(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Stenografia polska podrecznik dla samoukow"

\--— 



V 




(D 
•Z 

2 

D 




< 

(0 



Z * 

N 3 

00 

IK < 

Q. 



h 
O 
•0 
N 
(0 

Id 



N 


N 



XJ ■§ 



B 



r 



CO 



z g 
< E 

Q " 

H 

c 

0) 
N 

* 

3 



JS CM 

* 3 

s 

X m 

s 

D 5 
(0 w 

ur 5 
£ 

O 

s 

01 

a 
•*■» 
o> 

I 

•o 



"ST 


• 

In 


i 

o 
•a 


i 


o 


a 


1 C 


a 


>> 

N 

•a 




cu» 


w 


1 


* 


ca 

c 


J2 
U 

CU 


ft 


N 


^-4 


H 


o 


CU* 




£ 


CO 


CQ 


< 


C 


N 


CU 


* 


N 


B 


CU 


<v 


bfl 


B 


CU 


o 


CO 


>> 


£ 


•a 


CU 


cu 


d 


a 


N 


o 


CJ 


N 


«*N 


*a 


CO 


o 


*-. 


H 


CJD 


W 


O 


CO 


c 


fl 


cu 




•♦^ 


CU 


CO 




CU 


CO 


(It 






o 
o 

in 

s 

CO 

-Z 

D 
O 

I 

CJ 
N 
-J 
O 
F- 
CO 

H 

CO 

>< 

CO 

O 



GO ft 

< o 
^ g 

H 

CO 



O 



< 

w 
z 

E 

E- 

W 

CQ 
W 

o 



B? S3 

o ~ 
w 

CO 



N § 

*co *j 



O 

CO 

< 



O 

Q 
< 



CO 



I 



4 



(' 



■MP-*"- — 



WYDAWNICTWO ZWIAZKU ZAWODOW. 

stenograf 6w polskich 

SYSTEMEM STOL2E- GUMINSKIEGO 
(Warsrawa, Zfota 49 m. 22, tel. 2-€3-77) 

2 N A C 2 N I K I 
STENOGRAFICZNE 

opracowali i zestawili 

W. SUCHECKA, Klerow. Biura Stenogr. 

Sejmu I Senatu oraz T. ZGLINSKI 

stenograf Sejmu I Senatu 



J. GUMINSKI 

NIECO WIADOMOSCI O STENOGRAFJI 

fWyd. r. 1908). Cena z\. 1 



PR2EGLAD STENOGRAFICZNY" 



ORGAN ZWIAZKU 



J. M. GUMINSKI 




NOQRAFJA 
POLSKA 

PODRE.CZNI K 
DLA SAMOUKOW 



WYDANIE SZOSTE 

r uwzglsdnleniem rmlan dokonanyoh w **yd. V prxe« 
WAND^ SUCHECKA. 

dtugoletnia. Kierowniczke Biura Stenograf iczne go Sejmu I Senatu 



H wydanie nagrodzone dyplotnem .ZAStUGI" na mi^dzynarodowej 
wystawie stenograficznej w Szegedzie na W ? grzech w sierpniu 1907 r. 



WARSZAWA 

NAKLAD I WtASNOSC ZW. STENOG. POLSK. SYST. STOLZE- GUMINSKIEGO. 

SKLAD GL6WNY W KSIE.GARN1 GEBETHNERA I WOLFFA 

1934. 



PRZEDMOWA WYDAWCY. 



Drukarnia Mazowiecka, War SzaW a t ul. Szpitalna i, 



teL 649-04. 



33 lat minejo juz od owej chwili, kiedy na horyzoncie 
Warszawy zjawiJ sie. nowy podr^cznik stenograficzny, ulozo- 
ny przez owczesnego „kandydata do posad sadowych" przy 
Sadzie Okregowym, obecnie zas prokuratora przy Sadzie 
Najwyzszym, p. Jana Guminskiego. Bardzo male zaintereso- 
wanie stenografja w „Krolestwie Polskiem", — wlasciwie zas* 
w Warszawie, gdyz poza Warszawa stenografja nie byla zna- 
na, 1 zwiazane z tem slabe zapotrzebowanie podrecznikow 
w tej dziedzinie umiejetnosci odbity sie. zarowno na sposobie 
ich wydania, jak i na ilosci egzemplarzy. Pierwsze wydanie 
„Stenografji Polskiej" J. Guminskiego wyszlo w r. 1900 
w 500 egzemplarzach litografowanych. Autor wykladal wow- 
czas stenografje na kursach handlowych G. Chwatczynskiego 
i T. Kaczkowskiej. Pieciu lat trzeba bylo, aby sie rozeszlo 
pierwsze wydanie. Poniewaz od tego czasu zarowno ilosc 
zakladow naukowych z wykladem stenografji, jak i ilosc 
adeptow stenografji wzrosta, przeto w r. 1906 zjawilo sie dru- 
gie wydanie, ktore w sierpniu 1907 r. nagrodzone zostafo dy- 
plomem „zasfugi" na miedzynarodowej wystawie stenogra- 
ficznej w Szegedzie na Wegrzech. Bylo to juz wydanie dru- 
kowane z kliszami stenogramow. W szesc lat potem przy- 
szla kolej na wydanie III, w roku zas 1920 — na wydanie IV. 
W r. 1928 Zwia.zek Zaw. Stenografow syst. Stolze-Guminski 
wydal w 3,000 egzempl. wydanie V. W miedzyczasie, a miano- 
wicie w r. 1908 p. J. Guminski wydal specjalna. broszure p. t. 
„Nieco wiadomosci o stenografji", w ktorej skreslil historycz- 
ny rozwoj stenografji, owczesny stan stenografji za granica, 
bibljografje stenografji w Polsce, zyciorys i zasady systemow 
Gabelsbergera i Stolzego, wskazowki praktyczne dla steno- 
grafow i t. p. Trzynascie tablic stenograficznych ilustruje 
poszczeg61ne systemy stenograficzne. 



»~ ... T.-TTi. 7T-3L3 



v a 



IV 

Uczac stenografji przez lat 19, p. Guminski „wypuscil 
w swiat" zapewne z g6ra 1000 stenografow. Byly bowiem 
takie lata, kiedy stenografja wedlug systemu p. Guminskiego 
wykladana byla jednoczesnie w 5 zaktadach naukowych: 
Chwatczynskiego, Raczkowskiej, Rogulskiego, Siemiradz- 
kiej i Woyzbuna. Z zakladdw tych pozostaly przy zyciu tyl- 
ko kursy handlowe T. Raczkowskiej. Obecnie stenografja 
podfug systemu J. Guminskiego wykladana jest w Glownej 
Szkole Handlowej, w Liceum Handlowem H. Chankowskiej, 
na rocznych kursach handlowych H. Chankowskiega, na kur- 
sach handlowych .dia maturzystow H. Chankowskiego, w szko- 
le handlowej T. Raczkowskiej, w Szkole Sp6fdzielczo-Han- 
dlowej i w Liceum Spoldzieczo-Handlowem w Warszawie 
w Szkole pracownic spolecznych P. M. S., oraz na kursach 
im. W. Sucheckied, nastepnie w wielu szkolach handlowych 
poza Warszawa. 

Wobec malego zapotrzebowania stenografow za okupacji 
rosyjskiej w zwiazku z brakiem zycia politycznego, adepci 
sztuki stenograficznej po ukonczeniu kurs6w zarzucili zupel- 
nie stenografje, tak, ze wlasciwy rozw6j stenografji w Polsce 
zaczal sie dopiero z chwila. niepodleglosci. 

W listopadzie r. 1917 z inicjatywy pp. Guminskiego i Su- 
cneckiej utworzone zostalo zrzeszenie pod nazwa: „Zwiazek 
zaw. Stenograf6w Polskich syst. Stolze-Guminskiego", a to 
w celu obrony interestfw zawodowych os6b pracuja.cych na 
polu stenografji polskiej oraz pieczv nad ich wyksztalceniem 
tachowem. W rok potem Zwiazek rozpocza.1 wydawnictwo 
„PrzegIadu Stenograficznego". Nie stanowi ono przedsiebior- 
stwa dochodiowego, gdyz jest czesciowo rozdawane darmo 
czfonkom Zwiazku, popieraja.cym czynnie wydawnictwo. 

W Radzie Stanu, ktdrej sesja trwala tylko od 22 czerwca 
do 2 sierpma 1918 r., biuro stenograficzne skfadalo sie z 10 
stenografow, uczni6w p. Guminskiego i p. Sucheckiej, ktorzy 
w kolei los6w przeszli do biura stenograficznego Sejmu Usta- 
wodawczego. 

Poza obradami parlamentarnemi stenografowie nasi ste- 
nografowali bardzo wiele na zjazdach, zebraniach, odczytach, 
procesach sadowych i t. p. 

Z wazniejszych prac stenografow naszego Zwiazku na- 
lezy wspomniec o: preliminarjach i rokowamach pokojowych 
z przedstawiecielami Z. R. S. S. vv Rydze (1920); Sejmie 



V 

w Wilnie (1922) i Sejmie w Katowicach (1922), dokad dla zor- 
ff amzowania biura stenograficznego pojechala p. ™. b uctiec 
SvSK stenografow czesciowo sejmowych, czesciowo zas 
mlodych sil; te ostatnie tarn pozostaty. 

Zwiazek nasz nalezy do Miedzynarodowej Unji Steno- 

^Xtemkonczymy, odsytajac czytelnikow r^ bard^iej ob- 

szerne szczegoty do rocznikow naszego „Przegladu Stenogra- 
fTcznego" Tu szto nam jedynie o szkicowe zobrazowame 
dziej6w systemu stenograficznego autora niniejszego podreez- 
nika oraz pracy cztonkow naszego Zwiazku. 

W r 1932 ponieslismy wielce bolesna. strate: oto w dniu 
28 marca zmarla krzewicielka stenografji polskiej wogole, 
a naszego systemu w szczeg61nosci, s. p. Wanda z Frzw 
szewskich Suchecka. W r. 1908 rozpoczela wykladaC steno- 
grafje na b. kursach handlowych Chwatczynskiego, nastep- 
nie w r. 1909 nauczaia na b. kursach Rogulslaego i Siemiradz- 
kiei w r 1910 na Wyzszych kursach handlowych im. Zielin- 
skiesro ktore po odzyskaniu niepodleglosci przeksztalcaja. sie 
w Wyisz\ 'SzkolQ Handlowa, gdzie wyklada do swojej smier- 
ci od r. 1914 prowadzi lekcje stenografji na kursach handlo- 
wych p. Raczkowskiej, wreszcie od r. 1928 na kursach han- 
dlowych H. Chankowskiego. Pr6cz tego prowadzila w ^ ro- 
kttHM ?ws P 61nie z p. Gumitiskim, a od r. 1917 samodzielnie 
kursy stenograficzne. 

$ p Wanda Suchecka nie byta tylko stenografem-nau- 
czvcielem lecz zarazem i praktykiem, co zasluguje tembar- 
dziej na podkreslenie, ze przewaznie wyktadajaxy nie posia- 
daf^ szybkosci, potrzebnej do stenografowania przemowxen 
TroszczVla sie s. p. W. Suchecka zawsze ™?™>JjJ* 
uczniowie zdobywali te szybkosc mowy. W Jej^ to mieszKa 
niu i pod Jej kierunkiem oil hstopada 1917 r. zesp6t ludzi Jbe^ 
ptatnie prowadzi cwiczenia w uzyskaniu szybkosci, ktora 
doprowadza do 110 slow na mmute. W f maju 1918 r §. I l btt 
checka zorganizowata Biuro Stenograficzne bRady Stanu 
Kr P. kt6rego glowna. sila byla sama, nastepnie od lutego 
1918 r. do kwietnia 1931 r., kiedy przechodzi na emeryture, 
kierowala Biurem Stenograficznem Sejmu i Senatu. JNa sta- 



VI * . 

now IS ku tem przejawiia dar organizacyjny, niepospolita ener 
gje i stanowczoSfi, dbalosfi n ink nail*™;,! • • ', ^ bpollti * ent r- 

ma nie uchylala „, od zadnej pracy stenLrafow, U ^ Sa " 

P. J. QumMskie~Wsp6tar, n T y 7 Za r k 'l e - PtoWane przez 

i wydaJa .Znacfnfkr stenog aficz^e w^ nSk,m * °P™™ at * 
Quminskiego". ^uogranczne wedtug systemu Stolze- 

mpS^gdzfbytt^ezS"^ ^ raati ° na ' d 7 e St ^- 
udzial w XIII Miedr^arn^f W s ie ^P niu 1927 r. brafa 
wBrukseli. M ^ d ^arodowym Zjezdzie Stenograf6w 

Od .powstania Zwiazku naszecm < r» w c u , , . 
niestrudzonym jego kierownildPm ?L P ' » S " check ^ byfa 
glad Stenograficzny" ! ' redagowa ' a ^wniez „Prze- 

stenograficznem irnie swofe ^2S dziaJa l noscia na polu 

ZWI4ZEK STENOGRAFdW POLSKICH 
SYST. STOLZE-GUMINSKIEGO. 

Warszawa, pa^dziernik 1933 r. 



PRZEDMOWA AUTORA DO WYD. V. 

Praca stenografow, ktorzy posilkuja sie. moim systemem 
(recte moja przerobke syst. Wilhelma Stalzego) od r. 1918 
w b. Radzie Stanu, pozniej od r. 1919 w Sejmie, data duzo 
doswiadczenia w dziedzinie potrzeb praktycznych stenografji 
wogole, zas stenografji parlamentarnej w szczegolnosci. To 
tez zmiany, (nie naruszajac zreszta. zasad opracowanego 
przeze mnie systemu), poczynione przez p. Wande. Suchecka, 
kierowniczke. biura stenograficznego Sejmu i Senatu, przy- 

jalem. 

Przy zetknieciu sie stenografji polskiej z zyciem, zmiany 
te okazaly sie. konieczne dla usprawnienia skr6conego pisma. 
Z tego tez wzgledu dla V wydania sporzadzitem nowe klisze 
z pismem stenograficznem, odrzucajac stare. 

J. GUM IN SKI. 



PRZEDMOWA AUTORA DO WYD. VI. 

Wydanie VI niniejszego podrecznika odtwarza prawie 
dostownie wydanie V. Zmiany, jakie w wydaniu VI poczynio- 
no, oolegaja. badz na sprecyzowaniu jasniejszem dwoch pra- 
widet w § 7 i § 8, badz na poprawieniu omytek drukarskich, 
badz tez na uzupelnieniu brak6w w pismie stenograficznem 
(bledna numeracja cwiczen). Wreszcie podrecznik uzupetmo- 
ny zostat wskazowkami dla uczacych sie stenografji. oraz 
wskazowkami dla cwiczacych sie w szybkosci, zestawionemi 
przez p. Tadeusza Zglinskiego, stenografa Sejmu. 

J. GUM IN SKI. 



VIII 

WSKAZOWKI DLA UCZACYCH SIE STENOGRAFJI. 

Stenografji nie dose si? uczyc, nalezy ja sobie przyswoic 
Wymaga wi ? c ona ciaglego, systematycznego cSnia 
w pisanm znakow stenograficznych. v-wi^ema 

i™* 9 ele !". w,a ? ciwe f° pisania znak6w co do ksztaltu i wiel- 
kosci nalezy uzywac zeszytow w trzy linje. Przy pisMi„ 
wmno s,e zwracac uwage, by dociagac znaki doLjl n e 
wysuwac ch poza Itafe. Oldwkow nalezy uZywac w wyso- 
km gatunku, najlepiej Polonia" 2 B Ma^wskiego. oTowki 
atramentowe me sa wskazane. Piorami t. zw. wiecznem 
mozna pisac, ale musza bye bardzo dobre; ze wzgleX jednak 
juujewne trudnosci, nalezy je stosowac 'w rzadklch wyS 

tt ,, m Pl ? y ™ UCe stewe™® nigdy nie powinno si? uzywac 
gurny do scierama; jezeli cos sie napisato zle, nalezy pS 

Ia6 fa££ wi? ^ drUg • Wykfadaiacy nie powinni uwl 
zac tego za Wad, natomiast za scieranie guma zmnieiszad oce 
ne, trzeba bowiem odrazu odzwyczaid uczacegHe od zgub 
nego nalogu uzywania gumy w stenografji ^ 

Foznanie teoretycznych zasad stenografji bezwzelertniP 
musi ,,sc w parze z praktycznem pisaniem/ Trzeba ~o 
uwaznem przeczytaniu wskazowek teoretycznych przTsteno- 
grafowac odnosne przyklady, podane pismem zwyWem po- 
°l v " ac z * ste ™mem, umieszczonym w czesci stenogra- 
facznej. Dopi ero po przepisaniu i sprawdzeniu przykladot 
klem 'wTn t P1 . s , ania ^ w i^enia, podanego pilem zwy! 
Kft * P S °- b ustrze ^my sie wielu omyJek. Dobrze 

m d cwiczeme przep.sac po raz drug!. Nastepnie nalezy od- 

^SZ^ WCZ ^ Ci steno ^aficznej. Qodn^m 
We W \52 przet, T a f enie teg0 ^czenia na pismo zwy- 
LlrnS k azdym .paragrafie nauczyc si« podanych 
znacznikdw. Dopiero po tak doktadnem przerobieniu iedne- 
Si? hT powinno s . i( ? Przystepowae do nastepnego. W6w- 
SretSieTSy^^^ ° P ~ ia «*»*»* 

czen przez osobe, dobrze posiadajaca stenografle 

nia SffifcVafc 1 ?* "*» " aZ d ° — <*<- 



CZESC PIERWSZA. 



