara nil klar iistiine yigilitu$ karauliklara du^erler de nc akd 
yar olur onlara, ne kiyamet giinti devJet yiiz gosterir. 

Ben kotii lerde, adam olmayan nekeslerde, kotiiliiktcn bask:i 
bir fey gbrmedim; sen gordiiysen ben den selam gotiir. 

Padi^ah cana benzer, vezir akila. Bozuk akil, cam kotuliikh-n- 

gotiirur. 

* Akil melegi Harut olunca, yiizlerce kotiiye buyu dgrelm^yr 

giiisir, 

* Ciiz'i akli kendine ve^ir yapma. A padisah, Akl-i Kiill'il u 

zir yap. 

Kcndi havam, kendi dilegini vezir yaparsan certemi/ m\ 

namazdan da aJikor, niyazdan da, 
1260. * Ciinku bu hevaiim, bu hevesin gpzii actir; icmde bull m 
dugu cagi g6rur ancak; akdsa din gliniinii dusiinlir. 

Akhn iki gozii de isin sonundadir; o, giil icin tikene katlanu, 
onun zahmetini ceker. 

Goziin solmasm, ddkiilmesin; koku almayan her kolii kisiniu 
burnu, o gUle uzanmasin der, goriir - gozetir onu, 

** 



451 






J 



<§ E ft # ) 



11 S3 Hasan. Guzel demektir. gahis adidir. Hz. Peygambefin (S. MJ bll- 
yuk torunlarimn adidir. Ha. Peygamber, "Cocugun, baba Uaerlndekl hakki, ba- 
bamn, Hjocuguiia gtfeel blr ad takniasi, ergenlik carina gelince onu evlendlmie- 
Bl. ona bilgi belletmesidir" buyunnus, ? ocuga guzel ad takilmasi gerektl&lni em- 
rotmistlr. Adi gUzel, kendi. yahut huyu kMll ve cfrkln kisfye, esklden *'m,usen)- 
mX bl'n - naJoys", yani addiyle odlanmia' derlerdi. Mevlana, bu hlkayede Hasan 
ddli Jyi ve gtlse! huylu bir vezlrfe k&ttt ve clrkfn huylu blr vezlrl anlatarak bun- 
ion dlle getirmektedir (Yukanda gecen hadte, "Carnrua-SagiyT" in I, c. nin 124. 
i. indedir). 

1164. K aside. Arapca blr Btfzdtlr. Kasitta, bir makaaWa yapilan is, soylenen 
t>te demektir. Sark - Islam edebiyatinda birlni tivmek, ondaa blrsey elde etmak 

Icin yazilan. sdylenen sHrlere denir. Ilk, ikl mifira'i kafiyell olur; sonrakl be- 
yUlorln iklnci misra'lan, Ilk beyitle kaflyelldir. Kaaldeye, Neslb denen blr bo- 
ll) mle ghrlltr kl bu baslangis, kaaidento konusuna, hatta yazildigi zamana gom 
batiarffi, ki^in, Ramazan ayinin, bayramin tasvlri, yahut blr a$ki, bir sevgillyl 
finlatis olur; bu takdfrdc kaside, "bahariyye, sitaiyye, Ramazanlyye, tydlyye" 
dive de amlabilir. Bu baglangic btiliununOn bey it. sayisi muayyen deglldir. §ah, 
bH baslangic bolilrnilnu bltlrip asil ovii? kismma, zekfce bir mtlnasebet bularak 
M$er kl bu munasebeti ihtlva eden beyte, kacis yerl anlamina "girls - gah" 
denir. 6vus kismindan scnra bir gazel de Insad edileblllr ki buna "tagazalir 
dcrler ve ilk fltl misra'i, arm kallyeyle kafiyell olur. Bu bolttm de bittlktem 
sonra &air, meramtm bildirlr ve kiaa blr dua ile kasldeainl blthir. Bu tars Iran 
ve Turk edebiyatjjida, "Kaside aunulan ktsinln, 5fi„ire para, elbise va. vermesl. 
b>r eelentktlr ve verilen seye "calze" denir. 

Ilea. Slbeveyh. in. c in 263. b. nin serfifrie bk. 

1113. Sa.g elinde. XXXIX. suienin (atlmer} 67. ayetine igaret edNinektefllr. 
Bu ayetln me&It sudur: ''Allah 1 !, geregi glbi ululsumadilar ve yerytoti, kiyamet 
Kilntitide, tamamlyle (kudret) avucundadir onun va gukJer de tkudret) eliplo 
dlirtilmdjlflr; mtinezzehtir ve ydcedlr o, airk ktjsanlarm sirk ko^tuklan seyler> 
lien:' Ayette, gbklerln sag elinde durulmtis bulundugu, yeryUzttntln' avutunda 
Oldugu, meta. J i yollu anlatistir; el ve avur;, kudretl ifade eder; yoksa tslamda 
Allah, cislniden munezzehtir; netekim ayetin son tarafj da bunu bildirmektfldlt. 

1179. Ver - Eu Qstftude. LXXVIII. surenln (Webe'] 6-7. ayefclerinde yeryU- 
titi tlusciimis bir yaygiya, datlnrsa, fakilmis (ivilere benzctillr: bu ayetlere isft- 
rct. edllmekliedir. 

1181, Sabir - namaa. II. surenin (Dakara) 45. ayetinde, sabretmek ve na- 
riiaK tilmafe husdaunda Allab/ta.n yardrni Istenmesl emredilmekte ve bunlarin. 
.'.aygili timselKrden ba^kalan ijiri fetlft ve a|ir uldu&u blldirilmektedir. Aj-ni 
sQrenltt 153. ayetindc oyni seyler buyurulmakta. Allih'jn aabredenleTJe oldu^u 

4^2 



-■-- 




lwyan edllmcktedlr irAtlSiln, Hiraaitnn ayins. "Sabu- ay'i'' da dcndligkno vt>. |^ 
yltLe namazla anildiftinu «Ocp "(Uii(" anlamim da irade etmektodlr. liu ftyet 
It'rc isaret alunnuiktti vo licyUti Jkincl rmsra'inda ayetten l&rri IktlbttB yapil- 

iiiuktadir. 

1182. Saarun. t c. In IB J. beytlnln aerhlne bk. 

1194. AMakimuii. Bu beyitte ^ kelimealndekl t " harflnln tlsltlne blr 
otre kanmustur kl bu suretle kehme. "Halk" degil, huy, ahlak anlamina "Hulli"- 
tuf; asli nuEhada, her halde karsdastin^mada hasaatcn buna dlkkat edlEmla ve 
ki'Jlmenin "halk" okimraamasi fstenmlsWr. Bu karailastirma, £elebl Husamcd- 
Hiin'le Sultam Veled'lTi huzurlarmda yapilmi^trr. Bu takdlrde beyltten aalaflU- 
inasi Eereken mana sudur: "Allah aciyandir^ lutfedendir. bagiglayandit, ihsun 
ndendlr. tnsan da bu sifatlars, mutlak olarak degll. fsfcat kendismi Tann'ya 
vurdlgl takdlrde. (Jl^Uiu olarak sahiptir; hatta insanda kahir sifatlari da vardir, 
rakat TaniL'nin rabmetl. Eajaeblnden UstUn oldugu gibl kamU Insanda da lulu;, 
tahrui astttndedlr. Sarlhler, bu abzU, "hak" okumuslar ve EbQ - Hureyre'den 
rlvayet edllen "AUah losaiii kendi suretlnde halkettl" hadlslne gore (Cami'; 11 
i. 14) sertietmislerdir, Boyie olaa bile, All&b/m clsml, sQreti obnadigina kUi 1 *- 
bu sbz, "Allah'm sifatlarina mazhar olarak" tarzinda anla^dabilir; nelekiin 
Ankaravl de Wyle ^erhetpilstlr (IV. a. 125). Nicholson, a&ll nushaya uymus. 
harfln ystume otre koymustur (IV. 1929: a. 34B; b. 1194), Kur'an'da ve hadislerde 
i>u ceslt m*,.azlar, fe'vil edillr, mecaai anlamlariyla tefslr ve serh olunur (bk. 
fJiharul-Bnvar; c. m, Tehran - 1376 H. s. 2S7-30S). 

lies, gukretmemlal later. XTV. sftrenin (Ibrahim) 7. ayetinde sdkrun al- 
meti arttiraeafei bildlrQmektedir. gutre dalr blr c&k a'yetler vardir. Tann'mn, 
i>na sukretmemlzl dilemesi, onu ovmemlal dllemesl, blzlm f nlmetlerlne karsi 
iiuun latfunu blllp vazliemlzl yeiine getlrraemlz, adajn olmamia l^bidlr; yoksa 
Allfth, butta bunlardan muatagnldJr. 

119&. Hz. PeyB&mber - Medlh. Bu bey It de, bundan bncekl beyitle r «ifii. 
fcmdl hsynmia ve Ha. Pesfgflmher'e karsi duyduftumua mlnnfit ve sUkrana kar 
ailik haiddtnxtocs Allah'a hamd ve aukurle, BaaWOrie va yakmlanns salavflt vo 
rip orJan fivmekla vaztfemlzl yapmamiz ve Allih'ft ve Rasulune mancn yaklni' 
mamiz Iclndlr; bayte anlaailmaai. gerektlr; sunu btlmellyls kl Allah'in HabJbini 
^vmek. bizlm haddlmks deglldlr. galr, "Ben «tzOmle Muhammed'l Ovmndlm, 
Muhammedle Mf.Qmll pvmus oldum" der. Medlh, jUpJac yok kl Irtsana bq| ■•• 
Jen blr seydtr; hatta lyl klslnln lylllglnl de arttinr. "Mu'mln, yllzttne fcarji iiviil.ln 
ml) kalbindeki Imam kuwetlenlr" mealinde blr hadis de vardir (Cam!'; I, i, l»l 
Ama "Kttttlluk eden kisl dvuldtl mil, Rab fiazebe gellr, ars tltrer" hadlalnl do 
unutmamak gerektir (ayni a.). 

1203. Ne mutlu. "Kim. Islamda guzel bir adet korsa ecrt ona olduftu «1hl 
6 Adete uyanlarin ecrl de, kendl eclrlerlnde blr noksan qlmaraiik uzcre, on« 
verillr. Kim, Jslamda kfltll bir adet korsa veball onadir; onu isleyenlerba v«b*» 
Hnde bii noksan olmamak llaere de ordann veballerlni de yuklenlr." (Anka- 
ravl: MtMtm'den oaklen; s. 127), 

12 io. Bur a*. I. c- 1585., II. c. HIS. beyitlerln set-nine bk. 

1219. auniyyft I. C, 21*25 beyttn serhlne bk. 

453 



UMUMU 



J 23 6. Din gilnil. I. clldln 'DIhace' - sine bk. 

1210. H5.ni an. I c. 1106. bey tin §erhine bk. 

1245. Kellin. II. c. 2352 beyttn serhine bk 

1251 - 1252. Nur tlsttine nun. I. c. ■ Dilbace" sine bk, 

1251. Karanliklar Qsttine karanlikl&r. XXIV. stirenlii <Nur) 39-40. ayet- 
icrkide, katlrlerln yaptiklari Ijlertn serftba.. yahut da dertn blr denial fcaplayan 

Siaranliklara benzedlli, or&yi, o denizl bir dalganm sardigi, Gstttae blr dsJga 
rtaha neldig;, UstUne de bir bulutun soktU&u, karanlikJarin iisMlne kafanhklann 
yijiitdifci, orada, ellni cikaramn, onu bite Ebremeyecegi bildirittr ve kim Tanri'- 
d&n blr nftra kavusmanussa ona nur alamayacafti artlatiltr, 1251 - 1252, bfcjit- 
iPTde "Nur Ajeti" anildiktan sonta bu ayet haturlanmi$. bey tin birlncl misrain- 
iln Apettcn lalaS iktlbaste da bulvnuimustur. 

1257. HarQt. I. c. 539, beytln serhine bk. 

1258. Akl-i cflB'i - AJcM K1111. I- clMta 1907. beytin sfirhine bk 



454 



■Ml 



^ g 



(METlfJ) 



Devin, aelam ona, SsileymSn'm yerine ge*tp oturman, 

Stileyman'in gordUgii latere benzer l>lere giri$mesl, 

Ikl Siileyman'xn arasittdaki apacik fark; Devfn, 

Davud oglu Stileyman'in adini takinmasi 

Aklin varsa, bir ba^ka akilla dost ol da i$!erini ormnla daUi?a> 
rak yap babacigim. 

tki akilla pek $ok belalardan kurtulursun; ayagmi gbklerlri 

yiicesine basarsin. 

Dev, kendisine Suleyman adinx tekti; devleti elde etti, Qlkayl 

kendisine rametti. 

Siileyman'm ne bifim i^ler gdrdugunii gtirmii^tu; poriiniivU- 
onun gibi isler goriiyoTdu ana ic yiizden gene de devligi grirLmilp 
durraadaydi. 

Halk, bu Suleymanda, temizjik, nur pir yok; Suleymanda it 

Suleyman'a fark var diyordu. 

O; uyanikligina benziyordu, buysa derin bir uykuya benziyot ; 
o Hasan'la bu Hasan gibi hani. 

* Devse, Tann diyordu, bana benzer bir ehrimen yaratmi$tir; 
1270. Tann, deve benim seklimi vermistir, sakin o sizi aldatmasm. 

Sakmm, dSvaya kalki$irsa goriinu^urie kapilmayin onun. 

Dev, duzenle bu sozii soyliiyordu ana iyi goniiilere, bu soziin 
ziddi vurrtiadaydl. 

tyiyi, kiituyu ayirdedene kar?j oyun oynanamaz; hele aniay^t. 
akh, gi^li ^eyleri goren ki^i olursa. 

Devlet sabibi olanlarm goiiiae hicbir buyii, bigbir ^ytanlik, 
higbir diizen perde 9ekemez. 

O, bu ge§it s6iler soylerkejo oular, kendi kendilerine, a cgri 
jjbzlii, ters soyluyorsun, ters gidiyorsun diyorlardi; 

* Boyle tersine gide-gide oehtunemc, a^agihklann en asagisi 

na gideceksiu. 

O r isten kaldiysa, yoksul olduysa biJe gene almnda Dolun ■ Ay 

var. 

Sen yuzltgu ^almissm ama gene de zemheri gibi donmua - kab 
mi 5 blr tsehcnnemsin, 






455 



— 



Biz. aetdeyiz, ululuga, sayvana, koske bu$ koymak nerde? Baj 
defy], hay van tirnagi bile vermeyiz oyle seylerc. 
1280. Gaflet etsek dc ba$ koymaya kalksak, yeidcn bir el cikar, bize 
engel olur. 

Bu a$agihk ki ? iye kar 5 i yere ba? koyma; bn bayagi kisiye karsi 
sccde etjne, kendine gel der. 

Tann gayreti, Tann'mn kiskancligi olmasaydi, cana canlar ka^ 
tacak bir $ekilde anlatirdim bunu. 

* Admi Siileyman Peygamber taking ergenlik S agina getae- 
mi$ ^ocuklara kar$i yuzttnii ortmiis. 

Fakat $imdi yeter bid, bu kadanm kabfil et de bir baska ia> 
man anlatayun bunu. 

■* Namussuzun goriiniisiinden, admdan - samndan gee; addan - 
sandan maMya kac. 

Sen onun halini, t ? ini sor - &oru$tur; onu, bilinde, i$inde ara. 



A 



f?EEH) 

1363. Bu beyitle baslayan hlkayeniii, Sa'lebl'nin l 'Kasas-i Enbiya" Rinda ol- 
rlufeumi Bedl'uE - aaman merhum blldlrfyor (Maahiz: e. 137). Ferldeddln-i Attftr, 
"MaTitik , ut-Tayr"in girls bBlflmllnde. "Gah bir geytana Sdleymajilik vorir: x&h 
bir karincaya stta siiyleme kudretl bag! alar" beytiyle bu hikayeyl h&tiilatir ClVsr- 
I'cmemiz; M. B. B. Yayini; iklncl basilis; 1st. 1962, a. 3; bey It 30). 

1369. Enrlmen. I. c. 3714. b. serhine bk. 

1276, Asagiliklann en a&a&isi. 8 ayet bulunan ve Kur'an'm XCV, sOresl <j1hi> 
Tin sureslnin 4-6. ayetlerlnde insanin, en etleei bir surete sahib olarafc jura- 
lildigi, soma onun, asagdann en asagisma atildigi, ancak Inanan vo lyl i; 
Irrde bulunanlann bun dan ayn olup cmlara, basa kakilfnayan m&karatlar vurl 
leeegi bJIdlrlliuektedLr. Bu ayetleide blldirllen "en stliel sdref'ten maksmt, lk| 
nyafc UBtunde yurumesl, akli, dustiness!, anlayi&i, so* sdyleyis kaabulyctl, "hbji 
ftilann en asagiai" da kocalik, akri azUgi, zayinik, taunaklik dty>e tefslr odUmletir 
iCAfirierln gldeceklerl cehennemdir dlyenler de olmustui; netekim Ayette, inn 
naniar, bmndan lstlsna edtlmlstir. Beytln Ikincl nnstainda 5. ayetten Larisi iktt 
ttfts vardir. 

1S1S3. Cocuklar. Akil, anlayig bakimindan olgunlagmamis klgiler kasLcdll 
mektedir. Mevlanft, bu ve bundan sonrakl beyltlerde, halkin gafletlnden fay- 
dalanaxak mUir^ld geglnenleri veraaektedlr. 



1:184. Ad - Mana. Manayi du^unmeden. anlamadan 
tayda elde edilemeyeceglal bUdlrmektedlr. 



adi soylemekten bir 



A 



456 



4J57 



■MUM 



•MM 



ilHETiN) 

Seism ona, SOleyman'in, Mescid-i Akfca bittikten sonra her gun, 

kullukta bulunmak, kuUukta bulunanlara, mescitte 

kalantara dogru yolu gostermek | s in mescide 

gelroesl, laescitte otlar, kokJer bitmesi 

Suleyman her sabah Mescid-i Aksa'ya gelir, o* temizligiyk 
mescide girerdi. 

Mescitte yeni bir ot bittigmi gordii mii, ota, adun, faydam soy 
Ie derdi. ' 

Ne bicim ilacsin, nesin, adin ne; kime ziyansin, kime fayda- 

1290 Her ot, yaphgi i 5 i, a dim soyler, una camm adeta, bunaysa ze- 

hinm derdi. 

Buna zehirim derdi, bbiirUne seker, adim da kader Jevhinde su 
Derken hekimkr de Siileyman'dan o otu ogrenirler, bilgi sa- 

hibi ofurlar, kendilerine uyulur bir hale gelirlerdi. 

Boyle -boyfe kitaplar yazdilar; bedenlen hastaliktan anttdar 
4 Bu ytfdiz bilgisi, bu hekimlik, peygamberlcrhi vahiyleridir- 

onlar kjlavuz olmasalardi akilia duygu, nerden bunlara yol bulacak' 
Cuzi akil, birseyden hMum ctkaracak akd degildir ki: ancak 

ten sahjbinden bilgi ahr, buna muhtactir. 

Bu akil, belier, anlar; bu giicii vardir ama bunu da vahiy sahibi 

oelletir ona. 

* Biiiun sanatlar, iyice bil ki vahiyden meydana gelmistir; on- 
ce boyledir; sonra akil birseyler katar ona. 

Bak da gor, bu isler, su.akhmizla olsaydi sanat, ustasiz M- 
retulebilirdi. e 

Diizenle kdi kirk yarar akil; ama hicbir sanat da ustasiz <j* 

1-300. Sanat bilgisi bu akilia olsaydi, ustasiz olarak bir sanat 5gre 
mlirdi elbette. 

DUnyada daha meiar kazma sanat* yokken bir karganm 
Kaabti'e niezar kazma sanattni ogrelmetf 
* En bayagi bi r sanat olan m^r kazmak sanati var ya; ner 
den akla-fikre gelirdi, umlen dUwnli . dn ¥ iince-y]e elde edtlirdi? 







453 






* Kanhi! ili- fin dti$tfn«# olsaydi Habil'i ba$inda mi lasjidii 1 

" $u fildihrillmu? ht'tlciii, su kana bulattims bedeni neredr *ak 
layayim, nasil yok tdcyim dcr miydi? 

* Derken 6lii bir kargayi gagasindan tutari bir kargauin Xctcc 
geldi|ini gordii, 

* O karga havadan indi; ona mezar kazma sanatirn bgretti. 

tt Gagasiyla yerden toau-topragi atti; hemencecik olu karga 
yi estigi ^ukura gomdii. 

* Ostunii toprakla orttii, Karga, Tann ilhamiyle bilgi sahil>i 
olmustu. 

* Kaabil, tuh akhma dedi, sanatta bir karga bile bender iistiin 
miis. 

" Tann, Akl-i KUH'e, "Gozii ne kaydi, ne yanikh" dedi; til/'i 
akd5a her yana bakar - durur. 

1310. Haslann isigi, kaymayan, yamhnayan akildxr; karga ;ikihn, 
ohilerin mesar ustasidir. 

Kargalann kuyruguna takdip ucan akil yok mu; kai-gn o ,.l- 1. 
mezarhga gotiiriir. 

Kargaya benzeyen nefsin ardimdan kojma, kendine gel. (,'an 
ku o seni mezarhga gotiiriir, baga-baheeye degil. 

Gid^ceksen, gbniil zuniriidiiankaasinm pesmden, Kafdaj}i'u:i. 
goniii Mescid-i Aksa'sma git. 

Senin sevdan yUzunden her solukta Mescid-i Aksa'da bir vein 
ot bitmede. 

Siileyman gibi omun payim ver; ayagini on dan sakin, hik un- 
til ji anla, onu reddedis ayagiyla ^igneme. 

^unkii dump duran su yeryuziiniin halini, cesit-cesit otlar 
soyler sana. 

Yerde sekerkami^i mi bitmis, yoksa adi kamis mi? Her ycrin 
tercemam, orada biten ottur. 

Gbnlij yerinin neb^ti da diisUncedir; diisiinceler, goniil sirla- 
rim acarj gosterir, 

Mecliste soz soyletecek ki$i bu!ursam> benden, cayirhk - qimen 
Iik gibi yiizbinlerce giil biter. 
1320. Fakat soz oldurcn bir kaltaban bulunursa niikteler, goniil 
den hlrsn gibi kafar-gider. 

Herkesin oyniayisx, ceken nerdeyse o yanadir; ama gerc,ek (,e 
kisi, yalanci ^eki^e benzemez. 

Kihii saplkliga gidiyorsun, kimi dogrti yola; ne ip meydana, ne 
cekcn. 



4Vi 



mmmmmm 



JM 



^■w« 



Kiir bir devesift, senl yularin. (jeker - guturib; fakal sen eeki$i 
gdr, yularmi (jormc. 

* Cckenb yulan go'rscydin, bu dtinyB, aldanma yurdu otarak 
kalmazdi scnce. 

Kafir, kopegln ardina dtisiip gittiguii gorseydi, firkin seytana 
maskara oldugunu aulas ay di 

Namussuzcasina diisiip gider miydi hie? Kafir de elbet ayagim 
gekerdi. 

Inch, kasaplan anlasaydi, onlarcn peslerine diisiip o diikkana 
girer miydi hie? 

Ycse bile ot, ieine siner miydi, ot verenlerin maksatlanm bil- 
seydl? 
13,10. * Demek ki bu diinyamn diregi gaflet Devlet nedir? Haydi 
"dev - ko$" soziiyle "let - kbtek" sozii. 

Once kostukca kos, sonunda kbtek ye. Devlet &3hibine, bu 
yikik yerde esekgesine blmekten bask a birsey yok. 

Bir ise simsiki, dbrt elle sanldm ya hani; onun ayibi, bu so- 
lukta sana brtiilmustiir. 

fsleri duziip kosan Tanri, onun ayibim senden orttii, sana gGs- 
termedi de o yiizdem o ise kendini verdin, 

Boyleee harSretle sankhgm her dusiincenin ayibi da senden 
gizlidir. 

* Onun ayibi, cirkinligi sana gdrunseydi, camn ondan, dogu- 
dan batiya dek kacardi. 

Sonunda o is ten bezer, pisjnan olursun ya; bu hal 6nceden ol 
saydi ko$ar miydin ana? 

Demek ki o isi kazaya, kadere gore yapahm diye dnceden ne 
oldugunu camrmzdan 6rttii. 

Fakat kaza hiikmunu belirtti mi, goz acdir, pismanhk gelir - 
catar. 

Bu pismanhk da baska bir kazadir; bu pi$manhgi birak da 
Tann'ya tap. 

1340. Pisman olmayi adet edinirsen, bu pismanhktan daha da beter 
pisnian olursun. 

Yan 6mriin darmadaganhkta gecer; yan omruri de pieman hkta 
yiter - gider. 

$u diisiinceden, darmadagan ohistan vazgec; daha iyi bir h§l, 
dalia giizel bir dost, daha bos bir is ara. 

Elinde daba iyi bir is yokua, pi?tnanbgin neye? Neyi yitirdin 
ki pisman oluyorsun? 





460 



-- 



k^. 




Biliyorinn iyi voln uml; bilmiyorsan, swiun kbul oldugunu mi- 
sil bilecckfiiti, m.i-.i 1 uiiNiyuciiksm? 

lyiyi bilmcdlk^c kiittiyti bilemezsin; a yigit, ziddi, zjddiyla tf<>- 
rebilirsin. 

Bunu diisiinmekten vazge^emiydrsan, bunahyorsan, o vakil sug 
islememekten de vazgecemiyor, aciz kahyorsun demektir, 

Peki, mademki acizdin, bu pi$manlik neden? Acizligi de bir 
arasur, kimin ^ekisiyle gelmede? 

Dijnyada, bir giicii yeter olmadikca giicii yetmezi kimse gtiv- 
memistir; boyle birsey olamaz, bunu boyle bil. 

Boylece her istcdigin ¥eyin ayibindan perde ardindasin sen. 
1350. dilegin ayibi Sana goriinseydi, canin, zaten o ara^tirmadan 
ka^ardi. 

O i§in ayibi g5runseydi sana, seni o yana.ceke - siiriiye kiinst 1 
gotiiremezdi, 

Bir baska iR de ho^una gitmez hani; bu tiksinti, ayibinin mcy 
danda olusundandir. 

Ey kelami bos, sirlan bilen Tann, kotii isin ayibim blzdcn 
gizleme. 

Iyi isi de ayipb gosterme bize de ona sanlmaktan sogumaya- 
hni, o isten vazgecmeyelim. 

Yiice Siileyman, adetince/ alaca karanhkta mescide gitti. 

Her gun oldugu gibi o gun de o padi^ah, mesciite yeni bir ot 
gormek igin her yam arastirmakta, her yana dikkat etrnekteydi. 

Otlanrt, herkesten gizli olan sirlanm o tertemiz goniil goziiniin 
gormesini dilemekteydi. 

GUI bahcestne giden, basuu dizlne koyup murSkabeye t!;« l.m 

sufinin hlkayesi, dostlaniun ona, basin; kaldir <U 

giil bahcfisini, giceltferi, kuslan, yiice Ailab'iu 

eserletini seyret deraderi 

Sufinin biri, ici acilsin diye sflfice, basim dizine koymiif, yl|. 
ziinu gizlemi^ti. 

* Gbnlune tam dalmi?, goniil h aline varmi?ti ki onu uyuyor 
sanan bir herzevekil, onun bu halinden usandi. 

1360. Ne uyuyorsun dedi, basini kaldir. da su eserleri, gayirlift], v'* 
raenligi seyret. 

* Tanri buyrugunu duy ; rahmet eserlerlne bakin demi$iir; sen 
de su rahmet eserlerine yiiziinu gevir. 

Sfifl, a havasma kapilmis kisi dedi; Tanri eserleri giinUldur, 
gonuldedir; disandakiler o eserierin eserleridir ancak, 

161 



— - 



Baglar, Imliyclci , yesjllikJiir, oamn la Kimledir; di$andakiki \ 
atar suya vu^ J ll^Ia^ldil , . 

Dijandaki bag, bahgc, suya vurmus hayaldir; suyun berrakli- 
£iyla da oynar - durur. 

Baglar, bahgeler, meyvalar goniildedir; onlarm berrakhgi $u 
bal^iga vunmijtur. 

* O sevinc, selvtsinin vurusu oimasaydi, Tanri, ona, aldanma 
yurdu demezdi, 

Bu aldams da sudur: O hayal, erlerin goniillerinin, canlarimn 
aksidir, 

Biitun aldananlar, burasi cennet yurdudur zanruna kapdmis- 
lar, $u aksi.seyre gelmisler. 

Baglann, bahcelerin aslindan katjiyorlar da bir hay ale kapilip 
kaliyorlar. 
1370. Bu gaflet uykusu, sona erdi de uyandilar mi, dosdogru g§« 
rtirler ama o gbriisiin ne faydasi var- 

Kiyamete 6&k, bu y an lis yuziinden, eyvahlar olsun diye mc- 
zarhga bir guiiiltudur, bir ah edistir, diismiistur. 

Ne mutlu o kisiye ki oliimden once bklu; yam bu bagui/ bu 
uziimiin aslindan bir koku aldi. 

