SAHIHU-L-BUHARI
Ne qjuhcN shqipE
LibRi 2.
PERkThEu:^ AbdulUh HAiviiTi
-1-Buhari ne giuhen shaipe - libri 2
TituUii oriojinalit;
rerKtiieu:
Redaktor profesional:
Bahri ef. ALIU
Redaktor gjuhesor:
Mahmud HYSA
Korrektor:
Abdullah HAMITI
Redaktor teknik:
Nysret S. SIMNICA
Realizimi kompjuterik:
sahihu-l-buhAri
Ne qjuhEN shoipE
Libri 2.
349-875
HADITHE
Perktheu:
Abdullah HamitI
Prishtine
1994
**:e*K<*JHp.>?J.^i''*K:^*»»iW4ieAi>>^
Meqe per hadithin, si buriiii i dyte pas Kur'anit per shpjegimin e Islaitiit
si dhe per Buhaiiun dhe p^mabledhjen e tij te haditheve eshte folur gjate ne
librin e pare, nc do t'i Ihemi ca fjale vetem per pennbajtjen e kelij librL
Libri i dyte (sipas ndaijes sone) qe perbehet prej kreut te tete, te nente,
dhe te dhjete, perfshin hadithet ku flitet per namazin.
Duke qene se namazi eshte nje nga pese shtyllat perberese te fese Islame
dhe se eshte ibadet shpirti dhe trupi qe kryhet pese here gjate dites e nates,
duhet ditur se namazi, pra, eshte prej detyriraeve me te rendesishme te cilin
muslimani duhet ta kiyej ne kohe te caktuar dhe prej te cilit nuk guxon te
ndahet, ne cfaredo gjendje qofte, i shendoshe apo i semure.
Keshtu, edhe nga hadithet ne kete liber, shohira se AU-llahu xh.sh. per
namazin caktoi pese kohe qe perfshihen ne oret e dit&s e te nates. Namazin
e bgri si ushqim te domosdoshera per trupiii dhe shpirtin e njeriut, si menyre
per t'iu afruai* muslimani Zotit te tij dhe per ta fituar kenaqesine e Tij. Si me
Kur' an ashtu edhe me hadithet qe perfshihen ne kete liber mesojme se namazi
e larteson shpirtin e njeiiut dhe e afron lidhjen me All-Uahun xh,sh. Namazi
te shmang nga amoraliteti dhe nga e keqja, pastron moralin dhe i shlyen
gjynahet, e forcon lidhjen vellazerore mes muslhnaneve gjate kryerjes se tij
me xhemat ne xhamia, te cilat jang shtepi te All-Uahutxh.sh. ne te cilatkryhet
namazi. Namazi pra eshte metode me e mire e ushtrimit moral dhe shpirtSror
qe e bene njeriun muslhnan shembullor. Namazet ia perkujtojne maaTevesh-
jen e tij me Zotin xh.sh. dhe e gjallerojne besiiniii e tij ne All-llahun xh.sh.
dhe bejne qe gjithmone te ketci ne mend Diten e Gjykimit.
Kjo ishte, shkurlimisht vlem e namazit, pra ne kete liber, shpjegohet se
si duhet tS kryhet falja e namazit duke filluar prej drejtimit kah Qabja,
veshiiibathja ne namaz, ^ka e piish namazin, shperblimi pSr namazin e falur
n£ xhami e shtepi, si duhet te sillet namazliu ne namaz - ^ka i lejohet te veproj
e gkR nuk i lejohet, kush duhet te behet imam, kohet e namazit dhe rendSsia
e gdo namazi veg e veg, kompenzimi i namazeve te leshuar (kaza)» ezani -
rendesia e tii dhe si duhet kryer ky, ikameti, barazimi i saefeve, kryerja e gdo
pjese te naraazit e deri te dhenia e selamit, dhe ne fund duate dhe rendesia e
dhikrit
Per perkthimin do le them se me raundesite tona jemi pei'pjekur te jemi
sa me te sakte e pa gabime por qe nuk ihem se nuk na eshte pervjedhur ndoiije
leshim, por pa qcllim dhe bcsoj se lexuesit do t'i verejnc dhe per gdo sugjerira
dofujcmmirenjohes. Gjithashtu duhet te theksoj se sadoqekamkonsulluar
literature te ndryshme koinentimin e kam maixe ki°yesishl nga perklhimi ne
boshnjakishle i H. Shkapurit.
Hdeirkaq, per gjetjen e ajeteve te Kur'anit i jam mirenjohes babait dm
halez Riza Hamidit, imam ne xhamine e Bujanocit.
Abdullah Hamiti
6
w=z=30c=irs«es::3<>G:3:ss«<:;;:;:^joc
■anrrTirDPfTrrr^
i*c==;»(»c=^tc::=^Kz:=3»czi^5«csS3«
Li
¥
m
- f ^
'€^^n('-i'-
-^-
-^.
Detyrimi i namazit gjate udlietlmit te Psjgamberit s.a.v.s.
Ibni Abbasi thote qe Ibni Sufjan b. Harbi i ka treguar p6r biseden me
Herakiin te cilit i ka th6ng: "Na urdhSron Pejgamberi s.a.v.s.: namazin,
sinqeritetin dhe te larguarit nga gdo e keqe".
1 Takimi i Su^an b Harbit me Herakliun detajislit gshtg paraqitur ne Mim te librit dj pai«.
HeraJkleu i ka pyetur, Ebu Su^anin dhe shoqerine e tij per principet e ndryshme tS cilat
Mohaminedi a.s. i ka prokIamuar» dhe ne fimd ka thene:
- Te kam pyetur 9ka u urdheroii ai? The se u urdh^ron ta adhiirom vetfera AU-llahua
xh.sh. dhe ng ketS lirejtim te mos ia bashkangjitni aske tjeter, u urdhei-on te fahii namazm,
\B fdimt e te veitetes dhe tS larguarit nga qds) e keqe dhe e mete...
Detyra e Mjes se namazit eshtfe pgarcaktuar me rastin e Miraxhit. TS ndryshme janS
mendmiet rreth asaj se si, kur dhe sa here ishte udhetitni njeoatesh i Muhammedii a.s.
n
ft . Iff _.
nga Meka ne Jerusalem, e prej aty ne sferat e iarta. Numri me i madh i dijetareve islame
kohsideroj Jie qe Muhammedi a.s. kete udhetim e ka here ne te njejten kohe edhe me shpirt
edhe me trup ne naten e 27 te^ Rexheptt, ne vitin e 8 te pejgamberi&e nga dhoma e
bashkeshortes Ummi Hanes. Udhelimi njenatesh ne Jeriislame dhe prapa ne Mekke eshte
veitetuar me ajetin e 1 te kapitines Ism', e udhetimi i Miraxhit ne sferat e Iarta qieliore
me nje sere hadithesh, te regjislruara ne permbledhje te ndryshme te haditheve.
12
349. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, k^tij Lejthi nga Junusi, ky nga Ibni
Shihabi, ky nga Enes b. Maliku se Ebu Dherre ka treguar se Pejgamberi
s.a.v.s. 3cath6n^:
- Isha ne Mekke kur pekiti (ne shume vende) tavani i dhomes, zbriti
Xhibrili, ma hapi gjoksin e ma lau me ujg zemzemi, e solli legenin e arts, te
mbushur me urtSsi dhe besim (iman) dhe e derdhi ne gjoksin tim, pastaj e
bashkoi, me mori per dore dhe me ngriti te qielji i kSsaj bote. KUr kam ardhur
te qielli m6 i afert, Xhibrili i tha rojtarit: "Hape!"
- Kush eshtS? ~ pyeti (rojtari).
- Xhibrili - u pergjigj ai.
- A eshte dikush me ty? - pyeti rojtari.
- Po, - tha Xhibrili, - me mua eshte Muhammedi s.a.v.s.
- Atij qe i eshte derguar pejgamberia? - pyeti rojtari.
- Po u pergjigj (Xhibrili).
Kur e hapi, u ngritem deri te qielli me i afert e atje rrinte ulur nje njeri,
kurse ne te djathte e ne te majte te tij grupe njerezish; kur shikon kah ana e
tij e djathle, qeshet, e kur shikon nga e majta, qan.
- MirS se ke ardhur Pejgaraber i mire dhe njeri i mire - tha.
- Kush eshte ky? - e pyeta Xhibrilin. - Ky eshte Ademi (pejgamberi) -
tha ai, - e te gjitha masat nga ana e tij e djathte e e majte jane pasardhesit e
djemve te tij; ata n6 anSn e djathte jane banorS t5 Xhennetit, kurse masat qe
janB ng anSn e majte t6 tij janS banoie te Xhehennemit; prandaj kur shikoi ne
IB djathtS, qeshi, e kur shikoi ne te majte, qau.
Kur rag ngriti (Xhibrili) ne qiellin tjeter, i tha rojtarit tg tij: "Hape ! ". Edhe
13
. Enesi ka thene, se Ebu Dherri ka pemiendur, se Muhammedi s,a.v.s. ne
qiej ka gjelur: Ademin, Idrisin, Musain, Isain dhe Ibrahimin a.s. e nuk ka
saktesuar gfare jaiiepozitat e tyre, pos qe ka perraendur se Ademin e ka gjetur
ne qiellin me te aferm elbrahimin ne te gjashtin.
Kur Xhibrili me Pejgamberiii s.a.v.s. ka kaluar prane Idrisit, ai, thote
Enesi, e ka pershendetur me fjalet: "Mire se ke ardhur, Pejgamber i mire dhe
vellaimire!"
, - Kush eshte ky? - pyeta.
- Ky eshte Idrisi - u pergjigj Xliibrili.
Pastaj kam kaluar prane Musait a.s. e ai me tha;
"Mire se ke ardhur, Pejgamber i mire e vella i mire!"
- Kush eshte k)'? - pyeta.
- Ky eshte Musai- tha Khibrili. . - :
Pastaj kam kaluar prane Isait, e -ai mS tha:
- Mire se ke ardhur vella i mire e Pejgamber i mire!
- Kush eshte ky? - pyeta.
- Ky eshte Isai - u pergjigj Xhibrili.
Me pastaj, kam kaluar prane Ibrahimit, e ai me tha:
- Mire se ke ardhur Pejgamber i mire e bir i njeriut te mire!
- Kush eshte ky? - pyeta. ■
- Kv Sshte Ibrahimi a.s.
Ibni Shehibi tliote se e ka njoftuar Ibni Hazmi se Ibni Abbasi dhe Ebu
Habbe Ensariu kane tliene: qe Pejgamberi s.a.v.s. ka diene: "Xhibrili me ka
guar (shpene) edhe me tutje (mS lart) derisa u gjenda nS nje hapesire te pakufi
ne te cilen kam degjuar fershfellim^n e penave.
Ibni Hazmi dhe Enes b. Maliku thone se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
AU-liahu ummetit tira ia ka caktuar (ia ka here farz) 50 namaze ne dite.
Une me kete jam kthyer dhe, kur kam kaluar prane Musait^ ai me tha: "f ka
te beri farz AU-Ilahu per pmmetin tend?"
- 1 caktoi.(i;beri farz) 50 namaze .- iu pergjij
14
- Kthehu te Zoti yt! tha Musai - ngase ummeti yt nuk do te mund ta
p^rbaUoje kete.
Kjo mS nxiti dhe jam kthyer dhe All-Uahu e zvogeloi nje pjese.
Pastaj, jam kthyer te Musai dhe i kam thene: "Ma zvogeloi nje pjese".
- Kthehu praps te Zoti yt! - tha ai, ngase ummeti yt as kete nuk mund ta
U ktheva te Zoti dhe ai prape ma zvogeloi nje pjese. Pastaj u ktheva te
Musai, e ai me tha: "Kthehu te Zoti yt, pasi qe ummeti yt nuk do te mund ta
perballojekete!"
Prape u ktheva te Zoti dhe ai me tha: "Ato jane pese, e Uogariten
pesedhjete, ngase fjaia tek Une nuk nderron". Pastaj jam kthyer te Musai, e
aimetha: "Kthehuprapete2x>tiytr,kurseuneijampergjig]ur: "Turperohem
ngaZoti im".
Pastaj Xhibriii mS 90! me tutje (me lart) derisa me shpiu ne Sidretu-1-
Muntaha te cilen e kishin mbuluar ngjyra te ndryshme e qe nuk di gfare
ilojesh. Pas kesaj, jam futur ne Xhennet e ne te kupola prej xhevahiri e dheu
i tij me parfum".
Sipas te dhenave te Ibni Is-hakut hapja e krahercrit te Muhammedit a.s. , pastrimi i zemrSs
dhe i shpirtit tS tij ishte here ne femijerine e hershme, kur ishte ne ruajtje (kiijdesin) te
dada Halimes, nderkaq kjo q6 Bubariu thekson, eshte prap tjeter. Sipas dekiarimit te
Aishes kjo i ka ngjare Muhammedit a.s. edhe ne shpellgn Hira, para ardhjes sfe Xhibrilit
me Shpalljen e pare, pese ajeteve te para te kaptioes Ikre'.
Qielli eshte hapesire e pafund mbi ne dhe mbi disa planete. Ne variantet tjera tg hadithit
permendet qe ne qielhn e pare tS kesaj bote ka qene Ademi ne te dytin Jahjai dhe Isai,
ne te Iretin Jusufi, ne te katertin Idrisi, ne te pestin Haruni, ne te gjashtin Musai dhe ne
te shtatin Ibrahimi.
Ibni Abbasi dhe shume as-habe mendojne se Sidretu-l-Munteha eshte pika e fiindit e
sfercs deri te e cila krijesat e Zotit mund te vijng. Muhammedi a.s. eshtS kthyer dy here
ne kete pike te gjithesise dhe e ka lutur All-Hahun xh.sh. per zvogelimin e dctyrimeve te
namazeve te perditshme. Ne rastin e pare mundi te arrije zvogelimin prej 20, ne te dytin
prej 25 namazesh, derisa pjesa e mbetur prej 5 namazeve eshte mbajtur si detyre
obligative dhe ata sipas permbajtjes: "Men xhae bil-haseneti fe lehu ashru emthaliha",
dJiLth. "Kush ben veper te mire ka shperbiim te dhjetefishte", kane vieren e atyre te
pesedhjetgve qe kane qene te detyruara ne fiUim.
Ng^ b^ithi mund te perfundohet:
(Sfa^ni/uf-/- cijaAo/h
' Udhgtimi i Muhanimedit a.s. ne sferat e larta mbiatmosferike e verteton pejganiberine
e Muhanimedit a.s. dbe tregon dashamiresine (simpatine) e madhe te All-Ilahut xh.sh.
ndaj tij;
- Xhibrili i ka ardhur Muhammedit a.s. vetem me urdher te All-ltahut xh.sh.
- ne hapesira (oda) te huaja nuk duhet hyre para lejimit paraprak te te zotit te shtepise,
ne pyetjen e le cilit duhet perg,iigjut me emer te plote;
- ne sferat e sistemeve planetore ka rruge dhe ligje sipas te cileve gdo gje leviz, ndodh
cHie ekziston;
- Muhammedi a.s. e terheq rtenjen nga pejgamberi Ibrahim, sepse vete Ibrahimi e ka
quajtui- "bir i njeriut te mire!", ndersa pejgamberet tjere ekane pritiirme shprehjet: "Vella
imire!";
- te iavdosh dike, kur ai eshte personahsht i pranishem aty, lejohet, nMyrisht nese ajo
tek ai nuk do te rixil mendjemadhesi dhe nese nuk rezultcm me ndonje ngaterrim;
- Viter namazi hyn ne namazin obligaliv te shkalles se dyte, eshte vertetuar me hadith
dhe nuk duhet lene pas dore;
- shpirterat e njerezve kane vcndin e vet nc sferat e larta te botes jomateriale;
- eshte e Jejuar qe Mus-hafi te zbukurohet me ar, argjen dhe me materiale tjera te
cmueshme prej metah dhe me te tille te sherbehesh, ngase edhe Xhibrih eshtfi sherbyer
me ene te arte te mbushur me menqruri, urtesi dhe besim;
- derogimi i nje rregulli eshte i mundur edhe para zbatimit te tij. Disa juriste nuk
mendojne keshtu ngase kjo dote thoshte te nderruarit e mendimit tek Zoti, qe kurrsesi
nukiperket Atij.
Ebu Xhaferi thote se ketu nuk ka te beje me nderrimin e mendimit ( vendimit) te All-ilahut
xh.sh. dhe me pakesimin e vertete te numrit te namazeve, por vetem me meshiren e
Ail-llahut xh.sh, ndaj njerezve dhe dashamiresine ndaj Muhammedit a.s. Ne rastin
konJcret nuk eshte fjala per pakesimin dhe nderrimm e numrit te kryerjes se nainazeve te
perditsiime, por per ate qe Muhamimedi a.s. ne momentet e para ka degjuar p^ numrin
50 namazesh dhe e ka kuptuar menjehere ashtu qe aq duhet edhe te falen fdo dite. Mircpo,
me rastin e te kthyerit te tij te All-llahu xh.sh. iu dha rasti te mSsoje se vetem per pese
namaze te falur gjate dites e nates llogariten pesedhjete;
- Obligimi per t' i falur pese namaze ne dite esl^e urdheruar (percafctuar) gjate Israse dhe
Miraxhit. Namazet c meparshem kane qene pa numer te caktuar te reqateve, te
paperkufizuar ne kohe, andaj edhe me se shumti jane falur naten. Muhammedi a.s. njehere
ka falur gjate gjysmes se nates, njehere nje te treten e njehere nen dy te tretat e nates.
Ibni Is~haku thekson se Xhibrili e ka marrre Muhammedin a.s. e ka shpene te lugina
mekase dhe aty para tij ka maue abdest. Muhammedi a.s. pastaj eshte kthyer ne shtepi,
e solli Hatixhen dhe aty qe te dyte morgn abdest dhe i falen dy reqate duke shikuar si i
fale vete Xhibrili. Keshtu u be adet (shprehi) te falen nga dy reqate ne mbremje dhe oe
mengjes. Disa historiane theksojne se namazi si lutje obligative per here te pai'e i ishte
urdheruar Musait dhe popullit te tij.
- mysafirit duhet shprehur mirseardhje, duhet respektuar dhe i duhet here mikepritje;
qA'
■wmaJK^
- Urdheresat e All-!iahut xh.sh. si dhe te fdo sMtence te dobishme duhet shenuar, ashtu
veprojng edhe melaqet, edhe pse jane qenie te pagabueshme;
- Vendimi i All-Uahut xh.sh. eshte i pandryshueshem, e nese di^lu nderron ajo eshte nga
dhimbsuria (meshira) ndaj njerezve, e jo per shkak te nderrimit le mendimit dhe
mosverejtjes me kohe te gjendjes faktike. "AU-Uahu hjek (anulon) gka tS doje, dhe lea
gkatedoje".
Shpirterat e pejgambereve te meparshem i jane ^faqur (paraqitur) Muhammedit a.s. ne
forme te truapave te tyre te kesaj bote dhe Muhammedi a.s. si te tille ka miindur t'i shohe
mire dhe me ta te bisedoje. Situata e p^^aqitur e disa pejgaitiberSve i parashtron rrethanat
e ardhshme ne te cilat do te gjeudet Muhammedi a.s., ndersa tete situatat (pozitat) e
ndryshme tg pejgambereve te permendur jane aluzion ng historine e gjatS tS jetes se
basheksisg islame.
Te leshuarit e jetes se qete (te rehatshme) ne Xhennet nga Ademi a.s. e ka sinjalizuar
shpemguljen e Muhammedit a.s. nga Meka ne Medine. ^fare sprovave i eshte nenshtruar
Ademi a.s, te tillave i Sshte nSnshtmar edhe Muhammedi a.s. nga vendasit e vet nS Meke.
Mirgpo, veprat e njerezve nuk harrohen: p&r veprat e mira njer^zit sfepSrblehen, e per te
keqijat denohen.
Idrisi a.s. eshte nder pejgamberet e pare i ciJi ka filluar te sherbehet me shkrim dhe ta
pgrhape bashke me tridhjete urdheresat e All-llahut xh.sh. qe i janS shpallur, pgr §ka edhe
e ka marre emrin Idris (mesues). Takimi me te ka laralajmgruar se Muhammedi a.s. do
t'ua komunikoje islamin popujve te larget, si gojarisht, ashtu edlie me shkrim,
Te ndenjturit (ulur) te Ibrahimit praiK Bejtul-ma'murit eshte sinjal per Muhammedin
a.s. se do te sundoje (zoteroje) ne Meke, do tS ketg sukses ne misioni e vet, por qe edhe
shpejt do te shpfirnguiet ne botSn tjetSr, kurse takimi me Musain qe muslimanet do t'i
liroje nga terrori i idhujtareve dhe t'i mposhte armiqte e vet.
Pozitae pejgamberit Isa e ka paralajmeruar Muhammedin a.s. se armiqte po punojne per
koken e tij dhe se pergatisin plane ta mbysin, Armiqte e vet kang dashur ta varrin Isain,
e Muhammedin a.s. ta helmojne e edhe ta mbysin, por m ate rreziqe me kohe i ka verejtur
dhe eshte larguar si^ ka vepruar edhe pejgamberi Isa.
Jahja a.s. ka jetuar nen teror X€ pabesimtareve me shume se cilido pejgamber dhe e kaluara
e tij eshte mesim per muslimanet ne X€ perballuarit e telasheve te JetSs dhe te sulmeve te
armiqve.
Takimi me Jusufm eshte verejtje qe edhe ndaj armikut te eger (tS vrazhde) duhel pastir
k(Hisidcrate dhe dhemshuri. Keshtu Muammedi a.s. pas ^lirimit te Mekes ka shpallur
amnestine e pergjithshme me fjaiet te cilat Jusufi a.s. i ka shqiptuar para vellezerve te
vet: "Sot nuk jeni pergjegjes. Le t'ua fale All-Hahu, e ai Sshte me i mgshirueshmi". (Jusuf,
nv
Pozica e Harunit e ka treguar popullaritetin e afert te Muhammedit a.s. dhe simpatite e
popUJve te islamizuar ndaj tij, 9far& e ka pasnr Haruni ne kohen e pejgamberit Musa.
17
-/- Z^uJhO'iH.
Isra'ja dhe Miraxhi kane ngjare ^jate nates, ngase ato jane oret e pSrshtatshme per
mbajtjen e takimeve dhe bisedave miqesore serioze. AU-Uahu xh.sh., zakonisht, ua ka
shprehur (treguar) njerezve meshiren e vet naten ose ka derguar dgniinin e vet. Keshtu
Ibrakimin e ka udhezuar ta veshtroj^ qiellin me yje. Lutin qe gjate natSs t'i le bashk^fisasit
e vet dhe te shpetoje nga shkaterrimi qe do te pasoje; Jakubi me se shumti vajtonte
(merzitej) naten per Jusufin a.s., djalin e vet te humbur p^rkohsisht, e para agimit kuptoi
se ai eshte shendoshe e mire dhe se me te se shpejti do te shihet. Musai a.s. naten eshte
nisur nga Egjipti per ne shkretetiren Tih dhe naten e peste te qendrimit ne Sinaj ka pranuar
nje serg urdherash t6 All-Uahut xh.sh.
Muhammedi a.s. ne Hira e ka pranuar naten Shpaiijen e pare, e ne mbrojtje te erresires
se nates eshte shperngulur nga Meka, eshte strehuar ne shpelien Thevr e me pasta] e ka
vazhduar rrugen per Medine. Nga aspekti fcohor nata eshte mig e vjeter se cita, ajo ka
qene kur nuk ishle dieUi, yjte dhe tmpat tjere qieilorfe dhe me te fiilojne nmajt e vitti
hixhrij. Per gjithe kete arsye ekspeditat e veta ushtarake i bene zakonisht naten, e ne
shtepi n^ se shmnti kohen e kalon ne lutje.
Gjate Israse dhe Mirlxhit eshte zhvilluar biseda e Muhammedit a.s. me qenien e
AU-Uahut xh.sh..Takimi ishte i papritor ne sferat e larta deri tek te cilat mnnd te arrihet
ve^ai me imagjinate. Dukei se Muhammedi a.s. eshte ngritur irufeshem me Burakun,
mjet ndrigues, te ngjashem me kafshen hypese, per ta kuptuar dhe paranuar kete njerezit
me lelite.
Muhammedi a.s. eshte njeri i dhuruar me shpaiijen e All-llahut xh.sh., tek i ciU
mbreteronte fuqia e shpirtit dhe e mendjes, para te cilit edlie mendjet me te medhaja kane
mbetur te habitura.
Shpirlrat e njerezve dhe fuqite e lyre shpirtrore mimd te radhiten ne kater kategori
kryesore:
I - shpirla te gersheluar dhe le pershkuar ngushte nga materia e instiktit (nxiljes) njerezor,
dhe tiupi u eshte patron apsolut. Keta jane shpirtrat e njerezve te rendomte me te cilet
udheheqin fijgite e instiktit (shtytjes) material te jetes. Tek kSta njerez shpirtrat jane te
hutuai' (ngaterru^) dhe te paafte per jete shpirtrore edlie me te pavarur;
II - shpirtrat dicka me te shlire, me me shiime mundesi pergjykim dhe huiumtim objektiv
te botes perreth, andaj, me ane te shkences dhe pervejes se perditshme ngrihet
shpiiterisht. Keto jane fuqite e shpiitit, te njerezve te ditur;
III - shpirtrat e fuqise se theksuar le udhehequrit dhe te zoteruarit me trupin e vet. Ato
JMie fuqite e shpirtit te te shenjteve (evl ijave) te Zotit te cilet ia kane privuar vetit te ^itha
endjct (deshirat) materiale, ata me teper jetojne mc shpirtin e tyre ^sa me trupin e tyre;
fuqia morale - shpirtrore tek ata eshte ajo ^ka te njerezit e rendomte eshte fuqia fizike -
tmpore;
IV - shpirtrat me epersi (superioritet) apsolute shpirtrore ndaj trupit. Natyra e trupit te
te shprehiirit e vet vjen vetem ne raste te caktuara. Ketu shpirli qeveris me trupin ne ate
mase ne ^fare mase te njerezit e rendomte qeveris fuqia trupore - materiale ndaj
shpirtrores. Fuqia e shpirtit te keta njerez sa me teper qe te jete e zhvilluar dhe sa me
m
qA^
350. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, atij ia ka transmetuar Maliku nga
Salih b. Kejsani, ai nga urve b. Zubejri, ky nga Aishja, nSna e besimtareve,
e cila ka theng:
"Kur Ali-Uahu i ka caktuar natnazet, i ka urdheruar te gjithe nga dy
(reqate) edhe ne shtepi edhe ne mige (udhetim) dhe namazi i udhetarit eshte
vertetuar, kurse namazi ne shtepi eshte shtuar (per 1-2 reqate)".
shume qe te qeverisS me trupin, aq ata do te jene tS ngntur ndaj njeriut tS rendomte. Keto
jane shpirtrat e pejgamberSve. Me Muhammedin a.s. ka qeverisur fuqia kulminante e
shpiitit e cila e ka vene ne levizje dhe e ka bartur ashtu si? na hart neve fuqia fiziko -
naateriaie ne boten niE^eriale te kesaj jete.
Shumica mendojne se para Israse dhe Miraxhit jane falur dy namaze me nga dy reqate,
prej te cilSve njeri fal&j para perendimit te diellit, e i^dyti para lindjes se dielUt, ne Qka
shenjetOQ edhe ajeti: "Ve sebbih bil ashijji vel ibkar.", d,m.th, "Lutju Zotit nS mbremje
dhe ne mengjes!" (Taha, 130)
Muslimi e ve ne pah hadithin: "Afl-llahu nepermjet Pejgamberit e ka (per)caktuar
namazin, ne shtepi me nga kater reqate, e ne rruge me nga dy reqate".
Nesaiu dhe Ibni Maxhe ne permbledhjet e tyre te hadithit theksojne se Umeri ka thene:
"Namazi ne rruge (udhetim), namazi i bajramit dhe namazi i xhumase jang caktuar me
nga dy reqate, ashtu edhe kan mbetur".
Muslimi pSmiend se Ibni Umeri ka thene: "Kam udhetuar me Pejgamberin a.s. dhe nuk
e kam pare asnjehere te kete falur me teper "se dy reqate, kam udhetuar me Ebu Bekrin e
edhe ai asnjShere nuk ka falur me teper se dy reqate, e jam shoqruar ne udhStim edhe me
Uthmanin, por as ai nuk falte me teper se dy reqate, e AU-llahu xh.sh. ka thene: "Ju ne
te derguarin e Allahut keni shembullin ideal". (el-Ahzab,2t)
Sipas ketyre haditheve numri me i madh i. juristSve, e vegmas dijetaret e drejtimit
hanefite, te falurit e namazit ne rruge ne forme te shkurtuar e konsiderojne akt te
detyrushem te dores sg dyte. Keshtu mendojne: Umeri, Aliu, Ibni Umeri, Xhabiri, Ibni
Abbasi, Hasan Basriu dhe Katade. Hammad b. Ebu Sulejmaoi konsideron qe namazi
kater reqatesh i falur ne rruge duhet falur prape dhe ate vetem nga dy reqate, e sipas
qendrimit te Maiikut duhet falur perseri nga dy reqatS vetem derisa te zgjase fcoha e tij.
Domosdoshmeria e faljes se namazit me rroba
Rreth fjales se All-Uahut te Madheraeshem:
"O hijte e Ademit^ merrni stolite tuaja (rrobat e bukura) me
rastin e cdo lutie..,!".
(EL-A'rafi31}
Dhe atij qe eshte falur i mbeshtjellur (i veshur) ne nje pale rroba.
Permendet nga Seleme b. Ekveja se Pejgamberi s.a.v.s. i ka thene ta
mbeitheje keniishen e vet, te pakten edhe me nje there.
Ne vargun e atyre qe e tregojne thenien e larteshenuar ka disa polemika.
Per ate qS do te falej me rroba (veshmbathje) ne te cilat bene marredhenie
seksuale derisa t^ mos shohe ne to ndonje ndytesi, per ate se Pejgamberi
s.a.v.s. ka urdheruar qe personi lakuriq te mos sillet rreth Qabes.
4 Pennbajtja e ajetit te pennendur ka te beje me ata te cilet kane dashur te bejne tavaf
lakuriq neth Qabes, si9 ishte tradite ne kohen pai'aislame. Te sjellurit (tavafi) rreth Qabes
eshte ritual fetar ne te cilen duhet mbuluar pjeset e trupshme te trupit, ashtu si edhe me
rastin e faljes se namazit. Te veshurit e njerezishem (hjjshem) eshte percaktuar per vete
ritualin, pavaresisht ne rrethanat tjera. Prandaj, namazi i personit lakuriq nese ka kushte
eshte i pavlefshem edhe nese ai e fal krejtesisht ne vetmi dhe pa pranine e askujt.
Me shprehjen "Zinetukum" mendohet veshmbathja solide dhe e pershtatshme e cila i
mbulon pjeset e turpshme tS trupit, e jo stolia per zbukurim me te cilat terhiqet vemendja
e te tjereve. Ne kete kuptim Buhariu e sjell rastin e Selem b. Ekve'ut, i cili ka pyetur: "O
i derguari i AU-lIahut une jam gjuetar, e a mundem pra ts fal vetem ne nje anterij
(mushama)?"
- Po, vetem se mbertheje (lidhe) qofte edhe me nje gjilperz therre u pergjigj ai.
Nesaiu dhe Ebu Davudi ne permbiedhjet e tyre te hadithJt pohojne qe Muavi b. Ebu
Sufjani e ka pyetur motren e tij IJmmi Habiben:
20
©4^
351. Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij ia ka transmetuar Jezid b.
Ibrahimi nga Muhammedi, ai nga Ummi Atijje, e cila ka thene:
- Na eshte urdheruar t'i nxjerrim personat me menstmacione dhe grate
ne diten e dy bajrameve qe edhe ato te marrin pjese ne tubimin e muslimaneve
dhe ne lutjet e tyre, por qe personat me menstruacione te largohen nga vete
ceremonia e ibadetit.
Nje grua e pranishme ka then^: "O Pejgamber i All-llahut, disa nga ne
nuk kane mbulesa (fustane) ?"
- Le ta mbuloje ate shoqjae vet me nje pjesS te mbuleses sg vet (tg fustanit
te vet) - u pergjigj ai.
. Abdullah b. Rexha' thote, se ketij i ka treguar Tmrani, ketij Muhammed
b. Sirani^ ndersa atij Ummi Atijje: "E kam dggjuar kete (hadithin e lartper-
mendur) nga Muhammedi".
- A eshte falur Pejgamberi a.s. me teshat me te cilat ka here marredhenie seksuale me
bashkgshortet?
- Po - tha ajo - nesc ng to nuk ka pare ndonje ndytesire.
'21
Te Hdhurlt e mbuieses per fyt gjate namazit
Duke transmetuar nga Selhu, Ebu Hazimi thote: "Jane falur me Pejgam-
berin s.a.v.s. (as-habet) duke i lidhur mbulesat per lytin e tyre".
352. Na ka treguar Ahmed b. Junusi, kelij ia ka Iransmetuar Asim b.
Muhammedi nga Muhammed b. Munkediri, qe ka thene:
"Xhabiri falej ne nje paierine (mbulese) te cilen e ka lidhur per nje ane
prapa (zverku), e rrobat i kishte te vanira ne varese. Dikush i ka thene: "Falesh
ne nje pelerine (mbulese)?'
- E kam bere ketB vetem q^ te me shoh nje ahmak si ti - u pergjigj Xliabiri .
Cili nga ne, ne kohen e Pejgaraberit s.a.v.s., i ka.pasur nga dy pale rroba?
v/ J (>* 1^ y '^}j ' 'J»J ^^J ^J d^.^^^O-.^S- '"^-'^
353. Na ka treguar Mutarrif Ebu Mus'abi, ketij Abdur Rahman b. Ebu
Mevali nga Muhammed b. Munkediri, i cili ka thene:
- E kam pare Xhabir b. Abdullahun qe falej vetem ne nje anteri, kurse ai
me ka thene: "E kam pare edhe Pejgamberin s.a.v.s. qe falej ne nje petk".
•^p. ^ t^^ 'i^^ » l^^ ft 'cJii 1 Jii - *^ ^ i3.;i>fi >j i ^'^y jft y > c& l^^i
Faija e namazit i mbesfitjelle ne nje petk
Ne deklaraten e vet Zuhriu tbote; "I mbeshtjelle domethene i mbuluar, e
Jcjo eshte hudhja kryqa^ e kendeve (aneve) te farjafit permbi supe te atij qe
falet, d.m.th. mbuluarja e supeve te atij qe falet".
Nga hadithi i permendur mund te perfundohet:
- lejohet te falesh me nje petk (fustan), vetem se duhet shtrenguar mire rreth vetit. Ibni
Umeri dhe Ibni Mes'udi e lejojne kete vetem ne mungese te veshmbalhjes;
- duhet shmangur stoiisjes se ve^ante per namaz;
- rretli verejtjes se paqeliuar (pa vend) mund te jepet sqarim me ton me le ashper, por,
mcgjithate, te matur.
22
Q/l-^
atna^x^
Buhaiiu thote qe, Umrni Hana ka thene: "Pejgamberi s,a.v.s. mbeshtillej
vetem me nje gargaf (petk) dhe kendet e tij i kryqezonte permbi supe".
354. Na ka treguar UbejduUah b. Musai, ketij Hisham b. Urve, ky nga
babai i vet, e ai nga Umer b. Ebi Seleme se Pejgamberi s.a.v.s. ^sthe falur ne
nje 9ar9af (petk), kendet e te cilit i kishte kryqezuar ne dy ane (mbi vete).
355. Na ka treguar Muhammed b. Muthenna, ketij i ka treguar Jahjai,
ketij Hishami, ketij babai i vet nga Umer b. Ebi Selemeja, qe ai e ka pare
Pejgamberin s.a.v.s. duke u falur ne shtepi te Ummi Selemes me nje gargaf
qe kendet e tij i kishte hudheur mbi supet e veta.
356. Na ka treguar Ubejd b. Ismaili, ketij ia ka transmetuar Ebu Usamej a,
ky nga Hishami, e ky nga babai i vet se Umer b. Ebi Selemeja e ka lajmemar
dhe i ka thene: "E kam pare Pejgamberin s.a.v.s. qe falej ne shtepi te Ummi
Selemes i mbeshtjelle ne nje gargaf (petk) dy kendet e te cilit i kishte hedhur
mbi supet e veta".
6 Te njejtin hadith, muhadithet tjere e sjellin me renditje paksa te ndryshuar te tekstit,
Eshte mendim unanim i juristeve se namazi eshte i rregullt (i plote) kur kryhet vetem ne
nje pekt. Tavusi, Ibrahimi, Nehaiii, Muhammed b. Xherir Taberiu dhe disa shkencetare
kete e konsiderojne akt te qortuar nese mund te sigurohet edhe petku tjeter, e ve9mas kur
njeriu eshte pa breke. Ata e mbeshtesiii qendrimin e tyre ne deklaraten e Pejgamberit a.s.
te cilen Ibni Umeri e ka transmetuar tekstualisht: "Kur dikush nga ju don te fale nam^,
le te veshe petkun, ngase Zoti eshte me i aferti qe te visheni si duhet (njerezisht). Kush
23
-^i'"--^ n.>*t'--.
357, Na ka treguar Ismail b.Ebu Uvej si, i cili tha se na ka lajrneruar Malik
b, Enesi nga Ebu Nadti, robit te liruar te Umer b, Ubejdullaliut ai nga Ebu
Murre, robit te liruar te Urnmi Hanes, bije e Ebu Talibit, se e ka degjuar
Ummi Hanen, bijen e Ebu Talibit, duke thene: "Vitin e ^Jirimit te Mekes
kam shkuar te Pejgamberl s.a.v.s. dhe e gjeta duke u lare (pastruar),
ndersa e bija e tij, Fatimja, e mbulonte. Une i dbashe seiam e ai pyeti:
- Kusb eshte kjo?
- Une, Ummi Haneja^ bija e Ebu Talibit - i tliashc.
- Mire se ke aredhur Ummi Hane! - tha ai.
Pasi mbaroi te larit, u ngrit dhe i fall tete reqat, i mbeshtjelle ne nje
^ar^af, e kur u kthye (kah ne), i tliashe:
"O ResuluU-Ilah, djali i nenes time (Aliu) mendon ta vras filan fistek
Hubejrimi te cilin une tashme e kam marre nen mbroj^e?" e rreth kesaj
Pejgamberi s.a.v.s. tha: "Ate qe ti Ummi Hane e ke marre nen rabrojtjej
e kemi marre edhe ne".
Kjo thote, Ummi Haneja, ka ngjare ne kohe te drekes.
nuk ka petk te poshtem, le ta lidh& (shtrcngojc) perparesen dhe askush te mos vishet per
namaz si^ kane vepruar hebrenjte".
Peifaqesuesit e te kater medh-hebeve, numri me i madh i as-habeve dhe dijetareve te
mevonshem, i permbahen brendise se tekstit te hadithit te permendur te Buhariu.
7 Me rastin e clirimit te Mekkes, Aliu dhe Halid b. VeUdi kane dashur ta Hkuidoje Xha'd
b. Hubejrin, por e kane marre nen mbrojtje njerka Ummi Haneja dhe Haiith b. Hishami,
e Pejg^nbed a.s. ua ka pranuar.
Nga hadithi mund te pSrfundohet:
24
Q/f'
Gm^mct
358. Na ka treguar Agdullah b. Jusufi dhe ka thSne se e ka informuar
Maliku, ky nga Ibni Shihabi, ai nga Shhihab b.Musejjebi e ky nga Ebu
Hurejreja se dikush e ka pyetur Pejgamberin s.a.v.s. rreth faljes se namazil
ne nje $argaf (petk) dhe Pejgamberi eshte pergjigjur:
"A mos ^dokush nga ju ka nga dy ^argafe (petka) T
~3" ■
.4? _ ! *
359. Na ka treguar Ebu Asimi, ketij Maliku, ai nga Ebu-z-Zinadi, ky nga
Abdu-r-Rahman El-A'rexhi, e ai nga Ebu Hurejre i cili thot(5 se Pejgamberi
s.a.v.s. kathene:
" Askush nga ju nuk faSet (mire) ne nje gar^af nese nuk i mbulon me
lilt
- vajza (bija) mund ta mbuloje babiti gjate pastrirait duke mos shikuar drejtperdrejl ne
te;
- lejohet t'i japesh selam njeriut ne banje;
- raysafiri para deres i paraqitet te zoUt te shtepise me emer e mbiemer te plote, e jo me
ilagap;
8 Pemibajtja e haditheve te theksuar udhezon (tregon) ne jete modeste dhe ne veshje edhe
me modeste te gfenerates se pare te muslknaneve. Tahaviu mendon se ne nje petk mund
te falesh pa marre parasysh, a ka apo nuk ka diyka treter per t'u veshur.
25
'A/O'-i- yt
360. Na ka treguar Ebu Nuajmi, te cilit ia ka transmetuar Shejbaniu, nga
Jahja b.Ebu Kethiri, ai nga Ikrime, te cilin e ka degjuar, gjegjesisht e ka
pyetur, ndersa Ikrime thote se e ka degjuar Ebu Hurejren q^ thoshte:
- Deshmoj se e kam degjuar Pejgamberin s.a.v.s. i clli thote: "Kush
fal naiuaz ne nje ^argaf (petk) le ta hedhe njerin kend mbi tjetrin!'
f A* jJ:4 5s> 0^ O^ * *i vifi^i
361. Na ka treguar Jahja b. Salihu, se i ka treguar Fuiejh b, Sulejmani,
ky nga Seid b. Harithi, i cili ka theng:
- E kam pyetur Xhabir b. Abduilahun rreth faljes se namazlt ne (me)
nje petk, e ai u pergjigj: "Kara shkuar te Pejgainbens,a,v.s. ne nje nga
udhetimet e tij (ushtarake) 4he nje nate erdha tek ai per nje pune timen
dhe e gjeta ate duke u falur. Ne vete kisha vetem nje petk (gargaf) me te
cilin jam mbeshtjelle dhe falur prane tij (Muhammedit a.s.). Kur e kreu
namazin, pyeti: "^fare sebepi te soil! naten e Xhabir?" E njoftova per
9 Urdheresat ne hadithin e permendur duhet kuptuar si porosi, e jo si urdherese te vertete,
ngase Pejgamberi a.s. nganjehere ka falur veiem nS nje mbulese (petk) skajet e se dies
k^ne rene te bashkeshortet te cilat gjendeshin rreth tij.
Kryqeziroi i plote i kendeve (skajeve) te 9ar9afi! arrihet vetem ateherg kurkendet e tij te
eperm hudhen mbi supe dhe shpine. Keshtu qe petku asnjehere nuk do te ndahet (hapet)
teresisht qe te duken pjeset e tuipshme te trupit gjate faljes. Nese mbulesa eshte e ngushte
dhe e shkurte, duhet shtrenguar me di9ka rreth vetit.
Deshmia e Ebu Hurejres paraqet vertetesine e rastit te ekspozuar dhe te mbajturit te tij
(ne) mend.
Kryqgzimi i mbuleses mbas shpie e eviton mundesine qe falesi ne ruqu ose ne sexhde
te mund I'i shohe organet e turpshme te trupit.
26
Q/!'"
'amuiiof.
nevojen time dhe, kur perfundoovaj ai tha: "Qfare eshte ai petk (gargaf)
qe e pashe?"
- Petku im eshte - iu pergjigja - domethene i ngushte.
- Kur eshte i gjere, tha, mbeshtillu me te mire (duke i hedhur mbi krah
kendet e tij), ndersa kur eshte i ngushte, lidhe!
^* ^^i^, 2^r; H : frU8 J% io\^ }Lf ^^y]^ f/j\is-isy ^y C^Si^
362. Na ka treguar Museddedi* ketij ia ka transmetuar Jahjai nga Sufjani,
atij Ebu Hazimi nga Selhi i ciii ka thene:
- Disa njerez fateshin me Pejgamberln s.a,v^. duke i iidhur ^ar^afet
(petkat) e tyre per qafe si femijet, prandaj u eshte thSne grave: "Mos 1
ngreni kokat tuaja (nga sexhdja) derisa burrat te drejtohen ne te nden-
.^.}ilO
\ g^ *A I - •'^ .... -/ .''^*.-. , / '^.
10 Nga hadithi mund te peifundohet:
- eshte e ndaluar faija i mbeshtjelle ne petk te ngushte dhe te shkurle neper te cihn niifc
mund te perbirohen (nxiiren) duart;
- eshte e iejuar qe naten te vizitohen te njohurit per te kryer ndonje pune personale;
- kendet (skajet) e mbuleses se madhe duhet hedhur kryqas mbi supe, e mbulesa e ngushte
dhe e shkurte duhet shtrenguar rreth vetit me shoke (rryp) ose me perparese.
Ebu Davudi rreiii materies se njejte ka regjistruar kete deklarate te Pejgamberit a.s.:
" Ajo grua qe beson ne Zotin dhe Diten e Gjykimit, mos ta ngrejS koken nga sexhdja para
se njerezit t'i ngrene kokat e tyre!"
27
Falja e namaziS me xhybe te Shamft
Hasan Basriu ka thene se petku, te cilin e ka endur (thurmr) adhu-
ruesi i zjarrltj nuk eshte i ndaluar.
Ma'meri ka thene: "E kam pare (Muhammed b. Muslim) Ez-Zuhriim
duke veshur petk (veshmbathje) nga Jemeni, te ndyre me urioene (e
kafshes, mishin e te ciles e hame).
Aliu eshte falur me petk te ri, te palare.
363. Naka treguar Jahjai, ketij Muaviu, ky nga A' meshi, ky nga Muslimi,
ky nga Mesruku, e ky nga Mugire b. Shu*be, i cili ka thenS:
- Kam qeng me Pejgarafoerin s.a.v.s. ne nje udhetlm (ushtarak) dhe ai
me tha: "Mugire, merre ate ene t£ vogel!" Une e morra, ndersa Pejgam-
beri s.a.v.s, vazhdoi tutje, derisa u largua nga une dhe e kreu nevojen.
Ne trup kishte xhyben e Shamit dhe desh ta nxjerre doren nga
menga, por ajo ishte e ngushte dhe e nxorri doren nga pjesa e fundme.
Une i nxora uje e a! e mori abdestin e tij te rendomte per namaz, (me
dore te lagur) i dha mes-h mesteve dhe u fal.
1 Namazi i falur me rroba te endura ose te qepura nga jomuslimani eshte i plotfaqishem.
Muhammedi a.s. eshte faJur ne Tebuk me xhybe td marrur ne Sham, qe atehere ishte i
banuar vetem nga jomuslimane.
Lidhur me kete teme jane regjistruar edhe deklaratat vijuese tS Hasan Basriut: "Nuk eshte
e ndaluar te falesh me petk te here nga idhujtari para se te pastrohet ai (petk)", dhe "Nuk
eshte e ndaluar te falesh ne rroba hebraike, apo tS krishtera".
Lejohet te falesh me rroba te sapoblera, pa i pastruar me pare. Sipas mendimit te Malikut
nuk eshte mire te falesh me petk te punuar sipas idhujtarit dhe me petk te cilin ai e ka
mbathur, para se te njejtin ta pastrosh. Nese fal me petk te tille, eshte e deshirueshme
namazi te perseritet derisa ende zgjat koha e tij.
28
«■ •*
364. Na ka treguar Matar b. Fadli, ketij Revhu, ketij Zekerija b. Is-haku,
e atij Amer b. Dinari duke tliene se e ka degjuar Xhabir b. Abdullahun qe
thote se Pejgamberi s.a.v.s. bartte gure me ata (kurejshitet) per (mere-
metimin) e Qabes^ ne vete kishte petkun dhe xhaxhai i vet Abbasi i tha:
- O biri i vellait tim> ta heqesh petkun e ta v^sh nen supet tua nen
gur! Muhammedi e hoqi^ thote transmetu€si, e vuri oen supet e veta dhe
nga turpi ra i alivanosur* Pas kesaj, asnjebere me nuk u pa lakuriq.
* > >j X *f . o^) jV '^.ir'jt J jis i a>i^i u^/si J p^\ ^j. Sb ^ yi j[ ^j
365. Na ka treguar Sulejman b. Harbi dha ka thene se atij i ka treguar
Hammad b. Zejdi, ketij Ejjubi, ai nga Muhammedi, e ky nga Ebu Hurejre i
cili ka thene:
12 Ibni Batalli dhe Ibni Tini mendojne se meremetimi konkret i Qabes eshte berS ne te
15-tin vit te jetes se Muhammedit a.s, Myhammed ibni Is-haku pohon se nje meremetim
ka qene dhjete vjet pas kurorezimit te Muhammedit a.s. me Hatixhen, e kjo eshte mosha
35 vjegare e Muhammedit a.s.
Turpi eshte pjese e besimit. Ebu Musa Ensariu ka thene:
"Gjithmone pastrohem n6 siperfaqe te terur dhe nuk mund te drejtohem nga turpi para
Zotit". Nga kjo qe u paraqit, dijetaret pohojng se nuk duhet pastmar pa brekg te mbathura
as Tiie uje le thelle.
Te jesh iakuriq ne hapesire te hapur dhe t'ia tregosh te tjereve organet e Eurpshme, hyn
ne 9eshtjet rreptesisht te ndaluara, me perjashtim te rastit te bashkeshorteve dhe nevojave
vertet te arsyeshme. Muhammedi a.s. qysh ne femijeri te feershme eshte ruajtur (larguar)
nga traditat e idhujtareve dhe nga te gjitha veset e k^qia te shoqerise se atehershme.
29
- Eshte ngritur nje njeri te Pejgamberi s.a.v.s. dhe e ka pyetur ate
per te falurit me vetem nje paie rroba, e ai tha:
" Pse, a ^dokush nga ju i ka nga ey (pale) rroba ?"
Pastaj nje njeri e ka pyetur Umerin e ai i eshte pergjigjur:
"Zgjeroni nese All-llahu ua mundeson \ Le ta rrite njeriu rroben e
vet dhe le te fale namaz: le te fale me nje petk te poshtem dhe me nje te
eperm; me petkun e poshtem dhe me kemishe; me petkun e poshtem dhe
me anteri; me pantallone dhe me petk te eperm; me petkun e poshtem
dhe me anteri; me pantoHone dhe me petk te eperm; me pantollone dhe
kemishe; me pantallone dhe kaftan (gune); me breke (te shkurta) dhe
anteri; me breke e kemishe; dhe mendoj, thote Ebu Hurejre, se ka thene
edhe: "me br^e dhe me petkun e eperm".
'it, ^ tt^'o* > 0:* cf l^ c^i
366. Na ka treguar Aim b. Aliu, ketij Ebu Dhi'bi, ky nga Zuhriu, ai nga
Salimi e ky nga Ibni Umeri, i cili ka thene;
- Nje njeri e ka pyetur Pejgamberin s.a,v.s.: "Qka guxon te vesh ne
ihram ai qe kryen haxhin ?". E ai i pergjigjet:
"Nuk mund te veshe kemishe e as pantallone, as mantil me kapele,
as petk te ngjyrosur me safran, as vers (dm i verdhe), e kush nuk gjen
nallen le te mbathe meste, por le t'lgdhend aq sa (grykezat) te vine nen
nyjet e kembeve".
Edhe Nafiu ka transmetuar nga Ibni Umeri e ai nga Pejgamberi s.a.v.s.
hadith te njejte me te Salimit.
13 Ne lateraturen e hadithit pai-aqitel diskutimi i bere mes Ubejd b. Ka'bit dhe Ibni Me'udit
ne te cilin Ibni Mes'iidi pohon se me njg petk mund te falesh vetem nese nuk ke edhe
petk tjeter, Ai raendimin e vetia ka paraqitur edhe Umerit, i cih nuk eshte pajtuar me te.
30
3jpt^^L,_^_^ ^
ji -
Pjesa e turpshme e trupit qe duhet mbuiuar
367. Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, ksitij ia ka transmetuar Lejthi nga
Ibni Shihabi, ai nga Ubejdullah b. Abdi-Mah b. Utbe, e ky nga Ebi SeM
El-Hudriu, qe ka thene:
"Pejgamberi s.a.v.s. e ka ndaluar te mbesJbtjellurlt me petk te ngu-
shte pa krahe (pa prerje) dhe te ulurit ne gjunje (galuc), nese ^i petk nuk
ka di^ka (ndonje pjese) per ta mbuiuar organin gjenitaF'.
-^ ^
368. Na ka Ireguar Kabisi b. Ukbeja, ketij ia ka percjeUur Sufjani nga
Ebu Zinadi, ai nga A'rexhi, eky nga Ebu Hurqjre, i cili ka thene:
"Pejgamberi s.a.v.s. I ka Edaluar dy forma te tregtise: te berit tregti
vetem me kontakt dhe prekje te lendes qe eshte per shitblerje, gjuajtjen
dhe hudi^en e gurezave ne objektin (sendin) e treguar; po ashtu ka
por ka shtuar: "Nese njeriu ka (me)shuine rrobaj le ta veshe nje me te cilen do ta mbuloje
pjesen e poshtem te trupit (izar), e edhe tjetren, e cila do t'ia mbuloje pjesen e eperme
(rida), pavaresisht 9fare eshte ajo iTobe dhe si quhet".
Delclaiata e Umerit, tregon qaite, se mund te falesh vetSm me nje rrobe e cila i mbulon
pjeset e trupshme tc trupit; si kemisha e gjate, anteria, brake, pantalione e te ngjashme.
Disa dijetare te shkoUes malikite konsiderojne se namazin e falur vetem ne brek^ (te
gjata) duhet perseritur derisa ende zgjat koha e lij, e me kalimin e kohes ajo detyre bie.
Sipas mendimit te Hanefiut ai eshte namaz i plot&qish^m, me theks se te besti kete kur
ke rreth vetes edhe pjese te tjera te rrobave eshte e qortueshme.
32
ndaluar te mbeshtjeilurit ne petk te ngushte pa prerje per (nxjerrjen e)
duar dhe te ulurit ne gjunje, duke qeiie vetem ne nje petk.
« i
' "' ^J^
369. Na ka treguar Is-haku, se i ka treguar Jakub b, Ibrahimi, ketij vellai
i tij Ibni Shihabi, ky iiga xhaxhai i vet qe thote se e ka informuar Humejd b.
Abdu-r-Rahman b. Avfi qe Ebu Hurejre ka thene:
- Ne kohen e ketij haxhilleku me ka derguar Ebu Bekri, midis
lajmetareve, diten e pare te bajramit qe ne Mine te lajmerojme; "Dijeni,
se me perfundimin e ketij viti asnje idhujtar me nuk mund te vije ne
haxhillek, as personi lakuriq te beje tvaf Qaben!
Humejd b. Abdu-r-Rahmani ka thene:
- Me pastaj Pejgamberis.a.v.s< e ka derguar Aliun dhe i ka urdheruar
t'u lajmeroj (haxhinjve) pjesen e pare te sures Beraetun.
Allu, thote Ebu Hurejre, te pranishmeve ne Mine, bashke me ne,
diten e pare te bajramit, u ka kumtuar: "Pas ketij viti asnJe idhujtar me
nuk mund te beje haxhin e as te sillet rreth Qabes lakuriq*\
14 Ne namaz duhet te jesh i veshur si ka hije. Te falesh me petk pa prerje per nxjerrjen e
duarve nuk eshte me vend, e nese gjate faljes mund te paraqiten (duken) pjeset e turpshme
te trupit, atehere eshte e ndaluar ta veshesh petkun e tille.
Ndalohet te ulesh me kercije te ngritur (drejtuar) dhe te ulesh ne gjunje (galuc) i veshur
me petk te eperm pa pjesen e poshtme te rrobave, sic kane vspruar arabet paraislame.
Kjo eshte veshje e pahijshme.
Shitblerja e ndershme lind pas shqyrtirail te sendit qe shitet, e jo vetSm me prekje, kontakt
ose me gjuajtjen e lendes me guralec. Ky lloj tregtie dikur ishte shume i perhapur dhe ka
demtuar here shitesin, here bleresin.
32
gA-C
a^na^<:^^
370. Na ka treguar AbduH-Aziz b. AbduUahu, ketij Ibnu Ebi Mevaliu
prej Muhammed b. Munkedirit, i cili ka thene:
- Kam hyre te Xhabiri b. AbduUahu e ai falej i mb^htjeile ne nje
petk, e pjesa e eperme e petkut te tij e I^ne (anash). Pasi e kreu nainazui,
i kemi thene: "O Ebu Abdullah, po falesh, e pjesa e eperme e petkut tend
eiene (anash)?"
- Po, - u pergjigj ai - kam dashur te me shohin te paditurit, sig jeni
ju. Une e kam pare Pejgaraberin s.a.v.s. duke u falur keshtu.
Udheheqjen ne haxhillekun e vitit te 9 sipas hixhrit Pejgamberi a.s. ia ka besuar Ebu
Bekrit, e ai i ka dhene udhezime Ebu Hurejres se ^ka do t'u kumtoje haxhinjve ne Mine.
Pas iargimit te Ebu Bekrit nga Medinja estite shpallur surja "et-Tevbe", andaj
Muhammedi a.s. e ka derguar Allun qe t'ju komtoj haxhinjve. Ahu, hypiir ne deve te
Muhammedit a.s. arrili te Ebu Bekri ne Dhul - Hulejfe, ia sqaroi rmsionin e vet dhe citoi
sureo e shpallur rishtas, ne te cilen ne ajetin 40 mendohet nS te me fjaiSt; "Nese nuk e
ndihmoni, Zoti e ka ndihmuar kur e kane ndjekur (debuar) pabesimtarSt (nga Mekka), si
te dytin nga te dyte, kur ata dy ishin ne shpelle dhe kur ia ka thenS shokut te vet: "Mos
u frikeso ! Zoti eshte me ne". Andaj AU-Uahu i ka derguar qetesimin e Vet dhe e ka forcuar
me ushtri te cilen ju nuk e keni pare, fjalen e pabesimtareve e ka here te ulet, e fjala e
AU-Uahut (ka rabetur) e larte. Vertete, All-Uahu eshte i fuqishem dhe i men^ur (i urte)".
33
'me—l- zyOifAa/r-i
Transmetohet nga Ibni Abbasi, ky nga Xherbedi dhe Muhammed b.
Xhahishi e kSta nga Pejgamberi s.a.v.s.;
"Kofsha (kerdhokulia) eshte pjese e turpslime e trupit (avret)"
Enesi ka thene qe: "Nganjehere Pejgamberi s.a.v.s. e ka zbuluar
kofshen e vet".
Per te dalur nga deklaratat e tyre (kunderthSnese) Buhariu sqaron:
"Deklarata e Enesit eshte tse e mire ne saje te percjellesve te vet,
ndersa deklarata e Xherhedit m^ e sigurte (per ritual)".
Ebu Musai thote: ' 'Pejgamberi s.a.v.s. i ka mbuluar gjuiyte e vet kur
ka hyre Uthmani".
Ndersa, Zejd b. Thabiti ka thene; "All-llahu nje here Pejgaraberit
s.a.v.s. ia zbriti shpalljen derisa kofshen e kishte ne kofshen time dhe aq
m'u rendua mua saqe jam frikuar se mos po me dermohet (ndxydhet)
rt
15 Hadilhin e lartshenuar, nepermjet Ibni Abbasit e permend Tinnidhiu ne pennbledhjen
e tij tg ha(fitheve, e Maliku ne Muvettaun e tij nepermjet Xherhedit, ndersa Taberaniu
nepermjet Muhammed b. Xhahshit e sjell ne kete varianie:
- Jam falur me Pejgamberin a.s. e pastaj kaluam prane Ma'merit i cili rrinte (ulur) me
kofshe te zbuluara para shtepise se vet prane miges.
- Mbuloi kofshet o Ma'mer, sepse kofshet jane pjese e tuipshme e trupit - tha
Muhammedi a.s.
Enes b. Maliku, Muhammed b. Abdu-r-Rahmani dhe ndonje as-habe tjeter kane mendim
te kundert e qe i mbeshtet edhe Ibni Hazmi me veretje se "Te grate pjese e turpshme e
trupit konsiderohet i tere trupi i saj, pos fytyres dhe shuplakes",
Enesi ka pare kofshen e zbuluar te Muhammedit a.s. me rastin e fcalerimit te tyre te
perbashket ne deve dhe clirimit te Hajberit. Po te ishte kofsha vertete pjese e turpshme
e aupit, All-Uahu xh.sh, nuk do ta lejonte Pejgamberin e tij qg rreth kesaj te gaboje
pubiikisht, e dihet se nga vepiimet e tilla e ka ruajtur qS nga dit^t e hershme Xt femijerise
se tij.
Numri me i madh i as~habeve dhe i dijetareve te gjeneratave te mevonshme si^ jane; Ebu
Hanife, Muhammedi, Zuferi, Maliku, Shafiu dhe Ahmedi i pennbaiien hadithit te
34
oAi
wyyci77i^a:i-
jl/3 liij uu j.tc.'Gj ^ i* Ir ^ * u*^ .^^-^^ ^^ ^"-^^ ^'-i-^ "-^ ^:^ ^ ^' "'^^J 'J^
theksuar te Buhariu dhe mendojne se kofshet ne namaz doinosdo duhet mbuluar.
Sipas mendimit te juristeve te shkoUes hanefite pjese e turpshme e trupit te mashkulli
eshet trupi nga kerlhiza deri nen gjunje, ndersa Ahmed b. Hambeli, Zuferi dhe Maliku
kerlhizen dhe gjunjet nuk i konsiderojne pjese te turpshme te trupit.
Gjunjet jane te perbere nga ashti i pjeseve te kercirit, i ciii nuk eshtS pjese e turpshme e
trupit dhe nga eshtrat e kofsheve te cilat konsidrohen pjese e turpshme, andaj nga kujdesi
dhe siguria me e madhe per ritual kerkohet mbulimi i gjunjeve.
Kofsha e zbuluar e Muhammedit a.s. ne Tebuk ishte nga nevoja dhe ngutia ushtarake
dhe nuk mund te jete argument per rrethana normale.
Deklaiaten e plote te Ebu Musa Eshariut Tahaviu e paraqet ne variantin vjjues:
- Pejgamberi a.s. duke ndenjur ulur e ka vene petkun e vet ndermjet gjunjeve. Ne ate
^astiparaqitetEbuBekri dheaii Icjonhyrjen. Duke ndenjur xie ate pozite.ierdhiUmeri
dhe disa As-habe. Me ne fund u paraqit edhe Uthmani dhe ai i lejoi hyrjen duke e terhequr
pekun ne gjunjet e vet. Pas perfundunit te bisedes u shperndane te gjithe dhe Hafsa i ka
thene: "O i derguari i AU-Uafaut, te erdhi ty Ebu Bekri, Umeri dhe shoket tjere, dhe ti rrije
ashtu pa levizur, e kur erdhi Uthmani ti i mbulove gjunjet!"
- Valle, mos te turperohem nga njeriu nga i cili turperohen edhe melaqet ! - u pergjigj
ai.
Sipas kesaj qe u paraqit shihet se pejgamberi kofshet vazhdimisht i ka mbuluar, e gjunjet
sipas nevojes dhe arsyeshmerise (gjykimit) personale.
Deklarata e Zejd b. Thabitit ka te beje me shpalljen e ajeteve 94-95 te sures En-Nisa, ne
te cilet thuhet: "O besimtaie, kur niseni ne rnige te All-llahut (ne lufte), informohuni (per
armikun) dhe atij q6 u pershendet me selam, mos i thuani: "Ti nuk je besimtar!, duke
kerkuar me kete miresite (kenaqesite) kalimtare te kesaj bote, e te Ail-Ilahu ka pasuri te
shumta. Te tille keni qene edhe ju me par6, e All-llahu u dhuroi bekimin e vet, prandaj
informohuni (per annikun)! NJemend, Ali-liahu din pka pimoni ju.
Nuk jane te barabarte ata besimtare qe kane mbetur ne shtepite e tyre, pos atyre qe jane
te penguar nga nevoja, me ata qe luftojne ne niige te All-llahul me pasi3rite dhe jeterat e
tyre. Zoti i ka ngritur (dekoruar) per nje shkalle me larte ata qS luftojne me pasurite dhe
jeterat e tyre ndaj atyre qe kane mbetur ne shtepite e tyre. E All-llahu te gjitheve u ka
premluar miresi. E All-llahu i ka shperblyer me shperblim te madh ata qe luftojen, e jo
ata qe mbesin (ne shtepite e tyre)".
35
<3
^l ; JiS ^ l^i\ Jl Jt J «if . "^ 'c.1. UC. ^;.\i . C jW ViL*>i : Jll . ^^ 3* LV ti?*^
>; u* . y as- . 1^^ ^_,w! : J'tJ . dn "S?! ^' V ( ji^ii J ^.7 s'xs J^l '^i. ia^ i^^ ^^JJi «)i
371. Na ka treguar Jakub b. Ibrahimi, se i ka treguar Ismail b. Ulejje, atij
Abdu-1-Aziz b, Suhejbi nga Enesi se Pejgamberi s,a.v,s. ka udhehequr
aksionin ushtarak ne Hajber dhe e kemi falur namazin e sabahut ne mengjes
(muzg) mu para Hajberit. Pastaj Pejgamberi s.a.v.s. hypi ne deve, hypi edhe
Ebu Talha, e une pas Ebu Talhas. Pejgamberis.a.v.s. u nis rruges se Hubejrit
dhe gjuri im e preku kofshen e Pejgamberit s.a.v.s. Pastaj e hoqi (me rastin
e prekjes) petkun e poshtem nga kofsha e vet, saqe une pashe barshesine e
kofshes se Pejgamberit s.a.v.s. Pasi qe hyri ne katund (ne Hajber) tha:
"Ali-llahu eshtg m^ i madhi! Qofte i shkaterruar Hajberi!" Kur zbritem ne
fushen hyrese te vendbanimit me njerez^ tha tri here: "I keq eshte mengjesi
per ata qe jane te qortuar 1"
Enesi thote; popuUi (i Hajberit) doli (prej shtepive) per pune te veta
dhe thoshin: "Muhammed!", kurse dikush nga shoket tane, thote,
Abdu-1-Azki, tha: "... edhe armata" d.m.th. ushtria. Hajberin e kemi
^liruar me dhune dhe kemi grumbulluar pla^ken e luftes, Aehere erdhe
Dihje dhe tha: "O Pejgamberi s.a.v.s., ma jep nje vajze (sherbetore) nga
ajo plagke Nfte !"
- Shko dhe merre nje vajze per vete - u pergji^ ai.
e Hujejjit, e Pejgambeirit s.a,v*s. i
ie e mon san
n|e nieri dhe i tha:
36
- O Pejgamberi i All-Uahut, Dihjes ia ke dhene Safijjen, bijen e
Hujejjit, zonjushen (te paren) e flsit Kurejdhe dhe Nader, e ajo te ka hije
vetem ty.
- Ma thlrrni ate bashke me ate - tha at.
Dihje erdhi me ate dhe kur e pa ate Pejgamberi s.a,v.s. tha;
"Merr nga pla^ka ndonjc vajze tjeter, pos saj !"
Enesi thote se, Pejgamberi s.a.v.s, ate e ka liruar e pastaj e ka
martuar per vete.
Me vone ThubitI e ka pyetur Enesin:
- Ebu hamza^ ^ka i ka dhene asaj Muhammedi s,a,v.s. si dhurate
martese ?
- Vete ate. E liroi dhe me te vuri kurore.
Dhe derisa ende ishte ne rruge (ne Seid ruha), e pergatiti ate per
Muhammedin a.s. Umml Selemeja (nena e Enesit) dhe la derezol naten.
Keshtu, Pejgamberi s.a.v.s. gdhin si dhenderr dhe tha: "Kush ka di^ka
le te ma sjelle! ' ' Atehere e shtriu nje mushama lekure dhe njerezit sillnin
dikush hurma, e dikush vaj.
Mendoj, thote Abdu-I-Azizi, se Enesi ka permednur edhe miell te
ferguar dhe ka thene se kane here gjelle (nga hurmet, vaji, qumeshti dhe
mielH i ferguar) dhe kjo ka qene gostia e dasmes se Pejgamberit s.a.v.s.
16 Hajberi eshte gliruar ne fiUirri te vitit te shtate sipas hixhrit per shkak te pabesise
(trathtise) se hebrenjeve dhe maireveshjes se tyre me armiqte e muslimaneve perreth.
Nga hadithi mund te perfundohel:
- ne nje kafshe mund te hypin shume persona me kusht qe ajo te mund t'i perballoje;
- para fiUimit tg betejSs dnhet pennendur emrin e AU-Uahut (xh.sh.) apo te shqiptohet
zeshem tri here tekbiri, ashtu sig eshte thene kjo ne Kur'an:
"Besimtare, kur te perlesheni me pabesimtaret, behuni te qendrueshem (te forte) dhe
kujtoni All-llahun gjithnje e me shume !" (el-Enfal, 45)
- preferohet qe pronari la iiroje robereshen e vet e pastaj ta kurorezoje, Ngjashem me
Safijen, Muhammedi a.s. e ka kurorezuar edhe Xhuvejrijen, bijen e Harithit, te zene rob
me rastin e luftes me fisin Mustaiik.
Aishja pohon se Xliuvejria si pla^ke lufte i ka takuar Thabit b. Kajsit dhe ajo e ka lutur
te riblehet. Thabiti ia ka lejuar kete e ajo ka kerkuar ndihme materiale nga te njohurit, e
37
'^hmi/u^-/- ^te/h
'por-i-
sa petKa gruaja
Ikrime ka thene: "Do t'i lejoja as^ po ta nibuloje trupin e yet (bile)
edhe me nje petk".
372, Na ka treguar Ebu-1-Jemani, ketij ia ka transmetuar Shuajbi nga
Zuhriu, ketij Urve, se Aishja ka thene:
' 'Pejgamberi s.a.v.s. falte namazin e sabahut ne te cilin merrnin pjese
edhe disa muslimane te mbeshtjella me mbulesat e tyre te leshta te
mendafshta, e pastaj ktheheshin ne shtepite e tyre, pa mundur t'i njohe
me ne fund edhe nga Pejgamberi a.s.
- A don di^ka me te vlefshme se ajo ndihme ? - e ka pyetur Muhammedi a.s.
~ E gka eshte ajo ? - thote ajo.
- Ta jap (paguaj) shumen e caktuar per lirimin tend dhe te te kurorezoj per vete.
- Pajtohem - u pergjegj Xhuvejria.
Sapo e kurorezoi Muhammedi a.s. Xhuvejrien edhe lufletaret Ijere i liruan roberit e tyre,
duke konsideruar se fisi Mustalik eshte ne lidhje miqesie me Pejgamberin a.s. Keshlu
me kete martese te bekuar njekohesisht jane liruar edhe njeqind rober te fisit te
permendur.
- sunnet eshte, e disa dijetare thone dctyrim, te pergaditesh gazmend dasme, Ebu Hanife,
Maliku dhe Ahmedi konsiderojne se sunnet eshte t'i pergjigjesh thirrjes me pjesemarrje
personale ne gazmend te ketille. Shafiu kele e konsideron per obligim, e ne raste te tjera
akt te preferueshem;
- marlesa behet publikishf ;
- eshte e preferueshme qe fqinjet dhe miqte 9iftin e ri ta ndihmojne materialisht dhe me
dhurata te cilat atyre u pergjigjen me se miri.
17 Nga hadithi mund te peifuiidohet:
- eshte i plotfuqishem namazi i gruas se mbeshtjeJlurme vetem nje fustan. Maliku, Ebu
HatiiQa dhe Shafiu konsiderojne qe gruaja ne namaz me vete duhet tg kete pallton,
38
ya^M<m:€'
373. Na ka treguar Ahmed b. Junasi, ketij Ibrahim b. Sa'di, ketij Ibni'
Shihabi nga Urve, e ai nga Aishja, se Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur me (ne)
mbulesen (anterine) dhe shallin (shamine). Alau Lhole se me se paku duhet pasur: "Petkun
e poshtem, pailton dhe shallin", e Ibni Sirini shloti: ",..dhe edhe nj6 pajlto (mbulese) te
gjate".
Ibni Mundhiri konsideron se numri i peikavc eshle sekundar. Me rendesi eshte qe gruaja
ne namaz t'i mbuloje te ^itlia pjeset e trupit te vet, e edhe floket.
Mendimet e juristeve islame rreth ^eshtjes se pjeseve zbukuruese, gjegjesishl, te
turpshme, te trupit te femres, jane te duarduarte.
Ebu Bekir b. Abdurrahmani konsideron se i gjithe tmpi i gmas hyn ne pjeset e turpshme,
e edhe thonjte. Maliku dhe Shafiu konsiderojne se floket dhe tabanet (shputat) hyjne nen
kategorine e pjeseve te turpshme te trupit, dhe nese gmaja nuk i mbulon ne namaz,
namazin duhet perseritur deiisa ende vazhdon koha e tij, e Shafiu edhe shton: "...edhe
pas kalimit te kohes se tij".
Ebu Hanife dhe Tlievriu mendojiie se namazi i gruas me shputa te zbuluara eshte i
plotfuqishem, sepse kembet e gruas nen nyje nuk hyjne ne pjeset e turpshme te trapit te
gruas;
- Maliku, Shafiu, Ahmedi dhe Is-Haku mendojne se me mire eshte qe namazin e sabahut
ta falesh ne muzg te agimit, e Ebu Hanifja mendon se duhet shtyere deri te zdritja e
pjeserishme, per megjithate di^ka para Hndjes se dielht.
Ka juriste te cilet thone se zbatimi i permbajtjes se hadithit te permendur gshte deroguar
me hadithe te mevonshme tS cil^ve juristet e shkolles hanefite i kushtojne kujdes te
ve9ante;
- grate mund te marrin pjese ne faljen kolektive te namazit ne xhami nese kjo nuk do te
kete pasoja te keqija per bashkesine. Ebu Jususfi dhe Muhammedi lejojne afrimin e grave
ne gdo namaz te detyrueshem, ^ka e aprovon edhe Ebu Hani^a, me perjashtim te drekes
dhe iqindise. Shume dijetare ketS ^eshtje e zgjidhin ne harmoni me interesat dhe nevojat
morale te shoqerise.
nje petk te holle-te zi, ne te cilin ishin disa shenja, dhe hodhi nje shikim ne
ato shenja, e, kur e kreu namazin tha:
- Dergojani kete petk timin te zi kutia-kutia Ebu Xhehmit dhe
siilmani petkun e trashe prej liri te Ebu Xhehmit, ngase kjo pak me pare
ma largol vemendjen nga namazi im.
Ndersa Hisham b. Urve transmeton nga babai i vet, e ai nga Aishja,
se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Derisa fa^sha kani shikuar ne sheiijat (larat) e petkut dhe u frikova
kjo te mos me sjelle ne sprove".
cf w^ 'o; ^^ V ^*"^ ^fe i^J/ ^ ^ ^> J^ j/ cr f^ '-^ j*^ x^ lifts? - ^^i
Nga hadilhi mund te perfundohet:
- lejohet te falesh me rroba me lata dhe 9faredo tjera te pasterta;
- te menduarit oe namaz per punet e kesaj bote nuk e prish namazin, por besimtari i
penduar duhet me mendimet e veta te thellohet ne te, duke eliminum" ^do mendim tjeter,
e kjo arrihet me falje te vetedijshme (te ndergjegjshme):
- qortobet zbukorimi artistik i mureve ne xhami dhe mihrab aq sa qe te terheqe vemendjen
e falesit;
- gj ate faij es nuk duhet shikuar anash, per ne vendin ku behet sexhdj a. Miresjellja kerkon
te shikohet para vetit edhe ne te ecuiit e perditshem;
- dhuraten duhet pranuar dhe duhet qene mirenjohes per te;
- Pejgamberet krahas misionit Hyjnor jane edhe njerez. Ne pgrputhje me Ugjet e kesaj
bote dhe te nevojave te jetes, ata silleii si njerez te rendomte dhe eshte e mundur t'i
okupojne disa pune te kesaj bote, e nga pikepamja e fuqise se shpirtit te tyre dhe te
shpalljes se frymezuar ata jana di^ka me shume se njerezit e rendomte, njerez te te cilet
dominon fuqia shpirterore ndaj materies se trupit te tyre. Deklaraten e sipeime
Pejgamberi a.s. e ka dhene si njerl i rendomte, duke i pasur parasysh shoket e vet te cileve
kjo M ngfet, e te largohen nga kjo.
Deklarata e dyte tregon ne ngritje me te larte shpirterore te Pejgamberit a.s. te ciUn syri
nuk e mashtron, por megjithate i ngnshtrohen te provuarit.
40
gA:
amKHi^.
ose piktura a [a prishin namazln?
f ka gshte e ndaluar rreth kesaj?
374. Na ka treguar Ebu Ma'mer Abdullah b. Amri, se i ka thene
Abdu-1-Varithi, ketij Abdul- Aziz b. Suhejbi nga Enesi, i cili ka thene:
- ALshja e ka pasur nje mbuiese (pelhure) me tS cilen e mbulonte
njeren ane te dhomes se vet, andaj, Pejgamberi $.a.v.s. 1 tha: "Na e hiq
kete mublese tenden, ngase vazhdimisht ine paraqiten ytzatimet (piktu-
rat) (nga ajo) derisa faiem (jam ne naniaz)!"
19 Muhadithet ijere duke e permendur rastin'e siperme theksojne se nc mbuiese (paravan)
kane qene te vizatuara figurat e zogjve dhe se Aishja me kerkesg te Pejgamberit a.s. e ka
hequr,
Nga hjdithi mund tg perfundohet:
- eshte e qortueshme te falesh ne rroba te zbukuruara me vizatime dhe kryqe, te shikosh
ne to duke e falur naniazin dhe Ee falesh ne cerge (shtroje) me vizatime t6 tilla.
Duket se hadithi i pemiendur eshte i deroguar me Xt mevonshmin, te cilin e ka transmetuar
Selh b. Hanife e Nesaiu dhe e ka futur ne permbiedhjen e tij ^ haditheve ne kete variante:
"Ubejdullah b. UbejduUahu i ka ardhur ne vizite Ebu Talhas dhe tek ai e ka hasur Selh
b. Hanifen. Pastaj Talha njerit nga te pranishmit i tha ta teriieq nen te ^argafm. Selhu
pyeti per arsyen, e ai iu pergjigj :
- ne te ka vizatime, e kSte e ka ndaluar Pejgamberi s.a.v.s.
- Kete, vertet nuk e kam ditur - tha Selhu. A nuk e ka ndaluar ai vetem ate qe eshte e
vizatuar ne rroba?
- Po, por une kete e beje nga sygeltesia (kujdesi) - u pSrgjegj Talha.
Hanefitet konsiderojne se vizatimet neper cerge (shtroje) dhe ne ^aigaf nuk jane te
ndaluara rreptesisht. Kete mcndim e perkrah Thevriu dhe Nehaiu, kurse Maliki thote;
"Eshte e qortushme te tete vizatime te qenive te gjalla nepgr tavan dhe mure tS nderteses,
ndersa ne cerge (shtroje) dhe ne ^ar^afe nuk ka dem".
Imam Thevriu mendon qe vizatimet nuk jane te ndaluara neper shtroje kur neper te ecet,
rrime ulur dhe flejme.
Perfaqsuesit e shkolles hanefite mendojne se eshte e qortueshme te mbash vizatime te
qenieve te gjalla te ekspozuara ne dhoma, me perjashtim te atyre ne 9ar9af dhe shtroje
ne|>er te cilen ecet.
-■■-iftt't-'Vri'.T^.--
A."*. «'
375. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, dhe ka MbS se ia ka transmetuar
Lejthi nga Jezidi, ai nga Ebu Hurejre e ky nga Ukbe b. Amri, i cili ka thene:
- 1 eshte dhuruar Pejgamberit s.a.v.s. nej mantil (anteri) mendafshi,
e ka veshur dhe me te eshte falur, e, pasi e kreu nama^n, e zhveshi
vrazhde, sikur ta perbuzte ate dhe tha: "Nuk u ka hije ky te de-
itt20
20 Nga hadithi mund te perfundohet;
- mashkuUit i ndalohet te veshe rroba mendafshi me perjashtim te nevojes, si ne kohe te
luftes ose ne te ftohte kur nuk ka tekstil tjeter.
Disa nga devotshmeria e kane zbatuar kete edhe te grate. Keshtu, Abdullah b. Zubejri,
duke u mb^tur fjalim haxhinjve, u tha:
"PopuU, mos veshni rroba mendafshi, e mos ia lejoni kete as grave tuaja, e as
pasardhesve, sepse ai qe i vesh ne kete bote, nuk do t'i kete ne te ardhmen".
Qendrim te drejle per kete ka dhene Pejgamberi a,s, me fjalet;
"Grave te uimnetit tim ju eshte lejuar te perdorin arin dhe mendafshin, e u eshte ndaluar
meshkujve".
Ahu ka transmetuar qe Pejgamberi a.s. me nje rast ne dore te djathtS kamarre mendafsh,
me te majtg ar dhe ka thene: "Keto te dyja rrepesisht u jane te ndaluara raashkujve te
ummetittim";
- namazi i mahkullit i falur ne pelk te mendafshte ashte i plotfliqishgm, por sipas
n^ndimit te Malikut duhet per^ritur gjate kohes se tij., nese gjendet veshmbathje tjeter
e pershtatshme.
- lejc^et te pranohet dhurata nga idhujtaret. Pejgamberi a.s. mantilin e permendur e ka
pranuar nga Ukejdir b. Abdu-1-Meliku, zoteriut te Deumetu-1-Xhendelit. Ne kohe te
iMlifes Ebu Beker, Haiid b. Velidi e ka 9Uruar vendbanimin e permendur, e Ukejdiria e
ka kapur dhe e ka dhene ta likuidoje per shkak te slikeljes dy fytyreshe te maurveshjes dhe
pershkak te akcioneve (te fshehta) kunder musHmaneve.
42
376, Na ka treguar Muhammed b. Ar'are, ketij ia ka percjellur Umer b.
Ebi Ziadi nga Avn b. Ebu Xhuhejfe, e ai nga babai i vet i cili ka thene:
- E kam pare Pejgamberin s.a.v.s. ne nje tende (^ader) lekure te kuqe
dhe e kam pare Bilalin duke e marre ujin e abdestit te Pejgamberit
s.a.v,s., e po ashtu, i kam pare edlie njerSzit duke vrapuar per ate uje e
kush merrte prej aty uji di^ka, pastrohej me te, e kush nuk mund te
merrte gje prej atij uji, merrte lageshti nga dora (e tij). Past^ kam pare
qe Bllali e mori nje shtize (shkop) dhe e nguli (ne toke), kurse Pejgamberi
s.a.v*s. doU ne lye petk (fustan) te kuq te pervjele (deri nen gjunje) dhe,
pas shkopit te permendur, me masen i fall dy reqate (dreken), dhe kam
pare si lyerezit dhe devet e tyre kalojne pas shkopit te permendur.
21 Nga hadi^ mund te perfundohel:
- lejohen te vishen rrobat e kuqe dhe me to te falesh;
- njerezit e dijshem dhe l^ moralshgin duhet respektuar;
- kush fal ng sipgrfaqe te hapur, se pari duhet qe para vetes ta ngule njg shkop paksa te
a'ate;
- nS udhetim namazet k^erreqateshe faien me mga dy reqate;
- uji i abdestit i kulluar aga organi i pastert i trupit eshte t papastert dhe nuk mund te
shfiytezohet me p6r pastrime sipas sheriatit.
43
!j;ut ^t y -y /i ij. i^" 4^_^ Ob j^'^ii'i ^1 jS ^^^' 6' 4 '^i ;>; Jj 5 i' xc ^} J^
^•^ > y t>' J--j» * {-^^ i>^ ^^ ^- J<^ s/^j* j:* Ifi ■ "iJ^ W¥, v^H
y_^j -ie ^"j
Te fajurit e namazlt ne gatia te rrafshta,
ne minberdhe ne podium
Ebu Abdullah (Buhariu) thote:
Hasan Basriu e ka konsideruar te rregullt te falurit ne akull te forte
dhe ne ura, madje edhe nese nen to, mbi to ose para (prane) tyre rrjedh
urina, nese, mes falesit dhe asaj ndotesie, ekziston nje ndarese.
Ebu Hrejre eshte fahir ne tavan te xhamise me imam, kurse Ibni
Umeri eshte falurn^ bore.
22 Rastm e Ebu Hurejres e ka transmetuar Salihu, robi i liniar i Tev'emetit, me fjalet: "Kam
falur ne tavan te xhamise mbas imamit i cili ka qen& poshte para neve".
Nje njeri ne Ramazan falej ne tavan te xhamise mbas imamit, andaj per rregullsine e
namazit te tij e ka pyetur Muhammed ez-Zuhriun, e ai iu pergjigj: "Nuk dij qe ketu te
ketg ndonje te keqe, pos neseje para imamit".
Shafite kete veprim nuk e perfilJixi. Ata i iejojne faljen n^ teiren te ngritur vetem imamit
dhe muezinit qe t'i shohin me mire te pranishmit dhe ta degjojne kendimin e caktuar ne
namaz.
Hanefite konsiderojae se nuk eshte mire te falesh ne tavan (galeri) pa nje shkak te
arsyeshem, por Iejojne pa verejtje ne rast tS ngushtesise ne faljen e xhumase, bajramit
44
a4r
a49m4oc
377. Na ka txeguar All b. Abdullahu, ketij Sufjani, e ketij ia ka trans-
metuar Ebu Hazimi duke thenS se e kane pyetur Selh b. Sa'din:
"Prej e'gjeje ka qene (i ^^ritur) minberi i Muhammedlt s.a.v.s. ?"
- Nder te gjallet askush nuk ka mbetur me i i^joftur se une mbi kete-
i pergji^ (Selhi). Ai ka qene prej drurit te tamariskes. Pejgamberit
s.a.v.s. ia ka ndertuar filan fisteku, robi i liruar i filan Ostekut. Kur u
ndertua dhe u montua, hypi ne te Pejgamberi s.a.v.s., u drejtua kah
Qabja dhe me ze e shqiptoi tekbirin e namazit. Masa rrinte prapa tij e
ai e recitoi tekstln e duhur nga Kur'anI, dhe ra ne ruqu e pas ty ra ne
ruqu dhe masa. Pastaj e ngriti koken, u kthye prapazi dhe e beri sexhden
ne toke, pastaj (prape) u ktheye ne minber (e lexoi tekstin e duhur nga
Kur'ani), ra n^ ruqu, pastaj e ngriti koken dhe u kthey prapazi derisa e
beri sexhden ne toke. £ ketille eshte geshtja e minberit.
Ebu Abdullah (Buhariu) thote se AH b. Abdullahu ka thene qe Ahmed
b. Hanbeli e ka pyetur per kete hadlth (te lartSpermendur), dhe ai i eshte
pergjigjur:
dhe ne namazet tjera. Me se miri eshte te falesh me imamin ne te njejten lartesi
horizontale, duke i plotesuar safet gradualisht, njerin pas tjetrit.
Lejohet 1^ falesh nS borC; madje edhe te besh sexhde, kur ajo eshte e shkelur (ngjeshur)
ose e ngrire dhe e ka fortesine e nevojshme. Ne Muxhteba' thuhet: "Lejohet te behet
sexhde ne bore, bm" te larte, ne sane dhe ne pambuk te 9are, nese ne to raund te stabiUzohet
koka e falesit dhe ai me balle mund ta ndjeje fortesine e tyre".
Ne permbiedhjen e felfave te Ebu Hafsit, theksohet: "Nuk prish pune te falesh ne akuil,
ne kokrra gruri, elbi, fiku dhe misri. Ne oriz kjo nuk eshte e Icjuar, sepse Sshte i
rreshqitshem dhe jostabil, si edhe as ne boren e bute dhe nS shtresen e trashS te barit te
bute dhe ne materie tjeter fortesine e se dies balH nuk mund ta ndjeje".
Hasan Basriu nuk e sakteson largesine e falesit nga ndytBsia eventuaSe. Kgtu eshte me
rendesi vendi ne te cilin falel, e largesia e ndytesires nga ai vend eshte sekundare, edhe
pse per epitet ndaj namazit ne higjienen personale duhet te jete i paster edhe rrethi i afert.
Ne librin Mudevvenun thuhet: "Namazi eshte i plotftiqishem nese falesin nga ndyresia
e ndan muri, rrethoja ose siperfaqja e hapur e hap^sires, te lavamanit ose banjos".
45
'mi'-i- iuOuAa-M
- Kam dashur te theksoj se Pejgamberi s.a.v.s. ka qene ne nivel me
te ngritur se masa, (prandaj) edhe s'prlsh pune (nuk pengon) qe imaml te
jete ne nje poxite (vend) pak me te ngritur nga masa e njerezve. Kam
thene, thote All b. Abdullahu, se per kete ngjarje (rast) eshte pyetur
shume Sufjan b. Ujejne, pse a nuk e ke degjuar ti kete ne teres! nga ai?
■ Jo - u pergjigj Ahmedi.
23 Ndertuesit e minberit te Pejgamberit a,s. nuk jane te percaktuar rnire. Ibni Sirini thekson
se ka qene nje grek, rob i Sa'd b. Asit, Ibni Tini se ai ka qene zdrufcthtari me emrin
Mejmun, rob i Sa'd b. Ubades, tjeret qe ai eshte rob i njefare Aishes se Ensarijve, apo
Aulasetes, e disa thone se e ka ndertuar Salihu, robi i Abbasit.
Ibni Sa'di ne Tabakatm e vet thekson se Ebu Hurejre ka pohuar qg Pejgamberi a.s, e ka
mbajtur hytben duke ndejtur ne kembe ne nje trung te palmes. Duke u ankuar ne kete
pashkathtesi Temimued-Dari, tlia:
"A don te tandertoj foltoren si ato qe i kam pare ne Siri?" Rreth kesaj Muhammedi a.s.
u konsultua me as-habet dhe tha qe ininberi te vendoset ne te djathte te naihrabit ne kendixi
e siperm te xhamise, ashtu qe ndermjet tij dhe murit te xhamise ishte siperfaqja e zbrazet
e gjere sa per te kaJuar nje dele.
Abbas b. AbdU"l-Mutalibi thote se kete minber e ka ndertuar dhe ne vendin e permendur
e ka vcnduar robi i tij dhe ate vetem dy shkalle mbi te ciiat ishte e Ureta per te ndenjur
ulur.
Nepermjet Jezid b. Rummanit, Hakemi ne "Iklilen" e tij thekson se rmnberi i Pejgamberit
a.s. ishte i ndertuar prej tri shkallesh nen te cilal Muaviu ka urdheruar te vehen edhe
gjashte, duke e transferuar prane murit. Ne ate kohe ndodh zenia e diellit, masa e
shqetesuar dhe pjesa e minberit te Muaviut u dogj ndersa shkallet e Pejgamberit a.s. u
ruajtSn dhe u vendosen ne vendin e meparshem.
Nga hadithi perftindohet:
Lejohet te f alesh ne minber. Pejgamberi a.s . e ka bere kete duke dashur qe te pranishmeve
t'u tregoje qarte menyren e faljes se namazit.
Sipas mendimit te Ebu Hanif es, imami mund te jete mbi nivehn e te pranishmeve me se
shumli sa lartesia e shtatit te njeriut, e sipas Malikut ne nje lartesi te parendesishme;
- ievizja e vogel e falesit ne namaz nuk e prish naraazin.
Autori i Muhitit thote se nje hap i bere ne namaz, ne cilendo ane, nuk e prish namazin,
por dy ose tri hapa e prishin dhe duhet perseritur ate.
Ajniu mendon se ketu me rendesi eshte arsyeja e ievizjes. Nese para falesit nS saf ka
vend te zbrazet, ai mund t'i leshoje dy e me shume hapa deri te vendi i zbrazet.
Hatabiu pohon qe puna e vogel nuk e prish namazin. Minberi i pejgamberit ishte prej tri
shkaileve. Nese ne te irelen eshle ulur, e ne te dyten ka qendruar ne kembe, zbritja dhe
ngjitja e tij ne minber nuk ka mundur te jete me pak se dy hapa.
46
378. Na ka treguar Muhammed b. Abdu-r-Rahimi, atij i ka treguar Jezid
b. Haruni, ketij i ka lajmeruar Humejd et-Tavil, ky nga Enes b. Maliku se
Pejgamberi s.a.v.s. ka rene nga kali dhe iu ka gervishtur kemba nen gju,
gjegjesisht shpatulla, edhe ishte betuar se do te izolohej njg muaj nga
bashkeshortet e veta dhe u ul ne ^ardakun e vet i cili kishte shkalle nga
tmngjet (e palmes). Aty i vinin shoket e vet ta vizitojne, dhe ai me ata eshte
falur ulur, ndersa ata ne kembe, pasi dha selam, ka thene:
- Imaml eshte i venduar qe te percillet, e kur ai e shqipton tekbirin,
sbqiptone edhe ju, kur bie ne ruq bini edhe ju, kur bie ne sexhde, bini
edhe ju, e nese falet ne kembe, faluni edhe ju ne kembe!"
Pas 29 ditesh zbriti (te grate), e shoket e pyeten:
- O i derguari 1 AI!-lIahut, ti je betuar se do te bojkotosh grate nje
muaj dite?
- Ky muaj i ka pasur 29 dite - tha Pejgamberi.
24 Nga hadithi mund te pgrfundohet:
- lejohet te falesh ne tavan dhe ne ^ati te rrafshte te shtepise;
- betimi eshte i pranuar me Hgj dhe duhet respektuar;
- ndonje muaj i vitit hixhrij mund t'i kete edhe 29 ditB. Nese musHmani e obligon veten
per ndonje pune derisa te zgjase vetem nje muaj i caktuar per te cilin me vone vertetohet
se i ka 29 dite, obligimi skadon (merr fund) me kalimin e dites se 29 te atij muaji, e nese
muaji nuk eshte percakluar obhginii zgjat 30 dite;
- kryerjen e perbashket te namazit mbas imamit te pranishmit e bejne duke qendruar ne
kembe, e ng rast nevoje (semundje etj,) mund te falin ulur, pavaresisht si fal imami;
- pjesemairesit e faljes se perbashket e ndjekin imamin ne te gjitha pjeset e ritualit, e
tekbirin fillestar te namazit e shqiptojne njekohesisht me imamin. Imami duhet t6 prije
ne fcryerjen e pjeseve te rilualit. Andaj, kush shkon n^ ruqu, ne sexhde ose ne cilendo
pjese tjetei te namazit para imamit, e imami nuk e zen, namazin e ka te prishur dhe duhet
47
ic \>\ '^\^\ j-y Ljt LU lii t.«^t
a '^^'^ tj J4 u^ » cill « V* *^1 "^J J'>-^ ^'ji < t^'^ ^1j ***^ H^ i-"- ^ J*' ^.
se sexhdes prak gruan e tij
379, Na ka treguar Museddedi, qe fa-ansmeton nga Halidi, ky nga Sule-
jman Shejbaniu, e ky nga Abdullah Sheddadi, e ai nga Mejmunja e cila ka
thene qe:
- Pejgamberi s.a.v.s. falejj une isha para tij dhe e kisha menstrua-
donin dhe, kur leshohej ne sexhde, shpesh petku i tij binte mbi mua, e
ai - thote Mejmunja - falej zakonisht ne cope hasre.
: ~^t ju- , p ^j::.*^ 1^;; -. ju y ^. ^ 1 . 4 '4:r:;> ^^i^w @ k 2j^j v« k:£ •'ii
Faljaenamazltne rrogoz
Xhabiri dhe Ebu Seidi jane falur ne anije ne kembe, kurse Hasan
(Basriu) u pergjigj: "Do te fal8i ne kembe (si imam), nese kjo nuk eshte
veshtire per shoket e tu duke u kthyer me anije (kah Kibla). Ne te
kunderten do te falesh ulur.
la perserise;
- pas perjetimit te fatkeqesise dhe te lendimit eshte e preferuashme te merret abdest dhe
te fale ndonje reqat te namazit vullnetarisht (nafile).
25 Nga hadithi kuptohet:
~ gruaja me menstruacion nuk izolohet prej anetareve te familjes, por duhet qe trupin e
48
Q/i^
amux^ct
vet dhe rrobat t'i mbaje sa me te pasterta dhe ne rregull;
- gshte e lejuar, madje edhe e preferuar te falesh ng baser. Keshtu, zakonisht kane vepruar
Xhabiri, Ebu Dherri, Zejd b. Thabiti dhe Ibni Umeri. Umer b. Abdu-I- Azizi per shkak te
devotshmerise vazhdimisht ka bartuar me vete nje kese me dhe te cilin e shperndante ne
baser dhe nfe te bente sexhden. Ai ka dashur qe ne menyre te perpikte ta zbatoje hadithin
te cilin Pejgamberi a.s^ia ka tbene Muadhit: "Vene fytyren tende nS tokS!"
Rastin e' Xhabirit dhe Ebu Seidit detajsht e kane regjistmar muhadithet tjere, duke
dieksuar qe Ubejdullah b. Utbe, robi 1 hruar i Enesit, fc^ tibeng: "Kam udhetuar me Ebu
Derdane, Ebu Seid Huriun, Xhafer b. Abdullahun dhe me disa shoke te tjere. Xhabiri si
imam na ka falur ne barke me qendiim ne kembS, e po te kishim dashur kemi mundur te
hedhim spirancen ne breg".
Pasi qe Pejgamberi a.s. ka falur ne baser, as-habet analogjikisht kane perfunduar se mund
te falesh ne dysheme dhe ne cerge (shtroje) ne vend se drejtperdrejt nS toke tS zhveshur.
Ebu Hanifja, Hasan b. Maliku, Ebu Kilabe dhe Tavusi i lejojne udhetarit qe ne anijen, e
cila laslime lundron, te falet edhe ulur, pavaresisht se a ka apo nuk ka ndonje arsye per
kete, ndersa Ebu Jusufi dhe Muhamniedi e lejojne kete vetem ne rast te nevojes, si per
zalisje, dhembje koke, lageshtie e te ngjashme.
Ne barken me spiranca te hedhura (e ndalur) falja behet ne kembe. Ky eshte qendrimi i
te gjithe juristeve. Barka e tille trajtohet si shtepia. Menyra e faljes se namazit ne anije,
hekurudhe (tren), avion dhe mjete te ngjasme shihet nga deklarata e Hasan Basiiut, te
cilen e mbeshtet edhe Buhariu.
Nga haditbi, gjithashtu, perfundohet:
- duhet pergjigjur fteses se mikut dhe duhet ngrene ato qe t'i afron;
- namazet faloiltative (nafile) mund te falen b^hkarisht me imam;
- nafilen me mire eshtS ta falesh ne shtSpi, e namazet farz ne xhami;
- eshte e preferueshme qe ne mysafirllek te nikcxjiri te falesh ndonje reqat nafile;
- vendi ne te cihn falemi duhet t£ jete t&resisht i pastert;
- lemijet meshkuj te rritur falin ne safe krahas me meshkujt e rritur, e grate ne safe prapa
meshkujve;
- gruaja nuk mund t'u behet imam meshkujve, e mund t'ju behet grave, nese ne mesin
e tyre nuk ka meshkuj;
- eshte e preferueshme qe namazet nafile gjate ditSs tS falen te gJithS nga dy reqate, e
Ebu Hanifeja preferon te falen deri me nga kater reqate, qofte diten, qot-te naten;
- namazi i femijes jomadhor eshte i plotfiiqishem;
- i plotiuqishem eshte namazi i falur nS kallam (shavar) dhe ne rrogoze tjera nga dheu,
sepse ne esence jane materie te pasterta. Nese ato rrogoze jane te ndyta, se pari duhen
pastruar;
- kur dy veta gjenden se bashku me imaraain, do te formojne rendin duii^ qendruar
menjehere pas imamit. Ibni Mes'udi preferon, qe te tillet te qendrojne anash imamil, te
tSrheqxir p^ prapa;
- eshte mire dhe e preferueshme 9do namaz ta kryejme me selam.
49
fuA-u-i- yOu/Kx^
380. Na ka treguar Abduilahu, ketij ia ka percjeliur Maliku nga Is-hak b.
Abdullah b. Ebu Talhaja, ky nga Enes b. Maliku se gjyshja e tij Mulejke e
ka ftuar Pejgamberio s.a.v.s. per (te ngrene) ushqim te cilin e ka pergatitur
per te. Ai ka ngrene e pastaj ka thene:
••Cohunirufali!"
Une u afrova ne nje rrogoz (baser) e cila per shkak te perdorimit te
gjate ishte nxire dhe e laga afe me uje- U ngrit Pejgamberi s.a.v.s.,
ndersa une dhe jetimi (Dumejret b. Ebu Dumejr) u rreshtuam pas tij,
kurse plaka (Mulejke) prapa nesh dhe Pejgamberiss.a.v.s. i fall dy
reqate, e pastaj u largua".
Te falurit e namazit ne haser
381. Na ka treguar Ebu-1-Velidi, ketij Shu'be, ketij Sulejman Shejbaniu
nga Abdullah b, Sheddadi, e ai nga Mejmunja e cila tha:
s.a.v.s. falej ne
(f
II
tft-
^j > tit '4-? # y* c ^ ^ ^'^ ^"^^
Te faEurIt e namazit ne shtrat
Enesi eshte falur ne shtratin e vet dhe ka thene:
"Jemi falur me Pejgamberin s.a.v.s. e ndonjeri prej neve bente
sexhde ne petkun e vet (ne nie kend^o ne krah)".
50
gA(
fzm^.xi'
382. Na ka treguar Ismaili, ketij Maiiku, prej Ebu Nadrit, robit te liruar
te Umer b. Ubejdullahut, ai nga Ebu Seleme b. Abdu-r-Rahmani e ky nga
Aishja, gmaja e Pejgamberit s.a.v.s. e cila ka thene:
"Fieja para Pejgamberit s.a.v.s. e kembet e mia ishin ne vendin ku
ai bente sexhde. Kur binte ne sexhde, me prekte e une i terhiqsha kembet,
e kur ngrihejj une prape i shtrija.
Ne ate kohe, thote Aishja, nuk ka pasur liampa".
383. Na ka txeguar Jahja b. Bukejr, ketij Lejthi nga Ukejli, ai nga Ibni
Shihabi, te cilin e ka informuar Urve, e kete Aishja, <\6 Pejgamberi s.a.v.s.
eshte falur e ajo mes tij dhe Kibles ne shtratin e shtepise, e shtrire si xhenaze.
•> f if
26 Nga hadithi mund te perfundohet:
- namazi i mashkullit ne ai^si te dretperdrejte te gruas eshte i plotfuqishem;
- eshte e lavdueshme qe naten te faiet ndonje reqat nafile;
- ndonje levizje e vogel e kryer me nje dore gjate namazit nuk e prish namazin;
- eshte e qortueshme te falesh krejtesisht i ktheyr kah qeniet e gjalla, e edhe kah njerezit,
kurse Seid b. Xhubejri konsideron qe ketu nuk. ka kurrfare demi nese ata njerez zhvillojne
bisede fetare;
- me vlere te plote eshte namazi i falur ne shtrat. Ebu Hanifja dhe Shafiu lejojne te falesh
nS 9do shtroje ne te cilen me ball dhe hunde mund te ndjehet fortesia e terreitiit.
Ebu Derda thote: "Nuk do te doja te shoh njeriun qe fal ne 5 - 6 qilime te vendosura njeri
mbi tjetrin".
Imam Maiiku ka thene: "Lejohet te falesh dhe te besh sexhde ne cerge prej leshi dhe
materie te ngjashme".
As-habet e devotshem si Ibni Musejjebi, Katade, Urve b. Zubejri dhe te tjeret me se
shumti jane falur ne toke te zhveshur.
51
384. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Lejthi nga Jezdi, ai nga Iraki,
eky nga Urve, qe Pejgamberi s.a.v.s, eshte falur e Aishja ishte e shtrire mes
tij dhe Kibies ne shtratin ne te cilin ata te dy flenin.
^j *^-f > f^'u'^j 3-yi J= oiLi\ \s^ o^- j-^* «J^j>
'>f ili ^ wj3s lj> u'J ii:» & y i 5^-* X^ lir : J'* dBU cr ^-' f 0*^ i' -y 0: jQ
Kryerja e sexhdes mbl tesha ne rasi vape
Hasan Basriu thote: "Shoket e Pejgamberit benin sexhde ne ^albnen
(e shtmar) dhe ne kapu^, e duart i kishin ne raenge".
385. Na ka treguar Ebu-1-Velid Hisham b. Abdu-1-MeIiku, ketij Bisher
b. Mufaddali, ketij ia percjell Galip Kattani nga Bekir b. AbduUahu e ai nga
Enes b. Maliku i ciM ka thene:
"Faleshim me Pejgamberm s.a.v.s., disa prej nesh per shkak te vapes
se madhe, vendosnin nje skaj te petkut ku binin ne sexhde".
27 Hasan Basriu ne ditet me vape bente sexhden ne petkun e vet, e dimrit e veshte petkun
e pashkalur dhe me te eshte falxir pa i nxjerrfe duart nga menget. Ne 9ailmen te
mbeshtjellur rreth kokes kane here sexhde: Seid b. MusejjeM, Bekir b, Abdullahu,
Mohammed Zuhriu, Abdullah b. Ebu Evfani dhe Abdur-Rahman b. Jezidi, Eshte e
qortueshme te besh keshtu sexhde pa nevoje.
Nga hadithi perfiindojme:
- lejohet diteve me vape ose dimrit te ftohte te besh sexhde ne skaj te mengeve ose ne
kend te petkut te veshur. Kete e ka bet^ shpesh haJifjaUmer, e pas nje namazi te xliumase
ka thgne: "Kur dikush nga ju ndjen se rera pjek ne balle, !e te beje sexhde ne kendin e
shtrire te petkut te vet" . Ky eshte qendrim i numrit, me te madti te dijetareve islame. Disa
juriste te shkolles shafite konsiderojne se sexhden duhet here vetem ne toke te zhveshur
duke u mbeshtetur ne fjaiet e Muhammedit a.s. te drejtuara Rebbahul: "Vene baUin dhe
hunden tende ne toke! " Hanefite nga ky urdhgr nxjeuin vetem ketg pSrfundim se sexhden
duhet here ne terren te forte.
52
oAf
a^na^'C
^ *^ J- ~ « •
Te falurit e namazit me kepuce
386. Na ka treguM" Adem b. Ebu FJasi, se i ka treguar Shu'be, kete e ka
informuar Ebu Mesieme Seid b. Jezid El-Ezdi i cili ka thene:
_ - E kam pyetur Enes b. Malikun: "A eshte falur Pejgamberi s.a.v.s.
me kepuce te veta ?"
28
-Po-upergjigj.
' ^ "^ - • •
Te falurit e namazit me meste
387. Na ka treguar Ademi, ketij ia ka transmetuar Shu'be nga A'meshi
se e ka degjuar Ibrahimin kah fiet duke e transmetuar nga Hemmame b.
Haiith, i cili ka thene:
- E kam pare Xherlr b, AbduUabun duke u shurre, pastaj mori
abdest dhe mestet vetem i preku (me dore te lagur) pastaj u ngrit dhe u
28 Me kepuce te pastra mund te falesh. Mendimet rreth pastrimit te vlefshem te kepuceve
jane te llojllojshme. Disa juriste thotie se kepuce! e perlyera me papasterti te laget jane
te pastra kur fshiben (ferkohen) per toke ose per bari. Imam Maliku dhe Ebu Hanifla e
pranojne kete mendim vetem nese shkilet ne ndytesi te terur (tS thate), ndSrsa tS lagten
pa tjeter duhet pastruar me uje.
Shafiu mendon se ndytesira qofte e terur apo e laget, nuk mund te pastrohet me rroba,
kepuce dhe lende tjera, pos me uje.
Ebu Davudi ne permbiedhjen e tij te haditheve thekson se Pejgamberi a.s. ka thene: "Mos
i iinitoni hebrenjte! Ata nuk mund t'i luten Zotit me kepuce".
53
fal. Kur e pyten me vone tha: "E kam pare Pejgamberin s.a.v.s. duke
veprnar keshtu".
Ibrahim (Nehaiu) tiliote: "Kjo deklarate e Xheririt i habit disa (as-
habe), ngase Xherirl ka qene nga te fundit qe pranuan islamin".
388. Na ka tregua Is-hak b. Nasri, -ketij ia ka percjeilur Ebu Usame nga
A'meshi, ai nga Muslimi, ky nga Mesruku, kurse ai ngaMugire b, Shu'be i .
cili thote:
"I kam shtie uje Pejgamberit s.a.v.$. per abdest dhe ai vetem i ka
pershkuar (me dore te lagur) meslet e veta dhe eshte falur*'.
29 Xheriri e ka pranuar islamin vitin e lundit te jetes se Pejgamberit a.s., e kjo ishte pas
proklamimit te rregullit per marrjen e abdestit me uje, te shpjeguar ne suren Maide.
Dekiarata e Xheririt tregon se ajeti konkret ouk e ka deroguar marrjen e mes-hit mbi
meste dhe qe Muhammedi a.s. e ka shfrytezuar edhe diteve tg fundit t^ jetSs se vet. Mes-hi
mbi meste eshte vertetuar me shume hadittie burimore, e Muhammedin a.s. e kane pare
37 as-habe te shquar duke e bere kete.
Nga hadithi gjithashtu mund te perfundohet:
- lejohet ^ pshusxesh ne siperfaqe te hapur, vetem se duhet mbas ndonje mbuloje
(paravaiii) dhe te mbrohesh nga te pamurit e kalimtareve;
- mes-hi mbi meste eshtg akt i vertetuar me ligj. Me meste tS tilla mund te falesh nese
jane te mbathura me abdest dhe nese ne to nuk ka ndytesi.
54
gM
am^xi-
389. Na ka treguar Salt b. Muhammedij ketij ia ka percjellur Mehdiu
nga Vasili, ai nga Ebu Vaili, e ky nga Hudhejfe qe e ka pare nje njeri i
cili nuk e ka kryer ruqun e as sexhden sipas rregullit, e, pasi qe ai e ka
kryer namazin e vet, Hodhejfe i ka thene; "Ti nuk je falur sipas
rregullave".
Ebu Vaiii thote:
Mendoj se Hudhejfe gjithashtu ka thene; "Nese ti vdes (duke vepruar
ashtu), do te vdesesh si ai qe nuk e ka ndjekur sunnethi dhe rnigen e
Pejgamberit s.a.v.s.".
j> ^^ ^'' ;>*^^ J} ^Cf j^'^l;*^* O; *f^. ^^^ /^-i ^O. Uf ^'-^"^^ " ''^*
iiii iJ'\^ y -v: i- if^. oy "£} l^ ^ 0^ ^ '^\ y U' c?^ dau
390. Na ka treguar Jahja b. Bukejr, se atij ia ke percjelle Beker b.
Mudarij nga Xhaferi, e ai nga Ibni Hurmuzi, e ky nga Abdullah b. Malik
b. Buhajni se:
"Pejgamberi s.a.v.s., kur falej, i ndante duart nga trupi, per t'u
dukur (pare) bardhesia e sqetullave".
Leithi gjithashtu thote: "Te njejten ma ka treguar Xhafer b. Re-
30 Eshte sunnet qe ne ruqu dhe sexhde te vendosesh dhe te qetesohesh plotesisht. Ky eshte
qendrim i Ebu Hanefies dhe Muhaimnedit, ndersa Shafiu dhe Ebu Jusufi e konsiderojne
si detyrim te dores se pare - farz.
3 1 Eshtd sunnet qe mashkuili gjate kryerjes se sexhdes t'i largoje sa me shume berrylat nga
brinjte, e gruaja t'i bashkoje per brinje,
Ne permbledhjen e haditheve te Davudit theksohet pershkrimi vijues i Ebu Mes*udit:
"...Pejgamberi a.s. i hedhte anash berrylat e tij dhe i mbante te ngritur nga toka, ashtu qe
55
VIera e le orienluarit kah Kibia
Ebu Humejd duke treguar nga Pejgamberi s-a-v-s., thote; " Ai qe
falet, gishtat (majat) e kembeve i drejton kah Kibla".
391. Na ka treguar Amer b. Abbasi, se i ka treguar Ibni Mehdiu, e ketij
Mensur b, Sa'di, duke percjelle nga Mejmun b. Sijahu, e ai nga Enes b.
Maliku i cili ka thene se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Kush e fal namazin tone, drejtohet kah Kibla jone dhe han nga ^jo
qe na prejme (therrim), ai eshte musliman qe e gezon mbrojtjen e
AU-lIahut dhe te te Derguarit te Tij, prandaj moe e then mbrojtjen e
,r32
duart e tij ishin ne forme te kriheve te hapur te zogut".
Ibni Mes'udi, Ibni Sirini, Ibni Unieri dhe Kajs b, Sa'di i lejojne mashkuUit venien e
berrylave ne shtroje. Ebu DavucS thekson se as-iiabet i jane ankuar Pejgamberit a.s. se e
kane veshtirc ne sexhde t'i mbajne beirylat ne dukje - te ngritur, e ai u ka Ihcne: -
Mbeshtetuni ne gjunje!
Ibni Numejri e transmeton nga A'meshi, e ky nga Habibi se oje njeri e ka pyetur Ibni
Umerin:
' A mund te mbeshtetem me berryla ne kofshe, kur ta beje sexhden ?
- Kryeje sexhden ashtu si te vjen me lehte - u pergjigj Ibni Umeri.
Shafiu ne librin e tij (El-Umm) thekson: "Eshte sunnet per mashkullin qe ne sexhde t'i
nxjerre jashte benylat dhe t'i mbaje sa me larg brinjeve, e bturkun ta ngre mbi kofsha;
kurse pSr gruan qe te ^itha keto t'i mbeshtese per trup te vet" .
32 Ne namaz, duhet kthyer me fytyre kah Qabja. Kjo eshte detyre farz, me vlere te ve^ante
eshte te kthehen edhe pjeset tjera te trupit, si majat e gishtave le kembes, qofte kjo edhe
ne ndenje.
Abdullah b. Umeri pohon se eshte sunnet ne namaz te rrish ulur ne kemben e majte, e
gishtat e kembSs se djathte t'i lakosh bile majat se paku te jene te kthyera kah Qabja.