OZNACZANIE WYRAZtiW ZASADNICZE, 
CZYLI ZWYCZAJHE. 

§ 1. ALFABET STENOGRAFICZNY. 

Stenografja, jako pismo skrooone, opiera sie na dwoch 
podstawach: 1) posiada uproszczony alfabet, t. j. zlozony ze 
znakow prostych, wymagajacych jednego poruszema reki; 
2) positkuje sie. „symbolizowaniem" samogtosek, t. ]. oznacza- 
niem ich symbolicznie, w sposobie a miejscu nakresleTiia spol- 
gtosek. Nakresleniie bywa cienkie i grube, czyli z naciskiem 
i bez nacisku; miejsce zas nakreslenia trojakie: na lmji, nad 
linja i pod INa. ' 

Znaki stenograficzne sa : jednomiarawe, dwumiarowe i pol- 
miarowe, a to dlatego, aby droga. rozniczkowama wielkosci 
znakow zmniejszyc ich ilosc. Tu przypomtiiec nalezy, ze je- 
zyk polski posiada 45 dzwiekow; gdyby wiec nie to zroznicz- 
kowanie musielibysmy posiadac 45 specjalnych znakow, a ma- 
my ich tylko 17. Podstawa. tego zrozniczkowania jest pokre- 
wienstwo dzwiekow. 

Spotgtoski w jezyku polskim podzielic mozna na dwie 
rownolegle grupy: 1) spotgtoski twarde i. 2) snoteotskt miekkie. 
Miekkosc spotgtosek oznacza sie albo a) zapomoca specjalnej 
kreski (c, ft. s, di), albo to) przez dodanie samogtoski i (przed 
drugiemi samogtoskami), albo c) widoczna jest sama prze^ sie 
bez specjiaMego oznaczenia — gdy nast^puje po spotglosce 
miekka samogtoska; wreszore d) niektore spotgtoski z natury 
swej sa. miekkie, jako to: I, rz, z, dz, szcz. 



— 2 — 

Stenografje obchodzi miekkosc' danej spolgloski o tyle 
o He rownoilegle istnieje odpowiednia jej twarda spofgloska-' 
maekka spolgfoska posiada wtedy znak dwa razy wiekszy od 

waznae zna-ki jednom'iarowe, a miekkie - - dwumiarowe; gdy 
zas twarda spoigloska ma znak polmiarowy, to miekka - fed- 
nomiarowy. 

/', r2 J ^ nomiarowe SJ * : h > c > * ^ ft *, b m, r s. '«, * ; 2; 
^ ^Dwumiarowe: *■ ft ^ ^ * = £ ^ /# ^ ^ ^ 

PMmiarowe: /, /, n, n, r, s, s. 

na dol. Poczatkowo do nauki stenografji nalezy uzywac zeszy- 
tow w trzy lmje, wtedy bowiem odstep miedzy Iiniami wskL 
zuje wielkosc znakow stenograficznych. 

cisku^W^lf abetU n ?. ,eiy w ? z * stkie ^ki pisac bez na- 
c si™, bposob laczema ich ze soba jest taki sam. iak i liter 
w zwyktem pismie; Jacznlk tdzie od dohipopiSSSteSS znaku 
do gory nastepnego, przyczem ofowka (piora) nie nakzy od - 
rywac od papieru, a forme znakow zachowywac fctffe abv 
znak ostry me stal sie zaokraglonym kb nloSot 

co 'na?tepuje f0rmy Pc>szcze8:61nych ™*<Jw da- sie powfedziec, 
Haio ^ SZ# Szcz J z % jako P° kr ewne dzwiekom 6, s i z. posia- 

(szNSSi 211 ^' z dodaniem u * 6ry (CZ ' Z) " «^S& 

krwf^tKZ Zi * ty Je - St ?- d 1 Iit . ery 6 * wyrzuceniem dolnego zao- - 

od SS. yna S1(? (ja ' k * wszelkie Zna ' k1 ' z ^ telka u ***> 

ki i S^g^ I1tery C « ™ceniem gornej fa* 

^S^^ * ° d b> tem ' Ze ^ rna *«> *& ** Po- 

w lewTslot dZ W d ° InyCh SWych i>ofowach ^fetaja. sie 

(z go^na^Vf).^ 23 S * W kierUnku od Iewei r * d0 P rawe i 
Znak g jest wypukfy w prawa strone; przy faczeniu go 



— 3 — 

z nastepujacym po nim znakiem, mozna dodawac w nim u dolu 
petelke; wowczas wypuklosc nie jest komeczna. 

Znak dla h i ch jest wspolny ze wzgledu na .iednakowa. 
wymowe obu dzwiekow. 

Znak i pisze sie prosto (z gory na dol). 

Znak k pisze sie prosto z zaokragleniem u gory. 

Znak 1 jest identyczny z litera. /, poniewaz iitera ta wy- 
maga jednego tyl'ko ruchn reiki. 

Znak m wziety jest z ostatniej kreski IMery m; znak prosty 
z zaokragleniem u gory i u dolu. 

Znak n jest fallsty, zaczyna sie V2 miarowa. kreska, id^ca. 
z doJu do gory i konczy zaokr^gleniem z dolu do gory, przy- 
czem zaokrcigilenie to wimno bye tej samej wysokosci \Vi mla- 
rowe), co i caly znak. Znak n jest dwa razy diuzszy od n 
(a nie wyzszy). 

Znak p jest prosty kreska zaokraglona u dolu. 

Znaki r i rz sa. zwykJemi kolkami, ze wzgledu zas na wy- 
goda laczenia z poprzedniemi lub nastepnemi znakami pisza 
sie tylko dwoma sposobami: albo z g6ry na do! (g6rny obrdt), 
albo z dolu do gory (dolny obr6t), przyczem zawsze pisze sie 
najpierw prawa strona, a potem lewa- Uzycie tego lub inne- 
go obrotu zalezy od wygody i nie powinno wadzic szybkosci 

pisma. . J 1 ..' 

Znak s ma dwie formy: s klasyczne uzywane jedynie ala 
oznaczania wyrazow skroconych i s uproszczone uzywane 
powszechmie. Pierwsze malo sie rozni od s ze zwyklego pis- 
ma, drugie zaczyna sie od linji, i ma ksztatt tuku; s' ma tylko 
druga forme, rozni sie dlugoscia. 

Znaki sz, szcz wziete sa od litery s i posiadaja w srodku 
wygiecie kaligraficznej formy tej litery: wypuktosc u gory 
w lewa strong a*u dolu w prawa; roznia sie wielkoscia. 

Znak t jest dwa razy wiekszy od d, czyli jestdwumia- 

rowa prosta kreska. 

Znak w jest wypukly w lewa strong; rozni sie od c dol- 
nem zaokragleniem. 

Znaki z, z, z pisza sie prosto z dodaniem petelek. 

Uzywajac zeszytu w trzy linje, nalezy pisac znaki alfabetu 
na linji srodkowej, tak, aby V^-miarowe nie dochodzily do 
gornej linji, 1-miarowe zajmowaty cala przestrzeii miedzy 
e:6rna i srodkowa linja, 2-miarowe zaczynaty sie polowa swa 
nad gorna linja. Na dolna linje tymczasem nie trzeba zwra- 
cac uwagi; bedzie ona nam potrzebna w przysztosci dopiero. 






— 4 — 

Chcac sue nauczyc dobrze alfabetu, malezy literv napisac 
talka, a nawet Wkanascie razy, poczatkowo bez laczenia po- 
tem laczac je z soba; najpierw w porzadku alfabetvcznym 
potem na wyrywki, a zawsze baczna zwracac uwage na forme 
znakow aby jedne nie byly podobne do drugich, op. b do I cz 

tlUaftni* 6& K <5BI £? "*fe PiSa6 Wolno f stara ™*- 
rpfaktyS) ° Wtaem ' ktory bed * r6wnfe z stosowany 

§ 2. SYMBOLIZACJA SAMOQLOSEK. 
OZNACZENIE BRZMIEtf a. e. 

Symtalizacja samogfosek, jako zasada, nie przeczv ani wv- 

tycznego nad zwyklym sposobem oznaczania samogiosek. 

W pismie zwyczajnem kazda sylabe rozkladamy na lei cze- 
sci. skfadowe j na spolgloske i na samogloske, fkazda w- 
pisujemy oddz.elnie, co nie odpowiada zgota wrazeniu slucho- 

PrT'7 6 ^ kWr ^° kazda sylaba s < a «°™ SET Sc 
Przy syrnbohzowanta samogiosek w stenografji oko nasze 
otrzymuje co do kazdej sylaby wrazenie takiejze SpoS 

^tf °. SC1 ; ^ dy , Z sam °sfoskowy dzwiek oznacza si? w zmianie 
znaku spotgioskowego tab jego pozycii 

..Koztozenoe zwyktej sylaby na samogloske i spolgloske iest 

SaTn^t W T^ Sp6,g,oska j samogSa okres at 
catofc ^w V 26 su ? h ,.? e rze ich lacznosc za ntepodzietaa 
caiosc. Wobec tego jezehby trzeba bylo zachowafi fch natn- 

moglosk, ty,,ko za modyflkacfe spotgiosek, a.nie a S 

ni^n?^ 16 "^! 6 ! a * stoJac y ch mfedzy spolgtoskami. nie wy- 
Pisuje si? wcale, oznacza si? je bowiem, jak wogdle dzwieki 
samog oskowe, symbolicznie, a mianoWicie, ZmS 

linn al fl P0pr2ednia Sp6,g,osk<? na " isafi «enko „ a °/rod ko we1 
1™;,- da . oznac zema a - grubo. Spolgtoska stojaca po e i a 

tn ser Z ~ tej f™? ¥'i Tak wyra2 te " oznacza'sie ak 
w ! s It (1 ' ""*' ^ lak Z<5; " fes iak "'*'' •« » 

icr»«.I^ k W ' ec e fy^o'izuie sie w clenkiem, a zas w erubem 
kresleniu poprzedzaiacej spdtgloski na linji (srodkowef) 



— 5 — 













r 



r.z^zs^;:JSi^2S7^3^^^^^ 



-j&%$zz r 









:z&: 






-t^&Z^/EJGgEi 



---or: 



^§tm£i 




^EEP^^ 









— 7 — 

Uwaga. Wybor linji dla symbolizacji samoglosek opiera 
sie na stosunku wzajemnym samoglosek, jako dzwiekow: 
z posrod dzwiekow e, a, o, u, i, y, najwyzszemi sa : i, y, naj- 
nizszemi: o, u, zas e i a zajmuja srodkowe miejsce — stad tez 
dla nich przeznaczona jest srodkowa linja. 

PrzykJady: Dech, lep, rzecz, eel, nies, mien, wiek, bieg, 
dziel, dziel, cech, czech, gier, wiekiem, biegiem, czechem, ce- 
lem, pefen, dziefem, szereg, mebel, szeregiem, kieszen. dzfele- 
niem, mieleniem, ba, ta, za, bal, czas, dar, kaz, karz, tap, mam, 
Iapa, mama, nac, Nacia, pas, pasa, ran, rana, tarn, tama, 
szczera, szara, bela, Hela, Helena, kazac, karac, karat, dach, 
cal, waga, wiara. 

Jak widac z powyzszych przykladow, po znakach z dolna. 
petelka (sz, szcz, z, z, i t. d.) r i rz nalezy pisac gornym obro- 
tem, s.ama zas petel'ke pisac jak najrrmiejsza. 

Zjawia sie pytanie: dlaozego po cienko nakreslonym znaku 
na koncu wyrazow nie czytamy dzwieku e, gdy po grubo na- 
pisanym czytamy a? 

Oto dlatego, ze nalezy miec na uwadze wszystkie te wy- 
razy, ktore koncza. sie na spofgfoske; gdyby przeto samo- 
gfoske e zawsze czytac po cienko nakreslonej spotglosce, to 
nie bvloby sposobu odtworzyc stenograficznie takiego wyrazu 
lub formy jego, w ktorych samogfoski e na koncu niema. 

• Wobec tego koricowe e zawsze trzeba bedzie wypisywac 
jego znakiem specjalnym, ktory jako pozioma kreska ma te 
wlasciwosc, ze po znakach zaokraglonych nie stanowi specjal- 
nego ruchu reki. Po znakach z petelka oraz po r I rz koncowe 
e stawia sie tarn, gdzie litere konczymy. 

Koncowe nie mozna pisac bez e, a zapomoca przedluzo- 
nego specjalnie ri; takie nie jest czesto bardzo koric6wka, wo- 
bec czego lepszy jest jeden znak dluzszy, ale za to wymaga- 
j^cy jednego ruchu reki, niz dwa znaki, wymagajace dwoch 
ruch6w. 

Przyklady: Ciecze, cele, wiele, bierze, pierze, wieze, cie- 
nie, mienie, panie, sanie, mate, szare, zale, lewe. dane, dzia- 
lanie. 

Poniewaz samogloski, podfug ogolnego prawidJa, ozna- 
czaja sie symbolicznie w poprzednich sp6?g!oskach (zgodnie 
z wymowa). przeto samogloski, stoiace na poczatku wvraztiw, 
nalezy wypisywac ich znakami. 

A i e posiadaja jeden znak (polmiarowa kreske, zaokra.- 



glona u dotu). A pisze sie z naciskiem, e cienko, zgodnie z rdz- 
mca w symbohzowaniu tychze dzwiekdw. 

f™ 1 ™ 2 samogloska oznacza tylko sama siebie. a tern 
saraem miejsce nakreslenia jei (w stosunku do linji) rozostate 
czati™?^ 13, P \ Ze i° KwoI J ^ieiszeniu lacznika mi^dzv Z 
rf^k^t? I S 0g,OSk f a ?alsza spdJgtoska, Doczatkowe samo- 

Kr^mfna-iS" * ' ^^^ *«**<** <** 

m* H^l Adam ' A . dama ; agat ' Agata - Abel - arena- ana- 
nas, ataman, atamana, eter, elew, er, era, echem. ech, eche, 

tpt £ WiCZenie c 1 - £ en> sen - Lech - ,e b, set, ciecz, bierz, cien 

etek ^ef hE 6 ^ Bem> "2** W L erz ' wiez ' desz ' z - *£ «ek 
mil* ^'h ' - SleW - W< ?' piec ' bie1 ' niech - sie *- siedz, miec 
lP^f o ; T d ?' mierz, J Dech - Dierz - ,ez - wj edz. wiec. niemiec 
lemiesz, lemieszem, desen, zielem, bierzem, dechem, pierzem 
wiemec, mien era, rzemien, leszcz, eden, efeb, eKm ete- 
rem, m* nies.e wesel, wesele, kieszenie, desenie dz t 

zc'zerz'e Cal SSf*i "H 6 " 16 ' Wieze ' **^ «fl 
szczerze. Cat, cele, calem, ten, tan, tem, tam, temat tania 

teras teraz eka, taka, Leda, Lada, lada, tadem. kadet S 

SVdet' f r dae ' f^T' Sadzenie ' sadSrsXi: 

Izafa s'zefem wl t ; tere . n ' * aran - k ™- kara. adamaszek 

S h an h'^n, i aS ' Paz : ba . w> paw - pewien - Pa^- Pasie, 
pasac, ban, bana, bania, banie, bat, bacie, biata. biaJe cate 

Sk cza r Hl a 'H Chan \ Chama ' Chan ' chana - cza!P czapVcze 6 : 

dlLek m ^ m^V 382 ' darz ' daj ' raa3 ' raj - dziad - dziada, 
aziadek, map, mapa, mar, mer, mara, mera, marek. nam na- 

Tama Tnk^r™?^ paka l pakiet . ™ pan, panfe 'ram, 

rtl ?'£?, ^rUSt S * raSa ' rat ; rata ' raz " zaraz - rad, radz 

szele'k ™ ™* 7 SadZ * SZakaIem - siat ' zasiat - szal - **»! 
szeieK, wasz, wasza, Zan, zan, zaniesie, zar, zab, bab baha 

n ta^VA"*' Wed£ V biada * Wiara ' wiana - maJa miafe, mfe 
ra tan tame, wara, fara, szare, szarem, szara, kawa siana 

nmV'aSmTf Sa \ Sane "» asan, asana,' AteS, arafa! 
arable, arabem, Efez, nas, Sas. Ararat, Kamieniec, Nazaret. 

Cwiczenie 2 do czytaraa p. w czesci stenograficznej. 
Oprdcz znak6w gtownych. podanych w § 1 stenosrafn 
rosiada jeszcze znaki pomocnicze, uzywane praewa"nf na 

la to" 7 y £T T S S aCe PrZ6t0 nazw * -nak6w kSwych! 
^a to. C, cie, cz, 1. 1. Pisze si? je z dolu w K 6re. 