Mescid-J Aksa'tim bir bucaginda ketfboynuzu bUmesi, seism ona, 

Siileyman'm o otla konu^masi, ot, hassasuu, 

adttu soylcyio.ee de kedwlemnest 

Derken Su layman, bir bucakta, salknti gibi bir yeni otun bit- 
tigini gordii . 

Gbriilmemis, yesil, terii taze bir ot oldugunu gordii; yesilligi 
goz kamastmyordu. 

Suleyman, hemen o ota selam verdi. Ot selamim aldi; hoslan- 
di, agihp sagildi. 

Suleyman, adin ne senin, dilsiz, dudaksiz soyle bakaiim dedi. 
Ot, a diinyamn padisahi dedi, adun kegiboynuzu. 

Suleyman, senin ne hassan var diye sordu;, keciboynuzu, ben 
nevede bitersem dedi, orasi yiktkr - gider. 

Benim adim harrubdur, duragim da harap yer; ben su balgi- 
gin yikicisiyim, * 

Bunun uzerine Suleyman, cabucak anladi ki eceli gelmis, yoU 
diismek gerek. 
1380. Ben kaldikga dedi, sviphe yok ki bu meseide bir yikutiti, biftj 
(jbkurttu gelmez. 



462 



tt ^ mm mim 



-^ 



Ben durdiikvn, Im-iiIiii viirligim durduk<,a Mescid-i \k$& i\asi) 
olur da yikitir, (,iikri ? 

§u hahlc ^iiplu' yok ki mescidiniizin yikilmasi, ancak uSiimii 
miizden sonra tjfur; buiiu bdyle bil. 

O gdntil nifiscittir, beden ona secde eder ; kotii dosisa, ticrde 
olursa olsun, mescitte biten keciboynuzudur. 

Sends de kotii dost belirdi mi, ken dine gel; ondan ka^ r oniiTi- 

la az konus- 

Onu kokiinden sok; bas verir, boy atarsa scni de yikai - gkJer, 

mescidini de. 

A S^ik, senin ke&iboynuzun da egriliktir; ^ocuklar gibi ne dive 
gider de tehlikeli seylere yaraanirsm? 

Kendini suclu say, kendini su^Iu gormekten korkma da o uS- 
ta, bellettigi dersi kapmasm send en, 

Ben bilgisizim, bana figret demen, bu ^e?^ insaf sahib i ol 
man, uluianmandan, yiicelik taslamandan yegdir. 

* A yiizii ak, alni agik ki$i, babandan ders al; Rabbimiz tledi 
hani bundan 6nce; kendimize zulmettik biz, 

] 390. * Ne behane getirdi; ne diizen diizdii; vie bile bayragmi )ii 

celtti. 

* Iblis'se bahse giri^ti^ ytizum, benzim kipkirmiziydi, beni *cu 

sararttin dedi. 

* Renk, senin verdigin renk; beni boyayan da sensin, sujumun 
temelini de sen attm, ugradi|nn afete sen ugrattin beni. YuiiiiiiK- 
vurdngun dag, senin dagin. 

* Kendine gel de Babbim, beni sen aldattin, sen azdirdin aye 
tini oku; cebd olma; pek 6ylc egri - biigrii soy]enme. 

Ne vakte dek cebir agacina sigrayitt cikacaksm da diltrdi^inl 
yapmak gUcunii bir yana atacaksin, inkar edeceksin? 

-O Iblis gibi, onu soyu - sopu gibi sen de Tann'yla savi^nnvfJii, 
soylenip durmadasm. 

Eteklerini cemreyip isteye ■ dileye, goniil hojluguylti isyana 
kosusuyorsun; zorla olur mu bu, seni kim zorluyor? 

BoyJe ho? bir halde, isteye - dileye, oynaya-gule yol aziimimi. 
kim kosar? 

Yirmi ki?i sana bgHit verse, o is in kotiifugiinii soylesc, sen ylr 
misiyle de sava$a girisirsin. 

Dogrusu budur; yol budvtr ancak; adam olrnayandan ba^k;i 
beni kim kinayabilfr dersin. 
1400- Zorla i? yapan ki^i, b6yle sbz mii sbyler; yolsuz kisi b6yle $&* 
vasir mi hie? 

463 



Nefsinin diledigi ^ydc, irfden elindc, dlledigini yaparsin; fa- 
kat akbmn diledigi, buyurdugu seydfr direnir, iradem elimde degil, 

ihtiyanm yok ki dersim 

Bahti yaver kifi bilir ki akilh gesinmek, IbhVtendir, asksa 
Adem'den. 

Akilhbk, deniz]erde yiizmeye benzer; yiizenlerin azi kurtulur; 
onlann sonlan bogulup gltmektir. 

Yuzmeyi birak, ululuktan vazge?, kini at; yiizdugiin su irmak 
■degil, cay degil, denizdir, deniz. 

* Hem de oylesine bir deniz ki smirsiz, luyisi, bucagi, dibi, 
duragi, siginacak yeri yok; yedi denizi bile bir saman copii gibi 
kapiverir. 

Ama aska gelince: O, secilmis erlere gemi gibidir; gemideki 
a dam, &fetc az ugrar; cogu kurtulur - gider. 

Akilhligi sat da sa^kmligi al; ciinkii atolhlik, bir zandir, sas 
kinhksa goriis. 

* Mustafa'™ n huzurunda akh fcurban et; AUah'im yeter bana 
de; Allah 'irn yeter. 

* Ken 'an gibi gemiden bas cekme; ona da herseyi bilirim dt< 
yen akh ululuk vermisti. 

H10. O da, yuce, S a£lam bir dagm iisttine ^kanm; ne diye Nuh'un 
minnetini cekecekmisim demi§ti. 

^ * A sapik, onun minnetlnden nasil ka^ar, kurtulursun ki Tan- 
n bile ondan rSzi oJmakta. 

&asil olur da canitmz omin minnetini cekmez; Tann bile 
onun siikrimu, minnetini makbfil saymi?. 

A haselle dopdolu olan, a bbburlenip duran kisi, sen ne bi- 
lirsin? Tann, bniin cab$ma$iiii kabul etmis, ondan razi olmus. 

Keske Ken'an, yuzme ogremneseydi de Nuh'un minnetine kal- 
ian saydi, gemiye girmeyl umsaydi. 

Ke$ki cocuk gibi bilgisiz olsaydi da gocuklar gibi anasma sa- 
nlsaydi. 

Yahut dilden bellenen bilgisi az olsaydi da goniile vahiy bil- 
gisini Tanri dostundan kapsaydi. 

Boyle bir isiga karsi tutar da kitabi acarsan, vahiyle huzura 
eren can, seni azarlar. 

* Zamanm kutbunun sbzune, sbjaguna karsi, dilden aktanlan 
bilgiyi, su varken teyemraiim bll, 

* Kendird aptal say, ona uy da sonra yurii; kurtulusu ancak 
bu aptallikta bulabilirsin. 

464 



1420. * Ey ogtd, \qtti Insmiiarm padisahi, bunun iyin, "Ceniielltklf- 
rin cogu aptaldir" deill. 

* Akilliiik, iikii'iilik, sen in ululanmana ben/er; .senin to?., lop- 
rak koparan yelindir; aptal ol da gonlun duzelsin, hu/Gra ersin. 

Ama aptalhk dedi^im, iki kat maskara olmak degit hfl; O'mi 
kar^i adami saurian, adami kendinden geciren aptallik, 

* O elledni dograyan kadinlardir aptal olanlar. Ellciindcri ha- 
berleri yoktur ama Yusuf'un yiiziinu seyredip dururlar, 

Akh, dostun a?kiyla kurban et; zatert akillar, dost ne yandaysa 
o yandadir. 

Akdlar, akillarim o yana yollamislar; bu yanda kalan akilssi, 
sevilmeyen ahmak olan akildir, 

$u aklm, saskinlikla ba^mdan giderscj sagmin her teli bir bas 
olur, bir akil kesilir. 

O yanda bey in, dusunce zahmetini cekraez; ova da, bah^<; ttu 
beyinler bitirir, akil - fikir yetistirir. 

Bu ovayi birakir, o yandaki ovaya varirsan niikteeler isitirsin- 
o baga gider sen. fidanm suya kanar, boy a Up gelisir-yetisir. 

Bu yolda sam-serefi birak; kilavuzun kimildamadik^a kimii- 
dama. 
1430. Ba?siz oynayan, kuyruk olur; onun kirnddayisi. akrebin kinui 
dayisina benzer, 

Egri - bugrii gider, geceleri gdrmez, ^irkindir, i?i - giicii to mi/ 
kisileri sokmak, dalamaktir, 

Ez onun basim; onun icjndeki bep budur; huyu - husu boy una 
bundan ibarettir, 

Bu yiizden de hayirlisi, basimn ezilmesidir; boylece d« cmi 
kinntisi, o yomsuz bedenden kurtulur - gider, 

Delinin elinden silahi al da adalet de sendem razi olsun, djmfl 
de. 

Silahmi alamazsan elini bagla delinin; yoksa ondan yUsilcree /n< 
rar geUr, 

A 



IT, : 30 



4(SS 



— 






(5 E R H ) 

bet bllgUerden ayrnaa "hm j w, J? ^1 . Haflyye" adlan verllerek mti 5 . 

olmuStHr" buyurmustur (« f ™ t Muliammed'e ln en h ere ey 9 kaur 
tadu, maksadimn, hey et (Astronom!) otdugunu anlatmak 

boylete iki SUny* da maW ol UT mi*!!t5 ? . ," gaflet ' eb(lra ^n^^: 

466 









mmmtmm 



u 



it i unlatmjilntritiir ii 

ji'iJjJno bk.). 



nan ri.ir irma isva, n. c si-m ve in. c i-wu. &eyiti&i-tti 



l Li5a. Murakabi? Gttzetmek nnlaimna arapfa bir sozdur, SufSlerde, d!K, Barak 
vi'n. basmak tece itUcillp bu$, dine dayanarak eozler yumulup, Tanrinuntttti 

ItflUi dtssiiniiierek, gonmden dunyiya ait seyler cikaniarak Tanri'nm fcyslnl dl- 
ii-mcye derler. TUrkcede, "gonuJ Mliiw varmak, gbntlJ beklcmek' - denir; bu sle~ 
hiii, Melatni - Hamsa. viler tarafindan kulianilmistir. Bu htk&ye. Attar'ro ''Testiki- 
ri'l/m ■ Evliya" smda ge^er. H. asir (VIII. M.) sufl kadmlarindan Rabia. blr bx- 
1,111 caginda murakabeye varrmsken hiameteisi kadm. a efendlm, di&ariya (it da 
l.iii-i siui'Lnu seyret demi?. o da. sanat satilbinl g«rQ| r sanat eserlerinl spyict.- 
Lirjri'jytir diye kargilik vermig (Tehran - Caph a ne-t Merkezl: Miihartimed KxrrtxiV- 
iiin Onsbztlyle; 1 S^2 H. §. H. s. Ml. §etns.'ln "Makaalat" inda da buna bcnznr l>jr 
iufcftse vardir (Maahlz. s. 139). Muraka.be i^jn II. cUdin 155, l>eytlnin seiMnc, de 
dhk, 

13^1. XXX. siirenin (RiimJ 50.-&yet±nde. "Allah 'in rahmet eserlerinu l>nk. 
vi'i-yd^QnO. oltiinUnden sonta nasil dlrlllmekte" denmekl^dlr. Bu' beyitte dc. WJ 
lilmun bafcligmda da ayetten lafzS iktLbaa vardu. 

13$& Aldanijia yurdu, 1324. bey tin S5erhinde &ectl. tkinci misra'da Ayt>i | 
k-Tlmeden laral lkt'bas vardu. 

137-2. beyitten aonratj twlttinde gegen hikaye, Vahldl'nin ir Esbab'ltn Nfl/nl" 
ILrsde geger (1st. Cnlv. K Arapca Yaa. No. 713r 737 Ramazan ayinda yciKthmv 
ndsba; 10. a. Maahlz'e de bk.; 3. 138). 

13B9. Rabbins la, kendiiiiize zulmettlk, Ayetten iftfal ittibas var. I. t. lat.U 
bfytln ^erliine bk. 

1391 - 1393. I-. cildln 644. ve 1559. beylUerinin jerhine bk. 1383. beyltteki "be- 
in sen aldattin, azdirdm" s6a(l, ayetten lafzen iktibaa edllmlatlr. 

1405. Yedi denia. Eskiler r yerydzUnde yedi btlyuk deniz kabOl ederler, bun- 
I i.rw, "lie ft Muhlt, Heft Deiya"' derlerdl. I. £in denial. Dogu Okyanusu, 2. Mafrrlfj 
Ueniat AtLantlk Okyanusu, 3. Rum Denlzi. Ak Deniz, 4. Kara Deniz, 5. Tabariyyo 
ncnlzi. Kizil Dcnlz, 8. Ctircan DunlzJ. Haaer, Y. ITars Denlzi. Basra ftfrfszlyla 
HQrmtlz Bogazinm araai. Kufan'tJa, denis mUrekkeb olsa, "yedi deniz" de bun ft 
ritl en.se, a^aglar kalem olsa, Rabbin keJlmelerl yazilsa, nepsl biter, keltmeJer 
iiUmez meailndeki iyette de ycdi deniz ge^er (XXXI, Lokman, 27). 

1400. Ken' an. Null Peygamberln inanmayip gemiye girineyen ve tufan'da 
tiogul&Ti oglunun adi, I. c. 406, ve 3416. beyitlerln serhlerine bk. 

1411-1412, XVII. surenin (Esra; 3. ayetinde, KTuh Peygamber'iii, Tann'yui 
■.'.jk sQkreden. blr kul oldugu bildlrilir ve tiviiidr. 

14 is. Kutup. it. c. 817-fiSS. bey tin In serhlne bk. 

1419-1421. Cennetliklerln gogu aptal. HadSs (Cam!*; I. s. 44). Maksat, ken- 
ill menfaatlerini kugilmstyenter, kendllerini toplurna verenlerdir, 

142?. Ellermi dog ray an kadinlar. III. c. 1606. bey tin serhine bk. 






467 











<M E T I N) 

Mayasi kdtu olanlanro, bilgi, mal - mitfk, mevki' sahibi olmalart, 

kendlteri ipin kotlldur. Bu durum, yol kesen ki$inin 

ulirie du?mii$ kibca bcnzer; burnt anlati? 

Maya si kotii olana bilgi beiietmek, sanat Ggretmek, yol kesert I 
ki^inin eline kihc. vercneye benzer. 

5arho$ zetianin eline kili^ vermek, adam of may ana bilgi ha\\ 
letmekten yegdir, 

Kotii kisilerm eline dii$en bilgi, mal, mevki' ve buyruk* l>ir ] 
fitne kcsilir. 

tfte sava$, delinin elinden kilici alsmlar diye, inananlam 
faiz oldu. 

1440 Onun cam delidir, bedeniyse sanki kilicidjr; o kbiii huylu- 

dan kihci ai, 

Bilgisizlere, ge£tikleri yerin, dde ettikleri makamm yapltgi 
kottiliigu, yiizlerce arslan bir araya gelse nasi I yapabilir?** 

Qnun ayibi, rezilligi gizli; fakat bir alet, bir firsat buldu mu, I 
yilani, delikten cikar, ovaya siiziilur, 

Bilgisiz. ao, kotii buyruk veren, padisah kesildi mi, butun 
ova yilanla, akreple dolar, 

Adam olmayan, mal - miilk, mevki' ele gecirdi mi, kendi rezlt* I 
ligini, kendbi istiyor demektir. 

Ya nekeslik eder, az ihsanda bulunur; yahut comertlik eder, 
versiz mal harcar. 



le olur 



$ahi vezir lianesine kondurur; ahmak kisinin ihsam j$te boy 



Buyruk, bir yol azitmis sapigin eline dii$tu mii, eline mevln' 
gecti sanir ama bir kuyuya dii?mustiir o. 



Buyruk ■ diye cevittl£lnifc *Ak, beylLU, kimn ' tmmda ttlrk^a Qlnrait 



** Bu beyitio de "arslan' si^u ibtkqn 
A6R 




Yol bllmra Ul Inlnvu/.liLk aain; firkin i:am. diinyavi y*k*l 

11 Yokluk yuh.r.un eu^, pMik etmeye kalki$irsa, ardma dii- 
senleri, diiskiintiik gulyabaflisi yakalar- 
1450. Gel der, sana Ay'i gostereyim; oysa ki o iwiraua -pirste ( Ay J 
his rni, hi? gormcmi^tir. r< 

A ham ki$i, a bon adam, Ay'm suya vuru^unu bmrundc gorm L 
misken kendismi nasil gbsterebilirsin sen? 

Ahmakiar ba$ olmuslardir da akillilar, bu yiizden ba^lanm ki 
lim altina ^ekmislemdir. 



* 



* Bftyittekl "kU&vuElufc sSzu, "kilivtol" tarainda tllrkce, fakat farsga Kiifd- 
linca Qtobet "I" «iyle gecme^tedlr. 

469 



.MUM 



($ E R H) 



1*31 Savas - tsifimea savas, dini, Islam htlkumetinl, nefei, m korumak 
tan larzcdUmlstir. Savafta da. It sflrenin (Bakara) 190. ayetind* bildirildW 
gib), karsidaki dil^man 6ava 5 tigindan dolayi savasmak, fakat bu husuata ilertyn 
Kltmemek emredllmlsttr: XXII. s&renln (Hac) 39. ayetlnden de anla^lmaku- 
i.ljr fej sava^a, zulme ugrandi&maan dolayi ir.tn vertlmistii. savasan nefstyir 
yftill bi^at di^manla sara 3 tigi git,, malijia da toplumun ytlcelmasine yardim 
Bdena savastt ve tnaUa savas. ayet^i fcerimede 11k i a xak anUmaktadir fam- 
run nefslyle sava^masi. yani kendini kbttllakJerden feovumasi da bir ssvastir 
tutta t>u h en btlyttk fevastir <Camj\; u. E . m>. Has^i, Islam, baaJatimn san- 
iliJli gib! bir savas dini degildir; ban&i savastan llattln . gflrtlr. Mevlana, ba bti- 
lilmde. sava^in neden dolayi gsrektigfni bildirmektedir. 

1445. Ya nekesllk eder. XXV. sOrenin (Furkart> 62 -TO. ayetlerinde ger, 
cdi inananlarm sifatlan anlahlirken, onlarin, mallarim, paraiamu yoksuilan 
vmrlerken Israf etmedMerl, ayni aamanda nekeslikte de bulunmadiltlan, JjfctsJ. 
nln urasmda ortalama bir duram gfiaetHkleri de bey an buyurulur (67) Hs. All 
"JiHgisiz adarai, ya btr l§Ui en tlerl gitmis gtfrilrsiin; ya en ger i katank" buyu- 
rur (flehCiil-Belaga; Beyrm. Mdesseset'tll - AlemI in - Matbflat basunr c IV 
s. 151). "Y!J<;<> kigiden a? kaldigi, Mttil tfslden kuni doydqgu saman' safcm'' 
sort de Hz. AH'nlndir ki Mevlana, adeta bu sozlerl gertietraektedlr <Ayni, a, ISO) 

1446. 5am vealr haraine koymak. Qah, vezlr, aatranc taglanndatidtr Ba- 

yMe, ay gun. nlmayan, mtlnasebetslz is anlanii vardir. 

** 






470 



•__ 



(METtli) 

* "Ey elbteesine buriinen" ayetinin tefsiri 

Bu yikden Tann, Peygarober'e, "Ey clbisesine buriincn, ey ur- 
ken, kilimden disari cik; 

Kilime ba$im buriime, ytiziinu or (me; sunkii diuiya, baji don 
mii| bir bedendir; sense akilsm. 

Davacmm ayibina bakjp kendini gizleme; eunkil senin panl ■ 
pan! parlayan vahiy mumun var. 

* A ulu kisi, gecdeyin kalk; sen, (alemi aydmlatan) bir minn 
$un; bir l^iksin; mum, gcceleri ayakta durur. 

Senin yalinnn olmadik^a ay din gun bile gecedir; sana siftm 
madik^a arslan bile tavsana tutsaktur. 

* Bu an-duru tertemiz denizde, bu temizlik denizindu k.i]> 
tan ol; ?unku ey Mustafi, ikinci Nuh'sun sen buyurdu. 

Akdlara bir yol gosterici gerek; ber yolda boyledir bu; lick- 
deniz yolu olursa. 
!460 Kalk da yolu vurulmus kervana bir bak; her yanda, kaptan 

kesilmis bir gulyabani var. 

* Vaktin Hizirisw, her geminin kurtuJu^u senden. Ruhullah 
gibi yalnifc yola dii$me. 

$u toplumun bniinde, gbkyiizurjiirj mumuna benziyorsun; giz- 
knmeyl yalniiiligi birak. 

*VaImzbk vakti degil, topluma kan?; dogru yolu gostermek, 
Kafdagi'dir; sen de Zumrudiiankaa J S)n. 

* Dolan-Ay, geceleyin gokyuzuniin ba;? ko^esinde yuriir-du- 
rur; ktipeklerin havlamalan yiizundcn yiiruyup gezmekten kalmu/.. 

* Kinayanlar, senin Doiun-Ay'ma kar^i iiren kbpeklere ben- 
zerier; senin yiite makaamnia karsi iirer ■ durur onlar. 

* Bu kopekler, "Susun" buyruguiia karsi sagirdir; akilsizhkln^ 
rmdan, senin Dolun - Ay 'ma kar^i iirerler. 

Ey saghk - esenlik, hastayi birakma; sagira krzip da koriln sci^ 
pasini elinden alma. 

* Kbrii yeden ki^iye Tann 'dan yiizlerce sevap vardir, yuzlertc 
ecir dcmedin mi sen? 

471 



-— - 



* Korii kirk ndiiii yeden ki$i bagi^iinmitjLir, dogru yolu bul- 
iiriii$Uir demcdm iiii> 

1470, Oyieyse $u karan olmayan diinySdaki korler toplulugunu ka 
ter - kaier al, gotiir. 

Dogru yolu gbsterenin 151 budur, sen de dogru yolu gosiercn 
sin, ahir zamafi yasina sevincsin sen, 

A sakmip kacmaiilarni imami, su hay ale dalanlari tarn inanca 
yuriit, haydj, 

Sana karsi gonJumi bir dtizene rehin eden kisinin boynunu ben 
vururum; sen sevine - sevine yurii. 

Onun korliigtine korlukler katarim ben; seker saiur, zeJiii 
sunarim ona ben. 

Akillar benim lsigimla aydmlamr, nurJanir; dlizenleri, benim 
duzeiiimden Gg'renirler. 

* Diinyadaki erkek arslanlarm ayaklanna karsi, Turkmenin 
kara gadin nedir ki zaten?* 

* A en biiyuk Peygamberim benim, onun isigi benim kasirga- 
ma karsi nedir ki? 

Kalkj o korkunc sur'a bir iifiir de topraktan binlerce alii fir 
lasin. 

* Madem ki vaktin IsrafiL'isin, dogru-duzen kalk da kiyamet- 
ten once bir kiyamet kopar, 

!43Q. A giizeller. giizeli, kryamet nerede diyene kendini gtister de, I 
iste de, benim kiyamet. 

A mihnetlere ugramis sorucu, bir bak da g6r; bu kiySmet yii- 
ziinden yiizlerce alem meydana gelmede; alemlere alemler katil- 
mada. 

* Fakat bir ki$i, bu am^in, bu kuntitun ehli degilse, a benim 
padi^ahim, abmaga verilecek cevap, susmaktir. 

A benim camm, dua kabul edilmedi mi, Tann'nin gogundcn 
gelen cevap, susmaktir ancak, 

* Yaziklar olsun, harman devsinne cagi geldi ama aksam oldu, 
bahtmuz yiiziinden giinduz gecti - gitti. 

Vakit dar, bu soz de kadar sonsuz ki bir dmur bile bu soze 
dar gelir. 

Bu daracik cukurlarda mizrak oyununa girismek, mizrak oyna- 
yanlan daraltir - gider. 

A yigit, vakit dar yaj ama halkin anlayisi, vakitten ytiz kene 
daha dar. 



* Beyltl* "Turkman" ve "Ala^uli" uAalari ta^n olarak segmektedir. 



Dcgll ml kl nfmuiftu vt-rikcek cevap susmaktir; siizu nc diytr 
uzatip diiMiiMinJ 1 

Ranmetin bomtlli, kcrum deryasuiiii dalgalamnasi yiifcUnden 
her corak yero yugmur yagiyor, her susuz yer lslamyor. 

* Cevap vermeyis de cevaptir sort*, ahmaga verilecek cevap 

susniaktir stfziuiu pekj.stirlr; bu iki soz, anlatilaeak 

fu hikayede aciklanmaktadir 

J 490, Bir padi^ah vardi, onun da bir kiilu vardi; bu kulun akli oliiy 
dii de sehveti diri. 

Padisahin gerekli hizmetlerini birakirj kotii diisuncekre dalui . 
fakat yaptigi jsi iyi samrdi. 

Yiice padisah, paras un, gecimini azaltm; soylenir, savasirsa 
admi kullann arasmdan silin-gitsin dcdi. 

Kolenin akli kitti, hirsi fazla; parasini, gecimini az gbrum* 
ofkelendi; basmi dikti, 

Akli olsaydi bu isi olcer - bigerdi de sucunu goriir, kundllil 
bagislatmaya ugra^irdi. 

Ayagi bagUanm^ esek, esekligi yiiKiinden ofkelenir, debdi'iiiin 
ye kalkisirsa iki ayagi da basina baglamr - gider, 

E^ek, bir bag yeter bana derse aldirma; bu iki bag, o bayufii 
hayvamn yaptigi is ten dolayi bagiandi. 

* Selim ona, Mustafa, "Gepcekten dc Ytice Tann mdekleri yaralh, 

onlara akit verdf; hayvanlari yaratti, enlara $ehvet verJt; 

AJemoguliartni yaratti, onlara akal da verdi, $ehvet de; kimin 

akli >ehvetine iist olursa me!eklerd#n ydcedlr o; sehveti 

aklmdan iist olursa hayvanlardan daha a^agidir" 

buyurdu; bu hadisl anlati? 

Hadiste gelmi^tir; yiice Tann, dunya halkini tig cesit olaraL 
yaratti, 

Bir boliigiine tamamiyle akil verdi, bilgi verdi, cbmertlik vet 
di; bunJar meleklerdir; bunlar secdedcn ba?ka birsey bilntezler. 

Mayalarmda mrs yoktur, havalanna uy mazlar bunlar , Biftan 
basa yalmz isiktir bunlar, Tann ajkiyla diridir bunlar, 
J 500- Obiir boliik isiktan bombo^tur; hani hayvanlar gibi; otla se- 
mirir - dururlar. 

Hayvan, ahirdan, ottan baska birsey gormez; a^agihktan tin 
haberi yoktur, yiicelikten de, 

^u usuncii bfilukse insan ogludur; yarisi melektir insanm, ya- 
nsi esck. 



472 



47 1 



Ejek ulnu y;i(iM, p^agihklara meyleder; obiir yansiysa akla uy- 
gun yeylcre meylcder. 

iki topluluk, sava^tap da selamcttedir, yiklhp gitmekten de; 
sli insansa iki boliige de aykindir, azab icindedir, 

tnsanlar da imtihan edilip bdlunmtislerdir; kihklan bsandti? 
ama tic boliik olmuslardjr. 

Bir boliigii tamamiyle kendinden gesinisiir; onlar isa gibi mtn 
Ickiere katil miliar dn\ 

Goriinti$te insandir onlar, rnana baknmndansa Cebrail kesii- 
mi^lerdir; ofkeden de kurtulmu^lardir, havalanna uymaktan da, de 

dikodudan da, 

Riyazattan da kurtulmu^Iardir, zahitlikten de, savajtan da. 
Sanki onlar, insan oglundan dogma tru^lardir, 

Obiir boliikse cseklere katilmijur; tamamiyle ofke kesilmisler- 
dir onlar, tamamiyle sehvet. 

J5I0 Onlarda da Cebraillik huyu rardir ama gecti -gitti; a cv dardi, 

o huysa pek biiyuk. 

Cansiz olan ki$i blmu$tiir; cainnda bu huy olmayan kisi de 
e|ek kesilmi^tir. 

Bu huya sahib oimayan can, bayagidir, a^agidir; bu soz ger> 
ccktir; bu sbzii sufi soylemistir. 

O, hayvaiilardan da daha fazla can ceki?ir; didimr durur- 
dunyada ince - in.ce i?Iere girisir, 

Onun onip dokudugu diizen, onun yapfagi 5 eytanlik, baska bir 
bayvanda belirmez. 

Alfm i ? lemeli kuma$lar dokumak, denizin diblnden rociler ci- 

karma k r 

Hendese biigisinin incdikieri, yahut hey'et, hekimlik bilgisi f c [. 

sere, ™ 

Hep bu dtinyaya baglidir; bunlar, adama, yedind kat gofriin 
us tune cikilacak, yolu gostermez. 

Btittin bunlar, ahir yapma bilgisidir; ahirda oktizun, devenin 
varhgina destektir. 

Hayvan, bir kac gun gecinsin diye su aptallar, bu bilgiler* 
gjzli, mce seyler adini taknustir. 

1520 "gcnluy a ie r bmr UnUI1 ' ^""^ '*'*** du ™* imn b *¥*H *fcW 1*81 

Demek ki Tann, su latlf hayvamn mayasmi kard:, yaralti; orm 
bilgiye e$ - dost etti. 