Nga hadithi, gfithashtu mund te perfiindohet:
i'a'^n^ax^
392. Na ka treguar Nuajmi, ketij ia percjell Ibni Mubareku nga Humejd
Et-Tavili, ai nga Enes b. Maliku i cili ka thene se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Me eshte urdheruar t'i iuftoj idhutaret derisa te thone Nuk ka Zot
tjeter pos All-llahut dhe kur ta deklarojne kete, te kryejne namaziii tone,
te drejtohen kah Kibia jone dhe te therrin ashtu si therrim ne, atehere
me kete veprim te tyre gjaku dhe pasuria e tyre per ne jane tS shei^jta,
e llogaria e tyre e fundit 1 takon All-llahut".
i^ ^' L^ t/^ ^^'^ V ^''^ [jif: ^ V^ "fy J 'c/} J* - nr
393, Ibnu Ebi Merjemi thote se e ka informuar Jahjai, kStij i ka
treguar Humejdi, ketij Enesi duke e transmetuar nga Pejgamberi
s^a.v.s.; kurse All b. AbduUahu ttiote se i ka treguar Halid b. Harithi dhe
tha se i ka treguar Humejdi duke thene se Mejmun b. Sijahu e ka pyetur
Enes b. Malikun dhe ka thene:
- gjykiini per njerezit sillet sipas veprave te tyre dhe manifestimeve te jashtme. Kush i
kryen rregullat e Islamit, ai eshte musliman;
- tS drejtuarit kah Kibla eshte pjese themelore e namazit, ai qg qelliirusht nuk kthehet
kah Kibla, namazi i tij nuk vlene, me perjashtim ne raste te rrezikut nga anniku ose te
ndonje pengese tjeter objektive;
- banoret e Mekkes duhet te kthehen drejt kah ndertesa e Qabes, e banorSt e viseve te
tjera kah ana ne te cilen gjendet Qabja;
- nder simbolet e perkatesise se Islamit hyn edhe ngrSaia e mishit te kaf sheve tg therrura
sipas rregullave te Islamit.
57
-£bu Hamza, pse jane gjaku i robit dhe pasuria e tij te shergta dhe
te paprekshme ?
- Per shkak se ai qe deklaron se nuk ka Zot tjeter pos AIMIahut,
kthehet ki^ Kibla jone dbe ban nga ajo q^ ne tberrim, konsiderobet
musUman dhe i gezon te ^itha te drejtat dhe detyrimet si ^do musUinan,
.. 33
.*.■ I * ^ ■■
Kibia nuk eshte as ne lindje as ne perendim, ngase Fejgamberi
S.a.v.s. k^ tjiene:
*'Mos u kibeni kah Kibla me rastin e kryerjes se nevojes se madhe e
as te YOgles, por kthebuni kah llndja ose perendimi!'*
394. Na ka ti^guar Ali b. Abdullahu, kdtij i ka treguar Sufjani, e ketij
Zuhriu nga Ata' b. Jezidi, e ai nga Ejjub El-Ensariu se Pejgamberi s.a.v.s. ka
thene:
33 Hadithi i lartshenuar ne permbledhjet tjera te hadithevc eshte paraqitur ne variant paksa
te nderruar. Te disa i garantolKt siguria gdokujt qe publikisht dSshmon besimin ne
AlWlahun xh.sh. dhe ne te derguarin e Tij Muhammedin a.s., te te tjeret, atij qe krahas
. kesaj i kryen edhe namazet e detyrueshme, e te te tjeret atij qe jep edhe zeqatin. Te gjitha
keto variante jane burimore dhe deshmojne per gradualitetin (shkallshmerine) e shpalljes
se ketyre obligimeve. C^do variante i hadithit eshte krijuar sipas nevojave dhe kushteve
te shoqerise se atehershme.
55
Q^4
'a'9?uixe-
"Kur shkoni te kryeni nevojen, mos u ktheni me fytyre as me sUpine
kah Kibla, por kthehuni kah lindja ose perendimi!"
Ebu Ejjubi thote:
- Kemi ardour nje here ne Siri dhe i gjetem nevojtoret te kethyera
me fytyre kah Klbla e ne u kthyem ne anen e kunde'rt duke iu lutur
All-!lahut te Madherueshem per fa^e (vetes dhe atyre qe i kane vendosur
ashtu)".
Percjellet nga Zuhriu, ai nga Atau, i cili ka thene: "K^shtu te njejten
edhe une e kam degjuar nga Ebu Ejjubi, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s/'.
merreni vendin e iDranimit si tempuil per """"-' — *"
Jane fjale te AlMlahut te Madherueshem.
395, Na ka treguar Humejdi, ketij Sufjani qe thote se atij i ka treguar
Amer b. Dinari, i cili ka thene:
- E kemi pyetur Ibnl Umerin per njeriun i cili rae rastin e kryerjes
se Urares kryen edhe tavafin rreth Qabes, por jo edhe vrapimin nder-
mjet Safase dhe Merves, a guxon ai t'i afrohet gruas se vet ?
- Pejgamberi s.a.v.s. ka ardhur (nS Meke) - u pergjigj ai - beri tavafin
rreth Qabes shtate here, i fall prapa Vendit te Ibrahimit (Mekami Ibra-
him) dy reqate dhe e kreu sa'jin ndermjet Safase dhe Merves, edhe ju,
ttek i derguari i All-Iiahut keni shembull te mire".
34 Sipas mendimit te Ebu Hanifes, Ahmedil, Malikut, dhe Shafiut kryerja, qofte e nevojes
se vogel apo te madhe, ne siperfaqe te hapur i kthyer me fytyre kah Kibla, hyn ne ndalesat
me te rrepta.
59
396. E kemi pyetur Xhabir b. AbduMahun dhe na u pergjigj:
"Assesi, ai ne asiije rast te mos i afrohet derisa te mos e kryej
vrapimin (sa'jin) ndermjet Safase dhe MervesI"
l!j i t> -^ ^ '^^^ '^^^'^ ■ '-^ '*^^ '^^ • ""^^ '^' ^ '^^ ''^'^' '"^ "^ "^'^ '-^ '"^^
397* Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka percjellur Jahjai nga Sejfiu, ky
nga Muxhahidi i cili ka thene:
- 1 eshte ardhur Abdullah b. Umerit dhe i eshte thene: "Ky eshte
Pejgamberi s.a.v.s. qe hyri ne Qabe?"
- U ktheva, thote Umeri, kurse Pejgamberi s,a»v.St tashme kishte
dalur. E gjeta Bilalln qe qendronte ndermjet dy dyerve dhe e pyeta:
" A u fal Pejgamberi s.a*v,s. ne Qabe ?"
35 Rreth lokaqionit te terrenit te Ibrahimit mendimel e dijetareve jane te ndara. Njera pale
mendone se ai eshte i tere oborri i Qabes, e paia tjeter mendone se ajo eshte muri ne veri
te Qabes ne te cilin ka qendruar pejgamberi, Ibrahim a.s.
Eshte trmismetuar se Umeri ne haxhin e laintumii'es e ka pyetur Pejgamberin a.s.
- A eshte ky vendi i babait tone, Ibrahimit?
- Po - ka thene Muhamraedi a.s.
Ne vrejtjen e Umerit q6 do te duhej marre si vend per namaz, eshte shpallur edhe ajeti i
permendur ne titullin e lartshenuar.
Te vrapuarit ndermjet Safase dhe Merves eshte detyre obligative e haxhiut. Tavafi rreth
Qabes dhe te vrapuarit ndermjet Safase dhe Merves behet ne radhe me nga shtate vrapime
nc le dy drejtimet.
Eshte e prefemeshme, e sipas mendimit te disa juristeve edhe detyre e haxhiut, I'i fale
dy reqate nafile ne oborr te Qabes prapa murit te Ibrahimit.
m
qA-<
r
- Po, dy reqate, nd^rmjet atyre dy shtyllave ne anen e majte te Qabes
ne te hyre - u pergjigj Bila!i. PastaJ ka dalur (Muhamniedi a.s.) dhe i ka
falur dy reqate para Qabes (prapa vendit t^ Ibrahimit),
« kill <ai : J«, 'aJI^S d
398. Na ka treguar Is-hak b. Nasri, se i ka treguar Abdu-r-Rezaku, atij
Ibni Xhurejxhi duke e percjelle nga Atau, e ai nga ibni Abbasi se ka thene:
en s.a.y.s. ne yabe, Ra oere aua ne gao ane
te saj, dh nuk eshte falur derlsa nuk ka dalur prej saj. Pasi doli, i fall dy
reqate mu oara Oabes dhe tha: "Kjo eshte Kibla".
36 Haxhiut i lejohet te hyje ne Qabe. Ne Mugnij, pennendet se kjo eshte e deshirueshme
vetem kembezbathur. Me te hyre, rekomandohet te falen dy reqate namaz nafile.
Usameja konsideron se Pejgamberi a.s. ne Qabe ka kenduar vetSm duane. Ibni Abbasi
thote se qe tS dy verzionet jane Xt drejta duke supozuar se Pejgamberi a,s. ka hyre dy here
ne Qabe: nje here kixr ka falur dhe kenduar duang, heren tjeter kur ka bcrS vetem duane
Ne haze tg rastit te laitshenuar me se miri eshte te falesh namaz nafile prej dy reqatesh
qofte Eaten, qofte diten, ky eshte qendrim i Shafiut, Malikut dhe Ahmedit, ndersa Ebu
Jusufi dhe Muhammedi pajtohen me kele por vlene vetem per naten. Ebu Hanifja
konsideron se te keto namaze mS se miri eshte te jepet selam pas gdo reqati te katert edhe
naten edhe diten. Ai mendimin e vet e mbeshtet ne deklaraten e Ibni Abbasit i cili e ka
pare Pejgamberin a.s. qe ashtu ka falur ne dhome te bashkeshortes Mejmunes.
Namazi i falur ne Qabe, qofte i detyrueshem apo sipas deshires, eshte me viere te plote
sipas mendimit te Ebu Hanife?, Shafiut dhe Imam Ahmedit. Imam Maliku pranon
qendrimin e iartpenneadur per nafile, e namazin farz haxhiu duhet ta pgrserise derisa
ende zgjat koha e tij.
Namazi i falur ne gati te Qabes, perseri duhet falur prane Qabes, qofte ne kphen e tij,
ose ne kohen e ndwyS namazi ljet6r.
37 Qabja eshte Kible e pandryshueshme e muslimaneve. Kush e sheh, n6 namaz duhet te
jete i kthyer saktesisht kah Qabja, e kush nuk e sheh, kthehet kah ana ku gjendet ajo.
61
4-
^'
' ' I "^ ' ' >
Ebu Hurejre thote se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Drejtohu kah Kibla dhe merre tekbirinl"
399, Na ka treguar Abdullah b. Rexhai, ketij ia ka percjeilur Israili, nga
bi Is-haku, ai nga Berra' b. Azibi r.a. i cili ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. gjashtembeshjete apo shtatembedbjete muaj
esbte falur duke u drejtuar kah TempuHi i shenjte ne Jerusalem, e donte
\^ kthehej kah Qabja, andaj All-Hahu i Madherueshem shpaili:
se Tyivren
It
If ■
(El-Bekare, 144)
Dhe ai u kthey kah Qabja.
Hebrenjet, kane teae: "Qka i ka kthyer muslimanet prej Kibles se
e, kah e cila perpara jane kthyer?" Thuaj; "Te Al!-llahut jane lindja
JK^ perendimi dhe Ai e udhezon ne rruge te vertete ke done".
Eshte falur nje njeri me Pejgamberin s.a.v.s. e cili, pas kryerjes se
r^z mszit, ka dalur dhe ka ka!uar prane nje grupi Ensar^sh te cilet kane
lOg/T^e ne namaz te iqindise te drejtuar kah Tempulli i shei^te ne Jerusa-
Ai me ka thene, e edhe betohet se pak me pare eshte falur me
\ £famberin s.a.v.s. dhe se Muhammedi a.s. ne namaz eshte kthyer kah
62
qAC.
amux^
Qabja, e pas tij edhe popuSli, dhe keshtu te gjithe jane kthyer kah
38
400. Na ka treguar Muslimi, ketij i ka treguar Hishami, ketij Jahja b, Ebu
Kethiri nga Muhammed b. Abdu-r-Rahmani, e ai nga Xhabiri i cili ka thene:
- Pejgamberi s.a.y.s. ka faiur (nafile) ne deven e vet ashtu kah eshte
ur ajo, e Kur aoiite te laie iiamazin e oetyruesnem
401. Na ka treguar Uthmani, ketij Xheriri, nga Mensuri, ky nga Ibrahimi,
e ai nga Alkame qg ka thSne se Abdullahu ka thgne:
38 (Shfuqizimi) ne te drejten e sheriatit eshte realitet. Te jesh i kthyer kah Qabeja ng namaz,
eshte detyre obUgative (farz). I plotfiiqishem eshte namazi i personit, i cili gjate naumzit
meson anen e Kibles dhe kthehet kah ajo.
39 Te falesh namazin ne anen e kundert te Qabes lejol^t per shkaqe te aisyeshme. Ne rast
te sfaiut ose te terrenit me baite, naniazi mund te falet ne kafshe te shaluar duke u kthyer
kah Kibla, Nese e shaluara nuk mund te kthehet, do te kthehet kalorBsi aq sa i mundesohet
dhe duke ndenjur (ulur) do le falet me mimike (me isharet). Keshtu vepron edhe person!
i cili fnkohet se nuk do te mund me ta hype te shaluaren, se do ta sulmojS banditi ose
eggrsira. Ng Muhit Iheksohet, se keto jang shkaqe te arsyeshme vetem ne rastet jashta
vendbanimeve.
Imam Ahmedi dhe Ebu Thevri, preferojne qe sg paku tekbiri flUestar i nafiles te
shqiptohet kah Kibla, e pastaj kaloresi mund te kthehet kah te kthehet e shaluara.
63
Au'"i~
- Pejgamberl s.a.v.s. ka falur (me rastin e lartpermendur dreken ose
iqindine) kurse Ibrahimi ka thene: "Nuk e dij ne e ka zgjatur apo
shkurtuar (namazin)" dhe pasi qe ka dhene selam, thote percjellesi
dikush ka tene: '^O i derguari i All-Uahut, mos te eshte paraqitur di^ka
e re ne iidliye me namazin?"
- E ^ka ka per te qene ? - pyeti Ai.
- Je falur keshtu e keshtu - thane te pranishmit.
Atehere i mblodhi kembet, u kthey kah Kibla, i beri edhe dy sexhde
dhe dha selam. Kur,u kthye me fytyre kah ne, tha:
- Po te me paraqitej dlcka e re gjate namazit, une me siguri do t'u
I^jmeroja juve, une jam njeri sikur ju, harroj sikur harroni edhe ju, e
kur te harroj di^ka, me perkujtoni ju, e kur dikush nga ju dyshon ne
rregullsine e namazit te kryer, le te beje ^ka eshte ne rregull. - Pastaj.ai
e perfuridoi namazin e vet, dha selam dhe pastaj i beri edhe dy sexhde.
40 Eshte e mundui qe Pejgamberi a,s. te h^ohet ne ibadetet fetare dhe ne punet e kesaj
dynjaje, por nuk eshte e mundur te haron di^ka nt5 komunikimin e Shpalljes njerezise.
Fjala e rendomte gjate faljes se namazit po te Met e prish namazin.
Te folurit e lejuar ne namaz Mugniu i klasifikon ne keto pese grupet vijuese:
I - te folurit e personit qe ende nuk din ^ka eshte e lejuar te besh ne namaz. Kadi Tjadi
veren se kjo eshte e mundur, por se i eshte i panjohur nje qendrim i tille i dijetareve te
meparshem Islame;
n - te folurit e personit qe harron se eshte ne namaz. Ky eshte qendrim i Malikut dhe
Shafiut, ndersa Ibrahim Nehaiu, Katade, Hammadi dhe juristet e shkolles hanefite
konsiderojne se namazi eshte i prishur;
ni - paraqilja e detyrueshme e tinguUit si gogesima, psheretima, denesja, te qarit e
shkurter, e edhe fjala e personit i cili momentalisht dalldiset ng enderr gjate namazit.
Ahmed Ibni Hambeli me teper anon kah mendimi qe fjala e ketille e prish namazin;
IV - te folurit nga halli (nevoja) i vertete per ta shpetuar jeten e dikujl si: terheqja e
verejtjes nga kafshimi i gjarperit, ramja e femijes nga shtepia e te ngjashme. Juristet e
shkoUes hanefite dhe shume dijetare te drejtimit shalije mendojne se Qalet e tillae prishin
namazin;
V - te folurit duke menduar se namazi eshte kryer. Hanefitet mendojne se namazi i tille
eshte i prishur dhe duhet falur perseri.
Sehvi sexhdja perbehet nga dy sexhde namazi dhe behet pas dhenies se selamit, sipas
qendrimit te dijetareve te shkolles hanefite.
Imam Alunedi konsideron qe ^do sehvi sexhde behet para selamit, me perjashtim te
64
q4^
(Mnc^ct-
Pejgamberi s.a.v.s. ka dbene selam ne dy reqat te namazit te drekes,
u kthye me fytyre kah masa, e pastaj vaihdoi ta fale pjesen e mbetur te
41
persanave te diet pas dheuies se selamit u kujtohel per ndonje lesMm ne namaz, ose
imamit te cilit duke u falur i kujtohet leshimi. Kush dyshon ne numrin e reqateve tg falur,
duhet qe reqalet eventualisht te lene t'i kompenzoje menjehere sipas ^ySdinit te vet
personal. Nje sehvi sexhde vlen per njg sSre leshimesh ne nje namaz te cilat plotesohen
me sehvi sexhde. Ne raslin e lartpermendur Muhammedi a.s. ka falur pese reqate te
namazit te drekes dhe, sapo dha selam, bisedoi me te pranishmit, e pastaj e fall edhe nje
reqat dhe ne fund per gjithe keto e beri nje sehvi sexhde. Kjo bisedS ka mundur te jete
ne periudhMi kur kjo nuk ka qene e ndaluar te behet, ose ai e ka here ne harrese te plote,
qe sipas mendimit te disa juristeve nuk e prish namazin.
41 Kthyerja e fytyres pa qelhm ne ane te kundert te Kibles nuk e prish nmnazin. Ky eshte
qendiimi i Ibrahim Nehaiut, Shafiut, Ataut, Seid b. Musejjebit, Hamnmdit, Su^an
Thevriut dhe i Ebu Hanifes e Buhariut.
Tirmadhiu dhe Ibni Maxhe ne pgrmbledhjet e tyre te hadithit theksojne se as-habet nje
dite te rendomtg kane qene me Pejgamberin a.s. nS njg akcion ushtarak dhe nuk kanS
mundur saktesisht ta caktojne anen e Kibles, por kane falur sipas bindjes se tyre. Kur u
kthjellua, kuptuan se kane falur ne anen e kundert te Kibles, la kumtuan kete Pejgambait
a.s. e ai u citoi ajetin: "...Kahdo qe te ktheheni, atje eshte edhe qenia e All-Uahut...", (-)
65
402. Na ka treguar Amer b. Avni, ketij ia ka percjellur Hushejmi, nga
Humejdi e ky nga Enesi se Umeri ka thene:
~ Jam pajtuar me vendimin e Zotit tim ne tri raste: thash: o i
Derguari i A!l-Uahut, po ta mermim vendin e Ibrahimit si vend per lutje
athere u shpall ajeti:
"Mermie vendin e Ibrahimit si tempullper lu^e...!"
(El'Bekare, 125}
Rreth rregulUmit per mbulesen e grave kara thene; "O i derguari i
Ail-llahut po t'u urdhgroje grave tua te mbulohen, sepse me to bisedon
edhe i miri edhe Uafazani (kundervajtesi)", andaj eshte shpallur rregulli
per mbulimin e grave (femrave), dhe grate e Pejgamberit s.a.v.s. ishin te
nje mendimi rreth xhelozise ndaj tij, dhe u thashe atyre: "Ndoshta atij
Zoti i vet, nese ju shkurorezon, per nderrim i jep bashkeshorte me te
mira se ju" dhe zbriti edhe ky rreguli.
Na ka treguar Ibnu Ebi Merjemi, ketij i ka treguar Jahja b. Ejjubi duke
thene se i ka treguar Humejdi, i cili tha:
"Te rjejtin hadith e kani degjuar edhe une"
403. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka infonnuar Malik b. Enesi
duke transmetuar nga Abdullah b, Dinari e ky nga Abdullah b. Umeri, i cili
ka thene:
- Derisa masa ne Kuba (vendbanim) ishte ende ne namaz te sabahut,
u ka ardhur nje kalimtar (njeri) dhe ka thene: "Mbreme Pejgamberit
42 Pejgamberi Ibrahim eshte i lavduar ne Kur'an ne shume vende, eshte quajtur musliman
i pare dhe ndertues i tempullit te Shenjte ne baze te se ciles edhe Umeri e ka dhene
propozimin e lartpennendur.
Veshmbathja e grave ne ate kohe ka q ene di9ka me e Ihjeshte. Pejgamberi a,s. e ka ditur
qe ne kete duhet here do ndemme, por e ka pritur Shpalljen. RreguUat per mbulesBn e
grave jane shpallur ne vitin e kater apo te peste sipas hixhrit, pas kurorezimit te
Muhamjnedit a.s. me Zejneben, bijen e Xhahshit.
66
qA&.
<Mn4Xxe
s.a.v.s. i eshtg Shpallur ajeti i Kur'^iit me te cilin I gshte urdheruar te
drejtohet kah Qabja, andaj edhe as-habet u drejtuan kah ajo, kurse me
fytyrat e tyre kane qene te drejtuar kah Sham! e tash edhe ata u kthyen
kah Qabja."
<C/J^
404. Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka transmetuar Jahjai nga Sh'be;
ky nga Hakemi, ai nga Ibrahimi, ai nga Alkame, e ky nga AbduUahu, i cili
ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. ka falur pese reqate te namazit te drekes.
- A eshte shtuar di^ka ne namaz ? - pyeten, te pransthmit.
- Perse ? - pyeti ai.
-I ke falur pese reqate ! - thane ata.
Pastaj i mblodhi kembet (u ul) dhe i beri dy sexhde.
4^b' k\ f^ J ^ lii <Vl i| » jis *ju to p» I j^j J ut i-*.i* "^V 'j^ ja^
43 Nga hadithet e lartshenuar mund te perfundohet:
- urdherat e drejtuara Muhammedit a.s. jane detyrime edhe pgr muslimanet,
- aplikimi i ireguallave Isiame hyne ne fuqi atebere kur lajmerohemi,
- te pranishmeve ju lejohet te bejne vgrejtjet ndaj leshimeve qe bSnS i aiermi gjate faljes
se namazit,
- ieshimet qe behen gjate faljes se namazit pa qellim ose nga raosdija merren si leshime
nga harresa.
67
I- zj^uAam,
405. Na ka treguar- Kutejbe, ketij ia ka percjellur Ismail b. Xhafeii nga
Humejdi, kurse ai nga Enesi se Pejgamberi s.a.v.s. ka pare peshtyme (ne mur
te xhamise) kah Kibla. Kjo i erdhi shume rSnde saqe iu pa edhe ne fytyre,
andaj u ngrit dhe e pastroi me dore t^ vet, pastaj the:
"Qdonjeri nga ju kur te GUoje te falet, bisedon besueshem dhe
sinqerte me Zotin e vet, ose ka thene: Zoti i ty eshte ndermjet tij dhe
Kibles, prandaj askush nga ju kurrsesi te mos peshtyje kah Kibla, por
ne anen e vet te m^te ose nen kembe te veta". Pastaj, mori kendin e
petkut te vetj peshtyu ne te dhe e terhoqi nje pjese te tij ne tjetrin dhe
tha, perkatesfasht^ keshtu vepron (besimtari).
406. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka informuar Maliku duke
transmetuar nga Nafiu, ai nga Abdullah b. Umeii se Pejgamberi s.a.v.s. ka
pare peshtymen ne mur te xhamise kah Kibla, e fshiu ate e pastaj u kthye kah
masa dhe tha:
"Kur dikush nga ju falet, le te mos peshtyje para vetit, sepse All-Ilahu
eshte para ty qysh se ka hyre ne namaz'\
407. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka njoftuar Maliku, duke
transmetuar nga Hisham b. Urve, ai nga babai i vet, e ky nga Aishja, ngne e
44 Nga hadithet e permendur mund te perfundohet:
- xhamine duhet mbajtur paster dhe duhet ruajtur nga zhytja e perditshme.
- pastSrtia e ve9ant^ duhet te jete n6 vendin ku me se shumti behet falja, e ve9m^ afersia
e mihrabit.
qA^
{MTimCC
besimtareve, qe Pejgamberi s.a,v.s. ne mur te xhamise kah Kibla ka pare
peshtyme, gjegjesisht di9ka si kelbaz-qurre dhe e ka pastmar.
Ibni Abbasi ka thene: "Nese has ne ndonje ndytesire te fresket (te laget)
iaje ate, e nese eshte e terur jo".
408 dhe 409. Na ka treguar Musa b. Ismaili, kete e ka infoiinuar Ibrahim
b. Sa'di, ketij iakatransmetuarlbniShihabingaHumejdb. Abdu-r-Rahmani,
ketij ia kane treguar Ebu Hurejre dhe Ebu Seidi se Pejgamberi s.a.v.s. ka pare
peshtyme ne mur te xhamise, e kapi nje guralece^ e hoqi ate dhe tha:
"Kur dikush nga ju hedh kelbaze, mos te peshtyje para veti, as ne
ane te djathte, por le te p&htyje ne ane te majte ose nenS kembe te tij te
!l
« >
i-«%' *M o* '(^J * *^. cf "^J V-J 'J?. ^f< "^ f ^^ '(^^ 'H O^ f t^ '^ ^
Besimtari ne namaz te mos peshtyje ne anen e tij te djathtg
410 - 411. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, ketij ia ka percjellur Lejthi nga
Ukajli, ky nga Ibni Shihabi, e ai nga Humejd b. Abdu-r-Rahmani, se e kane
informuar Ebu Hurejre dhe Ebu Seidi se Pejgamberi s.a.v.s. ka pare nje
)eshtYme ne mur 16 xhamise, e kapi n^ gur te vogel e fshiu ate dhe tha:
69
'mir~l~ yOiMCM(l
"Nesjie dikush nga ju don te peshtyjS, mos te peshtyjS para vetit, c^e
ne an^n e vet te djathte, por le te p^shtyj^ vet^m nS an^n e vet te majte,
ose nen kemben e ty te raajte".
412. Na ka trreguar Hafs b. Umeri, kelij i ka treguar Shu'be, se e ka
informuar Katade, i cilf'&ote se e ka degjuar Enesin qe thote, se Pejgamberi
s.a.v.s. ka thene:
"Askush nga ju mos te peshtyje para vetit, as n£ anen e tij te djathte,
ppr vetem ne anen e vet te ni£gte ose nen kembet e veta".
jl .jU ^ '^Ci> * ^r ^ Vj 4,1 "^j jy 5U * t'j ^b/ (a s^un j ^r lii 3. jli ^i 1
413. Na ka treguar Ademi, dhe ka thene de i ka treguar Shu'be, kStij i ka
treguar Katede, qe e ka degjuar Enes b. Malikun duke thene se Pejgamberi
s.a.v.s.ka thene:
"Kur besimtari eshte ne namaz, ai bisedon vete me AU-liahun e vet,
prandso kurrsesi te mos peshtyje para vetit, as ne anen e djathte te tij,
por vetem ne te majte, apo nen shputen kembes se vet".
45 Ndyresine urgjentisht duhet larguar nga xhamia.
Nevaviu konsideron se eshte e ndaluar le p&shtysh para vetit, ne anen e djathtS tB vetit
dhe k^i ana e Kibles, qe njeriu ne namaz apo jo, qe ne xhami apo jashte saj .
Muadh b. Xheteii thote se nuk ka peshtyre ne anen e vet te djathte nga momenti kur e
ka pramiar islamin.
70
414. Na ka treguar Aliu, ky ka thene se i ka treguar Sudani, te cilit ia ka
transmetuar Zuhriu, nga Humejd b. Abdu-r-Rahmani, e ketij Ebu Seidi se
Pejgamberi s.a.v.s. ka pare ne (mur) te xhamise kah Kibla nje peshtyme, e
ka fsliire me gur te vogel dhe pastaj ia ka ndaluar qe njeriu te peshtyjepara
vetit ose ne te djathte, por vetem ne ane te majte, ose nSn shputen e kembes
se majte.
Po ky hadith i njejte eshte transmetuar nga Zuhriu te cilin ai e ka degjuar
nga Humejde, e ky nga Seidi.
415. Na ka treguar Ademi, ketij i ka treguar Sh'be, ketij Katade i cili
thote se e ka degjuar Enes b. Malikun qe thote se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Te peshtymit ne Xhami eshte mekat, e qeforet per kete eshte qe
peshtyma menjehere te mbulohet".
46 Ebu Davudi ne pennbledhjen e tij te haditheve permeod qe Pejgamberi a.s. ka thene:
"Kush hyn ne xhami dhe don te pSshtyje ose te peshtyje kelbaze, se pari le ta hape nje
gropez dhe ne te ta mbuloje peshtymSn e vet, e ngse nuk e ka bSrfe kete, le te peshtyje ne
lecken e vet dhe pastaj ta nxjerr jashte xhainise".
Ahmedi ng Musenedin e dj permend hadithin: "Kush peshtyn ne xhami dhe peshtymen
nuk e varros, ka here veper te keqe (te shemtuar), e kush e varros ka here veper te mire".
Nje nate Ebu Ubejde ka peshtyre ne xhami dhe ne shtepl i eshte kujtuar se peshtymen
niri; e ka mbuluar me dhe e ka marre nje cope dru te ndezur, ka shkuar ne xhami, e ka
mbuluar me die peshtymen ^e ka tiieiie: "Falenderit Zotit xh.sh., qe sonte nuk ma
regjistroi kSte gabim".
71
sf/fsf^issafsfsiai
e
416. Na ka treguar Is-hak b. Nasri, ketij ia ka transmetuar Abdu-r-Rezaku
nga Ma'meri, ky nga Hammami se e ka dSgjuar Ebu Hurejren qe transmeton
nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
- Kur dikush nga ju lidhet ne namaz, mos te peshtyje para vetit ngase
ai atehere bisedon me AU-llahun derlsa te gjendet ne vendin ku kryhet
namazi, e as ne anen e vet te djathte, ngase ne anen e tij te djathte eshte
melaqja, por le te peshtyje ne anen e ty te m^jte ose nen shputen (kemben)
e t|j te majte dhe ta mbuloje ate".
( ijX-i 'j-iT jt » Ji* < u^ > 4^ 5jj ^ jljii j*bj Ci> j^l f
Fshirja e peshtymes se paku me kend te petkut
417. Na ka txeguar Malik b. Ismaili, ketij i ka treguar Zuhejri, e ketij
Humejdi duke transmetuar nga Enesi se Pejgamberi s.a.v.s. ka pare nje
peshtyme (ne mur te xharnise) kah Kibia dhe e ka fshire me dore te vet,e, per
shkak te kesaj, u verejt qarte se u merzit, gjegjesisht tek ai u verejt neveria
pgr shkak te saj, dhe tha:
- Km* dikush nga ju lidhet ne namaz, ai bisedon me Zotin e vet,
gjegjesisht Zoti i ty eshte mes tIj dhe Kibles, prandaj kurrsesi te mos
p^hjhjfe' Igh K^^^^
72
a44
amtmct
mori kendin e petkut te vet, peshtyu ne te^ e vuri nje pjese te tij ne tjetren
dhe tba se keshtu duhet vepruar (muslimani).
[ meson njerezit te krveine me
418. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka percjellur Maliku nga
Ebu Zinadi, ai nga A'rexhi, ky nga Ebu Hurejre, se Pejgamberi s.a.v.s. ka
thfene:
- A po e sfaihni Kiblen time ? Pasha All-Uahun, nuk me eshte e
panjour te penduarit tuaj, as niqui i juaj, vertet une u shoh juve pas
vetit.
419. Na ka treguar Jahja b. Salihu, ketij ia ka percjellur Fulejh b.
Sulejmani, nga Halil b. Aliu, e ky nga Enes b. Maliku qe ka thene:
47 Nga hadithi mund le perfundohet:
- pestyma dhe dSnesja nuk e prishin namazin;
- lejohet qe n6 namaz te kolJitesh dhe te ushtosh, por e prish namazxin nese nga ato mund
te kuptohen tre zera nj^ezish. Denesjen e forte, kollitjen e gjate dhe geriiamen, Ebu
HaniQa i irajton si bisedc (te folur) e rendomte;
- pgshlyma, kelbaza dhe qurrat nuk e pengojng vlergn e namazit, por rregullsia kerkkon
qet'uikimatyre.
73
'uc
"/- tAJoAa^
- Pejgamberi s.a.Y.s. na ka falur e pastaj ka hypur ne minber dhe foil
per namazin dhe ruqune e tha: "Une u !^oh pas vetes ashtu sig u shoh
edhe para vetes".
1 o^ -i, jb.-: '^'"'
420. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka njoftuar Maliku, ky nga
Nafiu, ai nga Abdullah b. Umeri se Pejgamberi s.a.v.s- ka here gara (me kahn
e vet) me kuajt, te ciiet kane qene te ushtruar dhe ate prej Hafjes deri te caku
Thenijietu-1-Veda', gjithashtu ka here gara edhe me kuajt e paushtruar me
pare e te dobet dhe ate prej Thenjijjetu-1-Veda' e deri te xhamija Beni Zurejk
dhe se Abdullah b. Umeri ka qene nder ata qe kane bBre gara aty.
48 Muslimi, nepermjet Enesit ne Sahihun e tij, thekson si vijon:
- Muhanimedi a.s. nje dite falej dhe pas kryerjes se namazit u kthye kah ne dhe tha:
"Njer6z, ung j am imam dhe mos vraponi (nxitoni) para meje me niqunS dhe sexhden tuaj ,
e as me kthiman prej namazit, sepse une u shoh para vetes, e edhe pas veles. Per Zotin,
ne duar te te cilit eshtfe shpirti im, po te fcisbit parS ju ate qe kam pare img.do tg qesheshit
pak, e do te qanit shume.
- ^ka ke pare ? - pyeten te pranishmit.
- Xhennetin dhe Xhehennemin - u pergjigj ai,
Ibni Muhal-ledi pohon se Pejgamberi a.s. ka pare ne muzg dhe ne teir te nates si ne pike
te dites.
49 Lejohet, madje edhe preferohet te merremi me lojgra sportive, e ve^mas me vrapimin e
kuajve. Vrapimet e kuajve ne kohen paraislame ndSr arabet kane qene shume te dashura,
e Islami i kapranuar si shkathtesi te dobisheme. Pejgamberi a.s. ka blere per veti nje kale
per 4.000 dirhem dhe e ka quajtiir Sekeb ne te cilin per here le par6 eshtg nisur nS lufte
kunder anniqve dhe ne nje vrapim kuajsh ne te cilin e^ie la ngadhnjyer.
Vrapimet e kuajve mund te jetie me nje shperblim per fituesit, por jo me kaull (me bast),
ngase kjo do te ishte kumar (bixhoz). Ibni Tin! pohon se Pejgamberi a.s. ne nje vrapim
kuajsh fituesit te pare i ka dhene tri tmifonma nga Jemeni; te dytit dy; te tretit nje; le
katertit nje dukat; te pestit nje derhem; e te gjashtit nje unaze dhe tS gjithe i kn bekuar.
74
qAQ
<Mna?(^
>^ '^ * *;* J L'i /il t j^ ill O^j ^ jii . tsU ii;fe> ^'' i^> j^^
\
Ndarja dhe varja e kalavestieve
421. Na ka thene Ibrahimi duke transmetuar nga Abdu-1-Aziz b. Suhejbi
e ky nga Enesi r.a., i cili ka thene:
- Pejgamberit s.a. v.s. i eshte sjellur hara^i nga Bahrejni dhe ka thene;
' 'Derdheni ne xhami! '* Keto ishin dobia me e madhe qe ia sollen Pejgam-
berit s.a.v.s. Pastaj Pejgamberi s.a.v.s. doll ne namaz e as qe 1 kushtoi
kujdes atij, e kur e kreu namazin, dhe u ui te te ardhurat I dha ^dokujt
qe ishte aty. Ne nderkohe erdhi Abbasi dhe tha: "O i derguari i AU-lla-
hut, me jep edhe mua, ngase edhe une (si i roberaar nga Bedri) e kam
riblere veten, e kam riblere edhe Akilin (birin e Ebu Talibit)".
- Merr \ - i tha Pejgamberi s.a.v,s.
Ai rrembeu (sa mundi) ne petkun e vet dhe deshti ta ngreje. Meqe
nuk qe ne gjendje vete ta beje kete, tha: "O i derguari i A114lahut, i
urdhero dikujt prej te pranishm^ve te ma ngreje kete!"
Lejohet qe kalit t'i jepet ushqim dietal dhe te usbtiohet per gara sportive.
Themelata bamirese mund ta mbaje emrin e atij qe e ka lene.
75
- J05 iu pergjigj ai.
- Ma ngre pra ti ! - tha Abbasi
- Jo - tha P^jgamberi a.s,
Atehere ai e hoqi nje pjese e pastaj d^hti te niset dhe tha:
- O 1 derguari ! All-Uahut, i urdbjero dikigt prej te praaishnieve te
mangreje^^*^*"
- Ma ngre pra ti ! - tha Abbasi.
- Jo ■ u pergjigj ai,
Past^ prape di^ka hoqi, ajo qe mbet e ngarkoi, i hodhi ne shpine
Pejgamberi s.a.v.s. me shikimin e tij e ndoqi panderprere, saqe edhe
neve na mbeti e pakuptushme nje ^uditje aq e madhe per ate pangopesi
te tij. Nga ato te ardhura mbeti vlera e vetem i^e dirhemi, ndSrsa
Pejgamberi s.a.v.s. as qe eshte ngritur nga vendi i vet.
^UJ\^^ « 4^1 J^UJ WS^ *--*^t
422. Na ka fxeguar Abdullah b. Jusufi, se e ka informuar Maliku nga
Is-hak b. Abdullahu, i cili e ka degjuar Enesin qS thoshte:
50 Perfaqesuesit e Bahrejnit ce maireveshjen pac^sore jane obliguar t'i japin bashkSsise
Islame tatimm e tokes, andaj vilin e 9 sipas hixbritt u eshte derguar El A'ia b, Hadrcmi.
Ai atje ka grumbulluar 100.000 dkhena dhe i ka derguar ne Medine, Duket se keto jane
mjetet e para lb darguara bashkesise Islame.
Ndihmen sociale - materiale udheheqesi i bashkesise e pSrcakton sipas gjykinut td vet.
wmm
76
qA^
- E kam gjetur Pejgamberin s.a.v.s, ne xhami e me tt
njerez, Aty qendrova, e ai me pyeti: "A te ka derguar Ebu Taiha?
Per ushqim ? - pyeti ai.
- Po - u pergjigja. Atehere u tha te pranishmeve: "Ngrihuni!" dhe u
' ' e me ta u nisa edhe une.
.n1,
e midis burrave dne grave
423. Na ka treguax Jahjai, kete e ka njoftuar Abdu-r-Rezaku, ketij i ka
treguar Ibni Xhurejxh, e ketij Ibni Shihabi nga Selh b. Sa'di, qe nje njeri ka
O I derguari i All-Uahut, ^ka mendon per njeriun i cili me bashke-
e vete
Me pastaj, Pejgamberi, ndermjet tyre, ne xhami, ka zbatuar ecurine
52
e betimit dhe te mallkimit, e une aty isha i pranishem.
5 i Lejohet qe njerezit qysh ne xhami t' i th^asin per gostine (zijafetin) e pergatitur. I Ftuari
me vete mund ta maire edhe mysafirin e vet nese kjo nuk e rendon nikoqirin.
52 Procedtiara e betimit dhe mallkimit eshte e caktuar me tekst te Kur'anit, e perbehet nga
ajo qe para gjykatesit bum, perkatesisht akiizuesi (paditesi) i thote pales se akuzuar ne
fytyre kater here: "Betohem ne Zotin, qe bashkSshortja ime ka here marredhenie seksuale
me filan fistekun", e heren e peste te thote: "Nese genjej, malikimi qofte mbi mua!" Pas
dekiarates se bunit te njejtin tekst e lexon edhe gruaja.
T^aviu mendon se hadithi i lartpennendur i referohet Hilal b. Umejjes i cili e ka akuzuar
Shurejke b. Schmin per marredhenie joligjore me bashkeshorten e tij. Pejgamberi a.s. ka
77
■Alt'-l"
if ,(«'Ji 0. i/- cf -V^ cr" cf^'ix. ^'Ui '^'^ J« ^•-' o: iii V l:^> - s«
Njeriu kur hqtie ne shtepi te huaj a mundet te falet ku te doje,
apo kii t'l caktohel
424, Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, ketij ia ka percjelle Ibrahim b.
Sa'di nga Ibni Shihabi, nga Mahmud b. Rebij, e ky nga Itban b. Maliku qe
Pejgamberi s.a.v.s. i ka ardhur ne banese dhe i ka thene:
- Ku don te falem ne banesen tende ?
- Une, thotS Itbani, i kam dhene sheiiye per lye vend, e Pejgamberi
s.a.v*s. e mori tekbirln fillestar e ne pas tij u rresli^uam dhe i falem dy
reqatnamaz.
kerkuar qS per kStg t'i sjellS kater deshmitare; pasi qS fcete nufc mundi ta beje, eshte
shfrytezuar procedura e mallkiniit.
Lejohet qe ne shami te zilviUohen kontestet bashkeshortore dhe kontestet tjera qytetare.
Shafiu dlie Seid b. Muhammedi kete nuk e perfiUin kur dihet se palet e akuzuara nuk do
te pajtohen, por edhe do te sherbehen mes veti me fjale te ashpca dhe tS pahijshme.
Pejgamberi a.s. te gjitha llojet e kontesteve i ka kryer ne xhami,
53 Taberianiu thekson se Itbani nje te premteje e ka ftuar Pejgamberm a.s. ne vizitg dhe ai
te nesermit eshte nisur me Ebu Bekrin. Rruges iu bashkangjit Umeri, por i zoti i shtSpise
te gjithS i priti me buzeqeshje e keaaqesi.
Preferohet tS caktohet njB pjesg e dhomes per kryerjen e namazit ose te falesh ne cea:ge
(shtroje) te p^gatitur p£r kiy^jen e rimaleve fetare.
Falja kolektive e namazit mund te behet edhe ne ^tq)i private. Radhet pas imamit duhet
te jenc te drejtuara dhe te plot^suara me rend.
78
•f _ *■
Bera' b. Azibi ka falur me xhmat ne nje pjese te shtepise se tij te
ndare per lutje fetare.
425. Na ka treguar Seid b. Ufejri, kStij Lejlhi , kStij Uk:ajli„ nga Ibni
Shihabi i cili thote se e ka njoftuar Muhammed b. Rebi' el- Ensariu se Itban
b, Maliku, nje nga shoket e Pejgamberit s.a.v.s. i cili me ensarfet ka qene ne
Beder, ka ardhur te Pejgamberi s.a.v.s. dhe ka thSne:
- O i derguari i AU-Uahut, te pamurit tim eshte dob^uar, e une e fal
popuUin tim (si imam). Kur OUon te bie shi dhe vershon perroi, i cili
gjendet mes meje dhe atyre, une nuk jam ne gjendje t^ shkoj ne xhami
te tyre dhe te falem me ta. Une do te doja, o i derguari i All-Uahut, te vije
ti tek une dhe te falesh ne shteplne time e une atS pjese (te shtepise) ta
marr si vend per kryerjen e
79
-/- i^tmam-
- Do ta beja kete, nese don Al]-Uahu, - u pergjigf Pejgamberi s.a.Y.s.,
thote Itbani. Dhe kur kaloi dita, u nis Pejgamberi s.a.v.s. dhe Ebu Bekri.
Pejgamberi s.a.v.s. kerkoi leje (per te hyre) dhe une i lejova, e ai hyri dhe
ende pa u ulur tha: "Ku deshlron te falem ne shtepine tende?"
Une i tregova, thote Itbani, nje kende te shtepise dhe Pejgamberi
s.a.v.s. u ndal aty dhe e mori tekbirin fille^tar te namazit Pastaj u
rreshtuam edhe ne, i falem dy reqate dhe ai dha selam. Ne, diote Itbani,
e ndaiem per qebape, qe kishim pergatitur per te. Ne at^ moment, ne
shtepi erdhen shume vendas dhe, dikush prej tyre, pyeti: "Ku eshte
Malik b, Duhajshini, rrespektivisht Ibni Dushuni ?" Atehere, dikush
prej tyre, u pSrgjigj: "Ai eshte munaflk, ai nuk e don Ali-Uahun e te
deruarin e Ty". Lidhur me kete Pejgamberi s.a.v,s. tha: "Mos e thuaj
ate ! A nuk e sheh qe thote: **Nuk ka zot tjeter pos nje AIMlahu", duke
dashur qe me kete ta arr^e kenaqesine e AIMlahut".
-• Kete me se miri e din All-ilahu dhe i derguari i Tij - tha Itbani, -
kurse ne e shohim se slllet dhe mendon si munafiket. Atehere, Pejgam-
beri s.a.v.s. tha: "Vertet AU-llahu e ka liruar nga denimi i perhershem
ne Xhehennem ^dokend qe thote: "Nuk ka Zot tjeter pos All-Oahut"
duke dashur me kete ta arrije kenaqesine e all-llahut".
Ibni Shihabi thote: "Une per hadithin e transmetuar nga i larteper-
menduri Muhammed b. Rebia e kam pyetur me vone Husejn b. Muham-
med Ensariun, e ai eshte nje nga anetaret e flsit Benu Salim dhe nje nga
prijesit e tij, keshtu qe edhe al kete e mbeshteti teresisht".
54 Nga hadiths mund t€ perfundohet:
- imam mund te jete edhe i verberi;
- ne erresire te nates, ne kohe me shi dhe siguri te dobet, namazi mund te falet edhe ne
shtepi;
- Igjohte shprehia qe ne xhami te falesh gjithmone ne nje vend te caktuar;
- siperfaqja e caktuar perkohesisht per nevojat e kryerjes se perbashket te ritualeve fetare
ne shtepi te pronesise private nuk ja kufizon te drejten e pronesise te zotit te shtepise,
ndersa objekti i ndertitar ne vendbanimin posagerisht per nevoja fetare e peijashton
pronesine e iadividit ndaj saj;
- puna dhe vepirmi i njerezve te shquar duhet percjellur dhe ato te zbatohet ne jeten e vet;
- premtimi eshte borxh dhe duhet realizuai;
- namazet nafile mund te falen edhe diten'
- te ditUFve (te men9urvc) duhet here respekt te posa^m gjithmone tttve gjithkund;
80
y€£m,^i^
•J^i ^^i Jy^;» J ^ *wy^if
ne xliami me
Ibni Umeri fUlonte (hyrjen) me keinben e tij te djatht^ e kur dllte e
fillonte ate me kembeii e tij te majte.
426. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij ia ka transmetuar Shu'be nga
Esh'ath b. Sulejm, ai nga babai i tij, ky nga Mesruku e ai nga Aishja e cila
ka thene:
• • **^ft j1^** **
1 s.a.v.s. 1 Ka dnene perparesi anes se ajatnte ne ^ao pune
te ty aq sa ka mundur; ne pastrimin e t^ (ne abdest, pastrim etj.)? ne te
krehur e edhe ne te mbathurit e kepuceve".
- udheheqesve te bashkesisS dhe eproreve te tjere mund t'ju paraqiten mungesat e
anetareve te shoqerise, te cilet do te japin vl^esimia e tyre real dhe objektiv;
- lejohet qe n^pBr mbledhje te debatohet per dufcurite e dSmshme ne shoqeri dhe
bashkarisht te meiren masa eftkase permircsuese;
- i ftuari, si dhe ^do mysafir, i lajmerohet te zotit te shtepise para se te hyje ne shtepi.
Mysafirin duhet ta vizitojne edhe fqinjet, t'i deshirojng mireseardhje dhe t'i Iregohet
mikpritje;
- xhamia mund te kete emrin e legatorit (e financuesit) te saj, apo te vendbanimit ne te
cilin gjendet;
- eshte sunnet te hysh ne xhami me kSmbe te djathte, e te dalesh me te majte, si dhe gdo
pune te mire ta fillosh nga ana e djathte.
81
'm^--/~t
A do te zhvarrosen varret e Idhujtareve te periudhgs
Ne baze te Qaleve te Pejgamberit s.a.v.s. : "Ali-llahu i ka mallkuar
hebrenjte, qe i kane shnderruar varret e Pejgambereve te tyre ne
faltore" dhe per qortimin e kryerjes se namazit ne varre.
Umeri e ka pare Umer b. Malikun qe falet ne varre dhe i ka thenS:
' 'Hiqu nga varri ! Hiqu nga var ri V\& nuk i ka urdheruar qe namazin
427, Na ka treguar Muhammed b. Muthenna, ketij ia ke percjellur Jahjai
nga Hishami, kfetij babai i vet duke transmetuar nga Aishja, se Ummi
Habibeja dhe Ummi Selemeja e kane permendur nje kishe te cilSn e kane
pare ne Etiopi dhe ne te piktura (fotografi). Keto ja kane permendur Pejgam-
berit s.a.v.s. dhe ai ka diene:
"Keta jane ata popuj te te diet, kur vdes ndonje njeri i "mire", mbi
varrin e tij ndertojne faltore dlie ne to vizatojnepiktura. Para Zotit, ne
Diten e Gjykimit ata do te jene me te k^qinjte.
55 Verejtja e Umerit drejtuar Enesit nuk nenkupton ndalimin, por qortimin e faljes prane
varrezave.
Imam Ahmedi mendon se eshte e ndaluar rreptesisht (haram) te falesh ne varreza, qofte
ne vete varrin, mbi te ose ne vendin ndermjet varreve.
Pejgamberi ka ihSne: "E tere siperfaqja e tokes eshtS e pershtatshme per kryerjen e
namazit, pos vairezave dhe banjos". Ne baze te haditheve te permendur dhe te tjereve
Imam Maliku, Ebu Hanifja> Ebu Thevri dhe numri me i madh i juristeve, faljen ne varreza
e konsiderojne akt te qortuar.
Imam Shafiu thote: "Nuk eshte e lejuar te falesh ne varr mbi te cilin eshte permbysur
(shembur) dheu nB trap te prishur (kalbur) te te vdekurit, por namazi eshte me vlere te
plote nese falet ne terren te pastst ndermjet varreve".
Eshte e qortushme te falesh ne vaireza per shkak te mundesise se infektimit evenmal e
te shkeljes dhe ^rreguUimit te vaiieve. Higjiena Islame kerkon qe percjellesit e xhenazes
t'i pastrojne duart sapo te kthehen nga varrezat, e ata qe e kane pergatitur (rreguiluar) te
82
Vam^a^^
^ Jl J-.\V * '^ ^-^ hJ^ re # ^^ f * * :^>' >^ ^/ -^'-j / '^^'- ^ *> i^-^' iJ'^^ ^'^
: J_^_ yj ^„ ^ ^^_j , ^y/ ^J^ ^j -j^tl 5j4 i_^3 4 ;-lJ.l 4/5^^
428. Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka transmetuar Abdu-1-Varithi
nga Ebu Tejjahu, ky nga Enesi, i cili ka thene;
- Pejgamberi s.a.v.s. ka ardhur ne Medine dhe eshte vendosur ne
pjesen e eperme te qytetit te fiisi qe qsihet Benu Amer b. Avf. Pejgamberi
s.a.v.s. qendroi tek ata 14 net, pastaj e informoi fisin Benu Nexhar
(kusherinj per nga gjyshja) dhe erdhen me shpata ne dore. Sikur tani e
vdekurin, tg pastrohen dhe te veshen me tesha tjei'a.
Ummi Habibja, bija e Ebu Sufjanit^ ka ikur ne Etiopi me buirin e saj Abdullah b.
Xhahshin. Ps vdekjes sg burrit, eshte kthyer prapa ne Medine dhe ka lidhur maitese me
Muhammedin a.s. Ka vdekur ne Medine ne vitin 44 sipas hixhrit.
Ummi Selemja (Hindja), e bija e Ebu Umejje El-Mahzumiut ka ikur me burrin ne Etiopi
dhe vitin e gjashte te hixhretit kthehen ne Medine. Ketu i vdes bum, dhe pSr t'u sigumar
malerialisht, Pejgamberi a.s. e kurorezon per grua te veten.
Kurtubiu konsideron se popujt e meparshem i kane zbukuruar muret e godinave me
vizatime, skulptura dhe me statuja te njerez ve te tyre te mire e te njohur per model nxitjeje
te gjeneratave le mevonshme per te here gara ne punc te miradhe te dobishme per njereziL
Me vone gjeneratat e kane harruar kgte qillim fisnik, e kane deformuar (shtremberuar)
dhe e kane shnderruM- ne kult Is personalitetit. Kjo prapesi (mige e keqe) e ka nxitur
Pejgamberin a.s. per ta ndaluar kete !loj te artit, pa nevojg te ve^ante. Nga te njejtat arsye
eshte e qortueshme te ndertohen mauzolete.
Eshte e lejuar te ndertohet xhamia ne teixen pa varre te dukshem, e edhe af6r varreve te
njerezve te mire qe vizitoret t'i kujtojne me shpesh dhe t'ju kendojne Fatihane.
83
'Au-^- 1
amnu-i^- o^jtma-s^
shoh Pejgamberin s.a.v.s. hypur ne te shaluaren e tij, Ebu Bekrl ishte
pas (ne bisht), paria e Beni Nexharit rreth tij, derisa devja u leshua ne
oborrin e Ebu Ejjubit. Muhammedi s.a.v.s. deshironte te falej aty ku e
zente vakti i namazit, e falej edhe ne troishte te bagetise.
Duke urdheruar per ngritjen e xhamise, dike e dergoi te paria e Bani
Nexhare ve dhe u tha: ^ ' O nexharas, ma thuani gmimin e kesaj rrethoje tuaj ?
- Jo, pasha Ali-llahun, - ne nuk kerkojme kundervlere, pos nga Ali-llahu
- u pergjigjSn ata.
Enesi tha edhe: "Ketu, si t'u them, tha, kane qene varret e idhu-
jtareve, e aty - ketu mbeturinat e ndertesave e te palmeve. Pejgambeir
s.a.v.s. urdheroi ne lldhje me varret e idhujtareve dhe u zhvarrosen,
per germadhat qe jane rrafshuar dhe per palmet qe jane prere
imgjet e tyre jane rradhitur ne anen e Kibles se xhamise e shtyllat
e deres la bene prej gurit. Guret i kane bartur duke recituar vargjet ne
matrin e rexhez, e me ta edhe Pejgamberi s.a.v.s. recitonte;
Zoti im nuk ka hajrpos hajrit te ahiretit
Andaj, nafal neve Ensareve dhe Muhaxhireve!"
56 Kur e shaluara e Pejgamberi u leshua ne oborr te Ebu Ejjub Ensariut, u afrua Xhebbar
b. Sehri dhe filloi ta shtyje me kembe qe te shkoje me tutje, per ^ka Ebu Ejubi thirri;
- O Xhebbar, po e shtyn te shkoje prej shiepise time! Betohem ne Zotin, i cili e ka derguar
Muhammedin a.s. me te verieten, po te mos jete mes neve lidhja Islame, do te te preja
meshpate!"
Muhammed Ibni Is-haku thekson se Ibni Hasani, sundimtari i Jemenit (tubba') eshte
kthyer ne Mekke nje mije vjet para lindjes se Muhammedil a.s., e ka mbuluar Qaben me
nje pelhure dhe ka slikuar ne Jethiib (Medine). Ne percjellje kishte 400 dijetare te cilet
kane ardhur ne perfundim qe aty edhe te mbeten, e sundimtarit i jane pergjigjur qe ne
hbrat e tyre te lashta kane gjetur disa qendrime prej te cileve kuptohet qe ne Jethrib ne
nje kohe te aferme do te ike Pejgamberi me emrin Ahmed e qe ose ata, ose pasardhesit
e tyre t'i bSjne pritje aty. Keshtu Ibni Hasani u vendos ne Jathrib, e dijetareve ju dha
urdher t'u ndertoje shtepi dhe i martoi me nga nje robereshe. Ne testamentin e lene per
laruajturteipariidijetarevetepermendur Ibni Hasani kapermendur; "Besoj qe Ahmedi
eshte i derguar i Ail-Uahut, krijuesit te te gjitha boterave", me verejtje se Muhainmedit
a,s. t'ia dorezoje ai, ose ai nga pasardhesit e tij qe do ta prese ne Jethrib.
Duket se ky sundimtar e ka ndertuar edhe banesen per pejgamberin e ardhshem Ahmedin.
Banesa ka kaluar neper duar te shume shfrytezuesve dhe perfundimisht eshte here prone
e Ebu Ejjub Ensariut, pasardhesit te larget te te pant te dijetareve te permendur.
84
a4&.
O'm^gfu-
^3 j«Va;5Uitaiy4
Fatfa e namazll ne torlshti te bagetive
429. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij ia fca txansmetuar Shu'be nga
Ebu Tejjahu, e ai nga Enesi qe ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. falej ne torishte te bagetive. - Past^ e kam
se ka thene: '^Muhammedi a.s. falei ne
bagetive, para se te ndertohej xhamia e tij".
Miihammedi a.s. me te ardhur ne Medine c ka marre kete testament nga Ebu Lejla, e ka
lexuar dhe thirri tri here: "Mire se erdhe ithtar i vellait tS mirS!"
Mihrabi i xhamise se Muhamtnedit a.s. ne Medine gjashte muajt e pare sipas hixhretit
ka qene ne miir kah Jerusalemi, e xhamia i ka pasur tri dyer: njera ne mur ne te kundert
te Mihrabit, njera nS mur pergjate baneses se Muhammedlt a.s. nSper te cilgn ai ka hyrS
ne xhami dhe e treta "Babu-r-rahmet" , d.in.th. " Dera e meshires" , e njohur me emrin dera
e Atikes. Trashesia e Mumve ishte rrelh tre arshine, lartesia sa tnipi me i gjat6 i njeriut,
e gjatesia, gjegl^sisht, gjeresia 100 arshina. ^atia ishte prej degeve te pahnave.
Ibni Umeri per xhamine e Muhammedit a.s. thote se ne fi]hm ka qene prej qerpi^ve,
tavani i mbuluar me dege te palmave e shtyllat ne te prej trungjeve Xt palmave. Ebu Bekri
nuk ka nderruar asgje, e Umeri per arsye te vjetBrsise e ka rindSrtuar person ne te njejtat
themele me qerpi^e me dege te palmes dhe me shtylia. Adq>tim me tg madh ka here
halifja Uthman, e ka zgjeruar, shtyllat ne ndertese i ka vene prej gurit te gdhendur, e
kuLmin prej bungut te Indise. Velid b. Abdu-I-Meliku te tere objektin perseri e ka
rindgnuar, e Mehdiu e ka zgjeruar ne godine te bukur t6 cilen sundimtargt e mSvonshem
e kane n-egulluar edhe me bukur.
Nga hadithi gjithashtu perfundohet:
- varrezal ne pronesi private mund te shiten ose falen (dhurohen);
- ne vendb^iime lejohet prerja e trungjeve te pemeve dhe gjeiberimeve nese ne vend te
tyre do te mbjelleshin menjehere fidane me fisnike ose te ndertohel ndonje objekt i
rendesishem.
S5
e namazit ne
430. Na ka treguar Sadakat b. Fadli, kete e ka informuar Suiejman b.
Hajjani, kete Ubejdullahu nga NafiUj i ciii thote:
- E kam pare Ibni Umerin duke u falur pas deves se vet, dhe ka thene
e kam pare edhe Pejgamberiii s.a,v.s. duke vepruar ashtu.
8 namazit prapa sooes, zjarnt ose dig
qg adhuroliBt, kurse beslmtari me namazin
Zuhriu ka thene se e ka informuar Enesi dhe ka thene:
- PejgambeH s.a.v.s. ka thene: "Derisa kam qene ne namaz m'u
paraqlt zjarri I ferrit".
431. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme duke transmetar nga Maliku, e
ai nga Zejd b. Esleme, ky nga Altai b. Jesari, e ai nga Abdullah b. Abbasi i
cili ka thene:
- Zihej dielli dhe Pejgamberi s.a.v.s, e ka falur (namazin perkatSs) dhe
pamje me te tmershme se sot".
57 Eshte e lejuar te falesh menjehere pas kafshes, e Imam Maliku mendon se kete nuk duhet
here prane kalit dhe gomarit per shkak te (leshuarjes) se felliq5sires se tyre eventuale ose
urines.
58 Nga hadithi mund te perfundohel;
- me rastin e zenies se diellit ose te henes eshte c prefemeshme te falesh namazin e
caktuar special;
- Xhenneti dhe Xhehennemi ekzistojne, ndersa sekta mu'tezile konisderon se do te
krijohen vetem pas kijammietit;
- i plotftiqishem ashte namazi i falur kah zjarri, nese besimtari e fal vetem ne emer te
86
¥a^^nax€-
-"-*
432. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai, nga UbejduUahu, kete e ka
informuar Nafiu, nga Ibni Umeri, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qS ka thene:
"Falni namazet tu^a ne shtepite tuaja, e mos 1 sheBderroni ato ne
varre!".
Permendet se AUu r.a. nuk e ka pelqyer te falurit ne germadba te
433. Na ka treguar Ismail b. Abdullahu, ketij ia ka pgrcjellS Maliku, nga
Abdullah b. Dinari, ky nga Abullah b. Umeri r.a. se Pejgamberi s.a,v.s. ka thene:
All-Ilahut xh.sh. Sipas mendimit te Ebu Hanifes eshte e qortueshme te falesh i kthyer
kah zjarri vizatimi, statuja dhe kah kultet e popujve te tjere.
59 Taberaniu e permend hadithin: "Ngjalini shtepite tuaja me ibadete fetare dhe lexim te
Kur'anit, e mos i shndeironi ne varre te te vdekurve, $19 kane here hebrenjte dhe te
krishteret".
Te kenduarit e Kur'anit ne shtepi i kontiibon rreguUsise, rendit, perpariixiit dhe ngritjes
fetare - morale te an^areve te familjes.
Namazet e detyrushme meshkujt duhet t'i kryejne bashkarisht nfe xhami, e ato sipas
deshires (nafile) mund t'i falin edhe ne shtepi per t'u dhene mesim njerezve te shtepise.
-i- z^uAam'
"Ne shtepite e atyre qe jane t6 denuar (me fatkeqesi elementare) hyni
vetem duke qare. Nese nuk jeni duke qare, mos hyni tek ata qe te mos
u ndodhe juve ajo ^ka u ka ndodhur atyre".
il 'juc jiil iJ^ dk^x i 3p ii;
Umeri r.a., ka thene: "Ne nuk hyme ne kishat (sinogogat) tuaja per
n
60 Ebu Davudi ne Sunenin e tij pohon se Aliu duke shkuar ne Tebuk ka kaluar prane
Babilonit. Muezini e ka thirmr ezanin dhe ikametin dhe kur e kane kr>'er namazin, Aliu
ka thene: "I dashmi im, Alejhiselami., me ka ndaluar te fali ne varreza dhe ne toke
(vendin) tB Babilonit, sepse ai eshte vendbanim i nemur, i mallkuar".
Ibni Umeri thote qe Pejgamberi a.s, ka ndaluar te falesh ne shtate vender ne plehishte,
varreza, rruge, korite (lug) dhe ne vendndalim te deveve, ne gati te Qabes, pastaj ne banje
dhe kasaphane, kurse Tirmidhiu dhe Ibni Maxhe ne permbledhjet e tyre te hadithit shtojne
edhe: "...kah varrezat, kah muri i nevojtores ne te cilin verehet ndytgsira, ne kishe nS tg
cilSn ka vizatime dhe statuja, kah vizatimi ose statuja, kah personi qe flen, kah personal
te cilet bisedojne mes vedi per punet e kesaj bote, ne gennadha pas katastrofes, ne troUin
e grabitur (rrembyer) nga pronari, ne pjese te lugines ne te cilen do te mund te humbje
jeten dhe ne xhamiat te ndertuara me qellim te prishjes se bashkimit dhe vgllazerimit te
muslimaneve". Pejgamberi a.s. u ka tBrhequr vgrejtjen luftgtareve te Tebukut qg te mos
hyne ne lagjen Hixh^r te popullit Themud te shkatermar me shperthime te rrufeve dhe
te vetetimave, ndersa pejgamberi Salih me nje numer te vogel te besimtareve pak para
katastrofes Sshte shpemgulur ne Mekke.
Te demtuarit duhet ngushelluar dhe ndihmuar materialisht. Fatkeqesia e huaj eshte
mesim i mire per te tjeret. Vendet e godituar nga fatkeqesia elementare veshtrohen me
sy te iotuar, pikellim e dhembje ne shpirt. Nuk preferohet qSndrimi nS to, e te falesh eshte
e qortueshme.
88
qA'
■a/ntc(^
Ibni Abbasifalej ne ^do sinagoge, pos ne ato qe kishte statuja.
434. Na ka treguar Muhammedi, ketij ia ka percjellur Abdeti, ky nga
Hisham b. Urve, ai nga babai i tij, e ky nga Aishja se Ummi Selemeja ia ka
permendur Pejgamberit s.a.v.s. kishen te cilen e ka pare ne Etiopi e cila quhej
"Maria". Ajo ia ka pemiendur edhe pikturat qe ia ka pare ne te, dhe i derguari
i All-llahut s.a.v.s. tha:
- Ai eshte popull i cili kur vdes nje rob i mire, gjegjesisht njeri i mire,
mbi varrin e tij ndertojne faltore dhe ne te i vizatojne ato piktura. Ata
jane krimincle (keqberes) te AU-llahu".
435 - 436. Na ka treguar Ebu-1- Jemani, kete e ka informuar Shuajbi, kete
Zuhriu, ketij ia ka percjelle Ubejdullah b. Abdullah b. Utbe, qe Aishja dhe
Abdullah b. Abbasi kane thene:
- Kur Pejgamberit s.a.v.s. i ka ardhur vdekja, filloi ta vene ne fytyre
petkun e vet me kutia, e kur e kaplonte mundi (temperatura), e heqte prej
fytyres se vet. Duke qene ne ate gjendje, thote transmetuesi, ai ka thene:
"Zoti i ka maUkuar (nemur) hebrenjte dhe te krishteret, per shkak se
varret e te derguarve (te shenjteve) te tyre i kane marre per faltore!",
duke terhequr verejtjen per ate gka kane bere.
61 Pergjijgcn e permendur Umeri e ka dhene ne zijafetin e nje prijesi sirian, e kur i kane
shkmar muslimanet e Nexhranit se nuk kane ndertesa me te pershtatshme per te falur
sesakisha, ai jupergjigj: "Sterpikeni token me uje e pastaj nStefaluni!"
89
437. Na ka treguar Abduliah b. Mesleme, duke transmetuar nga Maliku,
ai nga Ibni Shihabt, ky nga Sejjid b. Musejjebi, e ai nga Ebu Hurejre, qe
Pejgamberi s.a.v,s. ka thene:
"I vrafte AU-Uahu hebrenjte, per shkak se i kane here varret e te
II 62
ipe
per Vu falur dhe pastruar"
Eshte deklarate e Pejgamberit s.a.v.s,
438. Na ka treguar Muhammed b. Sinani, ketij i ka treguar Hushejmi,
ketij ia ka thene Sejjari, e ai eshte Ebu-1-Hakemi, k^tij ia ka percjelle Jezid
el-Fakiri, atij Xhabir b. AbduUahu duke thene qe Pejgambesi s.a.v.s. ka
thene;
*Me jane dhene pese ve^ori, te cilat nuk 1 jane dhene asnje pejgam-
;; forca e ciia e frikon armikun ne largest te udhetimit
njemujor; e gjithe hapesira e tokes me eshtg bere vend per kryerjen e
namazit dhe nijet per pastrim dhe kudo qe ta takoj ndouje njeri nga
ummeti ins, koha e namaadt, le te falet aty; me eshte lejuar preja (pla§ka)
e luftes; ^o pejgamber 1 eshte derguar vetem populllt te vet, ndersa une
tn
62 Me hadiltoi e pfermendur mendohet jo vet6m ne pejgamberet, por edhe ne te shenjtet
dhe njerezit e shquar te konfesioneve tjera. Eshte e qortueshme te ndertohen objekte mbi
vane te te vdekurve.
Xhabiri thols se Pejgamberi a.s, ka ndaluar tg ndenjurit (ulur) prane varrit e t'i vajtosh
e numerosh vistytet e te vdckurit e te ndertosh mauzole. Te shquarit meritojne ndetim
(respekt) i cili nuk do te na sjelle (kiri te kulti i personalitetit.
90
q4Q.
a^nufU'
me
e
e
s»«r:^:«»:4-ti
Jul j^ i^, ^ -Ti n1 tj ^u ^^jJiji f:^_j
439. Na ka treguar Ubejd b. Ismaili, ketij i ka thenS Ebu Usame nga
Hishami, ai nga babai i tij, e ky nga Aishja, se nje robereshe zezake ka qene
te nje fis arab. Banoret e fisit i kane dhene lirine, por ajo edhe mt tej ka
qendruar tek ata:
- Me vone, thote Aisl^a, ly e v^jze tjeter e aty fisi, e cila kishte ne vete
qafore nga xhevahiret dhe dijamantet, i forcuar ne baze te nje rrypi te
kuq lekure, doll edhe e la xhevahirin, apo thote Aishja, i ka ren6. Frane
tubes qe kane qene te hedhura, u leshua nje grrem^ i vogel dfee, duke
44 % t** *
*A* J 4
se
kerkuar, por nuk e kane gjetur; pastaj me kane akuzuar mua, tha
roberesha. E kane kontrolluar, pohon transmetuesi, aq shume saqe e
kane shikuar edhe organin e saj gjenital.
- Pasha All-ilahun, thote zezakja, une vete me ato rrija, kur u leshua
ai grremy, e hudhi qaforen e ajo ra mes tyre, Une, thote zezakja, thirra:
Kjo eshte ajo per ^ka mie akozonit! Keni menduar (se kam vjedhur), e
une iam e pafaishme. Ate, la aty e keni!
91
-I- ZAJtW.€l^
Me i^staj} thote Aishja, ajo gnia ka ardhm* te Pejgamberi s.a.v.s.
dhe e ka pranuar Islamin. Ka pasur, thote Alsliya, ne xhami, ^ader prej
pelhiire leshi, gjegjesisht, nje gader te vogel (dhome te vogel). Vinte tek
one, thote Aishja, me tregonte dhe rregullisht recitonte:
"Dita e qafores nga mrekuliite e Zotit tone
ja, ajo me shpetoi nga shtepia e qufrit**.
I thashe, thote Aishja,: "P*eshte puna jote ? Nuk je ulur ende asnje
here tek mie e te mos e recitosh kete!". E atehere ajo, thot€ Aishja, ma
tregoi kete ngjarje te lartepermendur.
^^14 cjir^it ^\ V j'^i J« Jill J^j^ ja Ai j^^ ;^_ u'j. jii i*j^ iij^> - u •
Fjetja e burrave ne xhami
Ebu Kilabi, duke transmetuar nga Enesi, deklaroi:
- Nje gmp nga fisi Ukel ka ardhur te Pejgamberi s.a.v.s. dhe ka qene
I yendosur ne sofe ne xhami te Muhammedit a.s.
Abdurrahman b. Ebu Bekri thote: ''Shoket e sofes kane qene te githe
tSvarfer'*.
440. Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka transmetuar Jahjai, nga
Ubejdullahu, ketij Nafiu, duke i thene se e ka informuar Abdullah (b. Umeri)
qe ai si i ri, beqar pa famiJje ka jQetur ne xhami te Fejgamberit s.a.y.s.
63 I varferi pa banese e vatan mundet perkohesisht tS banoje ne xhami. Duhet shmangur
shoqerise intrigante dhe dyfytyreshe.
64 Ne xhaiDi perkohesisht mimd te buaj si i huaji, ashtu edhe vendasi. Ibni Umeri ka
dekiaruar: "Ne ne kohe te Pejgamberit s.a.v.s. kemi bujtur ng xhami, e gjate kohes se
vapes se drekes kemi pushup". Taberiu pohon qe halifja Uthman shpesh ka fjetur ne
92
qA(
441. Na ka treguar Kutejbe b, Seidi, ketij Abdu-1-Aziz b. Ebu Hazimi
nga Ebu Hazimi, ai nga Selfa b. Sa'di, i cili ka deklaruar se Pejgamberi s,a,v.s.
ka ardhur te dhoma e Fatimes dhe, meqe ne dhome nuk e gjeti Aliun, pyeti:
- Ku e ke birin e axhes tim?
[a mes meje one atij. U luoJienia ne mua
ne dreke, nuk ka Qetur tek une - u pergjigj ajo.
Atehere Pejgamberi s.a.v.s. i tha nje njeriut:
-"Shihkueshteal?"
Ai Djeri u kthye dhe tha: " O i derguari i All-llahut, ai flen ne xhami* ' .
Kur Pejgamberi s.a.v.s. erdhi, Aliu ishte i shtrire, mbulesa i kishte
rene nga trupi dhe ishte zhytur me pluhur. Pejgamberi s.a.y.s. flUoi t'ia
fshije pluhurin duke thene: "Ngrihu i pluhurosur! Ngrihu i pluhuro-
sur!"^^
xhami, derisa as-habet tjere rreth tij kane biseduar, e edhe kane ngrene.
Ibni Abbasi ka Jiiene: "Nuk eshte e adaluar te flejshe ne xhami duke e pritur fillimin e
kxthes se namazit te ardhshem", e ne rastin tjeter ai thote: "Pa nevoje mos e shnderroni
xhatnine ne shtreter tuaj !"
Maliku ka deklaraar: "Nuk e dua pcrsonin i cili dukepasur banesfi buan ns xhami, e gjate
kohes se vapes se drekes shtrihet ne te". Ky eshte qendrimi edhe i perfaqesuesve te tjere
te shkoilave jufidike Islame.
65 Nga hadithi mund te perfundohet:
- prindet mund te vijne te bija e martuar edhe pa lejen e burrit te saj;
- eshte me vend t'i nxisesh njerezit ne perforcimin e hdhjeve familjare e farefisnore;
- te zemeruarin duhet marre me te mire dhe gradualisht ta lirosh nga kompleksi i dukurive
nag^ve.
93
442. Na ka treguar Jusuf b. Isai ,ketij ia ka transmetuar Ibnu Fudajli nga
babai i tij, ai nga Ebu Hazmi, e ky nga Ebu Hurrejre, i cili ka thene:
*'I kam pare shtatedhjete shoke, banore te sofes (s6 xhainise se
Muhammedit a.s.) dhe tek asnjeri prej tyre nuk kishte mbulese (pjesa e
eperme e petkut), por vetem, ose petkun e poshtem ose lye petk te gjate
tg dlin e kane lidhur (me kende) per qafe; disa prej tyre shtriheshin deri
ne gjysem kercij, e disa deri te nyjet e kembeve (kerdhokujve) dhe
^donjeri e shtrengonte me duart e veta duke mos dashur t'i shihet organ!
IB
^ "».'.
V J-i ^i u ^ ^ 'f i y,\ @ '^\ 0^-^ a^ 'a. Lf^h
J'>\ji Jus
Ka'b b. Maliku thote: "Pejgamberi s.a.v.s, kur kthehej nga rruga,
se pari shkonte ne xhami dhe ne te falej".
443. Na ka treguar Hallad b. Jahjai, ketij Mis'ari, ketij ia ka transmetuar
Muharib b. Dithari nga Xhabir b. AnduUahu, i cili ka thene:
"Kam ardhur te Pejgamberi s.a.v.s. e ai ishte ne xhami*'. Mendoj,
thote Misuari, se Muharibi ka thene, qe ato kane qene kohe te drekes dhe
Pejgamberi s.a,v,s. i ka thene: "Fali dy reqate I"
"Une, thote Xhabiri, kam pas tek ai borxh, e ai ma ka lare borxhin
dhe me ka paguar mbi vleren".
c^j f^ Lj^ >> i^ ,„^\
Km dikusf! fiyn ne xhami le V\ tale dy reqat namaz
444. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ky ka thgne se e ka informuar
Maiiku ng Amir b. Abdullah b. Zubejri ai nga Amer b. Sulejm ez-Zurekij,
ky nga Ebu Katade es-Selemi se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
' *Kur dikurh nga ju hyn ne xhami, le Vi fale dy reqat namaz para se
teulet!",^^
i^'rJ*
Humbja e abdestit ne xhami
445. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka transmetuar Maiiku nga
Ebu Zinadi, ai nga A'rexhi» ky nga Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s, ka
thene:
66 Numri me i madh i juristeve kete namaz e konsiderojne vetem si ritual te preferueshem,
e disa detyrg obligative. Me kete nuk ka qene e airitshme urdheresa e Pejgamberit a.s.
ndaj njeriut i cili fejohej ne shajni permes mases: "Ulu aty ! E shqeteson vete popullin!"
Namazi i peraiendur po te ishte obligativ, Muhamraedi a.s, do t'i urdh&ronte te falet ky
namaz. Kete namaz as-habet e km^ falur vetem sipas. mund^ve reale, e eshte e
qortushme ta falesh ne koherat kiir eshte e ndaluar t'i falesh namazet obligative.
Neveviu kete namaz e kategorizon ne detyrat qS janS sunnet.
Ky namaz (tehijjetu-1-mesxhid) falet me te byre ne xhami para se te ulesh, e lejohet edhe
mg vone, pas uljes.
Ibni Dherri, ka hyre nje here ne xhami dhe eshte ulur, e Pejgamberi a.s. e ka pyetur:
- A i ke falur dy reqate ?
- Nuk i kam falur - n pergjigj.
- Ngrihu dhe falil - tha Muhammedi a.s.
95
- Melaqet luten per ^donjerin n^a ju derisa te jete ne vendin ku e
kryen namazin e vet, ne vendin ku eshte falur, e derisa te mos i ndodhe
£yo ^ka e prish ahdestin. Ata thone: "Zoti yne, falja mekatet! Zoti yne,
meshiroie"*"*"
if^U&j
se Munammedits.a.v.s.
Ebu Seid (El-Hudriu) thote: "^tia e xhamise se Pejgamberit s.a.v.s.
ka qene e mbuluar me flete te paJmeve pa dege".
tJmeri ka urdheruar te ndertohet xhamia e Pejgamberit a.s. dhe ka
"Mbroji lyerezit prej shiut dhe ruaju te mos ngjyrosesh me te kuqe,
apo te verdhe per te mos i vene njerezit ne sprove!"
Enesi ka deklaruar: "Musliman^t do te krenohen me ndertlmin e
xhamise., ndersa do ta vizitojne (dhe mirembajne) vetem nje numer I vogel
prej tyre", e Ibnl Abbasi ka thene: "».Vetet do ta stolisesh si^ i kane
stolisur hebrenjte dhe te krishteret (faltoret e tyre)".
67 Ibni Batalli tibiote:
- Kush dgsluron te lirohet nga mekatet pa veshtiresi dhe mund, pas kryeijes sH namazit,
le te qendroje sa me gjate ne vendin ku e ka falur namazin, q^ meleqet sa me gjate te
ImSn per faljea e mekateve. Sxiksesi i angazbirait (nderkyrjes) SshtS me i sigartg, sepse
Zoti i Madheme&bem ka thSne: "Ato angazhohen per ate, me tS cilin All-Uahu Sshte i
kSnaqur". Eshte e logjikshem qe Zoti te jete me i kenaqur me ata qS pranojnS dobesine
(ligeshting) e tyre, dhe e pranojne gjithfuqine e All-llahut, dhe lusin (keilcofne) per
M^shir^ e Tij.
Lejohet te hyhet ne xhami pa atKiest dhe tS rrish ne te. Ebu Eferda, ka dalur nga xhamia,
ka kryer nevojene vogel jashis dhe eshte kthyer ne xhami nS ligj^ata pa abdest. Kete
ngaajehere e kane berB: Ahu, Atan, Nehaiu dhe Ibni Xhubejri.
68 Sipas versionit le Ebu Muslimit, e gjithe deklarata e Ebu Seidit eshte; "Nje dite erdhen
rete ne qiell, ra shiu dhe gatia e xhamise, qe ishte i^a deget e zhveshum tg palmes, pikonte.
96
— i4^
446. Na ka treguar Ali b, AbduUaiiu, ketij Jakub b. Ibrahim b. Sa'di, atij
ia ka transmetuar babai i tij nga Salih b. Kejsani, qe atij i ka treguar Nafiu,
se Abdullahu e ka informuar:
- Xhamia e Pejgamberi s,a.v.s. ne kohen e tij ka qene e ndertuar prej
qerpigeve, ^atine e ka pasur me degg te palmeve, e shtyilat prej trungjeve
te palmeve.
Rreth kesaj Ebu Bekri nuk ka shtuar gje. Umeri e ka zgjeruar dhe
e ka ndertuar ne forme te nderteses se kohes se Pejgamberit s.a.v.s. perj
qerpi^eve, degeve te pahneve pa flete, e shtyilat e s^ i ka zevendesuar
me trungje te reja te palmeve. Pastaj e ka ndryshuar Uthmani, e ka
zmadhuar shume, ia ndertoi murin prej gurit te gdhendur dhe malterit,
ia vuri shtyilat prej gurit te gdhendur, ndersa ^tine prej bungut te
Namazi filloi dhe e kam pare te derguarin e All-llahut xh.sh. duke ber sexhde ne ujg dhe
balte dhe ne ballg i eshte verejtur gjurma e baltes".
Deklarata e Enesit ne teresi ka qene: " Kami shkuar, thote KUabi, me Enesin deri te skuta
e tij dhe kur kemi kaluar prane nje xhamie. nisi koha e namazit te sabahut".
- Do te falemi ne kete xhaini ! - tha Enesi.
~ Do te shkojme ne tjetren! - thone te pranishmit. AtShere Enesi vazhdoi:
- 1 derguari i All-llahut sh.sh, ka thene: "Do t6 vije koha kur masa do te krenohet me
ndertimin e xhamive, e do t'i vizitojne vetem nje numSr i tyre i vogel".
Imani Gazaliu mendon qe njerezit e feve tjera kang filluar t'i zbukurojne tempujl e tyre
kur jane ligeshtuar ne fe dhe i kane futur ne te bidatet (risite). Tash shkohet gjurmeve te
tyre, xhamite rreguUohen si pasqyra, me shkelqimin dhe zbukurimin e tyre njerezit
mburren dhe flasin rreth tyre.
Eshte e qortueshme te zbukurohet xhamia ne forma te bojadisjes me perjashtim te
arabeskes dhe formave gjeometrike.
69 Xhamite duhet tS jene te bukura dhe madheshtore, per pa dekorim artistik te tepruar i
97
Te ndrhmuarft e ndersjelle ne ndertlmln e xhamise
f f
ireve, aensa enae vetejane
(qufrit) t^ tyre^ nuk u takon tH meremetojne dhe fi vizitojne tempujt
€ All-Uahut Veprat e tyre jane shkaterruar dhe gjUhmone kaneper
te qene ne Xhehennem.
Tempujt e All-llahut i meremton dhe i viuton vet^m at qe beson
ne AlUUahuHf neDUen e GjyMmit, qefalnamadn^ qejepzeqatin
dhe ai qe ifrikohet vetem All-llahut. Keta do tejene ata te diet jane
70
udhezuar rrug^ se drejte".
(ei-Tevbe, 17-18)
cili njerezit i sjell deri te sproviini dhe te vetembunja. Haiifja Umer, krahas arkes
shtetSrore, te mbushru perplot, nuk ka qenS i gatshSm ta nderroj vellimin (madhesine),
e as materialin ndertimor te xhamisS se Muhammedit a.s. Hali^a Uthmaiij duke pasur
kapital te madh personal dhe arken shteterore perplot ne duar te veta, ia nderron asaj
xhamie vetem materialin ndertimor te vjeteruar, dhe ate: ne vend te qerpigeve, ven gure,
e ng vend te degeve ne ^ati, ven derrasen e bershenit.
Dekorimin e jashtzakonshem te xhamive ka filluar ta beje i pari haiifja Velid b,
Abdu-1-Meliku, nipi i Mervanit dhe njerezil e ditur, duke mos dashur grregulhni (toUovi)
kane kaluar ne heshtje neper kete.
Ibni Muniri pohon qe njerezit dikur (ne ate kohe), duke ndertuar shtepi te zbukuruara ne
forme te kullave, jane inspiruar me idene qe edhe xhamite t'i ngrene nga materiali i forte
ndertimor me vlere artistiko - arkitektonike. Kjo ka qene shenje e te dhenurit te posagem
ndaj fese.
Juristet e shkoUes hanefite lejojne ndertimin e kgtill^ me kusht qe kjo te mos e rgndoje
arkSn shteterore dhe te mos e grregulloje stabilitetin ekonomik te shoqerise.
70 Shkak i Shpalljes se ajetit 17 dhe 18 te sures Tevbe eshte rasti i zenies rob te Abbasit ne
Beder. Aliu dhe muslimanet tjere e kane qortuar per shkak t£ idhujtarise, e ai i theksonte
virtytet e idhujtareve duke thene; "Ne mirembajme tempullin e shenjte, e meremetojme,
e ruajme dhe e vizitojme, haxhinj ve ju j apim uje zemzemi, e robSrit e luftSs i Hrojme" -
Ajetet e lartshenuar terh^in verejtejen qe shperblimin pBr ate mund ta prestn veSm
besimtaret e drejte. Kush i ngren dhe kujdest per xhamitS, duhet sinqerisht ta besoje
98
va^naxi'
447. Na ka treguar Museddedi, ketij Abdu-1-Aziz b. Muhtari, ketij Halid
el-Hadha' nga Ikrime, se Ibni Abbasi i ka thene atij dhe birit te vet Aliut: .
- Shkoni deri te Ebu Seidi dhe de^oni (jalimet e tij.
Ne shkuam, e ai isbte ne kopsht duke e rregulluar. Past^j e mori
petkun e vet, u ul ne gjunje dhe fiUoi te na flase. Kur e permendi
ndertimin e xhamise se Pejgamberit a.s. tha:
- Ne bartnun nga nje qerpi^, kurse Ammari nga dy qerpi^e dhe e pa
Pejgamberl s.a.v.s.^ ia shkundi pluhurin dhe tha:
"Lum per Ammarin, kundershtaret deshten ta vrasin, perkundrazi
ai do t'i therras ne Xhennet kurse ata per ne Xhehennem".
Ammari, thote transmetuesi, tha: "Le te me ru^j AiMlahu nga
sprovatetilla!"^^
AlMlahun. Atehere shperblimi do te jete adekuat sipas mundit te harxhuar.
Gjithsesi qe ajetet e pennendur me larte mund t'i referohen edhe mirSmbajtjes se Qabes,
e edhe te xhamiave tjera.
7 1 Te ndihmuarit e ndersjelle ne ndertimin dhe mirembajtjen e xhamive bene pjese ne veprat
me fisnike, me te kendshme per Zolin, kurse per njerezit e bermiresit ne veprat me te
dobishme, te cilave shperblimi u Hogaritet edhe pas vdekjes, Ne ket6 grup te punSve hyn
pjesemarrja ne ndertimin e bunareve, ^ezmave, ujesjellesve, kanaleve per ujitjen e tokes,
shkoliave, spitaieve dhe lenia vakuf per nevojat tjera tS bashfcgsisg.
Nga hadithi mund te perftindohet:
~ duhet vizituar njerezit e ditur, per shkence duhet interesuar vazhdimishl dhe 9dokend
duhet gmuar sipas cilesive shpiiterore - morale dhe diturise, e sipas familjes (fisit) e
prejai-dhjes;
- ligjeriuesi, i mbajti Hgjeratat ulur apo ne kembe, duhet te jete i koncentruar nS mendime
dhe te kete qendrim te pershtatshem (qe i ka hije);
99
« I>fj» 'u^^ W^ J j^-r 3>^ 4-^' <sj jt ;i,
■■ I ■
448. Na ka treguar Kutejbe, ketij Abdu-I-Azizi nga Ebu Hazimi, ai nga
Selhi i cili thote se Pejgamberi s.a.v.s. e ka dSrguar te nje grua dhe i ka thene
asaj:
^'Urdheroje pun^torin tend zdrukthtar te na piinoj^ minberin prej
dniri ne te cilin do te mund te ulem".
449, Na ka treguar Hailadi, ketij Abdu-1-Vahid b. Ejmeni, ketij babai i
tij, e ai nga Xhabiri, qe nje grua ka thgne:
- O i derguari i All-llahut, a don te te ndertoje digka ne te cilin do te
mund te ulesh? Une kam nje punetor zdrukthtar.
72
- Nese don - u pergjigj ai. - Dhe ajo urdheroi te ndertohet minberi.
- ligjeratat duhet te jene pennbajtesore dhe te dokumentuara me argumente te cilat do
te zhvillojne shkallen me te larte te te kuptuarit te humanitetit fetara - moral dhe
vellazerimit ndermjet njerezve;
- rezultati i ideve te mira varet nga angazhimi i njerezve;
- mirBberesit duhet vene ne pah si figura te ndritshme tg shoqerisS;
- ne ditet e provimit, krahas masave tjera, eshte mire te kerkohet edhe mbrojtja e
AIl-llahutxh.sh.;
- fundi i hadithit aludon ne paraqitjen e harixhive ne Siri, te cilSt ne kohSn e hahfit AH,
Aimnari i ka ftuar ne gjiun e bashkesise Islame dhe ne parajse, ndersa ata e kane ftuar
atS nS mSsimet qe pergajne ne mes veti.
72 Nga hadithi mund tg pgrfundohet:
- ne sherbim dhe oferte shoqerore (miqesore) duhet qene mirenjohes;
- ne akaonet edobishme shoqerore, anetaret e bashkesise angazhohen sipas aftesive te tyre.
100
qAQ
T' *
lA.*** tj»^y
450. Na ka treguar Jahja b. Sulejmani, ketij Ibni Vehbi, kete e ka'
informum* Amri, ketij i ka teguar Bukejri, e ketij Asim b. Umer b, Katade,
se ai e ka degjuar Ubejdullah Havlaniun, ai Uthman b. Affanin i cili, derisa
perseri e ka ndertuar xhamine e Pejgamberit s.a.v.s., ne fjalet e njerezve, eshte
pergjigjur:
- Ju po fiisni shume! Ndersa une e kame degjuar Pejgamberi s.a.Y.s.
duke theiie: "Kush nderton xhamine .,.", Mendoj, thote Bukejri se Asimi
ka thene: ",„duke dashur qe me kete te arrije vetem kenaqsine e
AH-liahut, AU-Uahu do t'i ndertoje ndertese te njejte ne Xhennet"7^
73 Mendimi ilartpermendur eshte regjistruarne shume vm-iante; '
Taberiu ne "Mu'xhem" thekson: "Kush nderton xhami nS madhesi te folese se 9afkes,
duke dashur me te te aiTije kenaqesine e All-Uahut, All-llahu xh,sh. do te urdheroje t'i
ndertohet ne Xhennet nje pallat" .
- premtimi i dliene duhet zbatuar me kohe.
Ibni Huzejme thekson verzionin e Xhahidhit: "Kush hap lug (bunar) per uje, nuk do te
ngopet se piri as individi e as shpendi, e qe All-ilahuxh.sh. te mos i jap pBr ate shperblimin
e vet ne Diten e Gjykimit, e kush jep te ndertohet xhaniija qofte edhe sa foleja e
galkebardhes ose edhe me te vogel, All-Ilahuxh.sh. do te jape ti'i ndertojne kulle ne
Xhennet".
Ibni Ferexhi ne vepren e tij "Kitabu-1-iIelu" thekson deklaraten e Muadhit: "Kush nderton
xhami nS emer te All-Ilahul xh.sh., Ai do t'i ndertoje shtepi ne Xhennet; kush e var
HmnpSn (fenerin) ne te, per te kerkojne Meshiren e All-llahut 70.000 melaqe gjithnje
derisa ajo Ilampe te jete ne sherbim, e kush shtron ne te ndonjS shu-oje, pSr ate lusin p6r
Meshiren e All-Uahut xb,sh., gjilhashtu 70.000 melaqe, gjithnje derisa ajo shtroje te shkyhet" .
Uthmanit i kane kundershluar qe e ka zgjeruar pak xhamine e Pejgamberit a.s. dhe se ka
shtuar material te ri ndSrimor andaj ai e ka vene ne pah vleren e atij aksioni dhe dhuxaten
e All-Uafaut xh.sh. kur punohet ne emer te Tij.
101
451, Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, se i ka treguar Sufjani, ky i ka thene
irit
- A e ke degjuar Xhabir b. AbduUahun kur thote se ka kaluar nje
i^jeri neper xhami dhe me vete i ka pasur shigjetat dhe Pejgamberi
s.a.v.s. i ka thene: "Mbaji p^r maje"
%
Nevaviu, duke i komentuar deklaratet e larteshenuara, thote qe investuesi i xhamise, ne
Xhennet do te fitoje shtepi 9fare syri i njeriut nuk ka parg asnjehere, qg veshi pSr tS
asnjehere asgje nuk ka degjuar, e as qe i ka rene ndennend dikujt me par6.
Duket se vlera e shStpise se pOTmendur mbi shtepite tjera ne Xhennet i pergjigjet velres
dhe iiderit te xhamise mbi ndertesat tjera banesore - afariste te kesaj bote.
Ajniu thote: "Shperbhmi adekuat i investuesit te xhamise eshte sheaje e DrejtSsise sS
AlJ-llahut xh.sh. e me i madhi eshtg shenje e Miresise dhe Disponimit tS Tij" .
74 Bahiiu ne vepren e tij "Tarihu-I-evsatu" thekson se PejgEunberi a.s. ka thSne: "Largoni
prej xhamisg femijet e vegjel, te marret, shitblerjen, diskutimin e ashper (e acaruar),
zhunnen e bertimen, rrahjen e fajtoreve e nxjerrjen e shpatave dhe araieve tjera nga
kellefi!"
Ibni Abbasi shoksve te vet ju ka thene: "Pastroni xhamiat, hmds beni neper to rruge, mos
te hyjne ne to personal me raenstmacione dhe xhunubSt, te mos shpemdahen ne to
shigjetat a t& mos nxiiren shpatat nga kellefet, fajtori te mos rrihet ne te dhe te mos
kgiidohen kenge argetimi!"
Nga hadithi mund te konkludohet:
- liria e qytetareve, siguria dhe brabaresia e njerezve duhet respektuar dhe ruajtur;
- eshte e lejuar te hysh ne xhami me arme.
102
Te kaluarit (me arme) neper xhami
452. Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij Abdu-1-Vahdidi, kgtij Ebu
Burde b. Abdullahu, duke thene se e ka degjuar Ebu Burde ( Amrin), ai babain
e tij, ndersa ky Pejgamberin s.a.v.s. duke thene:
"Kush kalon neper xhamite ose sheshet tona me shigjete, le ta mbaje
me dore per maje, per te mos e lenduar ndonje muslimanr'
^ ♦
Poezla ne xhamf
453. Na ka treguar Ebu-1-Jeman Hakem b. Nafiu, ketij Shuajbi, nga
Zuhriu, kete e ka informuar Ebu Seleme b. Abdu-r-Rahman b. Avfi se e ka
degjuar Hasan b, Thabit Ensariun qe kerkon deshmimin e Ebu Hurejres.
- Te perbetoj ne Zotin, a e ke degjuar Pejgamberin s.a.v.s. kur ka
thene: "O Hasan, pergjigiju (idhujtareve) ne vend te Pejgamberit s.a.v.s.
J" dhe ka thene: "O Zotj ndihmoi Hasanit me Xhibrlin e nderuart"
75
- Po (e kam degjuar) - u pergjigj Ebu Hurejre.
- ^ ^ • •
« 1 J
75 Nuk eshte e ndaluar ne xhami te citosh vjersha fetare dhe tjera per nga permbajtja tS
pershtatshme. Aishja ka deklaruar: "Pejgamberi a.s. e ka vene poetin Hasan ne Minber
te xhamise i cili ne kenge i ka kritikuar idhujtaret".
Liria e mendimit te te tjereve doemos duhet respektuar, por ne ngacmime dhe ofendime
duhet qene vendimt^ dhe t'i pergjigjesh me tg njejten mase. Poetin me viera fetare morale
duhet ^muar, lavderuar dhe duhet bekuar.
103
Qfammi-i- dOieAc^
454. Na ka treguar Abdu-l-Aziz b. AbduUahu, ketij i ka treguar Ibrahim
b. Sa'di, ky nga Salihu, e ky nga Ibni Shihabi, i cili thote se e ka informuar
Urve b. Zubejri qe Aishja r.a. ka thenS:
- E kam pare i^e dite Fejgam&erin s.a.v^. te dera e dhomes time,
derisa etiopiasit luanin »e xiimHi« Berisa ime shikoja lojen e tyre,
Pejgamberi s.a.v.s. me ka mbuluar me petkun e tij te eperm.
« ^\yt Zj,4 -V'i ^ V* '^.^J » ^"^
455. Ibrahim b. Mundhiri, stitoi: na ka trreguar Ibni Vehbi, kete e
ka informuar Junusi, kete Ibni Shihabi, ky nga Urve, e ai nga Aishja e
ciia ka thene;
"E kam pare Pejgamberin s.a.v.s. derisa etiopiasit iuanin (ne xhami)
me shtizat e tyre".
9 «
uU tjj \^\ 1 cite liTw ^ ;y ^ '^^^ ^ iui lb''i^ 3^k\s^ 'cf ^ \j!k - t*^
76 Ngahadithimundlekonkludohet;
- lejohet ushtrimi i shkathtesise me shtiza ne xhami dhe punet tjera te dobishme per
bashkesine islame;
- lejohet te shikohen lojerat e pershtatshnis artistike dhe lojemt tjera argetuese;
- mlaj njerezve te shtepise dhe vegmas ndaj bashk^shortes, duhet qenB taktik dhe i
kendshem.
lerjss ne mrnDer, ne
456. Na ka treguar Ali b. Abdullahu, ketij Sufjani nga Jahjai, nga
Amre-ja, e kjo nga Aishja qe ka thene se i ka ardhur (robSresha) Berira, e ka
lutur per ndihme per lirimin e saj dhe Aishja i ka thene:
"Nese don ia jap pronarit tend tere sasine e kunderpageses, por
mbykeqyrja ndaj tej te me takoje raua?"
Pronari i Berires u pergjigj: "Nese don jepe (fale) per Beriren sasine
it
pe nje here ka deklaruar: "». Nese don, liroje, por kujdesi
(mbykeqyrja) te na takojS neve?"
Kur Pejgamberi s.a.v.s. erdhi, Aishja ia tregoi kete dhe ai tha:
"Bleje serish dhe liroje, kurse patronazhi s'do mend se I taken aty
qeeliron robin".
Pastaj, Pejgamberi s.a.v.s. u n^it ne minber, dhe Sufjani tha:
leri s.a.v.s. u ngjit ne minber dhe tha:
"^'eshte me populiin ? Ven kushte te cilet nuk gjenden ne Librin e
All-Uahut! Kush ven ^faredo kushti e qe nuk eshte ne Librin e All-liahut,
ai kusht eshte i pavlere edhe nese e kushtezon njeqind here",
AM b. Abdullahu thote se Jahjai e ka transmetuar hadithin e larte-
permendur, nd^rsa edhe Abdu-I-Vehabi e permend duke e transmetuar
nga Jahjai e ai nga Amri.
Edhe Xhafer b. Avni e permend rastin e lartepermendur duke e
transmetuar nga Jahjai i cili thote se e ka degjuar Amren e ^jo Aishen.
Maliku e transmeton te njejtin hadith nga Jahjai, e ai nga Amreja:
"Berira ka ».", per nuk kapermendurt "...eshte ngritur Pejgamberi
ne minber,.."
77 Roberesha e liruar e martuar me robin ka te drejte zgjedhjeje, a don te mbetct ne martese,
apo don te shkurorezohet. Me rastin e pagimit te kistit te riblerjes ne menyre precize
duhet caktuar afatet e pagimit.
105
0/9^ ycf *^/'} cf\yx '^>'' ^^ V i^ '* ^'"-^ ^^ .-^ ii: ^' '-^ li^> " ^•^
i_j-,j ^ dlj5 -. J^ . w-5 1» : 4^2'^ V'j'^ ""^^ v^iO j^* UPi "r^ * ^H <J y*^ ^S 5*^ *^Jf^
Te kerkuarit e borxhit ne xhami
457. Na ka treguar Abdullah b. Muhammedi, ketij Uthman b. Umeri, te
cilin e ka informuar Junusi duke transmetuar nga Zuhriu, ai nga Abdullah b.
Ka'b b. Maiiku e ky nga Ka'bi i cili ne xhami nga Ibnu Ebi Hadrede ka
kerkuar t'ia paguaje borxhin qe ia kishte ky . Aty i kane ngritur zerat aq shume
saqg i ka degjuar Pejgamberi s.a.v.s. i cili ka qene ne dhomen e vet, duke e
hequr nje ane te perdes n^ dere te dhomes sg vet doll dhe thirri:
"O Ka'b!"
- Urdhero, 1 derguari i Aii-I!ahut - tha Ka'bi.
- Zvogeloje kerkesen e borxheit per kaq! - Tha Pejgamberi s.a.v.s.
dhe tregoi: "Keshtu", d.m»th. pergjysme.
- Tashme e kam here ate, o i derguari i All-Uahut ' u pergjigj Kabi.
- Ngrihu, - tha Pejgamberi a.s. dhe paguaja Ka'bit borxhin qe ta ka
78 Nga hadithi mimd te perfundohet;
- kur kreditori i zvogSlon kerkesat e veta, borxhliu duhet ta paguaje menjehcre;
- nS xhatni mund 16 bisedohet per gjithgka, por si i ka hije;
- ne xhami lejohet te paguhet borxhi, por jo edhe tregtia;
- marreveshja e paleve me mimike eshte e plotfiiqishme nese palgt janS maire vesh si
duhet;
- para fillimit te shqyrtimit ndermjet paleve behet akti i pajtimit;
- keshHIimi i mikut pranohet nese me te nuk lendohet ligji dhe te drejtat e njcrezve tB
tjere.
Te fshirit e xhamise, grumbullimi I leekavs,
458, Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij Hammad b. Zejdi, ky nga
Thabiti, ai nga Ebu Rafiu, e ky nga Ebu Hurejre, se nje njeri i zi, ose nje
zezake» e ka pastruar xhamine e, kur ka ndSrraar jete, Pejgamberi s.a.v.s.
pyeti per te:
- Ka nderrar jete - jane pergjigjur as-habet.
- E pse nuk ma kenl kumtuar kete? Ma tregoni varrin e tij, ose , ka
thene, varrin e sail. Dhe ka shkuar te varri i til dhe e ka falur
79
79 Nga hadithi mund te perfiindohet: - pastrimi i xhamise hyn ne pune te ndershme. fishte
transmetuar se Pejgamberi a.s. shpesh e ka fshire xhamine e vet;
- per njeiiun e gjiudshem cHie mikun ^Ithmone duhet interesuar;
- pjesemarrjen ne xhenaze te muslimaneve te mire dhe te flijuai duhet konsideruar detyre
pargsore;
- rastin e vdekjes duhet lajmemar me kohe qe ne xhenaze te marrin pjesB sa me shun^
muslimaaS;
- lejc^t t'i falet xhenazja pcrsonit te vanrosur. Disa juriste e lejojnS kete ne periudhen
pre] cj^ nmaji prej ditSs se varrimit te te vdekurit, tS tjesrSt derisa tS fiyhet tnipi, e disa
deri ne momentin e prishjes se kufomes.
107
Te ndaluarit e tregtise me alkoo! ne xhami
459. Na ka treguar Abdani, duke transmetuar nga Ebu Hamza, nga
A'meshi, k}' nga Muslimi, ai nga Mesruku» e ky nga Aishja, e cila ka thene:
"Kur u shpallen rregullat per kamaten ne suren Bekare, doll Pe-
jgamberi s.a.v.s. ne xhami, ia iexoi ato mases dhe pastaj e prokiamoi te
e treatise me ""'^ — ^"'
Te shgrbyerit ne xhami
"Perbehem (ka thene Hana, nena e Merjemes) ate qe e kam ne barkun
tim t'i sherbeje xhamise...". Ibni AbbasI e ka komentuar k^shtu:
"Te sherbej ne TempuIIin e shenjte (ne Jerusalem)".
460. Na ka treguar Ahmed b. Vakidi, ketij Hammadi, ky nga Thabiti, ai
nga Ebu Rafiu e ky nga Ebu Hurejre se nje grua apo nje burre e ka pastruar
xhamine e Pejgamberit. Mendoj, thote Ebu Rafiu, se kjo ka qene grua,
kurse Ebu Hurejre, duke e treguar kete, e permendi rastin e Pejgamberit
s.a.v.s., qe ia ka falur xhenazen te varri i tij.
Xhamia gshte simbol i pasteritse dhe shembuli i iregullsise. Sigureisht se qendrimi i
devotshem ne faltore dhe sherbimi ne to eshte pervoje e hershme e njerSzve fetar,
Shgibimin ng faltore e kane ushtmar meshkujt, andaj Hanna eshte brengosur per fatin e
bijes se saj Merjemes. MirepOs epori i faltores Zekerjaja e ka pranuar Merjemen, eshte
kujdesur si baba per jeten e saj dhe detyrat ne faltore.
108
©4''
am-a^ct
461. Na ka treguar Is-hak b. Ibrahimi, kete e ka informuar Revhi dhe
Muhammed b. Xhafer nga Shu'be, e ky nga Muhaimned b. Zijadi, ky nga
Ebu Hurejre, e ky nga Pejgamberi s.a.v.s. i ciii ka thSnS:
"Mbreme befas ra'u paraqit "dreqi" (ifriti) - ose, thote transnietuesi
■ ka perduror tjeter shprehje te domethenies se njejte -^e te ma
nderpreje namazin. Mirepo, All-llahu me largoi nga ai, e une kam
dashur ta Udh per nje nga shtyllat e xhamlse densa ju te gdhini (te
zgjoheni) qe ta shihni te gjithe ju, Atehere m'u kujtua deklerata e veliait
^vs\ (per nga funksioni) Sulejinaiiit: "Zoti im, me dhuro pushtet gfare
askush pas meje nuk do te arrijer'
Pejgamberi s.a.v.s,, thote Revhi, e ka refuzuar ate me perbuzje.
Shurejhe ka urdheruar qe borxhliu te lidhet (burgoset) per shtylle te
462. Na ka treguar AbduUah b. Jusufi, ketij Lejthi, ketij ia percjell Seid
b. Ebu Seidi qe e ka degjuar Ebu Hurejren duke thenS:
- Pejgamberi s.a,v«s, ka der^ar per Nexhd kalorsin qe erdhi me vone
me nje i\jeri nga (fisi) Beni Hanife, qe i thonin Thumame b. Uthal dhe e
iidhen per njeren nga shtyliat e xhamise. Pastaj iu afnia Pejgamberi
s.a.v.s. dhe tha: "Lirojeni Thumamenl" Pastaj Thumame shkoi nen nje
mjj^^agrxh^^gjjjjlaj^
109
"Deshmoj se nuk ka zot tjet^r pos nJS AO-ll^u dhe se Muhammedit
eshte i derguari i AU~Hahut".
^^i >^ ^^ a 3-«^' ^^\
463. Na ka treguar Zekerija b. Jahjai, ketij Abdullah b. Numejri, ketij
Hishami nga babai i vet, e ai nga Aishja e cila ka thene:
81 Thumame-ja ka qendniar nje kohe te gjate ne xhami dhe ne mengjes Pejgamberi a.s. e
ka pyetur:
- Thumame, ^ka do te behet me ty?
- Nese me vrete me ke vrare - u pergjigj ai - per shkak te derdhjes se gjakut, nSse me
fale, kjo eshtB per shkak te maturise sate, e nese me liion per para, do te t'i jap.
As-habet kane propozuar riblerjen e tij. Te nesennit Pejgamberi a.s. ka kaluar pranS tij,
e ai i dha selam.dhe Muhammedi a.s. urdheroi ta leshojne dhe ta dergojne ne kopsht te
Ebu Taihas qe atje te pastrohet. Me vone, Thumame u kthye ne xhami, e dha dekleraten
e permendur lart dhe i fali dy reqate namaz n^le, e pas kes^ Pejgamberi a.s. tha: "I
mrekuilueshem eshte islami i vellait tuaj!"
I lejohet hyrja ng xhami gdokujt, e edhe idhjtarSve, me peijashtim te Qabes, sepse ne
Kur'an gshte thene: "Idhujtaret jane le ndyre dhe te mos i afrohen tempullit te shenjtc!"
Udhgheqesi i bashkesise mund ta liroje robine luftes falas ose me pagese.
Kurtubija mendon se Thumame ka qene i paraburgosur ne xhami per te pare kiyerjen e
ceremonive fetare te Isaimit dhe per ta degjuar kendimin e Kur'anit, e qe ta pranoje
Islamin.
Xhubejr Ibni Mu'temiri thote:
- Kam hyrg ns xhami para se ta pranojS isianain. Pejgamberi a.s. falte akshasiin me
as-habet dhe kendonte kapitnSn Tur. Permbajtja me ka entuziazmuar andaj kam ndjerg
admirim (ngazfellim) ng zemfir.
Disa juriste iejojne burgosjen e robSrve ng xhami vetem nSse nnk ka objefct tejt& te
pershtatsh^n.
no
oAf
eMnax€-
- Diten e betejes se Hendekut u lendua Sa'di (Ibni Muadh) ne vene te
dores, andaj Pejgamberi s.a.y.s. e vuri nje ^ader ne xhami, qe ta kete me
afer per ta vizituar, Ng xhanii ishte edhe ^adra e fisit Benj Gifar. Ata
nuk 1 frikonte asgje^ vetem gjaku (i ketij) qe vazhdimisht i rridhte, andaj
kSta ne ?ader pyeten: '^Kush eshte ky qe na vie nga ju?"
Mirepo, Sa'dit plaga vazhdimisht i rridhte gjak dhe ai ne ate gader edhe
82
• ^^ > # W^' "^^ > ^uK^ o}
< jjkil vis5^ jjUi i>; c^i ^;. Ji J4 ^ ^1 C)>- jj 'cM . ^j citj
Ibni Abbasi ka thene: "Pejgamberi s.a.v.s. ka bere tavaf Qaben
hypur ne deve".
464. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka informuar Maliku, ky
nga Mohammed b. Abdu-r-Rahman b, Nevfeli, ai nga Urve, ky nga Zejnebja,
bija e Ebu Selemes, e ajo nga Ummi Selemeja e cila ka thene:
- Ijmn ankuar Pejgamberit s.a.v.s. se jam e dobet
- Sjellu (rreth Qabes) kaluar prapa lyerezve - u pergjigj ai. Keshtu
kam bere tavaf Qaben derisa Pejgamberi s.a,v.s. falej prane Qabes dhe
lexonte: "Vetturi...", gjegjesisht: "Betohem ne Turin dhe Librin e
91 83
82 ^adra e fist Beni Gifar eshte ngritur per infermieren Rukajje e cila i ka mjekuar dhe
eshtg perkujdesur per luftetaret e plagosur nga idhujtaret.
Eprori i bashkesise i vendos te plagosurit ku do te mjekohen me mire, ku do te sherohen
me shpejt dhe ku do te pranojne viziten me lehte.
83 'Nga hadithi mund te perfundohet:
111
465, Na ka treguar Muhaimned b. Muthenna, ketij Muadh b. Hishami,
ketij babai i vet nga Katade, e ketij Enesi, se dy as-habe kane dale nje rvate
te erret nga Pejgamberi s.a.v.s. e me ta ishte digka si dy kandila te diet para
tyre tidri9onin. Kur u ndane, te ^donjeri mbeti nga njS kandil derisa erdhen
te familjet e veta>
466. Na ka treguar Muhammed b. Sinani, se i ka treguar Fulejhu, e ketij
Ebu Nadri, nga Ubejd b. Hunejni, ai nga Biser b, Seidi, e ky nga Ebu Seid
El-Hudriu i cili ka thene se Pejgamberi s.a,v.s. duke mbajtur fjaljm ka thene:
- All-Uahu i Madherueshem i ka lene njeriut te zgjedhe ose te miren
e kesaj bot^ ose ate qe e pret tek AL Dhe e zgjodhi atS q^ e pret tek
AH-Uahu,
- per shkaqe te arsyshme lejohet, per nje momenl, aty ku behet falja te futet kafsha, mishi
i te ciles hahel e urma imk i hyn ne kategorine e rende te ndytesirave;
- femrat ne haxhiilgk bejne tavaf Qaben ng rrethin pak mg te larguar prej.haxhinjeve
- kaloresi nuk duhet ta ngase te shaluaren neper rrugina te kfembesoreve dhe ta rrezikoje
qarkullimin e njerezve.
112
Qau Ebu Bekri r.a. Une, thote Ebu Seidi, ne vete thashe:
"^ka e shtyri kete plak te qaje? Nese All-llahu e ka lene njeriun te
zgjedhe vete o^e te miren e kesaj bote, ose ate tek Ai, e ai e zgjodhi ate
tek All-Uahu, edhe Pejg^nberi s.a,v.s, eshte rob, kurse Ebu Bekri,
^'^shte e verteta, me i zgjuari ndermjet neve*'. Atehere Pejgamberi
s.a.v.s. tha:
- Ebu Beker, nios qaj! Per mua me bujari per nga pasuria e vet dhe
dashamiresia nder njerezit eshte Ebu Bekri. Dhe po te merrja nga shoket
e mi shokun e sinqerte, me siguri do te merrja Ebu Bekrin. Vellazeria
Islame dhe dashuria Lslame i ka mbyllur te gjitha dyert nihmese te
xhamise, pes dyerve te Ebu Bekrit.