,.,.#:is<u r ..£a,...L&,..!jQ..*.tel r .Ui.,... 



z£tk™&== 



'/•■"•r 



wwx%%^ 







V '* r 



r;:;j^_-^ 



c 



;fc&^::n:ry } %^^^ 



::^^;:::.s?7:^^;::^^ 



^&:e^K::2^zz 



^:2^j.:j^ 



:.m:la 



t^ZZZTZ^C^^ 



::^h^z. 



tzzzmc::^ 



1 



N 



— 10 — 







-- ^2,..c£^.t7t"" 











'^:^^?:. 



ttW~.--zzr.~iz 



S 3 



~«-i r -.«i»«S^ 



:.zx: 



K";r;r::^/^r..";;r:z 



je;: 



^ ■ "-'-; 



22 



;2K=z: 



— ii — 

T r6zni sie od 6 tern, ze potowa swoja wystaie ppnad 
gor J Ume gdy c tylko dochodzi koncem gdrnym do gorne, 

iinii Znaki koncowe moga byfi uzywane nawet w tych razach, 

Hnlnvm obrotem, iezeli chodzi o imikniecie dwuznacznosc., 
gSrotowe bowiem r przed 6, t daie nam grapy re. rt 

(P ' Vrzyklady: Met, miej, daj, raj, wata, meta. Nacia mecte. 
bat, bata, dacf dat, dacie, lat, lad, lee, lece, rat, rata, racie, ka- 

rat ZnafzriJ aC W C yra C z Z v, bardzo czesto uzywane postulate 

.neefatoe skrdcenia rnazywaia sie znacznikami Sa to prze- 

wSnte przysStki, przybnki, «^ » «i* 1 £±"F e g£ff 

^riamentarne, oraz z nauk prawnych l handllowyeh. Zreszta, 
kSd TnaukTpowinna posiadac swoje odrebne znacznnu steno- 
tr^czne W naszym podreczniku uwzglednione sa znaczmki 
d[a wy"az6w wylei ws^ianyeh z uwzglednlemem ternunow 

hand Enlk6w naleiy si. nauezye na pamlec. »*«*« 
one sa m koncu poszczegolnych Paragrafow; proez tego 
nsobno zebrane sa w alfabetycznym porzadku). 

Do I 2 otoiesd mozna 15 nastepuiacych f ^zmtow: 
Ale, bardzo. bardziei, bez. cie, jeszcze. lecz. nuanow.cie, 
nawet, sie, siebie, teraz, zaraz, zawsze. ze. 



/ 



OZNACZENIE BRZMIEfi o, u (6). 



W oierwszej sylabie brzmienia o, u (6) w wyrazach jed- 
nosylabowyTh oznaeza sie przez nak«stenie W^«,»J 
etoski na dolnei linji (pod linja gtdwna) cienko (dla o lub 
Srubo (dte u o) Spoteloska zamykajaca sylabe. pozostaje na 
fe^amef "nji Poniewaz odstep miedzy linjami odpowiada 
weS Xntarowych znakdw, przeto znak M W 
cate stoja pod linja (gtowna), |-™^owe dochodza to gornej 
linji (wtasciwie zaczynaw sieodmej), a •2-miarowe me aoenu 
dza do linji glownej. . . , 

Przyktady: No, to. co, nos, cos, tok, nos, dom. loch, lorn, 

kos, kos, kot, buk. Bog, zuch, cud, moi. no ci a da- 

W wyrazach parosylabowych pierwsza sylaba, . « >s ' a ^ ) 

iaca samogloske o lub u (6 , oznacza s.e, naturalme. tak samo, 






r 



— 12 — 

jak w jednosylabowych, powstaje zas tylko pytanie. co robic 
z dalszym ciagiem wyraz6w? Czy po kazdym znaku na dol- 
nej hnji nalezy czytac o, u? SzukaJac odpowiedzi na to py- 
tanie, trzeba miee" na uwadze trzy okolicznosci: 1) ze pisanie 
wszystkich znakow wyrazu na jednej linji jest najwygodniej- 

wLtr i?C + UZ ^ C p . ow S no <"* ^kich wyrazow lub ich form, 
ktorych jest wiecej; 2) ze wyraz6w, posiadajacych tylko 

t^ZV iUbU ' ie ?»° ma ' ' 3 > ze uz ^ie tatwiejszego 
sposobu dla mniejszej ilosci wyrazow zmusiloby nas do uzycia 
trudmejszego sposobu dla wiekszej ich ilosci. Odpowiedz na- 
rzuca sie sama: w 2-ej, w 3-ej i nastejroych sylabach na dol- 
nej linji czytamy e lub a, innemi slowy: jezeli dwie spolgloski 
iw srodku wyrazu) stoia na jednej wysokosei, to miedzy nJe- 
mi czytamy e lub a. 

™ ^Z* kt l d l : Bo 5 a ' Bo ^ m ' P ol em, pola, nosa, nosem, no- 
czubata a ' SUCha ' SUSza ' kura ' szczu P ak > 

( ^feS 3 ' • ^ H SOk ' t0r ' tur < ** lQS « l ™> Ien > 
fanu mna, woz wiez, kon, kania, konia, konie, kuna. czop 

czopa czapa, lot, lat, lod, lud, doba, dola, koral karal korate' 

nSrl. l£ r °f ak ' ? da ' rodakl * em ' rada, tokarz, tokarza, 
chorf Hn^™" 1 ' l0Za ' J °! e ' l0Za ' Tomasz ' *»** P^iadaf 
wooVe S' f^' W ° da ^ Wada ' w6d ' ^wiedziec. wodza 
Ztf* ?%~fe ' ^ a K ada ' zawadz \™ da > mole, mol. sofa, szopa 
szafa szefa szuba, socha, sucha, powiem, czolem. czulem 

w^l^ r °l a ' "I 1 ^V" 1 ^* "**a. poczeka, nosek. wore*,' 
wor, koza, korek, kurek, kosa, kasa, kiesa, kusa. ooza poz 
potem, pora, para, por, nora, nura, nowa nawa. Ne\va !'n6w 

moze m P ^ iedZ ' P ° maff f ' P0S f' pasa *' Pomian < morze. mdS 
£ maze ' ™ rza > cofam < cofac sie, goniec, maniac, koniec 
kopiec, kopa, kapa, posada, posiada, posag, gore, gora, zorza. 

Cwiczenie 4 p. w cz. stenograficznej. 

*<n,i^£?^°^ yC *, s . vlabach o i u (6) oznaczamy przez obni- 
zenie nast^nej spoig oskl o pol miary: cala czesc do litery o 

M \^°\ t m (A ed T- in3i ' a Pjl literze ° <«> 6) o V2 miary ni- 
5!Jl dIa . u \°\ obnizona spdfgloske naciskamv. Obnizenie 
Tr^ ei ^ 8k>Ski Zar ^ iast *«W*W tfnmaczy s«ie tern? ze 
I r^Xn^T 3 - WPwMel stalaby ona m jednej wysokosoi 

zow?dhv t.^7 ^f Za i Sady ' 1 powyzej *»»l symboM- 
zowacby wmno wJas^me dzwiek e, a nie o. 



- 13 — 



;" Hfc:f.__- ~<^::"/^^^ 



j^&z^rj&r^^a:?:2&z 



ex.*. 






"IZZL 



'zzz:~:.zi 



'^=^E?^E^^ 






w 



/ 



z^^^s;3>e^;;^^;:: 



:cz;^i2r::^££- 



^ - ^-^ 



^^ZZZ-: 



2^E^E^r^iEE^^^E 



:^^^^^^Sz^:r^^'.3^^r2^r^ 



Afiv. 




- 15 - 




^ / ^^^ 




Przyklady: Dom, domom, nos, nosom, torn, tomot. Faraon, 

na obnizonej sp61gtosce oznacza dzwiek u. 

Przyklady: Macocha, niebiosa. Sodoma, fawao^m. ka- 
wiorem wieczorem, kapota, fasola, tenuta, waluta, pasucta. 
S&. ladunek. morowa, polowa, sobolom. marzona, Po- 

m ° r Na ooczatku i na koncu o i u wypisuje ste specialnemi 

,m Has™ wvrazow na wz6r e 1 a, na koncu zas laczymy z pu 
mncTzwvkteKO Tacznika. Koncowe o mozna z zaokraglpna 
Soska zlewac w jedna catosc, bez lacznika, z wymtk.em 
sv?aby no. gdzTe zamiast n w takim razie formowatoby sie n. 
Przyklady: On, ona, owad, owiec, rano, Nero, miano, 
mate bo?o, lato, calo. bialo. zabo, kolo uwaga, umowa. ulata, 
urok. uczucie, lodu, !upu, rodu, lasu, potu. . . , . 

Vm&a X- l$k uoscructow j*kl na^teta n^nie trac : 
to-moSodko^n^ . w^isyV. a nie sytnbohz^ac. Np.^ 
riebiosa^Mpotat Potowa/tenuta, waMa, vmzuka. 

Uwaea 2. R i rz przed obmzonemi znakatm pisac naiezy 
dolnvm obrotem a gdy sa same obnizane - gornym (p. wyzej 
przyklady: marzona, wieczorem), 

Cwiczenie 5. Balon, talon, melon, honor. tewteno, ba- 
wiono™, stem siota, siolo, siolem, dotom. sowa zor.o owa 
oko, oka, opal, osiol, oda, zona, zonom, motek . okaz P«^ 
pomoze, posadzenie, osadzetiie, posiedzenie, tomotac.: Efggy- 
kola, totem, kclom, zero, dano, podano, orano, too, ^|S 
sobota, sobocie, morowe, morowem, polowom f*°™£™£ 
koctet, miodowa, sodowa, fcorana. warzona, ™^™^™|« 
sobole, sobolem, sobolowa, topola, topole, topolom, sokola 
sokotem, sokolom, cokoietn, malowana, marzone ?*%?*•. K_ 
lowe, pakowanie, pomoc, domagac sie, sakm, salonem, salo- 
nom salonowa, balowa, polozeme, pomagame opataia. paso 
waoie, polowamie, tail, suta, «uta, buta, buoha suma suwa, 
usuwa, obuta, batata, pbkusa, zasuwa, rani, szczur, zupa, okup, 
zakup, dowod, powod, runo, rurae, runem, sume, turek, czuo. 







A 



■ 



s 

I 






— 16 — 

kom, ruda, czucte uleS' £& £l - ' r0d01 ?' rodowa > ™b- 

tea, prI^S Srem 'S,?',,^' S* s6da - biu ™ 
Anna, dumac, dumaJa dLf^^' f t Ura * .' duch - ducha - du sza, 
cngiel, cegief, gu™ Lum Z', m ,f ,a ' ™ eCZuia ' oiura - *"* 

opuszczasz? Dai „ am dow6d te.o.Te £ £J£ SST 

zupete^te 4 - e sSraL^*/ W W™ nie Mtraeba 
6 i . niczem & S'^™ *"** a "* ** 

**ffi ^J^WSKSB?^ oraz - w ' 

«a to, ze sa^sSfoJ KSS^ wz ^ 
ma wyrazow „pe" de" r4"V m„ • • ^mooUzowana (nie- 
na linji (jako z^ac'znikoV) ^,,h SSfT&r*** 1 3 " ch wyrazow 
zalezato od teg" c zy ^SASSL "f? ( ? wycza « ie ). " ? dzic 

na to aby *P^^8HSfc3'£5Br ""^ 

cowkach na «*, I em« . ? We wsz y s * ki ch kon- 

Cwiczenie 6 p. w czesci stenograficznej. 

§ 4. OZNACZENIE BRZMIEtf i, y . 

brz JeXTfy ottcza sle" ientk \ < Wardych ****** 
nakreslenie vSpSSSScS^1rt^SaT\ * r anowi<:ie ™™ 

przed H^arssratSoSfflttd te d - *^ kktei ' 

my na 1-ej linji a nie na 3-rht p. •!?, J mja ' jezeh 'P isze " 



— 17 — 



<%&®t$2Z^^ 



crzzz^zzzr. 



■3Z2£I3£Z?J$^^ 



^Z^ ^ 



Z 






- -7T--1C/--C/1 ~ 



:Gs^j&&im2zn^^ 







H jj* 






J^^ J^ 







— 18 — 



■*ggp!ggg^L^--_~Z:.. : ^rT^fTf^fpfZS^Z 



vepBeszztseLrt&^j & zZz 




' A 



: ^^^^^^^^^^^^^E^^^^W : 




z ^ ^ 




— 19 — 

Uwaga. Przy obnizaniu srodkowej l-o lub 2-miarowej spot- 
n-loski wyrazu, ktorego pierwsza spotgloska stoi na gornej linii 
(wykonac, wymoc, wymowa), nalezy baczyc, aby obmzona 
spolgloska nie stala na glownej linji, dlatego, ze obnizamy 
o Vi miary, a odstep miedzy lkijami = 1-ej miarze. 

Cwiczenie 7. Sita, bil, bile, byle, bic, bye. Nil. wit, wyt, 
si! zima, myl, myla, mila, tyJ, ryl, wyraz, szyl, wykaz, wy- 
ka'zac, wykazal, wykazala, wykazatem, widz, widzem, szyb, 
szyba. szybowac, rys, syn, syp, dym, lipom, dywan, wino, lira, 
minie, wylom, tylem, filar, bilet, mylem, pilem, pylem. pylek, 
szydetek, szyk, szykana, szyna, szczypac, Bytom, svnowie, 
by walec, tyka, sykac, sypac, sypiac, szczypior, Wilanow. • 

W srodkowych sylabach i i y oznacza sie iprzez podnie- 
sienie nastepujacei po niej sp6lgtoski o % miary. Nakreslenie 
cienkie lub grube podniesionej spolgloski zalezec bedzie od 
tego, czy po niej nastepuje e czy a. Inne samogioski rowniez 
beda symbolizowane. Tym sposobem po znakach podniesio- 
nych wszystkie samogtoski symbolizuje sie (a po obnizonych?). 
Przyklady: Nizina, liliput, dziewica, maszyna, szeryf, 
apetyt, kapitan, szafir, muzyka, zaczynac, zeszyt. 

Po srodkowych i, y nalezy pisac t nie koncowe, lecz 
glowne, albo i, y wypisac ich znakiem (p. nizej) i po nich uzyc 
t koncowego. 

Poczatkowe i dodaje sie u gory znaku nastepujacego pod 
postacia V2-miarowej ukosnej kreseczki, pisanej z dolu do go- 
ry. W znakach, posiadajacych petelke u gory, i poprzedza sa- 
ma petelke. Przed r, rz, s> n— poczatkowe i pisze sie pod linja. 
Koncowe i, y, oznacza sie zapomoca takiejze ukosnej kre- 
seczki lub kropki, zaokraglonej w dot (kropka dolna), lub 
w gore (kropka gorna). Kropki nalezy uzywac jak najrza- 
dziej, gdyz stanowi ona zawsze specjalny ruch reki i wstrzy- 
muje szybkosc pisma. 

R i rz przed koncowem y mozna pisac gornym obrotem, 
samo zas y stanowi wtedy jakby przedtuzenie okragtej linji 
znakow r i rz w gore- 

Koncowe ty i ci mozna pisac zapomoca koncowego t i c 
z dodaniem kropki „dolnej". 

Koncowe ic, yc" mozna pisac z kropka „dolna" dla i, y, 
i z koncowem 6 (zam. podnosz. c glow.). Jezeli nie bedzie 
dwuznaeznosci, mozna na y, i nie zwracac uwagi i c koncowe 
Jaczyc z poprzednia spolgJoska bezposrednio, jak gdyby przed 
niem staJo e. 






— 20 — 

Koncowe icie, ycie rowniez mozna pisac z kreska dla 
i, y i koncowem cie. 

Jezeli na koncu wyrazu moze stac i j i i, np. lokaj, lokai, 
gaj, gai, i t. p., to j oznacza sie kreska, a i kropka. 

Przyklady: He, imienia, luby, lubi, ludy, ludzi, kupy, kupi, 
moi, gram, rany, rani, lasy, lasi, kaszy, baty, dary, darzy. 

Jak widac z powyzszych przyktadow, po znakach, zao- 
kraglonych w lewa strone, kropke. po tejze stronie zostawia- 
my; po znakach zas z petelka dolna piszemy kreske, a nie 
krapke. 

Cwiczenie 8. Idziesz, idzie, idziemy, idziecie, szczygief, 
marzyj, marzyfa, marzyfem, marzylam, cyna, cvnamon, ki- 
chal kochal, kahat, licho, lacha, loch, Michaf, machal mucha, 
cnyba chybiac, halas, choroba, humor, synalek, dziewicza, 
dzianet, dziubac, dzionek, dziwak, Haliczanin, malina. Regina, 
pobyl, pobil, cfrogfi, rogi, raki, rakiety, lepimy, daty, rriety, 
nosi, nasi, kipi, kepi, kupi, kapy, rhieni, pieni, piany, lisy, wisi, 
musi, mysi, myszy, tani, taki, sadzi, posadzi, wodzi. wodzirej, 
pam dynamit, poil, kupif, Dawid, nucil, bawif, bawila zabil 
zabila imieniny, imieninom, Itaka, Izabela, Iwonicz. Irena,' 
miny, boi sie, widzi, widzisz, Kain, koloryt, wyrzuty, Odyniec. 

Cwiczenie 9 p. w cz. sten. 

Znaczniki. Jezeli, z powodu specjalnego skrocenia wy- 
razu, spoteloska stojaca w nim przed koncowem i lub y pod- 
lega wyrzuceniu, to dla odroznienia i od y. pierwsze mozna 
oznaczyc kropka „g6rna", a drugie - „dolna"; w praktyce 
atoh dwuznacznosci nie moze bye. Znacznik by nalezv ozna- 
czac kropka na srodkowej linji. Znacznik by 6 moze bye pi- 
sany na kazdej linji. " ^ 

Aby ajfca ^anizeli, a&fey, by, bye, chyba, czv, dzis, 
dzisiaj, gdy, gdyby, i, iz, ile razy, igz, kiedy, kilka. mimo, ni- 
czego, niegdys, mgdy, tedj^jyle, zanim, zeby. 

§ 5. OZNACZENIE BRZMIENIA <j. 

Poniewaz brzmienie e stanowi wydJuzenie brzmienia e. I 
przeto oznacza sie ono jak e, t. j. przez cienkie nakreslenie po- 
orzedzajacego spofgloskowego znaku na gfownej linii z wy- 
dmzemem stojacego po nim Jacznika. 

