(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Revista Dituria islame 197-234.PDF"

Ne perkujtim te Lidhjes Sh 



DITURIA ISLAME 

Reviste mujore, fetare, kulturore e shkencore 

Boton 

Kryesia e Bashkesise Islame te Kosoves 
Prishtine 

Kryeredaktor 
Bahri Simnica 

Redaksia: 

Agim Hyseni, Burhan Hoxha, 

Jakup Qunaku, Miftar Ajdini, 

Muharrem Ternava, Rexhep Lushta, 

Sabri Bajgora, Zaim Baftiu 

Gazetar ne redaksi: 

Ramadan Shkodra 

Lektor 

Isa Bajcinca 

Korrektor 

Skender Rashiti 

Kopertina & Red. teknik 

Ymridin Trinaku 
Operator kompjuterik 

Nuhi Simnica 



Adresa: 

"Dituria Islame", 

Rr. "Vellusha", nr. 84. 38000 Prishtine, 

Fah. post. 46, 

Tel & Fax. 038/224-024 

www.dituriaislame.net 
E-mail: dituriaislame@hotmail. com 
dituriaislame@yahoo.com 



Parapagimi: 

Evrope 25 € Amerike 40 USA $ 

Shtypi: 

"Koha" - Prishtine 

Doreshkrimet dhe fotot nuk kthehen! 



Siguria eshte domosdoshmeri fetare dhe racionale 

Koha ne te cilenjemi dukejetuar vertete eshte bere e rend e mundimshme si dhe 
mjafte streseve sikur cdo dite presim nje katastrofe gjitheperfshirese. Kjo sikur na 
ben te ndihemi jo mire nga nje pasiguri e cila po verehet ne te gjitha poret ejetes 
duke jilluar qe nga siguria individuate po ashtu edhe tek ajo kolektive dhe shoqero- 
re. Si shkak i gjithe kesaj pasigurie eshte largimi nga qdo parim njerezor si dhe ikja 
nga besimi ne njefuqi mbinatyrore qe sundon dhe kontrollon gjithesine e qe Ai eshte 
Allahu xh.sh. qe kerkoj nga njeriu tejete i kujdesshem per veten e tij si dhe i kujde- 
sshem ndaj te tjereve dhe ndaj gjithe asaj qe e rrethon ate. 

Muhammedi a.s. ne lidhje me kite pasiguri thote: "Ai qe e kalon naten e sigurt 
ne shtepi, me trup te shendetshem dhefurnizim te mjafiueshem per dit'en e tij, eshte 
sikur te kete jituar te gjithe boten " hadith, kjo neve na ben te mendojme mire se ku 
neve jemi tani ne kohen e zhvillimeve te pergjithshme ne Qdo aspekt ne vend se te 
jemi me te sigurt ne jemi duke levizur me nje shpejtesi marramendese ne futjen e 
frikes dhe pasigurise ne qdo pore tejetes. 

Siguria e zemres eshte besimi dhe njohja me bindje e se vertetes. Siguria e shte- 
pise eshte liria e saj nga turpi dhe devijimi, si dhe te qenit e saj plot me udhezim 
hyjnor. Siguria e ummetit tone eshte te qenit e tij i bashkuar permes dashurise te the- 
meluar mbi drejtesine dhe zbatimin e sheriatit. Kurse frika eshte armiku i sigurise. 
Shtrohet pyetja njerezimi sot me gjithe k'eto te arritura ajeton i qet dhe a eka te sig- 
urt pasurin dhe familjen e tij brenda nje nate e mos tejlasim per me gjate. 

Ja se si Kurani deshmon per pasigurine qe arabet ishin duke e jetuar qe nga 
koherat me te hershme duke deshmuar me se miri me keto ajete ne vijim: 

"Prandaj le te adhurojne Zotin e kesaj shtepie (Qabes), i Cili i ushqen ata ne dite 
urie dhe i siguron ne dite fr ike. " (El-Kurejsh, 3-4). 

"Sa per ata qe besojne dhe nuk e molepsin besimin e tyre me padrejtesi (idhuj- 
tari), pikerisht atyre u takon siguria dhe ata jane te udhezuar" (El-Enam, 82). 

Keshtu pra nuk ka qetesi per frikacakun e as siguri per jobesimtarin, dhe asjete 
te qete per ata qe vertete jane zhytur ne kete semundje shekullore duke skllaveruar 
dhe gllaberuar pronat e te tjereve ne emer te demokracise. 

Sa e mjere eshte jeta e kesaj bote! Nese jeni te suksesshem ne nje aspekt te saj, 
do tejeni te dobet ne nje ane tjeter. Nese vie pasuria jillon pasiguria nga ata qejeto- 
jne me keqperdorime dhe mashtrime. Kur gjithe cka duket se shkon mire dhe me ne 
fund ndjeni njefare stabiliteti, atehere eshte mire ta kuptojme se jemi bere gati per 
ne arkivol per te lene te gjitha brengat dhe problemet dhe per te dhen llogari per te 
gjitha ato padrejtesi dhe veprime mashtruese dhe frikesuese qe i kemi bere njeri 
tjetrit deri sajetuam ne kete bote. 

Perqendrimi yne ne sigurine dhe ruajtjen e rendit njerezor na ben qe te jetojme 
te lumtur dhe te qete ne kete bote si dhe te fitojme ne boten tjeter te perjetshme. 

Ne kete numer pos te tjerash 

Ne perkujtim te Lidhjes Shqiptare Pavaresia e Kosoves 

te Prizrenit dhe lirite fetare 

4 9 



Roberit e Allahut - (3) 

Moment i ajeteve 63-77 

nga kaptina "El-Furkan") 

4 

Island dhe toleranca fetare 

ndershqiptar 

7 



Dita me madheshtore e javes 
19 

Disa shtetare shqiptare ne jeten 

politike e shoqerore.. 

44 

Aktuale 
45 




dituria islame / 202 



Ne shenjester 



Ne perkujtim 
te Lidhjes Shqiptare te Prizrenit 



Mr. Qemajl Morina 

Me 10 qershor te ketij viti 
mbushen 129 vjet nga 
mbajtja e Kuvendit te Li- 
dhjes Shqiptare te Prizre- 
nit, qe perben nje' nga ngjarjet me te 
medha ne historine e popullit shqiptar. 
Lidhja ishte e para organizate politike 
mbareshqiptare brenda trojeve shqipta- 
re, e cila organizoi luften per clirimin e 
vendit, mbrojtjen e teresise tokesore nga 
synimet shoviniste te vendeve fqinje si 
dhe krijimin e shtetit te pavarur kombe- 
tar. 

Lidhja Shqiptare e Prizrenit, per here 
te pare ne historine tone, arriti qe ne me- 
nyre institucionale te mobilizonte ener- 
gjite e shqiptareve dhe t'i orientonte 
drejt realizimit te programit madhor te 
Rilindjes Kombetare, afirmimit te kom- 
bit shqiptar ne arenen nderkombetare, 
mbrojtjes se teresise territoriale te Shqi- 
perise dhe formimit te shtetit shqiptar. 

Veprimtaria e Lidhjes Shqiptare, vler- 
at dhe rendesia e saj nuk mund te njihen 
e te analizohen drejt pa i ditur kushtet 
historike ne te cilat ajo u krijua dhe ve- 
proi. 

Ne rrethanat e krijuara pas marreve- 
shjes se Shen-Stefanit (3 mars 1878) dhe 
ne prag te Kongresit te Berlinit (13.6- 
13.7.1878) , thirrja e nje kuvendi kom- 
betar dhe krijimi i nje organizate patri- 
otike, qe do t'u dilte zot interesave te 
vendit, u be nje imperativ i domosdosh- 
em i kohes. Per kete arsye, thirrja e ku- 
vendit u kerkua gjeresisht ne mbledhjet 
popullore te zhvilluara ne te gjitha trojet 
shqiptare gjate pranveres se vitit 1878. 

Lidhja Shqiptare e Prizrenit misheron 
bashkimin kombetar shqiptar . Si ngjar- 
je , si dukuri shqiptare, si histori dhe si 
perjetim, ajo nuk ka qene, nuk eshte dhe 
nuk mund te jete tabu per asnje shqiptar, 
qe sado pak ka ndjenja patriotike. Ajo, 
duke qene histori, nuk pushon kurre se 
qeni aktualitet deri ne permbushjen e de- 
tyrave te saj . 




Shpresat e shqiptareve per nje bashk- 
im gjithekombetar dhe jete te lire ne tro- 
jet e tyre etnike, asnjehere nuk u shuan. 
Ata vazhdimisht jetuan me keto shpresa. 
Dhe jo vetem kaq, po ata punuan per 
realizimin e ketyre deshirave, edhe pse e 
dinin se kjo ishte rruge e gjate dhe me 
plot te papritura dhe sakrifica. Per reali- 
zimin e ketij qellimi ata flijuan edhe 
jetet e tyre. 

Shikuar nga prizmi politik ne 129- 
vjetorin e Lidhjes Shqiptare te Prizrenit, 
Kosova eshte me afer se kurre realizimit 
te plote te pavaresise se saj. Ne jemi du- 
ke kaluar kilometrat e fundit te ketij rru- 
getimi shekullor me plot peripeci dhe te 
papritura, i cili besojme se shume shpejt 
do te behet realitet. Sepse per kete fliju- 
an jetet e tyre sa e sa deshmore, u derdh 
shume gjak dhe u derdhen shume lote. 
Nje shperblim te ketille populli shqiptar 
me ne fund e meriton. Pengesat qe po 
paraqiten ditet e fundit nga blloku pan- 
sllavist dhe panortodoks, besojme se ja- 
ne te kalueshme. Endrra e shqiptareve 
qe Kosova, ne Prizrenin e se ciles u 
mbajt kuvendi i pare Lidhjes se Prizre- 
nit, do te shpallet e pavarur, eshte e prit- 
shme te realizohet. 

Ne kete kuptim, ne nderojme sot lu- 
ften e patrioteve shqiptare ne vitet 1878- 
1881, si dhe ne periudha te mevonshme, 
si nje nga etapat me te rendesishme qe e 



shpune popullin shqiptar ne fitoren his- 
torike. 

Perkujtimi me dinjitet i 129-vjetorit 
te Lidhjes Shqiptare te Prizrenit, ka per 
synim riaktualizimin e vlerave dhe me- 
sazheve te saj nga kendveshtrimi ne ko- 
hen tone. Andaj, perkujtimi i ngjarjeve 
dhe datave te historise, si9 po veprohet 
tani, nuk duhet te kuptohet si ratine, apo 
vetem si nje nderim formal. E kaluara 
nuk mund te kuptohet e shkeputur nga e 
sotmja. Procesi shoqeror eshte nje dhe i 
pandare, keshtu qe rezultatet e Lidhjes 
Shqiptare te Prizrenit duhen analizuar, 
me kete rast, ne funksion te se sotmes 
dhe te perspektives te se nesermes, aq 
me teper qe detyrat themelore qe shtron- 
te ajo, nuk jane realizuar ende. 

Eshte mire qe ne kete pervjetor, Kry- 
esia e Bashkesise Islame te Kosoves do 
te organizoje tryezen shkencore me tit- 
ull: "Mesazhet e Lidhjes Shqiptare te 
Prizrenit ne raport me realitetin shqiptar 
sot", ku do te marrin pjese nje numer i 
studiuesve nga te gjitha trojet shqiptare, 
te cilet do te ndricojne disa aspekte ende 
te pandricuara sa duhet te kesaj ngjarje- 
je me rendesi te historise sone kombe- 
tare. Ketij manifestimi kulturor do t'i 
paraprije vendosja e pllakes perkujtimo- 
re ne xhamine e Mehmet Pashes, ku pati 
zhvilluar punimet Lidhja e Prizrenit, me 
10 qershor 1878. 



dituria islame / 202 



Fleta e tefsirit 



Sabri Bajgora 



Roberit e Allahul - (3) 

Koment i ajeteve 63-77 nga kaptina "El-Furkan" 

"Edhe ata qe kur shpenzojne nuk e teprojne e as nukjane doreshtrenguar, por mbajne mesataren 8 
ejane te matur. " (El-Furkan, 67) 



5. Maturia ne shpenzime 

"Edhe ata qe kur shpenzojne, nuk e 
teprojne e as nukjane doreshtrenguar, 
por mbajne mesataren e jane te ma- 
tur. " 

Jeta ne kete bote eshte shume e shku- 
rter, dhe mundesia per te bere vepra te 
mira, po ashtu eshte e kufizuar. Jo secili 
prej njerezve ka pasuri, prej se ciles mu- 
nd te ndaje nje pjese per te varfrit dhe 
skamnoret, qe te arrije kenaqesine e 
Allahut. Te pakte jane ata njerez qe 
mbase mund te jene ne nje pozite te larte 
ne shoqeri dhe te kene mundesi te ndih- 
mojne te tjeret, sepse shume prej tyre 
mashtrohen nga cytjet e shejtanit dhe 
shume shpejt harrojne jo vetem shoket, 
por madje harrojne edhe familjet dhe te 
afermit e tyre. 

Pavendosmeria i ben njerezit dhe 
shoqerite te njellojte, egoiste e indifere- 
nte. Ata priren per t'u kushtuar vemend- 
je vetem interesave te tyre dhe nuk 
reagojne ose tregojne interesim per 
ngjarjet qe ndodhin rreth tyre. 

Por, per nje grup njerezish te ve9ante 
e te dalluar, nuk ka kufizime te tilla. Per 
ta nuk ka dere qe eshte e mbyllur. Per ta 
jane te hapura madje edhe dyert e qiellit 
dhe te meshires hyjnore. Keta jane 
"Ibadu Rrahman" - Roberit e Allahut. 

Shume prej njerezve mendojne se te 
jesh prej ketij grupi te devotshmeve, 
duhet te jesh i varfer, nevojtar, asket, 
modest, pa pleng e pa shtepi. Jo, ky pa- 
ragjykim eshte plotesisht i gabuar. Edhe 
i pasuri mund te jete rob i sinqerte i 
Allahut, sepse ai shpenzon ne rrugen e 
Tij duke dhene zekatin, shpenzon per 
familjen dhe edukimin e tyre nga ajo pa- 



suri qe Allahu ia ka lene ne dorezim ne 
kete bote, keshtu qe e fiton kenaqesine e 
Tij edhe ne kete bote edhe ne boten tje- 
tcr. 

Sjelljet e njerezve ne kete bote jane te 
shumellojshme. Disa prej tyre jetojne 
nje jete te shfrenuar, duke shpenzuar pa- 
surine e tyre ne gjera te ndaluara, duke 
shpenzuar e duke bere qejf kot se koti, 
kurse disa prej tyre jane aq doreshtren- 
guar e koprrace, saqe u dhimbset te har- 
xhojne edhe per veten dhe familjet e 
tyre, duke mbjelle nje egoizem te paars- 
yeshem ne zemrat e tyre. Mu per kete 
arsye edhe Allahu xh.sh., po edhe i Der- 
guari i Tij, na mesojne se ne kete jete ne 
9do veprim duhet te ndjekim nje mesa- 
tare, meqe edhe kemi epitetin e te qenit 
Ymet i mesem (mesatar). Kurani na me- 
son se njeriu nuk duhet te jete as dorelire 
ne harxhimin e pasurise pa lidhje, por as 
nuk duhet te jete koprrac, sepse koprra- 
cia e tij e tepert, mund t'u shkaktoje vua- 
jtje te tjereve, sidomos te afermve. Ja se 
c'thote Kurani ne lidhje me kete: 

"Dhe mos e bej doren tende te lidhur 
per qafe (mos u bej koprrac), e as mos e 
shtri ne teresi, e te mbetesh i qortuar 



dhe duarthate (nga shpenzimi i tepe- 
rt). " (Isra 'e, 29) 

Si plengprishja-shpenzimi i pakontr- 
olluar (israfi-masrafi), qe shkaterron 
shpirtin, pasurine dhe shoqerine e njeri- 
ut, po ashtu edhe koprracia (taktir), e ci- 
la privon shoqerine e nevojshme perreth 
njeriut, qe te kete dobi nga pasuria e tij, 
shkaktojne crregullime te jetes shoqero- 
re dhe asaj ekonomike, duke shkaktuar 
kriza, pakenaqesi, egoizem dhe urrejtje 
ne mes njerezve. Per kete arsye Allahu 
xh.sh. ka percaktuar kete baraspeshe ne 
mes ketyre dy skajshmerive, duke bere 
qe njeriu te jete i matur ne 9do veprim te 
tij ne kete jete, e ne kete teme, edhe ve- 
primi i drejte me pasurine qe Ai na e ka 
lene ne dispozicion. 

Transmetojne Tirmidhiu dhe Hakemi 
se nje njeri kishte ardhur tek Resululla- 
hu s.a.v.s., por Pejgamberit a.s. nuk i ki- 
shte pelqyer pamja e tij e jashtme dhe e 
kishte pyetur: 

- A ke pasuri? 

Po, - ia kishte kthyer ai. 

- Po cfare pasurie ke, - e kishte pye- 
tur prape i Derguari a.s. 




%tffc jU$ LAifei 



ej^i ^k^stina AA>ja|&j 



dituria islame / 202 




- Allahu me ka dhene prej seciles pa- 
suri, - ia kishte kthyer ai, (duke pasur ne 
mendje deve, lope dele, kullosa, fruta 
etj.). Atehere' i Derguari i Allahut i ki- 
shte thene: 

- Pra, dije se Allahu deshiron qe te 
shohe gjurmet e dhuntive te Tij ne ty. " 

A nuk thote edhe Allahu xh.sh. ne 
Kuran: "eper te mirat qe t'i dha Zotiyt, 
trego! " 

Nga ky hadith i Pejgamberit a.s. me- 
sojme shume gjera, mesojme se nga pa- 
suria qe Allahu na ka dhene, duhet te 
shpenzojme ne menyre racionale, per 
nevojat vetjake, per familjen dhe per te 
varfrit myslimane. 

Pra, roberit e Allahut jane ata qe, kur 
shpenzojne, nuk jane koprrace e as do- 
reshtrenguar per vetveten, per familjen e 
tyre per te afermit e tyre, per fqinjet e ty- 
re, nuk jane koprrace per te ndihmuar 
myslimanet e tjere kur i godet ndonje fa- 
tkeqesi, dhe ajo qe eshte me kryesorja, 
nuk jane doreshtrenguar ndaj urdhrit ku- 
ranor per dhenien e zekatit dhe te sada- 
kase. 

Sipas Ibn Abbasit r.a., nese njeriu e 
shpenzon edhe tere pasurine e tij ne pu- 
ne te hajrit e ne miresi, kjo nuk eshte ha- 
rxhim dhe masraf, por nese qofte vetem 
nje metelik e shpenzon ne haram, atehe- 
re ky eshte plengprishes dhe masrafxhi. 

Ta kujtojme vetem shembullin e Ebu 
Bekrit r.a., kur gjate pergatitjes se nje 
ekspedite luftarake, para te Derguarit te 
Allahut solli tere pasurine e tij. Kur i de- 
rguari a.s. e pyeti se cfare i kishte lene 
familjes, ai u pergjigj: Ua lashe Allahun 
dhe te Derguarin e Tij. 

Le te na sherbeje ne kete kontekst 
edhe nje thenie e Resulullahut s.a.v.s. 
kur thote: "Myslimani nuk ben te xhelo- 
zoje (ndaj vellait te tij) pervecse ne dy 
raste: ndaj atij qe Allahu i ka dhene pa- 
suri dhe ate pasuri e shpenzon ne rruge 
te drejte, dhe ndaj atij qe Allahu i ka 



dhene urtesi (dije) me te cilen vepron 
dhe kete ua meson njerezve te tjere. " 

Ne kete bote nuk kemi nevoje te shti- 
remi sikur nuk kemi asgje, sepse keso- 
dore e paraqesim veten para te tjereve 
me pamje te rrejshme dhe joreale. Duhet 
te jemi ata qe jemi. Nese je i pasur dhe 
shpenzon ne rrugen e Allahut, atehere 
kjo eshte devotshmeria me e madhe, por 
nese mendon qe me thjeshtesine (kop- 
rracine) tende, te mos biesh ne sy te te 
tjereve se ke pasuri, per te mos u dhene 
te varferve, atehere ky veprim eshte nje 
mekat i madh. 

Dijetari i mirenjohur bashkekohor Dr. 
Jusuf Kardavi, tek flet per kete grup nje- 
rezish qe Allahu i ka cilesuar si "Ibadu 
Rrahman" ne kete ajet qe po e komento- 
jme: 

"Edhe ata qe kur shpenzojne, nuk e 
teprojne e as nuk jane doreshtrenguar, 
por mbajne mesataren e jane te ma- 
tur. " 

thote se me gjuhen bashkekohore keta 
njerez mund te jene biznesmenet e nde- 
rshem, qe pasurine e tyre e kane hallall, 
dhe qe ndjekin mesataren, gjithnje duke 
pasur friken e Allahut. Keta njerez jane 
ata qe japin me se shumti per te varfrit, 
keta njerez jane ata qe kujdesen per je- 
timet, per lartesimin e fjales se Allahut... 
Po keta njerez, jane aq te thj eshte e mo- 
deste, nuk jane kryelarte, nuk bejne me- 
ndjemadhesi, shikojne punen e tyre, 
falin namazet dhe vecanerisht naten 
ngrihen dhe E falenderojne Allahun per 
te mirat dhe dhuntite e Tij ndaj tyre, du- 
ke E lutur Ate per falje dhe meshire. 

Ne anen tjeter, shohim nje grup tjeter 
te te pasurve, te cilet pasurine e kane arr- 
itur me haram, mashtrime e korrupsion. 
Te tillet, te cilet pasuria i ka mberthyer 
me kthetrat e saj, mendojne se nuk do te 
vdesin kurre, por, kur u vjen momenti i 
vdekjes, e kuptojne se kjo bote ka qene 
vetem nje udhetim dhe iluzion i shkur- 
ter. Te tillet nuk kane c'te presin ndonje 
te mire a shperblim tek Allahu. 

Keta njerez do te jene perjetesisht te 
perbuzur ne boten tjeter dhe keta vertet e 
meritojne te quhen miq te shejtanit, ash- 
tu si9 na i ka pershkruar Kurani fame- 
larte: 




"Ata qe shpenzojne teper (mastraf- 
xhinjte), jane vellezer (ne veprim) te 
djajve, e djalli eshte perbuzes i madh i 
Zotit te Tij. " (Merjem, 27) 



Roberit e Allahut te cilet e kane kup- 
tuar qellimin e ekzistences se tyre ne ke- 
te univers, dhe e kane kuptuar vleren e 
mirefillte te gjerave ne kete bote, gjate 
jetes se tyre sillen konform me keto rre- 
gulla te percaktuara, duke u shkrire ne 
kete harmoni te sistemit te perkryer hyj- 
nor, keshtu qe 9do veprim i tyre eshte i 
matur dhe i baraspeshuar. Ata e kane ku- 
ptuar drejt faktin se pasuria ne kete bote 
eshte nje amanet i dhene nga Allahu 
xh.sh., perkohesisht, per te cilen do te 
japim llogari se si e kemi kryer (shpen- 
zuar). 

Besimtaret e vertete, qe deshirojne te 
jene ne mesin e ketij grupi te nderuar te 
"Roberve te Allahut", duhet ta kuptojne 
se shfaqja e besimit te mirefillte me te 
gjithe vlerat e tij te verteta, eshte bere e 
rendesishme si kurre me pare. Sot kjo 
eshte e nevojshme per njerezit e virtyt- 
shem, te matur, te sinqerte dhe me zemer 
te paster, per njerezit qe nuk mendojne 
ose veprojne vetem per vetveten, por qe 
parapelqejne mireqenien e te tjereve pe- 
rpara mireqenies se tyre. Vetem si te tille 
do te jene si ata rober te Allahut te per- 
mendur ne keto ajete, e te gjithe ne duh- 
et te perpiqemi t'u ngjasojme ketyre 
njerezve ne vepra dhe ne sjellje, ketyre 
besimtareve te devotshem, qe I luten dhe 
I nenshtrohen vetem Allahut Fuqiplote... 

(vijon) 



dituria islame / 202 



Veshtrim 



Islami dhe toleranca fetare 
nder shqiptar* 



Mr. Xhabir Hamiti 

Ndjenja per besim ne nje fuqi 
absolute te quajtur Zot, ka qe- 
ne pjese shpirterore e njeriut 
qe nga momentet e para te da- 
ljes se tij mbi siperfaqen e tokes. Kjo 
ndjenje eshte dhe do te vazhdoje te jete 
panderprere tek krijesa e quajtur njeri. 
Historia nuk njeh njerez te cilet te mos 
kene besuar ne nje fuqi absolute, te cilen 
e kane definuar dhe emeruar sipas shka- 
lles se akseptimit te tyre. Me zgjedhjen e 
profeteve nga Zoti dhe te librave hyjno- 
re- qiellore, njerezit ftohen qe te besojne 
ne besimin e drejte- ne Nje Zot. Ithtare 
te ketyre profeteve dhe ketyre librave 
jane sot ithtaret e tri feve me te medha 
monoteiste ne bote. Permes librave hyj- 
nore krijesa njeri eshte ftuar qe te jete 
gjithnje ne shkallen e duhur te degjimit 
dhe zbatimit te porosive te Zotit, ne 
menyre qe te jetoje ne dashuri, mireqe- 
nie, paqe dhe liri me vetveten, familjen, 
rrethin dhe shoqerine njerezore ne per- 
gjithesi. 

Toleranca dhe barazia njerezore jane 
fryt i njohjes hyjnore ne formen e saj te 
delire. Zoti na ka pajisur qellimisht me 
Njohuri Hyjnore, ne menyre qe te kupto- 
jme vetveten dhe rolin tone ne shoqerine 
njerezore, dhe, si rrjedhoje e kesaj, te 
zhvillojme marredhenie njerezore te 
bazuara ne tolerance dhe ne barazi. 

Larmia, ndryshueshmeria dhe llojllo- 
jshmeria e njerezve eshte akt i qellim- 
shem i Zotit per njohjen dhe afrimin ne 
mes tyre, e jo per te treguar ose shprehur 
urrejtje ndaj njeri-tjetrit. Kete e theksoi 
Kurani qe ne fillim te shpalljes se tij: 

"O ju njerez, vertete Ne ju krijuam 
juve prej nje mashkulli dhe prej nje fe- 
mre, ju beme popuj e fise qe te njiheni 
ndermjet jush. Ndersa me i ndershmi 
nder ju eshte ai i cili me se shumti ka 
drone e Zotit. Zoti eshte i gjithedijshem 
dhe hollesisht i njohur per cdo gje". 
(49:13) 

Bazuar ne kete citat kuranor, gjeneza 
njerezore ka nje burim dhe nje Krijues. 
Ndarja ne fise, etnitete, popuj te ndrysh- 
em ... eshte zgjedhje e Zotit, andaj si e 
tille duhet pranuar dhe respektuar. 

Shkencetaret, studiuesit e sociologji- 
se politike dhe te asaj fetare, qofshin te 
huaj apo vendes, kane perdorur terma qe 
permbajne ndryshime ne forme nuanc- 
ash per tolerancen. Historianet e fese 
dhe teologet flasin per "ekumenizem 




nderfetar". Njohesit e mesjetes dhe etno- 
loget perdorin termin "konvergjence 
nderfetare". Sociologet dhe historianet 
shekullare priren nga termat "toleran- 
ce", "bashkejetese" apo "harmoni feta- 
re". 

Me depertimin e feve te ndryshme ne 
tokat shqiptare, u be edhe ndasia fetare 
ne popullin shqiptar. Kete ndasi perpi- 
qeshin ta thellonin pushtuesit, sidomos 
greket dhe serbet. Kete qellim e kishte 
9do pushtues. Per fat te mire, qellimi i 
erret i armiqve nuk u realizua, sepse as- 
njehere nuk u shkaktua ndonje konflikt 
ne baza fetare nder shqiptaret, S19 ka 
pasur raste te tilla drastike ne te kaluaren 
ne Evrope dhe ne disa vende te Azize. 

Toleranca fetare e popullit shqiptar 
mbeshtetet ne vetedijen kombetare ne 
faktin se te gjithe shqiptaret te te gjitha 
besimeve jane te nje gjaku dhe te nje 
gjuhe, kane origjinen, truallin dhe tradi- 
ten e perbashket. Kjo vetedije ka ndi- 
kuar fuqishem ne kohezionin kombetar 
ne permasa me te gjera dhe ka mobili- 
zuar popullin shqiptar gjate historise per 
t'u bere rezistence perpjekjeve te vazhd- 
ueshme te te huajve qe ta perfanin dhe ta 
sundonin. Eshte interesant se shqiptari, 
para se gjithash dhe mbi te gjitha, me 
pare e di veten per shqiptar, pjesetar te 
nje kolektivi te gjere, i lidhur me te me 
lidhje gjaku e gjuhe, dhe me pastaj mys- 
liman, katolik ose ortodoks. Kete e kane 
vene re edhe shume autore te huaj dhe 



ne veprat e tyre e kane theksuar si dukuri 
te pergjithshme ne popullin shqiptar. 

Ne Kosove dhe ne viset veriore 
shqiptare ne pergjithesi, lidhja me e fu- 
qishme e tolerances fetare ne mes mys- 
limaneve dhe katolikeve ka qene fisi. 
Nese popullin e marrim si nje familje 
shume te madhe, fisi brenda saj eshte 
vellazeri e ngushte, nje organizate e fo- 
rte me e vogel, kohezicioni i se ciles ba- 
zohet ne lidhje gjaku. Pjesetare te nje 
fisi jane te konfesioneve te ndryshme, 
myslimane e katolike. Lidhja fisnore ne 
mes tyre eshte shume me e forte se lidh- 
ja midis besimtareve te nje feje. 

Se sa e madhe ishte dhe vazhdon te 
jete toleranca fetare mes shqiptareve, 
tregon nje dukuri e rralle dhe e pashoqe 
ne Ballkan. Fjala eshte per familjet e 
perziera per nga besimi, per familjet qe 
jetojne se bashku ne nje shtepi dhe qe 
kane 9do gje te perbashket perve9 fese, 
sepse nje pjese e saj jane myslimane, e 
pjesa tjeter katolike. Familje te tilla ka 
pasur ne Has, Rugove, Dushkaje te 
Gjakoves, Suhareke, Karadak, ne Lugun 
e Baranit dhe ne shume zona te tjera te 
Kosoves dhe ne Malesi. 

Toleranca fetare ka qene aq e madhe, 
saqe gjate muajit te Ramazanit grate ka- 
tolike rrinin zgjuar naten per te pergati- 
tur syfyrin per pjesetaret myslimane te 
familjes, kurse per festat fetare, te dy pa- 
let reciprokisht pritnin mysafiret dhe be- 
nin punet e nevojshme. Tolerance fetare 



dituria islame / 202 



nder shqiptaret me se miri ilustron nje 
shembull ndoshta unik i dy vellezerve 
ne fshatin Zheger, nga te cilet njeri eshte 
shkolluar per prift, e tjetri per hoxhe 1 . 

Ne kete kontekst vlen te theksohet 
kontributi jashtezakonisht i madh i prije- 
sve fetare islame, te cilet vazhdimisht 
kontribuan per kete tolerance fetare. Ata 
asnjehere ne shkrimet e tyre nuk ofend- 
uan pjesetaret e besimeve te tjera nder 
shqiptare. Hafiz Ibrahim Dalliu, hoxhe, 
studiues dhe komentues me nam i Kur- 
anit ne vitet '30 thoshte: "Na shqiptaret 
prej cdo feje qofshim jemi te tane vella- 
zen gjaku dhe vellazen vatani. Do te 
shkojme mbare e mire shoq me shoq si 
jemi tue shkue, do te punojme se bashku 
per lulzimin e atdheut tone, dhe do te 
mbrojme ate me gjakun tone" 2 . 

Ndersa Mulla Idriz Gjilani nenvizo- 
nte: "Kemi tri fe, por kemi vetem nje at- 
dhe te perbashket, nje gjak vellazeror, 
nje gjuhe, nje diell e Nje Zot. Detyre 
mbi detyrat kemi bashkimin dhe mbrojt- 
jen e atdheut" 3 . 

Ne shtypin islam te viteve '30, nder 
te tjera, lexojme: "Feja eshte nje institut 
qe vellazerimin e ka parim themelor, e 
kur ajo bie ne shkalle sa behet vegel ana- 
rkie per te percare nje popull, nuk eshte 
me fe, por eshte shoqeri politike e mshe- 
fun nen masken e fese; eshte nje fe e de- 
formueme" 4 

Ndergjegjja e njeriut eshte e lire te 
besoje ate qe i pelqen. Feja nuk mund te 
imponohet, ajo predikohet. 

Toleranca nderfetare ka qene nje do- 
mosdoshmeri historike, mjet dhe faktor 
qe ka siguruar unitetin kombetar dhe ek- 
zistencen e popullit shqiptar. Ajo eshte 
shfaqur si nje faktor i rendesishem i mo- 
bilizimit psikokulturor te shqiptareve, si 
faktoret historike e perpjekjet per mbi- 
jetese kombetare e keshtu me radhe, du- 
ke kaluar drejt nje vetedijeje kombetare 
per kete vlere. 

Tradita e tolerances nderfetare tek 
shqiptaret nuk eshte dicka e formuar ne 
kohet moderne, por nje tradite qe vjen 
nga thellesia e shekujve. 

Faik Konica 5 ne shkrimet e tij per to- 
lerancen fetare nder shqiptare, thoshte: 
"Une besoj se shqiptaret gjithkund jane 
toler ante per besimet e tjera dhe ndosh- 
ta ky eshte i vetemi vend ne Evrope ku 
nuk ka pasur luftera fetare " 6 . 

Ndersa Tomas W. Arnold nenvizonte: 
"Myslimanet shqiptare, sikur edhe te 
krishteret, flasin me nje gjuhe, kane tra- 
ditat dhe moralin e njejte, nuk kane fare 
urrejtje, sepse me gjenerata nuk kane 
pasur armiqesi. Faktori fetar nuk ka 
qene shkak per percarje" 1 . 

Sami Frasheri shkruan: "Ndarjet ne 
besim nuk sollen qarje ne mes te shqip- 
tareve. Gjendjet e besimit, jo vetem ne 
vendet e Lindjes, por edhe ne Evrope, e 



ne vendet e ndricuara me qyteterim, 
shume here kane nxjerre vrasje te me- 
dha e te tmerruara; Ne Shqiperi, keto 
grindje nuk ndihen dhe kurre ne kete 
vend s 'kane ngjare" 8 . 

Vecori tipike e shoqerise islame nder 
shqiptaret, eshte se ajo nuk u zhvillua 
duke mohuar apo shkaterruar shoqeri 
apo bashkesi paralele me te. Ajo realisht 
jeton perkrah tyre, gjalloi dhe lulezoi ne 
klimen e mrekullise se bashkejeteses 
duke zhvilluar identitetin e saj ne har- 
moni dhe liri. 

Ne nje qytet si Shkodra, ku popullsia 
myslimane eshte e perzier me te krishte- 
re katolike dhe ortodokse, ne ditet e Ra- 
mazanit edhe tregtaret jo-islamike 
ndalonin shitjen e mishit te derrit ne 
dyqanet e tyre 

Per shkrimtarin e famshem Ismail 
Kadare, shpjegimet e nje harmonie te 
tille qe ka zgjatur per shekuj, gjenden 
tek vete kushtet e rrugetimit historik te 
shqiptareve dhe ne faktin qe ne Shqiperi 
te tre besimet jane te lidhura me kombin 
dhe ekzistencen e tij. Sipas zotit Kadare, 
themeli i themeleve eshte se besimet 
kryesore jane barazisht te rendesishme 
dhe barazisht te ligjshme: "Ky drejtpe- 
shim mes besimeve, nuk eshte nje desh- 
ire e marre per realitet, s 'eshte retorike 
poetike, as psikoze pajtuese e tille qe ke- 
rkon drejtpeshimin dhe harmonine atje 
ku ato nuk ekzistojne. Ky drejtpeshim 
dhe ky legjitimitet jane nje realitet ne 
thelb. Shqiperia eshte nje vend me trefe. 
Ajo s'mund te identifikohet me asnje 
prej tyre. Nese nuk besojme ne kete, nuk 
besojme ne arsyen tone te te qenit". 

Historia e besimit ne Shqiperi njeh 
zona te tera, ku popullsia i ushtronte pa- 
ralelisht te dyja besimet. Ashtu sikurse 
njeh zona te tjera, ku e njejta faltore te 
premten sherbente per liturgjine islami- 
ke, dhe te dielen per liturgjine e krishte- 
re. I pashembullt ka qene qendrimi i 
shqiptareve me shumice myslimane ndaj 
hebrenjve gjate Luftes se Dyte Boterore. 
Qeverite shqiptare qe bashkepunuan me 
autoritetet fashiste dhe naziste, si kudo 
ne boten e asaj kohe, bashkepunuan si 
qeveri vasale, por ato asnjehere nuk ua 
dorezuan ushtrive te huaja listat e hebre- 
njve. Shqiperia eshte vendi i vetem ne 
bote, ku, megjithese ne kushte pushtimi 
te dyfishte, asnje hebre nuk u dorezua, 
asnje hebre nuk perfundoi ne kampe 
perqendrimi, asnje hebre nuk u viktime- 
zua. Dhe nuk eshte fjala per hebrenjte e 
vete Shqiperise, shtetas te saj, por per 
afro 3000 hebrenj te ardhur nga shtetet 
ballkanike, ne arrati e siper per t'i shpe- 
tuar rrezikut te zhdukjes atje ku ishin. 
Keta 3000 hebrenj, pjesa me e madhe e 
te cileve hyne ilegalisht ne Shqiperi, gje- 
ten mbrojtje te menjehershme dhe te pa- 
kushtezuar nga vete popullata shqiptare. 



Lideret e botes moderne, intelektualet 
kudo qe jane, dhe te gjithe njerezit me 
influence, duhet te japin kontribut pozi- 
tiv ne ruajtjen e qetesise dhe respektim- 
it nderreligjioz,ngase se fundi duhet te 
kuptohet se Krijues i nesh te gjitheve 
eshte i vetem nje Zot, edhe pse ne E adh- 
urojme ate ndryshe. Zoti, ndoshta nuk 
do te na gjykoje nese ne te gjithe nuk e 
adhurojme Ate permes nje rruge te nje- 
jte, nga mosdija, por sigurisht se do te na 
gjykoje nese ne do te fusim huti dhe pe- 
rfarje ne mes njerezve ne emer te fese, e 
cila nga keqperdorimi i saj, do te mund 
te shkaktonte edhe gjakderdhje ne toke. 
Si krijese e vetme me pergjegjesi qe esh- 
te njeriu mbi siperfaqen e tokes, duhet te 
jete gjithhere ne nivel te duhur dhe ne 
sherbim te se mires njerezore. Ftesa per 
njohje, dialog dhe bashkepunim, eshte 
detyre e perbashket e gjinise njerezore. 
Dialogu me te tjeret nuk eshte hap ve- 
tem i deshiruar, por i detyrueshem. 

Synime dhe ide humane e fisnike jane 
vetem ato te cilat, per qellim final, kane 
mireqenien dhe lumturine e perbashket 
te te gjithe njerezve pa dallim race, kom- 
besie e feje. Keto jane dallime te lindura 
bashke me njeriun dhe ne to nuk ka as- 
gje te keqe. Te jesh ndryshe nga te tjeret, 
nuk eshte e mete, mekat as krim, dhe 
askush nuk eshte pergjegjes per kete. 
Urrejtja, e cila buron nga dallimet e tilla, 
eshte njera nga fatkeqesite me te medha 
te njerezimit ne histori, prej nga linden 
dhe racizmi, nazizmi, shovinizmi etj. 



* (Pjese nga ligjerata e mr.Xhabir Hamitit - 
profesor ne Fakultetin e Studimeve Isla- 
me te Prishtines, e mbajtur ne Universi- 

tetin e Vjenes - Fakulteti i se Drejtes dhe 
Filozqfise, me 25 prill 2007). 



Fusnotat: 

1. Mark Krasniqi, "Lugu i Baranit" - Monografi 

etno-gjeografike, Prishtine, 1984, fq. 78. 

2. Faik Kasolla "Ibrahim Dalliu studiues dhe patri- 

ots", Drita e Ehlu-lbejtit, nr. 3, Tirane 2006. 
fq.5. 

3. Dr. Muhamet Pirraku "Mulla Idriz Gjilani". 

4. Zani i Nalte, nr. 3, Shkoder, 1936, fq. 72. 

5. Shkrimtar dhe atedhetar i mirenjohur shqiptar 

6. Faik Konica, 431. 

7. Thomas W. Arnold: "Hostoria e perhapjes se 

Islamit", Prishtine, 2004, fq. 234. 

8. Sami Frasheri; "Vepra", Vellimi 2, Logos - 
Shkup, fq. 47. 



dituria islame / 202 



Me shkas 



Pavaresia e Kosoves dhe lirite fetare 

Problemi i identitetit fetar te myslimaneve te Kosoves, 
definimi i ekstremizmit fetar dhe kompleksi i fajesise 1 



Te nderuar te pranishem, pjesemarres te 
kesaj tryeze, 

Tema qe jemi mbledhur ta trajtojme 
sot, eshte komplekse dhe shumedime- 
nsionale. Duke marre parasysh pranine 
tuaj dhe spektrin e panelisteve qe do te 
ligjerojne ne kete tryeze, une e shoh te 
rendesishme qe te perqendrohem ne di- 
sa pika qe ma merr mendja se duhet te 
trajtohen nga kendveshtrimi im si njohes 
i Islamit dhe njekohesisht si pjesetar i 
komunitetit mysliman, dhe me teper si 
imam, detyre te cilen e kryej me krenari 
ne vendin ku jetoj. Ne te vertete, koha e 
dedikuar per te folur ne kete takim, ne 
menyre shume te natyrshme eshte e ku- 
fizuar dhe e shkurter, andaj kjo, krahas 
kompleksitetit dhe rrethanave qe domi- 
nojne ne bote, e ben trajtimin e ketij pro- 
blemi te rendesise globale, akoma me te 
veshtire. 

Shenjteria e citateve kuranore dhe 
thenieve profetike ma imponon qe trajti- 
min tim ta filloj duke vene ne pah se 
Islami, me gjithe prezantimin shpesh jo- 
korrekt qe i behet, edhe prej pjesetareve 
te tij, e edhe prej te tjereve, eshte aq ma- 
dheshtor dhe i paster, saqe te gjitha aku- 
zat dhe etiketimet qe i behen, jane te 
paverteta. Allahu i Madheruar ne Librin e 
Tij fisnik thote: "...dhe ai (i Derguari i 
Allahut) i urdheron ata ne pune te mira, i 
dekurajon nga te keqijat, ua lejon te bu- 
kurat dhe ua ndalon te shemtuarat." 
(A'raf, 157). Ndersa i Derguari i Allahut, 
Muhammedi, paqja dhe bekimi i Allahut 
qofshin mbi te, sipas asaj qe ne menyre 
autentike shenon Buhariu nga transmeti- 
mi i Ebu Hurejres, ka thene: "Feja Islame 
eshte lehtesi. Askush nuk tenton ta ve- 
shtiresoje ate, e te mos deshtoje." Ne te 
vertete, citatet qe mund te sherbejne si 
deshmi ne kete kontekst, jane te panu- 
merta, por dy te permendurat le te sher- 
bejne vetem per ilustrim. Ndersa ajo qe 
duhet gjithsesi te kuptohet, eshte se 
Islami eshte i lehte, i natyrshem, tolerant 
dhe doemos i pergjigjet natyres dhe ne- 
vojave te njeriut, si individ apo shoqeri. 
Keto fjale ndoshta do te ishin te teperta 
sikur te mos jetonim ne nje kohe ku per 
cdo te keqe qe ndodh ne bote, qarqe te 
caktuara jane te gatshme qe ne nje me- 
nyre a ne nje tjeter te fajesojne Islamin 
apo myslimanet. Mu per kete arye, nevo- 
ja per trajtimin e mirefillte te temave te 
ketilla, eshte shume e theksuar. 



Identiteti fetar 
i myslimaneve te Kosoves 

Kjo problematike gjithsesi eshte shu- 
me komplekse dhe ka nevoje te trajtohet 
shikuar nga kendveshtrimi historik, kultu- 
ror, social, gjeopolitik, etj.. Ajo qe kam 
per te thene une me kete rast, nuk ka te 
beje me aspektet e siperpermendura. 
Une do te fokusohem tek pyetja-athua 
eshte dhe a mund te jete perkatesia isla- 
me e shumices se kosovareve, pengese 
per pavaresine e Kosoves? Ky fakt a 
mund te jete barriere edhe per integrimet 
e metejshme europiane te kosovareve? 

Une personalisht mendoj se nje dile- 
me e tille eshte me shume pjelle e fan- 
tazive jo sa duhet te shendosha te disa 
individeve (e qe fatkeqesisht perbejne 
numer jo te vogel) sesa bazohet ne ndo- 
nje realiteti. Realiteti deshmon se para 
se te ndodhte ajo qe ka ndodhur (lufta e 
Kosoves, gjenocidi serb mbi popullaten 
kosovare, intervenimi i NATO-s dhe ins- 
talimi i administrates nderkombetare ne 
Kosove), ka qene e gjithenjohur se pop- 
ulli i Kosoves me shumice i takon fese is- 
lame. Me kete rast, asnjehere nuk eshte 
vene ne dileme se legjitimiteti i perkra- 
hjes qe SHBA-ja dhe Evropa u kane ofr- 
uar kosovareve, mund te vihej ne dyshim 
per shkak se shumica e kosovareve jane 
te fese islame. Madje, prej argumenteve 
me te forta, me te cilat Perendimi argu- 
menton se fushatat e udhehequra nga 
SHBA ne Irak dhe Afganistan, nuk jane 



lufte kunder Islamit (kryqezate, si quhet 
nga disa), eshte mu nderhyrja e forcave 
perendimore per mbrojtjen e nje populli 
mysliman (kosovaret) nga dhuna qe ku- 
nder tyre ushtrohej prej nje shteti te kri- 
shtere (Serbia). Ne baze te kesaj, nuk 
eshte pa vend te perfundoj se perkatesia 
islame e shumices se kosovareve nuk ka 
qene problem ne momentet shume me 
vendimtare dhe te ndjeshme, ne menyre 
qe te jete sot, kur, mendoj se procesi i 
pavaresimit te Kosoves nga Serbia ka 
marre rrjedhen e vet dhe ka hyre ne fa- 
zen perfundimtare. 

Jemi deshmitare te nje propagande te 
paskrupullt dhe perfide, nepermjet te ci- 
les qarqe armiqesisht te pozicionuara 
ndaj kosovareve dhe Kosoves, mundoh- 
en t'i tregojne botes dhe ta alarmojne ate 
se ne mes te Evropes qenka duke u kri- 
juar nje shtet islam. Makineria propagan- 
distike serbe, kur mbetet pa argumente, 
merr rolin e alarmuesit dhe mbrojtesit te 
Evropes se krishtere nga Islami. Ironine 
e ben me te madhe fakti se kjo "brengos- 
je" ne realitet vjen prej atyre qe, me poli- 
tiken dhe aktivitetin e tyre, posacerisht 
ne pesembedhjete vitet e fundit, kane 
qene turpi i Evropes se krishtere. Ne te 
vertete, nese kihet parasysh fakti se nje 
propagande e tille eshte aq e pavlere, 
saqe nuk meriton te merremi me te, do 
te ishte e tepert te thuhet se akoma as- 
kush nuk e ka vene ne dileme laicizmin 
e shtetit te ardhshem te Kosoves dhe 




dituria islame / 202 



ekziston koncensus lidhur me kete ne te 
gjitha qendrat e vendosjes. Mirepo kete 
fatkeqesi e ben me qesharake fakti se 
ne te ketilla raste disa njerez mendje- 
lehte (nga tanet) me nxitim te madh mar- 
rin pozicion mbrojtes dhe, per t'i treguar 
botes se ajo eshte vetem nje rrene e ren- 
domte e fabrikuar ne Serbi, fillojne te dis- 
tancohen nga cdo gje qe eshte islame, 
qe per mendimin tim eshte e tepert, pa 
vend dhe larg cdo logjike. 

S'do mend se per Evropen dhe Pe- 
rendimin geshtja e identitetit fetar te 
kosovareve eshte nje gje kahere e per- 
funduar dhe te gjitha problemet e ima- 
gjinuara e te fantazuara ne mendjet e 
disave, jane humbje kohe, devijim nga 
synimi madhor dhe marrje me gjera tani- 
me te perfunduara. Pra, te flasesh tash 
per identitetin fetar te kosovareve, eshte 
sikur ta zbulosh Ameriken per se dyti. 

Kompleksi i pozites inferiore 
dhe ndjenja e fajesise 

Ngjarjet qe shenuan perfundimin e 
shekullit te kaluar dhe fillimin e ketij te 
tanishmit, ndikuan thelbesisht ne ridefini- 
min e raporteve ne mes shteteve, sho- 
qerive, civilizimeve dhe feve. Duke pasur 
parasysh se protagonists kryesore te 
ngjarjeve qe tronditen boten (11 Shtatori, 
Londra, Madridi, tash edhe incidenti i fu- 
ndit ne ShBA), ishin disa myslimane, ne 
mendjet e njerezve (jo spontanisht, por 
fale propagandave te ndryshme), u viza- 
tua dhe u ngulit profili i myslimanitte ketij 
shekulli, te cilit i pergjigjen etiketat me 
komprometuese dhe me nengmuese, si: 
terrorizmi, ekstremizmi, e izmat e tjere. 
Nuk kam per qellim shfajesimin e keqbe- 
resve, ngase komuniteti mysliman gjitha- 
ndej botes asnjehere nuk ka ngurruar t'i 
denoje dhe te distancohet prej akteve te 
dhunes dhe formave te tjera te pamatu- 
ra dhe joislame te veprimit, por krahas 
gjykimit dhe denimit te fajtoreve, duhet te 
veprojme ne shfajesimin e te pafajshme- 
ve, gje kjo qe bota ne keto vitet e fundit 
e ka bere shume pak. Pra, pasoje e eu- 
forise ne denimin e krimeve dhe distanc- 
imin prej terroristeve, ekstremisteve dhe 
keqberesve te te gjitha llojeve, ishte 
edhe lindja e qendrimit me rezerve dhe 
dyshimeve se gdo mysliman eshte terro- 
rist dhe kriminel potencial. Ne kete rast, 
ne menyre shume flagrante, eshte shke- 
lur vlera dhe parimi demokratik shume 
gjate i promovuar, se njeriu eshte i pafa- 
jshem derisa te mos vertetohet fajesia e 
tij. 

As myslimanet e Kosoves nuk mbe- 
ten jashte kesaj loje me permasa globa- 
le. Me apo pa qellim, qarqe te ndryshme 
ketu tek ne, u vune ne sherbim te elek- 
trizimit te situates, dhe, sikur te mos 
ishte maturia e skajshme e komunitetit 



mysliman e perfaqesuar nga Bl e Koso- 
ves, OJQ-te islame dhe kolektivet e tjera 
te jetes civile e fetare te myslimaneve, 
sigurisht se do te ishte e lehte te inske- 
noheshin incidente me pasoja te pade- 
shirueshme. Mirepo, kjo nuk do te thote 
se tek myslimanet nuk eshte krijuar, kul- 
tivuar dhe ushqyer fuqishem kompleksi i 
inferioritetit (vleres se ulet), dhe ndjenjes 
se fajesise. Pra, ne kohen e sotme mja- 
fton te jesh mysliman, e rrethanat te ta 
imponojne te ndihesh fajtor per mekatin 
e dikujt, me te cilin nuk te lidh linja e per- 
gjegjesise. Eshte shume e padrejte dhe 
diskriminuese te akuzohesh per fajin e 
tjetrit, te ndeshkohesh per vepren qe nuk 
e ke bere, dhe te merresh ne pergjegjesi 
per krimin, te cilit ne asnje menyre nuk i 
ke kontribuar. 

Pasojat e nje gjendjeje te tille gati sa 
s'ka mysliman qe te mos i kete perjetuar, 
dhe as ne ne Kosove nuk kemi qene te 
kursyer nga ajo eufori qe kaploi boten 
pas 11 Shtatorit (te vitit 2001). Mirepo, 
obligim yni mbetet qe kete ndjenje te in- 
ferioritetit ta luftojme dhe flakim nga jeta 
jone. Se paku duhet t'i shpallim lufte ne 
menyre urgjente asaj pjese te komplek- 
sit, te cilin vete e kemi krijuar ne veten 
tone. Ne asnje menyre nuk ben te lejo- 
jme qe komuniteti mysliman ketu tek ne, 
te behet peng i veprimeve te pamatura, 
te demshme dhe kriminale te te tjereve, 
individe qofshin ata apo grupe te orga- 
nizuara. Pergjegjesia jone perfundon aty 
ku perfundojne kompetencat. Konkreti- 
sht, derisa nuk kemi pasur mundesi t'i 
parandalojme ngjarjet qe i kushtuan 
shume njerezimit ne pergjithesi, e edhe 
myslimaneve ne vecanti, atehere pergje- 
gjesia jone perfundon tek denimi i akteve 
te dhunes dhe terrorit dhe angazhimi 
serioz qe ato te mos pasqyrohen ne as- 
nje menyre tek ne. 

Eshte shume i dhembshem per ne 
rasti i incidentit te fundit qe ndodhi ne 
ShBA, posagerisht per faktin se ne ate 
veprim ishin perfshire edhe kater bash- 
kekombes tane dhe nje gje te tille e gjy- 
kojme dhe denojme fuqimisht. Ne te 
njejten kohe nuk ia japim e as pranojme 
askujt te drejten qe me veprime te tilla, te 
njollose identitetin, qendrimet, besnikeri- 
ne dhe dashamiresine tone ndaj gdokujt 
qe na ka bere mire. Veprimet e tilla, per- 
veg tjerash, i bejne dem edhe Islamit, 
ngase pa kurrfare te drejte, e njollosin 
ate. 