> ^ ^i '^l ^^ .V C.U ^1\ ^. V J # ,i' 'J>- J > > ^ Ji ^C« cr» 0^ '^P- i*'
« /• J *r> V „-*^^ *Jia J^>
467. Na ka treguar Abdullah b. Muhammed El-Xhu'fiu, ketij Vehb b,
Xheriri, ketij babai i tij, se e ka degjuar Ja'la b. Hakimin nga Ikrime, e ai nga
Ibni Abbasi, i cili ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. gjate kohes se semundjes se vet, nga e cila me
vone edhe ka nderruar jete, ka dalur kok^mbeshtjellur me i\f e cope
pelhure, eshte ulur ne minber, i eshte falenderuar AU-Uahut, e iavd^roi.
"Sipas meje me qenien dhe pasurine e tij nuk ka ne mesin e njerezve
asnje me bujar se Ebu Beker b. Kuhafe dhe po te zgjidhja nder njerez
per veti shokun e sinqerte, me siguri do ta zgjedhja Ebu Bekrin. Miqesla
Islame 'esht^ me e viefshmja. Mbylini te gjitha derezat ndihmese ne kete
xhami pos derezes se Ebu Bekrit^'.
84 Nga hadilhi mund te perfundohel:
113
- Me ka treguar Abdullah b. Muhammedi, duke e transmetuar nga
Sufjani, ai nga Ibni Xhiirejxhi, qe ka thene se Ebu Ebi Mulejke ka then^:
"O Abdu-1-Melik, po t'i kishe pare xhamite e Ibni Abbasit dhe dyert
e tyre!"
'^^* y 4 tjj» -c^ % ^_1 ir u Jj ti:^. J ^. %a* -j^i » vV^ ys <«i. i; 5i;^ toi k:
468. Na ka treguar Ebu Nu'mani dhe Kutjebe, se u ka treguar Hammadi
duke transmetuar nga Ejjubi, ai nga Nafiu, ky nga Ibni Umeri se Pejgamberi
s.a.v,s. ka ardhur ne Meke. E ka ftuar Uthman b. Talhan dhe ai e ka gelur
deren (e Qabes) dhe kane hyre: Pejgamberi s.a.v.s., Bilali, Usame b. Zejdi .
dhe Uthman b. Taiha dhe e mbyllen deren. Ne te q^ndruan njS kohe dhe
dolen. E pyeta, thote Ibni Umeri, Bilaiin (per faljen e Muhammedit a.s. ne
Qabe) ai u pergjigj:
>en s.a.v^. u tal ne
- E ku? - e pyeta.
- Ebu Bekri eshte shoku mg i sinqert^ dhe bashkSpUE^tori mg i mire i Pejgamberil a.s.
te cilin shpeshSherg e ka ndemiar nS mihrab;
- dituiia dhe laigpamesia e Ebu Bekrit per ngjarjet qe do te pasojne ne bashkesine Islame;
- panderiffrare duhet mesuar dhe udhezuai (drejtuar) njerezit ne rregullat e Islamit;
- vazhdimisht duhet zhvilluar dhe thelluar dashamiresing dhe martedhSniet e mira.
a i a wwi wwi
114
ic
-U
• • -_•■ _ »
- Me shpetoi, thote Umeri, qe ta pyes: "Sa reqate i ka falur?"
Hyria e Idhujtareve ne xhami
469. Na ka treguar Kutjebe, ketij Lejthi nga Seid b. Seidi, i cili e ka
degjuar Ebu Hurejren duke thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. i ka derguar kaloresit ne drejtim te Nexhdit dhe
ata e kane sjellur nje njeri nga fisi Beni Hanife qe i thonin Thiuname b.
e lidh^n per njeren nga shtyllat e
t, > life 'o*>i . tk3.^ ^^^ Cu" l^r^ jis ^:i^^^ ^njtp. liH^'ct-ii"
itia e zent ne
470. Na ka treguar All b. Abduilahu, ketij Jahja b. Seidi, kgtij Xhuajd b.
Abdu-r~Rahmani, ketij jezid b. Husejfe nga Sid b. Jezidi, i ciii ka tiiene:
- Shko dhe sjellmi ata te dy! - tha ai, dhe rnie ia soUa.
- Kush jeni ju, gjegjesisht, prej nga jeni? - pyeti Umeri. Ata u
85 Mbyllja e dyerve te xhamive eshte pcrvoje e meparme. Kjo eshte masa me efikase per
majtjen e matedaleve te xhamise dhe per mbajtjen e rendit dhe pastSritisg nS te.
115
^^ot .JsE juii t ii 3_^j i.-^ir i ji . L-r u jdii. ;^ Li" t : u^^^ij *j^ ^ i^
471. Na ka treguar Ahmedi, ketij Ibni Vehbi, ketij Junus b. Jezidi, nga
Ibni Shihabi; se atij i ka treguar Abdullah b. Ka'b b. Maliku, se Ka'b b.
Maliku ka transmetuar qe ne kohe te Pejgamberit s.a.v.s, kakerkuar nga Ibnu
Ebi Hadredi te paguaj borxhin ne xhami. Aty i ngiten zerat aq sa i degjoi
edhe Pejgamberi s.a.v.s. i ciii ishte ne dhomen e vet. Doli tek ata Pejgamberi
s.a.v.s. e hoq perden nga dera e dhomes se vet dhe thirri:
"OKa'bb.MalikI"
- Urdhero o derguari i All-llahut! - u pergjigj Ka'bL
Pastaj Pejgamberi s.a.v.s. me doren e vet tregoi qe ai te ieshoje ne
gjysmen e borxhit qe kerkon.
- Kete tashme e kam bere, o i derguari i Ali-Uahut - tha Ka'bi.
- Ngrihu (Ibnu Ebi Hadred) dhe paguaj borxhin qe ta kerkoni - tha
Pejgamberi s,a.v^..
§6 Ndaj te pediturit duhct qene i kuj<tesshem, e inJOTancen t' ia n^arrSsh si irethane lehtgsuese
ne kundervajtjen eveatuale.
116
qA
472. Na ka treguar Museddedi, ketij Bisher b. Mufaddali nga Ubejdul-
lahu, ai nga Nafiu, ky nga Ibni Umeri, ic Wi ka thene:
- Derisa Pejgamberi s.a.v,s. ende ishte ne minber, nje njeri e pyeti:
"Qka mednon per namazin e nates?"
- (Ai falet) dy nga dy reqat, e nese dikush i frikohet (paraqitejes) se
agimit, e fal edhe nje reqat e ai do te jete viter namaz (tek) per ate qe ka
faiur me pare.
Ibni Umeri tha: "Lutjen tuaj te fundit bene viter namaz, ngase
keshtu ka urdheruar Pejgamberi s.a.v.s.".
87 Ne xhami duhet te siUesh si ka hije, e ne namaz ashut si? parashohin rregullat. Ligjeruesi,
e edhe hatibi i per^i^et pyetjeve te te pranishmeve pas perfundimit te programit te vet,
Namazet nafile naten falen me nga dy reqate. Imam Maliku, Shafiu dhe Ahmedi
preferojne faljen e nafiles vetem me nga dy reqate, qofte naten, qofte diten, Ebu Jusufi
dhe Muhammedi konsiderojne se me mire eshte t'i falesh naten prej nga dy reqatesh, e
diten prej nga katfer reqatesh, kurse Ebu Hanilja mendon se me mire eshte t'i falesh
gjithnje prej nga kater reqatesh. Ebu HaniQa qendrimin e vet e mbeshtet ne deklemtat e
Aishes. Ebu Davudi ne Sunenin e tij, nepermjet Aishjes thekson se Pejgamberi a.s. ka
falur jacine ne xhami, pastaj ka ardhur ne shtepi, i ka falur edhe kater reqate e pastaj ka
rene ne shfrat. MusHmi ne Sahihun e tij pohon qe Aishja ne pyetjen e Muadhit eshte
pergjigjur se Pejgamberi a.s. diiha-namazin e ka faliu" prej nga kater reqatesh. Deklaratat
e Aishes i pranon edhe Buhariu, e Tirmidliiu ne pennbledhjen e tij te haditheve permend
edhe hadithe ijera te cilel e vertetojne qendrimin e Ebu Hanifes.
Viter namazi ka tie reqate. Ky eshte qendrim i Shkolles Hanefite dhe numrit me te madh
te as-habeve dhe juristeve te gjeneratave te mgvonshme, ndgrsa Shafiu dhe Ahmedi e
llogarisin prej nje reqati. Maliku mendon qe viter namazit njereqatesh gjithmong duhet
t'i prije n^le namazi me numer gift reqatesh dhe se vetgm nS udhStim mund te falet viter
namazi ndaras prej nje reqati.
Hadithet te cilet i aplikojne Shafiu dhe Ahmedi i pranojnS juristet e shkolles hanefite
me vgrejtje qe para vitrit me numSr tek reqatesh falen dy reqate, qe do te jete viter me
numer tek prej tri reqatesh.
Kete dileme e ka evituar Tirmidhiu me dekleraten e Aliut: "I derguari i All-llahut e talte
vitrin prej tre reqatesh", dhe Nesaiu me dekleraten e Aishes: "I derguari i All-llahut nuk
jepte selam pas perfundimit te dy reqateve te viter namazit".
Nesaiu ne pennbledhjen e tij te haditheve permend dekleraten e Ibni Abbast: "I derguari
i All-llahut naten falte tete reqate dhe viter namazin prej tre reqatesh".
Ebu Davudi dhe Ibni Maxhe n^ permbledhjet e tyre pohojne qg Muhammedi a.s. ka falur
117
473. Na ka treguar Ebu Nu'mani, ketij Hammadi nga Ejjubi, ai nga Nafiu,
ky nga Ibni Umeri se Pejgamberit s.a.v.s., derisa mbante fjalim, i erdhi nje
njeri dhe e pyeti:
■ Prej sa reqatesh faiet namazi i nates?
- Prej nga dy reqatesh - u pergjigj ai - e kur t'i frikohesh agimit kryeje
viter namazin edhe me nje reqat, kete si tek ai shton atij qe e ka falur
me pare. Edhe Velid b. Kethiri thote se i ka treguar UbejduUah b.
Abdullahu qe Ibni Umeri u ka treguar se nje njeri e ka thirrur Pejgam-
berin s.a.v»s. derisa ai ende ishte ne xhami...
474. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku, nga Is-hak b.
Abdullah b. Ebu Talha, se Ebu Murre, robi i liruar i Akil b. Ebu Talibit, e ka
njoftuar duke e percjellur nga Ebu Vakid El-Lejthij, i cili ka thene:
- Derisa Pejgamberi s,a.v,s. ishte ne xhamine e vet, erdhen tre veta,
dy u drejtuan kah Pejgamberi s.a.v.s. kurse njeri shkoi. Njeri nga keta
vitrin prej £re reqatesh. Dan Kutnija ne Sunenin e tij ka permendur hadithin nepermjet
Abdullah b. Mes'udit: "Viter namazi i cili falet nalen, perbehel prej Ire reqatesh, ashtu
si9 eshte edhe viter namazi i dites se akshamit".
Ibni Ebi Shejbe pohon se shumica e dijetaret IslamS pranojne mendimin qe viter namazi
ka tre reqate dhe nje selam pas reqatit te trete.
118
(^c
a^tun^
dy, ne rrethin e te pranishmeye pa i\je hapesire te lire dhe u ul aty, e i
dyti u ul prapa te pranishmeve.
* • ■'.■^_ " *
s.a.v^* Kur e Kreu iigjenmEii,
- Ja, t'u informoj per keta tre veta: lyri prej tyre iu mbeshtet
All-llahut dhe AIMlahu e ka mbeshtetur ate (e ka marre ne mbrojtje), i
dyti u turperua (per kete) , prandaj edhe AIMlahu u turperua me te, kurse
ai i treti (i fundit) u kthye (prapa), andaj edhe All-2Iahu u largua nga ai.
l5>Vi ^ 4.Lj is^i Uj ^1 J ^ H; a
47S. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, ky nga Maliku, ai nga Ibni
Shihabi, ky nga Abbad b. Temiini, e ai nga xhaxhai i tij se ai e ka pare
Pejgamberin s.a.v.s. te mebshtetur ne xhami me kembe te v^na njeren mbi
tjetren.
Eshte transmetuar nga Ibni Shihabi, e ai nga Seid b. Musejjebi i cili ka
thene:
"Ashtu vepronin Umeri dhe Uthmani".
lAi v>jj t-^' Jfe *J
V ^T \ }ji ^^ 'a f^ ' 't>^i ^W,^' *^j ^, Isj'} Jf ^ f > ciu- ^ yi ^jj h,\ it j/j!
Vend! per I'u falur mund te jete edtie ne rruge
Kete e kane deklaruar Hasani, Ejubi dhe Maliku.
467. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, ketij Lejthi nga Ukajli, ai nga Ibni
Shihabi, kete e ka njoftuar Urve b. Zubejri, se Aishja, bashkeshortja e
Pejgamberit s.a.v.s. ka thene:
- 1 mbaj ne mend prinderit e mi vetem si muslimane, as^je dite nuk
na ka kaluar pa na ardhur Pejgamberi s.a,v.s* dSie ate skajeve te as^j
dite: n^ mengjes ose ne mbrenye.
Me ¥one Ebu Bekrit i lindi idjeja dhe ne oborr te shtepise se tij e
ngriti nje mesxhid ne t€ cilin falej dhe lexonte Kur'an; ndaleshin para
tij grate e idhujtareve, e byte e tyre habiteshin me te dhe e shlkonin.
Ebu Bekri ka qene njeri i ndijshem dhe sa here qe lexonte Kur'an
nuk mundte t'l kontrolloje syte e vet (por qante). Kjo i shqefesonte te
paret e idhujtareve Kurejshite".
Lift ^^ juf jb j ^ J j o^ ^^\ J^j
88 Xhatnia nuk miuid fe ndertohet ne vend te huaj pse te grabitur. Xhamia mund te ndertohet
ne troHin personal, gjegjesisht ne ate te vakefit duke pasur kujdes te mos e pengoje
komunikacionin dhe mos t'i perkufizoje te drejtat e pronarit te tokave perreth.
Aktiviteti i Ebu Bekrit ka qene thjesht i aspektit misionar. Veprimtaria fetare ka qene e
kufizuar dhe e mundur vetem ne shtepine personale, qe Ebu Bekri e ka shfrytezuar deri
ne maksimum.
no
g4^.
a^mtifice
Ibni Avni eshte falur ne nj'e ode te shteplse se vet me dere te mbyllur.
477. Na ka treguar Museddedi, ketij Ebu Muavije nga A'meshi, ai nga
Ebu Salihu, ky nga Ebu Hurejre e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qS ka thenS:
"Namazi i besmitarit i falur bashkarisht (me xhemat) eshte per 25
here me i vlefshem se namazi i at^ (besimatri) te cilin do ta falte vete ne
shtepi te vet, ose se namazi te cilin e fal vete ne shesh.
Kur dikush nga ju merr abdest mire dhe vjen ne xhami pa pasur
ndermend asgje tjeter pos te fale namaz, ai nuk do te beje asnye hap e
qe All-Hahu per ate (hap) te mos e ngreje per nje shkalle m£ lart dhe t'ia
heq nga njg mekat derisa te hyje ne xhami* Pasi te hyj ne xhami,
konsiderohet se ai eshte ne namaz, derisa te qendroje e falet ne xhami,
m&rsa melaqet gjate tere kohes sa te gjendet ne vendin ku eshte falur,
do te luten per te me Qalet: "Zoti yne, faljal Zoti yne, meshiroje! derisa
te mos pasoje digka qe i aprish abdestin".
89 Sipas parimeve te Kur' anit gdo veper e mire shperblehet dhjetgfish. Per namazin e by er
ne shtepi ose ne garshi, llogaritet shperblimi prej dhjete namazesh, e per namazin e kiyer
me xhemat shperblimi dy fishohet dhe llogaritet njezet namaze. Shperblimi edhe pgr pes^
here me shums eslUe vetem nga Meshira e AU-llahut xh,sh,
Numral sipas vleres se tyre themelore ndahen ne njeshe, dhjeteshe, qindeshe dhe mjjeshe.
Qindeshet jane ne midis te gradacionit e midisi i arte gjithmone eshte i deshiruar. <^ereku
i numrit njSqind Sshte numri njSzetepese, me te cilin aludohet ng numrin njgqind, pra ne
qindshen si midis i arte i vleres se numrave, per ^ka edhe, ndoshia, eshte pgrmendur nS
hadithin e pennendur.
Ne disa hadithe ne vend te 25 eshte permendur numri 17. Kermaniu mendon qe me kete
numer aludon ne shumen e reqateve t6 namazeve te detyrueshme tS pgrditshem, dhe ate:
sabahu 2, dreka 4, iqindija 4, akshami 3 dhe jacija 4 reqate.
Ne disa hadithe permendet shifra 12, e ne disa 29. Kosiderohet se Pejgamberi a.s.
nganjehere shifren 12 sipas ireguUit te zakonsheme dyfishonte dhe rezultatit te fituar 24
i shtonte edhe shifren 5 si sheprblim noniial per pese namazet ditore, qe besimtari do t'i
fitonte duke i falur vete ng shtepi. T€ falesh bashkarisht (me xhemat) eshte shenje e
manifestimit me te forte te perkatesisse se bashesise dhe rast per konsultime te ndersjella
te njerezve.
121
■<■■■■ ■ *■
ne xnami one ne
478 - 479. Na ka treguar Hamid b. Umeri, ky nga Bishri, ky nga Asimi,
ky nga Vakidi e ai nga babai i tij, ai aga Ibni Umeri ose \bm Amri se
Pejgamberi s.a.v.s. i ka gershetuar gishtat e vet.
"C-?i»
480. Asim b. Aliu thote se atij ia ka transmetuar Asim b. Muhammedi:
- Kete hadith e kam degjuar nga babai im. Meqe nuk e kam mbajtur nder
mend ne teresi, ma ka penniresuar Vakidi duke e transmetuar nga babai i tij
i cili ka degjuar babain e vet duke thene se Abdullahu ka deklamar qe
Pejgamberi s.a.v.s. ka th^ne;
"O Abdullah b. Amri, ^ka dote behet me ty kur do £e mbetesh ne
boten e horrave,.keshtu (i gershetuar)?".
90 Muhadithet tjere, rastin e lartshenuar e kane paraqitur detajisht: "Pejgamberi a.s. i ka
g&rshetuar gishtat e duarve te veta dhe ka thene: "Abdullah, ^ka do te behete me ty kur
t^ mbetesh midis fundenise se njecezve, te cilet nuk do t'i kryejne detyrat e vela, ndersa
punet e besuara do t'i tradhtojne, do le ndahen mes veti dhe do te jene keshtu duke i
gershetuar gishtat e duarve te tij.
- ^ka duhet punuar atehcre, o i derguati i All-Eahut? - pyeti Abdullahu.
- Puno 9ka eshte mire, e largohu nga ajo qe te duket e keqe! - u pSrgjigj Pejgamberi a.s.
Ndalohet gershetimi i gishtave ne namz, ne raste tjera akt i pahijshem me te ciiin
manifestoheo marredheniet e parregulluara ndermjet njerezve.
Haldmi ne "Mustedrek" permend dekleraten e Pejgmnberit a.s.
"Kur dikush nga ju merr abdest ne shtepi dhe shkon ne xhami, konsiderohet se eshte ne
liamaz dcrisa te kthehet prapa, pra te m.os beje keshtu duke i gershetuar gishtat e duarve
te veta.
122
gAQ.
O'm-axi-
- . , d'
;:.u "(ipi € Ciu^ 4j Hi uuiK^Di'pJ o^ >' o\ »
* ;
481. Na ka treguar Hal-lad b. Jahja, ketij ia ka transmetuar Sufjani nga
Ebu Burde b. Abdullah b. Ebu Burde, ky nga gjyshi i vet, e ai nga Ebu Musa
(El-Eshari) i cili transmeton nga Pejgamberi s.a.v,s. qe ka thene:
"Besimtaret jane si ndertesa, ^do pjese e te dies ^shte e Udhur fort
njera me tjetern dhe atehere i gershetoi gishtat e vet".
482, Na ka treguar Is-haku dhe ka thene se i ka treguar Ibnu Shumejl,
ketij Ibni Avni nga Ibni Sirini, e ai nga Ebu Hurjere, i cili ka thene:
- Pejgamberi s.a,v,s. ka falur me ne nje nga namazet e mbremjes te
cilin Ebu Hurejreja e ka emertuar sakte, por une ate e kam hamiar,
thote Ibni Sirirni. Pastaj, thote Ibni Sirini, Pejgamberi s.a,v.s. ka falur
me ne dy reqate, ka dhene selam, u afrua te nje shtylle e terthorte
(diagonale) ne xhami dhe u mbeshtet per te, sikur te ishte i hidheruar.
Pastaj e vuri doren e djathte mbi te majten, i gershetoi gishtat duke e
vendosur shuplaken e dores se djathte ne anen e eperme te shuplkes se
m^tg, Atehere disa dolen shpejt te dyert e xhamis^ dhe thane: "U
shkurtua namazi ! " Ne mesnin e mases ishte edhe Ebu Bekri dhe Umeri,
123
'mi-/- i^ima^
por nuk paten guxim t'ia thone kete. Ne mesin e asaj popullate ishte edhe
nje burre me dore te gjate, te ciiit i thonin "Dyduarshi", dhe ai pyeti:
"O i derguari i AU-Uahut, a harrove dlgka apo ky namaz u shkurtua?"
- Nuk kam harruar e as qe esliti; shkurtuar namazi - u pergjegj dhe
pyeti: "A eshte ashtu si? thote "Dyduarshi?"
- Po - thane te prmiishmit.
Atehere doll perpara, fall ate qe ka lene, dha selam, shqiptoi tekbirin
dhe beri sexhde tS rijejte,si sexhdet e tij, apo digka me te gjate dhe e ngriti
koken duke mare tkebirln. Pastaj, prape e shqiptoi tekbirin dhe beri
sexhde te i^jejte me te meparmen, apo digka me te gjate dhe duke e
ngiritur koken e mod tekbirin.
Ndonj^here e kane pyetur Ibni Sirinin: "... Dhe, mbase ka dhene
selam?"
- Jam 1 informuar - u pergjigj Ibni Sirini - se Imran b. Husejni ka
thene: "Pastaj Pejgamberl s.a,v.s. prape ka dhen selam".
91 Rastin e lartshenuar e ka regjistruar Ahmedi ne "Musnedin" e tij dhe Taberaniu ne
"EI-Kebiru", kurse Tahaviu pohon se Imrani i biri i Husejnit ka thenS: "Pejganiberi a.s.
i ka fahir me ne tre reqate te namazit te drekes, ka dhene selam dhe eshte ktliyer kah
popislli. Pastaj "Dyduarshi" e verejti:
- O I derguari i AU-llahut, ke falur tre reqate!
Atehere Pejgamberi a.s. e fall edhe nje reqat, dha selam, i beri dy sexhde, e pas tyre prape
dha selam.
Nesaiu, kete rast e paraqet digka ne variante te ndryshuar;
Nga hadithi mund te perfundohet:
- sehvi sexhdja (sexhdja e harreses) perbehet prej dy sexhdeve te namazit, e kryhet pas
dhenies se selamit;
- pjesa e leshuar e namazit menjehere duhet te kryhet (plotesohet) dhe pastaj te behet
sehvi sexhdeja. Ndermjet selamit te pare dhe kesaj sexhdeje nuk guxon te bisedohet as
te shmanget prej Kibles, gjegjesisht te shkohet nga vendi ku falet. Siperf aqja e brendshme
e xhamise konised^ohet terren unitar (i vetem) dfae vend i ibadetit t6 falesit. Personi te
ciht i kujtohet leshimi i vet, pasi qe te kete dale nga xhamia, duhet patjeter perseri ta fale
namazin.
Shume juriste konsiderojne se pjesa e leshuar e namazit mund te kryhet me vone
bashkarisht me sehvi sexhden vetem kur individi nuk eshte larguar nga vendi ku eshte
falur.
Dialogu i permendur ndermjet Pejgamberit a.s. dh as-habeve ka mundur te tolerohet para
124
-. ^
*•' J. ■ ^^ *UH "* J- W " ■'"*W
*■■ p •>■
P«U« V ft 1
483. Na ka treguar Muhammed b. Ebu Beker El-Mukaddemi, kStij Fudajl
b- Sulejmani, te cilit i ka treguar Musa b. Ukbe, qe ka thene:
*'E kam pare Selim b. Abdullahun si i hulumton vendet ne rruget
kryesore te Medines dhe ne to falet. Ai tregonte se babai i tij eshte falur
ne ato vende dhe se e ka pare Pejgamberin s.a.v.s. duke u falur ne ato
Me ka treguar Nafiu, duke transmetuar nga Ibni Umeri r.a, se edhe
ai eshte falur ne te njejtat vende; e kam pyetur edhe Saliman e ai
Tazhdimisht pajtohej me Nafiun rreth atyre vendeve, me perjashtim qe
nuk pajtoheshin pSr mesxhidin ne Sherefi Revha",
rregullave precize tS caktUEura per ibadetet fetare, Sol nje bisede e tille do te prishte pjesen
e namazit te falur me pare.
125
484. Na ka treguar Ibrahim b. Mundhiri, ketij Enes b. I'jadi, ketij ia ka
percjelle Musa b. Ukbe nga Nafiu sig e ka informuar Abdullahu se Pejgam-
beri s.a.v.s, , duke shkuar ne Umre dhe, kur ka bere haxhin e vet, ka zbritur
ne Dhul Hulejfe, nen nje dm ne vendin e xhamise se sotme, e cila gjendet ne
Dhul huiejfe. Kur kthehej prej Gazves, e cila gjendet ne ate rruge, gjegjesisht,
kur eshte kthyer nga haxhi, apo umra, leshohej nepBr Batni Vadi, e kur ka
dalur nga Batni Vadi ka zbritur nga e shaluara ne Bat-hai qe gjendet ne an£n
lindore te "Vadise" dhe atje qendronte deri ne mengjes. Nuk ka qene te
mexhlisi i cili gjendet ne Hixhare, as ne Ekemet nS te cilin tani gjendet
Xhamia. Atje ka qene nje gryke ne te cilen Abdullahu faiej, (e) ne brendi te
asaj gryke jane ledhet prej rere dhe atje Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur. Me
vone ajo gryke ne luginen e Bat-hase eshte pSmibysur dhe eshte mbushur,
keshtu qe eshte mbushur edhe vedi ne te cilin eshte falur AbduUahu.
485. Abdullah b. Umeri tregonte se Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur atje
ku tash eshte Mesxhidi Sagir (xhamia e vogel) qe gjendet prane xhamise ne
Sherifi Revah. Abdullahu e ka njohur vendin ne te cilin Pejgamberi s.a.v.s.
eshte falur dhe thoshte:
"Atje, ne te djathte prej teje, kur ne xhami drejtoh^h per t'u falur,
e ajo eshte xhamija ne te djathte te rruges kryesore kur shkon per Meke,
ne mes saj dhe Mesxhidu-!-Ekberit (xhamise se madhe) eshte distanca sa
te hedhurit e gurit ose ashtu disi".
> 4> V'' i^ ^^i ' *W!)i '^^"^'^ '^is^jj:^Ji J4 of y "iyi ob ~ t a%
* ^ -
126
qA'-
<lWKm4-
486. Ibni Umeri falej prane bregores Irka qe gjendet te kthesaa (berryli)
Revha. Ky Irka eshte ne fund te skajit te rmges, pikerisht prane mesxhidit i
cili gjendet ndermjet atij skaji te ktheses kur shkon per ne Make, Aty eshte
ndertuar xhamia, AbduUahu ne ate xhami nuk falej , por e linte pas vetit ne
anen e vet te majte dhe falej para asaj xhamie mu para atij (bregores) Irki.
Abdullahu prej Revhase udhetonte naten dhe nuk e falte dreken derisa
nuk arrinte te ai vend dhe aty e falte namzin e drakes, a kur nisej nga Meka
dhe prane saj (grykes) kalonte nje ore para mengjesit, ose para agimit, aty
bunte dhe rrinte deri sa e falte namazin e sabahut.
487. Po ashut Abdullahu ka treguar se Pejgamberi s.a.v.s. kthente nen
nje lis te madh, ne te djathte te rruges kryesore, posht Revejthes dhe perbalie
rrug^s te vdni Bat-hi Sehlin, dhe ate kur kthehej (Alejhisselami) ngaEkemeti,
mg saktesissht pak me poshte nen Beridi Ruvejtheti rreth dy mile. Pjesa e
eperme e lisit, tashme eshte e thyer, eshte e mbledhur kah brendia e vet dhe
rrin ne trung. Ne ate trung ka edhe shume rere qe e ka hedhur era,
j^s^\j-jis^j4 *>ui >^^n ^^' j:. ^^-^31 '^ '^j/ M L orc^uji dfi;
488. Abdullah b. Umeri ka treguar se Pejgamberi s.a.v.s. Sshte falur ne
fund te bregores prapa (vendbaniinit) Arxhas, e kjo eshte kah shkon kah
(rrafshnalta) Hedbe. Tek ai vend ne te djathte, mu te shkurret (ka^ubat), ku
ai ka rene ne sexhde, gjenden dy apo tre varre. Ne varre jane rrasat prej guri.
Abdullahu, duke u kthyer prej A'rexhit kah dreka, kalonte kah ato driza, kur
dielH kthehej kah zeniti dhe e falte dreken ng ate mesxhid.
Ji jU^tL. jrj.s^ce WVJ*'' isjii>;^^ii?J^
127
489. Abdullah b. Umeri e ka treguar kete dlie ka theksuar se Pejgamberi
s.a,v.s. eshte vendosur te drunjte e lartS, ne anen e majte te rruges, n6 nje
shpat nen (kodren) Hei^ha. Ky shpat eshte i ngjitur me Kurai Hershan, kurse
ndermjet tij dhe rruges se permendur eshte distanca perafersisht rreth 400
arshina. AbduUahu falej nen lisin i cili ishte ne rruge me i afert me lisat e
pSrmendur, e ai ishte me i gjati prej tyre.
"-.
). Gjithashtu, ka treguar AbduUala b. Umeri, se Pejgamberi s.a.v.s.
eshte vendosur te shpati qe gjendet ne pjesen e poshtme te lugines "Merri
Dhahran" kah Medina, e kur leshohej prej maleve Safrava, vendosej ne
mjedis te ketij shpati dhe ate ne anen e majte te rruges kur shkon kah Meka,
Ndermjet vendit ne te cilin eshte vendosur Pejgamberi s.a.v.s. dhe rruges se
permendur nuk ka me teper sesa (distance) hudhja e nje guri.
491, Abdullah b. Umeri, po ashtu, ka thene, se Pejgamberi s.a,v.s, eshte
vendosur ne Dhu Tuva dhe aty bunte deri sa agonte, e namazin e sabahut e
faite ne rruge duke shkuar per Meke. Ai vend ne te cilin falej i Derguari i
All-liahut eshte ne Ekemeti Galidha, e jo ne vendin ku eshte ngritur xhamia,
por me poshte atij vendi, ne Ekemeti Gahdha,
^^ > «- ji-* 1^ V j-^i 3^^^ >*> ^^^ jk *f^ ^ ^^ V^' IH" \^
iXj! 'cs,A ill ^ii ^\ '^ ^> j^l ji- '^ i.> ; ^>! l^t^fSi '^ ^1' ,i.pi
J28
qAQ.
'€l^l€^4'
492, Po ashtu Abdullahu ka transmetuar se Pejgamberi s.a.v.s. eshte
drejtuar kah dy lugjet e malit, te cilet ishin ndermjet tij dhe Xhebeli Tavilit
ne drejtim Xt Qabes,
Abdullahu, me pastaj xhamine, e cila atje tashme ishte e ndertuar, e ka
rivendosur ne anen e majte te xhamise e cila gjendet kah fundi i Ekemetit,
kurse vendi ne te cilin eshte falur Pejgamberi s.a;v.s. gjendet nen te, pikerisht
ne Ekmeti Sevda, t6 cilin e len per dhjete arshine prej Ekemetit ose perafdr-
sishl, aq, <&e falesh i kthyer kah lugjet (luginat) e malit, kah aij mes teje dhe ,
vete Qabes.
< JU-
via->^^\
92 Abdullah b. Umeri i ka peKihkruar terrenet ne migg prej Medines kah Meka ne te diet
kB falwr Pejgamberi a.s. duke shkuar ne haxhin e lamtimiires dhe ne umre. KrahE^ kryerjes
se detyrSs s6 imamit ne xhamine e tij ne Medina, shpesh ka falur n6 shtepite te as-habeve
dhe ne xhaniite tjera te Medines. Ebu Davudi ne vepren e dj "Mers^ilu" permend nga ajo
foohe keto xhamia; xhamia e Benu Amgr b. Mebzulit, Benu Saide, Benu Ubejdi, Benu
Seleme, Benu Raiha b. Abdu-1-Eshheb, Benu Zureke, Benu Gifar dhe xhamia e fisit
Seleme ose Xhuhejne. Duke qene gjalle Pejgamberi a.s. ne Medine jane ngiitur nente
xhamia.
Abdullah Ibni Umeri ka faiur ne terrenet e permendura nga dashuria per p6rngjasim te
perpikte te Pejgamberit a,s., e jo per kult 15 vendeve te Humemrara, per duke d^hur te
kryeje nje sunnet - tradite te Pejgamberit a.s.
Halifi Umer r.a. urdheroi te pritet druri nen te cilin tubohej masa duke patur pgr qellitn
te respektojng vendin ku eshte falur Pejgamberi a.s. nga frika, qe populU te mos lajthite
nga rraga e drejtej Umeri r.a. veproi keshtu, andaj tha: "Ithlaret e Librit te meparshem te
Zotit k^ bredhur me se shuumti per shkak se i kane hulumtuar gjurmet e pejgambereve
te tyre dhe mbi ato teirene i kang ndg^rtuar faltoret e tyre. Kudo q€ dikend e zen koha e
cihtdo namaz, le te falet aty.
729
-l~ ij^uAcim^
493. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka percjellur Maliku nga
Ibni Shihabi, ai nga UbejduUah b. Abdullah b. Utbe, e ky nga Abdullah b.
Abbasi i cili ka thene:
"Jam vSsGx hypur ne gomar, Atehere, ve^ e ndjeja moshen madhore
Pejgamberi s.a.v.s. falej me masen ne Mine pa mur (para vetiti). Kalova
para disa radheve te falesye, zbrita nga gomari, e leshova te kullose dhe
hyra ne rend (saf), e kete askush nuk ma zuri per te madhe".
iii IV*" ^*fj « »^b; Cr^'i yi j-*i. ■H^. is: (If -^ 3= ^^' '-^' ^'* P' i^^ '^^ "^^ ^'
494. Na ka treguar Is-haku, ketij Abdullah b. Numejri, ketij UbejduUahu
nga Nafiu, e ai nga Ibni Umeri se Pejgamberi s.a.v.s. ka dalur ne dite te
bajramit (ne musal-la) duke urdheruar (te merret) shtiza e cila do te vehej
para tij dhe ai ashtu para saj eshte falur, kurse masa pas tij. Keshtu vepronte
gjate udhetimit. Prandaj, (thote Nafiu), e kang marre edhe komandantet (si
93
93 Sutre eshte shkop ose ndonje objekt tjeter i larte i vene (i ngulur) para falesit te namazit
ne siperfaqe te hapur si shenje e ndalimkalimit ndermjet falesit te namazit dhe sutres.
Numii me i madh i juristeve te shkolles hanefite shfrytzimin e sutres e kosniderojne
pervqje te rregullt te Pejgamberit a.s. dhe te shokeve te tij, ndersa imam Muhammedi
kete e konsideron vetem si akt te prefenieshem.
Sip^ meadimit te Ibni Mes'udil dhe te shumejuristeve ijere sutre mund te jete: shigjeta,
shala, hejbet, torba, qesja per shigjera, cUie ^do send i larte nje arshin. Malikitet lejojne
qe ne emer tS sutres mund te shfrytesohet kapela paksa e larte, jasteku i drejtuar e te
neiashme.
130
oAf
a^m'Cmi^
495. Na ka treguar Ebu-1-ValkH dhe ka thSnS se ia ka transmetuar Shu'be
nga Avn b. Ebi Xhuhajfi, qe thote:
"Kam degjuar nga babai im se Pejgamberi s.a.v.s. ka faiur me ta ne
Bat-ha dy reqate te drekes dhe dy reqate t@ iqlndls^, e para t^ nje shkop
ne forme te shtlzes (si sutre) para te cilit kalol lye grua me gomar.
^ t^'^i J^^cs! ijQol j^^'f^ .
496, Na ka treguar Amer b. Zurare, ketij ia ka percjellur Abdu~l-Aziz b,
Ebu Hazimi nga babai i tij, e ky nga Seihi qe ka thgne:
itTWTJK — i„* ., — ji* jjg ^ f^^ eshtefalur Peieamberi s.a.v.s.
para tij ishte nje largest aq sa pSr te kaluar delja".
497. Na ka treguar El-Mekkij, ketij ia ka pecjellur Jezid b. Ebu Ubejdi
nga Seieme, qe ka thene:
"Muri i xhamise ka qene te minberi aq sa perafersisht te mos mimd
tekalojedeJja".^^
94 Derisa Pejgamberi a.s. falej para Qabes, distanca ndermjet tij dhe Qabes ishte tre arshina.
Imam Maliku konsideron se ajo distance duhet te jete aq sa te mund te ktyhet ruquja dhe
sexhdejapa veshtersi, e te jete e pamundur kalimi i personit te huaj para f alesit te namazit,
kurse Ebu Is-halcu dhe Abdullah b. Mugaffili e pranojne masen prej 6 arshine.
131
"^^xAiAa-l- ^j^imam'
498. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai nga Ubejdullahu, qe thote se
atij ia ka percjellur Nafiu nga Abdullahu, se Pejgamberi s.a.v.s. para vetes
vendoste nje shtize te shkurte dhe pastaj falej kah ajo.
499. Na ka treguar Ademi, ketij i ka treguar Shu'be, ketij Avn b. Ebu
Xhuhajfe, qe e ka degjuar babain e tij, i cili ka thene:
"Pejgamberi s.a.v.s. doll te ne gjate kohes se vapes se drekes dhe iu
soli iiji per abdest; mori abdest dhe me ne fall dreken dhe iqindlne, e
para tij ishte (i ngulur) shkopi prapa te cilit kaloi neje grua me gomar".
fl. oli>'l iU}^ *^W ^ |^> b^ i Sjbi
500. Na ka treguar Muhammed b. Hatim b. BeziM, ketij Shadani nga
Siiu'be, eky nga Ata' b. Ebu Mejmuni, qe ka thene:
- Kam degjuar Enes b. Malikun qe ka thene: "Kur Pejgamberi
s.a.Y.s. doll per nevoje (nat3Tore),e kam percjelle une dhe nje djiaosh. Me
vete kishim nje bastun, gjegjesisht nje shkop apo shtage ne forme shtize
dhe nje ene prej lekure, e kur e kryente nevojen ne ia zgjatnim (jepnim)
ate ene lekure (me uje)".
m
132
Vendosja e sutres ne Mel^ dhe jashte saj
501. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij ia ka percjellur Shu'be nga
Hakemi, e ky nga Ebu Xhuhajfe, qe ka thene:
"Doli Pejgamberi s.a.v.s. gjate kohes se vapes se drekes dhe ne
Bat~ha i fali dreken dhe iqindine, nga dy reqate, kurse para vete vuri
shkopin ne forme te shtiz^. Mori edhe abdest, kurse masa e pranishme
u ferkuan me ujin e abdestit te tij*'.
ul» s)U l/A ^ V* ^-^-^
Umeri ka thene: "Shtyilat, atyre qe falen u jane me te nevojshme
sesa atyre qe prane tyre bisedojne".
Umeri e ka pare nje lyeri duke u falur ndern^et dy shtyllave te
xhamise dhe e ka afruar te nje shtylle e i ka thene: "Falu ktu, kah Iqo!"
502. Na ka treguar El-Mekkij b. Ibrahim, ketij i ka teguar Jezid b. Ebu
Ubejde, duke thenS:
- Vija me Selemet b. Ekveun (ne xhami) e ai (zakonisht) falej te ^o
shtyila qe eshte mu prane mus-hafit (te Uthmauit), dhe une i thashe:
"O Ebu Muslim, te shoh se perpiqesh te falesh te kjo shtylle?" e ai
m'u pergjegj;
"E kam pare Pejgamberi s.a.v.s. qe orvatej te falej te kjo".
133
503. Na ka treguiir Kabise, ky ka tSn^ se ia ka transmetuar Sufjani nga
Amer b. Amiri, e ky nga Enesi, i cili ka thene:
1 kam pare as-habet e dalluar te Pejgamberit s.a.y.s. duke u ngutur
■ Sh' be rastin e lartpermendur e transmeton nga Amri, e ai nga Enesi i cili
95
ka shtuar (ne fund): "...derisa dilte (nga banesa) edhe Pejgamberi s.a.v.s.".
* di ^ '' * *
504. Na ka treguar Musa b. Ismaili, keij ia ka transmetuar Xhuvejriu nga
Nafiu, e ai nga Ibni Umeri:
- Ne Qabe kane hyre: Pejgamberi s.a.v.s., Usame b. Zejdi, Uthman
b. Taiha dbe Bilali. Pejgamberi s.a.v.s. qendroi gjate brenda e past^
doll. Une kam qene nder njerezit Ijere te diet te paret hyne pas t|j, andaj
e pyeta Baalin: "Ku eshte falur Pejgamberi?"
"Ndermjet atyre dy shtyllave te perparme" - u per^egj Biiali.
'c^ d^i . Uhs i^'^ Sf5i?j 4^' c^ Vi ^M cf ^^j^ 'y^ = J^ ^ # V^ e^ ^ : t>
95 Prane te ashtuquajlures shtylle e rauhaxhirit ne xhamine e Muhammedit a.s., ne nje
sanduk te vogel tS pershtatshem, eshte ruajtur nje kopje e Kur'anit, te cilin e lejoi te
kodiiikohet halloa Uthman nie ndihme te hafezeve te atehershem dhe as-habeve tjere.
As-habet jane renditur ne safe ashtu qe shtyllat e xhamise gjithmone i kane pasur para
: ' vetit, e kurrsesi ndermjet tyre.
134
Q/i
O'm^zxf^
505. Na ka tregu^ Abdullah b. Jusufi, ketij Maiiku, duke transmetuar
nga Nafiu, ai nga Abdullah b. Umeri se ne Qabe kang hyre: Pejgamberi
s.a.v.s., Usame b. Zejdi, Bilali dhe Uthman b. Talha El-Haxhebi, i cili pas
tyre e ka mbyllur Qaben. Pejgamberi a.s, qendroi me gjate nS Qabe dhe, kur
doli, e pyeta Bilalin:
"Qka ka bere Pejgamberi s.a.v.s,?"
' *E beri rye shtylle nga ana e m^jte, nje nga e djathta, kurse tri shtylla
pas vetit - ndersa tavani i Qabes ishte ne gjashte shtylla -
pastaj u fa!"*
Na ka treguar Ismaili, te cilit i ka treguar Maiiku; "...i bed
nga ana e vete e djathte,..".
' *
ot 1154. ^ Ivi ^J 60 JrJ, JL ^y 'p& ^ Lj *^3 J^^ tfil J4J ^^ t. ^^jC
506. Na ka treguar Ibrahim b. Mundhiri, ketij Ebu Damre, ketij Musa b.
Ukbe nga Nafm se Abdullahu, kur ka hyre ne Qabe, ka shkuar p^rpara, kurse
dyert e Qabes i ka iene pas shpines se vet, dhe ashtu ka ecur derisa ka ardhur
te muri para vetit, perafersisht tre arshine largesie, ku edhe u f al. Eshte orvatur
te gjeje vendin per XB cihn e ka informuar Bilaii se aty SshtS falur Pejgamberi
s.a.v.s. Gjithashtu Abdullahu ka thene:
"Askujt nuk i fehte e ndaluar te falet, ne cilendo ane te Qabes qe don".
507. Na ka treguar Muhammed b. Ebu Beker El-Mukaddemi (nga Basra),
kStij Mu*temeri nga Ubejdullahu, ai nga Nafiu, ky nga Ibni Umeri e ai nga
J35
"Po te kishe pare ti - tha Nafiu - kur deveja ifii fry, e mori shalen e
nivelizoj (erreguHoi) dhe u fal (duke u orientuar) kah mbeshteteseja e
fundit e shales, ose ka thene, kah mbeshteteseja pas shales".
Keshtu ka vepmar edhe Ibni Omen r.a.
508. Na ka trreguar Uthman b. Ebu Shejbe, ketij Xheriri nga Mensuri, ai
nga Ibrahimi, ky nga Esvedi, e ai nga Aishja e cila ka thene:
"Valle, do te na barazoni me qenin e gomarin? Eshtirire ne shtrat,
percjeiya me kujdes, erdhl Pejgamberi s.a.v.s.j u ndal ne mes te shtratit
dhe ufak Mua me vinte keq t'i sifrohem ne anene e djathte, andaj jam
terhequr pa u verejtur kah kembet e shtratit dhe keshtu pa u hetuar u
futa nen mbulesen time'*.
^ S.
is iy d\ \ 'J 'o[ : Jtej i yO jj i^ J > 'ct} '>j$
96 Sutre e Pejgamberit ka qene deveja, gjegjesisht shala, sepse nuk ka pasur shkop nS dore.
Eshte transmetuar qe Pejgamberi ne Beder ka falur gjifhe naten duke e lutur Zotin per
fitore mbi idhujtaret, i kthyer kah nje dm.
Sutre mund te jete pajisja e kafsheve, aimet etj.
97 Kalimi i gruas para falesit nuk do t'ia prish namazin, sepse Aishja verlete eshte zhagitur
nSn mbulese para Pejgamberit.
Mund te falesh ne 9do gje, fonesia e se ciies, mund te ndjehet me balle e.hunde.
136
■(z4'
i^fna^i'
li L^ >» * JJ i^ J Y^ y 1 ^"ji *1 Ok 5^. Ol ^- Ci^ -til C?- 4^ ^bt iy. ii)» ^.^ '-^
' ' ' ' ^ ' ' ^ '■■ ■- - -I - - -- - • • ■* ■— ■ - ^
Ibni Umeri e ka prapsur kalimtarin para vetit derisa ne ndeje e ka
lexuar teshehudin, dhe kur eshte falur ne Qabe.
Ai po ashtu ka thene: "Nese kalimtari nuk don te terhiqet pos qS me
te te grindesh, atehere ti me te edhe grindu".
509. Na ka treguar Ebu Ma'meri, ketij Ebu-1-Varithi, atij Junusi nga
Humejdi b. Hilali, e ai nga Ebu Salihu i cili thote se Ebu Seidi ka deklamar
qe Pejgamberi s.a.v.s. ka thene: "...", kurse (ngpefmjet iradhes tjeter te
njerezve) Adem b. Ebu I'jasi i cili thote se i ka treguar Ebu Salih Es-Seramani
i ka kumtuar. si vy on:
- Kam pare Ebu Seid El-Hudriun nje dite xhumaje qe falej i drejtuar
kah di^a e nga masa e ndante digka dhe nje djalosh nga fisl Ebu-Muajt
deshi le kaloje para ty , kurse Ebu Seidi e shtyri ne gjoks. Djaloshi i shikoi
dhe meqe nuk kishte kurrfare kalimi pos atij para tij, u kthye qe te kaloje
andej. Ebu Seidi e prapsi edhe me ashper sesa heren e pare. Me yone
edhe "e hengri" nga Ebu Seidi, andaj shkoi te Mervani (sundimtaii) dhe
u ankua per veprimin e Ebu Seidit. Fas tij hyri Ebu Seidi:
- f eshte me ty dhe djalln e vellait tend, o Ebu Seid? - pyeti Mervani
- Kam degjuar Pejgamberin s.a.v.s. duke thene: Kur dikush nga ju
falet ne drejtim te di^kaje qe e ndan nga masa e dikush don te kaloje
para tij, le ta largoje vete. Nese ai me kete nuk pajtohet, le te grindet me
te, sepse at eshte shejtani (i padegjueshem)".
98 Fillimi i deldarates se Ibni Umerir sipas verzionit te Abdu-r-Rezakut Sshte: "Derisa te
falesh askujt mos i lejo tg fcalojfe para teje! E nSse kalimtari nuk don tS tSriiiqet pos...".
99 Falja kah sutra ne hapesire te hapur hyne ne. akte te preferuseshme sipas qendrimil te
137
'* I _ ■ ■
510. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku nga Ebu Nadri robi
i liruar i Umer b. Ubejdullahut, ai nga Buser b. Seidi se Zejd b. Halidi e ka
derguar teEbu Xhuhejmi qe tapyese ^kaka dggjuar ai ngaPejgamberi s.a.v.s.
rreth kalimtarit para atij qe falet dhe Ebu Xhuhejmi ka thene:
- Pejgamberi s.a.Y.s. ka thene: **Sikur te dinte kalimati qe kalon para
falesit te namazit, se sa mekat i madh eshte, do te ndalej ne katerdlijete...
sesa te kaloje para tfj'^
dite, apo muaj, apo vite".
Ebu Hanifes, Malikut, Shafiut, ndersa Imam Ahmedl kete e konsideron, detyre obligative
(va?thib).
Ebu Davudi ne permbiedhjen e tij te haditheve nepermjet Ebu Hurejrres e thekson
hadithin: "Kur dikush nga ju fal^ n6 hapesirg (siperfaqe) te hapur, le ta vqjg ndonje send
para vetit, apo te ngul6 ^kado qoft6, e nese ate nuk e ka. le te \daatoje nje vije dhe kaliipi
i udhetarit (prapa asaj vije) nuk do ta demtoje namazin,
Sutra ngulet ne toke perpara vetulles se djathte ose te majte, e nese nuk mund ta ngule
per shkak te fortSsise sg teirenit, mund te vehet ne tokS, por vetem per se gjati.
Kush fal pas sutres, ka te drejte ta ktheje kalimtarin prapa, qofte edhe me forcfe, At&
kthim duhet here pa u larguar nga vendi i faljes se vet, sepse gdo levizje e madhe e prish
namazin. Kalimtari largohet me ngrJtjen e zerit te kendimit, me gjest me dore, e kaHmtari
i afert mund te largohet me dore ose me kembe.
Me loilimtarin nuk duhet zhviliuar griadje (rrahje) setioze, por ta kthesh prapa me force
fizike. Ne 9do aktivitet shkohet nga vepirimi me i thjeshle kah me i nderhkuari dhe me
serjozi, ndersa hadithi ve ne pah rendesine e kujdesit te kalimtarit para namazliut.
Kontestet e ndSrsjella nuk duhet zgjidhur vete arbitrarisht, por nepermjet organeve
kompetente, e drejtesine dhe Xt drejten duhet zbatuar gjithmone dhe ^okund.
ISH
1a nderprese namazfn
514, Na ka treguai' Umer b. Hafsi, ketij babai i tij, atij A'meshi, ketij
Ibrahimi nga Esvedi e ky nga Aishja, kurse ne senedin tjet&r ka deklaruar
A'meshi se i ka treguar Muslimi, duke transmetuar nga Mesruku, e ai nga
Aishja se tek ajo eshte biseduar per ate gka i nderpren (falesit) namazin: qeni,
gomafi dhe gmaja, dhe se Aishja ka thene:
"Na keni barazuar neve me gomaret dhe qente, kurse pasha Al!-!la-
hun, e kam pare Pejgamberin s.a.v.s. duke u falur, une isha mes tij dhe
Kibles e shtrire ne shtrat. Mua m'u paraqit nevoja (femerore) dhe nuk
me pelqente te rrij ulur dhe ta shqetesoj Pejgamberin s.a.v.s. dhe
ngadale jam terhequr prane kembeve te tij".
515. Na ka treguar Is-haku, ketij Jakub b. Ibrahimi» atij djali i vellait te
tij, Ibni Shihabi, se ai e ka pyetur axhSn e vet per namazin se a mundet ta
nderprese di^ka:
- Namazin nuk mund ta nderpreje asgje (prej anash) - u pergj^.
Mua me ka njoftuar Urve b. Zubejri se Aishja, bashkeshortja e
Pejgamberit s.a.v,s. ka thene: "I derguari i Ail-llahut ngrihej dhe faiej
namazet te detynishme (farz), e ato jo te detyrueshme (nafile) ne banesen e vet.
141
'Aic-'l- zjOuna^
naten ne shtrat t^ familjes se vet, ndersa une isha e shtrire mes tij dhe
516, Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku, nga Amir b.
AbduEah b. Zubejri, e ai nga Amer b. Sulejme Ez-Zureki, e ky nga Ebu
Katade El-Ensari, se Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur duke e bartur Umamen,
bijen e Zejnebes - te bijes se Pejgamberit s.a.v.s, ■■ dhe Ebu-1- Asa b, Rebia
b. Abdu-sh-Shemsi, i cili kur binte ne sexhde, e iente ate, kurse kur ngrihej,
e ngarkonte.
lOSKdimlari nuk ia prish falesit namazin e filluar.
Zejnebja eshte vajza mS e madhe e Pejgamberit a.s. nga martesa me Hatixhen, e Fatimja
me e vogla. Muhamjnedi a.s. me Hatixhen ka pasur: Kasimin, Tahirin, Zejnebeii^
RuJdjen, Ummi Gulthumen dhe Fatimen.
Zejnebja eshte kurorezuar me Ebu-l-As b. Rebi'an dhe me te ka lindur djalin Aliun dhe
Umameten e permendur, e ciia ka Hdliur martese me Aliun kur i ka vdekur bashkeshortja
Fatimja, bija e Pejgamberit a.s. Umamja me Aliun ka hndur djaiin Muhammedin, i cili
ka vdekur ne fillim te vitit te 8 hixhri.
Ebu-1-Asi ka qene njeri nder idhujtaret me te pasur ne Meke dhe Zejnebja me te eshte
kurorezuar para Shpalljes, Me ardhjen e ShpaUjes Zejnebja c ka pranuar Islamin, e ng
vitin e 6 hixhri eshls ndare nga bum, sepse sipas parimjt t6 Kur'anit muslimanja nuk
mund te beje martese me idhujtarin.
Ebu-I-Asin, ne BedSr e ka robSruar Hirash b. Samiti dhe kur mekasit e kane derguar
shperblimin (per lirim) per roberit e tyre, edhe Zejnebja ne emer te lirimit te Ebu-1- Asit
ka derguar q^oren e vet prej xhevahiri, te cilen Pejgamberi a.s, e njohu, u pikellua dhe
tha:
- Po te doni Ebu-I-Asin ta lironi, e edhe qaforen t'ia ktheni pronares! " Keshtu Ebu-1- Asi
falas e ka fituar lirinfe, e Zejnebes ia ka mundesUar shpemguljen ne Medina.
142
517. Na ka treguar Amer b. Zurare, ketij Hushejmi nga Shejbaniu, at nga
Abdullah b. Sheddad b. Hadi i cili ka thene:
- Me ka njoftuar tezja ime (nga nena) Mejmime b. Harith dhe me ka
thene: "Shtrati im ka qene mu para vendit ne te cilin eshte falur
Pejgamberi s.a.v.s. e ngar^ehere petku i tij binte ne mua, e une (isha) ne
^■- tim".
« ^ ii^j iy j;ur^ lii < tit ^ ji tl^ J4 ^ j^ or"* 3>' ^_;^
518. Na ka treguar Ebu Nu'mani, ketij Abdu-1- Valid b, Zijadi, atij
Shejbani Sulejmani, kgtij AbuUah b. Sheddadi dhe ka thene:
- £ kam degjuar Mejmunen e cila thote: 'Tejgamberi s.a.v.s. falej,
e une fleja prane tij, dhe kur bente sexhde petku i tij me prekte mua, e
une (isha) me menstruacione".
Museddedi duke transmetuar nga Haiidi, i cili thote se i ka treguar
Sulejman Shejbaniu (ne sened) shton: ",.,e une (isha) me menstrua-
done".
243
'mi-i- 3utm^
n.a/m
■ BE
ru
e vet ae te
519. Na ka treguar Amer b. AIlu, ketij Jahjai, ketij Ubejdullahu, qe thote
se ate e ka njoftuar Kasirai, ky nga Aishja r.a. e cila ka thene:
"Eshte e papelqyeshme qe na keni barazuar me qenin dhe gomarin,
e vertet e kam pare Pejgamberin s.a,v.s, qe falej, e une isha e shtrire mes
tij dhe Kibles dhe, kur donte te beje sexhde, me prekte ne kembe dhe
unei
■» ■ ■
520. Na ka ti'eguar Ahmed b. Is-haku Es-Suremari, ketij UbejduUah b.
Musai, ketij Israili nga Ebu Is-hak, ai nga Amer b. Mejmuni, e ky nga
Abdullahu, i cili ka thene:
s.a.v.s. lalej prane yaoes, lye grup
ishin aty ne takimet e tyre dhe dikush prej tyre tha:
"A nuk e shihni ate munafik! Clli prej jush do te vrapoje deri tek
io e aio kafshe e therrur dhe ta marre felliaesiren fbaiEen) e ss
144
a4C
a^mz^cc
Zoti im, shkaterro
* 4
m
deh rropullite (te brendshmet), ^\ sjelle dhe te prese derisa te bie ne
sexhde, dhe ato t'ia veje ne shpine?" Atehere eshte derguar me i keqi
prej tyre, dhe, kur Pejgamberi s.a.v.s. ra ne sexhde, la vur! ato ndern^et
shpatullave (ne shpine) te tij. Pejgamberi s.a.v.s. qendroi ne sexhde, e ata
aq u qeshen, saqe i^a te qeshurit u mbeshteten njeri mbi tjetrin, Pastaj
dlkush shkoi te Fatimeja, e cila ishte vsgze e vogel, dhe ajo shkoi atje e
Pejgamberi s.a.v,s. ishte ne sexhde densa Fatimja ia hoqi ato (nga
shpina), u kthye (Fatimja) kah ata e i qortoi (fyu) r^ndS.
Kur Pejgamberi s.a.y.s* e mbaroi namazin, tha:
- Zoti im, shkaterroi idhujtaret Kurejshite!
idhujtaret Kurejshite!
idhujtaret Kurejshite!
Pastaj i emertoi duke thene:
- Zoti im, shkaterroje Amer b. Hishamin, Utbe b, Rebian, Shejb b.
Rebian, Valid b. Utben, Umejje b. Halinn, Ukbe b. Ebu Mu^tin dhe
Umer b. Velidin.
Abdullah (b. Mes'udi) thote:
- Pasha Zotin, i kam pare te shtrire (te hedhur) per toke ne Beder,
pastaj te terhequr deri te gropa (bunari) "Kalibu Beder", dhe Pejgam-
beri s.a.v.s. tha:
- 1 zuri mallklmi shoq^rise se gropes.
145
3. Q/voAete no/mxi^d^
iU^mt-l-
/■/■
-^-
-:^J-
9. Kohgt e namazit
Fjala e All-llahut te Madhemeshem eshte:
tt
u
namazin ne
n
(En-Nisa, 103)
D.tn.th, AU-llahu xh. sh. besimtareve ua ka caktuar kohet per namaz.
i49
aAmu~i- ^Ou4
521. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme dhe ka thene:
- 1 kam cituar Malikut duke transmetuar nga Ibni Shihabi, se Umer
b. Abdu-I-Azizi eshte vonuar nje dite ne faljen e namazit. Atehere hyri
tek ai Urve b. Zubejri dhe e njoftoi, se Mugire b, Shu'be lye dite eshte
vonuar ne faijen e namazit derisa ishte nfe' Irak (si mekembes i Kufes), e
ka vizituar Ebu Mes'ud El-£nsariu dhe e ka pyetur: "Qka eshte Jqo,
Mugh-e? A nuk e din se Xhirili s.a.v.s. ka zbritur dhe ka faiur (kohen e
cakuar), dhe (me te) eshte falur edhe Pejgamberi s.a.v.s. Pastaj, prape
eshte falur, e edhe Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur, me pastaj prape eshte
falur, e e4he Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur. Pastaj, prape eshte falur, e
edhe Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur. Me vone Xhibrili prape eshte falur
e me te eshte falur edhe Pejgamberi s*a.v.s.« Atehere, Xhibrili ka thene:
"Keshtu me eshte urdheruar (te ta percjell te falgsh)".
Pastaj Umeri i tha Urves:
"Mbaje ne mend ^ka ke treguar! A nuk ia ka saktesuar vete XhibrUi
Pejgamberit s.a.vjs. kohen e fa^es se gdo namazi?"
- Keshtu flitnin, tha Urve, Beshir b. Ebu Mesu'udi duke transmetuar
nga babai i tij.
1 Nga hadithi i permendur mund te perfundohet:
- detyre obligative (farz) eshte ta Mesh namazin ne kohen e caktuar. Namazi i falur jashte
kohes se vet nuk eshte i plotfuqishem.
- me se miri gshte ta falesh namazin tie kohen e pare te filliinit te kohes se vet, me
perjashlim te namazit te drekps dhe ta sabahut. Dreken me se miri eshte ta falesh kur
pushon vapa e mesdites, e sabahun kur deri diku shihet agimi;
- te dijshmit kane te drejte t'i bejne verejtje udheheqesit, kur ai punon digka kunder
rreguUave te Islamit;
- per rreguilat e paqarta duhel t'i drejtohemi te dijshmit, e ne rast te mendimil te ndare
t'i mbeshtetemi hadithit dhe burimeve te tjera te shkences Islame;
- mendimi dhe qendrimi i individit te pranohet nese ai eshte i argumentuar me fakte dhe
qendrime te autoriteteve te pranuara;
J50
522. Urye ka thene: dhe me ka trreguar Aishja se Pejgamberi s.a.v.s.
e falte iqindlne derisa dielli ishte ne dhomen e s^, para se te paraqitet
(ne tavan).
e mosu beni Idhuitare!"
523. Na ka treguar Kutejbe b, Seidi, ketij Abbad b. Abbadi, nga Ebu
Xhemre, ai nga Ibni Abbasi i cili ka thene:
- Pejgamberit s.a.v.s. i erdhi delegacioni 1 flsit Abdu-1-Kajs dhe i
thane: *'Ne jemi nga kjo e kjo ane, nga fisl Rebia dhe nuk mundemi te
te vijme pas ne ketS muaj te shenjte, andaj na urdhero digka qe do te
merrnim prej teje dhe me te t'l therrasim ata pas neve (ne lagje)!"
Atehere ai that
"U urdheroj me kater detyra, e ua ndaloj kater vese* U urdheroj: te
besuarit nS AD-lIahmi, pastaj ua sqaroj kete, te deshmoni se nuk ka zot
tjeter pos te vetmit AU-llah dhe se une jam i derguarl i AlMlahut; pastaj
kryerjen e namazit; dhenien e zeqatit dhe te me jepni nje te pesten e
- ndeitesat banesore duhet ndertuar me material te forte, por ne mgnyre modeste dhe pa
lluks (saltanet). Hasan Basriu thote se si femije kahyre ne dhomat e Pejgamberit a,s. dlK
tavanet ne to ka mundur t'i preke me dore;
- namazi i filluar pas nj6 imami, mund te perfUndohet me tjetrin, nese e zevendeson
imaminepare.
151
pla^kes se luftes; kurse u ndaloj; pirjen e lengut (te ndenjur - te prishur)
nga ena e lekures, nga shtamba, nga paguri dhe nga temjani".
Betjmi per kryerien e namazit me rreguil
524. Na ka treguar Muhammed b. Muthanna, ketij Jahjai, ketij Ismaili,
ketij ia ka percjelle Kajsi nga Xherir b. AbduUahu, duke thene:
"I jam betuar Pejgaimberit s.a,v.s. per kryerjen e namazit me reguU,
dhenies se zeqatit dhe per mectdim te mire e Vt smqerte ndaj ^do
y Vi^^:. J-i A OJ CvJitf. ^""1 jV 5ij -iIh i^
SI qerare! per
525. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai nga A'meshi, ketij i ka treguar
Shekiku, qg ka diene se e ka degjuar Hudhejfen, i cili thote:
- Rrinim te Uraeri r.a. dhe ai pyeti; "Cili prej jush i mban ne mend
"" e pejgamberit s.a.v.s, per *'*** — ^""
2 "Fitnet" domethene: sprove, 9rregulUtn.
152
- Une Qale per fjaie si e ka thene ai - a p^rgjlgja.
- Qenke shume i guximshem, tha Umerlj kur ke guxim qe ato (Qaie)
ose ate nloftim ta oerciellesh.
- Te provuarit e njeriut eshte te anetaret e famUjes se vet, ne pasurine
e tij, te feniija e tij dhe fqinji i tij, nderkaq e heq (e shlyen) - kam thene
- falja e namazit me rreguU, agjerimi^ dhenia e lemoshes (sadakase), te
urdheruarit per vepra te mira dhe ndallmi nga veprat e keqija.
" Nuk eshte kjo ajo ^ka une kam per qellim - tha Umeri, - Une mendoj
per ^rregullimln i d!i do te vaiezoje sig valezon deti.
- O sundues i besimtarevcj nuk ka ketu per ty kurrfare d^mi.
jet teje dhe atij dyert jane te mbyllura.
- A do te thyhen ato, apo do te hapen normalisht ? - pyeti Umeri.
len - u pergjigj Hudhejfeja.
e - tha Umeri.
Ifen: "A i ka ditur Umeri
Atehere pra, as qe do te mbyllen
Atehere, thote Shekiku, e pyetem
S)
- Po - u pergjegj Hudhejfeja - ashtu si^ (din) q6 pas dites eshte nata.
Une ia kam treguar kete, vazhdon Hudhejfeja, duke e percjelle pa
gabime.
- U frikuam, thote Shekiku, qe edhe me tej ta marrim v& pyetj^
Hudhejfen, andaj e derguam Mesrukun dhe ai e ka pyetur per ate, e
■
I
. "
• 4*
526. Na ka treguar Kutejbe, kete e ka njoftuar Jezid b. Zurej*i» ai nga
Sulejnam Tajniiu, ky gan Ebu Uthman Nehdiu, e ai nga Ibni Mes'udi se nje
njeri e ka puthur nje gma, ka ardhur te Pejgamberi s.a.v.s. dhe e ka informuar
per kete, Atehere Ail-liahu i Madheruar shpalli:
"¥al namaz skajeve te dites dhe ne disa pjese te nates, ngase
veprat e mira i largojn'e te k'eqyat,,. ".
153
A vetem per mua ylen fejo, o i derguari i All-liahut? - pyeti fajtori
3
Per te ghithe uninietin tim, bashkarisht - u pergj^ Alejhisselami.
VIera e faljes se namazlt ni kohe
527. Na ka treguar Ebu-l-Velid Hisham b. Abdu-1-Meliku, katij i ka
treguar Shu'be, kete e ka njoftuar Velid b. Ajzari, qe thote se e ka degjuar
Ebu Amer Shejbniun duke thene:
Familja mund te jete sprove per Ejeriun nese ajo nxit ne vepra te paligjshme. Te
sprovuarit ne pasuri peibehet nga ajo qe njeriu la gruinbulloje ne menyre te padrejte dhe
nga burimet e palejuara; te sprovuarit me femije eshte qe prindSt t'i duan femijet shume,
andaj ajo dashuri i verbon te mos i shohin te metat e tyre dhe te mos e verejne jeten dhe
punen e tyre joislame, e le sprovuarit me fqiua shprehet ne respektirrdn e te drejtave te
ndersjella dhe ne deshmimin e man^dhenieve humane ndgmjerezore.
Sipas mendimit te Tirmidhiut shkak i shpalljes sa ajetit te larteshenuar eshte rasti i Ebu
Jethirit te cilit i ka ardhur nje grua te bleje hurme, e ai e ka fiitiir ne shtepi, i ka shitur
hurma digka me te mira dhe me ate rast e ka puthnr. Pastaj ka shkuar le Bbu Bekri, ia ka
kumtuar kundervajtjen e tij, e ai i tha; "Mbuloje turpin tend dhe lute Zotin te ta fale!" Me
vone ka shkuar te Umeri e edhe ai i ka th&tx^ te njejten qe ia tha Ebu Bekri. Brejtja e
ndergjegjes e ka shpene deri te Pejgamberis a.s. i cih i tha; "Ti, nda.] njerezve te shtepise
sate, je i njejte me luftetarin qe lufton ne rruge te Zotit e mungon". Pejgamberi a.s. pastaj
e uli koken dhe heshti gjate. Atehere erdhi ajeti: "Fal namaz skajeve te dites dhe ne disa
pjesete nates..." (Hud, 144).
Nga hadithi i permendur mund te perfundohet:
- puthja dhe ledhatimi i personave te pakurorezuar nok i nenshtrohel ndeshkimit me
rrahje (me fmshkullime). Kjo esht thyerje e principeve te vogia morale dhe akt i
perbuzshem, por nuk i ngnshtrohet pergjegjesise se ligjeve te kesaj bote;
- kryerja me rregul e namazeve sherben si pendim per mBkate te vogla;
- dyert e Meshires se All-JIafaut xh.i5h. per te penduarin gjithmone jane te hapura.
154
OMoAet e 'n^mtasdt
- Na ka treguar pronari ikesaj shtepie, dhe dha shnje ne shtepine e
Abdullah (b. Mes'udit), ka thene: "E kam pyetur Pejgamberin s.a.v.s.5
cila pune eshte rae e dashur per AU-llahun", e ai u pergjigj;
■ Falja e naraazit ne kohen e vet.
- E past^? - pyeti Abdullahu.
- T'u besh mire prinderve te tu - u pergjigj ai.
- E cila eshte pas kesaj? - pyeti.
- Xhihadi ne rruge te All-Uahut - tha Pejgamberi a.s,
- Keto m'i tregoi Pejgamberi s.a.v.s. - tha Abdullah b. Mes'udi, - e
po te kerkoja ende, ai me siguri do te me shtonte.
4 Punet e peraiendura perbejne detyrat themelore te besimtarit. Te njgjtin hadith e
transmetojne edhe muhadithet tjere ne varianta paksa te ndryshuara. Tekstet pjeserisht
te ndryshem te hadthit kane lindur ne saje te nevqjave te dtiardurta dhe kushteve nen te
cilat vete Pejgamberi a.s. i ka dhene. Disa pune, ne kohe te caktuar a mund te jene me te
rendesishme e me te ngutshme se te tjerat. Keshtu, ne kohen e rrezikut nga armiku
zhvilHmi i shpirtit luftarak dhe pjesemairja n6 lufte do tS jet6 bemiresi mS e vlefshme,
ndersa ne kohe te thatesise dhe urise duhet dhene i^paresi pim^s ekonomike dhe
aktiviteteve bujqesore, duke mos c hanxiar detyren e vet ndaj All-Uahut xh.sh. dhe
njerSzve IB tjerg;
- pala mund te pyese dijetarin njckohesisht edhe per shume probleme te ndryshme.
Dijetari duhet te jetg i afSrt, i bute, i kendshem, dhe taktik, e pala ndaj tij e kujdesshme
dhe me sjellje te rntra;
- te plotfuqishme jane aktet e lidhura ndgrmjet paleve me mimike (gjeste) te cilgn ata
nder veti e kuptojne.
155
-/- ^oAcM^
II ■ «* ■ ■•
528. Na ka txeguar Ibrahim b. Hamza, ketij Ibnu Ebi Hazem dhe Dara-
verdi, nga Jezidi, ky nga Muhammed b. Ibrahimi, ai nga Ebu selame b.
Abdu-r-Rahmani, ky nga Ebu Hurejre i cili e ka degjuar Pejgamberin s.a.v.s.
duke pyetur:
- ^ka mendoni kur para dyerve te ndonjerit prej juve d© te ishte
iumi ne te cilin do te lahej ^do dite pese here; ^'ttraa, a do te lere ^o Sarje
tek ai digka nga ndyresia e tij?
- Nuk do te lere asgje nga ndyresia e tij - u pergjigjen as-habet.
- IQo eshte e njejte me fajjen e pese namazeve te dites rae te diet
AlMlahu shlyen gabimet e vogla.
8 ' ■"
529. Na ka treguar Musa b. Ismaili, kete e ka njoftuar Mehdiu nga
Gajlani, e ai nga Enesi, i cili ka thene:
- Nuk lyoh (dij) asgje nga ajo qe ka qene ne kohen e Pejgamberit
s.a.y.s.
5 Taberaniu dhe Bezzazi hadithin e lartepermendur e sjellin ngpermjet Ebu Seid Hudriut
qe e ka (tegjuar Pejgamberin a.s, duke thene: "^ka mendon kur njeriu ka nje pune, e
ndermjet tij dhe asaj pune jane pese lumej, ai shkon ta kryeje ate pune, zhytet e djea^itet
dhe, sahere qe kalon neper ata lumej, ai lahet ne 9donjerin prej tyre. Pas te gjitha ketyre
laijeve, a do te mbetet tek ai ndonje ndytesire?"
- Jo - u pergjigjen te pranishmit.
Me faljen e rreguSt te namazit, besimtarit i f^en gabimet e vogla dhe leshimet fetare te
bera ndaj All-Ilahut xh.sh. por jo edhe gabimet (meli^tet) e mesha dhe obligimet e
leshuara ndaj njerezve.
156
- E namazi? - Pyeti dikush.
- A nuk e keni shkaterruar, valie, tha ai, me ate qe po e shtyni deri
ne mbarim te kohes se vet.
oii Jl ;!AJ1 .i*> i S^Ui *i^ iTjsi 5 ^.3 li jfiW : JlS
530. Na ka treguar Amer b. Zurare, ketij Abdu-1-Vahid b. Ve^sjI Ebu
Ubejde El-Haddadi, nga Uthrnan b. Ebu Revvadi veilai i Abdu-1-A2azit i cili
ka thene se e ka degjuar Zuhriun duke thene:
- Kam hyre te Enes b. Maliku ne Damask, e ai qante.
- Perse qante?- e pyeta.
- Per sbkak se nuk njoh (nuk dij) asgje nga ajo qe kam mb^jtur ne
mend, pos ketij namazi, e falje e ketij namazi eshte shtyre deri ne
mbarim te kohes se yet - u per^igj Enesi.
Edhe Beker (b. Halefiu) thote se kete hadith ia lea treguar Muham-
med b. Beker EI-Bursani, kurse ketij Uthman b. Ebu Revvadi.
6 Deklarata e Enesit aludon ne Haxhxhaxhin, Velid b. Abdu-l~Melikun dhe ne
funksoinaret tjere te medhenj shoqerore-politifce te cilet disa namaze i kaaS falur afer
kalimit t^ kohes sg tyre,
Abu-r-Rezaku transmeton nga Xhurejxhi e d nga Atau:
- Velid b. Abdu-i'MelJka e ka shtyre njehere faljen e namazit te xhumase gati deri ne
muzg. Une kam ardhur dhe e kam falur dreken para se te ulesha, e pastaj duke ndenjur
ulur me mimike e kam falur iqindine ndersa Velidi ne minber e kendonte hytben.
Rastet e permendura tregojne per mizorine dhe vetedashjet e ndonj6 pushtetmbajtesi
para te cil6ve ojerezit e (Htur dhe te devotshmit jane detyruar Xt heshtin.
157
Besimtan duke u falur bisedon me Zotin e Madheruesligm
531. Na ka trSguar Muslim b. Ibrahimi, ketij Hishami nga Katade, e ai
nga Enesi i cili thote se Pejgambeii s.a.v.s. ka thene:
"Kur dikiish nga ju falet, ai bisedon me Zotin e Yet, andaj le te mos
peshtyje ne anen e vet te djathte, por nen shputen e kembes se msyte".
Seidi, duke transmetuar nga Katade, thote: '*Le te mos peshtyje para
Tetit, ose perpara, por ne anen e vet te majte ose nen kenibe te veta".
^'Mos te peshtyje besimtari para vetit, as ne anen e vet te djathte, por
ne anen e vet te majte ose nen kembe te veta".
532. Na ka treguar Hafs b. Umeri, ketij Jezid b. Ibrahimi, ketij Katade,
duke e percjeM nga Enesi, kurse ai nga Pejgamberi s.a.v.s., qe ka thene:
"Kryeni sexhden sipas rregullit! Falesi mot t'i hape (shtrojg) berrylat
e vet si qen, e kur peshtyn, kurrsesi te mos peshtyje para vetit as nS anen
e vet te djathe, sepse atehere ai bisedon me Zotin e vet.
7 Riegulisia e sexhdes do te jete kur falesi i vendon shupiakat e veta ne toke, i ngre bSrrylat
ttmamm
158
^ J* iff •
533 ■ 534. Na ka treguar Ejjub b. Sulejmani, kStij Ebu Bekri nga
Suiejmaiii, ketij Salih b. Kejsani, ketij A'rexh Abdu-r-Rahmani dhe per-
cjellesit tjere nga Ebu Hurejre» gjithashtu edhe Naiiu, robi i limar i Abdullah
b. Umerit, ky nga Abdullah b. Umeri, e ata qe te dy (Ebu HUrejre dhe Ibni
Umeri) nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka th^ne:
"Kur bene vape e madhe, shtyeni faljen e namazit te drekes derisa
te freskohet. Yapa e madhe eishte pasqyrim i Xhehennemit".
Cf wi»j "o ^3 J^ u^' J' J^y' i>^ V^ ^'J'j* Jfe >ii ^'j* J^ jS ^rl life - sf 8
I iJjt« JU ^t t^ . *Wf 0* ' i> j} !M ii' 1^^ * r^ £4»
535. Na ka treguar Ibni Beshshari, ketij Gunderi, ketij Shu'be nga
Muhaxhir Ebu~l-Hasani, i cili e ka degjuar Zejd b. Vehbin duke e transmetuar
nga Ebu Dherri, i cili ka njoftuar se muezini i Pejgamberit s.a.v.s. (Biiali) e
ka thirrur ezanin per dreke dhe Pejgamberi ka th^nS: "Shtyje, shtyje derisa
tefreskohetl" osekathene: "Prit ! Prit !" dl^kashtuar; "Vapaemadhe,
eshte pasqyrim i Xhehennemit, e sa here te behet vape e madhe, shtyeni
faUen e namazit derisa ge freskohet!"
anasfa, stomakun e ndan prej kofshgve idhe keshm e vendos fytyren e vet tie toke nd^rmjet
duarve te vendosi^a pgrp^a. Kjo eshte pozita e dgvotshm^se ideale, larg ^do mendinu
per deinbeli(pertaci).
msmsmmmi
mi'-l-
<m£mi'-o- zXjima'iit
536. Na ka treguar All b. Abdullahu, ketij i ka treguar Sufjani dhe ka
thene:
- E kam mbajtur ndermend ngaZuhriu, ai nga Seid b. Musejjebi» ky nga
Ebu Hurejre, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thenS:
"Kur ben vape e madhe, shtyeni faljen e namazit derisa te freskohet,
sepse vapa eshte pasqyrim i Xbehennemit".
537. Xhehennerai iu ankua Zotit te vet duke thene: "Zoti im, e ha
" dhe Zoti la lejoi dy frymemarrje (nderprerje): nje ne diiner, e
tjetren gjate veres, e kjo eshte vapa me e madhe te cilen e ndjeni (veres)
dhe te ftohtit me te madh te cilin e ndjeni (dimrit)".
^^**^ ^ 51^ ylj ^_j 6Ul ""i^ir . c ^^^^ ^» ^^. jU s'xi ola j^^^ ijs^l !^ ^ it i3_|-; JH
538. Na ka treguar Umer b. Hafsi, ketij babai i vet, ketij A'meshi, ketij
Ebu Salihu nga Ebu Seidi i cili ka njoftuar se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
Shtyeni dreken derisa te freskohet, sepse vapa e madhe eshte pasqyrim
■
Ne senedin tjeter Hafsa e ndjek Sufjanin, Jahjain dhe Ebu Avanen duke
percjelle kete hadith nga A'meshi.
8 C^asikadddaruH': ''Diteve teftohta, dreken falenimenjehere kur niskohae vet, editeve
te nxehta kur te freskohet".
160,
• •
efaiiesse
539. Na ka treguar Adem b. Ebu Fjasi, ketij Shu'be, ketij Muhaxhir
Ebu-1'Hasani, rob i liruar i Beni Tejmuliahut, duke thene se e kadegjuarZejd
b. Vehbin, ky nga Ebu Dherre El-Gifatl, qe ka thene:
- Ishlm ne nje udhetim me Pejgamberin s,a.v.s. dhe muezini deshti
ta therrase ezanm per namazin e drekes dhe Pejgamberi s.a.v.s. tha:
*'Shtyje derisa te freskoheU" Pak me vone, muezini deshti ta therrase
ezanin, e Pejgamberi prape 1 tha: "Shtyje derisa te freskohet!", Dhe
keshtu e kemi pare hijen e bregoreve.
s.a.v,s. tha: "Vapa e
i? l_ "
t, one sa nere qe Den vape e
derisa te freskohet!"
Ibni Abbasi r.a. thote: "Tefeijeu" domethene ievlzje e hyes.^
Porosia e lartshenuar, ka te beje vetem me faljen me xhemat te namazeve te perditshme
nexhami.
9 Ebu Davudi ne permbledhjen e tij te haditheve thekson qe Bilali fei dashur ta kendoje
ikametin e namazit t6 drdcgs, andaj Pejgamberi a.s. i ka thene te presS derisa te freskohet.
161 ■'
s>^^ J4 % tr*^ 6^: /V J^J ■ hf '-^ -^' '-M •-^^t
Koha e drekes fllfon kur dieEli niset prej zenltit
XhaMri ka thene: "Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur edhe ne kohe te
nxehte te drekes".
540. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, kete e ka njoftuar Shuajbi, nga Zuhriu,
kete Enes b. Maliku, se Pejgamberi s.a.v.s. ka dalur ne xhami kur dielli eshte
nisur nga zeniti kah perendimi, e ka falur dreken, qendroi ne minber, e
permendi Diten e Gjykimit dhe theksoi se ne te do te ndodhin ngjarje te
medlia e pastaj pyeti:
"Kush deshiron te pyes di^ka, le te pyes! Per gjith^ka qe do te me
pyesni, do t*u pergjlgjem derisa ende jam ne kete vend timin". Njerezit
qane, e ai gjithiye e me shume thoshte: "Me pyetnl!"
Pastaj u ngrit Abudllah b. Hudhejfe es-Sehmij, dhe pyeti:
- Kush eshte babai im ?
- Babal yt eshte Hudhejfeja - u pergjigj Pejgamberi.
Mirepo, ende perseriste: "Me pyetni!" Atehere Umeri u ngrit ne
^unj dhe tha:
- Jemi te kenaqur me a]141ahun» per Zot, me Islamin per fe dhe me
Muhamraedin per Pejgamber.
Heshti Pejgamberi dhe tha: "Me eshte paraqitur prane ketij muri
enneti dhe Xhehennemi dhe asnjehere nuk kam verejtur te miren (sig
te Xhenneti) dhe as te keaen fsic eshte Xhehennemi)".
Anenneti one Anenennemi one asnjenere nuK Kam ver*
eshte Xhenneti) dhe as te keqen (si? eshte Xhehennemi)'
162
541. Na ka treguar Hafs b. Umeri, atij i ka treguar Shu'be» ky nga Ebu
Minhali, e ai nga Ebu Berze, i cili thote:
- Pejgamberi s.a.v.s. falte namazin e sabahut ashtu qe ^dokush nga
ne e njihte shokun e vet (prane vetit) dhe i lexonte ne te gjashtedhjete deri
ne njeqind ajete; dreken e falte kur dielli ievizte nga zeniti, e Iqindine qe
gdokush nga ne te shkoje deri ne mbarim te Medines dhe te kthehet e
dieili ende shkelqente. Kam harruar ^ka ka thene (Ebu Berzeti) per
akshain^ kurse per jacine nuk eshte bere merak a do te shtyhet deri te
pjesa e trete e ftindtt te nates, pastaj shtoi" deri pas ghysmes se nates",
Muadhi thote se Shu'be ka thene: "Nje here e kam takuar Ebu-1-
Minhalin dhe ai me tha: "... deri nje te treten e nates".
- « ' . . > . t . ■« '
« '/! itsi ^y jj liiL
542. Na ka treguar Muhammedi, domethene Ibni Mukatili dhe ka thene
se e ka informuar AbduUahu, atij ia ka percjelle Halid b, Abdurrahmani, ketij
Galib el-Kattani, nga Beker b. Abdullah el-Muzenni, ai nga Enes b. Maliku,
qe ka thene:
- Kur faleshim me Pejgamberin s.a.v.s. ne kohera te drekes, ne
sexhde binim ^dokush ne petk te vet, duke u ruajtur nga vapa".
Nga hadithet e pemiendur mund te perfundohet:
- Pejgamberi a.s. ka filluar ta fale namazin e sabahut ne muzg ne te cilin as-habet do te
mund te njifeshin, e e peifundonte derisa shihej mire;
163
mi-c- i^uAam
^-t : JS
e namazit te drekes den para
543. Na ka ireguar Ebu Nu'mani, ketij ia ka percjelle Hammad b. Zejdi.
nga Amer b. Dinari, ai nga Xhabir b. Zejdi, e ky nga Ibni Abbasi se
- koha e namazit te drekes ffllon kur dielli niset te largohet nga zeniti;
- preferohet qe iqindija t6 fa!^ derisa dielli ende eshte nfe shkelqimin a tij te plote. Shafiu,
Maliku dhe Ahmedi koniderojne se eshte mustehab te falesh iqindine sa me pare, ne
castin e fillimit te kohes se saj.
Ebu Davudi ne permbledhjen e tij le haditheve permend: "Pejgamberl a.s. falte iqindine
derisa dielli ishte fort i bardhe, lart mbi horizont n& shkSlqimin e tij te plote dhe shkohej
deri ne lagjet e eperme te Medines, ndersa dielli ende ishte lart".
Nevaviu mendon se me kele mendohet ne iqindine e pare, ngase eshte e pamundur pas
saj t'i kalosh 2-3 mile dhe te anish deri te vendbanimet (iagjet) dhe fshatrat e eperme te
Medines, te ahtuquajtura Ahvali vendbanime, e dielli ende te jete nS shkelqimin e tij te
plote. KJo eshte iqindija e cila fillon ne kohen kur hija e sendit te drejte (vertikal) eshte
e gjate sa edhe vote sendi, duke mos e Uogaritur hijen te cilen e ka pasur sendi ne kohen
e drekes. Ky eshte qendrimi i Malikut, shafiut dhe i disa juristeve.
Ebu Hanitja konsideron se koha e iqindise fillon vetem atehere kur hija e sendit te drejte
te jete e gjate dy here sa eshte sendi gjegjes. Pejgamberi a.s, ka porositur qe diteve me
vape falja e namazit te drekes me xhemat te behel kur te freskohet, e kjo behet kur hija
e sendeve te drejta te jete e gjate aq sa jane edhe vete sendet, ose di? me e gjatc, e me se
miri kur hija te jete dy here me e gjate nga sendi i vet. Keto, pra, janS fastetkur me sigmi
mund tfi thuhet se koha e drekes ka kaluar dhe se ka filluar koha e iqindise;
- mire eshte te shtyhet falja e namazit te jacise deri ne 1/3 e nates, e edhe deri ne gjysme
te nates, Faljen e j acise pas kaiimit te ghy smes se nates Termidhiu e numeron ne veprime
te qortueshme;
- eshte e qortueshme fjetja pai'a faljes se jacise dhe ndejtja ne Uafosje (ne bisede) te
padobishme pas faljes se jacise, sepse kjo pengon gdhirjen e hershme dhe shpejton
zhvillimin e pertacise. Nga kjo pcrjashtohen ndejat me biseda te dobishme dhe ligjeratat,
bisedat me mysafire dhe me gjindjen e shlepise, ndejat e plotesuara me kendimin e
Kur' anit dhe me studimin e disiplinave te caktuara shkencore.
164
Q/vEiA^ & nUTHOA^
Pejgamberi s.a.v.s. ka falur ne Medine shtatS reqate (ne emSr te akshamit dhe
jacise) dhe tete (neemer te drekSs e iqindise). AtehereEjubi e pyeti Xhabirin:
"Ndoshta kjo ka qene ne ndonje nateme shi?^*
11
- E^shte e mundur - u pergjigj Xhabiri.
e faljes se
544. Na ka treguar Ibrahim b. Mundhiri, ketij Enes b. Ijadi nga Hishami
,e ketij babai i tij se Aishja ka thene qe i derguari i All-Uahut xh.sh. e falte
iqindine, kurse dielli (hija) nuk dilte nga dhoma e saj.
Ebu Usame tregon duke percjelle nga Hishami, e ai nga babai i tij, e ky
ngha Aishja: "...Kurse dieUi ende nuk terhiqej nga thellesia e dhom.es se saj".
11 Rasti i paraujitur eshte k:uptuar ne menyra te ndryshme. Disa juriste konsiderojne se
Pejgamberi a.s. namazet e pennendura i ka falur te bashkuara te gjitha nga dy, per shkak
te kohes me shi. Muslimi, Ebu Davudi dhe Nesaiu theksojne se Ibni Abbasi ka thenS: "I
derguari i All-llahut xh.sh. dreken dhe iqindine i ka falur bashkarisht, e akshamin dhe
jacine prapS i ka lidhur bashke, pa qene ne udhetim e as qg ka pasur ndonje rrezik nga
armiku". Keshtu kane vepniar disa as-habe. Kete mendim e kane edhe Maliku dhe
Ahmedi, e edhe Shafiu, me kusht qe te bjere shi pa nderprere nga fiihmi i nje kohe te
namazit e deri te fillimi J kohes se namazit tjeter te ardhshem,
Evzaiu dhe juristet e shkoiles hanefite konsiderojng se edhe ne kohS me shi 9do namaz
kryhet ne kohen e vet te caktuar njeri pas tjetrit. Mundet, p.sh,, dreka te falet ^er kalimit
te kohes sg vet dhe menjehere posa te fiUoje koha e iqindise tB falet iqindia. Kete mendim
e verteton edhe deklarata e Ibni Mes'udit te cilen e kane shenuar edhe Buhariu edhe
Muslimi, e cila do te mund te perkthehej keshtu:
"Nuk e kam pare te derguarin e All-llahut te kete falur nje namaz jashta kohes se vet te
caktuar, me perjashtim qe nganjehere do ta shtynle deri ne perfundim te kohes se tij.
Keshtu falte akshamin dhe jacine bashkatisht..."
165
545. Na ka treguar Kutejbe, ketij Lejthi, duke e percjelle nga Ibni Shihabi,
ai nga Urve, e ky nga Aishja se Pejgamberi s.a.v.s. e ka falur iqindine derisa
dieili ende ishte ne dhomen e saj dhe hija nuk ngrihej nga dhoma e saj.
Duke u mbeshtetur ne rastin e eperin, njera pale e juristeve preferojne faljen e iqindise
ne fiilim te nisjes se kohes se saj, e pala tjejter te shtyhet pak.
Ebu Davudi dhe Termidhiu, ne permbledhjet e lyre te hadilheve edhe Hakemi ne
Mustedrekun e tij nepermjei Jbni Abbasit, kane regjislruar deklaraten e Pejgamberil a.s.
- Xhibrili dy here mc cshle bere imam ne Qabe: hercn e pare ma ka fahir iqindine km'
hija e Qabes ka qene e_gjale sa edhe lartesia e saj, e heren e dyte kiir hija e saj ka qene
dy here ma e ^atq se lartesia e s^j.
Ebu Hanife e pranon deklaraten e lartpcrmendur, por e ploteson me deklaraten e Ah b.
Shejbaniut: "Kemi ardhur tek i derguari i All-Ilahut xh.sh. ne Medine dhe ai e ka shtyre
faijen e iqindis^ derisa dieili ishte \ bardhe dhe me shkelqim te forte''. Kete hadith e kane
regjistruar ne permbledhjet e tyre Ebu Davudi dhe Ibni Maxhe dhe mund te konkludohet
se Pejgamberi a.s. e ka falur iqindine atehere kur ceresisht kalon vapa e dieliit.
Xhabiri ka thene: "I derguari i All-llahut e falte iqindine atehere kur hija e sendeve
(objekteve) te drejte do te ishte dy here ine e gjate se ato sende".
Ne saje te haditheve te permendur Ebu Hanife konsideron qe koha e drekes perfundon,
e iqindise fiUon ne momenlin kur hija c sendevc te drejta (vertikale) te jete dy here me e
gjate nga ato sende, duke mos e Uogaritur liijen te cilen ato sende e kane pasur ne 9astin
kur dieili ka qene ne piken e zenitit.
Maliku, Shafiu, Alimedi, Ebu Jusufi dhe Muhammedi konsiderojne qe koha e drekes
perfundon, e iqindija fillon kur hija e objektit te drrejte te jete e gjate sa edhe vete objekti,
duke mos e Uogaritur hijen te cijen ai objekt e ka pasur kur dieili ka qene ne zenit.
Duket se Hasan Basriu ka thene:
"Kur hija e objektit vertikal te jete e gjate sa edhe vete objekti, atehere kalon koha e
namazit te drekes, por me kete nuk fi lion koha e iqindise, dhe ate krej t derisa hij a e objektit
vertikal te jete dy here me e gjate nga objekti i vet. Ndermjet ketyre dy kufijve kohore
eshte periudha kohore e shkurter ne te cilen eshte e dyshimte te falesh namazin obligativ" .
Ebu Thevri dhe Taberanija thone:
"Kui' hija e objektit vertikal te jete e gjate sa edhe vete objekti atehere ka filluar koha e
iqindise, por edhe koha e drekes Zgjat ende edhe pas kesaj aq gjate saqe mund te falen
kaier reqalet e saj obHgalive. Pas kesaj fiUon vetem koha e iqindise". Kete mendim e ka
pranuar edhe Malikku.
166
546. Na ka treguar Nuajmi, kete e ka infomiuar Ibni Ujejne, ky nga
Zuhriu, ai nga Urve e ky nga Aishja e cila ka thene:
~ Pejgamberi s.a.v.s. falte namazln e iqindise e dielli ende shkelqente
ne dfaomen time dhe hija nuk ngrihej.
Maliku, Jahja b. Seidi, Shuajbi dhe Ibni Ebu Hafse e transmetojne
hadithin e lartpermendur (duke e perfunduar): "...para se te ngrihej dielli
(nga dhoma)".
547. Na ka treguar Muhammed b. Mukatili, kete e ka informuar Abdul-
lahu, ate Avfi, duke e percjelie nga Sejjar b. Selame, qe ka thene:
- Kemi hyre une dhe babai im te Ebu Berze Eslemi, e babai im i tha:
"Sii ka falur Pejgamberis s.a.v.s. namazet ne kohe tS caktuar?"
Aiupergjigj:
- Namazln e drekes, te cllin e quanin namaz te pare te dites, e ka falur
kur dielli rreshqet nga zeniti; iqindine e falte ashtu qe dikiish nga ne ka
mundur te kthehet ne shtepi te vet nga skaji i Medines e dielli ende
shkelqente, e kam harruar gka ka thene (Ebu Berze) per namazin e
13
Jacine, te cilen e quani "el-atemete" , Ja kishte endja ta shtyje (deri
ne naten e erret), e ka urrejtur te fjeturit para saj dhe te biseduarit pas
saj; kthehej (kah masa) pas faljes se sabahut, vetem ateher^ kur njeriu
13 "el-Atemetun" domethene erresire, terr.
167
'Aa-l-
'i^f^
ka mundur ta njohe shokun e vet (prane velit), e ne te lexonte gjashte-
14
>Jl 0I4 i^i^^ uij^ C? >/ ^! Jr^LiV^ '^ >; ^' ; >It jj iir J 6%
548. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme duke transmetuar nga Maliku,
ai nga Is-hak b, Abdullah b. Ebu Talhai, ky nga Enes b. Maliku, qe ka thene:
^'Falnim iqindine, e pastaj dikush dilte deri te fisi Benu Amer ibni
Avf dhe i gjente duke falur iqindine".
549. Na ka treguar Ibni Mukatili kete e ka informuar Abdullahu, kete
Ebu Beker b. Uthman b. Sehl b. Hunejf, qe thote e e ka degjuar Ebu Umamen
duke thene:
- E falem dreken me Umer b, Abdu-l-Azizin dhe dolem e erdhem te
Enes b. Maliku dhe e gjetem duke falur Iqindine: "Axhe, pyeta, gfare
eshte ky namaz qe e fale?"
- Iqindija, u pergjegjj dhe ky eshte namazi i Pejgamberit s.a.v.s, te
cUin e fainim me te.
Hadithi i permendur e verteton qendrimin e Ebu Hanifes, se iqindija fillon atehere kur
hija e objektit vcrtikal te jcte dy here me e gjate nga vete objekti, duke mos e llogaritur
hijen te cilen e ka pasur ai objekt kur dielli ka qene ne zenit.
Fisi Benu Amer ka banuar ne Kuba', dy miia iarg nga Medina, e mila llogaritet 3.500 -
4.000 arshitie. Deklarata e Enesit veteton se si as-habet ne qytet e kane falur iqindine ne
jastet e para te fillimit te kohes se saj, e ne fshatra di9ka me vonet pikerisht kur hija e
objektit vertikal te jete dy here me e gjate nga objekti i vet; e falnin nen hije e pastaj i
vazhdonin punei e tyre le perditshme.
168
<^/(^nM e nasnax^
sswpesa«iiKfi«a«>s;
u*
550. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, ketij Shuajbi nga Zuhriu te cilit i ka
treguar Enes b. Maliku dhe ka theng:
"Pejgainberi s.a.v.s. e falte iqlndlne derisa dielli iskte ende lart e
shkelqente. Njeriu mund te shkonte deri te vendbanlmet e larta (ne
Juglindje te Medines) dhe atje te arrye, e dielli ende (ishte) lart. Disa nga
atp vendbanlme te larta Ishin rreth katSr milelarg Medines ose |*^rafer-
sisht aq**.
9 > \
551. Na ka treguar Abdullali b, Jusufi, ketij Maliku nga Ibni Shihabi, ai
nga Enes b. Maliku qe ka thene:
"Falnim iqindine dhe dikush nga ne nisej ne Kuba* dhe kur arrin
tek ata, dieill ende ishte lart".
i
L Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, k^tij Maliku nga Nafm, ai nga Ibni
Umeri, se Pejgamberi s.av.s. ka thene:
"Atij te cilit i kalon namazi i iqindise eshte sikur ai te cillt i eshte
gjymtuar (cimguar) familja dhe pasuri e vet".
16 Ibni Vehbiu dhe nuxnn n^ i madh i juiisteve mendojne se ky hadith i referohet personit
i ciU nok e fal iqindine ne kohen e saj te caktuar e Suhnuni mendon se i referohet edhe
169
e len namazm e iqindise
553. Na ka treguar Muslim b. Ibrahimi, ketij Hishami, ketlj Jahja b. Ebu
Kethiri, nga Ebu Kilabi, kurse ky nga Ebu Melihu qe thotS:
■ Kemi qene me Ebu Burejden ne nje ekspedite ushtarake lye dite te
vreret dhe ai na tha: "Ngutuni me iqindme, sepse Pejgamberi s.a.y.s. ka
thene: "Kush e len Iqindine, puna e tij eshte ne humbje"
personit i ciU e shtyii deri afer pSrendimit te diellit, ndersa Evzaiu dhe disa mendojne se
aludohet ne ate i cili e slityn derisa dielli merr ngjyren e kuqe ne te bardlie. Ebu Davudi
pohon se hadlthi i permeiidur i referohet gdo persooi qe shtyii faljen e cilitdo farz te
namazit deri ng te perfunduar tS kohas se tij.
Per faljen e iqiiidise ne kohe te caktuai' eshte terhequr verej tja edtie nS Kur' an dhehadith.
Kjo eshte koha me e pershtafcshme per kiyerjeii e ptmeve te parditsbme, dhe njeiSzit tg
zene me to e iiarrojn£ iehte.
Hatabiu, hadithin e permendur c ka fcomentuar:
- Kush nuk e fal iqindine me kohe, eshte i ngj ^hem me personin i cili vete ia ka cungiiar
vetit kapitalin e vet, i eshte hakmarrur familjes se vet dhe ne fund ia rabetor edhe pa
pasiui edhe pa familje. Duhet pasur kujdes per faljen ne kohe tS iqindise, ashtu sikur
kuj desemi per farai Ij en dhe pasmine personale .
Ebu Umeri thotg qg ketu krali^ohet personi me familjai dhe pasurme e te cilit e ka
goditur ndonje fatkeqesi e rende e petgjilhshme, ne te cilen nga ai kerkohet te jete i
perjashtuar edli&nga familja e vet, edhe nga pasnria persoiiale; ose ferahasohet personi
pergjegjes per leshim (mungese) te cilin e mundojne dy braiga: brenga per fatkeqesine
dhe brenga per pasojat e tij pei'ftmdimtai'e.
Ebu abdullah (Buhariu), duke e fcomentuar shprehjeii "Vutirs", thote:
"Zoti do t'jua zvogeloje dhe do t'jua shkurloje veprat tuaja".
"I jan hafanmamir njeriut", mendohet kur dikUjt ia vret ose ia merr pasuriiie.
17 Ngahadithiipeitnendurmundtgperfundohet:
- eshte e prefenieshme qe iqindija ng ditet me vranesira te falet ne gastet e para te fiilimit
te kohes se saj ;
- sipas men{toiit te disa juristeve te shkoUes hambelije, pabesimtar eshte ai qe pa arsye
nuk i fal nanmzel obligative. Shka^irimin e puneve te besimtarit disa e lidhm me
170
>._i...ir/. \^zi'\\i '..'/. (k*..-J^n.A-
Isiaenamazittetalndise
554. Na ka treguar Humejdiu, ketij Mervan b. Muaviu, ketij Ismaili nga
Kajsi, e ai nga Xheriri i cili ka thene:
- Kemi qene te Pejgamberi s.a.y.s. dhe ai shkoi nat^n Uah Mna,
domethene, kah hena e plote, dhe tha: '*Ju do ta shihni Zotm tu^ sig po
e shihni kete hene dhe nuk do te jeni t^ penguar ne t& pamurit e Tij,
prandaj nese mundeiii, e di^ka nuk u pengon te faleni para da^es se
diellit dhe perendimit te tij, kryene pra atet" Atehere vazhdoi te citoje
(ajetin):
"Lutfuni me mirenjohje Zotit tuajpara lindjes dhe perendimit
'iff"
Ismail (b. Halid) duke e transmetuar hadithin e lartepermendur thote: **.
Faiunl e kurrsesi, mos lejoni t'u kaiojne!..."
personin i cili nuk e pranon borxhin e faljes se namazit ose i perqesh ata qe falin.
Hadithi terheq verejtjen per nevojen e faljes se namazeve obligative n6 kot^, e ve9mas
iqindise. Sktesia ne ^do pune e ka vleren e vet, e josaktesia qortimin dhe pergjegjesine
ligjore.
Juristet duke e komentuar hadithin e lartpermendur shtojne: "...ndoshta edhe veprat tjera
do te jene te padobishme".
Nga hadithi mund te perfundohet
- besimtaret do ta sbohin AUi-llahim xh.sh nS Diten e Gjykimit. Qendrim te kund^rt me
kete kane mu' tezilet, harixhinjte edhe disa murxhi'e. Ata i permbahen brendesS lekstuale
te ajetit: "Njeriu mund te flase (te komunikoje) me All-Uahun vetem me ane te shpalljes
ose prapaperdes (mbuleses ndarese) ose t'i dergohet melaqja si i dSrguar..." (esh-Shura, 51).
Perfaqsuesit e mesimit ortodoks Islam mendojnS se ky ajet ka tS beje me Shpalljen
J7I
555. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka transmetuar Maliku,
nga Ebu Zinadi, ai nga A'rexhi, e ky nga Ebu Hurejre r.a. se Pejgamberi
s.a.v.s. ka thene:
- Tek ju nderrohen melaqet e nates dhe te dites, e takohen (te dy palet)
ne kohe te faljes se namazit te sabahut e te iqindise. Pastaj hypin (ngjiten)
ato qe te ju kane bujtur dhe Zoti i pyet, e Ai din me shume se ato: "Ne
^fare gjendje i keni lene robet e mi?"
"I keiiH lene, do te thone ato, duke falur namaz, e ukemi ardhur,
19
edhe ata falin namaz".
Hyjnore te kesaj bote e cilai eshte derguar Pejgambereve, duke e vSrtetuar edhe me nje
sere ajetesh, si: " Vuxhuhun jevraeidhin nadiretun iia rabbiha nadhiretun". d.m-th. "Disa
fytyra ate ditte do te jene te fresketa dhe te lumtura dhe do ta shikojne Zotin e
tyfe".(el-Kijame 22-23). Pastaj: "Kel-Ja innehum an rabbihttn le mahxhubun"., d.m.th,
"Pabesimtaret dhe idhujtaret ne Diten e Gjykimit do te jene te mbuluar nga fytyra e Zotit
te tyre" (el-Mutafifin, 15). Keto ajete verteojne qendrimin e dijetareve te drejtimit
hanefite. Kjo pamje mund te jetg vetem me kusht te Ugjitte botes se ardhme dhe jetes, e
jo sipas ligjeve te jetes te ndodhive materiale;
- sabahu dhe iqindija mund te jene namaze te vlefshme. Njerez^^e ua ka endja tg zgjohen
vone ne mengjes, e zgjuarja heret e merzit edhe pse kjo e nxiton p&tacine, demton
shprehite e punes dhe standardin. Keto te meta deri diku i largon zgjuarja heret, marrja
e abdeslit dhe falja ne kohe te caktuar te sabahut.
19 Ketu fjala eshte per melaqet, percjelleset dhe vajtoret e njerezve te cilat kujdeseii dhe e
regjistrojne ^do veprim te njeriut.
Kur I'jadi thote; "Ndoshta ketu nuk mendohet ne melaqet percjellese te njerezve, por ne
melaqet si qenie te pergjilhshme shpirterore te cilat dikur All-ilahut xh,sh. i kane
kundershtuar se do te krijojne njeriun i cili ne toke do te deidh gjakun dhe do te jete i
padegjueshem. Mirepo, shoqeria njerezore u tregua tjeter, gka melaqet i befasoi dhe i
bindi ne perkufizueshmerine personale te te kuptuarit e zhvilUunit te ardheshem te botes.
Kurtubiu konsideron se qellimi i takimit te melaqeve ne sabah dhe iqindi eshte qe te
nxirret pranimi i tyre per miresine e njeriut dhe deklarimin (shprehjen) para All-Uahut
772
e
^ % >-.:. i_,>l (-.b ' ^^'^"^ p^ Cr*-^^ v>' ^^J^ J^ ^45^ o; '^ f -A-t i(,.t iH 1
t/iU'^-^ tr-^'^ir 6t;feS_^^!jl J)C.
■ ■ B "■
556. Na ka treguar Nuajmi, kStij Shejbaniu nga Jahjai, ai nga Ebu Seleme,
e ky nga Ebu Hurejre i cili ka thene se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Kur dikush nga ju arrin ne sexhde te namazit te iqindise para se te
perendoje die!li,k ta perfiindoje namazin e vet; kurse kur arrin te kryej
sexhden (e reqatit te pare) te namazit te sabahut para se te lind dielli, le
ta perfundoje namazinl"
xh-sh. se te njerezit, krahas instiiiktit (prirjes) te tyre natyror per te meta, dominon edhe
mendja, urtesia dhe lojaliteti (besnikeria) ndai AU-llaiiut xh.sh.
Ne domethenie te hadithit te permendur komentohet edhe ajeti:
"lime Kur'ane-1-fexhri kanet meshhuda"., d.m.th. "Gjate kendimit le Kur' anil ne namaz
te sabahut jane te pranishem melaqet (edhe le nates edhe te dites)". (El-Isra' , 78)
Namazet obligative kryhen rreguUisht ne kohe te caktuar dhe kurrfare punSsh te
mengjesit ose mbremjes nuk mund te jene me te rendesishme se falja e iqindise dhe
sabahut.
20 Hadithin e lartshenuar Bahariu e sjell ne kaptinen e dyte ne kSte variant:
- Pejgamberi a.s. ka thenS: "Kush arrin ta fale nje reqat te namazit te sabahut para se te
linde dielli, ai ka arritur ta fale sabahun me kohe, e kush arrin ta fale nje reqat te iqindise
para se te perendoje dielli, ai ka arritur ta fale iqindine me kohe".
Nga hadithi mund te perfundohet:
- Kush arrin qe ne kohen e iqindise ta fale se paku nje reqat te iqindise, ai do ta vazhdoje
t'i fale edhe tre reqatet e mbetura si namaz me vlere te plote.
Te namazi i sabahut mendimet jane te ndara. Shafiu, Maliku dhe Ahmedi kane qendrim
te njejte si edhe te iqindija, ndersa Ebu HaniQa mendon se falja e namazit te sabahut me
lindjen e diellit nuk eshte me vlere te plote. Ajo eshte koha ne te cilHn falja ndalohet
rreptesisht dhe kjo ndalese eshte shume me e rrepte sesa me rastin e perendimit te diellit.
Tahaviu thote se ndoshta me shprehjen "arrin" mendohet ng fgmijgt te ciiet arrijne ^astin
e moshes madhore ose ne pereonin le cilies i nderpriten menstruacionet, apo ne personin
273
"^mAmu-i-
'/m
i cili e pranon Islamin ne te kaluar te ndonje kohe te namazit, ashtu qe arrin ta fale vetem
njg reqat te tij, pikerisht sexhden. Personi i tiile do ta perfundoje namazin e filluar pa
marre parasysh qe ka filluar koha e namazit tjeter.
Koha e faljes se iqindise perfundon me perendimin e diellit:
- kush nuk arrin qe ne kohe te fale nje reqal te plote, por vetem nje pjese le reqatit te
pare, ai nuk e ka kryer obligimin e vet ndaj All-Uahut xh.sh. dhe ate namaz duhet ta fale
persSri, Ebu Hurejre e transmeton deklaraten e Pejgamberit a,s.: "Kur (te) vini ne namaz
dhe na ^eni ne sexhde, bini edhe ju ne sexhde, por mos e nuineroni per asgje; e kush
arrin bile ne nje reqat, ai ka arritur ne namaz (duke e falur ate qe i ka kaluar)".
Shafiu mendon qe shprehjen "reqat" duhet kuptuar si pjese te namazit per te cilen
Pejgamberi. a.s. shprehej me "reqat", e asnjehere mefjalen "sexhde". Prandaj, edhe tekbiri
fillestar i namazit mund te konsiderohel pjese e Jiamazit dhe kur njeriu arrin ta shqiptoje
ne kohe te duhur, ai ne kohe te duhur e ka kryer nje kohS te namazit ne te cilin aludon
Pejgamberi a.s. ne fjalite e tij. Ky eshte namaz me vlere te plote dhe duhet perfunduar.
Kete mendim e pranon Ebu Hanifja dhe Ebu Jusufi, por vetgm ng rast te namazit te
iqindise.
Ne r^t te namazit te xhumase mendimet jane te ndara. Sipas mendlmit te Ebu anifes
dhe Jusufit, ai qe para selamit te imamait e shqipton edhe vetem tekbirin fillestar te
namazit te xhumase, ai duhet t'i fale (kaza) te dy reqatet e xhumase. Kete mendim e
per\'etesojne Nehaiu, Hakemi, Hammadi dhe shume juriste, ndersa Maliku, Shafiu dhe
Ahmedi mendojne se do te fale (ta plotesoje) vetem reqatin e pare qe i ka kaluar teresisht.
Tavusi, Muxhahidi dhe disa juriste konsiderojne se personi t6 ciht i ^peton degjimi i
hy tbes se namazit te xhumase menjehere pas selamit te imamit duhet t' i fale (t'i plotesoje)
dy reqate farz te xhumase, sepse xhumaja eshte e shkurtuar prej kater reqateve ne dy, per
ta degjuar hytben.
Kush nuk e ka zene dhe s'e ka arritur imamin ne qendrim ne kembe te reqatit te fundit
te xhumase, ai as nuk ka arritur ne ate reqat, e sipas mendimil te Ebu Hurejres as qe e ka
arritur vleren e namazit te falur me xhemaL
Ibm Sirini konsideron qe ne namazin e xhumase nuk ka arritur personi qe arrin te
shqiptoje vetem tekbirin fiUestar dhe tekbirin me te cilin shkohet ne ruqu. Ate reqat duhet
falur menjehere pas selamit te imamit.
Shperblim per xhummie e falur ka ai qe arrin ta shqiptoje tekbirin fillestar te namazit, te
leshohet ne ruqu dhe me duar te mbeshtetet ne gjunje para se imami te ngrihet nga ruquja
e reqatit te fundit. Ky eshte qendrimi i nunuit me te madh te juristeve.
174
557. Na ka treguar Abdu-1-Aziz b. Abdullahu, ketij Ibrahimi, nga Ibni
Shihabi, ai nga Salim b, Abdullahu ky nga babai i tij, i cili e ka informuar se
e ka degjuar Pejgambrin s.a.v.s. duke thene:
- Kohezgjatja e jetes suaj ne krahasim me popujt qe kanS qene para
ju eshte si koha nga namazi i iqindise deri te perendimi 1 diellU. Ethtareve
te Tevratit iu dha Tevrati dhe ata sipas tij kane punuar, e, kur eshte here
gjysiTia e dites, Jane rraskapitur dhe si (shembull-model) u eshte dhene
nga nje Kirat. Ithtareve te Inxhilit (Ungjillit) u eshte dh€n€ me vone
Inxhili (Ungjilli) dhe kane punuar sipas tij deri te namazi i iqindise,
pastaj jane rraskapitur dhe u eshte dhene nje kirat. Past^j neve na eshte
dhene Kur'ani, ne sipas tij do te punojme deri ne perendim t^ diellit dhe
neve na jane te caktuar nga dy Kirate.
Ithtaret e dy librave te perniendura do te thone: "O Zoti yne, ketyre
ua ke dhene nga dy Kirate, kurse neve nga nje, e ne kemi punuar me
- A u kam zvogeluar di^ka nga dhurata juaj? - do te pyes AIl-l!ahu
i Madherueshem.