• O b&OgUa adma "Hayvanlar gibi" dedi; c iinku uykuyla 
uyamkligin ne llgisi var? *■■■■■..■?. ■*/'** 

474 







HayvHiil nih, tivkuiJan ba^ka bii^oy bilme/.; bu lophiijitht 
birbiriutj uykiii duygulur vardir. 

Uyaiuklik i^ldi mi, hayvan uykusu kalmav; duygusundaki ay 
kinhgi o viikii, giiniiJ levhinden okur. 

Uykuya daJmis ki§intn, uyamnca, ruyada gordiiklerinin lei'Ki- 
ni gdrmesi gibi hani. 

Hasili a^agilik ki^ilerdir onlar, en a?agidir onlar; birak (Hi- 
lars, "Ben batanlan sevmem.," 

"GoHiiHerinde bastalik olantara gelince* Kur'6n, onlann pisllkleriiie 

ptstik katarak kiifurlerinl artinr" ayetiyle "Kur'^'da gctlrllen 

orneklerle ^oklannr ^a^irUp azdinr, coklanni da dogra 

yola g*tirir" ayctleiinln teisM 

Cunkii kotii huyunu degi^tirmeye, nefsiyie sava^maya i,slitti'idi 
vardi, a^agiliktan kurtulabilirdi ama bu istidat yok oldu-gidi. 

Hayvandaysa isttdat, kaabiliyet yoktur; hayvanligi yti/mid.'ii 
o/rii apaj?ik meydandadir. 

tusandaki htidat, kaabillyet yok oldu rau, ne yerse ycsiii, w 
digi e$ek beyni kesilir, 

J 530. * Akh arttiran beladiir yese afyon olur; kalb illelini, akiUw 
hgmi arttirir, 

Insanlann bir bolugiiyse sava^tadn; yansj hayvandir onknin, 
yarisi dogru yolu bulmu^ diri ki^i. 

Gece - giinduz sava^madadir onlar, geki^m&dedir; son Ian, iinle- 
riyle sava^ir dutxir. 

Aklin aefiak sava^inasi, Mcwiun'un deveslyle sava?masina ben^r. 

Mecuflu'wn dllegi, J^yla'ya kavu^naktirr devenin di]e|jysc 

yavrusuna kavu^mak. Mecnfin dedt kl : 

Bindigim devenin sevdfai, arda gitmek, beiu'm sevMrniw fieri rarmak. 
tkimiz d< swdftiyiz ama sevd&anmfz ayn. 

Onlar gerfekter de Mecnun'la disi devesine benzeiJer; Mccmm 
yol airaaya, ileriye gitmeye ugra$ir, deve geriye gitmeye. 

Metnun, ileriye gidip Leyla'ya kavu^mak sevdasmdadir: d*.?S 
deve, geriye doniip kcisegine kavusmak sevdasjnda, 

Mecnun, bir soluk kendinden ge^ti mi, di^i deve doner, geriye 
gtderdi. 

Mecnun'un bedeni, a$kla dopdoluydu; kendisindcn gccnicklfri 
bajka da bir cfiresi yoktu. 



475 



__ mma ^ mmm 



Kendisini gttrtJp tf<i*d(»ti akddi; amu tfsyWmn sevdasi, aklini 
kapip gitmifti 

FakuL deve, tyicten iyiye goriip gbzetiyordu kendini; pek do 
cevikti; ytdanm gevsck gbrdti mil, 

Mecnun'un kendinden gectigini, dahp gittigini anliyor, yuzunti 
geriye dondiirup durmadan ko$egine dogru yol almaya koyulu- 
yordu. 
1540. Mecnun kendine gelince vardigi yerden fersahlarca geri gitti- 
gini goriiyordu. 

tki-iig gun bu halde yUruduler. Mecnun, sanki yillarca $as- 
kmliga dusimistii. 

A deve dedi; ikimiz de asikiz; fakat birbirimize aykirjyiz; de- 
mek ki biz, yol, arkada^ligina layik degiliz. 

Senin. - sevgin de bana uygun degil, yulann da; senden aynl- 
mam gerek. 

Bu iki arkadas da. birbirim suriiyor; bedenden inmeyen can, 
yol azitmis. 

Can, Ars'in aynligiyla yoksulluga d(i$miis; bedense tiken sev- 
dasiyla disi deveye donmtis. 

Can, yiicelere agmak icin kanat girpmakta; bedense pencele- > 
riyle yere sanlmakta. 

Ey yurt sevdasiyla 6lmu? deve, sen berJmle oldukca canun, 
Leyla'dan uzak kalacalc, 

Musa toplumunun yi 1 1 area cblde kaldigi gibi benim de gllnle* i 
rim bu $esit gecip gitmede, 

Bu yol, kavusmaya . iki adim; bense senin oltana takilnusim ; 
bu ytizden de altm>$ yildir bu yolda kalmisim. 
1550, Yol yakm ama ben pek ges kaldim; bu binicilige doymu- 
sum beo, doymusum, doymu$. 

Mecnua, deveden basa^agi kendini atti da niceye bir gamla 
yamp duracagim, niceye bir dedi. 

Genis col daraldi ona; kendini tashga, kumluga ativerdi. 
Kendini asagiya oyle bir atti ki, yigidin bedeni ezildi. 
Kendini bylesine yere atti ki; kaza bu ya, ayagi da kinldi. 
Ayagmi bagladi da dedi ki: Top olur, cevgeninin bmine du?e- 
rim de yuvarlana - yuvarlana giderim. 

tstc sozii giizel hakim, bu yiizden, bedenden a$agiya inmeyen 
atliya ilendi. 

Mevla'nm a^ki, nasil olur da Leyla'mn a$kmdan az olur? Onun 
ifin top olman, elbette yeg. 

Top ot da gerceklik yanma yat; ask ^evgeninm oniinde yuvar 
latia ■ yuvarlana git. 

476 



MMtfMMM 




* Bu yoltiuluk, Tami'nm <;ekisiyle olur; o yokuluguuui/s;! dv 
veyle olmu^Lu. 
1560. Bu c^ii yolcuhik, apayndir, bir baska ge^ittir; cinlci'in wW 
malanndan da ileridir; bu, insaulann, cah$malarindan da. 

Bu ceki^, herke^in oeki^ine benzemest; bunu Ahtned'in usliiii 
Iiigtt meydana getirmi^tir vesselam. 

Kolendn p verilen patanm ai oldugunu 
yazarak padi?aha sikayetl 

Padi^aha mektup yazan kolenin hikayesini anlatmak i<;in stizii 

ki&a kes- 

Kble, nazli, nazenin padi^aha, hi^imla, benlikle, kinle doki bii 

mektup gonderdi, 

Bedenin mektuptur; padis£ha layik on? Bir iyice bak d;n jwnrti 

gonder. 

Bir bucaga git, mcktubu a^ da oku; bak bakalim, icludrkl 
sozler padi^ahlara layik mi? 

Layik degilse yirt o mektubu; bir c^fesini bul da hii^kii lih 
mektup yaz. 

Ama beden mekluburiu a^mayi da kolay sannui Ivnii. Ko\nv 
obaydi herkes gonlil sirrim apa^ik goriirdii. 

Mektubu agmak, ne zor i^tir, ne giic is. Erlerin i^idli o, n^ik 
oynayaii cocuklarin i?i degil. 

Hepimiz de, "l^indekiler" boliimunii yeter butmu5U2i fUnkU 
Hirsimua, havamiza kapilip gitmi^iz. 
1570. * O "lcmdekiler' J halka bir tuzaktir, asil mektubu da Oylt! 
sansjnlar diye yazilmi^tir. 

*• Mektubu a^, bu sbze kar$i boynunu osvirme, yiiziinii dundili ■ 
me; dogrusunu Allah daha da iyi bilir. 

"t^mdekiler", dille soylemeye benzer; sen asil gbniil mokiu- 
bunun yazisini dene. 

Bak bakahm, sdyledigin sbze uygun mu? I sin, iki yuzliinlin isi- 
ne donmesin. 

Pek agir bir cuval yiikleuip gbtiiriiyorsun bani; ama bak ma k la 
agirhgi eksilmez ki. 

Cuvalda aci, tath nelerin var; bak da yiiklenip gotiirmeye dc- 
gerse yiiklen, gotiir, 

Icinde degerli birsey yoksa c,uvalmdaki taslan bosalt gUsiu; 
kendini bu sa^ma isten, bu utanilacak isten kurtar, 

Cuvala, akh eren sultanlara, padi^ahlara goturulecek seylori 
doldurman, onlan gollirmen gerek. 



477 







Kocunw sanH, 1.1, fekiyMn hika ycs I, blrlah.ln fakiybi* m** 
kapip kacmasi, ,mmi da, san g r a ^ da no ^itt Llrdiigiimi gor; 

onttau sonra gfitur diye bagirmasi 
Fakiyhm biri, bez P ar F alann, toplam,*, sangimi, i f me eze ■ b&sc 

Bovine de bir topJuma, mescidc girince sarigmjn pck buyuk 

gam rimes mi saglamisti. ■ 

! ^ 'mt^ta 115 ™ 101 " 11 ™ ^ P ^ rCabri to P ia ™$> «an&W onJara biiyti(. 

Sarigm goriinusii, cennet dbisesine donmasiii ama ici, miina- 
ligm 151 gibi rezildi, ^irkmdi. 

f nusuT rSa ^^^ ^^^ yanler ' P ° Stlar ' ° Sarigin i?ine ^"ui!^ 

Bu goster 15 Ie getter dde etmek igm sababieyin medreseve 
yuz Uftmu^tu, - 

Alaca k^ranhkh; yolda da eJbise soyan-bir adam, bir diken kiir- 
mah i(;in beklemekteydi. 

Fakjyhin basindan sangim iapti; i^ini becermek icin kosmava 

Koyuldu. * 

^ Fakiyh arfawmda* ogul diye bagird.; sang, as da sonra go- 
Boyle, dort kanatla ucuyorsun ama goturdiigun armagam bit 
Bir a S da, elinle bir ovala da ondan soma istersen gotiir; hdil 

Hirs '^Carken sangi *** ^sr sozme* de yola vuzbinlercc 

parga dokulup sagildi, 

l590 'k a kf° ° ImayaS1Ca sar]ktan - h^mn dinde kala kala bir arsm.bez 

Onu da yen caidi da duzenci dedi, bu dfeenle bizi isten- 
gucten ettui. v 

Dunya«in, dunya ebline hal dillyla Sgiit verraesi, kendisinden 
vefa lananlara vefasjzUguii gttsteranesl 

^w&t?* yaptim ama dedi ' OIamb ^ 1 de « wwi 

* A B 7r g i bl dtln ^ daj bir ho * atl,1 P «Mnn#ttf ama baginp 
veffewbgiKj da soylemistir, ™gmp 

tataflB °' 1 " 1 l " ,^ ' ,lm ' , *•"»*""*■ • '"'^ <**>■*. • 

>.'■(! ii'. >ni'i'(Htfi 






478 



inn 



■a^MMlk 




OIus, (^['1 Je-mrhU'ilJ!, r/.im'm tozu kulluditi- E>(_: 1: ia : 1 ; bn/iiju>ii> 
sa git dcriK'klH itii ; lil^liir jey degilim ben. 

Ey bttkurlarij) yii^lJigini gbriip dudagim lsiran, bir dc gii/un 
soguklu^Uiui, sanligim bt'yret, 

Giindiiz, gLizelim giinc^in yiizttnu gordiin; bati$ sagandakl olii 
miiiiii de an. 

Bu giizel ^ai'dakta DoJun-Ay r i gordlin; bir de ny sonnndiiki 
igtiyak seki$me, bzleyip iiziilii^une bak, 

Bir socuk, gii^ellikte halkm efendisi kesilir; fakat giinlcr' gp- 
fince kocar, bunar r hulka rezil oiur-gider, 
1600. Gumiis bedenli giizeller seni avladi ya; ihtiyarhk yitziindcn pa- 
tnuk tarlasina ddnen bedenleri de seyret. 

Ey yagh-balli yemekleri gdrcn, yemeklerin artigim bir ik- 
ayakyolunda gbr. 

O pislige, nerede senin o guzelligin de; tabakta durdviguu zti 
manki tadm, taxeligin, o kokun nerede? 

O da sana der kit 0, bir yemdi, ben de o yemin tuza^Jtydun; 
sen avlamnca yem gizlendi. 

Nice parmaklar vardir ki ustalar, duzgunlugiine gipta edr:rlt--i ; 
ama stmunda 0- parmaklar titremeye ba?lar. 

Can gibi niahmur goz, goriirsiin ki sonunda gormez olur; o gol- 
den sular akar. 

Arslanlann safinda yiiruyen arslan yigit, sonunda bir f&rcytf 
av olur-gider, 

Cevik, ileriyi goriir, sanatkar^ sonunda kart e^ege dauer, bir 
nar. 

Misk kokulan sacan, akillar ^elen ku'ircik, simsiyah saflal', so- 
nunda boz e$egin kuyruguna doner. 

Once olusunu, acihp .sa^ilarak meydana gelisini bir hostfl scv 
rct r sonunda da o reziJIigini, 
3610. Tuzagi apagjik gosteren, ona kapifan ki^inin biyigmi, sukulini, 
senin goziiniin onunde yoldu - gitti. 

Artik diinya, diizcnlcde beni aldatti; yoksa aklim, onun 1ti*n- 
§mdan kacardi demeyc kalki?ma. 

Allm gerdanliga, asima-takmia bak; nasil da bukagi olniuv, 
tomruk kesilmi^, zincire donmiis. 

Bciylece dunyamn butiin ciizii'levini say-dok; hepsinin dc bn- 
cesini, sonrasim gozden gegir. 

Kim, isiix sonunu daha iyi, daba ay dm gbriiyorsa o, daba kui- 
tudur; kirn, daha fa?:la kahin gdriiyorsa o, daha fazla kovulmus, 
siirulmusjiiv, 



479 



..~*m 



Her birinin ylizimu, apaydin Ay gibi gor; dcgH mi ki oncesinl 

gcirdiin, sominu da seyrel. 

* Boyle ol da Iblis gibi tek gozlti kalma; o baktigmin yarismi 
Etirur dc, kuymgu kesik kbpek gibi yarismi gonmez. 

Adem'in toprak oldugunu gordii de dinini goremedi; bu diinya- 
yi gbrdii de Tann'nin bbiir diinyasmi gbremedi. 

* A yigit, erkeklerin kadmlara iistunliigii, giic, kazanp, ma] - 
m.iilk hakimmdan degijdin 

Oyle olsaydi daha giiclii olduklanndan dolayi fille arslamn, in- 
sandan iislun oJmalan gerekirdi. 

1620- Ey yalniz ichjde bulundugu am goren, erierin kadinlardan (te- 
tiin olmalan, erkeklerin, sonu, kadmlardan daha iyi, daha fazla gor* 
mderindendir. 

Is in sonunu gormektc ustiin olmayan erkek, kadin gibidir, so- 
il u gbrenlerden de asigidir. 

Diinyadan, birbirine aykin iki ses gelmektedir; bakaJiixi senin 
hangi sese istidadm var? 

Bir ses, sakman, cekinen ki$ileri dirlltir, bir araya toplar; 
6biir sesse, kotii killer i aldatir. 

Bir ses, ben tiken cipeg^yiro a bana diiskiin olan giizel; cicek 
dokuliir, ben de tiken dali olarak kalakalinm der, 

Gicegi, ey pipek sari an der; picek buracikta, bur ay a gel. Tike- 
nin sesiyse, biziin yanimiza gelmeye kajkisma der. 

Bunu kabullenirsen obiirunden kahrsin; fiinkii seven, sevgili- 
nin sesine ay kin olan sese sagtrdir. 

Bir ses, iste buraciktayim der, yanindayim; obiir sesse, sen 
benim sonuma bak der. 

Hazirim, buradayim demem, dtizene benzer, tuzagi, pusuyu an- 
dinr; sen, sonraki $ekli, onceki aynada gor, 

Bu iki puvaldan birine gird in mi, obiirtine ay kin olursun, 6bii- 
rime yaramaz bir hale gelirsin 

1630. Ne mutlu o kisiye ki erierin akiUarmm, kulaklanmn duydugu 
bu sesi onceden isitir. 

Goniil evini hangi ses bos bulursa o ses gelir, o eve yerleslr; 
goniil sahibine de o sesten baskasi egri gelir, yahut kotii duyulur. 

Yeni testi, sidigi emerse artik, su, o pisligi antamaz ondan, 

Diinyada hersey, bir scyi ceker; kafirlfk kiifrii peker, dogruluk. 
dogru yolu goreni. 

Kehlibar da vardir, mihladw d«: demir de olsan oltaya gelir- 
sin, saman gopii de ttlw-tn 

4K) 






Ancuk dfiiui mii nnJil.idi/ kapar scni; saman ^dpuySCTi kdili 
bara kapituNm, 

Birisi, liny uli kisiterB dost degilse, mutlaka kbui ki^ikrin yam 
basmdadir, onlara komsudur. 

Musa, Kiptiyc pek fena goruniir; Haman da MQsa'ya Ltyana 
pek kotiij pek taslanrms goriiniir, 

Haman'in cam, Kiptfyi cekmistir; Musa'nin cam, kendi soy. 
daslanna istekli olmustur. 

Esegin midesi samani ceker; insanm midesiyse bugdayk su 
yu $eker. 
1640. * Karanhklar yu?,iinclen birini tamyamazsan, kime uymu$, ki 
mi iman edinmiSj oma bak da anla. 

Ariflji, Taun l^igiyla gidalanmasuu anlatis. "Ben Rabblmln katindn 

konuk oluium; o, beni doyurur, suya kandinr" buyurulntu^tur. 

Gene "Askk Allah'm yemegidir; Allah gerceklerln 

bedenlerinl onunla diriltir" buyurulmustur; 

yfinl Allah'm yemegi a^ktan geUr. 

Her yavru, anasmm pesinden gider; bununla da fo.np} cins. 
ten oldugu anla^ihr. 

In^janin siitii, gogiisten gdir; esegin siitii, bedeninin yariii- 
mn asag'ismdan. 

* Adalet boliistiirucudur, bolusulecek ^eyleri o bblustiiriir; sa- 
silacak sey de sudur ki bu boliistunnede ne cebir vardir, ne zuliim. 

Yapilan ij, zorla yapilmis olsaydi, pismanhk olur xnuydu hie? 
Zuliim olsaydi, Tann'nm korumasi olur muydu hip? 

* Giindiiz sona erdi, ders yanna kaldi; bizim sirnmiz, gilm* 
mi sigar? 

A kotii kisinin soluguna, yaltaklanniasma iyice inanmi^ m, 

Sen habbelerden padir kunnussun; ama o cadinn ipk-ri pek 
gevsek, 

Biizen, simsege benzer; yolcular,, yolu onun l^igiyla gorc-mc* 
ler. 

$u diinya ile diinyadakilerde bir?ey yok; ikisi de vefasi/fiktn 
bir genii Ilii, ayni. 
1(550. Dunyadan dogan, dunyS gibi vefasrz; yiklinii sana doner ama 
o yttz, arddn, yuz degil. 

dunyanirt ehli olanlarsa, o diinya gibi lutufta, keremde, ab- 
dinda durmada ayak djrerler, sbzlerinden donmezler. 

Iki peygamber, ne vakit birbirine ay kin oJmu$? BirbirindcJv 
mOclzc knpiiklari olmu$ nnj hie? 



T. : 31 



1SI 







O dimyanin muyviiHi !ii$ bozulur mu? Aklm sevinci kedere 
donmez ki. 

Kef is ahdmda durmaz; onun igin de kesilesidir, gebertilesidir, 
asagihktir o, kiblesi de a$agriik. 

Bu algakhk toplumu da nefislere layikhr; oliiniin Jayigi ke- 
tendir, mezardir. 

Nefis akilhdir, ince $eyleri bilir ama kiblesi dunyadir; bu yiiz- 
den onu old bil. 

* Tann'nin vahiy suyu, bu 6liiye sicradi da olii topraktan, bir 
diri belirdi. 

* Vahiy nuru gelmedikce aldanma; o tiurla isimadikca, "6n> 
rii artsin" alhgini siiriinmesine kanma. 

Bir ad-san ara ki gozden dusmesin, unutulup gitmesin; bir 
gune$ l^i^i ara ki batip yitmcsin. 

J 660. inceden ince hunerler, o kill kirk yaran dedi - kodular, Fi- 
ravun'un kavmidir; ecelse Nil suyu. 

Onlann satafati, onlann buyiisii, halki ceke - siiruye o yana 
gdtiirur ama 

* Hepsini de buyuculerin buyusii bil; dliimiiyse ejderha kesi- 
len bir sopa. 

O sopa, bUyulexiii hepsini de bir lokma yapti da yutuverdi; 
geceyle dopdolu bir dunyayj, sabahm siiip siiaiirmesi gibi hani. 

Fakat isik, bu yeyisten ne artti, ne eksildi; once nasdsa gene 
iiyle o. 

Eserde cogaldi, ama zat bakimindan degil, zata ne cogalmak 
var, ne afetlere ug>amak. 

* Tann'nm, alemi yaratmakla, ne varatisi gogaldi, ne gucii - I 
kudreti; zaten Snce olmayan, sjrndi de olmadi. 

* Ama halkm yaraiilmasiyla eserler cogaldi; bu iki gogalis ara* I 
sindaysa fark var. 

* Eserlerin ^ogalmasi da, sifatlanmn, kudretinin belirmesi 
icin onun meydana getiri$i. 

Varhklann .cogalmasiysa, onlann, sonradan meydana geldigj- 
ne, sebeplcre bagh olduguna delildir. 






* "Mfisa, i^lnde, gfintunde bir korku duydu; korkma dedik, 
gerpekten de sen daha ylke&In" Syetlnln tefsiri 

1670. Mils a, biiyii de insam sasirtir, nasil edeyim? Bu halkla ayird 
cdis yok ki dedL 

Tann, halkta ayird edi$ duygusuiui meydana getiririm; ayird 
cdemeyen aklin gozlcrliil iit,;inin, 

482 



— 




Onlar, dnil/ y,i\ii lh:,li]i kopurdiilcr ama ny Musfi, sten listun 
olursun, koikmn dedi, 

Mfisa'nin <;ugindft biiyiiyle oviiniHiirdu; sopa yskm oldu da bli- 
yuciiler uUmdihir, 

Hcrkc:*, giizellik, alimhUk davasi glider ama oliim, aliraiann 
nicheng ta^idir. 

* Biiyii de gecti ■ gitti, Musa'nm mCtcizesi de, her ikLsinm de 
varhk dannndaki tasi diisiiverdi. 

Biiyii tasmin se&inden, lanetten ba^ka ne kaldi; din tasmin 
sesinden de yiiceJikten bajka ne kaldi? 

Degil mi ki meheng ta^i, erkekten de gizlidir, kadindan dw; 
a kalp, gel, safa gir de ondan sonra lafa giri?. 

^imdi, seuin Jiifa girismenin tarn smasi; ciinkti meheng tavi 
kaybolmuj; seni de yiice tutarlar, elden ele gezdirirler. 

Kalp, buyukluk taslar da her solukta, a ay an tam alUn iln , 
ben senden degersiz olur muyum hig? 
1680. Altm da> evet ey kapi yoldasr der, ^imdi oyledir ama hetc \\n 
zirlan, meheng taji gebyor. 

Bedenin oliimvi, sir ehline bir armagandir: bat is ah in a urn 
kastan ne ziyan gelir? 

Kalp. sonunu g6rseydi, sonunda kararacagina, iinceden kara- 
nr ■ giderdi. 

Yiizii, 6nce karannca iki yiizluiukten de uzak kalirdi, ktitu 
lukten de. 

Dstiinliik kimyasmi dileseydi, akli, zevkinden iisttin olurdu, 

Halini anlardi, kadrini bilirdi de al^alirdi, goniii kinlir; bu 
yuzden de kinklari onaram gbrurdu, onun Jut f una ererdi. 

Isin sonunu gdriir, kinhrdi; derken kingi o anda bagiiiriu-. 
san hrdi , dtizelir - gi tier d i . 

* Tanri'nm lutfu, bakirlan iksire dogru siirdij, go Li « nisi, uliin 
yaldizla boyanansa bu keremden mahrum kaldi. 

A altm suynna batnus olan, davaya giri^me; $unu giir: Mh^ 
terin hep boyle kor kalacak degil ya. 

Manser lgtgi, onlann gozlerini a^ar' senin g6^bageili|*ni da it 
zil olur-gider. 
1090. Canlarm hasret gektikleri, gtizlerin haset ettikJeri sonu gfircn- 
lere bak, ordan gor. 

Bir de yalruz i^inde bulunduklan J^am^ni gorenleri seyret; bu 
icleri bozuk kisiler, asddan, baslari kesik dogmu^lardir. 

* Yalniz i<;indc bulundug\i zamam gor en, bilgisizliktediv, zan- 

48^ 



y^MHIHkM. 









dadir, sLiphedtrdii'; oncti ha gercek sabah olmus, ha yakirici sabah; 
ikisi dc birdir. 

A eivamm, yabanci sab ah, yiizbinlerce kervam oliim ycliiu* 
vermis, savurniustur. 

tnsani yamtlmayan pe?in yoktur; eyvahlar olsun mehengi oh 
may an r makasi bulunmayan cana. 

DSvaya kalki$an ki^lyl, davfidRu vazge^Irmeye 
zorIayi$, buyruga uyniasuu buyuru? 

* Ebu - Miiseyleme, ben de Ahmed'ini dedi; Ahmed 'in dininl 
diizenle vurup ktracagim. 

Eb&-Miiseyieme J y e de ki: Pek ululanma; onceden ulc gorme 
kendini, aldanma; sonuna bak. 

Topluma kilavuzluk hirsim diisiip one get; me; arda diis dc 
mum, scnin on Linden gitsin, yohmu aydinlatsm. 

Mum, Ay 'a bender; gidilecek yolu gosterir; bu yanda yem ml 
var, tuzak nu var; bunu belirtir. 

tster iste, ister isteme; mum olunca-dogan iziyle kuzgun mid 
^oriir&un. 
1 700. Fakat mumun yuksa yanihrsin; ciinku bu kuzgunlar diizeni 
cidir; ak doganlarm seslerini benimsemislerdir. 

* Yigit, hiidhiidun sesini Ggrense bile nerde hudhudun sirri, 
nurde Seba'mn haberi? 

Egret i sesle bz sesi ayird et; padisahlann taclan, hiidhutlerin 
ta?larmdaa ahnmacur. 

$u mamma* fcisiler de dervi^lerin sdzlerini, ariflerin niikte- 
lerini taklrd ederler; agizlarma ahrlar, soylerler. 

Once gelip gecen toplumlar, hep kati tasi odagaci sandilar dn 
o yiizden yok olup gittiler. 

Aulayrp belirtecek ayird edis duygulan da vardi ama hirs, 
iimit, onlan kor etti, sagir etti. 

Korbrin korlugiine acini r; fakat hirs korlugiine karsi getirh 
lecek bir oziir yoktur. 

Padisahin carmiha gerdigi adarna da acimak gerek; fakat ken* 
din i haset eanmhina geren bagi$laiimaz. 

A baljfe, isin sonunu gor, oltaya bak; fakat pis bogazhgin, 
isjn sonunu gormek goztinu bagladi senm, 

Iki goziinii a? da ouii de gdr, sonu da; kendine gel, rahmetten 
fiuriilmii? Iblis gibi tek gozlu olma. 

J710. Tok gozlu, igtnde buhmdtiftu znnuuulftn baska bir zamam gdr- 
meyen, hay van I ar gibi tier kl en - gni*idcn haberi olmayan kijidii . 



<m 








* Otuimii I Jk 4 «iJ/mill kin clinenin diyeti, bir goziin divdidii-; 
(,-imku akUdtin xiif.iiiuU' bir yiicelik ycjkiur ki. 

* Okii/Lm iki f-'iJ/.U, okii/.un yan degerincedir; giinkii uumi iki 
gtizii dayanci, ancak Kenin gozundiir; sen olmasan, ukiix iki $i?An 
de olsa bir i$ goicmez. 

* Anna bir insan ogluriun gozunii kor edersen, una yob gun-, 
ona yan degerini vermek gerek. 

fnnkii insanin gozti, bir dostun yardinn olmaksizin da bir 1$ 
gorebilir, 

E-jegin go?,li degil mi ki onceden sonu gormtiyof; iki gozu 
olsa da tek goziii demektir, 

Bu soziin sonu yoktur; o az akilli kole r ham iimitk padi^iha 
mektup yaziyordu. 

Vcrel isleniek i^Jn o kfllcnin mektup 
yazinasi hikayesiiiln. kalan Jcjsmi 

Mektup yazmadan once, a$£jya gitti; ey cOmert padisahin iu-- 
kes a^cjisi dedi; 

Ucretimden kesilen bu parayi, ondan da uzak gorliyorum, him- 
metinden de uzak. 

A^gx, bir hikmeti vardir dedi; bu, ne nekeslikten oJabilii , nc 
el darligindan. 
1720. Kok, vallahi dedi, bu buyruk padi^hin degil; cski alt in bile 
padisahin katinda toprakur. 

Asci, on cejit deli! getirdi; fakat ktile, hxrsmdan hie birini ka- 
bul etmedi. 