Nuk eshte e lehte te lirohemi prej gji- 
the kesaj qe eshte shkaktuar si pasoje e 
nje propagande shume te fuqishme dis- 
avjegare, por ne myslimanet e Kosoves 
kemi vullnet, arsye dhe bagazh per te 
bere nje gje te tille. 



Kush duhet 
t'i cilesoje tejkalimet?! 

Eshte e domosdoshme qe, kur kemi 
te bejme me tejkalime dhe devijime te 
gfaredo natyre qofshin ato, cilesimin dhe 
vleresimin e atyre rasteve apo dukurive 
ta bejne ekspertet, ata qe jane me per- 
gjegjesit te bejne nje gje te tille. Nese nje 
dukuri ka te beje me fene, atehere teolo- 
get jane ata qe duhet te flasin dhe ta tra- 
jtojne problemin ne menyre adekuate. 
Tek ne, fatkeqesisht, kur eshte folur per 
probleme te natyrave te ketilla, shume 
pak ka pasur vend dhe hapesire qe njoh- 
esit e Islamit te japin mendimin dhe vle- 
resimin e tyre per problemet qe jane te 
lidhura me Islamin, qofshin ato edhe te 
nivelit global. Sa per ilustrim, eshte shu- 
me qesharake qe njerezit as qe e dine 
se si shqiptohet emri i nje problemi, ta 
trajtojne ate sikur te ishin njohesit me te 
mire te asaj fushe. Mua me vjen te qesh 
kur degjoj njerezit (ne nje fushate donk- 
ishotiane kunder mullinjve te eres) qe 
akoma nuk dine mire te shqiptojne fjalen 
vehabi, flasin per "dukurine e rrezikshme 
te vehabizmit" ne Kosove. Eshte shume 
e tejdukshme se te ketillet nuk bejne me 
shume se te perkthejne dhe ne menyre 
naive te perserisin refrene te fabrikuara 
nga makineria historikisht e deshmuar si 
dashakeqe. Nje fjale e urte arabe thote 
se fatkeqesia me e keqe eshte ajo qe te 
ben te qeshesh. 

Nga keto situata, sa te dhembshme 
aq edhe qesharake, do te dilnim sikur t'i 
jepej mundesia qe secili te flase dhe te 
kontribuoje ne segmentin qe zoteron dhe 
per te cilin eshte i kualifikuar. Kemi nevo- 
je per me shume debate si ky, per me 
shume diskutime, per me shume hapesi- 
re, qe problemet te trajtohen nga kend- 
veshtrime te ndryshme. Gjithashtu kemi 
nevoje edhe per me teper liri fetare, per 
me teper hapesire ne institucionet edu- 
kative dhe arsimore, medie, madje edhe 
ne qarqet vendimmarrese, ngase kjo 
eshte garanci qe te mos ndodhin deviji- 
me, e nese ndodhin, te mos marrin per- 
masa te gjera. Nese te mireve nuk u 
jepet hapesire, te keqijte nuk e kerkojne, 
ata e rrembejne dhe, sa keq e me sa pa- 
soja, e bejne. 

Ju falemnderit. 



Ekrem B. Avdiu 



1. Leter pune referuar ne debatin ne temen 
"Pavaresia e Kosoves dhe lirite fetare" 
mbajtur ne Gjilan me 13.05.2007. 



10 



dituria islame / 202 



Qasje 



Gjendja e disa myslimaneve sot - 
Mysliman, por i padijshem 



Bahri Curri 

Allahu subhanehu ve teala ker- 
koi prej besimtareve qe te je- 
ne te bindur denjesisht ne 
fene e Tij, dhe ta perputhin 
jeten e tyre me kete besim ne 9do seg- 
ment te jetes. 

Perkufizimi i besimit islam eshte bes- 
imi me tundje ne zemer, deklarimi me 
goje, vertetimi me vepra ne praktike. Per 
kete arsye edhe obligimi i pare i njeriut 
eshte njohja e Allahut, pra kerkimi i 
diturise sikur thote Allahu subhanehu ve 
teala ne Kuran: 

"Lexo, me emrin e Zotit tend, i Cili 
krijoi (cdo gje). Krijoi njeriun prej nje 
gjaku te ngjizur (ne mitren e nenes). Le- 
xo! Se Zoti yt eshte me bujari! Ai qe e 
mesoi (njeriun) te shkruaje me pene. I 
mesoi njeriut ate qe nuk e dinte."* (Alak, 
1-5). 

Permes studimit te natyres dhe feno- 
meneve ne te, behet i qarte realiteti i kri- 
jimit, obligimi i besimit ne Allahun si 
dhe vertetesia e Kuranit, ku thuhet: 

"Ne do t'ua bejme atyre te mundshme 
qe te shohin argumentet Tona ne hori- 
zonte dhe ne veten e tyre derisa t'u behet 
e qarte se ai (Kurani) eshte i vertete. A 
nuk mjafton qe Zoti yt eshte deshmitar 
per cdo gje?" (Fussilet, 53). 

E pastaj thote: 

"Atehere, dije se nuk ka Zot tjeter 
pervec Allahut, kerko falje per mekatin 
tend!" (Muhammed, 19). 

Pas njohjes se Allahut, me te cilen 
njeriu arrin bindje te forte, ai eshte i ve- 
tedijshem per besimin e tij dhe ka qend- 
rim stoik ne te, e kupton vertetesine e tij 
si dhe pranon pa medyshje 9do lajm, ur- 
dher, e ndalese nga Zoti. Allahu thote: 

"A eshte i njejte ai qe e di se ajo qe 
t'u shpall ty nga Zoti yt, eshte e vertete, 
si ai qe eshte i verber? Vetem njerezit e 
arsyeshem, qe kane mendje te shendo- 
she, e kuptojne te verteten." (Rra'd, 19). 

Ky njeri eshte i bindur se: 

"Allahu patjeter do t'i udhezoje ata 
qe besuan (perqafuan) ne rrugen e drej- 
te." (Haxhxh, 54), 

dhe se: 



"Allahu largon demet e idhujtareve 
ndaj atyre qe besuan, se Allahu nuk e do 
asnje tradhtar e bukepermbyses." 
(Haxhxh, 38), 

dhe se: 

"Allahu eshte mbikeqyres i atyre qe 
besuan, i nxjerr ata prej erresirave ne 
drite." (Bekare, 257), 

dhe se: 

"Allahu nuk u mundeson kurrsesi 
jobesimtareve mbizoterim te plote mbi 
besimtaret." (Nisae, 141), 

dhe e di po ashtu se Allahu ka thene: 

"Atyre nga mesi juaj, te cilet besuan 
dhe bene vepra te mira, Allahu u prem- 
toi se do t'i beje zoterues ne ate toke 
ashtu si i pati bere zoterues ata qe ishin 
para tyre, dhe fene te cilen Ai e pelqeu 
per ta, do ta forcoje, e ne vend te frikes 
Ai do t'u dhuroje siguri." (Nur, 55). 

Per ta realizuar tere kete dhe per ta 
fituar shperblimin e Allahut, per te cilin 
Allahu thote: 

"S'ka dyshim se per ata qe besuan 
dhe bene vepra te mira, vendpritje jane 
xhenetet e Firdeusit. Aty do te jene per- 
gjithmone, e nuk kerkojne te largohen 
prej tij (ose t'u ndryshohet)." (Kehf, 
107-108). 

Dhe: 

"Per ata qe besuan dhe bene vepra te 
mira, jane xhenetet e begatshme, ku do 
te jene pergjithmone. Premtimi i Allahut 
i prere, e Ai eshte i Gjithefuqishmi, i 
Urti." (Llukman, 8-9), duhet t'i permba- 
hemi ligjit te Tij te percaktuar me Kuran 
e Sunet, te cilat jane burimet kryesore te 
Sheriatit islam, qe per cdo ceshtje duhet 
t'u kthehemi ketyre dy bazamenteve, S19 
thote Allahu ne Kuran: 

"O ju qe besuat, bindjuni Allahut, 
respektoni te Derguarin dhe pergjegjesit 
nga ju. Nese nuk pajtoheni per ndonje 
9eshtje, atehere parashtrojeni ate tek 
Allahu (tek Libri i Tij) dhe tek i Dergu- 
ari, po qe se I besoni Allahut dhe Dites 
se fundit. Kjo eshte me e dobishmja dhe 
perfundimi me i mire." (Nisae, 59). 

I Derguari (Lavderimi dhe shpetimi i 
Allahut qofte mbi te!) eshte shpjegues i 
qarte i kesaj kushtetute hyjnore, dhe 
rruga (Syneti) e tij duhet ndjekur ne cdo 
pikepamje. Allahu per te thote: 




"Ju e kishit shembullin me te larte ne 
te Derguarin e Allahut, kuptohet, ai qe 
shpreson shperblimin e Allahut ne boten 
tjeter, ai qe ate shprese e shoqeron duke 
permendur shume shpesh Allahun." 
(Ahzabe, 21), e po ashtu thote: 

"Ai nuk flet nga mendja e tij. Ai (Ku- 
rani) nuk eshte tjeter pervefse shpallje 
qe i shpallet." (Nexhm, 3-4). 

"Qka t'ju jep Pejgamberi, ate merre- 
ni, e cka t'jua ndaloje, permbahuni prej 
tyre dhe kini frike Allahun, se Allahu 
eshte ndeshkues i ashper." (Hashr, 7). 

Po ashtu edhe i Derguari alejhis se- 
lam ne hadithin e tij thote: 

"Ju kam lene dy gjera, po t'u permba- 
heni atyre, nuk do te humbni asnjehere, 
e ato jane Kurani dhe Suneti im." (She- 
non Ebu Davudi). 

Keto dhe argumente te tjera, urdhero- 
jne ndjekjen e rruges islame, dhe per 9do 
bindje, fjale e veper duhet ta dime dis- 
poziten islame ndaj tyre, a eshte e lejuar, 
apo e ndaluar, a eshte prej fese apo ja- 
shte saj. 

Per te tillet Allahu thote: "Ata jane, te 
cilet e zbatojne besen e dhene Allahut 
dhe nuk e thyejne zotimin." (Rra'd, 20). 

Mirepo, megjithekete, sot tek mysli- 
manet gjejme nje gjendje tjeter, per se 
themi me keqardhje se eshte e tmerrsh- 
me dhe ne kundershtim me parimet isla- 
me, te shumten e rasteve. 

Mosnjohja e mjaftueshme e Islamit 
ka perfshire pjesen me te madhe te ve- 
ndeve te shumta islame, ku ekzistojne 
mbi nje miliard myslimane ne bote, shu- 
me prej tyre, edhe pse besojne ne Zotin 
xh.sh., e deklarojne shehadetin, e falin 
namazin, agjerojne, japin zekat, shkojne 
ne haxh, e duan Kuranin dhe te Dergua- 
rin alejhi selam, ndoshta edhe jeten e fli- 
jojne per kete, - po prej tyre dalin fjale e 



dituria islame / 202 



11 



kryhen pune qe nuk perputhen me Isla- 
min, e shpeshhere bien ndesh me vete 
parimet kryesore te Islamit. Pra, pa vete- 
dije bien ne shirk, kufer, nifak dhe bejne' 
bidat. E disa kete e konsiderojne prej fe- 
se dhe nje afrim tek Zoti, e tere kjo nga 
injoranca dhe mospajisja e duhur me 
njohuri islame. Per kete arsye, nese e 
shikojme gjendjen e myslimaneve sot, 
kemi per te pare se kane mbetur prapa 
dhe shume te varur nga popujt e tjere, ne 
pikepamje te dynjase - ne industri, tre- 
gti, bujqesi, teknike, etj.. 

A thua, valle, pse tere kjo prapam- 
beturi jo vetem ne aspektin material, 
po madje edhe ne ate fetar!? 

Kjo prapambetje ne aspektin fetar 
eshte per shkak se imani ne zemrat e tyre 
eshte dobesuar shume, kontakti me 
Allahun eshte gati si i panjohur, morali 
ka rene shume, keshtu qe filloi 9rregulli- 
mi i familjeve dhe i shoqerise. Madje aq 
sa gjeneratat e reja e harruan namazin, 
filluan t'i pasojne epshet e tyre, filloi pa- 
drejtesia dhe mekatet shtoheshin. Keq- 
kuptimi e perleshja zune vend ne gjirin e 
myslimaneve. 

Kjo gjendje vazhdon dhe eshte rritur 
tmerresisht mosnjohja e fese, jane shfa- 
qur bidate (risi) e besime te kota, madje 
ndonjeri prej perkrahesve te tyre thote se 
jam mysliman, dhe nuk ka me se ta tre- 
goje veten mysliman ve?se me emer, ku- 
rse te tjere ndoshta edhe me bidate qe i 
mendojne prej fese. 

Myslimanet keshtu po humbin mire- 
kuptimin dhe vellazerine ne mes tyre, e 
me kete e humben edhe fuqine, per te 
filluar edhe dekadenca, nga nje gjendje e 
keqe ne nje gjendje gjithnje me te keqe. 

Duke e humbur fuqine, u bene te gat- 
shem per t'iu nenshtruar jomyslimaneve 
dhe per te pranuar 9do gje prej tyre. 
Dihet fare mire se jomyslimanet bejne 
perpjekje te shumta per pengimin e cdo 
perparimi te myslimaneve, qofte fetar 
dhe qofte ne aspekt te dynjase. Madje, 
jane gjendur edhe disa te ashtuquajtur 
myslimane, te cilet i ndihmojne jomysli- 
manet kunder myslimaneve. 

Prej perpjekjeve te vazhdueshme te 
armiqve te Islamit kunder myslimaneve, 
me qellim te ngecjes se tyre ne aspektin 
fetar dhe per te qene sa me larg Kuranit 
e Sunetit, jane edhe keto: 

1. Zhvleresimi dhe anulimi i ligjeve te 
Sheriatit ne vendet myslimane. 

2. Lufta kunder arsimimit fetar, mesimit 
dhe edukimit ne shkolla, institucione 
e fakultete. 




3. Formimi i partive ateiste, me detyre te 
luftes kunder Dinit. 

4. Inicimi dhe favorizimi i risive, mite- 
ve, besimeve te kota dhe angazhimi 
me to ne emer te Dinit. 

5. Shthurja morale e personalitetit te 
gruas myslimane, shkaterrimi i famil- 
jeve myslimane, perhapja e shfreni- 
meve dhe imoralitetit ne shoqerine 
myslimane. 

6. Lufta kunder kuadrove te vetedijshme 
dhe te zgjuara myslimane. 

7. Mbjellja e per9arjes, moskuptimit, 
ndarjes dhe armiqesise ne mes te my- 
slimaneve. 

Ndersa, per prapambetjen e tyre ne 
aspektin e dynjase, kane ndikuar edhe 
keto: 

1. Vendosja e kufijve te penjarjes dhe te 
ndarjes ne mes te myslimaneve. 

2. Kontrollimi dhe dominimi mbi pasur- 
ine e myslimaneve. 

3. Pergatitja e gjeneratave nga bijte mys- 
limane, te edukuar nen kontrollin dhe 
sipas misioneve krishtere e te orienta- 
listeve, me shpelarjen e domosdosh- 
me te trurit te atyre bijve, per t'i 
bindur qe perparimi i myslimaneve 
nuk eshte perparim nese nuk e nen- 
kuptojne luften kunder Dinit, kunder 
Sheriatit dhe zevendesimin e tij me 
ligjet pozitiviste, me shthurjen mora- 
le te gruas myslimane nen parullen 
"emancipimi i femres" dhe lirimin e 
saj nga prangat e moralit, te vlerave 
morale dhe ndershmerise, e ne anen 
tjeter, duke lejuar alkoolin dhe prosti- 
tucionin. 

4. Armiqte e myslimaneve me shkathte- 
si i bene myslimanet te varur nga fab- 
rikat dhe prodhimet e tyre. 



E obligimi yne eshte te kthehemi ne 
Dinin e Allahut, se Allahu xh.sh. thote: 

"Nuk ju obligoi ne fe me ndonje ve- 
shtiresi." (Haxhxh, 78), e per kete obli- 
gimi yne dhe synimi i 9donjerit prej 
nesh (myslimaneve) eshte dhe duhet te 
jete gjithmone: 

Thellimi dhe forcimi i imanit ne 
shpirtrat tane, perteritja dhe forcimi i ko- 
ntakteve me Allahun, arritja e sinqeri- 
tetit dhe te nenshtruarit ne ibadetet tona, 
zbatimi i ligjeve te Allahut ne jeten e 
perditshme, ngritja e moralit, si dhe edu- 
kimi i gjeneratave te reja ne baze te te 
gjitha ketyre vlerave. 

E keto arrihen permes ketyre vepri- 
meve: 

1. Rikthimi tek parimet kuranore dhe 
Suneti i Muhammedit alejhi selam, te 
kuptuarit burimor te ketyre dy fonda- 
menteve islame, mu ashtu si i ka kup- 
tuar dhe praktikuar gjenerata e pare e 
myslimaneve (selefu salih). 

2. Njohja e myslimaneve me fene e tyre 
te vertete-Islamin, dhe thirrja e tyre 
qe te veprojne sipas mesimeve dhe 
dispozitave te tij. Zbukurimi me vler- 
at edukative-morale islame, te cilat 
kane qene pjese e pandashme e gjene- 
rates se pare dhe me te kane arritur 
suksese, kenaqesi dhe fame. 

3. Myslimanet t'i largohen idhujtarise 
(shirkut) me te gjitha llojet e tij, nga 
risite (bid'atet), mendimet dhe idete 
joislame, te cilat kane penguar perpa- 
rimin e myslimaneve. 

4. Perteritja e mendimit te lire (ixhtiha- 
dit) ne baza islame dhe shmangia e 
ngurtesise ideore, e cila eshte bere 
barriere per realizimin e synimeve 
dhe planprogrameve islame. 



12 



dituria islame / 202 



5. Perpjekje me mish e me shpirt per fo- 
rmimin dhe jetesimin e Shoqerise Is- 
lame, ku te zbatohen dispozitat e 
ligjit te Allahut xhel-le shanuhu. 

Me keto u behet thirrje te gjithe mys- 
limaneve qe kete amanet ta 90Jme se 
bashku ne vend dhe keshtu Islami te 
lulezoje anekend botes! ! ! 

Shkaku i perparimit ne dynja qe- 
ndron ne aftesine dhe efikasitetin e 
shfrytezimit te te mirave materiale qe ka 
dhene Allahu ne toke. 

E per te arritur kete, duhet: 

1. Arritja sa me e madhe e diturise, per- 
vojes teknike dhe fuqise se vyeshme 
e te afte punetore. 

2. Sigurimi i mjeteve dhe repromateria- 
lit. 

3. Ndertimi i fabrikave dhe vendosja e 
tregut per plasmanin e mallrave te 
prodhuara. 

4. Vendosja e sistemit te drejte, i cili sti- 
mulon prodhimin, pengon padrejtes- 
ine dhe dukurite e ndryshme te 
keqperdorimeve e te mashtrimeve. 

Keto veprime, per te cilat na nxit feja 
jone, jane disa nga dukurite ne te miren 
tone dhe na afrojne tek Allahu subhane- 
hu ve teala duke e ditur se kjo eshte edhe 
nevoje jona e perditshme. E nese nuk i 
perfillim, ashtu si eshte realiteti sot, do 
te detyrohemi t'u perulemi kafireve, nje 
gje qe nuk e deshiron asnje mysliman i 
denje! 

Myslimanet qe nuk e dine qendrimin 
e Islamit ndaj disa ceshtjeve, duhet t'i 
pyesin dijetaret, ngase ata jane njerez 
kompetente dhe i njohin vendimet e 
Sheriatit. 

Per kete urdheron Allahu xh.sh.: 

"Ju pyetni, pra, dijetaret, nese nuk 
dini!" (Nahl, 43). 

Dijetaret me ixhtihadin dhe hulum- 
timet e tyre u sqarojne besimtareve dis- 
pozitat e Sheriatit dhe ua tregojne for- 
men e zbatimit ne jeten e perditshme, 
gjithnje duke e realizuar qellimin e 
synuar, per te cilin jemi krijuar. Allahu 
xh.sh. thote: 

"Une nuk i krijova xhinet dhe njerez- 
it per tjeter perve9qe te me adhurojne." 
(Dharijat, 56). 

Allahu na urdheroi t'i bejme ibadet 
vetem Atij dhe askujt tjeter. 



E ^'eshte ibadeti 
(adhurimi i Allahut)? 

Ibadeti eshte emer qe perfshin cdo gje 
qe do Allahu, qe eshte i kenaqur me te 
dhe qe na ka urdheruar. Pra, zbatimi ne 
praktike i urdhrave te Allahut, - eshte 
ibadet, si dhe largimi nga cdo gje qe na 
e ka ndaluar, - eshte ibadet. Po ashtu, 
edhe zakonet e perditshme (veprimet e 
rendomta) si ushqimi, pija, frymemarrja, 
veshmbathja, gjumi etj., nese me to sy- 
nohet nenshtrimi ndaj Allahut, - jane 
ibadet. 

Nje veper qe nuk I kushtohet vetem 
Allahut, apo nuk eshte ne pajtim me ur- 
dhrat e Tij, dhe qe nuk eshte bere nga 
nxitja e dashurise ndaj Allahut dhe nen- 
shtrimit ndaj Tij, - nuk eshte ibadet. 

Megjithekete, qe te pranohet ibadeti, 
ka dy kushte: 

1. Sinqeriteti i plote ndaj Allahut. 
Ibadeti duhet te behet sinqerisht ve- 
tem per Allahun dhe synimi i ketij eshte 
arritja e kenaqesise se Allahut. Allahu 
thote: 

"Ata nuk ishin te urdheruar per tjeter, 
pervecqe ta adhuronin Allahun me nje 
adhurim te sinqerte ndaj Tij, qe te largo- 
hen prej cdo besimi te kote, ta falin na- 
mazin, te japin zekatin, se ajo eshte feja 
e drejte." (Bejjine, 5). 

2. Pasimi me konsekuence i te 
Derguarit ale j hi selam. 

Ibadeti i tille duhet te behet ne ate 
menyre si i eshte shpallur te Derguarit 
(Lavderimi dhe shpetimi i Allahut qofte 
mbi te!), dhe ashtu si e shpjegoi dhe e 
praktikoi ai ne jete. Allahu xh.sh. thote: 

"Thuaj (o Muhammed): Nese e doni 
Allahun, atehere ejani pas meje, qe 
Allahu t'ju doje, t'ju fale mekatet tuaja, 
se Allahu eshte qe fal shume, meshiron 
shume." (Ali-Imran, 31). 

I Derguari thote: 

"Kush shpik ne 9eshtjen (fene) tone 
difka qe nuk eshte prej saj, ajo nuk pra- 
nohet." (Shenojne Buhariu dhe Musli- 
mi). 

Po ashtu thote: 

"Gjithe Umeti im do te hyje ne Xhe- 
net, perve9 atij qe refuzon. E kush eshte 
ai qe refuzon, o i Derguari i Allahut?! Ai 
u pergjigj: Ai qe me nenshtrohet, hyn ne 
Xhenet, e kush ben mekat ndaj meje 
(nuk me nenshtrohet), ai tashme refuzon 
te hyje ne Xhenet." (Shenojne Buhariu 
dhe Muslimi). 

Te gjithe se bashku duhet te bejme 
thirrje, te punojme dhe te realizojme ke- 
te qellim te larte, ne menyre qe ta krye- 



jme obligimin tone, ngase Allahu thote: 

"Ndihmohuni ne mes jush me te mira 
dhe ne te mbara, e mosni ne mekate e ne 
armiqesi. Kini drone denimit te Allahut, 
se me te vertete Allahu eshte ndeshkues 
i forte." (Maide, 2). 

E na terheq verejtjen nga pasimi i 
kafireve: 

"O ju qe besuat, ne qofte se i bindeni 
nje grupi te atyre qe u eshte dhene libri, 
ata, pas besimit tuaj, do t'ju kthejne ne 
mosbesimtare." (Ali- Imran, 100). 

Dhe lavderon myslimanet: 

"Ashtu (sikur ju udhezuam ne Fene 
Islame) Ne u beme ju nje popull te drejte 
(nje mes te zgjedhur) qe per te jeni desh- 
mitare (ne Diten e Gjykimit) ndaj njere- 
zve, dhe per te qene i Derguari deshmi- 
tar ndaj jush." (Bekare, 143). 

"Dijeni se ne mesin tuaj e keni te De- 
rguarin e Allahut. Sikur ai t'ju degjonte 
ju ne shume 9eshtje, ju do te pesonit 
vuajtje, por Allahu jua beri te dashur be- 
simin dhe jua zbukuroi ate ne zemrat tu- 
aja, ndersa mosbesimin, shfrenimin dhe 
kundershtimin, jua beri, qe t'i urreni. Te 
tille jane ata qe gjeten rrugen e drejte. 
Kjo eshte dhurate dhe begati prej 
Allahut, e Allahu eshte i Dijshem dhe i 
Urte." (Huxhurat, 7-8). 

Ne fund themi: 

"Zoti yne, mos na i lako zemrat tona 
pasi na i drejtove, na dhuro meshiren 
Tende, sepse vetem Ti je dhuruesi i 
madh." (Ali- Imran, 8). 

Dhe therrasim: 

"Kthehuni tek Zoti juaj dhe peruljuni 
Atij para se t'ju vije denimi, se pastaj 
nuk do te kete kush t'ju ndihmoje. Dhe 
permbajuni asaj me se mires qe ju eshte 
shpallur nga Zoti juaj, para se t'ju vije 
denimi befas e ju te mos e dini!" (Zu- 
mer, 54-55). 



1. Perkthimet e ajeteve kur'anore jane marre nga 
"KUR'AN-i Perkthim me komentim ne gjuhen 
shqipe" - Perktheu dhe komentoi Sherif Ah- 
meti. 



dituria islame / 202 



13 



Ahlak 



Qendrimi Islam kundrejt teprimit ne fe 



Mehmedalija Haxhiq 

Ne erner te All-llahut, te Gjithemeshir- 
shmit, Meshireplotit! 

Njemendesia e botes, prej fillit te saj 
dhe, sigurisht, deri ne perendimin e saj, 
eshte llojllojshmeria dhe varieteti i besi- 
mit. Njerezit me se shpeshti jane te hutu- 
ar nga ky fakt dhe e pranojne kryesisht 
ate qe kane takuar ose qe u eshte ofruar 
e para. Nese vitet pesedhjete te shekullit 
te kaluar karakterizoheshin nga nje' 
skepticizem, per te tetedhjetat duket se 
kane sjelle njefare naiviteti te ri. Ne bo- 
ten e ideve dhe besimeve, do te mund te 
thuhej, ne mesin e ideve dhe besimeve, 
me nuk ekzistojne kufij dhe pengesa rig- 
oroze. Kjo, eshte e kuptueshme, ka per 
pasoje rrjedhen me te madhe dhe mu- 
ndesine per perdorim me te madh te la- 
jmeve dhe pervojave nga bota e ideve 
dhe besimeve, qe deri para pak kohesh 
ka qene i ndare si "ajo bota tjeter". Bota 
bashkekohore eshte bere e ngjashme me 
shtepine e madhe te mallrave: para du- 
arve na qendrojne tere shumesia e gje- 
rave dhe ideve. £do gjg mund te merret 
lehte, por po ashtu lehte edhe te lihet. 
Bindjet, qofte filozofike, qofte politike, 
qofte fetare nderrojne mjaft thjesht. Ne 
te vertete, shumesia e religjioneve, qe 
jane pjese e fatit tone boteror, gjithnje e 
me shume defton qe llojllojshmeria e ja- 
shtme, ne te vertete, nuk eshte e tille 
cfare duket kur te shikohet me me veme- 
ndje dhe me thelle. Qindra kategori kon- 
firmohen per te gjitha religjionet e botes. 
Ngjashmerite dhe fushat e perbashketa, 
konfirmohet po ashtu, perfshijne hape- 
sire shume me te madhe sesa perfshijne 
dallimet. Por, qe t'i konfirmojme keto 
ngjashmeri e dallime, qe t'i kuptojme, 
paraprakisht duhet te lirohemi nga pa- 
ragjykimet qe bartin ne vete. 

Me qellim te kuptimit te fondamenta- 
lizmit, qe eshte objekt i shqyrtimit tone, 
qendron pyetja vendimtare e rendesise 
teorike dhe praktike: si te soditet kjo 
shfaqje dhe gjate kesaj pune soditja jone 
te mos shnderrohet ne rrenimin mizor te 
dialogut, si te mbetet i perpikte me po- 
rosine kuranore: 



"...polemizo me ata (kundershtaret) 
me menyren qe eshte me e mira....!" 
(En-Nahl, 125)? 

Kjo pyetje, pastaj, degezohet ne ku- 
rore te madhe (druri) te degeve: 

- Si te sigurohet qe soditjet e ndry- 
shme te plotesohen reciprokisht? Kur i 
perkasim ketij apo atij versioni te funda- 
mentalizmit dhe kur nuk i takojme as 
njeres, si do ta sendertojme detyren tone 
- te veme rendin ne Toke dhe paqen nder 
njerezit, ne frymen e urdhrit kuranor: 

"... Njeri-tjetrin ndihmoni ne miresi 
dhe nder, e mos merrni pjese ne mekat e 
armiqesi, dhe frikesojuni All-llahut, sep- 
se All-llahu ndeshkon rrepte." (El-Mai- 
de, 2). 

Si do te sigurojme qe mozaiku i bo- 
tes, dallueshmeria ne mes njerezve dhe 
llojllojshmeria e ideve, - te behen pasuri 
e botes e jo shkaqe te ekskluzivitetit dhe 
dhunes, ne driten e parimit kuranor: 

"O ju njerez, vertet Ne ju krijuam ju 
prej nje mashkulli e nje femre, ju beme 
popuj e fise, qe te njiheni ndermjet jush, 
e s'ka dyshim se tek All-llahu me i nder- 
shmi nder ju eshte ai qe me teper eshte 
ruajtur (nga te keqijat), e All-llahu eshte 
shume i dijshem dhe hollesisht i njohur 
per cdo gje." (El-Huxhurat, 13). 

Si do ta percjellim ndjenjen per ko- 
rrektesine e bindjeve tona tek te gjithe 
njerezit, po qe gjate kesaj pune te bejme 
mire e jo dhune, si e urdheron kete Ku- 
rani shprehimisht: 



"... polemizo me ata (kundershtaret) 
me ate menyre qe eshte me e mira....!" 
(En-Nahl, 125)? 

"Sikur te kishte dashur Zoti yt, do t'i 
besonin 5' jane ne toke, qe te gjithe. A 
do t'i detyrosh ti njerezit te behen besi- 
mtare? (Junus, 99). 

Si do t'i kundervihemi dhunes se 
atyre qe besimin e vet e imponojne me 
dhunen qe u kane ne dispozicion, dhe si 
do te pergjigjemi ndaj ofendimeve te 
atyre qe i ofendojne ata qe besojne dhe 
mendojne ndryshe, perkatesisht: si te 
mbetemi gjithnje ne pozicionet kura- 
nore: 

"Atyre qe po sulmohen me lufte, u 
eshte dhene leje te luftojne, per shkak se 
u eshte bere e padrejte, e All-llahu ka fu- 
qi per t'u ndihmuar atyre (muslimane- 
ve). (U lejuan te luftojne) Ata, te cilet 
vetem pse thane: "All-llahu eshte Zoti 
yne!", u debuan prej shtepive te tyre pa 
kurrfare te drejte. E sikur All-llahu te 
mos i zmbrapste disa me disa te tjere, do 
te rrenoheshin manastiret, kishat, havrat 
e edhe xhamite, ne te cilat permendet 
shume emri i All-llahut. E All-llahu do 
ta ndihmoje patjeter ate qe ndihmon rru- 
gen e Tij, se All-llahu eshte shume i 
fuqishem dhe gjithnje triumfues." (El- 
Haxhxh, 39-40); 

"All-llahu nuk ju ndalon te beni mire 
dhe te mbani drejtesi me ata qe nuk ju 
luftuan per shkak te fese, e as nuk ju de- 
buan prej shtepive tuaja; All-llahu i do 




14 



dituria islame / 202 



ata qe mbajne drejtesine. All-llahu jua 
ndalon t'u afroheni vetem atyre qe ju lu- 
ftuan per shkak te fese, qe ju nxoren prej 
shtepive tuaja dhe qe ndihmuan debimin 
tuaj; ju ndalon te miqesoheni me ta. 
Kush miqesohet me ta, te tillet jane de- 
mtues te vetvetes." (El-Muntehane, 8- 

9); 

por edhe ne pozicion te parimit te 
lartesuar kuranor: 

"Nuk eshte e barabarte e mira dhe e 
keqja. Andaj, (te keqen) ktheje ne meny- 
ren me te mire, se atehere' ai me te cilin 
kishit njefare armiqesie, do te behet mik 
i afert. Mirepo kete nuk mund ta arrije 
kush, pervec atyre qe jane te durueshem, 
dhe nuk mund ta arrije kush, pervec aty- 
re qe kane virtyt te larte." (El-Fussilet, 
34-35); 

"Ti te keqen ktheje me me te mire. Ne 
e dime me se miri ate qe shpifm ata." 
(El-Mu'minun, 96)? 

Dhe, se kendejmi, qe te mund te ku- 
ptojme fundamentalizmin, cilindo dhe te 
kujtdo, eshte e domosdoshme qasja se 
paku nga dy ane: Fundamentalizmi per 
bartesin e tij eshte rruga e rendit dhe rre- 
gullimit, rruga e zhdukjes se crregullim- 
it dhe e dhunes ne Toke, rruge e 9lirimit 
dhe e ngritjes shpirterore, rruga e paqes 
dhe e njohjes, kur behet fjale per funda- 
mentalizmat "klasike" dhe te "reformu- 
ar". Per fundamentalistin, njeriu eshte 
"rrembyer" nga natyra e vet vetjake dhe 
ne boten kaotike eshte roberuar dhe u 
sherbeu vlerave te shtrembra dhe zotave 
te rrejshem. Dija diturore, sikur dhe dit- 
uria ne teresi, eshte, pohon ai, moralisht 
e papercaktuar dhe, se kendejmi, per 
njeriun feja eshte me e nevojshme se di- 
turia e tille. Britmat per jeten moderne, 
cilterine dhe tolerancen ndaj fundam- 
entalisteve, kryesisht mbesin joterhe- 
qese, pasi ata shohin mohimin e tyre, ne 
shumesine e shkurorezimeve, prostitu- 
cionit, alkoolizmit, mbytjeve, te qytete- 
ve te medha, varferise dhe mjerimit te 
periferise. Per fundamentalizmin, edhe 
"klasik" edhe te "reformuar", keto jane 
thjesht prova se shoqeria moderne shkon 
ne drejtim te shtrember. Ne anen tjeter, 
soditesve dhe te gjithe atyre qe nuk jane 
fundamentalists, qe nuk munden ose 
nuk duan t'i kuptojne fundamentalistet, 
gjithe kjo u duket si teper shume e rrep- 
te dhe e vendosur, ata ne te depozitojne 
friken e vet, paragjykimet e veta, te mo- 
tivuara nga percaktimin fetar, pikepamje 
politike, interesim ekonomik, trashegimi 
historike, etj. 



Fundamentalizmi qendron ne te 
pranuarit e teresise se besimit dhe vlera- 
ve; kjo strukture perfshin tere jeten; nuk 
le asgje jashte pikarritjes, as menyren e 
te folurit, as menyren e te veshurit, as 
menyren e te ulurit, as menyren e te 
ngrenit, as raportin kundruall krijimit, 
tekstualisht - ai ngerthen te gjitha pjeset 
e jetes se njeriut prej fillimit - deri ne fu- 
nd. Keshtu, sipas ketij definicioni, nder 
fundamentalistet vlen te radhiten edhe 
pankeret, siti xhentelmenet, rokeret - ata 
kane besime dhe vlerat te perbashketa, 
sipas te cilave i rregullojne jetet e veta. 
Ajo qe per ta eshte krejtesisht e justifi- 
kueshme, inteligjente dhe e pranueshme 
- per te tjeret nuk eshte as e justifiku- 
eshme, as inteligjente, as e pranueshme. 

Fundamentalizmi ne mendimin evro- 
pian shenon besimin qe ze fill ne Bibel, 
si burim te dores se pare ose ne "fonda- 
ment". Vetem ne vitet gjashtedhjete e 
shtatedhjete te ketij shekulli ky nocion 
fillon te lidhet per Islamin dhe mysli- 
manet. Ky perdorim i tij, natyrisht, ne 
teresi shpreh bindjen evropiane qe "ce- 
lesi evropian", ne te vertete, eshte krejt i 
pershtatshem per celjen e 9do brave ne 
9do thesar te dijes, qe eshte gjithsesi ma- 
shtrim i madh. Dhe ketu tash hapen 
9eshtje te tjera: A eshte sendertuar zgje- 
rimi i nocionit "fondamentalizem" ne 
fushat dhe dukurite qe jane jashte hori- 
zontit te domethenies se tij burimore ne 
menyren qe shenojne detyren e ruajtjes 
se mendimit nga shtremberimi? A eshte 
ky nocion, me prejardhje te paster evro- 
piane, i pershtatshem per teresine e 
botes? Cilat jane shkaqet fetare per re- 
ndesine dhe pershtatshmerine e tij te 
pergjithshme per dukurite ne mesimin 
islam, budist, hinduist dhe mesimet e 
tjera, ne menyrat e mendimit dhe te jete- 
ses? Cilat jane shkaqet psikologjike per 
perdorimin e tij, ne menyren si perdoret 
per emertimin e tij, ne menyren - si per 
shenimin e dukurive ne boten e Islamit 
dhe te myslimaneve? 

Nese kemi parasysh domethenien bu- 
rimore te nocionit "fondamentalizem", 
derisa ai ishte emer evropian per shfaqj- 
en evropiane, atehere thjesht do te poho- 
jme se ai ka humbur domethenien 
fillestare, se eshte konsumuar. Ai, ne te 
vertete, as qe ka mundur te jete i persh- 
tatshem per sistemet tjeterfare shpirtero- 
re, kulturore dhe civilizuese. Dhe per 
kete arsye, pershtypja qe ekziston per 
"fondamentalizmin" si shfaqje karakter- 
istike, per Islamin nuk eshte e qendrue- 



shme dhe pas saj qendron atmosfera e 
qendrueshme psikologjike, e cila jo rra- 
llehere shnderrohet ne deftim patologjik 
te pamundesise qe me arsye dhe ne me- 
nyre te justifikueshme, te ndahen faktet 
e matshme dhe te vleresueshme nga fan- 
itjet dhe hijet qe i krijon irracionalizmi i 
frymezuar nga urrejtje, jotoletarnce, me- 
ndjemadhesi dhe agresivitet. 

Ta marrim faktin e thjeshte: Bota 
Islame dhe myslimanet nuk kane fare ne 
sistemin e vet konceptual, nje term qe do 
t'i pergjigjej nocionit "fondamentaliz- 
em" me domethenien e tij te sotme mja- 
ft konfuze. Me fjale te tjera, ne burimet 
themelore islame nuk mund te gjejme 
pikenisje te fondamentalizmit ne cilindo 
aspekt qe ai sot i mvishet Islamit dhe 
myslimaneve. Shprehjet sikur jane 
selefije, usulije islamije, usulijjun isla- 
mijjun, tesheddud, mutesheddidun isla- 
mijjun, tenettu', mutenetti'un, guluvv, 
gulat, tetarruf, mutetarrifun, inbi'as e te 
tjera, nuk e mbulojne domethenien e no- 
cionit "fondamentalizem", qe sot eshte 
ne perdorim dhe , si i tille, eshte krejtesi- 
sht i huaj per pjesetarin islam. Myslima- 
ni ne kete nocion nuk njeh as veten as 
sistemin e vleres qe i perket. Vetem ne 
baze te analogjise, mund te analizoje 
dhe ta shpjere ne reciprocitet me siste- 
min e vet te vleres. 

Dhe derisa fondamentalizmi ne Ev- 
rope, para se gjithash, eshte tentim qe ne 
themelet tashme ekzistuese te gjenden 
"fondamentet" per ndertesat e reja, qe, 
kryesisht, varen per rolin mesatar te ind- 
ividit ose te grumbullimit te njerezve, ne 
Boten Islame 9eshtja eshte krejtesisht 
tjeterfare. Me fjale te tjera, mesimi mbi 
"teresine dhe rrumbullakesine e porosise 
islame" eshte pjese e fese se 9do indivi- 
di, ne menyre qe askush te mos mund te 
kete pozicionin e atij personi, te kuptua- 
rit e te cilit i obligon edhe te gjithe te 
tjeret; 9do pjesetar i Islamit eshte drejt- 
perdrejt para Zotit, me obligimin e ker- 
kimit te diturise mbi Rrugen e Vertete, 
te pervetesimit te saj dhe rregullimit te 
jeteses se vet sipas saj; atij drejtperdrejt 
i eshte urdheruar te sodise dhe persose 
ne boten rreth vetes, per veten dhe 9do 
pjese dhe 9do gje jashte vetes dhe qe ne 
kete menyre t'i zbuloje shenjat e te Ska- 
jshmit. Kjo e drejte e tij dhe kjo detyre e 
tij nuk mund te percillen ne asnje insti- 
tucion, as individ; ta forcosh vetedijen 
tende per Zotin dhe te besh mire duke 
pasur para vetes Udhezimin e zberthyer 
te Librit te Zotit dhe Botes se Zotit, - 



dituria islame / 202 



15 



eshte ceshtje e 9do qenieje njerezore 
individuale njesoj sikur edhe njerezise 
se bashkesise se teresishme. Islami eshte 
e Verteta perfundimtare dhe e plote nga 
Zoti e dhuruar njeriut, e verteta mbi 
Zotin, boten, njeriun, jeten dhe vdekjen. 
Lenda e tij eshte Totaliteti dhe ai perf- 
shin ceshtjen e totalitetit. Ai e pranon 
njeriun si personalitet integrues, teresi 
qe nuk mund te ndahet ne shpirt dhe trup 
- nese kjo behet, njeriu do te shkaterro- 
het, ofron definicionin e teresishem edhe 
per te dhe per jeten, njerezoren e ngre ne 
shkallen me te larte, i jep jetes domethe- 
nie me te larte, shpirterore, duke pranuar 
vetem ndodhine e tij natyrore dhe, naty- 
risht, duke i konsideruar te gjitha ato da- 
llime qe ai bart ne vete. Por, kete te 
Vertete perfundimtare myslimani nuk e 
arrin ne ate perfundimesine e tij dhe per 
kete shkak duhet te angazhoje te gjitha 
fuqite e veta materiale dhe shpirterore 
qe t'i afrohet asaj Perkryeshmerie: 9do 
gje qe i eshte dhene, edhe ne te edhe ne 
boten e jashtme, duhet t'i sherbeje atij 
synimit te skajshem ("Nje nga argume- 
ntet e tij eshte ajo qe ju krijon nga dheu, 
e kur beheni njerez, shperndaheni gjith- 
kund.") (Lukman, 20). 

Parimi i se drejtes dhe drejtesise zene 
ne mesimin islam vendin qendror, kurse 
drejtesia sipas tij, eshte arritur vetem 
atehere kur cdo gje vjen ne vendin e vet 
te vertete, kur veprimi i secilit te behet i 
drejte, dhe kur e drejta e secilit te res- 
pektohet ("All-llahu urdheron drejtesi 
dhe miresi, ndihme dhe respekt ndaj te 
afermve ...". (en-Nahl, 90). Kurse atje 
ku sundon drejtesia, nuk ka vend per 
cfaredo teprimi. Se kendejmi Islami de- 
non njesoj edhe paperfeksionimin edhe 
ekzagjerimin: ai, natyrisht, me se rrepti 
denon jo vetem dhunen e terrorin, po 
edhe rreptesine dhe vrazhdesine sikur 
edhe cdo ekskluzivitet. Aq me teper, ai 
nuk krijon motive per manifestimin e 
cilesdo nga ato shfaqje, dhe eviton cdo 
mundesi te nxitjes dhe pergjigjes (et- 
tehaddi ve-1-istixhabe). Po rikujtojme 
vetem disa ajete kuranore qe, pa dyshim, 
flasin per kete: 

"... Dhe ashtu (si? ju udhezuam ne 
fene islame) Ne ju beme ju nje popull te 
drejte (ummeten vesaten)...". (El-Beka- 
re, 143); 

"Edhe ata qe kur shpenzojne, nuk e 
teprojne e as nuk jane doreshtrenguar, 
por mbajne mesataren e jane te matur." 
(El-Furkan, 67); 




"Dhe mos e bej doren tende te lidhur 
per qafe (mos u be koprrac), e as mos e 
shtri ne teresi, e te mbetesh i qortuar dhe 
duarthate (nga shpenzimi i tepert)."(El- 
Isra, 29); 

"Thuaj: "Therrisni: All-llah ose therr- 
isni Er Rrahman, me cilindo qe ta therri- 
sni (me keta dy emra), emrat e Tij jane 
me te bukurit. E ti mos e ngri zerin (du- 
ke lexuar) ne namazin tend, po as mos e 
ul teper ne te, ne mes kesaj kerkoje nje 
rruge mesatare". (El-Isra, 110); 

"... Ai tha: "Ai thote se ajo eshte nje 
lope as e vjeter (e moshuar) as e re (me- 
shqere), eshte e mesme, zbatoni pra ate 
per se urdheroheni"! (El-Bekare, 68); 

"Thuaju: "O ithtare te librit, mos e 
teproni ne fene tuaj jashte te vertetes..." 
(El-Maide, 77); 

"O ithtaret e librit, mos e teproni ne 
fene tuaj dhe mos thoni tjeter gje per 
All-llahun, perve? asaj qe eshte e ver- 
tete...." (En-Nisa, 171); 

"O ju qe besuat! Mos i ndaloni (mos 
i beni haram) te mirat qe per ju i lejoi (i 
beri hallall) All-llahu, dhe mos e tepro- 
ni, se All-llahu nuk i do ata qe e teprojne 
(i kalojne kufijte e dispozitave te Zotit)." 
(El-Maide, 87); 

"Thuaj: "Kush i ndaloi bukurite dhe 
ushqimet e mira qe All-llahu i krijoi per 
robet e Vet?" Thuaj: "Ato jane ne kete 
bote per ata qe besuan, e ne diten e Kia- 
metit jane te posacme per ta. Keshtu ia 
sqarojme argumentet nje populli qe kup- 
ton." (El-A'raf, 32); 

"... E nese keni frike se ata te dy nuk 
do te mund t'i ruajne dispozitat e All- 
llahut, atehere per ate, me se ajo ben ko- 
mpensim, per ata te dy nuk ka mekate. 
Keto jane dispozita te All-llahut, pra 
mos i kundershtoni, sepse kush i tejka- 
lon dispozitat e All-llahut, pikerisht te ti- 
llet jane zullumqare." (El-Bekare, 229). 



Jane te shumta, natyrisht, edhe sheni- 
met e Pejgamberit te All-llahut me te ci- 
let u ka terhequr verejtjen ithtareve te 
vet per rrezikshmerine e ekzagjerimit 
per ckado qofte, e madje edhe ne perku- 
shtimin ndaj Zotit. 

"Ruajuni nga teprimi ne fe, sepse ja- 
ne shkaterruar para jush ata qe e kane te- 
pruar ne fe". (Ahmedi, En-Nesai, Ibn 
Maxhe dhe Hakimi). 

"Mos u beni te rrepte ndaj vetes, qe 
All-llahu te behet i rrepte ndaj jush. Disa 
popuj kane qene te rrepte ndaj vetes, e 
edhe All-llahu ka qene i rrepte ndaj ty- 
re." 

Jane te shkaterruar cikrrimtaret, dine 
mire. (Kete e perseriti tri here). Ata kane 
qene te rrepte ndaj vetes e edhe All- 
llahu ka qene i rrepte ndaj tyre. (Musli- 
mi). 

(Te gjithe ata qe kane qene te rrepte 
ndaj vetes, Pejgamberi i ka quajtur me 
emertimin e perbashket mutenetti'un). 

Kur kishte degjuar se disa ashabe te 
tij kihin vendosur te agjeronin gjate di- 
tes, te faleshin gjate nates, duke privuar 
veten nga gjumi dhe pushimi e nga jeta 
bashkeshortore me grate e veta, erdhi e 
tha: 

"(^'mendojne ata qe e flasin kete e ke- 
te? Sa me perket mua, per Zotin, une nga 
te gjithe ju me se shumti i frikesohem 
Zotit dhe kam vetedijen me te larte per 
Te, por une agjeroj dhe ha, falem e fie 
dhe jetoj jete bashkeshortore. Prandaj, 
kush devijon nga rruga ime - nuk eshte 
imi." 

Heren tjeter, disa ashabe te tij vend- 
osen ta kryejne agjerimin e vet asisoj qe 
do te qendronin vullnetarisht ne nxehtesi 
te madhe, duke shpresuar qe per kete 
veshtiresi shtese ne durimin e vapes dhe 
etjes, do te meritonin shperblim me te 
madh, krahas asaj qe u takonte per agje- 
rimin. Pejgamberi na e ndaloi kete duke 
urdheruar qe agjerimin ta kryejne duke u 
shmangur nga vapa, sepse ekspozimi i 
panevojshem ndaj nxehtesise se diellit, 
kur agjerohet, perben ne te vertete nje 
forme te thyerjes se urdhrave te All- 
llahut dhe obligimeve te Tij. 

Ai vazhdimisht ka mesuar: 

"Lehtesoni e mos veshtiresoni. Beni 
aq sa mundeni, sepse All-llahut nuk i 
merzitet (qe t'ju shperbleje) deri sa juve 
nuk ju bezdiset (te punoni)". 

Askush nuk do te mund ta mbizotero- 
je kete nenshtrim (ndaj All-llahut), por 
ai do ta ngadhenjeje ate. Prandaj, silluni 
me maturi dhe angazhohuni. 



16 



dituria islame / 202 



Na duket se fjalimi i tij permban te 
gjitha karakteristikat e permendura. Ai 
fhote: 

Vertet ju keni obligime ndaj vetes. 
Agjeroni dhe hani. Faluni dhe flini. Une 
falem dhe fie, agjeroj dhe ha, ha mish 
dhe ushqim te yndyrshem. Kush nuk e 
ndjek drejtimin tim, ai nuk eshte imi. 

Q'mendojne ata qe vetes i kane here 
te ndaluara bashkeshortet e tyre, vetes i 
kane ndaluar ushqimet e lejuara, pushi- 
min dhe te mirat e tjera te lejuara te 
kesaj bote? Une nuk ju kam urdheruar te 
beheni prifter dhe monarke. Ne fene ti- 
me nuk ka ngurrim nga ngrenia e mishit, 
nga jeta bashkeshortore, as asketizem. 
Forma e asketizmit dhe vetemohimit te 
ithtareve te mi, eshte agjerimi dhe xhi- 
hadi ... Ata para jush jane shkaterruar 
per shkak te rreptesise; kane qene te 
rrepte ndaj vetes, e edhe All-llahu ka qe- 
ne i rrepte ndaj tyre... (Marre nga "Pre- 
porodi", nr. 24/464, 15.12.1989, fq. 5, 
me disa ndryshime). 

Keto porosi te Pejgamberit jane ne 
pajtim te plote me permbajtjet kuranore, 
si9 jane: 

"All-llahu deshiron t'ju lehtesoje 
(dispozitat), ...". (En-Nisa, 28); 

"... All-llahu me kete deshiron lehte- 
sim per ju, e nuk deshiron veshtiresim 
per ju...." (El-Bekare, 185); 

"All-llahu nuk e obligon asnje njeri 
pertej mundesise se tij,...". (El-Bekare, 
286); 

"... se Ai ju zgjodhi ju (ju percaktoi 
per te luftuar per rrugen e Tij) dhe nuk ju 
obligoi ne fe me ndonje veshtiresi...". 
(El-Haxhxh, 78), e te ngjashme. 

Por, gjate shqiptimit te gjykimit per 
ekzagjerimin, do te duhej te mbaheshin 
parasysh dy faktet vijuese: Shkalla e 
lojalitetit te njeriut ndaj Zotit sikur edhe 
shkalla e lojalitetit Zotit te midisit ku 
njeriu banon, kane ndikim te drejtperdr- 
ejte ne shqiptimin e gjykimit mbi te 
tjeret ne aspektin e jeteses se tyre te fese. 
Ne baze te fortesise perkatesisht te 
dobesise edhe te besimit tone edhe te 
besimit te mjedisit tone, per dike themi 
se e tepron, per dike se eshte i matur e 
per dike se eshte indiferent. Keshtu, ne- 
se jemi shume religjioze dhe jetojme ne 
mjedisin qe po ashtu eshte mjaft reli- 
gjioz, atehere natyrisht do te jemi mjaft 
te ndjeshem edhe ndaj joperpikerise ose 
leshimit me te vogel ne fe, qe i veme re 
rreth nesh. Mjaft p.sh. do te na habise 
nese dikush nga myslimanet nuk falet 
dhe nuk agjeron edhe jashte mases qe ka 



percaktuar feja. Ne anen tjeter, nese 
shkalla e religjiozitetit tone eshte e ulet 
dhe jetojme ne nje mjedis qe merr guxi- 
min t'i thyeje ndalesat dhe t'i mohoje di- 
spozitat e Allahut, do ta konsiderojme 
edhe minimumin e devotshmerise se di- 
kujt si forme te ekzagjerimit ose, madje, 
ekstremizem fetar. Dhe, sa me larg fese 
qe te jemi, me e madhe do te jete habia 
jone kundruall atyre qe jane te dhene 
ndaj fese, dhe akuza jone se ne kete drej- 
tim po e teprojne. 