- Kjo eshte Meshira ime, ia kam dhen kujt te dua - do te pergjigjet
Zoti.^^
21 Hadithi i pennendur paraqet renditjen dhe shkallen e popujve te All-llahut xh.sh.
775
<McAdM-i-%
" »*
558. Na ka treguar Ebu Kurejbe, ketij Ebu Usame, 'ky nga Burejde, ky
nga Ebu Burde e ky nga Ebu Musa (Eshariu) e ai nga Pejgamberi s.a.v.s.:
- Muslimanet, hebrenjte dhe te krishteret jane te njejte me njeriun
qe merr me qirq ^faredo (njerez) t'ia punojne nje pune deri naten. Ata
i kaiie pmmar deri ne gjysme te dltes dhe kaiie thene: "Nuk na nevojitet
dhurata (shperblimi) yt" dhe e lene punen. Atehere njeriu i merr te tjeret
dhe tohte: "Plotesojeni pjesen e mbetur te kesaj dite dhe do te merrni
ate qe kam caktkuar me heret". Keta punuan deri ne kohen e namazit
te iqindise, dhe atehere thane: '*Ajo qe kemi punuar eshte e ytja'*, dhe
njeriu i merr (disa) te tjere dhe ata punuan pjesen e mbetur te dites se
tyre deri ne perendimin e dieilit dhe moren pagesen e te dy grupeve te
meparme.
Muslimaneve u ka mbetur periudha me e shkurter, por sipas rezultateve te punes dhe te
shperblimit me e vlefshmja.
Nga hadithi mund te perfundohet:
- koha e namazit te iqindise zgjat deri ne perendim te dieliit;
- koha e drekes shkon deri ne momentin kur hija e objektit verlikal te jete dy here me e
gjate sesa eshte ai objekt, duke mos Hogaritur hijen te cilen ai objekt e ka pasur kur dielh
ka qene ne zenit.
Muslimani per veprat e tija te mira mund te prese shperblimin e shumefishte nese beson
bindshem ne AU-llahun xh.sh. dhe ne Shpalljen e Tij, Gabimi (mekati) i muslimanit te
mile mund te jete vetem koheshkurte dhe zakonisht i percjellur mie pendim.
22 Dialogu ne kete hadith na paraqet veprimin e pahihshem te popujve te meparshem. Disa
^ate punes kane deklaruar se nuk duan rrogen e fituar dhe rreth drekes braktisin punen
e kontraktuar, e punedhensi ia bcson grupit te dyte te njerezve. Keta pnojne nje kohe te
shkurter, dhe ngjajshem me ata, mes drekes dhe iqindise e braktisin duke deklaruar se
nuk kerkojne kurrfare shperblimi. Punedhenesi i nxit per pune dhe per perfundimin e
176
Atau ka thene: '1 semurl do te fale bashkarisht akshamia dhe
„23
559. Na ka treguar Muhammed b. Mihrani, kelij Velidi, ky nga Evzaiu,
ketij i ka treguar Ebu Nexhashi Suhejbi> robi i liruar i Rafi' b. Hadixhit dhe
ka thene se e ka degjuar Rafi' b. Hadixhin duke thene:
punes, qej mundi te mos u shkoj huq. Ata nuk duan le degiojne kurrfaie keshillimi, c
shkelin fjalen e dhene dhe veprojnH sipas gjykimit te tyre. Punedhenesi, me ne fund, e
meir grupin e trete, te cilet e vazhdojne punen e atyre te meparshmeve, punojne deri oe
perendim te diellit dhe marrin shperblimin e te dyja atyre grupeve te mSparshme.
Me grupin e pare mendohet ne hebrenjte te diet kane qene te obliguar te punojne sipas
Tevratit deri ne Ditea e Gjykimit, por ata me vetcddeshire e kane shtrembeniar ais, e
kane nen9muar dhe e kane braktisur. Grupi i dyte jane te krishteret te cilet e braktisin
Ungjillin origjinal edhe me shpejt, dhe e humbin dhuraten e premtuar. Puna e filluar ne
ngritjen moralo-shpirterore te gjinise njerezore qe ishte ne mbarim e siper iu besua grupit
te trete me udhezimet e paraqitura ne Kur'an qe ky grup e ruan me xhelozi, e mesoo
permendesh, e smdion dhe e zbaton ne praktike. Ky grup do te qendroje deri ng Diten e
Gjykimit, do ta kryeje me nder punen e besuar dhe si punetore te zellshem do te fitojne
dhuraten e vet dhe te atyre grupeve te kaluara dhe popujve te meparshSm.
23 Mendimin e Ata' b. Reb^ut e pranon edhe Ahmed Is-haku dhe disha juriste \B stikoll&s
Shafite.
I'jaku tliote qe bashkimi i akshamit dhe jacise nganjehere eshte sunnet, e nganj^ieie
vet&m privilegj. Eshle sunnet t' ua bashkosh haxhinj ve namazet na Arafat dhe Muzdelife,
e koncesion udhetarve, te semureve dhe vendasve ne dit^ me stuhi dhe fiirtune bore.
Disa juriste nuk e lejojne kete bashkim ne dy rastet e fundit. Bashkimi i namazeve i Sshte
lejuar udhgtarit per shkak te veshteiresive te udhetimit, e semundja eshte veshtiresi edhe
me e madhe, prandaj edhe me me perparSsi qe, per le semurin, te vleje ai privilegj. Pos,
kesaj, thote Ajniu, ne Kur'an njekohSsisht eshtS pgrmendur privilegji per le semurin dbe
per udhetarin ne prishjen (ngrenien) e ramazanit dhe shfrytezimin e tejemumit
Malikijte, ne kohe me shi, lejojne bahkimin vetem te akshamit dhe jacise, e disa prej
tyre kete e lejojne te behet vetem ne xhami te Pejgamberit a.s. ne Mediae.
177
Wumnu-l' ii^tmci^^
"E falnim akshamin me Pejgamberin s.a.v.s. e dikush nga ne kthehej
(prapa) dhe e shihte vendin e ramjes se shigjetes se tij (te hedhur nga
.n24
560. Na ka treguar Muhammed b. Beshshari, ketij Muhammed b.
Xhaferi, ketij Shu*be nga Sa*di, ai nga Muhammed Amer b. Hasan b. Aliu i
cili ka thene:
24 Hadithi nxit ne faljen e namazit te akshamit sapo te pSrendojS dielli. Ky eshte qfendrim
i numiit me te madh te juristeve. Tavusi, Atau dhe Velid b. Munebbihu konsiderojne qe
koha e akshamit fiJlon vetem me paraqitjen e ndonje ylli. Ata qendiimin e tyre e
mbSshtesin nS deklaratSn e Ebu Basres:
- Kemi falur me Pejgamberin a.s. iqindine ne kullose te deveve dhe ai na tha: "Ky namaz
i ishte caktuar edhe popujve te mfiparshem, por ata e kane shkatemiar (me faljen e
vonshme). Cili prej jush do ta fale me rregull, ai do te marre shperbhm te dyfishte. Pas
ketij namazi nuk ka tjeter derisa le mos dale ndonje "shahid", mbase, duke menduar ne
ndonje yli".
Perfaqesoesit e medhhebeve te pranuar dyshojne ne interpretimin e sipSnn te shprehjes
"shahid", sepse ekzistojne shumg hadithe qe Pejgamberi a.s. e ka falur akshamin sapo ka
perenduar dielli. Nesaiu ne permbledhjen e tij te aditheve thekson:
- As-habet falnin akshamin me Pejgamberin a.s., ktheheshin ne shtepite e tyre deri ne
skaj te qytetit, i heqnin shigjetat nga harku dhe sMhnin vendin e ramjes se tyre.
Taberaniu ne "Mu'xhemu-1-Kebir" in e tij thekson se Zejd b. Halidi ka thene: "Kemi
falur akshamin nie Pejgamberin a.s. e pastaj jemi kthyei' ne garshi dhe kemi pare vendet
e ramjes se shigjetave (te hedhiira me hark)",
Rrelh momentit te mbarimit te kohes se akshamit jane te ndara mendimet e juristeve.
Thevriu, Tavusi, Mekhuli, Hasan b. Hajji, Evzaiu, Maliku, Shafm, Ahmedi, Is~hkau,
Davudi, Ebu Jusufi dhe Muhammedi koniderojne qe koha e akshamit mbaron, e koha e
jacise filion me zhdukjen (humbjen) e te kuqtit ne mien peiendimore te qiellit. Sipas
mefldimit te Umer b. Abdu-l-azizit, Abdullah b. Mubarekut, Ebu Thevrit, Ebu Bekrit.
Aishes, Ebu Hurejres, Muadh b. Xhebelit, Ubejje b. Ka'bit, Alxlullah b. Zubejrit dhe Ebu
Hanifes koha e akshamit mbaron vetem me zhdukjen e ngjyrcs se kuqe e cila rendom
paraqitet pas shp^mdarjes (zhdukjes) se skuqjes ne anen perendimore te qiellit.
178
Q/VonM e- namutmC
- Erdhei Haxhaxhi (nga Iraku ne Medine) dhe e pyetme Xhabir b.
Abdullahun (per kohet e namazit) dhe ai u pergjegj:
'"*"'"• — *-''"■ s.a.v.s. e falte dreken ne mesdite; iqindine derisa dielll
len psster ; aksnamin Kur aieUi perenaon; e jacme ngamenere
me heret, e nganjehere me vone; kur i shihte shoket se jane tubuar,
ngutejj e kur verente se jane vonuar, e shtynte. Sabahun^ ata perkates-
isht Pejgamberi s.a.v.s., e kane falur (ne teix) para agimit**.
561, Na ka treguar El-Mekki b. Ibrahimi, ketij Jezid b. Ebu Ubejdi, ky
nga Seleme, i cili ka thene:
HKT-. g falnim akshamin me Pelsamberin s.a.v.s. kur dielll m
me mbulese (te kodrgs)".
562. Na ka treguar Ademi, ketij Shu ' be, ketij Amer b . Dinari dhe ka thene
se e ka degjuar Xhabir b. Zejdin, e ai nga Ibni Abbasi, i cili thot^:
"Pejgamberi s.a.¥.s. nej here ka falur bashkarisht shlate (reqate te
akshamit dhe jacise), e nje here b^hkarisht tete reqate (te drekSs dhe
ir
25 Nga hadiAi i permendur mund te perfundohet;
- eshte e saktesuar koha e kryerjes se nanmzeve ditore;
- eshte e deshirueshme qe namazi te f alet sapo te fitloje koha e tij , me perjashtim t5 drekes
diteve me vape dhe sabahut e jacise kur falen me xhemat;
- pgr shkence gjithmone duhet huiumtuart Ig dijshmit duhet pyetur dhe pergjigjet e tyre
duhet mbajtur ne mend.
179
'sfaM/tf/y-i" i^Jimam'
563. Na ka treguar Ebu Ma'mer, e ai eshte Abdullah b. Amri, ketij
Abdu-1-Varithi nga Husejni qS thote se atij i ka treguar Abdullah b. Burejde,
ketij Abdullah el-Muzejni, se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Mos X'^n mashtrojne beduinet ne lidhje me emrin e akshamitr'
Abdullah (Buhariu) thote: "Beduinet akshamin e qu^ne jaci".
^ J^i ^vi » /i;s*_, ^^ '^^1 jftj . ft \^ "uti ,\i J! |5U i^ ^ 1^4 Lsus" ilfs Jfe ^_^
^} Jii^ . I ;^9i i\^^\ ^ y^ >* > tr'^ J*^^ • « »^:^' ^ jk ^ Js!^* O^^s ^y/ ^."S Jf-i
IBI
511
H
" **
I
fre auKe transmeiuar nga rejgamneri s.a.v.s.
"Per munaHket namazi me i rende eshte isha' dhe sabahu, e po ta
dinm ^ka ka ne "ateme" dhe ne "sabah".»l"
26 Akshamin nuk diihet quajtur jaci. ^do namaz duhet quajtur me emrin e vet te caktuar,
per te mos ardkur deri le hutimi.
J80
Ebu Abdullah (Bahariu) tregon: "Eshte i pranuar mendimi te thuhet
"isha"' per jadne, ne baze te fjaleve te AU-Uahut te Madherueshem:
^'Fas kryerjes se "ishase'\„ ". d.mJh. namadt tejacise... ".
(en-Nur,58).
Permendet se Ebu Musai ka thene: "Ne jemi nderruar te Pejgamberi
s.a.v.s* gjate faljes se ishase (jacise) e ai e shtynte deri ne terr te madb te
nates".
Ibni Abbasi dhe Aishja kane deklaruar: "Pejgamberi s.a.v.s. e ka
vonuar (shlyre) faljen e "ishase" deri ne pjesen shume te erret te nates"
Disa nga as-habet, duke transnietuar nga aishja, kane thene; "Pe-
jgamberi s.a.v.s. e ka shtyre faljen e "atemes" deri ne kohe shume te
erret te nates", kurse Xhabiri ka thene: "Pejgamberi s.a.v.s. e falte
"ishane"...", ndersa Ebu Berzet thote: "Pejgamberi s.a.v,s. e vononte
(deri vone naten ) te falurit e "ishase"...".
Enesi ka thene: "Pejgamberi s.a.v.s. e ka vonuar (e ka shtyre) faljen
e "ishase" se fundit, e Ibni Umeri, Ebu Ejubi dhe Ibni Abbasi r.a. kane
deklaruar: "Pejgamberi s.a.v.s. e ka falur akshamin dhe ishane (ak-
shamin dhe jacine) bashkarisht, njeren pas tjetres ne Muzdelife".
Jl &\ V uV-1 'p J* i/j' Cf Cr^> ^'-^^ ^^^^ V tV^ Jli b-sJ^ t:^> ~ ^\i
f U^/i\ > <J > ;/ J<"^ V- i^ ^^ trh d'i * i^ -pj '^.U
564. Na ka treguar Abdani, ketij abdullahu, e atij Junusi, ky nga Zuhriu
se Salimin e ka informuar Abdullahu dhe tha:
- Nje nate Pejgamberi s.a.v.s. na e fall "ishane" te cilen njerezit e
quajne "ateme" dhe, kur e mbaroi namazin, u kthye kah ne dhe tha: "A
e verejtet kete nate tuajen? Prej kes^ e derisa te permbushen njeqii
vjet nuk do te mbese askush prej atyre qe tani gjenden ne toke".
27 Hadithi i cituar terheq verejtjen per Jeten e shkurte te njeriut ne te cilen duhet angazhuar
sa me shurae ne veprat e mira, per njerez te dobishme e per All-llahun xh.sh. te kendshme.
Shumekend e mashtron shpresa per jete te gjaie, e befason vdekja, dhe njerezit shpesh
shkojne ne pergjegjesi pa vepra te mira e te lavdueshme. Vrapimi pas te mirave materiale
181
ffl«l!iiBi*ffIf«TOtl(3i;ifp!SWfMWaltSSWWW.Sii^ .1 ilMVS;'.t^S.iS*iif:H^^
Koha e jacise eshte kur masa tubohet,
565. Nakatreguar Muslim b. Ibrahimi, ketij Shu'bengaSa'db. Ibrahimi,
ai nga Muhammed b. Amri e ai eshte Ibni Hasan b, Aliu i cili ka thene:
- E keml pyetur Xhabir b, AbduUahun per namazln e Pejgainberit
s.a.v.s. dhe ai u pergjigj: "Pejgamberi s.a.v.s. e falte dreken ne mes te
dites (kur dielli largohet nga zeniti); iqindine derisa dieili ende shkelqen;
akshamin kur perendon; jacine, kur masa tubohej, ngutej, e kur ishin
pak, priste; e sabahun ne muzg".
tS kesaj bote shumekend e dalldis. Per shkurtpamesin kjo (pasuria) eshtfe qeilim jete, e
per te mengurin vetSm mjet per te mbajtur jeten.
28 Koha e faljes se jacise me xhemat, krahas kohes se percaktuar me sheriat, varet edhe nga
mundesia e gmmbuUimit te xhematit (besimtareve). Nese masa perreth mund te mbiidhet
lehte, jacine duhet faiur ne jastet e para te fdlimit te fcohes se saj, ne tekundSrten do te
falet ne nje pjese pak m6 te vonshme te nates.
Sipas deklarates se Amer b. Asit kufiri i fundit i kohes se jacise eshte mesi i nates, sipas
mendimit te Ebu Musa b. Abbasit dhe Xhaferit eshte nje e treta e nates* e sipas deklarates
se Enesit gjysma e nates. Aishja ka deklaruar qe jacija mund te falet kur te fcaioje pjesa
me e madhe e nates, madje edhe para paraqitjes se agimit.
Shafiu ne "Ummen" e tij pohon: "As-habet kane nxituar ta falin jacine, nese kane qene
te tubuar, ne te kunderten do ta shtynim per nje pjese me te vonshme te nates".
Ne saje te deklaratave te lartshenuara, juristet e mevonshem kane marre qendiime te
Hojllojshme. Shafiu, Maliku dhe Kadi T'jadi si kufi te fundit te kohes se jacise caktojne
fundin e nje te tretes se nates. Nehaiu e merr fiindin e nje te katertes se nates, ndersa
Davudi e edhe disa juriste e zgjasin deri ne fund te nates.
Perfaqesuesit e shkolles hanefite te drejtesise kxjnsiderojne se faljen e jacise me mire
eshte ta shtysh naten sa me vone, me perjashtim te periudhes verore. Ne komentin
"El-Hidaje" thuhet: "Lejohet shtyija e jacise deri ne gjysme te nates, e ka juriste te cilet
liione se eshte e qortueshme ta shtysh me shume se deri ne nje te treten e nates".
182
Rendesia e faljes se jacise (naten vone)
56^. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, ketij Lejthi, ky nga Ukajli, ai nga
Ibni Shihabi, e ky nga Urve, te cilin e ka informuar Aishja e cila ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. nje nate, para se Islami te perhapej (jasfat
Medines), e ka shtyre fa^eii e jacise deri vone naten dhe nuk ka dalur
derisa Uineri tha: "Kane fjetur edhe grate edhe femijet!" Atehere, ai ka
dalur dhe te pranishmeve u ka thene: " Vetem ju, ne fytyre te tokes, po
e pritni kete namaz".
Ne "Kin' ji" thuhef. "Eshte e qortueshme shume ta sthish faljen e jacise deri pas ghysmes
se nates".
29 Nga hadithi i permendur mund te perfundohet:
- Pejgamberi a.s., ne pergjithesi, jacine e ka falur me heret;
- ale qe e ze gjumi mundet pak te fleje para jacisS, por mS mire eshtg para se te Hejg ta
faie namazin;
- kiish e fale namazin e jacise ixeguUisht, meriton shperblim te ve^ante;
- namazi i jacise, duket se, nuk u ka qene i caktiiar ittitareve te meparshem te Shpalljes
H>Jnore.
183
aAmu-l- oOuAa-f^
567. Na ka treguar Muhammed b. A'lau, ketij Ebu Usame, ky nga Ebu
Burejde, ai nga Ebu Burde, ky nga Ebu Musai i cili ka thene:
- Une dhe shoket e mi, te diet kane ardhur me mua me barke, jemi
vendosur ne rretinen (e lugines) But-han. Muhammed! a.s. ishte iie
Medine dhe cdo nate nje grup prej tyre nderroheshin te Pejgamberi
s.a.v.s. gjate faljes se jacise. Keshtu, une dhe shoket e mi e gjetem
Pejgamberin s.a.v.s. kur ishte i zene me nje pune, andaj e shtyu faljen e
jacise deri vone naten. Pastaj Pejgamberi s.a.v.s. doll (nga banesa) dhe u
fal me shoket dhe, kur e kreu namazin, te pranishmeve u tha; "Ngadale
! Gezohunij sepse njera nga nimetet (bekimet) e A!l-Ilahut eshte mbi ju
dhe ate per shkak se askush nga njer ezit nuk f aiet ne kete ^ast pos juve ' ' .
Ose ka thene: "...ne kete ^ast nuk falet askush pos juve". Nuk e dij, thote
Ebu Musa, cilat nga keto dyshprelije i ka perdorur (Alejhisselami).
Atehere jemi kthyer te lumtur per shkak te asaj qe degjuam nga
Pejgamberi s.a.v.s - thote Ebu Musa.
30 Ahmedi, Ebu Davudi, Nesaiu, Huzejme dhe disa muhadithine te tjere nepennjet Seid
Hadriut theksojne; "Kemi falur jacine me Pjgamherin a.s., por ai nuk dilte nga banesa e
vet derisa gati nuk kaionte ghysma e natSs. Duke dalur, na tha: "Masa tjeter ka falur dhe
jane vendosur ne shtreterit e tyre. Ju konsideroheni se jeni ne namaz derisa ta pritni, Po
te mos ishin hgeshtia, rraskapitja dhe nevojat tjera te njerezve, une faljen e ketij namazi
do ta shtyja deri ne ^ysme te nates".
Ibni Maxhe prapg, nepermjet te Seid Hudriut thekson:
- Pejgamberi a.s. e ka falur akshamin dhe nuk ka dalur nga banesa derisa nuk ka kaluar
gjysma e nates. Kur ka dalur dhe me as-habet ka falur, ka deklaruar: "Po te mos ishin te
rraskapiturit dhe te semuret do ta shtyja faljen e ketij namazi deri ne gjysme te nates",
Tinuidhiu nepennjet Ebu Hurejres ne permbledhjen e tij te hadithve thekson qe
Muhammedi a.s. ka thene: "Po te mos u behej rende pasardhesve te mij, une do t'ju
urdheroja ta shtyjne faljen e jacise deri ne kalimin e nje tS tretes ose gjysmes se nates".
Ebu Davudi nepermjet te Muadh b. Xhebeht ne permbledhjen e tij thekson:
- E pritnim Pejgamberin a.s. per te falur jacine. Mirepo, ai aq shume u vonua saqe disa
menduan se as qe do te dale. Ndonjeri prej neve thoshte se ai tashme eshte falur. Atehere
Pejgmnberi a.s. doh dhe ata i thane gka flitej.
- Shtyni faljen e ketij namazi - tha ai - deri ne pjesen e erret te nates. Perkunder popujve
te tjereju jeni tSnderuar me kete lutje dhe kete nuke kakryerasnje popull para jush.
Nga hadithi i permendur mund te perfimdohet:
- eshte e preferueshme te flitet per temat raorale-didaktike pas faljes se jacise;
- maturia ne punS gshte e deshirueshme. e nxitimi i qortueshem;
184
568. Na ka treguar Muhammed b. Selami, ketij Abdu-1-Vehab Thekafiu,
ketij Halid el-Hadhau nga Ebu Minhali, ai ilga Ebu Berzeti se Pejgamberi
s.a.v.s. e ka konsidemar te keqe (te papelqyeshme) te fjeturit para namazit te
jacise dhe te biseduarit (e gjate) pas saj.
- eshle e prefemeshme t& shtyhel pak faija e namazit le jacise nese kete mund ta
perballojnc xhemati;
- eshte e lavdueshme ta ngazellosh ijelrin, ne zor ta ndihmosh, te bisedosh dhe te zgiosh
tek ai disponim.
31 Eshte e qortueshme qe pas faljes se jacisS te zhviUohen biseda te parendesishme dhe
ndeja te gjata te cilat do ta pengojne faljen me kohe te namazit te sabahat, e nxisin
zhvillimin e pertacise dhe pengojne kryerjen me kohe te shume detyrave fetare dhe
qytetare.
Numri me i madh i dijetareve e urren ^etjen para faljes se jacisg, e disa ketS e lejojne
vetem neteve te ramazanit. Taliaviu e tejon fjetjen pas akshamit e deri para fillimit te
kohes se jacise.
Ne Tevdih thuhet: "As-habet kane mendime te ndara rreth kesaj 9eshtje. Ibni Batali
'^ansmeton se Ibni Umeri i ka qortuar njergzit te cilet ftenin para faljes se jacisS, ndersa
ai vete ka ^etur, por te tjereve u urdheronte ta zgjojne para filHmit te kohes sS jacise".
Enesi ka deklaruar: "Ne i jemi shmangur shtratit para jacise".
Fjetjen para faljes s'6 jacise e kane urrejtur: Ebu Hurrejre, Ibni Abbasi, Atau, Ibratiim
Nesaiu, Muxhahidi, Tavusi, Maliku, juristet e Kufes dhe te disa qyteteve te medhenj.
Woa Musa dhe, Ubejde kane fjettu^ ndermjet akshamit dhe jacisS, por gjithmong i kane
urdheruar dikujt t*i z^oje para fillimil te kohes se jacise. Keshtu kane vepruar edhe
Urveja, Ibni Sirrini dhe Hakemi.
Disa juriste te Kufes, ketB Qetje e kane konsidemar akt te qortueshem vetem per personin
te cilin nuk ka kush e zgjon me kohe per faljen e jacise me xhemat.
185
^ium-
o/h
,1 \y^y , '*^j.
nU'-i-
569, Na ka txeguar Ejub b. Sulenijani, ketij Ebu Bekri, ky nga Sulejmani,
ketij ia ka transmetuar Salih b. Kejthani, ketij Ibni Shihabi, ky nga Urve se
Aishjakathene:
- Pejgamberi s.a.v.s e ka shtyre jacine deri vone naten, derisa e thirri
Umeri: "Kane fjetur edhe grate edhe femijet". Atehere doli dhe tha:
"Askush nga banoret e kesaj toke nuk e pret jacine, pos ju".
- Ne ate kohe - thote Aishja dhe te tjeret - me xhemat falej vetem ne
Medine dhe ate jacine e falnin ne kohen kur zhdukej bardhesia ne
perendim e deri ne kalimin e nje te tretes se pare te nates.
i. > ."«
570. Na ka treguar Muhammedi, ketij Abdu-r-Rezaku, ketij Ibni Xhure-
jxhi, ketij ia k'a percjelle Nafiu si? e ka informuar Abdullah b. Umeri, se
Pejgamberi s.a.v.s, nje nate ka qene i zene (me pergatitjet ushtarake), keshtu
qe jacine e ka shtyre aq saqe jemi kotur (kemi fjetur) ne xhami, jemi zgjuar,
e pastaj prape jemi kotur dhe zgjuar. Atehere, doli te iie Pejgamberi s.a.v.s.
dhe tha: "Vetem ju nga banorSt e kesaj toke po e pritni kete namaz".
Ibni Umeri (thote transmetuesi), nuk merzitej se a do ta fale jacine me
heret a me vone, sa here qe nuk frikohej se do ta mposhte gjumi edhe gjate
kohes se namazit. Ai si shpesh flinte para iacise.
im
Kete la kam thene Ibni Ataut - thote Xhurejxhi - dhe ai m'u
4-Ul oy.-i^d>h^<J^ 1>' *U rii <rt i^ % t^* ^i u>r= «^ -jiLSi « i JjCi
571. E kam degjuar Ibni Abbasin duke thene: "Nje nate Pejgamberi
s.a.v.s. e ka shtyre fa(jen e jacise deri vone naten, keshtu qe masa ka
fjetur, eshte zgjuar, prape kane fjetur dhe jane zgjuar. Atehere eshte
ngritur Umer b. Hatabi dhe ka thene: "Namazi!"
Atau thote se Ibni Abbasi ka thene:
- Pastaj doH Pejgamberi s.a.v.s, (nga banesa) dhe sikur tash e shoh se
si uji i rrjedh nga koka^ e dora i rrin ne koke, dhe tha: "Po te mos i
rendoja ummetin tim, do t'i urdheroja jacine ta falin keshtu".
Une kam kerkuar nga Atau, thote Ibni Xhabiri, te me tregoje si e ka
vene doren ne koken e tij Pejgamberi s.a.v.s., sipas asaj si e ka informuar
Ibni Abbasi. Atau, pastaj ^ i ndau pak gishtat e vet dhe majat e gishtave
i vuri ne maje te kokes, e pastaj i bashkol mes veti dhe ashtu i terhoqi
per koke derlsa glshti i madh ia preku anen e veshit e cila rrin kah fytyra
siper zylyfeve dhe mjekres. Ai kete nuk e ka here as ngadale as shpejt,
por ashtu normalisht dhe atehere ka thene:
"Po te mos e rendoja ummetin tim, une do t'i urdheroja qe keshtu,
ne kete kohe, te falen".
32 Nga ajo qe u paraqit ne keto dy hadithe mund te perfundohet:
- i lejohet fjetja para Jacise personit te cilin e mposht gjumi;
187
e jacise esnte den ne
Ebu Berzetika thene; "Pejgamberi s.a.v.s. e kishte ne qejf shtyrjen
e faljes se jacise (deri vone ne nate)".
572. Na ka treguar Abdurrahim el-Muharibi, ketij i ka treguar Zaidi, ky
nga Humejd - l:^vVii, e ai nga Enesi qe ka thene:
- Nje here, Pejgamberi s.a.¥.s. e ka shtyre faljen e jacise deri ne
mesnate, pastaj eshte falur dhe ka thene: "Njerezit tjere tashme jane
fa!ur dhe kane fletur, e ju, vertet konsideroheni se jeni ne namaz (gjate
gjithe kohes) derisa ta pritni ate''.
Ibnu Ebi Merjemi shton se ate e ka informuar Jahja b. Ejubij se atij
i ka treguar Humejdi se ai e ka degjuar Enesin duke thene:
"...sikur tash shoh shkelqimii] e imazes se tij nga ajo nate../'.
- jacine duhet falur ne kofae plotesisht te erret;
- i lejohet grave dhe femijeve te inairin pjese ne faJjen me xhemat ne xhami, nese kjo
nuk do te perfundoje me ndonje pasoje;
- kotja momentale ne pozite te te ndejturit ulur nuk e prish abdestin.
Rreth kesaj kotjeje jane te ndara mendimet e juristeve. Ibni Abbasi. Ebu Hurejre, Ebu
Musa ei-Esh'ari, Seid b. Museijebi, Humejd ei- A'rexhi dhe Shu'be konsiderojne qe kotja
momentale nuk e prish abdestin ne ^faredo pozite qofte trupi i njeriut. Kete mendim e
kane pranuar edhe: Muhammed Zuhriu, Evzaiu, Maliku dhe Ahinedi.
SipE^ mendimit te Ebu Hanifes, Davudit, Nehaiut dhe te shume juristeve kotja
momentale ne sexhde, ne ruqu, ne ndejtje ne kembe ne kijani dhe nS ndeje ne namaz,
nuk e prish abdestin.
im
573. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai, ky nga Ismaili, kStij Kajsi
nga Xherir b. Abdullahu:
- Kemi qene te Pejgamberi s,a.v.s. dhe ai shikoi kah hena e nates se
plote, dhe tha: "Pa dyshim, ju do ta shihni Zotin tuaj sig e shihni tash
kete (henen e plote) dhe ne te shikuarit e Tij nuk do t'i pengoni lyeri
tjetrit, gje^€sisht Euk do t'u duket ashtu, prandsy nese keni mundesi qe
djgka te mos u pengoje para daljes se dielht dhe para perendimit t€ ty,
belli ate!" Pxistaj e dtoi ajetin:
' 'Lutju, duke iufalenderuar Zotit tend para lindjes se dieUU dhe
para perendimit te tij!"
(Taha, 130).
'^*..
574. Na ka treguar Hutbe b. Halidi, ketij Hammami, e ketij Ebu Xhemre,
nga Ebu Beker b. Ebu Musa, e ai nga babai i tij, se Pejgamberi s.a.v.s. ka
thene:
- Rush e fal sabahun dhe iqindine do te hyje ne Xhennet.
Ebu Rexha' liiote; ^__..,„._,^,,_^
189
'Au-l- i^jimam-
- Mua me ka transmetuar Hammams nga Ebu Xhemre se per kete e
ka njoftuar Ebu Beker b. Kajsi.
NjashSm me hadithin e permendur na ka treguar Is-haku, naga Gabbani*
ketij i ka treguar Hammami, ketij Ebu Xhemre nga Beker b. Abdullahu, ai
nga babai i tij^ e ky nga Pejgamberi s.a.v.s.
Koha 8 namazlt te sabahut
575. Na ka treguar Amer b. Asimi, ketij Hammami, ky nga Katade, e ai
nga Enesi se Zejd b. Thabiti i ka treguar se ata para agimit hanin me
Pejgamberin s.a.v.s. e pastaj ngriheshin te falen.
Une pyeta, thote Enesi: "Sa ishte periudha kohore ndermjet asaj ngrenie
dhe faijes se sabahut?"
- Sa SO ose 60 ajete (d.m.th. te mund te lexoheshin) - u per^egj ai.
h\ y^J >djU t^PjjJi^^^i^b*^^ ju-U*jk..Wj3^ j;^^<;!cr^\^j9 ~ avn
« iTie^ 'j;ji |_^a ii% J!i I S3U1 J l^>3 \(*j>: ^ l^! j
576. Na ka treguar Hasan b. Sabahu, i cili e ka degjuar Revhin, qe ka
thene se i ka treguar Seidi, ky nga Katade, e ai nga Enes b. Maliku, se
Pejgamberi s.a.v.s. dhe Zejd b. Thabiti kane ngrene s^^r dhe kur e kane kryer
ngrenien, Pejgamberi s.a.v.s. u ngrit per namaz dhe u fal. E kemi pyetur
Enesin, thote Katade,: "Sa kohe ka kaluar ndernxjet perfundimit te
ngrenies se tyre dhe hyrjes se tyre ne namaz?
" Aq persa njeriu mund t'i lexoje SO ajete - u pergjegj Enesi.
* ^ k d^j ^ j^\ i)U t}/\ ul J t^ d/l 'f >! J 'Ail i^i
Sll. Na ka treguar Ismail b. Ebu Uvejsi, nga vellai i tij, ai nga Sulejmani,
e ky nga Ebu Hazimi, i cili e ka degjuar Selh b. Sa'din duke Mne:
- Hajsha syfirin ne famiijen time, e pastaj a delyrova te ngutem qe
te arrg ta fal namazin e sabahut me Pejgamberin s.a.y.s
578, Na ka treguar Jahja b. Bukejri, kete e ka informuar Lejthi, ky nga
Ukajli, ai nga Ibni Shihabi, i ciii ka thene se e ka infonnuar Urve b. Zubejri,
se ate e ka informuar Aishja dhe i ka thene:
"Grate besimtare kane marre pjese me Pejgamberin s.a.v.s. ne faljen
e namazit te sabahut dhe te mbeshtjella me yeshmbathjen e tyre te
eperme, e kur e krynin namazin ktheheshin ne shtepite e tyre dhe, per
shkak te erresires, mik mund t'i njihte askush".
cfi.j^ ^ /^' u*-* j^ p: ►^ u* 'Ji-' y: ^j o* ^^ o* '^^-^ cr ^^^ V L.^ — •v\
33 Nga hadithi mund te perfundohet:
- eshte e preferueshme per ate qe agjenon te hajS syfirin mu para paraqitjes se agimit;
- fillimi i kohes sS sabahut nis me paraqitjen e agimit; e ireth mbarimit jane te ndara
meadimet. Perfaqesuesit e shkoUave ortodokse juridike konsiderojne se koha e sabahut
mbaron me paraqitjen e nje keadi te trupit te diellit, e Ibni Abdu-1-Hakemi, thote, me
zdritjen e plote. Sipas mendimit te ketij jurist! sabahu i falur mu para lindjes sS diellit
eshte falje me vonese, e jo falje me kohg;
- eshtS e preferueshme q6 falja e namazit te sabahut mos te shtyhet den para lindjes se
vete diellit.
191
me
'a<aittajft "i ! Kfft i vn^ j *' i> ^
579. Na, ka treguar Abdullah b. Mesleme, ky nga Maliku, ai nga Zejd b.
Esleme, ky nga Ata' b. Jesari, e ky nga Baser b. Seidi, ai nga A'rexhi duke
transmetuar nga Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
' ' Kush arrin ta kryej vetem Rje reqat te sabahut para se te dale dlelli,
ai ka arrltur ta faie ate namaz te sabahut me kohe, kurse kush arrin ta
fale nje reqat te iqindise para se te perendoje dielli, ai me kohe ka arritur
ta fale ate iqindi".
— ©A'
e
580. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku nga Ibni Shihabi, ai
nga Ebu Seleme b. Abdu-r-Rahmani, e ky nga Ebu Hurejre, se Pejgamberi
s.a.v.s. ka thene:
"Kush arrin me kohe ta fale vetem nje reqat te dlitdo namaz, ai ka
arritur J me kohe ta kryej ate namaz".
V» Jte u*^ C/}c^''^^'^4cf •sti^^^i^Li'j* J4y'ii;I>^{^> - eA\
as
. Na ka treguar Hafs b. Umeri, ketij Hishami nga Katade, ky nga Ebu
ai nga Ibni Abbasi i cili ka thene:
J92
- Ma kane vertetuar disa burra me te cilet njeriu mund te jete i
kenaqur, e prej tyre besim me te madh tek une gezon Umeri* se Pejgam-
beri s.a.y.s. vertet ka ndaluar qdo namaas pas! te falet sabahu e derlsa
delii te shndrite (dhe te mos ngrihet) dhe pasi te falet iqindla derisa te
perendoje dielli.
Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai nga Shu'be, ai riga Katade, i cili e
ka degjuar Ebu-1-Aliun duke transmetuar nga Ibni Abbasi, i cili thotS:
"Kete (hadith te lartpermendur) ma kane treguar shume ojerez".
582, Na ka treguar Museddedi, ketij Jalija b. Seidi nga Hishami, qe thote
se ate e ka njoftuar, babai i tij, e ketij Ibni Umeri, dukelitene se Pejgamberi
s.a.v.s. ka thene:
"Mos synoni me namazin tuaj lindjen e dieliit, as perendimin e tij!"
34 Muslimi, Ebu Davudi dhe Tinnidhiu ne permbledhjet e tyre te haditheve, po ashtu
nepennjet 16 Ibni Abbasit, fjaline e sipershenuar e sjellin ne variantin vijues:
- Njerezit me besim, e nder ta me biesim me te madh Umer b. Hattabi, kane deklaruar
qe Pejgamberi a.s, ka thene: "Pi^ faljes s&nairazit te sabahut nuk ka kurrfare falje derisa
te liiid dief li, e as falje namazesh pas faljes se iqindise derisa te perendoje dielU",
Bejhekiu dhe muhadithet tjere, lidhur me kete teme, e theksojne deklaraten e Hafses dhe
Aliut: "Pejgai^eri a.s. pas faljes s^ 9do namazi farz faltc cdhe nga dy reqatS nafile, me
perjashlim tS iqindise dhe sab^ut".
Muslim! ne permbledhjen e tij te haditheve thekson qe Ukbe b. Amiii ka thene; "Jane
tre momente ne te cilet i Derguari i AU-llahut na e ka ndaluar faljen dhe vairimin e te
vdekurve tanfi: koha e lindjes s6 diellit e derisa te ngrihet mbi horizont; kur dielli eshte
ne zenit e derisa te levize nga ajo pike dhe kur perendon dielli e derisa te perendoje
temsisht".
Eshte e qortueshme t'i falesh namazet nafile pas kryerjes se farzit te n^mazit te sabahut
derisa dielli te mos ngrihet ne horizont 3-6 metra, si edhe pas kryeijfts sS-farzit te iqindise
derisa dielli te mos perendoje. Hadithet me domethenie te bindert duhet konsideruar ose
si badithe apokrife (te dyshimta), ose qe ajo ka qene e lejuar te behet ne ditet e para te
perhapjes se Islamit.
193
'ftt(^-i~
L^ iTiJ . « 1/ i- liUJi 1 j/t ^^t LrU Lte (Hi ' ffV
583. Dhe ka thene: Me ka treguar Ibni Umeri qe ka thene se Pejgam-
beri s.a.v.s. ka deklaruar: "Kur paraqitet vetulla (kendi) e dieilit, shtyje
faljen e natnazit derisa ai te ngrihet, e kur perendon yetulla (e fundit) e
diellit, shtyje namazlii derisa ajo plotesisht te perendoje!"
Ne senedin tjeter pas Jahja b. Seidit pason Abdeti.
« i-:::JLLij * sl^y 4:;ff3 . ^W' Jl ^)i J*i ^h
584. Na ka treguar Ubejd b. Ismaili, nga Ebu Usame, ai nga Ubejdullahu,
e ky nga Ubejd b. Abdu-r-Rahmani, ai nga Hafs b. Asimi, e ky nga Ebu
Hurejre, se Pejgamberi s.a.v.s. ka ndalur dy lloj shitblerjesh, dy lloj rrobash
dhe dy naniaze: ka ndaluar faljen pas faljes se naniazit te sabahut e derisa te
ngrihet dielli dhe pas natnazit te iqindise e derisa te perendoje dielh; te
mbeshtjellurit ne nje petk pa prerje (pa vende) per nxjerrjen e duarve dhe te
ulurit ne gjunj ne petk te ngushte i cili siper organeve te turpshme terhiqet.^
perpjete; tregtia ne menyre te-hudhjesse-gurit te vogel-^e -objektin qe"^
deshirohet te blehet ose hudhja e objektit para bleresit pa e mbeshtjelle apo
edhe vetem nepermjet te kontaktit dhe prekjes te objektit qe eshte per
shitblerje(pa e pare).
35 Falja ne mengjes dhe mbremje nuk guxon te perputhet me lindjen dhe perendimin e
diellit duke patur pSr qellim zmadhiniin ose adhurimin e atij tmpi qiellor, 519 e kan here
kete disa popuj te vjeter.
Ebni Mundhiri dhe Zuhriu konsiderojne se ky ndalim i referohet vetem personave qe
me faljen e tyre duan t'i bejne nder lindjes ose perendimit te dcillit. Ata qendrimin e tyre
e arsyetojne me hadithin: "Kush arrin ta kryeje nje reqat te sabahut para lindjes se diellit,
le t'ia shtoje edhe te dytin!"
194
585. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku nga Nafiu, ai nga Ibni
Umeri, se Pejgamberi s.a.v.s. ka th^ne;
nga ju le mos synoje te laiet ne Konen e imdjes se ctieiut as
ne kohen e perendlmit te tlj t "
586. Na ka treguar Abdulaziz b. Abdullahu, ketij Ibrahim b. Sa'di, ky
nga Salihu, ai nga Ibni Shihabi qe ka thene se e ka njoftuar Ata' b. Jezid
ei-Xhundij, se ai e ka dfigjuar Ebu Seid el-Hudriun duke thene:
- Kam degjuar Pejgamberin s.a.v,s. duke thene: "Nuk ka namaz pas
atij te sabahut derisa te ngrihet dielli, as namaz pas iqindise derisa te
a *■ 1 ■ 11*
It
587. Na ka treguar Muhammed b. Ebani, ketij Gunderi, ketij Shu' be nga
Ebu Tejjahu, i ciU e ka degjucu: Humran b. Ebanin qe transmeton nga Muaviu
i cili ka thene:
Muhadithet konsiderojne se Pejgamberi a.s. kete e ka thene ne ditSt e para te Islamit, e
pastaj e ka nderruar kete me shuoie Uienie te tij, te cilat namazet e tilia i ndalojne.
195
./-
"Ju vertet po falni nje namaz (pas iqindise).' Ne jemi shoqeruar me
Pejgamberin s.a.v.s. dhe nuk e kemi pare qe ai te fale kSte. Ai kete vertet
e ka ndaluar" - me kete Mtiaviu mendonte dy reqate pas Iqindise.
588. Na ka treguar Muhammed b. Selami, ketij Abdeti, nga Ubejdullahu,
ai nga Hubejbi, ky nga Hafs b. Asimi e ai nga Ebu Hurejre, i cili ka thene:
'Tejgamberi s.a.y.s. i ka ndalur dy namaze: te falurit e namaiiit pasi
te falet sababu e dertsa te dale delli dhe te falurit pas iqindise e derisa te
!»f 36
Dls3 nuk e kane ndaiuar te falurit pas namazlt
Qe kane transmetuar: Uraeri, Abdullah b. Umeri, Ebu Seidi dhe Ebu
Hurejre.
36 Me namaz iavderohet - madherohet dlie adhurohet Krijuesi, e jo ajo qe Ai e ka kiijuar.
Levizja e dieUit, lindja dhe perendimi i tij zhvlilohen sipas ligjeve te percakluar nga
Ail-Uahu xh.sh. dhe tS paditurit kjo i ka mashtruar qe dikure e kane adhuruar.
pisa njerez pas farzit te iqindise i kane falur edhe nga dy reqate te namazlt jo te
detyrueshem (nafllc), te ngjashem me ata pas farzit te drekes, andaj Muaviu ua ka
terhequr verejtjen per ate parreguHsi.
Diteve te para te Islamit, Pejgamberi a.s. dhe musUmanet kane falur namaz jo te
detyruesheiai (nafile) pas farzit te iqindise, i cili me vone u eshte ndaluar rauslimaneve,
e Pejgamberi a.s. e kryente edhe me tutje si detyre te veten.
296
589. Na ka tregxiar Ebu Nu'mani, ketij Hammad b. Zejdi, ky nga Ejubi,
ai nga Nafiu, e ky nga Ibni Umeri i cili ka deklaruar:
"Une falem ashtu sk i kam pare duke u falur shoket e mi, Une nuk
do t'i ndaioja skujt te fale ^ka te doje, qofte naten qofte diten, pos qe me
te te mos synoje lindjen e diellit e as perendlmin e ty".
e
tengjashempasiqlndlse
Kurejbe duke transmetuar nga Ummi Seleme thote:
- Pejgamberi s.a.v.s. i ka faSur nje here dy reqate pas iqindise dhe
(ne pyetjen e saj) ka thene: "Me kane nxene (penguar) disa njerez nga fist
Abdu-i-Kajs dhe nuk i kam falur A^ reqatet (e zakonshem) pas drekes".
590. Na ka treguar Ebu Nuajmi, ketij Abdu-1-Vahid b. Ejmeni, ketij i ka
treguar babai i tij, se ai e ka degjuar Aishen qe ka thene:
"Pasha Ate qe e ka marre Muhammedin, Muhammedi nuk e ka lene
faljen e dy reqateve (pas iqindise) derisa nuk eshte takuar me AlMlahun^
e ai nuk este takuar me All-llahun e Madhenieshem, derisa e ka renduar
ky namaz. Derisa ishte i semure, shume namaze i falte ulur" ■ mendonte
Aishja ne dy reqatet pas iqindise.
"Pejgamberi s.a.v,s. i ka falur ato namaze, por nuk i falte ne xhami,
duke u frikuar se do t*i ngarkonte ummetin e vet. Ai donte ate ?ka per
ta eshte elehte".
797
591. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai e ketij Hishami, duke thene
se e ka infonnuar babai i vet, se Aishja ka treguar qe:
"Pejgamberi s.a.v.s. tek une asnjehere nuk i ka lene dy sexhde (dy
reqate) pas namazit te iqindise'*.
592. Na katrreguarMusa b. Ismaili, ketij Abdu~l-Vahidi, ketij Shejbaniu,
te c'ilit ia ka percjelle Abdu-r-Rahinan b. Esvedi nga babai i vet, e ai nga
Aishja qe ka thene:
"Pejgamberi s.a.v.s. as fshehtas as haptas nuk e ka lene faJjen e dy
reqateve namaz, dhe ato: dy reqate para sabahut dhe dy reqate pas faljes
se namazit te iqindise".
593. Na ka treguar Muhammed b. Arare, ketij ia ka percjelle Sh'be nga
Ebu Is-haku i cili ka thene;
■ E kani pare Esvedin dhe Mesrukun, te cilet ishin te pranishem te
Aislya, kur ka thene: "Pejgamberi s,a.v.s. asnjehere nuk me ka ardhur
pas iqindise, e te mos i kete fafur dy reqate".
37 Pejgamberi a.s. ka falur nafilen dy reqateshe pas iqindise si delyre te tij te zakonshme
ose si falje kaza per sunetin e leshuar dyreqatesh te drekes. MusUmanet nuk prcferohct
ta bgjne, sepse me kete do te ngarkoheshin edhe me nje ibadel te ri.
198
-*
Falja e Iqlndlse ma heret ne ditin e vrsri!
594. Na ka treguar Muadh b. Fadle, ketij Hishami nga Jalijai, e ai eshte
i biri i Ebu Kethirit, e ai nga Ebu Kilabe se Bbu-l-Melihu i ka treguar dhe ka
thene;
"Ngutuni me namazin, ngase Pejgamberi s.a.v.s. ka thene;"Kush e
ten namazin e Iqindise, i eshte shkaterruar puna e tij".
rf ■«' - ■ ^ » •
59S. Na ka treguar Imran b. Mejsere, atij Muhammed b. Fudajli, ketij
Husejni nga Abdullah b. Ebu Katade, e ai rrga babai i vet, i cili ka tnene:
- Kemi udhetuar nje nate rae Pejgainberin s.a.v.s. dhe njeri prej
njerezve tha: "Sikur ta kaioje naten me oe o i D^rguari i AH-llahut!"
38 Me se miri eshte te falesh gdo namaz ne castet e para le fillimit te kohes se lij, e ve^mas
iqindtne ne kohe te vreret. Koha e iqindise eshtS e shkurte dhe diten e vrgret ajo lehte
shmanget.
199
- Frikohem se mos po ju kalon sabahu ne gjume - tha ai.
- Une do t'ju zgjoj ■ tha Biiali.
Ata pastaj raiie, e BiiaK u mbeshtet per deven e vet dhe e mposhtl
gjumi e fjeti. Pejgamberi s,a.v.s. u zgjua kur sk^i i dieUit tashem kishte dale.
- Biialj ku eshte ajo qe the? - Pyeti Pejgamberi a.s,
- Asnjehere nuk me ka marre gjumi keshtu - u pergjigj ai.
- All-llahu, tha Pejgamberi a.s. i ka marre shpirterat tuaj kur ka
dashur, e ua ka kthyer kur ka dashur. Bilal, ngrihu dhe lajmeroi njerezit
per namaz!
Pastaj Pejgamberi a.s. mori abdest dhe kur dlelli u ngrit dhe u
paraqit ne shkelqimi te plote, u ngrit dhe u fal.
39 Nga hadithi i permendur mund ie perfundohet:
- udheheqesi i bashkesise, sipas muadesise duhet vets personatisht te maire pjese ne
ekspediten ushtarake;
- eproril te bashkesise, qytetaret mud I'i propozojne ndermarrjen e masave te dobishem
per bashkesine;
- gjate fajjes te namazit kaza (te leshuar) mund te thirret ezani.
Rreth kesaj ^eshtje jane te ndara mendimet e juristeve. Perfaqesuesit e shkolies hanefite
konsiderojne se duhet kenduar edhe ezanin edhe ikametin. Ata kete e mbeshtesin me
hadithin te cilin e kane regjistruar edhe muhadithet tjere nepermjet Imran b. Husejn Ebu
Davudit: "...pastaj Pejgamberi i ka urdheruar muezinil ta therrase ezanin. U thirr ezani
dhe ai i fali dy reqate te sunetit te sabahut, pastaj e kendoi ikametin dhe e fali farzin e
sabahut." Kete mendim e pranon Shafiu, Ahmedi, Ebu Thevri dhe Ibni Mundhiri.
Nese falen kaza shume namaze te leshuar, ezani dhe ikameti kendohen vetem para filHmit
te faljes kaza (plotesuese) te farzit te namazit te pare te leshuar, e me rastin e te tjereve
mbetet e drejta e zgjedhjes: mundet para ^do farzi te kSndohet edhe ezani edhe ikameti,
e mundet vetem ikameti. Ky mendim bazohet ne veprimin e Pejgamberi a.s. te cilin
Tiraiidhiu ne permbledhjen e tij te haditheve nepermjet Ibni Mes'udit e sjell ne kete
forme: "Diten e betejes se Hendekut Pejgamberit a.s. i kane shpetuar (pa falur) namazet
dhe ai gjate nates i ka urdheruar Bilalit ta therrase ezanin, e ai e ka kenduar vetem ikametin
dhe e ka falur kaza farzin e drekes, pastaj ka bere ikamel dhe e ka falur iqindine, me p^taj
bSri ikamet dhe e fail akshamin, e pastaj prape beri ikamet dhe e fali jacine".
Disa as-habe kane transmetuar qe Pejgamberi a.s. ka thene se krahas ikametit §do here
te tliirret ezani.
Ne vepren "Tuhfetun" shkruan: "Ezani dhe ikameti kendohen vetem para faljes kaza te
farzit te pare, e para farzeve tjere vetem ikameti". Kete mendim e ka paraqitur Shafiu ne
"Kadimen" e tij dhe Nevaviu ne komentin "Muhedhdheb".
200
596. Na ka treguar Muadh b, Fadale, ketij ia ka percjeile Hisharai nga
Jahjai, ai nga Ebu Seleme, ky nga Xhabir b. Abdullahu qe Umer b. Hattabi
ka ardhur diten e "hendekut" pas perendimit te diellit, e filloj t'i qortoje
prijesit e kurejshiteve dhe tha;
- O i Derguari i ai!-l!ahut gati te mos e fall iqindine, sepse dielH shpejt
perendoi.
- Pasha All-llahun - tha Pejgamberi s.a.v.s. - s'e kam falur as une.
Pastaj shkuam deri te lugina But-han dhe ai aty mori abdest per
namaz, morem edhe ne, dhe e fall iqindiine pas! qe dielli tashme kishte
perenduar. Pas iqindise e fall akshamin.
Tiievriu, Evzaiu dhe Is-haku thone: "Kendinii i ezaiiit nuk eshte i nevojshem me rastin
e faljes kaza (te namazeve te kaluara).
- eshte e prefenieshme qe namazi i iSshuar menjehere tg behet kaza;
- faija e namazeve kaza (te leshuara) nuk mund te behet kur lind dhe perendon dieili.
Ebu Beker b. Mohammed b. Fadli thote: "Nuk eshte e lejuar te falesh derisa mund te
shikohet kah dielli me perendimin e tij";
- suneti i sabahul behet kaza me farzin vetem nese farzi i leshuar i namazit £e sabahut
behet kaza deri ne dreke te te njejtes dite.
40 Imam Ahmedi e paraqet te rijejtin rast ne "Musnedin" e dj ne varianten vijuese: "Ne
diten e hapjes se "hendekut" kemi qene te penguar te falim namaz deri pas akshamit. Kur
u be nata, Pejgainberi a.s. e ftoi Bilalin, e ai e kendoi ikametin pSr namazin e drekes dhe
Pejgamberi a.s. e fali kaza dreken ashtu si^ e fake ne kohen e saj te vertete. Pastaj
Pejgamberi a.s. i urdheroi Bilalit te kendoje ikametin per iqindine dhe Pejgamberi a.s. e
fali si zakonishl. Me ne fund Bilali e kendoi ikametin per jacing dhe Pejgamberi a.s. e
fali ashtu si9 e falte ne kohen e saj te iregulit". Kjo ka qene e gjithe, thote Hudriu, para
Shpalljes se ajetit per faljen e namazit ne ditet e rrezikimit nga ana c armikut.
201
Maliku ne "Muvettaun" thekson se Pejgamberit a.s. dhe muslimaneve gjate hapjes se
hendekut u kane kaluar dreka dhe iqindija. Nesaiu ne "Sunenin" e tij e ha permendur
drekeii, iqindine, akshamin dhe jacine ne kohen e tyre te pare nisese, e Tirmidhiu i
permend kater namaze.
Rreth kesaj qe u paraqit nuk ka kundertheiiie, sepse hendeqet ireth Medines jane hapur
disa dite dhe Pejgamberit a.s. i kane shpetuar (kaluar) njehere kater, heren tjeter dy,
gjegjesisht nje tiamaz.
Duket se Pejgamberi a.s. ne rastin e siperm ka harruar per kohen e disa namazeve. Imam
Ahtnedi ne permblecMijen e tij te haditheve thekson:
- Ne vitin Ahzab, Pejgamberi a.s. e ka falur akshamin dhe ka pyetur; "A e din dikush
prej juve ne e kam falur une iqindine?"
- Jo, nuk e ke falur o i Derguari i All-llahut - u pergjigjen te prani&hmit.
Atehere i urdheroi muezinit ta therrase ezanin, pastaj u ngrit dhe e fah iqindine, e pas
saj prape e fali akshamin.
Nga hadithi mund te perfundohet:
- lejohet perbetimi i r^tesishem, e preferohet nese kjo eshte ne interes te bashkesise ose
per krijimin e disponimit me bashkebiseduesit;
- Pejgan^eri a.s. e ka here kaza iqindine bashkarisht me as-habet e praiiishem, e pastaj
e ka falur ^shamin derisa ende kishte bardhesi ne perendim;
Kenaqesia dhe taktika e Pejgamberit a.s. ndaj as-habeve ka qene e shprehur gjitlimone,
bile edhe diteve te nezikut te jetes;
- farzet e kaluara (Icshuara) te namazeve behen kaza me rend ashtu si<^ kan^ kaluar ata.
Domosdoja e mbajijes se rendit, sipas Malikut, bie me te harruar per namazin e leshuar
(kaluar).
Dari Kulniu dhe Bejhekiu ne sunenet e tyre pamendin deklaraten e Pejgamberit a.s.:
"Kush harron ta fale nje namaz dhe i kujtohet vetem duke e falur namazin tjeter mbas
imamil, do ta mbaroje ale namaz te filluar, e pastaj do ta beje kaza ate qe me pare e ka
harruar. Pas ketij, prape do ta fale ate namaz te cilin tashme e kishte falur me imam;
- eshte e ligjore dhe me rreguU ezani te kendohel edhe per faljen kaza te namazeve te
detyrueshme (farz).
202
Q/loAete niMmiM'
Ibrahim Nehaiu thote: "Kush e leshon faljen e nje namazl^ ai do ta
fale ate namaz, edhe sikur te Jete pas ly^zet vjeteve".
597, Na ka treguar Ebu Nuajmi dhe Musa b. Ismaili, ketyre aa ka percjelle
Hammame nga Katade, ai nga Enesi e ky nga Pejgamberi s.a.v.s. qS ka thene:
- Kush harron ta fale nje namaz, ie ta fale kur t'i kujtohet. Per te
nuk ka kurrfare qefareti, pos te faiet me vone. "Fale namaxm per te,me
kujtuarmua!"
Musai ka thene se Hammame ka thene se e ka degjuar Kataden duke
thene edhe kete: "...pastja fal namaz per te me kujtuar mual"
Edhe Habbani ka thene se te njejtin hadith e ka treguar Hammame duke
thene se ia ka treguar Katade i cili thote se atij ia ka treguar Enesi duke e
transmetuar nga Pejgamberi s.a.v.s.
namazet plotesoiien sipas rendit se pari (i harruar!)
598. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai nga Hishami, te cilit ia ka
percjelle Jahjai, e ai eshte i biri i Ebu Kethirit, nga Ebu Seleme, e ai nga
Xhabiri, qg ka thSne;
41 Katade per rastin e sipSrshenuar me rastin tjeter ka thene:
- cilit prej jush i kaion namazi ne gjuine ose e harron, te ta fale kur t'i kujtohet, sepse
Zoti ka thene: "Fal namazin per te me kujtuar mua!".
Nga Hadithi i permendur mund tS pferftindohet:
- namazi i harruar duhet te behet kaza;
- namazi eshte detyre personale e musHmanit dhe duhet ta kryeje personalisht.
203
iJiU'-i-
- Umeri diten (e hapjes) e hendekut (rreth Medines) ka filluar t'i
qortoje pabesimtaret e tyre (kurejshite) dhe ka thene: "Perpak te nios e
fal iqiadine, e dielli perendol!"
- Pastaj jemi leshuar -thote Xhabiri- ne Bat-han dhe Pejgamberi a.s.
e fail Iqindine pas perendimit te diellit, e past^j edhe akshamin.
599. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahji, atij i ka treguar Avfi, ketij Ebu
Minhali dhe ka thene:
- Kam slikuar me babain tini te Ebu Berzet Kslemiu dhe babi im i
tha: ^'Na trego si i ka falur Pejgamberi s.a.v.s. namazet ne kohe te
caktuarJ"
Ebu Berzeti pergjigjet: "Dreken, te cilen ju e quani lutje te pare te
dite, e falte, kur dielii kalonte prej zenitit; iqindine e ^te ashtu qe
personi nga ne do te kthehej (prej xhamise) te famiya e vet deri ne skaj
te Medines, e dielli nede te shkelqeje fort. Kam harruar gka ka thene per
akshamin, kurse jadne ia kishte endja ta shtyeje deri naten vone;
urrente te fjeturit para jacise dhe te biseduarit pas s^. Nga namazi i
sabahut kthehej kur dikush prej neve do te mund ta njohe shokun e vet
(prane), e ne te i lexonte prej 60 deri ne 100 ajete".
204
e
Jg ndenjurit pas jacise per te studluar
K Na ka treguar Abdullah b. Sabahu, ketij Ebu All el-Hanefi, ketij
Kurret b. Halidi, i cili ka thene:
- E kemi pritur Hasan (Basriun) i cili u vonua gati me shume se qe e
kishte zakon. Me ne fund erdhi (ne xhami) dhe tregoi: "Na kane ftuar
keta fqinjet tane (dhe na kane mbajtur) dhe tha se Enest ka th^ne: "?^e
nate kemi pritur (ne xhami) Pejgamberin s.a.v.s. dhe kur arriti, tashme,
ishte gjysma e nates; erdhi, na fall, e pastaj mbajti ligjerate duke thene:
- Keni kujdes, njerezit tjere tashme Jane faiur dhe kane fjetur, e ju
konsideroheni se jeni ne namaz derisa te jeni ne pritje te namazlt.
Njerezit jane ne te mire vazhdimisht derisa te presin per te mire.
- Kete - thote Kurre ■ e ka transmetuar Enesi drejperdrejt nga
Pejgamberi s.a.v.s.
601. Na ka treguar Ebu-l-Jemani, ketS e ka informuar Shuajbi, ky nga
Zuhriu, atij i ka treguar Salim b. Abdullah b. Umeri dhe Ebu Bek5r b. Ebu
Hathme, se Abdullah b. Umeri ka th^e:
205
'mi'~l" i^tmoM^
en s.a.v.s para pertundimit te jetes se t^ e ka lalur namazm
e jacise dhe, pasi ka dhene selam, eshte ngrllur dhe ka thene: *'A e kenl
verejtur kete nute tu^}en? Ne fund te shekuUit^ ne fytyre te tokes nuk do
te jete askush gna ata te cilet jane sot ne te".
U frikua masa nga deklarata e Pejgamberit s.a.v.s. dhe keshtu
shpr€hjen "njeqind vjet" e kane ritreguar shtrembet ne kete dhe ne
hadithet e ugjashem. Mirepo, Pejgamberi s.a.v.s. ka thSne: "Askush prej
atyre qe sot gjenden ne fytyre te tokes nuk do te mbese...", duke menduar
me kete se me mbustyen e njqeind vjeteve do te Hnde vetem plasaritja
(zbrazetia e atyre njerezve) ne ate shekull.
;^ p^i >a ;'^ jr^' x jii ^ *^\ % , ^\^ c^t lyr iu. im\ y » ^f,4 ^
42 Ndejat e padobishme te nates nuk jane te deshimeshme. Muxhahidi ka thene: "Jane te
qortueshme ndejat e nates, pos atyre ne te cilat mund tg degjohet ligjerim i dobishem
fetar, moral e tjera, t' i besh shoqSii my safirit ose te presesh faljen me xhemat te namazit.
206
Q/ioAe^e no/m^ut
me rnvsaririn
e
602. Na ka treguar Ebu Nu'mani, ketij Mu'temer b. Sulejmani. atij babai
i vet, e ketij ia ka transmetuar Ebu Uthmani nga Abdu-r-Rahman b. Ebu Bekri
se shoqeria e sofes (te xhamise se Muhammedit a.s. ne Medine) ka qene grup
njerezish te varfer, andaj Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Kush nga ju ka ushqim per dy veta, le ta marre me vete te tretin, e
nese ka per kater veta, le ta marre te pestin, apo edhe te gjashtin.
Ebu Bekri i soUi tri veta, kurse Pejgamberi s.a.v.s. soUi dhjete veta.
Aty kam qene une, babai im dhe iiena ime, thote Abdu-r-Rahmani.
- Nuk e di - ka thene Ebu Uthmani - qe Abdu-r-Rahmani t'e kete
permendur "...edhe gruaja ime edhe sherbetori jone dhe i shtepise se
EbuBekrit".
Ebu Bekri ka darkuar te Pejgamberi s.a.v.s dhe qendroi (nje kohe)
tek ai derisa u fal jacia. Pastaj prape eshte kthyer, dlie te Pejgamberi
s.a.v.s. ka ndnjur dhe ka ngrene darke, kurse ne shtepi ka ardhur Vetera
pasi ka kaluar nje pjese e nates, aq sa ka dashur Zoti. Gruaja e tij i ka
thene: "Q'te ka mbajur qe te mos u vjen mysafireve?'\ ose ka thene:
(1 ™,,^ ««_.;*■ *M«J'>»i
- A u ke dhene darke? ■ e pyeti Ebu Bekri.
- Pritem derisa te vije ti - u pergjigj ajo,
- U eshte ofruar e nuk e kane dashur.
- Une ka shkuar (thote Abdurrahmani) dhe jam fshehur, kurse Ebu
Bekri ka bertitur; "Mizeri!" Eshte kercenuar me shkulje te veshit e
hundes dhe ka qortuar, e pastaj ka thene: "Hani nuk ka ketu kush e di
gkal Une, pasha All-IIahun, nuk mund te ha tash", tha Ebu Bekri.
Betohem ne Zotin, nuk kemi marre asnje kafshate e qe ushqimi prej
se poshtmi te mos shtohej edhe me shume, keshtu qe, tregon trans-
metuesi, te gjithe jane ngopur, e ka mbetur edhe me shume sesa qe kishte
para kesaj. E ka pare edhe Ebu Bekri se ushqim kishte si edhe me pare
ose edhe me teper dhe i tha bashkeshortes se vet: "Moter e Benu Firasit
reshte kio?" .,^__^^,,^^^_^
207
- Asgje, eshte ngushellim, tash ushqim ka per tri here me teper se me
pare! • tha ^o. Atehere ngam ushqim henger edhe Ebu Bekri dhe shtoi:
11 A S„ JnU*^™-*™ ^l*«i*„-^!!l «,!^J^_«*„ —IIl^^*;™,!-. „ *!4 11««*«S « UK,™-™! 1U„
, ^j..^Ax^»>B..v iL^v t^v»u^» e \x\, rasiaj e nengn
rye kafehatg, kurse pjesSn e mbetur ia dergoi Pejgamberit s.a.v*s., ku
vetem ai mbeti deri tS nesermit.
Ndemy et neve dhe lye populii (fisi) kishte marreveshje paqe te ciles
1 kishte skaduar s^ati, andaj (masen e ardhur) e kemi ndare ne 12 njerez
(veta) dhe me ^donjSrin prej tyre kishte edhe me njerez aq sa me se miri
e din All-llahu sa lyerez ka pasur ne ^do grup te tUle. Te gjithe ata kane
ngren^ nga ai ushqim, apo si^ ka th^ne Abdurrahman b. Ebu Bekri.
43 Nga hadithi i permendur iriund te perfundohel:
- eprori i bashkesisg ne ditet e krizSs ushqimore mund Vt ndermerr shperndarjen e
ushqimit me plan ne kurriz te te pasurve, Pasaniket duhet t'i marrin te varferit t' i mbajne
me ushqim, piJ^risht aq sa kan6 njergz te sht^pise edhe me t^Sr;
- my safirit, te cilil i afrohet try eza perplot per te marre ushqim, duhet te prese derisa prane
tryezes te ulet edhe i zoti i shtepise;
- ngrenia e njerezve te shendoshe bashkarisht nga nje ene i kontribuou perpaimit te
familjes;
- brenga (gajlja) e Ebu Bekrit per Pejgamberin a.s. ka qene me e madhe se brenga per
familjen personale;
- prindi ^mijen duhet ta mesoje pSr mire, mundet ta qortoje per ieshimin e bSre dhe t'i
kercenoeht me denimin meritor;
- ndaj mysafirit duhet qene i embel dhe mikprites, e nga ofertat e pergatitura t'i dergosh
di§ka edhe fiqnjgve te to te aferm;
- lejohet ta tiierrasesh bashkeshorten me mbiemdn e saj te vajzerise ose me llagapin e
rendomte te hijshem.
208
*
»i
fA7nt~l-fxm'{>-'r-
.'JC.
^«w,/
Filliml i ezanlt
Fjala e te Madhemeshmil eshte:
: per ne namaZf
dhe loje. Kjo eshte per shkak se
E fjale e Tij eshte edhe:
",.,kur thirret tepremtenper ne
tt 1
emamn
qe
«4jB< *
St
ri
(El-Maide, 58)
(El-Xhumua, 9)
I Teksti i ezmiit eshte percaktuar me hadith, e shfiytezohet per shpalljen e fiUimit tB koheve
211
603. Na ka ti'eguar Iniran b. Mejsere^ ketij Abdu-1-Vaiithi, e ketij ia ka
txansmetuar Halid el-Hadha' nga Ebu Kilabi, e ai nga Enesi, i cili ka thene:
"As-habet kane permendur zjarrin dhe kumbonen, pastaj i kane
pemiendur Hebrenjte dhe te krishteret, dhe Bilalit i eshte urdheruar ta
therrase ezanin ^t (te perserise gdo fjali), kurse ikametin tek".
te iiamazit dlie per faljen e naraazit me xliemat, per pacalajmerimin e flirtungs, per
shpalljen e pushtiinit te qytetit ose ndonje krahine, per verjen e emrit tS te sapoluiidurit
e ngjashem.
Ezaui tekstualisht eshte i shkuiter, e permbajtesisht i gjerS. Ai fillon me madlierimin e
AU-Ualmt xli.sh., iijohjene njesise se Tij dhe pejgamberise se Miihammedit a.s., ftonper
kryerje ne kokg ibadetet fetare, fai^deroa Kiijuesin per dhuntite e shmnta, ne fat dhe
shpeJim n& te dyja botferat. Perseritja e fjalive te ezanit terheq verejtjen per nevojen e
mendimit, pSr priucipet dhe mendimet e mSdha te shkences Islame. Ezani eshte
raanifestim publilc i meiidlmit Islam.
Ibni Abbasi pohon se teksti i ezanit eshte percakutar tie Medine ra.e rastin e Shpalljes se
ajetit te 9 ^ sm.-es "el-Xhuma"': "O besimtare, kur te thirret per namazin e dites se
xhumase, lini tregtine dhe shpejtoni ne permendjen e All-Uahut, ajo eshtS mS e miiS per
ju, ne qofte se e dini".
Ibni Habbaai rastin e sipBrm e jep n6 variaiiiSn vijuese:
- ne kohen e pare pas hixhres, kur fillonte koha e faljes se namazit, ecte neper Medine
udonje njeri e theniste; "NamazJ, namazi)" Kjo ka qene pime paksa e rend^, prandaj
as-habet kanS propozuar qe per kSto nevoja tg slifrytezohen kambanat. Pejgamberi a.s.
teriioqi verejtjen se kjo eshte tradite e krishterSve.
- Ta marrim burinS? - pyeten as~habet.
- Kete e kaue zafcon hebrenjet - u pergjigj Pejgamberi s.a.
- Ta ndezim zjarrin? - dtane tS pi^nislimit.
- Kjo u ka hije adhruesve te zjarrit - tlia ai.
Pastaj Pejgamberi a.s. i urdheroi Bilalit ta therrase ezanin duke e perseritiir 9do J^ali, e
ikametin pa persSritje.
Bejhekiu ng "Suneni Kebire" dhe Ebu Avame ne "Sahihun" e tij pohojne se Bilah ka
thirrur ezanin dhe ikametin duke perseritur ne to gdo i^ali.
Sip^ atyre qe permend Tiiinidhiu, Bilali i ka mesuar Ebu Mahzemes thinjen e ezanit
dhe ikametit ne flali 9ift, e Tehaviu permend qe Seleme b. Ekve ka kenduar ezanin dhe
ikametin dukei perseaitur Qalite e tekstitl"
212
ox^a^it
604. Na ka treguar Muhammed b. Gajlani, ketij Abdu-r-Rezaku, qe thote
se e ka njoftuar Ibni Xhurejxhi, kete Nafiu, se Ibni Umeri ka thgne:
- Kur musiimanet erdhen ne Medine, jane tubuar dhe me veshtiresi
e kane (per) caktuar kohen e faijes se namazit Per te ateher^ nuk thurej
(ezani). Ata nje dite debatuan rreih kesaj dhe dikush prej tyre tha:
"Merrenl kambanen, %\% eshte kambana e te krishtereve!", kurse tjetri
prej tyre tha: "Jo, por burine, si^ eshte buria e Hebrenjeve!" Atehere
Umeri tha: "Pse te mos e dergojme ndonje njeri i cili rregullisht do te
Muxlialiidi pohoii se kSndimi tek eshte risi e fiitui' nga disa udh^ieqes.
Sipas kesaj qe u paraqit, ikametin diiliet kendiiar ue Qali gift te persBritura.
Ky eshte qendiim i Ebu Hanifes, Neveviut dhe i shiime dijetareve, e hadithi tS cilin. e ka
legjistruar Buliariu eshte deroguar me deklaratat e mevonshme te Pejgamberit a.s. te
vertetiiafa edhe me praktike te as-habeve.
Muiiadithet pgmiendin se Aliii ka fcahiar jsrane nje muezini i cili kendaate ikametin pa i
perseritiir fjalitS e tekstit te tij e i ka thene: "Mos pa^ iiene, kendoje ikametin duke i
perseritur iQalite e tekstit!"
Sip^ mendimit te Ibni Mundhirit, tiiirrja e ezanit &slU5 detyrS e detymeshme e bashkSsise
per faljen me xhemat te namazit, qofte kjo nB udhetim ose vt vendin e banimit te
perhershem. Maliku konsideron se fcendimi i ezanit Sshfe vaxhib p6r namazin i icli falet
me xliemat ne xhami, ndersa Atau dhe Muxhahidi mendojne se namazi i falur pa ezan
nuk eshte fnqiplote dhe se duhet perseritur derisa ende zgjat koha e tij. KSte n^ndim e
ka edhe Evzaiu.
Muhammed b. Hasaiii thirrjen e ezanit e radliit nS detyrat vaxhib dhe tliote: "Po qe se
banoret e ndonje vendbanimi njezSshSm do ta braktisnin thuijeu e ezanit, kunder atyre
do te diiiiej ixieiTnaire ate aksionin ushtarak, e po ta bSnte ketS individi, ate dxihet irahur
dhe parabiu-gosur".
Nd Muhit, Tuhfe dhe El-Hidaje paraqitet se thinja e ezanit eshte siinet i konformuar
(sunetti muekkede). Kete mendim e shpmh Ebu Manila Shafiu, Is-Haku, Neveviu dhe
niimri mfi i madh i juristSve.
21B
ftontepernenamaz?" Pastaj,Pejgamberia.s.v.s.tha: "Bila],ngrihudhe
thlrre ezanin per namaz! " .
Ne ditet e konsultimeve per menyren e shpalljes se kolieve te namazit Ebu Abdullah b.
Zejdi kishte enderruar se nje njeri sillet nieth tij me kamabane ne dore dhe ai e pyeti:
- O lobi i 5^tit, a don te ma shesesh ate kambane?
- (j^ka do te beje me le? - pyeti ai.
- Ditke i rene kambaiies do te shpaHniniL faljen e perbashket tB namazit.
- A don te te udhSzoj ne di^ka me te mire se kjo? - tha ai.
- Gjithsesi - u pergji^a.
Atehere ai me shqiptoi: " AJl-Uahu ekber, -kater here, eshehdu en la ilahe il-lall-Uah -dy
here, esWiedu emie Muhammedeii resuluU-llah -dy hei*e, hajje ales-salah -dy here, hajje
ale-1-felah -dy h^'e, All-Uahu ekber -dy here, la ilahe ii-Iall-Ilali -nje here".
Pastaj tha: "Kur Ee duash te falesh namaz, kendo: "All-Uahu ekber" dy here, ^alite tjera
nga njg here dhe ne fund "All-Uahu ekber" dy here.
Te nesermen Ebu Abdullah b. Zejdi ia ka treguar Pejgamberit a.s. endri^n e vet, e ai i
tha: ' Ajo endeir, dashte Zoti, do te jete realitet, Mesoja Bilalit ate qe ke endeiruar dhe ai
ashtu do ta thSrrase ezanin, sepse ai ka ze rae te bukur se ti". Bilali pasi qe e mesoi tekstin
e sipershenuar, e thirri ezanin te cUin e degjoi Umer b. Hattabi ne shtepine e tij dhe, me
pall to te hedhur kraheve, erdhi para shamise duke thSne: "O i Derguari i All-Uahut, pasha
ate i cili te ka derguar me te verteten, edhe une kam enderruar tekst te tille te ezanit".
- Lavdi Zotit - tha Pejgamberi a.s.
KetS rastne permbledhjet e tyre te haditlieve e kane regjistruar Tirmidhiu, Ibni Maxhe,
Ibni Habbani dhe Ahmed Ibni Hambeli ne Muvettauo e tij, e Ebu Davudi e sjell ne
variantin vijiies.
- Pejgamberi a.s. mendonte per metoden e thinjes ne kryerjen e perbashket te ibadeteve
fetare. Disa kanfi propozuar nxjenjen e flamnrit, tjeret t'i biliet burisS, e dikush t'i
meshohet kembanes, qe Pejgamberi a.s. ekarefuzuar. NSbisedekamarrepjesS Abdullah
b. Zejdi i cih kujdesej per mbledhjen (tuhimin) me kohe te muslin^meve pgr faljen e
perb^hket te namazit. Ai nen ndikim te atyre mendimeve ka fjetiu:, ne enderi i eshte
treguar teksti i lartshemiar i ezanit te cilin te nescrmit ia ka cituar Pejgamberit a.s,
Umerit ne te njejtSn menyre i eshte deftuar teksti i ezanit para 20 diteve, per nuk ia ka
paraqitur askujt dhe keshtu ng kSte ia ka kaluar Abdullah b. Zejdi.
Nga hadithi mund te perfundohet:
- Ezani thirret me qendrim ne kembe dhe mimdesisht ne vend sa me te ngritur. Ky eshte
sunnet sipas mendimit te shkolles hanefite. Ne Muhit thuhet: "Nuk prisli pune te thirret
ezani ulur per namaz indivudual nese kihet kujdes ne gjerat tjera te zakonshme, e nese
Siirret exaui ashtu ne emei te faljes se perbashket (me xhemat) me imam, nanrazi eshte
me vlere te plote, vetem se mungojne virtytet e bera shprehi - sunnet";
- Davudi pohon se Xhilmh i ka kumtu^ Pejgamberit a.s. ezanin 8 dite para se ta
enderronin Abdullah b. Zejdi dhe Umer iteii Hattabi, e disa mendojne se Pejgamberi a.s.
214
OX&'fU,
^.i f^. o'a yi — _ ^
Fjallte e ezanit kendohen nga dy here
605. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, atij ia ka percjelle Hammad b.
Zejdi nga Simak b. Atijje, ai nga Ejjub b. Ebu Kilabe, e ky nga Enesi i cili
ka thene:
e ka degjiiar iie kohen e miraxhit
Tirmidhiu lie "Siinenin" e tij permend se Pejgamberi a.s me rastin e nje udhetkni e ka
thiiiur ezania dhe me as-liabet ka faliir namazin, kurse te gjithe kaiie ndenjur ulur oe le
shaluarat e tyre, sepse: "qielH ka qene mbi ata, e balla e lageshtia iien ata";
- Shafiu dhe Maliku konsiderojne se te dy shehadetet ne ezan, pas kendirait te tyre te
perserilur edhe nje heare, dubet kSnduar ne te njejtoi mSnyTe, e Imam Ahmedi kete e len
ne deshire dhe ^ykim te miiezinit
Shafiu dhe Maliku e mbajne deklaratgn e Ebu MaJizurit, se Pejgamberi a.s. duke e thiimr
ezanin ashtu e ka porositiir. Ebu Jfenife dhe jiiristet tjerc i japin perparesi tekstit te cituar
sipas Abdullah b. Zjedit, duke thefcsuar se Pejgamberi a.s. tekstet e sliehadetit ia ka
perseritur Mahzuril shume here, vetem per ate qe ai me mire t'i mbaje ne mend, e jo qe
gjate thinjes sc ez^t edhe me tutje t'i perserise ashtu dhe aq here.
Taberaniu ne ."Mu'xliemu-1-Evsat-in" e vet permend se vet Ebu Mahzuri me nj^ rast ka
thene: "Ezani te Derguaiit te All-Ilahut i eshte shpallur tekstualisht keshtu; ..."i cili tekst
eshte i ajejte me tekstia te cihn ne e keadojme sot".
Bilali ka bere muezin ne kphen e Pejgamberit a.s. dhe te Ebu Bekrit dhe shehadetin e ka
kenduar te perseritur njelloj si edhe pjeset tjera te ezanit;
- tekbirin fiUestar duhet shqiptuar katSr herS. Malikijte kS^ e bejnS vet^ dy herg, du^
u mbeshtetur prape ne tjalet e Ebu Mahzimt te permendur;
- pas tekstit "Hajje ale-1-feIah" ne ezanin e sabahut duhet shqiptuar dy heie: "Es-salatu
hajreii minen-nevm".
Taberaniu oB "Mu'xhemu-1-Kebitu" pohon se Bilali nS nje rast ka ardhiu- ta thgrrase
ezanin per namazin e sabahut dhe duke e gjetiir Pejgamberin a.s. ne gjuraS, ka dituar pas
tjalise "Hajje alet-felah" edhe "Essalatu hajrun minen-nevm", d-m.th- "Namazi esh^ me
i mire se gjumi". Pejgamberi a.s. i ka de^uar ato ^ale dhe me von^ ka th^ne;
~ Bilal, ajo eshte e mrekuUueshme! Vepro ashtu edhe me tutje ne ezanin e sabahut!
K^Bte rast ne variants edhe me ng detaje e p^rmeodin edhe Ibui Maxhe dhe muhadithinet
yere.
215
- 1 eshte urdheruar Bilallt VI perserise Qalite e ezanit, e ne ikamet
mos Vi perserise, me perjashtim te shprehjes "kad kametis-salatu"*
Cf- *f^ ^'' Cf *''^^l '^^ M Jli yii -V^ M ^^ - r> Cr) yj - ^ 4/> - ^* n
U ' jjjj' 0^ 1 jjT i * ^ yjH »^'-j iiL^i^ i-^j i>r 6*1 bf J Js if wi 'i^ 'i ■ J« 0- c? o^i
606. Na ka Ireguar Muhammed (b. Selam), ketij Abdu-1-Vehabi, ketij
Halid el-Hadha', nga Ebu Kilabi, ai nga Enes b. Maliku qe ka thene:
"Kur muslimanet u shtuan, menduan (per nevojen) qe kohet e nama-
zit te lajmerohen me di^ka, qe te dine edhe ata. Disa permenden te ndezin
2jarr ose Vi bijne kambanes, dhe iu urdherua Bilaljt qe pjeset e ezanit
t'i perserise kurse ikametin te mos e perserise".
"ir.r .>4 rvf, ■;i:.Ui,liNl
II
-S-
607. Na ka treguar Ali b. Abdullahu, ketij Ismail b. Ibrahimi, atij ia ka
transmetuar Halidi nga Ebu Kilabe, kurse ai nga Enesi, i cili ka thene:
- I eshte urdheruar Bllalit qe pjeset e ezanl t'i kendoje ^ift, kurse
ikametin tek. Kete, thote Ismaili, la kam permendur EJjubit^dhe ai tha:
"Me perjashtim te shprehjes "Kad kametis-saiatu".
Malikijet ng Medme disa pjesS tS ikametit i kSndojne nga nje here, e ne Mekke e
perserisin aislitu si^ veprojue muslimanet e shkolles hanefite. Ketah^thin e pSmiendur
te Buhariu e konsiderojne hadith te deroguar te transmetuar sip^ Ebu Mahzurit, tS cilin
e kane regjistruar muhMithinet eminente ne sunenet (koleksionet) e tyre. Pos kesaj,
AMullali b. Zubejri thot6: "Ezaoi dhe ikameti ne pmoi te te DSrguarit tS All-Uahut jane
kenduar gjithmone me pjese te pCTseritura".
216
?«^2i»?*"
Rendesia e thirrjes se ezanit
60S. Na ka treguai* Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku nga Ebu Zinadi, ai
nga A'rexhi, e ky nga Ebu Hurejre qe Pejgambeii a.s.v.s. ka thSnS;
- Kur thirret ezani per namaz, shejtani e kthen shpinen dhe ik duke
e leshuar eren, per te snos e degjuar thirrjen e ezanit, kurse, kur muezini
e mbaron tfairrjen e essanil:, ai kthehet dhe kur ftllon te ketidohet ikameti
vetem per faljen, ai prape e k^en shpinen^ kurse, kur muezini ijep fund
kendimit te ikametit, ai kthehet dhe e perkujton njertun duke thene:
"Kujtoje ate, kujtoje ketel" §ka njerlu mS pare nuk ka mundur as
te mendoje, saqe njerlu me nuk dine sa ka faiur.
Te sliunita jane perparesite e ezanit, e permbajtja eshts aq bindSse saq£ kundershtaret
delyixihen te ikin anash. Puna e luuezinit eshte detyie e ndershme e fisiiike. Ibni Huzjeme
dhe Ibni Habbani ne "Saliihet" e tyre theksojne; "Muezinit i falen mekatet e voglang ate
mase sa deperton larg zeri i tij, e falje per te kerkqjne te gjitibe ne toke, edhe e thata edhe
e njoma, dlie kur meir pjese ne faljen e perbashket me imam, i r£gjistrohefl 25 vepra te
miia dlie i faien mekatet e vogia qe i ka bere ndennjet kedj dhe namazU tS raepai^hSm".
Imam Ahmedi ne "Muvetlaim" e tij e pgrmend tg njejtin hadith duke shtuar: "... dhe ia
veiteton te gjitlia deri ku deperton zeri, qofte (hate, qofte njome...".
Hmnejdi ne librin e tij "Kitabu-1-Fedailu" nSpermjet Ebu Hurcjres e permend hadilhin:
"Muslimani per ezanin e kenduar ka shperblimin sikur t'i kete bSre 140 vepra te mira te
vogla". Ibni IMtbani ne "Sahihtm" e tij permend: "Kush e kendon ezauin ne emer te
Ali-ilahnt gjate pese namazeve te dites, i falen mekatet e tij te vogla".
Ebu Mwsai tnmsmeton se Pejgamberi a.s, ka thene: Pas Pejgamberit a.s. dhe shehidit
uniformen e xhennetit i pari e vesh Bilali dhe muslimanet e mire te cilet kane qene
muezine".
217
Qfa-m/m-l- c^uAcm^
^ *..
^•;^% %i i CJ^ M o'A : ^>ji ^ "^^ > Ji5^
Umer b. Abdu-1-Azizi i ka thene (muezinit): "Thirre ezanin kend-
shem (pa vrazhdgsi), pemdryshe na u largo (nga ajo pozitg)!"
609. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku nga Abdu-r-Rahman
b. Abdullah b. Abdu-r-Rahman b. Ebu Sa'sat el-Ensariu dhe nga Ma'zanija,
kurse ai nga babai i tij qe e ka informuar se Ebu Seid Hudriju i ka thene:
- E shoh se e don kopene dhe shkretetlren, e kur te gfendesh mes
kopese tende ose ne shkorren tende dhe ta therrasesh ezanin per ^o
namaz, ngrihe zerin tend me rastin e thirrjes se ezanit, sepse nuk ka as
qenie shpirterore, as persona e as gje tejter qe do te degjojS perhapjen
e zerit te muezinit, e qe nuk do t'i deshmoje kjo ne Diten e Kyametit.
Ebu Seidi ka thene: "E kam degjuar kete hadith nga Pejgamberi
s.a.v.s.".
Duket se Pejgamberi a.s, ka thene: "Ki^h e therret ezanin njg vit rreguUisht, me sigiiri
do te hyje ne Xhemiet". Xhabiri thote se e kane pyetiir Pejgamberin a.s. kush do te hyje
i pari ne Xfaennet dhe ai eshte pergjigjur:
- Pejgamberet, shehidet, muezinet e Qabes, muezinet e Bejtu-I-Mukaddesit ne Jerusalem,
muezinet e xhaniisS time, e pastaj muezinet tjere,
6 Nga hadithi mund te perhmdoliet;
- gshte e deshimeshme qe ezani te keodohet zeshera gna vendi sa me i iarte. Bilali e ka
thimir ezanin nga tavam i shtepise se tge gniaje nga fisi Benu Nexhar, e cila ishte njera
nga ndertesat mS tB larta prane xhamise se Pejgamberit a.s. ;
- blegtoria eshte dege e dobishme e ekonoffiise;
- eshte e desMnissfame qe miisHmani ta therret ezanin per namazin e vet qofte edhe ne
218
» *
^ ^ (J« # yi ^Sl Ui . ^C, ^i:^^ Ui !^'> : M . ^ys< pjl ^-P'^S Oil
Thirrja pubMke e ezanit pengon derdhjen e gjakut
610. Na ka txeguar Kutejbe b. Seidi, ketij i ka traiismetuar Ismail b.
Xha'feri nga Humejde, ai nga Enes b. Maliku:
- Kur Pejgamberi s.a.v.s. nisej me ne ne lufte kunder ndoiije popuUi,
ai nuk i niste lufterat derisa agonte. Priste pak, e nese e degjonte ezanin,
terhiqej prej tyre, kurse nese nuk e de^onte ezanin i sulmonte ata.
Keshtu, thote Enesi, kemi d^ur deri te Hajberi dhe kemi arritur naten.
Pasi qe agoi dhe imk u degjua ezani, ai i hypi te shaluares, e une kam
hypur pas Ebu Talhas dhe kemba Ime prekte kembet e Pejgamberit
s.a.v.s. Ata dolen, thote EnesI, me sepetet (shportat) dhe lopatat e tyre e
kur e pane Pejgamberin s.a.y.s. tibiirren: "Muhammedi, Pasha All-lla-
hun Muhammedi dhe armata!" Kur i Derguari i All-iiahut i jm, tiia:
"All-IIahu eshte me I madhi! All-Ilahu esht^ me i madhi! U rrenua
Hajberil Pasi qe u leshuam ne oborr te popuUit, mengjesi i keq (u gdhiu)
atj're te cHeve (kot) u eshte terhequr verejtja".
sbkretetire, lai'g nga vendbanimet e njerezve;
- njerezit dhe qeniet tjera i deshmojne ne Ditene Gjykimit njeri tjelrU per punen e veprave
te mira dhe te keqija.
7 Ezani eshte sirabc^ i Islamit dlie nuk guxon S lihet pas dorS. Nga hadiflii mund te
peifuiidohet:
- ne nje te shaluar mund te kalerojnS shume persona ngse kjo per te nuk eshtg ngaifeese;
- suhni ne armikun fiUohet me kendimin e tekbirit zeshem;
219
ca shqipton musilmani kur e deoi
611. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka informuar Maliku nga
Ibni Shihabi, ai nga Ata' b. Jezid el-Lejthi, e ky nga Ebu Seid Hudriu se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Kur ta degjoni ttiirrjen (e ezanit), ihoni po ate ^ka e thote muezini".
- kush i deklaroii dhe i pranon dy shehadetet nga ezani, ai eslitS musliman.
Sbumg juriste urdhSresen e sipershesiuar e kane kulpuar si detyre obligative. Sip£^
moidimit te Ibni Vehbit dhe jursiteve t& sJhfcolles Malikije, me kgndimin e ezanit duhet
nderprere kendimin e Kur' anit, dhenien e selamit dhe ^do bisede tjeter.
Shirfiu dhe Ahmedi urdhgrin e sipgrshSnuar e kuptojne si rekomandim. KStB mendim e
praiKm edhe Tahaviu, kurse Neveviu tfiotg: "Eshte e lavdueshme te pegrseritesh tekstin e
ezanit pas muszinit, qe njeriu me abdest apo pa abdest, qe gruaja me measturacione apo
pa mesntruacioi^". Kete nuk dubet berS personi i cili ne atS kohS gjendet nS nevojtore,
ne mauedhenie seksuale dhe ne faljen e ndonje namazi, kurse kendimin e Kur'anit dhe
tesbihim duhet nderprere dhe pa ze t'i persertgsh :5alet e muezinit.
Ikametin duhet perseritur pas muezinit si edite ezanin, por ne vend te shprehjes "Kad
kameti-s-Salatu", i pranishrai shqipton "Ekamehall-llahu ve edan^a!" d.m.th. "Zoti e
ka vefidosur dhe e ka amshuar!"
Ne eaaniti e sabahut pas shprehjes "Essalatu hajnm miuen-nevm!" i pranishmi shqipton
"Sadekte ve beiekte", d,rn.th, "Ke th^e tg vertetoi dhe mire ke here".
Sipas mendimit te jursiteve te drejtimit hanefij eshte detyre (vaxhib) per te pranishmit
ta p&s^sin ezanin pas muezinit, e n^ vend te shprehjes "Hajje ales-salahl", d.m.th,
"Ejani ne namaz" dhe "Hajje aiei felali! ", d jn.th. "Ejani ne shpStim!" - tS shqiplohet "Ma
shaellahu kane ve ma lem jeshe' lem jekun", djn.th, "Behet ajo fka All-llahu don, e 9ka
nuk don, as qS mund te behet".
Qate kendimit te ezanit te pranishmit nuk duhet tS bisedojnS, te kendojne Kur' an, t'i
japin kujt selam e as te pergjigjen ne selam.
Hulvaniu thote: "Nese muslimani e persSrit ezanin p^ muezinit, e nuk shkon ne xhami
per i^imaz, ajo pei^eritje nuk &hte here si duhet, e nese ka qelluar ng xhami, e ezanin
nuk e ka perseritur nuk eshte mekatar" ,
I^ pgrs^^eH e ezanit pas muezinit nuk jane tg detyrar fSmijSt, te marrSt dhe personat
qe kan^ fllluar tS falin ndonje namaz. Kur muslinmni degjon kendimin e ezanit nga disa
220
7X€im€
612. Na ka treguar Muadh b. Fedale, ketij ia ka txansmetuar Hisharai nga
Jahjai, ai nga Muhaiimied b. Ibrahim b. Haiithi, te cilit i ka treguar Isa b.
Talha, se ai e ka degjuar nje dite Muavine duke e perseritur ate §ka e thote
muezini, deri te fjalae tij: "Eshehedu enne Muhammeden resu!uJ!-llah".
muezine, do ta perserise kendimin e muezinit te xliamise ne te cilSn ai falet zakonisht,
9 Muadithhiet tjere rastlii e sipershenuar e kane regjistniar gjeresissht. Tiimidhiu ne
"Kebiiin" e tij thekson:
- kiir muezini ka shqiptuar "All-llaliu ekber, All-Uahu ekber", d.ra.th. "All-Uahu esbte
me i madhi, All-liahu eshte me i madhi", Muaviu me ze 16 ulet ka peiseritiii: "AlUlahu
ekber, All-Uahu ekber". Kxir mueziiii ka kenduar: "Eshhedu en la H-lahe U-lall-Uali...",
d.m.th. "DeWaroj se auk kazottjeterposA]l-llahut...",Muaviiika shqiptuar: "Eshhedu
en la iHahe U-lall-ilah...". Pastaj niuezini ka kenduar: "Eshhedu enne Muhammeden
resuluU'liah,..", d.m.tlL "DeklaroJ se Muhainmedi eshte i derguar i AH-Uahut", Muaviu
e ka perseritur §alen: "Eshhedu enne Muhammeden resuiull-liah...". Kur muezini ka
shqiptuar: Hajje ales-salah!". djn.th. "Ejani nS namaz!", Muaviuka shqiptuar: "Lahavle
ve la kuvvete il-la bil-laliil", djii.th. "Nuk ka kurrfare ndryshim as fiiqi pa AU-lkhun".
E kin: ka kendiiar "Hajje alel felah!", djn.th. "Ejani ne shpetim!", Muaviu prape ka
shqipUiar: "La havle ve la kuwete il-la bil-lahi!". Me ne fund, muezini ka shqiptuar:
"All-Ualiu ekber, ALMIahu ekber", e Muaviu e pSrseriti kete dhe tha: "Keshtu e kam
degjuar Pejgambmn a.s. qe i perseriste pas muezinit pjeset e ezanit".
Edhe variantet tjera te ketij rasli desbmojne pfe: nevoj&i e per^ritjes se qete te ezanit
pas muezinit, e ne vend te "haja'Ietejneve" tg shqiptohet "La havle ve la kuvvete il-la
bil-lahi".
Ky Sshte qSndrim i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit, Muhammedit dhe Ahmedit, nt^rsa Nehaiu,
Shafiu dhe Maliku mendojne se ezaui i kSndimr pas muezinit pgrsSritet i teri tekstualisht.
Hanefitfe i permbahen edhe hadithit le cilin e ka trfflismetuar Umer b. Hatlabi e ka
regjistruar Musliroi:
- Kur muezini shqipton "All-Uahu ekber, AU-llaliu ekber..." e dikush nga ju e perserit
kSte, pastaj kur muezini shqipton "Eshhedu en la il-Iahe il-laU-Uah" dhe dikush uga ju
prape e shqipton, pastaj kur muezini shqipton: "Eshhedu enne Muhammeden
resuluU-Uah!", e dikush nga ju e p^serit te njejten^ e kur muezini k&idon "Hajje
ales-saiah!", e dikush nga ju tliotB: "La havle ve la kuvvete il-la bil-lahi", e kur muzioi
shqipton "Hajje alel-felah!" e dikush nga ju prape thote; "La havle ve la kuvvete il-la
221
Na ka ti'eguar Is-hak b. Rahevejlii, ketij i ka treguar Vehb b. Xheriii duke
theiie se te njejten e ka ti-ansmetuar Hisharai, ai nga Jahjai.
< '^jk ^ f~l^ '^ ^^SIm : Jl^
J
613, Jahjai thole: Mua me kane ti'eguar disa vellezer lane (nga feja) dhe
thane;
"Pasi qe muezini e shqiptol "Hajje ales-salah!", Muaviu ka thene:
"La havle ve la kuvvete il-la biMahi" dhe pastaj ka thene: "Keshtu e
kemi degjuar Pejgamberin s.a.v.s, duke tfiene".
i
t u\j\ j:^_ j.uS i cL * ^rij ^^J! Uj^ t^C .Lij * i;*ai J Vi
li i duase kur deqlohet ezani
614. Na ka treguar Ali b. Ajjashi, atij ia ka transmetuar Shuajb b. Ebu
Hamze nga Muhammed b. Munkediri, e ky nga Xhabir b. Abdullahu, se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Kush shqipton pas te degjuarit e ezanit: "Zoti im, Zot i kesaj thirrje
te persosur dhe lutjes se p€rhershme, jepi Muhammedit pozite, shkalle
te larte dhe dergoje ne vend te lavderuar te cilhi la ke premtuar" - e
meriton ndihinesen time Diten e Gjykiinit
bil-lahi", pastaj kur mi^ini tliote "AU-Uahu elcber, AU-Uahu ekber", dhe kSte difcusii
tekstuaiisht e perserit, dhe ne fimd kiir muzini siiqipton "La ilahe il-lall-llah" dlie kete
difcush nga ju sinqerisht e erserit - do te hyj ne Xheniiet. Ky tekst i deklerates se
Pejgamberit a.s. eshte regjistru,ar ne pennbledhjet e haditheve tS Ebu Davudit, Nesaiut
dhe Tahaviut,
to Nga hadi^ i thdksuar mund te pgrfiuidohet:
222
oscamf-
e shioietes (shortit), per thirrien e ezanlt
Permendet se disa njerez nuk kane mundur te pajtohen kush do ta
therras ezanin, andaj Sa'di fha qe ndermjet tyre te hedhet shorti.
615. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka informuar Maliku, ky
nga Sumejji, robi i limar i Ebu Bekrit, ai nga Ebu Salihu, e ky nga Ebu
Hurejre, se Pejgainberi s.a.v.s. ka thene:
"Sikur te dinln njerezit ^ka kane per thirrjen e ezanit dhe faljen ne
reiwHn e pare te xhematit, dhe po qe se mundesine e vetme per te arriur
te kjo ta ^enin ne hedhjen e shortit (terheqjen e shigjetezes), ata do te
hedhnin; sikur te dinin per rendesine e faljes se drekes (ne ^astet e para
te fillimit te saj), do te benin gara per te, e sikur te dinin krejt gka kane
ne jaci dhe sabah, do te shkonin ne ato, po edhe duke u zvarritur.
- nxitja e besimtaieve te kendqjne dua dhe te bejne beldme me fillimin e kohes se ndonje
namazi. Jane transmetiKir ^alet e Pejgamberis a,s.; Dy gaste jane ne te cilet lu^a e
muslimanit te mire e bere ne meny re te sinqerte nuk refiizohet : lutja (do va) gj atg kendimit
te ezanit dhe lutja gjate hyrjes ne radhet e para tS shem^t ne emSr te AU-Uahut".
- te folurit mire per besimtaret e mire behet per sWcak tS pranimit publik tS pimSs sg tyre
dhe per dhurata sa me te mira, e per mekataret per zvoglimin e ndSshldmeve;
- per te vdekuiit duhet folur mire dhe t'i kujtosh per te roire, e mbi Pejgamberin a.s. te
kSndosh edhe salavat.
Buhariu e ka permendur Ititjen (doven) e cila sipas kriterit tS tij eshte me burimorja,
kurse muhadithinet tjere theksojnS edbe tjerat te cilat Pejgamberi a.s. i ka kSnduar ne
rastet tjera.
1 1 Sa'd Ibnu Ebi Vekkasi ne vitin 15 sipas hixhres ka qendruar me ushtrine ne Hudejbije
dhe as-habet jane sl^yre se cili do ta mLarre detyren e muezioit dhe ajo me ne fund eshtS
ndare me ane te shortit.
Nga hadidii mund te perfundohet:
223
t -<-•; V! J ■ <- V > 0- '> u^ ■ J^ « u=*- Ji f-i^ VP >'^ t i^^^
Sulejman b. Suredi fliste gjate thirrjes se ezanit (tS vet).
Hasan (Basriu) thote: "Nuk eshte mekat nese muezini, duke e thirrur
ezanin apo ikametin, qesh*'.
616- Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka transmetuar Hammadi nga
Ejubi, Abdulhaniid Sahibu-z-Zijadiu dhe Sim Ahvali, e ata nga Abdullah b.
Haiiithi se ka thene:
- Nje dite me shi-balte, Ifoni AbbasI na mbante ligjerate dhe, kur
muezini arriti te (shprehja) "Haxje ales-salah!", ai i urdheroite bertasln
"Kete namaz faleni ne shtepi!"
Njerezit u shikuan mes veti, kurse ai prape tha, se kete e ka bere edhe
ai qe ishte me i mire se ai, nd^i^a xhumaja eshte detyre e domos-
doshme.
- rgndgsia e rnadhe e faljes ne safin e parg te xhematit raenjehCTe pas imamit
Muslimi e sjell hadifliin: "Safat e para te meshkujve jane me te mira e te fimdit me te
dobta, ndersa safet e fundit te grave (te faljes me xliemat)j^e mS td inlra, e te paret me
te dobta".
Abdu-r-Rahman ibni Avfi thote: "All-llaliu xli.sh. Oregon m6shirS tS vegante, derisa
rael^et kerkojnS falje per ata te cilet falin ne safer e para V€ xliematit" ;
- falja e gdo namazi ne kohen e vet flUestare, e ve^^mas e jacisS dlie sabahut eshte vktyt
i musIiraanSve Vt devotshSm te cilet pimojne per te miren e t>Te ne te dy botei-at,
12 Ebu Davudi ne peimbledhjen e tij te haditlieve rastin e epemi e paraqet raS gjerSsisht
dhe tohte:
- Ibni Abbasi nje dite me slii i tha muezinit te vet; "Kiir te shqiptosh "Eshhedu enne
Muhammeden resulull-llah", mos thuaj "Hajje ales-salah!", dm.th. "Ejani nS namaz!",
por thuaj: "Fabii ne shtepite tiiaja!". K^te masa e ka kuptuar keq, andaj Ibni Abbasi ka
tame
at
... * t
I te verQeni esnte i
e informonperflifimlne
617. Na ka treguar Abdullah b. Meslenie, duke transraetuar nga Maliku,
ai nga Ibni shihabi, ky nga Salira b. Abdullahu, e ai nga babai i vet se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Bilali e therret ezaiiin naten, andaj hani e pini derisa tS therrase
Ibni Ummi Mektumi. Pastaj Ibni Shihabi ka thene:
- Ibni Ummi Mektum ka qene njeri i verber dhe nuk e therriste
ezanin derisa nuk i tbuhej: *'Ka gdhire, ka gdhire".
shtuar: "Kete keshtu e ka bere edhe ai q£ ka qeng me i mire se unS. Xhumaja SshtS detyre
obiigative, por me vjeii i^ t'u mimdoj e te vini ne xhami nep& kete shi e balte".
Nga liadithi mimd te perfimdohet:
- parimislit mueziuit i lejohet tg flase ndcaije fjalS tg bisedes se rendomte gjate thirrjes
se ezanit, velem se kjo ben pjese ne veprime te qcitiieshme sipja mendimit te Shafiut,
Malikut dhe juristeve te shkoUes hanefite.
13 Ner^tiatjeti'Pejgamberia.S-kathene: '\..hamepiiiiderisatatherraseezaijinIbmUmmi
Mektumi, e m nuk e therret ezanin derisa te filloje te gdhije".
Aishja ka thSne se Pejgamberi a.s. i ka pasur tre muezina: Bilalin, Ebu M^izurin dhe
Amer Ibni Ummi Mektummin. Bilali, me shume e ka kryer detyren e muezimt naten, e
te ^erSt nS kohet tjera te namazit.
Ka juriste te ei^t lejojne ihinjen e ezanit pgr sabah pak para se t^ agoj6, ndersa Ebu
HaniQa, Muhammedi, Zuferi dhe Imam Thevriu nuk lejojne kete. Ezani eshte shpallje
per faljen e namazit dhe kjo njerezit do t'i rm^bti-onte. T^aviu dhe Bejhefciu kanS
regjistruar deklaraten vijuese te hazreti Hafses:
- Sapo muezini e thinte ezanin p^^ sab^ Pejgamberi ngrihej dhe faite dy reqate smrnet
nS dhome, p^taj dilte ne xhami dhe u ndalonte as-habeve hajen ne ramazan, e muezini
tjeter e tbinte ezanin me te gdhire;
- ne ramazan eshte e preferueshme ^ kendohen salavatet, te shtihet me topa, me pushke
dlie te merren masa tjera tS pBrshtatshme nje ore para paraqitjes se agimit tg vertete qe
225
618. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka njoftuai Maliku, nga
Nafiu, ai nga Abdullah b. Umeii i cili ka thene se Hafsa e ka njoftuar:
*'Kur muezini ttierriste per namazin e sabahut dhe kishte filluar te
agoje, Pejgamberi s.a.v.s. falte ^-^ reqate, duke kenduar shkurt, para se
te Bgrihej ta fale far2in e sabahut".
619. Na ka treguai* Ebu Nuajmi, ketij i ka ti^guai' Shejbaniu, nga Jahjai,
ai nga Ebu seleme, kurse ky nga Aishja:
"Pejgamberi s.a.v,s. i falte dy reqate te shkurte ndemjet ezanit dhe
ikametlt te namazit te sabahut' ' .
do t'i zgjonte njerezit per syfyr dhe i nxit per te siikuar ne xhami;
- eshte e lejuar te baitet mbiemri i nenes;
Ibnu-i-Abidini ne "Reddu-i-Muhtar" diekson:
- Simnet eshte qe muezim te jete njeri i mire i cili din sipas suaetit te Ixje thirrjen e ezanit,
te jete me abdest dhe ne fiUim te kendimit !e jcte i kthyer me fytyre kah Kibla.
N& "Bedaiu" eshtg titeksuar se ezani i femijfe i cili ende auk kupton dhe nuk i ka te
zhvilhiara mimdesite e te kuptuarit, nufc vlen. Ezanin e femijes se lllle duliet perseritur,
sepse ka ardbur nga person* i cili nuk e ka te zhvilluar vetedijen per punen e vet. Keshtu,
per shmbuH, papagai i cili e ka mSsuar pa gabime teksitn e ezanit nuk mund te
shfiry tezohet per thirrjen e ezanit; ezanl i tij nuk eshtS i plotfuqishem dhe duhet pgrsdritur.
NS haze te piincipeve tB thefcsuara me lart eshte e qorftieshme qS ezisiin ta thcrr^ i
marri dhe njerlu i dehur, sepse ata nuk jane te vetSdijshera per veprimet e tyre.
226
^X€MIC
620. Na ka treguai' Abdullah b. Jusufl, kete e ka njoftuar Maliku, nga
Abdullah b. Dinari, ai nga Abdullah b. Umeri, se Pejgamberi s.a. v.s. ka thene:
"BUali e tlierret ezanin naten dhe haul e pini ne ramazan derisa t'e
therrase ezanin Ibni Ummi Mektumi",
^ i^ o^ J cf- 1^-« uV^ ^'?'-i- J« 'is'ij i?j- Jyi ;>5^^ 'o: -^^^ ^k - *^^^
Thirrja e ezanit para agimit
621. Na ka ti'eguar Ahmed b. Junusi, ketij Zuhejri, ketij Sulejman Tejmiu
nga Uthman Nehdiu, ai nga Abdullah b. Mes'udi, e ky nga Pejgamberi
s,a.v.s., i cili ka thene:
- Askend, perkatesisht, asnjerln nga ju^ mos ta pengoje nga ngrenfa
(syfyri) ezani i biJalit, sepse ai therret ezan, gjegjeslsht ne namaz naten,
per tl kiliyer te pushojne mes juve ata te cilet falin (shume nafile), dhe
njekohesisht per t'i paralajmeruar ata qe flejne, Ai nuk tregon mengje-
sin, apo te aguarit me fjaJe, por e ka treguar me gishtat e vet: i ka ngritur
perpjete dhe ngadale i ka leshuar tatepjete derisa (per agimin e vetete) te
thote "keshtu".
14 Nga kadithi mund te konkludohet:
- s\meti i namazit te sabahut ka dy reqate;
- sabahu falet pasi te agoje mirefilli e i falur para agimit nuk eshte fuqiplote dhe diihet
pers^itw-
227
■fyU-l- ^AJu/ls
'law.
Zuhen e ka treguar agimin e mirefiUte me dy gishtat e tij tregues te
vene njerin mbi tjetrin, te diet, pastajj i ka shtrire dhe i ka zgjatur
emaitasvetit^^
622 - 623. Na ka treguar Is-haku, kStij Ebu Usame, se Ubejdullahu ka
thene se ia ka transmettiar Kasim b. Mahrnudi nga Aishja dhe nga Nafiu, e
ky ngalbni Uraeri, se Pejgamberi s.a. vs. ka thene: ..., kurse nepermjet vargut
tjeter te transmetuesve Bahriu thole se i ka thene Jusuf b. Isa Mervezi dhe
tha se atij i ka treguar Fadli, ketij UbejduUah b. Umeri nga Kasim b.
Muhanunedi, ai nga Aishja, e ajo nga Pejgamberi s.a.v.s. se ai ka thene:
"Bilali e therret ezanin naten dhe hani e plni derlsa ta therrase ezanln
Ibnu Ummi Mektum".
15 Nga hadithi raund te perfiuidohet:
~ Bilali me ezaniu e vet ka paralajmemar per paiaqitjen e shpejte te agimit dhe per
pergatitjen e njerezve per t*u nism* per ne xhami per namazin e sabaliut, e ezani i Uniffii
Mekatumit eshte shpalije e jEiilimit te kohes se namazit te sabaliul.
Sipas mendinflil te Shafiut, ezani i paie thirret me paraqitj en e agimit te rrejshem (iliizor) .
Ebu Hanifia, Ahmedi, Maliku dhe shume jmiste lejojne te thirret ky ezan pas mesnates.
Disa juriste, ketg e lejojnS, pas kalimit te njS te tretgs ,sg nates, e disa buze paraqitjes se
agimit iluzor.
'225
Distanca kohore ndirmjet ezanit dhe Ikameti!
624. Na ka tretuar Is-hak el-Vasiti, kStij ia ka transmetuar Halidi nga
Xhurejri, ai gna Ibni Burejde, ky nga Abdull^ b. Mugaffel el-Mu^nni se
Pejgamberi s.a.v.s. ka then^:
"Ndemijet gdo ezani dhe ikamed (distanca kohore gshtS sa te mund te
falet) nje namaz, didce thene deri tri here, kush don ta falS",
ft
625. Na ka treguar Muhararaed b. Beshshari, ketij Gunderi, atij Shu'be,
ai e ka degjuai" Anier b. Ainir el-Ensariun, e ky Enes b. Maiikun qe ka thene:
"Kur muezini donte ta therrase ezanin, shoket e Pejgamberit s.a.v.s.
ngriheshin (ata qe qellonin ne xharai) duke u ngutur kah shtyllat, derisa
16 Hakimi dhe Tirmidhiu ne permbledhjet e tyre te haditheve theksojne se Pejgamberi a.s.
i ka thene Bilatit: "Nd&mjet ezanit Xt kgnduar dhe ik^netit lere distencgn kohore qg ai i
ciH Sshte duke ngme te mund ta tnbarojg, ai qe pa kafe te mund ta pijS, e kush Sshte ne
nevoj tore tiJ mund ta kryej nevojSn dhe te pastrohet si i ka hije".
Nga hadithi mund te parfimddiet:
- eshte e qortueshme te falgsh farzin tiK xhemat maoj^herS drejtpfirsedrejti pas tihinjes
sS ezanit. Ezani eshte thinje per falje te perbashket te namseit dbe duhet mimdesuar
njer^ve qe ta amjne ate.
Tamertashi, ne "Xhamian" e tij thote: "Muezini pas thitges se ezanit, per ta kenduar
ikainetin, do te prese aq sa mund te falen dy ose kat&r reqatS namazi tS rSadomt^,
gfe^esisht aq sa t£ mund te perfudnoje haja e filluar". Tahaviu dhe disa juriste e
pervetesojne distancm ne te cilen mund te kSndoh©Q dfajete ajete te rendomte.
