(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Ulyssis Aldrovandi ... Serpentum, et draconum historiæ libri duo"




M "•^^-■•■-•iisiik^ 



/4*"*- Jfrw**$*m 





VLYSSIS ALDROVANDI 

PATRICII BONONIENSIS g 
SERPENTVRET DRACONV HISTORL£: 
LIBRI DV 

BARTHOLOMAV- ' .MBROSINVS 
In Patrio Bonon Gymnasw fimpficium mtcf. 
Profeffor ordvunus, 
Jforti jntbfici t ntc ncn JHuse^Slf^SzncttusBononh 
Prefcctus s> 
Summo fabore opus-^>- 
concinnauit 
AD llLVSTRISSIMVM REVERENDISSIMVM: 
ET EXCELLENTISSIMV VIRVM 

DFRANCISCV perettvmII 

ABBATEM 

VENAFRI PRINCIPEM NOMENTI MARCHIONE, \ 

ET CEIANI COMITEM MERITISSIMVM 
l Cum Indm memorahilmm, nec non uanaril hnguam loawlenjjtmo.i \ 




ilL.Jni 




m 



'T/ 



V L Y S S I S 












HISTORI*. 



SERPENTVM ET DR ACON.VM. 

LIBRI DVO 

R A RT H O L O M JE V S A M B R O S I N V S 

SimpLMcdi in Patrio Booonicnfi Gymnafio 
Profeflor Ordmarius, , 

[xi Hluftrifs, Senatu&Bonon» & Horti publfci 
prxfcdusiummo laborc opusconannauic. 



ANTQtNIVS BERNT^ BIBLIOFOL& BONON* 

propnjs fijflopiibus m luccm edidar* 







ILLVSTRISSIMO 

AC REVERENDISSIMO D- 

D FRANCISCO 

PERETTO 

ABBATI PRINCIPI EXCELLENTISSIMO.' 

HIERONTMVS VERNIA F. 

R O D V C I T fuas hic tibi Serpentes 
VLYSSES ALDROVANDVS, 

hoc euo Phyfiologorum omnium lon- 
ge optimus vnus. Sunt quidem Ser- 
pentes , non tamen i£tu veneficce , non 
mbrfu lethales, non fputo, vel halitu tabificas, non afpe- 
<5tu exitiales , quales Afris arenofa gignit Libya ; fed in- 
nocuse, cicures, fixnShiofe : quia illas Sapientia in Mufa- 
rum viridario, Apollineo gramine enutriuit. Et licet 
omnes,vtScyta1e multiformibus circumueftite. colori- 
bus, fingulari rerum, & eruditionum varietate ad mira- 
culum prafulgeantjnihilominus in obfcuro humi re- 
perent, liuoris infecfta: coeno; ni te (Praefiil Amplifsime) 
Mufageten refpicerent ;, qui circummulcentium an- 
guium familiam fuo fouere patrocinio non afpernetur. 
Eruditifsimusau&or iampridem magnanimum PE- 
RETT/E gentis Leonem fuis litterarijs obfequijsad 

a 3 officia 




officianonvulgaris ergafeamoris.&beneficentk de- 
mulferat, Cardinali ALEXANDRO Patruo tuo 
Purpuratorum Phoenici dicatis,& ab eo liberalifsima 
nianu exceptis Ornithologfe libris.Mox ab Aldrouan- 
di fatis,Marcus Antonius parens meus,perilluftrem 
IC.Francifcum Angelellum inclytitui nominisrek 
gipfifsimum cultorem obtinuit;vt alterum de Quadru- 
pedibus digitatis eiufdem Au6k>ris opus, fub aufpica- 
tifsimo nomine tuo euulgaret.a prolixiore tui in patrem 
amoris argumento , animafti filium ( humanifsime pa- 
trone) ad renouandas hoc pignore vtriufque feruitutis 
vindicias, quibusagnofcentexteripofteriq; tenobisef 
fe optimum Mecoenate,m,qui fgculi ingenijs, vt faluta- 
refidus affulgeas. Fatemurequidem(Princepsbenefi- 
centifsime) palamq;profitemur,e profiuejitibuslibe- 
ralkatis tuae nimbis, qups inegenorum,merentiumCp 
finus effundis^nos illud in te verum eomprobaiTe.quod 
fi6lum veteres de Luerio Celtarum duce pradicarunt, 
tui fcilicet cqrrus veftigia auru v & beneficia mortalibus 
procreare. Haec dum attentiore meditaremur anirno, 
oeminem cogitauimus inter prafbntifsimos huius aeui 
Heroas, cuideberemuscequius.quamtibi iftosAldro- 
uandi fmgularis do6trin<g viri de Serpentibus commen- 
tarios, quos tibi iam dudum luos fecerat veteris cliente- 
\x ratio, publicis au6fc>ris noftri monumentis atteftata. 
equidem ar6tifsimotibi feruitutis nexu obftriftihaud 
valemus verbis $ nedum reapse explicare quo cultu , Sc 
ardore veneremur diuina: tux virtutis genium; in hono- 