Askush nuk ka te drejte ta akuzoje 
askend se po e tepruaka me fene, nese ai 
vullnetarisht zgjedh dhe jeten e vet feta- 
re e rregullon sipas qendrimit te pranuar 
fetar. Kur eshte fjala per Islamin, atehere 
sipas mendimit te pranuar te fikhut (ju- 
ridik), derisa ai vete beson se kjo eshte 
me e mire dhe me korrekte dhe derisa 
konsideron se Sheriati e obligon per 
zbatimin e perpikte per se pason shper- 
blimi perkates, - madje edhe kur eshte i 
vetedijshem se te tjeret qendrimin e tille 
e konsiderojne jo te rregullt. Asgje nuk 
ndryshon ne esence edhe kur personi pe- 
rkates eshte i rrepte ndaj vetes, sa kohe 
qe eshte i drejte ndaj te tjereve. Sepse 
njerezit sipas natyres se tyre, jane mjaft 
te llojllojshem; disa gjithnje do te zgje- 
dhin ate qe eshte me e lehte dhe me e 
bute, kurse sa te tjere do ta pranojne ate 
qe eshte me e rende dhe me rigoroze. 
Kemi shembuj per kete edhe ne periudh- 
en me te hershme te Bashkesise Islame. 
Abdullah ibn Abbasi ka qene ithtar i 
lehtesive ne fe, kurse Abdullah ibn Om- 
eri ka ngulur kembe ne gjerat jashteza- 
konisht te mundimshme. Shume shfaqje 
ne jeten e myslimaneve qe, ne shikim te 
pare, do te mund te konsideroheshin te- 
per te rrepta, kane mbeshtetje ne shkoll- 
at juridike dhe per kete dikush nuk do te 
duhet te akuzohej per teprim nese eshte 
i rrepte ndaj vetes ne kryerjen e detyri- 
meve per nenshtrimin e tij ndaj Zotit, 
kenaqesine e te cilit perpiqet ta pervetes- 
oje. Eshte e paligjshem qe ai te detyroh- 
et te heqe dore nga qendrimi i vet dhe te 
kerkohet nga ai qe te sillet ne kundersh- 
tim me bindjen e vet. Gjifhcka qe njeriu 
mund ta beje, eshte qe t'i ofroje keshille 
te mire edhe deshmi justifikuese per ate 
qe e konsideron me korrekte, por, megji- 
thate, vendimin e merr secili per vete. 

Mbetet ende te thuhet ndonje fjale 
edhe per dhunen, e cila sipas disave 
eshte "konstante e historise". Qendrimi 
islam eshte krejtesisht i qarte: Te behet 
dhuna, qofte kjo ndaj Zotit ose ndaj cile- 



sdo krijese te Tij - pra, jo vetem njerezo- 
re, d.m.th. te behet dhune, pergjithesisht 
eshte nje prej mekateve te medha. Besi- 
mtaret e vertete ve9an kujdesen qe te 
mos bejne padrejtesi ndaj te tjereve, si- 
domos nese ata te tjeret nuk i perkasin 
bashkesise se tyre. Myslimanet shpesh 
kane ditur te jene te rrepte e madje te 
padrejte ndaj njeri- tjetrit, por gjithnje 
jane orvatur te jene te drejte ndaj atyre 
qe nuk kane bindjen e tyre fetare. Eshte 
e njohur se harixhinjte kane qene mjaft 
te rrepte ne qendrimet e tyre fetare dhe 
se pikerisht per kete arsye shume mysli- 
mane qe keto qendrime nuk i miratonin, 
mospajtimin duhej ta paguanin me krye. 
Vasil ibn Ata'i, i njohur fale mendjeho- 
llesise se tij, i eshte shmangur ekzeku- 
timit, por Abdullah ibn Hababi, per te 
cilin e dinin se ishte mysliman, sepse ia 
kishin gjetur Kuranin, e ka humbur ko- 
ken vetem sepse nuk u bind sipas atyre 
se h. Aliu eshte idhujtar. Mirepo, kur kjo 
turme e harixhinjeve hasi ne nje te kri- 
shtere dhe kerkoi nga ai qe t'u shiste pak 
hurma, ai nuk deshi te pranonte te mer- 
rte hurma pa kundervlere, ndonese ky 
me zemergjeresi u ofroi hurma si dhura- 
te. Ne fund i krishteri nuk mundi te mos 
e hetonte kete. S'i kjo qe mos te pranoni 
t'i merrni hurmat derisa nuk paguani e 
pak me pare e mbytet njeriun vetem per 
ate qe nuk deshiroi ta pranoje bindjen 
tuaj?! 

Natyrisht, edhe ne mesin e myslima- 
neve ne botes, sikur edhe ne mesin e aty- 
re qe nuk jane myslimane, kane ndodhur 
dhe po ndodhin gjera qe feja e tyre as i 
pelqen dhe as qe eshte indiferente kun- 
druall tyre. Keshtu ndodh edhe me te 
gjitha aspektet e dhunes dhe detyrimit, 
sepse qendrimi kuranor eshte shprehur 
sume qarte: 

"Ne fe nuk ka detyrim!" (El-Bekare, 
256). 

Se kendejmi, dhuna politike qe, kohe 
pas kohe, shfaqet ne Boten Islame, nuk 
mund te lidhet me asgje per Islamin dhe 
ithtaret e tij, e edhe me pak te pohoje se 
kjo eshte shfaqje karakteristike e tyre. 
Per fat te keq, dhuna politike mjaft heret 
eshte shfaqur edhe nder myslimane, pra- 
ndaj halifet e pare si hazreti Omeri, Os- 
mani dhe Aliu, kane qene viktima te 
dhunes. I njejti fat i ka gjetur nipat e Pej- 
gamberit, Hasanin dhe Husejnin, sikur 
edhe dhjetera pasardhes te tyre te 
ndershem. Edhe shume dijetare islame, 
mendimtare dhe shtetare, kane rene si 
viktima te pafajshme te ketij akti te ma- 



dituria islame / 202 



17 



rre. Por gjithnje motivi ka qene i natyres 
politike dhe asnje historian objektiv ose 
mesues i mendimit, nuk ka pohuar ndon- 
jehere se motivet e ketyre vrasjeve kane 
qene bindjet fetare, por kane deftuar se 
qysh ne realitetin e atehershem te' mysli- 
maneve disa motive te tjera kane qene 
edhe me te shumta dhe me te fuqishme. 
Edhe sot ne kete bote ndodhin shume 
gjera qe kane shume pak lidhje me Isla- 
min, por kane lidhje te mira me recidivet 
qe ua ka lene kolonializmi evropian. 
Edhe dicka, eshte mjaft rende qe dhunen 
te mos e kthesh me masen e njejte, naty- 
risht nese ekziston mundesia qe kjo te 
behet. Prandaj, njeriu eshte megjithate 
njeri. 

Dhe pas te gjithave sa u thane per qe- 
shtjen e cekur, mbetet te themi edhe qe 
qortimi i fondamentalizmit ndaj Islamit 
bashkekohor, shpreh mjaft mire qe- 
ndrimet aktuale politike, ideologjike, 
psikologjike, ekonomike e te tjera te Pe- 
rendimit ndaj botes se Islamit. Duke e 
shfrytezuar karakterin pezhorativ ekzi- 
stues te nocionit "fondamentalizem" me 
mileun evropian, publicistika perendi- 
more dhe pseudodituria perendimore ne 
te depoziton te gjitha projeksionet, neg- 
ative vetjake. Ai ne vete bart, pervec te 
tjerash, qendrimin negativ te politikes 
evropiane ndaj orvatjes se Botes Mysli- 
mane, qe te lirohet nga tutoria politike, 
kulturore, ekonomike dhe ushtarake. Ne 
kete tablo jane te montuara edhe ide te 
shumta te reja, "plage" te vjetra dhe sy- 
nime te vjetra nga kohet e kaluara te 
konflikteve te pergjakshme. 

Me nocionin "fondamentalizem" 
eshte deshiruar shpesh te shenohet tere 
ajo qe ndodh ne Boten Islame, natyrisht 
shikuar dhe te gjykuar nepermjet prizmit 
te vetem nje ane. Tere ndodhite ne ate 
bote shpesh reduktohen vetem ne ekstre- 
mizem, ne regjime totalitare, ne perm- 
bysjet ushtarake, prapambetjen arsimore 
e diturore, mospjekurine teknologjike, e 
per te gjitha keto akuzohet Islami. 

Dhe derisa ne Perendim kujdes eshte 
ndare me mjaft varieteti ndermjet prak- 
tikes dhe ideve, ne rastin e soditjes se 
njemendesise se Botes Myslimane, pra- 
ktika negative me cdo kusht perpiqet te 
identifikohet me Islamin. Ne kete meny- 
re, ne te vertete, karakteri pezhorativ i 
nocionit "fondamentalizmi islamik" ka 
fituar legalitetin e vet ne praktiken e Bo- 
tes Myslimane, qe pa te drejte eshte ide- 
ntifikuar me Islamin, me gjithe faktin se 
pikerisht ata qe jane emertuar "fo- 




ndamentaliste islamike", kane qene ne 
opozicion direkt te gjendjes qe ka per- 
faqesuar kjo praktike. Pikerisht ata jane 
ne krye te perpjekjes per venien e drejte- 
sise me te madhe shoqerore, te arsimim- 
it me produktiv, zhvillimit te dijes dhe te 
teknologjise dhe ruajtjes e zhvillimit te 
vlerave autentike islame, demokracise 
me te gjere qe eshte inherente me Isla- 
min burimor, flirimin e njeriut nga sher- 
bimi ndaj zotave te rrejshem, ngritjen e 
jetes njerezore ne rrafshin qe i perket si- 
pas caktimit te Krijuesit, etj. 

Kjo eshte vetem nje nga kundertheni- 
et dhe joperpikerite e shfrytezimit te no- 
cionit "fondamendalizem" ne shenimin 
e ndodhive bashkekohore ne suaza te 
Islamit. 

Kemi thene se edhe emertimi edhe 
permbajtja e fondamentalizmit jane te 
huaja per myslimanin; ato paraqesin 
pikepamjen nga jashte, e cila me se 
shpeshti nuk do ta shohe as esencen as 
hollesite. Soditesi i tille nga jashte me- 
ntion ne menyre arrogante per veten, si- 
kur per ate per te cilin jane te qarta edhe 
teresia edhe hollesite; prandaj ai nuk e 
sheh te nevojshme ta degjoje palen tje- 
ter, por tek cdo gje qe ai ben, thote ose, 
madje, mendon, ai gjen vetem konfirmi- 
min per perfytyrimin e vet te thjeshtesu- 
ar. Por, ta perserisim, dija e tille ze fill ne 
"fondamente" te nje dijeje qe, kryesisht, 
nuk i pranon "fondamentet" e tjetrit. 
Mendimi i tille paraqet devijim edhe 
atehere kur verifikohet nga pikepamja e 
fondamenteve te krishterimit edhe ate- 
here kur soditet nga pikepamja e fonda- 
menteve te Islamit. Ai eshte devijim, 
sepse eshte nje nocion mjaft konfuz, qe 
nuk eshte verifikuar ne vete pikenisjen e 
vet, ne intuitat dhe perfytyrimet nga te 



cilat nxirret, ne ate menyre, sepse nuk 
merrparasysh gjendjen ekzistuese, eshte 
bere nje nocion i zbrazet qe besohet. Ku- 
rse feja e tille shpie pashmangshmerisht 
ne lajthitje, lajthitja ne dhune, dhuna ne 
kundervenie, kundervenia ne konflikt, 
konflikti, nderkaq, i nxjerr njerezit nga 
baraspesha e tyre, qe eshte e domosdo- 
shme per shfrytezimin e pasurise me te 
madhe qe ka ne dispozicion - pasurise se 
arsyes. 

Nese, se kendejmi, deshirojme te sig- 
urojme ardhmeri me te mire edhe per 
veten edhe per te tjeret, duhet te clirohe- 
mi nga lajthitjet tona. Qe te ?lirohemi 
nga lajthitjet per te a.q. "fondamentaliz- 
min islamik", do te vlente, para se gji- 
thash, t'u lejojme vete myslimaneve te 
thone se 5'mendojne ata per gjithe ate, 
ne menyre qe ata ne te vertete ta shtrojne 
ne se besojne e ne se nuk besojne. Ne 
shqyrtimin e deritashem te kesaj geshtje- 
je kryesisht eshte degjuar vetem nje ane 
dhe kriteret e masat e tij proklamohen 
per absolute. Duket, me fjale te tjera, qe 
myslimanet nuk kane fare mendim per 
veten. Mjafton qe mendimin per ta ta ja- 
pin te tjeret, politikanet dhe orientalistet, 
teologet kristiane dhe sociologet mark- 
siste, filozofet ekzistencialiste dhe ekon- 
omistet amerikane, etj.. 

E pa mendimin mysliman per veten, 
te shtruara ne menyre te justifikueshme, 
sistematikisht te zhvilluara, ky shqyrtim 
sikur edhe shume te tjera qe jane me re- 
ndesi te madhe per te gjithe ne, per keto 
hapesirat tona dhe nese deshironi, per te- 
re boten, - nuk eshte e mundur te zgjidh- 
et. 

Sepse, kur cdo aksion i myslimaneve 
qe ze fill ne kulturen e tyre te vjeter ka- 
termbedhjete shekuj, ne fene e tyre, ne 
ndjenjen e tyre, perpiqet te proklamohet 
si "digka" vleshmeria e te cilit vihet ne 
dyshim, atehere eshte e qarte se myslim- 
anet nuk e kane shtruar qarte dhe ener- 
gjikisht 9'eshte ajo qe ata deshirojne dhe 
pa te cilen ata nuk munden, dhe 9'eshte 
ajo qe te tjeret e thone shtrember per ta. 

Nocioni rreth te cilit u diskutua ketu, 
paraqet bimen qe eshte importuar para 
do kohe nga viset pak me te ftohta. Ke- 
mi bindjen se ajo nuk do te pranohet, 
dhe kjo do te jete e mire per te gjithe ata 
qe kane arsye. 

Perktheu: 
N. Ibrahim i 



18 



dituria islame / 202 



Hytbe 



Dita me madheshtore e javes 



Zekrija Ternava 

A deshiron ta arrish kete dite? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
qe Allahu xh.sh. e ka here feste per 
besimtaret myslimane ne kete bote 
dhe ne boten tjeter? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
me emrin e se ciles Allahu xh.sh. ka 
emertuar nje sure te tere ne Kuranin e 
madheruar? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen Allahu xh.sh. e ka filluar 
krijimin e njeriut dhe te derguarit te 
pare - Ademit a.s? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen ka hyre Ademi a.s. ne 
Xhenet dhe diten ne te cilen eshte 
nxjerre nga Xheneti? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen gjendet nje interval kohor, 
kur, nese I lutemi Allahut xh.sh., do 
te na i pranoje lutjet tona? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen ka perfunduar hixhretin 
nga Meka ne Medine Muhamedi 
s.a.v.s.? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
qe eshte marre si dita e pare per 
njehsimin e kohes te kalendarit 
islamik? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen Muhamedi s.a.v.s. ka falur 
namazin e pare te xhumase? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen besimtaret myslimane jane 
te obliguar me faljen e namazit te 
xhumase ne kohen e namazit te dre- 
kes? 

A deshiron te te arrije' vdekja ne diten ne 
te cilen, nese ndodh qe te vdesesh, 
Allahu xh.sh. do te t'i fale mekatet 
dhe gabimet e tua? 

A deshiron te jesh i njohur me diten ne 
te cilen mendohet se Allahu xh.sh. do 
t'i jap fund kesaj bote? 

A deshiron ta arrish dhe ta jetosh diten 
ne te cilen Allahu xh.sh. do t'u mu- 
ndesoj besimtareve myslimane ta 
shohin Ate ne boten tjeter? 

E pra, nese deshiron ta arrish dhe ta je- 
tosh kete dite madheshtore, ke mund- 
esi ta besh cdo jave ne diten e xhuma. 



"O ju qe besuat, kur behet thirrja per namaz, diten e xhumase, ecni 

shpejte per aty ku permendet AU-llahu (degjojeni hutben, faleni 

namazin), e lini shitblerjen, kjo eshte shume me e dobishme per ju 

nese jeni qe e dini." 

"E kur te kryhet namazi, atehere shperndahuni ne toke dhe kerkoni 

begatite e All-llahut, por edhe permendeni shpeshhere All-llahun, 

ashtu qe te gjeni shpetim." 

"Po, kur ata shohin ndonje tregti ose ndonje aheng mesyhen atje, 

kurse ty te lene ne kembe. Thuaju: "Ajo qe eshte tek AU-llahu eshte 

shume me e mire se defrimi dhe tregtia, e All-llahu eshte furnizuesi me 

i mire!". (El-Xhumuah: 9,10,11 ) 



Vlera e dites se xhumase 

Allahu xh.sh. e dalloi njeriun si krije- 
sen me te persosur dhe e ngriti ne shka- 
llen me te larte nga te gjitha krijesat e 
tjera duke e angazhuar ne te njejten kohe 
me kryerjen e detyrave dhe obligimeve, 
moskryerja e te cilave nga nje aspekt e 
dergon njeriun gjithmone ne gjendje te 
beje mekate te njepasnjeshme. A thua 
Allahu xh.sh. e la njeriun te ballafaqohet 
me keto mekate pa i ndihmuar fare? 
Atehere c'jane vendet e shenjta ne te ci- 
lat Allahu xh.sh. i shperblen njerezit me 
shumefishin e sevapeve ne krahasim me 
vendet e tjera dhe ne kohet e tjera? E ne 
qofte se kjo vlen per nje shtrese, e cila 
ka mundesi materiale dhe shendetesore 
te arrije keto vende dhe keto kohe per 
keto shperblime, atehere Islami sikur u 
konsideruaka element vetem i shtreses 



se pasur? Valle, g'behet me shtresen tje- 
ter te myslimaneve, te cilet jo vetem per 
mjete materiale nuk mund t'i vizitojne 
vendet e shenjta por edhe per shkaqe te 
tjera, a thua si do te mbetej vlera e tyre? 
A do te jene te braktisur nga meshira e 
Allahut xh.sh. vetem sepse nuk jane pa- 
sanike, dhe pse jane vetem larg vendeve 
te shenjta? Kuptohet se jo, ngase Allahu 
xh.sh. ka bere qe edhe ne disa koh te 
tjera, dhe ne disa vende te tjera, edhe pe- 
rmes kryerjes se disa detyrave te tjera, - 
te arrihet shperblimi dhe fshirja e meka- 
teve, nder te cilat vlere te larte ne kete 
aspekt ka dita e xhumase dhe namazi i 
xhumase. Andaj po ashtu sikur Allahu 
xh.sh. e ka vecuar krijesen njeri nga te 
gjitha krijesat e tjera, sic i ka vecuar Me- 
ken dhe Medinen nga te gjitha vendet e 
tjera, sic e ka vecuar kohen e Haxhit nga 




dituria islame / 202 



19 



te' gjitha kohet e tjera, S19 i ka 
vecuar vitet e jetes se Mu- 
hamedit s.a.v.s. me shoket e tij 
nga te gjitha vitet e tjera, sic e 
ka vecuar muajin e Ramazanit 
nga gjithe muajt e tjere te vitit, 
sic e ka vecuar javen e fundit te 
Ramazanit nga te gjitha javet e 
tjera, sic e ka vecuar naten e 
Kadrit nga gjithe netet e tjera 
per vecorite dhe vleren e larte 
qe ka ngerthyer ne te, - po ashtu 
Allahu xh.sh. ka vecuar diten e 
xhuma nga ditet e tjera te javes 
per vleren e larte qe i ka dhuru- 
ar Allahu xh.sh. kesaj dite. 

- Diten e xhuma Allahu 
xh.sh. e ka bere njeren nga tri 
festat per besimtaret mysli- 
mane, pervec liter bajramit dhe 
kurban bajramit, duke e ngritur 
diten e xhuma edhe me lart se 
keto dy festa me vleren qe ka 
kjo dite. Transmetohet nga ibn 
Lubabete bin Mundhir se Mu- 
hamedi s.a.v.s., qe ka thene: 
"Dita e xhuma eshte zonja e di- 
teve dhe eshte me e madhja tek 
Allahu xh.sh., ajo eshte me e madhe tek 
Allahu xh.sh. se dita e kurban bajramit 
dhe se dita e fiter bajramit." (Transme- 
ton ibni Maxhe) 

Allahu xh.sh. e ka zgjedhur diten e 
xhuma per besimtaret myslimane, qe te 
jete feste javore per ta ne kete bote edhe 
feste ne boten e ardhshme. Transmeton 
Ebu Hurejra se ka degjuar nga Muhame- 
di s.a.v.s., qe ka thene: "Ne jemi te fun- 
dit ne kete bote, por te paret ne Diten e 
Gjykimit, ani pse atyre u ka ardhur shpa- 
llja para nesh. Pastaj, kjo dite u qe caktu- 
ar atyre per ta festuar, e ata nuk u pajtu- 
an lidhur me kete, prandaj Allahu xh.sh. 
na drejtoi neve per kete feste, kurse bota 
tjeter na percjellin ne: Hebrenjte e festo- 
jne diten e neserme (te shtunen) e te 
krishteret te pasnesermen" (Transmeton 
Buhariu) 

- Allahu xh.sh. e ka ngritur diten e 
xhuma dhe e ka vecuar nga ditet e tjera, 
sa ne Kuranin e madheruar nje sure e 
tere mban emrin e kesaj dite dhe eshte 
emeruar keshtu, ngase porositen besim- 
taret myslimane qe, kur therret ezani i 
xhumase, te shkojne per te falur nama- 
zin e xhumase duke i braktisur te gjitha 
gjerat e tjera. Gjithashtu kjo dite eshte 
emeruar edhe me emrin "dita e meshir- 
es" dhe me emra te tjere por me me vlere 
eshte te quhet ashtu si Allahu xh.sh. e 
emertoi kete dite, - "dita e xhumase". 




- Krijimin e krijeses se pare njerezore 
Allahu xh.sh. e ka filluar ne diten e xhu- 
mase, dita kur filloi jeta e njeriut dhe pe- 
jgamberit te pare dhe tere njerezimit ne 
vazhdimesi. 

- Allahu xh.sh. ne kete dite ka bere qe 
te hynte Ademi a.s. ne Xhenet dhe kur 
Ademi a.s., se bashku me gruan e tij Ha- 
vane, kishin thyer Urdhrin e Allahut 
xh.sh., dhe kur Allahu xh.sh. u pranoi pe- 
ndimin e tyre, Ai beri qe t'i nxirrte nga 
Xheneti per t'i sjelle ne toke, dhe kjo 
ndodhi ne diten e xhuma. Transmetohet 
nga Ebu Hurejra se Muhamedi s.a.v.s. 
ka thene: "Dita me e mire ne te cilen ka 
lindur dielli, eshte dita e xhuma, ne kete 
dite eshte krijuar Ademi a.s., ne kete dite 
ka hyre ne Xhenet, ne kete dite eshte 
nxjerre prej Xheneti dhe Kiameti nuk do 
te ndodhe pervecse ne kete dite" (Tra- 
nsmeton Muslimi) 

- Kur besimtari mysliman I ben ndon- 
je kerkese apo lutje All-llahut xh.sh. de- 
shiron qe t'i plotesohet ajo kerkese apo 
t'i pranohet ajo lutje. Andaj Allahu 
xh.sh. ne cdo kohe i pranon kerkesat dhe 
lutjet e besimtarit mysliman nese ato 
jane kerkesa dhe lutje per mire dhe te si- 
nqerta, por Allahu xh.sh. ka specifikuar 
nje interval kohor ne diten e xhumase 
dhe, nese I lutemi Allahut xh.sh. piker- 
isht atehere, Ai do te na i pranoje lutjet 
tona, pra do t'i plotesoje ato. Transme- 
ton Ebu Hurejra se ka thene Muhamedi 



s.a.v.s.: "Ne diten e xhuma ka 
nje interval kohor, ne te cilin 
nese myslimani, i cili vazhdi- 
misht fal namaz, E lut Allahun 
xh.sh. per ndonje send, kete Ai 
do t'ia jape." (Transmeton Buha- 
riu) 

- Kur jeta ishte bere e veshtire 
ne Meke nga persekutimet, tor- 
turat, dhuna dhe fyerjet ndaj Mu- 
hamedin s.a.v.s. dhe shokeve te 
tij, Allahu xh.sh. urdheroi qe te 
benin hixhretin nga Meka ne 
Medine. Muhamedi s.a.v.s. beri 
hixhretin dhe dita e fundit e 
hixhretit ishte dite e xhuma. 

- Dhe kjo dite, dita e fundit e 
hixhretit te Muhamedit s.a.v.s., 
duke u konsideruar si nje ngjarje 
madheshtore - fillimi i zbatimit 
te Urdhrit te Allahut xh.sh., pa- 
staj shpetimi i Muhamedit 
s.a.v.s. dhe shokeve te tij nga jo- 
besimtaret dhe njeheresh edhe 
formimi i shtetit ne Medine me 
pastaj, - kane bere qe kjo dite te 
jete marre si pikenisje per njehs- 
imin e kohes tek besimtaret mys- 
limane. Do te thote se dita e pare e 
kalendarit islamik ishte dite e xhumase. 

- Muhamedi s.a.v.s. kishte falur na- 
mazin e pare te xhumase ne pjesen e qu- 
ajtur Ranuna prane Medines dhe kjo 
gjithashtu kishte ndodhur ne diten e fu- 
ndit te hixhretit te tij nga Meka ne Me- 
dine, qe ishte dite e xhuma. 

- Dita e xhuma eshte dite e tubimit te 
besimtareve myslimane per faljen e na- 
mazit te xhumase, ngase Allahu xh.sh. 
ka bere obligim ne diten e xhumase ne 
kohen e namazit te drekes faljen e na- 
mazit te xhumase duke bere te ndaluar 
cdo aktivitet tjeter gjate kesaj kohe. 
Thote Allahu xh.sh.: 

"O ju qe besuat, kur behet thirrja per 
namaz, diten e xhumase, ecni shpejt per 
aty ku permendet All-llahu (degjojeni 
hutben, faleni namazin), e lini shitblerj- 
en, kjo eshte shume me e dobishme per 
ju, nese jeni qe e dini." (El-Xhumuah: 9) 

Duke mos konsideruar asnje veprim 
me me vlere se falja e namazit te xhu- 
mase, cfaredo qofte ai veprim apo akti- 
vitet, gjate kohes se namazit te xhumase. 
Thote Allahu xh.sh.: 

"Po, kur ata shohin ndonje tregti ose 
ndonje aheng, mesyhen atje, kurse ty te 
lene ne kembe. Thuaju: "Ajo qe eshte 
tek All-llahu, eshte shume me e mire se 
defrimi dhe tregtia, e All-llahu eshte fu- 
rnizuesi me i mire!" (El-Xhumuah: 11) 



20 



dituria islame / 202 




Por jo te veprohet ne ate menyre sikur 
disa qe, duke pasur botekuptime te ga- 
buara per kete dite, meqe eshte dite fe- 
ste, e kalojne larg punes, larg shkolles, 
larg librit e larg angazhimeve te tjera. 
Allahu xh.sh. nuk ka kerkuar qe kjo dite 
te kalohet ne pasivitet dhe ne gjume,por 
menjehere pas faljes se namazit te xhu- 
mase, nga ne ka kerkuar qe te shpernda- 
hemi te punojme duke kerkuar begatite e 
Allahut xh.sh. por asnjehere duke mos 
harruar permendjen e Allahut xh.sh. 
Thote Allahu xh.sh.: 

"E kur te kryhet namazi, atehere 
shperndahuni ne toke dhe kerkoni bega- 
tite e All-llahut, por edhe permendeni 
shpeshhere All-llahun, ashtu qe te gjeni 
shpetim." (El-Xhumuah:10) 

Namazi i xhumase ka bere qe te ngri- 
het e te dallohet dita e xhumase nga te 
gjitha ditet e tjera, saqe Allahu xh.sh. u 
shton sevapet dhe begatite besimtareve 
myslimane, te cilet marrin pjese' ne falj- 
en e namazit te xhumase. Transmeton 
Ebu Hurejra radi Allahu anhu, se Pejga- 
mberi s.a.v.s. ka thene: 

"Ne diten e xhumase meleket qendro- 
jne ne dyert e cdo xhamie dhe i regjistro- 
jne nje nga nje (emrat e atyre qe shkojne 
ne namazin e xhumase). Kur imami te 
ngjitet ne mimber, ata i mbyllin librat 
dhe shkojne te marrin pjese ne te perme- 
ndurit e Allahut. Ai qe shkon me heret 
ne xhuma, eshte sikur ta kete therur nje 
deve, pastaj ai pas tij sikur te kete therur 
nje lope, pastaj ai pas tij sikur te kete 
therur nje dele, pastaj ai pas tij sikur te 
kete therur nje pule, ndersa ai i fundit - 
sikur t'i jete falur nje veze." (Transme- 
ton Buhariu dhe Muslimi) 



Po ashtu Allahu xh.sh. ka bere qe na- 
mazi i xhumase t'ua fshije dhe t'ua fale 
gabimet besimtareve myslimane. Trans- 
meton Ebu Hurejra radi Allahu anhu, se 
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene: "Se vertet 
Muhamedi s.a.v.s. ka thene: Pese nama- 
zet ditore,dhe namazi i xhumase deri ne 
xhumane tjeter, Ramazani deri ne Ra- 
mazanin tjeter - jane mbulese ne mes ty- 
re nese nuk ka vepruar ndonje mekat te 
madh." (Transmeton ibni Maxhe) 

- Allahu xh.sh. ka bere qe varesisht se 
si njerezit e kalojne jeten e tyre, t'u vije 
dhe momenti i vdekjes, andaj konsidero- 
het privilegj dhe shenje e mire vdekja ne 
diten apo naten e xhumase. Mendohet se 
ate qe vdes diten e xhuma, do ta liroje 
Allahu xh.sh. nga denimi i varrit. Trans- 
metohet nga Abdullah bin Omeri se Mu- 
hamedi s.a.v.s. ka thene: "Kush vdes nga 
myslimanet diten e xhumase, apo naten 
e xhumase, do ta ruaje Allahu xh.sh. nga 
denimi i varrit". (Transmeton Ahmedi) 

- Nga gjerat qe Allahu xh.sh. i ka lene 
nga gajbiatet (gjerat e fshehura), nga 
gjerat qe jane vetem ne kompetencat e 
Tij, eshte edhe dita e Kiametit, pra dita 
kur do te ndodhe, eshte vetem ne dijen e 
Allahut xh.sh., por nga disa sinjale qe na 
kane ardhur nga hadithet e Muhamedit 
s.a.v.s., mendohet se Kiameti do te ndo- 
dhe ne diten e xhumase, prandaj ne kete 
dite duhet ta shtojme ibadetin dhe veprat 
e mira nga frika se do na arrije dhe do na 
perfshije denimi i dites se Kiametit. Tra- 
nsmetohet nga Ebu Hurejra se Muha- 
medi s.a.v.s. ka thene: "Dita me e mire 
ne te cilen ka lindur dielli, eshte dita e 
xhuma, ne te eshte krijuar Ademi a.s., ne 
kete dite ka hyre ne Xhenet, ne kete dite 
eshte nxjerre prej Xhenetit dhe Kiameti 
nuk do te ndodhe pervecse po kete dite". 
(Transmeton Muslimi) 

Transmetohet nga Ebu Hurejra se 
Muhamedi s.a.v.s. ka thene: "Nuk lind 
dielli dhe nuk perendon ai ne diten e 
xhumase, e te mos kercejne duke mani- 
festuar per diten e Kiametit te gjitha kri- 
jesat e Allahut xh.sh. pervec njerezve 
dhe egjineve." (Transmeton Ahmedi) 

- Ne kete dite Allahu xh.sh. do t'u 
mundesoje besimtareve myslimane ta 
shohin Ate, meqenese ditet qe i kane 
pasur festa ne kete bote, do t'i kene festa 
edhe ne boten tjeter. Ne diten e xhumase 
ne boten tjeter besimtaret myslimane do 
t'i vizitoje Allahu xh.sh., por jo vetem 
kaq, po Allahu xh.sh. do t'i nderoje duke 
i pare ata Fytyren e Tij si shperblim ne 
boten tjeter dhe per kete Allahu xh.sh. 
na thote: "Atyre qe bejne vepra te mira, 



u takon e mira (xheneti) e edhe me teper 
(e shohin Allahun). Fytyrat e tyre nuk i 
mbulon pluhuri i zi as nencmimi, ata ja- 
ne banues te xhennetit, aty jane pergji- 
thmone". (Junus:26). 

Allahu xh.sh. e dalloi dhe e ve9oi ke- 
te dite nga ditet e tjera te javes si dita me 
e mire, per ngjarjet qe kishin ndodhur 
dhe qe do te ndodhin ne kete dite dhe per 
vleren e larte te shperblimeve qe kishte 
ngerthyer brenda kesaj dite. Andaj nga 
besimtaret myslimane kerkohet qe kete 
dite ta dallojne nga ditet e tjera te javes 
me ibadete, dua, lutje, davet e vepra hu- 
mane e solidare, duke iu nenshtruar 
Allahut xh.sh. E gjithe kjo permes na- 
mazit, dhikrit, leximit te Kuranit,prezan- 
timit ne xhami per faljen e namazit te 
xhumase, degjimit te ligjerates se xhu- 
mase, berjes se salavatit per Muhamedin 
s.a.v.s., berjes se veprave te mira dhe 
ndalimit nga veprat e keqija e njeheresh 
edhe urdherimit te te tjereve per vepra te 
mira dhe ndalimit te tyre nga te keqijat, 
permes lutjesh dhe duash te shumta per 
vetveten,familjet e tyre e per paraardhe- 
sit dhe pasardhesit e tyre, dhe lutjesh e 
duash te shumta per te gjithe besimtaret 
myslimane kudo dhe kurdo qe te jene. 
Gjithashtu kerkohet nje perkushtim me i 
madh edhe ne zbukurimin dhe pastertine 
e jashtme trupore dhe nje angazhim me i 
madh ne ngritjen e tyre fetare-morale, 
arsimore-edukative, humane-solidare 
gjegjesisht ne ngritjen e tyre shpirterore 
e materiale brenda kesaj dite madhesh- 
tore, e cila quhet dita e xhumase. 



Literatura e konsultuar: 



" KUR'ANI - Perkthim dhe Komentim ne gjuhen 

shqipe" - Sherif Ahmeti. 
"Sahihu-1-Buhari" ne gjuhen shqipe. 
"Kitabul Fikh" - Abdu rrahman exhuzejri. 
"Salatu-1-xhumah" - Izzud-din El-Hatib Et- 

Temimij. 
"A guide to prayer in islam"-Muammed Abdul 

Karim Sqib. 
"Biseda Fetare" - Dr.Bekir Topaloglu. 
"Hytbet e xhumase" - Ilaz Mustafa. 
"Xhumaja -dita me e zgjedhur e javes" - Zekerija 

Abdullahu. 



dituria islame / 202 



21 



Analize 



"Liria e shprehjes dhe e informimit" 



Rexhep Suma 

Liria e shprehjes se mendimit 
eshte nje baze solide e funksio- 
nimit te nje shoqerie te' sotme 
bashkekohore. Shprehja e me- 
ndimit dhe informimit eshte nje nder te 
drejtat elementare te njeriut, e garantuar 
edhe me konventa dhe ligje nderkombe- 
tare. "Liria e informimit eshte nje e drej- 
te njerezore themelore dhe prone e te 
gjitha lirive, per te cilat kujdesen Kom- 
bet e Bashkuara" 1 . Individet, shoqerite 
dhe shtetet duhet te jene te gatshem per 
komunikim me njeri-tjetrin. Qe te ndih- 
mojne vendimmarrjen e elektoratit, ata 
duhet t'i informojne per qellimet dhe pi- 
kesynimet e atyre qe kerkojne te zgjidh- 
en. Liria e te shprehurit pothuajse eshte 
edhe nje e drejte themelore njerezore per 
realizimin dhe funksionimin e demokra- 
cise. Shprehja e lire e mendimit, e thene 
publikisht dhe pavaresisht nga interesi 
politik i ngushte per te sunduar shtetin, 
eshte parim thelbesor i demokracise me- 
diale per interesa te gjera te qytetareve 
per t'i lehtesuar atij te gjykoje vete rreth 
problemeve politike, sociale etj. Pa info- 
rmacion nuk ka as pergjegjesi. Informa- 
cioni eshte pushtet dhe sa me shume 
njerez ta zoterojne ate, aq me shume 
shperndahet pushteti. E drejta per te ma- 
rre informacion nga ana e njerezve, 
eshte themelore ne sistemin e integritetit 
te nje kombi. Ish-kryeredaktori i Time 
INC, Henry Gruneald, thekson: "Edhe 
nje qeveri demokratike dhe e mire mund 
te korruptohet, kur pushteti i saj nuk 
eshte mbajtur nen kontroll nga nje shtyp 
i pavarur. 2 

Liria e shprehjes 

ligjet vendore dhe Evropiane 

(nderkombetare) 

Edhe Gjykata Europiane dhe Liria e 
Shprehjes (European Court and Free- 
dom of Expression) ne nenin 10 te Ko- 
nventes Europiane per Mbrojtjen e te 
drejtave dhe Lirive Themelore te Njeri- 
ut, i dedikohet Lirise se shprehjes. Ko- 
nventa, e cila eshte nenshkruar me 4 
nentor 1950 dhe ka hyre ne fuqi me 3 
shtator 1953, eshte ratifikuar tashme nga 
te gjitha shtetet anetare te Keshillit te 
Europes, pra edhe nga Republika e Shqi- 
perise. Neni 10 i Konventes thote: 1 - 
"Cdo person ka te drejten e lirise se 



shprehjes. Kjo e drejte perfshin lirine e 
mendimit dhe per te marre dhe per te 
dhene informacione ose mendime, pa 
nderhyrjen e autoriteteve publike dhe 
pavaresisht nga kufijte. Ky nen u ndalon 
shteteve qe te vendosin nje regjim lice- 
ncimi per transmetuesit, televizionet apo 
kinemate. 2-Ushtrimi i ketyre lirive, 
duke qene se eshte i kushtezuar nga 
detyrime dhe pergjegjesi, mund fu ne- 
nshtrohet formaliteteve, kushteve dhe 
kufizimeve ose sanksioneve te parashi- 
kuara nga ligji, te cilat, ne nje shoqeri 
demokratike, jane te nevojshme per sig- 
urimin kombetar, integritetin territorial 
ose sigurine publike, per mbrojtjen e di- 
njitetit ose te te drejtave te te tjereve, per 
te ndaluar perhapjen e informatave 
konfidenciale ose per te garantuar auto- 
ritetin dhe paanshmerine e pushtetit gjy- 
qesor". Sipas Konventes (S19 rezulton 
edhe nga jurisprudenca e Gjykates), liria 
e shprehjes nuk eshte absolute. Shteti, 
ne menyre te ligjshme, mund ta kufizoje 
lirine e shprehjes, pavaresisht nga meny- 
ra e shprehjes, ne rastet e parashikuara 
nga paragrafi i dyte i nenit 10. Gjithash- 
tu Konventa e konsideron te ligjshem 
regjimin e licencave per mediet elektro- 
nike. 3 

Kur kalojme ne terrenin e Kosoves, 
verejme se, sipas Kushtetutes se perkoh- 
shme te Kosoves, nenet 47 e 48, ne Ko- 
sove garantohet liria e shprehjes se 
mendimit, po ashtu garantohet liria e te 
folurit, e paraqitjes publike dhe informi- 
mit publik. Garantohet e drejta e theme- 
limit te lire te institucioneve per inform- 
im publik, ne menyre te parashikuar me 
ligj. Garantohet qasja e lire ndaj inform- 
atave, liria e pranimit dhe bartjes se 
informatave. Garantohet e drejta e per- 
gjigjes ne mjetet e informimit publik. 
Garantohet e drejta e permiresimit ne 
mjetet e informimit publik. Garantohet e 
drejta e mbrojtjes se burimit te infor- 
mates ne mjetet e informimit publik, 
kurse censura eshte e ndaluar. 4 

Qytetarit i garantohet liria e shprehjes 
se perkatesise kombetare, liria e shpreh- 
jes se kultures kombetare dhe liria e per- 
dorimit te gjuhes e te shkrimit te saj. 
Qytetari nuk eshte i detyruar te deklaro- 
het se ciles perkatesi kombetare i takon, 
as te percaktohet qe t'i takoje njerit nga 
kombet, respektivisht pakices kombeta- 
re. Eshte kunderkushtetuese dhe deno- 




het 9do propagandim ose zbatim i paba- 
razise kombetare, si dhe 9do mbjellje e 
urrejtjes dhe mosdurimit kombetar, ra- 
cial ose fetar, mohimi i historise, kultu- 
res dhe i vlerave te tjera kombetare 5 

Kur Kuvendi i Kosoves refuzon 

perdorimin zyrtar te gjuhes 

turke ne Prizren 

Ne Kosove tashme edhe zyrtarisht 
eshte publikuar se krahas gjuhes shqipe, 
si gjuhe zyrtare llogaritet edhe gjuha e 
pakices serbe. Ne Kosove ka pasur disa 
zera nga disa te rinj per refuzimin e 
rekomandimit te panelit special per 
ndryshimin e nenit 2. 3 te Ligj it per per- 
dorimin zyrtar te gjuheve ne Kosove. 
Kuvendi i Kosoves, me refuzimin e ketij 
rekomandimi, deshtoi te permbushe nje 
nga 13 kerkesat prioritare te parashtrua- 
ra nga Grupi i Kontaktit per Kosoven. 
Rekomandimi qe gjuha e bashkesise se 
Prizrenit, e cila perben se paku 5% te 
popullates ne nje komune, te behet gjuhe 
zyrtare, u refuzua ne seancen e se enjtes 
me 14 shtator 2006, me 48 vota kunder 
dhe 41 'per'. Nisma e te rinjve per te 
drejtat e njeriut e konsideron si vlere 
themelore respektimin e se drejtes se pe- 
rdorimit te gjuhes amtare per pakicat 
kombetare. Nje e drejte e tille i duhet ga- 
rantuar edhe bashkesise turke te Koso- 
ves. 6 Ky mosmiratim nga parlamenti i 
Kosoves per perdorimin e gjuhes turke 
ne lokalitetin ku turqit perbejne se paku 
5% te popullates se ketij qyteti, eshte 
edhe nje shkelje e rende dhe mosrespek- 
tim i te drejtave te njeriut per perdorim 
te lire te gjuhes se vet. Zvicra dhe Luk- 
semburgu paraqesin sukses te pamohuar 
ne tejkalimin e ndryshueshmerise gjuhe- 
sore, dhe asnje pjesetar i ketyre shoqe- 
rive nuk sheh kurrfare rreziku per siguri 
apo unitet te vendit dhe llojllojshmeria 
gjuhesore konsiderohet si begatim i kul- 
tures dhe identitetit te tyre. 



22 



dituria islame / 202 



Liria e shprehjes dhe e Drejta 
per te Paditur Shtypin 

Ne Kosove duhet te ndryshohet logji- 
ka totalitare e trasheguar nga ish -siste- 
mi monist dhe te zevendesohet me nje 
logjike te re plurale, e cila do te ndihmo- 
nte drejtperdrejt ne ndertimin e nje me- 
ndimi te shendoshe. Demokratizimi 
duhet te zere vend qendror ne te gjitha 
segmentet duke filluar nga proceset so- 
ciale, kulturore, politike etj. Kjo behet, 
se' pari, me shprehjen e lire te mendimit 
te lire, duke e praktikuar ne te gjitha ins- 
titucionet. S'ka dyshim se ne kete drej- 
tim do t'i bartin keto procese mediet te 
cilat ne nje menyre do te orientohen nga 
pasqyrimi real dhe objektiv i proceseve 
neper te cilat po kalon Kosova, ku qyte- 
taret lirshem do te shfaqnin brengat e ty- 
re dhe do te kerkonin nga institucionet e 
votuara ne menyre demokratike, qe te 
angazhohen ne zgjidhjen e problemeve 
jetesore te tyre. 

E drejta e nje shtypi te lire ne Kosove 
dhe me gjere eshte nje e drejte e garantu- 
ar me Kushtetute. Ligjvenesit dhe 
drejtuesit e larte (presidents dhe kryemi- 
nistra) nuk mund te aprovojne ligje qe 
kufizojne lirine e gazetareve per dhenien 
e informacioneve. Qeverite kane te dre- 
jten te perdorin censurimin, pra te kufi- 
zojne shtypin ne rastet e ceshtjeve qe 
kane te bejne me sigurimin kombetar. 
Megjithate, ky kufizim duhet te shqyrto- 
het ngushtesisht nga gjykata. Eshte liria 
nga censura ose ndonje forme tjeter e 
nderhyrjes qeveritare, ne mbledhjen dhe 
shperndarjen e informacioneve, qe per- 
ben thelbin e kuptimit te lirise se shtyp- 
it. Rast me i fresket i nderhyrjes se dores 
se qeverise dhe qarqeve te interesit ne 
lirine e shprehjes dhe informimit, rasti i 
gazetes "Lajm ekskluzive" te dates 2 
shkurt, qe pas nje presioni te fuqishem 
nga keto qarqe, nuk e botoi planin e pa- 
kos se Ahtisarit. Edhe pse nje dite me 
pare zyrtaret e kesaj gazete kishin dekla- 
ruar publikisht se do ta botonin pakon e 
Ahtisarit , ata iu nenshtruan urdhrave te 
politikes dhe nuk arriten ta botonin te 
nesermen. Per mendimin tim, botimi i 
saj nuk perbente dicka qe rrezikonte pla- 
net e negociatoreve, por thjesht nje e 
'drejte' e plotfuqishme e qeverise per te 
kontrolluar mediet dhe informimin, dhe 
ky do te jete rasti me pa precedent ne 
historine e re te Kosoves. 

Liri e shtypit nuk do te thote qe gaze- 
taret te publikojne ne menyre te vetedi- 
jshme genjeshtra apo gabime trashanike. 
Ne qofte se gazetaret shkruajne dicka qe 



e dine se eshte e rreme, ose publikojne 
fakte per te cilat duhet ta kishin ditur ose 
duhet te kishin dyshuar se jane te rreme 
dhe nuk bejne asnje perpjekje per te per- 
caktuar saktesine e tyre, atehere ata mu- 
nd te paditen per shpifje, perfolje ose 
pergojim te personalitetit. "Shpifja (nje 
shkrim qe eshte ne menyre te qarte apo 
qellimisht i rreme dhe qe demton reputa- 
cionin e personit, e ben ate objekt perbu- 
zjeje e urrejtjeje nga publiku ose cenon 
reputacionin e biznesit te tij), perfolja (e 
njejta gje sikurse edhe shpifja, me per- 
jashtim te faktit se transmetohet gojar- 
isht) dhe pergojimi (perseri, e ngjashme 
me shpifjen dhe perfoljen pervec faktit 
se informacioni i rreme, i transmetuar 
me goje ose me shkrim, ka per qellim te 
demtoje reputacionin e personit per te 
cilin ben fjale informacioni), -jane for- 
mat e padive te cilat mund te ngrihen 
nga nje person, reputacioni, karriera, bi- 
znesi apo familja e te cilit jane demtuar 
nga transmetimi i informacioneve (fak- 
teve) te paverteta." 7 

Ne tryezen "Ligji per qasjen e lire ne 
informata", mbajtur ne Prishtine me 3 
maj 2004, eshte diskutuar perkitazi me 
Lirine e shprehjes dhe informimit, kua- 
dri ligjor dhe realiteti ne Kosove si dhe 
Lirine e shprehjes si pjese integrale e 
shoqerise, ne te cilen roli i medieve 
eshte vendimtar ne menyren e transmeti- 
mit, sikunder edhe informimit te opinio- 
nit ne nje mjedis, dhe per kete ekzistojne 
nje mori dokumentesh universale, te ci- 
lat garantojne lirine e medieve dhe shpr- 
ehjes, por ne Kosove ende nuk ekziston 
nje strukture ligjore, e cila do ta perkuf- 
izonte rolin e drejte te medieve, - ka the- 
ne ne fjalen e tij Ibrahim Berisha nga 
Departamenti i te drejtave dhe lirive te 
njeriut. Roland Hugiensen, nga Departa- 
menti i te drejtave dhe lirive te njeriut ne 
Kosove, ka thene se liria e shprehjes 
eshte pjese integrale e shoqerise, ku roli 
i medieve duhet t'i shprehe dhe qarteso- 
je interesat e ndryshme, andaj per kete 
nevojitet nje balancim adekuat". 8 

Liria e shprehjes dhe gjuhet 
zyrtare ne rajon (Shqiperia) 

Shqiperia konsiderohet si nje shtet i 
zhvilluar, si dhe duke kaluar neper ndry- 
shime konstante. Gjerat mund te ndry- 
shojne pergjate nje rruge, dhe kjo rruge 
eshte ajo qe ne duam te kuptojme. Ma- 
rredheniet publike dhe informimi pub- 
lik, qe jane te menduara per te ofruar 
transparence, jane sfidat ditore edhe ne 
fushate zgjedhore qe eshte ne vazhdim e 



siper. Gjate nje periudhe te shkurter, 
Shqiperia ka deshmuar nje hap te madh 
drejt procedurave dhe teknologjise in- 
formative, duke ofruar mundesi te mira 

per te gjetur Ka nga nje zyre per 

marredhenie me publikun dhe informata 
ne pothuajse secilin institucion apo Ad- 
ministrate Publike, por a japin ata infor- 
macionet qe shoqeria ka nevoje per te 
ditur? Informacioni konsiderohet te jete 
aktiv, kur Administrata dhe Institucionet 
jane te obliguar ne menyre ligjore per ta 
ofruar, dhe pasiv kur informacioni jepet 
pas nje kerkese ligjore. Ne Shqiperi, 
komuna e Tiranes konsiderohet te jete 
nje shembull i mire i institucionit qe 
nderton mekanizma dhe menyra te info- 
rmacionit publik, duke organizuar kesh- 
tu nje zyre vetem per kete qellim qe 9do- 
here eshte perplot me njerez qe kerkojne 
pergjigje. Por sektori civil thote se me 
shume duhet te behet ne terren. Atyre 
ende u mungojne informata adekuate e 
aktive si dhe mekanizma informimi. 
Gjithashtu qasja ne informata nuk perm- 
bush nevojat e shoqerise.* 

Mali i Zi 

Mali i Zi eshte nje nga shtetet e fund- 
it pa Ligjin per Qasjen e Lire ne Infor- 
mata. Edhe pse presioni nga Bashkesia 
Nderkombetare ishte me se i pranishem 
pergjate viteve te fundit, autoritetet ma- 
laziase ende nuk e gjejne si te nevojsh- 
me qe ta miratojne dhe ta zbatojne kete 
ligj dhe te permiresojne poziten e Malit 
te Zi ne rajon. 

Shoqata e Gazetareve te Rinj - AMN, 
nje OJQ lokale, eshte iniciatore kryesore 
e zhvillimit te Ligj it per Qasjen e Lire ne 
Informata ne Malin e Zi. Me iniciativen 
e tyre, nje grup i perzier i punes ishte 
formuar qe te zhvillonte nje projektligj 
ne shtator te vitit 2002. Drafti ishte dore- 
zuar per shqyrtim dhe procedim nga Qe- 
veria ne prill te vitit 2004, por ende nuk 
eshte miratuar. Gjendja aktuale ne fush- 
en e QLI-se ne Malin e Zi, thene ne per- 
gjithesi, eshte katastrofike, sepse te 
gjitha institucionet gjejne nje arsyetim 
per faktin se ata jane te mbyllur per ker- 
kesat e qytetareve me faktin se ligji ende 
eshte ne procedure. Nje gje qe autorite- 
tet malaziase ende e kane te veshtire te 
kuptojne, eshte se ata nuk posedojne in- 
formata vete per hir te tyre, por vetem ne 
emer te qytetareve te cilet kane te drejte 
te qasen ne ato informata. Kjo eshte rre- 
gulla e pergjithshme dhe cdo perjashtim 
duhet te definohet dhe te arsyetohet nga 
legjislacioni i duhur. 



dituria islame / 202 



23 



Serbia 

Ne nentor te' vitit 2004, Serbia i eshte 
bashkuar grupit te shteteve evropiane qe 
kane miratuar kete ligj . Miratimi i tij ne 
realitet nenkupton qe Serbia ka komple- 
tuar te gjitha kerkesat formale per ane- 
taresimin ne Keshillin e Evropes. 

Ligji, ne pjesen e tij me te madhe, 
pershtatet me standardet ligjore te reko- 
manduara nga KE-ja. Zbatimi i Ligjit, 
megjithate, ende eshte me i amullt. Ga- 
zetaret kane nje rol te rendesishem ne 
zbatimin praktik te tij - duke kerkuar qa- 
sje ne informata, ata duhet te fillojne 
procesin e demokratizimit te burokraci- 
se se shtetit i cili fsheh informatat mbi 
punen e tij nga opinioni publik. 

Qasja e lire ne informata me rendesi 
per opinionin publik kerkohet per realiz- 
im kualitativ dhe te efektshem te te gji- 
tha te drejtave dhe lirive te tjera. Fale 
ketij ligji, qytetaret kane te drejte te ma- 
rrin pjese, pa nderhyre me nje ndermje- 
tesues ne kerkim te puneve publike dhe 
procesit te vendimmarrjes, si dhe, te ndi- 
kojne ne permbajtjet dhe zbatimin e ty- 
re. 