Numri me i madh i juristeve i pennbahen deklarates se Pejgamberit a.s. te cilen Dari
Kutniu dhe Bejhekiu e ^ellin ne suaesiet e tyre: "Nd^mjet ^do ezani <2ie ikameti ka
distance ne te cilen mund te falen dy reqate namaz pos te akshami".
229
dilte Pejgamberi s.a.v.s. i falnln nga dy reqate nafiie para akshamit
Ndermjet akshamit dhe ikametlt nuk kishte asgje (as distance as nafile)".
Buhariu thote se Uthman b. Xhebeli dhe EbuDavudi, duke trans-
metuar nga Shu'be, kane thene: "...ndermjet ezanit dhe ikametit ishte
ve^m nje distance e yogel kohore".
626. Na ka treguar Ebul- Jemani, ketjj Shuajbi, nga Zuhriu, i cili ka thenS
se e ka inforrauar Urve b. Zuhejri, se Aishja ka thene:
"Kur muezinl heshtte me ezanin e pare te sabahut, Pejgamberi
s.a.v.s* taslime ishte ngritur dhe, kur agonte^ i falte dy reqate te shkurter
para farzlt te namazit te sabahut, pastaj mbeshtetej ne anen e vet te
djathte derisa t'l vinte muezini per te here ikamet".
17 Falja e pemieudiir eshte kcyer mu paia ezanit te akshamit. Ebu Davudi thekson se Ibni
Uraeri i pyetxir pSr reqatet e sipershenuai- eshte pergjigjur: "NS kohSii e Pejgamberit a.s.
rnik kam paie J^kend qe i fal reqatet pas ezanit",
18 Pejgamberi a.s. gjitlimcaie dhe gjithkund i ka dhene p&rparesi anes se djathte edhe ne
shtriije.
Nga hadithi mund te perfundohef :
- eshte e preferueshtne qe ne simetus e sabahut te kendohen sure sa me te shkurtera.
Pejgainberi a.s,, zakonisht, ne reqatin e pare te keti] siineti, kendonte suren el-Kafinm,
ne ne te dylin Thlas. Nganjebere ka kenduar edhe swe tjera, por prape te shkrutera;
- eshtS e prefemeslune te shtrihesh se pari ne anen e djathte.
Hasan Basriu kete e konsideronte detyre obiigative, e disa juriste simnet.
Sipas mendimit te te n^ingnrve ne anen e djathte flejne zakonisht njerezit e mire, nS V6
majten filozwfet, ne shpine mendjensedhenjte, te ima^inuarit dhe te vmllshmit, e bm-kas
t^ vrazhdet dhe ata pak fetare;
- ta presesh ne shtepi tliirrjen e ezanit, e pastaj te shkosh ne xhami per te falur me xhanat
eslxte e njejte si te pi^sesh ezanin ne xliaini;
230
e me namazi
627. Na ka treguar Abdullah b. Jezidi, ketij Kehmes b. Hasani, ky nga
Abdullah b. Burejde, ax nga Abdullah b. Mukaffeli, i cili ka tiiene se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Ndermjet ^do ezani dhe Ikameti ka (distance kohore sa mund te falet)
nje namaz. Ndermjet qdo ezani dlie ikameti eshfe (distanca kohore) e nje
namazi, - ndersa heren e trete tha: "Per ate qe don ta fale",
"Ojate udhetlmit ezanin te ta therrass nje muezin!"
^2S, Na ka ireguar Mualla b. Esedi, ketij Vuhejbi, ky nga Ejjubi, ai nga
Ebu Kilabe, ky nga Malik b. Huvejrithi, qe ka thene:
- Kam ardhur te Pejgamberi s.a.v.s. me grupin e lyerezve te mi dhe
tek ai qendruam njezet net Ishte i meshirshem dhe nguhellues dhe kur
e pa permallimin tone per njerezit tone (te shtepise), tha: "Kthehuni,
rrini mes tyre, mesoni ata dhe faluni ashtu si me keni pare mua duke u
- muezini dxiliet t'i njohe rregullat e fijljmit te kohgs sS secilit namaz ose te ke© dikead
i cili do ta perkujtojB me kolie per kotierat e namazeve;
- pasi te thirret ezani i namazit te sabahut eshte e qoitueshme te falesh mg shiunS se dy
reqate te simetit.
23J
Qmneme-/- c^uAam^
falur, Kur te nis koha e namazit (gjate udhetimit), ezanin le ta therrase
njM prej juve dhe Imam le te behet me i moshuari prej jush!".
Ezani dhe ikameti i udhetarit gjate faljes me xhemat
ne Araiat one Muzdeiiie, one per deklaratien e
se namazi ne naten e ftohte dhe me shi, falet ne shtepi.
629. Na ka treguar Muslim b. Ibrahimi, ketij Shu'be nga Muhaxhir b.
Ebu Hasani, ai nga Zejd b. Vehbi, e ky nga Ebu Dherre q^ ka Mne:
- Kemi qene ne nje udhetim me Pejgambeiin a.s.v,s, dhe muezini
deshti te tiherrase ezanin (per dreke) e Pejgamberi s.a.v,s. i tha:
"Prittefreskohet!"
Pak me vone muezini deshi te therrase ezanin, kurse ai i ttia:
"Prit derisa te freskohet!"
Pastaj 5 ai prape deshti te therrase ezanin, kurse Perjabmerl a.s. i tha:
"Prit te freksohet! " Dhe kur hija u barazua me lartesine e bregoreve
(te veta), Pejgamberi s.a.v,s. tha: "Vapa e madhe eshte lloj e shtrirjes
(hapesires) se Xhehennemit".
19 Nga hadithi mund te perfundofaet:
- feheg e preferaeshme qS udhetari para se te falS ta thSnasS ezanin. Ky eshte qendrim i
numrit me t^ madh te juristeve, ndSrsa Atau dhe Muxhahidi thonS: "NSse udhetari rnik
e theiret ezanin dhe ikametin, ai duhet ta perserise imraazin".
Aliu, Urve, Thevriii, Ndiaiu dhe disa jmiste i japin te drejte udlietarit te zgjedhe: ta
keudoje ezanin dhe tkametin, ose te mos i kendoje, ndersa Kadihani konsdieron se eshte
e qortueshme pSrudhStjain te falet pa e k^duar ezanin dhe ikametin;
- namazi mimd te falet me xhemat kur krahas imamit eshU; se paku edlie nje person.
232
630. Na ka treguai* Muhammed b. Jusufi, kgtij ia ka pSrcjelle Sufjani nga
Halid el-Hadha', ai nga Ebu Kilabi, e ky nga Malik b, Huvejrithi, i cili ka
thene:
- Kane ardhur te Pejgamberi s.a.v.s. dy veta (burra) qe kishin nder-
mend te udhetojne dhe ai u tha: "Kur dilni ne rruge, ttiirreni ezanin,
pastaj ikametin, e me pastaj, nga ju te dy, le te behet imam ai qe eshtS
me i vjeter".
i ^j u; # ^i 'Jj-j ois*S i Vs ^x 0:/-^ *J^ ^*^ vj: j'^ ^ t/i # V* til ^1?^ »
631. Na ka treguar Muhammed b. Muthenna, kStij Abdu-1-Vehabi, kStij
Ejjubi, ky nga Ebu Kilabe, ketij i ka treguar Maiiku dhe ka njoftuar:
- Kemi ardhur te Pejgamberi s.a.v,s, sf te rinj (djehnosha) me vite
p^rafersisht te lyejtS dhe qendruam tek al i^ezet dite e net. Pejgamberi
s.a.v.s. ishte i meshirshem dhe i bute dhe kur mendoi se jeml permalluar
per famOjet tona, apo se jemi merziur, na pyeti per ata qe i kemi lene
pas vetit dhe, kur e infrmuam per ata, ai tha:
''Kthehuni te familjet tuaja, rrini tek ata, mesoni ata, urdheroni ata
dhe permendi disa pune, te ciiat une i mb^jta ne mend, apo nuk i kam
mbajtur ne mend, dhe faluni, si^ me keni pare mua duke u falurl Kur
te behet koha e namazit, le t'ua therrase dikush prej Juve ezanin dhe,
me i vjetri nder ju, le t'u behet imam!"
233
632. Na ka treguar Museddedij ketij ia ka trmisraetuar Jahjai, nga
Ubejdullah b. Umeri, ketij Nafiu i cili tha:
- Ubejdullah b. Umeri nje nate te ftohte e thirri ezanin ne Daxhnan
dhe tha; "Faleni kete namaz ne shtepite tuaja!'*
- Me vone na informoi se Pejgamberi s.a.v.s. i ka urdheruar muezinit
ta therrase ezanin dhe pas ezanit te thot€: ^'Klm kujdes, ne rruge
(udhetini) naten e ftohte ose me shi, falni ne banesat ((jadrdt) tuaja!"
^Yj J^ i >3^ tJ:^ £> "f * i^t r;5 Uilj 14 , ^% ^^1 "J^j.t.b » Ji*" 5.:i
633. Na ka treguar Is-haku, kMj Xhafer b. Avni, k^tij Ebu-1-Umejsi nga
Avn b. Ebu Xhuhejfe, kure ai nga babi i vet, qe i ka Ihene:
'E kam pare Pejgamberin s.a,v.s. ne luginen Ebtah. Aty I erdhi
»i per ezanin e per ^en e namazlt, doli Eilall dhe shkopin
"1
. *■ . >*
e snuzes e vuri para rejgamberit s.a.v.s ne iLDtan e
ikametin per namaz*'.
20 Nga hadithi i pennendur shihet se Pejgamberi a.s. n& udhStim ireguUisht ka kerkuar te
kendohet edhe ezaiii edhe ikameti.
234
« jjtiV^ ly., ly. ^ >>1 '^ ^oV
Dhe se a do te sillet gjate ^irrjes sipas ezanit?
Permendet per Bilalin se i ka vene gishtat e vet tregues ne veshe.
Ibrahim (Nehaiu) diote: "Nuk eshte e ndaluar ^ thirret ezanl pa
abdest", ndersa Atau thote: "Abdesit eshte e vertete e pamohueshme
Aishja ka deklaruar: 'Tejgamberi s.a.v.s. e permendte AU-Uahun ne
^do kohe".
634. Na ka treguar Muhammed b. Jusufi, ketij Sufjani nga Avn b. Ebu
Xhuhejfe, kurse ai nga babai i vet se e ka pare Bilalin duke e thirrur ezanin:
" Andaj edhe une gjate te kenduarit (Hajj' aletejn) ne ezan kam fUJuar ta
2 1 Ebu Davudi ne "Simeoin" e tij thdcson; "Kur Bilali diike e kenduar ezanin erdhi te Qalia
"Hajje ales-salah!" e kthente koken djathtas, e duke e shqiptuar "Hajje alel-felah!" e
kthentemajtas".
TrimidMu thekscm se Ibni Avni ka deklaruar: "E kam pare Bilalin duke u sjellur rreth
vetit e duke e thirair ezanin, e edhe koken e kthente djathtas majtas".
Daii Kutniu ne "Sunenia" e tij th^son se Ebu Mahzurit i ishte urdheruar qe gjate thirrjes
se ezanit te kthehet djathtas - majtas.
Vuarja e gishtit ne vesh preferohet, sepse rae kete rreguUohet bukiuia dhe fiiqia e zerit.
Ebu Mundhiri nS librin "Kitabn-l-eshref thekson se Ebu Mahzuri i ka vene gishtat ne
veshe, e ne kcanentin "El~Hida]e" se ai i kn bashkuar te kater gishtat e dores dhe ^htu i
2S5
nUn ir« l««l..«l. HMWiA^ill
Ibni Sinn e quante si it keqe dikush te thotfi: "Na kaloi namazi, por !e
^ thote *'Nuk arritem ne namaz".
Deklarata e Pejgamberit s.a.v.s. eshte e vertete.
635. Na ka treguar Ebu Nuajmi, ketij ia ka transmetuai' Shejbaniu nga
Jahjai, ai nga Abdullah b. Ebu Katade, kurse ky nga babai i vet qe ka thene:
- Derisa faleshim me Pejgamberin s.a.v.s, 11 degjua lye zhurme
berrash dhe kur u fal Pejgamberi a.s., pyeti:
"Ckakeni?"
- U ngutem ne namaz - u pergjegjen ata.
ka vene ne veshe.
Numri me i madh i jixrsiteve kete vei>rim n£ ezaa e. konsiderojufi suimet, e Evzaiu e
l^referon edhe gjate kendimit te ikametit. Kete mendim e ndajae Ebu Hauife dhe In^m
Ahmedi.
Deklarata e plote e Ataut eshte: "EslitS e veitetg e pamohueshme dhe tiadite e rrenjosur
qe muezini ta digrrase ezaain vetBm me abctest".
Muxlidiidi i ka urdhemar nmeziiiit te vet qe ezaiiiii ta kendoje vetem me aJadest. Aislija
konsideron se ezani hyn ne gnipin e dliikrit te rendomte i cili raund te behet me abdest
e pa abdest.
Autorl i "El-Hidajes" thote: "Ezani dhe ikameti jane lloj i shquar i dhifcrit dhe duhet
kiyec me abdest, por jane te plotfuqishem edhe nSse kryhen pa abdest. Ebu Hauife
konsideron .^ gshrg^ e qoituesbme te fcendohet ezani pa abdest, kurse Imam Muliammedi
na "Xlianiiu-s-Sagir-in" e tij thdcssn: "Me vjen mire qe ez^ii i kenduar ne xhunub te
pSrsSritet, edhe nese niik bghet Igo, ai Ssfate i vlefshem".
236-
■jf^a-fUr
~ Mos Y^roni keshtui -tha ai.- Knr t€ vini ne namaz, duhet te vini
heshtur, Pjesen qe e keni arritur faleni (me imam), kurse ate pjese qe u
ka kaluar plotesojeni!
namaz nuK auhet vrapuar
"Ate qe e keni arriur faleni (me imam), kurse ate qe u ka kaluar,
plotesojenil", thote Ebu Katade duke traiismetuar nga Pejgamberi
s.a.v.s."
636. Na ka treguar Ademi, ketij Ibnu Ebi Dhi'bi, ketij ia ka transmetuar
Zuhiiu nga Said b. Musejjebi, ai nga Ebu Hurejre, e ky nga Pejgamberi
s,a.v.s. qg ka thene: ' .
22 Ne Ivaditliet ^era ne vend te shprettjes "pennbushae" esht£ perdour shj^elija
Ne baze te daUimit Is pjesaishan te dometh&iies se atyre shprehjeve, kang Undur
gjykimet vijuese Ie juristeve:
Ebu HaoijQa, Sudani, Ahir^i, Theviu, Muxhahidi, Ibni Sirim dhe Ibnu Xhevziu
konsiderojn^ se pjesa e namazit ne tS cilgta besimtari arrin, veitet e^te pjesa e fimdit e
naraazk te tij dhe ai pjesen qe i ka kaluar do ta kompenzcgg me ate rendijte aslitu si i ka
kaiuai' ajo pjese e namazit. Qendrim te kimdSrt nga ky kane: Shafiu, Is-haku, Evzaiu,
Ilxii Musejjebi Hasan Basriu <jBie Atau.
Maiiku fttote; "Pjesa e namazit te cilen besimtari e :^n vertet eshte pjesa e pare e namazit
te tij ne konsiderim me Icazane, e pjese e fiindit ne konsiderim me kendimin e imamit".
Ai mbeshtetet ne deklaraten e Aliut, te cilSn e citon Bjehekiu: "Fjesa e namazit te cilen
arrin ta falSsh n^ iinarain, e^tg pjesa e pare e namazit ^nd, e prej kendimit te Kur'anit
plotesues ajo qe te ka kMiiar me pare".
237
"Kur ta degjoni Bkametin, shkoni ne namaz qete dhe ne menyre te
deiye, e mos vraponi! Ate qe keni arriur faleni (me iniara), e pastaj
jeni ate qe u '" ''~' — "'"
■ « • B
Masa ngrltiet kur e sheh emamin
637. Na ka ti'eguar Muslim b. Ibrahirai, ketij i ka treguar Hishami duke
- Me ka shkruar Jahjai, duke transmetuar nga Abdullah b. Ebu
Katade, kurse ai nga babai i vet, qe Pejgamberi s.a*v.s. ka thene: "Kur
te kendohet ikameti per namaz, mos u ngrini ju derisa te me shihni mua
(sekamardhur)".
23 Neper xhami duhet ecm: qete, seirozisht dhe pa nxitim dhe te hysh ue radl^ (saf) te
xhematit pa marrg parasysh n& cilSn pjese te uamazit gjendet imami.
24 Enesi ngriliej fciir muezini shqiptonte "Kad kametis-salatu!" ose imaini tekbirin fillestar
tS namazit.
XJmcL' b. Abdu-I-Azizi thote: "Kur muezini e shqipton tekbirin e pare te ikametit, duhet
ngritiir, kur shqipton "Hajje aies-salah!", duhet irafshuar safet e namazit, ekur shqipton
"La ilahe il-lall-llah", imami e shqipton tekbirin fillestar IB namazit".
Shume jurists rekanandojne qe tekbiri fillestar te shqiptohet vetem atehere kur muezini
e perf undon keadimin e ikametit, kurse Shafiu, Ebu Jusufi dhe disa dijetare thorae: "Eshte
mire te hysh ne namaz vetgm km" muezini e mbarcm ikametin". Maliku kU& veprun e
konsideron sunnet.
ImamZuferi thote: "Kur muezini per here te pare shqipton "Kadkametis-salatu", d.m.th.
"Tashme fiiloi namazi"^ ngiihuni, e kur kete e shqipton heren e dyte, filloni te falni
namazin!"
Mendimi me logjik do te jete ai i Ebu Hanifes dhe Muhammcdit:
Kur muezini shqipton "Hajje ales-salahl" duhet ngritur dhe hyre ne safe te namazit, e
kur thotg: "Kad k^netis-salatu", imaini e shqipton tekbirin fillestar tS nanmzit.
238
:)fc<im€'
638. Na ka treguar Ebu Nuajmi, ketij ia ka transmetuar Shejbaniu nga
Jahjai, ai nga AbduDah b. Ebu katade, e ai nga babi i vet, i cili thotS se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
' ' Kur te kendohet ikameti per namaz mos u ngrini derisa te me shihni
nianieietesine!"
639. Na ka treguar Abdu-l-Aziz b. AbduUahu, kStij ia katrensmetuar
Ibrahim b, Sa'di nga Salih b. Kejsani, ai gn Ibni Shihabi, ky nga Ebu Seierae,
e ai nga Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s. ka dale (nga banesa), kurse
ikameti per namaz ishte i kenduar dhe safet te drejtaara. QSndroi nS vendin
ku rendom falet dhe ne pritnim ta shqiptoje tekbirin, e ai u kthye e tha: "Rrini
ne vendet tu^a!", dhe kemi qene ne ate pozite derisa doli pgrseri jashte, e
nga koka i pikte uji, ngase spo ishte lare.
25 Nga hadithi njund te perfundohet:
- pejgamba:et mund t'i harrojne piinet njerezore te kSsaj bote;
- nuk eshts e ndaluar te bisedohet ne kohen ndemijet ikametit te kenduar dhe hyrjes nB
namaz .
239
Kur imami thole: "Rrini ne vendin tuajl"
duhe! pritur derisa te kthehet
640. Na ka treguar Is-haku, ketij Muhammed b. Jusufi, ketij ia ka
transmeluar Evzaiu nga Zuhejri, ai nga Ebu Seieme b. Abdu~r-Rahmani, e
ky nga Ebu tlurejre qe ka thene:
- U kendua ikametl per namaz e masa i drejtuan safat, Pejgamberi
s.a.v.s. kishte dalur (nga banesa) dhe kaloi perpara (ne mihi'ab) dhe meqe
atehere ishte xhuniib, that "Rrini ne vendin tuaj!", kurse ai u kthye ne
banesej u pastrua dhe doli e nga koka i pikonte uji. Atehere u fal me
shoket e vet (pa e pcrseritur ikametin).
im! E ni»»:i.4.> "I
641. Na ka treguar Ebu Nuajmi, ketij ia ka transmetuai' Shejbaniu nga
Jahjai, i cili e ka degjuar Ebu Selemen, ketij i ka treguar Xhabir b. AbduUahu
se Pejgamberit s.a.v.s. ne diten e luftes se Hendeknt i ka ardhur Umer b.
Hattabi dhe ka thene:
- O Pejgamber s.a.v.s,! Pasha All-Uahun, gati te mos falem, e dielli
te perendoje.
Umen e tha kete pasi qe ydo agjerues kishte bere iftar. Pastaj
PeJeamberi s.a.v.s. tha: "Pasha All-Ilahun as une nuk e kam falur".
240
ox-ami-
Pastaj, Pejgamberi s.a.v.s. zbriti (ne luginen) Bat-han, e me te edhe une.
Aty mori abdest, e faJI iqindine, pasi qe dielli tashme klshte perenduar,
e pastaj e fali edhe
e ikamett eshte kenduar
642. Na ka treguai* Ebu Ma'mer Abdullah b. Ainri, ketij Abdu~l- Varihti,
ketij ia ka transmeCuai' Abdu-1-Aziz b. Suhejbi nga Enesi qe ka thSnS:
- Eshte kenduar ikametl per namazin e (jacise), e Pejgamberi s.a.v.s.
bisedonte me nje njeri ne nje ane te xhamlse dhe hyri ne mamaz vet«m
pasiukotmasa**.
643. Na ka treguar Ajjash b. Velidi, ketij Abdu-l-A'la', ketij Humejdi
dhe ka thene:
- E kam pyetur Thabit el-Bunaniun per njeriun i cili bisedon pasi qe
te kendohet ikameti per namaz dhe ai me tregoi se Enes b. Maliku ka
26 Nga hadithi miuid te perfuiidohet:
- lejohet te biseduarit e xhematit ndermjet ikametit tS kdnduar dhe hyrjes (fillimit) ne
namaz, por qe kjo eshte e qortueshme te behet pa ndonje nevoje te ve^ante;
- eshtg e prefomeshme namazin ta falesh ne 9astet e para te fillimit te kohes se tij, e
deiyre (patjeter) deri te fillimt i kohes se namazit tjeter.
241
:-fvAK^;^'A ■ r--f .■>. ,^^.Aft■f>^■-■'^'.. f : -. /:'■-. tr-,r:;fi j.-J-i. J■f■>.^.■^; w ■■j;-^; ^v^rj-:-:^v.-. - ---'":';: sitT oi ovsK-^f; c-~.s^ ^(iz^'■^^■(^■■J(r'-'.^. . :: i-:-i-^'^i;^j^i^:s^'i^i:ii-^tv^f.L-\.-^-^.'^^->-'.--iW^^
thene: "Eshte kenduar ikameti per namaz dhe Pejgamberit s.a.v.s. i doll
nje njeri dhe e Tonoi edhe pse ikameti per namaz tashme ishte kenduar".
Detyra e te faiurit me xhemat
Hasan! thote: "Nese dikend edhe nena e vet, nga meshira ndaj tij, e
pengon te marre pjese ne faljen e jacise me xhemat, nuk do ta degjoje".
644. Na ka Ireguai' Abdullah b. Jusafi, ketij Maliku, ky nga Ebu Zinadi,
ai nga A'rexhi, e ky nga Ebu Hurejre, se Pejgambed s.a.v.s. ka thene:
"Betoheni ne Ate, ne dore te te cilit esht« shpirti im, se kam vendosur
te urdheroj te priten drute, pastaj te urdheroj faljen e namazit dhe ezani
u thirFj e t'i urdheroj dikujt t'i behet imam mases se pranishme, e une
te mungoj dhe te shkoj deri te njerezit qe mungojne nga namazi dhe te
urdheroj te digjen shtepite e tyre.
Betohen ne Zotin, sikur ndonjerl prej tyre te dsnte se do te gjeje se
paku nje asht te yndyrshem, ndonje te mire te gjuajtur, ai gjithsesi do
te merrte pjese ne faljen e jacise me xhemat"*
27 Falja e iiamazU me xhemat eshte manifestim me i foite i vetedijes se j^ergjitlisme Islame.
Lakmuesit vtapojiie pas te mirave materiale te vleres se aslitit te brejtur ue te ciliii nutiid
te gjendet vetem pak dhjame (yndyxe); per disa kjo eshte qSllim jetesor, ne kete besojne
dhe keshtu diike mos e diau- beheii musliiike.
Falja me xhemat sipas AJimed b. Hfimbelir diie Davud b. Al'mt eshte kuslit per
vlefshmcrine e namijzit, e sipas qendrimit te Ibni Hudliejmes, Ibiii Mundliuit, Altaut,
Evzaiiit dlie Ebu Tlievrit detyre persoiiale obligative (farzi ajn).
Ne komentiii "EI Hidajc" thiiliet: "Sipas mendhnit te j)ei'«jithshem te jiiristeve te slikollcs
hanefite falja me imam eshte vaxMb» te ciiin ndokiisli e qiiau suonet i slikalies sS paie".
Kudiiriu konsideron se namazin obligativ (vaxhJb) diiliet fatiir baslikarisht (me xhemat)
242
0f^aml
qofle edhe me njerezit e tii te shtepise, e autori i vepres "fiedai" pohon: "Kur qytetarit i
kalon falja e pertiashket ne nje xhami, Sshtg miie te ngutet te xhamia tjetSr dhe te arrije
neatcxliemat".
Ne vepren "TuJbfe" tlxuhet se falja me imam eshte det^te per peKonia i cili mund te vije
ne xhami pa adonje vgshtiresi. Praadaj, ne shtepi miind te fale njeriu i S(5miire, sakati dhe
i verberi i cili nuk ka udherrefyes (percjelles). ShumB jiiristS thone: "Kush e le pas dore
dlie e bfi^tis pa nevoje faljen me xhemat, duhet kritihiar publikisht, e fqinjSt qS e
tolerojne kete i ngarkojne vetit mekat dhe pergje^esi para All-Uahut xh.sh., e kimder
bjuioreve te nje ane, te cilet e braktisin faljen me xhemat, duhet ndermarre aksion ushtarak
dhe masa tjera per t'i bindur per kryerjen e kesaj detyre.
Ne "Kin'jim" thuhet: "...deshmimin e atij qe nuk vjen ne xhami te fal namazel e
perbashketa auk duhet respektuar bile ne gfaiedo kontesti qofte".
Ebu Haoife thote: "Kush liarron te shkoje ne xhami ne faljen me xhemat, e zen gjumi
ose e pengon ndonje pime, faljen e atij namazi do ta organizoje me njerezit e vet te
shtepise, e nese e fal vete namazin e ka me vlere te plote".
Sipas mendimit Tahaviut, KeMut dhe Shafiut falja e uamazit me xhemat ben pjese ne
detyrat e pSrgjithshrae detyre sipas deshires (farzi kifaje).
Muslimi thekson se nje i veib^' eshte ankuar te Pejgamberi a.s. se nuk kakush tapercjelle
ne xhami, e ai e pyeti:
- A e degjon thinjen e ezaiiit ne shtgpine tende?
- E degjoj - u pergjigj i verberi.
- Je i obliguar le vijsh ne xhami ne ibadetet fetare - tha Pejgamberi a.s.
Ng verizionin tjeter thuhet se Ibni Umrai Mektumi ka thene: "ShtBpia ime eshte mjaft
larg xhamise dhe une nuk kam udherr&fyes, nadaj a kam ndonje leshim?"
- A e degjon thinjen e ezanit? - e pyeti Pejgamberi a.s.
- E degjoj - u pergjegj ai.
- Nuk ke kmrfarS leshimi - iu pergjigj Pejgamberi a.s.
Ahmed ibni Hambeli e ka regjistmar raslin:
- Pejgamberi a.s. ka ardhur ne xhami dhe, duke gjetur pak t^ pranishSm, tha: "Kam
vcndosur qe me nje rast te caktoj imamin, e une te dal nga xhamia dhe te urdheroj djegien
e shtepise se 9do muslimani qe do te mungoje ne faljen me xhemat". Atehere Ibni Ummi
Mektumi ka thene; "O Resulull-llali, ndermjet shtepise tin^ dhe xhamise ka pemishte, e
nuk jam ne gjeiidje gjithmone te mbaj udherrefyes, andaj amund tefal ne shtepine time?"
- A e degjon thinjen e ez^iit? - e pyeti Pejgamberi a.s.
- E degjoi - u pSrgjigj ai.
- Eja ne xhami! - tha Pejgjttnberi a.s.
Duket se Pejgamberi a.s. ka thene: "Kush degjon zeiin e muezinit e nuk vjen ne xhami,
re^istrohet nS mesin e munafikeve".
Imami duliet te jete i dijshem, i dukshem dlie i respekmar ne mjedisin e vet.
243
' ^f j«_* Ji l>i Uk\ Sf^ IH V^l y<; ,
etefitlurltfne
Kur Esvedin e kalonte xhemati (ne te shkuarit ne xhami te mehalles),
ai shkonte ne xhami tjeter.
Enes (b. Maliku) erdhi ne nje xhami ne te cilen tashme ishte kryer
faija dhe al persei e thlrri ezanin dhe fall me xhemat.
645. Na ka ti'eguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku, ky nga Nafiii, ai nga
Abdullah b. Unieri se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Namaz! i falur me xhemat 27 shkalle eshte me me vlere se namazi
646, Na ka treguar Abdullah b, Jusufi, ketij Lejthi, ketij Ebu Hadij, nga
Abdullah b. Habbabi, nga Ebu Seid Hudriji, se ai e ka degjuar Pejgambeiin
s.a.v.s. duke thene: "Namazi i falur me xhemat per lyezet e pese shkalle
eshte me me vlere se namazi i falur indiyidualisht".
28 Diiket se Maliku ka thene: "Kush e fal nje namaz me imam, ai nuk duliet ta falS prape
ne xhami me xhemat tjetSr pos nese (ai xhemat) do te formohej ne harem te Qabes ose
nS xhaming e Pejgamberit a.s- ne Mediae".
Kiijt i shpeton falja e namazit me xhemat, mimdet ta fale vete ne te njejten xhami ose
ne ndonje xhami tjeter nese atje mund ta ze xhematm.
Fonnimi i faljeve te n^pasnjeshme te te njejtit namaz, pre] grupeve te ndryshme
njerezish ne nje xhami, lejohet ngse kjo nuk do te shkaktojfi p^'garjen e musljmaneve te
rrethit-
244
647. Na ka li'eguar Musa b. Ismaili, ketij Abdu-1-Vahidi, ketij A'meshi,
ky e ka degjuar Ebu Salihun qe thote se e ka degjuar Ebu Hurejren se
Pejgamben s.a.v.s. ka thene:
"Namazi i njeriut i falur me Imam, vleresohet per 25 here me shume
se nam^azi i falur ne shtepi dhe dyqan, dhe ate: kur merret abdest si
duhet, pastaj del ne xhami per ta falur namazin me xhemat, e jo per
di^ka tjeter, atij per 9do hap te hedhur do V\ ngrihet vlera per nje shkalle
me teper e do t'i hiqet edhe nje mekat i vogSI, Kur ai falet, derlsa te
gjendet ne vendin ku eshte falur, melaqet pa nderprere luten per te duke
thene: "Zoti yne, shpetoje! 2^ti yne, meshiroje! " Kurse ^donjeri nga ju
TO
konsiderohet se eshte ne namaz derisa pret fa!jen e namazit tjeter".
29 Ngahadithimiindteperfundoeht:
- falja e namaziE eshle detyre me e rendeishme e muslimanit* ai eshtS baze e mesimit
Islam;
- njeriu mund te jeie mS i vlefshem se meJaqet dhe me pim&a e tij tS mirS tS fitojS
simpatine e lyre qe per te te angazhohen.
245
Rendisfa e faijes se sabahut me xhemat
648. Na ka txeguar Abu-Wemani, ketij Shuajbi nga Zuhriu, ketij ia ka
kumtuar Seid b. Musejjebi dhe Ebu Seleme b. Abdu~r-Rahraani qg Ebu
Hurejre ka thene:
- E kam degjuar Pejgamberin s.a.v.s. duke tiiene: "Namazi I falur
me xhemat^ per 25 shkalle ja kalon vleren e namazit te cilin dikush nga
ju e fal individualisht. Melaqet e nates dhe melaqet e dites takohen me
rastin e faljes se namazit te sabahut, pra nese doni - thoshte Ebu Hurejre
- ne te lexoni me gjate Kur'an. Namazi i sabahut eshte lutje ne te cflen
vertet jane te pranishme melaqet",
649. Shuajbi thote se Naflu ia ka transmetuar nga Abdullah b.
Umeri: "... ia kalon vleren per 27 shkalle,..".
650. Na ka treguar Umer b. Hafsi, ketij babai i lij, atij A'meshi, se e ka
degjuar Salimin, i cili e ka degjuar Ummi Derdan, e ciia thote:
■ Hyri tek une Ebu Derda' I hidheruar dhe une e pyeta: "Qka tg ka
It
"Pasha All-llahun, nuk di qe ne ummetin e Muhammedit a.s.v,s. ka
30
mbetur di^ka e pandryshuar, pos te faludt me xhemat", tha ai.
j-UVi ^ \^1 ^^ ii^j^ ^^' t^J> i [^ fj.J* ^^1:^}%.]] j fj^l^ui %! » ^\^ J^'
30 Ebu Derda tie deklanrt^ e tij mendoute ne banorSt e vendbanimJt tS tij. Leshimet e
njerezve duhet peiTniiesuarme kesMllime e vetemateliereme masa efik^e e vendimtare.
246
O-KUftC
651. Na ka ti-eguar Muhainrned b. el-Ala', kStij ia ka transmetuar Ebu
Usarae nga Burejd b. Abdullahu, ai nga Ebu Burde, e ky nga Ebu Musa i cili
ka thene se Pejgaraberi s.a.v.s. ka thene:
"Nga masa shperbliniin me te madh per namazin e vet e kane ata qe
banojne me iarg xhamise; e kush e pret namazin (oe xhami) per ta falur
me imam, ka shperblim me te madh nga ai qe falet (pa priur qofte ne
31
sJiemat ©se vete) dhe pastaj flen".
■^ rf- *■
4»'
Rendesla e faljes se namazl te drekes ne kohen
652. Na ka treguar Kutejbe nga Maliku, ai nga Sumejji, robit te liruar te
Ebu Bekrit, ky nga Ebu Salih Semmani, kurse ai nga Ebu Hiu'ejre qe
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"NJe njeri, duke shkuar rruges, e hasi ne rruge lye dege me gjemba
dhe e largoi ate, All-llahu xh,sh. ia pranoi ate veper te mire dhe per ate
ia fail (mekatet e vogla te bei-a ndaj Tij)".
653. Fastaj tha: "Ka pesc IIoj shehidesh: personi I vdekur nga
murtaja, nga te huequrit bark, i mbyturi, personi i vdekur nen ger-
madha dhe personi i vdekur ne rruge te Allahut xh.sh,"
3 1 Keimaniu thote : Kiish pret qe me imamin te fale naraazin qoftS edhe afer kalimit t& kohes
se tij, do te kete shperblim rae tS madh se ai qe e fal intividiialisht ng 9astet e para te
fiUimit te kohes se tij , e kush e pret imamia deri afer firadit te kohes se namazit dlae e fal
me imam» ka shperblim me tg madh se ai i cili atg namaz e faJ me imamin pa pritur.
Gjatesia e kohes se kaluar ne faljen e namazit dhe ng punSl tjera pgrgatitiore ndikojne
ne lartesine e shperblirait.
247
4-
^«c?«
Gjithashtu tha: "Sikur njerezit te dlnin ^fare jane shperblimet per
fliirrjen e ezanit dhe faljen ne rend te pare (te ibadetet qe kryhen ne grupe),
pSr te marre pjese ne to nuk do te g|eiun rrugedaJje pos hedhjes se
shortit, e ate do ta hedhnin''.
654. Sikur te dinin ^ka do te fitonin per faljen e namazit te drekes
ne koheii e pare kur fillon, ne kete do te benin gara, e sikur te dine ^ka
kane ne faljen e jadse dhe sabahut me xhemat, do te vinin ne to, qofte
.„ 32
- "
655. Na ka treguar Muhanmied b. Abdullah b. Havshebi, ketij Abdu-1-
Vehabi, ketij ia ka transmetuar Humejdi nga Enesi, i cili ka deklaruar qS
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- O byte e Seiemes, dyeni, edhe hapat u Uogariten (ne shp^rblim).
Muxhahidi shprehjen "Atibarekum" ne fjal^n e AlB-Uahut xh.sh.:
"Shenojme ate qe njerzlt me pare kane pergatitur, madje edhe gjurmet
(shenjat) e tyre", e ka komentuar "madje edhe hapat e tyre".
32 Shperblimet jane tenjejteniemundiaeshpneziiai^e me temedhatedeshmojnSMes^
e ve^ante ^ All-llahut xh.sh.
Shehidet udahen ne tri kategoii: i vrari ne emer te Al!-llahut xh.sh. nga ana e amiikut; i
vdekuri nen rrethana tejet te mimdimshme (torturaese), ng Di^n e Gjykimit kane
shperblirmn e sbehidit, por varrosen si te vdekurit e rgndomte. Keto jane kater llojet e
para te njerezve te permendtir n5 haithin e sipSrsheniiar, edhe njerSzit e ware per te arritui'
ndonjg qfiiiim te kesaj bote.
24H
656. Kurse Ibnu Ebl Merjem ka thene se e ka informuar Jai^a b.
EJjubi, kete Humejdi, nga Enesi se familja Benu Selime ka dashur te
shpenigulet nga banesat e tyre dhe te vendoset afer (xhainise) se Pejgam-
berit s.a,v.s.. Pejgamberi thote, Enesi, nuk e ka pelqyer qe rrethinen e
Medines ta shnderrojne lie shkreti, dhe u tha:
- Dijeni, se ne shperblim u llogariten edhe hapat tuajl
Muhaxhihidi permend: "Hapat e tyre, ato jane kembet e tyre, kar
ecin ne kembe".
33 Muslimi thekson se atakane qeiie pjesetaret e fisit Benu Selim, te vendbanimit Sel', nje
mile larg Medines dhe duke dashur te vendosen ne qytet afer xhamise se Pejgamberit
a.s., kane vendosur t'i shesin shtepite e tyre dhe Pejgamberi a.s. i ka zmbrapsur nga ai
qellim dhe ua ka terheqtir verejtjen per ate qe eshte me e dobishme.
Nga haditiii tnund te peifundohet;
~ ne pmiet e devotshme pemienden edhe hapat e bera iiS emgr te atyre puneve;
- eshte mire te banosh atci xhamise, itese kjo. i pergjigjet rrethanave te gjithmbarshme
shoqgrore. Pejgamberi a.s. ka ndaluar vendosjen e atij fisi ne Medine, ngase ata do ta
braktisnin bujqesiue dhe me kete do te zvogelohej produktiviteti i pimes.
Enes b. Maliku dhe Muxhahidi i kalonin xhamite me te rej a dhe shkonin nS mg tS vjetrat.
Hasan B asriim e kane pyetur a mund te lesh xhamine e mahalles dhe te slikosh ne xhemal
te ndonje xhamie q'eter, e ai eshte pergjegjur:
- As-habet kishin deshire te tubohen ne xhamiat ne te cUat ka me shume njerez.
Ebu Alxiullah b. Lubabe ne te njejten pyetje eshte pergjigjur:
- Le te braktiset xhemmati i xhamise se vet. Nderimi me i madh i xhamise mund te jete
vetem cese ne tt falet edhe namazi i xhumase.
Kiutubiu konsideron se mS mire Sshte te shkohet ne xhami me te larget, qofte edhe ne
fqinjSsi po te jetg xhamia aktive, e juristet tjere shtojne: "... nese kjo nuk ^on nS pergarjen
e xhematit dhe n^bylljen e xhamisg se mahalles".
Nese imami i xhamise se mahalles nuk e iexon Kur' anin sipas rregullit ose ben leshime
tjera, xhematliu ka te drejte te shkoje ne xhami tjeter, kete te drej te e ka edhe atehere kur
vizituesit e saj e shikojne me pt^buzje.
249
Ml
efaltesseiaciseme
657. Na ka treguar Umer b. Hafsi, kStij babai i vet, ketij ia ka pgrcjelle
A'meshi, ketij Ebu Sallihu nga Ebu Hurejre, i ciji ka deklaruar qe Pejgamberi
s.a.v.s. katheae:
' 'Per munafiket nuk ka tiamaz me te rende se sabahu e jada, e po ta
dinin se ^fare shperbilhne katie ato, ata do te shkonin Vi falnin qofte
edhe duke u zvarritur.
Kam vendosur t'i urdheroj muezinit te beje ikamet, e t'i urdheroje
ndonjerit t'i behet Imam mases, e une t'i marre disa gaca nga ^arri dhe
t'ia ndezi (shtgpine) atij qe ende nuk ka dalur (ne xhami) per namaz^'.
Dy e me shume \f8ta perbejne xhematin
658. Na ka treguar Museddedi, ketij Jezid b. Zurej'i, atij Halidi nga Ebu
Kilabe, ai nga Mallik b. Huvejrithi e ky nga Pejgamberi s.a.v.s., i clli ka
deklaiTiar:
34 N£ pSnnbledhjen e haditheve te Ebu Davudi 6shte permendur deklarata e Pejgamberit
a.s. : "K^n vmdosur qS nje djaloshit tim t' i urdheroj tS mbledfae njfi tubB dru^ e te shkoje
te njerSzit tS cilet pa ndonje shkak t£ arsyeshme falen n6 shtpSite e (yre dhe t'ua ndezi
sh^i^".
250
^
' ' Kur fillon koha e namazit, thirrni ezanin dhe ikamedii, kurse imam
le t'u behet ai qe eshte me i vjeter nga ju te dy!".
^U^ j^j s ;^ ^j^; ^li J "^1 ^^ *«^^
■l
e 'sWi Si 4*1 Ji liir ul we" -y < ZjJ" bui o*b U S5U
Rendesia e prltjes se te faiurit me xhemat
ne xhami dhe rendesia e xhamise
659. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Malikxi, ai nga Ebu ez-
Zinadi, ky nga A'rexhi, e ai nga Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Melaqet i luten All-Uahut xh,sh, te fale ^donjerui nga ju, derisa ai
te jete me abdest ne vendin ku ka falur namazin e vet, duke thene: "O
AU-llah faija! O All-llah, meshiroje!"
"Qdonjeri nga ju eshte ne natnaz, derisa ai namaz e mban ne vend
dhe e pengon t'i kthehet fami^jes se vet, e jo ^kado ^eter"*
^yj^ ^ ^j\ ^'^ Lji J'j^ Jig All xi ^ ^^_ li'jb. j\» f£ ^ V \^j^ - ^^*
660. Na ka treguar Muhammed b. Beshshaii, ketij Jahjai nga Ubejdul-
laiiu, atij i ka treguar Hubejb b. Abdu-r-Rahmani, nga Hafs b. Asiini, ai nga
Ebu Hurejre, e ky nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
"Shtate lloj personash All-llahu do t'i veje nen mbrojtjen (hijen) e
Tij ne diten kur nuk do te kete hije pos hyes se Tij, dhe ate: imamin e
drejte; te riun qe rritet duke i kryer me rreguU ibadetet fetare; njeriun
zemra e te cilit eshte e lidhur me xhamine; dy lyerez te cilet jane dashur
ne emer te Ail-llahut. ner shkak te Til lane bahskuar dhe per shkak te
251
Tij jane ndare; njeriun te cilin e therret gruaj e pashme dhe e bukur, e
ai asaj i pergjigjet: "I frikohem All-llahut"; njeriun i dli fshehtas jep
sadaka ashtu qe e majta nuk e din gka shperndan e djathta dhe njeriun
i cili e kujton All-llahun xh.sli. e ne te njejten kohe i lotojne syte".
35 Drejtesia dhe^bpjektiviteti janS karakteristika te^p^mueshme te njeriut, e ve^mas
iidh^eqesit. Muslimi ne permbiedhjen e tij te haditheve sjell deklaraten e Pejgamberit
a.s.
- Te drejtet ne Ditm e Gykimit do te jene ne afersi te AU-Uabut xh.sh. ne pozita te larta,
dhe ate: njerezit te cilet vendinKit e tyre i sjellin drejt dhe objektivisht, sillen drejt ndaj
njerSzve te shtepise se vet dhe ndaj atyre qe u jane te nenshtmar.
Ibni Abbasi thote:
- Cilido populi qe ka sbkekix marreveshjet dhe fjaien e dhene» All-llahu xh.sh, shpejt e
ka deniiar (ndeshfcuar) ms denim te ashper; populli qg njerSzve u ka hequr ne terezi dhe
I ka vjedhmr, e ka goditur thatesia dhe skamja; populli qe ka shkelur ne hipolaizi, eshte
denuar me murtaje dhe me semimdje tjera ngjitese; populli qe ka bfere padrejtesi,
pahgjshmeri dhe sundim te pakufishem mbi te tjeret, ka perjetuar epror te dhunshem ^e
okupator te pameshirshem.
Rinia eshte shprese e bashkesise, baze e shoqerise sfi ardhshme dhe asaj duhet kushtuar
kujdes te posagem.
XhamJat jane shtepi te All-llahut xh.sh. dhe te njerezve te mir^ te cilet duke c perfunduai
nje namaz mendojne menjehere ne te ardhshmin dhe ne lidhje me te i planifikojnS ptmSt
e tyre te kgsaj bote; punojne per kfetS bot6 sikui' te jetonm pergjithraone, e per te ardhmen
sikur te vdisnin neser.
Marredheniet e mira ndennjet veti dhe dashamnesia ne emer te AU-Uahut xh.sh. jane
pjese perberese te fese. Maliku konsideron se kjo gshtS delyrg personate, farz i
muslimanit
Dufcet se Pejgamberi a.s. ka thene: "Dashuria e njerezve nderrajet ved ne emer te
AU-llahut xh.sh. Sshtemanifeslimi besimit tS forte".
Ebu Rezini thots se Pejgamberi a.s. i ka thene:
- "Rezzin, sa here qe te jesh vete dhe pa pime, angazhoje gjuhen tende ne pgtkujtim dhe
lavderim te AU-Hahut xh.sh.; duaj njerezit vetem ne emgr tg All-llahut xh.sh. dhe urreji
ne emer te All-llahut xh.sh.!"
Te jetosh, ndgrmjetfrikes nga denimi i All-llahut xh.sh. dhe shpres^ ne Meshiren e Tij,
eshte fcarateristike e njergzve te mirS. Ne Kura'n thuhet: "Kush i frikohet pgrgjegjesise
para All-llahut xh.sh. dhe ruhet nga epshet e ulta njerezore, e ka vednin nS Xhennet" .
Me kete kuptun eshtS edhe ky hadith ne te cilin ne alegori eshte paraqitur s}^)erblimi i
njerCTezve \e mhe ne ahiret. "Ne Xhennet fesh^ nje labirinth i ngritur si prej raargaiitari
(Bsc gurgve tS gmueshcm e te shtrenjte ne te cilin ka 70.000 saraje, ne jdo saraj 70.000
banesa, e ne 9do banesS 70.000 banore. Ne godme te tille do te kene nder te baDOJne
vetem pejgamberet, njerezit e vdekur nS em^rt te All-llahut, besmtaret moralisht te
252
661. Na ka ti'eguar Kutejbe, ketij Ismail b. Xhaferi nga Humejde, i cili
- E kane pyetur Enesin; a ka mbajtur Pejgamberl s.a.v.s. un^?
- Po - ka thene Enesi. ■ Nje nate ai e ka shtyre faljen e jaciseded pas
mesnate dhe kur u fal, u kthye kah ne e thai "Masa tjeter tashme jane
falur dhe kane fjetur. Ju konsideroheni se vazhdimisht jeni ne namaz
derisa e pritni ate".
- Me duket se tash e shoh shkelqimin e unazes se tij - tha Enesi.
devotsteni te cilet i mblkqyrin epshet e tyre dhe imamet e drejte".
Lemoshen duhet ndare edhe fshehte, edhe publikisht. Ne Kur'an Bshte tlieng: 'TSttdani
lemoshe fshehtas dhe keshtu ia jepni tS vaiferve, mg mir£ e keni, sesa ta jepiii h^tas".
L&mosheu jo ^ detymesttme (yuHaetare) me mire esh^ ta ndash fsjiehtas dhe me kete
t^ ruhesh nga njoUa e dyftyresise, e le detymeshmen prape, h^tas qe te nxiten te tjeret
j^r kete.
T'u besh mile te tjereve eshtS shenje e bujarisS, dorMdhenesise dhe bensnikersise
(Iqjalitetit) udaj urdherave i& AU-lIahut xh.sh.
Ebu Hurejre transmeton se Pejgamberi a.s. i ka thSng: "Me pare qumshti do te kthehej
ne sise te deves sesa te hyj ne Xheheimem pescmi i cili qan nga besaikeria dhe respekti
udaj All-Uahut".
Enesi ka transmetiiar deklaraten e Pejgamberit a.s.: "Ne Diten e Gjykimit nuk do te jele
i dSnuar aj qe ka kujtuar All-llahun xh.sh. me perkushtim dhe i ka !arS syte e vet me lot,
saqe i kanS rme edhe ne toke".
253
a
m(r~l-
>uAet'n-
ne
ne mengjes
662. Na ka treguar AH b. Abdullahu, ketij Jazid b. Haruni, ketij Muhara-
med b. Mutaiiifi nga Zejd b. Eslemi, ai nga Ata' b. Jaseri, ky ngaEbu Hurejre,
e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
"Kush shkon ne xhami heret ne mengjes e mbremje, All-Uahu Kh.sh.
do t'i pergatise vendosje ne Xhennetj dhe ate sa here qe shkon ne mengjes
ose
■^ ^'^, ?3^* u* %J i.^ = ^^* ^^^ Cf l^ ^^=^ *3^ "^^.l if-i-^ J^' J^ L^U ju Ji ait
663. Na ka tt-eguar Abdu-1-Aziz b. Abdullahu, atij ia ka ti'ansmetxiar
Ibrahim b. Sa'di nga babai i dj, ky nga Hafs b. Asirai, ai nga Abdullah b.
Malik b. Buhajne qe ka thene:
- Pejgamberi s.a.v,s, ka kaluar prane nje njeriu, e me ka treguar
thote Buhariu edhe Abdu-r-Rahmani, ketij Behz b, Esedi, atij Shu'be,
se e ka informuar Sa'd b. Ibrahimi, ai e ka degjuar Hafs b. Asimin qe e
ka degjuar lye njeri nga fisi Ezd, te cilit i thonin Malik b. Buhajne, qe
Pejgamberi s.a,v.s. e ka pare nje njeri duke i falur dy reqate (te sunetit
te sabahut), kurse ikameti per namaz tashme ishte kenduar.
Pasi e kreu namazln Pejgamberi s.a.v.s., e rrethoi masa dhe Pejgam-
beri s.a.v.s. i tha (atij njeriu): "Sabahu eshte kater reqatesh? Sabahu
eshte kater reqatesh?!"
254
0xmtl
Ne zinxhirin tjeter te transmetuesve pas Behz b. Esedit pason Gun-
deri dhe MuadhI te cflet (te njejtin hadith) e transmetojne nga Shu'be e
ai nga Maliku.
Te njetin hadith e ka trajasmetuar Ibni Is-haku nga Sa'di, ai nga
Hafsi e ky nga Abdullah b. Buhajne.
Hammadi prape ka thene se ate e ka informuar Sha'dl duke trans-
'Xf\
metuar kete hadith nga Hafsi, ai nga Malik b. Buhajne;
« «
■^ ^ ^ "^ ^
' ai|-j ce yr^V:' £> Mir "br^ c>; # V ^> * J-« /^i!* C>
36 Eshte e qortuesbme tS falesh smietin e sabahut ne xhaiai, kur ikameli tashme eshte
kenduar dhe iraami ka fiUuar te Me farzin. Ky eshte qendrim i Abdullah b. Umeiit, Ebu
Hmejres, Sa'd b. Xhubejrit, Is-hafcut dhe Ebu Thevrit.
Ebu Haoife dhe juristet e shkoUes se tij e lejojne ate faije jashte xharaisB nese imamin
mund ta zBsh bile ne reqatin e fudnit te farzit, ndeisa Evaziu e lejon kete edhe ne vete
shaming.
Autori i "El-Hidajes" pgrmend:
- Kush e ze imamin para fimdit tS reqatit te pare te farzit te sabahut, do ta fal sunetin e
sabahut para deres se xhamise, pastaj te hyje ne xhami dhe te lidhet ne reqatin e dyte te
farzit me imam. Kjo Sshte zgjidhje pajtlmi i botekuptimeve tt ndryshme te juiistgve.
Ne Zehra thuhet:
- eshte siimiet te falesh sunetin e sabahut ne shtepi. NSse imami ka fllluar ta fale farzin
ne xhami, suneti falet para xhamise, ose diku ne ndonje pjesg te jashtrae te xhamisS.
Faljen e ketij suneti, nS rastin e sipershSnuac, ne cilendo pjesfe tB xhamise, disa jurists e
konsideiDJne akt te qortiieshSm, sepse 9do kSnd i xhamise, pra edhe sofet e xhamise
koosiderohen pjese te saj.
Lej ohet te fale t ky sunet ne xhami para se te kendohet ikameti dhe ate pa kuirfarfe verjetje .
255
/ui'-i--
am
^'^ J-H X if' ^^ ' v-^ *^^ J*-*!
dtfhet te prezentaj ne xhemat
664, Na ka treguai* Umer b. Hafsi, ketij babai i tij, atij ia ka transmetuar
A'meshi nga Ibi"ahinii se Esvedi ka thene:
- Kemi qene tek Aishja r,a., biseduam per kryerjen dhe respektimin
e vazhdueshem te namazit, dhe Aishja na tha: "Kur Pejgamberi s.a.v.s.
u semua nga semundja nga e clla edhe vdiq, ishte koha e namazit te
drekes, u thirr ezani dhe ai tha: "Urdheronl Ebu Bekrit le te falet me
masen e pranishme". Atehere i Ihane: "Ebu Bekri eshte lyerl I meshir-
shem 1 gatshem te qaj kur do te qendroje ne vendin tend, ai nuk do te
kete fuqi, qe me masen ta faie namazin".
Pejgamberi a.s. perseriti urdherin e vet, e ato (bashkeshoretet) ia
perseriten pergjigjen. Pastaj Pejgamberi a.s. per here te trete e perseriti
urdherin e tij dhe tha: "Ju vertet jeni te padurueshme, si edhe grate e
pejgamberit Jusuft Urdheroni Ebu Bekrit le t'a fale masen e pren-
ishme!" Atehere Ebu Bekri doU dhe i fall, kurse Pejgamberi s,a.v.s. e
ndjeu ne vete nje lehtesi, dhe, duke u mbeshtetur mes dy veteve, doli dhe
sikur edhe tash ia shoh kembet, qe per shkak te dobesise ferhiqen per
toke. Ebu Bekri deshti te terhiqet, dhe Pejgamberi s.a.v.s. i dha shenje
(me dore) te rrije ne vendin e ty dhe e sollen e u ul prane Ebu Bekrit
Me vone dikush e pyeti A'meshin: "A ka falur Pejgamberi s.a.v.s.
namazin dhe Ebu Bekri ka falur me namazin e tij, e masa ka falur
namazin pas Ebu Bkerit?"
- Po - tha A'meshi duke e tundur koken.
Nje pjese (te fundit) te ketij hadithi e ka transmetuar edhe Ebu
Davudi nga Shu'be e ky nga A'meshi.
Ebu Muaviu shton: '*... Pejgamberi a.s. u ul ne ane te majte te Ebu
Bekrit, kurse Ebu Bekri falte prejmkembe".
256
'iXOMi-
J^i : Jfe Is/f y^ j*^cf ^x o. f^ ^V^ ^ '^r ur V'j'.l ^h — '^'\*
665. Na ka treguar Ibrahim b. Musai, ketij Hisham b. Jusufl, nga
Ma'meri, ai nga Zuhriu i cili ka thene se e ka inforraar Ubjediillah b. Abdullah
qe tha se Aishja ka thene:
- Kur Pejgamberi 5.a.v.s. u rendua dhe semundja lu ashpersua,
kerkoi leje nga grate e veta qe te lengoje ne dhonien time, ato i lejuan
dhe ai doll me ndihmen e dy burrave, e kembet i zvarriteshin per toke.
Ai atehere ishte ndermjet Abbasit dhe nje njeriu tjeter.
Ubejdullah b. Abdullahu thote:
- Me vone ia kam permendur Ibnu Abbasit ate qe Aishja ka tisene,
ai me tha: "A e din kush eshte ai njeri qe Aisliga nuk ia zuri emrin?"
- Nuk e di - thase.
■ Ai eshte Ali b. Ebi Talibi ■ u pergjgj Ibni Abbasi".
37 Pejgamberi a.s. eshte semure ne dhon^ te Mejmunes, e me pelqka tS bashkeshcateve
tjera, ka ISngiiar dhe ka ndermia jete ne dhomg tS Aishjes. Semuiidja i eshte rSnduar dhe
nje ditg i thote Aishjes:
- Me steprikoi me uje nga slitate rreshiqe (sh^uUa) spaogot e te ciiave ende mik jane te
gelura, sepse (feia t'u Jap shokeve edhe ndonje kesbillS.
Bashkeshortet e kane vendosur ne korite te Hafses, e kane stei^ikur dhe kiir u freskua,
nje te shtxine apo tg diele, Fadii dhe Usame e §imn ne xharai per namaz te drekes, dhe
Pejgamberi a,s. mases i ishte ber'B imam. Keren tjetSr, tS henen, Abbasi dhe Aliu e 9uan
ne namaz te sabaliut dhe ai fall pai? Ebu Bekrit si pas immnit te vet.
Nga hadithi mimd tg perftmdohet:
- i serauri qe ne k&nbe mund te vije ne xhanri eshte i obhguar te maire pjese ne falje te
perbashket;
- Ebu Bekri gezonte besim te madh te Pejgamberi a.S- dhe autoritet nS shoqerin^ e vet;
- nS poligami burri duhet t' i pSnnbahet rendit te qendrimit te bashkeshortet e veta; punet
257
mushmani muna te faiet ne
666. Na ka Lreguar Abdullah b. Jusifi, ketij ia ka transmetuai' Maliku nga
Nafiu se nje nate te ftohte e me ere; Ibiii Umeri e ka thirrur ezanin dhe ka
"Faluni ne shtepiat tsiaja!", e pastaj shtoi: "Sa here qe ishte nate e
ftohte e me shI, Pejgamberi s.a.v,s, i urdheronte muezlnlt te thote: "Ja^
faluni ne shteplte tuajal"
me interes te pergjIthshBin bazohen ne manedheniet shoqerore;
- qaga me ze, duke kujtuar Xheimetin apo Xhehennemin, nuk e prish namazin, por do
ta prishe qaga qe behet nga dhebmje tuipore, pikeHimit per te vdekurin e te ngjashine.
K}^ eshte raendim i jiiristcve te sfakoUes haneiite, kurse Maliku, Ahmedi dhe Shafm kane
qearira te fcudnert. Sipas tyre qarja, denesja, prej te cilave me se paku mimd te dallohen
dy zera te njerezve, e prishin namazin pavarSsish ne shkakim e tyre;
- pas imamit duhet te falen njei'ezit e atte per ta ndermar imamin dlie per ta vazhduar
faljen e metutje^ime;
- me vlere te plotS eshte namazi i imamit te semure i cili falet ulur, e xhemati falen ne
kembe. Ky eslite mendim i Ebu Hanifes, Ebu Jusufit dhe Shafiut, ndersa Maliku dhe
Alimedi konsid^ojnS se edhe xhemati duhet te falen ului".
258
■nt'
667, Na ka ti-eguai- Ismaili, ketij Maliku ngalbni Shihabi, ai nga Muhain-
med b. Rebi' - Ensariu, se Itbau b. Maliku^ sd i verber i dilte iinarn njerezve
(te mehall^s) sS vet dhe se Pejgamberit s.a.v.s, i ka Ihene:
- Tek une o I Derguar i Aliahut, eshte Situate e reiide: erresire dhe
perrua e une njeriu me pamje te dobet? Fsdu, o i Detguari i All-Uahut
njehere ne shtepine time ne ndonje vend, te cilin ung tne pastaj do ta
merrja si vend te te falurlt tim.
Me pastaj, Pejgamberi s.a.v.s. erdhi te as dhe i th^:
- Ku don te falem? - Tibani i tregoi nje vend ne shtepine e vet e
s.a.v.s. u fa] ne te.
\ jjiu Ui>^^ lL{ >^ \ -^ ^^^uyi J4> ,«^i
» ,#
A duhet ImamI te faiet per te pranlshmit (te padetyrueshem)
per falje ne xhemat) dhe a do t akendoje liytben
te premten duke rene shi?
668. Na ka treguar Abdullah b. Abdu-1-Vehabi, k^tlj Hammad b. Zejdi,
ketij 1 Abdu-l-Hamidi, autor i vepr^s "Zijadijje", i cili ka thenS se e ka degjuar
Abdullah b. Harthin qe ka thene:
- Nje dite rat balt^ na e mbajti hytben Ibni Abbasi dhe i urdheroi
mueziriit ta tberrase ezanin. Kur muezini arriti te shprelja '^Hajje
ales-g£dah t " , Abbasi tha: "Eshte e lej uar te Met namazi ne banesa' ' . Disa
as-habe e shikuan ne mes veti, sikur kete deklarate ta kon^ideronin te
paparanueshme e Ibni Abbasi tha: "Ju sikur e perbuzni kete? Kete
keshtu e ka bere ai qe ka qene me i mire se une". Ibni Abb^i mendonte
259
'/u6~c- ^im<i^
ne Pejgmaberin s.a.v.s. "Namazi eshte detyre e shkalies se pare dhe une
nuk kam dashur t'y shtyj te gaboni",
Po SI me lart, eshte transmetuar nga Hammadi, ai nga Asimi, e ky
nga Abdullah b. Harihitj ai gna Ibni Abbasi, me perjashtim qe Ibni
Abbasi me ka thene: "... e kam urryer t'u terheq ne gablme, te vini dhe
keshtu te shkelni balten deri ne gju".
669. Na ka U'eguar Muslim b. Ibrahimi, ketij i-ka treguar Hishami, ky
nga Jahjai, ai nga Ebu Seleme, qe ka thene se e ka pyetur Ebu Seid Hudriun
(ne lidhje me temen e tituUit) dhe ai i eshte pergjigjur:
"Erdhi nje re dhe ra aq (shume) shi saqe gatia, qe ishte prej degeve
te thata te palmeve, pikonte. Pastaj u kendua ikametl per namazin e
sabahut dhe e kam pare Pejgamberui s.a.v.s. duke here sexhde ne uje e
balte, ashtu qe kam pare edhe gfurme te baltes ne baliin e ty".
' J*^. ^ *84^ i^ ' ■ »y^ ^i>i-^ S^o* t>J ^^^ ' 1^^ *i^ tJ^ -«-"*-■ ^'j^ c^j * '>**
670. Na ka treguar Ademi, ketij Shu' be, ketij Enes b. Sirini, qe deklaron
se e ka degjuar Enesin qe thotg, se nje njeri nga Ensaritg ka thenS:
- Une nuk jam ne gjendje te falem me ty. - Ishte njeri i madh dhe nje
here ka pergatite ushqim per Pejgambertn s.a.vjs. e e ka ftuar ne shtepi
te vet dhe e shtriu hasren, i sterpiku anet e as^j hasre dhe Pejgambed
a.s. ne te i fali dy reqate (nafile).
# -* _ • •
njeri nga
'U
3S
Nuk e kam pare ta fale asnjehere, pos ate dite - u pergjegj Enesi.
^liHt tjj; '/ '^\ o^j * n^\ ^4\% ^^u y^ K^\ ,^^\
jjli 45j *^ 3 J:^' ^ ^>^ j^ -^^'l ^>' A 0:: ^ ^'^'Z-^' Ji^ J^i
c »lli l^llSi E:)1^1 ^:i*5 4U3t ^-ii S:>\ 9
8 iKameti i Kenauar per
Ibni Umeri fillonte me darke, kurse Ebu Derda thote: "Eshte e
kuptueshme qe njeriu dueht te permbush nevojen e tij personale per te
hyre ne namaz me zemer te perkushtuar (te paaiigazhuar).
671. Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka perejelle Jahjai nga Hishami,
ketij babai i tij, qe ka thene se e ka degjuar Aishen qe transmeton nga
Pejgamberi s.a,v.s. i cili ka thene:
38 Nga hadithi mund te perfiindohet:
- eshte c preferuesliine qe per miqte dhe per njerezit e dijsheni te pergatisesh ndeje dhe
zijafet e le ftuarit kane per detyie ie marriii pjese;
- gshte e lejuaj- te falesh ne irogoz dhe ne tjeter bimesi nga toka;
- namazet e padetymeshme mund te falen bahkarisht me imam^;
- Ummi Haiia, bashkeshoitjae Pejganiberit a.s. ka deklaniar se Muhammedi a.s. ne diten
e 9lkimil Xt Mekkes ka falur "duha" namazin pre] tete reqatesh dhe ka dhene selam pas
faljes se gdo dy reqateve, e sipas n^ndimit te Aishjes, ai kete namaz e ka fainr pas
kthyerjes nga udhetmii. Sipas asaj qe u paraqit, Pejgamberi a.s. e kaf alur "duha" namaziii,
e nganjSherg e ka leshuar si shenje se ky nuk eshte ibadet i detymeshera.
- koha e duha-namazit fillon kur dielli ngrihet mire mbi horizont dhe eshte e qortueshme
ta falesh piibhkisht ne xlmmi;
- sipas mendirait te Ibni habbanit shkaqet e arsyeshme te mungeses nga falja me xhemat
ne xhami jane: semmidja e cila nuk te len te shkosh k6mbe ne xhami, ushqirai i shtruar
ne sofer, te hamiarit e fillimit te kohes se namazit; tr^esia e tepruar dhe plogeshtia e
njeriut; puna e domosdoshme niomentalisht e pashtyshme; frika dhe pasirguria e n'uges
deri ne xhami qofte per personalitetin, qofte per pasurine; furtuna me shi te madh; dirari
i forte; erresira e madhe; kimdSmiimi i qepSs ose hudhres, preshte dhe usisqime te
ugjashme me keto.
261
QfaAe/iu^-/- ^^M^W
"Nese darka (tashrae) eshte ^truar, e ikameti p6r namazin e ak-
39
shamit eshte kenduar, fUloni se pari me darken!"
672. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, ketij Lejthi, nga Ukajli, ai nga Ibni
Shihabi, ky nga Enes Ibni Maliku, qe Pejgamberi s.a.v.s. ka theng:
"Nese darka (tashme) eshte pergatitur, filloni me te para se te falni
namazin e akshamit dhe mos nxitonl ne te ngrenet"
y '^\ gfeS . 4 *L. ^>: ^ J^: % * .li3L \^Y^,% ;5UW o^V ^jJ\ ,U^ JJ^J i^Js k\
^)fl l*l^- jLp 4^15 < ^/f ^^ l^-l :^ i liU '^13/5 '^ust 4 ^j.'
673. Na ka ti-eguar Ubejd b. Ismaili, nga Ebu Usarae, ai nga Aubejdull-
Uahu, ky nga Nafiu, e ai nga Ibni Umeri i cili ka thene se Pejgamberi s.a.v.s.
ka thene:
39 Nga hadithi mund te peifundohet;
- eshte e qoitueshme ta lesh ushqiinin e serviiar dhe te falesh i uritur pos aese koha e
namazit s^o nuk ka mbaruar;
- koha e namazit t& akshamit nuk eshte e gjate, por eslite e mjaftueshme per ngrenie dhe
falje me kohe.
Ahmed ibni Hambeli thote: "Kush e pren uje cope mislii te pjekur dlie nga ia ban di9ka
atehere, nese kendohet ikameti, do tabraktise ngrenien e mgtejme dhe do tS bashkangjitet
jie namaz, sepse me fcete e ka mposhur (permbaj tur) urine e cila do t'ia terhiqte raendimet
dhe do t'ia zvogelonte pemltesine ne namaz.
Urdheri ae hadithin e lartshenuar i kushtohet personit te iirilur qg nuk ka ngrene asnjg
kafshatS dhe nuk do te mund iB koncetrdiej ne namaz,
Dan Kutniu theksou se Humejdi ka qene te Enesi dhe muezini e ka thirmr ezanin pgr
namazin e akshamit, e Enesi ka thene: "Se pari ju hani (ngopnni) ! "
Namazi pa perkushtim te plole shpirteror e tnipor ndaj ALl-Uahnt xh.sh. do t^ ishte
formaiitet. Me koncenlrimin e mendimeve te All-llahu xh.sh.^ formohet personalitet i
shpirtit tg lartg dhe njeri i dobi^em pSr shoqSrinS.
262
9X4Sm^
' Kur dikujt pre] Jush i shtrohet datka dhe i^^kohesbht kendohet
ikameti per namazin e a^stiamit^ se pari drakoni dhe askush te mos
nxitoje dersia te perfundoje te i^milt
Ibni Umerit i ishte sfetruar ushqimi, e i:yekobe;yisht kendohej edhe
ikameti per namaz. Mirepo, ai nuk slikcmte ne namaz derisa ta kryente
me te ngSrenit, ndonese e degjonte edhe te kenduarit e imamil
IH » ^ > JB : J'-; V i,} ^ ^ ^ ti .o!^r Cf^ '». iH'Sj 'ji^J J»i - Wi
674. Zuhejrdhe Vehab b. UthamnikanS'transmetuar iigaMnsab, Ukbe,
ai nga Nafiu, e ky nga Ibni Umeri qe ka thSne se Pejgaraberi s.a.v.s. ka thSft^:
- Nese dikiish esht^ duke ngrene, po edhe sikur te kendohet ikameti,
mos t? nxitoj€ derisa ta mbushe nevojen e vet".
Buhariu thote se, hadithin e lartepermendur, e transmeton edhe Ibrahim
b. Mundhiri, nga Vehb b, Uthamni dhe nga Vehb Medinasi.
imamin e rtoine per
e ne (tore ends ka ushofm
675, Na ka treguar Abdul-Aziz b. AbduUahu, ketij ia ka percjelle
Ibrahimi nga Salihu, ai nga Ibni Shihabi, ketij Xha'fer b, Umer b. Umejje,
se babi i tij ka ihgnS:
"E kam pare Pejgamberin s.a.v,s» duke ngrSne njg shpatuU i^a e cila
grimconte copa, ne ate ^ast e ftojne per ne namaz dhe u ngrit, e hudhi
brsikun dhe u fal pa marre abdest perseri*'.
263
an^m
£> 1%^ ^\ 4*1 ^U j or'oi s.^\
■ B B ■ ■
676. Na ka tr^uar Ademi, ketij Shu'be, ketij Hakemi nga Ibrahimi, ai
nga Esvedi, i cili ka thehS:
- E kam pyetur Alshen r.a. ^ ka punaur Pejgamberi s.a,v.s. ne
19
- Ka q^i§ ne sberbim te familjes^ se vet - tha ^. Me kete Aishja,
ttiote Ademi, mendonte ^shSrbyerlt e lyerexve te shtepise, E kur vinte
koha e namazit, dilte ne namaz (ne xhami).
* •
Ai qe fal masen me te vetmin qellim f ua mesoje
1 B V f Ul
677. Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij Vuhejbi, atij ia ka transmetuar
Ejjubi nga Ebu Kilabi i cili ka thgnS:
40 Tinmdhiu ne pSmibledhjea e tij te haditheve thekson se Aishia ka thSae: "Pejgamberi
a.s, ka punuar si edflie njerezit ^ere: ka pastmar rrobat e veta, ka nyclur deven dhe gdogje
ijetSr qg^ gghte e nevDJshme", e Ibni Habbani i^Ecsi: ".,. vetit i ka prerS dhe i ka qepur
petkat, ka amuar kSpuc^t e veta dhe e»gt e ujit" '
264
Oxani'
■ Na erdhi, ne kete xhami tonen (ne Basra) Malik b. Huvjerithi dhe
tha: ' ' Do t'u fall si^ e kam pare Pejgamberin s,a.v^. duke u fal , e me kete
nuk kam per qellim te fal namazin e detyrueshem". AtShere (thote
transmetuesi) e kam pyetur Ebu Kflaben: "Si faSej ai?"
i, si ky imaint yne - u
* **1'9 * *•
Imami yne rrinte ulur kur e ngrkite koken nga sexhdja e dyte para
se te ngrihej nga reqati i pare i " ''""
« .
41 Deklaiala e plote e Ejub Sahtijaniut ishte: "Shejhu yae Amri ruqmie e bgjite ne menyre
te perkrj'er, e, kur e ngimte koken nga sexlidja e dyte e reqatit te meparshem, rrinte pak
ulur, perqendroliej ne toke, e pastaj ngrihej n£ kembe".
NS baze te asaj qe u tJia, Shafiu thotg: "Kiir te ngrihet koka nga sexhdja e dyte e reqatit
te meparme, irihet ulur pak, pastaj mbSshtetesh pak me dore ne loke, ngrihesh ne kembe".
Disa jurists tg shkoUes shafite konsid^ojne se kete e bejne vetem personat e moshiiar,
te dobetit e te rrask^iturit.
Nu'manb- Ebu Ajjashi thote: "Kammbajturnderniei^shumeshoketePejgambeiita.s.
te cilgt nxik kane ndenjur ului' pas sexhdes sS dyte...".
Juristgt e shkoUes hanefite e pranojne Sekstin e Buhariut me verej^e se kete Pejgamberi
a.s. nganjehere e ka bgrS edhe ne ditSt kur ishte i ligesht dlie se kete nuk duhet praktikuar.
Kete mednim e pranojue: Maliku, thevriu, Alunedi, Is-haku, Mes'udi, Ibni Umeri, Ibni
Abbasi, Umeri, Aliu dhe Ibrahim Nehaiu.
Duket se Malik Ibni Huvejrithi eshte fshatar i cili ka qendruar ne afersi te Pejgamberit
a.s. me se shumti uje mu^» ne te cilen kohe ka raundur ta shohe ate ndejtje te shkurter,
por per arsye te ndonje shkaku te arsyeshem te cilin Maliku nuk ka mundur te verje.
Ndejtja e pennendur iiuk eshte uzus, nuk eshte pjese perberese e namazit, e as qe ne te
kendohet di^ka.
Transmetohet se jane mbe^tetur pak ne kembe ne forme te ndejtjes se shkurtS gall?,
keshtu trammctoine Ibni Umeri, Mesruku^ Atau dhe Hasan basriu.
265
'Au-l-
^«■?wtf*:^■ss?'r>i^^^l^lwv?&■;ii^^^
e I merjtuari per f u bere Imani eshte
mei diishmidhe mel
678, Na ka Ireguar Is-hak b. Nasii, ketij ia ka transraetuar Husjeni nga
Zaidi, ai nga Abdu-1-Melik b. Umejri, ketij Ebu Burde nga Ebu Musai qe ka
th^ne:
- U semua Pejgamberi s.a*v.s. dhe, si iu keqesua semundja, ka thene:
"Urdheroni Ebu Bekrit, le te falet me masen e pranishme!", kurse
Aishja ka shtuar; "Ai eshte njeri zemerbute (i ndjeshem) dhe kur te
qendroje ne vendin tend, nuk do te jete ne gjendje te falet me masen".
Ibu Bekrit ta fale masen! - perseriti Pejgamberi s.a.v.s.
pergjigjen e pare dhe Pejgamberi s.a.v.s, prape tha:
- Urdheroni Ebu Bekrit le ta fale masen! Ju jeni te vruHshme si^ kane
qene grate e pejgamberit Jusuf.
Te Ebu Bekri erdhi i derguari (Bilaii) dhe Ebu Bekri e fali masen
duke qene gjalle Pejgamberi s.a.v.s.
J. * ■
679. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku, nga Hisham b. Urve,
ai nga babai i tij, e ky nga Aishja, nene e besmitareve se ajo ka thene qe
Pejgamberi s.a.v.s. gjate semundjes se tij ka thene:
- Urdheroni Ebu Bekrit te falet me masen! - ndersa une, thote Aishja,
thashe: "Kur te qendroje Ebu Bekri ne vendin tend, masa nuk do te
mund ta degjoje per shkak te te qarit, andaj urdheroi Umerit qe ai ta
fale masen!" Pastaj thote Aishja, I kam thene Hafses: "Thuaj, Pejgam-
berit, kur te qendroje Ebu Bekri ne vendin tend, nuk do te mund ta
deaioje masa nga te aarit, andaj urdheroi Umerit, le ta fale masen!"
266
■nt-
Hafsa e beri kete dhe Pejgamberi s.a,v*s. tha; "Lere ate, ju jeni si grate
e pejgamberit Jusuf. Ur^eroni Ebu Bekrit, le ta fale masent"
- Nuk me ^eti gje me mire se ty, i tha Hafsa, Aishes.
^j /^i j-j *^>jCj,1:^ (^ V" iVj: ^C>^ ^^^
, Na ka treguar Ebu-l-Jemani, atij Shuajbi, nga Zuhiiu, ketij ia ka
kumtuar Enes b. Malik Ensariu, kurse ai me kembengul^si e ka percjellur
(me pune) Pejgamberin s.a.v.s., i ka sherbyer dhe rae te eshte shoqeruar, se
Ebu Bekri u ka falur atyre gjate kohes se lengimit (semundjes) se Pejgamberit
42 Nga hadithi mund te perfimdohet:
- Ebu Bekri esli-te figura me e shquar e kohes se vet, ne te gjalle te Pejgamberit a.s. ka
qene imam dhe 1^ ndikuar qe mS voae te z^idhet halife;
- imami duhet te jete njeii i ditur dhe i devotshan. Ebu HaniQa, Maliku dhe shiime
dijetare konsiderojne se p&paresi pSr kryeqen e detyres se imamit kane njerSzit te cilet
jime me sliume le U(flie2uar ne rregullat juridike Islame (fikh), ndSrsa Ebu Jusufi, Ahmedi,
is-haku, Ibni Siiiui dhe disa juriste te shkoiles se shafive i japin peipaiesi atyre te cilet
jaiie me te udhezuar lie kendimin e Kur'anit, ketyre u behet verej tje se kjo ka qene ne
negull kur kishte pak hafiza, e edhe me pak te atUle qe dinin shkrim - lexim. Kjo sot
eshte tejakluar dhe imamet duhe ic jene me arsimim te gjithanshem e me njohje te mire
te drejtesise Islaem. (rregullave te fikhut).
Nese kandidalet ne karaterislikat e permednura jane iS njBjtS, atSherS zgjidhet me i
devotshmi, qe ne "Beadi"' shpjegohet me fjalet; "... jeto devotshem duke u larguar jo
vetem nga punet qartazi te ndaluara. per edhe nga ato te dyshimtat".
Kur kandidatet i posedojne keto kualifikin^ me vlera (e njejta, at^here paparesi kan^
ata qS me vite jane me te medhenj, pastaj ai qe esh^ me kardiler me te mirfi dhe me me
taktike ndaj mases, pastaj me i pashmi; ai qe eshte nga familja e fisi rr^ i shquar; fcush
ka ze me melodik (te embel) dhe veshmbathje me te mire. Nese kandidatet i plotssojne
njelloj karakteristikat e peimemiura do te hedhia shortin ose kot^petcntdt do te bejne
zffiedhien e imamit.
267
s.a.v.s. nga e ciia semundje edhe ka ndemiar jete te henen, kur as-haber ishin
ne namaz nS safe. Pejganiberi s.a,v.s. e hoqi perden (n^. derS) e dhomSs dhe
na shikoi duke qendruai* ne kembe, e fytyra e tij ishte si flete mus-hafi. Pastaj
buzeqeshi me gaz e ne nga gezinii i asaj pamje te Pejgainberit s.a.v.s.
kurkuam menyra ta ndeirprejme namazin. Ebu Bekri r.a. u terhoq prapa per
te hyre ne rend, duke menduar se Pejgamberi s.a.v.s. ka dalur per namaz.
Atehere Pejgamberi s.a.v.s. na dhe slienje: "Vazhdone namazin!", e leshoi
perden dhe ate dite nderroi jete.
V" eX \ » ^^ >J^ 0" .iJ^ ^^ ^'^ ^^ i^-^'j" '■^** ^"^'^ ^"^i^ ^^ l^> "■ "^^^
681. Na ka treguar Ebu Ma'meri, ketij ia ka kumtuar Abdu-1-Varithi,
ketij Abdu-1-Azizi nga Enesi qe ka thene:
"Pejgamberi s.a,v.s. nuk ka dalur nga shtepla tri ditet e fundit (te
jetes). U kendua ikameti per namas, e Ebu Bekri u nis dhe doli perpara^
E Pejgamberi s.a.v.s. u kap per perde dhe e ngriti, dhe kur u paraqit
fytyra e Pejgamberit s.a.y.s. nuk kemi pare panye me te bukur te fytyres
se ty sesa ne gastin kor na u paraqit Atehere Pejgamberi s.a-v.s. dha
shenje me dore qe Ebu Bekri te kaloje perpara (si imam). Pastaj
Pejgamberi s.a.v^. e leshoi perden dhe nderroi jete, e nuk mundem ta
me".
268
682. Na ka treguar Jahja b. Sulejraani, te clilit i ka treguar Ibni Vehbi,
ketij ia ka transmetuar Junusi nga Ibnu sh-Shihabi, e ai nga Hamz b.
AbduUahu, e ky nga babai i tij qe ka thene:
- Kur iu keqesua (gjendja-semundja) Pejgamberit s.a.v.s. iu tha atij
per namaz, kurse ai u pergj^: "Urdheroni Ebu Bekrin, le ta fale
masen!" Aishja ka thene: "Ebu Bekri eshte lyeri i ndje^hem (meshii-
shem) dhe kur te iexoje Kur'an do ta mposht te qarit".
- Urdhgroni qe ai te fale I - tha Pejgamberi a.s.
Aishja e perseriti verejtjen e vet dhe Pejgamberi a.s. prapg tha:
"Urdheroni qe ai te fale! Ju jeni si edhe grate e pejgamberit Jusufi"
Ne renditjen tjeter te transnietuesve ate e pason Zubejdi dhe biri i
vellait te Zuiiriut dhe Is-hak b. Jal^a el-Kelbij duke transmetuar nga
Zuhriu, qe thote: "Te njejten ngjarje e kane transmetuar Ukajli dhe
Ma'meri nga Zuriu, ky nga Hamza, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s.
cJfe ^*W ^ J\ ^ ;j^* 'cr. f^ ^>-' Jfe J' 'cr' ^5!i^ Jfe L./. Cr ^/j \Jti^ - Vf
1%^, ji~* 1/^3 i ^^ «' Jj-J }%». J--t J^^} d^ t j?:?- d[ J^iJ, ' *^'^* ^S «^ i>*J
* I ■*
e arsye
683. Na ka treguar Zekerija' b. Jahja, ketij Ibnu Numjeri, ketij ia ka
transmetuar Hi sham b. Urve nga babai i tij, a ky nga Aishja, e cila ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. gjate kohes se semundjes se ty e urdheroi Ebu
Bekrin ta faie masen, dhe Ebu Bekri e fall.
Urve thote: "Pejgamberi s.a,v,s. ndjeu ne vete nje lehtesim dhe doii,
kur atje Ebu Bekri i ishte here Imam mas^s. Kur e verejti Ebu Bekri
Pejgamberin s.a.v.s., deshti te terhiqetj ai (me dore) i dha shenje d.m.th.
269
Ehu Bekri ka falur pas namazit te Pejgamberit s.a.v.s., e masa e pra-
nishme falei^in pas namazit te Ebu Beiirit.
'J,<fi f ^/l iO. C^^^B Vj3^ "^^ ^ ,«^t
Kush tiyne (ne mihrab) f 1 behet imam mases e pastaj vjen
ImamI kryesor, namazi i t% parit sshte fuqiptote
Kete e ka transmetuar Alsbja nga Pejgamberi s.a.v.s.
684, Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka kumtuar Maliku, ky
nga Ebu Hazim b. Dinari, ai nga Selh b. Sa'di, se Pejgamberi s.a.v.s. ka
43 Nga hadithi mund te perfiindoJiet:
- pjeseirwuesi ne Mjen me xhemat pas itnamit, per shkaqe te arsyeshme, mund t£ fale
ulur;
- Bvizja e vog&l e arsyeshme ne namaz, nS cilindo ane qofte, nuk e prish namazin;
- shputat e kerabeve te pjes&narresve ne nainazm me xhemat duhet te jenS digka pas
shputave te imamit. Te barazBarit e shputave tS tyre lejohet vetem kur Jmami nuk mund
te shkoje fam perpara;
- levizjet e vogia tnipore dhe punet me nje dore nuk e prishin namazin;
- kur pjeseEEtanSiU ss namaz me xhemat nuk e sholibi imarain, do t& baiazohen sipas
zerit te tekbirit te knamit.
270
oiiomt^
shkuar te fisi Benu Anier Ibni Avf t'i pajtoje. Ne nderkohe hyri koha e
namazit te iqindise dhe muezini erdhi te Ebu Bekri e tha:
- A do la falesh masen? - PastaJ, thote Bilali^e kam kenduar ikametin,
kurse Ebu Bekri kathene; "Po" dhe fiiloi te fale. Derisa masa ende ishte
ne namaz, erdhi Pejgamberl s,a.v.s,, la hapi rrugen vetit dhe u ndal ne
safin e pare. Masa duartrokiti, por Ebu Bekri, ^ate fajjes se namazit te
tij^ nuk ia vuri mendjen dhe kur masa me te madhe fiiloi te trokase me
duar, ai u klhye dhe e pa Pejgamberin s.a.v.s„ Pejgamberi s.a.y.s. dha
shenje me dore, d.m.th. "Rri ne vendin tend!" Atehere Ebu Bekri r.a. i
ngiti duart dhe e falenderoi All-llahun xh.sh. per ate qe s urdheroi
Pejgamberi s,a,v.s. Pastaj Ebu Bekri u terhoq derisa u barazua me
rendin e pare, ndersa Pejgamberi s.a,v.s, doli perpara dhe i fall, e kur e
mbaroi namazin^ tha:
- ^ka te pengoi o Ebu Beker^ qe te rrije (ne vendin tend) kur te kam
urdheruar? - Kurse Ebu Bekri u pergjegj:
- Nuk eshte e hijshme qe Ibnu Ebi Kuhafe te falet para Pejgamberit
s.a.v.s.
Pastaj, Pejgamberi s*a.v.s. ka thene: "Qka eshte ajo, ju pashe se
duartrokitet shume! Kend e kaplon di^a ne namaz, le te thote: "Sub-
hanall-llah!" sepse kur ai thote "Subhanall-llah!" dikush do t'ia vere
veshin, kurse duartrokitja u ka hije grave*'.
44 Pejgamberi a.s. ka sbkiiar deri te iisi Benu Am^ Ibai Avf pasi qe ka faliir iiamazin e
drekes, e BUaUt i ka thSne: "Nese filion koha e iqindise e ime nuk kthehem, thuaj Ebu
Bekrit le ta fale jdiematin!"
Nga haditlii mund te peifundohet:
- domosdoja e pajtimit te muslimaneve te grindur; kjo Ssht6 detyrS e ^do muslimani, e
ve^mas e udheheqesve, detyie me urgjente se e imamait;
- ne mimgese te imamait te perhershem, iixases mund t'u behet imam edhe personi tjeter
i afte. Kur vjen imami i perhershem gjate faljes se farzit, mund ta mane imamallekun
ose te falet si xhemati tjeter;
- eshte e pervetesiiar pervoja qe muezini te kendoje edhe ikametin;
- eshte e qormeshme qe nS namaz pa nevoje te shikohet rreth e rrotull. Ebu Dherd
transmeton se Pejgainberi a.s. ka tiiene: "Meshira e Zotit e ndjek besimtarin e vertete ne
namaz, e kur shikon neth e nrotull, ajo terhiqet pisj tij".
271
■s/mxnasmiaaaiiaaBitat-
Kur xhematlfinte jane te njejte ne te laxuarit e Kur'anit
le t'u behet imam me i vjetri prej tyre
685. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij Hamad b. Zejdi, ky nga
Ejjubi, ai nga Ebu Kilabe, e ky nga Malik b. Huvejrithi, i cili ka th6n6:
- Derisa ende ishim te rinj, erdh^n te Pejgamberi s.a.v.s. dfae tek ai
qendruam rreth 20 net Pejgamberi s.a.v,s. ishte njeri i nieshiFshem dhe
na tha: "Po te Ishit kthyer ne vendet tuaja dhe ta klshit mesuar masen,
t'i urdheronit te falin, ate e ate namaz, ne ate e ate kohe, e ate rnnaz
prape ne ate kohe, e kur fUIon koha e cilit do namaz, le ta therrase ezanin
ndonjeri nga ju, kurse imam le te behet me i vjetri nga ju!"
- udheheqesit duhet t'i dine dobesite dhe te metat e basbkesise se vetS dhe t'i evitojne
me niasa efikase;
- i liu ndaj te moshuarit duhet te jete i sjellshem dlie ta tifiiUoje ne harmoni me thiirjen
etij;
- Vi Egiesh duart kah qielli ue namaz, mik e prish namazin;
- autoiitetigshte shenje e virees peiBonak te njaiut, por edhe bekim i AU-llahut xh.sh.
per 9ka duhet fjd^deruar prapg All-llahut xh.sh.
272
Kur imami i vlziton te tjarBt itlie i faj ata
686. Na ka treguar Muadh b. Esedi, ketij ia ka kumtuar AbduUahu, atij
Ma'meri nga Zuhriu, ketij Muhamed b. Rebia, qe dekiaron se e ka degjuai'
Itban b. Malik - Ensariun duke thene:
- Pejgatnberi s.a*v.s. kerkoi leje (peiiqim) nga une (per te fale) ne
shtepine time dhe une t kame lejuar, kurse sA tha: "Ku don te fal ne
shtepine tende?" I dhashe shenje per vendin ku dua dhe al u ngrit dhe
ne u renditem prapa tij, e pastaj dhe selam, e edhe ne dhame seiam.
IriV j*J yWt: V a? a* J>r J S V J-J • -^ 'fA f^^' y^ ''■'. "I^k
Pejgamberi s.a.v.s. e ka falur masen, edhe ate ulur, gjate semundjes
se ty nga e cOa edhe ka nderruar jete.
Ibni Mes'udi thote: "Kur xhematliu ngrihet (nga cilado pjese e
nania2:it) para imamit do te kthehet prapa dhe ne te te qendroje aq kohe
sa ka qene i ngitur, e pastaj do te vazhdoje ta ndjeke imamin".
Hasan (Basriu) thote: "Personi qe me imam i fal dy reqate (te
xhumase), e nuk ka mundesi qe ne kohen e duhur ta beje sexbden, al ne
45 Nga haditM mund te perfundohet:
- i zoti 1 shtepis^ duhet t'i tregojg musafiiit vendin ku do te falet;
~ per kr>'eijen e ibadetit me xliemat ne shtepi te hauj, nevojitet pelqimi i pronaiit te
shtepise,
46 Ebu Hajjani transmeton se Pejgamberi a.s. ka diene: "Mos vraponi ne ruqu dhe sexhde
para imamait! Cili prej jush e ngre koken e imami te jetS ende ne sexhde, menjehere le
te kthehet ne sexhde dhe ne te Ce irije mbas imamit aq sa ka qene i ngritiu^ para imamit".
Ibni Malilcu, Alimedi, ts-haku, Hasan Basriu dhe Nehaiu thone; "Kush leshohet ne ruqu
ose sexhde, ose prej tyre ngrihet para imamait, do te kthehet ne to, nSse imami nga te
njejtat nuk eshtS ngritur dhe nidc ka kaluar ne pjes^ tjeter te namazit".
273
'Aa—i-
/p
vm
fund te reqatit te dyte do t'i beje dy se%hde, e pastaj do ta fal reqatin ^
pare bashk me sexhdet e ty^ ndersa personi qe ka harruar te bjere ne
sexxhden e reqatit te pare dhe eshte ngritur ne kembe, do te leshohet
(sapo ri kujtohet) drejteperdrejt ne sexhde",
►^ 3^ 'j.:5U( 4> yi ii^it A« J) a ii/li '^yi J - a 3^j V^»)^. ^tHi^
. ^ 5W . trM t^'^t ujii^ ;^ ^> * i^ ^ii c^
V-? ^<il^l^^ J #1?^ *^ 1^^ ^^ J-*- ^5 /* 'J^
47 Seid ibni Mensuri e ka sqaruar dekiaraten e Hasan Basriut me ^alet: "Kush fal namazin
e xhumase dlie per slikak te te ngjeshurit e mases uijk ka mimdur ta kryejS sexUden me
imamm, ai pas p&fimdmiat te namazitt menjShere do t' i beje dy sexhde per reqathi e pare
te kryer, e pastaj do te ngrihet dhe vete do te fale edhe nje reqat e pastaj do t'i beje dy
sexhde te Mij leqati".
Ebu Manila dhe Maliku tie rast te ngjj^hem lejojne te behet sexhdja ne shpine te falijsit
ne rendiii e perparme te xhematit.
274
687. Na ka treguar Ahmed b. Junusi, ketij Zaide nga Musa b. Aishe, ai
nga Ubjedullah b, Abdullah b. Utbeja qg ka theng:
- Kam hyre tek Aishja dhe i kaon thene: "A don te me tregosh per
semundjen e Pejgamberit s,a.v*s.?"
" Gjithsesi - u p^rgjigj ajo. - Kur Pejgamberit s,a.v.s. iu rendua
(semundja)j ka pyetur: "A eshtg falur masa?"
- Jo - thame ne. - Ata te presin ty.
- Me veni uje ne korite! - tha.
Ne, thote Aishja, e heme ate, ai u pastrua dhe kur Olioi te n^^et e
kaplol zalisja. Me vone erdhi ne vete dhe prape All-IIahu e meishirofte
dhe e shpetofte ate, tha: "A eshte falur masa?"
- Joj ata te presin ty, o i Derguarl i All-Uahut - thame.
- Me veni uje ne koritel - tha.
Pastaj u ul ne korite, u pastrua dhe kur deshti te ngrihet u alivanos.
Me vone erdhi ne vete dhe prape pyeti;
- A eshte falur masa?
- Jo, ata te presni ty, o i Derguari i AU-IIahut - u pergjigjem ne.
- Me veni uje ne korite! ■ tha.
U ul dhe u pastrua. Pastaj deshti te ngrihet dhe u alivanos. Pastaj,
erdhi ne vete dhe prape pyeti:
- A eshte falur masa?
- Jo, ata te presni ty, o i Derguari i AU-Uahut - u pergjigjem ne.
Masa ne xhami priste Pejgamberin s.a.v,s. per jacine e fundit dhe
Pejgamberi s.a.v.s. e dergoi dike te Ebu Bekri per fa falur masen. I
derguari shkoi dhe i tha. I derguari i All-llahut te urdheron ta falesh
masen".
Ebu Bekri, qe Ishte njeri i meshirshem, tha; "Umer, fale ti masen!"
- Ti je me meritor per kete - u pergjigj Umeri.
Keshtu, ato dite i fall Ebu Bekri.
Me vone, Pejgamberi s.a.v.s. ndjeu ne vete nje lehtesim dhe per
nama^in e drekes doli me ndihmen e dy burrave, nga ata njeri ishte Ebu
Abbasi, e Ebu Bekri falel me masen. Kur e pa Ebu Bekri deshti te
275
terhiqej prapia, mirepo Pejgamberi s.a.v,s. i dha shei\je qe te mos
- Me vendosni prane tij! - tha. Pejgamberi a.s. dhe ata e vendosen
prane Ebu Bekrit Ebu Bekri, thote transmetuesi, falte namazin duke
qendriiar ne kembe pas Pejgambertt s.a.v.s, i dli ishte ulur, ndersa masa
e pranishme pas namazit te Ebu Bekrit
Me vone, thote UbeJduUahUj kam hyre te Abdullah b. Abbasi dhe e
kam pyetur: "A don te te shpjegoj gka me ka treguar Aishja per
semundjen e Pejgamberit s.a.v.s.?"
- Po! - tha ai. Atehere ia kam shpjeguar treglmin e saj dhe nga ai
shpjeglm asgfe nuk me ka mohuar, por pyeti: " A taka emertuar njerlun
qe ka qene me Abbasin?"
- Jo - thashe.
- Ai ka qene Aliu - tha ai.
48 Nga hadithi mund te perfimdohet:
- me viere te plote eshte namazi i kry^ ne kembe pas iniamit i cili falet ulur per shkaqe
te arsyesfame. Ky eshtg qendrim i shkoUes hanefits dhe i Shafiut te cilin e vertetoa edhe
deklarata e Xhaibirit te cilen Ebu Davadi ne "Suaenin" e tij e citon: "Derisa Pejgamberi
a.s. ishte ne Mediae kaleronte kalin dhe ai e 1x6201 bS tnmg t6 jialmSs. Pejgamberi a.s. e
ka Imduar kemben, ne shkuam ta vizitojme dhe e gjetem ne ballkoniQ e Aishjes duke u
falur ulur, qendruam pas tij dhe ai nuk na beri verej^e. Kur ewttiSm ta vizitojmS heren
tjeter, falte fatzia uhir. Atehere qendruam pas tij, e ai na dha shenje me dorg te ulani.
P;^ perfiindimit te namazit, tha: "Kur imami fal (farzin) ulm*, uluni edhe ju, e kur fal ne
kembe, nim ne kgmbe edhe ju, e mos veproui si persianSt me eprorSt e tyre ! " .
Me vone, thote Ubejdullahu, kam hyre te Abdullah b. Abbasi dhe e kam pyetiir: "A cbn
te tS shpejgoj fka mS ka treguar Aishj a per semundjen e Pejgamberit s.a.v.s.?"
- Po ! - tha ai. Atehei'e ia kam shpjeguar tregimiii e saj dhe nga ai shpejgim asgjS nuk me
ka mohuar, por peyti: "A ta ka emerluar njeriim qe ka qene me Abbasin?"
- jo - thashS.
- Ai ka qene Aliu - tha ai.
276
o-^oamf.
688. Na ka ixeguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku, ky nga Hisham b.
Urve, ai nga babai i tij, e ky nga Aishja, nena e besimtai^ve, e cila ka th&ne:
- Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur ne dhomen e Hj (ng basllkonin e
Aishjes). Atehere ka qene I dobet dhe eshte falur ulur, ndersa njerezft
pas tij jane falur duke qendruar ne kembe dhe u dha sheiye te ulen e
kur e ka mbaruar namazin, ka then: "Imami eshte emertuar per t*a
ndjekuar; andaj kur ai bie ne niqu, bini edhe ju pas tij; kurse kur te
ngrihet, ngrihuni edhe ju pas tij; e kur te falet ulur, faluni edhe ju ulurl"
i U^ *.»! j^ ^iX^ k J*U ^^ oS jiUll ^- e^*** J^» s t;ji'Vi -iii I|^?*- ^ *^ f j^ *-7» w5j |^
C ji I j^ Cju ^ \':>\^ i Cuj 1 X-> rJii j^ liij . ji-i a5 lij : t;> .i- o'' '-^^ cT ""^ '^1^
* ty >^ >^^ '^''^ir ^b i ^i^\i' f I^l f ' ^'V *ili V^*^ DW 1^ yi- dli ii j^
689. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka kumtuar Maliku, nga
Ibni Shihabi, ai nga Enes b. Maliku qe Pejgamberi s.a.v.s. ka hype ne kale,
ka rene prej tij dhe anash e ka gervishur (qeruar) keraben e djathte dhe nje
nga namazei e ka falur ulur e edhe ne pas tij jemi falur ulur, e kur e mbaroi
namazin tha:
- Imami eshte emertuar qe te ndiqet dhe kur te falet ne kambe faluni
edhe ju ne kembe, kur te bie ne ruqu, bini edhe Ju pas tij, kur te ngrihet,
ngrihuni edhe ju, kur te thote: "Semiall-Ilahu li men hamiden", ju
thuani pas: "Rabbena lekei-hamd"; kur te falet ne kembe faluni edhe
ju ne kembe, kurse kur te falet ulur faluni edhe ju ulur, te gjithe
bashkarisht!"
Ebu Abdullah (Buhariu) thote se Huraejdiu ka thene:
- Deklrala e Pejgamberit a.s.; "Kur imami falet ulur, edhe ju pas tij
falni ulur..." eshte nga nje sCmundje e tij e hershme, pas kesaj prape
277
'/l4&-l-
m
urdheruar te ulen. Vetem vepiimi me i fundit merret parsyshh, e ky eshte
veprtmi i fundit i Pejganiberit s.a.v.s..
^f -
ai qe fal pas '
Enesi (duke transmetuar nga Pejgamberi a.s.) ka thene: "Kur imatnl te
bjere ne sexhde, bini edhe ju!"
690. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahja b. Seidi nga Sufjani, ketij Ebu
Is-haku, ketij Abdullah b. Jezidi, ketij Berau, e ai nuk eshte rrenacak:
- Kur Pejgamberi s.a.v.s. shqiptonte "Semlall-llahu li men haml-
den", askush nga ne nuk e lakonte (perkulte) shpinen derisa Pejgamberi
s.a.v.s. te leshohej ne sexhde. Pastaj, binim ne sexhde pas tij,
NjS deMarate te tilie na e ka treguar edhe Ebu Nuajmi, nga Sufjani, kurse
ai nga Ebu Is-haku.^*"*
49 Buhaiiu mbeshtet raendimin e Humejdiut, Ebu Hanifes, Shafmt, Thevriut dhe te shume
juristeve, se pej^oni i shendoshe dhe i afle pSr tg ndjetur ng kembS nuk mund te faie ulur
pas iinamit, kurse Miriginamiu shtoii: "as ne namazet te detyrueshme, as ne ato jo te
detyrueshme".
Pi-aktikaefiMiditePejgamberit a.s. e ka anuluar ate te meparmen. Hadithet me perrabajtje
te kundSrt auk e kane rendit|en e pIot& te tmnsm^uesve dhe SshtS vfishtiig t£ dgshomsh
besueshimetine e tyre.
50 Nga hadithi mund te perfundohet:
- pjesemarresit e namazit me xhemat jane te obliguar ta ndjekin imamin pike pgr pike.
Itmi Xlievziu konsideron se xhematliu duhet te ^akoje ne nje ruqu ateherg kur iir^imi
vendoset dhe perqendrohet ne te, e numri me i madh i juristeve preferojne qe n6 disa
pjesS tS namazit te shkohet metijehere pas imamit;
- xhem^u mund ta percjeile me sy imamin pSr ta ndjekur mS me konsekuence ne
kryerjen e namazit
27^
Eshte mekatta ngresh koken para Imamit
691. Na ka treguai- Haxhxhaxh b. Minhali, ketij Shu' be, nga Muhammed
b. Zijadi, i cili e ka degjiiar Ebu Hureji^en, kurse ai Pejgambeiin s.a.v.s. duke
thene;
"A nuk frikohet ^do njeri prej jush, apo, a nuk ka dniajtje gdo njeri
prej jush, kur ta ngreje koken (nga raquja apo sexhdeja) para imamit, qe
All-Ilahu koken e tij ta beje koke gomari, ose ta beJS (ta shnderroje)
All-llahu fizlonoinme e tg ne fizionimi gomari".
5 1 Hadithi eslite me domethenie alegorike dhe kusli vrapon pm'a imamit mund te bjere ne
shkalle te gomarit te verel:^ me te ciiin njs^zit ironizojne.
Nga hadithi mund t& perfundohet:
- kush mik e ndegjon me te vj etiin dhe me te mejEigiiriiij veshtire se do te arrije sukses ne
jete. Ibrti Mes*udi e ka pai^ nje njeri diike e ngiitur koken nga raquja para im^nit dhe i
ka th^n: "Ti nuk ke falm- as vete, as pas imasrut ! "
Keshtu i ka thene Ibai Umeri nje shoku te tij duke shtuar se duhet perseritur namazin.
Ahmed Ibni Hambeli thote: "Nuk ka i^imaz ai qe vrafron (nxiton) para imamit".
279
tmma~/~
fffcVMi»»«t™**tw>iH m »nwiwi wn iiti»^^
B Ifr
»
raiame
I
■f
mirl e lexon Librin e All
n b^iet imam al qe ne meslB e tyre ine se
„52
52 Lejc^iet qe ng namaz te lexdliet le£^ i Kair'azHt (ln^t^iersedie}ti nga Uhri Enesi i^ beie
i ka f alur masea si iixKHB, e fem^a {hb[^ sh{»iK^ ia ka mbajtnr Mus-bafni le hapac, e km
ai lodhej me lexim ose nga^ic^j, fmiija ia afioHte Mos-hafin e h^mr qe £ k^oje jK'ej
tij.
MaJika kete vepnm e tejon vefem gjafe lamazauit, e si akt le qratnesfaem e krassid^^c^iie:
Ndiaiii, Seid h. Musej|dn e edhe disa jwis^ sq^e ^htu rimalet femie i kfyeji^ te
nm Hazmi shoie: "Nuk e^tc e Iguar ne nainaz ta kxhosh
ose nga di^ka yei&r dhe k«sh mbesbtete^ kiyefc^ntf ne ie, namazin e ka tS prisbiiT. Kcte
EneDdim e kaaiB edhe: Sttalnu, Ebu Abdu-r-R^imam, £bu Hani^a dhe ShaJm, sepse
^ifletimi f fleteve te Mus-hafic e<j&e lesumin e ben ie iid^U^
namazin.
Robi mimd te jete imam. Mal^n thote: "I pk>flisqishem ^hte imamllSai i lobit ne te
g)itha namazet, me p^asjitim te namazit te xhnmase dhe te b^mmit''.
Ne "Mebsitf " Ihul^: "Robi mimd te beje imamli^k, por me miie e^te ta beje kete p^fsonl
i lift". Juris^t e ;^hko1]es hanelite dhe shaUte uBamB^im e lohit e kon^deroji^ akt te
lE^iamil^un e peisooit te linduf ile^itim e fejajne shmi^ jm^te. Ai^jakatb^e: "Nuk
e^te ] c^tiguai: lemija ta frait ban^ e gabimit ^ [siiideve te ty ". Shi^^
Ebu HamQa, imamj^kun e pei^csiit te lindi^ ile^ilim e konsidemjne akt te qoFbicsheni,
e disa ^tojne: "... ne fast tS zgjedhjes se ty]re per imaoi ^ pSihDrsl&em''.
lEsii Hazmi thole: 1 y€^x^ i tiedbmi dhe persom i linditr ik^jetim si dbe niln janS te
haoi^yaxt^ W£ aj^eztt tjo^ diK j^q^resi ne im^nOek kane ve^n ata te ciM j^se me te
pergatilur ne kavfimia e Kur'^dt".
£sh^ e qcHloieshine qe bediziiii fe b^iet imaox. s^se^ ata jane i^ei^ zakosiisJit te padi^
e Daii Kutniu Siekson: "Ne safio e pare le faljc» me xhemat m&L dubi^ tg daJg teduini, i
X^aditnd dhe femija 1 cili mik ka iSt\Q3s i& {KijeK:^ pc^^Bcioo x^ ^umB (endetr)".
Sipas meaK&nit ^ Ebit Hi^itfes mik €^£ e pkitfuqj^itiiie Ji^
(^rz) i^ te dEa esthe im^nf^mja i ci£ nuk ka flUoar le pe^etoje pohidoraite aa£tT
(^lone), BC^Esa Imam Ahraeds, Is-h^Eii dhe Daviidi dioi£: "„jmk Ssii^epEotfiKpshme
as falga e iKonsaii ^ detyn^^imi (fsnz) as e afig jo & dsXywe^^exB. (nafile)...''. Ky ^ite
qoid^iim edbe i iboi Abba^t, e Iboi Mes'tuti ttuitg: 1 mitnd i cili mik i nen^bSidiet
mat
w mm/mim
280
692. Na ka treguar Ibrahim b. Mundhiri, ketij la ka transmeluai' Enes b.
Ijadi nga UbejduUahu, ai nga Natiu, e ky nga ibni Umeri qe ka thene:
"Kur kane arritur muhaxhiret e pare te Mekkes ne vendin Usbet ne
Kuba', para ardhjes se Pejgamberit s.a.v.s., atyre imam u behej Salimi,
robi i iiruar i Ebu Hudhejfes, i cili ishte me i niiri nder ta ne leximin e
Kur'anit".^^
■■'fi
« ^i;3 *^[) o^ l/-^ J«^l C\i ^y^b 'j^i ' J^*
693. Na ka ti'eguai" Muhanimed b. Beshshari, ketij Jahjai, ketij Shu'be,
ketij Ebu Tejjabu, nga Enesi e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka deklamar:
"Degjoni dhe binduni (peailuni) edhe sakur komaiidant t'u jete
Abesinasi, koka e tij si kokerr rnishi te terur!"
pergjcgjesise sc Ugiit penal nuk mimd le jete Imam".
Ibraliim NehaJu ka tlieue: "Niik eshte e iidaluai' qe gjate raniazanit te beliet iiiiam femija
i cili ende nuk ka filliuir (e peijetoje polucion ne enden(gJLinie)". Kele mendim e
perveleson edhe Hasan Basiiii, fciuse Imam Siiafiu dhe Baliaiiu nuk e ndalojne as ne
niiiajt tjere.
Es1l'2^i; i birii Kajasite ka shiyrcnje ieniije te behet imarii, andaj te pranislimit kan£
' kmidershtuar, e ai ju cshtS pergjigjut: "Ntik ekamngritnx une ne ate pozite, pornjohja
e tij e raire e lesirait te Kur' aiiit" .
i Ebu Said Hudiiu fcapSrcje!kir deklaiat^n e Pfejgambeiit a.s. : "per iinamme meiitor eshte
■aiqememirekeiidonKur'an, '
5 3 Salinii vcrtete eshte rob 1 liiiiai" i nje my slimanejc nga Medlnja dhq pasi qe me se shumti
jva qendixiar te Ebu Hudhejfeekauekonsidenuurobtetii telin^ar. Eshte vrareneJeoiame
ne kohen e halifetit te Ebu Bekiiu e ka maite ne iy^teu e Bedrit.
54 Sipas asaj popuUores, eproieve te zgjuai: duhet t'ju; nenstitLohemi. Ibni Xhevziu
koQsideron se robi nlund te jete mekembes i krahiues, udiielieqes ushWe edhe tjeter, pos
simdimtar. Ndalohet te ngissh kryesgritje te arraatosurkniwief sundimt^it te zgjedlim-
nenienyre te Mgjshme. Me nje kcyengritje tB lille shkaterrohen je ta dhe pasurile e njerezve
te ciJatmuslimani duhet £'i respketoje. •
2S2
2w^'>-VrU^'^'^Ui.^i
Kur Imami nuk e kryen sipas rregullit namazln ne teresi,
694, Na ka treguar Fadel b. Sehli, ketij Hasan b. Musa ei-Eshjebi, atij
Abdu-r-Rahman b, Abdullah b. Dinar, nga Zejd b. Eslemi, ai nga Ata' b.
Jesari, e ky nga Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s. ka then^:
"Do t'u falin imamet, e, nese falin sipas rregullit, dobia eshte edhe
per ju edhe per ata, e nese gabojne, per Ju eshte dobia, per ata
demi".^^
55 Sipas nxednimit.te jui'siteve te shkoUes hanefite pishja e namazit nga ana e imanut,
njekohesisht jffish edhe namazin e atyre qB e falin pas tij, ndfirsa Imam Shafm raban
q&tdrim te kundert.
Ebu Davudi nS pSraibldhjen e tij te haditheve pgrmend se Pejgamberi a.s. ka tbaie: "Pas
meje, me juve do t& qeveaisin nj^iezit te cileJ faljen e namazit me xhemat do ta shtyjnS
deri iffane mbarimit te kohes se tij , por ju do ta fitoni shpgrbiimin tuaj , e ata denimin. Ju
faluni pas tyre derisa ata tg falen tB kthy^' fcah Kibia! "
Ibni Maxhe transineton deklaratSn e Pejgamberit a.s.: "Do t*i mbani ne mend njerezit te
cilet do ta falim namazm gati prane mbarimit te kohes se tij . Ju do te faleni ne kol^ te
duhur aS shtepte tnaja, e faluni edlK: p^ atyre njeiezve n£ xhami ! "
Haxbxhaxhi shpesb e ka shtyi^ faljeai e jdimnasg deri pranS kufirit tS kohes se s^ e
Ebu-1-V^i i ka pjeferuar tS njohurve t£ vet qe n€ kohS te duhur ta falin drekSn ne shtepi
e jastaj tS vijnS nS xhami t6 falai me xhsmrt. Keshtu kanS vepruar edhe Atau, Seid b.
Xhubjeri dhe Mekhiili ne koh^ e halifes Vdid.
mmmm m mmsm i mmmm m mmmmmmmmmm
282
■«*
Imamlleku i kryengriiesit dhe i atlj qe ne fe sjell risi
Hasan (Basriu) ka thene: "Falu (pas atlj), e ai eshte pergjegjes per
risite(bidafet)eveta!"
695. Ebu Abdullahu thote se Muhammed b. Jusufi ka thene se ia ka
treguar Evzaiu, kety Zuhriu nga Humejd b. Abdu-r-Rahmani, ai nga
Ubejdullah b. AdijJ b. H^ari, se ai ka hyre te Ufhman b. Affani r.a. derisa
ende ka qene i rrethuar (nga kryengritesit) dhe i ka thene:
- Ti je imami I pergjithshem, te ka ngjare ajo ^ka edhe vete po e sheh.
Neve po na fal udheheqesi I trazh'es dhe ne kete e konsiderojme gjynah.
- Namazi eshte me i mire ashtu si^ e kryen masa tash dhe kur masa
e konsideron te mire, konsideroje edhe ti te mire e te rregullt, e nese
gabojne, ti largobu nga te gabuarit! - ka tihene Utiimani.
- Zuhriu ttiote: '*Nuk konsiderojme se mund te kryhet faija pas
personit qe len pershtypje femerore, pos nevojes se domosdoshme".