Po q nie mozna uzywac koncowych /, c f cie, gdyz by- 
toby mewrdocznem owo wydmzenie tacznika. 



— 21 — 



..... ■/ - - ! : 



ES^^^^^E^ 



ZZ^ZCJ^. 



/ 'i_ \ / w /'. 



IZ 



i Jsl Za ■ 



£; 







^/z ^pr^rm 



■^7—; 



^^jr~*»* Ly e <A k < W ' ~ S¥= 



VV 



L 



:ss^£2kc,^ 



^2^::s2:^a:25Z2ric:~ 




^^^.y^i-a^it. 



C. t..^-^yu..^Z^-. -f-J^e.. 







r— - -r v ..-*^- r — . r ..\0.. r r .l.,—. T ,-. y .*x?*£* t -r 

IT ' ~ ~~ 



-, r-** — r 





3&i^^ 



/ - , *JL & 



— 23 — 

Koncowe e rowna sie wydluzonemu koncowemu e. 

PrzyWady: Meka, reka, debu, ped, ciele, ciemie. rmie, 
Ireke, peta, piec, -uapiecie, kes, ges. 

I Cwiczenie k 10, Sek, meczy, meczyl, meczyla, meczony, 
reczvc,- zareczylem, poreczenie, wyreczac, sekaty, debowy, 
llek lQk, lekac sie, pek, pekac, cielecy, ciemiezyc, rekodziela. 
Inieczec, wegiel, wegiel, wegorz, wegier, kepa, cielecina, we- 
Izei tegi, tepy, potega, miele, niose, wole, dole, mieso, marze. 
Irnaze,~gaweda, cegi, ciegi, rebacz, Checiny, ciemiega, ciemie. 

§ 6. OZNACZENIE BRZMIENIA 3. 

Brzmienie a stanowi wydtuzenie brzmienia o, oznacza sie 
Iprzeto tak, jak o, lecz z ipTzedluzeniem lacznika. Koncowe a 
I rowna sie wydluzonemu o. W wyrazach jednosvlabowych 
I koncowe a pisze sie jak 0: sens zdania wykluczv dwuznacz- 
Inosc. Np. „zrob t. (?) dla mnie" i „zrob z t. (?) sprawa raz 

Ikoniec". , ■ '. 

Koncowych t, c i t. d. nie mozna uzywac po a, gdyz me 
Ibyfoby wtedy wcale lacznika, ktory wszak nalezy prze- 

Idtuzyc. . 

W imieslowach koncowke ac nalezy pisac bez przedlu- 
I zenia lacznika przed obnizonem c. 

Znak, obnizony dla symbolizowania poprzedniego a, moze 
I bye naciskany dla oznaczenia nastepujacej po nim samo- 
I gtoski a. 

Przyklady: Sad, zab, raczek, sadzilem, ipiszac toba, ba- 
I cza, pisza, wola, dac, kacie, kat, wylaczac, polaczenie. 

Cwiczenie 11. Dysza, dyszac, dyszaca, dyszacym, dysza- 
I cvmi, kapiel, macic, wyrabac, podazac, kakol, palaca, pocza- 
I tek, robiac, rak, dab, dal lepia, lepiac, lepiaca, dybiac dynia, 
I lubia, leca, mara, marza, maza, lowia, laplacych, ciagiem, dzi- 
I w olag, wawoz, watek, rabac, paczek, paczek, sasiad, lad, ia- 
I dem, biore, biora, zawiazac, zawiazywac, para golabiat. 

Cwiczenie 12 p. w czesci stenogr. 
I Znaczniki: Badz, badzcobadz, sa, soba, tedy, toba. 

§ 7. OZNACZENIE BRZMIEtf je, ja. 

Brzmienia je, ia, Jo, ju, (jo), je, jia na poczatku wvrazow 
Pisze sie przez j; w srodku przez j lub y (djadem, dvadem); 
na koncu — przez j, y lub i (linia, kaucya, szyja). 
! Poniewaz stemografja odtwarza diwkki a nie litery, prze- 



— 24 — 



— 25 — 



to ya, ia, ye, ie i t. d. oznaczac bedziemy kq& sig ffl y tak samo, 
jak ja, ie i t. d., gdy wymowa ich jest identyczna. 

Dzwiek j nie jest ani spolgloskowy ani samogloskowy, 
wobec czego w stenografji moze bye traktowany dowolnie — 
zaleznie od wygody. Wygoda ta kaze nam dzwieki je, ja 
uwazac za samogfoskowe (miekkie e, a) i stosowac do nich 
prawidto, co do wypisywania ich na poczatku wyrazow u go- 
ry przy jedno i dwumiarowych znakach (zmniejsza to facznik 
miedzy pierwszosylabowemi ie, ja i dalszemi sylabami wyra- 
zow i oddala pierwsza sylabe „stenograficzna", co usuwa 
czesto koniecznosc obnizen i podnoszeri). 

Poczatkowe ie posiada specjalny znak samogloskowy, ta- 
kiejze formy, jak i, lecz dwa razy dmzszy. Tegoz znaku uzy- 
wac bedziemy na koncu wyrazow. Natomiast srodkowe je 
oznacza sie kreska, podana w alfabecie (spolgtoskowa). Taz 
kreska z naciskiem obsluguje dzwiek ja. Na poczatku wy- 
razow wypisujemy go u gory przy nastepnej sylabie. 

Koricowe ja posiada znak specjalny, pisanv z dolu do 
gory. 

Qdy przed koncowemi je, ja, mamy samogloski o lub u, 
to nalezy samogloski te wypisac, a po nich uzy6 samoglosko- 
wych znakow ie, ja (zamiast symbolizowania o, u, w obnizeniu 
sp-olgloski j i wypisywania samogiosek e, a). 

Przyklady: Jem, jemy, jamy, jeden, jadam, jechac, je- 
zyna, tyje, linieje, koleje, lejecie, kujemy, najem, bajek, jafo- 
wiec. jagoda, jarzyna, jar, pijany, pijatyka, moja, mija, szyja, 
kieruje. 

Cwiczenie 13. Jad, jama, jaki, bijatyka, majaczyl, wojak, 
wujek, myje, sieje, dat, dac, dacie, daj, daje, dajecie, bajeczek, 
kije, datuje, choruje, siwieje, jesien, jezioro, jelen, jelonek, 
Jena, majeranek, lejemy, lejek, fajek, bijemy, tyjemy, pijemy, 
leje, wieje, pieje, bije, wyje, myje, moje, mojej, mojego, mo- 
jemu. majaczacy, wojewoda, wojewodzina, panuje, Jehowa. 

Dzwieki ie, ia stcjace bezposrednio po spolglosce, z ktora 
stanowia jedyna sylabe, oznacza sie (z wyjatkiem ostatnich 
svlab) przez przekreslenie tej sp61g!oski (twardej) samoglo- 
skami caw taki sposob, ze samogloski te stoja po lewej 
stronie sipotgloski, a lacznik przecina spotgfoske, lub tez pod- 
nosi sie^ samogloski e i a o p61 miary, symbolizuiac w ten 
sposob i. Liter p6tmiarowych nie przekresJa sie. 

Przyklady: Djecezja, djecezje, djabel, sesja, sesje, linja, 
kolja, furja, furje, manja, kopjat, material, Marian. 




T&m&i^mz&v; 



C.e 



n ^^&^Z£-fa3l^^ 



IT 



zjjB^j^ 



'-^^yJJJ^^ 



—, . r „.. v 



c^_^. _ ./ 



/t^...LJ?„ 7 o J*- ,,y „ 

~rz:zz:::::::zr-s^::::::::zn^E: z 




ZA 



&i£3i 







-^^^....f^ 



— 26 — 



i&&^^^^^^^^^^^^^^^^^; .z 








^$ZEZ?2 



zp^:^:i. 



~:z 




7 



r ^zpK^^z^--^ 



:?^r. 



.^;^;„^^>^. ^ v:,,,- i&^^^^^E:. 



..^S^SSJ-v 






— 27 — 

Cwiczenie 14. Kolacja, kolacje, okazja, okazje, herezja, 
herezje, serja, secesja, secesje, teorja, teorje, djakon. parjas, 
IViarja, karjatyda, Sycylja, Morawja, Tycjan, Danja, ferja, 
ferje, furja, furjat, Zofja, linja, utapja, utopje, kurja, kurje, 
kurjer, marjanin, kolje, linje, religja, religje, hodujecie, Kasjan, 
a rja, wizja, Walerjan, Jenisej, Samarja, aluzja, Eljasz, Mesjasz. 

Cwiczenie 15 p. w czesci sten. 

§ 8. OZNACZENIE BRZMIEN jo, ju (jo), ja, k, ii. 

Brzmienia io, ju (jo), ja w pierwszych sylabach naleza- 
loby oznaczac przez napisanie j na linji dolnej (cienko lub gru- 
bo), poniewaz jednak idzie o unikniecie ewentualnych obnizen 
i podnoszen, gdy o, u, i lub y trafiaja sie w drugiej sylabie, — 
oznacza sie je przez uzycie ich znakow samogloskowych, kto- 
re jako takie piszemy u gory przy nastepnej sylabie. Tym 
sposobem druga sylaba staje sie pierwsza i decyduje, gdzie 
ealy wyraz ma stac. 

Te same znaki samogloskbwe beda uzy wane w srodku 
i na koricu wyrazow, nalezy atoli zwrocic uwage na to, aby 
samogtoski o, u, (6) a nie staty wtedy na linji, lecz nad nia, 
gdyz inaczej poprzedzajace je i zmieniloby sie w zwykly lacz- 
nik. Po srodkowem jo, ju (jo), znaki pohniarowe zostaja na 
wysokosci podniesionego o, u (6), a. 

Brzmienie ja oznacza sis jak przedluzone jo. W imie- 
slowach jac, jacy oznacza sie bez j, przez obnizone c. 

Przyklady: Jowisz, Jonatan, majowy, gajowa. bojowe, 
kolejom, J6zef, Jur, Juwenal, kajuta. raju, gaju, &c\ jakac" sie, 
maja, czytaja, dajac, dajacy, dajaca, majac, majacych. 

Sylaby jo, ju, stojace po spotglosce, oznacza sie przez 
przekreslenie spotgfoski znakiem samoglosek o, u, lub przez 
podniesienie Oacznie z sylabami jo, ju) dalszego ciagu stowa, 
w ostatniej sylabie wystarcza samo podniesienie samogfo- 
sek o, u. 

Przyklady: Koljom, Ljon, orjon, djorama, Zofjo, linja, 
utopja, furja. 

Brzmienie je na poczatku i w srodku wyrazow oznacza 
sie jak spolgfoskowe je z .Djrzedfuzonym facznikiem. Poczat- 
kowe je taczymy z nastepnym znakiem na wzor samoglosek. 

Koncowe je oznacza sie zapomoca podniesienia e; stojace 
Przed niem samogtoski e, o, u nalezy wypisvwac. 

Brzmienie ji spotyka sie tylko na koncu wyrazow ;po spof- 
Stfoskach i oznacza sie przez podniesienie dolnej kropki. 




— 28 — 

Przyklady: Jezyk, jedza, jeczy, pajeczyna, bije, myje, 
religje, sesje, kolji, sesji, Marji, emocji, manji, utopji. 

Cwiczenie 16. Jod, jodel, Jonasz, koleja, kolja, Marjo, 
Zofjo, Felicjo, boju, Junosza, Junona, maju, juta, wvsieja, Ju- 
katan, wijace, junakerja, liljom, bojowe, wojowac, pasia, pasji, 
pasje, pasja, pasje, pasjami, pasjom, pasjach, boje sie. wojuje, 
wojuje, daja, woluja, wojujac, wyja, Sjon, roje, daje, baie, leja., 
baje, bajek, taljom, zyj, zyje, zyje, zyja, zyjac zyjacym, leje, 
wyleja, Awinjon, tyje, tyje, kuja, okazjom, maja, czuje, Mark, 
Danje, Danja, kochaja, sesjom, mieszajac, lubuje sie, ipajaka, 
kujaca, mijaja, omijaj, siejac, moje, moja, manja, bija, wyjatek, 
zakuja, djecezja, Kasjusz, emisarjusz, Julian, Irydjon. 

Cwiczenie 17 p. w czesci stenogr. 

Znaczniki: Ciebie, gdzie, jeden, sedyny, iesli, jezeli, jezeli- 
by, ledwie (o), miedzy. 



§ 9. GRUPY SAMOQLOSKOWE. 

W razie zbiegu dwu samogfosek nalezy: 

1) na poczatku wyraz6w — wypisywac obie: 

2) w srodku wyraz6w — obie symbol izowac, jezeli moz- 
na, w przeciwnym razie jedna wypisac; 

3) na koricu wyraz6w — obie wypisac, chyba. ze pierw- 
sza jest a lub, ze caty wyraz sktada sie tylko z dwu sylab 
(rap. boa, Laa i t. p.). 

Przyklady: Aula, autor, Aar, audytorjum, eunuch. Euro- 
pa, Eufemja, aerolit, ujechac, ujadac, poezja, Gaeta. faeton, 
hiena, Beata, aloes, Tadeusz, Mateusz, aisi miauczec, haukac, 
nauka, kaucja, Laura, Sabaudja, nautyka, nauczyl, Laokoon, 
kakao, Laa, boa, Makao, Genua, kolei. 

Uwaga. Je, ja i t. d., stojace po poczatkowej samoglosce 
(ujechac, ujadac.'..), uwaza sie za miekkie samogloski, lecz 
wypisuja sie glownym znakiem J. 

§ 10. J PRZED SP6LGLOSKAMI. 

Polaczenia aj, ej, oj, ui i t. d., stojace na poczatku wyra- 
zow, oznacza sie przez wypisanie samogfosek a, e, o, u, nie 
u samej gory nastepujacego znaku sipofgloskowego, a nieco ni- 
zej: przed 2-miarowemi znakami samogfoski te pisza sie w po- 
fowie ich; przed 1-miarowemi — na linji; przed polmiarowemi 
i rz dolnoobrotowem — pod linja. 



— 29 — 



f^£ 




2j& 



? ^J^Z^A^^U^^'-- 



-■^^z^ri^^zz^^ 




1 7^ 



;::^.i^:^^:^:;:.^v:^. 




j^™:^;^^^^^^;^^;:::; 




•^be^^^^0^3^^ 











z^r^.: 






**L» — %^z 



=~ee&^:e*e:^ 




\tZ3Z. 




— 30 — 



g^zggzas^ga^^a^fe:: 



:£c^^"Zk 



KIZ^4J 



«..ZJZr 



z%0eejli± 



r ^s^sj^ 



ZZZa2EL38EOZZ2aaSC=!3: 




E*fe^ 



tizzeezzhzi 



t7 r-"-/ r 7--""/ 



%^Z= 











M U 7 -4- ^- &*- 



c..i-^V«Ji__ZI 



^ ^^ 



:::zz^ 



2:^o::r™n:zzz=™rrz!r: 




— 31 — 



Przykiady: Ojciec, ujma, ujrzal, ejmer, ejnal, Ojrzanow. 
Jezeli polaczenia ai, ei i t. d. stoja po spolglosce, to j 
nznacza si? przez podniesienie (na wzor i) dalszego cia.gu. 
Jezeli i stoi przed t, to trzeba pisac t glowne, a me xon- 

cowe (nip. wojt). 

Przyktady: Wojt, sejm, siejba, lejmy, dajmy, gojmy, 
miejmy, podejrzec, podejrzany, wojna, obojga, obojgu, 

obojgiem. , \ 

§ 11. ZMNIEJSZONE SPOLGLOSKI. 

Dla unikniecia wypisywania samoglosek e i a po znakach 
obnizonvch lub w grupach sampgloskowych uzywamv spol- 
glosek zmniejszonych (z 1 na %X przyczem spolgloski te wy- 
pisujemy cienko dla oznaczenia poprzedmego e 1 grubo - 

Tak sie oznacza: ec, ac, ek, ak, em, am, es, as, esz, asz. 

Zmniejszonemi spolgloskami mozna sie posilkowac 1 przy 
pisaniu tatoich wyrazow, jak kojec, wojcik, wojacy, w ktorycn 
j oznaczymy przez podniesienie. 

Przyklady: Wieczorami, Podolacy, paciorek. PodolaK, 
aloes, kojec, wojak, wojacy. . 

Znaczniki: Aczkolwiek, albowiem, bowiem. cokolwiek, 
jak, jednak, jednakze, kazden, kolwiek, kiedykolwiek. kogo- 
kolwiek, owszem, poniewaz, pono, raz, razem, sam. szczegoi- 
nie, tak, takze, tak samo, tarn, tamten, tu i owdzie, zarazem, 

Uwaga. Wyraz kolwiek pisze sie. w poiowie linji bardzo 
blisko poprzedzajacego wyrazu, na wzor znaczmka baaz. 
Znaczniki tak i iak uzywa sie do wyrazow: taki, jaki z lcn 
odmianami (p. w czesci stenogr.). < 

Cwiczenie 18 (na powtorzenie znacznikow). On ma bar- 
dzo milego svna. Co ty teraz robisz? Powinienes duzo czy- 
ta, aby cos umiec. Poco sie tak mozolisz? Jeszcze me czas 
na ciebie. Czemu siedzisz taki zasepiony? One tylko cowy- 
jechaly. Tego mu nie daruje. Dose juz mam zajec. Komu 
dasz te kajety? Od kogo masz ten djadem? Czy obie pame 
sa u was? Kiedy bedziesz mial pieniadze? He razy dzisiaj 
Piles wode? Czas juz jechac do ojca. Wole iego anizeli cie : 
bie. Nie rozumiem was obojga zupetnie. U kogo bvles dzis 
z wizyta? Bye albo nie bye! Poniewaz sa ieszcze ludzie, 
rozumiejacy cudza niedole, miejcie tedy nadzieje. ze wasze 
zamiary beda wykonane. Ona tylko soba sie zajmuie. Daj mi 
cobadz do czvtania. Pojde razem z toba do lasu. Rob zawsze 



— 32 — 



to, co do ciebie nalezy, a zobaczysz, jak ludzie beda cie sza- 
nowali. Tylko zaraz moze ci sie to udac. Masz tyle roboty, 
ze wypoczywac chyba nie bedziesz. Dzis sie cos dziafo. 
Cwiczenie 19 p. w czesci sten. 