Miratimi dhe zbatimi i ketij ligji eshte 
i rendesishem per luftimin efektiv kund- 
er korrupsionit. Ligji krijon kushte per 
parandalimin, shperndarjen dhe crrenos- 
jen e korrupsionit ekzistues ne shoqeri. 

OJQ-te ne Serbi kane luajtur nje rol te 
rendesishem ne pergatitjen dhe miratim- 
in e ligjit, nepermes Koalicionit per Qa- 
sje te Lire ne Informata, i cili u krijua 
nga nevoja per perpjekje te perbashketa 
te shoqerise civile dhe qytetareve ne 
Serbi, ne perpjekje per te ndikuar ne Qe- 
verine ne Serbi. Koalicioni perfshin 
OJQ-te qe kane deshmuar veten ne fu- 
shen e mbrojtjes se te drejtave te njeriut. 

Maqedonia 

Maqedonia eshte i vetmi vend ne ra- 
jonin e Evropes Juglindore qe nuk ka le- 
gjislacion per qasje te lire ne informata. 
Me gjithe kushtet kushtetuese (Kushte- 
tuta e vitit 1991 garanton, Neni 16, qasj- 
en e lire ne informata), 13 vjet pas, 
Maqedonia ka deshtuar te miratoje 
Ligjin per Qasje te Lire ne Informata. 

Megjithate, nuk eshte aq zi. Iniciativa 
dhe qellimi i forte per te kaluar ligjin, 
ekzistojne tashme tre vjet. Duhet perme- 
ndur se ajo iniciative per te miratuar Li- 
gjin per Qasje ne Informata eshte nje 
paraprirje per sistemin ligjor maqedo- 
nas, duke pasur parasysh se ajo u iniciua 
nga nje organizate joqeveritare. 



Iniciativa u nis nga Transparency 
Macedonia, qe eshte rasti i pare kur nje 
OJQ fillon nje iniciative legislative ne 
vend. Iniciativa me pastaj ne forme akti- 
ve u bashkua nga OJQ-te Media Develo- 
pment Centre dhe Pro-media, si dhe 
Rrjeti per Qasje te Lire ne Informata, e 
themeluar me 17 qershor 2004, nga dhj- 
ete organizata maqedonase: The Youth 
Cultural Centre nga Bitola, Association 
for Democratic Values nga Velesi, Euro- 
pean Forum nga Gjevgjelija, Associati- 
on for Democratic Initiatives (ADI) nga 
Gostivari, KHAM Humanitarian Asso- 
ciation nga Delcevo, Femina nga Ku- 
manova, Centre for Civic Initiatives nga 
Prilep, Youth Organization for Demo- 
cracy and Culture nga Struga, Planetum 
environmental organization nga Strumi- 
ca, dhe "Vinozito" nga Shtipi. 

Draftligji mbi Qasjen e Lire ne Info- 
rmata Publike ekzistues eshte futur ne 
procedure parlamentare. Megjithate, 
edhe pse Qeveria ka premtuar qe ligji do 
te miratohet ne cerekun e pare te vitit, ai 
tashme ka kaluar nepermes procedurave 
shteterore deri me tani. Opinioni i eks- 
perteve qe eshte kryer nga Keshilli i 
Evropes zbuloi shume mungesa ne draft, 
posacerisht sa i perket rregullimit te 
mbrojtjes se te drejtave te entiteteve qe 
sigurojne informata publike, si dhe ne 
procedurat e percaktimit nese nje infor- 
mate duhet shpallur publike apo e qas- 
shme nga publiku. Zgjidhja e ofruar nga 
projektligji i tanishem e ben te mundur 
qe cdo informacion te deklarohet konfi- 
dencial dhe te mbrohet nga qasja, bazuar 
ne kushtet ne nenet e shumta te ligjit. Ne 
vitin 1999, Maqedonia ratifikoj Konve- 
nten e Aarhusit per Qasje te Lire ne 
Informata, Pjesemarrje Publike ne Ve- 
ndimmarrje dhe Qasje ne Drejtesi te C§- 
shtjeve te Ambientit. Zbatimi i konven- 
tes ecen me hapa te ngadalshem, dhe me 
shume veshtiresi, posacerisht kur behet 
fjale per qasje ne informata. Megjithate, 
nje sukses eshte arritur nga organizata 
ambientaliste "Eko-Misija", e cila dite 
me pare arriti te merrte informatat qe ke- 
rkoi nga Ministria e Ambientit, nje vit e 
gjysme pasi qe kishte dorezuar kerkes- 
en. Ky shembull nuk ofron edhe aq opti- 
mizem per menyren ne te cilen qytetaret 
mund te marrin informatat per te cilat 
ata kane nevoje, por tregon se gjerat jane 
duke ndryshuar ne drejtim pozitiv. 



Kosove 

Me qellimin qe qytetareve te Kosoves 
t'u mundesohet qe me per se afermi te 
marrin pjese ne procesin vendimmarres 
te institucioneve publike dhe te garanto- 
het qe institucionet publike te gezojne 
legjitimitet dhe transparence me te ma- 
dhe, te jene me efikase dhe t'i japin me 
shume llogari qytetareve te Kosoves, me 
26 qershor 2003, Kuvendi i Kosoves ka 
miratuar Ligjin per Qasjen ne Dokume- 
ntet Zyrtare. Ligji hyri ne fuqi me 6 nen- 
tor 2003 me miratimin Rregullores Nr. 
2003/32, per fuqizimin e Ligjit per Qa- 
sjen ne Dokumentet Zyrtare, te miratuar 
nga Perfaqesuesi Special i Sekretarit te 
Pergjithshem te Kombeve te Bashkuara. 

Ligji u jep te gjithe qytetareve te Ko- 
soves, cdo personi qe ploteson te drejten 
per kerkesat e regjistrimit si nje banor i 
saj, si dhe te gjitha entiteteve ligjore me 
zyra te regjistruara ne Kosove, te drejten 
qe te qasen ne dokumentet e institucion- 
eve, qe jane subjekt i parimeve, kushte- 
ve dhe kufizimeve si? defmohet nga ky 

ligj- 

Ligji eshte shume i rendesishem dhe 
kjo per disa arsye. Nga pikepamja e pa- 
rimeve demokratike, dhe cdo veprim i 
qeverise lokale ose qendrore dhe institu- 
cioneve publike behet ne interesin e pe- 
rgjithshem. Keto veprime ndikojne ne te 
gjithe. Duke pasur qasje ne dokumentet 
zyrtare, njerezit mund te ndikojne ne ve- 
primet qe paraqesin shqetesim te perba- 
shket si per qeverine, ashtu edhe per 
qytetaret. Gjithashtu, ai ndikon ne efek- 
tivitetin e punes se administrates duke e 
bere ate me efektive, sepse punonjesit e 
administrates do t'u frikesohen kritikave 
te mundshme ne rast se metodat e tyre te 
veprimit behen shume burokratike. 

Qytetaret e Kosoves kane ne duart e 
tyre nje mekanizem kontrolli, qe u ofron 
mundesi per nje ndikim te caktuar ne in- 
stitucionet dhe autoritetet publike te si- 
perpermendura. Edhe pse i miratuar dhe 
i promovuar deri ne nje mase te caktuar, 
fatkeqesisht jo shume qytetare apo me- 
diet jane te informuar mire se si te ush- 
trojne te drejtat e tyre, andaj eshte edhe 
veshtire te flitet per reagimet e instituci- 
oneve ndaj kerkesave per qasje ne doku- 
mente. 

Kroacia 

Me gjithe faktin qe Ligji i Kroacise 
per Qasje te Lire ne Informata konside- 
rohet te jete nder ligjet me te hapura ne 
rajon, sepse u garanton te drejten per qa- 
sje te lire ne informata te gjitha entitete- 



24 



dituria islame / 202 



ve ligjore kroate dhe kombesive te hu- 
aja, pervoja e kaluar e zbatimit te tij ka 
deshmuar disa defekte te caktuara. Koa- 
licioni i O JQ-ve ka paraqitur propozimet 
e tij per ndryshime dhe amendamente te 
ketij ligji ne fillim te vitit 2004. Ligji per 
Qasjen e Lire ne Informata ishte miratu- 
ar nga Parlamenti Kroat ne tetor te vitit 
2003. Si edhe ne shtetet e tjera ne raj on, 
iniciativa per miratimin e ligjit origjinen 
e kishte nga shoqeria civile. Ne fillim te 
vitit 2003, nje koalicion u themelua nga 
19 OJQ, me qellim te zbatimit te fusha- 
tes se titulluar "Opinioni Publik ka te 
Drejte te Dije". Madje, Koalicioni doli 
edhe me nje drafttekst, i cili me vone u 
perdor nga Qeveria e Kroacise per per- 
gatitjen e tekstit te saj per ligjin, qe pasoi 
me kalimin e tij nga Kuvendi. Tekstit te 
kaluar i mungojne disa predispozita the- 
melore te konceptit te pergjithshem per 
qasje te lire ne informata, sic ishin para- 
shikuar nga Koalicioni i OJQ-ve, por 
gjithashtu te rendesishme per dokume- 
nte nderkombetare. Ky ligj nuk eshte i 
dedikuar per gazetaret, por eshte nje in- 
strument i rendesishem per marrjen e 
informative te zoteruara nga organet 
qeveritare. Qe prej miratimit te tij, medi- 
et kroate kane reaguar per disa ceshtje 
duke kerkuar te drejtat e tyre te siguru- 
ara me ligj, qe lidhen me ceshtjet e per- 
gjegjesise se ministrave te qeverise, deri 
tek procedurat e ndermarra nga autori- 
tetet ne rastet e shkeljeve te intimitetit te 
qytetareve, individeve. 

Censura e lirise 
se shprehjes dhe informimit 

Sistemi me efektiv per te garantuar 
lirine' e medies eshte ai ne te cilin media 
vete eshte autorizuar per te bere gjykime 
te kujdesshme ne hesap te vet. T'u sigu- 
rosh botuesve dhe gazetareve liri, eshte 
gjithashtu t'i ngarkosh ata me vendimet 
e veshtira qe kane lidhje me pergjegjesi- 
ne pub like. Ne vitin 1960 New York Ti- 
mes mori disa mijera faqe dokementesh 
nga nje burim brenda Departa-mentit te 
Mbrojtjes. Keto dokumente, qe kishin 
lidhje me luften ne Vietnam, u bene te 
njohura si "Letrat e Pentagonit". Botue- 
sit e New York Times u menduan nje 
kohe te gjate se a duhej dhe a ishte e per- 
gjegjshme t'i publikonte ato, sepse kon- 
sideronin qe mos do te binin ndesh me 
sigurimin kombetar, qe llogaritet me 
shume se e drejta e publikut per te ditur, 
por me ne fund vendosen t'i publikonin, 
dhe ky vendim ishte pare me kujdes nga 
trupi gjykues , i cili arriti ne perfundimin 



Express 



java 



KOHA 

MM 




se liria e medies, e shprehur ne Amenda- 
mentin e pare te Kushtetutes se SHBA- 
se, ishte shume me rendesi ne rastin kur 
siguria kombetare pretendohet te kryhet 
nga Qeveria Amerikane. Ne Kosove me- 
diet, ne vend qe te flasin me pushtetin ne 
emer te popullit, keto flasin tek populli 
ne emer te pushtetit. Bartesit e kornizave 
politike mediale ne Kosove kane besim 
te madh tek fuqia e vet dhe ndikimi qe 
keto kane ne te gjitha sferat e jetes. "Me- 
diet e okupuara nga politikat e UNMIK- 
ut jane bere arene qendrore per fitimin e 
luftes politike, ideologjike e ekonomike. 
Ata politikane qe duan te kene ndikim 
ne shoqeri, duhet t'i pershtaten formes 
se medieve masive. Thelbi qendron ke- 
tu, se gazetaria jone pjeserisht eshte fuqi 
"e pavarur" politike dhe pjeserisht, kjo, 
eshte e futur brenda proceseve politike. 10 
Ne vitin 1993 Gjykata Evropiane u pro- 
noncua kunder monopolit mbi mediet 
radiotelevizive te Qeverise Austriake. 
Gjykata Evropiane tha se ne te gjitha 
mjetet per te arritur pluralizmin e pike- 
pamjeve ne mediet radiotelevizive, mo- 
nopoli shteteror eshte me kufizuesi i liri- 
se se shprehjes." Sundimi dhe kontrolli i 
grupit shoqeror te gazetave nga ana e 
elitave politike dhe pronesore, percak- 
ton ne nje shkalle te larte edhe menyren 
komplekse te lirise se medieve dhe fja- 
les se lire ne shoqerine kosovare te peri- 
udhes se pasluftes se '99. Afirmimi i 
lirise se shprehjes nepermjet medieve, 
krijimi i shtypit te lire nga kontrolli shte- 
teror, u kuptua si afirmim i nje nga te 
drejtat me thelbesore te individit, qe ka 
te beje me lirine dhe te drejten e tij per 
t'u shprehur dhe per te pasur komunikim 
sa me te lirshem ne shoqeri. Kohet e 
fundit shtypi kosovar ka marre nje drej- 
tim te ri, ate te kritikes se mediumeve te 
ndryshme, qe nuk ka qene e njohur me 
pare. Rast me i fresket kemi ballafaqi- 
min e dy te perditshmeve tona "Kosova 
sot" dhe "Infopress", ne gjuhen e perdo- 
rur te te cilave ka sharje dhe ofendime si 
dhe percmim te gazetareve, dezinforma- 



ta, keqinterpretime te deklaratave te pu- 
shtetareve prishtinas etj . 

Perfundim 

Liria e fjales, mbrojtja e shoqerise ci- 
vile nga ata qe duan te perdorin lirite per 
te shperndare urrejtje dhe intolerance, e 
drejta per te marre informacion, - qe te 
gjitha jane te drejta demokratike te rend- 
esishme. Por si edhe pjesa me e madhe e 
te drejtave demokratike, ato nuk jane ab- 
solute dhe pa kufizime. Te drejtat kush- 
tetuese ne nje demokraci balancojne 
gjithmone interesa te ndryshem ne nje 
menyre qe te mbrojne se bashku shoqe- 
rine dhe individin. Mediet kane rendesi 
te vefante ne shprehjen e mendimit poli- 
tik ne favor te demokracise dhe demo- 
kratizimit te proceseve neper te cilat po 
kalon Kosova. Prandaj, edhe shtypi i lire 
dhe mediet elektronike dhe te shkruara 
mund te kontribojne qe dukurite te vesh- 
trohen objektivisht, te sugjerohet, te 
kritikohet me qellim te kritikes kons- 
truktive qe avancon demokracine dhe 
institucionet demokratike dhe shprehjen 
e lire te mendimit. Te mos perdoren fu- 
qite ligjore dhe politike per te kercenuar 
ose censura ne dem te lirise se shprehjes 
dhe informimit te qytetareve, se keshtu 
rrezikohen vete proceset e nisura drejt 
integrimit te plote ne BE. 



Fusnotat: 

1 Shtypi i lire dhe demokratizimi i shoqerise, 
Blerim Burjani, fq 117 Prishtine, 2000. 

2. informimi i transparences nderkombetare, 
Jeremy Pope, fq 143, 1 Tirane 2004. 

3. http://www.ipls.org/publications/summary/ 
gjykataliria. html. 

4. http://sq.wikibooks.org/wiki/ Kushtetutae 
_p%C3%ABrkohshme_e_Kosov%C3%ABs/L 
irit%C3%AB_dhe_t%C3%AB_drejtat_themel 
ore. 

5. http://sq.wikipedia.org/wiki/Kushtetuta_e_ 
Kosov%C3%ABs. 

6. http://www.yi.org.yu/shqip/Saopstenja/ 
Saopstenja%202006/Saopstenja2006html/ 
Komunikate%20per%20shtyp.php. 

7. http://pbosnia.kentlaw.edu/services/albania/ 
legal/conceptalb/hrts5.htm. 

8. http://www.rtklive.com/site/news/news_view. 
php?id=15823. 

9. (http://sq.oneworld.net/article/ view/113998). 

10. Media dhe politika, Gezim Mekuli, Mekuli 
Pres, Oslo 2006, fq 39. 

11. Opinion, 1990. Adoc, see. Also Repart on the 
situation of local radio in Evrope 1990, Adoc 
6343. 



dituria islame / 202 



25 



Familja e shendoshe 
shoqeria e shendoshe 



Te fillojme prej cerdhes se fami- 
ljes, ku ndizet dhe fiket shke- 
ndija e drites se jetes sone - 
d.m.th. ku lindim, jetojme dhe 
ku vdesim. Do te fillojme aty nga kane 
filluar hapat e pare te jetes, aty ku fillon 
dhe perfundon rrethi i jetes sone. 

Ajo qe eshte me paresore, se ciles t'i 
kushtohet tere brengosja dhe kujdesi, 
nga familja, e cila krijon dhe edukon 
anetaret e shoqerise dhe te bashkesise 
njerezore. Ne cerdhen shtepi te dashuri- 
se, ndertohet nje pjese e madhe e fatit te 
kesaj bote. Prej familjeve te lumtura bu- 
rojne rrezet e lumturise ne mbare sho- 
qerine njerezore, kurse fatkeqesine e 
familjeve jo te lumtura e perjeton tere 
bashkesia. Prej familjes, pra, fillojne 
themelet e shendosha ose jo te shendo- 
sha te tere nderteses se shoqerise njere- 
zore - gjegjesisht te bashkesise njere- 
zore. 

Jeta bashkeshortore eshte themel i fa- 
miljes, kurse familja themel i bashkesise 
njerezore. Sa me shume' cifta te lumtur 
bashkeshortore, aq me shume familje te 
lumtura e te qeta dhe ne baze te kesaj me 
pak brengosje e probleme per vete sho- 
qerine njerezore. Askush me nuk e dety- 
ron individin prej familjes se tij, se ciles 
i ka borxh tere dashurine, brengosjen 
dhe perkujdesjen. Dashuria dhe harmo- 
nia ne martese dhe ne familje eshte ke- 
naqesi e vertete. Kjo eshte "Xhenneti i 
kesaj bote", aty fitohet Xhenneti i ver- 
tete i Ahiretit. Mosharmonia ne martese 
dhe ne familje eshte "xhehennemi i ke- 
saj bote". Aty ku cdo anetar i familjes i 
permbush detyrat e tij familjare: burri 
(bashkeshorti) te vetat, femijet te vetat, 
aty mbreteron harmonia dhe lulezon lu- 
mturia. Ne ato familje ku degjohen gri- 
ndje, sharje, fyerje etj. aty nuk ka fat as 
lumturi. Mosharmonia ne familje rrjedh 
nga mungesa e vetedijes per detyrimet 
dhe pergjegjesite ndaj familjes. Shkalla 
e ulet e edukates morale, alkooli dhe 
mosbesnikeria bashkeshortore, - jane 
shkaktaret me te shpeshte per shuajtjen e 
vetedijes familjare. 

Megjithese fatkeqesite me te shumta 
familjare jane pasoje e perdorimit te al- 
koolit dhe numri me i madh i familjeve 
te deshtuara jane te dhena pas alkoolit. 
Ne ate familje ku bashkeshorti eshte i 



dehur, i keq dhe jo i sjellshem, dhe nuk 
kujdeset per shtepine, bashkeshorten, fe- 
mijet, apo aty ku bashkeshortja oriento- 
het tek veprime te ndaluara (haram) dhe 
le anash shtepine , bashkeshortin e femi- 
jet, - krijohen te rinj arrogante, aty ku 
jane te pranishme grindjet dhe rrahjet e 
perditshme, shohim "xhehennemin e ve- 
rtete te kesaj bote", ne vuajtjet e te cilit 
fitohet xhehennemi i vertete i Ahiretit. 

Prandaj Islami u ka kushtuar kujdes 
te madh marredhenieve bashkeshortore 
dhe familjare. Ne menyren me rigoroze 
ka urdheruar respektimin e te drejtave 
dhe detyrave ne mes bashkeshortit dhe 
bashkeshortes. Ne menyre me te drejte 
jane te mbrojtura autoriteti dhe dinjiteti i 
cdo cifti bashkeshortor, qe ne menyre 
reciproke detyrohet te 9mohet dhe te 
nderohet. 

Pastertia e jetes bashkeshortore eshte 
e pacenueshme dhe nuk ka asnje arsye, 
asnje shkak, i cili mund ta arsyetoje 
thyerjen e besnikerise - besimit ne jeten 
bashkeshortore. Jeta e perbashket ne ba- 
shkesi jashtemartesore eshte e denuesh- 
me si thyerje e besnikerise - besimit ne 
jeten bashkeshortore. E kjo eshte keshtu 
ne interes te jetes se qete dhe te lumtur 
te pasardhesve te pafajshem, te cilet nuk 
lejohet qe pa fije faji t'i perjetojne ga- 
bimet e te tjereve. Jeta bashkeshortore 
duhet te vendoset ne themele sa me te 
shendosha, te perforcuara me dashuri, 
me mirekuptim dhe pelqim te bashkesh- 
orteve, dhe krejt kjo ne interes te perba- 
shket te pasardhesve dhe ardhmerise se 
tyre te lumtur. 

Detyrimet mes bashkeshorteve sot 
pak a shume jane te njohura per te gji- 
the. Por gjithnje edhe sot, ne ate drejtim, 




para se gjithash, me te rendesishmet jane 
respektimi i perbashket i vlerave te ma- 
rteses, besnikeria ne mes bashkeshorte- 
ve dhe nderi e dinjiteti ne jeten e paster 
e te moralshme, komponente keto qe fo- 
rcojne bashkejetesen dhe paqen ne jeten 
bashkeshortore. 

Bashkeshortit te kujdesshem, i cili ne 
radhe te pare, e ka dertin e familjes, ai 
eshte i udhezuar nga Islami. Nese bash- 
keshorti ndeshet me qellim me kete po- 
rosi te Islamit, ai me kete krijon kushte 
per marredhenie jo te shendosha ne ma- 
rtese dhe ne familje. 

Bashkeshorti eshte pararoja - roja dhe 
mbrojtesi i pare i familjes, andaj edhe 
me pergjegjesi per fatin e saj - "Me i mi- 
ri mysliman eshte ai qe eshte me i qeti, e 
me te miret ne mes jush jane ata qe kane 
marredhenie te mira ndaj bashkeshort- 
eve te tyre". Ka thene Muhammedi 
s.a.v.s. 

Ka shume njerez qe gabojne kur i 
nencmojne punet shtepiake, edhe pse nje 
fjale popullore thote: "shtepia nuk qend- 
ron ne toke por ne gruan". Shumica e 
bashkeshorteve, sjelljet arrogante, ma- 
rredheniet despotike ndaj bashkeshort- 
eve te tyre nuk i konsiderojne gjynah - 
mekat, por aq me keq, si e drejte e tyre. 
Kesisoj qendrimi eshte qe nga themeli 
gabim dhe primitiv. Veprimet e tilla jane 
gabime te pafalshme, ngase per rehatine 
e mire, fjale te bukura dhe veprime te 
njerezishme, askush nuk ka me shume te 
drejte se gruaja e ndershme. - "Te drej- 
tat e gruas jane te shenjta. Prandaj, kini 
kujdes qe ndaj grave te silleni ne menyre 
sa me korrekte dhe njerezore, sepse edhe 
ato bejne pjese ne te drejtat e saj te pran- 
uara". Keshtu ka thene Muhammedi 
s.a.v.s. Bashkeshortja e ndershme dhe fi- 
snike, eshte pasuria me e madhe..." edhe 
me tej vazhdon Pejgamberi s.a.v.s., se 
bashkeshortja e tille e cmon bashkesho- 
rtin e vet. E cmon punen, mundin dhe 
kujdesin e tij per familjen. Ajo ia ruan 
shtepine, kujdeset dhe i edukon femijet e 
tij". Bashkeshortja eshte mbikeqyrese 
dhe kujdestare ne shtepine e burrit te saj 
dhe do te jape llogari per tufen e saj". - 
Gjithashtu ka thene Pejgamberi s.a.v.s. 

Sjellja pa pergjegjesi ndaj shtepise 
dhe femijeve, eshte mekat i madh per 
gruan, sepse, sic e dime, ky eshte oblig- 



26 



dituria islame / 202 



imi kryesor i saj. Ne baze te kuptimit 
dhe kryerjes se kesaj detyre, cmohet vle- 
ra e gruas. Sa bukur eshte shprehur per 
kete Pejgamberi s.a.v.s.: "Gjithesia dhe 
te gjitha gjerat ne bote kane vleren e vet, 
por bashkeshortja e ndershme dhe e ve- 
tedijshme e ka vleren me te madhe ". 

Se bashkeshortja e vetedijshme dhe 
fisnike ka vlera te medha, shembulli me 
i mire eshte i H.Fatimes r.a., bija e Mu- 
hammedit s.a.v.s. dhe bashkeshortja e 
H.Alise r.a., qe per ekzistencen e familj- 
es bente edhe pune fizike, sic tregon 
H.Ajshja r.a.: "Prej punes se rende, duart 
i caheshin, por ajo mburrej me punen e 
saj e nuk i vinte turp. Ne kohen tone ne 
mesin e motrave, bashkeshorteve dhe 
nenave tona ka te atilla qe nuk e duan 
punen dhe aq me keq, kujdes shume' te 
vogel i kushtojne bashkeshortit e shte- 
pise dhe edukimit te femijeve. Te 
pafalshme jane sidomos veprimet pa 
pergjegjesi prinderore te disa nenave, te 
cilat nuk i mbajne ne gji femijet e tyre, 
por qe nga dita e pare i ushqejne me 
qumesht artificial, per te ruajtur bukuri- 
ne fizike. Edhe dergimi i femijeve neper 
kopshte femijesh apo lenia e femijes ne 
duart e personit tjeter, pa ndonje arsye te 
justifikueshme, dhe sidomos kur atyre u 
mungon eksperienca-pervoja ne ate dre- 
jtim, eshte fatale per femijen, familjen 
dhe shoqerine. Femija ka nevoje te dom- 
osdoshme per dashurine prinderore, ajo 
e rrit, e frymezon dhe e inkurajon ate. 

Jane te domosdoshme, pra, ndihma - 
respekti reciprok ne mes bashkeshorteve 
ne te gjitha pikepamjet, vetedijesimi i 
plote per pergjegjesine e ardhmerise dhe 
lumturise se familjes. Ajo pergjegjesi 
eshte e perhershme dhe duhet te jete e 
mbeshtetur ne programin e fese islame. 
Per sjelljet-qendrimet e vogelusheve dhe 
te miturve, si dhe fatkeqesite e shpeshta 
te te miturve, te cilet ne menyre te pa- 
kontrolluar sillen andej-kendej, i akuzo- 
jne prinderit. Per gjithe kete shpeshhere 
hasim ne faqet e shtypit te perditshem, 
ne te cilat per raste te tilla akuzohen 
prinderit. 

H.Ajshja r.a. tregon se me nje rast e 
ka pyetur Muhammedin s.a.v.s.: "Ndaj 
kujt ka me se shumti obligime gruaja?" 
Ai i tha: "Ndaj bashkeshortit", me pastaj 
prape e pyeta: Ndaj kujt ka me se shumti 
obligime bashkeshorti? Ai me tha: 
"Ndaj nenes se tij". Shumica derrmuese 
prej nesh kete hadith te Muhammedit 
s.a.v.s. do ta arsyetonim se: Sa me shu- 
me qe te angazhohet bashkeshorti per 
sigurimin e kushteve fmanciare te famil- 




jes, me se e obligon gruan, nenat lindin 
femije dhe perjetojne vuajtje te medha 
rreth edukimit te tyre, me se i obligojne 
bijte e tyre. Andaj sipas mundit dhe kon- 
tributit, pasojne edhe meritat. Megjith- 
ate, qendrimi i Muhammedit s.a.v.s. me 
hadithin e lartpermendur mund te marre 
arsyetimin dhe sqarimin e tij te plote 
edhe nga aspektet dhe fushat e tjera te 
familjes, pra edhe ne familjen tone ba- 
shkekohore - moderne, ku edhe gruaja 
kontribuon me punen e saj ne sigurimin 
e te ardhurave fmanciare, dhe ndoshta 
vetem keshtu ne kete menyre duhet ta 
pranojme per arsye te shumta me shume 
tek familjet moderne, sesa tek familjet 
patriarkale, por edhe ne rastin kur do te 
ishte i vertete mendimi i ca sociologeve 
moderne, te cilet thone se familja mod- 
erne gjithnje e me shume eshte duke iu 
afruar formes matriarkale, ku ne familje 
dominon vullneti i bashkeshortes ("Bu- 
rrat - bashkeshortet ne familjet bashke- 
kohore, ngadale por me siguri jane duke 
humbur zoterimin - sundimin"). Keso 
familjesh kemi per fdo dite e me shume. 
Kjo dukuri ne disa raste ne vetvete nuk 
eshte e demshme, dhe varet prej vlerave 
individuale dhe nivelit te ngritjes famil- 
jare te seciles bashkeshorte. Nganjehere 
kjo mund te jete nje shfaqje me shume 
pozitive sesa negative, per shkak se ba- 
shkeshortja eshte, para se gjithash, 
amvise e vertete. A thua a mund te jete 
negative, nese nje amvise e vertete e 
merr udheheqjen dhe sundimin ne famil- 
je nga burri pijanec dhe arrogant? 

Megjithese ka raste te shpeshta kur 
bashkeshortet - e imponojne vullnetin e 
tyre edhe ndaj burrave - bashkeshorteve 



te ndershem. Dhe mu ne ato familje, ne 
te cilat sundon vullneti i grave - bashke- 
shorteve amvise, vjehrrave, ne shume 
raste eshte e nevojshme mbrojtja nga ve- 
tedeshirat apo edhe nga terrori dhe 
zullumi i nuseve (rejave). Ne kete rast 
bashkeshorti e ka obligim qe te marre ne 
mbrojtje nenen e tij te moshuar, sikurse 
eshte vazhdimisht i obliguar te punoje 
ne rregullimin e marredhenieve te mira 
familjare. 

Eshte e bukur dhe e lumtur jeta ne ce- 
rdhen e dashurise me kenaqesite per ato 
qe ka dhene Zoti xh.sh., kjo eshte gjeja 
me e bukur ne kete bote. Kete lloj jete 
mund ta turbulloje vetem shejtani i mall- 
kuar - duke e terhequr bashkeshortin ne 
alkool, bixhoz, prostitucion dhe ne te 
gjitha punet e tjera te keqija, kurse bash- 
keshorten te jepet pas modes se tepruar, 
mospermbushjes se obligimeve fetare, 
bashkeshortit, familjes etj. 

Sjelljet e njeres dhe tjetres pale, fillo- 
jne te rrezikojne jeten bashkeshortore, e 
me vone vjen prishja e marteses dhe 
shkaterrimi i familjes. 

Lumturia iken nga ajo familje dhe ia 
liron vendin fatkeqesise. Zakonisht, 
atehere, po me vonese, verehet dhe ku- 
ptohet fati familjar: ajo nuk qendron ne 
pasurine, ne luksozin, por ne harmonine 
familjare, ne korrektesine dhe ne 9erdh- 
en e dashurise familjare. 



Perktheu nga boshnjakishtja 
E.R. 



dituria islame / 202 



27 



Veshtrim 



Kontributi i Fethullah Gylenit per 
dialogun nderfetar dhe nderkulturor 



Prof, dr. Muhamet Pirraku 

Urtia kineze, e cila thote: "Be- 
ji te lumtur ata qe i keprane 
dhe ata qe jane larg do te 
vijne", i fle bukur perpjekjes 
intelektuale te dijetarit Fethullah Gylen 
ne fushe te dialogut nderfetar dhe nder- 
kulturor, per harmoni dhe paqe ndernje- 
rezore. U lind ne Erzurum te Turqise, 
me 1941, ku i mori mesimet themelore 
teologjike islame dhe ne shkencat sho- 
qerore, ekzakte dhe natyrore. Shkallet e 
ngritjes intelektuale te Gylenit tregojne 
vecse per nje personalitet te rralle ne 
histori, me njohuri enciklopedike ne 
sherbim te njeriut dhe te njerezimit. 

U diplomua ne moshen shtatembedh- 
jetevjecare dhe u emerua predikues ne 
nje xhami te Izmirit. Ishte koha kur sho- 
qeria turke po perjetonte kahe degjene- 
ruese te zhvillimit, "me nje strukture 
ideo-shkencore mjaft te ceket, me njeje- 
te ndjesore e shpirterore mjaft te varjer, 
me nje perberje kuadri e udheheqjeje te 
paqene". Poenta e porosive te ligjerata- 
ve te Gylenit godiste devijimet ne 
shoqerine turke, injorancen arsimore e 
fetare islame, amulline dhe indiferencen 
intelektuale, tendencat shkaterruese te 
vlerave njerezore te kombit turk dhe, me 
nje perkushtim me tere qenien, sheston 
rrugen per ngritjen e njeriut turk te din- 
jitetshem, te shekullit XXI, i kushtuar 
Zotit ne sherbim te mireqenies njerezore 
ne pergjithesi. Me dinjitet intelektual, 
vinte ne spikame: "Populli turk ka aku- 
muluar shume probleme nga shekujt e 
kaluar. Ne themel te ketyre problemeve 
qendron gabimi yne i permbledhur ne 
pamjen ejashtme te islamit dhe ne shpe- 
rfilljen e margaritareve te tij te brend- 
shem". 

I vetedijshem se kthesat e medha ne 
jeten e nje kombi dhe te njerezimit ne 
pergjithesi, nuk mund te arrihen pa nje 
percaktim per sakrifice individuale pa ia 
vene asaj cmimin, qe ne moshen nente- 
mbedhjetevjegare shtroi kerkesa per 
reformimin e sistemit shkollor dhe uni- 



"Hapja gdokujt zemren sa 
mund t'ia hapesh, 
le tejete si oqean!" 



Gylen 



versitar ne Turqi, te cilat do te siguronin 
ngritjen shpirterore te rinise turke dhe 
zhvillimin modern te ekonomise se Tu- 
rqise e te botes myslimane mbi baze te 
arritjeve shkencore perendimore, siku- 
nder edhe demokratizimin e shoqerise 
turke dhe te vendeve myslimane si vlere 
e pandashme e rendit te ri demokratik 
boteror. Gylen u therriste bashkatd- 
hetareve: 'We deklarojme qe toleranca 
dhe dialogu duhet te perfaqesohen ne 
vendin tone ne menyren me te mire te 
mundshme dhe te jene nje shembull per 
mbare boten". 

Projektin e tij, te cilin do ta emertoje 
thjesht "Sherbim" ne Emer te Zotit per 
mireqenien e njeriut dhe te njerezimit, 
do ta mbeshteste ne vlerat e mendimit fi- 
lozofik islam, ne harmoni me udhezimet 
kuranore dhe me mesimet e te Zgjedhu- 
rit te All-llahut per profet te njerezimit 
dhe thirres per dialogun nderfetar e 
nderkulturor, vlera keto ne themele te 
levizjes se sotme per globalizimin e sho- 
qerise njerezore. "Njeriu i sherbimit", 
sipas Gylenit, "duhet tejete racional dhe 
parashikues qe ta pranoje qysh nejillim 
se kjo rruge e'shte me teperpjeta e tatep- 
jeta" dhe, "edhe sikur t 'ia presin rrugen 
humnera sketerrore, madje, duhet te ke- 
te bindjen dhe vendosmerine se ka per 
t'i kapercyer!". Vertet, modeli i mesi- 
meve te Gylenit, "ishte i pershtatshem, i 
hapur ne te dyja anet ne pafundesi. Aty 
as e'shte fundi i kapercimeve shpirterore, 
as kufiri i perkushtimit materialo jete- 
sor, ose i veteflijimit" . 

Qendrueshmerine e mesimeve te Gy- 
lenit per perteritjen e kombit turk sigu- 
ronte njesia (uniteti): e kaluara osmane e 
ndritshme, arritjet perendimore shkenc- 
ore dhe mesimet hyjnore nga burimet e 
feve te shpallura. Nga mesi i viteve 60 te 
shek. XX, dijetari Gylen arriti famen, 




Fethullah Gylen 

konsiderohej si mesues shpirteror i rin- 
ise, kurse ne vitet 70 fitoi namin e thirre- 
sit madhor per perteritjen e kombit turk 
demokratik modern, i cili do sherbente 
si shtylle per dialogun nderfetar dhe 
nderkulturore boteror. Detyren e predi- 
kuesit e la ne moshen dyzetyjecare, me 
1981, per t'iu perkushtuar i teri perhap- 
jes se "Sherbimit", i cili ka arsye te qu- 
het: "Levizja Arsimore, Kulturore dhe 
shkencore e Gylenit", ose shkurt: "Levi- 
zja Gylen". 

Pasi korri fitore te pandalshme mbi 
erresiren dhe sketerren ne shoqerine tu- 
rke, i pajisur me dije shkencore e filozo- 
fike enciklopedike, me ndergjegje fetare 
te paster islame dhe me guxim intelektu- 
al suprem, Gyleni, gjithnje e me fuqish- 
em, do te behej zedhenes i kerkesave per 
dialog e tolerance nderfetare dhe nder- 
kulturore me mbeshtetje ne arritjet e 
shkencave shoqerore, filozofike, tekni- 
ke, matematikore dhe natyrore. "Idealja 
qendron mbi perustine dituri-butesi- 
adhurim" - shkroi Ai. Kete platforme te 
veprimit Mesuesi Gylen e vijezoi qarte 
ne biografme: "Bota ime e vogeT, me 
1995. 

Sot, korifeu i "Levizjes Gylen", me 
perkrahje te miliona donatoreve, ka arri- 



28 



dituria islame / 202 




tur te krijoje nje pasqyre te re per kom- 
bin turk dhe per myslimanet ne per- 
gjithesi, ndaj nga shumica absolute e 
kombit turk dhe nga miliona adhurues te 
mesimeve te tij, gjithandej ku shtrihet 
shkolla dhe vepra e tij madhore - eduka- 
tive dhe shkencore, quhet "Mesuesi i 
Madh". Vertet, ne Turqi, mediat e shkr- 
uara dhe audio-vizuale, shkollat fillore, 
te mesme e universitetet e "Sherbimit" 
jane me te kerkuarat nga kombi turk, ku- 
rse shkollat liceale edukative-shkencore 
dhe fakultetet te "Le'vizjes Gylen" ne 
mbi 126 vende te botes, me gjuhe 
mesimore paresore anglishten, ofrojne 
mesimin me universal per ngritjen ne 
shkallet e diturive moderne, fidanishte 
keto te kultivimit te tolerances dhe te 
harmonise nderfetare dhe nderkulturore 
te popujve. 

Ne fjalorin zyrtar dhe te perditshem 
mesimor te veprimtareve te "Le'vizjes 
Gylen", sipas vizionit te Mesuesit te 
Madh, nuk ekzistojne sintagmat: "vende 
te huaja" dhe "vende te panjohura" , se- 
pse aty ku eshte njeriu duhet te jene ata, 
me perkushtimin ne Zotin ne sherbim te 
perparimit dhe paqes mbarenjerezore. 
Sipas dijeplotit Fethullah Gylen, perpa- 
rimi i shkencave teknike, i tregut te per- 
bashket dhe i telekomunikacionit nder- 
planetar, ka bere te mundur qe bota e 
sotme te perjetohet si nje fshat i madh 
global, kurse shekullin XXI me vlerat 
baze: modernizimin, pluralizmin, indivi- 
dualizmin dhe fene, e pandeh si shekull 
te pritur te mbreterise se tolerances dhe 
te dialogut nderfetar, nderkulturor, nder- 
etnik dhe ndershteteror, qe do te shpjere 
ne ngjizjen e njesise se civilizimit bo- 
teror unik dhe ne globalizimin e shoqer- 
ise njerezore mbi parimet e perbashketa 
te feve hyjnore. Dijetari, keshtu, atakoi 
fuqimisht tezen e hebreut amerikan Sa- 
muel P. Hungtington per "perplasjen e 
civilizimeve" ne shekullin XXI, se kend- 
ejmi edhe tezen tjeter te tij, se "Evropa 



merrfund atje kufillojne ortodoksia dhe 
islamizmi", per faktin se "asnje fe hyj- 
nore nuk eshte bazuar kurre ne konflik- 
tin, ne'se ajo fe eshte perfaqesuar nga 
Moisiu dhe Jezusi ose ne'se feja eshte pe- 
rfaqesuar nga Muhamedi". Porosia e 
Gylenit per akecilin, eshte: "Kurre mos 
harro se ke shume vellezer qe s'jane ulur 
ne prehrin e nenes tende!" dhe sakteson: 
Toleranca dhe dialogu jane "dy tre'nda- 
fila per majat e smeraldit" . 

Kontributi i Fethullah Gylenit per di- 
alogun nderfetar dhe nderkulturor per- 
shkon te gjithe veprimtarine intelektuale 
krijuese kolosale te Tij. Akecili shkrim 
ne fushe te mendimit edukativ, fetar, ars- 
imor, pedagogjik, filozofik, historiogra- 
fik, sociologjik, politik, kritik etj., eshte 
me plot sentenca te frymezuara, margar- 
itare ne rrafshin e dialogut nderfetar dhe 
nderkulturor, te mbeshtetura fuqimisht 
ne burimet hyjnore tefeve te shpallura. 
Vertet, esete dhe traktatet e tij edukati- 
ve, arsimore dhe politike, si dhe bisedat 
e gjalla me perfaqesuesit e komuniteteve 
fetare, jane margaritar ne themele te me- 
ndimit per unifikimin e civilizimit bo- 
teror. 

Per t'i hapur hulli ketij projekti, Mes- 
uesi i Ndritshem, vuri kontakte dialogu- 
ese nderfetare brenda Turqise, pikerisht 
me patrikun e Fanarit, me patrikun arm- 
en dhe me kryerabinin hebraik, mandej 
me ambasadorin e Vatikanit per Turqi, 
me argjipeshkvin e Nju-Jorkut, me pres- 
idents e "Lidhjes kunder dezinformata- 
ve", me kryerabinin e Jerusalemit, me 
kardinale katolike ne Rome, e me te tje- 
rc. 

I nje rendesie te ve9ante per kthese 
historike ishte takimi i Gylenit me papen 
Gjon Pali II, me 8 shkurt 1998, ne Vati- 
kan. Ne Letren qe i la Papes, mesazh i 
nje perfaqesuesi te denje per komunitet- 
in mysliman ne pergjithesi, i nenshkruar 
me sintagmen: "Sherbetor i pervuajtur i 
Zotit", Gylen sakteson: 'We jemi ketu 
per t'u bere pjese e misionit te pander- 
prere te Keshillit Papnor per Dialog 
Nderfetar, te themeluar nga Shenjteria e 
tij Papa Pavli VI. Ne deshirojme ta sho- 
him kete mision te kryer". 

Ne dokument, me tutje, jane sjelle 
perfundime te drejta shkencore, ide dhe 
inicime programatike per paqen botero- 
re, te perbashkuar perreth Njeshit te Pa- 
shoq, secili komb me gjuhen e vete, me 



kulturen, me traditen dhe me fene e tij. 
Dhe pasi konstaton se "Islami ka qene 
nje fe e keqkuptuar dhe per kete pergji- 
thesisht kane pergjegjesi myslimanet'", 
apelon: "Bota islame duhet ta mireprese 
oportunitetin e nje dialogu qe do te pu- 
noje per crrenjosjen e koncepteve te ga- 
buara shumeshekullore rreth Islamit". 

Mbeshtetjen kryesore per te kurorez- 
uar dialogun midis feve, perpaqe hyjno- 
re ne Toke, Gylen e mbeshteti ne lidhjen 
qe duhej te celikosej midis fese dhe 
shkences. "Njerezimi, kohe pas kohe, ka 
mohuar fene ne emer te shkences dhe ka 
mohuar shkencen ne emer te fese, duke 
nxjerre ne pah dy pamje te pranishme 
konfliktuale. Te gjitha dijet i perkasin 
Zotit dhefeja eshte prej Zotit. Atehere si 
mund te jene ato ne konflikt? Prandaj 
perpjekjet tona te perbashketa drejtohen 
ne dialogun nderfetar per te permire- 
suar mirekuptimin dhe tolerancen ne 
mes popujve''' . 

Udheheqesi shpirteror i miliona mys- 
limaneve te denje per ta quajtur veten 
bijte e shekullit XXI, informonte boten e 
krishtere se "Ne jemi sot per sot, ne ve- 
ndin tone (ne Turqi), ne dialog me drej- 
tuesit e sekteve te ndryshme te krishtera. 
Ne thjesht pretendojme qe keto perpjekje 
modeste te mos deshtojne. Qellimi yne 
eshte te vendosim vellaze'rine midis be- 
simtareve te tri feve te me'dha nepe'rmjet 
tolerances dhe mirekuptimit. Ne, se ba- 
shku, mund te ngrihemi kunder atyre 
shpirtrave te drejtuar gabim dhe skepti- 
keve per te vepruar si amortizues, si ba- 
rriere neseju deshironi, kunder atyre qe 
duan ta shohin te ashtuquajturen per- 
plasje te civilizimeve te b'ehet realitet" . 

Me tutje, Apostulli i Njerezimit, ia vi- 
nte ne pah Papes Gjon Pali II, se "Vitin 
e kaluar ne mbajtem nje simpozium per 
paqe dhe tolerance midis civilizimeve, te 
ndjekur me vemendje nga studiues te 
shquar nderkombetare. Te inkurajuar 
nga suksesi absolut i kesaj perpjekjeje, 
ne duam t'e provojme ta pe'rse'risim kete 
eveniment. Ne jemi aktualisht ne pro- 
cesin e organizimit te nje konference per 
dialogun nderfetar te drejtuar nefuqizi- 
min e lidhjeve ne mes ithtareve te tri feve 
te me'dha. Nje eveniment ne te cilin ne 
shpresojme qe Vatikani do te jete i pra- 
nishem". 

Me nje autoritet suprem per kombin 
turk dhe boten myslimane, e ftonte Pap- 



dituria islame / 202 



29 



en te' pranonte ftesen e kryetarit te Tur- 
qise, z. Sulejman Demirel, te vizitonte 
Turqine, "qe Shenjteria juaj te kete mu- 
ndesi te shohe vendet e shenjta" dhe i 
propozonte nje vizite te perbashket ne 
Jerusalem, "si nje hap domethenes ne 
perpjekjet per ta shpallur qytetin e she- 
njte nje zone nderkombetare, nje vend 
ku njelloj si te krishteret, hebrenjte dhe 
myslimanet tejene te lire per te shkuar 
ne pelegrinazh pa kufizim, madje pa pa- 
sur nevoje per vize". 

Mendimtari islam dinjitoz, Gylen, an- 
gazhohej prane Vatikanit per "mbajtjen 
e nje seri konferencash, ne vende te ndr- 
yshme te medha, ne baze te nje rotacioni 
dhe e para te mbahet ne Uashington 
D. C. me bashkepunimin e tre udheheqe- 
sve te tri besimeve te medha. Koha me 
ideale per mbajtjen e rundit te dyte do te 
jete pervjetori i 2000-te i lindjes se Kri- 
shtit". 

Vertet, Letra e Gylenit lene Papes 
eshte e tera program veprimi per aktiviz- 
imin per paqe mbarenjerezore, per nje 
bote te harmonishme dhe te lire, ne the- 
mele te civilizimit unik. Midis te tjerash, 
vuri ne spikame nevojen e ngutshme per 
nje program te shkembyer studentor, 
sepse "duke studiuar se bashku te rinjte 
me besime te ndryshme, do te nxjerrin 
ne pah ajinitetin e tyre per njeri-tjetrin" . 
Dhe, me tutje, informonte Papen se 
"brenda struktures se nje programi me- 
simor te shkembyer, nje kolegj teologjik 
eshte hapur ne Harran, ne provincen e 
Urfas, te njohur si vendlindja e Profetit 
Abraham, i cili pretendohet te jete pa- 
triku i trifeve te medha. Kjo mund tejete 
realizuar nga zgjerimi i programeve te 
universitetit te Harranit ose nga theme- 
limi i nje universiteti te pavarur me nje 
program mesimor te pergjithshem qe do 
te plotesoje te gjitha nevojat e te tre bes- 
imeve. Problemi me ifundit mund tejene 
pengesat per shkak te politikave shtete- 
rore". 

Dijetari stoli e njerezimit, i therret 
drejtuesit e komuniteteve fetare dhe bu- 
rreshtetasit te mesonin nga pervoja e 
Profetit Muhammed, thirresit te pare per 
dialog nderfetar dhe nderkulturor ne 
emer te Njeshit, Krijuesit te vetem: "Ma- 
rreveshja qe i Derguari i Zotit u propo- 
zoi te krishtereve dhe Qifuteve meriton 
me te vertete vemendje. Krahasuar me 
parimet qe ushtroi Profeti yne, njerezimi 




sot nuk e ka arritur nivelin e tij as me 
deklaratat per te drejtat e njeriut qe nxi- 
rren ne Hage, Strasburg apo Helsinki". 
Gylen angazhohet per balancen ne toler- 
ance, gjithnje me mbeshtetje ne burimet 
fetare dhe ne ligj . 

Keshtu, dijetari islam, Fethullah Gy- 
len, mund te quhet Kryeekumenist dhe 
Apostull i Paqes i pashoq ne brezin e tij. 
Ne studimin: "Domosdoshmeria e dialo- 
gut nderfetar" , te mbajtur ne Parlame- 
ntin e Feve Boterore, ne Keip Taun, me 
1-8 dhjetor 1999, me nje guxim qe i ka 
hije vetem njeriut te urte, te panjolla ne 
jete dhe ne veper paqesore, u be zedhen- 
es i se ardhmes te deshiruar te njerezim- 
it. Pasi vuri ne spikame se "Sot njerezit 
diskutojne per shume tema sif jane rre- 
ziku i lufte's dhe konfliktet e shpeshta" 
etj., me force intelektuale qelloi pushte- 
taret te dhene pas vrapimit per persosjen 
e armatimit per shkaterrimin masiv te 
njerezimit dhe denoncoi faktin se "Ne 
rrenje te problemit qendron botekuptimi 
materialist qe veqmas e kufizon ndikimin 
e fese ne jeten e sotme shoqerore. Si 
rezultat, eshte prishur balanca ne mes 
njerezimit dhe natyres dhe brenda indi- 
videve burre e grua. Vetem nje numer i 
vogel njerezish duket se e kuptojne qe 
paqja me natyren dhe harmonia shoqe- 
rore midis tyre dhe brenda individeve 
mund te vije vetem kur te jene perputhur 
botet materiale dhe shpirterore. Paqja 
me natyren, paqja dhe drejtesia ne sho- 
q'eri dhe integriteti personal jane te mu- 
ndura kur dikush eshte ne paqe me 
Qiellin". 

Me tutje, Gylen, pasi sakteson diag- 
nozen e semurjes se shoqerise bashke- 
kohore, propozon edhe ilacin universal: 
"Feja pajton kundershtite qe duken se 
jane perjashtuese te ndersjella te tilla si, 
j'e-shkence, kjo bote - bota tjeter, natyra 
- librat hyjnore, materiale - shpirterore 



dhe shpirt - trup. Feja mund te drejtoje 
mbrojtjen kunder rrenimit te shkaktuar 
nga materializmi shkencor duke e vene 
shkencen ne vendin e duhur dhe duke i 
dhene fund konfliktit te kahershem midis 
kombeve dhe popujve ". Dhe, qe te mos 
keqkuptohej, humanisti me gjeresine e 
zemres sa nje oqean, sakteson: "Qellimi 
i dialogut midis feve nuk eshte thjesht 
per te shkaterruar materializmin shken- 
cor dhe botekuptimin rrenues materiali- 
st, por sepse natyra e vertete e fese e 
kerkon kete dialog. Hebraizmi, krishte- 
rimi, Islami, madje edhe hinduizmi dhe 
fete e tjera boterore pranojne te njejtin 
burim per vete dhe, duke perfshire dhe 
budizmin, kane te njejtin qellim. Si nje 
mysliman, une i pranoj te gjithe profetet 
dhe librat e sjelle pergjate historise per 
popujt te ndryshem dhe e vleresoj besi- 
min ne to si njeparim esencial te te qenit 
mysliman". Dhe, me plot dije e krenari, 
konstaton: "Nje mysliman eshte nje 
ndjekes i vertete i Abrahamit, Moisiut, 
Davidit, Jezusit dhe te gjithe profeteve te 
tjere. Mosbesimi ne nje prof et apo liber 
te shenjte do te thote qe dikush nuk eshte 
mysliman. Keshtu ne pranojme teresine 
dhe unitetin thelbesor te fese qe eshte 
nje simfoni e bekimeve dhe e meshires se 
Zotit dhe universalitetin e besimit nefe". 
Madheshtia e Thirrjes per dialog nde- 
rfetar e nderkulturor te Mesuesit shpirte- 
ror te miliona myslimaneve ne bote, 
Fethullah Gylen, dokumentohet urtesi- 
sht nga konstatimet ne vijim: "Te pav'e- 
mendshem ndaj menyres se si ithtaret e 
tyre e zbatojne besimin nejetet e perdit- 
shme, vlerat e pranuara pergjithesisht 
siq jane dashuria, respekti, toleranca, 
mirekuptimi, meshira, te drejtat huma- 
ne, paqja, vellazeria dhe liria lartesohen 
nga feja. Shume prej tyre jane ne p'erp- 
uthje me perparesine qe kane ne me- 
sazhet e sjella nga Moisiu, Jezusi dhe 
Muhamedi si dhe ne mesazhet e Budes 
dhe madje te Zarathustres, Lao-Tzu, Ko- 
nfucit dhe te dijetareve hindu". Duke e 
pare Islamin si fe vazhduese dhe plote- 
sim te krishterimit, si dhe pervojen e 
Muhamedit si pervoje besnike te Krish- 
tit, sakteson se "Ne kemi nje tradite pro- 
fetike te dokumentuar pothuajse plote- 
sisht ne literaturen e haditheve qe Jezusi 
do te rikthehet kur fundi i botes te jete 
afer" dhe se "ajo qe ne kuptojme eshte 
se afer fundit te kohes, vlerat si dashu- 



30 



dituria islame / 202 



ria, paqja, vellazeria, mirekuptimi, al- 
truizmi, meshira dhe pastrimi shpirteror 
do te kene perparesi, sig ishte gjateperi- 
udhes se profecise se Jezusit". 