56 Eshte e lejuar tS sjellesh tradita tS reja tS dobishme te cilat nuk jane ne kundershtim me
mesimet e Kur'goiit dhe hadithit.
Eshle e lejuar te fale^ me imamin kryengrites dhe sekt^h. Mejmun b. Mihrani, i pyetur
per plotfuqishmerine e namazit t^ falur pas harixhiut, gshte per^i^ur: "Nuk i lutesh
harixhiut, por All-U^ut xh.sh.. Ne dikur kemi fahir pas HaxhxhaxMt i cili i takonte
harurijeve^ deges se harixhijve".
Maliku ka th^S: "Nuk ma ka endja te fal pas mmmit i cili i Xakon sektes ibadije dhe
vasilijje e as t6 banoj me ata nS nje vend".
283
696. Na ka treguar Muhammed b. Ebani, ketij ia ka pecjelle Gunderi nga
Shu'be, ai nga Ebu Tejjahu, i cili ka degjuar Enes b. Malikun kur ka thene:
- Pejgainberi s.a.v.s. i ka thene Ebu Dherres: "Degjoje dhe btndju
(nenshtroju) edhe nese ai eshte etiopias, me koke (te zeze) si kokerr e
grurltteterur!".
idvti
697. Na ka ixeguar Sulejman b. Harbi, ketij ia ka transmetuar Shu'be nga
Hakemi, ky e ka degjuar Seid, b. Xhubejrin, ky nga Ibni Abbasi r.a. qe ka
thene:
Itmi Kasimi kfmsiikron se nama^m efalur pas tmamit i cili gell risi ne fe, duhet pgrseritur
derisa ende zgjat koha e tij .
Sipas mendimit t6 In^m Ahemdit nuk duhet falur pas imamlt te dhene pas veseve te
keqijadhe deshkave te tija te iiita, e namazi i falux pas anetaiit te sektes xhehimj, rafidij
dhe kaderij duhet persSritur. Kgte mendim e mbajne edhe juristet e shkoll^s hauefite duke
e z^tur edhe ne sekten mushebbfliij dhe ata tS cilSt pohojnS qS p&mbajtja e Kur'anit
ka Htidur vetem, me Shpallj^i e tij. MuhEuntnedit a.s.
Ng "Mohit" thuhet: "Kush M pas njmut vgrtet mekatar, pas pijanficit, te pamoralshmit
dhe pas atij qe ne fe sjell risi, eshte i privuar nga viitytet dhe shpSrblimet e faljes me
xl^niat dhe nnk mund te sh^^esc^e sikur koi Met pas imamit t& devoteh^n".
Ibni Habbani konsideron se namzi i falur pas pijanecit te njohwr duhet perseritur.
284
OMi^m
- Kam bujtur ne dhomen e tezes M^mune, Pejgamberi s,a.v.s, e fail
jacine, pastaj erdhi nga xhamia dhe i fall edhe kater reqate e pastaj Qeti.
Pastaj u ngrit. Une lu afrova dhe qendrova ne anen e ty te m^te, kurse
at me vuri ne anen e tij te dja&te dhe i fail edhe pese reqate. Pas kesaj i
fall edhe dy reqate, e pastaj Qeti saqe degjova gerhamSn e ttj, me vone
doli ne namaz (sabah)".
\4%* kJ^ 5U. J '^^4\ i> ^>yi }i ^ J.J1 ^if 1^ ,,^t
*>y- oii^j^o^^^j:^ ji^-^i^o^jy*^''-*^ Jii^5'<>J^*J»' Jfe^ - iu
< \4i <i&' wip ^ ;^j fe^ L. c-c s jfe w Si ;^i j^^u p;i p* ^y.u ^ri J^ ^;/> .
6^ * '§ t*- f^ V * '^-^ ^> '^^ S^ ' ^^.cf iM- Ji-5* * jjU J. iua i jJfte -p fc>
^-^ '^'fj'^ • ^^ ^J^! * y^ i> Js - « t^. f J >^ ^> o5 jt' tut •^' * ^ f u 1^1
Nese njerlu ze vend ne anen e majte te imamlt, e Imami
ne namaz e trasfferon ne anen e vet te djathte,
698. Na ka treguar Ahmedi, ketij Ibni Vehbi, ketij Anui nga Abdu-r-
Rerbbih b. Seidi, ai nga Mahrem b. Sulejmani, ky nga Kurejbe, robi i liruar
i Ibni Abbasit e ai nga Ibni Abbasi r.a. i ciH ka thene:
- Kam bujtur te mejmunja, e Pejgamberi s.a.y.s. ate nate Ishte tek
ajo dhe morl abdest (natgn), pastaj u ngrit dhe fall namaz;. Une u vendosa
ne anen e tij te m^jte, e ai me mori e me vendosi ne anen e tij te djathte.
I fall trembedhjete reqat e pastaj e zuri gjumi saqe edhe shfrynte me
goje, ngase kur flente, merrte fryme me goje. Me vone i erdhi muezini
dhe doli e e fall (sabahun) e nuk mori abdest perseri.
Amri tihote, kete rast ia kam treguar Bukejrit, kurse ai m'u pergjegj:
"Kete ma ka Ireguar edhe Kurejbi".
/. fr ''
285
'Aw-i-
ta^m-
69f . Na ka treguar Museddedi, ketij Ismail b. Ibrahimi, ky nga Ejjubi, ai
nga Abdnll^ b. Seid b. Xhubejii, ky nga babai i tij, e ai nga Tbni Abbasi qe
ka thene:
"Kam bujtur te tezja ime dhe Pejgamberi s.a.v,s- gjate nates u ngrit
te falej dhe u ngrita edhe une te falem me te; qendrova ne anen e tlj te
majte, e ai me kapi per koke dhe me vuri ne anen e ty te djathte".
j-« y. U ^j) o^^ \\.^\ 3> iH w-r'V
e zaiat namazm e xnematiiut i
e len namazin, do ta tale me vone
700. Na ka treguar Muslimi, ketij Shu'be nga Anm, ai nga Xhabir b.
Abdullahu, se Muadh b. Xhebeli eshte falur me Pejgamberin s.a.v.s. pastaj
Sshte kthyer dhe si imam e ka falur popuUin e vet.
57 Immxiit nuk i nevojitet qellim i pcffla9em dhe nijjet nSse i fal ve^m meshfcujt, e duhet
nSse pas dj falen edhe gratB. Ky eshte mendim i numrit mS tS madh tS juristeve tS shkolles
haa^te, Bderaa Imam Ahmedi konsid^on se ai vendim duhet te falja e namazeve te
det>Tiieshme (farz), kurse Shafiu, Maliku dhe Zuferi se ai nuk eshte i nevojshem assesi
ne asnje rast.
Ve^m nje person i prankhem ne faljen e namazit me xl^anat, do te qenroje gati
paraleUsht (pSibri) nga ana e dj athtS e imamit, e disa (hone : "Do t' 1 vej e gishtat e kSmbeve
tS tij prane ar^s se djathte te thembrave te imamit". Shafiu ne kete rast i preferon
xhematlim te ze pozitg ne te djathte dhe pak pr^a imamit, e Imam Ahmedi thote: Nesc
xhemaliiu rrin nS anSn e majte te imamit, namaain nuk e ka tS plotfuqishem".
Namazin nuk e prisMn kalimi i xh^natliut nga uj^ra aa€ e imamit n^ ^et&n, kalimi na
safin e Sprpaime te xhomatit dhe levizjet tjera t^ vogla.
286
oxa-m-
0^-^ ^>^ * */'^'! *> *^^^' J-^ ' ^y rir» c:^^^ V i§ y ^ ^ J-4 4S- 'c^ '^^ uis^j ^^
701. Na ka treguar Muhairaiied b. Beshshari, ketij i ka treguar Gunderi,
e ketij Shu'be, nga Arori qe ka thgnS se e ka degjuar Xhabirin duke thgng:
- Muadh b. Xhebeli esh^ Mur me Pejgamberin s,a,v,s. pas^j Sshte
kthyer e I eshte b€re imam popullit te vet, jua ka falur jadne dhe jua ka
kenduar suren Bekare. Atehere nje njeri terhqiet nga namazi dhe^ sikur
MuadhI, e kapi me qortim. Kjo iu percoll Pejgamberit s.a.v.s. dhe m tri
heretha: "Ngases,ngases,ngases!"osekathene: "Ngaterrestar,ngater-
restar, ngatSrrestarl" dhe i urdheroi, thote Amri, t'i kendoje dy sure,
nga kreu, "Evsati mufassal", te cilat, Ja une nuk i kam mbajtur ne mend
58
(emrat).
5 8 Ibni Habbam rastm e eperm e paraqet nS "Sahihim" e tij ne verzionin vijues: "Pejgamberi
a.s. nje here e ka shtyre faljen e jaclse deri vone naten. Aty me te e ka falur jacinS edhe
Muadhi dhe a Jklhye te ae, doli para neve si imam dhe kendoi suren Bekare. Atehere njeri
nga te pranishmit u terboq anash ne qosh te xhamise dhe fali vete ne vete. Iu transmetua
Pcjgariiberit a.s. kjo dhe ai i urdheroi Mua(Uiit te kendoje sure t& shkurta, te cilat une, ja,
nuk i kammbajtur nB mend. Me vong i kemi thSnS Amrit se Zbuejri (thote) se Pejgamberi
a.s. ka, ^ne; "Kedno suret: Et-Tarik, EI-Buruxh, dhe Esh-Shems qe Amri edhe e
v^letoi".
Muadhi ka falur jacme pas P^gambait a.s. dukepasurndermend si falje nafile qS pastaj
te kfheje te nj^ezit e vet dhe ta fale si detyre obligative (farz). Ai e ka berg ate duke
d^hur te degjoje e ^ mesoje sa me shume tekst te Kiu-'anit drejtep^sedrejti nga
Pejgamberi a.s., qe sot eshte tejkaluar.
"Evsati mufassal" janSkaptinatprej "Kuvviret" deri te sureja "Duha".
Nga hadithi raund tg pgrfundohet:
- eshte e prefeniesme qe imami gjatesJne e namazit ta harmoizoije me mundeiste,
disponimin dhe n^ deshirat e xhematit;
- nevoj at e p^ditttsme te njerezve jane shkaqe te arsy esbme qe namazi tS falet di^ka ne
forme me te shpejte dhe me te shkiale;
- punSt e njerSzve te demshem pSr shoqerine duhet kiitikuar dhe penniresuar menjehere.
287
Te shkurtuarit e kiiamit nga ana e imamit
8 Dlote 8
702. Na ka treguar Ahmed b. Junusi, kStij Zuhejri, kStij Ismaili, qg e ka
dggjuar Kajsin duke thene se e ka njoftuarEbu Mes'udi, se nje njeri ka thene:
- ¥Bsh& All-nahun, o Resulull-ilah, tg falurit e namazit tS sabahut me
xhemat po e ie per shkak se filaiti, po e zgjat Te Berguarin e All-Uahut
ast^ehere nuk e kam pare m€ te hidheruar se at^ere. Past^ ka thene:
Vertete ka nga ju te atUle qe e perzene (xhematin). Cilido nga Ju qe e fal
masen, Ie te Jete i shkurte, ngase ne mesin e tyre ka ndonje te dobet, plak
dhe me nevoje",
^ ijj^ Jcf ^/^ o^^bj'tjflD^dllUkVU^IX-jj'c^il VL:^>-V'r
59 Te gjitha pjeset e nmazit imMni dahet Vi kryej me gj^uM te matur. Faija e shpejte ose e
ngadalshme eshtS nocion i parSnd^ishSm, sepse 9ka g^t£ pSr pleqtS siq)ejt, per ts rmjte
ei^ite itgadale. Praad^^ imami do te kujdeset per perbe^ea e xliematit te fale ne pajtim
tS m gjidigve.
Ibni Batatli tbote: "LigjdhSnSsi isa urdhJiniar qe imami tS mos q^drqjg gjate nS disa
pjesc tB Eamazit. Imami qe ben kete, konsiderohet nd^ njer^zit m^kat^ c te
padegjueshem dhe xh^uatlmj^ nuk Jang tg obligu^h^m ta dggjojng".
288
7HU^U
703. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij ia ka pgrcjelle^Maliku nga
Ebu Zinadi, ai nga A'rexhi, e ky nga Ebu Hurejre, se Pejgamberi s.a.v.s. ka
"Kur dikush nga ju e fal masen, le te jete i shkurte, ngase ne mesin
e atyre ka ndonje te pafuqishem, te semure, dhe plak, kurse kur dikush
nga ju falet vete le ta zgjase sa te doje!"
ne imamin kur e zgtat namazm
Ebu Usejdi I ka thene (birit te vet): "Djalo, na e ke zgjatur namaxin!"
704. Na ka treguar Muhamraed b. Jusufi, ketij ia ka transmetuar Sufjani
nga Ismail b, Ebu Halidi, ai nga Kajs b. Ebu Hazirai, e ky nga Ibnu Mes'udi,
i ciii ka deklaruar se nje njeri ka thene:
60 ^do pjese te namazit imami duhet ta kryej me rregull dhe ae pajtim me iregullat e
caktuam. Duket se Pejgamberi a,s. ka th£n£; "Nuk eshte i vlefshem namazi i atij i cili
niik e drejtOTi mire ahpinen nga niquja dhe sexhdja".
Sa'd Ibni Vekkasi kur e falte masen ne xharai, kijamui, ruqimS dhe sexhden i kryente
shpejt e shkort, e knr falte vete^ne shtepi te tij i zgjaste, e ne verejtjen e shokeve te tij u
pergjigj : "Ne jemi imam, pas neve shkon masa dhe neve na merr si shembull" .
Ebu Hurejreja, falej shpejt, por ruqime dhe sexhden i ka kryer ne ta:'6si.
- A ka falur keshtu Pejgambai a.s.? - e kaiie pyetur.
- Po, dhe prandaj une mik e zgjas - u pergjegj ai.
Kur ka v(kkur hidifla Umer, ne mihrab ne vendin e tij, ka dalur Abdu-r-Rahman b. Avfi
dhekakSadaar siiret "El-Kevther" dhe "En-Naser", dy suretmeteshkurtSratSKur'ani
Kerimit.
289
<3^imAu-l- i^Dtma'jf^
iii-k s riK ! J AU-Uahut, une mungoi ngataiiae
me xhemat per shkak se fflani po na e zgjat", Pejgamberi s.a.v.s. me te
degjuar kete u hidherua dhe nuk e kam pare aspjehere qe ne te ligj^ruar
te jete me i hidheruar se atehere, Pastaj tha: "O iijerez disa nga ju po e
perzene xhematin! Rush t'i behet imam mases le te jete i shkurter, sepse
pas tij ka te semure (te dobet), pleq nevojtare (per digka)".
705. Na ka treguar Adem b. Ebu I*jasi, ketij i ka treguar Shu' be, atij
Muharib b. Dithari qe e ka degjuar Xhabir b. Abdullah - Ensariu qe ka thene:
- NJe njeri u nis me dy deve per t;i ujitur te mbjellurat Tashme ishte
errfeuar dhe ai hasi ne Muadhin qe falej, i la devet e veta dhe u nis kali
Muadhi. Muadhi lexonte suren Bekare apo Nisa' dhe i^eriu e vazhdoi
rrugen. Me vonS i eshte transmetuar se Muadhi e ka qortuar dhe ai ka
shkuar te Pejgamberi s.a.v.s. dhe iu ankua ne Muadhin. Atehere Pej-
gamberi s.a.v.s. bertit tri here: "Muadh, a don te behesh shkaterrues,
perkatesisht ngaterresa! Perse nuk je falur me suren: "Sebhih isme
rabbike-l-a'la, "Vesh-Shemsi ve d-duha ha ve-1-lejli idha Jagsha ha",
sepse pas teje falet ndonje plak, i semure (i dobet) dhe (ndonje) me
IKH
MendoJ (thotS Shu'be) ne pjesen e fundit te ketlj hadithi,
Ne renditjen tjeter te transmetuesve Shu'ben e pason Seid b. Mes-
ruku, Mis'ari dhe Shejbaniu - thote Ebu Abdullah (Buhariu).
Amri, Ubejdullah b. Miksemi dhe Ebu Zubejri ne deklaratat e tyre
personale, duke i transmetuar nga Xhabiri, kane thene: ' ' Muadid ne ate
jaci ka kenduar suren Bekare".
290
OX€Mlt
Ketu Shu 'ben e ndjek prape A'meshi duke transmetuar nga Muha-
ribi*
'"7jSW>/.
706. Na ka treguar Ebu Ma'med, ketij Abdu-1-Varithi, k^tij ia ka
transmetuar Abdu-l-Azizi nga Enesi, i cili ka thene:
'Tejgamberi s.a.v.s. namazln e falte shkurt dhe te plote".
H "
te qarjes se femps
707. Na ka treguar Ibrahim b. Musai, ketij Velidi, ketij ia ka transmetuar
Evzaiu nga Jahja b. Ebu Kethiri, ai nga Abdullah b. Ebu Katade, ky nga babai
i tij Ebu Katade, ndSrsa ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
"Ffllova namazin me qellim qe ta zgjas me te kenduarit Atehere
degjova qarjen e iije femije dhe e shkurtova kendimln ne namazin tiM,
duke mos dashur qe me kete t'i shkaktoj telashe nenes se t^'*.
Ne rendltjen tjeter te transemtuesve Velidin e pason Bisher b. Bekri,
Ibni Mubarek dhe Bek^Je duke e transmetuar hadithin nga Evaziu.
6 1 Pcjgamb^i a.s. ng rg^dn e siperpermendur, ae reqatin e pare* ka kSuduar 60 ajete, e ne
te dytin vetem Ire.
Nga hadithi mimd tS perfimdohet:
- grate raiind te raairin pjese ne ibadetin e p&rbashket ne xhami me femijte e tyre te iritur;
291
708. Naka Treguar Halid b. Mahledi, ketij Sulejman b. Bilali, ketij Sherik
b. AbduUahu qe e ka degjuar Enes b. Malikun duke thSnS:
" Asnjehere nuk kam faJur namaz me imam me shkurt e krejt te jete
ne rregufl perve? se pas Pejgamberi s.a.v.s. Nese d€gjonte qarjen e
e siiKurtonte (lexiimn; duRe u triKuar qe kjo te mos e veje ne
prove neisen e **'"
di^ J iy^ VI i^^i V*^ f '^^i y til p-^ J Jij^ Ji » J^" # V '^ ^'^ '^^
709. Na ka treguar All b. AbduUahu, ketij Jezid b. Zurej'i, ketij, Seidi,
ketij Katade, ketij Enes b. Maliku, qe Pejgamberi s.a.v.s, ka then^;
^*Hyra ne namaz me qellim qe la zgjas dhe degjova te qarit e femyes,
e shkurtova te kenduarit ne namazin tim per shkak se e di lartesine e
meshires dhe te dhembjes se nenes se tij per shkak te qarjes se femijes".
-*%'•# V 0* tr*^ \iV ;5W ' Jj* it ' U?'ji- ; '^^ JU"j , « *'iC;
- sipas meadimit te juristeve te shkolles hanefite, imami duhet zgjatur ruquaiS, nSse e
nt^en ardhjeai e xhematliut ^ ri, e Imam Ahmedi shton: "N&e kjo nuk i vjen rSnde
xlieuMtit tjeter nS namaz". Mircpo, Maliku, Evazia dlie Ebu Hanife nuk lejcgne tg behet
kjo. e Sha'iiw lejcai p& aq sa tS mund tS thuhet "Subhane rabbijel-ladhim" edhie S-2 hare
me shume sesa qe kjo eshte e zakonshiite.
Ebu K^im Seferi thotg: "Nuk kjohet zgjatja e raquse, qg ne te tS artije pasaoiku, e
lejohet pSr fiikarane, i cili ka :Etiiar idarrai e vet dhe £g familjes sH vet".
292
oicO'n^'
710. Na ka treguar Muhammed b. Beshshari, ketij Ibnu Ebi Adijji nga
Seidi, ai nga Katade, ky nga Enes b. Maliku, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qe
ka thene:
"Hyra ne namaz me deshire qe ta zgjas. Pastaj degjova te qarit e
femies dhe e shkurtova sepse e dij lartesine e meshires e te dhembjes se
nenes se tij per shkak te qarjes se femijes".
Musai thote se atlj, te njejtin hadith, ia ka transmetuar Ebani, ketij
Katade, duke thene se atlj ia ka transmetuar Enesi nga Pejgamberi
&2
Kur dikush faiet pas imamit dhe pastaj
u behet imam njerezve te tjere
711. Na ka treguar Sulejman b. Harbi dhe Ebu Nu'mani, k^tyre ua ka
transmetuar Haxnmad b. Zejdi nga Ejjubi, ai nga Amer b. Dinari, ndersa ky
nga Xhabiri qe ka then^:
"MuadhI ishte falur pas Pejgamberit s.a.v.s., pastaj shkonte te
njerezlt e vet dhe i falte si imam".
62 Humejdi iiepermjet Ali ibni Zejdit polion se Pejgamberi a.s. nje mengjes e ka shkurtuar
kendimin ae sabah, AHu i ka here vegetje^ e ai iu pergjigj ; "Kam degjuar qaqen e femijes
e me vjen keq qS me kete te shqetBsohet jiSna e tij " .
293
■JK ft 'A
712. Na ka treguar Museddedi, ketij Abdullah b. Davudi, ketij ia ka
transmetuar A'meshi nga Ibrahimi, ai nga Esvedi, e ky nga Aishja r.a. qe ka
thSne:
- Kur u semur Pejgamberi s.a.v.s. nga semundja prej t€ dies edhe
nderroi jete, i erdhi (Bilali) ta lajmeroje per namazin, kurse ai tha:
!)
SI imam}:
ifi
Thash, thote Aishja:
- Efou BekrI eshte njeri mallengjyes, nese ai qendron ne vendin tend
do te q^}e dhe nuk do te mund te kendoje.
- Urdheroni Ebu Bekrit, le te falel - tha.
Une, thote Aishja, thashe si me pare dhe pas urdhereses se trete ose
te katert ai tha: "Ju jeni, pikeiisht si edhe grate e Jusufit Urdheroni
Ebu Bekrit dhe te te faie air*
Keshtu, Ebu Bekri I fall, ndersa Pejgamberi s.a.y.s. doli dhe sikur
une e shohe st 1 terheq kembet per toke, duke u mebshtetur ne dy burra.
Kur e pa Ebu Bekri, menjehere deshti te terhiqet prapa, e at 1 dha shenje
(me dorB) qe te fale. Megjithate, Ebu Bekri r.a. u terhoq pak anash dhe
Pejganiberi s.a.v.s. u ul prane t(j, e Efou Bekri mas^ s€ pranishme la ka
ercjellur tekbirin (e tii). ______
294
renditjen tjeter te transmetuesve
Muhadiri i clii te njejten ngjarje e transmton nga A'meshl.
vjen
- • - -
masa tjeter pas tij
Permendet nga Pejgamberi s.a.v,s. "(Ju perpara) Shkoni pas imamit,
dhe !e te stikojne pas Juve ata qe jane prapa juvel"
713. Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, ketij Ebu Muaviu, nga A'meshi, ky
nga Ibrahirai, ai nga Esvedi, e ky nga Aishja e cila ka thene:
- Kur Pejgatnberin s.a.y.s. e rendoi semundja, erdhi Bilali dhe e
lajmeroi per kohen e namazit.
~ UrdtieronI Ebu Bekrit le ta fale niasen! - tha ai.
- O i Derguari i All-llahut, i tha Aisl^a, Ebu Bekri eshte lyeri shume
i ndjeshem dhe kur te qendroje ne vendin tend, nuk do ta degjonte masa
(nga te qaiit e tij), andaj ta urdheroje Umerin.
- Urdheroni Ebu Bekrin, ta fale masenl - tha ai.
295
Alehere i thashe Hafses: "Thuaj se Ebu Bekd eshte i^jeri i dhlmb-
shem dhe kur te qendroje ne vendin tend, ai nuk do te mund te kendoje
qe ta degjoje masa (e pranishme), andaj ti urdheroje Umerit!". Kurse
Pejgamberi s,a.v,s, tha: " Ja vertete Jeni te vruUshme si^ kane qene grate
e Jusufit. Urdheroni Ebu Bekrit le ta fale masen e pranishme.
Kur Ebu Bekri fiHoi namazin, Pejgamberi s*a.v.s* ne vete e ndjeu nje
lehteslm dhe u ngrit, duke u mbeshtetur ne dy burra dhe keshut duke i
hedhur hapat me veshtiresi hyri ne xhami. Kur Ebu Bekri degjoi zerin
e fij, mei^ehere deshti te terhiqet prapa, por i Derguari i All-llahut I dha
shenje te mos levize, e pastaj erdhi dhe u ul ne anen e m^jte te Ebu Bekrit
Ebu Bekri edhe me tutje falte duke qendruar ne kembe, ndersa Pejgam-
beri s.a.v.s. esht€ falur ulur. Ebu Bekri e ndiqte namaxin e Pejgambertt
s.a.¥.s., kurse masa e pranishme shkonte pas faljes se Ebu Bekrit r.a.
y^Ul J^ Jl iil '^\J^\ il\ J* ,,^^1
^1 tT % ^r "* 1 ^
* ^y-* 0^ J.-* # «!^ 0_r^ f^ ^-i : ^US J'i» \ Or/:^\ / Jjul : ^ il 3^j JlS ! Jbl
63 Sipas Muslimit hadiihi i pare ne leresi eshte:
- kaloni ne rendin e parg tS faljes me xheomt dhe shkoni p^ imamit, e pas juve shkojnS
ata qe j aoe pas j «sh ! Ka te atille qe nihen nga rendi i parc e per ate All-Hahu xh.sh. do ta
laigoje Meshiroi e vet prej tyre".
Ne bazB tfi kgtij hadithi Sha'biu konsideron se njer&zit ne safet e fundit is faljes me
xhemat shkojne pas atyre qe jane ne rend para tyre. Numri mS i madh i juristSve refuzou
mendimin e Sha'bint duke theksuar se me hadithin e sipoosh^uar kerkohet qe
xheraatliujte e safeve tS fundit te faljes me xhemat t'i shikojne ata p^a vetit qe
njekohesisht t'i kiyejne pjeset e caktuaia te namazit, e ata ne rendin e pare shikojne
drejtpgrdrej t veprimin e imamit.
I plotsfuqishem eshte namazi i xhematUnt, i falur pas imamait, zgrin e te cilit nuk e ka
degjuar e as e ka pare im amm, ne rast se dikush ia ka percj ellur tekbirin e tij ose i ka pare
njerezit para vetit, te cilet e shohin imarnin ose njerezit ne safet e perparrae.
296
9PC<in€'
se pranisnme
kur dyshon ne rregullsine 8 te falurit te vet?
714. Naka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Malik b. Enesi, ai nga Ejjub
b. Ebu Temiin - Sahtijani, ky nga Muhammed b. Sirini, e ai nga Ebu Hurejre
qe Pejgamberi s.a.v.s. pas kryerjes se dy reqateve namaz (nga ai kater
reqatesh) iu kthye mases dhe Dhul Jedejni e pyeli:
- A u shkurtua ky namaz, apo ti, o i Derguari i All-llahut, ke harruar
9
- A e paraqiti te verteten, Dhul Jedejni? " pyeti Pejgamberi s.a.v,s.
- Po, te verteten e ka thene - u pergjigj masa e pranishme.
Pastaj, Pejgamberi s,a,v,s. u ngrit dhe i fall edhe dy reqat, dha selam,
e shqiptoi tekblrin dhe beri sexhdet te i^jejta me sexhdet e tia te zakon-
shme ose di^ka me gjate.
.IT- I I ■ f r- f ^ "■■a^ ,
715. Na ka treguar Ebu Velidi, ketij ia ka transmetuar Shu'be nga Sa'd
b. Ibrahimi, ai nga Ebu Seleme, e ky nga Ebu Hurejre qe ka thene:
- Pejgamberi s.a,v.s. I ka falur vetem dy reqat te namazit te drekes
dhe i eshte thene: "Ke falur dy reqate!" dhe ai I ka falur edhe dy reqat,
past^ ka dhene selam dhe i ka here dy (sehvi) sexhde.
297
Kurlmamiqanninamaz
Abdullah b. Sheddadi ka thene:
- Kam qene ne rendin e fundit te xhematit dhe kam degjuar psheretimat
e Umerit, lexonte:
'Innema eshku beththi ve huzni Uall-llahuJ' (Ne hidherimin
dhe pikellimin tint i qakem (ankohem) vetim All-llahut..).
(Jusuf, 86)
716. Na ka treguar Ismaili, ketij Malik b. Enesi nga Hisham b. Urve, ai
nga babai i tij, ndersa ky nga Aishja, nena e besimtareve, qe Pejgamberi
s.a.v.s, gjate semundjes se vet ka thene:
- Urdheroni Ebu Bekrit ta Me masen!
- 1 kam thene, thote Aishja: "Kur te qendroj Ebu Bekri ne vendin
tend, ai nuk do te mund te kendoje nga te qarit e qe masa te degjoje,
and^f urdheroi Umerit, le t'i fale ai!"
Pastaj prape ka thene: "Urdheroni Ebu Bekrit, le ta fale ai masent"
Atehere Aislga i ka thene Hafses: "Thuaj aty se Ebu Bekri, sapo te
qendroje ne vendin tend, nuk do te mund te kendoje nga te qarit e qe
masa ta degjoj^, urdheroi Umerit, ai le ta fale masen!"
Hafsa ashtu veproi, kurse Pejgamberi s.a.v.s. tha: "Hesht, ju vertet
jeni te vrullshme, si grate e Jusufit Urdheroni Ebu Bekrit le ta fale masen! ' '
Me pastaj Hafsa i tha Aishes: "As un'& nuk kalova me raire se ti".
«H*^i
64 eshts e iejaur t^ qajsh ne namaz prej frikSs nga adSshkimi i All-Uahut xh.sh. Qaqa per
shkak te udonje fatkeqSsie ose p^ shkak tS dhembjes trupore e jsish namazin, e Sha'biu
kcaisid«x)n se fdo qarje ia prish. namazin vajtuesit pavaresisht gfarg ka qene shkaku.
298
oxavt^
«> _ m" ■ ", _»■ __■■ ■" ■
717. Na ka treguar Ebu-1-Velid Hisham b. Abdu-1-Meliku ketij Shu'be,
e ketij Amgr b. Murre, ky e ka dggjuar Salim b, Ebu Xha'din, e ky Num'man
b. Beshirin duke thene:
- Pejgamberi s.xv.s. ka ttiene: "Ose do Vi barazoni safet tuaj ne
namaz ose Ali-Uahu do t'u ktheje fytyrat prapa".
718. Na ka ireguar Ebu Ma'meri, ketij ia ka transmetuar Abdu-1-Varithi
nga Abdu-i-Azizi, ndersa ai nga Enesi qe Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Barazoni safet tuajal Une vertet u shoh prapa shpines sime".
719. Na ka treguar Ahmed b. Ebu Rexhai, k6tij Muavij b. Amri, e atij
Zaide b. Kudame, ketij Humejd et-Tavili, atij Enesi dhe ka thSng:
65 Parregullsia e sefave ne nam^in e perbashkgt feshtfe shprehje e parreguUsisg sB
pjesSmarresve te oaxnaziL T'i drejtosh- safet eshte sunet, sipas m^idiiml te Ebu Hanifes,
Shafiut dhe inaHkut, e sipas HazmiS farz, ndersa disa juriste e konsid^ojng vazhib.
Halifeja Umer e ka ngarkuar njS njeti te vetin i ciii i ka rrafshuar safet ne xhami dhe
tekbirinfillestar te namazit e shqiptontc velem at^esre kur i lajm&XMite se radhet jan£ tS
rrafshuar. Ky ka qene adet i halifeve Uthman dhe AliiU.
Aliu pas ikametit te fcendnar shikonte ireth e irotuU dhe thoshte: "Ti leviz perpara, e ti
pak prapa!" Kfishtu tregnllisht ka vepruar edhe Pejgamberin a.s.
299
' U kendua ikameti per namaz dhe Pejgambeii s.a.v.s. u kthye kah
ne me fytyre dhe tha: "Rregulloni safet tuaja dhe ngleshuni mire njeri
prane tjetrit! Une, vertet shoh prapa shpines sime".
*ti. *
> -•
720. Naka treguar Asimi, nga Maiiku, ai nga Sumejji, ky nga Ebu Salihu,
ai nga Ebu Hurejre i cili ka ihene se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Sb^lde Jane: I fundosurl, i vdekurl nga dizenteria, nga murtaja
dhe ai qe ka nderruar jete nen germadha.
-.*.
721, Dhe pasfaj deklaroi: "Sikur te dinin njerezlt ate qe do te marrin
perlendim ne Xhemat, ata ne ate drejtiin do te benin gara. Sikur te dinin
per dhuraten qe do te marrin per pjesemarrje nS xhemat te jacise dhe
te sabaliut, do te vinin ne to qofte edhe duke u zvanitur; e sikur te dinin
per dhuraten qe I pret (per te falurit) ne saOn e pare te xhematit do te
hedhnin short".
66 IbmHabbanine"Sahihun" etijpgrmeiidsePejgamberia.s.ajeherekatliene: "Ngjeshni
radhet, drojuni njeri tjetrit dhebarazoaji mes veti supet tuaja dhe qafat! P&:Zotine shoh
shejtaajn si qeagj i zi ei futet nep& zbrazgsine e radMve m^ jush".
LS^imin e siperm Pejgamberi s.a.v,s. ka mundur ta vereje me rastin e ramjes nS niqu
dlie sexhde, ose me udonje rast ^eter,
Duke hyre ne namazin e perbashket, €^^ detyip e te pranishmeve t' i rraf shcgne ladhet
(safet).
£^^ e lejiKu: biseda e shkarte e domosdoshme ndemyet ikametit te kSnduar dhe
^diqiptimit te tekbkit filkstju: te namazit.
300
^}^ -4r^ '^ 'er ^^'-^^* ' '^* '£^ '^^ ^ "^ *^5t^ * * yj^ '^^ ^ i\ » j^? ^i %
t>6 * jw J *JUi t^lj « ij^l ujii ij^ uu ^ ii>i^ . j>w^ ij:. \>\i i jii "a b*j
Rregullfml i renditi (te xhematit)
eshte plotesim i vete namazlt
722, Na ka treguar Abdullah b. Muhammedi, ketij Abdu-r-Rezaku, e atij
Ma'meri, nga Hanrniarai, ai nga Ebu Hurejre e ky nga Pejgamberi s.a,v.s. qg
ka theng:
"Imam! esht^ vene qe te ndiqet dhe mos n ndani nga sdt kur bie ne
ruqu, bin! edhe ju; kur shqipton: "SemlalMlahu li men hamideh", ju
thuani"Rabbena lekel-hamd" ; kur te ble ne sexhde, bini edhe Ju; e kur
te falet ulur, faluni edhe ju ulur bashkartshtt. Rregulloni safet e namazlt^
ngase rendi i drejtuar i namazM eshte pjese perberese e bukurlse se
namazit".
723. Na ka treguar Ebu-1-Velidi, ketij Shu'be nga Katade, ai nga Enesi,
eky nga Pejgamberi s.a.v.s. qg ka theng:
"Drejtont safet tuaja, ngase te drejtuarit (te rregulliiarit) e safeve
esht^ pjese e te rregulluarit te namazit'^
301
Mekatiiatijqinuki
724. Na ka treguar Muadh b. Esedi, ketij Fadel b. Musai, ketij Seid b.
Ubejd et- Taij, nga Bushejr b. Jesar Ensariu, ai nga Enes b. Maliku, te cilit,
kur ka ardhur ne Medine, i eshte thene;
- ^ka ke verejtur qe te ne te jete lene pas dore qe nga dita kur i je
betuar Pejgamberit s.a.v,s. ?
- Nuk shoh as^e pos qe nuk i rregulloni safet e namazlt - u pergjeg]
ai*
Ukbe b. Ubejde, duke transmetuar nga Bushejr b. Jesari, thote: "Na
ka ardhur (nga Basra) ne Meduie Enes b, Maliku dhe atehere e dha kete
Te mbeshteturit e ndersjelle krah per krah dhe shpute
Nu'man b. Beshiri thote: "Kam pare nje njeri tonin i cili madje e
mbeshteste nyjen e kembes se tij (kerdhokullen) per nyje te kembes se
shokuttety".
67 Kur EiOes b. Maliku ka airitur nga Medinja ne Basra, i eshte pergjigjur mases: "Nuk dij
asgje qe nga koha e Pejgamberit pos namazit, i cili gati eshtS shkaffinruar me faljen affer
mbarimit & kdtiiss sS tij".
302
lis. Na ka treguar Araer b. Halidi, ketij ia ka transmetuar Zuhejri nga
Humejdi, ky nga Enesi, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
"Barazoiil safettuaja, sepse u shoh prej prapa shpines sime".
Enesi thote, se dikush nga ne kishin ngjitur supet e tyre per supe te
shokut te tij ne rende dhe shputen e yet per shpute te ty.
4^ cT ^^ j\ Cr- '^L^\ r^s r>^ .u: ^ 'j.> ^s i^^^^i
Kur njerlu qendron ne anen e majte te imamit e imami e transferon
726. Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, ketij ia ka transmetuar Davudi nga
Amer b. Dinari, ai nga Kurejbe, robi i liruar i Ibni Abbasit ndersa ky nga Ibni
Abbasi r.a. qe ka thene:
"Nje nate jam falur me Pejgamberin s.a.y.s. dhe qendrova ne anen
e tij te majte, e Pejgamberi s.a.v.s. me kapi per koke nga prapa dhe me
vuri ne anen e t^ te djathte, pastaj u fal dhe prape u shtri. Me vone i
erdhi muezini e at u ngrit dhe e fa!i (sabahun) e nuk mori prape abdest".
68 Pejgmnberi as. lidhur me temeu e hadithit ka dheae shurne deklarata. Ebu Davudi ne
pfermbledhjen e tij te haiitheve pmnend haditliia: "Rrafshoni rradhet dhe supet tuaja,
plotSsoni zbrazesine ne safet e perpam^, ngjeshimi, mes veti dhe mos i leni shejtanit
zbrazeti ne safet tuaja! Kush e lidh saf^n e nderprerg, All-ilahu xh.sh. do ta HdhS me
Meshirea e vet, e kush e nderpren, All-llahu xh.sh. do ta nderpreje paraqitjen e Meshires
sS vet ndaj tij".
303
'A^-/-
a a*
me xnetnat merr pjsse
727. Na ka tiieguar Abdullah b. Muhammedi, ketij ia ka transmetuar
Sufjani nga Is-haku, ai nga ^es b. Maliku qe ka thenS:
'^Une si jetim Jam falur ne shtepin^ tone pas Pejjgamberit s.a.y.s., e
rt 69
nena ime, Umnu dtuejme, prapa neve .
" _l " M.% K." A "
728. Na ka treguar Musai, ketij Thabit b. Jezidi, ketij Asimi, nga Sha'bij,
ai nga Ibni Abbasi r.a. qS ka thgnS:
•a J.*' fl _ *' _ 1 ^3 •* . _ Cj«« j ••
*uar ne anen e majte te Fejgamberit s.a.v.s. per
t'u falur, e ai me mori per dore, ose per cepi te krahut e me vuri ne anen
e tij tg djatlite dhe tregoi me dore prapa vetit'*.
69 Ngahadifliimmidteperfui^het;
- gra^ pjes^raairese tg namazit me xhemat fotmojne safe te ve^antapas mcshkujve. Ibni
Mes'udi transmeton se Pejgamberi a.s. ka thSae:
"Mbam grate a^e ku e ka caktuar AU-lIahu (xh,sh.) ! Urdhgri u Sshte drejtuar meshkuj ve
dhe ngse gru^a falet peiballe masbkullit, namazin e ka tg prishur, e namazi i iij eshte me
vleng te plotg;
- eshte e qortueshme tefalesh jash^rendit tefonmiar tenamazit Taberauiu ne "Evsatin"
e tij ii^soa se P^gamberi a.s. ka pare ige njeri qe fal^ jashtg rendit tS xheoiatit dhe i
kathene: 'P^ggrite at^ n^naz!"
Disa jurists konsidea:ojng se namazi i atij nj^iu ka qenB i pdshur, e Ibn Hazmi se ka
qeaie pa vlsre.
304
'■'?U'
3 Jli. j1 isU ^^ ;^jj i^Ujfi 2s;' i^ 'H fa»f
■ _. ■ ■
ndonje mur ose ndohne paravan
Hasan (Basriu) thote: "Nuk prish pune te falesh, kur ndermjet teje
dhi imamit te jete ndonje lum", kurse Ebu Mixhlezi liiote: "Beslmtari
mund te falet pas imamlt, edhe nese ndermjet tyre eshte rruga apo
ndonje mur, kur e degjon tekblrin e imamit".
729. Na ka treguar Muhammedi, ketij ia ka kumtuar Abdeti, nga Jahja b.
Seid - Ensariu, ai nga Amre, nd^rsa kjo nga Ajshja qS ka thene:
- Pejgamberi s.a.v,s. falej naten ne dhomen e tij (gjate ramazanit),
Muri i dhomes ishte i ulet Masa e ka pare shtatui e Pejgamberit a.s. dhe
ka falur pas tiJ dhe sapo agonte bisedonin per keta Naten e dyte
Muhammedi a.s. prape eshte ngritur dhe me te eshte ngritur dhe masa
qe te falen pas tij. Keshtu kane vepruar dy apo tri net, e pas kesaj
Pejgamberi s.a.v.s. ndejti ulur dhe nuk deshi te dale.
70 Urve-jakafalurii£^te^p^Bmamit,iciHMteiiexhaniindec^^
Imam Maliku thote: "Nuk i ndalohet besimtarit tS falet pas imamlt, ndermjet te ciieve
rgedh Itimi i voggl ose ka migg publike, e x plotfuqishSm BshtS namazi i^ barke, i falur
pas imamit i cili gjaidet ne baifeen tjeter te afert".
Sipas mendlmit te Ebu Hanifes, Lejthit, Evzaiut dhe Esto-hebit eshte i plotfiiqislKm
namazi i xhematliut i faiur ng anen ^el^ te migSs nga imamai nese ai eshte i lidhur me
safe me pjesemaixSsit tjere te atij xhemati, ndersa Sl:^'biu dhe Ibrahim Nehaiu taljen e
tiile e kansiderojae si akt te qortuesh^B.
305
■ laj -* 1* l_t*^"
masa e permendi Kete nderprerje, Rurse Fejgam-
beri a^. u tha: "Jam frikuar qe namazi i nat^s mos Vu behet i de-
730. Na ka treguar Ibrahim b. Mundhiri, ketij Ibnu Ebu Fudejk, ketij Ibnu
Ebi Dhi'bi nga Makubrij, ai nga Ebu Selem b. Abdu-r-Rahmani, e 1;^ nga
Aishja r.a. qe Pejgamberi s.a.v.s. 1^ pasur njg baser te cilgn gjate dites e
shtronte, ndersa naten me te rrethohej (mbulohej) ne forme te dhomes e masa
ixeth tij tubohej dhe falej pas tij.
7 1 Duket se Pejgamberi a.s. ka qeiaS i obliguar ta fale namazin e nates, por ai nat^ e katert
e ka l^ie ine qellim, per shkakim e permendur ne h^diia e sipershenuar.
Nga hadidii mimd tg perfimdohet:
- 1 i^otfiiqishem e&hte namazi i kryer pas njcdjjt i cili me pare nuk ka pasur ndermend
te behet imam. Ky SshtS q&ndrimi i Malikut, Shafiut dhe bnam Zuferit, e Ebu Haiife e
nMshtet nese xhemati p&bShet vetSm nga meshkujt, e, kur pr^entojne edhe graS,
imami duhet sak^uar niijetm e vet me fjalet: "Enne imamn li men tebiani", d.m.th. "UnS
jam imam i atij qS xnB ndjdc" ;
- namazet nafile (jo te detyrurara) me mire eshte t'i falesh ne shtepi se ne xhami, pos
namazit me rastin e zenies se diellit ose heues, namazit t6 atij qg bgn haxhin me rastin e
veshjes se ihramit ne nukat dhe nafiles se xhuma-namazit.
306
OXOMt
731. Na ka treguar Abdu-1-Ala b. Hammadi, ketij Vuhejbi, ketij Musa
b. Ukbe nga Salim Ebu Nadii, ai nga BusSr b. Seidi, ndersa ky nga Zejd b.
Thabiti qe pejgainberi s.a.v.s, (gjatS ramazanit) e 1^ shfiytezuar dhomen e
vogel - mendoj, ka thene (Buser b. Seidi), se (Zejd b, Thabiti) ka thene - te
mbuluar me baser dhe ne te naten eshte falur, kurse masa prej shokeve te tij
falej pas namazit te tij. Kur ai mori vesh per kStS, filloi X€ rrijS ultir, e pastaj
ka dalur e ka th^ng:
"Nga ajo qe kam pare kutpova per veprimin tuaj. NJerez, faluni ne
shteptte tuaja! Namazi me I vlefshem eshte namazi i i^eriut te cOin ai e
fal ne shtepi te vet, perpos namazit te detyrueshem te caktuar".
Aftani ka thene, se kete ia ka treguar Kutejbi, altj Musai dhe ka
thene: "Kam degjuar Ebu Nadrin duke transmetuar nga Busriu, ai nga
Zejdj, kurse ky nga Pejgamberi s.a.v.s.
72 Ibni Maxhe ne permbledlijen e tij te haditheve pennend se Pejgamberi a.s. i ka thaie
Umer b. Hattabit: "Namazi, te cilin njeriu e fal'ne shtepi te vet, eshte nje Uoj drite, andaj
ndir9oni me te sht&pitg tuaja!"
Muslimi dhe Nesaiu ne permbiedhjet e tyre te haditheve kane regjistmar deklaraten e
Pejgamberit a.s.: "Mos i shndeirroni shtepite tuaja na varre! Dijeni se shejtani ik nga
shtepia ne tS cilSn kendohet sureja Ei-Bekare".
Nga hadiflii mund te perfundohet:
- namazi i teravive Sshte sunnet, tS cilin nuk lejohet tabraktiseshpashkaqe Ig aisyeshine.
Ne vepren "Zehtri" thuhet se Mja e teravise me xhemat Bshtg sunet-i kifaje dhe fcush e
fd vetvetiu eshte i privuar nga vittytet e faljes me xhemat;
- namazi i taravive ka 20 reqat sipas Shafiut, Ahn^dit dhe Ebu Hanifes, kures Esved b.
Jezidi i falte nga ^ reqate, e Maliku nga 36 reqat me nente selame, pa e llogaritur
viter-namazm. Jiuistet e shkolles hanefite, shafije dhe hambehje mbeshteten ne :5alet e
Seid b. lazidit se as-habet ne kohen e halifeve Umer, Uthman dhe All kane falur
taravih-hamazin me nga 20 reqate.
Maliku ne "Muveta*" permend se as-habet nS kohen e hilafetit te Umerit kane falur
teravih-namazin prej nga 32 reqatesh, e Bejhekiu thote "Ihike e llogaritur aty edhe
viter-namaaii".
H^flii i permendur i fcushtohet drej^rdrejti meshkuj ve, e terthorazi grave. Pejgamberi
a.s. ka thene: "Kur t'ju kerkojne leje grate per te shkuar ne xhami, lejoni edhe pse eshtS
me mire tS falen ne shtepit e tyre".
Mefaljen enafiles nS shtgpi luftohet dyfytyresiadhe djallgzia(isherri)nderrajetnjerezve,
e pozotivisht ndikon ne fetarizmin e t5 rinjve ttS shtepi.
307
* «
fl ^k la^ uTj lj!>S J*"' J. ii ^ Ji la; J * i ji^-ft jLl iSl j i i^^^s g;^ lit J « I jTjli ^
iptimi
•_ ■*■ fll" 4ft A*J
732. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, kete e ka informuar Shuajbi, ky nga
Zuhriu, kete e ka informuar Enes b. Malik - Ensariu se Pejgamberi s.a.v.s. i
ka hypurkaiit dhe (gjat ramjes) ka gervishtur nje ane te kembes se tij te djathte
dhe Pejgamberi s.a.v.s, na fali, thote Enesi r.a., ulur e edhe ne jemi falur pas
tij ulur, pastaj dha selam dhe tha:
- Eshte vendosur imami qe te shkohet pas t^, and^ kur te falet ai
me qendrlm ne kembe, faliini edhe ju me qendrim ne kembe; kur te bie
ne niqu, bint edhe ju^ ndersa kur te ngrihet^ ngrihuni edhe ju; kur te bie
ne sexhde, bin! edhe Ju; e kur te shqiptoje "Semiall-llahu li men hami-
u
JW
n
n
733, Na ka treguar Kulejb b, Seidi, ketij ia ka transmetuar Lejthi, nga
Ibni Shihabi, ai nga Enes b. Malikii qe ka thene:
- Pejgamberi s,a.v.s. ka rene nga kali dhe e ka gervishtur kemben
dhe na fall ulur, e edhe ne pas 1|j jemi falur ulur. Pastaj u kthye dhe tha:
"Imami eshte, perkatesisht imami eshte vendosur, qe te shkohet pas
tij, andaj kur shqipton tekbirin, shqiptoheni edhe ju; kur te bie ne ruqu,
binl edhe ju, kur te ngrihet, ngrihuni edhe ju; kur te shqiptoje "Semiall-
llahu li men hamideh", ju thuani: "Rabbena lekel-hamd", ndersa kur
te bie ne seshde, bini edhe jut"
308
•j*r ^ ^ii J*- JS iMj i i^?> £^s iiij « 1 j^Ci -^. ^iu • A. p'^ "fi-Jf! -j^ U'l > ^ yt
« t>^ L^ li^ Gu j-. i^ij 4 ijjLii Xl*- lij^ * li-l iij b'j \jfi
734. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, ketij i ka kumtuar Shuajbi, kelij
Ebu-z-Zinadi nga A'rexhi, e ai nga Ebu Hurejre qe Pejgamberi s.a.v.s. ka
thene:
"Yertet imami eshte vene qe te shkohet pas tij, e kiir ta shqiptoje
tekblrin, shqiptoheni edhe ju; kur te bie ne ruqu, bin! edhe ju; kur te
shqiptoje "Semiall-llahu 11 men hainideh'* Ju thuani "Rabbena lekel-
hamd"; e kur te bjere ne sexhde, bin! edhe ju; kur te falet ulur, fa!uni
73
edhe ju ulur, te gjithe bashkarlsht'*.
73 Ebu Hanifla shqiptimin e tekbirit fillestar te namazit e konsideroii kusht per
plotfuqishmerinS e iiamazit, ndersa Maiiku, Shaiiu dhe Ahraedi e llogarisin si pjese
perberse te namazit (rukn), e vet^ diaa suiinet. KSta tS ^dit meudojnS se nS nguti dhe
ne mungese te kdies tektiri i iTK[use mimd te jete i mjaftuesem per tekbiiin fillestar te
namazit.
NS "Mugmijmi" thuhet: "Tekbiri fillestar eshte pjese e namazit dhe pa te namazi nuk
eshte i plotfiiqishem, qofte ai i leshuar me qellim, ose nga harresa". Kete qendrim e
pianon Thevriu, Maiiku, vShafm, Is-haku, Ebu Thevri dhe Kerhiu.
Zuhriu, Asimi dhe disa juiiste konsiderojne se namazi eshte i plotfuqishera me vete
nijetin pa shqiptimin e tekbirit fillestar.
NS vend te tekbirit te ngulitur "All-llahu ekber" Maiiku lejon perdorimin e shprehjes
"AlI-llahu-1-tekbir", ndersa Ebu Hanife dhe Muhiuiimedi lejojne perdorimin e cilesdo
shprei^e me te cilen madherohet All-llahu xh.sh.
Ne "EI-Hidaje" pgrmendet se Ebu Jusufi ka thene: "Kush mund ta shqiptoje drejt e mire
tekstin e ngulitur te tekbirit, nuk i lejohet te shqiptojS digka tjetfir, n& tg fcundSrten do te
shqiptoje ate qe mundet".
Me tekbir i behet madhSrim i jashtSzakonshem All-Ilahut xh.sh. dhe 9do shprehje me
^e kuptim mund te shfrytezdiet n$ vend te tekbirit. Pejgamberi a.s. ka thene: "Me Sshtg
urdheruar 1& luftoj kundSr njerSave derisa IS fiUojne ta shqiptojne: "La ilahe il-lall-llah"
dhe kur ta shqiptojne "La ilahe Ei-lair-rrabman" c^e "La ildie il-leladhim" jane anBtarS
te bashkesise islame".
Ibni Ebi Shejbe ne "Sunenin" e tij pennoid se Ebu-i-Aliun e kane pyetur:
- Me gk& e ka iUluar Pejgamberi a.s. ta fale namaain?
- Me "Subhanall-Uah" dhe me "La ilahe il-laU-llah".
309
■ B ■ B*
mennEmin e
735. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Maliku, ai nga Ibni Shihabi,
ky nga Salim b. Abdullahu, e ky nga Babai i vet se Pejgamberi s.a.v.s. i
ngrinte duart e veta drejte supeve te veta sa here qe fillonte te fal^ namaz dhe,
kur shSqiptonte tekbirin per Xt rene ne ruqu, po ashtu vepronte edhe kur e
ngrinte koken nga mquja, dhe thoshte: "Semiall-Uahu li men hamideh,
rabbena lekel ■ hamd", ndersa keshtu nuk vepronte gjate kryerjes se
sexhdes.
gjate rinies ne ruqu' dhe ngritjes (nga ruquja)
736. Na ka treguar Muhammed b. Mukatili, ketij Abdullahu, ketij Junusi
nga Zuhriu, kete e ka informuar SaJim b. Abdullahu, nga Abdullah b. Umeri
r.a. qe ka thene:
- E kam pare Pejgamberisn s.a.y^. qe gjate flUimlt te namazit i
ngrinte duart e veta aq sa ishin mbi supet e tij. Kete ai e bente kur e
Sha'biu thote: "Namazi eshte i plotiuqishem me cilindo emer te All-Uahut iOx.sh. te
iillohet". Kete mendim e pranon edhe Ibrahim Nebaiu.
310
^^^ccmi-
shqiptonte fekbirin per te rene ne ruqu, e keshtu bente edhe kur e ngrinte
koken nga ruquja dhe shqiptonte "Semiall-llahu li men hamideh",
ndersa gjai« kryerjes se sexhdes nuk vepronte keshtu.
' ''^ All-!. 1 . •" « * ^ tf
737. Na ka treguar Ts-haku - Vasili, ketij Halid b. Abdullahu nga Halidi,
ky nga Ebu Kilabi i cili e ka pare Malik b. Huverjithin> qe e ka shqiptuar
tekbirin dhe i ka ngritur duart e veta kur donte te falej. Ai i ka ngritur duart
e veta dhe, kur donte te bie ne ruqu, dhe kur ngrihej nga ruquja, ai prape i
ngrinte duart e veta dhe ka treguar se vertet Pejgamberi s.a-v,s. ka vepruar
keshtu.^"^
74 Meshkujt duke filluat- namazin i ngrenS duart deri mbi supe. Ibni Hazmi thote: "Ngritja
e duarve mbi si^je gjate hyrjes ne namaz ben pjese ne detyrat treptesisht te detyrueshme
(fai2) pa te cilSii namazi nuk eshtS i piotfuqishgnj". Kete mendim e pranojiK: Evzaiu,
Hmnejdi, Ibni Huzejme si dhe disa jnriste tjere.
Duait e ngrituara duhet te jene me gjshta te shtrirB dhe me shuplaka te kthy erakah Kibla.
TMiaviu thote: "Gishtat e duarve te ngiittira mik duhet ndare mes veti> e as t'i ngjitesh>
por t'i mbajsh ne pozite te leshuar e normale".
Duart ngrihen ne momentin e shqiptirrdt le tekbirit fillestar te namazit, Ky eshtii qeniMm
i Buhariut, Ebu Hanifes, Ahmedit, Malikut dhe Gazaliut, e disamendojng; "...vetempasi
te ngrihen duart".
Ne ktmientin ne "Muhedhdheb" fliuheti '-Me s^-miri eshte tg fillosh t' i ngresh duart me
fillimin e shqiptirait te tekbirit dhe agri^a e duarve tg mbarojg me p^ftmdimjn e
shqiptimit te tekbirit".
Me ngritjen e duar\'e synohet ne p^idim dhe eliminim ts meodimeve dhe ptmeve te kBsaj
bote, e nS fillimin me pSrkushtim te bisedes me All-llahun xh.sh.
Abdullah b. Umeri thote: "Ngritja e duarve eshte stoli e namazit. Per gdo ngritje ka
shperblim te dhjetefishte, e per gdo gisht te shtrire prape shperblim te ve§ante".
Duart ngrihen kumJrejt si^ve sipas mendimit teBuhaiiut, Shafiut» Malikut, Ahmedit
dhe Is-hakut. Hanefite krahas asaj qe pern^nd Buhariu i mbfishteten edhe Imdithit te
"Sahihu" i Muslimit nS tB cilin thuhet; "Pejgamberi a.s. i ngrente duart deri te veshet".
Tahaviu thekson se Pejgamberi a.s., duke i ngritur duart, gati e ka prekur me gishtat e
medhenj pjesen e poshtme tg butS te vesheve te vet. Ibni Habbani tho^ qe Pejgamberi
a.s. i ka ngritur duart mbi koke, e Ibni Abdi-1-Bekri shton: "...nganjShere ndaj kokgs.
311
g'fartesi i ngre duart ai qe
: HA «.)
Humejdi ne pranl te shokeve te vet ka dekiaruar: "Pejgamberi
s.a.v.s. i ka ngritur duart drejte supeve te veta".
738. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, ketij Shuajbi nga Zuhriu, kStij ia ka
kumtuar Salim b. Abdullahu, se Abdullah b. Umeri r.a. ka thene:
- E kam pare Pejgamberin s.a.v.s. kur ka hyre ne tiamaz se e ka
fliluar me shqiptlmin e tekbirlt. Ne gastin e shqiptimit te tekbirit i ka
ngritur duart e veta aq sa i ka vene drejte supeve te veta. Kur shqiptonte
tekblrin pet ruqu, po ashtu vepronte te qjejten, e kur thoshte "Semiall-
nganjehere ndaj vesheve, e nganjeherS ndaj gjoksit".
Sipas meadimit t& Shafiut, Ahmedit dhe disa jimsteve ^ere duart ngrihen gjatB shqiptLmit
te tekbirit fillestar te namazit dhe kur ngrihen nga ruquja, nd^a juristet e shkoHes
haieiite pohojne se duart ngrihen vetSm duke shqiptoar tdcbirin fillestar te namazit. Ky
esh^ mendim i shume as-habeve. Ibni Abb^i lliote: "Dhjete as-habet te cileve
Pejgamberi a.s. ua ka garantuar vendosjen ne Xhennet i kane ngritur duart vetem ^ate
shqiptimit te tekbirit fdlestar te namazit".
Ebu Davudi dhe Tahaviu percejUin dekl^aten e Berra' ibni Azebit: "Kur Pejgamberi
a.s. ka shqiptuar tekbirin tiUes^ t^ namazit, i ka ngritur duart aq saqe giiditat e medhenj
i ka afruai' praoe pjeses sS poshtme te butS te vesheve dhe kStS nuk e pgrseriste mS".
Juristet e shkoUSs hanefite e pranojne tekstin e hadithit te Buhariut me vCTejtje qe
Pejgamberi a.s., nS vitet e mevonshme te jetSs, ate praktikS e ka braktisur.
MSkat fehie tS raos i ngrisSsh duait me rastin e shqiptimit te tekbirit fillestar te namazit,
ndersa Ebu Huzejme thote: kush e len ketS, ka Igne pas dore nje pjesS elemetaie te
namazit.
Ku^ falet vete, duke u ngritur nga ruquja, shqipton "Semiall-Uahu h mem hamideh,
Rabbena lekel-harad", e kur falet p^ imamit e shqipton vet&n fajl^ "Rabbena
lekel-hamd".
312
Uahulimenhamiden** veprontepoashtudheshqiptonte "Rabbenalekel
hamd". Kur binte ne sexhde dhe kur e ngrinte koken nga sexhdja nuk
c«^!;' ^r* "f?f 'Mi * ?A ^j % u^^'^' ^ J*^ 'H^ * ^-^. ^j c?"' i^b * jii. g-^i 'XyM J
p* > 3:^1 u* ^^ if v>J 0* ^- 1:c '^^ -5^ ' < S ^' V Ji > V* ^'^ gjJ ■ pil gj
f -«ae Us^ ^;^ yP-_^j Vi'^^^'M* 'c^ *^-*>^ * 8^^'
a e duarve kui gohet nga ndeja (ulj
pas faljes se dy reqateve
739. Na ka treguar Ajjashi, ketij Abdu-1-A'la, ketij ia ka txansmetuar
Ubejdullahu nga Nafiu, se (Abdullah) b. Umeri gjate fillimit te namazit
shqiptonte tekbiiin dhe i ka ngritur duart e veta, e kur dSshironte tB shkoje
ne ruqu i ka ngritur duart; dhe kur shqiptorite "Semlall-llahu II men
hamideh*', i ngrinte duart, dhe kur ngrihej pas reqatit te dytg prapg i ngrinte
duart E po keshtu ka vepmar Ibni Umeri gjate kohes se Pejgamberit s.a.v.s.
Kete deklarate e ka transmetuar edhe Hammad b. Seleme nga
EJjubi, at nga Naiiu, ky nga Ibnl Umeri, ndersa at nga Pejgamberi
s.a.v.s., kurse shkurtimisht e ka transmetuar Ibni Tahmani nga Ejjubi
dhe Musa b. UkbejaJ^
75 Pjesa e dyle. p faaditfait tS p^^nraidur eshtS derogaar me pri&tikm e mSvcsisbHie te
Pejgamberit a.s. Ebu Davudi dhe muhadiAet ^^e tS njohur theksojne se Asim ibni
Kupejbi ka thene: "Hali^a Ali i ngrinte duart vetem gjate shqiptimit te tekbirit fillestar
^ namazit, e gjate shqiptimit ^ tekbiceve tjere nuk e ka b^:e ke^ sq^e nyk e ka verejtur
Pejgamberin a-s. t'i kete ngritur duart kdheve tS fimdit".
313
740, Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Maliku, ai nga Ebu Hazimi
ky nga Selh b. Saidi qe ka thgne:
- E urdheronte masen, qe ne namaz ta vene doren e djathte mbi (ne
Uere te dores se majte
Ebu Hazimi fhomi "Nuk me eshte e njohur te urdheruarlt e tiUe te
ndersjelle, pos qg Selfh I pershkmn Pejgamberit s.a.v,s.
Ismail b. Is-haku ka thene: "... pos qe i pershkruhet.." e nuk ka
Uiene: "... pos qe ia pershkruan (Selhi) ...".
76 Sipas mendimit tS Ebu Hanifes, Sl^fiut, Ahmedit, Is-hakut, Aliut r-a., Ebu Htjrejres dhe
shumS dijetaieve \& tjere ne namaz duart vehen ne gjoks. Tiimidhiu thote: "Kjo ka qene
praktike e ^-habeve te ditur dhe gjeneratave te mevonshme".
Ibni Mimdhiri ka transmetuar se duart i kane mbajtur leshuar: Abdullah ibni Zubejri,
Hasan Basriu dhe Ibni Sirini. KSshtu ka vq>ruar edhe Imam Maliku dhe duart i ka iidhur
mbi gjoks vetem loir donte tg qendroje me gjatfi nS kSmbS. Evaziu ketS veprim la len
vetg dgshires se falesit, sepse hadittii i larteshenuar nuk ka karakter urdherues.
Juristet e shkolles hanefite tekstin e hadithit te Buhariut e plotesqjne me deklaraten e
Muhel-lebit te cilen Ibui Maxhe ne "Sunenin" e tij e paraqet n& kStg formg: "Pejgamberi
a.s. doli imam dhe doren e tij te majte e mbante me te djathten". Muslim! n6 "Sahihun"
e tij tbefcson: "Pejgamberi a.s. 1 ka ngritur duart, e pasta] e ka voiS dorSn e djath^ mbi
^ majiSn".
Nyjet e dores se majte duhet kapur ne forme hallke me gishtin e madh dhe te vogel te
dores sS dajthte, e te tjeret te shirihen mbi anen e sipenue te te majtes.
Sipas mendimit te jursitgve te shkoUgs hanefite, duart Udhen nSn k&rthizg. Atarabeshtetn
ne deklaraten e halifes Ali te cilen e ka regjistniar Ahmedi ne "Musnedin" e tij, e Dari
Kumiu dhe Bejhekiu ne "Sunenet" e lyre; "Eshte sunet te vesh gishtin e madh te dores
se djalhte mbi an^ e prapme te te majtes nen kerthize".
Dual li^en ne §do qgndrim ne kSmbS, me imJia c kryeqes se ndonj '6 akti devotshmerie
(tftdker); joe q^idrimin ne namaz, ne kendimin e kunut doves e te ngjashme, e jo ne
qendrim momeutal pas ruquse dhe ndgrmjet shqiptimit te tekbireve te bajramit.
314
Pendlmi (peruija) ne namaz
741. Na ka treguar Ismaili, ketij ia ka transmetuar Maliku nga Ebu Zinadi,
ai nga A'rexhi, ky nga Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s. ka thSnS:
" A po e shihni Kiblen time? Pasha All-llahun, nuk me eshte e fshehur
ruquja e juaj as pendimi (peruija) juaj. Une u shoh juve edhe prej prapa
)ines time".
742. Na ka treguar Muhammed b. Beshshari, ketij Gunderi, ketij Shu'be,
ky e ka degjuar Kataden qe trdnsmeton nga Enes b. Maiiku, ndersa ai nga
Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
'ICryene (ne teresi) ruqune dhe sexhden. Pasha All-llahun, une u
Jgaiyenere tnosnte: ... prej
kur bini ne ruqu dhe ne sexhde**.
Ebu AH Nesefiu dlie Ebu Abdullahu konsiderojne se t'i Udl^sh duart nen kerthize eshte
suimet nS §do qgndrim nB kembe, e u kendua apo nuk u keadua ne to di^ka, u he ndonje
dhik^ apo nuk u be.
Lidhj a e duarve nen kerthize simboUzon pendimin maksimai nd^ All-llahut xh. sh. . Grate
i lidhin duart rabi gjoks per t'i inbuluar me roire gjinj te, te ciJet hyjne ne pjeset e turpshme
te trupit te gruas.
77 Te penduarit ne namaz duhet te jet^ karakteiistikg e pgrhershme e musliraanit Te
pendnarit (hushu') ne namaz dometbenS: respekt i thellS, modesti, tS shikohet para vetit,
qendrim i qetS dhe dinjitoz nS namaz, te shikohet nfi vendin ku bejme sexh^; ndersa
Katade Ihotg: "Ta mbajshnS^^oks dordn e djathtg nS temajtSa". Pendimi i pSKOsur esht^
perkushtim All-llahut xh.sh. me shpirt dhe tmp duke e l^dhur §do mendim tS kesaj bote
te Hdhui me intoresin e vet.
315
* •
ji XLdl Sit Jjj£ It
743, Na ka treguar Hafs b. Umeri, k6tij ia ka transmetuar Shu'be, nga
Katade, ky nga Enesi qe Pejgamberi s.a.v.s., Ebu Bekri dhe Umeri r.a. e
fillonin namazin me "El-hamiJu lll-lahi rabbi-l-alemin...".
78 Ebu Davudi ne permbledlijen e tij te haditheve thote: "Pejgamberi a.s., Ebu Bekri, Umeri
dbe Uthmani kendiimn ne namaz e kanS filluar me "Elhanidulil-lahi rabbil-alemm..."
Nesaiu nS "Simenih"' e tij thekson se Enesi ka deklamar: "Kam falur pas Pejgamberit
a.s., Ebu Bdmt, Umerit dhe Uthmamt dhe asujSrin nuk e kam dggjuar te ketg lexuar me
ze "Bismil-Iahi-r-Rahmani-r-Rahim".
Deklarata te njejta kane regjistruar Tirmidhiu dhe Tahaviu, kurse Mual-Iimi thekson se
Enesi ka fliene: "Kam falur p^ Pejgamberit a.s., Ebu Bekrit, Umerit dhe Uthmanit, e ata
nan^zin e kaue filluar me "Elhamdulil-lahi rabbil-alesnin." duke mos kenduar me ze
"Bismil-lahi-r-Rahmaiji-r-RaliJm" as ne fillim, as ne fimd tS kgndimit.
Dari Kutniu ttiote: "As-habet nuk e kane lexuar me ze besmeleo", e Ibni Habbani shton:
"... E kane kenduar me ze "Elhamdulil-laM rabbil-alemin. ..", Ebu Ja' la pohon se as-habet
ne namazet ne te diet kendohet me ze, kane filluar kendimin me "Elhamdulil-lahi
rabbil-alemin".
Teberaniu ne "Mu'xhemin" e tij, Ebu Nuajmi ne "Hiljun" dhe Ibni Huzejme nS
"Muhtesai" pohojne; "A^-habet kane kenduar ue vete. "Bismil - lahi - r - Rahmani-
-r-Rahim".
Tumidhiu ne "Sunenin" e tij pohon se Abdullh ihii MugaffeU nS namaz ka kenduar me
zg besmeleu dhe babai i ka theng: "Biro, largoju kSsaj risie! Nuk kam pare qe as-habet
te kene urrejtut di§ka me shume se fu^en e risive ne Islam. Kam falur pas Pejgamberit
a.s., pas Ebu Bekrif, Umerit dhe Uthmanit dhe nuk e kam degjuar asnjerin ta ketS lexuar
me ze besmelen. andaj mos e kendo as ti! Kur t£ falBsh fillo kStidirain me
"Elhamdulil-lahi rabbil-alemin..."? 'nrmidhiu konsid^on se ky Sshte haditti i mire
(hasen) dhe se e kaiK marre parasysh as-habet me te shquar.
Ebu Umeri Iransmeton se Maliku ka tbSue: "Mos e kendoni me ze besmelen ue namazet
e detyrueshme (farz), e as nB vete, e ne namazet vulhietarisht (nafile), kush don le ta
keadojS, e ki^h nuk don le ta IgshojS".
Hisvariu, Ebu Hanifeja, Ibnu Ebi Lejli dlK Ahmedi thone qe besmela kendohet ne gdo
Sipas, mednimit te Shafiut, besmele eshte ajeti i Fatihase dhe ^o lexohet ne vete ne
316
l[ j,''''n'r --i"n. lit -J II ' * t 'A*
744. Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij Abdu-1-Vahid b. Zijadi, ketij
Umare b. Ka'ka', ketij Ebu Zur'a, ketij i ka treguar Ebu Hurejre duke thgne:
- Pejgamberi s.a,v.s. heshtte ndermjet tekbirit te shqiptuar dhe
kendimit te fatihas.
Mendoj, thote Ebu Zur'a, se (Ebu Hurejre) ka thene: "...heshte
«««
Fastaj kam thene, thote Ebu Hiu-ejre: *^0 i Derguari i AU-llahut, do
\& fl^oja per ty babaln dhe nenen time, ^ka thua gjate hesh^es ndermjet
tekbirit te shqiptuar dhe kendimit te fatihas?"
- Them: '^Zoti im, largoi gabimet larg meje ashtu, si^ e ke larguar
lindjen prej perendimit! Zoti im, me pastro prej gabimeve ashtu sig
pastrohet kemisha e bardhe gna ndytesirat! Zoti im, laj gabimet e mia
me ujg, (me te shkriret e) bores, dhe bresherit te imetl"
namazet ne ^ cilet kendohet pa ze e Icxoliet me ze lie namazet ne it cilSt kgndohet me
ze.
Juristgt e shkolles hanefite konsiderojne se besmele eshte ajeti i sures "Nemel" dl^
sherben p£r adarjea nder veti te sureve te Kiir*amt, e ne namaz kgndohet ne vete. Keshtu
mendojne Thevriu, Ahmedi dhe Is-haku.
Nesaiu, Daii Kutaija dhe Bejhekiu ne "Simenet" e tyre dhe Ihni Hiizejme dhe Ibni
Habbani ne "Sahihet" e tyre theksojne se Neirau-l-Muxhmeri ka falur pas Ebu Hurejres
iciliekakendiiarbesmeIendijkepershpMtur,pastaj me zeFatihaiiedheka thene ''aimn'\
e kur ka dheaS selam ka tiiene: " Ju kam falur namaz si namazi i Pejgamberit a.s.".
79 Sipas deklarates se Aishes, Pejgamberi a.s., pas shqiptimit te tekbirit fillestar te namazit,
kendonte: "Subhanekell-Ualmmmc yt. bi han^Jike ve tebarefcesmuke ve te ala xhed-duke
ve la ilabe gajmke". Muslim! dhe Turn Kutniu i^ "Sahihet" e tyre (heksojng se tekstin e
sip&-shguuar e ka kenduar edhe Iteii Umeri, kurse muhadithet tjerS theksojnS se me
317
J jte Jui-l (> c/a Jk» : J^ o^l y * ^J=^-l^ "^"^^ ">**- V * V J V * 3j>^i 'JtI»U 'j*^
745. Na ka treguar Ibnu Ebu Merjemi» ketij Nafi' b. Umeri, ketij Ibnu
Ebu Mulejke, nga Esma, e bija e Ebu Bekrit, qe pejgamberi s.a.v.s. ka falur
namaz per shkak xB zenies tg dieliit dM qSndroi me gjate ne te ndenjturit ne
ndonje adryshim shume tS vogel e kane kenduar AbdolIaJi b. Mes' udi, Xhabiri, Xhubejr
b. Mut'tmi dhe Aliu i.a.
Tinmdhiu nepermjet Seid Hudriut theksom se Pejgamberi a.s. ka kenduar;
"All-Ilahu-ekbra: fcebixa. Eudhu bii-Iahis-semi-il-aliini minesli-shjtaniir-rraxliimi min
hemezihi ve nefhihi ve nefesihi".
Taberaniu bg "Mu'xhirain" e tij liefcson se Abdullah ibni Umeri ka thene qe Pejgamberi
a.s. pas tekbirit ka kenduar: "Vexhxhehtu vexhhi ilil-ledhi fetares-semavati vel erda
banifen ve ma enc mmel mushrikin. SubhanekeU-llahiimme ve bi haradike ve tebare
kesmuke ve teala xhedduke. lime salati ve oustiki ve mahjaje ve manati Ul-lahi
rabbii-alemin. La sherike ve bi dhalike umirtu ve eime ewelul-musiirain",
Ebu Davudi ne "Sunenin" e tij tbekson deldaraten e Smneres: "Kara rabajtur ndSr mend
dyndaljene namaz: teparenndermjet tekbirit flUestiu:tenamazitte shqiptustt^dhefatibase
dhe te dyten para ramjes ne ruqu. Kete ia ka mohuar Imraa ibni Husajni, andjy i kane
shkruar Ubejjit nS Meidns dhe ai ua ka konfirmisar ndaljen e pare" .
N5 bazd tS kSsaj qe u paraqit Shafiu, Ahmed ibni Hambeli dhe Ebu Hanife kSndimin e
diiase gjegfgse pas tekbirit fiUestar tB namazit e konsiderojng akt tS preferueshem.
Ebu Davudi thekson se Maliku dhe Shafiu kanS deklaraur; "Nuk prish punS te kendoeht
dmga pas shqipdmit C6 te^irit fillestar ^ namazit pas Fadhas^ s6 k^(&iar edhe pas sures".
Begaviu konsideron se mund tg kendohet cilado dua e zakonshme e Pejgamberit a.s.,
kiirse Ebu HaniQa lejon vetgm "Subhanekell-llahumme...
318
opui'nc
kembe, pastaj ra ne ruqu dhe ndenjti me gjat^, u ngril dhe ndenjti mS gjate
ne kembe, pastaj prape ra ne ruqu dhe e zgjati. Pastaj u ngrit, u leshua ne
sexhde dhe e zgjati sexhden, u ngrit, ra ne sexhde dhe e zgjati sexhden. Pastaj
u ngrit ne kembg dhe e zgjati te ndenjturit ne kembe, pastaj ra ne ruqu dhe e
zgjati ruqune, pastaj u ngrit dhe e zgjati te ndenjturit ne kembe, pastaj ra ne
ruqu dhe e zgjati ruqune, e pastaj u ngrit dhe u leshua ne sexhde dhe e zgjati
sexhden, u ngrit dhe prpae ra ne sexhde dhe e zgjati sexhden e pastaj u kthye
kah masa dhe tha:
- Me eshte afruar Xhenneti aq saqe po te kisha guxim do t'u sjellja
Juve kalayeshet (frytet) e tij^ dhe me eshte afruar Xhehennemi aq saqe
kam thirrur: Zoti hn, a nuk jam une me ata! Aty eshte nje grua, mendoj
qe ka th^ne se e rripte nje mace.
- ^ 'eshte puna e kesaj (gruaje)? - e pyeta.
- E ka mbyllur macen aq saqe ka ngordhur nga uria, as qe i ka dhene
ushqim e as qe e ka leshuar te haje di^a.
Mendoj, thote Nafiu, qe Ibnu Ebu Mulejke ka thene: ".., e rripnln
(e nduknin) kandra (insekte te ndyta) te ndryshme".
80 Namazi gjate zenies s€ dielUt hyn ne namazet sunet, e falet bashkarisht me imam ne
musal-la ose ne xhami me te madlie ne kohea kur eshte e lejuar te faleah. Ne "Muhit"
thuhet se namazi i psimiendtir nuk falet ne momentin e lindjes dhe perendimit te diellit
dhe kur dielli gshtS ne zenit.
Historianet theksojne se Abdullah ibni Umeii ka shkuar ne haxhxh. ne moshe te shtyre
dte gshte pare me shume shoke te Pejgamberit a.s., ndgrmjet te cilSve kanS qene: Atau,
Ibni Shihabi, Ibnu Ebu Mulejke, Hoinie, Amer ibni Shuajbi dhe Ejub ibni Musat. Para
mnzgut dielli u enesua, populli u tubua ne xhami dhe ne kembe kenduan vet^n dua. Ne
pyetj en e disave pse nuk falet namazi i caktuar, Ibni Umm Sshte pergj igjur se ng atS kohe
nuk ka falje.
Namazi para euesimit te diellit I^qI si nafile dyreqatesh pa kgndimin e ezanit dhe
ikametit. Ky eshte qendrim i Ebu Hamfes dhe i shume juristeve. Sipas mendimit te
Shafiut dhe Malikut dhe jnrsiteve te Hixhazit, §do reqat i kStij namazi ka dy ruqu' , e sipas
menirait te Ahmedit dhe Is-hakul ka tre ruqu' .
Imam Gazaliu ne "Hul^a" thote; "Para zenies se diellit masa do te tubohet ne xhami dhe
me imam t'i fale dy leqat namaz* duke i here ne §do reqat nga dy ruqu', prej tyre i pari
duhet te jete me i gjate se i dyti. Ne kembe kendohen sure te gjata. Ne mqune e pare
shqiptohet teksti i zakonshem dhe perseritet ne kohezgjatje samund te kendohen njeqind
ajete, ne te dytin sa letedhjete, ne te tretin sa shtatedhjete dhene te katertin sapesMije^".
319
-I- yOiimz^'
Taviis b. Kesani, Habib b. Ebu Thabiti dhe disa jurists fconsiderojaS se ky aamaz ka dy
reqate, e gdo reqat nga kater mqu' dhe dy sexhde. Ata qendriniin e vet e bazojne iie
dekiaraten e Ibni Abbasit te cilen Muslimi e paraqet ne "Sahihun" e tij,
Katade, Ata' b. Ebu Rebahu, Ts-haku dhe Ebu Mundhiri kane dekiaruar: Namazi gjal£
zenies se dielHt perbehet prej dy reqatesh, e 9do reqat ka katSr nique e dy sexhde.
Hittiefijte mendimin e vet e bazojne;
- nS dekiaraten e Abdullah b. Umerit te regjistruar ne pennbledhjet e haditl^ve le Ebu
Davudit, Nesaiut dhe Tirmidhiut iie kete forme ; "Ne kohen e Pejg^nberit a.s. ishte zenia
e diellit dhe ai qendronte ne kembe ne namaz tiiua se niik do te drejtohej, e kur u drejtua,
qendronte gjate thua se nuk mendonte te shkqje ae sexhde. Pastaj u lesliua ne sexhde dhe
qendroi i^ te aq sa thua se nuk do te ngrihej, Pasi u ngrit, u leshua prape ne sexhckn e
dytg dhe pastaj e fcreu reqatin e dtyte ujelloj si te parin;
- ne dekiaraten e Pejganiberit a.s, te transmetuar nga Nu'man b. Beshiri thuhet; "Kui te
behet zenia e diellit ose e henes, falni naniaz ashtu si falni namazet tjerS te caktuar" . Kjo
deklarate eshte ruajtur ne pfermbledhjen e haditheve te Nesaiut, Ahmedit dhe Hakemit,
kurse Ibni Maxhe pohon: "Ne kohen e Pejgamberit a.s. adodhi zenia e diellit dhe ai fali
namazin dy reqatesh duke kenduar Kur' an ne ta derisa u paraqit dieUi";
- ne deklarate te Kubej set Hilahut, te cilen Ebu Davudi e paraqet ne \B& variant, ihuhet:
"Ne kohen e Pejgamberit a.s. eshte bere zenia e diellit dhe ai duke e terhcqur unifonnen
e vet ka dalur i traeijuar nga banase dbe ka falur dy reqate, Ne kSmbS ka qSndruar gjatg.
Pas perfudnimil te namazit, u kthye kah masa dhe tha: "Kjo eshte sheaje e fuqise se
AU-Uahut xh.sh. nie te cilen i fiikon njerezit Sahere qe te sMhui kete, faluni ^htu si^ i
falni namazet e calmiara".
Ka edhe slmme hadithe burimore nS ts cilet thirren juristet c shkollSs hanefxte, mirgpo
perngapSrmbajtjajane te ngjashemme tepenmendurit dhe nuk po e shohimtearsyeshme
t' i theksojme.
Ebu Hanefija, Maliku, Shafiu dhe Lejthi konsiderojne se i tere kendimi ne kerabe kryhet
ne vete (pa ze) me rastin e zanies se diellit, e ok zg gjate zSnies se h^gs.
Ebu Jusufi, Muhatnmed b. Hasani, Ahmedi dhe Is-lmku maidojaS se ai kfendim ne te
d5(ja ato raste behet me ze, e Muhammed b. Xheiir Taberiu kete la lai gjykimit te hnamit,
sepse Pejgamberi a.s. here ka kenduar ne vete, here me lc,
Faljen e namazit me rastin e z&nies se henes eshte me mire qe 9do kush ta bejS
individualisht ne shtepi. Ky eshte mendim i Ebu Haneifes dhe Malikut, ndgrsa Shafiu
kerkon faije te peibashket me imam.
Jursitet e shkolles hanefite theksojne: "Me rastin e zSnies se diellit Pejgamberi a.s. nje
here i ka falur dy reqate namaz bashkarisht me masSn e, kur ne xhumadu-I-ahar te vitit
tfi katSrt sipas hixhretit, eshte here zenia e henes, ai nuk ka falur bashkarisht, e Maliku
shton: "Aksuh nga bashkeqytetaret tane nuk ka transmetuar qe Pejgambai a.s. te kete
falur kgt& bashkarisht me as-habet" .
Nuk Sshte e lejuar t'i mundosh kafshet. Kush e ben k6tg do te marre ndeshkim qofte
edhe Dit&i e Gjykimit.
S20
Qxa^nf.
e shlkimgt ne namaz "
Aishja ka deklaruar qe Pejgambeii s,a,v.s, me te kryer te namazit,
me rastin e zenies se diellit, ka deklarauar:
"E kam pare Xhehennemin si i thehen nder veil pjeset e veta e kur
me keni pare, une jame terhequr".
746. Na ka treguar Musai, ketij Abdu-1-Vahidi, ketij A'meshi nga Umar
b. Umejri, ai nga Ebu Ma'meri qe ka thenS:
- E kemi pyetur Habbabin, a ka kednuar Kur'an Pejgamberi s,a.v.s.
ne namazin e drekes dhe iqindise?
- a
- PreJ nga e diiii ju kete? - kemi pyetur ne.
- Nga te tuiidunt « mjekres se tij - u pergjigj Habbabi.
81 Ngahadithimuiidtepeifimdohet:
- SshtS detyre tS, k^dohet Kur'aii ne dreke dhe iqindi. Muslimi e sjell defcleratgn e Ebu
Seid Hudmit: "Pejgamberi a.s. fcrahas Fatihasg nS dy reqatet e para tB namazit te drekes
ka iexuar Kiur'an, dhe ate rreth tridhjete ajete ne reqatin e patg, e rreih pesembSdhjetene
te dytin. Ne dy reqatet e iqindise po ashtu lexonte Kur'an, dhe ate ne gdo njerin ne
kohezgjatje sakanS mundm" te iSadohen 15 ajete...".
Nesaiu ne "Suoenin" e tij tt^kscm se Ebu Hurejre ka tbmg: "Ng 9do namaz kSndohet
Kur'an dhe ne jna lexojmg me ze ne ato namaze ne te cilet ashtu e ka lexuar i DBrguari
i All-llahut, e ne vete nB te cUet e ka lexuar ai ne vete".
Xhetnatiiu mundet gjate faljes ta shikoje imamia. Numri me i madhe i juristeve te
shkolles hanefite dhe shafits konsiderojne qe gjate faljes shikohet ne vendin ku behet
sexhdja, e disa thone: "Kin jeni ne fcanbe duhet shikuar ne vei^in ku beliet sexhdja; ne
ruqu duhet shikuar ne k^mbS, ne sexbde ISsbohet shikimi drejt hund&i, e n& ndeje duhet
321
LL/ 1>^ 'c^ k 1 ^ C^ : Jli Jm ^_1 iilil Jll vi ^'"-i*- £l^ U^> - VtV
^ Cu 1 j*i»- ^ / *;i i- tl '^> ^ Ir** c ' ^'^ '^^ '^'"^n-*^ ^J-J^O* ct!l *i^ ^""j* >
747. Na ka treguar Haxhxhaxhi, ketij i ka treguax Shu' be, ketij Ebu
Is-haku dhe ka thenS:
"E kam degjuar Abdullah b. Jezldin duke e kenduar hytben dhe
thote se 1 ka treguar Bera', ndersa ai nuk eshte rrenes, qe ata, kur
fajeshin me Pejgamberin s.a.v.s. dhe knr ai e ngnnte koken nga ruquja^
kane ndentjur ne kembe derisa e kane parg se ^hte leshuar ne sexhde".
748. Na ka treguar Ismaili, ketij ia ka transmetuar Maliku nga Zejd b.
Eslemi, ai nga Atta' b. Jesari, e ky nga Abdullah b. Abbasi r.a, qS ka thenS:
- Ne kohen e Pejgamberit s.a.y.s. eshte zene dielli dhe a! e ka falur
naxnazin (gjegjSs).
As-habet kane pyetur; "O I Derguari i All-llahut, te kemi parS qe
gjate kohes se te ndenjturit ne kembe dl^a kap, dhe qe per kete
"M'u paraqlt Xhenneti, u pergjigj Pejgamberi a,s., e kam dashur ta
kap nje kalavesh, e po ta kapja Ju do ta hanit dhe nuk do te ekzistonte
me kjo bote (e kStille)",
shikaar para - ne gjunje".
Maliku duke in pSftnbajtur dekl^ates se Aishes konsideron se me se noire Sshte te
shikosh ng drejtim td Kibles.
322
749. Na ka treguar Muhammed b. Sinaiii, ketij i ka trcguar Fulejhu, ketij
Hilal b. Aliu, nga Enes b. Maliku qe ka thSne:
- Na ka falur Pejgamberl s.a.v.s., pastaj ka hypur ne minber, tregol
me duar kah Kibla e
"Kete §ast, kur ju kam falur, e kam pare Xhennetin dhe Xhehen-
nemin te paraqitur ne anen e ket^ muri dhe sikur sot une nuk kam pare
hair me te madh, e as sherr me te keq".
* «
750. Na ka treguar Ali b. Abdullahu, k&tij Jahja b. Seidi, ketij Ibnu Ebi
Ambe, ketij Katade qe Enes b. Maliku u ka treguar se Pejgamberi s,a.v.s. ka
ihene:
"^ka eshte me masen, ne namaz po i ngrene shlkimet e vj
qiellir* Pastaj e ngriti zerin e tha: "Ose le ta menjanojne kete, ose do t'u
merret te pamurit".
82 Ngahadithimundteperfudnohet:
- ndalohet t£ shiko^ fc^ qielli, qofte ne naraaz, qoftS ^ate keiKiimit te duase.
Ebu Hurejre Uaote se per shkak te nje as-habi, qe fca vepruar ashtu, eslite shpallur ajeti:
"... el-ledMae hum fi salatihim hashiim...", djiLth. "Te shpetuar janS vet^n. ata t£ cilet
nenamazjang tepanduar..." (El-Mu'miaun, 2). SipasmendimittelbniHazmitteshikosh
ng qiell hyn ne veprimet e ndaluara te cilat e prishin nsanazin, e s^jas juristSve tjerS nS
vepriiDe te qortueshme. Te sMcosh ne qiell eshte largim i pjesSrishem nga Kibla dhe i
mosp^fiUjeve e modestive tS falSsit.
323
Te kthverit ne nainaz
751. Na ka treguar Museddedi, ketij Ebu-1- Ahvasi, atij Esh'ath b. Sulejmi
nga babai i lij, ai nga Mesruku, e ky nga Aishja e cila ka thSne:
- E kam pyetur Pejgamberin s.a.v.s, per te kthyerlt ng namz dhe ai
m'u pergfigj: "Ajo eshte grabitje te cilen shejtani e rrSmben nga namazi
1"' -■"*"
' /
752. Na ka treguar Kutejbe, ketij Sufjani nga Zuhriu, ai nga Urve, e ky
nga Aishja qe Pejgamberi s.a.v.s. eshte falur ne kemishS me kutia e cila i
kishte disa shenja dhe me vone ka thene:
''Me preokupuaii keto shenja; dergojant Ebu Xhehmit, e mua ma
sillni petkun e ty te parrafshuar (te palemuar).
Disa juriste lejojne te shikosh ne qill ^atc kendimit te duave duke kosnideruar se qielli
gshtg KibSl pSr duate, ashtn si^ eshte Qabja, KibSl pSr namaz.
Te mbyllurit e syrit ne namaz esjjte e qortue^ime sipas mendimit te Ebu Haneifes, e
Nevaviu shton: "Nuk eshte e qortueshme nese rae ketS nuk rrjeth ndonjg dem, sepse me
mbylljen e syve mund te shtofaet pendimi dhe te kufizohet sliikimi qg i kontribuon
koncetrimit te mednimeve nS All-llahun xh.sh. dhe vete namazin.
83 Eshte e qortueshme qH ng namaz ta kthesh kol^ anasb, e tS kthehesh me tere trupin
sepse I6vizja e tille e prish namazin. Kaffali ka tljfii^: "Kthyega xuomentale e kokes nuk
e prish msnazin, por nese gjate terS qendrimit ne kfembe eshtg e kthyer koka, namazi
eshte i prishur".
Nesaiun6pfemjetEbaDherrittheksonseP^gamberia.s.kath^e:"All-llahuxh.sh. eshte
i kthys: kah fafesi draisa ai nuk fcthehet anash, e kur ai e largon fytyren e vet prej Kibles,
Ali~Udiu xb.sh. largohetprej tij",
Titmifhiu nepennjet EiKsit e thekson deklaraten e Pejgamberit a.s. :
324
A mundet al qe fafet t1 kushtoje vimendje dlgkaje qe do te blnte ne te,
Qse kur veren digka rreth vetil ose te peshtyje kah Kibia
Salhi ka thene: "Ebu Bekri nje here shikoi rreth e rrotuU dhe e pa
Pejgamberin s.a.v.s.".
753. Na ka treguar Kutjebe b. Seidi, ketij Lejthi nga Nafiu, ai nga Ibni
Umeri, qg Pejgamberi s.a.v.s, ka pare kelbazan ne mur te xhamise kah Kibla
dhe e shkundi deri sa e largoi ate, edhe pse ende falej me masen dhe kur u
kthye (kah masa) tha:
"Kur dikush nga ju eshte ne namaz, para m eshte All°Ualiu, and^j
gjate namazit te mos peshtyje para vetit".
Kete ngjarje e transmeton edhe Musa b. Ukbe dhe Ibni Ebi Revvadi nga
Nafiu.
- Kur musliirmni hyn ne namaz, All-llahu xh.sh. ia kthen fytyrgn e vet, e kur kthehet
anash, All-llahu xh.sh. i thoS; "Njeri, kujt i Je kthyer? Kend e ke m6 tS afert se Mua?
Ktiiehu kah Une! Kur ktheh^ pet herS tS dytg, All-Uahu xli.sh. i b^ t& njejten verejtje*
e nese kete e ben per here te trete, All-llahu xh.sh. prej tij e lai^on MSshir^ e vet".
Taberanin nepermejet Ebu Hurejres thekson se Pejgamberi a.s. ka thSne; "Kur falni,
largohimi nga shikimi rreth e rrotuU, sepse ateherB jem. ne bised£ te drejtperdrejtg me
All-llahun".
Disiplina dhe mirgsjellja e namazit u nevojtitet njergzve gjithmone <flie gjithkund.
325
- ^1
it ~ • m •
743. Na ka treguar Hafs b. Umeri, ketij ia ka transmetuar Shu*be, nga
Katade, ky nga Enesi qe Pejgamberi s.a.v.s., Ebu Bekri dhe Umeri r.a. e
fiUonin namazin me "El-hamdu lil-lahi rabbi-I-alemiii,..".
78 Ebu Davudi ne perrabledhjai e tij te haditheve thot6: "Pejgamberi a.s., Ebu Bekri, Umeri
dhe Uthmani kmdimin ne namaz e kane filluar me "Elhamduiil-lahi rabbil-aiemin..."
Nesaiu nS "Stmeniii" e tij theksoE se Enesi ka deklaruar; "Kam falur pas Pejgamberit
a.s., Ebu Bekrit, Umerit dhe Uthmanit dhe asnjferin nuk e kam degjuar te kete lexuar me
ze "Bismil-lahi-r-Rahmani-r-Rahim".
Deklamta te njejta kane regjistruar Tirmidhiu dhe Tahaviu, kurse Mual-lJim thel^on se
Enesi ka thene; "Kam falur p^ Pejgamberit a.s., Ebu Bekrit, Umerit dhe Uthmanit, e ata
namazin e Irane filluar me "Elhamdulil-lahi rabbil-alenan" duke mos kcnduar me ze
"Bismil-lahi-r-Rahmani-r-Rahim" as ne fiUim, as ne fimd te kgndimit.
Dari Kutoiu tho^: "As-habet nuk e kane lexuar me zd besmelen", e Ibnt Habbani shton:
"... E kang kenduar me ze "Elhamdulil-lahi rabbil -alemin. ..". Ebu Ja' la pohon se as-habet
ne namazet nS te cilgt k^dohet me ze, kane filluar kendiinin me "Elhamdulil-lahi
rabbil-aiemin".
Teberaniu ne "Mu'xhemin" e dj, Ebu Nuajmi ne "Hiljun" dhe Ibni Huzejme ne
"Muhtesar" p<^ojne: "As-habSt kane kSnduar ng vete. "Bismil - lahi - r - Rahmani-
-r-RaMm".
Tinnidhiu ne "Srnienin" e tij pohon se Abdullh ibni Mugaffeli ne mimaz ka kSnduar me
ze besmelen dhe babai i ka Ihene: "Biro» largoju kBsaj risie! Nuk kam pare qe as-habet
tfi kene urrejtur digka me shume se fti^en e risive ne Islam. Kam fsdiir pas Pejgamberit
a.s., pas Ebu Bekrit, Umerit dhe Uthmanit dhe nuk e kam degjuar asnjgrin ta ke^ lexuar
me ze besmeleii, andaj mos e kSndo as ti! Kur te falSsh fillo kendimin me
"Elhamdulil-lahi rabbil-aiemin..."? Tirmidhiu konsideroi se ky eshte hadith i mire
(hasen) dhe se e kane marre parasysh as-habet me te shquar,
Ebu Umeri transmeton se Maliku ka tfaSne: "Mos e kendoni me ze besmelen ne namazet
e de^Tueshme (farz), e as nS vete, e ne namazet vullnetarisht (nafile), kush don le ta
kendojg, e kush nuk don le ta iSshc^S".
Thevariti, Ebu Hanifega^ Ibnn Ebi Lej li diss Abmedi thone qe besmela kendobst ne gdo
reqatpaffa "Fatihasfe".
Sipas mednimit te Shallut, besmele eshte ajeti i Fatihase dhe fgo lexohet ne vete ne
316
IW
Domosdoshmeria e te kenduarit te Kur'anit m namaze per imamin
«■ '_B
Dhe ne namzet ne te cilet lexohet me ze dhe ne vete.
755. Na ka treguar Musai, ketij Ebu Avane, ketij Abdu-1-Melik b. Umejri
nga Xhablr b. Semure qe ka thene:
- Banoret e Kufes I jane ankuar Umerit r.a. m Sa'din (b, Ebu Vekkas)
dhe e ka larguar Umeri dhe per mekemes e ka emertuar Ammarin (b.
laser). Ata prape jane ankuar dhe kane theksuar se ai nuk eshte i
shkathet per t'u falur. Umeri e ka ftuar dhe i ka thene: "Ebu Is-haku
(d.m.th. Sa'd), keta mednojne se U nuk je i shkathet ne te falur!"
Ebu Is-haku u pergjigj: "Pasha AlMlahun, une i kam falur s\q ka
falur Pejgamberi s.a.v.s. dhe nuk e kam shkrutuar ; kam falur jacine dhe
jam ndalur me gjate ne dy reqatet e para, dhe e kam shkurtuar kendimin
ne dy te fundit".
- Ky eshte mednimi yt, o Ebu Is-hak - ttia Umeri.
Pastaj me te, ne Kufe e dergoi nje njeri, apo disa njerez, qe i ka pyetur
banoret e Kufes per Sa'din dhe nuk e ka lene asnje xhami pa pyetur per
te. Gjithkush mire e kalevduar derisa hyri ne xhamine e fisit Ben! Abbas.
Aty n ngrit nje njeri nga ata, qe quhej Usame b. Katade, ndersa
mbiemrin e kishte Ebu Sa*d, i clli tha: "Pasi qe ve^ na ke perbetuar,
theksojme se Sa'di nuk ka shkuar (ne akcione) me ^eten, as qe e ka ndare
njesoj pla^ken e luftes dhe nuk ka qene i drejte gjate gjykimit".
- Pasha AU-llahun, te mallkoj me tri nema - tha Sa'di.
- All-llahu Im, nfee ky rob i yti eshte rrenacak dhe nese eshte ngritur
per t*u nderuar edhe per popullaritet, ^atja jeten, zgjatja varferine
dhe vere ne sprova!
Dhe me vone kur e pyetnin Usamen (per situatgn e tij te veshtirS), ai u
pei^igjej: "Baku i thinjur ka rene ne sprove, me ka zene nema e Sa'dit".
Abdu-1-Meliku gjithashtu ka thenS: "E kam parS me vone Usamen se si
nga pleqeria i kang rgne edhe vetullat mbi sy dhe si neper rruge i ekspozohet
robereshave duke i lutur p6r ISmoshe".
85 Eshte e domosdoshme qe ne dy reqtel e para te farzit krahas Fatihase t& kendohet 'edhe
327
Or
756. Na ka treguar Ali b. Abdullahu, ketij Sufjani, ketij Zuhuriu nga
Muhammed b, Rebia, ai nga Ubadet b. Saimti se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Nuk eshte (i plole) namazi i aty qe nuk e kendon Fatihane e
Kur'anit".^^
digka nga Kur'ani. Autori i vepres "El-hidaje" e edhe disa juriste ^erS kosiderojng se
mund tS kfindohet Kur'an edhe ne dy reqatet e fundit, e mimd te behet tesbih e edhe tS
heshtet. Ky eshte qendrim i haUfit ALi, Ibni Mes'u^t dhs Aishes, por, mgjithate,
koiisiderojiie se mS mirS Sshtg tS kendohet Kur' an.
Sipas emndimit tg Imam Ahraedit, Asixnit dhe tfi disa juristeve namazi eshte i
plotefuqishem edhe pa kendimin e Kur'anit ne te. Keta qendrimin e tyre e arsyetojnS me
deklar^n e halifit Ali, qS ia ka dhSng njE njeiiu i cili i ka thbng se ka falur pa kenduar
Kur'an.
- A e ke krj'er roqune dhe sexhden sipas rregullit - pyeli Aliu.
-Efcamkryer-upei^jigi ai.
- Ne n'eguU e ke namazin - tha Aliu.
Mundhiri transmeton se Aliu i ka thene nje shoku; "Kendo Kur'an ne dy reqatet e para
te farzit, e tesMhtne dy te fundit!"
Shafiung "Kadimen" e tij thote: "I plotfuqishemSshte namazi ipersoniti cili me hanese
nuk kendon Kur'an ne te".
Reqati i pare i farzit tS namazit te sabahut duhet tS jetg digka me i gjatS se i dyti.
Ne "Muhedhdheb" fhuhetse eshte aguliturioeMdimiiHaniefiutse eshte mire te kendohet
Kur* an diglw me gjate ne reqatin e pare se ng te dytin, e se e^te e qortue^aBe t6 bSsh te
fcunderten. Te farzi kater rea^h, dy reqatet e para mund te jene njellc^ tS gjate. Ka pasur
raste kur Pejgamberi a.s. e ka zgjatur reqatin e pare te faizit tS sabahut, te drekes dhe te
iqindise, e te dytin e ka shkratuar.
Ne namazet e dites Kur'ani kendohet ne vete dhe kush do t'i lexonte me ze tre ajete te
shkuite ose i^e te gjate, do is duhej berB sehvi sexhde, e Ebu Jusufi konsideron se duhet
bare edhe ai qe me ze shqipton qofte nje germc.
Tiranin eshte e lejuar ta mallkosh.
86 Eshte detyre (vaxhib) ne namaz te kendosh Fatihase, e kur f alesh me xhemat me imamin
jane Ire qendrime themelore: sipas te parit xheijiatliu e k^don FatihanS vetSm nS namazet
ne te cilst imami lexon Kur' an ne vete, sipas te dytit - xhemathu nuk kendon kurrsesi, e
sipas te hietit eshte e preferueshme te kednoje.
Ibni Musejjebi, Ebu Hani^a, Muhammedi, Ahmedi, Abdullah b. Vehabi dhe Esh-hebi
S28
^ <J (^ X*- tj ) '^ /g-^ ^^' Ji^ JS i\ ^ ^ft Ij/^ \/j». Jfe jlS ""cr V l^> — V#V
757. Na ka treguar Muhainmed b. Beshshari, ketij Jahjai nga Ubejdui-
laJiu, ketij Seid b. Ebi Seidi, nga babai i tij, ndgrsa ai nga Ebu Hurejre se
Pejgainberi s,a.v.s. ka hyrg n6 xhami, e pas tij njg njeri, i ka flaur (dy reqate),
e pastaj e ka pershendetur Pejgamberin s.a.v.s. Pejgambeii s.a.v.s. ia ktheu
pet^hendetjen dhe i tha: ''Ktihehu dUte perseri falu, sepse nuk je falur (sipas
rregulkve)!". Ai u kthye dhe u fal sig eshtg falur edhe mS pai^, erdhi dhe e
pershendeti Pejgambeiin s.a.v.s., ndgisa Pejgamberi s.a.v.s. (prapS) tha:
"Kthehu dhe prape falu, sepse nuk Je falur si duhet". Pas vSrejtjes sS txetS
Ihone: "Kush fal pas imamit, gjate qendrknit ne kembe, aufc do tg k^kinoje asgjg nga
Kur'ani, e as Fatihan".
Hanefile qgadrinun e tyre e argumentojne me ajtetiii: "Fekra ma tejes^re mine!
Kur'an!", d.m.fli. "LexoninSnamazatSqeksiimSlelitg!" (el-Mezenomil, 20).
MeritoD kujdes edlie tteklarata e Xliabir b. Abdullahut, Ibni Uraerit, Ebu Seid Hudriut,
Ebu Hurejres, Ibni Abbasit dhe Ea&s h. Malikut "Kush fal pas imamit, kendiim i imamit
ng te njejt^ kohS ^hB edhe kendim i tij". Ketg deklarate e ksmg it^istraarlhiii Maxhe
dhe Dari Kutniu ne "Seunenet" e tyie dhe Taberaniu nc "Evsadii" e tij. m& ajiS dalHm tS
vogei te tekstit. Deklerata tt ngjasiime kane dhenS edhe mg tep^ se tffltSdhjetS as-faabe,
e autori i "Bl-Hid^es" thote se eshte mediim i shumicgs apsohite t^ as-habSve q&
xhematliu, duke falur pas imamit, asgje nuk duhet te Jkendoje nga Kur'ani.
Ei-Harizmi ne vqpren e tij "Keshfii-1-Esrara" pohwi se Abdullah b. Zejdi duke
trauismetuar nga babai i tij ka thgne: "Atij q6 felet pas imamit dhjetS as-habe ia kanS
ndaluar kednimia e Kur'anit ne n^maz, e ata Jang: "Ebu Befei, Un^, Udmiani, AHu,
Abdu-r-Rahman b. Avfi, Sa'd b. Ebu Vekkasi, AbduU^ b. Mes'udi, Zejd b. Thabiti,
Abdullah b. Umeri dhe Abdullah b. Abbasi.
Halifla AH thote: "Kush kendon Kufaa duke falur pas imamit, ai nuk eshte ndirugfe te
Pejgamb^t a.s.".
329
ai tha: "Pasha ate qe te ka derguar me te Verteten, une nuk dye me mire,
and^ me meso!" Atehere Pejgamberi s.a.v.s. tha;
"Kur te nisesh namazin shqiptoje tekbirin, pastaj kendo nga
Kor'ani ^ka te vie me lehte e bjerr ne ruqu derisa ne te te qetesohesh
plot€sisht, atehere ngrihu, qe ne te qendruar (n6 kgmbe) te drejtohesh
pidtesisht, past^j bjerr ne sexhde qe ne te te qetesosh^h plotesisht, pastaj
ngrihu ne te ulur ashtu qe te qetesoshesh plotesBht" Ashtu vepro ne cdo
87
nmaz (qofte farz apo nafile)!"
87 Ne namazet e dites, duke perjashtuar nam^in e xliumase, dhe ata te bajrameve, Kiir'am
kaidohet ne vete dhe kush e kendon me ze duhet berS sehvi-sexhde.
Nga hadithi muiKl te perfundobet:
- pergjegjesia ne pa-shendetje hyn nS detyrat obligalive (vaxMb);
- injoranca nxik eshte shkas per piine te paixegullta;
- eshtS detyre bbligative te fillohet aamazi me tekfoffin e zakonshan dhe ne kmbe te
kendohet digka nga Kur'ani;
- esh^ vaxhit),qe.ne niqu dhe sexhde te qetesohesh plotesisht.
fishte transmehiar se halloa A!i ka urdheruar qe nB dy reqatet e para te drekes dhe
iqnindise te kendohet Fatiha dhe nga nje sure, e ng dy reqatet e fundit vetem Fafihaja.
Sufjan Ihevria thote; "Ne dy reqatet e para te farzit, te nm^azit kater reqatesh kendo
Fatihane dhe nga njg sure, e ne dy reqatet e fundit vetem Fatihane ose tesbih ne gjalesi
te Fatihase",
Eshte transmetuar-se liNii Mes'udi nuk ka kSnduar asgjfe nfe dy reqatet e fundit Ic farzit
t& namazit te drekes dhe iqindise.
Hilal b. Sinani ka falur prane Abdnll^ b. Jezidit dhe e ka degnar duke kenduar tesbih
nS dy reqatet e fimdit te farzit te drekSs dhe iqindise.
. ■: Nga^jo qS u paraqit sb3iet se fc^idiim i Fatih^e ne. nmaz hyn ne detyrat vaxhib dhe
ku^ e l^i^on, duhet h&xB sehvi-sexhde;
- gneguUiim i nadhi^es se pjeseve theraelore te namazit ose te hamiarit te nd<mjeres
prej tyte e prish namazin <fiie duhet p&seritur;
- te udhSzosh ne te njire, t'i p^igosh njerezit nga e keqja esh^ detyre e ^do muslimani;
- palSve duhet p^rgjigjur shkurt e qarte;
- nJCTezit e ditur dhe edukatoret mkq mases duhet te kraie taktike, ta arrijng renomene e
tyre dhe flaiet t*i vertetojne me ve^ffa.
Kadi I'jadi konsideron se hadithi i pennendur i i^ierbea si argument atyre qe mednqjne
se ne namaz mund te kendohet i^ktbxim i Kur'anit i^ gjnhejoarabe. Mendimet e ndara
lindin per shkafc te kutjamit te ndtysi^m tB stnrave tS Kur'anit. Disa apologjete thone:
"Kur'ani dshtg emgr vetem per permb^e". e te tjsret "per emBr e pSr pgonbajtje
bashfcari^f' ms ?'.Tast pedahiini i K^ar' anit nuk eshte i igejte 9ka edhe Knr'^
arabe.
330
oxame-
758. Na ka treguar Ebu Nu'mani, kStij Ebu Avane, nga Abdu-1-Melik b.
Umejri, ky nga Xhabir b, Semure i cili ka thene:
"Une ua kam falur namazin e jaclse si? ka falur Pejgamberi s.a.v.s.
dhe nuk e kam shkurtuar: e kam zgfatur (k^ndimin) ne dy reqatet e para
dhe e kam shkurtuar ne dy (e fundit'*.
Ky eshte mendimi yt, tha Umeri r.a.
J,^ C) ^ » J« j-1 0^ iil:5 4^1 ^^ a ^ ^^ ^^ ^ ^ Ull. Jll ^%1 1^^
759. Na ka treguar Ebu Nuajroi, ketij Shejbani nga Jahjai, ky nga
Abdullah b. Ebu Katade, e ai nga babai i tij qe ka thene:
"Pejgamberi s.a.v.s. ne dy reqatet e para (farz) te namazit te drekes
lej^ante suren Hllestare t§ Kur'anit dhe dy sure: te kednuarit ne reqatin
e pare e zgjaste e ne te dyfin e shkrutonte e ngai^^er^ ato ajete edhe
degjoheshin. Ne Iqindl kendonte Fatihane dhe dy sure: ne reqatin e pare
e zgjaste te kenduarit, e e zgjaste edhe ne reqatjii e pare te namazit te
sabahut, dhe e shkurtonte ne te dytin".
Te paret qendrimin e tyre e argumenixyne me ajetm: "Iimehsi le fi zuburi-I-evvelin",
dnLth. "Kur'ani ka qen3 edhe ne shpalljet e meparshme" (esh-Shuara, 196), e dihet se
ato shpaUje nuk kane qaie ne gjwhen arabe. Shpallj a e AH-llahut xh. sh. « derguar Davudit
eslite quajtur Zebur, e Musait Tevrat, e Isait Inxhil, e e Muhainmedit a.s. Kur'an".
mmmammmmm
331
760vNa ka Ireguar Umer b. Hafsi, ketij babai i tij, ketij A'meshi, ketij
Uraare nga Ebu Ma'meri qe ka thene:
- E kam pyetur Habbabin a keiidonte Pejgamberi s.a.v.s. Kur'an ne
namaxet e drekes dhe iqindise?
- Po - u pergjigj.
- Si e dinit kete? - pyetem.
- Nga levizjet e iiijekres se ty - u pergjigj Habbabi.
Te kenduarit e Kur'anit ne (namazin) e iqindise
761. Na ka txeguar Muhammed b. JusuO, ketij Sufjani nga A'meshi, ai
nga Umare b. Umejr, e ky nga Ma'meri qe ka pyetur Habbab b. Erettin:
88 Nga hadithi muiid te peiiiiiidohet:
, ~ eshte obligim te kendotiet Fatihaja ne ^do rcqat te namazeve te cileve ne dy reqatct c
para te farzeve dise ne tt gjittia reqatet e nafileve ju shtohet edlie nga iije sure. Suret e
shkurtalexohenne teres!, e te gj;itatn6menyre£ragmentare. Kendimi i Kur'anitnenamaz
nS veie ose me ze nufc eshte kusht per vlefshmerine e namazit, por eshte e nevoj shme te
shkohel piaktikes se zakonshrae (se iiguHtur);
- hnam Miihammedi dhe disa jurists te shkolles hanefite konsiderojne se reqati i pare i
te gjithe namazeve duhct tc jete di^kame i gjate se i dyti. Ebu Haniija edhe Imam Jusufi
inendojne se dy reqatet e pare mund te jene njelloj te gj ate vetem te farzi i sabahut reqati
i pare diihel te jele me i gjate nga i dyti qc te mundet masa ne numer sa me te madh te
■ arrije ne ate feqat dhe ta f ale baslikarisht me imam;
- i ploteliiqishem eshte gjykimi i sjelltir ne baze te treguesve te jasht&n.
332
- A kendonte Kur'an Pejgamberl s.a.v.s. ne dreke dhe iqindi?
- Po " u pergjegj.
- Prej nga e dinit qe ka kenduar? - kam pyetur (thote Ebu Ma'meri).
- Nga te drldhurit e mjekres se tij - u pergegj Habbabi.
762. Na ka treguar Mekkij b. Ibrahimi, nga Hishami, ai nga Jahja b. Ebi
KetJiiri, ky nga Abdullah b. Ebu Katade, e ai nga babai i vel qe ka thene;
"Pejgamberi s.a*v.s. kendonte ne dy reqatet e para te drekes dhe
iqindise Fatlhane dhe nga nje sure, e ngaiyehere i kemi degjuar edhe
^ •' « ■
Te kenduarit e Kur'anit ne namazin e akshamit
763. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka infomiuar Maliku, nga
Tbnu Shihabi, ai nga Ubjeduliah b. Anduliah b. Utbc, ndersa ky nga Ibni
Abbasi r.a. qe ka Ihene:
- Nena e Fadllt e ka degjuar (Ibni Abbasin) duke kenduar: "Vel
murselati urfen..." dhe ka thene: "Biro, pasha All-llahun, me kendimin
tend te kesaj sure, me ke perkujtuar se ajo eshte surja e fundit qe e kam
degjuar nge Pejgamberi s.a.v.s. duke e lexuar ne namazin e akshamit".