Kusluk ^aginda yeyirni, iicreti az gelmce bir Iiayli sovdii - saydi 
ama faydastz. 

Siz dedi, bunu mahsus yapiyorsunuz; asci, olamaz "dedi, Iw 
emir kuluyuz. 

Bunu, isin teferruatmdan sanma, aslmdan bil, yaya ksbiiluii 
bulma pek; ok atan koldur, 

* J "Attigm vakit sen atmadin" flyeti, gergekte bir Ur-tihandir; 
Peygamber'e pek su^ yiikJeme; ati$, AJlah'tandir. 

* A gozu kamasmi? kisi, su bastan bulanxk; goziinii bir a<; dn, 
oniinii gdr, aslma bak. 

Koie, kizginlikla, dertle bir kofeye gekildi, padisaha oiktyh' 
bir mektup yazdi. 

Mcktupta pad i$ Shi tivdii; padisahin comertlik incisini deldi. 

Ey dilegi olanlann dilekledni vermeyi arayip dileyen, ey avu- 
cu, dilekkri vermek te denizden de, buluttan da verimli olan dedi; 

485 



..— • 



^i^____ 



1730. Bui tit da verlr uruji iiglaya - aglaya vcrir; scnin avucunsa bir-. 
teviye, hem dc gills- glilc strfra yarar. 

Mektubun gfcjriinii$ii Ovii^tii ama bu oviiste de i>fke gorunmi' 
deydi. 

Senin de biitiin if in - guciin isiksiz, firkin; yaratih^in isiktan 
uzak senin. 

Asagilik ki$ilerin i$lerinin pariakbg 1 ] da solar -gider, taze mey 
va gibj boxuhiverir. 

Dimyanm pariakligi da onun yiiziinden solar; ciinkii o. olu$ - 
bozulus diinyasindaxidir. 

Aven kisinin gonllinde kin oldu mu, goniiller, oven, k ism in 
ovgusuiiden hoslanamaz, 

* A goniil, once kinden, pislikten arm da soma Haind Sfi ro- 
sin i cevik$e oku. 

Dilinde ovtis var, icindc sovus; dile gelen soz ya seytanhk, y* 
da afsun. 

* tste bundan dolayidir ki Tann, ben goruniise degil, bze bu 
karim demis. 

Serefmi korumak i^ln methiyeler diizcn, ovdiigu klsiye te^ekkiirlcr 

eden, fakat icinden gam, feeder kokusu gelen, hirkasmia 

esktllginden de o tesekkurlerin yalan oldugu, bo$ 

laftan baska bfrpey olmadigi anla$ilaa 

metbedicbitn hikayesi 

Birisi, bir birkayla Irak'tan gikageldi; dostlan, aynhkla n<» 
haldeydin diye sordular. 

1740. Evet dedi, ayrilik acjydi ama yolculuk da pek kutlu geliyordu 
bana; mtijdeler veriyordu. 

giinku Ha life on kal eibise verdi bana; yiizlercc medihler, 
senalar olsuii o;ia. 

Hal if en in Jir.samm saydi doktii, siikiirler etti, methiyeler dii* 
dii; siikrii sjnin asti, 

Dinleyenler, hirkamn hal) dediler, yalancdigma tanikjik el- 
mede. 

Bed en in ciplak, basin acik, yanmis yakilmis bir haldesin; suit- 
retmeyi ya birinden caldin sen, ya birinden ogrendin. 

Beyine ettigin tesekkiirim, diizdiigiin niethiyenin belirtisi ru* 
rede? Hani su serefsiz bas)nda, kademslz ayaginda belirtileri? 

* Dilin o padi^ahi oviiyor ama yedi endamin sikayet etmekt* 

O comertlik padis^mm, u bagis sullanim oviiyorsun ama bir 
ayakkabm, bir salvarm bile yok. 



486 



1 



mmt ^mmmmm 




Me die den, bin in rn: vrrdiyc dagiltnn; bey, bagi$ia kusiu- (Jl 
medi. 

Bey in bagi^Inrini aldim; hepsini de yetimlere, yoksullara du- 
gittim. 
1750. * Mai - miilk verdim, kar^ibk oJarak da uzun omiir aidnn; 
ciinkii yiiregim pek temiz dedi. 

Peki dediler, o kutlu mal gittiyse sn icindeki bu yams ntj bu 
tiiten duman ne? 

Icinde tiken gibi ytizlerce pislik var; gam, keder, miijde be« 
lir-risi olur mu hie? 

Gftlip ge^enleri, olup bitenleri anlatism dogmysa hani sevgi 
belirtisi, nerde ihsanin, ihsana razi olusun belirtisi? 

Diyelim ki mal yitip gitti, sevinci nerde? Sdt a kip gittiys^ vi\ 
tag) hani? 

Simsiyah, cana can katan gbzlerin vardi, soldu diyetim, niM.i 
can kati^i gitii, peki /ieden gbzun gomgok? 

A eksi suratli, nerde o temizligimn belirtisi? Sus, senden rflel 
biigrii sozlerin kokusu geliyor. 

Mal ■ miilk bagislamanm yiizlerce belirtisi olur; iyi Is In vll* 
lerce goruntusii olur, 

Malj bagi^Ia yiier - gider ama karsihk olarak da adanni yll/lfi 
ce dirilik gdir, 

Tann'mn yarattigi yeryiiziine, Tann tarlaslna tohum rktliiii 
de bitmesin; mumkiin degil. 
1760. * O'nun babcelerinde salkimlar. bitmeise, basaklar yutl^mff* 
se "Allab'm yeryiizii genistir" denebilir mi, soyle. 

$u gelip gecici yeryOzii bile ekin v^rmezlikijc bLiliinrmiyui , 
bundan daha eok gems olan All^h'in yeryiiiu, nasi! olur du rkln 
vermes? 

* Bu yeryiiziinun bile verimde sonu yok, bayagi bir Lotiuitm 
yedi yiiz verir. 

Ovdiin, peki, nerde ovenlerin belirtisi sende? Ne disimhi bir 
beiirti var, ne icinde. 

Arifin Tann'yi ovmesi do^rudur; ^iinkii o oviise. onun tli dt: 
tamktir, ayagi da, 

O ovus, onu kapkaranlik beden knyusundan ?eker, fikanr; 
diinya zindanmin t& dibinden alir, kurtanr. 

Sirtindaki sakinip gekinme atlasindan bigilmis elbiseyle us:- 
lasma lsigi, oviisiine tamktir. 

* Egreti diinyadan kurtulmujtur o; giil bah^esinde, akar su- 
larm kiyismda yurt edinmistir o. 

487 




— — - —- — '— 



a*MN> 



H OtuitluJtUj yui r I'dindigi, koiiakhihtfi yei , yi/cc dilegind* 
gizjeftfeii bafkci$cdil ■; bra dak i tahttir. 

* Otasi, oylesine bir ger^ekljk yeridir ki bulrin gereekier, or* 
da terii lazedir, sevijjg i^indedir, yiizleri gcpngongtir. 
1770. * Oviisleri, gtil bailees in in bahan ovii^iina bender ; yiizleive 
bdirtisi gdrunmededir, yuzlerce goruntusii vardir. 

Babann geldigine kaynak da sahittir, fidan da; gayir fuiujn 
d<? sahittir, g'ttl bahcesi dc, o renk renk cicekler de. 

Giizelin giizelligme, sedefteki inci gibi her yanda binlerce $ft- 
hit var, 

A lafazan, igindeki kottihik, solugurtdan duyulmakta; derdin, 
bnfindaj yiizunde par lay lp durmakta. 

Sava$ alamnda., koku alanlar, kokudan anlayanlar var; ken- 
dine giivenip oyle hay-huy etmeye kalki^ma. 

Miskten laf etme; solugundan sovan kokusu gelmekte; gi7.lt.' 
digini meydana gikarmakta. 

Glilbeseker yedim deyip duruyorsun ama solugundan gelcn 
sanmsak kokusu, sus be diyor, safma - sapan soylcnme. 

Gontil bliyitk bir eve benzer; g6nul evinde gizli komsulai 
vardn*.* 

Koms^lar, pencereden, djvardaki deliklerden gizli $eyleri g&. 
riirJer, anlarlar. 

fiv sahibinin hig de bilmedigi, hig de ummadigi bir deliklen, 
cvde ne var, ne yok, goriirler. 
I7flu. *■ Kuran'i oku; Seytan'la $eytan toplumu diyor Kuran, irisatv 
Innn halinden gizlice haber ahr, 

Oyle bir yoldan koku ahrlar ki irtsan, o yolu bilmez; gunkil <> 
yol, duyguyla duyulmaz; su bilinen ?eylere benzernez. 

Gbriip duyanlarin arasmda diizene kalkisma; a a^agdik kalp, 
meheng tasi varken laf edip durma, 

Meheng, altmi da anlar, kalpi da; ciinkii Tann, onu hem ba- 
de ne bey etmistir, hem goniile. 

Scytanlar bile o kalabahklanyla gene de gizli tuttugumuz $ey- 
leri, dii$imcelerimizi, yolumuzu - yordarmrnijj biliyorlar. 

* Igimizde, hirsizlamaca bir yollan var; onlarm hirsizhklarm- 
dan ba$ asagi geliyoruz. 

* Soluktan soluga aldatiyorlar bizi, ziyana sokuyorlar bizi; de- 
li klerden, yanklardan, pencereden bakar gibi gbzietliyoriar bizi. 

Peki, diinyadaki ay dm canlaim, nedeit gizli h^llerden haber- 
leri olmasin? 



Ekyitte gecen "bUyUk" sbztl "Kelan" olarak tHrkce gecmektedlr. 



4H8 



MMMtteM 




Gokyil/ilnOii vlln line t^adir kuran can la r, insiiiilann |.;i^li ^-v 
lerini bilmrktr ^cyfimkrdan a^agi tm tilurlar? 

§ey(an, hu'W/Iajtiacii goge gikrnaya kalki^.11 da yakici ^ihapla 
ta^Iamr, suriilLir, 
1790. Kdtii ki^i, savy^ia, nasd ba? a^agi yere dii^erit;, o da gOkten 
oylece ba$a§agj dii^er. 

O, gbniillerin begendigi ruhJara hasedinden, goktcn ba^a^agi 
dii^iiverir. 

Sen de polaksan r topalsaii, kbrsen, sagirsan, ne olursan cl da 
bu yiice ruhlara kar$i bu ^e$it bir zanda bulunma. 

Utan, fazla 1M etme, can ceki^me; gUnkii bedenin o yanindu 
50k casus var. 

ilahi heklmler, miiiidlt)., yahut yabanci ki^lnin, yiminden, sbziuidtkt 

sssteit, giiiiinim lenglndes din ve goaiil ha&taliklanni anlarlai'. 

Hatta bu, bir yana dursun, gbniillcre de yol buluriar; lctcn 

geqeni de anlarlar; ctuikti onlar, gbuiillerin casuslanili!'; 

onlarla oturunca dogrulukla otuni.u, 

§u bederi hekimleri, bilgj sahibidirler; senin hastabklanin mh 
den daha iyi bijirler. 

tdranna bakarlar, ballei'ini anlarlar; sense has tali gnu bile 
mezsin bile. 

Hem nabzinin ati^mdan, hem yuzuniin renginden, hem fioluk 
alip verisinden, ne gesit hastahgm var, koku alirlar. 

Bu b6yle olunca tlflhi hekimler, nasi! olur da agizla, dillc soy- 
lemeden senin haUni anlamazlar? 

Onlar, oturmadan, dinlemneden, hemencecikj senin nabiz aii- 
Sirtdan da, goztinden de, betinden - benzindcn de yuzlerce has tali - 
gnu anlarlar. 

Z&ten beden hekinileri, hekimligi yeni 5grenmi?lerdir; haslali- 
gl da ancak bu belirtilerle anlayabilirler. 
fSOO. Olgunlarsa uzaktan adini duyarlar da, varhgmin ta icine gi- 
rerler, 

Hatta sen dogmadan yillarca once onlar, senin hal lerini g&rur- 
Jer r bilirier. 

■Si 



48<> 



— — 



($ERH) 



1153 beyltten imceki ba&iik. By elbiseslne biirtinen. Kur'an-i Kertmin 

LXX1IL gflresl. -Ey elbiseslne bttiUnen, geceleyin namaza kalk, ajiia' gecenln 
tus bir kiBimnda; geee yansmda, yahut ondan biraz da soma, yahut blraz dnce 
ve oku Kur'an'i, harrier! sayihrcagina, fcane . tane ve yatrag - yavas. tiana ger- 
eckten de agir birssy vahyedece-giz. §uphe yok kl geceleyin kalkmak, pek me- 
sukkntlidir, fakat ibadet Icin de gece pek uygun" mealindekl ayetlorle baslar 
(1 - 6) ; sG renin son ayeti olan 20. ayetteyse inananlardan hasta olanlann, nzifc 
f'lilis el-mek Igin yoleuJukta buiunanlarin, savaslarla ugrasanlann bulundugu am- 
lunik Tanri'mn, mulninterln sucjarmi grten, onlant rahmet eden bir mabud 
nldugn MLdirilir. "Ey elbiseslne biirtinen" ayeti, ey peygamberllk libasina M- 
rdiirrt, unun gtfclUklerini ydklenen tarzinda tefstr edUmistlr, Uyku IcJn yatan 
dlyen de oimugtur. Gece namaBimn, be? vakit namazin farzedilmeden kihn- 
diftmi sbyleyenler de vardir {Mecma'ul - Bey an; X, s, 375 - 362). Mevlana, bunu, 
unkjykatlni giaJeme tarzmda te'vil ediyor. 

11 56. Geceleyin kalk. Sflrenin z. ayetinden lam iktibas vardir, 

H56. Ikinci Nuh. Nuh Peygamber, nasil ttmmettnden inananlan, tufandan 
kurtirdiysa m. Muhammed de (S. to) XXT. sarenln (Enbiya') 107. ayetinde 
blldlrlldi&l glbi blltiln alemlere rahmet olarak gonderildigi icln alemlerf, sa- 
lii klik ufamndan kurtarmistjr. Neteklm, "Bhlibeyttm, Nuh'un gemisrne b&nzer; 
a gemiye bincn kurtuldu; blnmeyen bDguIdu - glttl" buyurur (Cami"; II, s. 133}" 
Eblibeyte kendtleri de dahildirler ve ilk ferdl onlardir (I. cildin 4 06. beytfnln 
serhlne bkj. 

1461. Vaktln Hizir'i. (I. clldln 223-237. beyltlerin ve 1607. beytln setble- 
rine bkj. 

1463. Katdagi „ ZilmriidUankaa. a. c-Jldin 376. ve 1393. beytJn gerhlne bk.>. 

1464 - 1465. Ay - Kopekler. Tflrk^ede de "Ay ydrUr, tepek Qrer" ataailsrtl 

vftfdir. 

1466. Susun. VII. sflrenin (Aral) 204. ayetinde, Kuran okunurken saaul- 
maai emredllmektedlr. Bu ayete l^aret oldugu glbl beytln Uk misrainda a jet- 
ten lAfzI Lktibas da vardir. 

IMS - 1469. KSr - Kirk adim. 'Kim bir kdrU kirk adim yedetse cennet, an* 

vaclb oIijt." (Hadls; Caml"; II, s. 161>. 

H7& Ttlrkmen - Ala^uk. Gbge^e Ttirkmenlerin kara puldan brUlmt^ ca- 
<iirlarina "Alaguk" denir, MevJana, 'Mesne vl' slnde ve 'Dlvan-i Keblr" tnde, mtl~ 
nasebet dd^ttlkge TUrkmen'ie Alacuk'u anar. 

1417. En bilyOk Peygamber. Hz. Muhammed (S. M.>. Hz. Muhammed, msm- 
iere rahmet oiarak gGnderllm^tlr XXXHL sflienin (AluabJ 45. ayetlnde. In- 

4<X) 



wnlara tamk, znlljdtmi vt khrdiiuifu olarafc g iinder Udigi bfsyjin buyunilmn^Uir, 
SLVm. srtrt'nlji <Krthl )0 nyi'itnde Hz. Mufiammed'le bey"atle5enlerlri AliA.h'l» 

iieyatle^tiklerl blWlflliitb, Vjti ailrenln (Enfal; 17. ayetinrie, rjedlr Kfiva s indn 
inil^rlklere bir avnv Lopr;tk atugi anlatilirken o topragj, Allah 'in ottigi. i'Aru 
A Hah' in fcakdirlne Hi. Aluharrimed'in alet oldugu r takdfrin nnun ellyle ycrino 
v.titdigi biidirilerek gam vticettilmigtir. Her huausta "Ort:i tlmmct" olan S£u- 
hrasrmed tlmmctjnin. Tann huaftrunda bdtdn insarilara, tanik tjlacagl, RasQl'tlri 
(Hz. Muhammed 'in) de kendi timmetlne tanikhk edecegi baldirllmigtlr. XXXTIT. 
su renin (Ahzab^ 40. avetindeyse "nebilerln sonunciisu" oldugu bildirHtr, Alonn- 
y'.c : hajatiyetl olan hersey, her gains, her mUessese, git^ide olgunlagir; bu cA- 
KUQluk, olganlagamn, alem if In gerekll olmasina baghdir. Insanlarm Inane, 
lliadet ve dtinyadaki muameleleri esaKlanni ibtiva eden ve llahf vahye dayanjin 
peygantberllfc, peygaraberJerin sainmousu olan Ha. Muharnmed'de kern.llln] 
iiQlriu. Neb!, yftni Tann'dan haber getlren atta(J, umftrriidir; rasfll, yanl $erlal 
sftriibl peygamber de ncbidlr; bu bakirndan ayeti, rasiillerln sonuncusu demur- 
d! diye yorumlamaya lmkan yoktur. Gergekten de, Hz. Muhammed'rtrn iH M) 
;-.n^Ta, peygamberlik, batta Tanri auhQni olmak Iddiasiyle gikanlann. cafehtri 
ns gijrc, kimlsi halki somurttp yajamak, kimlsi s&murgecilerin rnasaliftmi M 
bQi ctmek alcakligina katlarup para ve mevki' elde etmek igin meydnrm eilniri 
ynlantiJardir, ^arlatanlardir. Ha. Peygamber de, "Ben, kiyamet gOnflndfl Adtm 
evladimn seyyidlylm, fakat ftvUnmem; Llva'tll-Hamd elimdedir; fakat (jvllnr 
mem; Adem ve ondan somakl peygamberlerin hepsi benim sancafenum ultm 
dadir;toen ilk sefaat edentm. Ok olarak da $efaati kabul edllenim; fakat titflln 
mem" buyurarak bu llahS maahariyetlerini bi!dirmi?lerdir tC?imii I, b. SO) lUi 
ba'haJ tahlll edersek "Mesne vt near glder." 

1479. isx&ill SQr'u tfiirecek olan melek, I. clldln 401, beytln pwhlao tik 

1432. KunOt. Dua anlamma getlr. Mezheplere gore bazi namaalarda, ya- 
but her namazin muayyen yerinde ve namaz IgJndekl duaya den It. 

1484. Harjnan. Bir i?in, yapihna cagi gecinee, "Harman cagi gegti" denlr; 
i>rj meeaaidir. Buralan yasdtnhrken vaktln geclktl^l, akgam oldugu anlasiliyor. 

1489. beyltten sonrakl boliim. Ahinaka cevap susmaktjr. Hz. Ali'nln bu 
mcalde sttalerl vardir (Ahadls-1 Mesne vi; s. 118). 

1496. beyltten scnrail biMm. Imam Ca'fer'us - Sadik'a, melekler ml UstUn- 

dur, Ademogullan mi dlye sorulunca buyurmustur kl: Emir"ul - MU'mlnln Ebtl - 
Taiib oglu All, Allah, meleklerc senvetsli akil verdi: Ademogullarma IkLsinl dfl 
verdi: akii jehvetlnden (Istun olan. meleklerden h&yirhdir; gehveti akhndnn 
Ustiln olansa hay van] ar dan asagidir buyurdu (Vesall'u? - §ia'dan naklen Maahlz; 
s. 113-119). Mevlana'mn sbslerlne nazaran bu meaide bir hadls de olmali. 

1552. VII. surenln <A'ra« 179, ayetinde, kalblerl olup dtigunmcyrnlcrln, 
gosleTi oiup gercegi gormeyenlerln, kulaklan olup da gerce&l duymayanlann, 

hayvanlara beiiHediklerl hatta daha da s^agi ve sapik olduklan, bunlann c« 
hennemilkler olduklan bildirilmektedir. Bey tin ilk misrainda 4yetten lif^l ikLI- 
ba& vardvr. 

1523. Hayyani Ruh. XL. Cildin IBS- beytin serhme bk- 

1526. "Ben batanlan sevmera." ikinci misra'da aye t ten lafzl lktlbaa var 
(I. c. 4S0 beytln surhlne bkj. 



4'JI 



^utmmtm^mt^. 



I&2Q boyltlon flonruhi \ m UW < ttnWfflriride, IX. Htlrniln (Tcvbe) 124- m 
Jjftftertade, bir sum inlflcs, bu nDfe, hanginuin Inanain arttirdi diyer^r oldu 
An. neri 60«n]n, ihananjwm taai^Janni arttoracagi, tafeat kalbleride hasfcahk 
ttfanlwin. plsliklerine vkm. katacafe blldiriljr. iss. flatten lafzj iktibas vardtr 
Ayni baalikta II. fiftrttOn 26. AyetEnden iktibas-i ftffci vardir. 

1530. Beladilr. BeMdir ve Beiadflr denen bir agacin meyvasid-r fci aihni 
kHVVettendiri^ antayi$i arttinrnu$. Bu a&acm meyvasmdan yajnlan Mca da bu 
ad vetflin*. Fatfa yenlrse duyeulara ihtilat am olur, adarm delirtlrmi? Meghur 
sjfnr, katlp v<? tirlrttf Ahmed b. Yahya, bu meyvayt gok yediginden Belatflr] 
dlye aiulHiishr. 279'da (392) Bagdafl'da vefat etmlgtlr. 

1532. beyittcn Etmraki btflum. Bu bolumun bagligmdaki beyit arapeadtr 
w Urve adh bir sairlndlr; uracil halife Osman'in aamanmda tilmilatur Mev- 
JAna,"FIhi m£rHh"te de bir mllnasebetle bu beytt zlkreder (Tercememis ■ 4 
Holitai: s. 14. Mevlana'mn LXV. mektubunda da gecer: Tfeioememfe- s ' 9S 
Mnahiz'e de bt. 9 . im, Mecnun, Leyla'ya asik olai, meshur Kays-i Aralrt'dir 
( Fitiy hin 8 'ye bit- HI, s, 471-474). 

155S. Tarui'nin c eki&i, Cezbe. Suliler, biihassa Melametiler cezbe'ye pek 
(mem verifier. "Tann s eki s ierinden bir &£& lnsanlaria clnlerin ibadetlerlnden 
(istttnduV meaUndekl &oju hadls ofarak nakledenleri vardir. Bu sos, Caml'ye 
nttviaran Ebfi'l-Kaasinu Nasrabadi'iilndir (Natalias terc. s. 96. Nasrab&di 372 'de 
vufat etmigtir; 982. Aym; s. 374). 

1570. Icindckiler. Esktden "Christ" defalk. Bir kitabin, Igindekileri. baa- 
Jiklarmm yazilarma ve hu basliklarm sahife nu mar alar ma gbre veren. blldlreii 

kiaitndir, 

1571. Beyitte, "Dogrusunu Allah daha lyi bilir", iklnct misra'da arapea ola- 
tak geclyor. 

1553. Olus - Bozulu*. Varlik alemi, daima olmakta. olanlar da boyuna. bo- 
/"Imaktaoldugundan aleme «Kevn fl Fesad - OJus ve Bozulus aleml" den- 
ralgtlr. 

leifi. iblis - Tek GoslUluk. Adem'in balgiktan yaratildigin] sdrmu5 
Tann hallfetl olarak yaratiiigindan gaflet etml$tlr. Bu yuaden oua '-tek gozW 
dlyor a. c. 514 vh 1494 - 1495, toeyltlerln, gerhlerine blt,>. 

1618. Erkek - Kadin. IV. surenfn (NJsfi'} 34. ayetJndR, erkekiertn kadmlar- 
dan usttin oldugu bildiiilir. SUfller, Brkekligi, bir usttinluk derecest olatak ka- 

bill oderler. Qnlarca kadinlardati bu dereceye varanlar oldugu gibl erketier- 
dm de asagi derecede kalardar vardir. 

Mevlana, erkogin UEtunIu|unJl, j|iti sonunu gonnek bakimmdan kabul et- 
mcktc, crke&ln, kadiudati daha anlayj^i ve tedbirll oldugunu bUdlrmeStedlr. 

1640. fmatn. Uyulan demektlr. IL aCrenln 124. ayetlnde, Allah, in Ibraliln) 
Peygambcr'l lnsanlara Imam ettjgl, tbrahlm'In, soyumdan da irflim et dlye duft- 
ainii karsilik, "Zailmlei:, benlm ahdmia nail olamaslar" buyuruldueu, XVH. SJU 
runln (Isra') 71. ayettnde, kiyamette berkesln, uydu^u iirtama gagnlacagi" bU- 
dlrUlr. IX. surenin (Tevbej IS. ayetlnde "Kmiir tmamlan" ndan bahaedlllr 
XXL fiOrede (Bnblya'), Tanri emtlyle bkiayeta gatttren Imamlar anilir (73>. 

492 









KXVIII. surcnln iKuihiaf i\ intitule. 1y| klgllerln imftnt fldLdlkl«rl r onliinn va- 
Hxler olclugu, aym nilrpiihi i\ flyrLlnde, Insanlan atege fag i ran imam 1 arm bu- 
ll indngu, XXX11. fldrmiln (Hijcdo) 24. ayettnde gene hldayel Lmamlan t*F*n 
l'uyurulur. BeyHt* blltlln bu Jlyetlere l&w.i vardir. 

1640, bsyltten sottrskl baglik. Bagliktakl "Beyfin-i on kl arlfra gadalat et 
nQr-i Hak ki"den sonrasi arap^adir. "Ben Rafcblmln katuida..." I. c. 3752. beyUn 
iji^rrilne bfc.). "Aclik Allah'm yemegidlr..." Ankara vl k bunun da hadL-i oldufcunu 

.■ oylemekt*, fakal kaynak vermemektedir (s. 173), 

1643. Adalet. Adl, hergeyi layik oldugu yere koymaktir. lylllk eden, ldtfa. 
m Oka fata, kotuluk eden h kahra, mttcazata agrayaca&indan adlde ne eablr dfjfltl- 
tnJLcblllr, ne zuIUm. 

1345. Gtlndilz sons erdl. Bu beylt, 1475, beytl tamamlamaktadjr; aalftfli- 
liyor kl Mevlana, bu banister 1 akaama kadar yaEdirmij, C^lehl HQsameddln de 
yaaniistir, 

1657. Old - Dlrillj, Isa'mn SlUyu dlrllttiglne i^arettir (L e, 1807. hcjLln 
lifrhlne bk.). 

IS 58. Omrll artain. ik'r.ej mi^ra'da arapcs gcgmcktedlr. 

1862. Bayuk - Bjderha. (1. c. 27S-279. beyJtlerln gerhlerlne bi.). 

1868-1669. Yaratis - Eserler, Sifatlar - Sat. Yaratis, Tann Irfideslnln, mi*' 
^iyyetlnin taallukuyla olur; kulim blrgeyl sabayla, dtlgunerek yapmasi glbl ilp 
^Udlr. Bu yarati^ sonunda, Yaratanln ne EiicU - kuvvetl aaalir; ne yaratJcilifli. 
kudreti ^ogaln*. San'atimn eaerlerl, sifatfanmn maEharlan cogahr; fakat zati. 
hepsinden de mtinezEehtlr". Mevlana'nm "Vabdet-J Vtleud"da*l gerlata aykin 
ulmayan lnanctm belirtmesl bakimuidan bu beyitler dnemlldlr. 



1809. beyltten sonrakl baglik. 
83. ayetlerldlr. 



"MOsa, Iglnde..." XX. aurenln (Tab a.) 47 



18755. Mftcize. Muclze ve keramet lltfdtr: Qeflp glden mGcdze. Mflal Pay 
ft amber 'in (A.M.) aopaamin yilan olmasi glbl. Kalan muclae. Ha. Muhamined'in 
(B. M.) kalan lki mficlzesl vardir: Kur'an-i Mecld. Islam dlnl. 

18S7. Iksir. Egkl klmyacilara gijre gumus, bakir 7a. erltlldlkten sonm JltJilr 
(Lenen ve ne oldugu da bilinmeyen gey r bu halltaya karistinlnsa altin *ldct *dl 
llr. Edeblyatta, bllhasaa tasavvuri edeblyatta muTsldln attau, naian, JHikk'in 
Ifttlil, ikslre benzetSlerek gegltU mecaslar yapilmi^tir. 

16S2, Yalanei sabah - Ger^ek saban. F&cr-i K&aib, Pecf-1 Sadik, Sabuhu kJir 

51 dggunuTi haflfce aydmlanmasina "Fecr-1 Kasib", yanl ValaDci saban donlr 
Sonra tanyerl gene kararn ve bir mdddet sonfa feclr atar kl bu da tam iui 

bahtir. 