I nje rendesie teresisht te vecante per 
boten myslimane dhe njerezimin eshte' 
Mesazhi i Gylenit per popullin amerik- 
an, lidhur me sulmin terrorist ne "Kullat 
Binjake", me 11 shtator 2001, te cilin e 
filloi me theksimin: "Une dua ta bej te 
qarte qe cdo aktivitet terrorist, nuk ka 
rendesi nga kush eshte ndermarre ose 
per gfare qellimi, eshte nje goditje e re- 
nde per paqen, demokracine dhe njere- 
zimin. Per kete arsye, asnje njeri - dhe, 
sigurisht, asnje mysliman - nuk mund ta 
aprovoje aktivitetin terrorist. Terrori 
nuk eshte pjese e kerkimit te arritjes se 
pavaresise apo shpetimit. Ai merr jete 
njerezish te pafajshem" . 

Ne vazhdim, me nje guxim qytetar i 
te se ardhmes, i shuguruar per drejtesi- 
ne, konstaton: "Ky akt ifundit terrorist, 
i cili eshte me ipergjakshmi dhe me i de- 
nueshmi, eshte me shume se nje goditje 
hinder Shteteve te Bashkuara te Ameri- 
kes - ai eshte nje goditje kund'er paqes 
boterore si dhe hinder vlerave demokra- 
tike universale dhe vlerave njerezore. 
Ata qe e kryen kete krim te shemtuar mu- 
nd te konsiderohen vetem si njerezit me 
mizore ne bote". 

Ndaj, si nje promete ne Rruge gjere 
te Zotit, u apelon bashkefetareve: "Ju lu- 
tem, me lini tju siguroj qe Islami nuk e 
pranon terrorizmin ne asnje forme. Te- 
rrorizmi nuk mund te shfrytezohet per te 
arritur ndonje qellim islam. Nje terrorist 
nuk mund te jete mysliman dhe nje my- 
sliman i vertete nuk mund te jete terro- 
rist. Islami kerkon paqe dhe Kur 'ani 
kerkon qe cdo mysliman i vertete te jete 
nje simbol i paqes dhe te punoje per te 
mbrojtur te drejtat themelore te njeriut. 
Nese nje barke ka brenda nente krim- 
inele dhe nje njeri te pafajshem, Islami 
nuk lejon qe barka te fundoset per te 
ndeshkuar nente kriminelet, duke dhu- 
nuar keshtu te drejtat e nje personi te 
pafajshem". 

Si nje misionar hirplote, perfaqesues i 
myslimaneve, u apelonte ShBA-ve te ve- 
pronin me gjakftohtesi, ta perballonin 
krimin me linjitin e te fuqishmit, t'i 
shqyrtonin shkaqet qe mund t'i cytnin 
individet ose grupet per akte terroriste 
dhe te kinin parasysh faktin se "demtimi 




i masave te pafajshme me qellim ndesh- 
kimin e pak njerezve te fajshem nuk 
eshte ne dobi te tyre, me sakte, veprime 
te tilla do t 'u japin zemer terroristeve 
nga shtimi i ndonje zemerimi ekzistues 
dhe nga lindja e me shume terroristeve 
dhe me shume violence. Me lini t'u kuj- 
toj qe terroristet perfaqesojne njepakice 
tejet te vogel brenda cdo shoqerie apo 
feje". 

Nisur nga fatkeqesite e medha, te ci- 
lat njerezit po i shkaktojne ne emer te 
fese, Mesuesi i Madh, nuk rresht duke 
therritur: "Dialogu nderfetar eshte sot 
nje domosdoshmeri dhe hapi i pare ne 
vendosjen e tij eshte harrimi i se kalua- 
res, injorimi i argumenteve polemizuese 
dhe dhenia perparesi pikave te perbash- 
keta, te cilat jane me te shumta se pole- 
mikat" . 

Te perfundojme: Nje sentence ameri- 
kane thote: "Nuk ka zgjidhje te problem- 
it pa u ballafaquar me problemin" . 
Rendesia e vepres dhe e aktivitetit te 
gjithmbarshem te dijetarit te perkore, 
Fethullah Gylen, eshte kolosale: per ri- 
mekembjen e kombin turk modern, per 
boten myslimane dhe per njerezimin ne 
pergjithesi. Mesimet e Gylenit te fryme- 
zuara nga burimet e /eve te Shpalla, jane 
Ilaci me sherues kunder inferioritetit i te 
qenit mysliman. Vertet, Gylen, eshte mi- 
sionari dhe avokati me i suksesshem i 
Islamit dhe personaliteti, ndoshta i vet- 
mi ne histori, i cili per te gjallet e vet ka 
lidhur, pa dhune, pa ryshfet, vetem me 
fuqine e bindjes dhe me dashuri rreth nje 



platforme te mendimit dhe te veprimit, 
mijera autoritete boterore te perkatesive 
te ndryshme etnike, fetare e politike dhe 
qindra miliona myslimane kombesh te 
ndryshme. 

Nisur nga rendesia universale e vep- 
res dhe e veprimeve praktike te Gylenit, 
si dhe nga rendesia e veprimtarise arsi- 
more, edukative, kulturore dhe shkenco- 
re qe lidhet me nismen dhe rendesine e 
Tij - si nje e mire kulturore universale, 
"Simpoziumi i Heronjve te Paqes", i 
mbajtur ne Universitetin Augustinian te 
Teksasit, me 1-13 prill 2003, dijetarin e 
pashoq ne shekullin e tij, hiresine Fethu- 
llah Gylen e vendosi ne lagjen e heronj- 
ve te paqes per periudhen 5000-vjecare 
te historise se njerezimit, per krah Jezu- 
sit, Budes, Gandit, Martin Luterit dhe 
Nene Terezes. Kjo eshte fitore per komb- 
in turk, krenari per bashkesine myslima- 
ne dhe pasuri per njerezimin ne 
pergjithesi. 

Tirane, 26 maj 2007 



dituria islame / 202 



31 



Retrospektive 



Jeta fetare dikur gjate sistemit 
komunist dhe tani ne sistemin kapitalist 



Faik Miftari 

Sistemi i kaluar komunist, qe ka 
sunduar gati gjysme shekull, ne 
ish-Jugosllavine, ne dallim nga 
vendet e tjera komuniste, ne 
njefare menyre ka qene i nje specifike te' 
vecante. 

Ne aspektin material, shtreses se gje- 
re shoqerore u kishte mundesuar nje mi- 
reqenie mesatare, ku klasa punetore ne 
pergjithesi jetonte me nje standard te mi- 
refillte ekonomik. Pervec orarit javor te 
punes prej 40 oresh, ditet e uikendit i ki- 
shte te lira, pushimin vjetor te garantuar 
sipas stazhit te punes, si dhe regresin e 
obliguar (paga) qe u jepej per pushim 
vjetor. Krahas ketyre, sistemi arsimor 
dhe shendetesor ka qene ne nivel te 
duhur dhe pa pagese. Po ashtu, gjate fe- 
stave te ndryshme organizoheshin ek- 
skursione (udhetime) te shkurtra per ne 
Turqi, Greqi e vende te tjera. Nxenesit 
dhe studentet kishin mundesine e arsi- 
mimit qe nga cikli i ulet e gjer ne studi- 
me te larta, duke qene te stimuluar te 
shumten e rasteve me bursa dhe kredi. 
Klases punetore pas nje periudhe te cak- 
tuar kohore, i ofrohej mundesia per te 
marre banese ose kredi shume te favor- 
shme per ndertimin e shtepive, per te 
zgjidhur ceshtjen e banimit te tyre. Ne 
vitet shtatedhjete u hapen kufijte dhe me 
te madhe iu mundesua secilit qe deshi- 
ronte, te shkonte jashte shtetit, dhe shu- 
me vetave u gjenin pune ne Gjermani, 
Austri, Zvicer, dhe po ashtu, me kontra- 
ta nepermes enteve te inkuadrimit te 
perkohshem edhe ne Libi, Irak e keshtu 
me radhe. 

Ne aspektin fetar, sistemi komunist 
ka sjelle deme me te medha gjate tere 
historise se civilizimit njerezor, por edhe 
ne kete aspekt, ne dallim nga shtetet e 
tjera ish-komuniste, ne ish-Jugosllavine 
eshte lejuar aktiviteti fetar ne nje mase 
shume te vogel, por rreptesisht te kon- 
trolluar dhe nen mbikeqyrje te shtetit ak- 
tual. Ne ish-Jugosllavine popuj me per- 
katesi shumice myslimane, kane qene 
vetem boshnjaket dhe shqiptaret me nje 
numer te popullsise perafersisht te bara- 
barte, dhe ne nje numer shume te vogel 
edhe turqit dhe romet. Shqiptaret krye- 



sisht kane qene te perqendruar ne trojet 
e veta etnike shqiptare, si ne Kosove, 
Maqedoni, Serbi dhe Mai te Zi, ndersa 
boshnjaket kryesisht te perqendruar ne 
Bosnje, Sanxhak (Serbi), Mai te Zi dhe 
ne Kosove. Jeta fetare kryesisht zhvillo- 
hej, si te themi "brenda 4 mureve", qe do 
te thote vetem ne kuader te xhamive, 
dhe jashte kesaj hapesire nuk kishte qa- 
sje fare dhe i tere aktiviteti fetar zhvillo- 
hej i percjelle dhe nen kontroll te plote te 
sigurimit te brendshem shteteror (UDB- 
se) jugosllave. Perve9 xhamive ekzistu- 
ese, ne tere hapesiren e ish-Jugosllavise 
kane qene aktive vetem 2 medrese, ku 
behej shkollimi dhe aftesimi i kuadrove 
fetare ne kohezgjatje 5 vjet. Medreseja e 
Gazi Husrevbeut ne Sarajeve me mesim 
ne gjuhen serbokroate (boshnjake), ku 
shkolloheshin talebet (nxenesit) krye- 
sisht nga Bosnja, Sanxhaku e Mali i Zi, 
dhe medreseja "Alauddin" e Prishtines 
me mesim ne gjuhen shqipe, ku arsimo- 
heshin talebet (nxenesit) nga Kosova, 
Maqedonia, Presheva dhe aty-ketu nga 
Sanxhaku. Shume me vone, aty nga vitet 
'80, u hap edhe medreseja e Isa beut ne 
Kondove te Shkupit. 

I vetmi fakultet i studimeve islame ne 
hapesiren e ish-Jugosllavise u hap shu- 
me vone, mezi ne vitin 1976, ne Saraje- 
ve. Aktiviteti kryesor fetar ishte falja e 
namazeve ditore, javore, mujore dhe 
vjetore neper xhami, si dhe mbajtja e de- 
rseve (ligjeratave) dhe hytbeve ne to. 
Prania e imameve neper shtepi dhe ba- 
nesa individuale me rastin e percjelljes 




se xhenazeve, si dhe kendimit te mevlu- 
deve dhe qelimeve si dhe ndejave gjate 
synetive dhe dasmave - shfrytezoheshin 
per te bere dave (predikime) fetare. Ne 
mediet e shkruara apo elektronike pub- 
like ndalohej rreptesisht cfaredo lloji i 
paraqitjes se tyre, e jo me ndonje predi- 
kim eventual fetar. Publicistika islame 
ka qene shume pak e perhapur dhe aty- 
ketu ne Bosnje, e fare pak a pothuaj as- 
pak ne Kosove e Maqedoni. Ne Bosnje, 
gjate viteve '70 botoheshin kryesisht ga- 
zeta dyjavore "Preporod", revista muj- 
ore "Islamska Misao", buletini dymujor 
"Gllasnik", "Takvimi" vjetor dhe aty- 
ketu ndonje liber me tematike islame, e 
ne Kosove, pervec "Takvimit" vjetor, 
botohej buletini 3 mujor "Edukata Isla- 
me" qe nga viti 1971, dhe shume me vo- 
ne, ne vitin 1985, u perkthye dhe u botua 
Kurani ne gjuhen shqipe dhe ne vitin 
1986 doli revista mujore"Dituria Isla- 
me", e me vone ne vitin 1988, edhe revi- 
sta "Hena e re" ne Shkup. Per libra ne 
gjuhen shqipe mund te them se nuk ki- 
shte fare, pervec "Ilmihalit te vogel" te 
Fejzullah Haxhibajriqit, perkthyer nga 
Sherif ef.Ahmeti. Ne shqiptaret munge- 
sen e publicistikes islame ne gjuhen 
shqipe, e permbushnim sado pak ne lexi- 
min e literatures islame ne gjuhen bosh- 
njake. Mesimbesimi mbahej pothuaj ne 
gjysme ilegaliteti, vetem gjate pushime- 
ve verore kur nxenesit nuk i vijonin 
mesimet ne shkolla. Ne fillim te komu- 
nizmit agjerimi pengohej me te madhe, 
dhe vetem ne vitet e mevonshme pati nje 
liri per agjerimin. Regjimi komunist lu- 
ften me te madhe kunder doktrines dhe 
ideologjise fetare e zhvillonte nepermjet 
sistemit shkollor duke predikuar haptas 
se "feja eshte opium i popullit" dhe se 
eshte ne kundershtim me teorine e evo- 
lucionit te Darvinit se "njeriu e ka 
prejardhjen prej majmunit". Mesuesit, 
arsimtaret dhe profesoret ne shkolla dhe 
fakultete ishin prijes, "bajraktaret" me te 
medhenj te propagandas ateiste e komu- 
niste dhe kunder besimit dhe praktikim- 
it te fese. Si sot me vjen ne koke verdal- 
le, fasti i hidhur ne femijerine time, qe 
kurre nuk do te harroj dhe, sa here me 
kujtohet kjo ngjarje gjate jetes sime, 
trupi me rreqethet: Isha ne klasen e peste 
ne shkollen fillore ne poziten e kryetarit 



32 



dituria islame / 202 



te klases si nxenes shembullor, qe muaji 
i bekuar i agjerimit, i Ramazanit, dhe 
isha i vetmi ne klase qe agjeroja. Nje' 
shoqe e klases e kishte ditelindjen dhe 
kishte sjelle bonbone apo sheqerka. Rre- 
gulli shkollor ishte qe une ne poziten e 
kryetarit te klases t'i shperndaja, dhe e 
bera, po sheqerken time e futa ne cante. 
Kur me pa kujdestari i klases (emrin nuk 
dua t'ia permend) qe sheqerken nuk e 
hengra, e zbrazi tere "arsenalin" e vet 
kunder agjerimit te Ramazanit dhe fese 
ne pergjithesi, e duke me qortuar se agj- 
erimi do te me pengonte ne mesime e te 
me linte mbrapa, ndonese une isha nxe- 
nes i shkelqyeshem dhe me sjellje shem- 
bullore. 

Vetem nje Zot e di se si jam ndier ne 
lekuren time ne ate 9ast ne moshen time 
12 vjec perballe akuzave te tilla nga ku- 
jdestari i klases dhe i vetmuar ne mesin 
e shokeve dhe shoqeve te klases qe nuk 
agjeronin. 

Casti i dyte i hidhur me ka ndodhur 
gjate kohes se studimeve, ne vitin 1985. 
Ishte muaji i bekuar i Ramazanit, dhe 
nje dite prej ditesh isha vonuar ne ligje- 
rate te mengjesit te ores 8. 

Nje student sutler (spiun) me denon- 
coi tek profesoresha se fajin e kishte 
Ramazani. Profesoresha (nuk dua t'ia 
permend emrin) si e terbuar me gjithe 
vrerin e saj, m'u drejtua me fjalet me te 
hidhura ne kundershtim me titullin e saj 
akademik, duke me thene se tani jemi 
duke jetuar ne shekullin XX e jo ne ate 
te VII, ne sistemin me te mire te ekzis- 
timit ne siperfaqe te tokes, do te thote te 
socializmit veteqeverises. Por ja qe kjo 
teori e se shkretes profesoreshe, i ra ne 
uje, vetem pas 5 vjetesh, gjegjesisht ne 
vitin 1990, kur ra sistemi komunist si 
flluske sapuni. 

Sistemi kapitalist qe hyri ne fuqi ne 
vitin 1990, pas shkaterrimit te sistemit 
komunist, ne hapesirat e Evropes, po 
ashtu edhe ne ish-Jugosllavine, solli risi 
dhe ndryshime te medha. Ne aspektin 
material (ekonomik) shtresen e gjere te 
klases punetore ne kete faze te transicio- 
nit e solli ne minimum mbijetesen e tyre, 
si dhe ne fazen e privatizimit e la shum- 
icen e punetoreve pa pune dhe rrugeve 
pa kurrfare perspektive. Sistemi kapi- 
talist e eliminoi shtresen e mesme te 
qytetareve dhe krijoi vetem dy shtresa 
qytetaresh, shtresen e larte (te pasur) qe 
perben 20% te struktures se gjithmba- 
rshme te shoqerise, si dhe 80% shtresen 
e ulet (te varfer) me minimumin e ekzis- 
tences njerezor. Ky transicion solli prob- 



w « 




% \T~: : :l 






* J > 


^^v^^ 




V 9 






\^f jb^B 




■ 


^Ti/^^B 



leme te medha ekonomike dhe jetesore, 
sherbimi shendetesor u kufizua shume, 
sistemi i arsimimit ra ne shkallen me te 
ulet qe nga themelimi i tij, shkaterrimi i 
fabrikave, mbetja pa pune e punetoreve 
si pasoje e ristrukturimit dhe privatizim- 
it te ndermarrjeve shoqerore. Zvogelimi 
i interesimit te nxenesve dhe studenteve 
per mesime dhe studime, fale mungeses 
se stimulimit te tyre me bursa dhe kredi, 
dhe si pasoje e rritjes se kostos se arsi- 
mimit. Aq shume eshte veshtiresuar jeta, 
saqe kryefamiljaret jane perqendruar tek 
mbijetesa dhe gjetja e menyres per te 
ushqyer dhe mbajtur gjalle familjen. Fa- 
ti ka dashte qe gjenerata ime te behet ku- 
rban i ketij transicioni, do te thote i 
kalimit nga sistemi i atehershem komu- 
nist ne sistemin e tanishem kapitalist si 
dhe ristrukturimi i ekonomise shteterore 
(te centralizuar) ne ekonomine e tregut 
(te privatizuar). 

Me nje dallim nga aspekti qe jeta fe- 
tare ka pesuar nje ristrukturim ne avan- 
cimin dhe zhvillimin e jetes fetare. Jeta 
fetare ka dale prej aktiviteteve te zhvill- 
uara te gjeratehershme ne "4 mure" ne 
xhami, ne pallate te kultures, amfiteatro, 
qendra sportive, ku organizohen mani- 
festime te ndryshme fetare, ligjerata, 
seminare, mbremje kuranore, mbremje 
ilahish e kasidesh per nder te neteve te 
shenuara te fese sone islame. Prania e 
kultures islame eshte shtrire edhe ne me- 
diet e shkruara dhe elektronike, por jo ne 
ate mase sa eshte e nevojshme per struk- 
turen e gjere te shoqerise. 

Po ashtu publicistika islame ka perje- 
tuar nje "bum" ne botimin dhe editimin 
e librave te ndryshem me tematike isla- 
me, ashtu qe sot eshte e pamundur te 
ndiqet dhe te lexohet literatura islame qe 
botohet anembane trojeve shqiptare. 



Gjersa isha si femije dhe i ri, pritja me 
padurim me jave dhe muaj te tere per te 
lexuar gazetat e revistat me tematike fe- 
tare, ndersa ardhja ne dore e ndonje libri 
eventual ishte sihariq i vertete. Jane ha- 
pur edhe medrese te e reja me paralele 
per djem e vajza, ne Prizren e Gjilan, si 
dhe Fakulteti i Studimeve Islame ne Pri- 
shtine e Shkup. Ne Bosnje dhe Serbi ne 
shkollat fillore e te mesme, mesohet 
edhe lenda fetare, gjegjesisht mesimbe- 
simi, ne Maqedoni do te filloje ne vitin e 
ardhshem shkollor 2007/2008 dhe vet- 
em ne Shqiperi dhe ne Kosove nje gje e 
tille as qe eshte planifikuar ende. 

Sistemi i telekomunikimit dhe rrjeti i 
internetit na ka mundesuar nepermes 
ueb faqeve te ndryshme te kemi qasje ne 
botime te ndryshme te publicistikes is- 
lame nga Bota Islame si ne gjuhen an- 
gleze, arabe, turke, perse, urdu, malaje e 
keshtu me radhe. Ne kohen e tanishme 
nje fetva apo nje ligjerate e mbajtur p.sh. 
nga shejhu i shquar i kalibrit boteror, dr. 
Jusuf el Kardawi, jemi ne gjendje pas 
vetem ca kohesh ta lexojme ne cilendo 
gjuhe boterore. Por ne keto kushtet e re- 
ja te zhvillimeve telekomunikuese, i ve- 
tmi problem akut me te cilin perballemi, 
eshte koha e pakte ne dispozicion per 
lexim, studim, shkrim. 

Kete shkrim do te permbyll me fjalet 
e ish-myftiut te Sarajeves dhe ambasa- 
dorit te akredituar te BeH ne Arabine 
Saudite, Mehmedalia Haxhic: "Derisa 
ne kohen e sistemit komunist kemi pasur 
kohe te mjaftueshme, por nuk kemi pa- 
sur mundesine e te shprehurit dhe te 
mendimit te lire islam, ne sistemin e tan- 
ishem kapitalist kemi lirine e te shprehu- 
rit dhe te menduarit te lire islam,por nuk 
na mbetet kohe as per te falur 5 vaktet e 
namazit ne kohen e rregullt te faljes." 



dituria islame / 202 



33 



Nga kendi im 



Agresiviteti dhe krimi 



Sjelljet agresive kane ekzis- 
tuar si motive primitive irra- 
cionale, jo vetem tek qeniet 
anomale, por fatkeqesisht 
edhe tek ato njerezore. 

Veprimet e tilla jane shpesh te 
nderlidhura me krimin. Jo rralle ato 
kontrollohen dhe nuk perfundojne 
me pasoja. Ka edhe raste kur agre- 
siviteti rritet ne shkalle afeksioni dhe 
perfundon me krim. 

Secili agresivitet nuk mund te jete 
krim, ekziston dallimi ne mes te ag- 
resivitetit dhe krimit, perkatesisht kri- 
minalizimit te viktimes. Sido qe te 
jete, keto dy te keqija veprojne ne 
menyre unike gjertek rrjedhimi krim- 
inal. Agresiviteti eshte nje ceshtje qe 
kerkon sqarime multidimensionale, 
multishkenciore si p.sh ne sferen so- 
cio-psikologjike, antropologjike, reli- 
gjioze, biologjike, kriminalistike, 
juridike, shendetesore e te tjera. 

Gjithhere, ne cdo kohe eshte pa- 
rashtruar pyetja ontologjike: Ku i ka 
rrenjet agresiviteti? Ka mendime ne 
pergjigjen per kete kesaj pyetje, si- 
domos tek sociologu Llombrozov, se 
nje veprim i tille sociopatologjik tek 
te rriturit si dhe delikuenca tek te mi- 
turit, qendrojne ne natyren e lindurte 
individit si predispozita negative 
natyrore, instinkte irracionale qe te 
tjereve t'u shkaktojne ofendime ver- 
bale, demtime fizike e deri ne privim 
nga jeta - krim. Ne motivin biologjik 
fillesat e sjelljes agresive kane baze 
hormonale dhe, nga hiperfunksiona- 
liteti i hormonit testisterol shkaktohet 
tendosja nervore, per arsye se baza 
organike fiziologjike-hormonale 
eshte ne funksion te jetes psikike 
dhe nga ky rrjedhim ndodh sjellja 
agresive. Agresiviteti rrenjet mund t'i 
kete edhe ne mjedisin social dhe ne 
interaksionet e marredhenieve te 
individit me mesin shoqeror, per 
arsye se individi jo vetem eshte pro- 
dukti i marredhenieve te mjedisit fa- 
miljar, po edhe te grupit shoqeror ne 
te cilin jeton dhe bashkevepron. Ai 
shpesh, per t'u shquar nga te tjeret 
me cdo kusht, zgjedh formen e sjellj- 
es agresive, ne menyre qe sjelljet e 
veta t'u imponoje me force te tjere- 
ve; kjo zhvillohet ne forme te nje pre- 
sioni agresiv verbal ose fizik. Ata qe 



nuk pranojne nje presion te tille, na- 
tyrisht duke kundershtuar dhe reag- 
uar me agresivitet, hyjne ne konflikt. 
Ketij konflikti i paraprin motivi dhe 
sjellja agresive ne njeren ane, si dhe 
reagimi agresiv, ne anen tjeter. Ne 
fillim nis agresiviteti verbal (fyerja, 
etiketimet, kercenimet etj.) e me vo- 
ne, ketij paragjykimi sistematik i pa- 
raprin predispozita per t'u futur ne 
konflikt me te thelle gjer ne konfron- 
tim fizik. Pra, agresiviteti eshte motiv 
i luftarakesise qe ne disa raste per- 
fundon me plagosje serioze dhe me 
privim nga jeta-krim. 

Ky fenomen eshte trajtuar edhe 
ne baze religjioze: Rasti i "vellavrasj- 
es - Kainit dhe Kabilit!" mekati me i 
madh i gjinise njerezore nga paraar- 
dhesit tane, eshte nje gjurme e zeze 
qe fatkeqesisht perseritet ne gdo ko- 
he dhe ?do shoqeri. A thua fuqizohet 
ndonjehere thenia e Hobsit ne raste 
te tilla kriminale: "Njeriu per njeriun 
eshte ujk" tek individet e tille kjo gje- 
ndje eshte e prirur nga egoizmi eks- 
trem; nga nje egoizem irracional 
rrjedh destruktiviteti si prirje e semu- 
re qe vepron si nje obsesion i vazh- 
dueshem per te dominuar me cdo 
kusht, ne menyre irracionale ne ra- 
port me te tjeret. Dhe nga gjithe kjo 
gjendje e akumuluar, rrjedh konflikti - 
krimi. 



Duke mbajtur parasysh bindjen se 
njeriu eshte qenia me e humanizuar 
ne planet, te cilen ne cdo periudhe e 
ka karakterizuar interaksioni i solida- 
resise e modestise. Me gjithe sukse- 
sin human dhe integrues, ka edhe 
raste ku del ne shesh irracionalja si 
forme e sjelljes primitive-agresive. 
Kete edhe ne periudha te hershme e 
ka perjetuar njerezimi, mjafton te ilu- 
strohet shembulli i inkuizicionit banal 
e brutal edhe ne periudhat e mes- 
jetes. Nga gjithe ky veshtrim rrjedh 
mesazhi se njeriu eshte krijese e 
ZOTIT FUQI PLOTE, qe u krijua dhe 
u privilegjua me funksione humane 
qe individualiteti i tij te konkretizohet 
ne permasen ekzistenciale ne raport 
me veten dhe mjedisin social; keto 
dimensione do te percaktonin edhe 
dimensionin interplanetar transhe- 
ndental, ku tek njerezimi do te zote- 
ronin paqja, harmonia, respekti i 
ndersjelle, si vlera universale huma- 
ne dhe shpirterore. 

Ne KURAN (suretu esh-Shems) 
vertetohet me ajete kuranore Fjala e 
ALLAHUT (ajeti 9) "... pra, ka shpe- 
tuar ai qe e pastroi vetveten" dhe 
(ajeti 10) "E ka deshtuar ai qe e po- 
shteroi vetveten". 

Prof.soc. Murat Gashi 




34 



dituria islame / 202 



Huazim 



Pershtypjet nga Kosova dhe ligjeratat 
e gjuhes osmane ne Arkivin e Kosoves 



Dr. Mustafa Kiigiik 

Me nenshkrimin e marrevesh- 
jes nderkulturore ne mes 
Turqise dhe Kosoves, me 
ftesen e Arkivit te Kosoves 
dhe me aranzhimin e Drejtorise se' Pe- 
rgjithshme te Arkivave Shteterore te Re- 
publikes se Turqise, gjate periudhes 4 
shtator - 29 nentor 2006 ne qytetin e Pri- 
shtines, pikerisht ne Arkivin e Kosoves, 
mbajta ligjerata te leximit dhe vleresim- 
it te dokumenteve te shkruara osmane. 

Me mbulimin e shpenzimeve te udhe- 
timit nga TIKA, si dhe me mbeshtetjen e 
Arkivit te Kosoves ne punen time te 
metutjeshme, me 4 shtator, afer iqindise, 
mberrita ne Prishtine, me 5 shtator 2006, 
e marte, ne ceremonine e mbajtur ne Ar- 
kiv filluam ligjeraten e pare, ku merrte 
pjese edhe zevendesministri i drejtesise, 
zAlltaj Surroi. 

Orari i ligjeratave qe nga ora 09.00- 
13.00 per cdo dite pune. Nga ora 10.30- 
11.00 caktuam te benim nje pauze per 
ngrenie dhe pak relaksim. Per ecurine e 
rregullt te mesimit rregulluam nje flete 
evindentimi per nenshkrime. Fiksuam 
nje tabele shkrimi qe do ta perdornim. 
Per fotokopjimin e dokumenteve qe do 
lexonim, patem dobi nga ndihma e pje- 
semarresve. 

Fjalimi i hapjes premtoi interesimin 
serioz per organizimin e kursit si dhe be- 
sohej nga te gjithe pjesemarresit per 
sherbimin e madh qe do te krijonte. Me 
saktesisht, nevoja per organizimin e 
ketij kursi si dhe inicimi ne nje menyre 
zyrtare, eshte bere nga Refike Sylcevsi, 
transmetuar permes Dr.Jusuf Osmanit, 
me kerkesen e tij drejtuar Drejtorise se 
Pergjithshme te Arkivave Shteterore. 

Kete kerkese te bere nga Kosova, 
drejtori yne i pergjithshem Doc.Dr Yu- 
suf Sarinay, e sheh si te mundshme, se 
bashku me asistentet e tij Doc.Dr Mu- 
stafa Budak dhe Halilullah Ozcan, te ci- 
let lehtesuan punet e metutjeshme dhe te 
cileve u jam falenderues. Gjithashtu ek- 
spertit te TIKA-se Dr.Mehmed Sakir 
Yilmaz-it i jam mirenjohes per angazhi- 
min e tij rreth puneve pergatitore. 

Metoda qe praktikova 

ne kurs dhe informata 

lidhur me ligjeratat 

Fillimisht ne kurs kemi nisur njo- 
hjen/mesimin e dokumenteve me shkri- 
min RIK'A, ngase eshte vertetuar se 
dokumentet e sjella ne Arkivin e Koso- 



osmane" dhe njezet pjesemar- 
res te tjere kane fituar te dre- 
jten per t'u pajisuri me certi- 
fikaten "Leximi i teksteve me 
shkrimin RIK'A". Tre nga ku- 
rsistet ishin turq, kurse disa e 
njihnin mire turqishten. Te af- 
tesuar ne leximin e dokument- 
eve osmane, disa nga kursistet 
nuk jane ne gjendje te flasin 
dhe te shkruajne ne gjuhen 
turke. 



^^^^B Vleresimi yne lidhur 

Dr. Mustafa Kuguk me myftiun e Kosoves Mr. Nairn Ternava me rendesine e kursit 




ves nga Arkivi Osman si dhe ato qe gje- 
nden ne Arkivat e Kosoves, i perkasin 
llojit te shkrimit RIK'A. Gjate leximit te 
dokumenteve jane bere perpjekje edhe 
ne mesimin e turqishtes si dhe eshte bere 
transkriptimi e leximi i shpeshte i doku- 
menteve nga vete kursistet. 

Per kuptimin e permbajtjes se doku- 
menteve, vecanerisht fjaleve te rendesi- 
shme ne dokumente, i eshte kushtuar 
kujdes i vecante terminologjise turke 
dhe shqipe, e ne kete aspekt kemi perfi- 
tuar nga kursistet qe dinin turqisht. Rre- 
gullisht jane mbajtur provime me 
shkrim dhe me goje, ne menyre qe kursi- 
stet te krijonin lidhshmeri me dokume- 
ntet. Nga pikepamja se nje tekst mund te 
lexohet drejt vetem atehere kur eshte i 
kuptueshem, ca tekste dhe paragrafe te 
shkurtra jane shqiptuar nga kursistet dhe 
ne kete menyre nuk eshte neglizhuar 
mesimi i elokuences dhe diksionit. Qe te 
krijojne lidhshmeri me te lehte me temat 
dhe prejardhjet e dokumenteve, nje muaj 
pas fillimit te kursit, kursisteve u jane 
ofruar dokumente nga Arkivi i Kosoves. 

Qe nga fillimi i muajit te fundit, me 
organizimin e nje provimi, kursistet i 
kemi ndare ne dy grupe dhe njerit grup i 
eshte vazhduar mesimi i shkrimit RI- 
K'A, ndersa per grupin tjeter ka filluar 
mesimi i shkrimit DIVANI, per arsye se 
leximi dhe vleresimi i dokumenteve te 
periudhes osmane kerkon edhe njohjen e 
shkrimit DIVANI. Ekzistenca e Ferma- 
neve dhe Berateve jashte administrates 
qendrore osmane dhe shkrimi i tyre me 
llojin DIVANI, si dhe per shkak te num- 
rit te kufizuar te arkivisteve qe njohin 
kete lloj shkrimi, eshte nje nevoje e ma- 
dhe per arkivat qe te mesohet edhe ky 
shkrim nga pjesemarresit ne kurs. 

Sikurse do te shihet me poshte, shtate 
persona nga kursi kane fituar te drejten 
te marrin certifikaten "Hyrje ne gjuhen 



Ne mendojme se me realiz- 
imin e vazhdimit te ketij kursi do te ishte 
e mundur t'u mesohej leximi i teksteve 
RIK'A atyre qe jane ne fazen hyrese te 
leximit te dokumenteve, si dhe atyre qe 
filluan shkrimin DIVANI vazhdimi i 
mesimit te ketij shkrimi, vecanerisht 
mesimi i turqishtes standarde. 

Posacerisht leximi i dokumenteve os- 
mane ne Universitetin e Prishtines si dhe 
mesimi i teksteve letrare nga ana e stu- 
denteve turq apo e studenteve shqiptare 
qe e njohin turqishten e qe eshte vertetu- 
ar se jane ne nje nivel jo te kenaqshem, 
po edhe e prezences politike dhe kultur- 
ore te Turqise ne kete vend si dhe anali- 
zimi i drejte i ngjarjeve ne kete vend, 
jane rrethana te nje rendesie te vefante. 

Ne te vertete, kjo ceshtje nuk eshte 
permendur vetem nga ana jone, por ka 
zene vend ne te gjitha takimet qe kemi 
pasur me drejtues te radio-televizioneve, 
drejtues universitare si dhe nga qeveri- 
tare. 

Disa nga veprimtarite 
qe zhvillova ne Kosove 

Duke kryer detyren e dhene nga Dre- 
jtoria e Pergjithshme e Arkivit Kryemi- 
nistror te Shtetit, u mundova te jepja 
kontribut edhe jashte obligimit tim, 
keshtu qe ne Universitetin e Prishtines, 
perkatesisht Degen e Turkologjise, mba- 
jtem ligjerata te oratorise ne menyre qe 
te jemi ndihmues ne njohjen e kultures 
dhe qyteterimit turk. Keto ligjerata i re- 
alizuam me ndihmen dhe mundin e ko- 
ordinatorit e deges se Turkologjise qe ne 
kursin e osmanishtes tregoi interesim se- 
rioz, z.Isa Sylcevsit. Ai ne raste te lira 
merrte pjese edhe vete ne keto ligjerata. 

Ne degen e Turkologjise te Universi- 
tetit te Prishtines gjate ligjeratave te ora- 
torise, nuk patem rastin te kishim numer 



dituria islame / 202 



35 



te' njejte te pjesemarresve si ne ligjeraten 
e pare, po, megjithate gjithnje kaluam 
mire. 

Ligjeratat e vete deges ishin ne te nje- 
jten kohe dhe ne ligjerimet tona mesa- 
tarisht kishte rreth 8-9 pjesemarres. Ne 
keto ligjerata jane lexuar tekste nga ve- 
pra te rendesishme te kultures turke dhe 
jane bere vleresime rreth ketyre veprave. 
Ne ligjerata jemi perpjekur t'i pergatis- 
im studentet per te kuptuar tekstin ne pi- 
kepamje letrare dhe te kene lexueshmeri 
te rregullt, per arsye se gjate angazhimit 
tone nje nder ceshtjet me te rendesishme 
qe kemi verejtur, eshte pamjaftueshme- 
ria e kuadrit per te bere perkthime stan- 
darde-letrare qofte nga gjuha turke ne 
gjuhen shqipe ose anasjelltas. 

Kjo qofte per veprimtarine qe po 
zhvillohet aty, qofte edhe per vete turqit 
qe jetojne atje, eshte nje gjendje jo e ke- 
naqshme. Me 25 nentor 2006, e premte, 
ne Arkivin e Mitrovices u organizua dhe 
u promovua libri per Isa Boletinin 
(1864-1916), njeri nga heronjte e Koso- 
ves, per nder te te cilit mbajta nje fjalim 
qe terhoqi vemendjen si te familjareve te 
tij, po ashtu edhe te medieve. Ne fjalim 
shpreha se njerezimi gjate zhvillimit 
duhet te shkele i sigurt mbi gjurmet e te 
kaluares dhe medoemos te marre force 
nga kjo qe te jete force shtytese edhe per 
te ardhmen. Sikur ky rast me heronjte 
tane, me thesaret tona qe na japin force 
te ecim te sigurt ne te ardhmen tone. Pas 
fjalimit, se bashku falem namazin e xhu- 
mase ne xhamine e shenjte te Isa beut, 
ku imam eshte Mulla Asllan Murati. Me 
deshiren e drejtorit te arkivit udhehoqa 
namazin dhe i gjithe xhemati, si shqip- 
tare ashtu edhe turq, mbeten te kenaqur 
dhe shfaqen admirim te jashtezakonsh- 
em. Me ftesen e drejtorit te arkivit, 
shume here kemi realizuar vizita ngu- 
shellimi dhe ne disa prej atyre vizitave, 
per shpirtin e te vdekurve kemi lexuar 
edhe Kuran, sic ndodhi ne ceremonialin 
e varrimit te njerit prej punetoreve te 
arkivit, Adem Abdylit, ku lexuam Jasini 
Sherifin, qe u prit pozitivisht nga famil- 
ja dhe te afermit. 

Simpoziumi nderkombetar 

Ne simpoziumin nderkombetar te 
mbajtur me 16,17 shtator 2006 ne Prish- 
tine, me temen "SIX CENTURIES OF 
ISLAM AMONG ALBANIANS" pati 
edhe pjesemarres turq. Nder keta qene 
Prof.Dr Cezmi Eraslan, Prof.Dr Ali As- 
ian, Do9.Dr Arzu Terzi dhe nga Arkivi 
Osman Kryeministror Ayten Ardel lexu- 
an kumtesat e tyre. Ne fjalimin e tij ne 
simpozium, drejtori i Arkivit te Koso- 
ves, Dr.Jusuf Osmani falenderoi per 
perkrahjen drejtorine e pergjithshme te 
Arkivave Shteterore te Turqise dhe me 



ftoi qe t'u drejtohesha pjesemarresve me 
nje fjalim. Aty paraqita shkurtimisht pu- 
nen tone lidhur me kursin e gjuhes os- 
mane, rendesine e pashoqe burimore si 
politike ashtu edhe historike te dokume- 
nteve te periudhes osmane, si dhe shpre- 
ha mosinteresimin e historianeve te 
ketushem per gjendjen e tanishme si dhe 
mosvleresimin e kesaj mundesie. Me 
kete rast u detyrova te kundershtoja pro- 
fesorin e historise, Muhamed Pirrakun, 
per aludimin e tij gjoja se poeti i ndjere 
dhe myderrizi Mehmet Akifi ka shkruar 
Marshin e Pavaresise per te holla. Aty 
shpjegova se situata ka qene krejt e ku- 
ndert, se Mehmet Akifi nuk ka pasur de- 
shire te dergonte poezine e tij kur kishte 
degjuar se poezia fituese do te shperble- 
hej dhe te hollat e fituara me ate rast, me 
pastaj i kishte falur. 

Gjate punes sime pata rastin te isha 
pjesemarres ne promo vime, prezantime, 
ftesa dhe njoftime te ndryshme, dhe ne 
disa sosh gjeta mundesine edhe te mbaja 
fjalime. Nga keto, i ftuar me rastin e 
hapjes se nje xhamie te re ne Mitrovice, 
shpreha pershendetjet, selamet miqesore 
si nje mik i ardhur nga Turqia si dhe 
shfaqa gezimin tone per hapjen e xha- 
mise. Fjalimin e perfundova me nje dua. 

Me njoftimin se nje pjese e xhematit 
nuk mund te kuptonte gjuhen turke, 
kerkuan qe te vazhdoja ne gjuhen arabe, 
por me kembenguljen time, keshilli or- 
ganizativ siguroi nje perkthyes dhe xhe- 
matlinjte mbeten te kenaqur. Ne iftaret 
qe beme se bashku, patem rastin te shi- 
jonim dhe te kalonim bukur me begatite 
e Ramazani Sherifit. Meqenese kisha 
deshire dhe veshi gjithnje me rrinte tek 
ezanet e Stambollit, ne shtepine ku ba- 
noja, permes televizionit u sigurova qe 
te ndodhesha me prane Stambollit. 

Lajmet qe dolen ne medie lidhur me 
kursin, terhoqen vemendjen e kosovare- 
ve si per kursin, po ashtu edhe per indi- 
videt qe posedonin dokumente - tapi, te 
cilet treguan nje interesim per mua, ke- 
shtu qe shume njerez qe takuam pas ke- 
tyre lajmeve, treguan qe ishin informuar 
rreth aktivitetit tone dhe se na kishin 
pare permes televizionit. Permes kesaj 
shume njerez na kane ofruar tapi dhe do- 
kumente osmane qe posedonin, e me pas 
ne i kemi njoftuar per permbajtjen e ty- 
re. Disa pedagoge dhe publicists na kane 
pyetur se a mund t'u ndihmojme lidhur 
me disa prej punimeve te tyre. 

Njeri prej njerezve qe posedonin do- 
kumente osmane, ishte Ahmet Perteshi i 
cili punonte ne dyqanin e fotokopjes ne 
hyrje te baneses sime, shume nga te afe- 
rmit e te cilit jetojne ne Stamboll. Pose- 
donte afersisht 100 dokumente dhe disa 
prej tyre, ato qe ishin me te pershtatsh- 
met, i kam bere 30 komplete dhe i kam 
shtyre t'i lexonin kursistet. Shpresoj t'i 



kete pelqyer qe ne vend te pageses te me 
kryente kete sherbim. Mirepo rezymene 
e disa dokumenteve kishte qene e shkru- 
ar t'ia dergoja prej ketu (Stambolli). Qe- 
llimi im i leximit te ketyre dokumenteve 
nga ana e studenteve, ishte qe te mbaja 
akoma me ne nivel dijen per osmanisht- 
en, e cila ka mundur te dobesohet pas 
kursit dhe beme pune praktike se bash- 
ku, qe ishin te nevojshme per punen e 
studenteve pas kursit. 

Ne shtepine e Xhejlane Ustaibos (pje- 
semarrese ne kurs) dhe burrit te saj dok- 
tor Zejnelabedin Ustaibos, pata rastin te 
shihja dhe te mesoja lidhur me librat e 
rendesishem te drejtuesit shumevjecar te 
9eshtjeve fetare ne Kosove, Ismail Haki 
Ustaibos. Njeri nder keta libra qe nje ve- 
per me emer "Delailii'l Hayrat" (1275 H 
/ 1858 M), qe i perkiste piktorit, bukur- 
shkruesit dhe tugrashkruesit Mustafa 
Rakim'i. I shtypur ne nje shtypshkronje 
te Bosnjes, ky liber kishte nje bukuri 
shkrimi te jashtezakonshme. 

Shetitjet dhe vleresimet 
ne Kosove 

Prishtina kryen funksionin e kryeqy- 
tetit te Kosoves. Qendra e qytetit perbe- 
het prej tri xhamive te periudhes osmane 
te ndertuara prane njera tjetres se bashku 
me Carshi Mahallen si dhe me pjeset e 
mevonshme moderne, me te zhvilluara. 
I tere qyteti eshte i vershuar nga maki- 
nat, pervef kalldremeve. Me duhet te 
permend se ishim deshmitare te thithjes 
se pluhurit gjate rregullimit dhe renovi- 
mit te rrugeve ne qender te qytetit. Por 
shpreh kenaqesine time per kalldremet e 
zbukuruara me peme. Ne kete shkrim do 
te perpiqem t'u bej nje prezantim te per- 
gjithshem qyteteve te tjera te Kosoves, 
pasi nuk eshte e mundur t'u bej nje pre- 
zantim te detajuar dhe te mjaftueshem, 
sepse te shkruash per secilin nje nga nje, 
do te dilnim jashte rregullave te revistes. 
Me qellim vleresimi, kjo pjese do te kete 
nje karakter te pergjithshem. 

Njera nder vizitat e rendesishme zy- 
rtare qe beme ne Prishtine, qe vizita qe i 
bera Kryetarit te Bashkesise Islame te 
Kosoves, Nairn Ternaves. E vizituam se 
bashku me Dr.Jusuf Osmanin, Gazmend 
Berishen dhe Refike Syl9evsin. Mendi- 
met per politikat dhe idete rajonale te 
shprehura ne kete takim, qene te frytsh- 
me per te dyja palet. I interesuar per se 
afermi per Turqine dhe ne marredhenie 
te rregullta me zyrtare turq, kryetari Na- 
irn Ternava shprehu deshiren qe te jete 
edhe me i interesuar per Turqine. 

Nder qytetet e rendesishme te Koso- 
ves, pa dyshim qe eshte Prishtina. Xha- 
mite 700-vje9are te bera nga turqit, si 
dhe Tyrbeja e Sulltan Muratit, Univer- 
siteti i Prishtines, Parlamenti, Kryesia e 



36 



dituria islame / 202 




Gjendja jo e mire e nishaneve 
e Xhamise se Hadim Sylej 

Bashkesise Islame, Medreseja "Alaud- 
in", Muzeu i Eminxhikeve, se bashku 
me institucionet tjera, spikasin rendesi- 
ne e Prishtines. Megjithekete, shikuar 
nga aspekti i gjallerise dhe kultures tur- 
ke, Prizreni dallohet nga qytetet e tjera 
dhe ky fakt permendet nga te' gjithe. Ke- 
shtu qe ishte kesmet te shkoja atje nja 
kater here dhe nje here te mbaja fjalim 
ne nje dernek turk. Nevojitet shume ko- 
he per t'i evidentuar monumentet histo- 
rike ne Prizren. Vizita ne Arkivin e 
Prizrenit dhe ne Taborin Ushtarak Turk, 
qe shume e kendshme. 

Gjithashtu vizita ne Teqene Saracha- 
ne, se bashku me veprat historike dhe le- 
trare qe patem rastin t'i shihnim aty, pa- 
suruan viziten tone. Ne Gjilan u takuam 
me pronarin e apartamentit ku banoja 
une, ne Prishtine, Nexhmedin Selmanin, 
dhe nuk patem rast te shetisnim, megji- 
these shkuam se bashku me zonjen Re- 
fike. Para fillimit te punes ne arkiv, 
Refikja kishte ligjeruar ne Gjilan dhe aty 
jeton edhe sot se bashku me familjen e 
saj. 

Megjithese ne Gjakove shkuam tri 
here radhazi, nuk arritem t'i realizonim 
te gjitha, meqe Gjakova eshte e pasur 
me monumente historike. Ne luften e fu- 
ndit te vitit 1999, vendet e shkaterruara 
jane rindertuar. Pergjate rruges per ne 
Gjakove, ne rrethine perpunohet nje lloj 
guri rrasash, dhe prej andej shperndahet 
ne tere Kosoven. Rendesia e teqeve ne 
qytet dhe vlera e xhamive me guret e va- 
rreve, eshte e madhe. Ne vizituam Teqe- 
ne e Shejh Banit, Shejh Ruzhdiut dhe te 
Haxhi Shejh Musase, ku edhe gjetem ra- 
stin t'i shihnim veprat- dokumentet ne 
keto teqe. Perseri ne Gjakove Xhamia e 
Hadum Sylejmanit dhe medreseja bash- 
ke me guret e varreve, kane nje rendesi 
te jashtezakonshme, por shumica e gu- 
reve te varrit (nishane) jane te shpernda- 
ra neper oborrin e xhamise. 

Mitrovica, Kamenica dhe Peja ngja- 
sojne me njera-tjetren per nga gjeresia e 



ne oborrin 
manit 



rrugeve dhe kalldre- 
meve, vecse monu- 
mentet historike te 
Pejes jane me te 
shumta se te dy qy- 
teteve te tjera. Foto- 
grafite qe beme 
ketu, per shkak te 
nje gabimi, nuk arri- 
tem t'i ruanim. Ne 
qofte kesmet shpre- 
soj t'i bejme nje 
here tjeter. Arkivin e 
Pejes e vizituam me 
zonjen Refike dhe 
Gazmend Berishen. 
Drejtuesi i makines 
per Mitrovice, Ka- 
menice dhe Peje, 
zoteri Gazmendi, me miresjelljen dhe 
perzemersine e tij, me la pershtypje te 
thelle. Interesimi, ndihma dhe vullneti i 
madh i shefit dhe ekspertit te Bibliote- 
kes Kombetare, Nehat Krasniqit, per te 
na shoqeruar ne, beri qe te udhetonim se 
bashku dy here ne Gjakove dhe nje here 
ne Vushtrri. Edhe Prishtinen e kemi she- 
titur disa here se bashku. Mund te themi 
lirisht se zoteri Nehati posedon nje nga 
bibliotekat me te rendesishme te Ballka- 
nit. 

I biri i tij, Xhelaledin Krasniqi, qe 
ishte edhe student imi, na fitoi per iftar 
ne shtepine e tij, ku patem rastin te shih- 
nim kete biblioteke dhe, pasi merrnim 
pjese ne ligjerata bashkerisht, patem ra- 
stin ta vizitonim edhe here te tjera. Kra- 
sniqet si nje familje mikpritese dhe 
bujare, kane zene vend ne zemren tone 
si miq te familjes. Se bashku me Sead 
Morinen ne Prishtine dhe Prizren beme 
shetitje te kendshme dhe morem pjese 
ne iftare. Si drejtues i nje organizate tu- 
rke ne Kosove, Seadi po realizon pune te 
rendesishme. Arsimimi ne gjuhen turke 
dhe interesimi i tij per gjuhen osmane, 
eshte e sigurt qe do te shpien ne nivele 
me te larta angazhimin e tij . 

Gjithashtu ne shetitjen tone ne Gja- 
kove, ne na shoqeroi Kushtrim Shehu, i 
cili njekohesisht beri perkthimin e bise- 
dave tona dhe u dha kuptimesine vizi- 
tave tona. 

Pas vizites ne Shkup, ndaluam ne Ka- 
9anik per te falur namazin dhe per nje 
pushim te shkurter caji. Aty u njohem 
me profesorin e vizatimit Aziz Kycy- 
kun. Edhe pse me mbiemer te njejte, ne 
pame njeri-tjetrin per here te pare. Kjo 
rastesi i pelqeu pa mase drejtorit te 
arkivit Jusuf Osmanit. 

Ne Kosoven qe lame pas, kishte shqi- 
ptare qe i lavderonin turqit gjithnje, si9 
ishte Hafiz Muharrem Adili, Prof.Dr Ri- 
za Smaka, i cili tha: " Turqit jane ne ze- 
mrat tona, ngase, po te mos ishin ata, ne 
do te ishim asimiluar ne kroate, serbe, 



pra gjithsesi do te ishim te krishtere", si 
dhe drejtori i Institutit Kombetar te She- 
ndetesise Publike ne Kosove, Prof.Dr. 
Jusuf Dedushaj, te cilet edhe ne do t'i 
kujtojme me respekt e dashuri. Per vizi- 
ten tone te pare bere Tyrbes se Sulltan 
Muratit, i jam mirenjohes komandantit 
te Forcave Turke ne Kosove, z. Ali Aky- 
ol. Njera nder sherbimet e ushtrise turke 
ne Kosove qe edhe perkujdesja ndaj mo- 
numenteve ne raj on, dhe kjo detyre va- 
zhdon ende. 

Pa dyshim qe do te kujtojme me da- 
shuri edhe shoferin tone Shefqetin, i cili 
gjate tre muajve nuk na la te merzitesh- 
im. Po ashtu nuk do te pushoj se perseri- 
turi kujtimet dhe emrat e kursisteve, te 
cileve nuk ua kam permendur emrat, por 
ata gjithnje do te kene vendin e tyre te 
vecante ne mendjet dhe zemrat tona. 

Me duhet te permend se materiali i 
shumte per Prishtinen, kerkon nje dosje 
te ve9ante, por per shkak te modestise, 
kemi perfunduar me kaq. I njohur per 
sherbimin e tij ne edukimin e brezave, 
dhe miqesine ndaj turqve Hoxhe Hafiz 
Muharrem Adili, i cili gjate daljes nga 
namazi i xhumase, tha se gezohet kur 
sheh vizitore nga Turqia dhe se ben lutje 
per ta. Se bashku ne fotografme me te, 
shihet edhe Hafiz Nexhip Karaevli, i cili 
mori pjese ne kurs dhe njekohesisht ben 
magjistraturen ne Universitetin e Prish- 
tines lidhur me gjuhen osmane. 