764. Na ka treguar Ebu Asimi, nga Xhurejxhi, ai nga Ibnu Ebi Mulejke,
ky nga Urvc b. Zubejri, e ai nga Mervan b. Hakemi i cili thote se Zejd b.
e ka pvetur:
333
l^MfC
"Qka eshte me iy, ti ne aksham kendon sure te shkurtera, ndersa
une e kam degjuar Pejgamberin s.a.v.s. duke lexuar suren e gjate (A'raf)
nga grupfi i dy sureve me te gjata".
w. „ „. ___. ^
Te kenduarit e Kur'anit zeshem ne namazin e akshamit
765. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi» kete e ka informuar Maliku, nga
Ibni Shihabi, ai nga Muhammed b. Xhubejr b. Mut'imi, e ky nga babai i tij,
i cili ka thene:
"E kam degjuar Pejgamberin s.a.v.s. duke lexuar (suren) et-Tur ne
namaz te akshamit".
89 Sureteshkurtera(mufassai)janetrigrupe: grupii pare jane siiretprej sm:es "Muhanimed"
ose "Bi-Feth" e deri te surja "Buruxli", gnipi i dyte prej sotcs "EI-Bimixh" deri te
"Bl-Bejjiiie" dhc gmpi i trete jwej siares "El-Bejjioe" e deri ng fund tB Kur'anit.
Dufcet se Pejgamberi a.s. ne rastin e eperm ka kenduar vet£m pjesen e parg iB sures
"El~A'raf' , s&p^ ngakjo qe u paraqit dihet se ai ne aksham kak^duar suret e shkrutera.
Ebu Haaife, Maliku, Shafiu dJbe numd me i omdli i Juristeve preferojne qe ne aksham
te kednohec suret e pfermednura kah fundi i Kur'anit.
Sipas i^3idimit te Malakut ^shte e gortueshioe te liSnt^Jien suret e gjatane namaz tS
akshatmt, e kednirais e sureve te shkmtSra e prefax)jnS: "Ebu Haaefija Tahaviu,
Theraviu, Ndiaiii, Abdullli b. Miibarkeii, Ebu Jusufi, Muhammed Ahmedi, Maliku dhe
is-haku.
Abduli^ b. Umsfi transmeton se Pejgamberi a.s. nS farz te akshamii shpesh ka Iffiuduar
suret "El-Kafiniu" dhe "El-Bilas".
Bezazi ne "Musnedin" e vet p6nndn qe Pejgamberi a.s. nS nje rast ue aksham dhe jaci
ka k^dnuar suret 1B cilat fiUojnS me " Vel-lejH idha jagsha" dhe " Vedduha.. .", e ne (keke
e iqindi "Sebbihisime rabbSkelaUa... " dhe "Hel etake hadithul - ga^je...".
Te gjithg as-habet ng afeiham kane kendnar sa wB shkurt.
90 Nga hadithi mimd te peEfundohet:
- Kur' ani lexohet me ze ne dy reqatet e p^ tg f atzit t£ akshamit Nesc imami kSte kfi5K3i^
e b^ n6 veto (pa zfi), duhet b^e sehvi sexhde; (
- PejgmBfoeri a.s. nS rastia e p^iiMadarka feSnduar ly e frj^ment te sures et-Tiff . GjatSsi^
e te k^duarit te Kur' anil e ka peohtalur sipa^ p^t^es sS xbematit qc falej ;
334
Te kenduarii e Kur'anit zeshem ne jaci
766, Na ka Ireguar Ebu Nu*mani, ketij ia ka transraeluar Mu'terairi nga
babai i itj, ai nga Ebu Beker (b. Abduilahu), e ky nga Ebu Rail' qe ka thene:
- Kam falur jacine me Ebu Hurejren. Lexonte: "idha-ssemaun
shekkat..." dhe beri sexhde. Une i bera verjetje, kurse ai me tha: "Kete
sexhde e kam bere pas Ebu Kasimit s.a.v.s, dhe do ta beje kete sexhde
derisa te takohem me te".
161. Naka treguar Ebu-1- Vclidi, kctij iaka transmetuar Shu' be nga Adijj,
i cili ka thene;
- E kam degjuar Bera'un qe Pejgamberi s,a.v.s. ka qene ne nje
udhetim dhe ne njerin nga dy reqatet e jacise (Ic parin) ka lexuar zeshem
"Ve t-timi vezzejtuni...".
- gjatesia e kfidnimit te Kiira'ntt ne ^do falje duhet te j'cte e matur dhe terlieqese per
njerezit.
91 Nga hadidii mund te perlundohet:
- gjate leximit te siires "El-Inshikak" diihet bere sexhde, qofte pas kendimit te ajetit 21
lie te ciliii sexlieja pennendet qarte, qofte pas kendimit te tere sures;
lejohet Pejgamberi a.s. te Ihiiret me ofiqin Ebu-1- Kasim, qe dometliene babai i Kasimit.
92 Nga hadithi mimd te perfundohet:
- ne dy reqatet e pjira te faizit te jaci se imami e lexon Kur' aiiin me ze.
Transmetohet se Imam Malikii kishtc qejf qe ne j^i ta kendoje siiren "El-Hakk" dhe te
tjerat me gjalesi te njejte si ajo, halJ:Qa Uthman suren "En-Nexhm", e Ebu Hurejre suren
"ElAdiiat".
335
'■un'
■ a BV
. 768. Na ka treguar Museddedi, ketij Jezid b. Zurej' Icetij ia ka transmetuar
Tejmij nga Bek6r bjEbu Refi' , i cili ka th6ne:
- Kam falur Jackie me Ebu Hurejren. Lexonte: Idhassemaun shek-
- (^'eshte fejo? - e pyeta.
- E kam bere (duke u faiur) pas Ebu-1-Kasitmit s.a.v.s. dhe do ta bej
yazhdimisht derisa ta takoj - tha ai.
7e kenduarit e Kur'anit ne namazin e jaclse
769. Na ka treguar Hal-lad b. Jahjai, ketij Mis*ari, ketij Adijj b. Thabiti
se ai e ka dfigjuar Bera'un r.a. duke thene:
s.a«y.s. auKe lexuar zestiem ne jaci:
"Vetttni vezzeJtunL./* dhe nuk e kam degjuar askend te kete ze me te
bukur ose t@ lexoje me mire se al.
JursitSt e shkolEs hanefite preferojne qS n& kohS dimri ne farz te sabahut te kfiodohen
rreth 100 s^ete Kur' an, v^gs n^th 40, e ne kohS ^^eshte 50-60 ajete duke mos e llogaritur
Fatihane, adei^a ne daske e iqindi ireth 20 ajete me pak.
336
Ne dy reqatet s para te jacise kendohst me gjate,
770. Na ka treguar Sulejmaii b. Hrbi, kStij ia ka transmetuar Shu'be nga
Ebu Avni, ky e ka dSgjuarXhabir b. Semuren qe ka thene se Umeri 1 ka thene
Sa'dit:
- Jane ankuar ne ty per ^do gje, madje edhe per namaz?
- Une e zgjas te kednuarit e Kur'anit ne dy (reqatet) e para dhe e
^kurtoj ne dy te funditj e nuk e shkurtoj namazin qe kam falur pas
Pejgamberit s.a.v.s.
- E ke thene te verteten, tha Umeri, por ky eshte mendimi yt, apo,
mendlmi tm ndaj teje.
Te kenduarit e Kura'mtzlshgm ft@ sabah
Uirani Selemeja ka thene: "PejgauibeH s.a.v.s, (ng sabah) ka kenduar
suren"et-Tur"'.
771. Na ka treguar Ademi, kMj Shu'be, ketij Sejjar b. Seleme, i cili ka
thSnS:
337
- Kemi hyre une dhe babai im te Ebu Berze Eslemi dhe e kemi pyetur
per kohen e namazve te detyrueshme ai u pergjegj: "Pejgamberi s.a.v.s.
dreken e falte kur dielli kalonte nga zeniti; iqindine ashtu qe njerlu te
mund te kthehej deri ne sk^ te Medlnes^ kurse dielli ende shkelqente
mire, Kam harruar gka ka thene ne lidhje me akshamin (thote Sejjari).
Per shtyerjen e jacise deri pas nje te tretes se nates nuk merzitej, nuk e
donte te fjeturit para jacise as ndenjen pas saj. Sabahun e falte, ashtu
qe xhemtaliu kur te jepte selam, ta njohe shokun e vet (prane vetiti). Ne
te dy reqatet lexonte (zeshem), perkat€sisht ne lyerin prej tyre 60 - 100
772. Na ka treguar Museddedi, ketij Ismail b. Ibrahimi, ketij Ibni
Xhurejxh, kSte e ka infonnuar Ata'u, i cili e ka degjuar Ebu Hurejren r.a.,
duke thenS:
93 Muhadithet tjere i kane regjistmar me hoilesisht deklaratat e as-habeve. Ebu Da^Tidi
shenon se Amei b. Harithi ka iheas: "Me bebet sikur tash e degjoj Pejgambeim a,s. si ne
namaz te sabahut kendon sutoq "Kuvviret".
Muslirat n£ "Sahihim" e tij thekson deklaraten e Kutb b. Maiikut, se Pejgamberi a.s. ne
sabah ka kenduar suren "Kaf '.
Abdullab ibni Uraeri liiote: "Pejgamberi a.s. i^ ka urdhSmar qg gjatS imamllSkut t'i
kendojme suret e shkurtera, edhe pse ai nganjehere ne namazin e sabahut ka kenduar
suien "Es-Saffat" e cila i ka 132 ajete.
Termidhiu ne pmnblei&ien e tij te haditheve theks(m qe Pejgamberi a,s. nje here nB
sabah fca kenduar suren "El-Vakia", e heren tjeter 60-100 ajete te ndonje sureje tjeter.
Halloa Umer, ne sabah kishte qejf ta kendojS suren "Er-Ra'd", e Ebu Bekri siirea
"El-Bekare". Ne ditSn e vrasjes se halifit Uiuer ne namazin e sabahut kishte dale imam
Ibni Avfi dhe ka kfiuduar surem "Eu-Nasfir" dhe "El Kevther" dhe p^taj ka thenS: "Umeri
ka pasnr qejf qe nS sabah t'i kendoje suret "Junm" dhe "Hud", Uthmani suiet "Jusuf '
dbe "EI-Kelif' kurse Aiiu "EI-Enbija".
Ibni ShJhabi ne sabah i kendonte shpesh suret "EI-Mulk" dhe "El-Ihlas".
Sipas kSsaj qe u paraqit imami nc fsrz te sabahut me ze kendon Kur' an aq gjate .sa u
pergjigjet xhemtalijijve.
338
"Kur'ani kendohet ne ^do naina2, e ku na kamundesuar Pejgamberi
s.a.v.s. ta degjojme edhe ne jua mundesojme ta degjojni^ e ku na e ka
lexuar ne vete (pa ze) edhe ne jua lexojme juve ne vete, Nese FaUhase
nuk i shton asgje (nga Kur'ani), namazin e ke te vlefshem, nese i shton,
kjo eshte me mire".
94 Ahmed ibni Hambeli ng "Musnedin" e tij thekson se Atau ka thene se e ka dtigjuar Ebu
Hurejren duke thene: "Kur'ani kendohet ue 9do namaz. Ne ato namaxe qe Pejgamberi
a.s. i ka kednuar me zS edhe ne jua iexojme me zS, nS ato namaze qg i ka lexuar nS vete,
edhe ne jua lexojme ne vete. Nuk ka namaz pa kendim tg Kur'anit
Miislimiiie"Sahihutt" etijkare^istraarke^pohimteEbuHurejres: "Kur'ani kendohet
ne gdo namaz dhe ne ato namaze qe keni degjuai' Pejgamberin a.s. ta lexoj me ze, edhe
ne jua lexojme ashtu, e ne ato namaze qe ua ka lexuar ne vete, edhe ne jua lexojii^ ne
vete. Ai qe ne namaz lexon vetem FatihanS, namazin e ka me vlerS tS plot6, e, nese pas
saj kendon edhe nje sure* kjo eshte edhe me mire".
Pohime te n^ashme nS pgrrabledhjet e tyre te haditheve kane regjistruar edhe Nesaiu,
Ebu Davudi dhe Tahaviu.
Eshte praktifce e ngulitur qe imami ne namazet e dites Kur' anin ta kendoje ne vete, e ne
ato te nates me ze. Tahaviu ka regjistruar fcetg pohim tS Ebu Hureji^s: "Pejgamberi a.s.
na ishte here imam dhe ne disa namaze na ka kenduar Kur' an me ze, e ng ^ tjet^t nfi vete:
me ze ka kenduar ne aksham, jaci, sabah, xhuma' dhe nS namaze te bajramit, e ne vete
kendonte ne dreke, iqii^, ne reqatin e trete te aksharait dhe nS dy reqatet e ftmdit te
jacise" .
Ne namazin per shi, sipas mednimit te Ebu Jusufit, Muhammedit, Shafiut dhe Ahmedit
Kur'ani lexohet me ze, e gjate zSnies se diellit ne vete sipas mendimit tS Ebu hanifes,
Muhammedit dhe Shafiut, ndersa Ebu Jusufi edie kgtu preferon kendimme z£.
Eshte e detyrueshme qe ne dy reqatet e para krahas "Fatihase" te kednohet edhe nga nri&
sure, gjegjSsisht treajete te shkurter osenje igjatB. Ebu SeidHudriupohon qe Pejgamberi
a.s, ka thene: "Nuk ka namaz pa "Fatiha" (&e sure"., kurse Tjrmidhiu dhe Ibni Maxhe
pohojnS qS ai e ka trausmetuar deklaraten e Pejgambeiit a.s.: "^les i namazit eshte
abdesti, hyrje eshtS tekbiri, e dalje selami. Nuk eshte nmnaz i perkryer namazi i atij qe
nete nuk kendon "Fatihae" dhe nje sure".
Imam Ahmedi dhe disa jurisia tfaeksojne se Pejgamberi a.s. ka thene: "Pgr namazin farz
nuk mjafton vetfera "Fatihaja". Ne l^ duhet kendoar edhe tre ose me shun^ ajete".
Sipas mt^dimit te juristeve te shfcoUgs hanefite te kednuarit e "Fatihase" na namaz bSn
pjese ne detyre le shkalles sS dyte (vaxhib), spese ne Kur' an eshtS thBne: "Lexoni nga
Kur'ani ate qe eshte lehte..." (el-Muzemmil, 20) Ne kgtg citat hyn "Fatihaja" dhe teksti
tjeter nga Kur' ani te cilin eshte me lehte ta mesosh.
339
'/-cyOuAa^i
J*
fl^ W "
Te kenduarit e Kur'anlt zeshem ne namazin e sabahut
Uram SeJemeja ka thene: "Kant bere tavaf prapa mases, kurse
Pejgamfeeri s.a.v,s. kendonte (ne sabah) suren "et-Tur".
773. Na ka treguar Museddedi, ketij ia ka transmetuar Ebu Avane nga
Ebu Bishri, ai nga Seid b. Xhubejri, ndersa ky nga Ibni Abbasi r.a. qe ka
thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. u nis me nje grup te shokeve te tij per ne tregun
Ukadh, ndersa shejtaneve tashme u Ishte ndaluar t'i degjojne l^jmet
qiellore. Atyre u jane derguar edhe rrufe te zjarrta (yje) dhe shejtanet
iu kthyen popullalt te vet te cUet pyeten; "^ka keni?" dhe ata u
pergjigjen: *'Nderinjet neve dhe te pergjuarlt e bisedes qiellore eshte
vene ndalesa dhe te ne jane derguar rrufe te skuqura - te ^arrta".
- Pengesa ndenrjet juve dhe te degjuarit te bisedes qiellore ka lindur
vetem per>shkak te ndonje ngjarjeje te lidnur rishtas - u tha populli I
lindja dhe perendimi i tokes dhe vezhgoni g'eshtS ajo
ingeses per Der&:iimin e
340
Ata u kthyen dhe u drejtuarn kah Tihama deri te Pejgamberi s.a.v.s.
e ai qe atehere ishte ne lugtnen Nahle, duke menduar te shkoje ne tregun
Ukadh, falte me shoket e vet namazin e sabahut Kur degjuan Kur ^anin,
e pergjuan gjate dhe pastaj thane: "Pasha All-llahun kjo eshte ajo qe ka
ndihmuar per te vene pengesen dnermjet neve dhe te pergjuarit te
bisedes qiellore!"
Kur u kthyen atje (ne Jemen) te populli i vet, thane: "PopuUi yne, ne
kemi degjuar Kur'an te ^uditshem, I cili udhezon ne rruge te drejte, ne
e besuam ate dhe nuk i pershkruajme Zotit tone kurrfare shoku".
Atehere All-Uahu i shpalli Pejgamberit s»a.v.s»:
"Kul ukije ilefie,,. ", (d.mak: "Me eshte shpallur.,."}.
•^ ^ ^ / (ElXhin,!)
95
ur vetem aeKiarata e
774. Na ka treguar Museddedi, ketij Ismaili, ketij Ejjubi nga Ikrime, e
ky nga Ibni Abbasi qe ka thene:
95 Disa islamologe rastin e permendur e kuptojne ^aleper^lshem duke thdssuar qe
Pejgamberi a.s. i esh^ derguar edhe xhindeve dhe njerezve, dhe se me Shpalljen e
Kura'mt xhindeve ju eshte ndaluar hyija ne sferat e laita.
Sipas flieksimeve ne "Telvihun", xhindet jane qenie shpirletore te cilat e pranojne
SHpalljen, e shejtanet te cilet nuk e |H:anojne.
Sipas Ibni Is-hakut ky Sshtg fakt historik. Pejgamberi a.s., i dfehpSruar me bisedimet me
fisin Thefcif ne Taife, duke u kthyer per ne Mekke, eshte vendosur ne luginen Nahel. Aty
ka bujtur dhe ne aghn ka falur namazin e sabahut. Atehere kane arritur (rastesisht) 7-8
anetare te fisit jemenas, kaue dSgjuar kgndimin e Ktir'anit, ia kane percjelle kete fisit te
tyre dhe kane thene se e pranojne kete beslm, e hedhin besimin ne shumg zotra.
Vakidiu thekson se Pejgamberi a.s. ka shkuar ne Taife me 27 shevval te vitit te 10 pas
pejgamberise. Atje ka qeadruar rreth 25 dite dhe eshte kthyer ne Medine me 23 dhul
ka'de. Ne tebbiul ewel tg vitit 11 pas pejgamberisg, Pejgamberit a.s. i kane atdhur disa
te huaj nga Haxhuni dhe e kane pranuar Islamin.
Ekzistimin e xhindeve e mohojne shume filozofe, shumica ithtare te sektes kaderij,
mu'tezile, xhehmije etj.
Ekzistimi i xhindeve, si qenie shpirterore, eshle verifikiiar me Kur* an dhe hadith.
341
_ — ifii!ii!stiiissvxiiui!S«aiaaitiiKsi!aiiiiii^^ _
- Pej^mberi s.a.y.s. ka lexuar zeshem ne namaz ii€ te dlin I ishte
urdheruar, kurse ka heshtur (ka lexuar nS vete) ne te cSin I eshte
urdheruar (tg hesht).
"Ne kete Zotd yt nuk te ka harruar".
"Jm keni, ne te derguarin e All-Uahut, skembuU ideal",
(el-Ahzab, 21)
96 Kur'ani eshte ligj kushteliies i muslimangve, e :Qalet dhe praktika e Pejgambcdt a.s.
plotesjm i Tij. Ai ka qene model per zbatimin e perpikte te rregullave tg Kura'nit Te
mobosh punSn dhe praktikSn e tij esfatB e barbarte me mospranimin e Kur'anit.
342
opoamc
Te bashkuarit e dy sureve ne nje reqat
(Kendimi i ajeteve te fundit, kendimi i sures para te kenduares dhe
kendimi i ajeteve te para te sures)
Permendet nga Adbullah b. Saibi, se Pejgamberi s.a.v.s. ka kenduar
ne sabah suren "el-Mu'minun" dhe duke kenduar, kur erdhi te te
permendurit e Musait dhe Hrunit, eprkatesisht Isait, e zuri kolli dhe ra
Umeri, ne reqatin e parej ka lexuar 120 ajete nga sureja "Bekare",
e ne te dytin nje sure nga grupi "Melhani".
Ahnef (b. Kajsi) ne reqatin e pare ka kednuar suren "Kehf ', ndersa
ne te dytin suren "Jusuf ' ose "Junus",
Ahnef! ka permedur, se ai me Umerin r.a. ka falur sabahun me keto
dy sure.
Ibni Mes'udi ka kenduar (ne reqatin e pare) 40 ajetet e para te sures
"el-Enfal" e ne te dytin suren nga grupi I sureve te shkurta te Kur'anit,
ndersa Katade thote per ate qe kendon i\je sure (tg ndarg) ne dy reqate
ose e eprserit i\je sure ne te dy reqatet: "I gjithe ky eshte librl i
n
744. Ubejdullah b. Amri duke transmetuar nga Thabiti, ai nga Enesi
r.a. ka thene:
je njeri nga Ensarijte u eshte here imam ne xhami ne Kuba; dhe
sa here qe e fillonte suren, te cilen donte t'ua kendoje te pranishmeve ne
namaz, ne te cilin kendohet zeshem, e fillonte me suren "Kul huvali-llahu
ehad..." dhe kur e perfundonte, e kendonte suren tjeter me te. Keshan
vepronte ne ^do reqat. Rreth kesaj geshtje kane biseduar me te shoket
e tij dhe kane thene: "GjUhnjS te kenduarit e Kur'anit e fOlon me atte
sure. Pastaj nuk e sheh te mjaftueshme per te qene namazi i plot£ dhe e
kendon edhe suren tjeter. Kendoje vetem ate ose lere dhe lexoje ndoiye
r".
• line nuk e le, e ju nese doni t'u behem imam Ja keshtu, une do te
veproje keshtu; e nese kete e perbuzni, une do t'u leshoje juve - tha.
Ata menduan se ai eshte me i miri nder ata dhe nuk kane dashur
dikush tjeter t'u behet imam.
343
KuT u ka ardhur Pefgambert s.a.v.s. e kane i^oftuar per kete dhe ai
"O ti nian, ^ka te pengon qe te mos veprosh ashtu S19 te kerkojne
shoket e tu dhe ^ka te shtyn qe domosdo ta kendosh kete sure ne ^do
reqat?"
e dim - tna ai,
- Dashuria jote ndaj saj do te te coje ne Xhennet - tha Pejgamberi
97
^ , /-;l|-'. ? '. *."<--"> ' — '•./-^
775. Na ka treguar Ademi, ketij Shu' be, ky nga Amer b. Murre, i cili ka
thene se e ka degjuar Ebu Vailin qe ka thene:
- Ibni Mes'udit i ka ardhur Bje njeri dhe ka thene; "Nje natg kam
"»4r.,«™«„„i" ^.,««j^ „:i w,sK -„„„*»'
- Kjo eshte vetem recitim, si recitini i vjershes - ka tiiene Ibnl
Mes'udL Une dy sure te njejta (per nga gjatesia) te cHat Pejgamberi
s.a.v.s. I ka ngfltur dhe ka permendur 20 sure te grupit "Mufassal", dhe
atte nga dy sure ne ^do reqal
97 Nga ^o qg u paraqit mund te perftindohet:
- nS nj^reqat xmmd t£ kendohen dy sure e edhe mS shmi^, e £sht£ e lejuar t'i bSsli shfaiehi
. t'iken(k)^siiretecaktuaranedisanaaiaze, etg tjeratnaiiamazet tjera;
- - me se mki eshle te falesh pas imamit i cili eshte me i devotshmi: "Methani" jane sure
te Kur'anit te cilat kane me pak se 100 ajete.
98 Me DJe mst tjeter Ibni Mes'udi ka thene qe Pejgamboi a.s. i ka bashkuar suret:
"Er^Rahman""-En-Nexhm", "El-Kamer - El-Hakka", "Edh-dliarijat - Et-Tur", "El-VaM'a
- En-Nun", EI-Mearixh - En-Naziat". "El-Mutaffifm - El-Abase", "El-Muzemrail -
El-Muddetiiir", "Iki-Dehr - El-Kijame'^ "El-Murselat - Ea-Nebe'", Et-Takvir - dlie
Ed-Cmha".
Sshte e ndaluar Kur'anin ta recitosh si kenge. Kur'ani kenddiet me ndjenje respekti, me
. m&dnim dlK sipas rregullave te parapara te texbvidit.
344
')k,aaz€
776. Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij ia ka transmetuar Hemmarai
nga Jahjai, al nga Abdullah b. Ebu Katade, e ky nga babai i tij qe PejgaiBberi
s.a.v.s. n6 dy reqatet e para te drekSs ka kSnduar "Fatihane" dhe dy sure,
ndersa ne dy te fundit vetem "Fatihane". Na mundesonte te degjojme gdo
ajet. Ne reqatiii e pare kendonte me gjate, ndersa ne te dytin nuk e ka zgjatur,
e keshtu vepronte edhe ne namaz te iqindise e te sabahaut.
Te kenduarit e Kur'anit ne vete ni dreke dhe ne iqindi
777. Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, ketij Xheriri nga A'meshi, ai nga
Umara b. Umejri, e ky nga Ebu Ma'meri:
- E kam pyetur Habbabin, a ka kenduar Kur'an Pejgamberi s.a.v.s.
ne dreke dhe iqindi?
- u pergiegj ai.
- Prej nga e more vesh? - e pyetran*
99 Nga hadithi mimd te perfimdohet:
- ne dy reqatet e fundit te namazit farz duhet kenduar "Fatil^iig" . Ne baze te pSimbaj tjeve
te haditheve te ijere, kjo nuk eshte detyre e <tomosdoshme (farz). Ibni Mundhiri
transmeton qe halij^a AJi ka ttene: "Ne dy reqatet e para kendo Km:* an, e ne dy ts fimdit
tespih!"- Ng baze te haiitheve te penaednuia, juristet e shkoUgs hanefite konsiderojne
qe kendimi i "Fatiliase" ne namaz eshte vaxhib - detyre e shkalles se dyte.
345
HWBtcaafinwSBas;
- Nga tundja e mjekres se tij - u pergj^ (Habbabi).
'S\ j:uyi ^1 til ^^\
te dealohet te kenduarlt e
778. Na la treguar Muhammed b. Jusufi, kStij Evzaijju, ketij Jahja b. Ebu
Kethiri, ketij ia ka transmetuar Abdullah b. Ebu Katade nga babai i tij, se
Pejgamberi s.a.v.s. ka kenduar "Fatihaiie" dhe me te edhe nga njS sure ne dy
reqatet e para te drekes dhe iqindisS. Nganjehere na e mundesonte ta
degjojme te kenduarit e -ajetit dhe e zgjaste ne reqatin e pare.
779. Na ka treguar Ebu Nuajmi, ketij Hishami nga Jahja b. Ebu Kethiri,
ai nga Abdullah b. Ebu Katade, e ky nga babai i tij, se Pejgamberi s.a.v.s. e
ka zgjatur (te kenduarit) ne reqatin e pare te namazit te drekes, kurse e ka
shkurtuar n6 tS dytin. Keshtu ka vepruar edhe ne namazin e sabahut.
546
7PCGm€-
e lmamitzesh8m"amm"
te:'*Amineshtedua".
Ibni Zubejri, dhe ata qe ishin pas tij, kane shqiptuar ' 'amin** aq saqe
Ebu Hurejre i flierriste imamit: "Mos ma kalo meshprel^n "amin"!"
Nafi'u thote: "Ibni Umeri nuk ka l^ne shqlptimin e fjales "amin",
por i ka nxitur as-habet qe ta thone ate. Kam degjuar nga ai qe p€r te
ka edhe shperblime",
780. Na ka treguar Abullah b. Jusufi, kete e ka informuar Maliku, nga
Ibni Shihabi, ky nga Said b. Musejjebi dhe Ebu Seleme b. Abdu-r-Rahmaiii,
qe ata tS dy, duke transmetuar nga Ebu Hurejre, e kang informuar se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Kur imami thot^ "amin", thuani edhe ju \ Atfj, te cilit shprel^a
"amin" i perputhet me te shqiptuarit "amin" nga melaqet, do t'l faien
mekatet e vogia te bera (ndaj All-Uahut).
Ibni Shihabi ka Hienet "Edhe Pejgamberi s.a.v^ shqiptonte ' 'amin' '.
100 Ibni Xhurejxhi e ka pyetur Ataun se a ka thene Ibni Zubejri "amin" pas kentHmit te
"Fatihase".
- Po - eshte pergjigjur Atau - Amin kane shqiptuar edhe ata te cilet kane falur p;^ tyte,
saqe ne xhami ushtonte. Amin eshte dua.
Bejhekiu thkson se Atau ka thSnS: "I kam mbajtur nS m^ud 200 as-habe nS xhamin e
Pejgamberit a.s. dhe sa here qe imami shqiptonte "Veleddal-lin.", atabujsbem shqiptonin
"amin", dmdi.: "Prano o AU-Hah".
Ebu Hurejra ne kohen e tij ka qraie muezin ne Bahrejn te Imam Ala* el-Hadremije te
ciUt i thoshte: "Mos me tejkalo me "amin" !"
Ebu Hurejre ka qene muezm edhe te Mervan Ibni Hakemi me kusht qS mos t'la kaloje
me shqiptimin "Veleddal-lin - arainl" d.m.th.: "Me ruaj ptej te humburve! RaiK3 o
All-Uah".
Nga hadithi mund t& p&rfundohet;
- "Amin" shqiptojng edhe knami edhe ata qe falin pas tij .
Mdikijte mendojne se imami nuk duhet © shqiptojS "amin" ne namazet nS IS cilSt
Kur*ani kSndobet me ze, e Ibni Bukejri kSte ia Im peicafcttmit te imairtit. P^iundimi i
"Fatihase" eshte dua dhe nuk eshte me vead qS imami ne duane e vet te pSi^igjet me
"amin". KetS duhet ta shqiptojne pjesemarresit e namazit t^p^bashkSt - thonfi malikijte.
Perfaqesuesit e shkollave tjera nuk e prauojne interpretimin e tille dhe konsideroji^ qS
A «
Vj V,.* i^*u* E-^^^ <>^^''i' d}cf''<t^^ ^"jA U-^/t>i!^ U^>-VA\
^' \ '.
VSj«.f w« Sji * C^UW-^ d ^^U^Ht^CJlijiOi-^ f Jia.1 JiiJi» Jiifiwi^ J_^j;jl 4ie^1J3^
iaeteshQipfuarifamin"
781. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku nga Ebu-z-Zinadi, ai
nga A'rexhi, ndersa ky nga Ebu Hurejre r.a, qe Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Kur dikush nga ju shqipton "amin'*, e edhe melaqet ne qiell thone
"amin", dhe kur perputhet ai shqiptlm njeri me tjetrin, atij i falen
mekatet e bera me pare (andaj All-llahut).
"anun" duhet shqiptuar edhe imami edhe xh^uati. Ibni Hazmi thote: "Shqiptimi "amin"
per in^min eshte simnet, e j^r ata qe falin p^ tij farz".
Imam Shafiu dhe G^aliu konsiderojne se imami shprehjen "amin" e shqipton me ze ne
namazet ne te cilet Kur'arw lexhohetme ze, exhematlinjteepramshem.ne vete.
Ebu HaniQa dhe dijetaret e Kufes konsiderojne qe "amin" e shqiptojne ng vete edhe
imamai, a3he ata qe falen pas tij. Keta i pmnbahai deklarates sB Aik^ane b. Vailit, qe
babal i tij Vaili ka falur pas Pejgamberit a,s. dhe sapo ka shqiptuar "veleddal-lin!"
menjeh^:e ka thaae ne vete edhe "amin".
Ibrahim Neahiu thote; "Kater tekste ne namaz shqiptohen nB vete:
eudim, bismile, sublumeke dhe amin", ejiiristet tjrare shtojne edhe "Rabbenalekel hamd".
Umai dfe AHu nuk e kanfe shqiptuar me zS "bismilea" as "amin" Ata kanS konsidemar
qS sh^Hshja *'amin"SshtS dua, e gdo dna sipas rreguUit shqiptohel ne vete.
Imam Shafiu ka mendim (g kundert dhe hadithet ne te cilet mbeshtetet ai nuk jane per
t'u nSngmuar. Per fcBtS arsye shume juriste pa verejtje lejojng pranimin e njerit, apo tjetrit
348
oxa/tu
Is shqiptuarit zeshem "amln" nga
ai qe falet me imam
782. Na ka treguar AbuUah b. Mesleme duke transmetuar nga Maliku,
ky nga Sumeiji, robi i liruar i Ebu Bekrit, ky nga Ebu Salihu, ndersa ai nga
Ebu Hurejre se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
- Kur imami shqlpton: "gajril-magdubi alejhEm veled-dalin", ju
thuani "amin". Dheshprehja "amin" etedlitputtiitet mete shqiptuarit
e melaqeve do t'i falen mekatet e vogla te bera.
Ne variantin tjeter te percjellesvej Sumejjin e pason Muhammed b.
Amri duke transmetuar nga Ebu Seleme, ky nga Ebu Hurejre, ndersa
ai nga Pejgamberi s.a.v.s., perkatesisht Nuajm Muxhmiri nga Ebu
101
Hurejre r.a...
101 Me hadithin e pgrmeadur aludohet ne ngvojgji e shqiptimit "amin" te cilai me mire
eshte ta shqiptoshe nS vete, sepee ajo eshte dua, e keiidimi i duase ne vete hyne ne sunet,
Hanini ne duanS e vellait Musa, vete ka thgne ne vete "amin", prandaj ne ajetper te dyte
eshte thene: "Ju jane pranuar lutjet tnaja".
NS Kur' an 6slite thene: "Ud'u rabbekum tedarruan ve laiQeten"» d.m,th. "Lutjtmi Zotit
tuaj te penduar dhe ne vete!" (el-A'raf, 55)
Pejgamberi a.s. dhe as-habet shprehjen "amm" shpehs e kane shqiptiiar me zS pSr t'ju
dhenS mesim te pramshmeve per shqiptimin e drejt^ tS asaj fjale, e ve^mas mases e cila
sapo e ka pranuar Islamin, e qe sot eshte e panevojshme.
S49
783. Na ka treguar Musa b. Israaili, ketij Heininami, nga A*leni Zijadi,
ai nga Hasani, ky nga Ebu Bekreti i cili e arriti Pejgamberin s,a.v,s. ne ruqu,
andaj edhe ai ra ne ruqu, para se te hynte saf. Me vone iu permend kjo
Pejgamberit s.a.v.s, dhe ai tha: "All-llahu ta shtofte lakmine per te mire!
Mos e perseritl.
102Ebu Davudi te njejtio rast ne "Smienin" e tij e permend ae kgt& version: "Ebu Befcireti
ka ardhur ne xhatni derisa Pejgamberi a.s. ishte ne ruqu. Duke dashur ta anije ne ruqu,
ka reng ne ruqu pa hyre nS saf. Pas mbarmiit te namazit, Pejgamberi a.s. e pyeti:
- Cili prej juve ra ne ruqu pa hyre ne saf dhe gjate faljes ka hyre ne saf?
- Une - u pergjigj Ebu Bekreti.
- All-llahu ta shtofte deshirSn per te mire! Mos e perserit (ate, apo namazm) - tha
Pejgamberi a.s.
Shprehja "la teud", d.m.th. "Mos e perserit", mund te komentohet ne menyra te
ndryshme. Tahaviu i zgjedh keto dy menyra:
a) liuk duhet r^e ng ruqu para se te hysh ne saf te xhematit, sej^e Pejgamb^ a.s. ka
thene: "KushvjennenamazteperbashkettS mos biene ruqu jashtSsafit!";
b) ndalohet te vraposh per nS saf te xhanatit duke dashur te airish ne ruqu te ndonje
reqati. Ne fcete fcuptim Ebu Hurejre tiansmeton Ihenien e Pejgamberit a.s. : "Kur te filloje
namazi i perbashket, mos u lidhni ne namaz. duke vrapuar, por ngadale dhe qete. Ate
pjese te namazit qg e keni arritur faleni me imamin, e 9ka u ka kaluar faleni vetS !"
Disa mendojne se n^ shprehjen e sipershenuar i ndalohet f^esit te hyje ne saf derisa
ende falet, sepse edhe pse levizja 1-2 hapeshe nuk e prish namazin, me mire t'i ikesh
Nga hadilhi mund te perfundohet;
- Kush fat j^ht safit te xheraatit, namazin e ka t^ plotfuqi^gm.
Abdullah ihii Mes' udi dhe Zejd itmi Thabiti kane rene nje here nS ruqu para se te arrinin
ne rendin e xhematit dhe pastaj, ashtu te kgmisur, kane hyre ne saf. Keshtu kane beare
edhe ui've b. Zubejri, Seid b. Xhubejri, Ebu Seleme dhe A^u,
Ne "Evsat" thuhet qe Ibni Zubejri prej minberit ka thBne: "Kush hyn ne xhami dhe
xhemalia bashke me imamin e gjen nB ruqu, mrasjgha-e le te bjerenB ruqu dhe ne pozite
350
oxo/nf^
Tekblri gjate ruquse shqiptohet plotesisht
Thote Ibni Abbasi duke transmetuar nga Pejgamberi s.a.v.s., e rreth
kesaj ka edhe hadith tjeter qe e transmeton Malik b. Huvejrithi.
784. Na ka treguar Is-hak el~Vasitij, ketij Halidi nga Xhurejri, ai nga
Ebu-I-A'k, ky nga Mutarrifi, e ai nga Imran b. Husejni i cili ka thenS:
"Imrani eshte falur me Aliun r.a. ne Basra dhe ai na ka perkujtuar
nama^in te cBin e kemi falur me Pejgamberin s.a,v.s. Ka permendur se
ka shqiptuar tekbir sa here qe eshte ngHtur dhe ka rene."
tB k&Tusiiur Je te ece perpara deri ne satia e xhemadt".
Ne "Musannef ' fliuhet se Zajd ibni Vehbi ka ardhtir ne xhami me Abdiillah ibni Umerin
dhe, kurkaae qaie ne mes te xhamise, imami ka t&nc ng mqu. Ata kane shqiptuar tekbirin
filiestar S i^mazit, kane rene ne mqu "dbe ne ate pozitB \B kermsur kanfe hyrfi nS saf , para
se tg ngrihej xliemati nga ruquja. Kur imami e ka krya: namazin^ Zejdi ibni Vehbi ka
dashm te vazhdcge faljen, por. Abdullahu e ka kapur p^ dore dhe i ka th^S: "Ke arritur
plotesisht ne kete Bamaz". Keshtu kane vepruar shnrae as-habe;
- eshte e qortushme te falesh jashtS safit te rregulluar me xh^Bat. sepse Pejgamberi a.s.
ka thene: "Ntflc gshte i plotg tieunazi i atij qe Met jashte safit tS xhematit". ShuraS jtiiiste,
duke e kuptuar kgtS tiadith ^al^gr^alS, konsid^ojne se uamazi i njgriut t6 tUl^ SshtS i
prishur;
- xhematliu ngitet ne namaz pas imamit ne cilendo pjese te namazit te jete imami.
35J
785. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, ketij Maliku, ky nga Ibni Shahabi,
ai nga Ebu Seleme, e ky nga Ebu Hurejre, qe ai i ka falur dhe ka shqiptuar
tekbir sa here qe binte ose gohej, e kur kthehej kah ata thoshle:
103
"U beje namaz te ngjajshem me namazin e Pejgamberit s.a.v,s."
1 03 Tekbirin e ruquse duhet shqiptuar qarte die kuptueshem, germen e pare duhet filluar ta
shqiptoslt ne kembe, e te fiiiidit duhet ta kryejsh ne ruqu.
Nga hadiihi mund te perfundohet:
- tekbiri ne namaz shqiptohet ^ate gdo ramje dhe ngritje. Ky eshte qendrimi i Ebu
Hanifes dhe numrit mg Xt madh te dijetareve te te gjitha shkoUave juridike.
Eshte transtnetuar qe Abdullah ibni Mes'udi edhe disa as-habe nuk kane shqiptuar
tekbirin kor bien ne sexhde pas kryerjes se ruquse, e edhe ktur binin ng sexhden e dyte.
Taberiu thekson se Ebu Hurejren e kane pyetur kush ka filluar i pari ta le tekbirin me
rastin e ramjes dhe ngritjes se kokes nga sexhdja, e ai u pergjigj: "Muaviu".
Shqiptimj i tekbirit me rastin e kalimit prej nje pjese tg namazit nS tjetrSn ^shtg sunnet.
Ky eshte qendrimi i Ebu Hanifes^ Malikut, Shafiut dhe numrit me te madh te ^-habeve,
ndersa Imam Abmedi e fut ne detyre te shkalles se dyte (vaxhib).
Ka mcndinie se ky tekbir eshte vetem zbukurim i namazit dhe i sherben imamit per
haromonizimmin e levizjeve te xliematit te pranishem.
Ibni Hazmi ne "Muhal-lij" diekson se detyra te domosdoshme (farz) janS : "Tg shqiptosh
tekbir gjate ramjes ne ruqu, te shqiptosh ng ruqu dhe ne sexhde shprehjet zakonisht tg
njohura, duke here sexhde ne toke ta vesh ballia, himden, shplakat, bgirylat dhe majet e
gishtave te k^nbeve; ndeja shume e shkurtg ndSrmjet dy sexhdeve te kryera tg njS reqati
dhe ndeja e shkurter ne kembe pas ngritjes nga raquja. Lenja me qellim e cilesdo pjesg
te pennednur te namazit, e prish namazin, e nga hamesa duhet bSrS vetgm sehvi-sexhde" .
Kush harron t' i shqiptoje me se paku dy tekbire duke kaluar nga nje pjese e namazit ne
tjetren, do te beje sehvi-sexhde para o&e pas selamit, e edhe nese nuk e ben nanoazin e ka
te plote.
Pjesa deimuese e juristeve te sbkolles hanefite thong: "Sehvi sexhde duhet here kur nuk
kgndohen; subhaneke, eudhu, bismil-Ia, tekbiri i ruquse, sexhdes dhe tesbihu ne ruqu ose
sexhde".
Keto tekbire aludojne ne ijijjetin e forte qe shqiptohet me tekbirin fillestsar te namazit.
352
Oxi^m.
*_ ?j. _ ■
786. Na ka treguai- Ebu Nu'mani, ketij Hammadi nga Gajlan b. Xheriri,
ai iiga Mutarrtf b. Abdullahu qe ka thene:
- Jam falur pas All Ibni Ebi Tallbit r.a., une dhe Imran b. Husejnl
dhe sa here qe lashohej ne sexhde, shqiptonte tekbirin e kor e ngrinte
koken shqiptonte tekbir, e edhe kur ngrihej nga dy reqatet shqiptonte
prape tekbir. Kur Aliu e kreu namazin, Imran b. Husi^ni me mori pSr
dore dhe me tha: "Ky me perkujtol ne namajsin e Muhammedit s.a.v.s.".
Ose, thote Hammadi, Imrani ka thene: "Na ka falur saktesisht
namazin e Muhammedit s.a.y.s.".
h^ ^t- ;>ij jl : Jt Ail. 'h,\ "J. J ^t. y 'o j^l . ^j ^i -^% lii^ . ^3j jm^. grj '^'
787. Na ka treguar Ainer b. Avni, ketij Hushejmi nga Ebu Bishri, ndersa
ai nga Ikrime qg ka thene:
- Kam pare lye lyeri te Mekami Ibrahim! duke ^i^ptoar tekbir
gjate §do rmi^e dhe ngritjcje sa here qe drejtobej dhe perkuiej, andaj
per kete e kam i^joftuar ^he Ibni Abbasln r^, e ai me^eti: "A nuk
eshte ai namaz i Pejgamberit s.a.v.s., mos e pag B^nen?'
104 Nga hadithet e pemienchira mund tS pgrfetHiohef:
- km ne xhemat jane te pranistem ^tem dy persona ata vendosen drej^Srdrejt p£^
imamit;
353
(sfaAmu-/- i^tiAa^
« i. JS Uf'a*. isUs b*JU ilj b* J^ : ^^ J\ij
« _ • 4
788, Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij Hemmami, ky nga Katade,
ndersa ai nga Daime qe ka thene:
ne MeKKe pas nje imaim. i Ra snqipniar iijezetei
dhe i kam thene Ibni Abbasit se ai eshte ndonje I marre.
- Jo, te paste nena jote! ^ eshte suiinet i Ebu-L-Kasimit s.a.v.s. -
tha Ibni Abbasi.
Musai thote se te njejtin rast ia ka treguar Ebani, ket^ Katade 1 cSi
ka tiiene se i ka treguar Ikrime.
789. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, ketij Lejthi nga Ukajli, ai nga Ibni
Shihabi, kete e ka informuar Ebu Bek^r b. Abdu-r-Rahinan b. Harithi, se ai
e ka degjuar Ebu Hurejren duke thgnS:
- ka pasur as-habe te cilet nuk e kane shqipti^r tekbirin e ruquse dhe sexhdes, qe
nenkupton se ato mik bejne pjese ng pjesSt theaiielore tS namazit. Ne baze ^ i^aj qe u
paraqit, Sslilfi e nevojshme qe keto tekbire te shqiptohen, e Imaiii Ahmedi koiKideron qe
pa to namazi nuk eshte i plotfuqishem.
354
o^ani^
«• ■■■■ Tfc ■ 1 a ___■'*!•■■■
qe rejgamberl s.a.v.s* ngrinej per namaz,
tekbirin sapo ngrihej ne kembe, pastaj shqiptonte tekbir kur binte ne
ruqu. e kur drejtonte shpinen nga ruquja shqiptonte: "
men hamideh", ndersa duke qendruar ne kembe tboshte: "Rabbena
lekelhamd".
Abdullah b. SaJlhu nga Lejthi thote: "... ve lekel-hamd", kur l^ho-
hej ne sexhde shqiptonte tekbir, kur e ngrinte koken nga sexhdja
shqiptonte tekbir; pastaj tekbir shqipton kur bie ne sexhden e dyte dhe
prape shqiptonte tekbir edhe kur e ngrinte koken (nga ajo sexhde). Ashtu
ka vepruar pastaj gjate tere namazit derisa e perfundonte. Ai shqiptonte
es pas kryerjes se dy reqateve <*" ^'^"
«■ •
^/i'Jv^!;!^ JrVi^^j^^t
e
Ebu Huinejdi ne prani te shokeve 1& vet ka thene:"Pejgaraberi s.a.v.s. i
vinte duart e veta ne gjunje te vet".
1 05 ^do reqat ka pese tekbire, ndersa namazl katerreqatesh ka 22 tekbire, dvkc mos e
ilogarittu- tekbirin fillestar te namazit.
Tekbiri shqiptohet edhe gjate ramjes ne ruqu. Gjate ngritjes nga ruquja, imami shqipton:
"Semiall-Uahu li men hamideh. Rabbena lekelhamd". Ky eshte mendimi i Shafiut,
Themiit dhe Evzaiut, ndersa Ebu Hanifja konsideron qe imami shqipton vetem iQaline
e pare, e xhemati ne vete te dyten. Kete mendim e p&rkrahin edhe: MaUku, Ahmedi, Ibni
Mes'udi, Ebu Hurejre dhe Sha'biu. Keta mbeshteten ne deklaraten e Pejgamberit a.s. te
regjistniar ne "Sahihajn": "Kur imami shqipton "Semiall-Uahu li men haraiddi", ju te
pranishmit, thuani; "Rebbena lekel-Iiamd".
Fjalia e pare shqiptohet gjate ngrig'es nga ruquja, e e dyta ne kembe ne gjendje te drejtuar".
355
790. Na ka treguai' Ebu-i-Velid, ketij Shu'be nga Ebu Ja'furi, i cili e ka
degjuar Mus'ab b. Sa'diB duke thene:
e mia i Kam Jlcmurf i
vene mes kofsJieve te mla. Babai me ndaloi kete duke thene: ""Keshtu
patem vepruar ne, e na eshte ndaluar kjo dhe na eshte urdheniar qe
J veine ne gjunje .
791. Na ka treguar Hfs b. Umeri, ketij ia ka transmetuar Shu'be nga
Sulejmani, ky e ka degjuar Zejd b. Vehbin duke thene:
- Hudhejfe e ka pare lye njeri i cili nuk i ka kryer sipas rregulllt
ruqune dhe seididet dhe i ka thene: "Ti niric ke fahir gjg. Po te vdlsje me
kete^ do te vdasje kunder fese dhe rruges ne te cilen AU-llahu e ka krijuar
dhe udhezuar Muhammedm s.a.v.s.".
106 Ne ruqu shuplakat mbahea ne gjunje le shtrenguara me gishtin e madli dhe te vogliii, e
gishtat tjare shtrihea drejt kercillit, Htdithet me pgrmbajtje tjeter, duhet konsidaruar te
deroguar.
107 Esthe detyre e dcattosdoshme (farz) te qetesohesh ne ruqu dhe sexhde, sa te mund te
shqiptohetnjehcre "Subhane rabbijel - a'la", gjegjesisht "Subhanerabbije-l-^Uiim". Ky
eshte qendrimi i Ebu Jusufit, Maliknt, Shafiut dhe Ahmedit; ndSrsa Ebu HaniQa dhe disa
juriste te shkoUes hanefite Yttt e konsitferojng surmet, e Kerahiu vaxhib.
Ihni K^iim thote : ' ' Ai qe nga ruquj a dhe sexhdja e drej ton koken e nuk e drej ton shpinen,
namazin e ka £g plots, por p& atS panegulisi duhet k^rbiar falje nga AH~llahu xh.sli.
Esh-hebi konsideron se uamazi i tilB auk eshtS i plote dhe duhet pSrseritur.
356
Te rrafshuarit e plote te shplnes
Ebu Humejdi ne prani te shokeve te vet ka deklaruar: "Pejgamberi
s.a.v.s. eshte perkuiur ne ruqu dhe e ka lakuar shpinen e vet (duke e
rrafshuar me koken e vet)".
*.
e
792. Na ka treguar Bedel b. Muhabberi, ketij Shu'be, kete e ka informuar
Hakerai, nga Ibnu Ebi Lejii, ndSrsa ky nga Bern' qe ka thene:
- Ruquja e Pejgamberit s.a.v.s., sexhdet e tij, te ndenjutrit ndermjet
dy sexhdeve dhe qendrimi kur drejtohej nga ruquja, jws atij qendrimi
ne te cilin kendohet Kur 'an dhe ndejes ne te cilen kendohet "Ettehi-
"~*"i..." jane te gjate perafersisht njesoj
. 108
t' ^ I. /
108 Pjeset e namazil jane me gjat&si te ndryshme dhe ne §donjeren duhet kenduar me ixegull
citatet e caktuaia. Qendtimi ne kembe pas kiyeqes se raqiise duhet te jele aq sa te mimd
te shqiptohet citati i peiiBendnr me pare, e kush e zgjat aq sa te mimd te kendohet Fatihaja,
namazin e ka te piishur dhe duhet ta pereiise.
357
'Au-/-
-Jj U !/ ^ i *^ 35^-S( Jl ^5 lil : Jii . jh ^^ Or- ! ^ i4 '^r urilj ^ J^ ( h^ )
793. Na ka treguar Museddedi, ketij Jahja b. Seidi, ky nga Ubejdullahu,,
ketij Seid el-Mekburi nga babai i tij, e ky nga Ebu Hurejre qe Pejgamberi
s.a.v.s. ka hyre iie xhami, ndersa pas tij ka hyre nje njerl dhe pas! qe
eshte falur i eshte afruar Pejgamberlt s.a.v.s, dhe i ka dhene selam.
Pejgamberi s.a.y.s. iu pergjegj me selam dhe I tha: "Kthehu dhe prape
falu, sepse ti nuk Je falur (plotesisht sipas rreguIMt)!"
Ky u fal, pastaj erdhi e i dha selam Pejgamberit s.a.v.s., kurse ai
prape i tha: "Kthehu dhe falu, sepse ti nuk je falur (sipas rregullit)! Kjo
u pgrserit trl here dhe njeriu Iha: "Per Zotin, i cili me tS vertete te ka
derguar, une me mire nuk dij, andaj me meso!" Atehere Pejgamberi
s.a.y.s. ihsa "Kur fUIon te falesh namaz, shqiptoje tekblrin, pastaj kendo
nga Kur^anl ^a te vjen me leht^, pastaj bjer ne ruqu, ashtu qe ne ate
plotesisht te qetesohesh, pastaj ngrlhu aq saqe plotesisht te drejtohesh,
pastaj bjer ne sexhde ashtu qe ne ate plotesisht te qetesohe^, pastaj
drejtohu ne ndeje ashtu qe n@ ate plotesisht te qetesohesh, pastaj bjere
ne seshde qe ne ate te qetesohesh mire dhe keahtu vepro ne ^do namaz
ti
IB >■
794. Na ka treguar Hafs b. Umeri, ketij Shu*be nga Mensuri, ai nga Ebu
P^M! * ky nga Mesruki, e ai nga Ai^ar.a. qe 1^ thene:
358
- Pejgamberi s.a.v,s. ne ruqu e ne seshde stiqlptonte; "Subhane
kell-liahumme rabbena ve bi hamdike. All-Jlahumme gflrli!" d.in.di.:
"Lavdia te qofte Ty AlMlah. Zoti yne! Falenderimi te qofte Ty. Zoti Im,
mefalmua!"^^^
^f*j\ -^ i.t '^j !H^ cp-'S f^>i ''iA I* ^»^k
^ iib * >-C4 itj -^j lib '£j iH ^ V u^j • ^^ dJis ^,j '^ ^ Jn .V c^ '^» (f *
Qka shqiplon imami dhe al qe la! pas tlj kur
e
795. Na ka treguar Ademi, ketij Ibnu Ebi Dhi'bi nga Seid el-Mekburi, ai
nga Ebu Hurrejre qe ka thene:
1 09 Krahas citateve te permendura me pare, te cilet Pejgambori a. s, me si shumti i ka kfinduar
nS ruqu dhe sexhde, janS mb^tur nS mend edhe tS tjere. Musiirai dhe Nesaiu, ne^xmjet
Aishes kane shenuar tekstin: "Subhanekell-llahume ve bitamdike La Uahe il-la ente".
Muhadithet tjerB kaaS transmetaar tckste edhe me tS gjatS, e Ibni Kud^ne nS "Mugmije"
thote; "Ne ruqu dubet shqipmar tri ha-e "Subhane rabbije-1-a'la". Ai qS kendon edhe
ndonje dua, ka here mire, sepsekeshm, nganjehere, ka vepniar edhe Pejgamberi a.s.".
Ebu Hanife, Ibrahim Nehaiu, Hasan Basriu, Ebu Jusufi dhe Muhammedi shqiptimin e
tekstevetSlartpemendwneruqungatriherS^gjegjesishtn^sexhdeekonsiderojnSsimnet,
kurse disa autore te devolshran kete e konsid^ojue shkalle me te ulet te ruquse sS krya:
si dafaet, gjegjesi^t sexhdes; shkalle te mesme kur shqipttrfien pesg here, e shkallg me
te pgrsosur, kur shqiptofaen nga 9 ^o 11 here. Ebu Hanife preferon qS sl^rehjet e
p&m^dura te shqipt(Aem prej 3-10 here, kurse Ebu Jusufi dhe Muhammedi nga 7 here.
Disa juriste te shkoUes hambehje, konsiderojne se forma me e ulet e ruqusS se persosur
dhe sexhdes eshte kur ne to shqiptohen shprehjet e bera shprehi dhe duatS.aq sa eshtg
k^iduar Kur'an duke qendruar ne kembe.
Ibni Mes'udi dhe haliQa Ali theniet e permendiua i kan6 shqiptuar nga tri here, e haliija
; Umaf nga pese here.
Imam Ahmedi dhe Is-haku shqiptimin e kStyre duave e konsiderojne detyre te shkalle
se dyte (vaxhib) dhe kush i len pas dcare me qeUim, namazin e ka te prishur, e harresa e
r^tesishme feimiresohet me sehvi sexhde.
Ibni Hazmi ihott qe tespihu ben pjese ne detyrat e ctomosdoshme (farz), por n£se nuk
shqiptohet nga lKirrasa» b^et vetem sehvi ^xhdja.
359
- Pejgamberi s.a.v.s. kur shqiptonte ^ 'Semlall-llahu II men hamideh " ,
thoshte edhe "AlMlahumme rabbena ve lekel-*haind". Kur Pejgamberi
s.a.VpS. binte ne ruqu dhe i^grinte koken (nga sexhdja) e shqiptonte
tekbirln edhe kur drejtohej nga te dy sexhdet, shqiptonte '*A11-Ilahu
It
'■ ^ . «■ » -
ete
"AIMIahumme rebbena lekel-hamd"
796. Na ka treguar Abdullah b. Jusiifi, ketij Maliku, ky nga Sumeiji, ai
nga Ebu Salihu, ndgrsa ky nga Ebu Hurejre r.a. se Pejgamberi s.a.v.s. ka
then^:
- Kur imami shqipton "Semiall-liahu li men hamideh", ju thuani
"AQ-llahumme rabbena lekei-hamd", sepse at(j, te cllit i perpuOiet
shqiptlmi I ket|j teksti me shqiptimin e melaqeve, do t*i falen mekatet e
vogla (t£ bera ndaj All-llahul).™
797. Na ka treguar Muadh b. Fedale, ketij Hishami, nga Jahjai, ai nga
Ebu Seleme, ndersa ky nga Ebu Hurejre qe ka thSne:
"Vertet peraj^rsisht do t'ua paraqes namazin e Pejgamberit s-a.-
v.s.".Ebu Hurejre e kendonte "Kunut doven" ne reqatin e fundit te
10 Pjesen e p^ tS duasS sS niquse e shqipton imami e pjesen e dy tS xhanati qe men* pjese
n£ faljen e perbashket. Kur njeriu falet vete, e shqipton te tere ne vete.
360
')^cm€'
namazit tedrekes, Jacise dJbe sabahut pasi qe e ^qlptonte "Semiall-llahu
li men hamideh", ateliers totej per beslm^ret dbe I mallkonte pabe-
111
798. Na ka treguar Abdullah b. Ebu-L-Esvedi, kStij IsmaiJi, ky nga Halid
el-Hadha\ ai nga Ebu Kilabe, kurse ky nga Enesi r.a. qe ka thene:
"Kunut duaja" keiidohej (ne filliin te Shpalijes) ne namaztn e akshamit
dhe te sabahut".
^c'j Jte 5r5i;^ tigs Ui ^lj^^hi^t^if^3^*^''/f ^^^%.\j^^\^
799. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Maliku, ai nga Nuajm b.
Abdullah - Muxhmiri, ky nga Ali b. Jahja b. Hal-lad ez-Zureki, ai nga babai
i tij, ndersa ky nga Rifat b. Rafi' ez - Zureki qe ka thene:
111 Kunut - duaja kmdohet vetem ne viler - namaz drejtpgrdrejt pm-a ramjes ne raqu. Ky
eshte q&idrimi i Ebu Ifemfes, halifes Umer, Ali dhe shume as-habeve, nd^sa Imam
Almsedi d^e disa jiinriste ia le^ dfehires se falSsit, qe ta kendojS tamut - duane para ose
pas kr>'^es sS riKjusg.
Ahmedi dhe Is-haku konsideroji^ qe Kunuti nuk kmdohet ne farzin e sabahut, knrse
Su§ an Thevriu shtjon : TSr at^ qg e kgndon SshtS bukuT, e per ate qe nidc e kendon fehte mire" .
Tehaviu thekson qe Pejgamveri a.s. nje koh6 ka kenduar "Kunutin" per raaUkimin e
armiqve tii vet dhe kur u 9lirua nga ata, e ka nderprere ate kendim.
Ibni Umrei thote qe Pejgambm a.s. ke kenduar "Knutin" ne ditet e para te Shpalijes dhe
ekand&prertik&idimiameSlq>aUjeneajetit: "Lejselekeminelemrishej'ea...", "Tinga
ajo nuk ke asgje, edhe po tS falen ose po tS dgnohen, ata jane mekatare tB medhenj", (Ali
Luran, 128). Kete n^idkn e kishte edhe Abdu-r-Rahman b. Ebu Bekri,
Veprirain e kuudot te Ebu Hurejres juristet e shpjegojne me ate se ai nuk ka dimr per
derogimin e kStij veprimi, te pranuar me Shpalljen e mevonshme.
361
'Au-Z-i:
■m
- Rem! falur lye dite (akshamin) pas Pejgamberh s,a.v.s dhe kur e
ngritl koken nga ruqM, shqiptoi "SemiaU-Uahu li men hamideh", kurse
lye i^jeri prapa tIJ tha: "Rabbena ye lekel-hamd, hamden kethlren
t^lben mubareken fihi", d.m.th.: "SunduesI yne^Ty tS qoftSIavd^^lavd
shuitie e te sindqerte, perpiote te mlrat"
Kur ai u kthye kah masa, ifaa: "Kush e shqiptoi ate fjali ?"
- Une - tha (ai njeriu).
- I kam pare tridhejte meleqe duke nxitaur cila prej tyre do ta
regjistroje e para - Hia Pejgamberi s.a.y.s.
^M ^^ t#* f * P^^ J ^ *-1j j^J ^»\} I
8 ngret koKen nga
Ebu Humejdi thote: "PejjgaEnberi s.a.v.s. drejtohej ashtu qe ^o
pjese e kurrlzit te kthehej ne vend te vet".
800. Na ka treguar Ebu-1-Velidi, ketij ia ka transmetuar Shu'be nga
Thabiti» i cili ka thenS:
- £nes (b. Maliku) duke na e per^kruar namazin e Pejgamberit
s.a.v.s. ka thene: "FaleJ ashtu qe, kur e ngrihte kokSn nga ruquja,
qendronte aq saqe do te mendonim se ka harruar sexhden*'.
1 12 Nga hadithi mimd te perfundohet:
- per shqiptinim e tahmidit pas ruqusS pason shperblinu i posagSm nga All-U^u xfa-sh.
;;; - diike e ktyer aktin fetar lejohet tS ngrihet zeri, nese Igo nuk do ta pcEgoje tjeterfcend
nepiioenetij.
362
''JK^Mti'
Jb- <x ^Ai ;>j ^i^ ^ ;y J ^1 ^c <Cl'5 ^ li ul. J* JJ'JI -1 Wb^ ^ A* \
801. Na ka treguar Ebu-1-Velidi, kStij ia ka transmetuar Sh'be nga
Hakemi, ai nga Ibnu Ebi Lejli, ndersa ky nga Ber* r.a. i cili ka thene:
"Ruquja e Pejgamberits,a.v^., sexhdja e tij, te ndenjurlt kur ngrihej
nga ruquja dhe te ndenjurlt ndermjet dy sexhdeve te namazit kane qene
gati perafersisht te i^ejta (nga gjat^sia)^*
f f
c^ iiiu d^i A k'^ a! a^ vjt ^ cfit-> a '^^ ^'^ *^^ vj^ o: iiU^ l:>> - a- ■«
802. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij ia ka transmetuar Haimnad
b. Zejdi nga Ejjubi, ai nga Ebu Kilabi qe ka thene:
"Malik b. Huvejriflii na ka treguar (shfaqux) gfare ka qene namazi i
Pejgamberit s^*y.s., e Igo ishte jasht kohes se namazit; u ngrit dhe
qendroi ne kembe, pastaj ra ne ruqu dhe beri ruqune, past^j e ngritl
koken dhe qendroi pak drejt. Pastaj, thote Kilabe, na e fall namazln e
kety plaku tone (imamit) Ebu Burejdes. Ndersa, Ebu Burejde, kur e
ngrinte Koken nga sexheija e ' ""
ngrihej (ne neqatin tjeter)".
363
ym
■a^^oj*- -fe^W^ '*r^l
Ndersa Naflu thote: "Ibni Umeri i vente (ne tokS) duart e veta para
803. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, ketij Shuajbi nga Zuhriu, ketij ia ka
kumtuar Ebu Bekir b. Abdu-r-Rahman b. Harith b. Hisham dhe Ebu Seleme
b. Abdu-r-Rahman, qe Ebu Hurejre ka shqlptimr tekbirin ne ^do namaz
te detyrueshem dhe te padetyrueshem gjate kohes se ramazanit dhe pa
ramazan. Shqiptonte tekbirin kur donte te hyje n€ namaz. Shqiptonte
kur binte ne ruquj pastaj Ihoshte "Semiall-llahu II men haraideh^jkurse
para se te binte ne sexhde, shqiponte "Rabbene !eke-l-hamd", pastaj
thoshte "All-llahu ekber'\ kur binte ne sexhde, e po ashtu edhe kur
ngrinte koken nga sexhdja. £ shqiptonte tekbirin edhe kur e bente
sexhden (e dyte) e edhe kur e ngrinte koken nga ajo sexhde. Tekbirin e
shqiptonte edhe kur ngrihej nga ndeja pas reqatit te dyte. Keshtu
vepronte ne ^do reqat derisa e kryente namazin. Kur kthehej kah masa,
thoshte: "Pasha Ate, ne dore te te cflit eshte shpirti im, une perafersisht
ua kam shfaqur namazin e Pejgamberit s.a,y,s.. Ky, vertet ka qene
namaz i tille i Ebu Hurejres derisa e ka leshuar dyi^ane, thone Ebu
Beker b. Abdurra-rrahmani dhe Ebu Seleme.
S64
OK^^U-
€ ^ c./> :;!:; c^i ^x ^>^' J*^j • '^x
804 Ebu Hurejre r.a. gjithashtu ka thene: "Kur Pejgamberl s.a.v.s.
e ngrinte koken nga ruqujay shqlptonte "SemiaW-Uahu li men hamideh,
rabbena ve lekel-hamd" , bekonte disa njerez, i zuri ne goje me emra dhe
tha: "O Zot, shpetoje VelSd b. Vehidin, Seleme b. Hishamin, Ajjasb b.
Ebu Reb'an dbe besimtaret tjere te pafuqishem. O Zot, shtoje presionin
te (fisi) Mudar dhe Jepu vite me uri si viti i Jusuffit (a.s.)!"
113
Popujt e lindjes kane qene atehere ne grindje me fisin Mudar.
113 Veiid ibiii Velidi esh^ vellai i prijesit te njohur usbtarak Halid b. Velidit. Idhujtaret e
kane nxgnS Velidin ne Beder, dhe e kaijg sjellur nS Mefce ku e kane mimduar. Ng emSr
© lirimit le tij Pejgamberi a.s, nS namaz ka kenduar Kunut dovai dhe m£ n& fund eshte
liruar dhe ka ikur ne Medine.
Seleme ibni Hishami eshtS nder mekasit e parS qB ka praauar Islamin. Eshtg shpemgulm:
ne Etiopi, me vone eshte kthyer ne Meke, eshte munduar, ndjekur dhe burgosmr; rrefli
vitit tS 4 -te sipas hixhrietit, ka Uair ne Medine, lai marre pjese ne betejen Mut'i e eshtS
vrare nfi luften nS Exhnadejn.
Ajjaah ibnuEbi rebia eshte vellai i Ebu Xhehlit per nga nena si edhe Seleme ibni Hishami.
fishte ndSr mekasit e pare qS pranoi Islamin. Ebu Xheheli e ka torturuar dhe e ka burgosur,
por me ne fimd ka ikur ne Mediise. Ka ndetruar jete ne betejen ne Jermuk.
Nga hadithi mimd te pgifundoliet:
- Tekbiri shqiptohet me rastin e hyqes ne namaz dhe kalimit prej nje pjese te namazit
ne tjetren; ai shqiptohet gjate iBvizjes kalimtare. Keshtu, tekbiri i mquse fillon te
shqiptohet me fillimin e ramjes (perkuljes) dhe (ednqet derisa falcsi te bjere \\t ruqu.
Tekbiri i sexhdes fillon te shqiptohet me filiimin e ramjes ne sexhde dhe zgj at derisa baUi
la preke token kur vazhdon te shqiptohet citati i caktuar i tespihit. Tekbiri, per nghritje
nga ndeja e pai:&, fillon tS shqiptohet prej fdlimit te ngritjes deri te drejtimi i plote nS
kenibg, Maliku dhe Umer ibnu Abdu-1-Azizi slKjiptimin e ketij tekbiri e preferojne kur
te qendrojme nS kembS.
365
80S. Na ka treguar All b. AbduUahu, ketij disa here i ka treguar Sufjani,
nga Zuhriu, se e ka degjuar Enes b. Malikun duke thSnS:
- Pejgamberi s.a.v.s. ka rene nga kali. Nganjehere Sufjani do te
thoshte "eshte rrezuar nga kali" dhe ka gervishtur (qeruar) anen e ty te
djathte. Ne me vone hyme te ai dhe e vizituam. Ne ate (9ast) flUoi koha
e namazit dhe u fal ulur me ne, e u ulem edhe ne.
Sufjani lyehere ka thene: "...Edhe ne u falem ulur". Kur e kreu
namazin, tha: "Eshte emertuar imaml qe ata qe falen ta ndjekin: kur te
shqiptoje ai tekbir, shqiptoni edhe ju, kur hie ne ruqu, bini edhe ju, kur
te ngrihet, ngrihunl edhe ju; kur te tfiote: "Semiall-llahu li men hami-
deh", thuani edhe jut "Rabbena ve lekel-hamd", ndersa kur te bie ne
sexhde, bini edhe Ju!"
- Ma'meri e ka transmetuar keshtu kete rasst ? - Pyeti Sufjani
- Po - u pergjigj (All b. Abdullahu).
- Per Zotin mire e ka mbajtur ne mend, Ma'meri.
Zuhriu e ka transmetuar njelloj (si edhe Ma'meri): "...ve lekel-
(»
E kam mbajtur ne mend (transmeton Sufjani nga Zuhriu): "... e ka
gervishtur (qeruar) kemben e vet te djathte..."
- I
. tf
une
tek ai dhe me ka thene: "... dhe i ishte gervishtur kemba e djathte nen
366
W.W ^-^^ ^ '^^ J^ !>'^ ' ^'^^ (^. Cr- rt^i * >5» ^^^
t^ "fn Ji . 'If- ''^ V^' ■ ^^- 4^'J' >^ ^ 'J^*J' H ^^f-'^. '(fc^-^^ ' A 4^5.'
! 'oiL ::ur(^jar> tlLwy Jy^i 3jy^ XiJul J*
Jjiii . <;A-I ^^^-ii wj I; : JjAji i ^X™*i (yi **' <ll U w,SIa* j^r'^'j i^^fiit? <> V* '^J V ^ J
miwini!ffw»nwiiiifiK)fw
367
Rendesia esexhdes
806. Na ka tregiuu- Ebu~l-Jemani, ketij Shuajbi, ky nga Zuhiiu, kelij ia
ka kumtiiar Seicl b. Musejjebi dhe Ata' b. Jezid Lejthiu, qe Ebu Hurejre i ka
iDformuar se iTiasa ka pyetur;
- O i Derguari i All-IIahut, a do ta shohim All-Uahun tone ne Diten e
Gjykiniit?
- A dyshoni ju ne lienen e nates se plote para te ciles nuk ka kiirrfare
reje? - Pyeti Pejganiberi s.a.v.s,
- Jo, o i Derguari i All-IIahut - u pergjigjen ata.
" A dyshoni ju ne diellin para te cilit nuk ka kurrfare reje? - pyeti
Pejgamberi s.a.v.s.
" Jo - U pergjigjen ata.
Po ju pra, ja keshtu, vertet do ta shihni. Kur masa te mblidhet ne
Diten e Gjyidmit, ai do te thote: "Kush kend e ka adhuruar, le ta ndjeke
edhe tash!" Atehcre, dlkush nga ajo niase do ta ndjeke diellin, dikush
do ta ndjeke henen, dikush shtatoret (edhc shejtanet), e do te mbesin (ne
vend) keta ithtaret e mi dhe mes tyre munafiket Pstaj do t'u paraqitet
All-llahu e do te thote: "Une jam Zoti juaj". Ata, atehere, do te thone:
"Ky eshte vendi ynii derisa te na vij Zoti yne, dhe kur te na vije Ai ne do
ta njohim Ate". Atelsere, vertet, do t'u paraqitet All-llahu dhe do t'u
thote: "Une jam Zoti juaj".
- Ti je Zoti yne - do te pergjigjen ata. All-llahu, atehere do t'i therrase
dhe atehere do te vendoset edhe ura neper mes te Xhehennemit dhe une
368
kaloj. Atehere askush asgje nuk do te flase pos Pejgamberit a.s, kurse
Qalimi i Pejgamberit a.s. do te jete vetem: "O Zot, shpeto, shpeto!"
NS Xliehennem do te'kete gengele qe i pemgjajne therrave te saManit.
A i keni par therrat e sa'danit?
- Ja pra ato jane si therrat e sa'danit, pos qe madhesine e tyrre nuk
e din askush pos Ail-Oahut, ato do ta rrembejne masen sipas veprave te
tyre dhe disa do te jene te shkaterruara per shkak te veprave te tyre,
ndersa disa te copetuar dhe past^j te shpetuar. All-llahu kur don t'ua
tregoje Meshiren e vet disa personave ne Xhehennem, ai do t'u urd-
heroje meleqeve t'i nxjerrin, e i nxjerrin ata te cilet e kane adhuruar
All-llahun. Melaqet do t'i nxjerrin ne saje te gjurmeve te sexhdeve te
namazeve, kurse AU-Uahu ia ka ndaluar Zjarrit te Xhehennemit ta djeg
gjurmen e sexhdeve. Keshtu ata do te daJjn nga Xhehennemi. Zjarri i
Xhehennemit gelltit te gjitha organet e njeriut, pos vendeve me gjurme
te sexhdeve. Mekataret do te daliji nga Xhehennemi krejtesisht te djegur
dhe te ata do te derdhet uji i jetes dhe do te Olloje te gufoje sig gufon
kokrra ne lymin qe ka sjellur vershimi. Atehere All-llahu do ta perfun-
doje gjykimin ndermjet roberve dhe do te mbetet vetem lye njeri
ndermjet XhennetJt dhe Xhehennemit. Ai eshte nj^riu i fundit i Xhehen-
nemit, i cOi do te duhej te hyje ne Xhennet i kthyer me fytyre kah
Xhehennemi dhe do te thote: '*0 Zoti im, largoje fytyren time nga
Xheheiinemi, me ka helmuar era e tij, e me ka djegur flaka e ashper!"
- Nese te mundesohet kjo, mos do te kerkosh ti ndoshta edhe di^ka
tjeter? - do te pergjigjet AU-llahu.
- Jo, per nderin Tend - do te pergjigjet ai. Atehere, All-llahu do t'i
jep qka te doje nga premtimi dhe marreveshja dhe do t'ia largojS fyfyrSn
nga zjarri.
Pasi qe e ktheu kah Xhenneti dhe ai pa bukurite e tij, do te heshte
aq sa te doje All-llahu te heshte, e pastaj do te thote; "All-llahu Im, me
afro vetem deri te dera e Xhennetit!"
All-llahu do t'i pergjigjet: "A nuk e ke dhene tashme premtimin dhe
oblisimin se nuk do te kerkosh assle peroos asai qe tashme ke kerkuar! "
369
i/ui-i- i^tiAam
O Zoti im, - dot te thote ai ■ mabase, nuk Jam, krijesa Yte me
All-IIahu do t'i thote: "Mos, dnoshta, nese te jepet kjo, do te kerkosh
li^ka tjeter?"
- Jo ■ do te thote ai - pasha Madherine Tende, nuk do te kerkoj asgje
po asaj. Ai, pastaj do t'i jape All-llahut, betimin dhe obligimin te cilin
do ta doje Ai dhe pastaj do ta ofroje te dyert e Xhennetit. Kur te vije te
dyert e Xhennetit, e sheh shkelqimin e tij, gjelberimin e gjithanshem dhe
gezimin, do te heshte aq sa te doje All-Ilahu e pastaj do te thote: "O Zoti
im, me lut ne " "" *'"
All-Ilahu i Madherueshem do te thote: "I mjeri ti, njeri! ke here
deklarate te Quditshme. A nuk ke dhene preintlmin dhe detyrimin qe
nuk do te kerkosh asgje tjeter po asaj qe tashme te eshte dhene!"
- O Zoti im - do te thote ai - mos me bene krijesen Tende me fatkeqe!
Shume i larti All-Uah qeshet me te, e pastaj i lejon hyrjen ne Xhennet
dhe do t'i thote: "Kerko ^'te duash tjeter!"
Ai do t'i paraqese deshirat e veta dhe kur perfundojne deshirat e tij,
Shum i LartI All-Uahu i Madherueshem do t'ia perkujtoje te gjitha ato
nje nga nje dhe kur te mbarojne ato deshira, Ail-llahu i Madherueshem
do te thote: "Do t'i kesh te gjitha ato e edhe me shume".
Ebu Seid Hudriu i ka tfiene Ebu Hurejres r.a. qe Pejgamberi s.a.v,s.
ka thene: "...All-Uahu i Madherueshem do te thote: " I ke marre te gjitha
ato e edhe dfajete here me teper ' ' . Lidhur me kete Ebu Hurejre ka thene :
"Une nga Pejgamberi s.a.v.s. kam mbajtur nder mend vetem deklaraten
"...I ke te gjitha ato dhe me to edhe aq".
Ebu Seid (Hudriu) parape ka thene: "E kam degjuar duke thene: "I
te Riitha ato dhe dhiete here me shume".
1 14 Dy verzionet e fjalisS peifLuiduese te hadjthit kane lindui' pSr shkak se Pejgamberi a.s.
te paren e ka thene sipas logjikes se njeriut te tiijeshte, e te dytm me vone nc harmoni
me Shpaiycci.
Te pamurit Al!-llahut ne Diten e Gjykimit eshte fakt i verifikuar me Kur' an: "Vuxhuhun
jevmeidhinnadiietuniiarabbihanadhiretun...", d.m.th. " Disafytyraatedite, do tejeaie
370
tegezueshme(dhe)dotasliikojn6Zotiiie vet.." (el-Kijame, 22-23).
PgrfaqSsuesit e le gjitha shkollave ortodokse konsiderojne se besimtaret do te kene
mimdesi ta shohin Ali-llahiin nen kushtet dhe zakonet e botes se ardiishme.
Mushebbihet dhe keramitet kete mendim e pranojne vetgni pgeserisht, e rau'tezilet e
hedhin teresisht duke u mfaeshletur ne ajetin: "La tudrikulixi-l-ebsani ve huve
judriku-1-ebsar...", djii.th.: "Ate nuk munden ta sliohin sytS, e Ai i pSrfshin
shikimet..."(ei-En'am, 103).
Perfaqesuesit e mesimit ortodoks ajetin e lartshenuar e inteipretojne: "AU-llahuii nuk
mimd ta pgrfshijne t&esisht syte e njerezve^ e Ai te tyre mimdet".
Mu'tezilet iheksojae ajetin: "Len terani vela kimn-dhur ilel sliebeU fe mistekarre
mekanaehu fe sevfe terani..." d.in.th. "Nuk do te me sholxesh ti, por shiko ate koder e kur
do te stabilizohet (mund tS rrij) ne vendin e vet, edhe ti do te mB shohSsh..." (El-A'raf,
143).
Perfaqesuesit e medMiebeve te pranuar terheqin verejtjen qS ajeti i pSmiendur fca tg bgje
me kushtet e jetes se kesaj bote dhe mik peqaslitoliet mimt^sia e pamjes se AU-llalmt ne
Boten e ardhshme.
Mu'tezilet theksojne edh ajetin; "Ve ma kane li besherin en jukel-limehulI-Uahu il-Ia
vaiijen ev min verai hixhabin..." d,m.tli. "Njeriut ikaliije tebisedcje me All-llahun vetem
me ane te Shpalljes ose pr^a griles ose t'ia dSrgoje tS derguarin e vet (melaqen)..."
(esh-Shura, 51)
Mirgpo, ajeti ka tS bSjS me format e ndryshme te Shpalljes tg cilen All-llahut xh.sh. ua
ka §uar (dhene) te derguarve te vet ne kushte te kesaj bote materiale, ndersa me kushtet
ejetesjomateriale do te kete mimdesi tE pamjes edhe teqenivejomateriale.
Namazi eshte forma me ideale e besnikerise ndaj AH-llahiU xh.sh. Pejgamberi a.s. thotS:
"Besimtari me i afert te all-llafau xh.sh. eshte kur 6shte ne sexhde".
Ura e Siratit eshte Hdhese e dy boterave e cila e ve ne dukje migen jetgsore te njeriut
prej lindjes deri nfi vair dhe pro vat per te ciiat duhet p^katitur me pare.
Apologjetfet maidojne se ajo eshte ura neper zjarr, me e holle se qimja e me e m{ffehte
se tehu i shpates ng te cilen njerezit do te mecren ae pyetje per besimin ne AU-llahun
xli.sh.» pSr tutjet fetare, obligimin p^ t'i ndihmuar te nezikuarit, per agjerimin e
ramazanit, per viziten Qabes, per marrjen e abdestit sipas rreguUit, p^ pastrimin pas
marredhenieve sdcsuale dhe per fflbajtjen e higjienes se Uiipit.
Ekzistimi i kesaj ure nuk eshte ne harmom. me hgjet e kesaj bote, por nvk eshte e
d<Hnosdoshme te jete ne kundeishtim me ligjet e botes se ardhshme. Ligjet dhe kushtet
e jetSs nderkontinentale ne mizuUin tokSsor nuk janS tS njejtS. KashumSbime dhe kafshe
te cilat jetojne, rriten dhe shumohen ne nje kontinent e ne l^etrin thahen dhe vdestn.
Kushtet jetgsore te bimeve dhe botes se kafshSve shpesh ndryshojnS edhe ndermjet
regjioneve tg ngushtS. Dnke shikuar ne kushte vetfem te jetgs tokeso!^ na shpie te
perfundimi se esh^ e pamunAn te jetosh jashta tok^ dhe kete tB mos e mbikqyrim si tS
vertete as qe do te besonim se ajo ekziston. ReaUteti i detyron njerSzit le pranojne se jeta
nS uje dhe ne toke numeiikisht Sshte mS e shumte dhe me e llojllojshme sesa ne toke.
371
ISp^ J 34j ^i ^4. ^m^\
!
807. Na ka treguar Jahja b. Bukejri, ketij Beker b. Mudari nga Xha'feri,
ai nga Ibni Hurmuzi, ky nga Abdullah b. Maliku dhe Ibni Buhajne qe
Jeta dhe ol^timi i botes ujore dhe nentoksore i eshte pershtalur nevojave te verteta dhe
gjaidjeve ne tS cil^ ato kafshe jane dhe leviziiu Kafshet e ujit shumohen dhe zhvillohen
ne uje, levizm dhe jetojne ne te, e njeriu mbytet.
Kiir mimd te jene kaq te ndrysbme fcushtet e jetgs nS planetin tone, atehere SshtS e qarte
se ato jane edhe me te ndryshme dhe me te dallueshme ne trupat tjere qiellore. Ajo q£
eshte e paraimdxir, sipas ligjeve tg jetes ne planetin tonS, nS tjetrin kjo eshte dukuri
nonnale. Pei' shembull, njeriu i rende 50 kg. ne toke leviz normalisht. Ne h^ie, ku pesha
specifike eshte dhjete here me e vogel, ai do t6 ishte i rnnde 5 kg- dhe do te fluturonte si
zog, do te ecte neper pe te trashe e htar te holle, do te rrinte nS dege te dninjve, do tg
fiinte e pushonte ne strofollat e veta e te ngj ashme. NS planetin me tg voggl, i njejti njeri
do te islite i rende sa flutiira dhe do te levizte neper perin me te holle me gmpin e
moshatareve te tij. Mirepo, po te kalonte ai njeri ne diell, ai ne saje tg fiiqise se peshes
spoiifike dhjetefish me te rende te diellit, ne te do te vinte 500 kg.; nuk do te mundej me
te qerdroje ne kembe e as tS levize si me pare, atS batra e vet persoiiale do ta fuste ne
rropulli te diellit, do ta grimconte ose do ta sheshoje.
Njeriu ne toke i kalon urat me ki^hte te caktuar. Nuk mund te shkojS pSr pe e litar, sepse
e terheq ftiqia e rende e tokes. Sa te jete njeriu me i plote, aq me teper e teiheq toka.
Mirepo, mbi hapesiren e sferes jonizuese dhe jashte largesi^ se amtshme te fuqis^
tofeSsore, dominon gj endje e papeshueshme. Ne ate siperfaqe pesha (e rSnde) e objekteve
tokesore dhe e njerezve shkrihet dhe nuk ekziston. Aty mund te levize gdokush pa baze
te fortg nen kembe dhe pa ajer rreth vetit. Levizja dhe kalimi i njeriut e edhe popullit
neper pe te holle nen ato kushte eshte me e lehte dhe me e sigurtS, sesa kalimi ngper ura
betoni ne siperfaqe le tokes sone. kete e feme vertctiJiu: astronautet soyjetike dhe
amerikai^ ne vitin 1965, fcur ne prani tS njerezve te tokes kang dalur nga kabinat e
rafestave ^ tyre dhe kane levizur (ecur) neper kosmos si neper toke.
Ligjet e botes se ardhshme ^ithsesi do t'i pergjigjen nevojave te saj. Numerikisht te
shumte dhe Uojshmeria e atyre ligjeve eshte shmje e mengurise dhe madhSsisg sS
Krijuesit te tyre, e inoskuptimi yng shenje e peifcufizueshmSrise maidore.
372
7xa'?i^
Pejgamberi s.a.v.s. i ndante duart (nga brinjet) gjate te falurit aq sa dukej \B
bardhit e trupit te sjetullave tB tij.
Lejflil ka tiiene: "Keshtu, njgHoJ mua me ka treguar Xha'fer b.
II
I
Kete e ka deklamar Ebu Hiunejd es-Saidiu duke tranimietBar nga
s.a.v.s.
> «
At-
f
me rregui e
808. Na ka treguar SaUt b. Muhammedi, ketij Mehdiu, nga Vasili, ai nga
Ebu Vaili, ky nga Hudhejfe qe ka pare nje njeri i cili nuk i ka bere me rregull
ruqunS e as sexhdet, andaj, kur e kxeu namazin e vet, Hudhejfe, i ka th6ne:
ti
Mendoj, thote (Ebu Vaili) se ka then^: "P© te vdisje ne kete mige, ti
nuk do te vdlsje ne rruge dhe drejtim ^ Muhammedit s^.y.s.".
B
. Na ka treguar Kabise^ ketij Sufjani nga Amer b. Dinari, ai nga
Tavusi, e ky nea Ibni Abbasi:
373
■tern
'AM—l-i
"I eshte urdheruar Pejgamberit s.a.v.s. te beje sexhde me shtate
organe te trupit dhe te mos i mbledh (terheq) floket e as petkun, dhe ate:
me ballj me duar (shuplaka), me gjunje dhe me kembe (me shputa)*'.
115 Sipas mendimit le Imam Ahmedit, Is-hakut, Shafiut dhe Buhariut ne sexhden e atij qe
niik men pjese cilado pjese e organeve te permendura, ai namazin nuk do ta kete tg
plotftiqishgm.
Sexhdja dutiet bare me baUe, e edhe me lixmde qe tyn ne ate te prefemeshme, Neveviu
thote: "Te besh sexhdeii me shtate organe te pennendur ne hadith esbte detyre e
domosdoshme (farz), dhe ate me tere ato organe si edhe me ballin e himden b^hkarisht" .
Fytyra gjate kryeijes se sexhdes duhet K€ jete e zbuluar.
Ebu Hanife dhe Ebu Kasimi, njeri nder juristet e drejtimil malikij, konsiderojne se
nanazi eshlS i plotfuqishem kur sexhdja behet qofte me balle, qofte me hunde. NdSrsa
Imam Ahinedi dhe Tbni Habibi e konsiderojne si detyre te domosdoshme (farz) ta besh
sexhden njekohesisht edhe me balle edhe me hundS.
JuristSt e shkollSs hanefite verejng se kjo nuk kmund te perfimdohet nga hadithi i
permendur dhe se balli me hmidgn bejen njS organ me emiiis "fytyre". Hunda dhe balli
po te konsideroheshin organe te veganta, Pejganiberi a,s. ne vend te shprehjes "shtate"
do te thoshte "me tetS...". Eshdat e hundes fillojne nga vetuUat, e mbarojne mbi nofull^n
e qjerme. Balli dhe himda jane te lidhuia nder veti dhe miinden, pa dyshiro, te
konsiderohen si nje organ i tmpit.
Majat e gishtave te kembeve diihet te jene te lidhur me tok^, e ne mSnyre te njejte edhe
gjunjte dhe bSrrylaL
Jane te ndryshme mendimet e shkollavc te drejlesise rredi damosdoshmerise se berjes
se sexhdes me ballg dhe hundS njekohSsisht <»!e vetSm me nj&rin prej tyre.
Juristet e shkolles hanefite thone se ne hadith eshte e iirdheruiu: kry^a e sexhdes me
balle i ciii eshte vetem pjese e fytyres dhe kur baUi mund te shrarbejS ne emer te fytyres,
atehere ashtu mimd te sherbej e edhe hmida. Prandaj , kush e ben sexhden vetSmme himde,
namazin e ka te plotfuqishem.. Hnnda, pa dyshim, se SshtS pjesS e fytyiSs si edhe baili,
miiSpo, te kufizosh berjen e sexhdes vetero me hunde, hyn ne veprime tS cprtueshme.
Tahaviu ne "Tehdhibu-1-aihar" tho^: "Balli dhe hunda jane te statusit te njejte". Tavusi
! pyetiir per kryerjen e i^xhdes me himdS, £sht6 pgrgjigjur: "A nuk 6sht5 hunda pjese
perbemse e fytyres?". kurse Ibni Sirini eshte pSrgjigjur me ajetin:
- A nuk lexon valle ne Kur'an: "Jehimme lil edhkani suxhxheden...", d.m.{h. "Te
devotshmit duke here sexhde bijne ne nofulla..." (el-Isra', 107).
Ne ajet ne vend te fytyrgs eshte permendur nofulla, saktesisht hunda dhe goja, dhe kush
ben sexhde All-llahu xh.sh. e lavderoii-
Eshte e qortueshme qe gjate faljes t*i inbledhesh ose shtrengosh uobat ose floket e gjata
t'i lidhesh si bisht; te falesh me kembg te pantalloneve te pSrvjelura, me mSngg te
pervjelura dhe me floke te gjata te leshueura e te shprishwia. Sipas mendimit te Ibni Tirdt
kjo eshte QesMje e tradites se vendit. Nese masa ashtu vishet atehere edhe le te falet ashtu.
S74
810. Na ka treguar Muslim h, Ibrahimi, ketij ia ka transmetnar Shu*be
nga Arnri, ai nga Tavusi, ky nga Ibni Abbasi r.a., e ai nga Pejgamberi s.a.v.s.
qe ka thene:
"Na eslite urdheruar te bejme sexhde me shtate eshtra (organe) dhe
te mos i mbledhim petkun dhe floket".
811. Na ka treguar Ademi, ketij Israili nga Ebu Is-haku, ai nga Abdullah
b. Jezid el-Hatmi, ketij i ka treguar Bera' b. Azibi, e ai iiuk eshte rrenacak,
dhe ka thgnS:
"Ne faleshim pas Fejgamberit s.a.v.s. dhe kur ai shqiptonte: "Semi-
all-llatau 11 men hamideh", askush nga ne nuk do ta lakonte shpinen e
vet derisa Pejgamberi s.a.v^, t'e veje ne toke ballin e vet".
Duket se halifja Ali, pik&isht para vete te faliirit, i ka zgjidhur floket e tij te mbledhura
mbi qafe duks theaS: "Kjo eshtfe shtroje e shejtanit". TS njgjt&i ia ka bSrS Ibni Abbasi
as-habes Abdullah ibni Harithit dhe i ka theue: "Kjo gshte e igSjte me personin qe falet
me dnar te lidbum prapa".
Floket ne koke te mashkullit duhet te jaie ne pozite nomiale. Abduli^ b. Umm e ka
p^e nje njai qe falej me flokS te mbledhiira mbi qafg dhe i ka thirrur: "Zgjidhi floket
dhe leshoi qe edhe ato me ty te raimd te bejne sexhde!"
Duart mund te jene ne dorgza.
375
812. Na ka treguar Mual-la b. Esedi, ketij Vehejbi, nga Abdullah b.
Tavusi» ai nga babai i lij, ndei-sa ky nga Ibni Abbasi r.a. i cili ka thene se
Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"Me eshte urdheruar qe sexhden ta bej me shtate organe (eshtra):
me balle, dhe dha sherge me dore ne hunden e vet, me dy duar (shu-
plakat)j me gjuiijet dhe majat e dy shputave e te mos e shtrengoje
(mbledh) petklin dhe floket".
*.«.^^ Ua.^.— .^L
813. Na ka treguar Musai, ketij Heirnnaini nga Jahjai, ai nga Ebu Seleme
qe ka thene:
- Kam shkuar deri te Ebu Seid el-Hudrlu dhe kam thene: "Te lutem
qe te dalesh me ne te vend! me palme te bisedojme". Ai doll, dhe une,
thote Ebu Seleme, i kam thene:
- Me trego ^ka ke degjuar nga Pejgamberi s,a.v^. per Lejletu-!-
- Pejgamberi s.a.v.s.5 tha al, ishte ne i'tikaf dl\jete ditet e para te
ramazianit e edhe ne me te ishim ne i'tikaf. Pastaj i erdhi XhJbxIIi dhe
376
dhjeteditshin e mesem. Me te ne I'tikaf ndejt^m edhe ne^e prape i erdbi
Xhibrili dhe tha: "Ajo qe kerkon eshte para teje".
Pejgamberi s.a.v.s., ne mengjesin e sxjezete te ramasanlt, u ngrit dhe
tha: "Kush ka qene ne I'tikaf me Pejgamberin s.a.v.s. (d.m.th. me mua)
le te klhehet prape ne te, Mua ne gjume me eshte paraqitur Lejletu-l-
Kadri dhe ja, une e kam qitur mendesh. Ajo, me slguri eshte njera nga
netet tek te dhjete diteve te fundit te ramazanit Kam pare veten duke
here sexhde ne balte e uje".
- Tavani i xhamise ka qene me dege W palmes. Atehere ne qiell nuk
kemi pare asgje, e pemjehere erdhi nje re dhe ne u lagem (nga shiu).
Pejgamberi s.a.v.s. u fal me ne, ndersa une ne balle te Pejgamherit s.a.y.s.
dhe ne hapesire te hundes se tij kam pare gjurme te baltes dhe te ujit te
paratreguaTs qe e vertetonte vertetesine e endrres se ty.
f> >
Lidhja dhe shtrengimi i rrobave
Dhe terheqja e petkut per yeti per shkak te frikes qe te mos zbulohet
vendi 1 turpshem.
1 16 Nga hadithi mund te perfimdotiet;
- i'tikafi eshte detyre e kcaifinnuar me sheriat;
- lejohet te besh sexhde ne balte, nese me balle mimd te ndjehet fbrtfesia e tokes. Imam
Maliku lejon berjen e sexhdes vetem ne vend te forte, e juristet e shkolles malikije lejojnS
te behet me perkulje (ramje) deri para baltes, nese gjate kohes se allj namazi.niik do te
mimd te gjindej vend i paster e 1 terur;
- sexhdja behet me ISshirain e ballit ne toke;
' endeirat e Pejgamherit a.s. janS realitet;
- udheheqesit duhet ndihnmar ne pimet e dobishme per bashkesine.
B77
814. Na ka treguar Muhammed b. Kethiri, ketij Sufjani nga Ebu Hazimi,
ky nga Salih b- Sa'di, i cili ka then^:
- Masa falej me Pejgamberin s.a>v.s. ashtu qe rrobat e tyre (t&
poshtme) per shkak se ishin te shkurtera i kane lidhur pas qafave te tyre,
e grave, qe faieshin ne safin e fundit, u eshte thene: **Mos i ngrenl kokat
tuaja (prej sexhdes) derisa meshkujt te mos barazohen ne ndeje!"
j^^Cj' ^y-^ cf A* 0; J/ o» - ^.i £i:'>i - *'*'' ^'-^^ *^*
<;-^ V^^VtjJlrVi* Ll3-^j*j[^Cii^V''j5
815. Na ka treguar Ebu en-Nu'mani, ketij Hammadi, e ai esht^ Ibni Zejdi,
nga Amer b. Dinari, ai nga Tavusi, e ky nga Ibni Abbasi, i cili ka thene:
"Pejgamberit s.a.v.s. i esht€ urdherimr te beje sexhde me shtate
organe (eshtra) te trupit dhe te mos i shtrengoje rrobat e Soket e veta".
Faiesi ne namaz nuk i shfrengon rrobat e vela
816. Na ka treguar Musa b. IsmaHi, ketij Ebu Avane, nga Amri, ai nga
Tavusi, ky nga Ibni Abbasi r.a., e ky nga Pejgamberi s.a.v.s. i cili ka thene:
"Me eshte urdheruar te bej sexhde me shtate organe (eshtra) te
trupit, te mos i terhek floket dhe rrobat"
th±j^j\i:!/^]S\*^: ^j^j is^f'j ji}jk jV^t ^*^^ort ^b v^v^*^
378
817, Na ka treguar Museddedi, ketij Jahjai nga Sufjani, ketij Mensuri nga
Muslimi, ai nga Mesruku, e ky nga Aishja r.a. e cOa ka thene:
- Ne ruqune dhe sexhden e ty Pejgamberi s.a.v.s, e preferonte shume
te thote: "SubhanekeU-liahumme rabbena ve bi hamdike. AH-ilahum-
117
mc-g-firir*. Keshtu ai pjeserisht e shpjegonte Kur'anin.
,r:C.^1 JS.IJ* 1:^1^^ Cr j,^ 1 ^ J^ JSi tl '^5 f * i- 'f * ^ f ^ ^^"^
818. Na ka treguar Ebu-n-Nu'mani, ketij Hammadi nga Ejijubi, e ai nga
Ebu Kilabi qe Malik b. Huvejrithi u ka thene shokeve te tij:
- Keni kujdes, do t'u tregoj (do t'u njoftoj) namazin e Pejgamberit
s.a. V.S.J e kjo, tbote Ebu Kilabe, nuk ishte ne kohe te namazit U ngrit ne
kembe, pastaj ra ne ruqu dhe, duke e shqiptuar tekbirin, e ngrit koken
dhe u ndal pak, pastaj ra ne sexhde, pastaj e ngriti koken dhe u ndal
pak. Eshte falur ashtu si te falurit e ketij imami tone Amer b. Selemes.
^jjubi ka thene: "Imami I permendur bente di^a gka une nuk kam
pare qe ata ta bejne ate; at rrinte pak ulur ne fund te reqatit te trete,
perkatesisht ne OIlim te reqatit te katert".
. \ifc^^. J i-^ir^ slu * f^\ ji ^s i * Jtt -^ ^^ ^ V ^^ • ^^ - ^^"^
1 17 Me ^alioe e fundit hazreti Aishja aludon nS ajetin: "Fe sebbih bi hanuH rabbike
v^tagfiihu", qe domethene: "Me falenderim (me admiriin) lavdgroje Zotin dhe nga ai
k&fcoitdjese(falje)!" (en-Naser, 3)
379
<3mA€Aa~l- 'i^uAam.
819. Tha: pastaj kemi shkuar te Pejgamberi s.a.v.s., kemi qene tek
ai, dhe ai tha: "Kur te ktheheni te famlljet tuaja, falenl ate namaz ne ate
kohe, faleni ate namaz ne ate kohe dhe sahere te filloje koha e cilitdo nga
ato namaze, dikush nga ju le ta therrase ezanin, e imam ie t'u behet me
I moshuari nga ju! '*
820. Na ka treguar Muhammed b. Abdu-r-Rahmani, ketij Ebu Ahmed
Muhamined b. Abdullah Zubejri, ketij ia ka transmetuar Mis'ari, nga Hake-
mi, ai nga Abdu-r~Rahniaii b. Ebu Lejli, e ky nga Bera'u qe ka thene:
-Sexhdja, ruquja dhe te ndenjurlt e Pejgamberit s.a.v.s. ndermjet dy
sexhdeve kane qene peralersisht te nje gjatesie".
OT. i'j^- f j1 f li '^, ^1 "of: O^* JU - ^ j-i ^ V '^-^^ ^^ >^ ^' ^^'^
821. Na ka treguar Sulejman b. Harbi, ketij Hammad b. Zejdi nga Thabiti,
nga Enesi r.a. qe ka thenS:
"Nuk ngurroj t*u fall ashtu si^ e kam pare Pejgamberin s.a.v.s. te
fale me ne. Enesi, thote Thabiti, ka here di^ka qe nuk kam pare te beni
ju: kur e ngrinte koken nga ruquja, qendronte ne kembe aq saqe dikush
do te mendonte se e ka harruar sexhden, e ndennjet sexhdeve prape aq.
saqe njeriu do te mendonte se tashme e ka harruar (sexhden e dyte)".
118 Nga haditbi mund te perfundohet:
■- eshtg e preferueshem te ndalesh pak ndermjet dy sexhdeve, kurse Imam Ahmed!
preferon edhe kenduarjen e "Rabbigfirli!", dm-tk "O Zot, me faJ!" Ebu Davudi
shqiptimia e tekstit te peiinedaur e konsideron detyre te damosdoshme (farz), dhe kush
e leu me qeUiiu, namazin e ka te prishur.
Hanefite konsiderojne se per qendrim te tille nuk ka argument te besueshem dhe
380
Ebu Humejdi thote: "Pejgamberi s.a.v,s. bente sexhden duke mos I
vene berryiat e veta ne toke dhe duke mos i terhequr te vetja".
822. Na ka ti-eguar Muhammed b. Beshshari, kgtij Muhanimed b. Xha-
feri, ketij Shu'be, ky e ka de^luar Katadeii qe traiismeton nga Eiies b. Maliku
e ai nga Pejgainberi s.a.v.s. qe ka thene:
"Behuni te perpikte ne kryerjen e sexhdes dhe askush nga ju te mos
i hap ne toke berrylat e veta si^ veprojne qent«.
kendimin e duase se laitpermendur e prejferojne Vetera gj^e faljen sipas deshires (nafile)
te iianiazeve te aates.
1 1 9 Ti nxjeiresh beixyl^ miesh paksa te ngritiir nga toka i kontiibuon vendosj^ rae te mixe
te ballit ne sexlide, qfeidiiimt me modest dhe evitimit tS pgrtacise. Nuk SshlS mire ta l^sh
p^ dore k^te uidli^rese.
Muslimi nS "Sahihmi" e tij, thekson qe Pejgamberi a.s. ka thene: "Kiir bSn sexhde, veri
shupiakat ne toke e berrylat ngriiii pak !"
Disa as-habe jane ankuar te Pejgamberi a.s. perndejtje te gjatenS sexhde, e ai u pSigjigj;
"Ndihmohuni me gjiinjg!" Prandaj, eshte e lejuai- te mbeshtetesfa me bSnyla nS gjimjg,
nese kjo do ta lehtesoje qendrimin ne sexhde.
Miisiimi ne pei-mbledhjen e tij te h^itheve permem! pohimet e Mejmunes:
Pejgamberi a.s. duke here sexhde i kanxjerre jmash berrylat e vet, e baikun e ka shkeputur
Qga kofshet qe nen te te mund te fcaioje bagetia e vogSt, e rritur mesatarisht.
Ne "Sahihajn" thuhet: "Kur ka falur, Pejgamberi a.s. i ka ndarS llwet nga brinjBt qe t'i
shihet bardhSsia nen sqetull".
3m
a ne fund te reqatit te namazit tek dhe ngritja
823. Na ka ti-eguar Muhammed b. Sabbahu, kStij Hushejmi, kete e ka
informuar Halid el-Hadha'u, nga Ebu Kilabi, ketij i ka ktimtuai* Malik b.
Huvejiith el-Lejthij qe ai e ka pare Pejgamberin s.a.v.s. duke u falur, dhe
kur ka qene ne reqatin tek te namazit te tij nuk eshte ngritur ne kembe
120
menjeherej por ndreqej pak ne ndejtje.
j^ 4*spij i^ jiun sj«u! cf t-l "^j % * '.Af^* fc<' cr" ^^ ^^'^^ • WJ '^^ " 4-"
Si te mbeshtetesh ne toke kur ngrihesh nga reqati
824. Na ka treguai' MuaMa b. Esedi, ketij Vuhejbi nga E[jubi, e ai nga
Ebu Kilabi qe ka thene:
i 20 Te qendruarit e slikiirte pas kiyerjes se reqatit te pare dlie te trete, Malifcu e konsideron
akt te Iavduesh«n.
Taliaviu e pelqen besueshmerine e asaj qe tliekson Biihariu, por konsideron se
Pejgamberi a.s. ate e ka bere per shkak te ndonje dobesie ose per shkak te ndonjH arsye
momentale. Po te ishte e detymeshme ajo ndeje, Pejganiberi a.s. do ta urdheroiite dhe
as-habet e shmnte do t'ia percilinin te tjeieve.
Tirmidhiu nd "3iuienin" e tij uepeanjet Ebu Huiejres tlieksoo: "Pejgamberi a.s. eshte
ngiiiiu- prej sexhdes ne kembe me pjeset e perpaime le shputave te tij".
Kete meadim e praiiojne: Maliku, Evzaiu, Thevriu dhe Ebu Hanifeja, e Imam Ahmedi
dhe Ebn Zinadi e fiisin ne det>Tat qg jane simneL
Ibnu Ebi Shejbe ne t^mibledhjen e tij tS haditheve pgrmend po a^e qb e thotS Tiimidliiu
duke shtuar: "...e nuk ka ndenjur xilur me ate rast".
Deklarata identike kane dliene Umeri, Aliu, Ibni Zubejri dhe Atau.
382
Opc&^w
- Na erdhi Malik b. Huvejrithl, na fall ne ketg xhami dhe Ilia: "Po
ju fal, por me kete nuk synoj namaz te rregallt^ por dua fja Iregoj si e
kam pare te falet Pejgamberin s.a.v,s,".
- E 9far€ ka qene namazi i Pejgamberit s.a.v.s.? - e ksun pyetiir Ebu
- Si namazi i ketij imami tone, e mendonte ne Amer b. Selemen - u
pergjigj Ejjubi. Ky imam plotesisht e shqiptonte tekbirin duke kaluar
nga nje pjese e namazit ne tjetren, e ki»* ngrinte koken nga sexhdja e
dyte ulej pak dhe perqendrohej ne toke e pastE^ ngrihej ne kembe.
E Ibni Zubejri tekbirin e shqiptonte ne te ngritur.
825. Na ka treguar Jahja b. Salihu, kStij Fulejh b. Sulejmani, ky nga Seid
b. Hairthi qe ka thene:
- Na ka falur Ebu Seidi dhe ^do tekbir e shqiptonte zeshem: kur e
ngrinte koken prej sexdhes, kur binte ne sexhde, kur ngrihej ne kembe
dhe kur ^ohej nga ndeja e reqatit te dyte e thoshte: "Keshtu e kam pare
i.a.v.s.".
■* fX^.".*
555
<37aAiAu-i- yOtma-m
826. Na ka treguar Sulejman b. Hai'bi ketij Haramad b. Zejdi, ketij Gajlan
b. Xheriri, e ai nga Mutanifi, i cili ka thene:
- Une dhe Imrani kemi falur nje namaz pas Aliut, birlt te Ebu TaEibit
r.a. dhe sa here qe bente sexhde shqiptonte tekbir, kur ngrihej (prej
sexhdes) shqiptonte tekblr dhe kur ngrihej ne kembe, pas kryerjes se dy
reqateve (teshehhudit) shqiptonte tekbir,
Kur (Aliu) dha selam Imrani me mori per dore dhe tha; "Ky vertet
na Mi namaz te Pejgamberit s.auv.s.", ose ka thene: "Ky vertet me ka
ar namazin e Peisamberit s.a.v.s,'*.
etE
Ummu Derda ne namazin e vet rrinte ulur ashtu si§ rrin ulur <;do
mashkuil (njeri), e ajo ka qene juriste.
827. Na ka treguar Abdullah b. Meslerae, nga Maliku, ai nga Abdu-r-
Ralmian b. Kasimi, ky nga Abdullah b. Abdullahu qe e ka infomiuar se e ka
pare Abdullah b. Umerm r.a. qe gjate te ndenjurit ulur (qS ne teshehhud) n£
namaz i kryqezonte kembet (shputat), andaj edhe une kam bere ashtu, e
atehere kam qene i n. Me vone Abdullah b- Umeri kete ma ka ndaluar duke
thene: "Sunnet eshte ta ngrehesh (ngulesh) kemben tende te djathte e te
majten ta dyflshosh (ta lakosh ne te djathte)
- A edhe ti ashtu vepron - thashe.
121
- Kembet e mia nuk mund te me mbajne - tha (Abdullah b. Umeri).
121 Rasti i permeadur verteton qe gniaja ne teshehud mumd te rrije ulur si mashkiilli. Ky
384
eshte qendrimi i Ebu Haoifes, Nehaiut dhe Enes b. Malikut.
Maliku tiiotS se gmaja duhet ndenjur ulur ng ijg te majte duke e nxjerre ne anen e djatfite
kofslien te mbeshtetur per tnipi, se nuk duhet ndare kof shet ne mqu, sexhde dhe ne adeje.
Safijja, bashkeshoitja e Pejgamberit a.s. ne teshebud kandenjur me kembe te kryqezuara,
e ashtu kane vepruar edhe bastieshortet e Ibni Umerit
Atau tlhe Hammadi theme: Gmaja ne ndeje ne namaz rrin ulur ashtu si e ka mS lehte"
Nga hadithi rdimd te perfimdohet:
- eshte sunnet qe ne ndeje te namazit ta drejtosh (ugrehish) shputen e kembes se djathte
dhe gisfatat t'i fcthesh kah Kibla, e shputgn e S majtes ta kthesh ne anen e djaihtg. Ky
eslite mendim i Ebu Hanifes dhe i ninnrit me te madh ^ jiuisteve.
Transmetohet se ShaRu ka thene: "Ne ndeje, pas kryerjes sS reqatit te katSrt, nxirren te
dy shputat ne anen e djathte dhe me ije rrihet ulurne toke, e ne ndejea e pare duhet ndenjur
ulur ne k&nbeu e imjte, e te djathim ta drejtosh". Kete qaadrim e pranon edhe hnam
Ahmedi dhe shton se ne ndeje te namazit te sabahut ^putat largohen ne ane te djathe.
Taberiu thote: "E biter eshte edhe njera edhg menyra tjeter e ndejtjes dhe Pejgamberi
a.s. i ka praktikuar t& dyjat".
Hanefite, krahas kesaj qe u peimend, i permbahen edhe dekalartes se Aishes te cilen e
ka iregjistruar Muslimi: "Pejgamberi a,s. kemben e tij te majte ne ndeje ne namaz e ka
leshuar e te djathten e ka drejluar (ngule)...".
Gmaja i lakon shputat ne ane te djathS dhe ulet ne ije.
Nuk lejohet ne ndeje te kryqezohen kembet, e vegmas ne namazet e detyraeshme. Ibm
Mes'udi ka thSne: "Do te doja tS trij ulur nS fcupezat e gjiinjgve sesa nS kSmbe te
kiyqeziiara".
385
C^animi-/— iyditAu^-t.
828. Na ka trreguar Jahja b. Bukejn, ketij i ka treguar Lejthi, nga Halidi,
ai nga Seidi, ky nga Muhammed b. Anier b. Halhale, e ai nga Muhaniraed b.
AiTier b. Ata' ; i cili n'inte ulur me nje grup as-habesh te Pejganiberit s.a.v.s.
dhe ka ihene;
E permendem namazin e Pejgamberit s.a.v.s. dhe Ebu Humejd
Saidij tlia: "Une me mire se ju e kam mbajtur ne mend namazin e
Pejgamberit s,a.v.s. E kam pare kur e ka shqiptuar tekbirin filiestar,
duart e veta i ka vene kundrej t (ndaj) supeve te veta, kur ka qene ne ruqu
duart i ka vendosur ne ^unj e siipinen e ka lakuar (perkulur) mire, e kur
e ka ngritur koken eshte drejtuar aq saqe gdo pjese e kurrizit eshte
kthyer ne vendin e vet, e kur bente seshde i vente duart duke mos i hapur
e pa i shtrenguar ne vete, e maj at e gishtave te kembeve te veta i drejtonte
(i kthente) kah Eibla. Kur ulej ne teshehhud pas kryerjes se dy reqateve
te pare, ulej ne kemben e majte, e te djatiieten e ka drejtuar ne gishta,
e kur eshte ulur pas kryerjes se reqatit te fundit, shputne e majte e fuste
pak perpara dhe e leshonte per toke, e tjetren e drejtonte e ulej."
Ne vargun tjeter te transemtuesve, te ryejtln hadith e percjel! LejJhi
qe e ka degjuar nga Jezid b. Ebu Habibi, Jezidi nga Muhammed b.
Halhale, e Ibni Halhale nga Ibni Ata'u.
Duek transmetuar nga Lejthi, Ebu Salihu ka tfaene: '*... te gjitha
pjeset e kurrizit...", e Ibni Mubarak duke transmetuar nga Jahja b.
- Na ka treguar Jezid b. Ebu Habibi, qe Muhammed b. Amri i ka
transmetuar: "... ^do njSra nga pjeset e kurrizit.,.".
122 vSipas verzionit te Ibni Habbanit haditlii i lailpermendiii' rabaron me fjalet: "Shputen e
majte e ka mbajttir pak prapa te lalcuar ne aiien e djadite dlie ka ndejte iilur ng ijen e
majte", e Tahaviu sipas verzionit te Isait shton: "... Ka dliene selam se pari ne anen e
djiUhte me Ijaliit "Selamun alejkiim ve ralimetull-Hah", e pastaj ne te majte "Selamun
alejkmn ve ralmietuiHIah".