§ 12. GRUPY SPOLGLOSKOWE. 

Poniewaz sylaby z gruipami spotgtoskowemi wymawiaja. 
sie rownie predko, jak i oddzielne spofgloski, wobec czego 
wypisywanie wszystkich spolgfosek w gruipie znacznie 
wstrzymuje szybkosc pisma, potrzebne sa przeto znaki spe- 
cjalne, ktore winny odpowiadac dwum warunkom: 1) nalezy 
je stosowac do polaczen najbardziej uzywanych; 2) nalezy 
baczyc, aby znaki grup, o He mozna, przypomkialy znaki spoi- 
glosek, wchodza.cych w sklad grupy. Po^czenie dwuch zna- 
kow jednomiarowych w grape nie zawsze da znak 2-miaro- 
wy, jak rowniez polaezeme 2-miarowych ze soba lub 1-miaro- 
wego z 2-miarowym nie moze dac znaku 4 lub 3-miarowego. 
Widkosc znaku zalezec bedzie od tego, czy obok brzmienia, 
przezen oznaczonego, istnieje odpowiednie brzmienie miekkie. 

SpofgJoski sisw grupach przybieraja. kierunek pionowy. 

Nacisk w znakach specjalnych robi sie na drugiej czesci 
znaku. 

Grupa moze- symbolizowac dwie samogloski, t. j. poprzed- 
nie o, u i nastepne a= poprzednia samogloska svmbolizuje sie 
w pierwszej spotglosce, nastepna zas w drugiej. 

Znaki specjalne posiadaja grupy: ck, sk, sch, st. stw, sw, 
sw, zd, sc, sc (sc), kw, kw\ skw, skw', zdz, nn. ss. 

Przyklady: Kock, Potocki, Potocka, skala, schowac, sto- 
lek, postu, postoj, stworzyc, pastwa, swat, swoj, swiat. swie- 
ca, zdanie, jazda, lasce, scena, puscic, pusc, Zosce. kwas, 
kwestja, kwiat, kwilenie, skwer, Moskwie, mozdzek. panna, 
wanna, ssac, wyssany. 

Uwaga. St i s£ moga. bye oznaczone na koncu wvrazdw 
zapomoca. s-t koricowego i s-c konoowego. Patrz wyze j : postu, 
postoj, pusc, kwestja. 

Przy pisa-niu ich nalezy mieC na uwadze, co nastepuje: 

Znak ck uformowany jest zcik, droga. zlania ich w je- 
den 2-miarowy znak, z okra.gfem przejsciem od c do k; ruch 
reki — jeden. 

Znaki sk i sch: przejscie od ipionowego s do k i ch po- 
siadaja ostre. Ruchy reki — dwa. Grupe sk mozna pisac 
i z s poziomem w wypadkach, kiedy przez to zmniejszy sie 



— 33 — 



-j^^j^z:^^^:.^^:. 




-I---* 






^;l:^:ej±i 



S^,- 



"j:j&-\ 







m^dffi^dtii " 



^:i^^^zi7;;^a"'Z3:::: 




7^:d^^k 







- 34 — 



^^::^ EE ^: / ^ 




r^:::&£^::az::::l 






^:^^::jgz&. 




%m& 






r~ 



^^~tz^ji^^ee^^z^^b^za 



s^Zkes^; 






- 35 - 

lacznik : w srod'ku wyrazu zawsze jest lepiej uzyc tego ostat- 
nie£0 ziuiku. 

'' W znaku st przejscie od gornej czesci do dolnej jest okra.- 

gle R uch r(?kI ~~ J eden - 

Znak stw uformowany jest przez zlanie st z w. Dla stw 

nalezy uzywac tego samego znaku. Ruchy reki — dwa. 

Znaki sw i sw' sa wygiete w srodku. Ruchy reki — dwa. 

Znak zd jest podobny do st, rozniac sie oden wielkoscia.. 
Ruchy reki — dwa. 

Znaki sc, sc tern sie rozma od sw, sw', czem c (c) od 

Znaki kw i kw uzywaja sie w tej formie tvlko na po- 
czatku wyrazow. Zaczynaja sie od gornego ramienia, pisa- 
tuego z dom do gory, w kierunku pionowym (jest to k pisane 
z doJu do gory). W znakach skw i skw' zaczynamv od s 
i przechodzimy do kw i kw', ktore przecinaja s. Ruchy re- 
ki — dwa. Znak zdz rowna sie -2-miarowemu z. Znak nn 
rowna sie 1-miarowemu n. Znak ss rowna sie 1-miaro- 
wemu s. 

Cwiczenie 20. Lasku, laska, kjosk, skuc, skazac. skala, 
skaly, skamienialy, skapy, skapac, stapac, skupic, stopic, 
miska, dyska, Wachock, stary, starosta, staroscina. zdawac, 
kasta, stado, stofowac, stek, stykac sie, wist, basta. stac, mia- 
sto, stodola, ciasto, czesto, pusty, story, hakatysta, ster, step, 
stepa, stopa, stypa, wita, wota, kwota, kwita, kwesta. kwie- 
cien, kwakier, kwilic, kwiczec, swoja, swe, swa. swiadomy, 
uswiadamiac, swiat, schorowany, sanna, sanny, ssany, wys- 
sana, skwitowac, postawa, swoboda, swiety, jazdv, Jazdon, 
Zagozdzon, Zdzary, Zduny, swider, Kwirynal. jezdze. 

Cwiczenie 21 p. w czesci sten. 

Znaczniki. Czesto, inny, niestety, stamtad, zaiste. 

§ 13. SPOSOB ZLANIA. 

Sposobu zlania uzywa sie do grup, w kttirych na pierw- 
szem lub drugiem miejscu znajduja. sie dzwieki r i rz, a na dru- 
£iem lub pierwszem — dzwiek, posiadajacy znak zaokraglo- 
ny u doJu lub u gory, tak, ze r i rz wpisuje sie w to zaokra- 
glenie: jezeli stoja. na pierwszem miejscu, to wpisuje sie ie 
W gorne zaokraglenie nastepnego znaku, przyczem pisze sie 
je gornym obrotem; jezeli — na drugiem --tow dolne zao- 
kraglenie poprzedniego znaku, przyczem pisac je nalezy dol- 
n ym obrotem. Miedzy r i rz w takich razach i nastepnemi 



- 36 — 

(posprzedniemi) przestrzen winna bye jak najmnieisza. Obie 
spotgloski r i rz w grupach nieco zmniejszamy, zachowujac 
tylko scisle wzajemnv stosunek do siebie co do wielkosci. 

Tak sie pisze .grupy: rg, rzg, rch, rzch, rk, rzk. rm, rzm, 
rw (tylko na poczatku wyrazow), rn, rzn, gr, grz, hr, hrz, 
mr, mrz, pr, prz, sr, sr, wr, wrz, zr, fr. W stenogramie grupy 
powyzsze napisane sa z lacznikami dla latwiejszej orjentacji 
co do sposobu pisania i laczenia. 

Uwaga 1. Podlug sposobu zlania wypisujemy grupy zr 
i fr, opuszczaja.c w z jego dolna. petelke, a stawiaja.c natomiast 
kotko dla r, i zaokra.glaja.c f w lewa. strone sposobem petelki. 

Uwaga 2. Nacisk w powyzszych grupach robi sie na 
drugiej spolglosce, a w fr — ze wzgledow wygodv — na f. 
W razie obnizenia grupy, wobec poprzedniego o lub u, pierw- 
sza. spotgioske napiszemy cienko lub grubo dla owveh wlasnie 
oiu, a druga. bedziemy naciskali dla nastepnego a. 

Przyklady: Warga, pergamin, wierzga, warchol. wierzeh, 
c6rka, gorzka, giermek, darzmy, rwac, marny, rznac, grad, 
grzech, mrowie, umrzec, prawo, przecie, srogi, sruba, sroda, 
wrona, wrzawa, zre, fruwac, hrabia, chrzaszcz, chrzan. 

Cwiczenie 22. Targa, targu, morgi, gratis, gram, graso- 
wac, granica, groch, pograzac, grzyb, grzebac, pogrzebac, 
pierzehae, worka, Turka, nurka, marka, armata, Wormacja, 
Norman, mre, niemrawa. mruczec, mruzyc, mrzec, rwany, 
rwetes, srom, wysrubowac, frak, fryzjer, wrocic, wracac, wre, 
wrzesien, wrzynac sie, pret, Prut, prokurator, prosa.^ Prus, 
iprog, proch, proboszcz, karny, prom, uprzedzenie, Tarnow, sa- 
nitarny, gracie, grosz, grusza, grabic, wrobel, powrot, Wa- 
wrzyniec. wrzos, wrzatek, praca, przodek, Ormianin. 

Cwiczenie 23 p. w czesci stenogr. 

§ 14. SPOS6B zestawienia. 

Sposobem zestawienia tacza sie: 1) spolgtoski r i rz 
w tych razach, kiedy nie mozna uzyc zlania (gdy drugi znak 
nie jest zaokraglony wcale, gdzie maja. stac r i rz); 2) spot- 
gfoska w, stoja.ca na drugiem miejscu po spolglosce, posiada- 
ia.cej znak ostry u dolu lub zaokraglony w lewa strone. 

Tak sie pisze wiec grupy: br, brz, rb, rzb, re, re, rcz, dr, 
rd, drz, rdz, rf, kr, krz, ri, rl, rp, rs, rs, rsz, szr, rszcz, tr, rt, 
trz, rzt, rw, dw, dw', gw, gw', chw, chw\ kw, kw', tw, tw , 

zw. 

Grupy te zaczynamy od tej spotgtoski, ktora stoi na 



— 37 — 



^^2m~^-^^-- 



"F2/7Z 



r^W:£^j^ 




-i^-'^^^M':^-.--'^ 




gi^^?*^^^: 



X-— ~r *" J 




iEpppnaPP**^^ 



^^X:^;;;^^^:^::^^^^:;^^-^-^^ : 



& 



/■' £~ir-***,-ta- £ 7 — u -'''-7- 



^ 7 J^^.^.--27 r .%. 7 --Zc r .A^.^^-.. "'"'""" 









— 38 — 







z^^^pi^^ 



Z, 



i£L^ 



7 '" r " r M^. 





.Of 



■:*e. 



jTjzxz:::. 



^&a&zzz£jM:7Z 



?;:£::zz 



?^^izz^:s[^-;cmz?sj?:&_:$ 



&* 




w^^£^zjt^^^ 



^g^^ 



— 39 — 

> vszem m iejscu. Jezeli sa to r lub rz, to piszemy ie u go- 
z lewej strony nastepnego znaku, zawsze dolnym obrotem. 
W ■nrzeciwnym razie piszemy najpierw poprzednia spolglo- 
Oce w racamy po nicj ofowkiem w gore, przechodza.c nastepnie 
do kolka liter r i rz, ktore winny zostac w takich razach u do- 
lu poprzcdniego znaku. 

W srupach dw, kw, tw po napisamu d, k, t odrywamy 
olowek od papieru i piszemy w tak, aby opierato sie zunemie 

' W koncowych: re, rt, tr, trz, rzt mozna uzyc koncowych 
5 t a wtedv r (rz) stoi na linji (re, rt) lub u gory (tr, trz). 

Grupa szr oisze sie w taki sposob, ze od petelki spot- 
gloski sz przechodzimy do r i rz, pisanych dolnvm obrotem. 

Przy uzyciu koncowych tr i trz spolgloski r i rz mozna 
pisac i z prawej i z lewej strony litery t, zaleznie od tego, jaki 
ruch reki posiada poprzednia spotgloska. Patrz w przykfa- 
dach wyrazy: wiatr, patrz. 

Przyklady: Brud, brzeg, korba, wierzba, tercet, storczyk, 
wicrcic, karc, karcic, drelowac. drzec, kordelas, rdza, torf.kres, 
krzesiwo, orta, orli, korpus, kursowac, kurs, dwor, gwizdac, 
chwala, pochwie, zakwasic, pozwac, wiatr, patrz. 

Cwiczenie 24. Brawo, brak, bryka, brelok, bruk. bruljon, 
obraz, bron, bredzic, brzydota, obrzydzenie, brzemie, marca, 
warcaby, Marcin, Korczak, warczec, parcie, karcianv, drogi, 
drut, modry, madrv, drapac, rdzawy, Rdzawicz, Korfu. ochro- 
na, Chrystus, chrzaszcz, krok, kret, krepy, kretv, kruk, kre- 
pa. krzyk, krzew, pokrzywa, darla, darli, umarly, umarli, kar- 
lowaty, karlik, merla, zaparli sie, Korsak, Persja, gors, marsz, 
marszalek, utrata, trud, tra.cac, troska, watroba, trzepac, trze- 
s& patrz, partacz, wertowac, wart, porwac, wyrwac. zarwal, 
zawaff, Nirwana, zamarza, tworzenie, twarog, Jadwiga, dwo- 
je, dwor, Wirzbieta, Suderwa. Troki, rtec, naigrawac sie- 

Cwiczenie 25 p. w czesci stenogr. 

Znaczniki: ilekroe, jutro, oprocz, potrzeba, prawie. pr6cz, . 
przeciw, srod, tez, to tez, trudno, wraz. 

Uwaga. Wyrazy tez i to tez piszemy dla wygody^. 
przcz rz. v 

§ 15. SPOSOB GORNEGO LACZENIA. 

Sposob gornego faczenia jest sposobem ogolnym, sluza.- 
c ym do wypisywania wszystkich pozostafych grup, zasadza 
si S zas na tern, ze spolgfoske, na pierwszem miejscu stojaca, 








— 40 — 

wyDisuje sie u gory z lewej strony drugiej spolgloski (na wzor 
samoglosek). Baczyc nalezy, aby ta pierwsza spolgloska nie 
stala na zadnej linji, w ten sposob zaznaczymy, ze ona nie 
symbolizuje zadnej samogloski. 

Tak sie pisze grupy: bn, nb, dn, nd, gn, ng, chn. nch, kn, 
nk, nt, tn, sp, np, pn, ps, sm, ms, be, bk, bz, zb, bw, wb, cm, cw, 
db, dm, dl, td, gd, dg, kt, tk, szt, km, mk i t. d. 

Przyklady: Wielebny, haiiba, zachodni, grozny, krewny, 
arenda, fundator, lont, Kant, Kongo, konca, poblazanie. bliny, 
clo, dluto, mrowka, plot, prezent, prelekcja, pretensja, frakeja, 
fraszka, grzadka, gwaft, gwelf, drzazga, drzemka. kropka, 
trepcie, zmierzch, robmy, obmowa, nowszy, wszelaki. dbac, 
dmuchac, lodka, gmina, projekt, pakta, falsz, palma, skala, 
laska, Zaluska. 

Cwiczenie 26. Ln, ran, pn, sn, sn, szn, wn, zn, zn, zn, 
zn, nc, nm, nm, m'n, mn, en, en, czn, czn, ns, nf, nw. nsz, np, 
bl. bl, cl, el, czl, dt, dl, gl, gl, chl, chl, kl, kl, Ik, Ik, czm, czcz, 
czc. dzb, dsz, dc, dcz, gz, ksz, lw, lb, Isz, lg, cc, hn. sp, szk, 
dzk, dzk, pk, lb, 1m, lszcz, Iz, lcz, lc, lsz, dz, chcz. chc, chc, 
mszcz, mcz, md. Tanczyc, banka, Marengo, koncha. konsze, 
bronchit, pomnik, zimny, lakne, starimy, konmi, wlazic. nocleg, 
fragment, wszystek, wszczynac, wszczepiac, dhalosc. dzwon- 
nica, ledzwo, odzwiernyi dzban, lodce, swiadczyc, pigrnej- 
czyk, Pigmaljon. gdakac, hafciarka, kmotr, kminek. wfekszy, 
KieTbie, kolba, szkocki, albinos, Suprasl, Rykonty, islam. 

Znaczniki. Absolutny, blisko, dla, dlatego, dlaczego, do- 
tychczas, kto, ktokolwiek, kt6ry (a...) — kolwiek. ktoredy, 
ten, wcale, wciaz, wczesnie, wczoraj, wedle (lug), wreszcie, 
wszelki, wszelaki, wszedzie, wtedy, wtem, zn6w, znowu. 

Uwaga. W razie potrzeby odmiany wyrazu kt6ry, kon- 
cowki dodaje sie u gory; np. ktora, ktorego, ktoremu, ktorym, 
ktorem, ktorzy, ktorych. 

Cwiczenie 27 p. w czesci stenogr. 

§ 16. GRUPY Z 3 I 4 SPOLGLOSEK. 

Grupy z 3 i 4 spolglosek formuje sie na tych samveh pod- 
stawach, co i grupy z 2 spolglosek, z zachowaniem znakow 
specjalnych i polaczeniem srodkowem r i rz z spolgloskami 
poprzedzajacemi je. 