16S&. Ebu - Mliseyleme. Mflaeylemet'Ql - Kesraab, yanl Yalanei Museyletne 
denen ve Hs. Peygamber'in son zamanlannda pergamberllk davasina kalkt^an 
fclfl (I. c. 323. bey tin jerhlne bk). 

1702. Hddbud - Seba. (I. c. 1587. bey tin $erhlne bk). 

1711-1713. Oktbiin g(jiU . Degerl. 6kuaun lkl goisflnun dlyetl, iikibta. flail 

493 



..._^. 



— ■ 



SSSSSffiSSSSs'SsS 



ITU. Attum taut. (I. j. Ms. teyt ,„ „„„,„,, ^ 






1746. Tedi endam, <L c, 1429. beytta sernine bk). 



tn ml™ ™ al : B J 0ft " Uaun-emur. ''MflsKlmanm minM amrfl aminr kfi- 

SalTcS T; ST *** "*"■ evunmesJfli - ««— » 354* 

i***^ MB ^ Wrytofl gem 5 tlr. IV. sftrenin (Ntsa") 97.. XXIX jflrenln (An 
h«m) 56. ys XXXIX. sGreata (ZOaer) 10. ayetlerlnde f ^ er , < 



J762 



Bakai-a stoesfata 361. 4jet-l fcerlmeslne tgarefc edilmektedir. 



i»r, J7 2" 1 ^fP™ 1 staeiihl (Qaaglje) a - 12. ayetlerjnde, kiyamette *anaiv 
latilmaktadir; iklnol m^a'da 12. ayetten l&fzi iktlbas vardir. 



1767. Taht. Aym sanenin 13. Ayetinin mealldlr. 



*„J™*' „? er *?" ft yLrdU ' UV ' sftrenltl darner) son ayet lerl ai an 54 55 

gWtife m^aammda buiunaeamn blldlrilznakWr ri^SfSStoSS 
lldlr 7 e Ilk misra'da 55. ayetten Iaf*t tftibas da vardir. ^«ierin me*- 



1769. 



Slr-Yedi yuz. II. sOrenm (BakaraJ 291. ayetlne isftrettlr. 



1760. geytanlann, fnsanlarin hallerindon haber almalari yt 
<AWf> 27. aystinde, ^tan'm. Adem P^an^r'ie « & 2L£* 

yiru aJfUfo. geytama ona mftn5llb olanlaim _ illsan]ari< illflan , aTm gemeatk . 

E?^?!^ 1 ™' 'nanmayanlara dost edHdigi wSUnrtSnjS 
bundan sonraki beyitler, bu ayetln meaiidfr. 

1786 - 1736. Bu ayetler de ayni ayetin mealini vermektedjr. 
ie-ift ayetlennde, gourde burcla, yaratildig,. onlarm, bakanlar, seyfcdentcr 
494 



nine a blrgcy duymtik li;ln udftr rikmriya uera^an bir seytan oiursa. onun ardm 
dflii, &pa?ik Ktirunpn hlr ulnp yjilinn tfonderlldi^l bWdlrllmektcdlr. XXxXVH. n<\- 
risiisn <SaIfat> 6-10. Ayiiilorlndo de dilnya. gogUTiUn yildialarla Hlnelleridlrlkllftl, 
lnftfcgi ve as! teyUnlurdan kuruiidugu hirstzlamaca blr son duyanin urdindim. 
ayduilatiei ve dellp gecen bir aiestir. atilip onunla yakildigi bildlrlllr. 

Mevlana bUtttu bunlardan sonra Il£hl hekimlerfn, herkesin Bonldndekl nr- 
Inn bildlklerinl anlatmakta, yalamcilarla ger^&kJitrl kargilastifmaktadir. 



— -- 



! 



4'J.S 



_» 



f 



(METtN) 

Allah ruhlanm takdis etsin, libu - Vezul'iu, yillarca once 

Eb'iil - Hasan -i Harkaani'nin gelecegird r/iuiddemesl; 

kiligim, kiyafetini, huyunu - husutiu blr-bir 

blldfnnesi, taiih yazanlanui da i$3 

ger^eklemek ipin bmiu kaydetmeleri 

Bayezid'in hikayesini duymussundur; cok onceden, Ebu'l ■ 
Hasan'm hallerini nasil gordii, 

* takva padisahi, bir gun kendisine uyanlarla ovadan gecip 

giderken, 

* Bir den, Rey tarafindan, Harkan 'dan bir guzel koku geldi 
ona, 

Istiyakla bir inledi, havadan gelen o kokuyu icine ceke-seku 
bir kokladi. 

O giizel kokuyu asikcasma icine ^ekti; sanki cam yplden sarap 
tatiyordu, 

Hani buzlu suyla oldu testinin di$ina buz gibi su katreleri 
sizar. 

O katreler, havanm soguklugYtndan peydahlanir; testinin i^ijn- 
den Sikmaz. 

tpe koku getiren yel de ona sir kesildi; su da katkisiz sarap 
oldu - gitti, 

1810. Bayezid'de sarhosluk beUrtileri goriilunce, ona uyanlardan btri, 
o and a ona sordu: 

£u bes. duygudan da, altj yonden de disari haller nedir ki? 

Retin-benzin kimi kizarmada, kimi sararmada, kimi agarma- 
da, Nedir bu hal, nedir bu haber? 

Havayt koklamaktasm; oysa goruniirde gul yok; stiphe yok 
ki bu, gizli alemden, kulli giil bahgesinden geliyor. 

Ey her kendini bilenin, kendini tamyanm can dilegi, her so- 
lukta sana, gizli aJemden bir haber gelmede, bir mektup ulasmada, 

* Ya'kup gibi senin burnuna da her solukta, $ifa veren bir ko- 
ku gelmekie. 

O testiden bize de bir katrecik dok; o giil bah^esinden bira/' 
cik soi tic bize. 

496 



A ulukr uIumii glt/.el, n yii^c giizdiik; h'y/lm dudaklanimiz kiip 
kuruykcn sen yntrtl/cu, <ttk bajma icesin; bu.im bijyk huytimua 
yok; ahsmanii'ji/. hiiylu yeye. 

A sevik<;<: kid kip lifimtmcecik gokyiiziinim cevresini du'iuip do- 
lasan; ieligin §avaptan bir yudumcagiz da bfese sun. 

Bu gagda mcclis beyi yok' senden ba$ka; ey padi$ahirn, mco 
liste olanlara da bir bak, bize de bir nazar et 
1K20. Bu sarap gizli igilebilir mi, i$ildigi gizlenebilir mi? $arap, zfi 
ten adasm rezil-riisvay cder. 

l^en, hadi, kokusunu gizledi diyelim; mahmur gbzlcrini nasi I 

gizleyecek? 

Zaten bu koku, dlinyada, yiizbmlerce perde ardijnda bile pi/lr- 

nebilecek bir koku degi]. 

Ova, yazi, bu kokuyla doldu-gitti; hatta ova da ncdir, va/i 
da ne? Bu koku, dokuz gogu bile asti. 

$u kiipiin agi!ini samanla, balcikla kapamaya ugrasnia; iiylffNl 
ne acik bu sarap, oylesine meydanda ki gizlenmesi miimkiin drp.il. 

A gizli $eyleri iAlen, gizli jeyleri sbyleyen, seni avlayam si^ihUi 
bize dedi. 

* Bayezid, Peygamber'e Yemen'den gelen koku gibi dedi, $.v 
sdacak bir koku geldi bana. 

Muhaiarned, seher yeliniri eliyle dedi, Yeroen'den Tann kok\i 
su geliyor bana, 

* Vise'niu canuia RamJn'in kokusu gelir gibi bana da Ovcys'- 
ten Tann kokusu geliyor. 

Uveys'ten, Karenogullarmdan gelen sasilacak bir koku, Pey- 
gamber'i mest etti, neselendirdi. 
1S30. Oveys, varhguidan yok olmu^tu da, yer ehliyken gok ebli ol- 
mu^tu, yiicelere agmi^ti. 

O, sekerle beslenrois, sekle kanliru?ti; artik aci tadi kalma- 
mi^ti. 

* Bizlikten, benlikten kurtulmus olan o helileoin, gbrunii^U 
hellleydi ancak, tadi degil. 

Bu sozun sonu yoktur; sen don de o Arslan Er, kaybden galea 
ilhamla ne dedi; onu anlat. 

Atlah'xn salat ii selSmi ona olsun, FeygamberTn, "Ben Yemtn 
tarafindan RahjDaan'nn kokusumi duyuyorum" iIwupsI 

Bir yandan dedi, bir sevgilinin kokusu geliyor; bu koyc bir pu- 
di?ah gdmede. 



F. : 3a 



497 



^MHMI^ 







Su kiidur yi] mintB bir pAdi^h dogaudt; goklcn: cadu kii 
facak, 

Yiizu, Tann giil bafyt'sindcn a^dip sacjbcak, giile donec^kj 
rriakamca ben den d<i iisiiin olacak, beni de gegecek dedi. 

Adi ne dediler; Ebii'l ■ Hasan dedi; kasim, cenesini tarif «U, 
Boyunu, rengini, ^eklini, sacmi, yuziinti bir-bir anlatti, 
Rfihuna ait vasiflan da acikladi; srfatlanndan, yolundan, yc- 
rinden, vanndan - yogundan bahsetti. 
Irt40. Bedenc ait vasiflar, beden gibi egretidir; bir saatiik seye p<*k 
goniil baglama. 

Tabiate ait canin huyu-husu da gecer-gider; sen, goklerdeki 
can in vasfini ara. 

Onun bedeni, mum gibi yerytizundedir ama isigi, yedinci kot 
ijogun ibtundedir. 

" Giinesin isiklan odadadir ama degirmisi, donduncii car dak 

tadir, 

Hani saka gclir Sana, gulu yerde goriirsiin; fakat gtiliin kg- 
kusu, burnunun, beyninin tavamndadir, sayvanmdadir. 

Uyuyan kisi, ruyasinda Aden'de bir zahmete ugradigmi goriir. 
tesTri, bedeninde ter olarak gortiniir. 

Gomlek Misir'da bir harfse rehin olmustur ama Ken 'an ill 
gomlegin kokusuyla dohnustur. 

O anda tarihciler, bu sozleri yaydilar; o sisi kebepla bezediler, 

sag gelip fatmca o padi?ah dogdu; padisahhk satrancim oj* 
n a may a koyuldu, 

Ebii'l - Hasan, Bayezld'in oliimunden yiilarca sonra dogdu. 
1S50. O padisah, onun huylari hakkinda ne soylediyse cjkii; lutfuna, 
vergisine, vermeyi^ine dair ne dediyse irpkt tipkisina pkti. 

* Oniinde Levh-i Mahfuz, ona kilavuzdu; o Levh, neden ko- 
runmustu? Yanlistan. 

* No ytldiz bilgisidir, ne remil, ne de diis yoru?; bu, Tanri 
vahyidir; dogrusunu Allah daha lyi bilir. 

* Sufiler, buna, anlamayanlardan gizlemek icm goniil vahyl 
derler, 

* Istersen sen de goniil vahyi de; goniil, O'riun nazar ettigl 
yerdir: goniil, onu arif olduktan sonra nasil yanihr ki? 

* A inanan, Allah t$igiyla goriir oldun; yandmaktan, sur^mck. 
ten kurtuldun artik. 

Suft'sdn canuia, gonliine geleti Allah yemegntfn aiaknam 

Bir sufl, yoksulluktan gamlandi mi o yoksulluk", ona dadi kflx 
silir, yiyecek, icecek olur, 

498 



^_M 



* <;tinJcii ii-minl, lui^i ^iLnmyccL'k seykrdcn ni^ydana Rclmi^- 
rit; merharnet dp ufinlli tirtklann, ack blanlann payida' 

A/-}y> baylar ym.ui ki^iye ne Taari acii', ne balk- 

Uu sOV-iin de somu gelmci; evet, gene, gegim darligjjridan gin;* 
siiz bir half ^eidi. 
I X<>Q. Nc routludut o sftfi ki rizki azaiir ama boncugu da inci kesi- 
iir r kendisiyse deniz olur, 

Tann'mn ozel nzkini duyan, Tann'mn manevi yakinhgina l;i- 
yik olur, lutfunu elde eder. 

Can mki noksanlasan kisinin cam, o noksan yiiziinden tirtir 
titremeye baslar. 

Ciinku bilir ki yanlis bir i$ i^lemistir de bu yiizden ra?,ilik 
yaseminligi dagdip gitmi^tir. 

Hani, ekini azalan kisinin barman sahibine mektup yazmasl 
gibi, 

Kdlenin mektubunu, adfilet . beyine sundular, Okudu, iakal ce 
vap vermedi. 

Onun derdi dedi, yalmz yiyecek icecek; ?u halde ahmafiu vl' 
rilecek en iyi cevap, susmak. 

Ayrilik derdi, buildup kavusma derdi hie yok; par^a - butu^n 
baglanmis, ash hig aramiyor. 

Ahmagin biri o. Bizlik, benlikle 6lup git mis, les kcsilmi*; 
par^a - bugugun gamiyle asildan haberi bile yok. 

GSklerle yeryuzunii, Tann'nm kudret agaemda bitmi^j bir d- 
ma BU. 
1870- Sen de elmanm icindeki kurda benzersifl; agagtan da ha- 
berin yok senin, bahcivandan da. 

Elmada bir baska kurt daha var; fakat onun cam, di^arda bay- 
rak agmis. 

Onun hareketi elmayi yarar; elma, onun bu yarmasma karsi ko- 
yamaz. 

Onun hareketi, perdekri yirtar, Goriinusii kurttur ama ger^k 
te ejderhSdir o. 

Dcmirden ilk sicrayan ate$, ayagmi disanya yavas basar. 

Once ona pamuk dadihk eder ama sonunda yalimlan esire di:k 
varur. 

tnsan da once yeyip icmeye, yatip uyumaya baghdir; fakal SO> 
jnmda, meleklerden de iistiindiir. 

* Pamuguiij kukurdiin sayesinde yabmi, i^i^i, Siiha yildiivnsi 
dek vurur. 

Karanhk dniiyayi aydinlatir; demirden yapilan toprug^j bile ifr 
neyle deiip gecer, 

499 



_■• 



^ tmmm ^ m ^^ 



AC* de bcdoi fllcmindendir; ne ca.uh.mlir, n* ona mensnp, 
I6S0. Bedenc o yucdiktcn pay yoktur; bcdcn, can denize kaw 
on katredir ancak. 

Bedcn canla geli$ir, gunden gime buyiir; fakat can gitti mi 
bedene bir bak; n e hale gdir? 

rittwd? * ^i Cak ^r ^ 3r?m b0yu Vardir; *** ca ™- <* 
goklere agar, gokieri dola$ir. 

Can du^tinmeye ballad! nn a yiice ki^i. Ba&fed'a, Seme, 
kande dek yol, yanm adimdan ibarettir, 

S, S?JT^ *? dirhcm ^ rll ^ da «™a gozdeki can J 
gi, goklere dek her an fcaplar, j 

O i 5 ik, bu goz dmadan da uykuda ruya goriir; fakat g6z bj 
J?ik olmaymca ne olur? Ancak yikilip gider. 

Can, bcdenin sakahna - biyigma aldirmaz; fakat beden can 
oJmadikca bir I^tir, a§ag>Iik bj^eydir, 

Bu beden, bayvanl camn is-giic gormesbe bir izm-nSmedir 
sen daha lienye git de insani cam gor. 

Sonra insam da gee, dedi - koduyu da b>rak da f& Cebrail'in 
can deni^imn kiyjsjna vai\ 

*.. rS S^v^S Ahmed ' in *> * an * ^ dudagm, J 
sin, Cebran urksun de geri sekifeirt. 

1S90 * Bir yay boyu ilerlersem. o kadarck sana gelirsem desin I 

hemen yananm. 

O kSJenin, padl$ahtan, mektubuna cevap 
gelmeyi$i yiizUnden kizmasi 

buntm cevab! gdmediginden cam sikdmakta. 

Padifah diyor, acaba neden cevap vermedi; yoksa mektubu 
goturen kizd* da bir haainJik mi etti? mextubu 

Mektubu gizledi de padi 5 aha gostermedi m i? Zaten c iki yil* 
Himm bin; saman altindan su yib-utiiyor 

elci SSw? ^V^ If ?ka mSktUP yaZSaJn da «&** *r ba f k | 
elgi bulsam, onunla yollasam, 

, vin ° t hi?bir ^yd<m haberi olmayan kble, bilgisizligmden beye <to 
a yi p atiyor sug yukliiyordu, a 5 c iya da, mektubu gLrene de 

sinH. !? ll° ^ J*?* 1 gSbi '** gittini ^^ hi S k ^di cevrc- 
iinae dolanmiyordu. 

Kit 



■a^ite** " ?aman " i6i!a ' kaflye ymen *** '&™' tMtmd. m . 
S00 



(5ERH) 

1302 Ueyitten aonrakl baslik; EM - YezSd . EbUl - Hasan -i Harkaanl fibO 
T«ld r bl^Ufc satllerden olup S61 de (374) vefat ettili rivayet edilen BfiyeSUd-i 
riJBtaml'dlr (I. e. m, beytln serhine bkj. Bbtt! - Hasan -i Harkaant 425 WOnr 

fomtola cmuncu gecesl wfit eden <1033 sonlan) (jeyh All b. Ca'fer'dir Eua 1 ! 
llasan-i aartaantnlii, m& - Ye?ld-i BjstamS'nUi ran^nlyetuiden sUirtk gtirdUffiii 
riU V&xal de Jtaydeder (Nafahit terc. s, 33Q). Ger^medJSi bir 7^t3n rOhiiiUyKIr, 
den atiiak gfJrenlere "Uveyst" dentr 

1S06. Takva. Arap^a "vaky" It&ktlnden gelli; valsy ve vikaye. bir^yi ca 
rardau konimat anlammadir. Insanin, su c fslemek ihtlmiii olan seyirrdi^ CP 
llnmeaNa derier, tslamda, haram oldugu billnmeyen 5 eyier heiAldlr pu. niiin 
ftu billnmeyea seyler temialbr. Fakat takva sahipleri, "Ruhsat yotu ' dennti hn 
yolu tatmaalar, "Aatmet yolu"ini twtarlar; yani Iteski oiarak helal vw twnU ul 
du&u blllnaeyen gUpbeil serlerden tatinirlar. aezgelimi, heJal piitJKinr, *uk,f 
wlUdllbade aUphe edUen su Ue abdest almaelar; helal para Ub haftirlumlifiimlM 
ullpfcfi ettlklarl yeiae&l yemezler, 

1S04. Key-Harkan. Eey, Tehran yakinJannda harabesl bulunan vd orui 
^6da pek mestau- olan bir seHlrdlr (Mu'cem'tn - BtUdan : Tehran - OfwL banki 

laae; c, II, s, 393-901). Mevlana, mdnasebet d^tuk C e bu ^ehlidon bahwd^ " 
IH cUtte, "Konuk Oldtoen Mescid" de bu jehrln kiyisjndadir. 

1S1&. Yakmj-Koku, I. c, 113. taeytin jerhmo bk, 

laSfi, Yemen - Koku. HI, c, id. beptfn serhlne bk, 

1B2S Vise - RArnln. IH.. e, aaa, beytln eernlne bk, 

1343. Gunej -EtfrdUncil fiardak, Qun^g, eski bey'et bilgijlnde dttrdilnea *Ok ■ 
i* oldufrj Ijln bu mecaz yapilmistir a. C. 378S. bey tin gerhtoe bk.). 

1851. I*vh~f Mabfuz. I. c. 1060, beytln jerlitfte bk. 

im YQdia bllglal, Remit, Ellyi. U, c. 1763., UL c. 1302, 2&53-29G6 vwm 
beyltlerta serhlerlyle bu ciltte 833. ve 12*4. beyitlerln gerhlerlne bk, Mesntvi 
timdar, Mesnsvt Ukfjiiaden soma 'Mev^namiz, ululuk arlariiu acan bdylt bu 
rurdu" m*allnde ve Mesne?! veanlnde dan, 

lnconln textntd MevlanA-ji ma 
K&fllf-l esraiha-yi klbrlyi 

b*yttol, ondan sonra da bu beytl okurlar, soma, bit agir okunur, fatlha vari]i> 
itk tekflr bltordt. ^Mevltvt Adab Ye Erkani" aan esenmlac bk. 1st inkiteo K 
IMS. e. 160-151). * 

1613. Gtintll vanyl. Vahiy bakkinda I. clldln "DIbace" sinde umflnd blln! 
Yurdif; bk. 



,WJ 



■^ 



L854 - 186S. Gijnlll, Mdniln - Tanri 151&1, "Mtlmin, Allah nOruyia b&kar, «<t- 
tttr." ( Had is; KttnAz Ul - Hakaaik; II, s. 130 ). "Mil mlnln &nlayi#ndan cekinta 

COnktl 0. Ustiln ve ulu Allah ndrtiyla bakar." {Hadls; Caml'; I, s. t) 

1851. Oeimct - Ho?a gltmeyen seyler. "Cennet bo$a gitmeyen. Ifltem&oyen, 
cehennemse fstenen ttalenen seylerle kaplanmis, kueanmisttt. 1 ' (Hadls; CAml', 
I, 3. 124) insanin tablatl, twbfye edilmedikse, me$r1T olup Qhnadigini dflsUmm 
den bciiimJ zevklere akar; buna engel olan e*ylefse, gerek maddl olaua, gerok 
mane**, ho^uaa gitmea, Ojlenen. hogJanilan seylerin, me$rir olmayanl&iiimi » 
nticu. dtinyada nedamet ve ceaa, ahnetteyse cehennem re Tami aaabidir; bu 
bskimdan cennet. azlenen. yapilmsa istenen seylerle kaphdir. Cennetse tam bu 
nun aisidir. 

Ifl?7. SUM I c. 1130. beytln serhlruj bit. 

1590 Blr yay boyu. I. 0. 1589, beytln gerhlne bk. 



A 



sta 



(METtN) 

* Setam olsun, Stileyman'in, kiieuk blr kusuru 
yuziinden yelin ters esmesl 

Yel, Suleyman'in tahtina ters esti; Suleyman, a yel dedi, ters 

esme. 

Yel de, Suleyman dedi, egri yiirume; egrilik edince de ben in 1 

ters esmeme kizma- 

* Tann, ders alalim da insafa gelelim diye bu teraziyi koydu. 
[900, Terazi, bana eksik dirhem koyarsan der, eksik tartanm; b*- 
njmle apayditi i$e girisirsen ben de apaydunm. 

Boylece SuUyman'in taci da egrildi; ay dm giiiui. geceyc dlin 
durdii ona, 

Suleyman, a tac, dedi. ba$imda egrilme; a giines, mjasrikimduii 
eksik Qlma. 

Siileyman., eliyle taci dsgrul!tuk$a ta? gene egrilmedeydl ci- 
varum. 

Tarn sekiz kere dogrulttu, tac gene egrildi; a tac dedi, n^dtr 
bu? Egrilme artik. 

A inamlir, giivenilir ki?i dedi tag, sen berti yiiz kere dogrult- 
san, sen egri gittikce ben de egrilirlm, 

Bumin uterine Siileyman, icini dbgrulttu; gonliind bagladigi 
istek sogudu- gitti. 

Bimim iiztTine laci da dogruldu; basinda istedigi gibi durdu. 

Suleyman, maii^stan egriltiyordu da o, inadina dtkeliyordu, 

O ulular ulusu, taci S^kiz kere egriltti; tag gene de basinda 
dogruluyordu. 
3910. Der ken tac dile geldi de a patli?ahim dedi; n&z!s]2?durj degil 
mi ki kanat actm ; cirpmdi»i kanatlarmdaki tozu^topragj silk tin, 
u^ artik. 

Buradan ileriye gitmeme, bu i^teki gizlilik perdelerini yirtma 
ma izin yok. 

Elinle agzimi kapat da begenilrrieyecek, soylelimeyecek bir so/, 
soylemeyeyim. 

Sana du dtMtien, gamdan ne gelirse, kimseden bilme, kendin- 
den bil. 



i 







SOI 



Oofctum, bir bafkasindaft sanma onu; it kiikmin ugra^tigi gibi 
salcirt sen de ugra^jp durrua. 

Kole, kimi mektubu gonderdigi ki^jyle savasmakta, kimi ay 
Giyla ceki$mekte, kimi de corner! padisahlar padi$ahma ofkelen- 
mekteydl. 

* Hani Musa'yi birakip baJkin cocuklarmm ba$cagizlanm kn* 
tinen Firavun'a denmustii. 

* AsiJ dii^man, o can gozii kor ki^inin evindeydi; oysa ba$kn 
cocuklann boyunlanni vurdurrnadaydi. 

Sen de di$andan ba^kalanyla kotiisun, igindeki o agir nefisto 
hnssun. 

AsJ. dii^roanin o; sense onu sekerle besliyorsun; sonra tutuyor, 
hcrkesj tohmet altina abyorsun. 
I c >20. Firavun gibi korsiin, can goztin kor; dii^manla hossun da suy- 
suzlan a$agilamakta5m. 

A Firavun, niceyebir sugsuzlan oldureceksin de sucla dopdolu 
oian bedenini oksayacaksin? 

Firavun un aldi, padisahlann akjilanndan ustiindu, fazJayd>, 
fakat Tann buyrugu, akddan etmi$li r k6r etmi?ti onu. 

* Can goziine, can kulagina Tann rnuhru vuruldu mu, insan 
isterse Efiatun olsun, hay van eder-guler adamx 

BayezMin hukmu, nasil meydana geldiyse Tann biikmii dr 
Levih'ie oylece meydana gelir, 

Allah ran ohun, Eoiil - Hasan'rn, Bayerfd'ln kenublnden, 
hallerLvidcn haber verl^tni IwitnuesJ 

Bayezid'in buyurdugu gibi Ebii'l- Hasan dogdij, geb>ti; btfM 
tan da bunu duydu. 

Bayezid, Hasan bana uyar, her sab- n kabrime gelir, benden 
ders stltr demisti, 

Evet dedi, ben de riyasrni gordum bumin; §eyh'in ruhundan 
bu s6*u d«jf'aafli. 

Her sabah mezfclhga gider, ku?luk cagma. dek huzurda do 
rurdu. 

Ytt $eyh'in fermam gelirdi ona; yahut konu^maksizm rnuf* 
klira ballulurdu, 

1930. Derken gene bir gun, kutluluklaria mezarbga girdi; kar yenl 
yagrms, mezariari ortmustu. 

Kar, kat-kat yigilmif, bayrak gibi buy atmijh; kubbe-kubb* 
o-Lonustu, Bunu gorunce cam sikildj, 



504 



O tliii Si'vli'm riHv.iMMdari bir scs yddi; burnduyim ben, bang 
gel djyordu si's.* 

Gu yana ^cl diyordu, sesime kos; diinya kar kcsilse bench: n 
yiiz gcvirme. 

l^te Ebij'l - Haaan'in hali o giinden beri iyik^ti; iince duyJu^u 
^a^ilacak ?e>ler belirdi; onlan gormeye ba^ladi. 

itk mektubun cevabmi alamayan kole»in r pSdl^aha 
buska bir mektup yaimasi 

O kolii zanna du^mii^ kole ikinci bir mektup yazdi; kinama 
larla, feryatlarla., figanlarla dolu bir mektuptu bu. 

Padisaha, bundan once de bir mektup yazmijhm diyordu, ucn 
ba yol buldu da vardij ula^ti run? 

O ylizii giizel padisah, bu mektubu okudu; gene ccvnp voj inr 
di, tjnrnadi bile. 

Padi§ah ona aldirmamaktaydi: o da bir - biri Ustiine, Inni lir» 
mektup gdnderdi padijaba. 

Pcrdeci, o da sizin kulunuz, dedi; bir cevap yaziani^ dcpyr 
1940. Bir kula lutufla bakarsani?., pAdi^ahli^inizdan xie eksilir? 

PAdi^ah, bu kolay dedi, fakat adam ahmak; abmak aduin iIji 
cirkindir, Tann tapisindau kovulmu^tur. 

Sucunu - kusurunu bagi$lanm am a hastahgi bana da bulftjfir, 

Bir nyuz r yiiz ki^iyi uyuz eder; hele $u begenilmeyesi pis uyux 
olursa. 

Kafir bile afcil azbgi baslaligina tutulmasm; jomlugUj bulutta 
yagmur bniakmaz. 

Onun ^omlugu yiiziinden bulut ; nem bile vermez; onun bay- 
ku^lugu yiizunden $ehir yikik yere doner. 

* ahmaklarin uyuzlugu yuziinden Nuh tufam, alemi kahiilu 
jiild.i - siipiirdu. 

* Peygamber, ahmak kisi du$manimizdir, yol kesen gulyabii- 
nidir dedi. 

Akilh olansa cammizdir; onun suhigu, onun eslniisi, bizc ft-s- 
legend ir. 

Akilh, beni sovse bile raziyim; cunkii onda, feyiz vericilifiim- 
dcn bir feyiz vardir. 
1950. * Sovu^u faydasw degildir; konuklugu bile yemeksiz, nzjksii 
olmaz. 



* Bey tin Dtlnrl misrAi arapcaaii. 



WS 



Ahjunk. agwina hclva sansa, o helva h:iatu cder beni; hararri 
verir bana. 

Lfltfa ermisstin, aydin bir anlayisni varsa sunn bit ki esegin 
ardim opmekte bir tad - £uz yoktur. 