Ndarja nga Kosova 

Disa nga shkrimet e mia lidhur me 
ligjeratat, pata rastin t'i drejtoja ne shqip 
permes perkthimit te bere nga Dr.Ha- 
tixhe Ahmeti, po ashtu edhe nje shkrim 
lamtumires te perkthyer ne gjuhen shqi- 
pe ua pata dhene te gjitheve. Kete tekst 
ndiej kenaqesi ta ndaj edhe me ju. 

19 Nentor 2006. E did, Prishtine 
Me ne fund erdhi casti i padeshiruar 
i ndarjes... Me 4 shtator, dite e hene, kur 
zbrita nga aeroplani, me priten zonja 
Refike, zoteri Gazmendi dhe zoteri Ne- 
xhmedini. Pastaj vazhduam rrugen per 
ne restorantin Rugova, ku ne mesin tone 
erdhi edhe Dr.Jusuf Osmani; ketu hen- 
grem se bashku dreken e pare. Nga ajo 
dite e bukur me diell, filluam te ndajme 
se bashku te mirat dhe ja erdhi perfundi 
i periudhes se percaktuar tremujore! 

Ate dite, derisapo i thosha nje bote te 
re "Merhaba ", "Tungjatjeta ", isha i em- 
ocionuar a thua ku do te vendosem, tani 
pas kalimit te ketyre diteve, gjithcka 
ndryshoi, sepse pashe se vertet ndodhe- 
sha ne nje ambient ku ende frymon kult- 
ura dhe dashuria e njellojte. Por mendoj 
se edhe ju keni te njejtat perjetime dhe 
qe tani kemi filluar ta ndiejme ne zemer 
deshperimin apo me konkretisht mome- 
ntin kur do te ndahemi. Me njefjale, une 



dituria islame / 202 



37 



tani, edhe pse jam i deshperuar se po 
ndahem ngaju e ne anen tjeter edhe kre- 
nar dhe fatlum se dashurine dhe lidhjet 
e ngushta qe kisha meju per nje kohe, li- 
risht mund te them se me ndane nga bo- 
ta ime. Mendoj se edhe ju keni te njejtat 
perjetime dhe keni mbjelle thelle dashu- 
rine time ne zemrat tuaja, ose te pakten 
keni perjetime te nj'ejta qe ndonjehere u 
pershkojne shpirtrat tuaj, andaj: "Diten 
kur do te ndahemi ta vazhdojme edhe me 
tej harene e dit'es kurjemi njohur, si dhe 
kjo le tejete moto per vazhdimin e mete- 
jme te lidhjeve tonal... 

Historine e shkakut te ardhjes sime 
ne Kosove edhe une edhe znj. Rejike e 
shpjeguam disa here ne bisedat tona ne 
radio dhe televizion: "Kjo eshte nje ma- 
rreveshje qe realizohet per here te pare 
ne mes ketyre dy shteteve, rezultatet e se 
dies do te dalin ne shesh ne te ardhmen, 
e mu atehere kur do te shijohet fryti i k'e- 
tij rezultati me kuptimin eplote tefjales, 
do ta kristalizojme edhe me shume r'e- 
ndesine e kesaj marreveshjeje. Ne kete 
menyre kursi qe u organizua ne Arkivin 
e Kosoves, i afroi te dy popujt ne sfera te 
ndryshme dhe ishte nje aktivitet ijashte- 
zakonshem serioz dhe shkencor Te marr 
pergjegjesine per nje ngjarje kaq te re- 
ndesishme dhe ta udheheq kete aktivitet 
madheshtor tre muaj, eshte respekt per 
mua dhe sado qe ta falenderoj Allahun e 
Madheruar, eshte e pamjaftueshme. 

Gjithashtu edhe per ata qe me ftuan 
ketu dhe zyrtaret qe me derguan, duat'e- 
lutjet e mia ndaj tyre nuk do te mungo- 
jne asnjehere, gjithmone do t 'i kujtoj me 
respekt dhe dashuri ne zemren time. 

Perderisa disa njerez ne nje pjese te 
gjate tejetes se tyre perjetojne pak ndry- 
shime dhe emocione, ndersa shume pak 
njerez perjetojne emocione te panumer- 
ta, nga nje periudhe e shkurter kohore si 
dhe mundohen te gjejne rastin dhe te 
fitojne eksperience nga keto aktivitete qe 
u ndodhin edhe ne kete kohe fare te 
shkurter. Kjo nuk shpjegohet se ndodh e 
ka te beje vetem tek njerezit qejane shu- 
me te levizshem apo kane personalitet 
me universal, kjo pra ndodh, pikerisht 
tek ata njerez qe ne shpirtrat e tyre ne te 
njejten kohe kane stabilitet dhe ashpersi 
ndaj emocioneve dhe ndjenjave te tyre. 
Ne vecanti ata njerez qe merren me 
dituri dhe kulture, kur hasin ne njefjale 
te re, ata shkojne pas nje ideje duke mos 
u ngopur vetem me kaq, por meditojne 
shume, saq'e shkrihen dukejituar nje pa- 
suri shpirterore, e cila nga te tjeret nuk 
mund te arrihet edhe me kenaqesi dhe 
fat ndonjehere, apo suksesi eshte i lidh- 
ur me gjendjen e personit ashtu sic pa- 
ten thene te par'et: "Aftesia varet nga 
interesimi, e malli pa myshteri eshte i 
pavlere". Thene me shtruar, une sot jam 
shume krenar dhe kete mund ta shkruaj 



lirisht, po ndahem ngaju duke mos qene 
i humbur por perkundrazi arrita te pa- 
surohem edhe me me shume dituri. Se- 
pse duke mesuar, e shijuam kenaqesine 
dhe frytin e mesimit, edhe pse menyra 
dhe forma ishin te ndryshme, edhe pse 
ishim nga vende te ndryshme, krijuam 
lidhje te perbashketa, qe te ishim se 
bashku ne kuader te mesimit. Edhe kur 
kemi kultura te ndryshme, edhe kurfla- 
sim gjuhe te ndryshme po kemi ide dhe 
koncept te nj'ejte, gjithmone arrijme kul- 
min e suksesit ne cdo leme. Jemi shume 
mirenjohes per faktin se sot ne njihemi 
shume me shume, duke perfshire ne nje 
mase te madhe ketu edhe boten tone te 
brendshme, deri ne ate shkalle sa perso- 
nin qe kemi perballe, e kemi bereper ve- 
te neformen qe ekziston ne te vertete, ne 
te ardhmen do ta kujtojme njeri tjetrin si 
nje kujtim te paharrueshem, dhe kjo ko- 
he do te na kujtoj e kohen kur vertet per- 
mbushem nje zbrazetire te madhe diturie 
ne zemrat tona. Sa e cmojme ate qe kemi 
pervetesuar qofte per ne apo per opin- 
ionin ku jetojme, do ta deshmojne ditet 
tona te ardhshme. Mendjemadhesia dhe 
te qenet krenar ndaj vetvetes, eshte nje 
dobesi qe mund ta hetojne dhe verejne 
me se miri nje grup njerezish qe kane 
cilesi te tilla dhejetojne se bashku ne nje 
mes. Mendjemedhenjte dhe njerezit ve- 
telavderues jane ata qe me te vertete du- 
het te na dhimbsen. Nga kjo shihet se ne- 
per pune kolektive sjelljet modeste dhe 
tolerante, gjithmone mbeten te paharru- 
eshme. Kete mund ta krahasojme edhe 
me dokumentet qe kemi lexuar, a thua ku 
qendron sekreti ijetes se tyre kaq te gja- 
te; nje nga keto fshehtesi eshte: "ata kur 
hodhen neper flete keto aktivitete, gjith- 
mone i vleresuan me shume rendesi nje- 
rezit qe kishin perballe, nuk vepruan ne 
kete menyre se u konvenonte atyre, por 
se kishin respekt dhe dashuri ndaj obli- 
gimit te tyre qe kishin marre pergjegjesi 
si detyre, pra te regjistronin ate qe u 
urdherohej. Kjo ndodhi pikerisht edhe 
tek une derisa isha ne mesin tuaj dhe po 
ndanim se bashku gjithqka, ajo qe me 
impresionoi dhe me teper perfitova, ish- 
te: " Ate qe eshte modest, All-llahu 
xh.sh. e ngre ne shkalle te larte, ndersa 
ate qe eshte mendjemadh, e perul All- 
llahu ". 

Sig dihet, njerezit nuk mund te ngrene 
veten e tyre vetvetiu deri ne pafundesi. 
Ngritja e vertete dhe e perhershme ka 
nevoje per perkrahjen dhe dashurine e 
familjes dhe te shoqerise. Rruga qe te 
shpie deri tek kjo, eshte edhe te mendu- 
arit mire ndaj te tjereve, sepse nese nuk 
ia dime vleren njeri tjetrit, apo nese i 
asgjesojme meritat dhe virtytet e njere- 
zve te mire, kemi rene shume poshte me 
kete gjest. Ai qe sillet si i verber ndaj 
meritave qe posedon vellai i tij, nxjerr 



ne pah shkallen e ulet te ngritjes se per- 
sonalitetit te tij. Si perfundim i kesaj te- 
orie, mund te nxirret se sekreti i gjithe 
ketyre qendron pikerisht ketu: "duke fi- 
lluar nga bota e shpirtrave e deri tekpa- 
Ica e ndjenjes se Dashurise Hyjnore, 
meritat dhe vlerat njerezore gjithmone 
duhen marre ne konsiderate te larte du- 
ke ua ngritur zerin ne jehone". Sa te lu- 
mtur jane ata qe i zgjidhin problemet 
dhe krijojne gjuhe te perbashket ne mes 
njerezve dhe popujveL.Prape nuk do te 
ngurroj te them: Te gjithe ju u desha 
shume dhe do te mburrem kur do tju 
kujtoj ne te ardhmen. Kjo leter, inshaall- 
ah, do te radhitet nefaqet e para te libr- 
it tim qe do ta botoj se shpejti, ndersa 
kjo eshte letra ime efundit qeju shkruaj 
nga Kosoval Pas kesaj letre ju le me 
shprese se do tju shkruaj nga Stambolli 
apo do te kemi leterkembim, dhashte 
Zoti! 

Te gjithe ju le ne amanetin e All- 
llahut Fuqiplote! Lamtumire dhe miru- 
pafshiml... 

Dita e kthimit ishte me 29 nentor 
2006, e merkure, kur u organizua nje ce- 
remoni lamtumirese ne arkiv. Ketu 
drejtori i Arkivit te Kosoves Dr.Jusuf 
Osmani, ndihmesdrejtori Gazmend Be- 
risha, dhe nga studentet - Nuridin Ah- 
meti mbajten nga nje fjalim. Edhe une 
shpreha dhe perserita falenderimet. 
Refike Sylcevsi beri perkthimin ne gju- 
hen turke dhe ne gjuhen shqipe te fjali- 
meve. M'u dhane dhurata dhe pllakat 
mirenjohjeje. Pas kesaj ceremonie te 
perzemert dhe te ngrohte, shkuam ne 
Zyren Nderlidhese Turke, ku u takuam 
me ambasadorin e nderuar z.Volkan Vu- 
ral Turk, me te cilin ishim takuar edhe 
me pare. Degjimi i bashkebiseduesit, 
respekti ne te gjitha aspektet, si dhe fja- 
let gazmore te z.Volkanit, per mua ishin 
shperblim i vecante. Z. Volkani, i anga- 
zhuar shpirterisht dhe seriozisht per Ko- 
soven, per jetesimin e gjallerise dhe kul- 
tures turke si dhe zhvillimin rajonal, le 
te besosh se ka nje potencial, i cili do te 
mund te luaje rol te rendesishem dhe te 
drejte, gje qe me la edhe mua jashteza- 
konisht te kenaqur. 

Si perfundim, ketu pata ardhur me 
pervojen time 25-vjecare te mesimdhe- 
nies, e nga Kosova u ktheva me pervoje 
se paku 10-vjecare ne aspektin e tekni- 
kave te ligjerimit, edhe pse, shikuar ko- 
herisht, qendrova per tre muaj. Sigurisht 
duhen theksuar me kete rast edhe lidhsh- 
meria jone perplot me ndjenja, kena- 
qesia e shetitjeve te bukura natyrore, 
historike. Lutem tejete i kenaqur Allahu 
me pervojen dhe sherbimin tim atje. 

Pergatiti: 
Kushtrim Shehu 



38 



dituria islame / 202 



Aktuale 



Defileu i matu rant eve 



Eshte per t'u cuditur se disa 
dukuri te cilat po perhapen 
ne shoqerine tone, po 
behen pjese e perdit- 
shmerise pa pyetur fare per vleren 
dhe rendesine e tyre. Te gjithe 
flasim se jane vlera te mirefillta ato 
qe avancojne ecjen perpara te nje 
populli. Pikerisht jane vlerat ato qe i 
nxisin popujt per te hyre ne konkur- 
rence dhe per te mbijetuar. 

Dukuria e defilimit te maturanteve 
me rastin e perfundimit te shkolles 
se mesme, eshte bere tradicionale. 
Eshte e natyrshme qe te mendo- 
het per organizimin e ndonje mani- 
festimi me rastin e perfundimit te 
shkolles se mesme, por shtrohet py- 
etja se si po i organizojme keto? Cili 
eshte mesazhi i organizimit te ketyre 
defilimeve? A jane keto defilime qe 
ofrojne ndonje vlere apo jo? Kush 
duhet te jene ata qe duhet te mendo- 
jne per te vleresuar organizimet e 
ketilla? Qfare na kujtojne keto defili- 
me? 

Ne gjithe boten, pas cdo perfundi- 
mi me sukses te nje pjese te jetes qe 
ndikon ne karrieren e individit, eshte 
normale qe te festohet, dhe keshtu 



eshte praktike gjithkund. Por, nuk 
kemi pare ne ndonje vend serioz te 
behet manifestimi i dites se matures 
ne kete menyre sikur tek ne. 

Matura eshte nje mesazh i forte 
per ardhmerine e ketyre nxenesve. 
Atyre duhet t'u perkujtohet roli me 
rendesi qe do te marrin ne te ardh- 
men. I tere suksesi i arritur per kater 
vitet e kaluara, ndikon ne formimin e 
personalitetit te tyre. Eshte turp per 
te gjithe ne qe ky defile i pakuptimte 
ta identifikoje personalitetin e femije- 
ve tane te formuar brenda kater vite- 
ve te kaluara. Nuk eshte mire per 
vete prinderit, as per kolektivin edu- 
kativo- arsimor dhe as per shoqerine 
qe suksesin e femijeve tane ta iden- 
tifikojme me keto dukuri, te cilat cdo 
mendje e shendoshe i gjykon si pse- 
udovlera qe ndikojne negativisht per 
vete fatin e femijeve tane. 

Kosoves i mungojne revyte e mo- 
des, prandaj ky defile te shumten e 
rasteve, te kujton nje revy mode me 
pamje dhe veshje nga me ekstrava- 
gantet qe mund t'i shohesh neper 
reklamat e shtepive prestigjioze te 
modes. 




Ky defile, gjithashtu te kujton 
edhe martesat dhe kurorezimet ne 
grup qe na rastis t'i shohim ne ekra- 
net televizive. Te pranishmit, familja- 
ret dhe te tjeret rreth tyre, vetemsa 
argumentojne kete anomali qe, si 
duket, po e bekon edhe vete populli. 

Vleresimet negative per kete 
"ngjarje te vitit" i degjojme per cdo vit 
nga prinderit dhe deshmitaret okula- 
re te kesaj ngjarjeje, por asnjerin ta 
degjojme qe te ngrihet dhe ta deno- 
je kete defile apo te ndermarre dicka 
per ta penguar kete dukuri. Heshtja 
argumenton pajtim dhe, ndoshta me 
deshire a pa deshire, edhe ajo qe 
nga te gjithe po vleresohet dukuri 
negative, po behet pjese e perditsh- 
merise. 

Fatkeqesia me e madhe eshte se 
e gjithe kjo po kalon ne heshtje dhe 
nga disa po vleresohet madje edhe 
si dukuri pozitive. Imazhi i kesaj dite 
nuk te le pershtypjen e nje pune seri- 
oze, duke mbajtur parasysh faktin se 
behet fjale per nje gjenerate e cila po 
pergatitet per t'u profilizuar, per ta 
udhehequr kete popull. 

A do te jene ne gjendje udhehe- 
qesit e shkollave se bashku me fak- 
toret e tjere te arsimit kombetar, qe 
organizojne ose pajtohen me kete 
dukuri pa precedent, qe ne te ardh- 
men te mendojne per ta organizuar 
pak me ndryshe kete manifestim te 
rendesishme per nxenesit, kjo mbe- 
tet te shihet. 



Refik Memeti, 

Terrnoc 
Jurist i diplomuar 



dituria islame / 202 



39 



Veshtrim 



Roli dhe vendi i mesxhideve 



Haris gengig 



1. Hyrje 

Njeri prej koncepteve te kapercye- 
shme qe ka te beje me fenomenin e fese 
ne pergjithesi, gjithsesi eshte koncepti 
faltore. Ne te vertete, feja ne qenesine e 
saj paraqet raportin ne mes Zotit xh.sh. 
dhe besimtarit qe adhuron Ate, dhe ai 
raport gjithmone lidhet ne nje menyre 
per vendin ku adhuruesi ben adhurimin. 
Ky vend gjithmone ka karakter te vefan- 
te, per shkak se kuptohet dhe emertohet 
"Faltore e Zotit" ose "Shtepi e Zotit", 
d.m.th. shtepi a vend ku ne nje menyre 
eshte e pranishme meshira e Allahut 
xh.sh.. Ne kete kuptim besimtaret ne 
menyre te ve9ante shenojne dhe zbu- 
kurojne faltoret, i vizitojne per te bere 
ibadet ose per te prere kurban. 

Vendi dhe roli i faltores ne Islam, fe e 
natyrshme e njeriut, eshte shume i rend- 
esishem dhe per kete arsye faltorja 
emertohet "mesxhid" (vendi ku behet 
sexhde), respektivisht "Bejtullah " 
(Shtepi e Zotit, vend i bekuar ne te cilin 
Allahu xh.sh. derdh meshire dhe begati). 
Keta dy emra te kujtojne dy rolet them- 
elore qe ka faltorja ne Islam: roli i vend- 
it te sexhdes, respektivisht faljes, dhe 
roli i vendit te bekuar, ne te cilin pastro- 
het dhe rilind shpirti i njeriut. Po t'i 
shtojme ketyre edhe rolin e kujtimit te 
Allahut, atehere do t'i permbledhim tri 
rolet kryesore te faltores islame. 

Ne kete kuptim flasim per faltoren 
islame si vend ku behet sexhdeja (mes- 
xhidi), per faltoren si Shtepi e Zotit (Be- 
jtullah) si dhe per faltoren rreth se ciles 
behet adhurimi vetem per Allahun 
xh.sh. 

2. Mesxhidi 

Fjala mesxhid ne gjuhen arabe, si9 u 
tha, do te thote 'vendi ku behet sexhde'. 
Prandaj, nga vete fjala, kuptohet se aty 
paresor eshte ibadeti. Mesxhidet, respe- 
ktivisht xhamite, sic quhen rendom tek 
ne, jane ngrehina te vecanta, ne te cilat 
ne rend te pare falen namazet dhe kujto- 
hen emrat e Allahut xh.sh.. Vendi dhe 
roli i mesxhidit eshte nderruar me nde- 
rrimin e formes historike te Islamit, res- 



(xhamive) ne Islam 

pektivisht varesisht nga Libri i vlefshem 
dhe Ligji i vlefshem (Sheriati) ne kohen 
perkatese. Me sa kemi njohuri, sipas 
Sheriatit te Teuratit, Zeburit dhe Inxhilit, 
ibadeti nuk mund te behej kudo. Asoko- 
he ibadeti do te ishte i vlefshem vetem 
atehere kur te kryhej ne tempull, perka- 
tesisht ne faltore. Natyrisht, ne nuk 
themi se besimtaret nuk kane pasur mu- 
ndesi qe adhurimet (ibadetet) t'i benin 
edhe jashte faltore ve, madje kemi bindj- 
en se Ligji me siguri u jepte disa mund- 
esi ne ate drejtim, - kete me se miri e di 
Allahu xh.sh., - po megjithate, per form- 
at e vjetra te Islamit kerkesa kryesore 
ishte qe ibadeti te behej ne faltore. 

Per kete arsye myslimanet izraelite 
(benu-Israilet) kishin nje tende te ve9an- 
te ne te cilen ruanin arken e bekuar. Ajo 
tende perbente vendin e adhurimit (fa- 
ljes), ku benin ibadet dhe perseritnin 
Emrat e Allahut xh.sh. Ata po ashtu ki- 
shin vende te ve9anta per sakrifice (kur- 
ban), ne te cilat prisnin kurbane per 
Allahun xh.sh.. Ate tende me arken e be- 
kuar e bartnin me vete, dhe kjo praktike 
ka vazhduar te zbatohej gjithnje deri tek 
Davudi a.s. dhe Sylejmani a.s., kur u 
ndertua, perkatesisht u riparua faltorja 
ne Jerusalem - Mesxhidul-Aksaja, ose, 
si9 quhet ndryshe, Bejtul-makdisi. 

Bejtul-makdis ka qene vendi qendror 
i Islamit gjate atyre koheve, sepse Qabe- 
ja, pa dyshim qe atehere ishte e mbushur 
me idhuj dhe institucioni i haxhit ishte 
ndotur me rituale te mushrikeve, keshtu 
qe myslimanet pjesetare te benu-Izraile- 
ve nuk shkonin atje. Rendesia e Bejtul- 
makdisit u rrit edhe me shume nga koha 
e Sylejmanit a.s., sepse nga ajo kohe ar- 
ka e bekuar u vendos aty dhe ibadetet e 
adhurimet kryesore kryheshin po aty. 

Nje rendesi te ve9ante kishin mihra- 
bet. Fjala mihrab lidhet me fjalen arabe 
"harb", qe do te thote 'lufte' dhe prej 
kesaj kuptohet se ato (mihrabet) ishin 
vende te luftes kunder veseve te veta ne- 
gative, respektivisht kunder nefsit. Si 
duket, asokohe mihrabe quheshin hape- 
sirat e ve9anta brenda Bejtul-makdesit, 
ku besimtaret benin intensivisht ibadet, 
sexhde dhe rite te tjera fetare. 

Ne njerin nga ato mihrabe ka jetuar 
edhe Merjemja, nena e Isait a.s., dhe aty 
ka kaluar kohen duke falenderuar 




Allahun xh.sh. Sipas disa transmetime- 
ve, mihrabi i saj ka qene i ngritur, kesh- 
tu qe ne te mund te arrihej vetem me 
shkalle te ve9anta, dhe aty mund te shk- 
onte vetem familja e ngushte dhe furni- 
zuesi i saj - Zekeriai a.s., por te verteten 
absolute per kete e di vetem Allahu 
xh.sh. 

Mirepo, me ardhjen e Muhamedit 
a.s., situata ndryshoi mjaft, per arsye se 
Resulullahu kishte lehtesi te ve9anta tek 
Allahu xh.sh., atij (Pejgamberit a.s.) dhe 
mbare ymetit te tij e tere siperfaqja e 
Tokes iu be mesxhid, me perjashtim te 
kulmit te Qabese dhe te disa vendeve te 
ndaluara me Sheriat, si dhe vendeve te 
papastra, si WC-te e hapesira te ngjash- 
me. Rregullat islame te sotme dhe deri 
ne fund te kesaj bote (deri ne Diten e 
Kiametit) urdherojne te falet namazi ne 
cilindo vend te paster, ku njeriu-mysli- 
mani gjendet ne kohen e namazit. Mi- 
repo, edhe pse tani mesxhidi ka humbur 
vetine e ekskluzivitetit qe ka te beje me 
namazin per Allahun xh.sh., ai megjitha- 
te nuk eshte menjanuar nga praktika my- 
slimane. Edhe pse myslimanet mund te 
bejne ibadet ne te gjitha vendet e pastra, 
mesxhidi vazhdon te jete vend ku falet 
namazi me shume. 

Shkak per kete jane aktivitetet e tjera 
qe jane te lidhura me mesxhidin jashte 
namazit. Mesxhidi, besojme se edhe pa- 
ra Resulullahut - Muhamedit a.s., e me 
siguri edhe pas tij, paraqet edhe vendin 
ne te cilin tubohen myslimanet (xhema- 
ti), pastaj vendin per mesim (mekteb) 



40 



dituria islame / 202 



dhe, me ne fund, vendin per shqyrtimin 
e ceshtjeve te ndryshme jetesore (mexh- 
lisi). 

Pasi eshte rregull ne Islam qe nama- 
zet farze te falen me xhemat, eshte nevo- 
je praktike qe secila lagje te kete 
mesxhidin e vet, perkatesisht xhamine 
ku pese here brenda dite do te tubohesh- 
in myslimanet ne namaz. Prandaj, edhe 
pse xhemati mund te formohet ne secilin 
vend te paster, arsyet praktike (mbrojtja 
nga ndikimet atmosferike, ceshtja e nxe- 
hjes e te tjera), kane ndikuar qe te 
ndertohen xhami si vende per kryerjen e 
ibadeteve, por edhe vende mesimi (mek- 
tebe) si dhe per grumbullimin e mysli- 
maneve ne pergjithesi. Gjithsesi, gjithe 
kesaj i ka paraprire shembulli i pare, 
d.m.th. xhamia e Muhamedit a.s. ne Me- 
dine, sepse pikerisht ajo ka qene edhe 
vendi i sexhdese, vendi i ibadetit, por ne 
te njejten kohe edhe vendi per tubimin e 
myslimaneve, vendi per mesim dhe per 
shqyrtimin e problemeve te kohes te 
myslimaneve. Per me teper, ajo ka qene 
edhe shtepi per Pejgamberin a.s. dhe fa- 
miljen e tij (banesa e tij ka qene brenda 
kompleksit te xhamise, ne pjesen lind- 
ore te saj), madje e tille ka qene per 
gjithe myslimanet e varfer, te cilet nji- 
heshin me emrin "ehlus-safa ". 

Edhe pse mesxhidi me ardhjen e Pej- 
gamberit te fundit - Muhamedit a.s., hu- 
mb ekskluzivitetin e vet, ai aspak nuk 
humb rendesine si vend i sexhdese dhe 
ibadetit, perkundrazi, mesxhidi edhe me 
shume behet vend qendror i jetes se per- 
ditshme te myslimaneve, i shprehur per- 
mes namazeve te perbashketa, mesimit 
te fese dhe shoqerimit ne pergjithesi. 

3. Bejtullahu 

E pame se faltorja, pervec cilesise se 
mesxhidit, ka edhe epitetin e Shtepise se 
Zotit, respektivisht vendit te bekuar nga 
Allahu xh.sh.. Me kete deshirohet te 
thuhet se mesxhidet jane vende qe kane 
nje shkalle te caktuar bekimi, vende ku 
njeriu, duke qendruar aty dhe duke bere' 
ibadet, mund ta pastroje shpirtin e vet 
dhe te jete i mbuluar nga begatite dhe 
meshira e Allahut xh.sh.. 

Kjo do me thene se esenca e mesxhi- 
deve ne kete koncept eshte se ato jane 
vende te mbuluara me begatine dhe me- 
shiren e Allahut xh.sh. Keshtu, duke qe- 
ndruar ne ato vende, njerezit mund t'i 
shfrytezojne ato dhunti te Allahut 
xh.sh.. Ne te vertete, te jesh i bekuar nuk 
do te thote asgje tjeter vecse te jesh i da- 
shur dhe i respektuar tek Allahu xh.sh. 




dhe i perfshire ne dashurine, meshiren 
dhe begatite e Tij . Per kete arsye, mund 
te themi se secili mysliman i sinqerte 
posedon nje shkalle te konsiderueshme 
bekimi, sikunderqe secila xhami si vend 
i permendjes, falenderimit, lartesimit 
dhe peruljes vetem ndaj Allahut xh.sh., 
po ashtu posedon nje shkalle te konside- 
rueshme bekimi. 

Me siguri, te gjitha mesxhidet, res- 
pektivisht te gjitha xhamite, nuk e kane 
te njejten vlere bekimi. Ne te vertete, me 
Kuran dhe Hadith jane perkufizuar tri 
vendet me te bekuara, krahas rregulles 
se qarte se vetem ato duhen vizituar. Ato 
jane: Mesxhdul-harami, d.m.th. Qabeja 
ne Meke, Xhamia e Pejgamberit ne Me- 
dine dhe Mesxhidul-aksa, d.m.th. Bejtul- 
makdisi ne Kuds (Jerusalem). 

3.1. Qabeja 

(Mesxhidul-harami) 

dhe Xhamia e Pejgamberit a.s. 

Qabeja eshte shtepia e pare rreth se 
ciles adhurohet Allahu xh.sh., d.m.th. 
faltorja e pare e ndertuar ne Toke, ne te 
cilen eshte lartesuar, adhuruar dhe mad- 
heshtuar vetem Allahu xh.sh., Krijues 
dhe Sundues i gjithckaje qe ekziston: 
"Tempulli i pare i ndertuar per njerez, 
eshte ai qe u ngrit ne Meke, i bekuar dhe 
udherrefyes i boteve". (Kuran, 3:96). 

Ekzistojne rrefime te ndryshme lidh- 
ur me faktin se kush e ndertoi i pari Qa- 
bene. Disa mendojne se kete e kane bere 
melaqet para se njerezit te paraqiteshin 
ne Toke; te tjeret mendojne se kete e ki- 
shte bere Ademi a.s., kur erdhi nga Xhe- 
neti; disa te tjere, nderkaq, mendojne se 



ate e ka ndertuar Ibrahimi a.s. Prandaj, 
nuk dihet me siguri se kush i pari e nder- 
toi Qabene, por dihet me siguri te plote 
se ate e ndertoi Ibrahimi a.s. mbi theme- 
let e saj te sotme (respektivisht, sipas nje 
qendrimi tjeter, e rindertoi ne vendin e 
lashte, sepse ajo me siguri ishte rrenuar 
teresisht gjate Vershimit -Tufanit te 
Nuhut a.s.): "Dhe, derisa Ibrahimi dhe 
Ismaili ngrinin themelet e faltores, ata 
luteshin: "O Zoti yne, pranoje prej nesh, 
sepse Ti, me te vertete degjon dhe di!" 
(Kuran, 2:127). 

Pa dyshim, dihet se ndertesa origji- 
nale e Ibrahimit a.s. gjate historise eshte 
meremetuar dhe rinovuar shume here, 
por mendojme se themelet e saj askush 
nuk i ka levizur, andaj me te drejte be- 
sojme se Qabeja edhe sot e kesaj dite 
qendron mbi themelet qe kishte vene 
Ibrahimi a.s..Ai, si9 na tregon historia, i 
pari, ne anen juglindore te Qabese ven- 
dosi gurin e Xhenetit te quajtur "Haxhe- 
rul-esved". Ai gur, se bashku me gurin 
"Mekami-Ibrahim", kishte ardhur nga 
Xheneti, dhe kishte pritur ne brigjet e 
aferta per shume vite, gjithnje derisa 
meleku nuk ia dha Ibrahimit a.s. qe ta 
vendoste ne anen juglindore te Qabese. 

Konsiderohet se Haxherul-esvedi, ne 
te vertete, eshte vule ne kontraten midis 
Allahut xh.sh. dhe njerezve, kontrate kjo 
me te cilen njerezit i jane detyruar Su- 
nduesit te tyre per dorezim dhe roberim 
te sinqerte vetem ndaj Atij dhe askujt 
tjeter, dhe se ne Diten e Gjykimit ai gur 
do te deshmoje se kush e ka prekur me 
"tevhid" e kush jo. Keshtu, sipas disa 
transmetimeve, hazreti Ali ibn Ebi Talib 
r.a. i kishte thene hazreti Omer ibn Hata- 
bit r.a., per qellimin dhe rolin e ketij guri 
te bekuar. 

Per kete gur transmetohet se ne fillim 
ka qene i bardhe sikur qumeshti, por me- 
katet e bijve te Ademit a.s. kishin qene 
shkaktare qe ai te behej i zi. Konside- 
rohet se Haxherul-esvedi dhe Mekami- 
Ibrahim (guri ne te cilin kishte qendruar 
Ibrahimi a.s. kur po ndertonte Qabene 
dhe ne te cilin kane mbetur shenjat e 
kembeve te tij si shenja te perhershme) - 
jane te vetmet dy objekte qe gjenden ne 
Toke me prejardhje nga Xheneti, dhe se 
ata jane pjese perberese te Qabese, te te- 
resise arkitektonike te nderteses se Qa- 
bese. 

Haxherul-esvedi, de fakto, eshte pje- 
se perberese e Qabese, sepse eshte vend- 
osur ne kendin e juglindjes, ndersa 
Mekami-Ibrahimi gjendet afer dhjete 
metra larg murit lindor te Qabese. 



dituria islame / 202 



41 



Me percaktimin e Allahut xh.sh. Qa- 
beja eshte vendi me i bekuar ne Toke 
dhe bekimi i saj manifestohet edhe per 
faktin se ajo (Qabeja) eshte rilindje e 
njerezve dhe pikerisht ne te qendron 
edhe nje nga fshehtesite dhe qellimet e 
kryerjes se haxhit: "Allahu e ka bere 
Qabene tempull te shenjte, qe njerezit te 
kryejne haxhin, si dhe muajin e shenjte 
dhe kurbanet, edhe ata te shenjuarit me 
qafore, qe ta dine se All-llahu e di se 
c'ka ne qiej edhe ne toke, dhe All-llahu, 
me siguri di cdo send". (Kuran,5:97) 

Nga ky ajet behet e qarte se haxhi pa- 
raqet nje rilindje radikale dhe rivitalizi- 
min e teresishem te njeriut, zemres dhe 
shpirtit te tij. Ai eshte pastrim jetesor i 
shpirtit te njeriut nga ndotja e zemres 
dhe shpirtit te njeriut ne te njejtin kup- 
tim sikur namazi e ben per cdo dite, 
xhumaja per cdo jave dhe agjerimi i Ra- 
mazanit per fdo vit. Bekueshmeria e Qa- 
bese manifestohet edhe per faktin se ajo 
eshte Kibla, drejtim nga i cili ymeti i 
zgjedhur i Muhamedit a.s., i kthejne fy- 
tyrat e tyre gjate kryerjes se namazit. 

Bekueshmeria e Qabese bartet edhe 
ne vete qytetin e Mekes ku gjendet. Ne 
kete kuptim, Meka eshte qytet i bekuar, 
ne te cilin te gjithe njerezit jane te mbro- 
jtur nga 9do dhune: "Mosbesimtareve 
dhe atyre qe pengojne nga rruga e 
Allahut dhe Mesxhidi-1-Harami, te cilin 
ne e kemi dedikuar per tere njerezimin 
te jene te barabarte si ai vendesi ashtu 
edhe ai i ardhuri. Kush ben cfaredo qofte 
krimi, do ta bejme te shijoje vuajtje te 
dhembshme". (Kuran, 22:25). 

Ne Meke nuk lejohet te ushtrohet 
dhune (zullum) as ndaj kafsheve as ndaj 
bimeve; aty duhet te jetohet ne paqe me 
te gjithe njerezit (sjellja duhet te jete si- 
kur ne Xhenet, ku s'ka zili, grindje, per- 
larje, ku degjohen vetem fjalet "Selam, 
Selam "; edhe me kafshet (dihet se gjate 
kohes se haxhit eshte e ndaluar gjuetia 
ne toke, e po ashtu duhet pasur kujdes te 
mos mbytet ndonje insekt); edhe me bi- 
met (gjate kohes se haxhit nuk ben te 
priten druret, te hiqen dege, flete" ose lu- 
le). 

Faltorja e dyte e rendesishme ne Is- 
lam eshte Xhamia e Pejgamberit ne Me- 
dine. Ate xhami e ka ngritur personalisht 
Muhamedi a.s. dhe, me qe ai eshte krije- 
sa me e zgjedhur e Allahut xh.sh., me 
pozite te tille qe nuk e ka gezuar askush 
dhe nuk do ta gezoje tjeterkush (duhet ta 
kujtojme faktin se me rastin e mi'raxhit, 
Muhamedi a.s. iu afrua Allahut xh.sh., 
Sunduesit dhe Krijuesit te te gjitha bote- 




ve, duke kaluar kufirin qe nuk e kishte 
kaluar meleku Xhibril) - kjo ka ndikuar 
qe ajo xhami, se ciles ai vete ia kishte 
vene themelet, te behet ndertese me re- 
ndesi si dhe vete qyteti i Medines, qe e 
kishte pritur Pejgamberin a.s. krah hapur 
pas hixhretit nga Meka. 

Rendesia e xhamise se Muhamedit 
a.s. pasqyrohet edhe ne faktin se eshte 
ndertuar ne themel te dorezimit dhe 
frikes vetem nga Allahu xh.sh.: ". . .Xha- 
mia qe qysh prej dites se pare eshte 
ngritur per devotshmeri, me te vertete 
meriton me se shumti qe aty te kryesh 
namaz..." (Kuran, 9:108). 

Megjithese ne mes te shkencetareve 
islame ekzistojne mendime se keto ajete 
kane te bejne me xhamine e Kubase, qe 
gjendet afer Medines, te cilen Pejgamb- 
eri a.s. e filloi ta ndertonte disa dite para 
se ta fdlonte ate kryesoren, e cila do t'i 
behej edhe shtepi, - kjo nuk ndryshon 
porosine themelore se tek Allahu secila 
xhami, e ndertuar sinqerisht vetem per 
Te, per nenshtrim dhe dashuri vetem per 
Te e per pejgamberin e Tij ne shkalle te 
jashtezakonshme, - ne nje mase eshte e 
bekuar. Madje, rendesia e xhamise se 
Pejgamberit a.s. eshte vertetuar me shu- 
me hadithe, nga te cilat pa dyshim me i 
njohuri eshte ai ne te cilin theksohen fja- 
let e Pejgamberit a.s. se hapesira ne mes 
baneses se tij dhe mihrabit eshte nje nga 
parqet e Xhenetit. 

Po ashtu me hadithe theksohet rende- 
sia qe luajten Medina, se bashku me Me- 
ken, gjate kohes se pejgamberit te rreme 
Dexhallit ne Toke, sepse ne ate kohe te 
fitnes (konfuzionit) dhe sproves me te 
madhe, ato dy qytete do te jene plotesi- 



sht te mbrojtura nga prania e tij dhe pa- 
suesve te tij, andaj do te behen oaza 
shpetimi per shume besimtare. 

Medina, ajo oaze e zbutur ne luginen 
e rrethuar nga bjeshke te skuqura nga 
dielli, jeton me shume se 1.400 vjet ne 
nje dashuri te pandare me banorin e saj 
me te dashur. Kjo mund te verehet nga 
vizita ne ate qytet, sepse sikur tere jeta 
ne te edhe sot e kesaj dite eshte e lidhur 
me Muhamedin a.s. ne ate mase, saqe 
njeriu mendon se sikur vete ai ne nje 
moment do te shfaqet ne xhami ne me- 
sin e falesve te namazit. 

3.2. Mesxhidul-aksa 
(Bejtul-makdis) 

Mesxhidi ne Kuds eshte vendi i trete 
sipas rendesise ne Islam. Te mirat e ketij 
vendi jane te shumta, por do t'i perme- 
ndim vetem disa sosh. Mesxhidul-aksa 
eshte mesxhidi i dyte ne Toke qe eshte 
ndertuar per te lartesuar Allahun xh.sh., 
dhe kjo, sic transmetohet nga Muhamedi 
a.s. ne nje hadith, ka ndodhur dyzet vjet 
pas ndertimit te Mesxhidul-haramit. 

Gjendet ne hapesiren e tokes se beku- 
ar qe Allahu xh.sh. ia kishte lene trashe- 
gim Ibrahimit a.s.. Ne ate hapesire per 
shekuj kishin vepruar, njeri pas tjetrit, 
pejgamberet e derguar tek Benu-Israilet, 
keshtu qe, si9 tregojne disa transmetime, 
atje nuk ka vend ku te mos i kete bere 
sexhde Allahut xh.sh. ndonje pejgamber 
ose ndonje melek. 

Ne ate vend, Israili, d.m.th. Jakubi 
a.s. kishte pare ne enderr shkallet qe 
ngriheshin ne qiell dhe engjejt se si zbri- 
snin e ngjiteshin kur iu shpall: Une jam 
Allahu, s'ka zot tjeter perve9 Meje. Kete 



42 



dituria islame / 202 



toke te bekuar jua kam dhene trashegim 
ty Jakub dhe trashegimtareve te tu. Une 
jam prane teje dhe te ruaj derisa te kthe- 
hesh ne kete' vend, ne te cilin do ta bej 
shtepine ku do te jem i adhuruar vetem 
Une. 

Prej aty Isa a.s. u ngrit ne qiell, dhe 
aty apo ne Damask, do te kthehet para 
Kiametit per te permbushur misionin e 

tij. 

Ne Mesxhidul-aksa, ne prag te Israse 
dhe Mi'raxhit, eshte kryer namazi, me 
siguri me madheshtori nga te gjithe na- 
mazet, ne te cilin safet i perbenin pejga- 
mberet, kurse imam kishte qene 
Muhamedi a.s., i cili prej aty shkoi per 
vizite ne shtate qiejt dhe ne takim me 
Allahun xh.sh. (mi'raxh). Ne ate vend, 
sic konsiderohet, do te grumbullohen 
njerezit ne Diten e Gjykimit per t'u gjy- 
kuar. 

Keto jane vetem disa shenja per te 
mirat e vendit te trete te dalluar ne Isl- 
am, dhe kete tekst po e perfundojme 
edhe me disa fjale per fenomenin mes- 
xhid, ku adhurohet vetem Allahu xh.sh.. 

4. Mesxhidi vend i dalluar 
nga Allahu xh.sh. 

Nje nga fenomenet me madheshtore 
te Allahut xh.sh. eshte Bejtul-me'mur. 
Kjo eshte Qabeja e melaqeve dhe, sipas 
haditheve te besueshme, gjendet ne qiell 
ne piken e njejte me faltoren mbi Qa- 
bene ne Meke. Sipas haditheve, ne ate 
faltore per cdo dite hyjne shtatedhjete 
mije melaqe qe ta lartesojne dhe ta ma- 
dheshtojne Allahun xh.sh. dhe, kur e 
kryejne ibadetin ditor, nuk kthehen me 
kurre. Do te thote se ajo faltore per cdo 
dite eshte e mbushur me adhurues te te 
Gjithemeshirshmit qe i bejne ibadet. 
Konsiderohet se pikerisht me kete Qabe 
qiellore kane te bejne ajetet e te Gjithe- 
meshirshmit nga sureja "Bjeshka" (Et- 
Tur): "Pasha Turin. Pasha Librin me rre- 
shta te shkruar, ne lekure te perpunuar, 
pasha Haremin perplot te banuar". (Ku- 
ran, 52:1-4). Ne ajetet e cituara shihet se 
Allahu xh. sh. betohet ne faltoren me 
adhurues perplot: aq shume Ai i do ro- 
berit e Vet, dhe keshtu Ai i ka dalluar 
mesxhidet ku behet vetem ibadet. 

Konsiderojme se ketu del ne pah fakti 
per te cilin ne kete tekst folem me lart: 
Se secila xhami tek Allahu ka nje shka- 
lle rendesie te vecante. Natyrisht shkalla 
varet per situaten konkrete, por me sigu- 
ri mund te themi se Allahu xh. sh. i do 
pa mase ata qe i bejne ibadet vetem Atij 
dhe i vlereson shume ato vende dhe ato 




ndertesa, ne te cilat njerezit I bien ne 
sexhde vetem Atij. 

Perfundim 

Dy Qabe, ajo qiellorja dhe ajo toke- 
sorja, pastaj Xhamia e Pejgamberit ne 
Medine dhe Mesxhidul-aksaja ne Jeru- 
salem, - jane te dalluara nga ana e 
Allahut xh.sh.. 

Mirepo, edhe cdo mesxhid ne Toke, i 
ndertuar me besim te vertete, per te adh- 
uruar vetem Allahun xh.sh., paraqet nje 
nga fenomenet e Allahut xh.sh. ne Toke. 
Nga kjo, rrjedhimisht del pergjegjesia 
dhe pozita shume e rende tek Allahu 
xh.sh. e atyre qe i shkaterrojne mesxhi- 
det: "Kush eshte me mizor se ai i cili 
pengon qe ne xhamite e Allahut te per- 
mendet Emri i Tij, dhe perpiqet per rren- 
imin e tyre. Ata nuk kane per te hyre aty, 
pervecse me frike. Ata ne kete bote kane 
turpin, kurse ne ate bote denimin e 
madh"(Kuran, 2:114). 

Njeriu nuk mund te mos e permende 
ne kete vend ate popull ballkanik, vepri- 
mtaria e te cilit ka te beje me keto fjale 
te Allahut xh.sh., te cilit popull i mjaftu- 
an vetem pesedhjete vjet qe ne territorin 
e shtetit te vet t'i beje rrafsh me toke te 
gjitha xhamite, perve9 njeres, dhe iu de- 
shen me pak se kater vjet qe ne territorin 
e Bosnjes e Hercegovines t'i shkaterroje 
me shume se njemije xhami - krahas fa- 
ktit qe objektet e tyre fetare qendruan te 
paprekura per pese shekuj te pushtetit 
mysliman (per me teper, gjate asaj peri- 
udhe eshte ndertuar nje numer i konsi- 
derueshem i objekteve fetare te tyre). 



Kesaj i duhet shtuar edhe shkaterrimi 
i nje numri te madh te xhamive edhe ne 
Kosove gjate vitit 1999. 

Vertet serbet mund te identifikohen 
ne kontekstin e ajetit te sipercituar, qe 
mbi ata pjeserisht edhe u realizua 
("...Ne kete do te perjetojne turpin..."), 
sepse ata sot mbi supet e tyre bartin tur- 
pin dhe pergjegjesine per krimet e bera. 
Tere bota kete po e sheh dhe tere bota ka 
drejtuar gishtin nga ata, a thua ky nuk 
eshte poshterim ne kete bote!? A thua 
valle, c'do te ndodhe me ta ne Diten e 
Gjykimit, pervec atyre te ndershmeve 
prej tyre, te cilet me siguri Allahu i di?! 

Vertet, te gjithe njerezit duhet te me- 
ndojne sinqerisht per keto fjale te 
Allahut xh.sh., te cilat kane te bejne me 
kete teme: "...Sikur Allahu te mos i 
zmbrapste disa njerez me disa te tjere, 
do te ishin shembur deri ne themel man- 
astiret, kishat, havret si edhe xhamite ne 
te cilat me te madhe permendet Emri i 
Allahut..." (Kuran, 22:40). 

Dhe ajeti: "Nuk u ka mbetur polite- 
isteve qe te perkujdesen per faltoret e 
Allahut, kur e deshmojne vete se jane 
mosbesimtare. Ata jane, veprat e te cile- 
ve do te zhduken, dhe ata do te mbesin 
pergjithmone ne zjarr. Faltoret e Allahut 
i mirembajne ata qe besojne Allahun 
dhe boten tjeter dhe qe kryejne faljen e 
japin zukatin, dhe te cilet nuk i jane tre- 
mbur askujt pervec Allahut. Ata, mbase, 
do te jene te perudhur ne rruge te drej- 
te". (Kuran, 9:17, 18.) 

Dhe hadithi: "Allahu xh.sh. thote: 
"Une nganjehere mendoj t'i ndeshkoj 
njerezit ne Toke, por, kur ne mesin e tyre 
i shoh ata qe ndertojne shtepite e Mia, si 
dhe ata qe duhen ne mes tyre per hir Ti- 
min, edhe ata qe zgjohen heret qe te me 
adhurojne Mua dhe nga Une kerkojne 
meshire, - ndeshkimin nuk e bej". (Ha- 
dith). 



Perktheu nga boshnjakishtja 
Ismail Rexhepi 

Burimi: 
www. znaci.com _Sarajevo-BiH 



dituria islame / 202 



43 



Reportazh 



Sa larg e sa afer eshte Amerika! 

(Reportazh nga vizila ne Amerike prej 22 prill-5 maj 2007) 



Amerika, fuqi e vetme boterore. Vendi i emigranteve 
nga te' gjitha anet e botes. Vend i demokracise, ne te 
cilin te gjithe popujt, te gjitha racat dhe te gjitha besi- 
met gezojne liri te plote. Aty gjen kisha, xhami, sina- 
goga dhe tempuj te te gjitha besimeve. Ne mesin e popujve te 
besimeve te ndryshme, myslimanet jane popullata qe ka nje 
zhvillim shume te shpejte. Me kete rast vlen te permendim se 
ngjarjet tragjike te 11 shtatorit 2001 e nderruan imazhin jo ve- 
tem te myslimaneve, por ato ndikuan edhe ne jeten amerikane, 
ne vecanti ne masat e sigurise te cilat administrata amerikane 
u detyrua t'i ndermarre ne te gjitha nivelet per sigurimin e qyte- 
tareve te saj si dhe vizitoreve te shumte, te cilet ia mesyjne atij 
vendi. 

Ne shqiptaret, kemi nje konsiderate te vegante ndaj Ame- 
rikes. Emigrantet e pare nga Shqiperia ne ate vend u vendo- 
sen ne fillim te shekullit te njezet. Ata me zhdervjelltesine dhe 
angazhimin e tyre krijuan kapital si dhe u bene ure lidhese mi- 
dis Amerikes dhe vendit ame, Shqiperise. Ndikimi i tyre ne dy 
raste ishte vendimtar per te ardhmen e kombit shqiptar. Qe- 
ndrimi konsekuent i presidentit amerikan, Withdraw Wilson ne 
vitin 1919 beri qe Shqiperia te njihet si shtet sovran e i pavarur 
dhe te pranohet ne Lidhjen e Kombeve ne Gjeneve. Ndersa, 
ne mars te vitit 1999, presidenti Clinton ishte ai qe nisi fushaten 
e bombardimeve te NATO-se kunder caqeve ushtarake serbe 
dhe e shpetoi popullin e Kosoves nga nje gjenocid qe kishte 
pergatitur regjimi serb i Millosheviqit. 

Amerika, me parimet e saj demokratike ka treguar nje inte- 
resim te madh ndaj ceshtjes se Kosoves. Ky interesim me se 
miri argumentohet me hapjen e zyres se pare diplomatike ne 
Prishtine ne vitin 1996. Prej asaj kohe kjo prezence ka pasur 
nje rendesi te madhe per Kosoven ne kultivimin dhe zhvillimin 
e marredhenieve me te gjitha strukturat vendore. 

Rezultati i ketyre marredhenieve ishin vizita te shumta te 
cilat kjo zyre organizoi me struktura te ndryshme te institucion- 
eve kosovare ne nivele te ndryshme. Ne mesin e tyre ishte 
edhe vizita te cilen zyra amerikane kishte aranzhuar per nje 
delegacion te Bashkesise Islame te Kosoves, ne krye me My- 
ftiun Nairn Ternava, ne kuader te Programit te vizitoreve nder- 
kombetar. Teme bosht e ketij programi ishte "Toleranca dhe 
dialogu ne shoqerite multi-religjioze". Vizita ishte prej 22 maj 
deri me 6 qershor 2007. Perfshinte viziten e kater qyteteve te 
Amerikes, Vashingtonit, Detroidit, Lusvillit dhe Nju Jorkut. Ke- 
saj radhe do te bejme fjale per viziten tone ne Vashington. 

Rrugetimi i gjate per Vashington 

Vizita jone ne Vashington po realizohej ne kohen kur pako- 
ja e presidentit Marti Ahtisari ishte paraqitur ne Keshillin e Si- 
gurimit te Organizates se Kombeve te Bashkuara ne Nju Jork. 
Andaj ishte kenaqesi qe ne te jemi ne kete kohe ne vendin ku 
do te vendosej per fatin e Kosoves dhe popullit te saj. 

Nga Prishtina per ne Londer udhetuam me kompanine brit- 
aneze "British Airways". Udhetimi ishte i mire dhe zgjati tri ore 
deri ne aeroportin Gatvik. Ishte kjo hera e trete qe po e vizito- 
ja Londren. Per here te pare ne Londer kisha shkuar ne qersh- 
or te vitit 1978, kur isha ne studime pas doplomike ne 
Universitetin e Kajros. Ne ate kohe kisha qendruar me shume 
se gjashte muaj. Hera e dyte ishte ne vitin 1992, ne nje vizite 
qe i kishim pas bashku me Dr. Rexhep Bojen, ne ate kohe kry- 
etar i Bashkesise Islame te Kosoves qendres islame shqiptare 
ne Londer. 

Pasi kryem formalitetet rreth vizave ne aeroport shkuam 
dhe u vendosem ne nje hotel aty ne afersi te aeroportit ku e ka- 
luam naten. Te nesermen, ne ora 8.00 te mengjesit leshuam 
hotelin per ne aeroportin Hithro, i cili ishte larg aeroportit Gatv- 



eik nje ore udhetim me autobus, prej nga duhet te udhetonim 
per ne Vashington. Kontrollimet si ne gdo aeroport jane te rrep- 
ta. Udhetimi per ne Vashington eshte i gjate rreth shtate ore te 
plota. Kohen e kalojme duke lexuar ndonje gazete, apo ndon- 
je liber, apo ndokush duke fjetur. Me ne fund arrijme ne aero- 
portin Dallas te Vashingtonit. Kjo per mua ishte vizita e trete qe 
po i beja Vashingtonit. Dallimi nga vizita e fundit ishte se kesaj 
radhe nuk kishte tollovi te medha ne kontrollen e pasaportave. 
Si zakonisht ne keto raste, Departamenti i shtetit per vizito- 
ret e huaj cakton perkthyes, te cilet i shoqerojne vizituesit gjate 
qendrimit te tyre ne SHBA. Perkthyesit tane ishin zonja Mirli- 
nda Angoni nga Shqiperia, por qe jetonte dhe punonte ne Nju 
Jork, si dhe z. Sulejman Gashi, nga Kosova, por qe disa vite 
jeton dhe punon ne Nju Jork. Me Sulejmanin kish pasur rastin 
te njihem ne vitin 1998 gjate vizites sime te pare ne SHBA, ne 
kuader te programit per vizitore te huaj. 