PrzykJady: Zdr, str, strz, skr, skrz, wsp, brn, wskr, przn, 
trzn, brzd, stk, krt, kszt, lszk, rtk, rszt, rpl, rtn. 



— 41 — 




/ £^_ / 






;^;-^^;^:^#;^7"^^";^ 



rr '-xfoy 



bfcgE^^^^^^^ 



,i, jdL^M^L. 



■^gans&ztfa.: 



■y v v v 





f z %z^r. 



M;A 




— 42 





^^^::^^^^^l^^ 







J 







.::::fc::::^;;.;..;:;:^ 



^E^fei : 



— 43 - 

W niektorych grupach mozna srodkowe spolgloski wy- 
rzucac i pisac: dlsz jak ctez; fts? — tsz; stsz — ssz; km — 
kn; krw — kw; mng — mn; wzgl — wl; blk — bk; brn — 
bn'' brw — bw; rnk — rk; owsk — osk; sin — sn; stn — sn; zdn — 
zn; chrzc — chc; ewsk — esk; wzdr — zdr; ctwo. dztwo — 
stwo i t. p. 

W grupach: risk i ristw mozna pisac n (twarde). 

Cwiczenie 28. Zdrada, strawa, postrach, strzelac, wy- 
strzal, skrobac, skrzydlo, wsparcie, krnabrny, jedrna. wskros, 
pieprzny, wietrznego, brzdakac, kostka, krtan, ksztaJt. Halsz- 
ka, wartki, herszt, cierpliwy, zjadlszy, splotJszy, nioslszy, 
krwawy, mgnienie, wzglad, jablko, brwi, ziarnko, Borkowski, 
pomyslny, postny, przyjezdny, chrzcic, ,panski, panstwo. Za- 
lewski, wyiskrzonv. . befsztvk. instrukcja. natchnac, tchnienie. 

Cwiczenie 29 p. w czesci stenogr. 

Znaczniki. Wszystek, wzglad, wzgledem. 

Cwiczenie 30 (na powtorzenie grup). Stynny, iporwany, 
faray, skarga, srebro, sredni, posrednik, pretekst, pretensja, 
spowiedz, prowentowy, iprzasny, spozycie, Francja, frank, 
spolem, spalem, spoleczny, gromadzic, gwiazda, zdrozny, Spa, 
.pospolity, spodek, spadek, wrzask, trzask, mlaskac. studnia, 
spuszczac, sport, Sparta, schowac, skrzydlo, skrzetny, obrzy- 
dliwy, obrzydly, obrzydzony, schody, spieszyc sie, spirytus, 
spirytualja, Smolenski, Zwolen, smar, smutek, wysmiac, 
smierc, smieszek, -prosba, drewno, dratwa, troska, trust, chrust, 
trata, krosta, wielokrotny, gramatyka, krasc, kradne, okra- 
gly, krzeslo, fertyczny, Florcia, pierzchnac, francuski, wtoski, 
portugalski, austrjacki, wegierski, szwajcarski, chiriski. japon- 
ski,,amerykariskich, afrykanskim, australijskiemi, wschodnia, 
kwestja, kwestor, kwestarz, kwestujacy, angielszczvzna, pol- 
szczyzna, polonizm, galicyzm, rusycyzm, lzyc, obelzywy, ul- 
zyc, lzej, kolczyk, wale, walczyk, chlopczykiem, zakalca, mal- 
cowi padalcow, Peszt, masztalerz, wstega, wstazka, fosfor, 
srozba, zgrzany, Zembrzuski, szpak, szpieg, swatac, sw6j, 
swoja, swe, swiat, swit, swieto, szczwany, szmata, trwoga, 
irwozny, trwaJy, tchorz, trzpien, malce, matczyny, Kwidzyn, 
^Kuner, skwer, Rozdzafy, emfaza, morfologja, uzdrowienie. 
„ k Uw| czenie 31 p. w czesci stenogr. (uzyte w nim sa t. zw. 
tnm^ logiczne Polegajace: 1) na wyrzucaniu koricowek 
dorn n * e S f nS zdania ' sk * adnia i gramatyka 'kaza nam sie ich 
rvmVr 1 ? 8 ' 2 ^ na coraz wiekszem skracaniu wyrazow w miarc 
Powtarzania sie ich. 



/ 



— 44 — 

§ 17. ODMIANA SLOWA „byc". 

Ze wzgledu na nader czeste uzycie wyrazu bye, posiada- 
my dla niego specjalne skrocenie. Mianowicie, w czasie te- 
razniejszym wyraz jest piszemy zapomcca st koncowego na 
linji, w innych zas osobach dodajemy do tego znaku koneowki: 
em (= m i -j-miarowe), s, my, scie. Wyraz sa P- w znaczm- 

1 W czasie przeszlym wyraz byl piszemy zapomoca I na 
linji z poprzedzajaca je kreska (= y), w innych zas osobach 
dodajemy koneowki: m, s, ismy, iscie, i, y. 

Wyrazy: bylismy i bylysmy, byliscie i bytyscie piszemy 
jednakowo, gdyz litery I nie mozna zmiekczac na 1. 

W trybie warunkowym koneowki: bym, bys, bysmy, oys- 
cie, oznacza sie zapomoca wypisamia m, s, smy, scie, u gory 
z prawej strony wyrazu byi (byia), przyczem sc koncowe 
mozna pisac wprost nad I Formy byly, byli. bylibysm.y i t. a. 
teoretycznie dadza sie. odroznic tern, ze w byli mozna pisac 
i (kropka gorna), a w byly — y (kropka dolna), w praktyce 
atoli nalezy zawsze uzywac kreski, a nie kropki. W wyra- 
zach bylby, bylaby i t. d. (w 3-ej osobie obu liczb). by pisze 
sie oddzieime jego znakiem. 

Czas przyszty be/da nie posiada zadnych skrocen, za- 
rowno jak i imieslowy i formy trybu rozkazujacego, a to ze 
wzgledu na dzwiek e (lub a). W praktyce bardzo czesto be- 
dzie mozna uzywac samej litery b. 

Powyzszy sposob oznaczania trybu warunkowego uzywa 
sie do wszystkich czasownikow. 

§ 18. WYRAZY ZLOZONE. 

Wyrazy, zlozone z 2 nierwiastkow, w pismie stenogra-j 
ficznem rozdziela sie na czesci sktadowe i jako oddzielne wy- 
razy pisze sie je na odpowiednich linjach. Jesli caly wyraz, 
skladajaey sie z dwoch pierwiastkow, moze bye napisany naj 
jednej linii bez podnoszen i obnizen, to dzielic wvraz na cze-1 
sci niema potrzeby. P. w cwicz. 32 wyrazy podkreslone. 

Samogloski o, laczacej dwa pierwiastki, nie wypisuje sie- 

Przyktady: Czarnooki, sztukmistrz, bladorozowy, wspa-1 
niafomyslny, woziwoda, wojewoda. | 

Cwiczenie 32. Czarnoksieznik. ostrokat, czworoboK, 
sianokos, czasopismo, rodowod, bohomaz, staloryt. nosorozecj 
sloworod, trojkat, dwukropek, stulecie, powiesciopisarz, za- 




zsb^el 



^:^^^ 



»-7— " / 



^^"^^^^••--'^ 




...- .MJe*U...LA** - 

.-* *4 cA-y -M-^AI- 7 / sr ~ 



=3E^^^^5E^E 








46 — 



TDEmBBBEi 




: i^^::i^^E 



£&...... 



: ^h£ 



Aix^C7^..Zc^..^^7sy.^.. ? 








MM^Y 1 -- 



■EJtM 



^^:p^^:2r;^^ r=== ; r 



•„.......,...,?../:.•) 




^m 




^^^^^^^:::::::::::::z::;:: 



— +<?. — 



— 47 — 

walidroga, dwumiarowy, krwiozerczy, malorolny, nowotwor, 
]Jbosieczny, obustronny, rownolegfy, wszechpotega. filologja, 
fiyjonomja, wieloryb, winobranie, p6Iksiezyq. dziwolag. 
Cwiczenie 33 p. w czesci stenogr. 

§ 19. WYRAZY CUDZOZIEMSKIE I IMIONA WLASNE. 
Wyrazy cudzoziemskie pisze sie zgodnie z polska. wy- 

Przyklady: Shakespeare, Lear, Child, Chopin, Taine, 
Comtc, Stein; rira bien, qui rira le dernier; mens Sana in 
corpore sano; bis dat, qui cito dat; e pur si muove: da liegt 
der Hund begraben; to be or not to be. 

§ 20. ZNAKI LICZB, LITER, PISARSKIE 
I MATEMATYCZNE. 

Liczby oznacza sie cyirami arabskiemi. Kto jednak zy- 
czy sobie specjalnych skrocen, ten moze oznaczac cyfry na- 
stepujacemi znakami, do cyfr odpowiednich najwiecej podob- 
nemi: 1 = d, 2 = k, 3 = g, 4 = p, 5 = s, sz, 6 = w lub I 
(przy po^czeniu), 7 = c, 8 = m, 9 = dz lub z, = r. 

Dla odrozniania cyfry od litery, pod znakiem cyfry sta- 
wiamy kropkc-. Przy oznaczeniu wielocyfrowej liczby kropke 
stawiamy pod ostatnia. cyfra.. 

Liczby tysiac, miljon, miljard i t. d. oznacza sie zapomoca. 
liter t, m, mr, pisanych z prawej strony u gory znaku po- 
przedniego. 

Przykiady: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 
16, 17, 18, 19, 20, 31, 35, 47, 59, 100, 1.000, 10.000, 1.000.000. 

Dla oznaczenia przyslowktiw liczebnych porzadkowych 
przed cyfra stawiamy przedimek po. 

Oddzielne litery oznaczaja sie (na linji) ich znakami 
z kropka nad niemi — dla odroznienia od calych wyrazow. 

Przykiady: Bez, b, co, c, do, d, po, p, te, t, lecz. 1. 

Znaki pisarskie w stenografji sa. te same, co i w zwyklem 
>ismie. Myslnika w formie kreski poziomej ( — ) me uzywa sie 
w stenografji, poniewaz odpowiada on wyrazowi ze: zamiast 
kreski mozna uzywac dwoch kropek. 

Uzywane w matematyce znaki +, X, :, <C, >, %, °> 
pozostaja i w stenografji. 

Znaczniki: i t. d.; i t. p.; to iest (zeby nie odrywac otowka 
°d papieru, oddzielne wyrazy w nich pisze sie facznie). 



CZESC DRUGA. 



PISMO SKROCONE 

§ 21. PRZYBRANKI. 

Qwoli zmniejszeniu ilosci obnizen i podnoszen i umozli- 
wieniu pisania jednego i tegx> samego wyrazu na rozmaitych 
linjach w zaleznosci od tego, gdzie stoi wyraz poprzedni, ste- 
nografja uwzglednia specjalnie przybranki w tym sensie, ze 
przybranka nie stanowi pierwszej sylaby i nie decyduje, gdzie 
wyraz ma stac. Rzecz naturalna, ze o ile przez uzvcie przy- 
branki nie nie zyskuje wygoda pisma, to uzycie jej jest zby- 
teczne, a czasem i szkodliwe. 

Przybranki oznacza sie poczatkowemi spolgloskami. 
z wyrzuceniem spolgfoski, zamykajacej przybranke; tak wy- 
pisana przybranka pisze sie u gory (z lewej strony) pier- 
wiastku na wzor grup spofgJoskowych, nie stoi zas na zadnej 
linji i na zadnej stac nie powinna, inaczej bowiem nie bedzie 
widac, ze jest przybranka. Pierwsza sylaba wyrazu staje sie, 
wobec takiego wypisania przybranki, sylaba nastepna, i ona 
tez decyduje, na ktorej linji cafy wyraz ma stac. 

Przybranki sa: proste i ziozone, polskie i cudzoziemskie. 

O kazdych pomowimy osobno. 

Przybranki proste polskie sa: bez, do, ni, nie, na. o ob, 
po, prze, pra, roz, u, w, z, za. 

Przybranki: o, u, w niczem nie roznia sie od zwyktych 
liter. 

To samo wlasciwie dotyczy i przybranki z- ze jednak 
przybranka ta czesto (przed mocnemi dzwiekami) przechodzi 
w s (s), przeto uzywac bedziemv znaku specjalnego, ktory 
przy znakach zaokraglonych u gory nie stanowi specjalnego 
ruchu reki. Przybranka bez oznacza sie litera b; do — litera. 
d; ni — litera n (twarde); nie — litera n; na — litera n z na- 
ciskiem; ob — dlugiem o; po — litera p; prze — grupa prz; 
pra — grupa pr z naciskiem (dla a); roz — litera r dolnoobro- 
towem z zaokragleniem facznika (dla o), z (s. s) — kreska 
pozioma krotka; za — litera z z naciskiem. 

Odroznienie spolglosek zwyczajnych (b, d, p, i t. d.) od 
spolglosek, symbol izujacych przybranki (bez, do, do i t. d.) 
w teorji mpze polegac na tern, ze przybranki mozna oisac da- 
lej od oierwiastku, podczas gdy w grupach litery piszemy jak 
najblizej. 

Przybranka z przed n pisze sie litera z, a nie kreska. 




— 49 — 

::: £%1^:^ 




c 



e^ 



C C 







^3^^^ 




51 



Przybranka naj nie ma znaku specjalnego i wypisuje sie 
albo jako pierwsza sylaba, albo tak samo jak na. 

Przyklady: Bezmyslny, bczczelny, bezdomny, d'otyka, do- 
rasta, nikogo, nieco, nierzetelny, narzekac, najwiekszy, obmo-. 
wa, popierac, pokusa, przemycac, iprababka, rozdawac, roz- 
maity, zjawienie, zrzucic, schowac, scinac, stopic, zdawac, 
zwolnic, zagroda, zniesc, nauka, pouczac, objeli, obcowac, 
skata, skutek, pradziad. 

Uwaga 1. Jezeli przybranka z przechodzi w ze ze 
wzgledow eufonicznych, to mozna wtedy uzyc zwykfego zna- 
ku z up. zetknac sie, zebrac i t. d. 

Uwaga 2. Jezeli pierwiastek zaczyna sie od samogloski 
(twardej lub miekkiej), to samogloska ta stoi razem z przy- 
branka u gory dalszego ciagu wyrazu; patrz w przyktadach 
wyrazy: nauka, pouczac, objeli. 

Cwiczenie 34. Bezczynny, bezzenny, bezprawie- dora- 
stac, doradzac, docierac, nigdy, niczemu, niczego, niesmiertel- 
ny, niechec, nic, niemoc, niegdys, niefad, niemadry, niewido- 
my, naradzac sie, nacierac, nasadzac, najmniejszy, najczulszy, 
najdalej, okalac, ocierac sie, omawiac\ obcierac. obmawiae, 
oblegac, obdarzyc, powaga, iprzewaga, rozwaga, nawaga, uwa- 
ga, poczucie, powazac, pocafunek, przewidziec, przebiec, prze- 
biegac, obiegac, zabiegac, przerzynac, przeczytac, przeciskac 
sie, prawnuk, praszczur, roznalac, rozbior, zbity, zmowa, sfa- 
tygowany, sfalszowany, zabawic, zbawic, zamarl, zaradzic, 
zaniesc, zaniechac, rozwoj, obfity, obszar, rozgia.c. 

Cwiczenie 35 p. w czQSci stenogr. 
Rownolegle z przybrankami: na, o, po, prze istnieja -przy- 
branki: nad. od, pod, przed, kt6re nalezy odrozniac od pierw- 
szych. Otoz wypisuje sie je takiemiz znakami, ale nie hczy 
sie z pierwiastkami, stoja jednakze tarn, gdzie przvbranki 
(u gory z lewej strony). 

Pozatem sa jeszcze przybranki: przy i wy. ktore dla od- 
roznienia od prze i w, piszemy z naciskiem, taczac z pier- 
wiastkiem. 

Przybranka przeciw pisze sie jak osobny .pierwiastek. 

W wyrazach z pierwiastkiem: id (s£) i irz uwzgledniamy 
tylko jedna przybranke po, inne piszac jak pierwsze sylaby. 

Przyklady: Nadac, riaddac, om6wic, odmowic, polega, 
Podlega, przemowa, przedmowa, przedmiot, przyiniot wybie- 
?ac, przeciwstawic, podejsc, odejsc, podejrzec, zejsc, wejsc, 
wejrzec, zajsc, pojsc, zajrzec, wyjsc, wyjrzec, wyjac. 



— 52 — 



Cwiczenie 36. Nadmiar, nadmieniac, nadestac, nadjez- 
dzac, nadchodzic, nachodzic, nadmierny, nadczutosc, odjechac, 
odjazd, oddzielny, odmawiac, omawiac, obmawiac. odchodzic, 
obchodzic, oddany, odczuty, odpruwac, odliczac, obliczac, od- 
waga, podany, poddany, podwazy, polewac, podlewac. przy- 
lewac, przelewac, przedstawic, przeciwstawic, wybiejr, wbie- 
gac, wykazac, wyleczyc, wyrwac, wciagac, wyciaj?, wysiek. 
wsiakac, wymoczyc, niejeden, niejaki, sciskac, sciosac, wyu- 
czony, nauczanie, zjechac. zjazd, zniemczaly, zniewiescialy, 
zjem, podjem, podjadt, wyplacac, wplacac, wynika, wnika. 

Cwiczenie 37 p. w cz. sten. 