Faydasiz yere sakahm - biyigini kokutur; yemek yemedigin 
halde tenceresi, elbiseni karartir. 

Fay da dedigim akiidir; ekmek, kebap degil, Ey ogu;, can gida 
Si, aki] isigidir, 

insamn can gidasi nurdur; can, ondan baska bir gida ile ge- 
lisip yetijmez, 

Su yiyecek, icecekten azar-azar kendini cek; t unku bunlar 
tsek gidasidir, hiir ve gercek gidasi degiL 

Asil gidasim yemeye kaabiliyet kazanirsan nur iokmalanm ye 
rneye baslarsin, 

Zaten su ekmegm ekmek olusti da o niirun vnrusundaridu ; 
su canin can olusu da o canin feyzindendir, 

* nur denizinden gidaJanirsan, ekmege de toprak serpersin, 
fandira da, 

I960. « Akil ikidir: Birincisi calisarak kazamlan akddir; onu mck- 

teptek, cocuk, nasil bilgi bellerse o cesit beller, ogremr elde 
edersin. ' 

* Kitapla, hocadan bellemekle, d^ltricayfe okuyup ezberle- 
mekle maamye ait, baska giizel, doktmulmanus bilgilere AU sevleri 
elde edersin, J 

* Bbylece de akitn, baskalarmdan iistim olur ama onlan bel- 
lemek de sana agir gelir, 

*, ^l_ Ge f - d ?Ia ? a ezberleyici bir levh kesllirsin; fakat Levh-l 
AlaJiruz olan, bunlardan ge^en ki§idir. 

* Obiir akilsa Tanri ihsamdir; mm kayn^j, can icindeair. 
Bilgi suyu, gcmiiiden kaynayip costu mu ( o su ne kokar ne 

esfcir, ne de bulamp saranr. 

* Kaynagmm yolu baghysa ne gam; o, zaten soluktan solufa 
evm icinde kaynar, cojar. 

* Tahsille elde edilen akil, trmaklara benzer; yataklanndan 
akar da eve oyle vanr, ulasir. 

* Aktigi yol-baglandi mi, akama*. Sen kaynagi kendi icinda 

Bir adamin, biri*tne danismasi, oaun da, ben aenln dU^tnanuuni; 

ba?ka birlne danj^ demesl 
Adamu, bid, ikiiikten anmnak, Sflkllden kurtulmak i f in biri- 



„ 




I 






506 



IV70. Aiiuiii, Li >uh utii/rl drdi; bender ba^fta birini iim, hnJ d;i dam 

<jaca|jnj hull d.nns. 

Ben sami dij^iii;iijim, bana sardnia; diijrnamn verccegi ;ikll 
la, hicbir $ey aydinlanmaz. 

Var git, bir dust ara, bul; dost siiphe yok ki dostun hayi im 
ister. 

Ben diismamm, benim gibi birisinden c£re bulamazsin; fgri 
yururiim, sana diismanhk ederiiri- 

Kurttan bekgilik umniak dogru degil; birseyi, bulmnnndiRi 
yerdc aramak, onu aramaktir. 

Hi^ siiphe yok ki ben sana dii^manim; nasil olur da sana ,yol 
feiisteririm? Yol kesenim ben. 

Dostlarla oturan kisj, kulbanda bile olsa giil bahcesindt- uUi 
ruyor sayjhr. 

Fakat bir yerde, dii^manla oturan kisi, bagda, bah^-df Mir >>l 
sa k iil hand i r. 

Biz, ben diye dostu incitme de dost, sana diisman i>lrn;iMii 

Haika, ya Tann'n igin hayir yap; ya kendi caninin rahtttl J^jii 
19m. * Boyle yap da gorUn, boy una dost gorstin; kinle gfinliinc kit 
tii bir zarar gelmesin. 

Ama birine de diismanhk ettin mi, ondan cekin; scni seven 
bir dosta var, onunla dant$. 

Adam, a guzel kisi dedi, biliyonim, benim eski bir diigm:niim 
sin 

Fakat akilli bir adarasin, bir mana erisin; aklin, seni egri e^ri 
gilmeye koyma^. 

Huyun diismandan oc almak ister; fakat akil, nefse vurulmus 
demir bir bagdir. 

Gelir, unu geri ceker ; kutiiliik etmekten alikor, aki), akilli ki 
^inin iyi, kotii, her isini ayarlayan bir sahnedir. 

Inanin akih adalet sahib i bir sahneye benzer; goniil sehrinm 
bekcisidir, hakimidir. 

Onun akil, kedi gibi uyamktir; hirsiz, ortun yiiziinden fare gibi 
dclikte kalakahr. 

Fare nereye el uzatirsa, orada ya kedi yoktur, yahut da kedinin 
resmi vardir. 

Bedendeki inanan akil, kedi de nedir ki; arslandir; hem de 
arslanlan bile yikan, alt eden arslan. 
1990. Kiikreyisi, yirtici hayvanlara buyruk yuriitiir; narasi. otlaynn 
hayvanlara cngel olur. 

Ama sehir hirsi^la, elbjse soyanla dopdolu; ister $ahiu; olsun 
de, ister oJniaftm. 



5U7 



Amiilolii'iiiin blrcok Irfilgi'lerlnrir hAlft l.iindir Oltmi 



(^ERH) 

1397. beyltten sonraki baslik. Taein, SUIeyman'm &a 3 mda egrllmesl Rah- 
melil Buttl-Mz - zaman H'urtlzan - fer, bu hikayexiin, SUleyman Pcygamber In kCl- 
SUk bir kusurda bulunniasi dzerine ydztlgUntln ellndtm dtlsmcsl hikayesinden 
meydana geidigl kanftatinde bulunuyor (Sa'lebl'nln Kasas'ul - Enbiyi'ssiidan ve 
Ebu'J - Fdtflh Tefsirlnden naklen Madblz; s. 140-141). Mevlfina, "MecaLls-l 
SeljVda da. Stileyman Feygatnter'in tahtraj yel g&ttlrurken "Ansizin p ntae- 
tln ^aterfltie layrt olroayan bir dUftoee" yUzUnden tacinm yan yaltigini. SOley- 
man, taca, dogru dursan a deyiitce tacin. "Ey StUeyman, sen dogrul" dedlginl 
anient (Tercememla; Kenya Turlam Dernegl Yayini; Kanya; Yenl Kltap Ba 
simevi-iafiS; Meclis; s. 13-14), Biz. bu htkayenfn, ayrr Mr hikaye oldugu ka- 
miuhndeyiz. 

1B99. Terasi "GogU yuceltti ve ttlcdyd, ter&ziyl koydu. 6l 5 Hde. teraaide in- 
Mfeizlik etmeyln." (Kur'an; LV, Rahman: 7-S) OSk. tier yildizin cevreslnl tap 
layaa hava ve bojluktur: yildizin clsmlne gore yilksek sayibr, Isterso sa|inda, 
solunda, yahut, altinda ■ olsun, yildizin ciamlne nfcbetle ytlcedir. Mlzan, .bildigi-' 
tniz terazidlr: dogruyu bulmak aletidlr. Adalet anlamina da alinmistir ; bu tak> 
rilrde. adalot ve lnsaf mlzanini koydu; ellnlzle tartida, giinlttoUKle adaleUe hak- 
siEliga ybnelmeyin demekttr (Mecma'ul - Bey an; c, IX, s. 193), 

1510 - 1917. Firavun - Coeuklar. Ewelki clitlerde ge$t!. 

1923. Can gBztl. Can kulafci. Eflatun. I. e. 24. beytin gerhLne bi. 

1924. Zjjvh. I. c. 1069 beytin serhlne bk. Bu beyitte Lewi, bUtUn varltk &\o 
mine denmektedlr. 

194G. N&h - Tafan. I. c. 403. beytin gerhlne bit. 

1947, Ahmak dttsmanimnsdir. Ankaravi. bu mealdr bir hadis nakletmek- 
tedir (s. 210). Hz. All, oglu imam Hasan'a, "Ey qgulcngum, benden d6rt &j 
belle, onl.arla beriber dilrt eeye amel edersen aarar gelmez sana: Zen^lnltgfn 
en ttetOail atddur; yoksullugun en barilgu ahmakhktn:. Yalnizligin en getltti 
kendlni be^enniektlt, soyun m ydeesl gUzel huydur. Ogulcugum, ahmakla doat 
olma; &eni faydalandu*mak Ister. sana zarai verir. Nekesle es dost olma; en 
fazla ibttyacin olan eeyi senden uaaklaatinr. KOtUIdk edenle dostlukta buiun- 
ma, senl &z blrseye karsihk sativerir. Yalanciyla dost olma; o, seriba benzer; 
uzagi sana yaklastirir. yakini uzaklastirir" buyurmugtur; beyttn meallne uy- 
maktadir (Nehc'tlt - Belagar rv. a. 147). 



1050. Akillj - Konukluga yemafcle glduj. Sarnw. diveUl olsalar bUe glttUt 
lerl yene, lktidailan enkdannca bir armafeanla giderter. Hattft araiarinda, "Bog 
fflden bog doner" sflati, bir atasozU olarak saylmir. Yalniz gig et goturulmoz; 
bunnn aebebi, "slg" aflBOnlln glgiigi ve gfittb-tuen etln. hemen pljlTdniestoln 
fttc olaaaadir, 

sue 






.. U J 



I0fi9. Ekmok Tftiiilif 
r.\ plyirHlr va vsnlr 

loeo^i&us. Akii Iki.ur ll/. All'nln, a 5 beylt ulim ve "Anh, Lk) akil iilnrwk 
KOtdttm: insaiim y*TnLiH«Mldn ohm akd, duyulmakla oltie edlien akil. truaimi 
yaratdisinda olmatHkc* (luymakla eide edllen aklm raydasi yoklur; o, eoxan 

ijigi oLmaa, ^dz gdrmtj^o gilnuiln bir tayda saBlamaniasina ben^r" mf-allnftfkl 
yiirleriiie l^Brettir (Ihya ve Vall'den naklen Ahadls-i Mesne vl; s. 124 J. Beyll 
icide 'Kim Ail&h loin kut sabah iiiiUnU UalL; kilar, lhlasla kullukta bu!unur,sn 
i. ilbtnden dlllne hlkmet taynaklati fi&kinp akar" mealindckl hadtse de IsJlret 
, -.lilmettedir. (Canil; n, s. 143). Meirtana, "MecaUs-l seb'a-'da, 7. mecUste, bu 
ikl akil ve btlgtden bahseder (Terc. s. 97). 

13S0. GOaUn dost gbrstln - Ihsan. "Buyrult slhlbi oldunuz, b!r mevklfl itet 
Untz.HU Ihsanda bulunun; buyrugunuz altmdakUerl de bagi$layin." (Had in; Oft- 
mi'; I, s. 10>- 

* 



5W 



I 



[METiN} 

Stlam oisun, Rasui'iin, savafa gonderdigt bir orduya. askerin 

ifinde ihttyar kisiler, sava^ta sinanrms erter de varken 

Hiizeyl boyundan bir gencl emfr tayini 

Kafhle savasmak, asilsi2 seyleri ortadan katdirmak icifi Rasul, 
bir ordu gonderiyordu. 

Hiizeyl boyundan bir genci secti; orduya kurnartdan tayin etti, 

Ordunun ash, tiimu, siiphe yok ki basidlr, basbugudur; bas- 
bugu olmayan toplum, ba$siz bedendir. 

Su oltip gidisin, solup dagihsin, basx, basbugu birakmandandir. 

Usanc, nckeslik, bizlik ■ benlik davasma diisiip ultdanmak yU- 
ziinden b as tan, ha$bugdan ba$ cekiyor. kendini ba$ etmek istiy oi- 
sun. 

Hani yiikten kacan, bafini alsp dagiara giden e$ek gibi. 

Esegin sahibi, a sersem, her yarsda, esegi paralamak i^in b>r 
kart var diye ardindan ko$ar. 

$tmdicek, gdztiniden kaybolursan der, kar$ma her yandan 
gticlu bir kurt cikar. 

2000. Kemiklerini bile seker gibi yer de artik dirilik nedir, yasamak 
ne, goremezsin, 

Haydi, bumu bir yana birak, ot bdamazsin ya; ate?, odun a til- 
mad i mi, kozlesjr, kiil oJur, soner-gidcr, 

Kendine gej de benden ka^ma, agir yiik yiikJememden ?elti ri- 
me; senin canm benim. 

Sen de bir katirsm, hem de nefsin sen den tistiin; a ken dint? 
tapan. hiikikn iistiin olamndir. 

Ama ululuk sahibi, sana esek demedi de at dedi; Arap. arab 
atina teal der. 

1 Cefa ile dopdolu nefis katirlanm korumak Icin Mustafa, Tan- 
fi'nm imrahorudur, 

* Ululuk lutfuyla, "Gelin, de" buyurdu; yeminizj, suyunuzu 
azahayim da sizi terbiyc edeyim, bas ceken hayvanlan ahstinnm 
ben. 

Nefisleri azgmliktan gecirinceye dek, $a katirlardan nc tekmo 
ler yemi$im. 

510 



Nerde nzjntilun yulu j:tnirmeye savasan bir er vaisa, caresi yok. 
Tekmeler vlyceckllr o. 

* Soziiri ItisiiM, cu inf.\a. bela, peygamberlere gelii*- cattar; i^iin- 
kii ham ki$ik'ri yoJa getirmek bir beladir. 

. J 01(J. * Yolsuz - yordamsiz yurumedesiniz, &6ziime uyun d;i yyrga 

yiirujiinj yavas yelin;. boylece de padi^abm binegi olun.* 

* Rab, s. edepten ka^an atlar, "Celin, dc ■ gelin, de" dcdi; 
Ama ey Peygamber, gelmezlerse de gamlanma; o iki oturamnk- 

siz ki<ii yiiziinden kin gutmeye kalkisma. 

Onlann kimisiniin kulagi, bu gelin soziine sagirdir; her hayv;i 
mn ahjn ba?kadir. 

Kim is i de bu sozden iirkiip ka^ar; her cins atin, bir ayri Ijjv 
lasi var. 

Kimisininse bu kafesten cam sikihr; ctinkii her ku$un ayri bit 
kafesi vardir. 

* Melekler bile birbirierine benzemezler de bu y uzden , gtiklc 
saf-saf olmuslardir. 

Qocuklar, bir mektebe kosarlar ama derste birisj, gbiiiTnidi-n 
daha ileridlr. 

Doguda da duygular var. batida da; ama gSriis' gbv.U- ulul 
aucak. 

Yuzbinlerce kulak, saf diiziip dursa, gene de hepsi, ay dm gUii'. 
muhtaftjr. 
2020. Scnra kulaklann da can sirlanm, haberleri, Kur'an'i iijitmck 

te baska bir vazifesi var. 

Yuzbinlerce goze, burilan duymaya yol yok; hicbir goziin, i^it- 
mekten haberi olamaz, 

Boylece her duyguyu bir - bir say; hie biri, obiiriinun isini gu- 
remez, 

* Bes dis duyguyla bes ic duygu, on saf olmu?, ayakta saf 
knrmtistur. 

Din saf in dan ba5 ceken ki^i, gider, a^agilik saf a gircr. 

Sen, "Gelin" soziinii az soylexne; pek yuce, pek degerli bir 
kimyadir bu soz. 

Bakirin biri, tular da soziinden kacarsa, sen gene o kimyriyi 
on dan esirgeme. 

Onun buyiicii nefsi, simdi onu baglasa bile, sonunda senin sii- 
zlin, gene on a fay da verii, 

* Ey yigit er, M Gelin IJ de r "gelin"; Gergekten do "Allah sixi sc- 
lamete caginyor." 



* Bcjlttekl "yarEa 1 ' ve "yavaj" soKlcrl aynen ttlrkcf gecmrlitedlr. 



51J 



i^^Hta. 







A ululanan ki$i, Willi ktim, bas ulmak scvdnsiindan va*ye<;; ba$ 
ulmayi, ba$bug ki.siliLn.yi pek arama da kciidisinc uyacagui bir 
basi bu!, una uy. 

tllraz cdcn Ijiriidn, selam oJsun. Has id '(in, o Huzeyl boyundan atan 
gcuci orduya emir tayin etmesfne ttirazda buluiunasi 

2030, Feygamber, Tann yardimini elde etmis olan orduya, Hiizeyl 
boyundan bulunan o genci emir taytn edince. 

Bir her^evekil, hasedinden dayarjamadi, itiraz etti; kabul el- 
miyoruz bayragmi dikti. 

Halka bir bak hcle; nasil a karanhga memuptur; gecip gide- 
cek bir matah icin nasi I da yitip gider. 

Ululanmak yiizUnden hepsi do darmadagandir; candan bhniis- 
lerdir a ma inatta diridirler. 

Sasilacak sey de su ki, bu ce$it a da mm cam, z in dan in anah- 
tan elindeyken gene de zindandadir. 

Akar su dalgalan, etegine vurup dururken gene de o gene, te- 
pes in den ti magma dek pislik igmdedir. 

O adam, hayir ■ hayir ey AUah'in Rasulti dedi; orduya ancak 
bir ihtiyar ki$i emir olabilir: bu i$t yap, 

Ey Allah 'm Rasulii, gene, arslan oglu arslan bile olsa, orduya 
bir ihtiyardan baskasi kumandan olmamali. 

* Sen soyledin j sen in sbziin taniktir; uyulacak kisi ihtiyar ol- 
mali, ihtiyar. 
2050, Ey Allah'in Rasulii, su orduya bak; on dan daha ihtiyar bunca 
ki^i var. 

Sen su agacm sararmis. yapraklarma bakma da oImu$ elma- 
lanm devoir, 

Zaten onun sararmis yapraklan bo? mu olur hie? Bu da olgun* 
luk beliitisidir. 

Sararmis. sakal, agarmis sag, olgun akildan haber verir. 

Yeni bas vermis yesil yapraklarsa o agacm meyvesinin hamh- 
gini belirtir. 

Aziksizhk azijh da ariflik belirtisidir; allium sanhgt, sarrafin 
betini - benzini kizartir; ona can - kan verir, 

Giil yiizlu, biyigi, sakali yeni terlemis gene, herseyden haber al- 
mak icin mektepte okuma-yapma ogrenen biridir. 

Yazismm harfleri egri - biigrudur; bedeni cevik olsa, tez kosup 
gitse bile akh azd>r, fikri tembeldir. 

Ihtiyar, cabuk adim atamasa bile akh, iki kanat elde etmistir 
yticelerde ucar. 

512 



* ftmci liUyarwn C'o'l'cf'e bak; Tann el -ayak ycrinc kmmi 
verdi onu. 

'(kiO. Guc su ahuitlan. bu sbz perde ardina girdj; ^u gonliimse civa 
gibi oynayjp dnruyor. 

t^imden, yui tanc hoj nefesli susan ki$i, ellerini agidanna gi> 
turmu^ler; sen in anlayacagm, yeter, sus diyorlar. 

Susmak denizdir, soylemekse irmaktir sanki, Deniz stni anyor, 
sen tutup da lrniagi aiama. 

* Denizin i^aretlerindcn ba^ cevirme; sbzii bitir; AJlah dogni- 
yu daha da iyi bilir. 

Evet, o edepsiz, Peygambcr'e kar^i direniyor, o soguk nefesli 
boy una soyknip duruyordu; 

* Firsat bulmu^tu, sbylenip duruyordu; haberi yoktu ki j^biii 
se kar^i haber, pek sacma bir $eydir. 

Bu haber kr, gbru^un vekilleridir; burada bulunana fay dim 
yoktur, bulunmayamn i^ine yarar. 

Gorii^e ula^an ki?iye bu haberler gerekmez artik. 

Sevgiliyle du$up kalkmaya basladm mi, bun dan boy It-' kilu, 
vuzlari kov - gitsin. 

Cocukluktnn kurtulup ergenlige ula?ana ( mektup da softuk yr 
lir, kilavuz kadin da. 
?070. Mektubu okusa bile, birine Ggretmek i^in okur; soz sbylese bih\ 
birine bir,sey anlatmak icin soyler. 

Gorenlere baber vermek, yanbs bir i?tir; siinku bu, bilgint/.- 
ligunize, akhmizin azhgina delalet eder, 

* Gorenin kar^isinda susmak, sana fayda verir; "Susun" emri 
de bu yiizden gelmistir. 

* Ama soyle buyurursa bir hosea soyle; yalniz sozii de u/al- 
ma, a?; soyle. 

* Uzat buyurursa buyruguna uy; fakal utanarak, edebe riayei 
cderck konus. 

* Hani simdi ben de bu giizelim sozleri, Hak zvyasi Husamed- 
dJn'e tipki oyle sbyliiyorum. 

* Dogru hareket edip de kisa kestim mi, o yiiz gesit seyk bmi 
soyle tiy or. 

* Ey ululuk sahibinin ziyasi Husameddin; degil mi ki glhii- 
y or sun, sbzii ne diye ararsm? 

* Bu, olsa - olsa fazla istekten meydana geliyor; hanij banal 
hem sarap sun, hem de bu sundugum saraptir de demis ya ; onun 
gibi. 

Onun katfdhi, bu anda sen in agzmda; ama kulak da, kulagm 
da puyiru vol' diyur, 



f S3 



511 



^iMMMIHIita 



■AMtartAiiMil* 



2080. A kulak, sen in pjjym hararettir, kiZLirmakhr; isle Harare! , iblr 
sarhosluk. Ama kulak, benim dtiskuniugum bundan da daha fa/la 
diyor 

&elam ona, Mustafa'ran, itiraz edent cevap vermes! 

$eker huyiu Mustafaya karsi o Arab in dedi - kodusu haddinl 
asmca, 

* O "Artdolsun yildiza" suresinin padisahx, o "Yuziinii ek$iiii" 
suresinin sultani, o soguk solukluya karsi dudaklanm isirdi da 
yeler dedi. 

Susiurmak icin agzma eliyJe vurdu; gizli seyleri bilene karji 
ne vakte dek soyleneceksin deniek istedi. 

Kuru tezegi gozii gorenin oniine koymussun da, halis misk ye- 
rine bunu al diyor sun. 

A beyni kokmus. deve pisligini bumuna goturuyorsun, bir da 
oh - oh diyor s un. 

A akilsiz sasij kdtii kumasm satilsin diye bir de oh-obtui' till- 
Lurmussun , 

Bdylece de o tertemiz koku duyani, o goklerin giil bah^eiV 
rinde yayilan eri kandirmak istiyorsun. 

Qnun yumusakhgi, kendisini anlamaz gbsteriyor ama sen in tk< 
bira?,cik kendini tarn man gerek. 

Bu gece, tence renin kapagi acik kaldiysa, kedinin de utaruji 
basun sokmamasi gerek. 
2090. O giizelim isikh er, kendisini uyuyor gbstermede ama pek 
uyamk; sakin sangini a lip goturmeye kidkisma. 

A anhgi - durulugu olmayan kisi, bu seytan afsununu Mjmi 
fa'ya karsi ne vakte dek sbyleyeceksin? 

Bu boliikte jJiizbinbrce yumusakhk vardir; t> yumusakhklarin 
her biri, bir dagm yiizlerce buyuklugiindedii". 

Yumusakhklari, uyanik kisiyi aptalla^tinr; yiizlerce gdzii olaii 
akilkya yol azdinr. 

Yumusakhklan, guzelim bir sarap gibi sine-yayila, beyninin 
ta yiicelerine agar, seni sen den ahr. 

* kuYvetli sarapla sarhos olana bak; sarhos ferzin gibi egri - 
biigrii yuriimeye koyuldu. 

Gene, o kuwetli sarabi icti mi, yol ortasina, bir ihtiyar gibi 
diiser de yatakahr. 

* Hole "BeJa" kiipunun su sarabi oyltsinc $arap degil ki sar- 
lioslugu bir gccelik olsun. 






514 



* Aahnb-i KHil! ii »urabi igti, o nic/cyi ycdi de tatu iieyiiz do- 

kuz vil akhiu ylthdi 

* Misn'dnki kadmlar bir kadeh ictiler; cllcrini parampai\a kc- 

sip dogradilar. 
MO0. * Buyiiciiler de Musamn sarhosu oldular da daragaomi sev- 
gili sanddar. 

* Ca'fer-i Tayyar o sarapla sarhos oldu da kendinden gtfv'ti; 
elini ■ ayagini rehin litti git Li. 

* Allah simni takdis etstn, Eba - Yezid'ia, "Kendlml noksan 

sifatlardan temSh edes*oa. Zuhi&rum oe de bUytik demesL; 

kendisine uyanlarm itir&c ctmelerl; onun da sSrfe 

degU de aciklUt ybnundan onlara cevap vennesi 

O muhtesem yoksul, dervislerinin yamna cikageldi de isu> da:ll ( 
Tanr) mazhariyim ben- 

hiinerler sahibi, sarhoscasma. benden baska Tann mw/lm 
n yok, kuliuk edin dedi.* 

O h£l gecip sabah olunca bunu kendisine sdylediki ; sell IntvU" 
bir sbz sbyledin; dogru degil bu sdz dediler. 

Bir daha bu hale gelir de boyle bir sbz sbylersem dedi, o andu 
bi9ak lisiirur bana, oldxiriin beni. 

Tann bedenden munezitehtir, benimse bedenim vati boyk Vil 
sou soylersem beni oldiirmek gerek. 

O hdr er, bu vasiyette bulundu ya; her murit bir bi^ak bu- 

yirladi, 

gene o koea sagraktan sarhos oldu, ettigi vasiyyetier aklin 

dan gitti. 

Mcze geldi, akhn yeri-yurdu kalmadi; sabah agardi, muniii 
^aresu kaldi, i?e yaramaz oldu. 
2110, Akil sahneye benzer; padisah gehnce ^aresi?. sahne, bir huL-n- 

ga siner, kabr. 

Akil, Tann gblgesidir, Tann'ysa giinese ben?^r; golgunln, onun 
giinesine karsi parlakbgi mi olur, ora karsi dayanabilir mi? 

Peri, ins ana fist olursa, insandan insanhk sifati yiter- gider. 

Insan ne soylerse, o sozii cin sbylemistir; cin tutmuj aikuu 
&6z sbyler ama asil soy ley en cindir. 

Perinin, cinin yolu - yordami bu oiursa. q periyi. o cini diij-.iip 
kosan, nice olur? 



^^HM. 



M 



* ikinc\ miBta' are-p^Ewlir. 



--■ 



515 



<) ki*iniri vuilifci niKni^tir, peri, u adam kesilmisiir; ilh.'ima 
mazhar olmayan Jiii k bite arap^a spylemeya bagjar'. 

Arna kendine gddi mi, bir so?, bile soyleyemez, bir so/, bilr 
bilmez; poki einde, pcride bu zat oJur, bu sifat hulunursa 

Cinin, perinin, insamn sahibi, nasil olur da cinden, peridcn 
daha lesirsiz olur? 

• Arslan tutan, erkek arsJanan kamni icer; sense, bu isi o yap- 
madi, $arap yapti dersin. 

Eski altm gibi makbul sbzler soylerse, dersin ki o sozti $arap I 
soyliiyor. 

2\20. §arapta bu giic, bu kuwet olursa Tann nurunda o. hiiner, q I 
piic olmaz mi hlg? 

Seni, scnlSginden tamamiyle alir; sen asagilasirsin, o yiice sO/ 
lori o sbyler. 

Kuran, Peygamber'in agzmdan $ikti ama Tann soylemedi di 
yen kallrdir. 

Kendinden gecis devlet kusu u&unca Bayczid, gene o sozti sby- 
lemcye ba^ladi. 

Akh, saskinlik seli kapti, daha once sbyledigindcn de gLijIii 

soyledi. 

Ciibbemin i^inde ancak Tann var; yeryiizunde, gbkyuziin 
de ne anyorsun dedi. 

Miiritlerin hepsi de deli-dfvane oldu; Lertemiz bcdenini bj. 
caklamaya basladilar. 

Her biri Girekuh miilhitleri gibi pirlerine pervasizca bi^ak 
saphyordu, 

Kim seyhine bicak sapladiysa gordii ki 1§ tersine oluyor, ken 
disine bic,ak saphyor. 

hiinerli kisinin bedeninde bir eser bile yoktu; dervislcr<5<; 
yaralanmislar. berelemnislerdi, kana garkolmuslardi. 
2130. Kim onun boynuna bicak sapladiysa gordti ki kendi boynunu 
kesmi$ r olmiis - gitmi$ 

* O sahib - Kirarn bileninsc gonlii, oeu agir bir syrette yam* 
i a may a razi olmaimsu. 

Yari bir bilis bile onun eiini bag]ami$ti da bbylece de o, ea- 
rn in kurtarmi$ti, yoksa o da kendini yaralardi, 

Sabah olmus, o dervi$ler eksihm'stt: olenlerin evierinden Fer- 
yallar yiicel me deydi, 

Binlerce erkek -kadin, huzuruna geldiler de ey iki diinyayi 
da bir go m lege sigdiran er dediier; 

Senin bedenin de insanlaon bedenlerine benzeseydi, onlann 
bedenleri gibi bancerden yiter - gidwdi, 

516 






Bir ki'EitlunJr liI.mi, hir hundindii- uJinay;ma i,atli ama gci\ekU", 
kendimr i^.tm, krntli (jit/.tlnc tiken batirdi 

* A kendisiudc uJtnayanlara 7-iiJiekaar vuran, sen u Li.-n 
kt-ndi b adenine vuruyorsun, akbm basina aL 

^unkii ktodinden gegmis ki$i, yok olmu^tur, amaria uJa>m!> 
tir; tbedl olarak yrm'nlik yurduna yerlesmi^iir, 
.'140 Omm sekli, sureti yok olrmistur. bir ayna kesilmi^Lir u; ba>- 

kaiarmin yiizlerindcn baska bir variik, ba^ka birsey yoktur onda. 