Prej aeroportit ne shoqerimin e zonjes Mirlinda me nje taksi, 
shoferi i te cilit ishte nga Afganistani shkuam ne hotelin The 
George Washington University Inn, ne New Hamshpire Ave- 
nue. Ne recepcion morem fasciklen e pergatitur ku pershkruhej 
programi i vizites sone ne SHBA. 

Edhe pse ishim te lodhur nga udhetimi i gjate nga kureshtja 
nuk munda me i hedh nje veshtrim programit. Ishte program i 
ngjeshur, ne te cilin ishin perfshire segmente te ndryshme, 
duke filluar nga takimet ne Keshillin per siguri Nacionale, Insti- 
tutin per Paqe, Departamentin e shtetit, Keshillin shqiptaro-am- 
erikan, si dhe takime te nivelit akademik. 

Diten e hene me 23 prill, takimi i pare ishte me zonjushen 
Erika Ginsberg, pergjegjese e programit ne zyren e Departa- 
mentit te shtetit per vizitore te huaj. Ajo na njoftoi me historikun 
e ketij programi dhe rendesine qe i kushton Departamenti i 
shtetit amerikan. 

Ne ora 11.00 kishim takimin e pare ne Keshillin e Sigurise 
Kombetare me z. Bert Braun, drejtor per geshtje te Evropes Ju- 
glindore. Myftiu e njoftoi me rrjedhat e jetes fetare ne Kosove 
dhe per perpjekjet qe po bene Bashkesia Islame e Kosoves 
per thellimin e dialogut nderfetar ne Kosove dhe ne rajon. Z. 
Braun ishte i njohur me gjendjen e sigurise ne rajon sepse sic 
tha ai kishte punuar ne vende te ndryshme te kesaj pjese te 
Evropes. Ne vecanti kishte njohuri per rrjedhat fetare ne Evro- 
pen Juglindore. Myftiu shprehu aspiratat e popullit shumice te 
Kosoves per pavaresi si te vetmen alternative per qetesimin e 
Kosoves dhe rajonit. Z. Braun pohoi se administrata amerika- 
ne perkrah plotesisht pakon e presidentit Marti Ahtisari. 



dituria islame / 202 



45 




Delegation! i Kosoves ne takim me Dr. John Voll, 
drejtori i Qendres se Mirekuptimit Mysliman-Krishtere" 

Takimi i dyte me rendesi pas dite ishte ne Institutin e Paqes, 
drejtor i te cilit eshte Dr.Daniel Server, ku Myftiu mbajti nje li- 
gjerate rreth rrjedhave me te reja ne Kosove si dhe aspiratat e 
popullit shumice te Kosoves per pavaresi te plote te Kosoves. 
Pas ligjerates aty u zhvillua edhe nje debat i gjere, ne te cilin 
pervec drejtorit te Institutit per paqe, Dr. Daniel server mori pje- 
se edhe ish administratori i Kosoves z.Soren Jesen Petersen, 
si dhe nje numer tjeter analistesh nga institutet tjera. 

Ne fjalen e tij Dr. Daniel Server tha se ju keni bere shume 
mire qe keni ardhur, por duhet ta dini se peshkopi Artemie po- 
thuajse disa here gjate nje viti vjen ne vizite ne Amerike dhe 
eshte shume aktive, andaj lypset qe edhe ju te keni vizita me 
te shpeshta ne Amerike. Por, ishte mendimi i pergjithshem se 
pavaresia e Kosoves eshte alternative e vetme e zgjidhjes se 
problemit, megjithe rezistencen qe po e ben diplomacia ruse 
koheve te fundit. 




Me 24 prill, diten e dyte te qendrimit tone ne Vashington vizi- 
ten e pare kishim ne Zyren per lirite fetare. Nikoqir i yni ishte 
Zonja Olivia Hilton, pergjegjese per lirite fetare. Ajo na dha nje 
pasqyre per monitorimin qe ben zyra e saj respektimit te lirive 
fetare ne te gjitha vendet e botes. Ne baze te cilit ajo edhe ha- 
rton raporte per administraten amerikan se ku shkelen te dre- 
jtat e lirive fetare. Myftiu nga ana e tij e cmoi larte punen qe 
zyra ne fjale ben per monitorimin e lirive fetare, si njeren prej 
te drejtave elementare te cdo individi, pa marre parasysh reli- 
gjionin qe ai beson. 

Takimi tjeter ne Departamentin e shtetit ishte tryeza e rrum- 
bullaket, ne te cilen moren pjese punonjes, analiste, publicists 
te diplomacise publike rreth rrjedhave te fundit ne Kosove ne 
vecanti ne aspektin fetar. Rreth pyetjeve dhe dilemave te pran- 
ishmeve u pergjigj myftiu duke potencuar se ne Kosove mbre- 



teron nje tolerance e larte fetare e trasheguar me shekuj dhe 
ne si Bashkesise Islame bejme perpjekje qe kjo tradite te kul- 
tivohet. 

Takim tjeter me rendesi ishte ai ne Keshillin Shqiptaro-Am- 
erikan, me drejtorin ekzekutiv Z.Avni Mustafaj, i cili na tregoi 
per perpjekjet qe ben Keshilli per sensibilizimin e ceshtjes 
shqiptare ne SHBA e ne vecanti te asaj kosovare. Myftiu e fa- 
lenderoi z. Mustafajin dhe nepermjet tij tere komunitetin shqip- 
taro-amerikan per kontributin qe ai ne vazhdimesi ka dhene ne 
sherbim te kauzes sone kombetare dhe krijimin e urave ne 
mes popullit shqiptar dhe atij amerikan. 

Takimi i pare me 25 prill ishte me ish-kardinalin e Vashing- 
tonit z.Theodore McCarrick, mik i vjeter i Kosoves, i cili disa he- 
re kishte qene ne Kosove dhe kishte dhene nje kontribut te 
cmueshem per ceshtjen e Kosoves ne kuader te Konferences 
Fete per Paqe me seli ne Nju Jork. Me te myftiu kembeu me- 
ndime rreth vazhdimit te dialogut nderfetar ne Kosove si rruge 
e vetme per kthimin e besimit ne mes qytetareve te saj. 

Takimi tjeter me rendesi ate dite ishte ai i nivelit akademik 
ne Universitetin Xhorxh Taun, ne Qendren e mirekuptimit mys- 
liman-krishtere e themeluar nga princi Velid bin Talal, e cila be- 
ne perpjekje per mirekuptimin midis Islamit dhe Krishterimit. 
Aty u takuam me Dr.John Voll, drejtor i Qendres, i cili u ndal ne 
misionin dhe rendesine qe ka qendra ne fjale per mirekuptimin 
midis Islamit dhe Krishterimit. Myftiu pershendeti misionin e 
Qendres dhe u bisedua per mundesine e bashkepunimit ne 
mes Qendres ne fjale dhe Fakultetit te Studimeve Islame ne 
Prishtine. Ne veganti rreth kembimit te pervojave dhe munde- 
sise se kembimit te profesoreve nga te dy institucionet. 




Ne vizite Radio "Zerit te Amerikes", programit ne gjuhen shqipe 



Ne mesdite sipas kohes lokale, delegacioni nga Kosova i 
beri nje vizite Radio "Zerit te Amerikes", programit ne gjuhen 
shqipe, ku u priten nga z. Elez Biberaj, dhe Arben Xhixho, te 
cilet folen per historikun e kesaj radioje amerikane dhe mision- 
in e tij per arritjen e te vertetes ne te gjitha anet e botes. Me 
kete rast, Myftiu dha nje interviste per radion ne fjale. 

Ne perfundim te vizites ne Uashington ishte vizita ne kon- 
gresin amerikan, ku u pritem nga komgresmeni i mirenjohur 
Eliot Engel, mik i deshmuar i shqiptareve, i cili ne nje bisede te 
gjate na tregoi per marredheniet e tij me komunitetin shqiptaro- 
amerikan, ben vecanti me mikun e tij te vjeter Hari Bajraktarin. 
Eliot Engel ishte me se i sigurt se Kosova do te jete shtet i pa- 
varur dhe sovran. Kete ai e kishte deklaruar edhe ne kohen kur 
shumica e amerikaneve nuk e dinin se ku gjendej Kosova. Me 
viziten qe i beme kongresmenit Eliot Engel ne perfunduam 
viziten tone ne Vashington me plote optimizem se dite me te 
mira do te vine per ne me ndihmen e Zotit dhe me ndihmen e 
miqve tane ne Ameriken e larget. Andaj vetmeveti thash se sa 
larg e sa afer eshte Amerika per ne kosovaret! 



Qemajl Morina 



46 



dituria islame / 202 



Neper Keshillat tane 



Keshilli i Bashkesise Islame ne Gjilan 

Ku ka angazhim - 
sukseset nuk mungojne 

Te nderuar lexues! 

Ne kete numer ne rubriken tashme te rregullt "Neper keshillat tane" do te behet fjale per rajonin e Gjilanit. Per 
informimin tuaj po japim disa te dhena te pergjithshme per rajonin e Gjilanit. 

Rajonin e Gjilanit e perbejne tre keshilla te Bashkesise Islame te Kosoves: KBI i Gjilanit, KBI i Dardanes dhe KBI 
i Vitise. 

Disa te dhena per Gjilanin 

Gjilani gjendet ne pjesen juglindore te Kosoves, pas 
luftes eshte edhe qender e rajonit. Aktualisht llogaritet t'i 
kete 132 mije banore. 

Ne popull eshte ruajtur gojedhena, sipas se ciles, Gji- 
lani si vendbanim eshte formuar rreth vitit 1750, ndersa 
si qender urbane ne vitin 1772. Gjilani si qytet eshte 
zhvilluar krahas shuarjes se Novoberdes (Artanes), e 
cila ne mesjete ka qene njeri nga qytetet dhe qendrat me 
te medha tregtare, ekonomike dhe xehtare ne Ballkan. 

Gjilanin si qytet e ka themeluar familja feudale shqip- 
tare e Gjinajve, e cila qe nga viti 1737 deri ne fund te 
shekullit XIX ka sunduar ne Kosove, Drenice, Llap dhe 
ne Morave. Sulltani i asaj kohe e ka pranuar pushtetin e 
kesaj familje si pushtet te trasheguar. 

Gjinajt ne gjysmen e dyte te shekullit XIX e transferu- 
an seline e tyre prej Novoberdes dhe i ndertuan sarajet 
e veta ne vendin ku tash gjendet Gjilani. Si themelues i 
Gjilanit njihet Bahti Beg Gjinolli. 



Pra, Gjilani eshte krijuar nga familja shqiptare dhe kjo 
eshte deshmia kryesore se ka identitet shqiptar. 

Komuna e Gjilanit gjendet ne pjesen juglindore te Ko- 
soves. Qyteti ka pozite te pershtatshme gjeografike dhe 
kjo i mundeson lidhje te mira me qendra tjera te Kosoves 
dhe te rajonit. Ka nje siperfaqe prej 515 km 2 . Ka kushte 
te mira per bujqesi dhe njihet si qytet agro-industrial. Ne 
juglindje ka malet e Karadakut si dhe nje pjese te rrafshit 
te Kosoves. 

Popullsia e Gjilanit gjithhere ka qene e perzier, me do- 
minimin e shqiptareve. Sipas publikimit te Entit Statisti- 
kor te Kosoves, dhjetor 2002, numri i pergjithshem i 
banoreve eshte 133.724 (68.814 meshkuj dhe 64.910 
femra). Ne zonen urbane jetojne 79.898 banore ndersa 
pjesa tjeter ne viset rurale. 

Themelimi Keshillit te Bashkesise Islame 

"Keshilli i KBI te Gjilanit, sipas rregullimit te tashem 
kushtetues, eshte themeluar me 1948, ndersa me heret 
ka qene pjese e Komunitetit Mysliman Shqiptar, respek- 
tivisht ka qene ne kuader te Myftinise se Prishtines me 
status te nenmyftinise. Ndersa gjate sundimit te Mbrete- 
rise SKS territori yne ka qene pjese e ylema mexhlisit 
me seli ne Shkup - na tha ne fillim kryetari i KBI-se te 
Gjilanit, llmi ef. Krasniqi, i cili vazhdoi: 





Xfiam/'a me e mac/he ne KBI te Gjilanit eshte Xhamia e Madhe, 
qe ka siperfaqe 28 xl8. 

Kjo xhami eshte ne ndertim e siper dhe sipas permasave duhet te 
jete nje nder xhamite me te medha ne Kosove. Objekti i tashem i 
xhamise ka fillua te ndertohet me 2003 pasi qe me 2001 nga 
termeti qe pati goditur Gjilanin dhe rrethinen objekti i ish-xhamise 
se Qarshise qe demtuar rend saqe ka qene bere i paperdorshem 



dituria islame / 202 



47 



Gjilani ka nevoje edhe per disa xhami te reja 

Me gjithe rezultate qe kemi arritur si ne ndertimin e xhami- 
ve te reja apo edhe ne rindertimin e atyre qe na i shkaterru- 
an gjate luftes serbet, shume lokalitete kane nevoje per 
xhami te reja per te cilat shpresoj qe ne te ardhmen do te 
arrijme te ndertojme edhe aty xhami. Por gjendja me e 
veshtire eshte ne vete qytetin e Gjilanit, ngase nese kemi 
parasysh faktin se ne qytetin e Gjilanit me 80 mije banore ka 
vetem 5 xhami, kjo flet vetvetiu per mungesen e xhamive, aq 
me teper kur lagje te tera te Gjilanit nuk kane xhami afer, 
keshtu qe besimtareve te atyre lagjeve u duhet kohe per te 
arritur tek xhamia me e afert. 

Keshtu mendojme qe nevoje tejet e theksuar ndihet per 
ndertimin e xhamive si: ne Lagjen Dardania I, Dheu i Bardhe, 
Zabel dhe ne pjese te tjera te qytetit. 

Vlen te permendim se ne dy vende te qytetit ne lagjen Za- 
beli dhe ne lagjen te Kodra e Deshmoreve, KBI ne kontakt 
me besimtare ka arritur t'i siguroj dy bamires te cilet kane 
ofruar trojet falas njeri 1000 m 2 dhe tjetri 500 m 2 per ndertimin 
e xhamive ne lagjet e tyre, shpresojme qe shume shpejt edhe 
keto lagje do jene me xhami. 




"Me heret ne kuader te KBI-se te Gjilanit ka qene 
edhe territori qe tash eshte ne kuader te KBI-se te Ka- 
menices dhe territori i KBI-se se Vitise. Ndersa, pas 
themelimit te keshillave ne ato territore, KBI i Gjilanit ak- 
tivitetin e zhvillon vetem ne territorin administrativ te Gji- 
lanit." 

Lidhur me interesimin tone per vakefet e KBI-se, llmi 
efendiu thote: 

"Xhamite ne fshatra kane ne pronesi disa ara, oborret 
e xhamive dhe varrezat, qe jane ne funksion te mbarev- 
ajtjes se punes ne xhamine perkatese, dhe si te tilla nuk 
sjellin ndonje te hyre per ne, por megjithate jane ne pro- 
nesi tone. 

Ndersa nga prona qe sjell te ardhura kisha per te per- 
mendur se kemi 7 lokale afariste qe jane te dhene me 
qira." 

Pyetjes sone se nga sa per qind e anetaresise kane 
arritur ta vjelin anetaresine, kryetari llmi efendiu iu per- 



PQiragjiu dhe Kuvendi komunal 
uzurpator te prones se vakefit 

"Kur jemi tek pronat e vakefit duhet te bejme me dije 
edhe opinionin e gjere jo vetem ne Gjilan por edhe me 
gjere se ne si Keshill jemi perballur me nje uzurpator 
ketu ne Gjilan i cili ka uzurpuar nje pjese te oborrit te 
medresese dhe ka ndertuar shtepi. Uzurpatori 30 vjet ka 
qene me qira ne pronen e vakefit ndersa ne kohen e 
okupimit serb ai i shtyre nga egoizmi tjeterson pronen 
tone dhunshem me do fare ligjesh te dyshimta dhe si? e 
cekem me lart ka ndertuar shtepi. Ne si keshill me kohe 
i kemi terhequr verejtjen dhe uzurpatorin e kemi paditur 
ne gjyq, tani lenda ka shkuar ne Gjykaten Supreme te 
Kosoves dhe presim qe drejtesia te vij ne vend. 

Ndersa rastin e dyte e kemi ne fshatin Miresh (ish- 
Dobergan) ku Kuvendi komunal me 2003 ka tjetersuar 
pronen e vakefit dhe aty ka dhene leje qe te ndertohen 
objekte te infrastruktures publike. Edhe Kuvendin komu- 
nal e kemi paditur ne gjyq dhe presim qe gjyqi te vendos 
ne favor tonin" - na thane zyrtaret e Keshillit te Bl. 



gjigj: 

Ne KBI te Gjilanit anetaresia ka filluar te paguhet ne 
menyre te organizuar qe nga viti 1970/71, atehere qe 
arritur qe ne sistemin e pageses se anetaresise te futen 
vetem xhamite e qytetit te Gjilanit dhe xhematet qe gra- 
vitojne ne to. Keshtu eshte vepruar deri para pak kohe 
kemi pasuar nje sistem te centralizuar te anetaresise 
vetem ne qytetin e Gjilanit, i cili ka funksionuar relativisht 
mire, ndersa ne kete sistem nuk kemi pasur te perfshira 
edhe fshatrat, e kjo ka ndodhur per shume arsye. Mirepo 
duke pa se sistemi i organizimit te jetes fetare ne shkalle 
Keshilli mund te behet vetem nese kemi nje sistem te 
konsoliduar te te hyrave ne njeren ane dhe ne anen tje- 
ret duke dashte qe te lirojme imamin nga ajo tradita e 
vjeter qe te kerkoj shtepi me shtepi anetaresine, por 
edhe duke vene ne zbatim udhezimet dhe vendimet e 
organeve te Bashkesise Islame kemi bere centralizimin 
ne shkalle keshilli. Keshtu qe tani kemi nje sistem unik 
ne shkalle keshilli te sistemit te pageses se anetaresise, 
gje qe eshte pritur mire edhe nga xhemati po edhe ka 
shtuar efikasitetin ne pune dhe rregullimin e raporteve si 
ne raport me imamet ashtu edhe ne raport me besimta- 
ret tane. Ky sistem tash po funksionon shume mire dhe 
ne jemi te kenaqur me kete megjitheqe duhet ende pune 
dhe angazhime te medha per t'i realizuar objektivat to- 
na". 

Keshilli aktual i Bashkesise Islame i Gjilanit 

Drejtuesit - anetaret: 

- llmi Krasniqi - kryetar 

- Agim Hyseni 

- Mustafe Hajdari 

- Sylejman Osmani 

- Iljaz Mustafa 

- Selim Selim 

- Ahmet Ymeri 

- Xhemaludin Kadriu 

- Abdurrahim Hajdini 

- Burhan Zejnullahu 



48 



dituria islame / 202 



Punonjesit e administrates: 

- Hysen Ajeti - sekretar; 

- Agim ef. Hyseni - kryeimam; 

- Ilmi ef. Krasniqi - mualim; 

- Musa Kadriu - arketar; 

- Ramadan Dermishi - referent i shtypit; 

- Metush Islami - vozites. 



Kryetaret e deritashem te 
Islame te Gjilanit 

- Mustafe Ramadan Neziri 

- Mehmet Devaja 

- Rifat Jashari 

- Jetish Bajrami 

- Avni Aliu 

- Hfz. Jashar Poqinci 

- Hfz. Avni Aliu 

- Nuhi Hajrullahu 

- Mustafe Hajdari 



Keshillit te Bashkesise 

(1951-1961) 
(1961-1965) 
(1965-1969) 
(1969-1983) 
(1983-1991) 
(1991-1995) 
(1995-1999) 
(1999-2003) 
(2003-2005) 



Organizimi i Keshillit 

Hysen Ajeti - sekretar per organizimin e Keshillit thote: 
"Ne si Keshill jemi konsoliduar, dhe me kohe kemi bere 
sistematizimin e vendeve te punes. Per disa arsye nje 
kohe keshilli yne nuk ka pasur kryeimam por para dy vje- 
teve edhe vendi i kryeimamit eshte plotesuar keshtu qe 
tani kemi te kompletuar te gjithe resoret ashtu sic e ker- 
kojne normat e Bashkesise Islame te Kosoves. Ne kua- 
der te Keshillit ne kemi edhe mualimin qe ka bere nje 
pune te madhe ne fushen e mesimbesmit me te rinjte 
dhe ne sensibilizimin e per me shume pune ne kete fu- 
she. Keshtu per momentin kemi funksionale keto sherbi- 
me: 

- sherbimin administrativ, 

- sherbimin fetaro arsimor (kryeimami) dhe 

- sherbimin financiar 

Pyetjes sone per numrin e xhamive ne keshillin e Bl- 
se, sekretari Hysen Ajeti iu pergjigj: 

"Ne keshillin e Bl te Gjilanit kemi 30 xhami, mirepo 6 
ka kohe qe nuk jane aktive per shkak te migrimit te pop- 
ulates nga viset rurale drejt qendrave urbane e kryesisht 
ne Gjilan, si ne Sllubine, Makresh, Bukovik e Mucibabe, 





Hysen Ajeti - sekretar 

ndersa xhamia ne Stanciq dhe ajo ne Dunav jane te 
shkaterruara". 

Ndersa pyetjes per numrin e te punesuarve, sekretari 
Hysen Ajeti iu pergjigj: 

"Ne Keshillin e Bashkesise Islame ne Gjilan kemi te 
punesuar gjithsej 36 punetore te rregullt: 

- 25 imame 

- 6 punonjes administrativ 

- 5 myezin 

Ndersa Hysen efendiu per inkasantet na tha qe nuk 
kane status te rregullt por paguhen ne baze te realizim- 
it. I pyetur sa inkasant kane te angazhuar ai na tha: "Ne 
shkalle keshilli kemi te angazhuar 10 inkasante". 

Xhamia me e vjeter 

Xhamia e pare e ndertuar ne komunen e Gjilanit i per- 
ket shekullit XVI, eshte kjo xhamia ne fshatin Miresh 
(ish-Dobercan), e ndertuar ne vitin 1526 te cilen forcat 
serbe me 1999 ne terheqje e siper e dogjen, tani ne ve- 
nd te saj eshte ndertuar xhamia e re. Pastaj vijne xhamia 
e Pograxhes (1625), xhamia e Pidiqeve (1645), xhamia 
"Atik" ne Gjilan (1720) e te tjera. 

Demet e shkaktuara gjate luftes 
ne KBI-ne e Gjilanit 

"Gjate luftes se fundit armiku serb, si ne te gjitha viset 
e tjera te Kosoves, gjithashtu edhe ne rajonin e Gjilanit 
nuk kurseu as objektet fetare, keshtu gjate luftes ne na 
u shkaterruan teresisht 5 xhami, ndersa 5 te tjera na u 
demtuan rend nga granatimet e forcave serbe" - na tha 
sekretari Hysen Ajeti. 

Xhamite e shkaterruara, te djegura dhe te demtuara 
gjate luftes: 

Te shkaterruara teresisht: 

- Xhamia ne fshatin Cernice 

- Xhamia ne fshatin Perlepnice 

- Xhamia ne fshatin Bresalc 

- Xhamia ne fshatin Miresh (ish-Dobercan) 



Xhamia e fshatit Bresalc 



dituria islame / 202 



49 



Te demtuara: 

- Xhamia ne fshatin Sllakoc 

- Xhamia ne fshatin Zheger 

- Xhamia ne fshatin Livoc u Ulte 

- Xhamia ne fshatin Sllubice 

- Xhamia ne fshatin Llashtice 

Interesimit tone se sa jane sanuar demet e luftes, Hy- 
sen efendiu iu pergjigj: 

"Po fale ndihmes se donatoreve nga bota arabe dhe 
Kryesise se Bashkesise Islame dhe organizimit te xhe- 
mateve tona thuajse te gjitha demet e luftes jane sanuar" 

Jeta f eta re 

Aktiviteti dhe jeta fetare ne Keshillin e Bashkesise Is- 
lame te Gjilanit zhvillohen ne 26 xhami, ku perpos faljes 
se namazit, mbahen ligjerata, hytbe diten e xhumase, 
aktivitete te tjera me karakter fetar e edukativ, si dhe me- 
simbesim", - na tha ne fillim kryeimami Agim ef. Hyseni i 
cili vazhdoi: "Jeta fetare ne territorin e keshillit te Bash- 
kesise Islame ne Gjilan eshte ne nivel te kenaqshem ke- 




Xhamia me vlere monumentale 

Objekt me vlere monument* ne rrethin tone pos te tjeresh eshte 
edhe xhamia "Atik" apo sic njihet ne popull xhamia e medresese. 
Xhamia eshte shpallur objekt monumental me vendimin nr. 
02/155 te dates 1 0.04.1 980, dhe eshte nder objektet me te 
rendesishme te trashegimise kulturore. 
Xhamia eshte ndertuar ne shekullin XVII ne entehehn e saj 
paraqiten edhe dekorime e pikturave. Motivet e se ciles jane flo- 
reale dhe elemente te arkitektures. Xhamia ka nje siperfaqe 
10x17m. Kupola qendrore me perimeter 32m. Meridian': 7m. 
Lartesia 13m. Ka mure te gjera 70cm. Ndersa kupola qendrore 
qendron mbi nje tambur tetekendeshe dhe e dekoruar me 
drugdhendje. 




Agim ef. Hyseni - kryeimam 

shtu nga 26 xhami qe funksionojne ne Keshillin e Bl, ne 
20 prej tyre falen pese kohet e namazit. Ndersa ne gja- 
shte xhami te tjera falen vetem namazi i xhumase, kjo 
ngase numri i banoreve te ketyre fshatrave eshte i vogel 
dhe se imamet nuk jane banore te atyre fshatrave". Mi- 
repo vazhdoi kryeimami: "Ajo qe mundem te them qe 
eshte pozitive eshte fakti se shumicen e imameve i kemi 
te rinj dhe me pergatitje te mire profesionale te cilet me 
perkushtim kryejne misionin qe kane mbi vete, por eshte 
shqetesuese ne anen tjeter qe ne disa fshatra te larta di- 
sa xhami nuk funksionojne sepse popullata e atyre fsha- 
tareve ne kerkim te nje jete me te mire ka migruar drejt 
vendbanimeve urbane keshtu qe thuajse ato fshatera 
jane boshatisur teresisht". 

Ndersa per mesimbesimin kryeimami Agim efendiu 
shprehet: "Ne territorin tone mesim besimi mbahet rreg- 
ullisht ne pese xhami. Ndersa koheve te fundit nje numer 
i xhamive ka filluar qe te krijoj nga nje minibiblioteke . 

Mirepo mesimbesimit me shume i kushtohet rendesi 
gjate pushimeve te veres kur interesimi i te rinjve eshte 
me i madh. Kurflasim per mesimbesimin ketu e kemi fja- 
len jo vetem per njohurite fillestare por shumica prej tyre 
pervetesojne edhe leximin e Kur'anit. Por duhet thene 
qe me gjithe rezultatet e arritura ne fushen e mesimbe- 
simit mbetet edhe shume per tu bere dhe shpresoj qe ne 
te ardhmen do te kemi me shume xhami per mesimbes- 
im" 
Xhamite ku mbahet mesimbesimi - i rregullt 

- salla ne KBI 34 

- xhamia "Dere Mahalle" ne Gjilan 25 

- xhamia ne lagjen "Arberia" Gjilan 20 

- xhamia ne Miresh (Dobergan) 40 

- xhamia ne Perlepnice 30 

Xhamite ku mbahet mesimbesimi - gjate veres 

- xhamia "Dere Mahalle" ne Gjilan 

- xhamia ne lagjen "Arberia" Gjilan 

- xhamia ne Velekince 

- xhamia ne Llashtice 

- xhamia ne Zheger 

- xhamia ne Pidiq 

- xhamia ne Cernice 

- xhamia ne Livog i Ulet 

- xhamia ne Bresalc 

- xhamia ne Dobergan 



50 



dituria islame / 202 




VijuesH e mesimbesimit 



Me tutje per zhvillimin e jetes fetare kryeimami na tha: 
"Rendesi te' vecante i kushtohet edhe mbajtjes se tubim- 
eve dhe tribunave ku marrin pjese numer i konsiderue- 
shem besimtaresh ne mesin e te cileve edhe intelektual 
te arsimit dhe fushave tjera. Rendom keto tribuna mba- 
hen ne sallen e teatrit ose ne xhamite me te medha. Du- 
het theksuar se jehone te mire ka patur edhe mbajtja e 
ligjeratave per te rinjte ne shkollat e mesme te qytetit. 
Kjo behej me vetorganizimin e te rinjve dhe me kerkesat 
e tyre, ndersa Keshilli i Bl caktonte njerin nga teologet 
referues qe me kumtesen e vet te merrte pjese. Vlen, gji- 
thashtu, te theksohet edhe aktiviteti i zhvilluar permes 
mediave lokale ne radio "Rinia" dhe ne televizionin "Va- 
li". 

Nje veprimtari e tille, shton kryeimami, Agim ef. Hyse- 
ni, ishte e suksesshme, sepse kontribuonte ne shku- 
ndjen nga indeferentizmi fetar, ne njeren ane, dhe ne 
zgjimin e vetedijes fetare, ne perkujdesjen e identitetit 
dhe edukimit shpirteror dhe ne evitimin e dukurive nega- 
tive, ne anen tjeter". 




I ma met ne xhemat 

Nuk ka dyshim se ne organizimin e jetes fetare rol te 
rendesishem ka imami ne xhematin ku sherben. Duke u 
nisur ne kete drejtim aktiviteti dhe kontributi i imameve 
nuk eshte njesoj. Kur e themi kete kemi parasysh shka- 
qet dhe rrethanat objektive dhe subjektive me te cilat ba- 
llafaqohet imami. Mirepo ne mesin e tyre pa mohuar 
edhe kontributin e te tjereve ne sferen e mesimbesimit, 
organizimit te xhematit, shperndarjes se literatures feta- 
re, mbajtjes se kumtesave, dallohen keta imame. Hfz. 
Mejdi Abdyli, Avni Aliu, Enver ef. Rexhepi, Sylejman ef. 
Osmani, Abdulhakim Shaqiri dhe llaz Mustafa. 

Imami veteran 

Kontribut te vecante ne sherbim te ngritjes se jetes fe- 
tare dhe nivelit te vetedijes se besimtarit ka dhene sido- 
mos ish-imami i xhamise ne fshatin Zheger, veterani 
Rifat ef. Jashari. 

Ndonese ne pension dhe ne moshe te shtyer edhe sot 
e kesaj dite me aq sa ia lejon shendeti kontribuon ne 
zhvillimin e jetes fetare. 

Nderkaq, meqenese edukimi shpirteror sidomos ne 
keto kushte dhe rrethana te renda sociale dhe ekonom- 
ike eshte tejet i rendesishem ne evitimin e dukurive neg- 
ative, Bl-e edhe ne te ardhmen do te zhvilloje aktivitete 
te nduarduarta, ne ngritjen e nevojes se mesimit fetar 
nder besimtaret e te gjitha moshave dhe te dy gjinive me 
ane te kumtesave te veta dhe te pjesemarrjes se drejtp- 
erdrejt nder besimtare, neper xhamia e objekte te ndry- 
shme ku mundesojne kushtet dhe rrethanat per nje 
veprimtari te tille. 

Sfidcit 

- krijimi i vakefeve te reja qe sjellin te hyra ne Keshill; 

- ngritja e nivelit te vetedijes tek besimtaret ne domosdo- 

shmerine e realizimit sa me gjitheperfshires te aneta- 
resise, te zeqatit, sadekatul fitrit dhe kontributeve tjera 
obligative dhe vullnetare; 

- rikthimin e pronave vakufnore te cilat jane uzurpuar 

apo sekuestruar gjate periudhes se monizmit ta kthe- 
je ne pronesi te veten; 

- krijimin kushteve qe mundesojne inkuadrim te kuadro- 

ve te pergatitura profesionalisht ne te gjitha fushat e 
veprimtarise se tij; 

- krijimin e mjedisit sa me te volitshem per zhvillimin e 

aktiviteteve te tij ne mbajtjen e kurseve, seminareve, 
tubimeve, tryezave, debateve si dhe organizimeve te 
manifestimeve te ndryshme fetare. 

Prioritet 

- ndertimi i xhamive te reja ne ato lokalitete ku eshte e 

nevojshme sidomos ne qytet; 

- ndertimi e xhamive ne lagjen "Dardania I dhe II" ku 

eshte ndare trolli ne siperfaqe prej 500 m 2 , per nderti- 
min e xhamise. 



Xhamia e Pidiqeve 



dituria islame / 202 



51 



Pasqyre permbledhese per xhamite e KBI te Gjilanit 



Nr. 


Emri i xhamise 


Viti i ndertimit 


Emri e mbiemri 
i imamit 


Pergatitja 

profesionale 

e imamit 


Emri dhe mbiemri i 
myezinit 


Sa kohe te 
namazit falen 
brenda dites 


1 


xhamia e Madhe 1 


1935 


Sylejman Osmani 


superiore 


Nazmi Kazazi 




2. 


xhamia "Atik" 2 


1720 


Avni Aliu 


superiore 


AN Ajeti 


5 


3. 


xhamia "Dere Mahalle" 3 


1903 


Enver Rexhepi 


e mesme 


Naser Halimi 


5 


4. 


xhamia "Xhedit" 4 


1922 


Xhemaludin Kadriu 




Nevzad Kryeziu 


5 


5. 


xhamia "Arberia" 


2001 


lljaz Mustafa 


superiore 


Shahin ? 


5 


6. 


xhamia ne Perlepnice 5 


1934 


Abdulhakim Shaqiri 


e mesme 




5 


7. 


xhamia ne Miresh (I) 6 


1526 


Mejdi Abdyli 


e mesme 




5 


8. 


xhamia ne Miresh (II) 


1900 


Mustafe Hajdari 


superiore 




5 


9. 


xhamia ne Malisheven e Ulte 7 


1894 


Abdurrahim Hajdini 


superiore 




5 


10. 


xhamia ne Malisheven e Eperme 




Hysen Rexhepi 


e mesme 




vetem xhumaja 


11. 


xhamia ne Uglar 8 


1904 


Burhan Zejnullahu 


e mesme 




5 


12. 


xhamia ne Pogragje 8 


1625 


Ramadan Burmishi 


e mesme 




5 


13. 


xhamia ne Llovce 10 


1910 


Gani Idrizi 






5 


14. 


xhamia ne Llashtice" 


1836 


Mustafe Ramadani 


e mesme 




5 


15. 


xhamia ne Zheger 12 


1895 


Nuhi Hajrullahu 


superiore 




5 


16. 


xhamia ne Velekince 


1937 


Remzi Halimi 


e mesme 




5 


17. 


xhamia ne Cernice 13 


1775 


Selim Selimi 


e mesme 




5 


18. 


xhamia ne Lladove 14 




Zenel Ymeri 






vetem xhumaja 


19. 


xhamia ne Pidiq 


1645 


Fidan Bilalli 






vetem xhumaja 


20. 


xhamia ne Haxhaj 




Nairn Aliu 






vetem xhumaja 


21. 


xhamia ne Bresalc 15 


1856 


Ahmet Ymeri 


e mesme 




5 


22. 


xhamia ne Capar16 


1958 


Sefedin Rrahimi 


e mesme 




vetem xhumaja 


23. 


xhamia ne Livocin e Ulte 17 


1965 


Zijadin Leka 


e mesme 




5 


24. 


xhamia ne Livocin e Eperm 18 


1970 


Jonuz Leka 


e mesme 




5 


25. 


xhamia ne Verbicen e Zhegocit 


1866 


Arben Hasani 


e mesme 




vetem xhumaja 


26. 


xhamia ne Sllakoc 18 


1770 


Arben Ramabaja 






vetem xhumaja 


27. 


xhamia ne Sllubice 


1930 








nuk punon 


28. 


xhamia ne Makresh 


1970 








nuk punon 


29. 


xhamia ne Bukovik 


1935 








nuk punon 


30. 


xhamia ne Mucibabe 


1867 










31. 


xhamia ne Stangiq 20 


1906 










32. 


xhamia ne Dunav 21 


1925 











Fusnotat: 

1. Xhamia eshte demtuar rend nga termeti i vitit 2002, tani eshte ne ndertim e siper. Xhamia e Madhe e ndertuar ne qender te qytetit, pen/eg 
xhematit te qendres se qytetit perfshine edhe xhematin e fshatit Shillove. 

2. Xhamia eshte meremetuar me 1994. Xhamia "Atik" pervec lagjeve te qytetit perfshin edhe xhematin e Stanishorit. 

3. Eshte rindertuar me 2000. 

4. Eshte rindertuar me 1973. 

5. Xhamia eshte djegur gjate luftes, tani eshte ne rindertim e siper. Xhamia ne Perlepnice perfshine edhe xhematet e fshatrave: Verbice e 
Kimetocit dhe xhematin e fshatit Kosace. 

6. Eshte rindertuar me 2002. 

7. Eshte meremetuar me 2005. 

8. Eshte rinovuar me 2004. 

9. Eshte rinovuar me 2006. Xhamia ne Pogragje perfshin edhe xhematin e fshatit Bilinice. 

10. Eshte ndertuar xhamia e re me 2006. 

11. Eshte rindertuar me 1975. 

12. Eshte rindertuar me 1975. Xhamia ne Zheger e ndertuar ne qender te fshatit kjo xhami perfshine edhe xhematin e fshatit Selishte dhe Nasal. 

13. Xhami eshte djegur gjate luftes, eshte rindertuar me 2005. Xhamia ne Cerrnice e ndertuar ne qender te fshatit, kjo xhami perfshine edhe 
xhematet e fshatrave: Kravarice, Gumnishte dhe Vrapgiq. 

14. Tani me eshte ne ndertim e siper xhamia e re. 

15. Eshte rindertuar me 2005. Xhamia ne Bresalc perfshin edhe keto xhemate: Poneshi i Madh, Mehalla e Muhaxhireve, Llabjanin, Mihiret, Mar- 
koc, dhe Gllamen. 

16. Eshte rindertuar me 2003. 

17. Eshte rinovuar me 2000. 

18. Eshte rindertuar me 2005. _„ ..... _ _ . 

Pergatiten: S. Bajgora 

R. Shkodra 



19. Xhamia ne Sllakoc perfshine edhe keto xhemate: Gadish dhe Kishnapole. 

20. E shkaterruar teresisht. 

21. E shkaterruar. 



(Ne numrin e ardhshem bejme prezantimin 
e KB Islame te Dardanes) 



52 



dituria islame / 202 



Aktuale 



Myftiu i Kosoves Mr. Nairn Ternava vizitoi Keshillat 
e Bashkesise Islame ne Kline, Drenas, Skenderaj e Mitrovice 

Me qellim qe te njihet me rrjedhat aktuale ne teren si dhe te njihet me aktivitetin dhe organizimin e jetes fetare, 
me 28 maj 2007, Myftiu i Kosoves Mr. Nairn Ternava i shoqeruar nga bashkepunetoret, kryeimami Sabri ef. Bajgora 
dhe keshilltari Resul Rexhepi qendroi sot per vizite pune ne 4 keshilla te Bl ku nga pergjegjesit e keshillave u njoh 
me gjendjen, zhvillimin e jetes fetare dhe sfidat ne keshillat respektiv. 

Fillimisht Myftiu Ternava vizitoi keshillin e Bl te Klines ku u prit nga kryetari Ali ef. Gashi i cili e njohu Myftiun me 
punen dhe angazhimin e Keshillit. Edhe kesaj radhe u vu ne pah se ne komunen e Klines problem kryesor mbetet 
numri i vogel i xhamive. Myftiu pasi qe ka degjuar me vemendje zyrtaret e Keshillit ka inkurajuar ata per rezultatet 
e arritura dhe u ka premtuar mbeshtetjen e tij per ndertimin e xhamive te reja ne kete komune si nje nder prioritetet 
kryesore te Kryesise se Bl. 

Ndersa ne Drenas Myftiu fillimisht ka vizituar keshillin e Bl ku eshte pritur nga kryetari i Keshillit Osman ef. Musliu 
me bashkepunetore i cili e ka njohur myftiun me rrjedhen e puneve ne Keshill. Osman efendiu e njohu myftiun edhe 
me prioritetet e keshillit si dhe me pergatitjet e bera nga Keshilli per organizimin e jetes fetare gjate sezones se 
veres. 

Gjate qendrimit ne Drenas myftiu Ternava i shoqeruar edhe nga udheheqesit e Keshillit te Bl vizitoi Kuvendin 
Komunal te Drenasit ku u prit nga kryetari i Kuvendit Sherif Krasniqi dhe kryeshefi i ekzekutivit Xheme Binaku. 

Ndersa ne oret e pasdites Myftiu vizitoi edhe keshillin e Bl te Skenderajt dhe ate te Mitrovices. 

Ne te gjitha takimet Myftiu shprehu gatishmerine per perkrahjen dhe mbeshtetjen e keshillave ne realizimin e 
objektivave te tyre. Gjithashtu Myftiu kerkoi angazhim me te madh ne senzibilizimin e jetes fetare duke spikatur 
rendesine qe duhet t'i jepet mesim besimit me grupmoshat e reja. 



Keshilli i Bl ne Gjilan 



Ndau mirenjohje per veteranet dhe te dalluarit 



Ne nje manifestim rasti, Keshilli i Bashkesise Islame 
te Gjilanit ndau mirenjohje per veteranet dhe imamet e 
dalluar. Ne kete manifestim qene te pranishem imame 
e alime te Anamoraves, ndersa nga Kryesia e Bl qe ze- 
vendeskryetari i Kryesise Ahmet Sadriu dhe kryeimami 
Sabri ef. Bajgora. 

Manifestimin e hapi kryeimami i KBI te Gjilanit Agim 
ef. Hyseni, ndersa te pranishmit me nje fjale rasti i per- 
shendeti zv/kryetari Ahmet ef. Sadriu, i cili falenderoi 
imamet e shperblyer per kontributin e dhene gjate pu- 
nes se tyre ne misionin e shenjte. Me tutje Ahmet efe- 
ndiu tha se puna dhe angazhimi i ketyre qe po marrin 
sot mirenjohje duhet te jete shembull edhe per imame 
tjere. 

Keshilli mirenjohje ndau per: 

Mulla Rifat ef. Jasharin nga Zhegra (Imami veteran) i 
cili me veprimtarine e treguar si kryetar i Keshillit te 
Bashkesise islame ne Gjilan, si kryetar i shoqates se 
ulemave, si imam ne xhematin e xhamise ne Zheger, 
po edhe njeri nder themeluesit e Keshillit te pajtimit te 
gjaqeve per Anamorave. 

Jetish ef, Bajramin per kontributin e tij si kryetar dhe 
Myfti i Keshillit te Bashkesise islame ne Gjilan, Krye- 
tar i Kryesise se Bashkesise Islame te Kosoves, the- 
melues i Revistes fetare mujore "Dituria Islame". 
Hafiz Alush Kadriun, per kontributin e treguar si imam 
i xhematit te xhamise "Xhedide" ne Gjilan. 
Hafiz Mejdi Abdylin per kontributin e tij ne fushen e 
mesim besimit 

Enver ef. Rexhepin per kontributin e tij lidhur me nde- 
rtimin e xhamise "Dere Mahalle". 



1 




dituria islame / 202 



53 



Prishtine 




U perurua aneksi i xhamise "Kaderije" 

Ne prani te mijera besimtareve dhe te 
ftuareve te posacem ku qe i pranishem 
edhe Myftiu i Kosoves, Mr. Nairn Ternava i 
shoqeruar nga bashkepunetoret, drejtori 
ekzekutiv i Komitetit te Bashkuar Saudit 
(SJRC) Velid el Umran e shume te ftuar te 
tjere nga te gjitha qendrat e Kosoves, ne 
nje ceremoni solemne u perurua ne Prish- 
tine me 24 maj 2007 objekti shtese i xha- 
mise "Kaderije" apo si? njihet ne popull 
Xhamia e Muhaxhereve. 

Pos ndertimit te objektit shtese me se 
eshte zgjeruar xhamia ne nje siperfaqe prej 
mbi 500 metra katrore, eshte bere edhe re- 
novimi i objektit te vjeterte xhamise, keshtu 
qe tani kjo xhami ka ne dispozicion per be- 
simtaret nje siperfaqe prej 720 metra katr- 
ore me se e bene xhamine me hapesire me 
te madhe ne Kosove. 

Duke iu drejtuar te pranishmeve myftiu 
Ternava pasi ka pershendetur te pranish- 
mit dhe ka falenderuar donatoret fillimisht tha: 

Te nderuar vellezer! Se sa e rendesishme eshte xhamia ne islam per ne shembull eshte i derguari Muhamedi 
a.s. i cili kur migroi nga Meka ne Medine pune e pare qe ndermori sic e dime nga historia qe ndertimi i xhamise e 
cila eshte edhe xhamia e pare ne toke". 

Me tutje Myftiu duke folur per historikun e xhamive ne trojet tona nder te tjerat spikati "Ndertimi i xhamive ne tro- 
jet tona ka nje histori mbi gjashte shekullore, te cilat na i ndertuan te paret tane te cilet sic e dini kaluan edhe shume 
katrahura ne kohen e komunizmit por i ruajti xhamite dhe besimin ne Zotin e madh. 

Te nderuar vellezer gjate luftes sic e dini infrastruktura e Bl qe ne shenjester te soldateskes serbe e cila na i dem- 
toi mbi 50% te xhamive tona. Menjehere pas lufte krahas ndihmave tjera shoqatat nga Bota Islame na ndihmuan 
edhe ne rindertimin e xhamive. Por pos xhamive vellezerit tane kane kontribuar shume ne rindertimin e e infrastruk- 
tures publike ne Kosoven e pas luftes, per cka ne sinqerisht i falenderojme. 

Ndersa duke folur per rolin qe ka xhamia ne Islam myftiu tha: "Vellezer xhamia eshte vend ku adhurohet i Madhi 
Zot, vend fisnikerimi e edukimi i popullates, andaj mbetem me shprese se do jete ne kete sherbim". 

Duke pershendetur manifestimin drejtori gjeneral i SJRC Velid el Umran i cili nga Riadi kishte ardhur per kete 
manifestim nder te tjerat tha: "Sot kam nderin qe juve t'ju drejtohem si vella i juaj ngase kemi realizuar bashkerisht 
nje projekt te rendesishem per besimtaret e Prishtines. Nese kthemi ne retrospektive 4 vjet pas ende me kujtohet 
kur e kemi vizituar kete xhami qe ishte e vogel dhe kur kemi pa se si xhemati falej jashte ne bore e shi qe atehere 

e kemi marre per obligim qe me aq sa mu- 
ndemi ta ndihmojme kete xhemate, dhe 
fale ndihmes se Allahut ja sot keni nje nder 
xhamite me te medha ne vendin tuaj. 

Ndertimi i kesaj xhamie tregon angazhi- 
min e te gjitheve qe nga xhemati, imami, 
Bashkesia Islame dhe shoqata te cilet se 
bashku bashkepunuan dhe realizuan kete 
veper madhore". 

Drejtori i Vakful Islamit - misioni ne Koso- 
I ve Abdurrezak el-Bejt, para te pranishmeve 
beri te ditur se realizimi i ketij projekti ka 
kushtuar 185 mije euro. 

Te pranishmit i pershendeti edhe kryeta- 
ri i KBI te Prishtines Bahri ef. Sejdiu. 




£007'* 5 EH 



(r. shkodra) 



54 



dituria islame / 202 



Aktuale 



Kryeministri Qeku bashkebisedoi me studente te FSI-se te Prishtines 



Ju studente te nderuar, bashke me profesoret tuaj, 
keni percjelle nje imazh shume te mire per Kosoven 



Kryeministri i Kosoves Agim Qeku, me 2 maj 2007 vi- 
zitoi Fakultetin e Studimeve Islame te Prishtines, ku 
eshte pritur nga dekani dr. Rexhep Boja, i cili e ka njohur 
kryeministrin Qeku me rriten dhe zhvillimin e ketij fakul- 
teti. 

Me pas Kryeministri Qeku ne sallen e bibliotekes se 
FSI-se ka bashkebiseduar me studente te ketij fakulteti. 
Ai fillimisht tha: "Jam i nderuar qe sot jam ne mesin tuaj, 
ne mesin e studenteve dhe profesoreve te FSI-se, ne 
kete institucion shume te rendesishem te Kosoves. Ne 
fillim dua te pergezoj stafin akademik dhe ju, studente te 
nderuar, per punen e shkelqyer qe jeni duke bere. The- 
melimi i ketij fakulteti eshte i nje rendesie te vecante per 
Kosoven, dhe jo vetem per Kosoven, po per te gjithe 
shqiptaret kudo ku jetojne. 

Kosova dhe populli shqiptar kane nevoje per kuadro 
si ju, qe njohurite per fene e kulturen islame t'i percillni 
popullit tone neper te gjitha trojet ku ju do te sherbeni. 

Une vete po nisem nga profesioni im i meparshem, 
ngase nuk ka gje me fisnike sesa t'i sherbesh popullit te- 
nd, ta orientosh ne menyren e duhur, ta orientosh nga 
vlerat e duhura, te jesh ne sherbim te tij, te jesh sherbet- 
or i popullit tend, - eshte profesioni me fisnik dhe me i 
ndershem qe dikush mund ta kete, e ju jeni ata qe e keni 
zgjedhur kete profesion". 

Me tutje Kryeministri Qeku ka falenderuar Bashkesine 
Islame dhe institucionet e saj per kontributin e dhene si 
gjate luftes ashtu edhe pas saj per Kosoven. 

"Shume studente dhe hoxhallare tane jane radhitur ne 
UQK, kane qene veprimtare te ceshtjes kombetare. Shu- 
me prej tyre jane deshmore, e shume punojne edhe sot 
ne institucionet e ndryshme shteterore te Kosoves, i gjej- 
me ne TMK, ne SHPK, cka do te thote se jane duke dhe- 
ne kontributin e tyre te cmueshem dhe dallohen per nga 
menyra, sjellja, menyra e te kuptuarit te vlerave njere- 
zore e morale. Une ketu nuk mund te le pa permendur 
edhe profesorin tuaj, dr. Rexhep Boja, te cilin keni nderin 
ta keni dekan te ketij fakulteti, e i cili ka dhene nje kontri- 
but dhe eshte duke dhene edhe tash nje kontribut te 
madh dhe vertet eshte shnderruar ne nje ambasador te 
ceshtjes sone kombetare jo vetem ne Boten Islame, por 
edhe me gjere"- tha Kryeministri Qeku. 

Ndersa, duke folur per rolin e studenteve te FSI-se ne 
percjelljen e imazhit te mire te Kosoves ne bote karshi 
propagandas serbe, Kryeministri vegoi: 

"Ju studente te nderuar, bashke me profesoret tuaj, 
keni percjelle nje imazh shume te mire dhe keni qene 
pergjigjja me e mire kunder propagandes serbe, e cila ka 
dashur qe te pershkruaje geshtjen tone, luften tone si 
lufte fetare, si nje popull qe nuk eshte tolerant ndaj besi- 
meve te tjera. Ne si popull kemi me shumecka te mbu- 
rremi, dhe do te mburremi e per kete kemi arsye, por 
eshte e vecante nje gje me te cilen mburremi, dhe kjo 
eshte toleranca fetare, te cilen ne e kemi ndertuar dhe e 
kultivojme. E kemi kete tolerance, e merita pse e kemi i 
takon shumices. Tolerancen fetare ne e kultivojme dhe e 




konsiderojme si nje vlere te popullit tone, gje qe eshte 
nje mesazh shume pozitiv qe ne dergojme ne bote". 

Ndersa, duke folur per procesin politik per definimin e 
statusit te Kosoves, Kryeministri Qeku shprehu bindjen 
se ceshtja e zgjidhjes se statusit te Kosoves eshte ce- 
shtje javesh: 

"Procesi i pavaresimit te Kosoves eshte shume afer. 
Eshte nje proces te cilit po i shihet dhe po i dihet fundi. 
Eshte ceshtje javesh kur do ta kemi vendin tone te pa- 
varur. 

Per kete ne presim qe te merret nje vendim ne Keshi- 
llin e Sigurimit dhe ne deshirojme qe te kemi nje bekim 
te Keshillit te Sigurimit" - tha Kryeministri, i cili u foli edhe 
per sfidat qe po has ky proces, per se ai u shpreh: 

"Jemi te vetedijshem qe ne KS ka kundershtare te pa- 
varesise se vendit tone, qe nga zvarritja e procesit te Ko- 
soves deshirojne te tregojne qe ende jane faktore. 

Kemi disa vende ne KS qe deshirojne ta prolongoje 
pavaresine e Kosoves, ndersa ne anen tjeter kemi disa 
vende qe deshirojne qe sa me shpejt ta perfundoje ?e- 
shtja e pavaresise se Kosoves, dhe kemi disa vende te 
tjera qe ende, ne mungese te njohurive te verteta per 
proceset ne Kosove, jane te pavendosura". 