Sipas mendimit te Sliafiut menyrat e te ndenjurit ulur iie namazin kater reqatesh nuk
jane identike, udersa Tahaviu mendon. se jane plotesisht identike. Taliaviu kiahas kesaj
qe u theksua e perkrah edhe deklaiaten e Vail b Haxlierit i cili ka falur pas Pejgamberit
a.s. ka thene: "Kur Pejgamberi a.s. ka ndenjur ne ndejSn e fimdit, e ka mbledhur kemben
e majte dlie ne te &shte ulur, shuplafcen e dores se n^jte e ka vene ne kofshe te majte, e
shuplaken e djalhte me lleren ne kofsheii e djathte duke i mberthyer n^ gishtin e madh
sm
!
-Ji ,o?V V * trh >i '-r^ ^' ij^ >*i ''^-^ >" 'H ^ < i^ ir^' P • y^
Sepse Pejgamberi s.a.v.s. nganjehere eshte ngritur drejt prej reqatit te
dyte dhe nuk eshte kthyer (ne ate ndeje).
dhe te vogel te dores ne roime te gjysmsrretMt e pastaj ka kenduar "Ettehijjatu...",
Ibnu Ebi Siiej be ne permblediijen e tij tg haditheve nepSrmjet te Vail b. Haxherit thekson:
"... Pejgambtri a.s, ka ndenjiir ulur dhe shputen e tij tS majtg e ka rabledhur (lakuar), e
te djathten e ka ngritur...".
Ne niqu pozita e kokes duhet te jete ne nivel tS shpines. MasHfcxilli para sliqiptimit te
tekbirit fillestar te namazit duait i ngre deri kimdrejt vesheve, e gniaja Scundrejt supeve.
Veprimi i knndert i Pejgamberit a. s. ne hadithin e permendur ka qene, per shkak te arsyes
personale.
Eshte e deshimeslime qe majat e gishtave te kembeve te nabahen gjithnje te kthyera kah
Kibla, e edhe ue ndeje ulur nese kjo eshte e mundur.
Te ^ithe as-habet nuk kane qene te ujoftuar n'6 menyit tb njejte nie rreguaJlat fetare, me
te njoftuar kane qene ata tE diet jane shoqeruar me shume me Pejgamberin a.3.
123 Ne "Tevhid" thuhet: "Juristet e metropoJeve Istaine si: Ebu Hanifja, Maliku, Sliafiu,
Thevriu, Is-haku dhe Lejthi ndejen e pare IB namazit katerreqatesh nuk e koj^iderojiie te
domosdoshme (farz), ndersa Imam Ahmedi e kwisideron te domosdoshSm.
Nekomentin "El-Hidaje", thuhet: "SipasmendimitteEbuHanifesndejaepareeuamazit
esh^ vaxhib. Ky eshte mendim i drejte dhe i praniiar, e disa e konsiderojne sunet, qe
ffisaidojne se estee kon'ekt".
Muslimi ne "Sahihuu" e tij nepermjet Aishjes tliekson se Pejgamberi a.s. ka thene: "Pas
gdo dy reqateve te kryer ka ndeje", e Nesaiu, nepemijet Ibni Mesudit thekson: "Pas
mbarimit te gdo dy reqateve uIudI dhe keadoni "Ettehijjatu"...".
Ne saje tS ^aj qg u theksua, shlhet se ndeja e paie e namazeve k^eneqateshe eshte
vaxhib, e po te ishte farz Pejgamberi a. s., ne rastirt e lartshenuar, do te kthehej n^njehere
ne te. Tejmiu thote se ndeja e pare po te ishte e detyiueslime (farz), ajo nuk do te mund
387
829, Na ka treguar Ebu-l-Jemani, kete e ka njoftuar Shuajbi, nga Zuhriu
qe ka thene:
"Me ka treguar Abdu-r-Rahman b, Hurmuzij robi i liruar i Benu
Abdu-1-Mutalibit, e nje here ka thene, robi i liruar i Rebia b. Harithit
qe Abdullah b. Buhajne nga flsi Ezd Shenuet, e at esbte mbrojtes i Benu
Abdi Menafitj e ai ishte nje nga shoket e Pejgamberit s.a,v^., ka dek-
laruar qe Pejgamberi s.a.v.s. e ka falur me ata dr-eken dhe pas (kryerjes
se ) dy reqateve te pare eshte ngritur pa ndenjur ulur. Me te eshte ngritur
edhe masa dhe, kur e ka kryer namazin, masa e ka pritur selamin e tij,
ai ulur, para se te jep selam, shqiptoi tekbirin, i beri dy sexhde, e
mepastaj dha selam".
te kompeiizohej me sehvi sexlide, por do iB duhej tg falej namazi pSrsSri.
124 Nga hadithi mund te peifuudohet:
- ndeja e pare ne namazet tre dlie kateu'eqaleshe niik eshte gjiihsesi e detymeshmc as
pjese kryesore e namazit;
- sehvi sexMeja behet para dlieiiies se selamit sipas mendimit te Shafiut dhe te disa
jiiristeve.
Ibni Kudame ne "Mugnije" thekson: hnam Ahmedi konsideron se te gjitlia sexhdet behen
pEora selamit pos kiir ne namaz te shpeton di9ka nga harresa dhe kur imami hamendet ose
din per vazhibin e leshuar te namazit.
Imam Maliku thote qe sehvi-sexhdja bghet para selamit, kur Igshohet vaxhibi i namazit,
e pas selamit kur ne namaz behet digka e tepert dhe e panevojshme.
Maliku e aisyeton qendrimin e vet me hadithm e laitpemiendur te Bahariu dhe me
veprimin e Muaviut, i cili, duke i falur si imam, ka hamiar te rrijS vit ndejgn e parg dhe,
kur eshte ngritur ne reqatin e trete, masa ka thimir: "SubhanaU-Uah!", por ai ka ndenjur
nS kgmbS. Me vonS, ne ndejgu e fuiidit, e para selamit, i ka here dy sexhde , e pastaj ka
dahir ng tiiinber dhe ka thSng:
- E kam degjuar Pejgamberin a.s. duke thene: "Ai qe duke u faliir harron digka nga
namazi, ie t'i beje dy sexhde te ketilla!".
Nuk ka kiindershtime te juristet ireth iievojes dhe mSnyrgs sg bgrjes sg sehvi- sexhde s,
pCM: rreth momentit ne cilin eshte mg mire te behet. Hanefite i permbahen deklarates se
Mugire b. Slm'bes tg cilSn e kaiie regjistmar ne permbledhjet e tyre te haditheve: Ebu
Davudi, Tahaviu dhe Tinnidliiu: "Pejgaraberi a.s. na ka falur dhe, duke hamiar te nije
ne ndejen e pare, u ngrit ne reqatin e Irete. Ne atehere IhirrSm: "Subhanali-llali!", pof ai
e vazhdoi qendrimin ne kSmbe. Kur e kreu namazin, dha selam dhe i beri dy sexhde".
Kgshtu kane vepmai": AUu, Sa'd b. ebu Vekkasi, Abdullah b. Mes'udi, Abdullah b.
Abbasi, Ammar b, Jaseri, Abdullah b. Zubejri, Eoes b. Maliku, Ibrahim Nehaiu dhe
Hasan Basriu. Kete raendim e pranon edhe Sufjan Thevriu.
SH^
?*«y«*
». *
4 ^
•llr^V^^
Ndenja dhe te kenduar it ne ndejen e pare te namazlt
830. Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, ketij Bekri, ky nga Xhafer b. Rebia,
ai nga A'rexhi, ky nga Abdullah b. Malik b. Buhajne qe ka thene:
"Pejgamberi s.a.v.s. e ka falur dreken me ne. Pastaj u ngrit e eshte
dashur te beje ndejen dhe kur ishte ne fund te namazit te vet, i beri dy
sexhdeulur".
1^^' J
e
831. Na ka treguar Ebu Nuajmi, ketij A'meshi, nga Shekik b, Seleme qe
Abdullah b, Mes'udi ka thgng:
- Kur jemi falur pas Pejgamberit s.a.v.s. kemi thene: ' 'Shpetiml qofte
mbi Xhibrilin, Mikalin dhe mbl fUanin e ^anin!" Pastaj, Pejgamberi
s.a.v.s. u kthye kah ne dhe tha: "AU-Uahu eshte ai qe shpeton, dhe kur
dikush nga ju falet, le te thote: "Pershendetja, rrespekti, te gjitha lutjet
dhe fjalet e mira i takojne All-Hahut. Shpetimi» meshira e AU-Uahut dhe
bekhni i tij qofshin mbi ty o Pejgamber t Shpetiml i All-Uahut qofte mbi
ne dhe mbi te gjithe robet e mire te AU-llahut".
- Kur ta keni shqiptuar kete, do ta p€rfshinl <jdo rob te mire te
AU-llahut edhe ne qiell, edhe ne toke.
389
'An-/- t^aAam^
- Deshmoj se nuk ka Zot, pos AH-Uahut dhe deshmoj se Muhammedi
eshi^ robi I Tij dhe \ derguari i Tij.^^^
' cjSj /^* ti 'A V Jl V«' • 9^^ y^i ^^^ p 0* '4 V^5 * i^i^l ^e-^ H o* "4
125 Ajni ne komeiUm e tij ne Buhari i paraqet tetembedhjete variante te teshehudit. Variantin
e tetstit te tmnsmetuar sip^ Abdullah b. Mes'udit e kane fiitur ne permbledhjet e tyre
te haditheve: B iihariu, Muslimi, Nesaiu, Ebu Davadi, Tirmidhiu^ Ibni Maxhe dhe Ahmed
, b. Hambeli.
Variantin e tekstit te Ibni Abbasit e kane regjistniar te gjithe muhadithet e raedhenj pos
BuhariiU. Variant! i tij i tekstit te teshehhudit thekson: "Ettehijjatu-l-niubareketu,
essalavatii, ettehijjatu lil-lahi. Esselamu alejke ejjuhennebijju ve rahmetull-llahi ve
bi'dKttiihu. Esselanm alejna ve ala ibadil-lahis-salihin. Eshhedu en la ilahe il-lali-Uali ve
eshheda emie Muhammeden abduhn ve resuluhu".
Teksti i te^ehhudit te halifes Umer, i dhene sipas variantit te cilin e ka shSnuar Tahaviu:
"Ettehijjatu lil-lahidh-dhaldjatu, vessalavatii lil-lahi. Esselamu alejke ejjuliennebijju ve
rahmetull-llahi ve terefcatuhu. Esselamu alejna ve ala ib^l-lahis-salihin. Esh-hedu en
la ilahe il-Iall-llah ve esh-hedu efine Muhammeden abduhu ve resuiuhu",
Teksti i hazreti Aishes fillon me "Bismil-lahi et-tehijjatu Hl-lahi..." dhe mS i ngjashem
eshte me teshehhudin e Ibni AbduUahut.
Numri me i madh' i juristeve i jep perparesi tekstit te teshehhudit te cilin e ka theksuar
Buhariu n^>emijet Abdullah ibni Mes'udit sepse vertete eshte konfnmuar qe e ka
kenduat: Pejgamberi a.s. '
Bxarhanuddini ne "El-Hidaje" thote: "Me se miri SshtS tS kendosh tekstm e teshehhudit
te Ilmi Mes'udit tS cilin Pejgamberi a.s. e ka kenduar cdhe ka urdhmtar te kendohet".
Imam Maliku i jep perparSsi tekstit te teshehhudit tB hazreti Umerit ne te cilin njerezit i
ka mesuar nga mmberi dhe askush nuk i ka bgit asnje verejtje.
Ibnu Ebi Shejbe ne peimbledhjen e tij te haditheve thekson se Ibni Mes'udi e ka degjuar
nje igeri qS tekstin e teshehhudit fillon ta kgndoj me "Bismil-lah..." dhe ai ia ka terhequr
verejtjen: "Me bismil-lah iiUohet ngrenja e ushqimit".
Shumica e jimsteve, kendimin e teshehhudit ne ndeja e konsiderojne vaxhib, ndersa
Shafiu ne ndejen e pare e konsideron simnet, e ne te dytgn vaxhib, kurse Imam Ahmedi
ne te paitn e konsideron vaxhib, e nS tg dyt6n farz.
Sunet eshte te kendosh teshehhudin ne vete.
390
oxwrit-
832. Na ka ti-eguar Ebu-1-Jemani, ketij Shujabi, ky nga Zuhriu, kete e ka
njoftuar Urve b. Zubejii nga Aishja, bashekshortja e Pejgamberit s.a.v.s. e
cila njofton qe Pejganibeii s.a.v.s ne fund le naniazit ka kenduar:
"Zoti im, te drejtohem Ty te me ruajsh nga mundimi i varrit! Kerkoj
strehim te Ti, nga sprova e DexhxhalUt mashtrues e te verber! Te
drejtohem Ty te me ruajsh nga sprova e jetes se kesaj bote dhe nga
sprova e vdekjes (nates se varrit)! Zoti im, te drejtohem Ty te me ruajsh
nga mekatet dhe borxhet!"
Dikush me vone I ka thene: "Ah, sa shume kerkon strehim ngaketo! '*
- Kur njeriu ka ndermend te hyje ne borxh, ai falet bindshem, e me
vone genjen; premton e pastaj tradhton - u pergjegj Pejgamberi a.s.
833. Zuhriu transmeton se e ka informuar Urve, qe Aishja ka Ihene:
"E kam degjuar Pejgamberin s.a.v.s. qe ne namaz te vet kerkon strehim
nga Sprova e r^- "--i-'"*" ^^6
126 Eshte e vertetuar se gka lexhohet ne pjese te caktuar te namazit dhe duaja e thksuai"
mund te lexohet vetein ne iidej en e fundit pas teshehhudit te kenduar. Pejgamberi a.s. ka
kerkuar strehim nga ka^ njolla, pasojat negative te te cilave jane te demshme edhe per
individin, edhe pgr shoqgrine. Hadithi na tarheq vSrejtjen se kur dhe ne emSr te ^kafit
duhet kerkuar ndilmien e AU-Uahut xh.sh, dhe mbrojtjen e Tij. Ndihma e AB-llahiU
kerkohet vetein atehere pas hacxhiimt le mundit maksirnal 3he punes ne maijaninmi e
sprovimit t6 shkafctimr.
Nga hadithi mund te perfundohet:
~ denimi ne jeten e vairit esht realitet;
- paraqitja e dexhallit ka qene dhe do te jete deri ne Diten e Kijametit;
- ndihmen e All-llahnt xh.sh. dhe mbrojtjen nga sprovimet e kSsaj bote duhet kerkuar
kur bejme tere ate qe mundemi edhe si individe, edhe si bashkesi. Ndihanm e All-Uahut
xh.sh. mund te pritet, aq sa njerezit ne pune angazhohrai vete;
- borxhli esht shoku i keq qe shumekend e detyron te ireje, te mashtroje, te tradhtoje dhe
te beje njolla tjera shajerore;
- sipas mendimit te Ebu Haoites dhe Ahmedit ne namaz Ssht e Icjuar t'i lexhosh vetem
ato dua te cilat plotesisht perputhenme Kur'anin ose ato qe i ka kenduar Pejgamboi a.s..
391
I J.
834. Na ka treguar Kutejbe b. Seidi, ketij Lejthi nga Jezid b. Ebu Habibi,
ky nga Ebu-1-Hajriu, ai nga Abdullah b. Umeri, e ky nga Ebu Beker
es-Saddiku r.a. i ciH Pejgamberit s.a.v.s. i ka thene:
- Ma meso duane te cilen do ta lexoj ne namaz!
- Lexo, i tha Pejgamberi a.s., : "Zoti inij i kam bere vetit shume
zullum. Ghynahet muind t'i falesh vetem Ti, andaj me fal dhe me
meshiro! Vertet Ti je ai qe fal, o Meshirues".^^
V?"'j; U^S » ff*^ -^ *^^ S* 'j^. ^ mil III! r^^
^ tr iH iiTi jfc A\ j^ cf S^ y^ y^^^i cf ^4^. ^"^ cite 7jj: \^j^ - Af •
sjell ne kete variants; "Nuk Bshte xnire ne namaz te fusgsh tS folurit e njerezve. Namazi
eshte ibadet fetar, ne te cilin kendohet vetem: tespihu, tekbiri dhe citatet nga Kur'ani".
Shafiu ^e Maliku lejojne kendimin e gdo duaje raadje edlie ato te cilat ingjajne te folurit
e njeriut.
1 27 Nga faadithi mimd te perfundohet:
- me te dijsfamit duhet shoqeruar sa mS shurafe, kSshillat e tyre duhet pranuar dlie zbatuatr
ne praktike;
- te pranosh dobesine ^ade dhe gjlthftiqinS e All-llahut xh.sh. gshtS shprehje e
besueshn^rise se nj^iut, dhe
- nS mkjen e fimdit le namazit pas teshehhudit tekSnduar diihet kenduar duate e zgjedhura
sipas Pejgamberit a.s., ose ato qc gjenden ne Kiir'an.
392
e duase pas ndeies se
835. Na ka treguar Museddedi, kStij Jahjai, ky nga A'meshi, atij i ka
treguar Shekiku, nga Abdullahu (b. Mes'udi) qe ka thene:
- Kur ishim ne namaz me Pejgamberin s.a.v.s. ne lutnim "Shpetimi
dhe paqa qofte mbi Ali-llahun nga robet e TiJ \ ShpetimI qofte mbi filanin
e fUaninr* Pas kryerjes se namazit, Pejgamberi s.a.v.s. ka thene: "Mos
thoni shpetimi mbi AD-lIahun, sepse AU-llahu eshte shpetuesi i vertete,
por thoni: "Pershendetjet, teh gjitha lutjet dhe fjaiet e nura le te jene
per All-Ilahun! Meshira e All-Uahut dhe bekimi i TiJ, qofte mbi ty o
Pejgamber S Shpetimi i AlMIahut qofte mbi ne dhe mbi robet tjere te
mire te AU-Uahutl"
- Kur te thoni keshtu, me kete do te jene te perfshlre te gjithe robet
ne qiell, ose ndermjet qiellit e tokes.
- Deshmoj se nuk ka Zot^ pos te vetmit All-llah dhe deshmoj qe
Muhammedi eshte rob dhe i derguari i Tij.
ta zgledhe duane e cOa i pelqen
Mosfshirja e baliit dhe hundes derisa falesh
Ebu Abdullahu thote: E kam pare Humejdiun qe mbeshtetej ne kete
hadith qe te mos fshihet balli ne namaz.
836. Na ka toguar Muslim b. Ibrahimi, ketij Hishami, ky nga Jahjai, ai
nga Ebu Seleme qe ka thene:
- E kam pyetur Ebu Seid Hudriun dhe ai tha: "E kam pare Pejgam-
berin s.a,v.s. duke here sexhde ne uje dhe balte e qe madje ia kam pare
gjurmen e asaj baite ne balie"
393
-l-c^tma^
e" ■
837. Na ka treguar Musa b. Ismaili, ketij Ibrahm b. Sa'di, atij Zuhriii e
ky e transmeton nga Hinde b. Harithi qe Uinim Selemeja r.a. ka deklaruar:
- Sa here qe Pejgajnberi s.a.v.s. jepte selam, grate, sapo e kryente
dhenien e selamit, ngrlheshin, e at, para se te ngrihej, qendroiite edhe
Ibni Shihabi ka thene: "Me duket, e All-llahu e din me mire, se ai
qendrimi ! tij ka qene me qellim qe grate te dalin para se tM mberrije
masa e cila e kish kryer namazin.
128 Maiiku, Shafiu dhe Alimdei sclamin e kcmsiderojne pjese pecberse tS namazit, ndersa
juristet e shkollfes hauefite e konsiderojae vetem sunnet. Ajniu thote qe auk eshte e
domosdoshine Ib perfundosh namazin me selam, sepse Pejgamberi a.s. nje herS e ka faJiii-
reqatiii e katSrt tg drekes dhe pa dhene selam eshte ngritur ne reqatin e peste. Kur as-habet
ia kane terliequr verejtjen per ke^, ai fishte ulur dhe ka bSre sehvi-sexhde, e cila sipas
rretullit behet per lesliime te vogia t& namazit.
Ata, qS seJmain e konsiderojne farz, mbe^teten nc hadithin te cilin e ka transmetuar
yljjdiu ne kele variant; "<^eles i naniazit eshte ab^sti, tekbui fillestar, e perfuiidim eshte
selarai". Kete flieniee ka negjistruai- Ebu Davudi nS "Simenin" e tij, e di9ka ne variante
te ndryshme gjindet ne pennbledhjet e Ibni Maxhes, Tiimidhiiit dhe Hakemit.
Tahaviu, terheq verej ^ en qe b adithi i permendur, i transmetuar sipas Ahut eshte deroguar
me daenin e mevonslime te Pejgamberit a.s., ghithashtu te transmetuar sipas Aliut, ne te
ciiSn thuhet: "Namazi eshtg i perfiinduar kur ngrihet koka nga sexhdja e fundit", Pos
kes£g, juristet e shkolles hanefite deklaraten e indivic^t e Jtnoren si baze te det>'res farz,
vetem nese pgunbajtja e saj gjindet edhe ne burimet e Islamit.
Nga hadithi miind te perfundohet:
- imami pas mterimit te namazit farz do te \mmc pak ne te majte, qe njerezit qe kane
ardhur rishtas te dine se f alja e farzit ka perfimduar dhe tS mos shkojne pas tij ;
- imami pas n^arimit te namazit, menjehore kthehet ne aoBn e tij te djathte ose te majte,
394
opcami-
kur te Japs
Ibnu Umeri r.a. e konsideronte te deshirueshme qe, kur te jep selam
imami, te jep selam edhe al qe eshte prapa tij.
838. Na ka treguar Hbban b. Musai, kete e ka informuar Abdullah (b.
Rebia), ketij ia ka transmetuar Ma'raeri nga Zuhejri, ky nga Muhammed b,
Rebia, e ai nga Itbani, i cili ka thene:
"Jemi falur me Pejgamberin s.a.v,s., kurse selam kemi dhene kur
... 129
jepte ai.
e
meseiamine
• ' I B'
839. Na ka Ixeguar Abdani, kele e ka informuar Abdullahu, atij ia ka
kumtuar Ma'meri, nga Zuhriu, i cill ka thene:
me fylyre drejt kail xliemati, aese edhe ata e kaaiS kryer faljen e tyre. Kush. ka sliprelii te
fale pas farzit nafile, ato duhet falur menjeheie. Pas namazit te perfimduar, eshte e
prefemeslime te kendohet njb dua e shkiirte, e te iqindija dhe sabahu ajo duamund te jete
dig edhe me e gjate. Imaroi ne raihrab. hyn me kerabe \& djathte e del rae te majte.
1 29 Eshtfe e deshirueshme q£ xhemati, ne faljen me xhemat, te japin selam njekohesisht me
imamin, qoftg edhe ta nderprejne keaidimin e duasS, e, sipas mendimit te Shafmt, te
fillojne selanain e tyre vetem atehere kwr mianii jep selamin e vet ne anen e majte,
S95
- Me ka informuar Muhammed b. Rebia dhe pohon se e ka mbajtur
ne mend Pejganiberin s.a.v.s. dh€ se ka mbajtur ne mend te sterpikurit
me uje qe bente ai nga kova e ciia gjindej ne shtepinS (oborrin) e tyre.
CV dA tlfy i^Jj^'o-i ^Sjd J^ i^, i ^/J 'C.f3\}\ I ijs ^ V
840. Ka thene: *'Kam degjuar Itban b. Malik - Ensarlun e edhe nje
nga fisi Benu SaEim duke thene: ' 1 kam falur i^erezlt e fisit Benu Salim,
me vone kam shkuar te Pejgamberi s.a.v.s, dhe i kam thene:
- Nuk jam i sigurt ne te pamurit tim, e ndermjet meje dhe xhamise
ne te cilen falet masa ime, nga vershimi vijne perreiy te perkohshem,
andaj do te doja te vish tek une dhe te falesh ne i^e vend ne shtepine
(dhomen) tune, te dim do ta merrja si vend te te falurit (tim).
"' " """ nese don All-llahu, - ttaa aL
Te nesermen, past qe zbardhi dita, Pejgamberi s.a.v.s. erdhi tek une
dhe me te Ebu BekrI. Pejgamberi s,a.v.s. kerkoi leje per te hyre dhe une
I dhashe* As qe u ul e me pyeti: "Ku deshiron te falem ne shtepine
H
Itban! i dha sheiye ne vendin ku do te donte te falej Pejgamberi a.s.
VV 1 «
iroi ne KemDe, e ne pas ty u
e edhe ne dhame selaiti kur dha ai".
130 Selami jepet vetem ne anene e djathte sipas nKaulimit ^ jiiristeve te shkolles maiikite,
Hasan B^riut edhe te disave te cilSt meshtetii ne deklaratea e Sa'd ibni Vekkasit: I
Derguari i All-llahut ne fund te namazit e ka here nje selam me fjalBt: "Es-selamu
Selam duhet dMng ng ane tg djathte e tS raajte sipas mednimit te juristeve te shkolles
hanefite tS^ shatije dhe niunrit mfe te madh te as-habeve te cilet Iheksojne pohiinin e
Abdull^ b. Mubarebit: "Pejgamberi a.s. ka dhgae selam ne anen e djath^ dhe te majte".
S96
841. Na ka treguar Is-hak b. Nasri, ketij Abdu-r-Rezaku, ketij Ibnu
XhureJ3^hi, ketij Amri, se Ebu Ma'bedi, lobi i liruar i Ibni Abbasit, e ka
informuar, qe ngritja e zerit gjate dhikrit, kur ta kryej masa namazln e
detyrue^em, ka qeiie qysh ne kohen e Pejgamberit s.a.v,s
Ibni Abbasi gjithashtu, thote: "E di mire kur rrotulloheshin, ngase
ate (dhiker) e kam degjuar".
j^a ^\ ^^y} ^"jJ jt /j^ \t^ jtf out \j^ ju- ^^ •U^'Cf,*^}^ \Ji
ZJ^ — AtT
« ji^xjtv 33^ ^ ^u^ (Uaii t>^l iuTf Jb \^ %\ -j^j
\ V
842. Na ka treguar AH b. Abdullahu, ketij i ka treguar Sufjani, kStij Umeri
ketij Ebu Ma'bedi nga Ibni Abbasi r.a, i cili ka thene:
Kjo ka qeiie praktike e halifes Ebu Beker, Ala dhe e shume as-habeve.
Autori i veprSs "El-Hidjae" thote: "T& shqiptosh selam me teksin e konfirmuar eshtg
vazhib sipas mendimit tejimsteve te shkolkjs hanefite", e ne "Mugnij" th.uh^: "Eshte
. smmet te ^qipto^ "Es-sdamu alejkum ve rahmetuU-llahi" ne ^a mund te slitohet ediie
"ve berakatuhu", par me mire eshte le mos beliet Igo".
131 Estee imi'e dhe e pmfei-ueshme qS pas oamazit te p&iunduar te hiqpt tespih. Shafiu
konsickron qe Pejgamberi a.s. ka here dhiker me ze pas namazit vetem qe me te t'i mesoje
te tjeret. Kete ai nuk e ka here jgithmone, sepse ky dhiker nuk eshte pjese perberese e
namazit.
, Kujtimi i Ibni Abbasit njedh nga ditet e femijerise se tij , kur ka falur diku n^safat e fuudit
dhe awk ka marre pjese rregullisht ne faljea me xhemat tS namazit.
397
"E di qe namazi i Pejgamberit s.a.v.s. kryhej me tekbir (dhikSr)".
^^tit5 '^J^ cJ^'X ^\Jis '^ Jj^ j*i ^^S 1 1^\5 ^ yi ji 4yai <w J jn «. 4 -^j
* i?:^j 65« p^ tjr' Ju. ii^'il'^ lijii^'j ij4j '%dfo^"A^ 9^j^ "o^. ^^ ^ V
843. Na ka txe^jmr Muhammed b. Ebu Bekil, ketij ia ka transmetiiar
Mu'temir b. Ubejduliahu, ai nga Sumejji, ky nga Ebu Salihu e ai nga Ebu
Hurejre r.a. i cili ka thene:
- Kane ardhur fukarate te Pejgamberi s.a.Y.s dhe i kane thene:
"Njerezit me shume pasuri kane arritur (te Zoti) ne pozita te larta dhe
me kenaqsi te perhershme; falen si^ falemi edhe ne, agjerojne sig agjero-
jme edhe ne dhe kane teprice te pasurise me te cOen bejen haxhxhui dhe
umren, bejne luften (xhihad) dhe ndajne sadakan.
- Degjoni, tha Pejgamberi a.s.I Do t*u tregoj dl^ka, e nese pranoni,
do ta arrini ate qe u ka kaluar dhe nuk do te mund t'u arrye askush. Ju
do te jeni me te miret qe do te gjendeni mes tyre, pos atyre qe do te
punojne keshtu njelJoj; qe pas ^do namazi te kryer te shqiptoni nga 33
here "Subhanall-Uah", "Elhamdulii-lah" dhe "All-Uahuekber".
Ndermjet nesh, thote Ebu Hurejra, pastaj Hnden mospajtime dhe
dikush nga ne tha: "Do te shqiptojme 33 "Subhanall-llah", 33 here
"elhamduia-lah" dhe "AU-Uahuekber" 34here". Pastaj i jamdrejtuar
Pejgamberit a.s. dhe ai me tha: "Do te tfiuash "Subhanall-llah", "El-
hamdulii-lah" dhe "All-llahu ekber" derisa te behet per 9doiyeren nga
ato33(shqiptirae)".^^^
1 32 Ka shmue hadiflie lidhur me dbikrin e laripecoKindur. Abdullah b. Umeri ka th^iS si vijon:
- Njerezit e varfer e te devotshem i janS ankaar Pejgamberit a.s. per pgrparesine c te
398
^Kon^.
pasurve dhe kaiie thene: "I DSrguari i AH-ilaimtj ata besojub si edhe ne, agjerojne ashtw
si? a^erojmg edhe ne, e veg kesaj kane UqjUoj pasurish, te cilen e ndajne ne emer te
sadakase, i ndiiimojne farefisit te t>Te te varfSr dlie japin ne mige te All-llahiit, kurse ne
kete nuk raund ta bejme".
- Degjoni, - ka tliene Pejgamberi a.s. - do t'u sijoftoj per punet te cilat nese i punom do
te keni shperblimin e lyre. Pas perftindinut te namazit, shqiptoni nga 11 here
"Siibhanall-iLTh", "EUiamdulil-lah" dhe "All-Uahu ekber" dhe "La ilahe il-lall-Uah".
Ata e kane bere kete, por ua kane percjelle edhe te pasiirve, keshtu qe edhe keta e kane
here kete dhe te varferit vijne te Pejgamberi a.s. duke i thSne: "Vellezerit taiK te pasur
bejne ate qc edhe ne bejme".
- Kjo eshtS bekim i All-llahut dhe Ai ia jep kujt te doje - u pergjigj Pejgamteri a,s.
Ebu Davudi dialogun e permendur me pare e paraqet te njejte si teksti i Biihariut dhe
thole: " ... e tekbiii 33 here dhe e kryen dhikrin e vet me fjalet "la ilahe iHall-llah vahdehu
la sherike lehu lehu-1-mulku ve lehu-1-hamdu ve huve ala kul-li shej'in kadir", do t'i I'aleu
te gjitlia gjynaliet e vogla te bera ndaj All-UahiW, po edhe ne i p^te si shkumba e detit".
Rreth numrlt te shqiptimit te tespihit, mendimet e juristeve janS t6 ndara. Ne thenien e
Ebu Hurejres perrnemlet numri 33 here, e ne pohomin e Zijad b. Thabitit 25 tespihe.
Nesaiu thekson se Zejd ibni 'ITiabiti ka thene:
- Ju eshte urdheruar as-habeve qe pas kryerjes sg namazit te shqiptojnS "subhanall-llah",
"el-hamdulil-lah" dlie "all-Uahu ekber" nga 33 here. Me vonS, nj6 ensariut ne gjume i
Sshte thaiS: "Pejgamberi a.s. ju ka urdheruOT juve qe pas namazit t£ shqiptoni tespih 33
here, tahmid 33 here, e tekbir 34 here".
~ Po - ka thene Ensariu.
- Shqiptoiii te gjitha nga 25 here dhe ne fund thuani: "La ilahe il-iall-Uah vahdehu la
sherike lehu, lehu-1-muIku ve lehul-hamdu ve huve ala kul-li shej'in kadir".
Te nesermen ky Ensariu ka shkuar te Pejgamberi a.s., ia ka treguar endrren e vet, e ai i
kathSne: "Shqiptoni ashtu!".
Sipas deklar^es se Enes b. Malikut, shprehjet e tespihut shcpptohen nga 10 here. Kete
variant e paraqesin edlie Tirmidhiu dlie Nesaiu ne permbledhjet e tyre te haditheve duke
theksum- se Ummi Selemeja ka ardhur te Pejgamberi a.s. dhe ka thene: "I Derguari i
AU-llahtii, ma meso tekstin e duase te cilen do ta kendoj une pas mbaiimit Xt namazit!"
- Shqipto, - ka thene ai, - tespihim 10 here, tahmid 10 here dhe tekbir 10 here!
- Mire - u pergjcgj ai.
Nesaiu, Tiramidhiu dhe Ibni Maxhe ne Suneuet e tyre, nepemijet Abdullah b. Umerit
pohojnS qS Pejgamberi a.s. ka thene:
- Musiimani, i cili i ka dy cilSsi, do te hyje ne Xhennet: immi tS mire dhe pas mbarimit
te namazit te shqiptoje tespih 10 here, tahmid 10 here dhe tekbir 10 here, e qe bejne 150
fjali ne ditS, e ne peshoje te AU-llahu 1.500.
Ka hadithc te te cilet rekon^ndohet shqiptimi i ^alive te cekura te tespihut nga 60 e 70 berg.
Dekralatat e Pejgamberit a.s. gjithmone kane qene te pershkuara me mengtiri dhe me
qellime edukative ne pgiputlije me kohen dhe me vegoritS psikologjike tS njerezve. Atyre
399
% < c-ul u g. ^ '^ I . ^i ,^ ^^ 'y^ ii-i i^ iaii M * ^ 4^ V rj*.j, 'ii %| i^ h
844. Na ka treguar Muhammed b. Jusufi, ketij Sudani, ky nga Abdu-1-
Melik b. Umejri, ai nga Verr-rradi, qatibi (shkruesi) i Mugir b. Shubes, i cili
thote:
- Mugire b. Shu'be me ka diktuar letren per Muaviun qe Pejgamberi
S.3.V.S. pas ^do namasi te deiyrueshem, ne kohe te caktuar e ka shqip-
tuar: "Nuk ka Zot, pos nje All-liahu te vetem. Ai nuk ka sbok. Adj 1
takon i tere pushteti dhe iavdimi dhe ai per ^do gje eshte i fuqishein (me
ndikim)".
- Zoti im, ate qe ia ke dhene dikujt, ate nuk mundet askush ta ndaloje,
e as t^ jape ate qe ke ndaluar, e pasuria te pasurit nuk do t'i sjelle dobi
fe Ti, por veprat e mira.
te sapoislaniiziiarve ju ka pieferuar qS ne dite tS shqiptojne tespih nga 6 herS, te tjerSve
nga 10 e disave nga 1 1 tespihe.
Te devotshmeve Pejgamberi a.s. u pieferon shqiptimin e 25 tespihgve nS ditS, diike
mendirarnganje tespih ne ore dhe nje per ndonje leshim ev^itual. Njer^zve materiaiisht
te rregulluai' dhe te devotshmgve ju ka prefeniai- shqiptimin e atyre ^alive nga 33 here,
qe shuma e p&gjithshme arm ne 99, e ky eshte numSr i ermave te bukur te All~llahut. xh.sh.
Sipas kesaj qe u paraqit, numri i shqiptimeve te tespihut, tahmidit, dhe tekbirit auk eshte
i detymeshean. Kjo shihet nga deklarata e Pejgamberit a.s. te ciien Musliaioi nepBrmjet te
Ebu Hureres e sjell ne kSte variant: "Ai qe ne meagjes dhe inbremje shqipton nga 100.
here "SubhanaU~Uah" dhe "el-hamdiilil-lah", ne Ditgn e Gjykirmt nuk do te vije askush
me asgje me te vlefshnie se ai, pas atij qe ato thmie i ka shqiptuar edhe me shame".
Nga hadithi mimd te parftindohet:
- ne pmimiii e veprave te mira duhet bere gara. Sbperblimi eshte adekuat me mimdin e
shpenzuar dhe rezultalin e punes;
- tespihu dhe dhikret tjera me se miri eshte ft besh mbas kryerjes se namazit;
" t'jua kesh zili njerezve me qellim tc mire, ne putiimin e veprave te mira nuk eshte e
ndaluar duke dashur qe ne to edhe te tj caret te imitohen ( te nKrren si shembuU).
400
'yft.ane
Kete hadith Shu'be e ka transmetuar nga Abdu-I-Meliku, e edhe nga
HakemI, e ai nga Kasim b. Muhajmiri, e ky nga Verr-rradL
133
Hasan (Basriu) thote: "Xheddun", (doraethSne) pasuri"*
Imami me te dhine selam do te kthehet
845. Na ka treguai* Musa b. Ismaili, ketij Xherir b. Hazimi, ketij Ebu
Rexhai nga Sumere b. Xhimdebi i cili ka thene:
*'Sa here qe Pejgamberi s.a.v,s. falte cilindo namaz, ai kthehej me
fytyre kab ne".
1 33 Mugire tie atg koh6 ka qene giivemator i Kiifes. Muaviu e ka pyetui" se gka ka kenduar
Pejgamberi a.s. pas dhemes se selamit dhe ai raenjehere ia ka derg^ar per^igjen e
sipSrshenuar qe isbte e njejte me meadirniu e Muaviut.
Eshte mire dhe e preferueshme krahas tespihut te zakonsh^ tS sliqiptohen bile nga 33
here theniel e z^onskme te permeodiira.
Nesaiu ne "Simenin" e tij, nepermjet Ukbe b. Amrit thekson qe Pejgamberi as., pas
kryerjes se immazit, ka kenduar suret Mu'avvedlietejn, e ato jane snret "El-Felek" dhe
"En-Nas", me te cilat peifiindon Kur'ani.
Ebu Umame ka transmetuar qe Pejgamberi a.s. ka thene: "Per atS qS pas perfundimit te
namazit keiidon Ajet-i kursin dhe suren El-IWas, nuk ka pengesa per hyrje ne Xheruiet".
Rreth kesaj teme ka shume hadithe, e qeilim kane zhvillimin e ndjenjave te
devotshemrise dhe te respektit ndaj All-Uahut xh.sh.
401
846. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Maliku, ai nga Saiih b.
Kejsani, ky nga UbejduUah b. Abdullah b. Utbe b. Mes'udi, ai nga Zejd b.
Halid exh-Xhuhejniu, i cili ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. na e ka falur namazln e safoahut ne Hudejbi pas
shiut qe ra ate nate. Pasi qe e krea namazin, u kthye kah masa e
pranishme dhe tha: "A e dini ^ka u ka thene Zoti juaj?"
- All-llahu dhe i Derguari I Ty e dine me se mlri ate - u pergjigjen
ata.
- Dikush nga robet e mi ka gdhire besimtar, e dikush pabesimtar dhe
ai qe thote: "Jemi lagur me Miresine dhe me Meshiren e Tij"j ai beson
ne Muaj e nuk beson ne -fA, Mirepo, ai qe thote: "Jemi lagur per shkak
ta atij e atij yili, ai nuk beson ne Mua, por beson ne ate yll". '
06 s:M ^ f\ 'J^j >t i Jii^i ^ 1/ ^ V-1 Js 1> ^ ii V L:^> - AiY
847. Na ka treguar AbduUahu se e ka degjuar Jezidin i cili thote se e ka
inforrauar Humejdi nga Enesi, i cili ka thene;
- Pejgamberi s.a.v.s. e ka vonuar njehere faljen e Jacise deri pas
mesnate, pastaj doli e, kur na fall, u kthye kah ne me fyiyren e vet dhe
tha: "Masa tjeter tashme jane falur dhe kane fjetur, e Ju konsideroheni
se jeni ne namaz derisa prisni namazin".
3 34 Arabet paraislamS, si edhe popujt tjere te yjeter, kaiie qene teper te dhaiiun pas besimeve
te kota dhe dukurite ne toke i kane lidhiir me dukurit£ ne qiell, e qe Islami i ka gjykuar
dhe i ka quajtur idhujtaii.
Ngahadiflii mimd te perfimdohet;
- me miqte dhe bashkSpunetoret duhet konsiiltuar, diihet degjuai" mCEditnet e tyre dhe
duhet treguar qeiidrim te drejte ndaj atyre;
- ne bote gdo gje ndodh dhe ekziston sij^as Hgjeve te nat>Tshem te caktuar nga All-llahu
xli.sh.;
- pas kryerjes se namazit, Pejgamli^ri a ,s. rregiiliisht ei^te kthy er me tytyre kah xhemati,
si shenje qe namazi ka perfiinduar.
402
'J^Cd'Mi
Qendrlmi i imamit pas selamit
na Ka mene se la Ka transmemar bna'oe nga lijjubl, e ai
nga Nafiu qe ka thene: "Ibni Umeri Mte nafUe namaz ne vendin ne te
cOln me pare ka falur namazin farz e kete e ka bere edhe Kasimi (B.
Muhammed b. Ebu Bekri)".
Nga Ebu Hurejre permendet deklarata, te ctten ai e iidh me Pejgam-
berin a,s., qe imami nuk dubet falur naflfen ne vendin e vet per imam,
qe (si deklarate) nuk eshte e besueshme (thote Buhariu).
135 Imami, pas kryerjes senanmzit, nuk duhettejeteikthyerkahKibla. Ebu Hatiife thote:
"Imami rrin i kthyer kah Kibla, ne vendin e namazit te falur, te namazi i farzil, pas te
cilSve falen siinetet e zakonshem e tg drejte te zgjedhjes ka te namazet farz pas te cileve
mik falen sunetet.
Ibuu Ebi Shejbeu, nga Ibni Mes'udi dlie Aishja ka transmetuar kete dejkiarate:
"Pejgamberi a.s- pas dhenies se selamit te nmnazit farz ka ndenjur ne tnihrab i drejtxiar
kah Kibla Vetera aq sa mund te sliqiptohet: " All-Ilahurarae entesselarau ve minkesselamu
tebarekte ja dhe-1-xheIali ve-1-ikiam".
Ibni Mes'udi ka (feklaruar; "Kiir Pejgambeii a.s. e perfundonte namazin fai"z, largohej
pak ne te majtc ose nb te djaflite diie ka fiUuar te fale nafiie, ose kthehej me fytyre kah
xhemati", e Seid ibni Xhubejri ka shtuar "... kthehej pak kah lindja ose kah pefgndimJ
dhe nuk ixinte i diejtuar kah Kibla".
Hali^a Umer e urrente te ndenjurit e imamit kah Kibla pas dhenies se selamit, e halifja
All thote: "Imami nuk duliet te fale uaiile ne te njejtin vend kii ka falur faizin por, te
levize pak anasb".
Deklaraten e Pejgamberit a.s. te tiansmetuar nga Ebu Hurejre e sjell Ebu Davudi me
renditjen e plote te transmetuesve jie "Sunenin" e tij ne varianten vijuese: "Valle, a
ndokush nga ju nuk mund te levize pak perpara, prapa, djafht;:^ ose majtas para se te
filloje te faie nafilen".
Duke u mbeshtetur ne kete hadith Juiistet e shkolles hanefite preferojne qe xhematliajte
mos ta falin nafilen (sunetin) te renditur ne ^e ne vendin ku kane falui farzin. Kete
mendira e mbajne edhe: Ibni Abbasi, Ibni Ziibejri, Ibni Sa'di, Atau, Sha'bija dhe shume
ba^ikekohes tg tyre.
403
^Amu-l- zJouAa^
8. tLin jj^ t-^j-A^r
849. Na ka treguar Ebu-1-Velidi, ketij Ibrahim b. Sa'di, ketij Zuhriu nga
Hind b. Harithi» e ajo nga Ummi Seleme-ja:
- Pejgamberi s.a.v.s. kur jepte selam, qendronte pak ne vendin ne te
cilin ka falur.
Ibni Shlhabi thote; "Mendoj, e Zoti e din me se miri, se atg ai e ka
here qe grate e pranishme, te cUat e kane kryer namazin, te mund te
S«1I
'^. 0^1 cJh - v:j-- ij^ c;^ ^^j - # V C.JJ ^- r' u^ v'^'* ^'^^^ ' ^^ '■^* a^'-^
850. Ibnu Ebi Merjdmi thote qe e ka infonnuar Natl' b. Jezidi, k^t^
Xhafer b. Rebia, qe atij i ka shkmar Ibni Shihabi dhe i ka thene se i ka treguar
Hind b. Harith, nga fisi Firasije, duke transmetuar nga Ummi Seiemeja,
bashkSshortja e Pejgamberit s.a.v.s., e ajo ka qene njera nga shoqet e Ummi
Selemes dhe ka thgne:
Buhariu k£te hMith mik e merr ve^m per ate qe nS renditjen e transmetuesve gjendet
erari jo i njohiu' i Ihrahim b. Ismailit, biografia e te ciHt nuk i ishte e njohur Sa'dit.
':'iK<i<tu-
' Pejgamberi a.s. jepte selam, grate pastaj ktheheshln dhe hynin ne
shtepite e tyre para se te kthehej Pejgamberi s.a.v.s.
Ibni Vehbi percjell nga Junusi, ai nga Ibni Shihabl qe ka thene: "Me
ka njoftuar Hindja nga fisi Firasye",
Uthman b. Umeri thote; "Na ka njoftuar Junasi duke percjellur nga
Zuhrlu: "Me ka treguar Hindja nga fisi Firasije".
Zubejdiu ka thene; "Me ka njoftuar Zuhriu qe Hindja^ vsyza e
Harisit nga fisi Kurejsh e ka informuar, e ajo eshte bashkeshortja e
Ma*bed b. Mikdadit, mbrojtesit te flsit Benu Zuhre, e cila hynte te
bashkeshortet e Pejgamberit s.a.v,s,".
Duke percjellur nga Zuhriu, Shuajbi ka thene; "Me ka treguar
Hindja nga fisi Kurejshij", e Ibnu Ebi Atiku duke percjellur nga Zuhriu
ka thene: "... prej Hindes nga fisi Firasije".
Lejthiu ka deklaruar; "Me ka treguar Jahja b. Seidi, ky nga Ibni
Shihabi, ai nga nje grua nga fisi Kurejsh, e cila i ka treguar duke
transmetuar nga Pejgamberi s^.v.s,".
qe esntetaiur me masen,
ca dhe kalon neper mase
851. Na ka treguar Muhammed b. Ubejde, ketij ia ka percjellui' Isa b.
Junusi, ai nga Umer b. Seidi, ketij Ibnu Ebi Mulejkjeja nga Ukbe qe ka thene:
- Kam falur iqindine pas Pejgamberit s.a.v.s. ne Medine. Pasi dha
selam, u ngrit shpejt dhe kaloi neper mase dhe shkoi te njera nga dhomat
e basheshorteve te tij. U frikua masa nga nxitimi a tij. Past^ u kthye dhe
verejti se jane habitur nga te shpejtuarit e ^j dhe u tha: "M'u kujtua se
kam dicka ar te paperpunuar dhe nuk dua qe ai te me oreokupoie ne
405
'Au-i-
U'm
¥end te All-llahut dhe kam urdheruar qe ai te ndahet (atyre qe kane
nevoje)",^^^
iil-S .'.
%Oi^ Cf- wii --i'^S5 Jliw*^ »««^i
la e imamit
■ ft B ft
Enes (b. Maliku) kthehej ng anen e vet te djathe, e edhe ne an6n e majte,
dhe e gjykonte si dobesi ate qe do te kerrusej, ose qe do te kthehej me qelhin
vetem ne anen e djathte.
852. Na ka treguar Ebu-l-Veiidi, ketij Shuajbi, nga Sulejmani, ai nga
Umare b. Umejri, e ky nga Esvedi qe thotg se Abdullah b. Mes'udi ka thene:
" Askush prej juve nga namzal i vet mos t'i le asgje shejtanit, me ate
qe ghykon si detyrim te vetin qe (pas kiyerjes se namazit) te kthehet vetem
ne anen e tij te djathe, sepse shume here e kam pare Pejgamberin s.a.v.s.
te kthehej ne anen e tij te m^te'\
1 36 Nga hadithi mimd t6 pgrfimdohet:
T e^tfi e lejuar te kalohet nepSr safe tg namazit per ai-sye te ndonjS shkaku te arsyeshem;
- Bxitimi duhet te jete ne pgrputhje me nevojat e verteta;
- gjate namazit mendjen duhet koncentniar «S namax dhe ne ato qe kendoheii ne namaz;
- ai qe e ndal (e mban) iemoshen dhe mik jua ndan me kohe fnkarenj ve mimd te ndodhe
qe AU~Hahu xh.sh. ta ndale (ta nrf>ajg) gatg nt dhSnien e Uogarive nS DitSng e Gjykimit.
406
se Qiaiie
Dhe rretti deklarates se Pejgamberit s.a.v.s.: ''Kush ka ngrene qepe
ose hudher per shkak te urise ose per nevoje tjeter, kurrsesi te mos i
H
853, Na ka U-eguar Museddedi, ketij Jahjai nga Ubejdullahu, atij Nafiu
nga Ibni Umeri r.a. qe Pejgamberi s.a.v.s, gjate luftes se Hajberit ka thene:
"Kush han di^a nga kjo bim^, mendonte ne hudhren, kurrsei te
mos i afrohet xhamlse sonet**
854. Na ka treguar Abdullah b. Muhammedi, kSdj Ebu Asimi, ketij Tbnu
Xhurejxhi, alij Atau duke deklaruar se ka dSgjuar nga Xhabir b. AbduUahu,
i cili thote se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
*'Kush ka ngrene di^a nga kjo bime, mendonte ne hudhren, mos te
na hyje ne xhamite tona! ' '
Atau thote se e ka pyetur Xhablrin: <^ka ka menduar me te Pejgam-
beri a.s. ?'^
- Mendoj, thote Xhabiri, se ai ka menduar vetem qepen e gjalle (te
pa zier).
Ndersa Mahled b. Jezidi, duke percjellur nga Ibni Xhurejxhei tiiote;
"...vetem eren e saj".
»«--■
^07
Q^m%u-/- cMjaA^ff^
855. Na ka treguar Seid b. Ufejri, ketij Ibni Vehbiu, nga Junusi, ky nga
Ibni Shihabi se Atau mendon se Xhabir b. AbduUahu ka menduar se Pejgaine-
beri s.a.v.s. ka thene:
- Kush ka ngrene qepe ose hudher le te largohet nga ne! apo ka thene:
"...,le te terhiqet nga xhamite tona dhe te rrij ne shtepi te vet!"
Pejgamberit s.a.v.s. i eshte sjellur nje here nje tenxhere ne te cilen
ishin perlmet e pergatitura, Meqe ndjeu ere te kendshme, pyeti per te
dhe u njoftua ^ka ka nga perlmet ne te, dhe tha qe t'i afrohet dikujt prej
shokeve te tij qe ishin me te. Kur e pa Pejgamberi a.s. se edhe at nuk
deshti ta ha, tha:
137
- Ha, ngase une bisedoj me ate me te cilin ti nuk bisedon!"
Ahmed b. Salihu, duke transmetuar nga Ibni Vehbi, thote : "Eshte
sjellur nje ene (beder)", kurse Ibni Vehbi thotej ai mendonte, nje tabaka
ne te cilen kishte perime, e Lejthi dhe Ebu Sufjani, duke transmetuar
nga Junasi, nuk e permendin tregimin per tenxherene dhe une nuk e dij
se a jane ato fjale te Zuhriut apo permenden ne hadith (thote Buhariu).
137 Ibni Hnzejn^ dhe Ibni Hebbani dieksojne qe Pejgamberi a.s. i ka deiguar Ebu Ejjub
Eiisariut nje gjelle ne te cil^ii kishte qepe dhe presh. Ebu Ejjubi nuk e ka shijuar, s^se
verejti se nuk e ka ngrene Pejgambm a.s. e ne pyetjen u pergjigj :
- Nuk kjmi verejUir ne te gjurmet e dores sate.
- Une i jam tuiperuar melaqeve te All-Uahut xh.sli., e ajo gjellS SshtS e lejuar tlia
Pejgamberi a. s.
Kimdermimi i qepSs dlie i gjelierave te ngjashme e lirojnS njerimi nga pjesemarga ne
kryerjen e perbasliket te ibadetit.
138 Thmidhiu n6 "Siinenin" e tij thefcson qe Xliabir ibni Semure ka thene:
- Pejgamberi a.s. ne Medine ka ndenjur te Ebu Ejjub Ensariu dhe sa here qe hante di9ka,
ia afronte Pejgamberit a.s. Keshtu nje here ia ka derguar nje gjelle, por Pejgamberi a.s.
nuk ka dashur as ta shijoje. Me voue Ebu Ejjubi e ka pyetm- per aisyen, e ai i pergjigjet:
"Ne te kishte hudher"
- A eshte e adaluar te hash iiudlier? - pyeti Ejjubi.
- Nuk eshte e ndalur, por e unej per shkak te fcundemiimit te saj te keq - u pergji^
Pejgamberi a.s.
P^alehsht me kete qe u tlia, eshte e qortueshem para se tS dalgsh uS shoqeri, tS hash:
qepe, hudher, presh, rrepen dhe gjeUeiat tjera me ere tS pakendshme. Kadi I'jadi kgte
nuk e kousideron tg qoitueshme nese gjendesh ne shoqeri te ujemzve te cilet taslmie kane
ngrene gjellera te tilla.
856. Na ka txeguar Ebu Ma'meri, ketij ia ka transmetuar Abdu-1-Varithi
nga Abdu~l-Azizi i cili ka thene:
- E ka pyetur dikush Enesin ^ka ke degjuar U nga Pejgamberi s.a.v.s.
- Pejgamberi a.s. ka thene: '*Kush han di^ka nga kjo bime, mos te
na afrohet kurrsesi, apo te mos falet me net"
I y'Cs dfl
!ve one kur jane te detyruesnem per
ienexhemat, bairame,
857. Na ak toguar Ibni Muthennau, ketij Gunderi e atij i ka treguar
Shu'be qe e ka degjuar Sulejman Shejbaniun e ai Sha'biun duke thene:
■ Me ka informuar ai i cili me Pejgamberin s.a.v.s. ka kaluar prane
nje varri te vetmuar, dhe se ai u eshte bere Imam, e ata u rradhiten ne
safe pas atij varri (per namazin e xhenazes).
Nga shoqeria dhe ibadetet e perbashketa duhet larguar edhe personi i cili eshte ose varre
te hapiir, me sSmundje ngji^se dhe tjera nga tS cilat njrarezit kaae nevai. Qepa dhe hajet
e ngjashem lejohet te shfrytezohen nese qendron ne shtepi duke i ruajtmr le tjeret nga
I kundmxiimi i pakendshem.
409
r/?«
- E kam pyetur, thote Shejbaniu, Ebu Amrin (llagap i Sha'biut) kush
ta ka treguar kete?
- Ibni Abbasi - u p^rgjegj ai.
^ Jj ^ frlU ^ ^i '^ 0^/^ J^^ Jl* oU- b'L JU ijt j^ ^, *J(. ^j;, - ASA
858. Na ka treguar All b. Abdullahu, ketij Sufjani, ketij ia ka percjellui'
Safvan b. Sulejme nga Ata' b. Jaseri, ai nga Ebu Seid d-Hudriu, e ky nga
Pejgamberi s.a.v.s. qe ka thene:
"Larja, diten e xhuma eshte detyrim per ^do person madhor".
139 Lejohet t'i falet xhenazja te vanosurit nese trupi iiuk ka filluar t'i shkaterrohet. Vani
niik hapet, e as iiiik nxirret i vdefciiri nga varri. Per plotfijqishmerine e faljes se xhenazes
se ketille nimiri, me i madli i jiiristeve kushtezqjne qe i vdekuri me pare te kete qene i
pastruar, ndersa Ibni San' at transineton nga Imam Muhammedi se pastrimi nS rastin
ktmkret nuk eshte kuslit.
Kur te vatetohet se i vairosuri nuk eshte i pastmar, do te nxirret nga vairi - nese vani
nuk eshte teresisht i mbyllui' dhe i mbnshur me dhe - te pastrohet dhe t'i falet xhenazja.
Knr varri tashmB gshte i mbushur me dhe, tg vdekiirit i falet xhenazja, thotS Keramiu, ne
varrin e tiUe te mbushm:, qofts edhe i papastmar.
Xhenazja te vdeknrit i fMet derisa trupi niik ka filluar t'i shkatenx>het (prishet). Imam
Jusufi pranon peiiudhen prq tii dite^, Shafiu dhe Ahmedi pre) tn ditesh e deri ne nje
muaj, e nganjehere Uogarisin edhe ne kalbjen e Irupit. Gfa^ vendosjes per ketS ^eshtje,
duhet pasnr kujdes rreth lageshtlse se terrenit, stines se vitit dhe rrethanave tjera te cilat
ndikojne ne procesin e ttupit ne tokB.
Suhnuni, njeri nder dijetaret e shkoHes malikije, thote:
- Xhenazja nuk mund ti falet mbi varr te vdekuiit qe eshte varrosur i pE^jastmar,
Malikijte rastin e permendur sipas Buhariut e kufizcjne dhe e lidhin ve^m per
Pjgambeiin a.s,, sepseEbuHuiejrejaefcatransmetuarngaai: "Varret mete vdekuiit jane
plot erresire dhe AU-llahu xh.ish. me nanaazin tim i ndrigon".
Ne qcndrimin e malikijve, Ibni Habbani ka here kete verejtje: "Falja e permendur e
xhenazes po te ishte e lidhur vetem me Pejgaraberin a.s. ai aiy (ne vendin e ngjarjes) do
t'ju ndalonte te pranislmieve faljen e xhenazes se pemiendur. Ai kStg nuk e ka bSrS dhe
kjo eshtfe argumaat qS k^htu mund te ve^rojne edhe tjeret".
Femija iiegjitim (kopij) i gjetur uS lagjen muslimane konsiderohet anetar i basheksise
Is^me.
140 MaJikn i pyetur per laijen tS premten Sshte pSrgjigjur: "Ajo Sshte vetem sunet", e her^n
410
)b; Vi *4*i -"^uf ^ ^\ 01 : oi>. Cii 0^ . 3^;- \;i5 , « \:»j{ |Lj j^ stsUi Ji L '^li s^uv
859, Na ka treguar Ali b. Abdullahu, tS cilin e ka njoftuar Sufjani, ky nga
Amri, atij ia ka transmetuar Kurejbe nga Ibni Abbasi r.a. qe ka thene:
- Kam bujtur nje nate te tezja ime, Mejmunja. Pejgamberi s.a.v.s.
fjeti dhe, kur kaloi nJe pjese e nates, Pejgamberi s.a.v.s. u ngrit dhe pa
e ferkuar (shkundur) organin, mori abdest nga rresheku (shakulli) i
varur.
Dhe Amri, thote Sufjan b. Ujejne, e ka tfajeshtuar marrjen e abdestit
dhe e ka svogeluar shume larjen e shumeflshte te disa organeve.
- Pejgamberi u ngrit te falet, andaj edhe une mora abdest te atille
dhe ate prej nga mori edhe ai, u afrova dhe qendrova ne anen e tij te
m^te, e ai me zhvendosi ne anen e Hj te djathe dhe u f al aq sa ka dashur
AlMlahu xh*sh. Pastaj u shtri dhe fjeti, ashtu qe frynte nga goja. Past^j
i erdhi muezini, e njoftoi per namaz, dhe hyri ne namaz me te, e nuk
mori pgrseri ab^st
tjeter ka thene: "Ate eshte mire ta besh, por nuk eshte detyre e domosdoshem".
Hasan Basriu, Ata' ibni Ebi Rebia dhe Mi^ejyeb ibni Rafi', duke in permbajtur fjaleve
te Buhariut, vaxhib e kGnsiderojne pasfiimin e penneudur.
Juristet e shkollSs hanefite konsiderojne qS hadithi i lartshenuar i Buhaiiut eshte i
deroguar rae hadithin e mepastajme: "Kush va&n abdest tS preraten, ate e ka tg
mjaftueshem» e kush pastrohet, kjo eshte edhe me mire".
Kete deklaratS nS parmbiedlijet e tyre tS haditheve e kanB regjistruar: Ebu Davudi,
Nesaiu, Iirmidhiu, Ahmedi dhe Bejhekiu.
Sipas kesaj qe u paraqit, te pastniarit te premten hyn ne pune te preferueshme dhe te
kivdueshme.
Kemi thene, I thote Sufjaiii, Amnt:
- Masa flet: "Syri i Pejgamberit s.a.v.s. fleiij e zemra nuk flen^'.
Umeri tha: E kam degjuar Ubejd b. Umejrin duke thene: "Vertet,
enderrat e pejgambereve jane shpal!je - vahj". Pastaj lexoj: "line (i ka
thgne Ibrahimi, te birit Ismailit), kam enderruar qe te te pres kurban per
hire te Ali-llahut".
860. Na ka treguar Ismaili, ketij Maliku, nga Is-hak b. Abdullah b. Ebu
Talha, ky nga Enes b. Maliku se gjyshja e tij Melejka e ka ftuar Pejgamberin
s.a.v.s. per te ngrene nga ushqimi qe ka pergatitur ajo per te. Ai hengri nga
ai ushqiin dhe tha:
- Ngrihuni qe t'u fa!i.
U ngdta derl ne nje haser tonen e cUa tashme ishte nxire nga
perdorimi I gjate, dhe e sterpika me uje. Pastaj Pejgamberi a.s.v,s. ndejti
(ne baser), jetimi (Dumejret b. Duraejri) me mua (pas Pejgamberit), e piaka
prapa neve dhe ai me ne i fail dy reqat.
'> 1. f
861. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Maliku, ky nga Ebu
Shihabi, ky nga Ubejduilah b. Abdullah b. Ulbe, e ai nga (Abdullah ) b.
Abbasi r.a. qe ka thene:
"Jam nisur hypur ne magarice, e une tashme e ndeja pjekudne
seksuale kurse Pejgamberi s.a.v.s. falej me masen ne Mine pa mure. Kam
kaluar para nie piese te rendit (te xhematit), kam zbritur, e leshova
412
op
magaricen te kullose, hyra ne saf di^ per kete askiish m^ mt beri
verejtje".
» /
'*^ J" h/' c/^ is/'f Cff- tr-^ ^*J- >^i ^u;j. JC. J«J . « . . 1^ V >^ >
862. Na ka treguar Ebu-l-Jemani, ketij Shuajbi, nga Zuhriu, ketij Urve
b. Zubejri se Aishja ka thene:
»ni„i
A* ^ *■*
I s.a-v.s. e Ka siityre lye tiere fa^en e Jacise den ne pjesen
shume te erret te nates...".
Ajjashi, prape ka ihene se i ka thene Abdu-l-A'lau, ketij Ma'meri
nga Zuhrije, al nga Urve, e ky nga Aishja r.a. e dla ka thene:
- Pejgamberi s.a.v.s. e ka shtyre nje here fa^en e Jacise deri ne te
kaluar te nje te tretes se nates, andaj Umeri I ka thirre: "Grate dhe
femyet tashitie fjeten !" Atehere Pejgamberi a,s. doSi (aga banesa) dhe
tha: "Askush nga banoret e kesaj ane nuk e fal tash kete namaz pos
juve " , e atehere as qe falej dikush (as kishte pranuar islamin) pos banoreve
teMedines*
863. Na ka treguar Anier b. Aliu. ketij Jahjai, ketij Sudani, e aiij
Abdu-r-Rahman b. Abisi qe ka degjuar Ibni Abbasin r.a. se atij i ka thene nje
njeri:
law^
- Po - u pergjigj Abdullah b. Abbasi - e po te mos kem besim te ky
(vend) as qe do te kisha marre pjese ne kete ibadet te perbashket
Abdurrahmani thote se mendonte ne moshen e ttj te mltunse.
- Pejgamberi a.s. erdhi ne nje bregore afer shtepise se Kethir b. Saltit
dhe aty e mbajti Hgjeraten. Pastaj, iu afrua grave edhe atyre u mbajtl
ligjeratej i keshillot dhe urdherio te nd^ne lemosh^n (sadakane), dhe
(pastaj) gdonjera nga grate e pranlshme fliloi te zgjas doren e vet tek
rrethi (unaza dhe vathe) dhe t'i hedhin ne petkun e BUallt (te shtiire).
Pastaj; ai dhe filali shkuan ne shtepl.
e grave ne xnami naten dne ne te ngrysur
864. Na ka treguar Ebu-1-Jemani, kete e ka informuar Shuajbi, nga
Zuhriu, tS cilit ia ka transmetuai" Urve b. Zubejri nga Aishja r.a. qe ka thSne:
- Pejgamberi s.a.v.s. e ka shtyre lye here faljen e jacise deri vone
nat^n aq, saqe e thirri Umeri (duke thenS): "Grate dhe femijet kane
fjetur!" Atehere Pejgamberi s,a.v.s. doli dhe tha: "Askush nga banoret
e ketij vendbanlmi nuk e pret (jacine) pos juve' ' , e atehere faleshin vetem
ne Medine. Ndersa atehere jacine e falnin kur zhdukej te skuqurit ne
pergndhn e deri ne mbarim te nje te tretes se nates.
141 Nga hadithi mxmd te peifundohet:
- femija i aftfi pet mendim, qe e kupton seriozitetin e namazitj duhet te mane pjese ne
ibadetet fetare tg perbashekta dhe solemnitetet tjera;
~ iiytbja mbahet pas faljes se namazit te bajriamit;
- eshte e preferueshme te falesh namazin e bajramit ne sip^rfaqe te h^ur.
142 Sipas iiegullit grave u lejohet te rr^rrin pjese ne te gjitha ibadetet fetare. Grate e
moshuara mimd te manin pjese ne te gjitha manifestin^t e jei^s fetare, e te rejat dxshet
414
7Poa9u
% V" o* > C.1 ^ ,^'^' 0^ j^Vi 0/ v^ ^>
865. Na ka treguar Ubejdullah b. Musai, nga Handhale, ai nga Salim b.
Abduliahu, ky nga Ibni Umeri r.a., e ai nga Pejgamberi s.a.v.s. i cili ka thgne;
"Kur grate tu^a t'u kerkojne ieje per te shkiiar naten ne xhami
Ne zinshirin tjeter te transmetuesve Ubejdullah b. Musain e ndjek
Shu'be duke e percjeliur kete hadith nga A'meshl, ai nga Muxhahidi,
ky nga Abdullah b. Umeri, e ai nga Pejgamberi s.a.v.s.
« OVi' f^ # .«! Oj--. f ti lit- /iub U JVJ' o^ J^ 0^3 # it 0>-/^^^^
Kur masa e pre! Imamln te ngrihet nga mihrabi
866. Na ka treguar Abdullah b. Muhammedi, ketij Uthamb b. Uraeri, kete
e ka informuar Junusi, nga Zuhriu, se i ka treguar Hind b. Haiithja, e cila
thote se Ummi Selemeja, bashkeshortja e Pejgamberit s.a.v.s. ka thene:
kujdesm- shume per ruajtjeai e moralit, ndeiit dhe fytyres.
i43 Nimiri me i madh i juristeve mendojae qe hadithi i permeiidur u referohet grave te
moshuara.
Traiismetohet qe Abdullah ibni Mes'iuii ka thgnS: " Asuje grua, me perj^htim te plakave,
nuk do te fale namaz me te kendshem per Ali-llalmn xli.sh. se ai namaz qe e fal ne shtepi,
pos namazit lie iiaxlullSk dhe ne mure".
Ibrahim Nesaiu ii ka ndaluar grave ardhjai ne xhuma-namaz dhe ne solemnitetet tjera
fetare te medha.
Eshte e preferueshme qe bashk^shortet t'ju lejojne bashkeshorteve te veta pjesemarrjea
ng ibadetet e perbashketa fetare dhe ne fcremtimet tjera fetare ts organizuara.
415
Ail -I- c^Jim^fd
"Ne kohen e Pejgamberit s.a.v.s. grate kur Jepnin selamin e namazit
te detyrueshem, ngriheshin, e Pejgamheri s.a.v.s, dhe ata qe kane falur
me te, qendronln (ne vendet e tyre) aq sa te donte All-llahu xh.sh* Kur
ngrihej Pejgamberl s.a.v.s., ngriheshin edhe njerezit"
t^\^^\LSCj/^'^'^\^Jff -AAV
867. Na ka treguar Abdullah b. Mesleme, nga Maliku, e nepgmijet
zinxhiiit tjeter te ti-ansmetuesve na ka treguar Abdullah b. Jusufi, kete e ka
infomiuar Maliku, nga Jahja b. Seidi, ai nga Amrete b. Abdur-Rahraani, e
ajo nga Aishja qe ka thiine:
"Pejgamberi s.a.v.s. e falte namazin e sabahut dhe grate ktheheshin
(neper shtepi) te mbeshtjella me shallat (^argafet) e tyre e qe per shkak te
erresires nuk kane mundur te njihen".
868. Na ka ti-eguai' Muhaimiied b. Miskini, ketij Bishri, kete e ka
informuar Evzaiu, kete Jahja b. Ebi Kethiri, nga Abdullah b. Ebi Katade
el-Ensaiiu, e ai nga babai i tij, i cili ka thene se Pejgamberi s.a.v.s. ka thene:
"E kam filluar namazin me qelilm qe ta zgjas te kenduarit e Kur'anit
ne te. Pstaj kam degjuar te qarit e femijes dhe e kam shkurtuar kendimin
ise te, duke mos dashur qe me kete t'i shkaktoj veshtirsi nenes se tij".
■ Ij^ '^ij . -j^Vl Of *^ ''^'^- r I>f^ *Ui i.1^ i ^ ^ ^' Vj ^^^ i » ^Js« W
869. Na ka treguar Abdullah b. Jusufi, qS ketij Maliku, nga Jahja b. Seidi,
ai nga Amre] a, e aj o nga Aishja ecila ka digne;
416
oscam^.-
' Po ta perjetonte Pejgainberi s.a.v.s* risiiie te cilen grate po e fusin,
ai k€te do t'ua ndalonte, $19 u eshte ndaluar grave te beni israileve.
Jahja b. Seidi thote, e kam pyetur Amren:
- A u ka qene e ndalur kjo ?
-Po-thaajo.^"*^
870. Na ka tyeguar Jahja b. Kazea, ketij Ibrahim b. Sa'di nga Zuhiiu, ai
nga Hind b. Harith, ajo nga Umini Selemeja r.a. qeka Uiene:
- Kur Pejgamberi s.a.v.s. jepte selam, grate ngrlheshin sapo ai e
mbaronte selamin, e ai mbetej edhe pak ne vendin e vet para se te
ngrihej.
Zuhrlu thote: "Mendojme, e AU-Uahu e din me se mlri, qe e tere ajo
ka qene per te dalur grate me pare, qe te mos i arrine meshkujt",
S LjU^ Aj0 jt i J ■ AAS- ^l^ij *-rf*A* ' ^f^ ,* ^ »- ^ J
871. Na ka ti-eguarEbu-n-Nu'mani, ketij Ibni Ujejne nga Is-hkau, ai nga
Enesi r.a. i cili ka deklai'uar:
144 Aishja me deklaraten e saj ka menduai" ne veshmbathjen iuksoze te botes femgrore tB
kohes se vet kur nuk eshte ditiir p& modelet e sotme fe kreatoreve dhe pomografme e
shekuUit IS ri.
Islami eshte mbrojtSsi i emancipimit te gmas krahs majtjes se moralit te saj, moralit te
shtepise se saj, Imniljes dhe fese.
417
./-
"Pejgamberi s,a,v.s. ka falur nje her§ ne ^Mfpt 4S Ummi Sulejmes^
dhe uiie e nje jetim (Dumejret b. Dumejre) qendruam pas tij, e Ummi
Sulejmeja mbas neve".
d^U "^ o^P *^ i»" yf^^ ,u^^ b-'^^ J^' ^^ S ^' '^-^-^ '^' ' '*^ '^' '^^ '^'
^ W Of^ '•-* j^. ^. J' * o"^' t>*
'' '^' ^ .Ul
Shkuarja me nxitim e grave pas namazit te sabaliut
IrimI i tyre i shkurte ne
872. Na ka ti^guar Jahja b. Musai, ketij Seid b. Mensmi, te cilit ia ka
transmeluar Fulejhu nga Abdu-r-Rahman b. Kasimi, ai nga babai i tij, e ky
nga Aishja i\a., se Pejgamberi s.a-v.s. e falte namazln e sabahut ne muzg,
ashtu qe grate besimtare per shkak te muzgut nuk mun te njifeshin ose
nfihenmes
e nga burri
nextiami
873. Naka treguar Museddedi, fcetij Jezid b. Zurej'i, nga Ma'meri, ai nga
Zuhriu, ky nga Salira b. Abdullahu, ai nga babai i tij, e ky nga Pejgamberi
s.a.v.s. i cili ka thene:
"Kur bashkeshortja e dikujt prej juve kerkon leje (per tB shkuar) mos
epengonlate!"
Juj^ liw %us p^ ,««^y
418
Falja e grave pas burrave
874. Na ka treguar Ebu Nujami, te cilit ia ka ti'ansmetuar Ibni Ujejne,
nga Is-haku, e. ai nga Enesi qe ka ihene;
"Pejgamberl s.a.v.s, ka falur ne shtepi te Uinini Sulejmes, dhe une e
nje jetim kemi qendruar pas tij, e Ummi Sulejmeja prapa neve".
875. Na ka treguar Jahja b. Kazea, ketij Ibrahim b. Sa'di nga Zuhiiu, ai
nga Hind b. Haiithi, e ajo nga Ummi Selemeja qe ka thene:
- Kur Pejgamfoeri s.a.v.s. jepte selam, grate ngriheshin sapo ai e
mbaronte dhenien e selamit te tiJ, e ai qSndronte edhe pak ne vendln e
tij para se te ngrihej.
Ummi Selemeja thote: "Mendojme, e AU-llahu e dine me se mirij se
ate e ka here qe grate te dilnin me pare, per te mos i arritur meshkujt".
419
tAeim/nt
Shpejgime te disa termave isiame
Abdest: larja e detyrueshme (farz) e fytyres, e duarve deri ne bSrryla, fshirja e pjeses
se siperme te kok.es me clore te lagur dhe larj a e kemb&ve ded ne nyje. Kjo
radhitje duliet te respektohet.
, Ahiret: ne Kiir'an perdoret per te shprehur jeten tjeter, boten tjeter (pas vdekjes), .
Ajet: perdoret me disa kuptime: "argiimeat, sJ^nje, simboi", "mrekulli", e kur eshte
^ala per p&berjen e Kvir'anit, ajet do tS thote "^aii a tog palish ne Kiir'an".
As-habe: shoket besnik te Muhammedit a.s. te cilet, nder te tjera, kane luajtur rol
te posagem ne ruajtjen dhe ne paxyelljen e haditJbeve. Perdwet edhe
varianti sahabe.
bejtul-Mukaddesi (ose el-Messhidp-l-aksa): Kibla e pare e muslimaneve dhe
njera nder tri shamite me te ^muara; d.m.th. Qabja, Bejturl-Mukaddesi
(el-mesxhidu-1-Akasa) dhe xhamia e Pejgamberit ng Medine.
Burak: mjet me te cilin Mulmmmedi a.s. u ngjit ne qiell.
dua (dove): gdo lutje qe i drejtohet Ail-llahut xh.sh. (ar. dua).
duha namaz: namazi i padetymeshem, qe falet pas lindjes se diellit deri ne kohen
para Damazit te drekes.
dhiker (ziqer) : te permendiirit e emrit tg All-llaliut, ose tekste te tjera fetare - isiame
(ar. (Uiikr),
Ensare: banorgt vendas tS Medines. Keta i kane ba:e faitje te jashtezakonshme
Muhammedit a.s. dhe muslimandve t6 tjere qg u shpemgulen nga Mekka
ne Medine.
.Ezan J njoitim; thinje per namaz. Ezarn thirret per §do kohe te namazit dhe ne gjuhen
arabe. Ai qe e thirr ezanin qnhet niuezin.
423
F
Fakih: ai qe merret me shkencen e fikhut, njohes i mire i fikhut.
Farz: (ar. fard, turq. farz) : det^'rim, detyre e dores se pare, qe iirdherohet ne menyre
its pre4*e. Sipas lslaii|it (FesS K^Eifne) jan& 4y lioj farze^: fatzi ajn (ar.
fardu-l- 'ajn) qe duhet ta ktyeje gdo musliman personalisht (p.sh. namazi,
agjerimi etj.) dhe farzi Idfaje (&r.fardu-l-kifdje) "farzi i pSrbashkel", p.sh.
falja e namazit te xhenazes. NSse fcetg namaz e falin njg numM caktuar 1
muslimaneve, shkarkolien 16 tjerSt, e n^se nuk merr pjes^ asnjg, atghere
jane te det3Tuar te gjithe musUman^t e atij rrethi.
Fikh: ne krye te heres eshte perdorur me kiiptimin e pergjithshSm "dituri". Me vone
eshlg ngashtuar kuptimi i k^saj fjaie dhe gshtg p^donir vetSm pSr te
shprehur siikeiicat jufidike islame.
Cjynah! faj, gjynah, mekat, keq, gabim.
Hadith : gjithgka qe Miihammedi a.s . ka thene, ka porosite, ka punuar dhe ka pelqyer
{hk digka kang punuar tg tjeret)! Ha*^tli perhShet prej dy pjeseve: vargut
tS transmetuesve tftie tekstit (metnit). Ne ^uhSn shqipe pSrdoret edhe trajta
hadis (ndikiin nga gjuha turke) (ar. hadi^).
Halife: trashegimtar, udl^heqes, kryetar.
Hallalh ^dogje qe eshte e lejueshrae me rregullat dhe normat islame (me sheriatin
islam).
haram: 9<k)gje qe ^hte e ndalueshme rrptesisht me normat e shmatit islam.
Hatib: imami i cili mban^ ligjeraten ne namazin e xhmnase dhe n6 namazet e
bajrameve.
Haxhxhetu-I-Veda: Haxhi lamtumlr^. Keshtu quhet haxhi i fundit qe e beri
Muhanmiedi a.s.
Hixhri (ose Hixhreti); shpemgulja e Pejgamberit a.s. nga Mekka ne Medine ne vitin
622. Hixhri ose hixtireti eshte fiUimi i eres islame.
Hytbe: ^aUm keshiUe, ligjerat islame qe e mban imami ne namazin e xhumase dhe
nB namazin e bajrameve nga minberi (sh.).
I
Ibadet: hitje, perkushtira, nenshtiim deshires se AU-llahut. ^do veper islame qe
/het ne emer te All-llahut eshte ibadet.
424
iftan me iftarin ndetpritet agjerimi i dites ne Ramazan.
Ihram: veshje e detymeslime p^ haxhinjtH gjatS kryetjes se haxhit dhe te umres.
Haxhinjt e veshin kete veshje para se te hyjnS ne Mekke dhe e mbajne
derisa e kryejne fcete detyrim islam.
Ikamet: njoftim per namazin qe sapo fiUon. Formula e ikametit eshte e njejte me te
ezanit, perve^ qe, pas fjaleve "hajje ale-1-felah" (dy here), shtohen fjalet
"kad kameli-s. salatu" (dy here), d.m.th. "namazi iillon". Shprehet vetSm
ne ghuheii arabe.
Iqindi: namazi i detymeshem, koha e te cilit gshte pas pgrfundimittS kohSs sS drekgs
deri pak kohe para perendimit te diellit.
Imam: perdoret me dy kuptime; 1 . peiBoni qg e udheheq faljen e namazit me xhemat;
2. titull nderi per dijetaret islame, sidomos per themeluesit e shkollave
burimare juridike ilame, p.sh. Imam Ebu Hanife, Imam Shafiu, Imam
MalikUf Imam Hambeliu etj.
Iman: besimi ne All-Hahun,
I'tikaf: (ar. i'tikaf): qendrimi i vetmuar i personit ne dhjete ditet e fundit te
Ramazanit (por edhe ne kohe te tjera) ne xhami. Gjate kesaj kohe personi
me tere qenien e vet i kushtohet ibadetit: fal namaz, agjeron» leson Kur' an.
Jasht del vetem per nevojat fiziologjike.
K
Kaza: (ar. kada plotesoj, byej, kaloj): plotesimi i t^ gjitha detyrimeve islame
(farzave) qe nuk jane kiyer ne kohen e tyre te caktuar.
Kibla: te kthyerit e mushmaneve kah Qabja (ne Mekke) me rastin e faljes sg namazit.
TS kthyerit kah Kibla behet edhe me rastin, e therrjes se kurbanit, por edhe
thenjeve te tjera. Edhe i vdekuri kur varroset i kthehet koka kah Kibla.
Kibla te ne eshte ne drejhm jughndor.
Kijam: te qendniarit ne kembe gjate faljes se gdo reqati te namazit ku duhetkenduar
pjes6 tS cafctiiara nga Kur'ani.
Kijamett Dita e shkaterrimit te kesaj bote - fundi i kesaj bote.
Mekruh; ajo qe sipas parimeve te sheriatit islam esht5 e papelqyeshme, e qor-
tueshme, te ciien nuk duliet punuar, por nuk &htB kategorikisht e ndaluar.
Mes-h: perslikuarja (fshirja) e kokes me dore te lagur me rastin e marrjes abdest.
Meste: mbathja e thelle me gjon te holle pa thembra (pa take) te perpunuara nga
lekura e bute.
425
(3mmAu-/~ ^^ima^
W4,
Mesxhid: xhamia qe nuk ka minare dSie minber. Pgr kSte arsye, ne mesxhid nuk
^ mund te falet oamazi i xhuinase dhe namazi i bajrameve.
M^liheb (mezheb): shkolle juridike islame; drejtim.
Mihrab; zbrazetia qe gjendet ne mes te murit te xhamise nS te cilen qSndron imami
para xhematit ^ate faljes se namazit. Mihrabi, njeherit, tregon drejtimin
e Kibles v& xhaird.
Minben Vendi i ngritur ne disa shkail^ ne xhami (ne anen e djathtS te mihrabit), i
ndertuar prej guri ose prej drurij prej ku imami mban ligj^aten (hytben)
ne namazin e xhuinase diie ne namazin e bajrameve.
Muezin: person! qe e thirr ezanin (ar. muedhdhin).
Muhadditb : ai qe merret me shkencen e hadithit; qe ka njohuri tS tiiella pSr hadithin.
Munafik: dyfytyresh; q6 shprehet haptazi per digka, fcurse fehehurazi punon te
kunderten; qe behet se estlie besimtar, e ne te vertete nuk Sshte besimtar;
ngatrrestar. Munafiket jane kategoria mg e urrejtur te Ail-ilahu.
Murtedd: ai qe e l6shon fene islame, pasi e ka pranuar atS; tradhetar.
Musalla (lexo: musa]-la): vend i caktuar ne hapesire ku Met namazi me xliemat
per tere nje lagje.
Mushrik: pabesimtar; qe beson ne shume zotera; qe i ben shok AU-Uahiit.
Nafile; namazi jo i detyai^hem; qe falet vullnetarisht edhe per kete namaz vlejnS
te njejtat rregulla si per namazin e detyrueshem).
Namaz: eshte detyrim per gdo musliman (fard~l-ajn). Brenda 24 orSve falen pese
namaze. Namazi perbehet prej dy e me shume reqateve (sh.)- Fjala namaz
5sht6 e burimit persian, e eshte sinonim i faljes arabe salat
Pejgamber: tajmStar i fese; ai qe e fcumton Shpalljen e AU-llahut. Fjale me biirim
pei'siaa I pergjigjet flalSs arabe nehi^.
Q
Qabe: tempulii i shenjte. qiihet edhe BejtuU-llalL
Qafir; ai qg nuk beson; ai qe largohet nga feja islame.
QufSr: mosbesim; largim nga feja islame.
Reqat; pjese perberese e namazit. PSrbghet prej q^ndrimit ne kSmbe (kijame),
mause (sh.) dhe sexhde-s (shA^
426
Resulullab: I derguari i All-llahut.
Ruqu: pjese pMj^Sse e reqatit qe behet duke pSnilur pjesSn e sip6rme tg trupit ne
forme horizonteale (koka te jete ne nje ni vel me shpinSn), me 9'rast gjunjte
prekgB me duar (ar, niku*).
Sadaka: qdo Hog pasurie qe u jipet vuUnetarisht tS varierve, ose nS ndonje vend
tjeter; lemoshe.
S^; rendi i xhematit kur falen pas iraamit.
Salavat: hitje (diia) e posa^me ne gjuhSa arabe me te cilen person! i Ititet All-llahut
per Miihammedin a.s. dhe per familjen e tij . Ajo fiUon me: " All-Uahuinme
sal-Ii ala sejjidina Muhammedin...".
Sehvi seshde: me kete behet permiresimi apo kompenzimi i ndonje leshimi ne
namaz.
Selam: pershendetje islame; shpetim, paqe.
Sened: vargu i transmetuesve tB Haadithit. Per tt qene tmdithi i vlefshem, trans-
metuesit duhet te jene te beshueshem.
Sexhde: pjese perbSrese e reqatit. Kryhet pas ruquse ne m^nyre q6 faiesi leshohet
ne toke nie balle, me hunde, me duar dhe me gjimj. Namazi nuk eshte i
vlefshem pa e here sexhden.
Sof§: vendi i ngritmr para shamise, i n^itur per muri te saj, qe sherben per te falur
namazin, po qe se nuk ka vend brenda ne xhami.
Sunnet: tradite, zakon. Ne terminologjine islame sunnet (synet) eshte sinonim i
^ales haditli (sh.).
Sutre: shkopi ose ndonje mjet tjeter qe e vendos faiesi kur fal namazin ng hapesire.
Shehadiet: deshmi, t^ deshmuarit. Formula e shehadetit eshte: Eshhedu en la ilahe
il-la-h-Uah ve eshhedu enne Mubammedun ResuluUah; "Dgshmoj se nuk
ka Zot perve^ AU-Uahut dhe deshmoj se Muhammedi eshte Pejgamber i
Tij".
Shirk; besimi ne shuiiie zotera; te berit shok All-llahut.
Sheriat: ligji islam, i bazuar n6 Kur' an dhe ne Hadith.
T ■ .. '
T^>'a: qe frikoliet nga All-llahu.Takva quhet personi i cili i kryen it gjitha detyrimet
tetare-islame.
427
Tavaf : tS sjellurit rrelh Qabes (a^te kohes sehaxhit) sipas rregullave islame, Tavafi
behet me abdesL Xhunubi dhe gruaja me menstruacione nuk mund te bejne
tavaf Qabeen.
Tekbiri formula e tekbirit per namaz eshte: "All-Uahu ekber", "AU-llahu eshte me
i madi", ndersa ne teres! eshte: "AU-llahu ekber, M-llahu ekber, la ilahe
U-la-llah, AU-Uahu ekber, All-Uahu ekber ve lil-lahi-l-hamd". "All-Uahu
gshte me i madh! AU-llahu eshte nje. AU-Uahu eshte me i madh dhe Atij
i takon ^do lavdim" .
Tespih : kokrra prej druri ose prej materiali tjeter te radhitura ne pe. Tespitg e medha
i kane 99 kokrra, kurse te vo^at i kane 33 kokrra. Muslimani duke i terheq
keta e pSrmend emrin e AU-Uahut.
Teshehhud: qgndrim ne gjimj (ndjeja) ne fund te dy reqateve te namazit dhe leximi
i tekstit te cakttiar nS gjuhen arabe: "Et-tehijjatu„."
Ummet; anetar i bashkesisg Islame (musUmane).
Umre: vizita e Qabes qe mund te behet gjate tere vitit (perve^ ne kater ditet e
Bajramit tB Kurbanti).
Vexhib: detyrimi i dores se dyte (menjehere pas farzit). Juristet islame (fakihet) e
konsiderojne detyrim ne baze te besnikerise sS saj. Sipas shkolles shafiite
dhe shkollave te tjera islame^ farzi dhe vashibi janS sinonime.
Xhibriii: mdeqe nepermjet te dies Muhammedit a.s. i ka ardhur ShpaUja nga Zoti.
Xhemat: grup njerezish qe falen pas imamit.
Xhihadi: lufta, perpjekja ne rmge te Zotit.
Xhybe: kaftan; veshje e sipernie e gjate deri afer kembSsh; paUto hoxhaJlareve.
Xhunub: gjendja pas marredheneve seksuale, pas ejakulimit ose pas poiudonit
derisa te pastrohet sipas normave te caktuara islame; i papaster. Sipas
normave islame, larja pas kesaj gjendje eshte e detymeshme.
Zeqat (Zekat): detyrim islam, qe jepet per pasurine e cUa ka arritur shkaUen e
caktuar (nisabin). Zeqati eshte nje nga pesS shtyUat e Islamit.
428
ar.-
a.s. - alejhi-s-selam "shpetimi qofte mbi te". Epitet q& thuhet dhe shknihet pas emrit
te Pejgamba:6ve.
b. - ibn "i bin", ose bint "e bija".
r.a. - radijall-Uahu anhu (ose anha: per gjinine femerore), d.m.th. "Zoti qofte i
kenaqur me te". Epatet qe shqipCohet dhe shkruhet pas emrit tg as-habgve
te Pejgamberit.
s^.v.s. - sal4aU-llahu alejhi ve sel-lem, d.ni.th. "Zoti e nderofte dhe e shpetofte!
pgrdoret sikitrse shkurtesa a.s,
sh. - shih
turq. - tiirqisht.
xh^h. - xhel-le shanuhu!, d.m.th. "Lavdi Madherise se Tij!" cilesi qe shpreh
Madherine e Zotit
429
2. Kur'ani I Madheruar, perktheu Hasan I. Nahi, Prishtin§, 1988.
3. Kur'antasnt, perkthyen (ne boshnjakishte Hafiz Muhammed
Pandl:a dhe Dzemaluddin Cau§evi6, Zagreb, 1969.
4. Nerkez Smaiiagic, Leksikon Islama, Sarajevo, 1990.
5. Sahihu-I-Buhari, Buharijina zbirka Hadisa, /, PSrktheu Hasan
Skapur, Sarajevo, 1974.
6. Sahih-i Buharl Muhtasari Tecrid-i Sarih Tercumesi ve $erhi,
sn (ne turqishte) Ahmed Naimi dhe Kamil Miras,
1,1984.
7. Shemseddin Sami (Sam! Frasheri, K§mus-i Turk!, Istanbul,
1900, (ribotim, 1978).
8. Teufik Muftic, Arapsko-srpskohrvatski rjecnik /, //,
Sarajevo, 1 973.
9. Turkge-Rusga Sozluk, (grup autoresh), Moskva, 1977.
431
Detytimi i namazit gjate udhetimit te Pejgamberit s.a.v.s.naten prej Mekkes
f Jerusalem 11
Domosdoshmena e faljes ss nanmzit me rroba 20
Te lidhurit e mbideses perfyt gjate namn^t 22
Falja e namazit i mbeshtjelle ne nje petk 22
Kurdikiishfalnamaznenjegargafletavejembisupetetij 25
Kur petku eshte i ngushte 26
Falja e nainazit ftie xhyhe te Shamit 28
e lakuriqesise ne namaz dhe jashte tij 29
me kemiske, pantoUona, breke dhe anteri 29
e turpshme e trupit qe duliet mhuluar 31
Falja e namazit pa pjesen e eperme te petkut 33
Qka permendet per kofsMn .34
Ne sapetkagruajamundtefal 38
Te falwit me petk me sJienja dhe te shikuant tie ato shenja . . , . 39
NSse personi falet me petk me kryqe ose piktura a ja prishin namazin? . . . . 41
Tefalurit me mmitel mendafshi 42
Tefalurit me petk te kuq 43
Te falurit e namazit ne gatia te rrafshta, ne minber dlie ne podium 44
Kur petku i atij qe falet gjate kryerjes se sexhdes prek gruan e tij 48
Falja e namazit ne rrogoz 48
Te falwit e namazit ne haser 50
Tefalurit e namazit ne shtrat 50
Kryerja e sexhdes mbi tesha ne rast vape , 52
Te falurit e namazit me kepuce 53
Tefalurit e namazit me meste , . , 53
Moskryerja e sexhdes sipas reguUit 55
Ne sexhde duliet ngritur berrylat dhe duhet larguarnga trupi 55
Vlera e te orientuarit kah Kibla 56
Kibla, e Medinasve, banoreve te Sham.it dhe te tjereve 58
433
-/-
"Dh£ merreni vendin e Ibrahimit si tempullper kryerjen e namazit"
(El - Bekare, 125) 59
Te drejtuarit efalesit kah Kibla kudo qe tejete ai . . . , 62
Rreth Kibles dhe se nuk duhet perseritur ftamazin qe nuk eshtefalur
kah Kibla ../..... 55
Fsfurja e peshtymes me dore ne xhami 68
Fshirja e qurrave nga xiiamia me guraleca 69
Besimtan ne namaz te mos peshtyje ne cuien € tij te djathte 69
Muslimani le tepeshtyje ne anen e majte ose nen shputen e kembes
semajte 70
Qeforeti per peshtymen ne xhami . . 71
Mbuluarja e peshtymes fie xhami , 72
Fshirja e peshtyrms se paku me kend te petkut 72
bnami i meson njerezit te kryejne me rregull namazin dhe ua terhjek verejtjen
per Kiblen 7B
A mund te thuhet: "Xhamia efilanit" 74
Ndarja dhe varja e kaktvesheve te hurmave ne xhami 75
Thirrja e njerezve per ushqim ne xham-i dJie te pergjigjurit ne thirrje 76
Zbatimi iprocesit gjyqesor, betimit dhe te mallkuarit e ndersjelle midis
bufrave dhe grave ne xhami 77
Njeriii kur hkie nS shtepi te huaj a mutidet tefalet ku te doje, apo ku
ficaktohet^. 78
Xhamite ne shtepia 79
Hyrja ne xhami me kembe te djathte dhe ne vende tjera . , 81
A do te zhvarrosen varret e idhujtareve te periudhes paraislame qe aty
te ngriken xhamiat ' 82
Falja e namazit ne torishte te bagetive 85
Falja e namazit ne vendeqendrimet e deveve 86
Falja e namazit prapa sobes, zj^rrit ose digkaje qe adhurohet, kurse
hesimtari tne namazin e vet mendon vetem te AU4lahu 86
Mospreferimi ifaljes se namazit ne varre 87
Falja ne germadha dhe nevendetqekaneperjetuarndonjefatkeqesi .... 87
Tefalurit ne kishe (sinagoge) 88
"E gjithe toka me eshte here vend i pershtatshem per t'ufalur
dhepastruar" 90
Fjetja e gruas ne xhami 91
Fjetja e burrave ne xhami 92
Per namazin pas kthimit nga rruga , . . 94
434
Km'dikushhynnexhamile t'ifaledy reqatmmaz C^
HimMa e abdestit ne xhaini 95
Nd^mi i xhamse se Mulmmmedh s.a,v.s 96
TS ndihmuarit e n-dersjetle ne tidertimin e xharnise 9c?
Te kerkuatit ndihne nga zdrukthtari dhe itdertimarei per ndertimin
e minberit dhe xliamise lOQ
Ndertimi i xhamise 101
Kur personi kalon iieper xhmni i mban majet e shigjetave (me dore) .... 102
Te kaluarit (me atTTie) neper xhami . 103
Poezia. tie xJiand 103
Te ushtruarit per gjuajtjen e Shtizave ne xhami 104
Perinendja e shithlerjes ne minber, ne xiiarrd 105
Te kerkuarit e borxlut ne xlmmi dhe te ndjekurit per te paguar 106
Tefshirit e ximmise, grumbullimi i leckave, i druve dhe bujashkave .... 107
Te ndaluarit e tregtise me alkool ne xhami 108
Tk sherbyerit ne xhami 108
Robi ose borxhliu te paraburgosen ne xhami , 109
Te laret kurpranohet islcmu dhe lidhja e robit (te luftes) ne xhami 109
(^adra ne xhami per te semure dhe persona tjere '(^J-^
Futjaed-evesperndonjenevojenevendinkubihetne se:)dtde Ill
Derezja dhe (vendi) kalimet e xhamise 112
Mbyllja e dyereve te Qabes Ste dyereve te xhamise 114
e idhujtareve ne xhami 115
e zerit ne xhami 115
Rrethet dhe takimet ne xhami 117
Shtrirja dhe zgjatja e kembeve ne xhami 119
Vendi per t'ufalur mund tejete edhe nerrugepa u shkaktuar dem njerez^e 120
Te falurit ne sheshe 121
Gershetimi i gishtave ne xhami dke ne tjeter vend 122
Mesxhidel ne rruge te Medines dfie vendet ku eshtefalur Pejgamberi s.a.v.s. 125
Sutra e imamit eshte edhe sutra e atij qe falet pas tij 130
Sa duh£t te jete largesia ndennjet falesit dhe sutres 131
Te falurit kah shitza € shkurte . 132
Tefahiritkahshkojd ,i . , 132
Vendosja e sutres ne Meke dhe jashte saj 133
Te falurit kah shtvUa . . . , , -'. • ■ 133
435
Te falunt ndermjet shtyllave jas^itu nama^it te falur me xhemat . ...... 134
Tefalurit kah e shaluara, deveja, dmri ose shala 135
Te falurit ne shtrat 136
Falesi do ta praps kalimtarin para vetit 137
Mekati i kalimtarit para atij qe faht 138
Te kthyerit e njeriut kurfalet kah njeriu tjeter 139
Tefalurit kah p^rsord qeflen 140
Te falurit nafilei kthyer kah gruaja 140
Askush dhe asgje pre] anashfalesit nuk mund fia nderprese nmnazin . . . 141
Kur personi gjate namazit ia ngarkon vetit ne qafe vajzen e vogel 142
Tefalurit kah shtati n^ te cilin eshte gruaja me menstruacione . 143
A mundet burri qe gjate kryerjes se sexhdes ft jape shenje gruas se
vet qe te mund ta kryej sexhden 144
Gruaja ratrndteheq^di^tepakendshmei^aaiqefalfit 144
Koherat e namazit dhe rendSsia e tyre 149
"Ata i drejtohen Zotit. Kemfiike Zotin, kryeni nama^n e mos u bent idhujtare!"
(Er^Rum, 31} 151
B^tinu per kryerjen e namuzit fne rreguU 152
Namazi si qefaret per gjynahet 152
Vlera e faljes se namazit ne kohe 154
Pese nam^zet e dites jane qefaret per gabimet 156
Shtyrja e faljes se namazit deri para mharimitte kohe s se vet 156
Besimtari duke ufalur bisedon me Zotin e Madlieruesiiem 158
Nevapetemadhe, namazi falet kur re jreskohei 159
Shtyrja e faljes se drekes gjate udhetimit derisa tefreskohet 161
Koha e drekes fillon kur dielli niset prej zeniiit 162
Shtyrja e namazit te drekes deri para filUmit te Iqindise 164
Koha e faljes se iqindise 165
Per gjynahun e atij qe i kalon namazi i iqindise 169
Kush e ten namazin e iqindise 170
Rendesia e namazit te iqindise 171
Kush arrinta fat nje reqatte iqindise para perendimitte diellit . ...... 173
Koha e namazit te akshamit 177
Eshte keq akshami te qilketjaci
436
Rrethsliprehjeve "Isha"" dlie "Ateme" dlie per ate qe
i ka konsidemar sinonime te lejuara 180
Koha ejacise eskte kur masa tubolwt
perkatesisht te (mm) vonohet 1H2
Retidesia efaljes sejacise (naienvone) 183
Qonimi i te fjetutit para jacise 185
Te fjeturit para jacise kur te mposht gjumi 186
Kofm e jacise eshte deri ne mesnate 188
Rendesia e namazit te sabahut 189
Koha e namazit te sabahut *. ■ -, • ^^^
Kush arrin tafale me kohe nje reqat te sabahut . . . , 192
Ai qe me koM e fal nje reqat te namazit -. _~^ 192
Te falurii pas faljes se namazit te sabahut e deri te liti^t^^' tit ..... 192
Mas te synohet falja e namazit para perendimit te diellit 195
Disa nuk e kane ndaluar tefaluritpas nam^izit te sabahut dhe te iqindise . 196
Qkafaletnganamazeteieshuaradhete ngjaslmmpasiqindise 197
Falja e iqindise me heret ne diten e vrerel 199
Ezani pas kaiimit te kohes se namazit 199
Falja m£ xhemat pas kalirmt te kohes se namazit 201
Kush harron tafale namazin, le tafale kur t'i kujtohet,d}ie do tafale vetem
atenamaz 203
Namazet plotesohen sipas refidit se pari (i harruari) 203
Te ndejturitv one pas jacise eshte e papelqyer 204
Te ndenjutit pas jacise per te studiuar fikhun dhe te mirat tjera 2Q5
Te ndejturit me mysafiiin dhe njerezit e shiepise 207
10. Ezani 211
Fillimi i ezamot 211
Fjalite e ezanit kenehhen nga dy here 215
Ikameti kendohet tek pos fjalise "Kad kameti-s-salatu" . , . , 216
Rendesia e thirrjes se ezani t 217
Ngntja e zerit gjate thirrjes se ezanit 218
Thirrja puhUke eezanit pengon derdhjen e gjakut 219
Qka shqipton muslimani kur e degjon muezinin. 220
Keridimi i duase kur degjoltet ezani 222
Terheqja e shigjetes (shortit), per thirrjen e ezanit 223
Te folurit gjate thirrjes se ezanit 224
437
r— /- z^una^y
Ezxmi i te verberit eshte i plotjuqisliem nese ka kush e informon perfilUmin
e kohes se rmmazit 225
Thirrja e ezanitpas agimit 226
Thirrja e ezanitpara agimit 227
Distoiica kohore ndennjei ezanit dfie ikmneUt dlie tepriturit te tiamazit . . 229
Duke pntur ikametin 230
Ndennjet ezanit dhe ikametit eshte distanca e nje namazi per ate qe don
tafale 231
"Gjateudhedmitezaninletatherrasenjemuezin!" 231
Ezani dJie ikometi i udhetarit gjate faljes me xhemat 232
A do ta ktheje koken muezini andej - kendej? 235
Te deklaruatitenjeriut: Nakakaluarnmnazi" 236
Per natnaz nuk duhet vrdpuarpor te shkohet qete dhe ne menyre te denje . 237
Masa ngrihet kur e sheh imamin gjate kendimit te ikametit 238
Ne namaz nuk duhet shkuar me nguti por te ngrihesh qete dhe me dinjitet . 239
Te dalurit nga xhamia per shkaqe te arsyeshme 239
Kurbnamithote: "Riininevendintuaj!" duhet priur derisatekthehet . . . 240
Deklarirm i njeriut: "Nuk jemi falut" 240
Kur imamii ekspozo^tet ndonje pime e ikameti eshte kenduar 241
Te folurit kur kendohet ikameti 241
Detyra e tefalurit me xhetnat 242
Rendesia e tefalurit me xhernat 244
Rendesia e faljes se sahahut m£ xitemat 246
Rendesia efaljes se namazi te drekes ne kohen e pare prej kur hyne koha . 247
Uogaritja e hapave 248
Rendesia e faljes se jacise me xiiemat 250
uye meskum e vetaperbejne xfiematin 250
Rendesia e priiejes se tefalurit me xhernat ne xhami dhe rendesia e xiiamise 251
Shperblimi per axa qe shkon ne xhami ne mengjes dhe mbremje 254
Kur kendohet ikameti, faletvetemfarziicaktuar . 254
Klfftri i te semurit te pamundsfiem kurnuk duliet te prezentoj ne xhetnat . . 256
Gjate shirave te medha dhe arsyes tjeter serioze muslimani ?nund tefalet
ne shtepi tetij.. 258
A duhet imami tefalet per tepranishnut {te padetymesMm) perfalje ne xhetnat)
dhe a do t akendoje hythen te premien duke rene ski? 259
Kur ushqimi eshte i gatshem e ikameti i kenduar pernamaz 261
Kurimmmneftojn&pSrTmmazene dore eruiekaushqim . . . . • • • • • - 36if
438
^&MnS<iM0
■WftftWlS 'iW454M!ffi^*iWK«flSflS:S»S4S^^
Duke qene i nxeiie mepune tefamiljes se tij u kendua ikameti dJie ai doli
(ne namaz) 264
Ai qefal masen me te vetniin qelUm t'ua mesoje namaziti e Pejgambent s.a.v.i
dfie traditen e tij ,
Me i merituari pei' t 'u here imam eshte ine i dijshmi dhe jne i devotshmi . . 266
Te qendruarit prmie imoinit perndonje arsye 269
Kush hyne (?ie mihrab) fi behet imam mases epastaj vjen imami kryesor,
namazii te parit eshte fuqiplote 270
Kur xliematljinte jane te njejte ne te laxiiarit e Kur'anit le t'u behet imam me
i vjeniprej tyre 272
Kur imamii vmton te tjeret dfte i fai ata 273
hnajni eshte ememar qe te shkohet pas tij 273
Kur ben sexiide ai qe fal pas imamit 278
Eshte mekattdngreshkoken para imumit 279
hnamlleku i robit dhe i robit te Uruar , 280
Kur imami nuk e kryen sipas rreguilit namazin- ne teresi, e kryen
aiprapa tij .......... 282
Imamlleku i kryengritesit dhe i atij qe nefe sjell risi 283 ^
Kursebaslikufalenvetemdyvetaidytininnetedjathteieimamii . . . -^84
Nese njeriu z^ vend ne anen e majte te imamit, e imami ne namaz e trasferon
neanenevette djathteyUukdofuprishetnajnazi 285
Kur imami nuk e ka ndermend te behet itnam mandej vjen masa dhe ai
i falsi imam 286
Kur itnami e zgjat namazin e xhematUut i paraqitet nje fievoje dhe e len
namazin, do ta fale me vone 286
Te shkurtuarit e kijamit nga ana e imamit dhe kryerja eplote e ruquse
dhe sexhdes 288
Kur dikushfaletvetemletazgjase namazin satedoje 289
Kush ankohet ne imamin kur e zgjat namazin . . -. 289
Falja e namazit slikurt dhe plotesisht . , 291
Shkurtimi i namazit per shkak te qarjes se femijes 291
Kur dikushfaletpas imamit dhe pastaj u behet imam njerezve te tjere . . . 293
Percjeilja e tekbiiit te imamit mases se pranishme . 294
Njeriu qe shkon pas imamit kurse masa tjeter pas tij 295
A do ta pranoje imami mendindn e mases se pranishme kur dyshon ne
rreguUsine e tefalurit te vet? 297
Kur imami qan ne namaz 298
Barazimi i sefave &late kedimit te ikametit dhe pas tij 299
439
Kthimi i imamit kah masa gjate rregullimit te safeve 299
Rendesia e sqfit te pare gjate te falurit me xhemat 300
Rregulliml i renditi (te xfiernaHt) eshte phtesim i vete natnazit 30 J
Mekati i atij qe nidk i ploteson sqfet (ne xhemat) 302
Te mbesiHelurit e ndersjelle krah per krah dhe sfipuie per shpute ne j-end
(gjat faljes fne xiiemat) 302
Kur njeiiu qendron ne anen e majte te imamit e imami e transferon prapa
vetes ne anen e tij te djathte, namazin e kane te vlefshem 303
Kur ne tefalurit me xhemat merrpjese nje grim do leformoje saf
tevegante 304
Rendesia e ones se djathte te xhamise dhe e ones se djathXe te imamit . . . 304
Kur ndermjet inwmit dhe popullit eshte ndonje mur ose ndohie paravan . . 305
Namazi i nates 306
Detyrimi i shqiptimit te tekbirit gjatefillim.it te namazit 308
Ngritja e duarve gjate shqiptimit te tekbirit te pare te namazit njekohesisht
me fillimin e namazit . , . 310
Ngritja e duaj-ve gjate shqiptimit te tekbirit fiUestar tM rumiaz^t, gjate rentes
ne ruqu' dhe ngritjes (nga ruquja) $10
Derine g'lartesiingre duartalqefalet 312
Ngritja e duarve kur gohet nga ndeja (ulja) pas faljes se dy reqateve . . . . 313
Venia e dores se djathte mbi te majten 314
Peiidimi (perulja) ne namaz 315
^kd kendohet pas shqipUtnitte tekbirit jillestar 316
Kaptina 318
Ngritja e sMkinut ne namaz kah imami 321
Ngritja e sMkimit ne namaz kah qielli 323
Te kthyerit ne namaz ■ . • 324
A mundet ai qefalet I'i kushtoje vemendje digkaje qe do te binte ne Te, ose
kurverendigkarrethvetitose tepesktyjekahKibla 325
Domosdoshmeria e te kenduarit te Kur'anit ne namazeper itnamin dhe
muktediun qofte ne shtepi, qqfte ne rruge 327
Te kMndumite Kur'anit ne namazin e drekes 331
Te kenduarit e Kur'anit ne (namazin) eiqindise 332
Te ketuluarite Kur' anitn-e namazin e aks}uxmit 333
Te kenduarit e Kur'anit zeshem ne namazin e akshamit 334
Te kenduarit e Kur'anit zeshem ne jaci 335
Te kenduarit ne jaci, (suren) qe permban sexhde .... . . . . ...... 336
TekenduariteKur'anitnenanuizinejacise 336
Ne dy reqatet e para te jacise kendohet me gjate, kurse ne dy tefundit me
shkurt ; , , . . 337
Te ksnduarit e Kura'nit z&shem ne sahah , , . . 337
Tekenduarite Kur'anitzsshemm }imnazine sabahut 340
Te basltkuarii e dy sureve ne nje reqat 343
Falesi ne dy reqatet e fundit e lexon vetem FatUiane 345
Te kenduarit e Kur'anit ne vete ne dreke dPie ne iqindi . 345
Kur imami mundeson te degjohet te kenduarit e ajetit 346
Ne reqatin e parS kendohet me gjate 346
Te shqiptuarit e imamit zeshem "amin" 347
Rendesia e te sitqiptuarit "amin" , 348
Te shqiptuarit zeshem "amin" ngaaiqefcdet me imam 349
Renia ne ruqu pa hyre ne rend 350
Tekhiri gjate ruquse shqiptohet plotesisht 351
Sliqiptimi i plote i tekbirit gjate sex}ides 353
Sfiqiptimi i tekbirit kur ngrikesh nga sexhdeja 354
Venia e simpkikave ne gjunje gjate ruquse 355
Kurfalesi nuk e kfyen ruqiitte sipas rregullit 356
T^ rrafshuarit e plote te shpines (me koken) ne ruqu 357
Ruqujae plote eshte kur drejtoheshSte qetesoJieshne te 357
Dimte fie ruqu 358
^kashqiptonimamidheaiqefalpas tijkurengrenekokenngaruquja . . 359
Rend&sia e te shqiptuarit "All-llahumme rebbena lekel-hamd" \ 360
Te qetesuarit e falesit kur e ngret kok^n nga ruquja 362
N^ sexhde shkohet me tekbir 364
Rendesia e sexhdes 368
Falesi ne sexMe i ve ne veprim muskujt dhe e largon stomakun nga kofshet 372
Faiesi majat e gishtave te kembeve i otienton kah kibla 373
Moskryerja me rregul e sexhdes . . . . , 373
Kryerja e sexhdes me shtate eshtra (organe) 373
Berja e sexhdes me hunde 376
Serja e sexhdes me hunde ne bake 376
Lidhja dhe shtrengimi i rrobave 377
Falesi nuk i shtrengon (dhe nuk. i UdhjfiokSt e vela 378
Fuiesi ne namaz nuk i shtrengon rrobat e vela 378
441
»H&i54S1
Tesbihu dfie duaja ne sexhde 379
Te ndenjurit ndermjet dy sexhdeve , , , ■ j ... . 579
Falesi ne se^^ide nuk i ven berrylat ne take 38i
Ndejtja ne fund te reqatit te namazit tek dhe ngritja 382
Si Te mbeshtetesh ne take kur ngtihesh nga reqati 382
Fal'isi e shqipton tekbirin duke u ngritur nga sexhdja e dyte 383
Mbi menyren e te ndenjurit ne teshekhud 384
Per ate qe teskelthudin e pare nuk e ka konsideruar vaxhib . 387
Ndenja dhe te kenduarit ne ndejen e pare te namazit 389
Te ndenjurite domosdoshem nefund te namazit 389
Duaja para te dhenit selam 391
Zgjedhja eduase pas ndejes sefmidit qe nuk eshte vaxhib 393
Mosfshirja e balUt dhe hundes derisafaiesh 393
Dhenia e Selamit 394
Kushfalet me imam jep selam kur te jape imami : 395
Kush nuk ia ka kthyer selamin imamit e eshte kenaqur me selatnin
enamazit 395
Dhikri pas namazit 397
Imami me te dhene selam do te kthehet kah te pranishmit 401
Qendiimi i imamit pas selamit ne vendin ku eshte. falur 403
Ai qe eshte falur fne masen i kujtohet digka dhe kalon neper fnase 405
Kthyerja e imamit djathtas dhe majtas . 406
Rreth hudhres dhe qepes se gjalle dhe rreth preshve ,. 407
Abdesti ifemijeve dhe kur jane te detyrueshemper pastrimfetar, pjesemarrje
ne xhemat, bajrame^ xhenaze dhe xenditja e tyre ne safe 409
Vajtja e grave ni xhami natSn dhe ne te ngrysur 414
Kur masa e pret imamin te ngrihet nga mihrabi 415
Te falurit e grave pas burrave 417
SJikuarja me nxitim e grave pas namazit te sahahut dhe qendrimi i tyre i shkurte
nexhami 418
Bashkeshortja kerkon leje nga burri per te shkuar ne xhami 418
e grave pas burrave 419
m
TVNews
OpenLibrary