Tukiiriirsen, kendi yiizime tiikiiriirsiin; ay nay a vurursan, kbii- 
dine vurmu^ olursun, 

Cirkin bir yiiz gbriirsen o da sensin; ^sa'yi, Meryem'i goriiistn 
gene sensin o. 

O ne budur, ne o; her^eyden miinezzehtir de senin seklim. sc 
nin oniine koymu^tur. 

Soz buraya geJince dudak yumuldu; kalem buraya gelira-w ki 
nidi - gitti. 

GUzel soz soyleme firsat ele ge^ti ama yum dudagmij soyli'mi; 
Allah dogru yola gotiirmeyi daha da iyi bilir,* 

A ayilmaz sarhos, darnin kiyisindasin sen; ya orada otur. y.dml 
asagiya in vesselam. 

Mura^lma erdigin zamaiu, o hos ^agi, dam kiyisi bil. 

Hos bir ^aga ula^tin mi, kurk; define gibi gizle o <;a^i, n\i%a 
vurma. 

Vurma da sevgi untune, ne$e ustiine bir bela gelip ^alm^in- 
o gi^Jilik yerine, o pusuya korka ■ korka git; kendine gel. 
2150. Seving gaginda camn, o cagin geeip gitmesinden korkma^, 
o gizlilik daminin kenarirjdaii gocmektir- 

Gizhlik dammin kenanni sen gormiiyorsan can goiiiyur d;i 
tirtir titriyor. 

Ansizui gelip cat an her bela, sevinc korkulugunun kiyisinday- 
ken gelip gatan 

* Damin kiyisma gelmedikce diismez insan; Null kavmine, Lot 
kavmine bak da ibret al. 

O bofbogaxm, selam ona, Rasul'un huzftnmda ?ok s6z 
sijyJemesi ve gdzel korLusmasinm sebebl 

O ahmak, Feygamber'm simrsiz mestliginin jsigma mazhar oh 
mu^tu; o l^ik, ona vurmustu da o yiizden sarhos olmus, ho* bir 
hSle gelmi^ti. 



* &m ejlmlo aripcadir. 



S17 







■ 



Nescyk cuk st>/ iiyylerocye koyuliim^lu, Sarhos, edebt biriku 
tin ba$ u$a^i dhjiiverir. 

' Fakat her ycrde kendinden gecen, kdtu is islemez; ama *.,i 
rap, edepsiz kLsiyi daha da beter edepsiz eder. 

* icen, akilliysa, akhnm parlakhgi daha da artar; fakal koliJ 
buy hay sa daha beter olur. 

* Ama halkin cogu kotij oldugundan, begenilmez huylara sahip 
bulundugundan ieki, hiirkesc haram edilrni$tir. 

Selam olsunj Peygamber'In, Hiizeyl boyusdan oian o genci, 

zumamn giin gormus, 1$ bilir thtiyartartndan ii&iiin 

goriip orduya kumandan tayln elmesinlii 

sebebini bUdirmesj| 

Hiikiim ustiidundur, cogurduga gore hiikiim verilir; halkins;i 
cogu kbtudiir; bu yiizdendir ki kihci, yol kesenin el in den ahrny 
lardir. 
2J60. Peygamber, a yafruz gdruniise bakan, gdrunu^ii goren dedi; 
sen onu gene, hiinersiz gorme. 

Nice siyah sakalli adam vardir ki ihtiyardir; nice de ak sakalti 
vardir ki gordu lift gibi kapkaradir. 

Gnun akhm defalarca denedim; o gene, islerde plrlik gosterdi, 

* Ogul, p?r, akil piridir; pirlik, sacin, sakalin agarmasiyla elde 
edilmez. 

iblis'ten daha ihtiyar kim var? Ama degil mi ki akh yc-k, hir,- 
bir sey degildir a. 

Birisi cocuktur ama *sa solukludur; gururdan, hevcsien arm- 
mistir. 

Sac. - sakal agarmasi, kisa goriislu ki$min gdzundc olgunluk de< 
lilidir. 

O mukallit, ddilden baska birsey bilmcz de o yuzden boyumi 
delillerle, deliliijin alameEleriyle vol arar ■ dumr. 

Ben, bir i?i basarmak isiiy organ ihtiyar birmi sec dedim ama, 
onun icin dedim. 

Fakat taklit perdesinden si gray ip kurtulan ki>i, ne varsa, hep- 
si ni de Tann nuruyla gorur, 
2l?0. Onun tertemiz n&ru, deli I ohnadan, kendisine bir?ey an la til 
madaii deriyi yarar, ozii onaya koyar. 

Gorunijse bakana kalp neymis, gecer akce ne? Hurma sepelin- 
dc ne var, ne bilir o. 

Nice altm vardir ki hasetci hirsj/brdar> kurtuhuak icin du- 
mania karurtdmistir, 

518 



wmttmmm 



Nkc altm ujyumi trnlmi? bakir da vardir ki ;ikh ku killer, 

kapiluiar on*. 

* Biz ki biHuii dlkcde her?eyin 19 yiizunii gdriiruz; gonulu go- 

riiru/ gdriinii^B bakmayiz. 

* Gbrimu^un cevrcsinde ddniip doh^ati kadilar, hiikumSenm 

gdriinii^e gore verirler, 

Bu topluluk, birisi $ehadet getirdi, kendisini inamms gbslct- 
di mi, cabucak onun inanmis oldvtguna hUkmeder. 

Nice iki yuz^Iii ki?i, bu goruciise sigindi da giziice, ^totercc 
inanmism kanmi doktii. 

- Cabs - cabala d a akil ve din piri ol; Akl-i Kiill gibi herkesm, 

her^eyin ic yuiiinii gdr. 

" Gunelim akil, yokJuktan cikip yiiz gosterince, Tann fina cl 

bise giydirdi, bird tree ad taktl. 
'1 80. O soiugu glizel akhn en a^agihk adi su: Hie kimseyo muhiiv, 

Akil bir ^ekic biiriinse de yiiz gdsierse, giinduz bile onun i^ifti 
na karsi kararir. 

Ahmakhk da bir sekle biiriinse de meydana ciksa, geccnln ku 
ranbgi, c-na karsi apaydin olur. 

Ciinku 0, geceden de karadir, geeeden de karanlik; fakal tpnv 
de kolii yarasa, tutar da katanhgi satin alir, 

Yava^ - yavas gundiiziin isigma ahs; yoksa yarasa gib) nursu/ 
pirsiz kahrsm, aydinhktan mahrum olursun. 

Yarasa, nerde bir zorluk varsa orayi sever; nerde bir devlei 
linin i?igi yanmadaysa oraya du^mandii*. 

GorgUsu, bilgisi daha da fazla gdrunsiin diye gonlii, hep wt 
iuk karanhgim arar; 

Bbylece de seni o zorfukla oyalamak, kendi cirkin yaratdistri 
dan haber almamam sagiamak ister. 



519 



11 



(5 E R HJ 
lusudur. nunnssa padfsahin atlarma bakanlarin bagi ve swum. 

rati beyltlerde "Gelfc? «S ^ Lr S SSS?^" ^^ Bu beyltte ™ ™»- 
beyitte de ge$ti. <"aais, Cfiml . I. s . 35} Bu ciltte 100 



SOU. Gelln. 2008 -2008. beyitJerde ge?t i. 



««vsat as ™*s sss r* '■■ ™ m - !te °' n 



2»23. Be, d«. *, 1, dure,,, i. c. , se9 . j,^ „ rhlae ^ 






Utmstff. ** nilk 1™U"»-" »«zlerl ayetterd™ HM 4- 

2028. am -ISM. bejltlere dj 

mr; II, nS; m Umlnin zjndamdir" hadfcine de |tf»t ndtafjftr. < C a- 









zD60. Allah dqftruy.kJ dalm ly] hilllr. Jkinci rmsra'dakj bu fid a arapcarlir 499 

iwyitle de gectl 

2083. CJorUs - H Fiber. "Haber, gijTilse benaemeE." {Had Is; Caml'; II, «. 1\V,} 

2065. Susun. Ikincl imsra'da lafzl lktibas var. 1L c. 3467. bey tin serhlne bk 

2073. Az sOyle. "StizUn liayirlisi az olani ve merftmi anJatanmir" meillln 
defcl siizU Ankaravt hadte olarak nakletmektedlr (s. 235). 

2074 - Z07B. Bu bej?Lt!erde uanab-i MevJana, " Mesne v!" nla yazilmasinrtu, 

Celebl Husaineddin'in ^ayfEt ye hlmmetinl anlatmaktadiJ-. 

2078. Hem sarap sun. Bey tin Ikincl misra't arapcadir ve Ebd - Nflva«NJi 
"Liar,a ^rap son, hem de aundueuni saraplir de; apa^ik sunmaya Lmkan vm 
ken slilice sarajj sun ma bana" meallndekl beytinin ilk misra'iuin, ■'Mcsnnvi ,> 
vesnine {faiJatUu fail at (in fallat) uytluruJmasindan meydana gelmtstir. (HTvmti 
Kahlre - 1898, 6. 180; Ilk beyit). EbU - Nilvas Hamza b, H&ni. Basra % yftjiut Kit 
vas'hdir. Bafidad'da yerlegmlstl. 195 hicrlde (8103 vefat GtU|l de rlvfty^L ml Mir 
mayhanet'Ul ■■ Bdeb; c. V. a. 186-188). Mevlftn&'nin Mdtenebbl'ye olduftu kn 
dar. Arap edeblyatmin en meghur salrlerlnden blrl olan Bbil - NUvAs'a da dll« 
kun oidusunu anliyoTua. Babasi SuJtan'dl - Ulema Bahaeddin'in kabrlnt vilyarr 
te glttl^i bit jdn, i^ems'in &ehfitdetine kanjanlardan blrl olan oglu Aladdin (Jr 
lebl'nln, kiragle onanJmjs kabrlne yazdifii "Sendcn, yalnia ihsan s&hlbi facldu 
ljulunabiltrse suglu, kliae sigmam. kimden blrsey umsun" taeallndekl bnyll dr 
Bbu - Nilvfis'lhdir (Manakib'ul - Arlfln; e. I. s. 523; Bu $Jlr beg beylttlr vo Btlfl 
Ntlvaa'in vefatindan sonra yastiginin aJtmdakl kftfiitta yaaili olarafc bultttttfluf 
lur; beylt r bu siirln ikincl beytldlr; Reyhane; s, 188; satir. 13). 

£082. Andolsun yildiza YtlEdntl eksltti. Andolaun yild^a. lnerken Kurtn r 
Mecid'la LI1I. sQresl olan Necm sAresinln 1. ayetldir. Ayeltekl "yildia". Kur'An' 
tlir. Nile lime n, yanl ayet - fiyet ve vaktt - vakit tndl|i ltfln bu adla andmistir 
Arap^ada "tencim" ayirmak anlammadir; mttneccem, ayrilmig demektlr. AyoL 
tekl yildi?, OltoBl olarak da tefsir cdilmistlr; ' 'lnerken 1 ' siizdnlt "du^erken" mr 
zuuia anlayip ayetln kiyftinct* l^firet oldugunu sbyleyenler de vafdir (Kur"ftn-< 
Kerlm ve Weill; Agilama, s. CL}. Abese" yiizdnu eksUtl anlaminadir. t.XXK 
aujenui Ilk ayeli, "YflzunU ekslttl ve dondlirdtl" meallndedb*. He, Pey(srrilwi, 
Kureyg uhilariyia konu|ur, onlan lmana da vet ederken, gezlert EOrmeyirn (Jinn ill 
Mektum Dfeiu Abdullah gel mis, Ya Rasul' Allah, Tann'nin ft&rettikl*rlnln bli 
kiamini bana (Jgret demls. Ha, Peygamber'la sozU keslldill lcln orada bulunnn 
iarin eanlan sikilmis, blrisi de yuztlnli ekgdtmls ve dtindurmtlstll. ilk lk( rt,yt>t. 
bu olayi blldlrir. Necm sureslnde Ml'ractan. Abes sdreslnde Kur'an'dan ve kiyA 
metten bahsedlldigl lcln MevlanA, bu beyitlerde Hz. FeygambtTi (fl. M .) "Vn'n 
Necm padl^ahi, Abea sultam" dlye evmektedlr (IL c, 2084. bey tin scrhinf bk i 

Doferusu "Flrzln" dlr. Satran^ taajanndan olup "vezlr" yorlnn 





y.n toL™ <WU£ ' lh ; tlyar lt * Ue * aayei "» te «o. Cardan flnc e 


sfize baalama- 
(Ahadls-l Mos 




ge;en taaa denlr. 

2097. Bel ft. I. B, 1246. b. serhine bk. 






mi m*tA Tiiyyar. XL c. 357a. be ?tto Wrhino bl£ . 












2098. Aahab-i Keh(. 1. t. 3B4. beytln serhine bk. 

209fl. Kllu r in! doftrayan kadinlar. III. c. 1608 bey tin serhlne bk. 






520 




























1 




521 



3iM MllsA - BOyftctttat I r. ^e -27ft. beyltlerln $er)ilnc bk. 
3101. UttTer-i Ta&m* H c, 3&76. beytin ? erhine bk. 
2113. Arsian tutan. ?lr - gir. Kahraman, baba yirjlt ve sakir keyii amain 
larma gellr. Eehram-i Gur un kbleicrinden blri, l 5 klye pet dUsktlrimus- bu 
yUzder. helak olmtif, Bebram ickiyi yssak etml*. JTakat mensuplanndan bin 
glzli - Kteli ivermi$. Bjr gllh bu adam, cakir keyifken. saraydaki arslanlardan 
blri, her tmiisa ka C mi 5 ; tutmak isteyenlerden bir ka C ini da paralamig Bu 
nu dujan o ad am. Ickinin verdigi ctiretle arslana saldirmis flsfcUnr 
binip yeleslnden tutarak arsian - haneye sokmus. Behram bumi duyunru 
: lt lara. cagirmis; soyunda .sopunda bu g^lt bir yl&jt olup olmadig.ni sormu? 
nihayet ! ? anlasHmig. Behram da, fcenditil holak edecek deride degli arslam 
aaptedecek derecede icki l t meye musaade etmis; bu adama ve cakir keyi* kisirr 
*j1r-gir" denmis (Burhan. ten:. 1366 Mat. Ainlre; s. 407-403). 

2125. Bayesld Cilbbemin Islnde. aufilerui. serlat sunrlanni a$an hatti ta 
nUmlyJe m&n&siz sbzlerine "Sath", bu ce.sU sttaJerden meydana gelen surlerinr 
yathlyye" denir. Bayezid-i Btstami'nln, "Cllbbemin", yani vlicOduroun "kindt 
AllulVtan baska blrsey yofc" dedigi rivayet cdllir W bu stole, gttalQmde O'ndan 
bag** blrsey yok, dilegta ancak O'dur anlammi kasdetml* olabilir, Bayeaid'ln 
bu s&zO ve buna benzer scaler 1 vardir (Bk Cemaieddln Ebl'l - Feree Abdurrah 
man b. E!-Gevzt: Telblsu I Wis; Kahire - 1923; s. 1S7, 341-344). 

2127. Girdekuh Mulbftleri. BAtinilerin kastedildig! agik^a anlasilmaStadir 
2133. Sahib - KlWJi. I. e. 3276. bey tin serhlne bk- 
2138. Ztl I - fekaar. n. e. 2304. bey tin gertiine bk. 
2153. NQh v* Lut kavmf. I e 4QIJ., n. c 2669. beyitlerin serhlne bk. 
2156- 21 53. §arap-Haram. Kuran-j Metfd'de "hamr" dlye gecen ickl C o 
su, insani sarhos eden ipkidfr ki bu takdtrde azi da haramdir. He. Raslll'den. 
mall ve akli elderen l^kl ve kumar bakkmdakj Tann hUkniQ somldugu vaklt 
11 su renin (Bakara) 219 ayetl nazil gimustar ki bu ayefcte t C kl ve kumann bU 
Viik KUnah oldu&g, fakat iklslnde de insaclara fayda bulunduftu, ancak sacla- 
linin, zararlarinin, faydalanndan ?ok oldu^u biidirllir Igkldeki faydalar hak 
kind a gesitll yorumlar yapilmijtir. Kumardaki fayda da az b!r tali$makla bat 
ia bilglylfr. kumaeiikla, yaiiut tesadvifi alarak kazant eide edllmesldir. CahUiyyr 
devrl geteueSi oSarak kumarda k&sanan, kaiandigiru yokaullara verlrdl faydMi 
t>uydu dJyenler de olmustur. IV. sdrenln <Nisa f > 43. ayetinde de, dediglni bU- 
lueyeeek derecede sarbo^ken namaz kilmmamasi emredilmistir kJ bu ayet kkiii 
ol*Tak namaz kUdiran Abdurrahman b. Avf'in, "By kafirler, de. sizin taptikla 
nniza ben tapmam, sis de benlm taptifeima tapmassuiiB ..." me^lindeki CIX 
Mlrenin 1 - 3. ayetlerini okurken nelly "la" larini okuyamama Sl ve anlamm "tn- 
pajrira. taparamiz" tarzina donmesi flzerjne inmi^tir. Klhayet. gene bir gece, bir 
dJlvetU Icki igilmig, soy - b&y ovgdlerl okunmaya baglanmigti. Sa'd b. Ebl Vak- 
kaa, kalkip Ansar'i, yani Medlnelllerl yeren bir giir okudu; Ansar'dan btri d* 
kizip Sa'd'ln bajmi yardi. Bunun tlaerlne V. sQrenln (Malde) 90-91. ayetlerl Ine- 
rtk ickl ve kumar haram «dild!. Mevlana, bu ayetlerde ipklnln baram edlh| 
r,cbep ?e keyfiyeUerlnl tablil etnaektedir (MecTna'uI - Beyan ; til, s. 233 - 239; An- 
hnravt, s. 245), 

2163. Fir. lhtiyar anlamina fansga bir aossdOr Ihtlyarlann gtln gdrmil« ol 
malan bakimmdan tecrtlbeil, is billr bulunnialati tkUsiJl ederse de, ttlrkcemlsr 

522 




*!cki "pok y»|iyjiri nu liLltr. ^ik pez&n mi" ve "'Akil yflfta dejill, ba^tadir" h,iii 
■ijzlerl gcreglnrr li*-r41b«li:. unluyi^siz nice ihtlyarlar oldURU fjibi btJ^i, nnl*n3 
;nhtbi nice geh^ler 4lf> vftrdir Mevlana bu beyitte ve bundan fionrakl beyitlerdc 
Liunu anlatiyor. 

2174. GbnlU gorenJer. He 14&1 beytin serhine bk 

2175. Kadilar - Hlikam. Kadi, ykni filths (din hukukuna) *!6re htlktlm v«: 
fen yargi^, dellilere. taniklann Laniklikta bulunujlarina, yemlne dayanarak till 
Willi verir. "Biz, gorllnilge gore htlfctljn Veririz: gizSilikleri Allah bilir" sbzli. bli 
''ikiJi esAsini bildfrlr ki buna hadic dlyenler de plmu^tur. "Ben, Insanlann kalh 
lerlhl delmeye, kannianni yarmaya memur edilmcdlm" hadlsi de bu hlikmr ut 
yundur (Camf: I. s. 87). 

Zl 7a. Akl-i Ktlll. Lc 1007, beytin serhlne bk, 

2179. Akl-J itmitln adlan. Akh. eskllere gore maddeden mtlcwrred. InVm 
-i'li bakimindan onunla beraber bulunan bir cevherdir kl (II. c, 946. b Autr, 
t^vher) herkes, "ben" sfisdyle onu kasteder. Kersey in gercegi onunla unltujit 
diKindan "Akil". anlajilacak seyleri anlayi^ lstld6di olmasi bakimmdan. itibuI 
ttenin her suretf all? kaaliblyetlne beTiaetilcrek "Akl-i Heyulanl", tllm ninruk 
!j(itbn key I lye tier! Idrak etmesi doiayisiyle "Akl-i Nazari' 1 . yapilacak seylnrln 
Ilk oianlanm anlamafi bakimindan "Akl-1 MUkteseb", be? zahirl ,du/<juylu dlf 
alemden haber aldi^indan "AkJ-i Mustefad", gereKen bllglyi mey dana Ketlrm*' 
si yuzunden "Akl-i Pa'aJ". bu bJigilere mnhall buiundugundaii "Akl-i Mtlnruil ' 
denir. Aynca Muttak Variik'in. zatma talluk eden bilsisi k&bftl ediidl^lnr^n 
Akl-i Ktlll". herseyin hakiykati, llm« suretler btlinde Akl-i Killl'de sabit bu 
lundugundan "L^vh", bu subfltu Khar etmesl dolayisiyle "Kalem" g-lbl ad tar I a 
da amlir AnkaravL Sehl b, AbdullAh-i Tiisberl'nin {2S3 H. 6S6); "Aklin bin 
adi vardir. tier adin da bin adi var" dedi|ifii, bu soziin de, akijn bin si fat! f>Idu 
uutiu. her silatin da bin tilrHl ?uhuni buliindugunu bildifdi&ini siiyJer (s. 24B> 

Bu boiUmde. Hz. Peygamber'ln. Drduyn kumandan tayln ettlgl blldlnli'ii 
j-ienc Osame b. Zeyd b. Harise'dlr. Zeyd. Hz. Rasul'lln evlatligiydi (I c 3(11^ 
beytiri gerbine bk.). Hz, Feygamber (B.M.), Vida' haemdan dftnflnre iiknctlri 
f>nblilnci yilimn ikinci ayinda (Safer) Zeyd u&lu t)saiae'yl ordu kumundant LA 
ylfi buyuTinustu Ru ordu lie Sam yolunu a^mak. Roma'yi yenmek i^Llynrlutili 
Ashabin ululaniji eagirmi^lar. onlara b|ut-ler vermlstodi- tjsameye. haburiin 
ijebld oldugu yene git; dtlgmana Ust oliirsan tirada eok durma. Yanina kilavii* 
lar al. rtncdlerl ordudan evvel ynlla buyurdu. Osame'ye sancagi blzzat vfrdlMr 
sahabeyp de bu nrduya katiimay^ emrettiler. Ordu. Hz. KastU'Oti emriylfl Mu' 
te'ye yafcin, Askalan'la Remle atas-tndakl TJbne'yp gidecekti. Hz. Ra^ni frt M \ 
hastalaTmiistj; Usame'nLn yanina da sahAbenin ubilarmdan klmse Rltnu'rui^Li 
Wr.. Peygamber, gltmeleri icin tekrar emir verdl- Fakat bu sirada Hz, I'eyKjatnlK'r 
pdebtllk ajemlne gbetti. t)same de dbnup Medlneye geldi, sanca&i HaftOUibnli'm 
kapisimn online diktl. Me v J ana, ttsame'ye Itlras edenl bir kigl yaparak bu oluy 
rnllnasebetiyle anlatmak Istedlklerinl anlatiyor. (Bu olayin tafsilati Icin Sisyykl 
Serefeddln Abdill - Huseyn'ln "E'n - Naseu vol - Ictltiad" adli eserlne bakini/ 
Iir btisim: Necef - 1363 H. s. 98 - 105>- 



*t 



V? 



(M E T i N) 

Tam afciilinin, yanm akilkxun, tain erln, yanm erin ve his bir y&y 
olmayau kendini beget)mi$ kotii kl$toin belirtisl 

Akilh ona derler kj elinde mesalesi olsun; a mc$aleyle Jfhfl 
du$siin, yolculara kdavuzluk etsin, 

O one diisen, kendi isigimn pesine dti$mu>iur; o kendinck'ii 
gecmis. ki^i, kendine uymustur, 

2190. kendisme inanmistir; siz de onun cammn elde ettigi niirn 
inamn, 

Yanm akilh da, bir akilliyi kendisine goz edinim>. ona uymu> 
kisidir. 

Kor, kendisini yedenin cJini nasd lutarsa o da, elini o akilhv^ 
vermis, onunla goriir fair hale gehnis, onunla ceviklesmis, yikef 
rnistir. 

Bir arpa agirhginda biJe akli olmayan esege gelince: Onun hem 
akh yoktur, hem de akilliyi birakmi§tir. 

Ne 50k yol bilir, ne az; fakat gene de kilavuzun ardina diismck- 
tern utamr. 

O bitmez, tiikenmez ^olde kimi olur, yaslara diisijp topaliaya - 
topaliaya gider; kimi vakit de yd yepelek ko?up yeler, 

Murou yoktur ki dniinii gorsun; yanm bir mumu bile yoktui 
ki ondan bir 151k dilensin. 

Akli yoktur ki did gibi nefes aisin; yanm bir akli bile yoktur 
ki kendini olii saysin, * 

O akdhya karsi tam bir olu kesilsin de oturdugu yer den dama 
yiicelsin. 

Olgun bir akJm yoksa ozii-sozii din bir abllimn karris inda 
ken din i olii say, ona sigm. 

2200. Boyle olmayan kisi, diri degildir ki Isa'ya solukdas olsun; 6ILI 
de degildir ki ts&'nm soluguyla dirilsin, 

Kor cam, her yana adim atar, sigrar - dunir ama sonunda g«- ' 
ne de kurtulamaz. 

524 



.~~_ 




Goktik, ^iknku- liidik iivlayanlar. Diri nkilh, obilrii yanm iikilh, 

olekSyac hl^btr gty olmayan kendini begenmi?, ahmak. 

gufliMc diisroiis tic balik ve hunlarm soulan 

A inatgi, bu, icindc iig buyiik bahk olan golcugiin hi k ayes i gibi- 
dir hani. 

Kelile'de okumussundur, fakat o hikayenin kabugudur; buy mi 
tamn da dzii, 

Bir kag bahk^i, o golcugiin bulundugu yerden gecerlerken icin 
deki bahklari gordiiler. 

Hemen ag getirmeye ko$tular. Bahklann akjllan baslannday 
di; W\ anladilar. 

Akilh bahk, hemen yolu tuttu, o gii<; a$dir yolu ister isli'iiu'/ 
a$ti. 

Bunlarla danismayayim, yoksa mutlaka bimlar, gudhiiii kuv 
vetimi gev$etirler; 

Onlann yem-yiyecek sevgisi, icier inden cosar, kaynar; d-mbel 
likleri, bilgisizlikleri bana da sirayet eder dedi. 

Dam^acaksan bir diriyle dam? ki seni de diriltsin; ama n.-nlr 
diri? 
^210. * A yoku, yolcuyla dams; fakat kadinm verecegi akil, ayagun 
topal eder. 

e Yurt sevgisinden dem vurma, duiup dinlenme; bil ki yml 
o yandadir a benim camm r bu yanda degil, 

Yurt istiyorsan irmagin o yamna gee; su dogru sozii az yanh^. 
oku. 

Abdest iilamn, abdest dualanni okumasimn Sim 

Abdestte her uzuv yikamrken ayn bir dua vardir; hadiste her 
bir u?:uv icin bir dua buyurulmu^tur. 

Burn una su verirken Gani Rab'den oennet kokusunu isle. 

Iste de o koku, seni cennetlere ceksin- gii] kokusu, giil bahvr- 
iiifie kdavuzdur. 

Pislikten anmrken de virdin, s6ziin, yarafabi, sen beni su pin- 
likten ant soziidiir. 

Elim dcrsin, buraya ula$ti ancak, bunu yjkayip antti; ama cam 
yikayip antmakta elim gev$ek. 

A Tannm, adam olmayanlarm canlan bile lutfunla a dam oldu; 
lutuf elin canlara erigir. 

Asagdik biriyim ben, benim ba^arabilecegim ancak bu; u yam 
da sen ant ey kerern sahibi. 

525 



— 



22RQ li y Tannm, boil pjsJikim di$imi anUiatj & pJsbklerden do 

bu dostu sen yika, .mi, 

Birisinln, abdcst boadiiktan sonru, annua duaw olan "Allahim, 

sea beru tiwbe edenlerden, tertemli olanlarda* toil" yerlne, 

"AMrmn., bana cermet kokusunu koklat" duastm, 

yatil aiuuna vlrdi yertne burna su verilirken 

okunacak vlrdl okumasi, bunu duyan 

birisinin de dayanamamafii 

Biiisi, pislikten arnurken, beni cennet kokusuna es ei dedi. 
Duyan biri de, giizel bi r dua okuduu am a dedi, delist yitir- 
mi^sin, 

Bu dua, buruna su verilirken okunurdu; sense tuttun, buruii 
duasini ardim yikarken okudun. 

Hiir kisi, cermet kokusunu burnuyla aJir; cenuet kokusu, ard 

y an dan yiter-gider. 

* A ahmaklara karsi gbniil alcakligi gbsteren, padi$ahlatn 
karsiysa ululanan, 

O utuianmak, asagi ki$ilere kar^i oltirsa iyidir; tersine i$ gun 
me, ken dine gel, tersine is, yolunu baglar. 

Giil burunla koklanmak igin bitti; koku almak, burnun va/i« 
fesidir a no bran. 