Znaczniki: Dokad, dopiero, dopoki, dopoty, dotad, do- 
woli, naprzeciw, naprzyktad, nareszcie, natomiast, natych- 
miast, niektory, odtad, podczas, podtug, podobno, podowczas, 
pomiedzy, pomimo, oosr6d, potem, przedtem, przeto, przynaj- 
mniej. przytem, skad, skadinad, skutek (skutkiem, wskutek), 
spotka, spos6b, wbrew, wewnatrz, w6wczas, wprawdzie, 
wprzod, wsrod (srod), wtenczas, zaledwie (o), zamiast, ze- 
wnatrz, zre§zta. zwiaszcza, zwyczajny (ie), zwvkly (le). 

Uwaga. Przyimki: nad, od, pod, przed bedziemv w prak- 
tyce pisali, jak przybranke przy dalszym wyrazie. W wy- 
razach: nikt, nikogo, nikomu i t. d. sylaba ni moze bvc uwa- 
zana zarowno za pierwsza sylabe, jak i za przybranke. 

§ 22. PRZYBRANKI CUDZOZIEMSKIE. 

Przybranki cudzoziemskie wypisuje sie tak samo, jak 
i polskie, t. j. u gory, z lewej strony pierwiastku. 

Jest ich wszystkiego okoto 40, uwzgledniamy specjalnie 
jednak tylko 17, iako czesciej uzywane, pozostawiaiac dla 
reszty prawidlo ogolne. 

Sa to: ad, ana, apo, de, dy (dja, dys), eks, epi, hipo, hi- 
per, ko (kon, kom), meta, pro, re, sub (suk), super, syn (sym), 
trans. 

Przybranke ad wypisuje sie Htera. a, ktorej me faczymy 
z pierwiastkiem. 

Przybranke de pisze sie, jak do, ze jednak dodaje sie ja. 
do cudzoziemskich pierwiastkow, gdy do — do polskich, nie- 
porozumienia nigdy bye nie moze. 

Przybranki: dy, dja, dys posiadaja jeden znak= d z na- 
ciskiem. 

Przybranke eks (przechodzi nieraz w egz) oznacza sie 
zapomoca e nieztaczonego. 



- 53 — 



^ ^^^ fe 



i^EE^E^E^E^E^ 



^&"^<- M-ij^kr„^^.f^l 




i , ; ^*?^- 



Zpz&&&^ 



tv~f-jr-' K ~r — 



/jb^.-.t/... 



-4f-%- ~T~p/ 



Z2£L, 



-&.. 



.Zhz-t:- 



,.-.-."--,"-'--*-, v- 




d%g:A 



asasacgap^^ 










— 55 — 

Przybranke hipo oznacza sie przez ip, zgodnie z pisownia. 
tego wyrazu w jezyku greckim (dla wygody). 

Przybranke pro oznacza sie tak, jak pr, ale z zaokragle- 
niem lacznika. 
W przybrance re r pisze sie gornym obrotem. 

Przybranki: sub (suk) oznacza sie litera s z naciskiem, 
syn (sym) — s glownem. (Przed c sub przechodzi w suk). 

Przyklady: Admonicja, anatema, apologia, demonstracja, 
dvlizans, dyscyplina, djalog, ekstaza, egzamin, epikureizm, hi- 
pokryta, hiperbola, korektor, koncert, kombinacja, metafo- 
ra, produkt, redukcja, subwencja, sukcesja, superarbiter, syn- 
kopa % symbol, translokacja. 

Cwiczenie 38. Adres, anachoreta, apostrofa. dedukcja, 
djagnoza, eksperyment, egzamin, epilog, hipoteza, kompozycja, 
koniakt, konstytucja, prelekcja, protest, produkcja, prowodyr, 
reagowac, reakcja, reprezentowac, sublimat, sukces, surogat, 
synteza, sympatja, admmistracja, admonicja, adnotacia, ana- 
tema, apologia, apostoJ, destrukcja, dywidenda, dysharmonja, 
epidemja, kontroler, konstatowac, kompot, korepetycja, sym- 
bjoza, syndykat, symfonja, djalekt, eksport, ekspert. 

Znaczniki: I uteres, monopol. 



§ 23. PRZYBRANKI ZLOZONE. 

Przybranki zlozone formuje sie przez zlaczenie znakow 
przybranek prostych i laczy sie je z pierwiastkami tak, jak 
Droste przybranki. 

Z w pierwiastkach ztozonych, stojace na drugiem miejscu, 
oznacza sie litera z, a nie specjalnym znakiem. 

Jezeli na drugiem miejscu w przybrance ztozonej stoi ta- 
ka prosta przybranka, ktorej nie mozna laczyc z pierwiast- 
kiem, to i catej ztozonej przybranki nie laczymy. Jezeli zas 
taka przybranka stoi na poczatku, to jej nie laczymy z nastep- 
na przybranka; te ostatnia zas z pierwiastkiem laczvmy. 

Przyklady: Popro, podpro, opo, odpo, spo, sprze, ubez, 
bezu, poz, uspo, znie, przyna, ponad, pood, wz, ws, uz, us: po- 
prowadzic, podprowadzic, opowiadac, odipowiadac, spowiadac. 
sprzedawac, ubezpieczenie, bezustanny, pozbawiac, znieczulic, 
przynalezny, ponaddawac, pooddawac, wznowic. 

Uwaga. W wyrazach: nieporozumienie, zarozumialy (i po- 
chodnych) wygodniej jest za przybranke traktowac o. z zas 
przeniesc do pierwiastku. 



— 56 - 
Cwiczenie 39. Prowadzic, nadprograrnowy • »wrowa^, 

§ 24 WYRAZY I SYLABY PRZYBRANKOWE. 

biblio, calo. c0 ;, d^^' d [^elk ) wszech. Wyraz co bQdzietny 

^iyrabfpSaXwe: rowno, r6zno, «A wszech pl«e 

§ 25. KOSCOWKI. 

podajemv przeto ponizej nieco wskazowek w te] mierze, om 



— 57 — 



ajKjl^- , >• 




^i 



rffcftg; 



-,-~"^r 7- 



V-' -—7 



V=fc^%: 



^e^5^s=^3^^_= 







C^P5^^?4^5fy^Si^ 



laracL- 




dhzM^r^^^?^ 



:zz:::::3jfe: 







r—x2>^Tyr 




** ' GL4 




~k 



^^^^=::eeee:e^. 




'rHk r-t- 2 - 

;c±rzzr^?5z^zzz^:r2^z:::: 



c r * y—=-*-?-r 




., 






zrr^2::^: 



— 59 — 

c, cz, t, nie zwracajac uwagi na stojaca po nich samogtoske. 
Z, wymawiane jak s, moze bye oznaczone przez s. 

Przyklady: Malowanie, kopjowac, politura. podatek, pla- 
styk, brzydota, schorowany. 

Na specjalne zaznaczenie zasluguja koncowki: cia (sja), 
ciel (tel), ctwo, dztwo (= stwo), os£ (Jose, nose), tor. cyjny 
(syjny), szy (w przymiotnikach i imiesfowach). 

Przyklady: Racja, inwitacja, sesja, sesyjny, policja, poli- 
cyjny, nauczyciel, obywatel, bogactwo, radosc, bieglosc, god- 
noSc, amator, konduktor, bielszy, dawniejszy. 

Uwaga. Wiele wyrazow z koncowka osc mozna ,pisac 
bez srodkowych sylab lub liter. Np. bieglosc, cierpliwosc, 
dzielnosc, elektrycznosc, godnosc, ludnosc (ludzkosc), miejsco- 
' wosc, milosc, moznosc, mozliwosc, naboznosc, pewnosc, po- 
myslnosc, publicznosc , rachunkowosc, sprawiedliwosc. spraw- 
nosc, teraznieiszosc, trudnosc, wartosc, wiadomosc. wielkosc, 
wolnosc, wysokosc, wyzszosc, znajomosc, zywnosc. 

Koncowki izm i yzm nalezy pisac przez podniesiona gru- 
pe sm. 

Znaczniki: Akcja, akc^jny, akcjonarjusz, bilans. debet, 
dobrze, doktor, dyrektor, dziennik, czynnik, gietda, got6wka> 
handel, izba (sadowa, skarbowa), jednose, jednostka. koniec, 
kontokurent, kredyt, kurs, miejsce, nieruchomosc, obligacja, 
paristwo, pierwszy, przedsiebiorstwo, przedsiebiorca. rucho- 
mosc, rzeczywiscie, oczywiscie, saldo, sad, towarzystwo, 
waluta. 



§ 26. ZNACZNIKI W PORZADKU ALFABETYCZNYM. 

Zbytnia ilosc znacznikow nie povvinna nikogo przerazac, 
gdvz wiekszosc* skraca sie na ogolnvch podstawach skr6cen 
Jogicznych" (wyrzucanie koncowek). 



— 60 — 



— 61 — 




Bye 



uz. >VCze.sto 

Z Czy 

£_ ^Czynnik 

a j^Debel 

.NDla 

Z HDlaczego 

/ 

^Dlatego 

Do 

Dobize 

Doka.d 

L\jDoktor 



<\ 



N 



a 



j> y jDopiero 

Y N/Dopoki 

'£ Dopoty 

/j Dos^, dosyc 



^^ Do tad 

^? vDotychczas 



y \£>owoli 
fa Duzo 



\jbyiektor 
Dziennik 
Dzis 

£_ siDzisiaj 

f Gdy 
Gdyby 



fi 



J Gdzie 

, vJCidzieindzie] 



j/_\/jietda 
_^/__ Gotowka 
Handel 



Z__ 



t£- 



-^~ 



* 



I 

Ilekrod 
lie razy 
Inny 



X 



-4- 
V- 



/. 



->£- 




.^/^ 



^ 



_^_ 









Interes 

I t. d. 

I t. p. 

Izba 

Iz 

Jak 

Jeden 

Jednak 

Jednakze 

JednoSd 

Jednostka 

Jedyny (ie) 

Jesli 

Jezeli 

Jezeliby 

Jest 

Jeszcze 

Jutro 

Juz 

Kazden (y) 

Kiedy 



■kr 



Kogo 
Kogokolwiek ^7 



\ ( -f • Komukolwiek — ^- 



Komu 



*r- 



— S£ 

_2ti 



Koniec 



s? 



.^L- 



Kontokurent \ fy 



\ S 1o 






J2^. 



■u 



Kredyt 

Kto \ / / 

Ktokolwiek V. / 
Kt6ry </ 



Mozna 
Naprzeciw 
Naprzyktad 
Nareszcie s^stf 

Natomiast %^- 
Natychmiast 

Nawet 






-2- 



/ 



t£ 



1_ 



Kiedykolwiek % 



Kilka 



; 



K,tore.dy 
Kurs 
Lecz 
Ledwo (ie) 

Lub 

Mianowicie 

Mi^dzy 

Miejsce 

Mi mo 

Mimowoli 

Monopol 

Moze 






-4- 



Niczego 

Niczemu 

NiegdyS 

Kt6rykolwiek </* Niektory ^/ 

\j J~ Nieruchomo§c\^^? y 
Niestety 
_ Nigdy 
_ Nigdzie 
Obligacja j 
OczywiScie 
Odtad 
Oprocz 
Oraz 
_ Owszem 
__ Panstwo 
Pierwszy 



■fc- 



% V 
^ V 

y-y 

-* — 

\<? : 




\V 



Si 



Po 

Podczas 
Podtug 
Podobno 
Podowczas 

P6ki 
Pomi^dzy 

Pomimo 

Poniewaz 

Pono 

PoSr6d 

Potem 

Potrzeba 

P6ty 

Prawie 

Pr6cz 

Przeciw 

Przedtem 



4^- 



\A4f 



4J4- 



— 62 — 

Raz 
Razem 
Ruchomosc *J ^ . 
Rzeczywisciev_d__ 



j&- 



±L 



f 



ikr- 



Saldo 
Sam 

la. 

Sad 
Si? 
Siebie 
Skad 

Ska.dinqd 



j_j_ 



vy 



vf-4 






>^ 



^ — Skutek (kiem)vi-^- 




fe^ 



7-fiL 



Ja 



Przedsigbiorstwo^ v-> - 
Przedsi^biorca \[ Q-\ 
Przeto fo/ 



Przynajmniej \i &v/ 
Przytem & 



Spos6b 

SpdJka 

Srod 

Stamta.d 

Szczeg61nie 

Tak 

Takze 

Taksamo 



J 



=b- 



\J 



Tam 

Tamten 

Tedy 

T$dy 

Tego 

Temu 

Ten 

Teraz 

Tez 

Tobie 

Toba. 

To jest 
_> 
To tez 



\L 



^3 



7^ 



Towarz'ystwo L 

Trudno J 

Trzeba Q 

Tu i owdzie /.^ 

Tutaj 

Tych 

Tyle 

Tylekroe 

fylko 

Tembardziej 



"T^T 



L 



Tymczasem 

Waluta 

Wbrew 

Wcale 

Wczesnie 

Wcia.z 

Wczoraj 

Wedlug (le) 

Wewna,trz 

Wiec 
Wowczas 
Wprawdzie 
Wprzod 
Wraz 
, Wreszcie 
Wskutek 

W&od 
Wszedzie 
Wszelaki 
Wszelki 



-JL 

J— 

X- 

rs. 



-66- 

6 



_&. 



-7- 



_£. 



Wszystek(tko)_^/_ 
Wtedy % 

Wtem r/ 



j\$ 9M 



— 63 — 



Wtenczas 

Wzgla.d 

Wzgl^dem 

Zaiste 

Zaledwie (0) 

Zamiast 

Zanim 

Zaraz 

Zarazem 

Zawsze 

Zewnatrz 

Znow 

Znowu 

zW, 

Z^pelnie 
Zwtaszcza 
Zwyczajny 
Zwykly 

Zaden 
2e 

Zeby 



■¥- 



3L 






-Mr 



T) 



-+■ 



















(T\) 



A 



<?,/ 



— 64 — 

WSKAZOWKI DLA CWICZACYCH Sffi W SZYBKOSCI. 

Po przerobieniu § 25, zegmamy sie z trzema linjami, odtad bowiem 
bedziemy stale uzywali iednej linji. Nie nalezy pisac na oddzielnych 
kartkach, albowieim Iiatwo je mozna pcgubic, ale w zwyktych zeszytach 
w jedna linje o normalnei odlegflosci. Papier powinien bye bialy, a nie 
szary, blyszczacy, a nie matowy. Poniewaz kartki zeszytu sa d.a§(5 sze- 
rokie, zginamy zeszyt na pol wzdluz. Piszemy tylko na przedniei stro- 
nie, najpierw na pierwszej polowie, potem na drugiej, dzieki czemu uni- 
kamy poruszania gtowa i przesuwainia reki. Cata linja, na ktorej piszemy, 
miesci sie w polu widzenia oka. Kiledy zblizamy sie do konca drugio' 
polowy stromy, lewa reka chwytamy za gorny prawy koniec kartki i we 
wtascrwej chwili 'przewracamy ia- Prawa reka stenografuje na pierw- 
szej potowie nowej przedniej kartki, a lewa tymczasem uklada poprze- 
dnia. Gdy w ten sposob zapiszemy caly zeszyt w jedna strong, odwra- 
carny go i stenografujemy znowu po przedniej stixxnie. Mozna sis obyc 
bez spe'cjalnych blokow stemograficznych. Olowkow nalezy uzywac nai- 
lepszych („Polonia"), nioxmaln'ie wystarczy 2B. Gume, oczywiscie, odrzu- 
camy precz. 

Wielce dodatnio wptywa. na szybkosc pisma wogole obnizanie i pod- 
noszen-ie wyrazow w stosunku do li.nji o pot miiary, a niie o cala, — dla 
zmniejszeniia „skokow" otowka; wowczas tylko ^-miarowe znaki beda 
staty cafe pod Hmj'a. 

Jak zdobywa<5 szybko§6? Po przerobiem'iu podrecznika, najlepiei 
przez pewien czas przepisywac dowolne teksty, celem zdobyeia swobody 
ruchow, latwc&ci i szybkoSoi przetwarzania s.tow na znaki stenograficz- 
ne,'ooz nabrania wprawy w robieniu skrotow. Do przepisywani.a wska- 
zane jest brad artykuty pisane dcbra polszczyzna i proza z Toznych dzie- 
dziin, jak polityki, ekonomjd i t. p., powiesc i poezje pomiijac. Rzecz prze- 
pisana nalezy zawsze odczytac, poprawiamy sdbie wowczas wiele omy- 
lek. Celoweim jest przepfsywanie danego airtykutai po raz drugi, trzeci. 

Dopiero, gdy sie nabierze pewinej umiejetnosoi w robieniu skrotow 
i pisaniu, powimno sie przeijsc do pisamia pod dyktando. Rozpoczac trze- 
ba od 30 stow na minute. Dyktujacy saim musi troche sie po6wiczyc 
w czytaaiiiu z pewna szybkoscia. Nalezy odliczyc pare razy np. na po- 
czatku po 30 slow, t z zegarkiem (sekundnikiem) w reku czytac tak, aby 
te 30 slow zmiesciio sie w minucie. Powtorzywszy to pare razy, mozna 
raabrac pewnej wprawy w czytaniiu z dana szybkoscia. Dyktando powin- 
no bye ciagte i miarowe i trwac przecietnie 5 minnt. Steniogram nalezy 
odezytywac. Dobrze jest te sama rzecz przestenografowa6 po raz dru- 
gi, a nawet trzeci. Gdy sie iuz wipnawnde stenografuje i odczytuje dana 
szybko§6, trzeba powiekszye ilosc slow na minutQ o 5 i z ta nowa szyb- 

(Zakonczenie na sir. 72) 









— 65 — 

CWICZENIA DO CZYTANIA I PISANIA. 