Duke zberthyer kete, Kryeministri theksoi edhe kete: 

"Edhe misioni i fundit i KS, misioni faktmbledhes ishte 
i iniciuar nga kundershtaret e pavaresise se Kosoves me 
shpresen se ky mision do te konstatonte gjendje jo te mi- 
re per Kosoven, do te konstatonte se Kosova nuk eshte 
ne gjendje qe te jete shtet, qe te administroje vetveten 
dhe ne kete menyre KS do te shtyje marrjen e vendimin 
per pavaresine e Kosoves. Por u deshmua e kunderta: 
Misioni qe ketu dhe pa qe ne funksionojme si shtet, kemi 
ngritur infrastrukture shteterore, ne dukemi si shtet, ve- 
projme si shtet, sillemi si shtet dhe synojme shtetin dhe 
ata pane se Kosova eshte e gatshme per t'i marre per- 
gjegjesite qe i takojne nje shteti. 

Me pas Kryeministri Qeku iu pergjigj pyetjeve te stu- 
denteve. 

(r. shkodra) 



dituria islame / 202 



55 



Aktuale 



Ne garat e Kur'anit ne nivelin ballkanik ne Sarajeve 



Sallah efendi Feta zuri vendin e dyte 



Fakulteti i Shkencave Islame i Sarajeves, me rastin e tri- 
dhjetevjetorit te themelimit, ka organizuar nje gare Kurani ne 
nivelin ballkanik per lexuesit dhe hafizet me te mire ne rajon. 

Hapjen e kesaj gare e beri dekani i Fakultetit te Shkencave 
Islame, Prof. Dr. Enes Karig, i cili ne fillim te fjalimit te tij, i per- 
shendeti te gjithe te pranishmit dhe u uroi sukses te gjitheve, 
duke thene: "Me vjen mire qe pjesemarresit erdhen nga te gji- 
tha institucionet islame te Ballkanit. Me garat ne disiplinat tradi- 
cionale kemi shenuar tridhjetevjetorin e ekzistimit te fakultetit 
tone. Jam i sigurt se keto gara do te behen tradite". 

Ne kete gare mori pjese edhe Fakulteti i Studimeve Islame 
i Prishtines, te cilin e perfaqesoi Sallah Feta, dhe medreseja e 
mesme "Alauddin", te cilen e perfaqesoi Suad Shabani. 

Gara ishte parapare te mbahej me 19 e 20 maj 2007 ne ob- 
jektin e Fakultetit te Shkencave Islame te Sarajeves, dhe qe 
ndare ne tri kategori: 

- kategoria e pare ishte per hifzin e tere Kuranit; 

- kategoria e dyte ishte per hifzin e pesembedhjete xhuzeve te 

Kuranit, dhe 

- kategoria e trete per lexim-tilavet te Kuranit. 

Ne kete gare ishin te ftuar students dhe nxenes nga: 
Fakulteti i Shkencave Islame i Sarajeves; 
Fakulteti i Shkencave Islame i Shkupit; 
Fakulteti i Studimeve Islame i Prishtines; 
Fakulteti Pedagogjik i Zenices; 
Fakulteti Pedagogjik i Bihacit; 
Medreseja Husrev-begov e Sarajeves; 
Medreseja Isa-beg e Shkupit; 
Medreseja "Alauddin" e Prishtines; 
Medreseja e Novi-Pazarit; 
Medreseja "Behram-beg" e Tuzlles; 
Medreseja "Elgi Ibrahim-pasha" e Travnikut; 
Medreseja "Xhemaluddin Caushevic" e Cazinit; 
Medreseja "Osman ef. Rexhovic" e Visokos; 
Medreseja "Karaxhoz-beg" e Mostarit; 
Medreseja "Dr. Ahmed Smajlovig" e Zagrebit. 

Gara filloi te shtunen me 19.05.2007 nga ora 10.00, se pari 
ne kategorine e pare, ku moren pjese gjithsej kater garues, per 
secilin games nga tri pyetje te cilat ishin formuar nga komisioni 

- hfz. Doc. Dr. Fadil Fazlig, kryetar komisioni. Mr. hfz. Xhevat 
Shoshic, anetar, Mr. hfz. Halil Mehtig, anetar, hfz. Aziz ANN, 
anetar, dhe hfz. Kenan Music, anetar. Me pastaj filloi kategoria 
e dyte, ku moren pjese gjashte games, te cileve gjithashtu iu 
shtruan tri pyetje nga komisioni. Pas namazit te drekes, ishte 
pergatitur nje dreke nga fakulteti mikprites per te gjithe pjese- 
marresit, dhe me pas filloi gara ne kategorine e trete, ku moren 
pjese gjithsej njezet garues, te cilet iu pergjigjen nje pyetjeje 





Sallah ef. Feta ne garat e Kur'anit 

nga komisioni dhe nje tjetre sipas deshires se tyre. Gara per- 
fundoi rreth ores 18.00 te mbremjes. Ne oren 19.30 ishte per- 
gatitur darka ne restorantin e fakultetit, per te gjithe garuesit. 
Pas namazit te akshamit e deri ne namazin e jacise, qe orga- 
nizuar nje revy-mbremje kuranore, ku moren pjese lexuesit me 
te mire te kesaj gare. 

Te dielen, nga ora 10.30 deri ne 11.30, perfaqesuesit e te 
gjitha rajoneve paten nje takim me dekanin e Fakultetit te 
Shkencave Islame - Prof. Dr. Enes Karig, me te cilin biseduan 
rreth aktiviteteve te fakulteteve dhe medreseve ne pergjithesi. 
Kurse ne oren 11.30 u shpallen rezultatet e pjesemarresve ne 
gara nga kryetari i komisionit hfz. Doc. Dr. Fadil Fazlig. Rezul- 
tatet me te mira i arriten keta garues: 

Ne kategorine e pare, hifzi i tere Kuranit: 

1. Amina Kapo, 280 pike (Fakulteti i Shkencave Islame i Sa- 
rajeves) 

2. Alija Rahmani, 274 pike (Fakulteti i Shkencave Islame i Sa- 
rajeves) 

3. Muhamed Fetig, 273 pike. 

Ne kategorine e dyte, hifzi i pesembedhjete xhuzeve te Ku- 
ranit: 

1. Muhamed Lepir, 260 pike (Fakulteti i Shkencave Islame i 
Sarajeves) 

2. Alem Kehig, 257 pike (medreseja "Behram-beg" e Tuzlles) 

3. Suad Shabani, 192 pike (medreseja "Alauddin" e Prishti- 
nes). 

Ne kategorine e trete, tilave-lexim i Kuranit: 

1. Mensur Kerla, 290 pike (Fakulteti i Shkencave Islame i Sara- 
jeves) 

2. Sallah Feta, 286 pike (Fakulteti i Studimeve Islame i Prishti- 
nes) 

3. Taib Karalig, 274 pike (medreseja "Gazi-Husret begov" e Sa- 
rajeves). 

Pas shpalljes se rezultateve, u dhane gmimet per garuesit 
si dhe nga nje certifikate per pjesemarrje. 
Vendi i pare - 300 euro; 
Vendi i dyte - 250 euro, dhe 
Vendi i trete - 200 euro. 

Kjo gare u permbyll me nje dua nga nje profesor i Fakultetit 
te Shkencave Islame te Sarajeves. 

Vedat Shabani 



56 



dituria islame / 202 



Aktuale 



Stamboll 



Vellazerohen Keshilli i Bashkesise Islame i Mitrovices 
dhe myftinia e Bajrampashes-Stamboll 



Duke u nisur nga parimi kuranor: "Me te vertete te gjithe be- 
simtaret jane vellezer" si dhe nga syneti i Pejgamberit a.s.: 
"Shembulli i besimtareve ne dashurine, meshiren dhe marre- 
dheniet e ndersjella, eshte sikur shembulli i nje trupi te vetem: 
nese nje pjese e tij dhemb, atehere dhembjen e ndien i tere 
trupi". 

Myftinia e Bajrampashes eshte myftinia e pare e qytetit te 
Stambollit, e cila ka filluar te zbatoje ne praktike projektin "Ve- 
llazerimi i qyteteve", projekt ky qe eshte iniciative e Dijanetit te 
Turqise. 

Me kete rast, pas disa kontakteve dhe duke njohur situaten 
e qytetit te ndare te Mitrovices, Myftinia e Bajrampashes ka 
zgjedhur qe Keshilli i Bashkesise Islame i Mitrovices te jete 
keshilli me te cilin do te vellazerohet. 

Dhe mu per kete qellim, me daten 1 maj 2007, Myftinia e 
Bajrampashes edhe zyrtarisht i ka derguarftese Keshillitte Ba- 
shkesise Islame te Mitrovices, per ta vizituar Myftinine e Baj- 
rampashes. 

Keshilli i Bashkesise Islame i Mitrovices, me kenaqesine me 
te madhe, ka pranuar ftesen e Myftinise se Bajrampashes per 
t'i bere vizite si dhe per t'u vellazeruar me te. 

Me kete rast nje delegacion i KBI-se te Mitrovices, i perbere 
nga kryetari i KBI-se - Asllan ef.Fazliu, kryeimami - Rexhep ef. 
Lushta dhe imami - Hamit ef. Kamberi, me daten 13 maj 2007, 
arriten ne Stamboll, ku u priten vellazerisht nga Myftinia e Baj- 
rampashes. 

Gjate nje jave qendrimi ne Stamboll, delegacioni i KBI-se 
nga Mitrovica, u takua me personalitete te ndryshme si dhe me 
perfaqesues te qeverise dhe shoqatave te ndryshme ne qyte- 
tin e Stambollit. 

Takimin e pare e zhvilluan me Myftiun e Bajrampashes, z. 
Zija Ersin, me te cilin paten nje takim te ngrohte dhe vellazeror, 
ku Myftiu i nderuar Zija Ersin, shprehu kenaqesine e tij per ta- 
kimin si dhe shfaqi gatishmerine e Myftinise se Bajrampashes 
per ta ndihmuar Keshillin e Bashkesise Islame te Mitrovices ne 
aktivitete dhe ne projekte te ndryshme me karakter fetar. 

Ne anen tjeter, delegacioni i KBI-se, prire nga kryetari i KBI- 
se, Asllan ef. Fazliu, e njoftoi Myftiun per situaten ne Mitrovice 
dhe ne pergjithesi per gjendjen e saj para, gjate si dhe pas lu- 
ftes. 

Perveg takimit me Myftiun, delegacioni u takua edhe me te 
gjithe imamet e Myftinise se Bajrampashes, te cileve me nje 
fjale rasti iu drejtua kryetari i KBI-se, Asllan ef. Fazliu, i cili i 
dhuroi Myftiut nje pikture te qytetit te vjeter te Mitrovices, punu- 
ar prej bakri. 

Myftiu Zija Ersin kishte pergatitur nje axhende te ngjeshur 
takimesh, nder te tjere edhe me kryetarin e komunes se Baj- 
rampashes, z. Hysej Burge, si dhe me prefektin e komunes. 






1 


§ f ' w 


1 1 _ 


" 1 


Ij^i^tH^^M ^Sr ^ 



Myftiu i Bajrampashes dhe anetaret e KBI i Mitrovices 



Gjithashtu delegacion u takua edhe me perfaqesuesit e 
shoqates se Rumelive te Turqise dhe Shoqaten e Kosovareve 
ne Stamboll, me te cilet, perveg takimeve te rastit, u evokuan 
edhe shume kujtime nga vete nikoqiret me prejardhje nga qy- 
teti i Mitrovices dhe nga Kosova. 

Po ashtu nje takim i rendesise se vegante u be me shoqaten 
humanitare IHH, e cila ka bere nje pune te madhe ne ndarjen 
e ndihmave ne Kosove gjate luftes dhe pas saj. Delegacioni u 
takua edhe me zv.drejtorin e pergjithshem te kesaj organizate, 
z. Murat Jellmaz, i cili eshte edhe autor i librit KOSOVA NE 
RRUGEN E PAVARESISE. 

Gjithashtu u takuam edhe me deputetin e Parlamentit turk, 
z. Hysejn Kansu, me prejardhje nga Sanxhaku, i njohur per 
angazhimin e tij ne Parlamentin turk rreth ceshtjes se Bosnjes 
dhe te Kosoves. 

Po ashtu shfrytezuam rastin te vizitonim shume xhami, si 
ate te Sulltan Ahmetit, Aja Sofine, Bejazit, Fatih, Sulltan Ejup, 
vizita ne keto monumente historike dhe fetare, qe ngjallen 
emocione dhe na kthyen ne historine e bujshme te hilafetit Os- 
man, i cili per me teper se gjysme mileniumi sundoi boten me 
drejtesine kuranore. 

Perveg xhamive patem rastin te vizitonim edhe shume me- 
drese dhe kurse kuranore, ku djemte dhe vajzat jo vetem nga 
Turqia, po edhe nga vende te ndryshme te botes, kryesisht nga 
Ballkani, vijonin mesimet e tyre. 

Vizita jone, edhe pse zgjati nje jave, me te vertete kaloi shu- 
me shpejt, saqe, po te kishim mundesine te qendronim edhe 
nje muaj a me shume, nuk do te ngopeshim me bukurite e 
minareve dhe te qytetit te Stambollit, qe ka mbi 1000 xhami. 

Ne fund, duhet vene ne dukje faktin qe nje perkrahje te ma- 
dhe delegacionit tone i dhane edhe hfz. Haki Vatansever, 
imam dhe hatib ne Xhamine KOCATEPE ULLU XHAMI ne Baj- 
rampashe, si dhe H. XHEMAIL GULER, te cilet ne cdo kohe na 
shoqeruan dhe na ndihmuan qe kjo vizite jona te ishte me e 
suksesshme. E lusim Allahun e Madherishem qe t'i shperbleje 
me Xhenetin e larte Firdeus! 

Me shpresen se tani e tutje, pas vellazerimit me Myftinine e 
komunes se Bajrampashes, Mitrovica do te jete nje pjese e 
qytetit te Stambollit, ne u larguam nga Stambolli, po zemrat 
dhe mendjet tona do te jene gjithmone te lidhura me ato te 
drejtuesve te Myftinise se Bajrampashes. 

Rexhep Lushta 



dituria islame / 202 



57 



Aktuale 



U inaugurua minarja e xhamise se Qarshise ne Hanin e Elezit 



Me 14 gusht 2006, me iniciativen e 
kahershme te Keshillit te Bashkesise Is- 
lame te Hanit te Elezit, u vu gurthemeli i 
minares se xhamise te Qarshise, qe per 
qytetaret e Hanit te Elezit ishte dite gezi- 
mi. Kesaj here ne balle te oxhakut te ba- 
miresise qendronte familja e H.ldris 
Imishtit, e cila me plot besim i qe pergji- 
gjur apelit te Keshillit te Bashkesise 
Islame te Hanit te Elezit, qe te merrte 
persiper investimin e ndertimit te kesaj 
minareje qe nga themeli e deri ne pirgun 
e saj me te larte. Te pranishmeve iu drej- 
tua kryetari i KBI-se te Kacanikut, mr. 
Musa Vila, i cili i pershendeti te pranish- 
mit dhe njeheresh u uroi mireseardhje ne 
kete manifestim modest. Besimtareve ua 
sqaroi ajetin kuranor: "Se vertete ata qe 
ndertojne xhami jane besimtare dhe be- 
sojne diten e fundit", per te vazhduar se 
vete ndertimi i kesaj minareje tregon se 
kjo veper rrjedh nga besimi i thelle ne ze- 
mer dhe presim qe shperblimin ta marre 
ate dite kur do te takohemi me Allahun 
xh.sh. Po ashtu ai permendi edhe hadi- 
thin e Pejgamberit a.s. i cili thote: "Kush 
nderton nje xhami ne kete bote, Allahu 
do t'i ndertoje nje shtepi ne Xhenet", 
duke shpresuar se kjo minare do te jete 
nje pallat ne Xhenet per kete familje dhe 
gjithe ata qe bejne vepra te tilla. Ne emer 
te familjes se haxhi Idrisit, te pranishmit i 
pershendeti haxhi Ismaili duke thene se 
kjo minare eshte e te gjitheve dhe si e ti- 
lls te gjitheve do te na sherbeje. Studenti 
i FSI-se, Arif Hasallari lexoi nje ashere 
nga Kurani, dhe, ne kordinim me imamet 
e ketij rrethi, u kenduan tekbire duke per- 
cjelle venien e gurthemelit. Tri lopatat e 
para i hodhi investitori h. Idris Imishti, per 
te vazhduar me tri te tjera i biri, h. Ismaili, 
mr.Musa Vila dhe Nexhmedin Dernjani. 
Me kete rast u organizua nje koktej mo- 
dest po nga investuesi, per nder te 
mysafireve te pranishem ne kete mani- 
festim. Ndryshe nga minaret e tjera kla- 




sike, te cilat ne vete kane pasur vetem 
elementin funksional, kjo minare eshte e 
stilit modern dhe permban edhe eleme- 
ntin dekorativ. Kjo minare ndryshon hori- 
zontalitetin e ndertesave te tjera, qe ne 
te shumten e rasteve jane te uleta dhe 
katrore, njeheresh duke i dhene nje pa- 
norame bukurie qytetit te Hanit te Elezit. 
Lartesia e kesaj minareje eshte 47 met- 
ra, me galerine e quajtur sherife, qe 
perbehet nga tri lloje te ndryshme deko- 
rative me motive lulesh dhe elementesh 
te tjera stilistike. Punet ne ndertimin e 
kesaj minareje perfunduan me 28 nentor 
2006 me koston e ndertimit qe kapte vle- 
ren 27800 euro. 

Me rastin e inaugurimit solemn te mi- 
nares, qe u be me 29 dhjetor 2006, Ha- 
nin e Elezit e nderoi prania e Myftiut te 
Kosoves Mr. Nairn Ternava me bashke- 
punetoret e tij. Ne pritje te Myftiut i cili 
preu shiritin perurues, kishin dale qindra 




Donatoret e minares, H. Idriz Imishti 
me te birin Ismailin 

qytetare te Hanit te Elezit per ta kremtu- 
ar kete dite madheshtore. Meqenese kjo 
dite ishte e xhuma, Kryetari i KBI-se te 
Kosoves, Mr.Naim Ternava, nga hutbeja 
iu drejtua qytetareve te Hanit te Elezit 
duke e cmuar punen e ndertimit te kesaj 
minareje dhe duke e vleresuar punen e 
bijve te Haxhi Idris Imishtit, te cilet sakri- 
fikuan pasurine e tyre per ndertimin e ke- 
tij objekti madheshtor. Njeheresh Myftiu 
para qytetareve lavderoi edhe punen e 
KBI-se te Kacanikut, duke i porositur qy- 
tetaret qe cdo here t'i pergjigjen apelit te 
Bashkesise Islame per punet e metutje- 
shme. Namazin e xhumase e fali Kryei- 
mami i Bashkesise Islame te Kosoves, 
Sabri Bajgora.Vlen te theksohet se po 
kete dite kjo xhami u emertua Xhamia e 
Qarshise, meqenese ndodhet pikerisht 
ne qender te qytetit te Hanit te Elezit. 
Duke falenderuar Allahun xh.sh., Keshilli 
i Bashkesise Islame i Hanit te Elezit per- 
mbylli vitin 2006 me nje sukses qe do te 
mbetet histori per Hanin e Elezit, qe esh- 
te ngritja e kesaj minareje qe i ka ndry- 
shuar pamjen ketij qyteti me bukurine e 
saj madheshtore. 

Nexhmedin Dernjani 



Ne Medvegje Bashkesia Islame e Kosoves do te ndertoje nje xhami te re 



Nje delegacion nga komuna e Medvegjes me imamin e xha- 
mise te Banjes se Siarines z. Ilham Hasanin ne krye, te mer- 
kuren ka qendruar per nje vizite ne Prishtine, ku eshte takuar 
me perfaqesuesit me te larte te Bashkesise Islame te Kosoves. 

Delegacioni eshte kthyer me lajme te mira nga Prishtina ne 
Medvegje. Perfaqesuesi i larte i Bashkesise Islame te Kosov- 
es, zoteri Qemajl efendi Morina, ka paralajmeruar se BIK-ja se 
shpejti do te ndertoje nje xhami te re ne Medvegje. 

Po ashtu e kemi bere te njohur se Bashkesia Islame e Ko- 
soves ia ka vazhduar mandatin imamit te xhamise te Banjes se 
Siarines, z. Ilham Hasanit. 

Paralajmerimet e fundit qe vijne nga Kosova, tregojne qarte 
se ne te ardhmen do te ndodhin shume ndryshime pozitive ne 
komunen e Medvegjes, per sa i perket jetes fetare. 

Pa dyshim, feja islame ka munguar nje kohe te gjate ne ko- 
munen e Medvegjes per arsye te ndryshme. Erdhi koha kur di- 
jetaret, mendimtaret dhe intelektualet udhezojne dhe nxisin 
popullin qe t'i rikthehen fese islame. 



la vlen te permendet se qe nga muaji nentor i vitit 2006 e 
deri me sot, ne xhamine e Banjes se Siarines per cdo dite 
mbahen ligjerata per femije lidhur me fene islame. Iniciator i 
ketyre ligjeratave eshte vete imami i xhamise, z. Ilham Hasani. 

"Femijet qe ndjekin rregullisht mesimin ne xhamine e Ba- 
njes se Siarines jane shume te zgjuar", - tha z. Hasani. Ai shtoi 
se ne te ardhmen keta femije do te jene ata qe do te interpre- 
tojne fene islame ne komunen e Medvegjes. 

"Qellimi i ketyre ligjeratave eshte edukimi i femijeve per me- 
sim-leximin e Kuranit, - tha me tutje z. Hasani, duke shtuar: 
"Qdo mysliman duhet te dije te lexoje Kuran, sepse Allahu 
xh.sh. ka premtuar se per gdo shkronje qe lexohet prej Kuranit, 
ka nga dhjete sevape". 

Zoteri Hasani beri te njohur se ne vitin e ri shkollor 2007/08, 
mesimbesimi do te hyje si lende e re ne shkollat fillore te ko- 
munes se Medvegjes. Eshte argument i mjaftueshem se sho- 
qeria stabile eshte fushe me e mire per perhapjen e Islamit. 

Fidan Kosumi 



58 



dituria islame / 202 



Aktuale 



Lipjan-Topligan 

U vu gurthemeli i Xhamise ne fshatin Topligan 



Ne kete fshat kishte mejtep qe nga 
viti 1924, ku, edhe si shkolle e vend- 
takim i ndryshem, neper kete mejtep 
kaluan figura te njohura te hoxhalla- 
reve tane duke dhene kontributin e 
tyre per Islamin. Ne vitin 1996 ky me- 
jtep u zyrtarizua si xhami, pavaresisht " ' 
nga hapesira e vogel. 

Ndersa tani banoret e ketij fshati, 
me zemergjeresine e tyre, u organi- 
zuan per ndertimin e xhamise se re. 

Ceremonia me rastin e venies se 
gurthemelit filloi pas faljes se namaz- 
it te Xhumase. 

Ne emer te fshatareve dhe keshillit organizativ, foli mr.lslam 
Sllamniku, i cili falenderoi bashkefshataret per kontributin e 
tyre te dhene. Me pas kryetari I KBI-se te Lipjanit, Xhavit ef. 
Qerimi, i uroi qytetaret per fillimin e ndertimit te xhamise dhe 
kontributin e tyre duke u kujtuar hadithin "Kush nderton nje 
xhami ne kete bote, Allahu do t'i ndertoje nje shtepi ne Xhe- 




nnet". Ne emer te Kryesise se BIK-se foli 
Fitim ef. Flugaj, i cili tha: "Secili besimtar 
ndien nje kenaqesi kur ndertohet nje 
xhami, andaj uroj qe kjo xhami te jete 
vend adhurimi, bashkimi, uniteti e mesi- 
mi ne mesin tuaj". 

Nen zerin e tekbireve, kryetari Xhavit 
ef. Qerimi, Fitim ef. Flugaj e Rexhep ef. 
Luma, perfaqesues nga BIK, kryeimami 
Burim ef. Arifi se bashku me imame, per- 
faqesues nga fshati Topligan, - vune gur- 
themelin e xhamise se re. 

Vendin per ndertimin e xhamise e ka 
dhene kuvendi komunal, kurse ndertimi i 

xhamise behet me financim te qytetareve dhe njerezve bami- 

res. 

Projekti per ndertimin e xhamise do te kushtoje rreth 40 mije 

euro. Te gjithe atyre qe kontribuojne per ndertimin e xhamise, 

Allahu ua kompensofte me te mirat e Tij ne kete bote dhe ne 

Ahiret. , . _ „. 

Zaim Baftiu 



Ne Rogove te Hasit u vu gurthemeli i rindertimit te minares se xhamise 



Me daten 20 maj 2007, diten e diel, 
keshilli i xhamise se fshatit Rogove, me 
imamin e zellshem Rrahman ef. Hoxhen 
ne krye, organizuan nje manifestim per 
nder te venies se gurthemelit per rinder- 
tim te minares se xhamise se fshatit, te 
cilen forcat serbo cetnike e kishin rrenuar 
me themel me 15 maj 1999. 

Xhamia e Rogoves se Hasit eshte 
ndertuar ne v. 1580 nga Hasan Aga Je- 
mishciu, i lindur ne v.1535 po ne kete 
fshat (vdekur ne v. 1603), i cili perveg 
xhamise, ndertoi imaretin perskaj xhami- 
se, hamamin (qe tani nuk ekziston me), 
ndertoi 3 ura, tre mullinj, kullen e gurit e shume objekte te tjera 
afariste, si dhe kishte shtruar 3 km rruge me kalldrem, dhe 
kishte hapur kanalin per ujitjen e tokave prej lumit Drini i 
Bardhe. 

Banoret e Rogoves se Hasit me rrethine sot kishin nje ge- 
zim te papershkrueshem sepse pas shume kerkesave dhe lut- 
jeve qe Rogovasit ia kishin drejtuar institucioneve lokale dhe 
atyre qendrore, per rindertimin e minares se xhamise, qofte 
atyre fetare dhe shteterore, kishin hasur ne vesh te shurdher, 
dhe ja sot i erdhi radha qe kerkesa e tyre te behet realitet. 

Ne kete manifestim - ceremoni solemne moren pjese xhem- 
atlinj te shumte te Rogoves, biznesmene, drejtori i shkolles fi- 
llore me personelin arsimor, intelektuale dhe banore te shumte 
te fshatrave perreth. Te pranishem qene kryetari i KBI-se te 
Gjakoves, Fatmir ef. Iljazi me bashkepunetoret, Bedri ef. Kida 
dhe Esat ef. Rexha, perfaqesuesit e KBI-se te Rahovecit, Halit 
ef. Shala sekretar dhe Is-hak ef. Rexhepi, ish-imami i kesaj 
xhamie - Xhemajli ef. Bytyci dhe Fetah ef. Bekolli, si dhe ima- 
me te fshatrave perreth, drejtori i IMKK te Gjakoves, Ing. Os- 
man Gojani dhe Ing. Agron Lama. 

Keshilli organizativ i xhematit me imamin ne krye kishin per- 
gatitur, sipas tradites vendore, prerjen e dy kurbaneve per 
ndere te mysafireve dhe fillimit te punimeve, si dhe kishin per- 
gatitur nje dreke me ushqime tradicionale te anes se Podri- 
mes. Pas ketij akti u vu gurthemeli i rindertimit te minares se 
xhamise, qe e beri kryetari i KBI-se te Gjakoves, Fatmir ef. 
Iljazi, dhe me pas u lexua nje ashere e Kuranit nga ana e Esat 
ef. Rexhes, kurse lutjen e beri ish-imami i kesaj xhamie, Xhe- 
majli ef. Bytyci. 

Ne vazhdim kryetari i KBI-se e mori fjalen dhe, pas falende- 
rimit te Allahut xh.sh. dhe dergimit te salavateve per Muham- 




medin a.s., tha: "Me lejoni qe me 
respektin me te thelle t'ju pershendes 
dhe njekohesisht t'ju percjell urimet dhe 
pergezimet me te perzemerta ne emer 
te Kryesise Bashkesise Islame te Koso- 
ves, respektivisht te kryetarit Mr. Nairn 
ef. Ternava, me rastin e fillimit te puni- 
meve ne rindertimin e minares se ketij 
objekti fetar, i cili per shekuj me radhe 
ishte vater e fese, arsimit e kultures dhe 
djep i diturise, dhe qe stoikisht diti t'u 
beje balle sfidave te kohes nga me te 
ndryshmet, perfshire ketu edhe luften e 
fundit barbare ne keto treva. Falenderoi 
All-llahun xh.sh. qe me ne fund, pas shume kerkesave dhe lut- 
jeve qe u kemi bere donatoreve dhe shoqatave humanitare te 
ndryshme, Entit per Mbrojtjen e Monumenteve te Kultures te 
Gjakoves, Ministrise se Kultures, etj. - me ne fund, ia arritem 
qellimit per fillimin e punimeve ne rindertimin e minares se 
kesaj xhamie kaq te bukur dhe impozante, e cila ka vlera te 
medha fetare, kulturore, historike dhe kombetare. 

Eshte nje merits e madhe edhe per Qeverine e Kosoves, 
gjegjesisht per Ministrine e Kultures, Rinise dhe Sporteve te 
Kosoves, se per here te pare nga periudha e pasluftes, premt- 
on se do te marre pjese ne investimin e rindertimit te nje objek- 
ti fetar te besimit islam. Nje falenderim te vecante u shpreh 
banoreve te fshatit Rogove, te cilet asnjehere nuk hezituan qe 
te kontribuojne ne forma te ndryshme per vijimin e punime- 
ve..." 

Ne vazhdim, Fatmir ef. Iljazi me disa citate nga Kurani dhe 
thenie profetike, nxiti dhe apeloi te pranishmit qe edhe me tej 
te manifestojne bujarine e tyre, duke cekur rendesine e dhe- 
nies se sadakase dhe vleren e ndertimit te xhamive. Fjalimin e 
tij modest, kryetari e perfundoi me: "Pata nderin dhe kenaqes- 
ine qe sot isha ne mesin tuaj. Ju pergezoi per kete organizim 
kaq te bukur, ju gjithmone keni ditur te organizoni, te respek- 
toni dhe te nderoni. Ju deshiroj sukses dhe pune te mbare. 
Allahu ju dhurofte miresi ne kete bote dhe ne boten tjeter....". 
Ceremonia vazhdoi me tej me fjalime te imameve dhe mysafi- 
reve te tjere. 

Lusim Allahun e Madherishem qe keso ceremonish per ak- 
sione te tilla te kemi me shpesh. 

Esat Rexha 



dituria islame / 202 



59 



Aktuale 



Ore e mesimit fetar ne xhamine e Siarines 



Xhamia e Siarines fillon te rrezatoje shkendija shprese 



"...une" i ftova femijet, dhe ata fillu- 
an te vijne ne oret e mesimit fetar tie 
xhami, andaj qe nga tetori i vitit te ka- 
luar rregullisht i mbajme oret e ketij 
mesimi", - thot imami Elham Hasani, i 
cili pa pritese ia filloi ta mbaje mesi- 
min fetar ne xhamine e Siarines... 

Ka kaluar me se nje shekull qe kur 
ishte ndertuar xhamia e Siarines. Kete e 
ndertoi Mbreteria e Serbise ne Kohen e 
Milan Obrenovigit, si dhurate per kontri- 
butin e z.Halil Islamit nga Svirca e Me- 
dvegjes ne parlamentin e Serbise si 
deputet i shqiptareve te kesaj ane. Ek- 
zistojne disa gojedhena se si dhe per se 
u ndertua kjo xhami, por si me e besue- 
shmja duket se do te ishte kjo: kete xha- 
mi mbreti serb Milan Obrenovic e kishte 
ndertuar pas nje vizite qe i kishte bere 
deputetit shqiptar Halil Islami dhe, per ta 
shperblyer ate per kontributin konstruktiv 
qe kishte dhene ky i fundit si deputet. Ne 
bisede e siper, sikur mendohet, z. Halili, 
pasi e kishte pyetur mbreti se c'a deshi- 
ronte per vilajetin e tij, kishte kerkuar nje 
shkolle dhe nje xhami. 

Te dyja keto mbreti serb i ndertoi per 
hater te Halilit. Andaj edhe sot e kesaj 
dite kjo xhami mbeti si tempull fetar i 
shqiptareve te Medvegjes dhe u sherben 
atyre edhe ne ditet e sotme. Edhe objek- 
ti i shkolles, gjegjesisht kati i pare i tij, i 
cili ishte ngritur prej guresh, qendron 
edhe sot ne afersi te xhamise, por jo me 
si objekt shkolle, po si objekt i lene pa 
destinim. Por, t'i kthehemi xhamise. 
Edhe pse e demtuar dukshem nga dhe- 
mbi i kohes, kjo xhami edhe sot sherben 
per faljen e namazit. Mirepo, tani halli 
qendron se ka mbetur me nje numer te 
vogel te xhematit, sepse, sic dihet, qe 
nga vitet 1999/ 2000 popullata shqiptare 
ishte debuar me dhune nga forcat poli- 
core ushtarake dhe paramilitare te regji- 
mit te Slobodan Miloshevigit. Pas kesaj 
tragjedie, nje numer i vogel i shqiptareve 
mbeti ne trojet e veta dhe po mundohet 
te mbaje gjalle elementin shqiptar po 
edhe ate islam ne keto troje. 

Problemi per kete xhami me heret ish- 
te se, pervec xhematit, i mungonte edhe 
sherbimi profesional - imami. Imami i ke- 
saj treve Ajet efendi Latifi, i cili me perku- 




shtim te madh e kreu punen e vet ne ko- 
munen e Medvegjes, pas pensionimit te 
te ndjerit Nezir efendi Ibrahimi, mbeti i 
vetmuar dhe duhej te sherbente ne dy 
xhami, ne kete te Siarines dhe ne ate te 
Kapitit. Kjo ishte e veshtire, andaj nderh- 
yri Bashkesia Islame e Kosoves dhe me 
te filluar te muajit te shenjte te Ramaza- 
nit te shkuar, si ndihme shqiptareve te 
Medvegjes, u dergoi imamin nga Pre- 
sheva, Elham efendi Hasanin, nje djale 
punetor, i vyeshem dhe shume i devot- 
shem. Me ardhjen e tij, aktiviteti fetar ne 
Medvegje u ngjall. Ngjane shume gjera 
per te cilat nuk kishte shprese ne keto 
troje. 

Per te paren here ne kete xhami, pas 
me teper se nje shekulli te ekzistimit te 
saj, me angazhimin e imamit Elham efe- 
ndi Hasani, ne muajin e Ramazanit u fa- 
len teravite per cdo nate dhe gjate tere 
muajit te Ramazanit; me perpara ato ne 
kete xhami faleshin vetem ne Naten e 
Lejletul Kadrit. 

Mrekullia e dyte, nese mund te thuhet 
keshtu, apo nese ka mrekulli ne kete 
bote, per keto troje shqiptare ndodhi po 
keshtu fale angazhimit te efendi Hasanit, 
- fillimi i mesimit fetar po ne kete xhami 
per femijet e interesuar, qe nga tetori i 
vitit te kaluar. 

Eshte indikative qe ne grupin e femi- 
jeve, te cilet e degjojne kete mesim, ka 
edhe djem edhe vajza, dhe te gjithe tre- 
gojne interesim te njejte. 

Aferdita Sejdiu, Besart Salihu, Albu- 
lena Syla, Teuta Syla, Antigona Syla, Fa- 
ton Selimi, Agron Syla, Arian Selimi, 



Besart Syla, Raimond Se- 
limi, Safet Osmani dhe Be- 
snik Salihu - jane ata qe 
perbejne gjeneraten e pare 
dhe historike qe filluan me- 
simin fetar ne keto troje 
shqiptare. Albulena, Teuta, 
Antigona, Fatoni, Besarti 
dhe te tjeret thane: 

"Kemi pasur deshire te 
flakte per mesimin fetar, por 
Jderi me tani ai nuk organi- 
zohej as ne shkolle e as ne 
xhami. Kur na ftoi imami El- 
ham efendi Hasani, ne me 
deshiren tone dhe te prinderve tane fillu- 
am te vijme ne xhami". 

"Eshte kenaqesi e madhe te jesh ne 
gjeneraten e pare te ketij mesimi. Shpre- 
sojme se kjo nuk do te ndalet kurre" - 
shtojne keta fatosa te rinj. 

Ndersa imami Hasani flet me modesti 
per punen e vet, duke thene se po ben 
ate qe eshte vetem nje nga obligimet e 
tij. Sa i perket punes me nxenes, eshte 
shume i kenaqur, por edhe i motivuar te 
punoje me ta, sig tha ai mu nga fakti se 
... ketu ka nevoje me se shumti qe te pu- 
nohet ne kete drejtim...dhe shtoi se tani- 
me kur ne ore marrin pjese te gjithe 
nxenesit, eshte i gezuar, e kur i mungon 
ndonjeri, atehere eshte i brengosur, 
edhe pse kjo ndodh vetem atehere kur 
nxenesit kane ndonje pune te rendesi- 
shme dhe te pashtyshme. 

Perveg kesaj, efendi Hasani na tregoi 
se deri me tani keta nxenes kane me- 
suar afro 10 Dua dhe kane mesuar te 
lexojne shume bukur ajete kuranore. 
Njeheresh kane mesuar edhe te falin pe- 
se kohet e namazit dhe shume gjera te 
tjera fetare. 

Po keshtu per festen e mbajtur te 
Fiter- Bajramit, keta nxenes shfaqen nje 
program te pasur, i cili atyre qe e falen 
kete namaz ne xhamine e Siarines, u 
dha shprese dhe optimizem te madh per 
jeten fetare dhe shqiptare ne keto troje. 
Po pra, kur duan njerezit, edhe mund 
te bejne shume pune te mira, sig jane 
keto ne xhamine e Siarines. 
Allahu i shperblefte! Amin!!! 

Rexhep Abazi 



Myslimanet, me shume se katoliket 



Ajo qe prej kohesh ka tmerruar Vatikanin, 
ka ndodhur: sipas nje instituti studimesh ne 
Shtetet e Bashkuara te Amerikes, besimtaret 
e Islamit jane me shume se katoliket ne nu- 
mer per disa dhjetera milione. Jane keto te 
dhena te vitit 2005, pra te dy viteve me pare, 
e si pasoje gjendja mund te jete renduar ako- 
ma me tej. Lajmi vjen nga "World Christian 
Database" (baza e te dhenave te Botes Kri- 
stiane), nje ent amerikan i specializuar ne 
studimin e tendencave fetare, qe flet per ek- 
zistencen e 1 miliard e 322 milione myslima- 
neve ne bote. Sipas statistikave te Vatikanit, 
ndjekesit e Kishes se Romes kane kaluar ne 



periudhen nga viti 2000-2005 nga 1 miliard e 
45 milione ne rreth 1 miliard e 115 milione, me 
nje rritje prej 6.7 per qind. Edhe nese do te 
ndanim shifrat e ndjekesve te Profetit Muham- 
ed, duke pasur parasysh dy rrymat kryesore, 
sunitet dhe shiitet, shihet se vetem sunitet, 
me 1 miliard e 152 milione besimtare, do te 
klasifikoheshin si besimi me i ndjekur. Shiitet, 
ne total, jane rreth 170 milione, te perqend- 
ruar me se shumti ne Iran. Por, duhet thek- 
suar se te krishteret, ne totalin e rrymave ne 
te cilat ndahen, mbeten shumice. Instituti Am- 
erikan numeron dy miliarde e 153 milione te 
krishtere. Me pas, ne klasifikim vijne hindute, 



ata qe nuk kane asnje fe, budistet dhe ndje- 
kesit e te ashtuquajturave fe te reja. Kohet e 
fundit, Vatikani, ne fakt, eshte shqetesuar ne 
lidhje me ate qe e quan largim te te krishte- 
reve nga kisha dhe shifrat e publikuara se fu- 
ndmi, deshmojne me se miri se ky shqetesim 
ka baza. Ajo gka vihet re, sipas zyrtareve te 
Vatikanit, eshte fakti se ne nje kohe kur gjith- 
nje e me shume besimtare te krishtere po bra- 
ktisin radhet e kishes, shume e shume njerez 
te tjere po konvertohen ne myslimane. 

Marre nga: http://www.gazeta- 
shqip. com/artikull.php ?id= 18918 



60 



dituria islame / 202 



Aktuale 



Gjakova perkujton Diten e te Zhdukurve me rivarrimin e 22 martireve 



Me dite zie dhe 22 arkivole te shqiptareve te identifikuar pas 
kthimit nga varrezat e Serbise, Gjakova dhe Meja te premten 
shenuan Diten e te Zhdukurve te Kosovgs dhe tetevjetorin e 
masakres me te madhe nga forcat serbe ndaj civileve shqipta- 
re - qe mund ta quajme Srebrenica e Kosoves. Ne ceremoni- 
ne madheshtore perkujtuese, organizuar me kete rast ne 
"Lendinen e Pikellimit" ne Meje te Gjakoves, pikerisht ne vend- 
in ku para tete vjetesh u masakruan dhe u rrembyen 377 bano- 
re te Rekes se Keqe e me gjere, moren pjese edhe kryeministri 
i Kosoves Agim Ceku, anetari i Grupit Negociator Veton Surroi, 
perfaqesues te tjere te pushtetit qendror dhe lokal, drejtues te 
organizatave nderkombetare e vendore, te cilet kang qene te 
inkuadruar ne ggshtjen e personave te pagjetur, perfaqesues 
te KFOR-it, te TMK-se, te SHPK-se, perfaqesuesit e Keshillit te 
Bashkesise Islame te Gjakoves, Kryetari Fatmir ef. Iljazi me 
personelin e administrates dhe imamet e qytetit dhe te fshatra- 
ve te komunes se Gjakoves, perfaqesues te Keshillit te Bash- 
kesise Islame te Deganit, kryetari Hysni ef. Hoxha me 
bashkepunetore, dhe perfaqesues te rendeve te Tarikatit, per- 
faqesues te institucionit te Kishes Katolike te Gjakoves dhe 
mijera qytetare nga Kosova. 

Kryeministri Ceku tha se masakra qe ndodhi ne Meje, qe 
gshtg krim kunder njerezimit, e pershpejtoi ardhjen e lirise se 
Kosoves. "Kjo lending, po aq sa eshte lending e loteve, aq 
eshte edhe lending e krenarisg, e lirise dhe e pavaresisg, nga 
e cila na ndajng vetgm disa javg. Pavargsia e Kosovgs gshtg 
shpgrblim i sakrificgs qg populli yng ka bgrg pgr shumg vjet, 
gshtg dhe shpgrblim pgr gjakun dhe pgr sakrificgn e martirgve 
tg Mejes. Por, pavargsia nuk i mbyll dhe shgron tg gjitha plaggt 
tona. Njgra prej plaggve mg tg mgdha mbetet fati i qindra tg 
munguarve, tg cilet nuk u mungojng vetgm familjargve e mg tg 
dashurve, por Kosovgs, gjithe neve", u shpreh Ceku. Duke u 
ndgrlidhur me vizitgn e ekipit faktmbledhgs tg OKB-sg qg po 
qgndron ng Kosovg, Kryeministri u shpreh se bota nuk gshtg 
shkurtpamgse sa tg harrojg kaq shpejt se gfare ka ndodhur ng 
Kosovg. "Kgto fakte ndgrkombgtargt i ding mirg, por ia kemi 
pgrsgritur edhe njg herg sot delegacionit tg Keshillit tg Siguri- 
mit, qg ka ardhur pgr tg parg ngse Kosova gshtg gati. Ne, edhe 
me sakrificgn qg kemi bgrg pgr liri, edhe me sakrificgn pgr ta 
ndgrtuar Kosovgn e re, kemi treguar se meritojmg tg jemi tg 
pavarur. 

Pavargsia e Kosovgs tashmg gshtg realitet, i cili e ka mbg- 
shtetjen tek miqtg tang ndgrkombgtare, tg cilet jane tg vendo- 
sur qg ta pgrmbyllin sa mg shpejt dhe me sukses tg plotg kgtg 
proces. I siguroj familjaret e tg pagjeturve se Qeveria e Koso- 
vgs, gshtg pgrkrah tyre dhe se pgrpjekjet tona nuk do tg pusho- 
jng. Jam i bindur se si shtet do tg kemi mg shumg mundgsi dhe 
mekanizma qg tg bgjmg presion mg tg madh ng zbardhjen e 
kgsaj cgshtjeje" - pgrfundoi ai. Kryetari i Gjakovgs, z.Aqif She- 
hu, ng fjalen e tij tg rastit, lidhi rivarrimin e radhgs ng Meje dhe 
diten e masakres sg ndodhur kgtu, me planet e pabesa tg Se- 
rbisg: " Kjo datg, e cila shgnon dy ngjarje, atg tg krimit mbi kgta 
martirg dhe datgn historike qg quhet dita e tg pagjeturve tg dy 
mijg personave ng mbare Kosovgn, na bgn tg ngnkuptojmg se 
kgtu ka dicka tg pabesg tg fshehur pgr njg kohg tg gjatg si njg 
kurth qg shpalohet pa pritur. Nuk mund tg ndahen nga pgrgje- 
gjgsia Jong politike tg gjithe ata qg organizuan zhdukjen e tyre, 
heret ose vong. Stili serb gshtg ai i pgrgatitjes pgr masakgr 
kundgr tg tjereve dhe / ndgrkaq shpalljes se populli serb po 
masakrohet. Pra, kang pgrgatitur shpgmguljen e shqiptareve, 




e ndgrkaq japin alarmin pgr shpgmguljen serbe. Kgtg e beri Mi- 
loshevici, duke i pgrdorur zakonet e egra ballkanike, shpgmg- 
uljen, masakrgn, pgrdhunimin", - tha Shehu para mijgra tg 
pranishmgve. Ai tha se shqiptaret, tg ngopur nga krimet e kri- 
minelgve, i kang dhgng mjaft shembuj botgs sg qytetgruar se 
jang pgr paqe dhe stabilitet. "Kgtg e kemi dgshmuar edhe ng- 
pgrmjet Grupit tg Unitetit ng takimet ng Vjeng". Rivarrimi i se 
premtes ng Meje ishte i 17-ti me radhg, ndgrsa edhe pas tetg 
vjetgsh banorgve tg fshatrave tg kgtushme u mungojng ende 
edhe 36 familjare. Tg fundit nga tg rivarrosurit u nda personeli 
fetar mysliman dhe katolik pas kryerjes sg ceremonisg fetare, 
faljes sg namazit tg xhenazes, nga ana e kryetarit tg KBI-sg 
Fatmir ef. Iljazi. Kurse fjalen lamtumirese e mbajti imami i Xha- 
misg sg Re, Munir ef. Salkurti, i cili tha: "Familjare tg viktimave 
padrejtgsisht tg vrare, ng dhembjen dhe pikellimin tuaj sot e 
gjithmong merr pjesg e gjithe Kosova, qg kjo pa dyshim do tg 
jetg njg lehtesi pgr Ju, ne nuk do t'i harrojmg ata dhe Ju, sepse 
ata u vrang qg tg ndgrgjegjgsohet bota se ne duhet tg jetojmg 
tg lire, qg vuajtjeve dhe krimit shekullor ndaj popullit tong t'i 
thuhet NDAL njghere e pgrgjithmong. Ashtu sig na mbante 
shpresa deri dje, se kgta pgllumba tg lirise jane gjallg, kjo shpr- 
esg u shndgrrua ng realitet, ngase ata qg u vrang ng pragun e 
shtgpisg, u morgn nga prehri i ngngs, dora e babait dhe buzgt 
e fgmijgs, edhe pse u vrang, nuk jang tg vdekur....(dhe ju, o 
njerez) mos thoni pgr ata qg u vrang ng rruggn e Zotit, jang tg 
vdekur. Jo, ata jang tg gjallg, porju nuke kuptoni. Letgdgshm- 
ojmg sot mg shumg se kurre besimin, durimin tong, dhe do tg 
jemi mg tg fortg, mg tg qgndrueshgm, mg bujare. Ta shndgrroj- 
mg pikellimin tong ng kujtim tg pgrhershgm pgr kgta tg mgshi- 
ruar qg qgndrojng para nesh, dobgsing shpirtgrore ta kthejmg 
ng fuqi, qg tg duam njgri-tjetrin, t'i cojmg ng vend amanetet e 
kgtyre burrave, qg fgmijgt tang tg zhvillohen e tg kaliten ng at- 
dhedashuri, qg ngnat dhe nuset tg qgndrojng ashtu sig u ka hi- 
je ngnave shqiptare, ndgrsa baballaret tg jeng krenarg. Zemrat 
tuaja dhe tonat tg mgrzitura, kang Mag., Zoti thotg: "Se me tg 
pgrmendurit e Tij qetgsohen zemrat, freskohen shpirtrat, ndri- 
gohen mendjet". Le tg na rrjedhin lotet e mgshires, portg flasim 
vetgm fjale me tg cilat Zotin tong do ta bgjmg tg kgnaqur prej 
nesh. Zoti yng qoftg i kgnaqur me tg gjallet e tg vdekurit tang, 
dhe na mbuloftg me mgshiren e Tij. Lavdi! Lavdi! 



dituria islame / 202 



61 



Merhum 



Kujfim me rastin e 7 -vjetorit te vdekjes 



Mulla Jonuz ef. Hoxha 

21.03.1948-09.05.2006 



M. Jonuz ef. Hoxha u lind me 
date 21 mars 1 948 ne fshatin Blla- 
ce, komuna e Therandes, ne nje 
familje me tradite fetare. Shkollen 
fillore e filloi ne vendlindje dhe e 
perfundoi ne Banjen e Malisheves. 
M. Jonuz ef. Hoxha, me deshiren e 
prindit, u regjistrua ne medresene e 
mesme "Alauddin" te Prishtines ne 
vitin 1962 (Babai mulla Imer 
Hoxha imam i xhamise se fshatit 
Bllace ) 

Mulla Jonuz Hoxha qysh nga 
shkolla fillore ne Banje, kishte 
ndjenja patriotike dhe shkroi poezi 
me permbajtje kombetare (qe ishte 
ne kundershtim me sistemin komu- 
nist te Jugosllavise se atehershme). 
Me kete veprimtari u mor sa ishte 
nxenes i medresese, dhe aty u kap 
nga UDB-ja dhe u perjashtua nga 
medreseja ne vitin e trete e me pas- 
taj u burgos ne vitin 1964, ndersa 
burgimi i tij i fundit ishte me 
12.12.1968, me motivin se ishte 
aktiv ne demonstratat e tetorit te atij 
viti. 

Pas gjithe ketij presioni nga siste- 
mi i atehershem, ai si i ri 20-vjegar, 
u detyrua ta leshonte Kosoven dhe 
u punesua ne firmen ndertimore "7 
korriku" per plot 1 2 vjet. Me pastaj, 
per shkak se pesoi nje aksident ne 
trafik, ai u pensionua si invalid. Pas 
pensionimit, u kthye ne Kosove - 
Prishtine ne lagjen "Ulpiana" dhe 
ra ne kontakt me profesorin (Ho- 
xhen e nderuar Hasan ef. Nahi) 
dhe iu perkushtua ne sherbim Isla- 
mit. Ai u shperngul ne Ferizaj, ku 
punoi si myezin ne Xhamine e Vo- 
gel ne kohen e M.Mehdi ef. Stublla 




Mulla Jonuz ef. Hoxha 
per plot 3 vjet, me pastaj u shper- 
ngul ne Therande/Suhareke dhe 
prape ne menyre vullnetare, pa pa- 
gese, sherbeu si sekretar ne KBI-ne 
e Therandes deri ne nentor te vitit 
1991. Ne te nje|ten kohe punonte 
si imam me honorar ne fshatin Re- 
gan. Nga viti 1 994 e deri ne 1 996 
sherbeu imam ne xhamine e fshatit 
Pozhar te Deganit, KBI i Gjakoves, 
ku nga koleget ishte i mirepritur 
dhe shume i respektuar. M. Jonuz 
ef. Hoxha u kthye prape ne xhami- 
ne e fshatit Regan dhe aty punoi 
deri ne vdekje, me gjithe veshti- 
resite dhe sakrificat e luftes 
1998/1999, ai deri ne fund nuk e 
la xhamine. 

Ne pranveren e vitit 1 998, kur 
filloi lufta ne keto treva, M. Jonuz ef. 
Hoxha ishte aktiv dhe ne janar te 
vitit 1 999 u emerua z.v. komandant 
per moral e politike dhe informim 
ne batalionin "Sadik Shala" te 



brigades 121, qe mbante emrin e 
legjendarit Ismet Jashari "Kumano- 
va", por ai nuk u ndal vetem me 
kaq, po mori pjese aktive edhe ne 
Kosoven Lindore si pjesetar me te 
njejtin funksion ne U(^PMB-ne. 

Mulla Jonuz ef. Hoxha gjithmone 
ishte i etur per poezi, sig u cek edhe 
me lart, prandaj shkroi librin e tij te 
pare "Kenget e lavdise", qe ne 
permbajtje u jepte kuraje te gjithe 
liridashesve dhe gmonte gjakun e 
derdhur per liri, por ai nuk pushoi 
as me kaq, vegse pas librit te pare, 
ai prape vazhdoi te merrej me 
shkrime, megjithekete, pa perfund- 
uar librin e dyte te tij, e nderpreu 
vdekja me 9 maj 2006. Prandaj 
KBI-ja dhe Theranda i eshte miren- 
johese per kontributin qe dha ne 
kete keshill e posagerisht si ideatori 
kryesor se bashku me M.Haki ef. 
Hoxhen, per arritjen e koncensusit 
per centralizimin e anetaresise se 
Bashkesise Islame. 



Me respekt e perkujtojne 

koleget e tij, 

Sekretari I KBI-se 

M.Mehdi ef. Hoxha 



62 



dituria islame / 202