Giil kokusu, burunla koklanmak icmdir a yigit; su a$agidaki 
delifc, o kokuyu alacak yer degildir. 

Oradan cennet kokusu gelir mi big? Sana koku gerekse ye- 
rind en ara, iste, 

2230. Bbylece yurt sevgisi de dogrudur ama a ulu ki$i, sen dnce 
yurdu bir tarn. 

akjlh baiik, gonltimd onlarla gorii^up damsniak kaygism- 
dan kurtarayjm da yol alayim dedi. 

* Danisma cagi degil, kendine gel de yol a! may a bak; ah ede- 
ceksen All gibi kuyuya ah et, 

* O ahin mabremi pek az ki^idir ancak; geceleyin yuru, ases 
gibi gizJi yiiriimeyi huy edjn, 

?u bakkcidan kurtulmak icin denize ulasmaya bak; denki ara; 
512 fir donen suyu birak. 

O cckingen balik, gttgsiinii ayak edindi de o tehlikeli durak- 
tan, ta ay din denize dek vardi, denize ulasti, 

Hani ajdina kopek dtismii$ eeylan gibi. O ceyJan da, beds- 
ninde bir tek damar, birazcjk piig kaldik^a ko$ar da ko$ar. 

526 



1 




Ai'diru kHjmk dtiyn f;i^anm uyumasi hatddir; kork;ni ki^i 
nin gy?.iirir ijculm uykn j^iicoek? 

baJik yiniidil, dtnizin yolunu tutUi; uzak bir yoln, goui> bir 
yola diistu. 

Qok zalimetler pekfi; fakat sonunda eminlik yurduna, sc!uitk>i 
eiiyanna kavustu, 

™' Kendini o ucsuz, bucaksiz denize attt; oyle&inc bir dcnizdi ki 
higbir yanda simo yokiu, 

Derken babkgilar ag getirdiler. Yarim akilh bunu gordii, aR 
zinin tadi kagti. 

Eyvah dedi, firsat gagmi kacirdim, nasi! oldu da o kdyvu^i 
yolda^ olmadim. 

O ansizm gidiverdi; ama o gidince benim de ate? gibi ire! 

dii$iip gitmem gerekti. 

Gegmise acunmak yanbs bir 15; giden geri geimez; onu .mr , 1 , 
bostur, 

* Tululan kuaun, ge$mi$e pieman olma, Iflnde bulundugiin 

vaktln degednl bil, omriiuau pismaublda geclrme 

diye vasiyyette buluiunasj 

Birisi bir fcusa diizen kurmus, onu faka basiirmi^ti. Kuj ana, 
a ulu hoca dedi. 

Sen nice bkiizler, koyunlar yerni^sin, nice devekr k urban el- 
mi^sin. 

Hifbir aman onlarla doymadin; benim bedenimk de doynm/. 
sin sen. 

Beni birak da sana iic ogiit vereyim; vereyim de bif bnkiilini, 
akilli mryim, aptal mi? 

ug ogiidiin ilkini, elindeyken vereyim; ikincisi, snmimh lwl 
ciktan yapilmis daminm iistiindeyken sbyleyeccgim. 
2250. Uciincusunii de agacm iisttine konunca soyleyectgim; bu U<; 
iigat yuziinden de bahti kutlu olacaksm, 

Elindeyken soyleyecegim soz su: Olmayacak peye, kim noyler* 
se soylesin r inanma. 

Avcinin elindeyken soyledigi o degerli bgtidii sbylcylnec n/fld 
oldu; ugtu, o divann Ustilne kondu. 

Dedi ki: Bir de gecmi$e gam yeme; ge^ti - gitti mi, ona hasrrt 
cekme. 

Ondan sonra da, icimde dedi, on dirhem agirliginda esi bulun 
maz bir inci vardi. 



■527 



AU^HtlHtk^a*MMMMiyiL 



(. atuiui ntuJtilsuii, ip inci seni tie devlelc ka'vustLirurdu, ogul- 
lanni da. 

Fakal kismet in degilmis; diinyada esi bulunmayan o inciyi 
kacirdin: 

Adam, gebe kadin dogururken nasil ogunup feryad ederse, lip- 
ki unun gibi ogunup feryad etmeye koyuldu, 

Ku$, ogut verdimdi ya dedi; sakin gecmi? $eye gam yeme di:- 
mi^tim hani. 

Degil mi ki geeti ■ gitti, ne diye gam yersin; ya ogudumij an- 
I a road in, yahut da sagirsin. 
2260. tkinci agiidiimde de sapikliga diisme; olmayaeak $eye inanma 
derm'stim ya. 

A arslamm, ben uc dirbem agirbgrnda bile degilim; i^imdt? 
on dirhemlik inci nasd otur? 

Adam ken dine geldi de peki dedi, haydi, usuncu ogudii de 

Evet dedi kus, oburlerini iyi tuttun da uctincii 6gudu bedava- 
ca soyleyeyim. 

Uykuya da] mis bilgisize ogiit vermek, corak yere tohum ek- 
mcktir, 

Ahmakligin, bilgisizligin yirttigi fey, artik yama tutmaz; a 
ogutgit, oraya hikmet tohumu pek ekme. 

Yanm akith bahgui, btr ^are dii$unerek 
kendinl olii gofliermesi 

Obiir batik, bela gaginda akil limn golgesinden ayn diisun* 
ce dedi ki : 

O iyi arkadas denize kavu^tu, gam dan azad oldu, 6yle bir 
arkadastan aynldim, 

Ama $imdi onu dusiinmeyi birakayim da kendi derdime diije- 
yim; §imdicek kendimi olii gostereyim. 

Suyun ustiine sikayim, karmmi yukanya dondureyim, sirtuni 
suya yevireyiin, suda oylece durayim. 
2270, Su iisliinde saman cbpii nasil akar giderse oylece gideyim; 
yiizme bilen ki$inin gidi$i gibi degil 

Kendimi blmu$ gostereyim, suya birakivereyim kendimi: 
olii m den once olmek, azaptan emin olmaktir. 

* A yigit, otumden once bliim, araana kavusmaktir; Mustafa, 
bize bbyle buyurdu. 

Olurn, sinayi$larla gellp cat mad an hepiniz de olu'n dedi.* 







* "Qntt" ^/Ondcii basks bUtUn boy)t j*riiin,ndir, 



528 






dylr.cc itfiln, t 1111 vukanya cevirdf; su onu kimi ;is;ifiivn 

aliyordti, kitni yilkanya aLiyordu, 

Tutmak isii'yciiJt;rii] hepsi de hayiflanarak yazik diyordu, wi 
iyi balik oidLi. 

On!ann hayiflanmalanni duyan baliksa seviniyor, oyunum i^c 
yaradi, kili^tan kurtuldum diyordu, 

Usta bir babkgi onu tuttu, tub dedi, olmiis; topraga attverdi. 

Bahk sigraya ^irpina gitti, suya atildi gizlice; ahmak bnlik 
sa bocalayip duruyordu. 

Ahmakj sola -saga sicnyor, ^abalayip kiKmini sudan kurtar 
mak istiyordu. 
2230. Balik^ilar agi attilar, aga dii?iip kaldi; ahmakiik, onti r ,itc 
$in iistiine koyakoydu. 

Ates ustiinde, bir tavanm icinde ahmakhkla uyudu - ^illi 

* O r yabp kavuran alexin haTaretiyle yanip yakilirkrn akvl, 
ona r sana bir korkutucu gelmedi mi diyordn- 

* Oysa h kafirlerin can! an gibi o i^kence icinde, o buLl vi'ft 111 
da, evet diyordu, geldi . 

* Soma da, bu sefcr diyordu, $u boynumu ktran mihneltcn 
bir kurtulursam, 

* Denizden baska bir yeri yurt edinmem; gbldc, goleiikle yurl 
tut mam. 

* Ucsuz - bucaksiz su ararim ( esenlige ula^inm; ebed! olarak 
saglikla ■ selametle 5mur surerim, 

4 Ahmagm, belaya ugradigt, nedamete dii^ttigtt $a£da ahdetme*lnln 

veFfisi yoktur; cujaM "Onlar gen* dUnyftya d6nduiUls*ler. 

yaptuayin deollein ^eylcri gene yapmaya koyulurlardi; 

gcrcekten de onlar, yalancdardir elbette." 

Yalanci sabahin velasi yoktur 

Akil ona diyordu ki: Degil mi ki ahmakiik semnlu; ahmakl* 
akil da kinlir - dokiiliir. 

Ahidere vefa eden akildir; seninse aklin yok a esek deftcfltidc 
elan. 

Ahdini unutmayan, hatirlayan, akildir; unutu$ perdesini akil 
yirtai*. 
2290. Degil mi ki aklin yok, unutus, senin beyindir, amirindir; oyaa 
ki o, diijmanmdir, yapacagin ;eyleri bozar-gider. 

Zavalli pervane, akltn azhgi yuziinden ateji de anmaz; alexin 
hararetini de, yaki^im da, sesini de. 



F.J « 



52<? 



y^MiM 



Anm atts, kanadjrii yakii mi, tovbe eder; eder ama iimfcli, unul- 
kanligi, genu iitestf a tar vnu. 

Birseyi kavramak, aniamak, bellemek, hatiriamak, aklin isidii 
ounlari yiicelten akildir 

Jnci yoksa parUusi nasrf olur? Hatirlatan olmadikca birsey. 
den kacindir mi his? 

?u istek de akilswhguidaa ileri gelir; ciinkQ ahmakhk nasil 
bir huydur, goremez ki. 

pisman olus, zahmetin sonucudur; define gibi apaydin ak,| 

dan degildir. 

Zahmet gecti mi, o pismamik da yok olur-gider; derken 
tcvbe, o pismanhk, bir avuc topraga bile degmez. 

* O pismanlik, gam karanhgmda yiikiinu baglar-gider; dc- 
mek ki gecenin soziinu giindiiz yok eder* 

O gam karanligi gecti mi hos bir hale gelir insan; gamm sonu 
cu, gamm dogurdugu pismanlik da gidiverir. 
^00. * O tbvbe eder ama pir akil "Gene diinyaya dondurulseJer 
yaptiklanm yapmaya koyuludar"' djye bagirir - durur. 

Vehmin, akha tersl olt^u, alalia sava$ra dunnaw. Vehim de 

akia benzer ama akil degildir. SeUm c-na, akil sahibi olan 

Mflsa'nin, V ehim sahfbt olan FJravim'la tartifmasi 

A yjgit, akil, sehvetin tersidr; sehvet cevresnde doniip dola* 
sanda akii var deme. 

Sehvete kul olana vehim sahibi de; vehim, gecer altmlara hen- 
zeyen akillara gSre kalp akcedir. 

Meheng olmadikca vehimle akil belirmez; tez ikisin de ms- 
heng tasma gotiir. 

Bu meheng Kur an'dir, peygamberlerin halleridir; onlar da mc- 
heng gibi kalpa gel derler; 

Gel de benim yiiziimden ne hale geldigini gor; ciinku sen, oe 
91k 151mm ehiisin, ne inisimin. 

Bir testers akh ikiye bcilse, gene ate? icinde, altm gibi gtiler . 
durur akiL 

Alemi yakip yandiran Firavun'da vehim vardi; canian avdiiv 
J a tan Musa'da akil, 

MGsa, yokluk yoluna gitti; Firavun ona, sdyle dedi, kimsin sen? 
Muss, ben akdim dedi; ululuk sahibi Tanri'nm elcisiyim, Al- 
lah dellliyim, insana sapikliktan aman veririm. 



J 



* Bcytin iklnci misra'mdaki " B ecenHi" sdzflnden Itlbftren arapcEWir 



530 



.'HO, Firavuti. hayti <Inli r mi*, hay ■ huy etme; kimin ntstsiu, t:ski 
adin ne? Ohm siiylr. 

Musa, ben t™pm£ind;imm onun; asil adim da CJnun kullai inin 
en a^agisi. 

tek, o bir olan Tann'mn kulunuti ogluyum; lialayiklann 
Tahimlerinden dogmu?um> kullarm bdlerinden gelmi^im. 

Ashm topraktan, bak;iktan; Tann bal^iga can verdi, iuinii! ill 
sin etti, 

^ Topraktan meydana geien ?u bedenimin duniip varacagi \i-i , 
topraktir; ey korkunc adam, sen in gidecegin yer de toprak. 

* Bizim de mayamii; topraktan yo^rulmus, biitiin ba> ^fkm 
(erin de; buna da yuzlerce delil var. 

Bedenin topraktan yardim g&rmeJttc; boynun. loprakian bHcn 
gidalarla yoguxilasmakta. 

Can gitti mi o da gene toprak olmakta, korkun^ mr/mdji 
toprak olup gitmekte. 

Sen de toprak olup gidersin, biz de toprak olur gideri/, siiiiiii 
gibiier de toprak oi.xir giderier; ne sen kahrsin, ne mevkiin kuln 

Firavun, bu soydan - boydan baska bir adm vardir dbct; ln'in 
de sana daha da yara^ir dedi; 
2320, * Sen in adm, Firavun 'un kuludur, kullannm da kulu. ^iinkii 
once bedenin de onun sayesinde gclisti, canin da. 

* Hem de dii^man, azgtni pek zalim; kotii isi yiizundcn bu 
yurttan kaemis bir kul, 

* Kanli, gaddar, hak tanimaz bir kul; var artik, bu ce^it buy 
lara gore kendini kiyaslar, 

* Gariplikte hor-hakiyr, yoksul, eirciplak; sonra da 11c biw 
siikreder, ne hakktmizi tanir. 

Musa, has& dedi; o padi^ahlar padi^Shiyla efendiliktv hltf kim 
se ortak olamaz, 

Mulk sahibi olusta birdir o, ona esit yoktur; kullanna ondoni 
baska sahip bulunamaz. 

Yarattiklarma ondan baskasi, sahib olamaz; geberesice bir kl 
si den baskasi onunla ortakhk dav^sma mi girisebiJir? 

Beni o diiziip kojmustur; ressamin odur benim; baskasi biiylr 
bir davaya girl^irse 0, ziilmetmek ister ancak, 

Senin. benim kasmii. bile yapmaya , giiciin yetmez; artik nasil 
olur da benim cammi tamyabilirsin sen? 

Gerc^kte gaddar da sens in, azgm da sen; ciinkii Tann'ya jirk 
kc-suyor, ikilik davasina kalki^tyorsun. 

531 



-M^MB. 



2 HO. Ben kuiii biri.sini yiiiilislikla tfldtirduystnn, ne nefsim i$in iil- 

durdiim onu, ne oyun ulsun dive, bo$ jjena oldurdiim. 

Bir yummk vurdum, geberivcrdi, zaten cam da yoktu y», 

can verdi - giui. 

Ben bir kopek gebertti'm; sense peygamberlerin ogullannij y(k. 
binicrce sucsuz, dyansir socugu oldiirdiin. 

Onlann kanlan hep sen in boy nun da; bakahm, bu kan i$mcn 
viiziinden ba^ina neler geleoek? 

Ya'kubun soyunu oldurdiin, hem de cmlan, beni ofdiirmek 1* 
tediginden oldiirdiin. 

Tanri, seni kor etti de beni segti, nefsinin pi$irip kotardig] du 
zen, bas as/agi oluverdi, 

Firavun, bunlan birak dedi; hif jiiphe yok ki sende hakkim 
var: tuz-ekmek hakki bu mudur? 

Beni halkm oniinde horlayasin; ay din giinii, eonlumii kar.it 
[asm, bu mudur hak? 

Musa, kiyametin horlugu dedi, daha da sarptn; hayirda, serd* I 
bana uymazsan, o guniin horlugu daha da giictui\ 

Bir pirenin aasma dayanarmyorsun; yilanin yarasmi nasd M 
Jacak, ona nasil dayanacaksin ? 
234Q L Goriinu$te senin yaptigmi yikiyorum a ma bir tikeni gul bah' I 
gesi haline getiriyorum ben. 



*\ 






M2 



(S E R h) 



2203. Kettle ve Dinine I. c, 905, bey tin gerhine bk. "Kelile ve Dinine 1 ' den 
i.'U hikayeyi gu sOretle nul&sa edeblhriz: Btlyilk bir gtfldc uc lombul balik yti 
?Up yasamaktadir. Buniarm adlan; Ileriyi diigunen, Akli tes? eren, Kaciere bo 
yun egen. ileriyi du&Unen, bir glin ytlztlp gezerken f&l kiyiaindan gecen hank 
Cilaim, bu gbl balik dolu; yann banian avlayalim dedlklerlnl duyar; kendl k'*n 
lilne, bbtir arkadaglanma da haber vereyim de bu gtilden, tnsan ell dcftnwrllk 
i:aska Mr gole gocelfm der. thl dostunu cagmp Igl anlatir. Akli tez eren. B-VCllnr 
nutaya gelirler^e bir gayler yapar, kendimi kurtanras der. Kadere boyuu f-ftni. 
i;u stize altfirmaz bile. Ileriyi gtiren, o Iki dostun, orada kalmaya kararli oWuk 
Ifinni anlayinca kendl dcrdlne dilser, ba$ka bir gote gOger. Ertesi gtin ti:ilrk;i 
lat gellrler, buSiklanr. kaQab!l«<:eklerl yerlerl tutarlar. Aglanru atarlar. blltnti 
lallklai aga dtiser. Akli tei eren, hemen kendislnl SLmil? dururaa sokar 1 am 
lilti Sanaa balikgilar. tutup kiyiya atarlar, O da debelexie - ciriiina ubUr nnli> kc 
Cip kurtulur. Kadere boyun egen ne yapacagjm bllines: o yana, bu yanu Hijrn . 
Honunda can verlr glder (Dr. tndu Shekhar: Pancatantra; Tehran Qnlv. Vu 
run. 1341 9. H. 196 1; b. 76-77. "KeUle ve Dlmr.e"nln dunya edebtyatindukl U 
sfri, yaailiji, metlnlerl ve mukayeseleri. arapca ve farscaya tarccmeierl icln [>r 
t Sh. cevlrlstrdn unaozUne bk. A-D— 1-4 ve "Mukaddlme" ; 5. 1 - 31), 

2210. Kadina danismak. I. c. 2^8 ve II. c. 18S7. beyitlerin seThlrte bk. 

221 1. Yurt sevgisl. Ll Vatan sev^isi Imandandir," (Had!s: Seflnet'ul - Eiliftr, 
II, s, 6Sfi) Bflfllerco riadts olarak kabul edilen ba sozdek! "Vatan - Yurt" birlik 
ftlsmidlr; dtlnyi Ise ayrilik alemldlr, gurbettlr. Ancak dunyayi, dilnya jOren- 
teree bu, bSyledir; takat dunyayi, halti. batlln ftlernl, Tanri'nm kudretlnin, hlk 
metmin. sifatlarirun, lilknietleTlnln bir aynasi olarak gbrenlere naxaran dlln 
ya ve ahiret, blrblrlne ajSirj Iki dUsmandir, ayri yerlere gikan Iki yoidur. IJUn 
yayi seven, nni dost olaii = alnretl eevme^i, ona d[i$man olur. DUnya He third. 
doguyla bati glbldlV; birirr; yakla^an, ttbilrtinden uzaklagir" buyurur ki hu, 
diinyayi dllnyA olarak gorenlere, ona ragbet edip ahireti unutanlara. konrtilori 
ni Litem in merkezi ve mlhveri . bilfp nelsi iftn yagayanlara goredlr (NclnMil 
8el4gai; IV. 3. 165), Fakat gene Hz. AH, dUnyayi yeren blrlslni duyup »nu iln 
mljlerdlr ki: "Fy danyanin aldatigina kapilmisken bir de onu yeren; bug »p> 
Serine aldanip da sonra onun aleyhlnde soz eden, sen mi onu sucltttiiiiktaiun. 

tnu seni suflamakta*? Dunya ne vakit aklmi aldi, ne zaman seni iddjittiv llu 
balarirun c<lr(lyilp dagilan bedenlerlyle ml atdatti sent, yoksa yer altmda yihm 
analarinla mi kandirdi seni? Onlari nice keie :l telle re ugrattin, nice k«rti lui 1 ■ 
ettin; onlari iyilestirmek iatedin, hekimlere bag vurdun; eslrgemen, hl^ blrlni' 

1 ay da yermedi; onlann liletlerint kuvvetin glderemedi Dtlnya, onlari a brn4>k 
gosterdi sana, sonlanyia sonunu gu titer di serdn, Gcrgekten de rltinyft, onu dofi 
ru grjrnnn dogruluk yurdudur; orada anl&yig sahtbl olana esenllk evldir; ascik 
edlnene zengjnlfk yurdudur, 6gtlt alana b|ilt yeridir. Allah dostlannm seede y<? 
ridlr; Allah meiekterinln namaz yeridir. Allah'in vahylnln lndigl yardlr: Allah 

53.1 



dtwLlamun alig - verls yuri tn\uU rah met elde ederlpr, cermet! aatin aJjriur, 

(nydalururlar. He dlyc wmmed*rsla dtlnyayi kl ahvaliyte sana yok Olacafcim till ' 
dirdi. ayriligim haber veidl, taltaiyla bclayi brock olarak gcsterdl..." (Ayw 
n 167-168). "Vatan sevgtsl tTTlandl^ ,, sqbII, bu bakimiardan, dllnyada ahirell 
de Litiulmamak, aym itamanda dunyayi, animate hazirlik yurdu £6rUp dlmya v* 
nlurMi. madde ve manayi dengel! tutmak, kendl S?lc uldugu kadar taplumu v» 
bUHta insanlik icln faydaii olmak anlamlarmi da vermekfcedir. Mevlana, -Me* 
nevi' run blrcok yerlnde bu danya - ahiret karsiEastirmasim, buliin talsIJatljIi 
rirtaya koyar ve o, higbfr vakit dilnyayi terketmeyi tavslye etmez; hirai, benctl- 
.fi terketmeyi tavsiye eder ("Mevlana Ceialeddin 1 adli eserlmize bk s. 174-177) 

2220. beyitten sonraki bahis. Abdest Dualari. Abdestte, uauvlar yikamr, ya 
bin mnshedilirken muayyerj ve had la I ere dayanan dualar okunur En run a *u 
vcrillrken 'Bana cermet kokularim ha ram etme, onun kokusunu koklayanlardan 
H ben]" mealindokj dua okunur Sempeddln-L Tebrlzrnin sohbetlerlnln zaptm 
cian meydana gelen "Makaalat" ta Sems, "Yapim, yikistadir;-onu yiktun: cimku 
in.'iiriurluk, yikilmaktadir. Du kadar bilgile-r billy or ama'kendi Isinin diizenlnl 
inimlyor: blr is yapayor kl (gin in dOzeninl, yaptifei isle olur saniyor. Deligl jj. 
minus; "Bana cennet kokusunu kofcJat". pjsllkten arimrfcen okunur; duadir am a 
iMLftJni yamlmij" demektedir fF&tlh K. No. 2783: 33. a. Suieymaniye K. Fatlh 
fcltaplan arasmda bulunan bu nushamn tavsifl lain "Meviana Celaieddin" add 
<: set \ mtaiia 29-31. sahlfeierine blr.). 

2225. Ahmaklar - Padlsahiar. Ahmaklardan maksat, yalmz yasadigi gQnil 
Kitten, bile?), gelecegi diigtinineyen. mevkiine, zahfri yilceUglne gtlvenen kl&ltt 
ijtr. AriJ padigaWarsa, hirka altjnda sultan olan gertjek erenlerdlr. Mevlan*. 
mevfci' vc makam sahlpieriue e£JlETi, yaltaklik eden, gergeklere karji benllk ta»- 

I II van klsileri yer7inekl,edlr. 

2229 - S2J3. Ah - Kuyu. Hs. All, ssrlarmj klm&eye atamami?. gidip bir kt- 
vjya soylemls. Pcrideddm-J Attar da "Mantik'ut - Tayr" da "Gah kendl aiemm- 
de cosar fc6pUr(lrdu; gah gldcr, airlanm kuyuya soyierdl" beytlyJe bu hikaycyl 
hatirlatu {Tercemcmiz; iksncl Basilis; M. E. Easimevl - 1962; a, 2B: b, 4B0), Bj 
hnyu hlkayesmm bir baska tarn daha vardir. Ha. Peygamtier, Hz. AStye biw\ 
tJiliii sirlar soylemiB. Hz. Ali, dayanamamig, bualan soylciaek Lhtlyacmi duy^ 
muf, Vakat klmscyc de abyleyerBenu?. Gldip bir battal kuyuya toylemts. Kuyu- 
mill kiyjsuidari cikan kamialariian blrini, blr ^oban keslp feavaJ yapmis, Cai- 
rn ay a baslayinea bu sirlai, nagme hallnde gSntlllere yayiimi?, gonUUerce du- 
vulmus. Halvetiyyeden Ru5eniyye kolunu kufan, Aydin'h o!dugu igin Rd$en| 
mohlasim kuJlandigi sSylenen ve 98£ hlcrlde U574> T^hriz'de vefat eden Dedi« 
Omer-1 Ru^ni'nin "Ney - Name" adli ve mesnevl taizinda bir feltabi vardir kl 
ncyden bahsetmekle beraber bilhassa, Hji. Peygamberln soyledtgl sirtara AJfnln 
tabamtntll edemeyisinden, Hz. Peygamber'ln, gmu bir kuyuya gonderiglnden, A11'- 
nln, kuyuya bir "Hu" deyisinden bah seder: bu beyltler, "Ney - Name ,, dendlrr 



Varuban taha All blr lift didl, 
ihf;c. MrTiirdiiu ne o|, no bu didl 
fjbyk cAhr s:Uiii ol Hu bay u bii, 
SahbaD cS.li ftldft ffavgaa-yi H*, 



■534 




Ulldl lilr nrj Anilii {pi llu'dan re van, 

Olub, qI ijihin auyu oi denide kan: 

P«9 budui ii ey did tig I Hu - Hu rniidam, 

Dbnedii^j h!^ kil-ka ly hiinlain (1st Cniv. K. Tfhkcc YftT.. 1D15, Jfl. aj. 

Rfljenl, bundan sorxra, blrisintn a katnisi fesuz calmaga basladi^mi, alcuit^ 
heyecan verdtlinl anlatmaktadir (40. a - 42. a. Bu manzum risale, 191b No. cloki 
KUILiyyatm 32. a - 63. a yapraklanndadir)'. 

2233, beyittekl "ases"' arap^a blr s5zdlir. Hirsizlara, dtlzani bozanlara en 
vM olmak ve bu gegit kLgileri tutup cezalandirmak: i^Ln gecelerl gezen xaptiyr 
Niemurlarina denirdi. Osmanh devletinde de asesler ve bunlann amirlerim 1 
rtfeabasi" denirdi. 

2233. dizli ytlrflmek. tnaneim gizlemek. III. surerjln (All tmran) 28. ftyf 
: ;n in me aii $udur: "Inananlar, Iman edenleri birakip kaNrlerl dost edlnmnMn 
Jer. Bu Jsl yapan, Allah 'tan blisey beklemesln. Ama kafirlerden ceklnmctitr. 
KeTekse ba^ka. Allah, kendLsinden aakinmanizi emretmektedlr ve dtinllp »« 
nlacak yer de Allah tapisidir." Gorilltlyor ki ayette, "ceklnniek gerekirse" krn 
dint, dinini, din kardeglerini korumak igln inanrnayaiilarla gecLnmek ?mro 
(Ulmektedu*. tslamm Ilk devtrlerinde Am mar 'in babasi Yaair ve annesl S tin icy 
?t, mUjrikleriri sb'yletmek tstedlklerl suzleri s5vlememi$ler ve Ijkencelerle jsi'IiM 
fdilmlsier, Ammar, soyletmek istediklerlni soylemL; ve kurtulmu$tu Ha. I'< h y 
i;amber'a, Ammar dinden dondl! diye habei verilince Hz. Peyg amber, ' 'JMjihiI 
olur, Ammar, tepesinden tirnagina kadar lmanla doludur" buyurmus n.Viu.-r' 
O. s. 137), Nahl suresindeki (XVI), inahdiktan sonra, kalbl tarn inajich uldugu 
iialde soils bu ceslt soz siiyleyensn suglu olmadigi bildirilmi^ti [ayet. 1 13 .■ . $Iu-i 
fmamlyye, zatflr?t hfilinde inanci glzlemeyi vlclb bilir ve buna "Takiyye" der 
Takiyye, zarQrl blr $eydir; ancak. din in korunmaai, lerdin feda edilmeslyli- 
:ni)mkUnae o vaklt bu vflcub kalkar. Beyitte. "Olmasim dllediginia milhlm i$- 
inrLnlsin olmasim, onlari gizleyerek saglaym; gdnkil her nlmet sahibine hanod 
rdHir 1, hadlslne de tgaret vardir (Cami"; I, s. 33). 

2244. beyitlen sonraki bahia. Kus - t)o B&tiiL Bu hikaye, Attfir'ui "llahi 
\anie" sfnde ga'bfden rlv&yet edilerek zikredlllr; kus aercedir. Hikayft, "OnllvHn 
ptJ Makale" dedtr (Tercememiz; c. 11. Blrinci Baailuj: M.S. Baaimevl; tat 1071. 
s 17- IB). ?a'bl EbQ-Amr Amir, Yemen' lldir. Tabilnden, yanl Sahabeyp Lilnyurt 
inrdandir. Hlcri 2Q de (640-641) Baara'da do|;