Przy stenografowaniu nalezy baczyc gfownie na dwa naj- 
wazniejsze czynniki pisma: 1) na uzywanie znacznik6w, 2) na 
wyrzucanie konc6wek z coraz wfekszem skracaniem wvrazow 
w miare ich powtarzania sie w tym samym fragmencie 

W^ praktyce stenograficznej bardzo rzadko trafi sie wyraz, 
ktory trzeba bedzie napisac caikowicie, sens zas zdania zaw- 
sze prawie pozwoli na kontentowanie sie 1 — 2 pierwszemi 
sylabami wyrazow. 

Ponadto dla zmniejszenia „skokow" olowka przy pisaniu, 
mozna wyrazy, stojace pod linja, pisac o pol miary wvzej (wy- 
razy /2-miarowe beda staty tuz pod linja, 1-miarowe zas po- 
lowa swa nad linja).. 

Na poczatek wezmiemv pare listow handlowvch. a na- 
stepnie rozmaite urywki na tematy historyczne i polityczne, 
przyczem listy i fragmenty beda dane w formie stenozraficz- 
nej, jako przyklady, i w formie zwyklej — dla przestenogra- 
fowania z obowiazkiem zachowania sposobu pisma, podanego 
we wzorze. 

W listach handlowych istnieja wzory schematyczne, zna- 
ne kazdemu stenografowi, ktore, jako takie, moga bvc specjal- 
nie skracane. Pozatem: 1) wypisywanie calej nazwv miasta 
jest zbyteczne, gdyz stenograf wie, o jakiem miescie mowa; 
2) w liczbie roku nalezy pisac jedynie dwie ostatnie cyfry; 
wyraz zas „dzien" przed liczba. opuscic; 3) tytut „Wielmozny 
Pan" (w obu rodizajach 1 liczbach) nalezy pisac dwiema litera- 
mi W. P. napisanemi lacznie, aby nie odrywac reki od papieru 
po jednym ruchu; 4) tytul „Szanowny Panie" nalezy oznaczac 
wykrzyknikiem (bez wzgledu na rodzaj, liczbe i przypadek) ; 
5) w zdaniu: ,fliniejszem mam zaszczyt (honor) zawiadomic 
(zakomunikowac) WP., ze..." — kazdy wyraz nalezy oznaczac 
tylko pierwsza sylaba (w „zakomunikowac" dla odroznienia 
od zawiadomic" mozna napisac zak); 6) w zdaniu: ,.W odpo- 
wiedzi na list WP. z d..." wyraz „odpowiedz" nailezy pisac 
przez od, zas list przez /; 7) koncowy zwrot listow: ,z szacun- 
kiem", ,z powazaniem" i „z uszanowaniem" — nalezy pisac 
..z sza", „z po" (przybranka z przy po na linji lub pod nia), 
„z u"; ewentualny zas wyraz przed niemi pozostaje — przez 
po (na linji lub pod nia); 8) wyrazenia: „w miejscu". „biez. 
roku", „biez. miesiaca", „z. r.", „z. m." pisze sie tak, jak w zwy- 
klem pismie — ipierwszemi literami: wm (grupa), b. r., bin., 
z. r., zm.; 9) imiona wfasne, bardziei znane, wypisujemy pierw- 
szemii sylabami. 



— 66 - 

I. LIST HANDLOWY 1. 

Wielmozny 

A. JAROCIftSKI 

w LodzL 

Firma, wymierriona na dolaczonej kairtce, pragnie nawia.- 
zac z nami stosunki bandlowe i powoluje sie na referencje 
W. P., jako swojego wieiloletnlego pracodawcy. 

Poniewaz nizej wymieniony byl przez lat kilka prokuren- 
tem W. P., nie watpimy, ze zna go W. P. gruntownie i udzieli 
nam mozliwie scislych wiadomosci o jego charakterze, uzdol- 
n'ieiniu i stanie majatkowym. 

Dziekujac naprzod za wyswiadozenie nam tej przyslugi, 
pozostajemy z uszaoiowatiiem 

H. Jankowski i S-ka. 



II. LIST HANDLOWY 2. 

Wielmozni 
H. JANKOWSKI i S-ka 

w Warszawie. 

Potwierdzajae odbi6r -Mstu W. P. z d. 1-go lipoa r. b., do- 
nosze, ze prawdziwa mi to sprawia przyjemnosc, iz o p. S. 
moge sie wyrazic tylko przychymie. 

Pan S. pracowaf u mnie poczatkowo jako ajemt podrozu- 
jaey, w koncu jako prokurent; w ciagu tego czasu okazal grun- 
towna. znajomosc interesow, sumiemiosc w petoiieniu obowiaz- 
kow i prawosc charakteru tak daleee, ze pozyskaJ sobie zu- 
pelnie moje zauf anie. Stosunki rodzinme zmewolily go do opu- 
szczenia posady u mnie i powrotu do rodzinnego miasta, gdzie 
otworzyl wlasny handel kolonjallny. Jezeli jako kuipiec bedzie 
pracowat z rowna energja i umiejetnosda, jakiemi sie odzma- 
czal bedac prokurentem, to nie watp'ie o pomyslnym obrocie 
jego interesow. 

Co sie tyczy jego funduszow, nic pewnego powiedziec nie 
moge, wiem to tylko, ze oszczedizil sobie okolo 10.000 zl. na 
posadzie w moim dorriu. 

Udzielajac powyzszych wiadomosci ze zwyklem zastrze- 
zeniem, pozostaje z szacunkiem 

A. Jarocinski. 



— 67 — 

£^£ V- v ^ "'if *«^ M ^ -^ 



1 



'^CT 



-s\s £4_ 



XL 



--? zy 



<^r- 



*rr 



*~^sO 






"v "~i ' 



£2^ r.r*, V r c^M / L & S^- 



k£M 



'f-^,. < „4.sM,. < ^., 



X 



J=^ 



^#= 



te^a^ 



C^IjLj^. 






tex^Q. 



^u 



/7 



' 4 /* ^ 



^v 



-& 



A ' ^/^, 






^O rv ~^K *<--2 fa'// 1 ^^ 96 M 



4 



C f^- 7 V.Cnb.firsrifs*. M 



b* 



- ~Vo I (zx C, ~s* /£. 






68 — 



fv •d/iU ?^^ 



*Um*. M l„,«y. s 



£r^ 



^2- 



^ if* 






-4r^ 



^ ^ %• ^^= ^^ ^ «j yt fo^teo A ,^&*- 



f>~ /4#? 



^ag e<?- - g 



v-v^f 



^— 3£ 



5^^t- 



/ 









K*77SFSlS>S* 









A%£t& 



€L 



«w^ 



^-^- 









% </ r Jj fir. 




.J^ Mt't S* , 



— 69 — 



HI. LIST HANDLOWY 3. 

Wielmozny 
ST. GLOGOWSKI i S-ka 

w mieiscu. 
Warunki, -podane przez W. P. w liscie -z dnia 17 b. m., 
przyjmujemy i niiniejszym ofiarujemy Mu posade wojazera 
naszego domu. 

Umowe zalaczamy w dwu egzemplarzach, z ktorych jeden 
raczy nam W. P. Jaskawie odeslac z wlasnym podpisem. 

Z uszanowandem 

M. Seydel. 

WZ6R FRAGMENTU (IV). 

DOSTEP DO MORZA. 

(prof. Aleksander Janowski). 

Wspolczeane pans-two mie moze istniec i rozwijac" sie, je- 
zeli n.ie posiada wybrzeza morskiego, dajacego mu wylot na 
szeroki swiat. Dawno minefy juz czasy, gdy epoka samowy- 
starczalnosoi gospodarczej pozwalala na pewne odosobnienie 
narodu, a ladowe otoczenie ze wszystkich stron me krepowato 
jego egzysteincji. Dz>isiaj mi^dzynarodowe szilaki handlowe 
musza posdadac otwarte drogi, ktorych nikt i nic me kr^puje, 
m ktore muszq bye pewne i tame. Takiemi drogami sa wJasnie 
te bezbrzezne obszary morz i oceaoiow, pokrywajacych % -na- 
szego globu, a nie naleza.ee do nikogo. He bowiem lady sa 
zajete orzez scisle pilnuja.ee swych graoic ludy, o tyle obszary 
oceaniczne me nalez^ do nikogo, a tern samem nalez^ do 
wszystkich. 

Stenogram V p. w cz. stenograficznej. 

WZ6R FRAGMENTU (VI). 

Tirzeba bylo p61 tysiaca la* historycznego bytu i dJugich 
uciazliwych wojen, zanim traktat torunski w 1466 r. oddal 
w rece krolow polskich dolna Wisle, Pomorze i delte wislana. 
Z roznem szczesciem masze wyprawy nadbaltyckie ciagaiely 
sie przez wieki. Zasii»eg naszych zdobyczy" byl wielki, jemo ze 
roznemi czasy w roznych kieru'nkach sie rozwijai, tracac jedne, 
zys'kufec inine teiremy. ByJ moment, ze siegalismy az za Ryge, 
byl moment, ze graniczna nasza linja przekraczala dolna Dzwi- 
n^, a port rysfoi byl pod pamowaniem Orta Bialego. 



n: . »-t^^.^ 



— 70 — 

PRZESTENOGRAFU J : 

(ciqg dalszy). 
To tez jakze tragicznie dla nas brzmi glos krola szwediz- 
kiego, ktory po wzieciu Inflamit i Rygi z duma i zadowoleniem 
mowil do swych baronow: „obcielismy Bialemu Orlowi jedno 
sfcrzydlo". „Dziwic sie niema czemu, ale plakac jest po czem" 
mowil na sejmie kanclerz Lipsiki o ciezkiej stracie. Mimo 
wszystko szlachta pculska nie doceniala wartosci dostejpu do 
morza: Gdansk byJ ostatnim puniktem, krancem pojec szlachec- 
kich, ktore poza ten grod hanzeatycki nie saegaly. Nie po- 
parla szlachta polityki baltyckiej Wfadyslawa IV, ostatniego 
m'onarchy, rozumiejacego znaczenle morza. Zamknely sie kie- 
sy szlacheckie, gfoicha. byla szlachta na wolamia i przestrogi 
krolewskie. Poeta poprzedraego pamowania Klonowicz zamkna* 
we Flisie caly swiatopoglad ziemianski na sprawy Battyku: 
„Moze nie zwazac Polak co to morze, gdy pihrie orze". Nasi 
znakomici marynarze, jak Arciszewski; musieli sie wyslugi- 
wac innym, a u mas sfano do Qdanska pszenice, i to byl kres 
marzen i wysilkow naszych eksporterow. Prozno wolal Sta- 
szie: „Utrata morza zgube Rzeczypospolitej pociagnie!" Istot- 
nie, przyszedl rozbior, oddeto Bialemu Orlowi drugie skrzydlo 
i powalono tak okaleczonego na ziemie. I az na drugiej pofkuli 
odczuto tragedje narodu: w czternastu swych pumktach pokoju 
prezydent Wilson zastrzegl niepodleglosc Polski i zabepiecze- 
nie jej dostepu do morza. 

Stenosram VII p. w oz. stenograflcziiej. 

PRZESTENOGRAFU J: 

Papiery publiczme sa to pozyczki, zadagniete przez rzad 
Danstwa, zarzad miasta lub instytucje hipoteczne, tudziez sto- 
warzyszenia prywatne. 

Pozyczki panstwowe zaci^ga sie dla zaspokojenia potrzeb 
admindstracji panstwowej i oparte sa. na ogolnej odpowiedzial- 
nosci panstwa lub tez pewnej czesci jego dochodow. Splata 
tych pozyczek nastepuje w pewnym zgory ozniaczonym termi- 
nie, zapomoca. corocznych losowan umarzajacych, aibo tez sa 
one wieczne i umarzaniu nie podlegaja. Wszystkie pozyczki 
panstwowe przynosza pewien iprocent (od 4 — 10% rocznie) 
w postaci kuponow co pot roku platnych. Pozyczki panstwo- 
we dziela sie na: wewnetrzne, zaciagane wewnatrz pajistwa 
i zewnetrzne, zadiaga-ne za granica. Wszystkie pozyczki pan- 
stwowe sa bezimienne; wewnetrzne wypuszcza sie w walucie 
krajowej papierowej llub zlotej, a zagraniczne w walucie tego 
panstwa. w ktorem pozyczka jest zaciagnieta. 



— 71 — 
FRAGMENT VII. 



!<t™ ^ .s^VgJk l^ t ^ , ^4 , f* < ?£ // 




11 * &£_ / 



^6^ 



&r jL (£L 



^ &* 






J^L-*^ 



-^2_ 



Y 



i-^L 



V^. 



^ZC- 



c*c 



^J^ ZiJjL -*^s? * JfoSj, 



S~^s 













(/ 



t 



z 



I 






\ 






r\ 



t\ 






^fr*< ? < 



- 72 - 



Wskazdwki dla cwiczqcych si( w szybkosci (poczqiek na sfr. 64) 

koScia. cwiczyc sie. jak poprzednio. Poczatkowo okres czasu potrzebny 
dla utrwalenia danej szybkosci jest doSc kr6tki, w miar? jedlnak zwiek- 
szania ilo§ci stow, bedzie on coraz d'hizszy. Przy systematycznej, cc- 
dzieraiej pracy po jakich 2 — 3 miesiacach, mozna osiagnac szybkosc do 
70 — 80 stow na minute. Dla celow biurowych to wystarcza. OsiagniQ- 
tie szybkosci do 100 slow ma minute postepuje znacznie wobniej i wyma- 
ga dalszych okolo 6 miesiecy. I wtym wypadku nalezy rowniez brae arty- 
kuly z roznych dziedzin. Jest rzecza bardzo wskazana ndetylko odczytywac' 
stenogram ustme, ale i odcyfrowywac' go przy pomacy zwyldego pisma. 

Oprocz tego podstawowego sposofou, wypada wyrraeaiic jeszcze in- 
ne, poimocniJcze, ktore z pozytkiem mozna stosowac, zwliaszcza, i<z zazwy- 
czaj trudino jest © osobe chetma do dyktowanda. 

W poczatkach zaleca sie stesnografawac' rzeczy, ktore si'e umie do- 
brze na pamii^e, np. modliitwy paoiierza, wiersze, ustepy prozy. PisaC da- 
na rzecz mae raz, a par? razy. W jedmem z belgijskiich pism stenogra- 
ficz-nych znajdujemy podobna rade: wybrac piesn, romains, bajke, jakikol- 
wiek utwor, moze bye \ modlitwa, ktora si? umie doskonale na pam>i<?c; 
roapisac ja, przeliczyc ilesd zawartych slow. W chwili, gdy wskazowka 
sekutidniika b^dzie na „60", zauwazy6 minute i zacza6 .natychmiiast steno- 
grafowac dasny utwor, recytujqc go ria glos. Po zakonczeniu ofoliczyc, ile 
minut pisano. Czynmiosc te powtarzac kiilkakrotnie nietyliko tego samego 
dmia, ale i nastepnych. 

Wie wszystkich stadjach 'mozna stosowac i tafci sposob: jezeli pisze 
sie artykul badz z gazety, badz t. drukow, ktorych sie. nie zaohowuje, to 
mozna steraografowac' miedzy wierszami. Oczywisoie, takiego stenogra- 
mu odczytac nie mozna, ale nabiera sie wprawy w rObieitfti skrotow 
i kresleniu znakow, a takze swobody ruchow. W ten sposob mozna prze- 
stenografowywac artykuty, kitone sie pisialo pod dyktando. Sposcbu tego 
nie nalezy naduzywac, nie moze on bynajmniej zastapic dyktanda. 

Gdy sie osiagnie szybkosc kolo 60 sfow -na minute, mozna piobowae 
stenografowania wolniiejszych mowcow, czy to wykfadowcow, czy prele- 
gentow. Ma sie rozumiec, nie mozna odrazu wszystkiego uchwycic, ale 
iisMowa6 stemografowac' np. co drugie zdanie. WybitnAe wplywa- to na 
wyrobienie szybkosci crjentacji i smia^osci ruchow: zyskuje s«e tez wiel- 
ce na predkesci. Mozna spozytkowywac odczyty, nadawane przez radjo. 

Przy dwiczendach w stenografowaniu, starac sie chwytac sfowo 
w slowo, raczej opuszczad wyrazy, anizeli streszczac zdania, albowiem 
mozna nabrac zgubnego przyzwyczajenia streszczania przy steeografo- 
wam'u, co w nastepstwie niemal z reguly dcpirowadza do utraty zdolnosci 
dostownego chwytanrja mowy. W praktyce, jezeli mamy zrobic stresz- 
czenfie, to wdnnismy zastenografowac ooslowmie, a streszczac dopiero 
przy edezytywaoiu. 



^&§p~-sr;r^r~ 






Kursa stenografji 

lm. Wandy SucheckieJ 

dtugoJetnlej Kier. Biura Stenograficznego Sejmu i Senatu 
pod klerunkiam 

Tadeusza Zgllrtskiego 

stenografa Sejmu 



Zapisy ppzyjmuje si€f 
we wrzesniu i styczniu 

Warszawa Aleja Ujazdowska 25 

Telefon 2-63-77 



1. 4 



Z w i a. z e k 
stenografow 



sy ste m u 

Stolze— Gumihskiego 



Poleca odpowiedzialnych ste- 
nograf6w na wyjazdy, odczyty, 
konferencje, wyklady I t p. 



Warszawa, Zlota AS m. 22 
Telefon 2-63-77