ris 



ris facrario iam tibi infulas, tibi fafces, & purpuras pleno 
finu def erentem . Sunt (fateor) in tua familia proceres, 
qui Caelefti tiara in Terris induti fceptra in gentes, in 
animos imperiatenuere$quorum vt nomina celebra- 
mus, fic numina veneramur . Sed eorum vetus gloria, 
quam Orbis Chriftianus grata recolit memoria , ab ho- 
dierno heroicarum tuarum virtutum iubare fplendo- 
remrecipit,nullafortunse nouercantis caligine obtene- 
brandum.gloriofumNepotibus a maiorum fanguine 
amplifsimis honorum titulis cunas llluftrari y at longe 
gloriofius proprios aljenis inferere , fuifque meritis ad 
exempla pofterorum in x\x\ luce refplendere . Fortuna 
tua(fapientifsime Princeps)in eminenti eft; qiiia in con- 
fpicuo virtus.quia vtraq; fine ambitione micat.magniq; 
animi femina fpargit.in xternitatis folo folidae gloriae 
trunccf inhaefura . Dum vero hoc t jporum volumen, 
quodnobis Aldrouandi exoticarum remm diuesMu- 
fseum fuggefsit,dignitatis txxx aris appendere decreui- 
musy quid aliud agere tecum vifi fumus, quam xs diflbl- 
uere, ex obligatione precedenti contra6lum ? fallor(hu~ 
manifsime Patrone) nominis nouationem fecimus a 
nomine tuo famam operi nundinati. Excipe igitur il- 
lud folito ferenkatis vultu; protege folido au&oritatis 
fcuto; foue aperto humanitatis fmu. Sic tuae fuccrefcen- 
ti admaximos glorkapicesvirtuti propenfiusapplau- 
demus. Valo. 

Bononfe ii/.NonJXBR.CIOIDCXXXIX. 




Summa Priuilegij Sacne Cdarese Maieftatis 1 

Kiuilegio Sacrae Caefareas Maieftatis cautum eft , ne quis ali-* 
quam Hiftoriarum Vlyfsis Aldrouandi Bonon. qux agunt 
de Animalibus, & per confequens etiam de Serpentibus, ££ 
Draconibus , vel in parte abfque voluntate , & proprio Au- 
thoris, aut eius Hxredum confenfu, intra deccnnium, a die, quo abfblu- 
tum fuerit volumen inchoandum , recudat , aut alibi recufam vendat, 
fub pcena, quotiefcunque deprehenfus fiierit, priuationis omnium libro- 
rum,&decemmarcharumauri puri,prout latius patet in dyplomate 
Cxfareo dato in Arce Reg ia Pragas , die prima Aprilis , Anno millefimo 
quingentefimo nonagefimo nono . 

Rodulplius Imperator. 

Rodulphus Coradutius . 

Almmiatum SacrACdfdre&Maieflatis 
propriumh^Mrnitius, 



BARTHOLOMiEVS 

AMBR OSINV.S 

BiNEVOLO LEGTORI SALVTiEM. 



iPill 



^gmm;0 M I N E M alienis natum ejfe commoiis, m 
^S ¥ I confajfo omnibus ejfe arbitror : ideofacere non ptfl 
xjg! fum , quin grauiter peccare ajfeuerem eos , qui 
jpjk | fcrentiam fummo conquifitam fiudio , feduloqu^ 

I tabore partam condere nituntur 5 cum hoc prular» 
=- animi munere, manifcHo abutantur . Quemaimo- 
dum vicisfim innumeros laudumbuccinateres merentur , qui admira^ 
htli rationisvh&inteliijfentiArefertiyhoeprtidiuinum natur& munus 
tgn&fcentes, mbiiintaclum relinquunt, vt iuri Ikterarum in diesfa- 
ueant, Inter hos autem pr&clarisfimus , tf immortalis fam* Vlyjfes 
Aleirmandus iure meriio recenfendus ejfe mdetur-, quitanto ,& fr&- 
poimtt Dei dono infignitus, docendo , atq^fcrtbendo ( ita enim ciuilis 
<vita focietas inter hommes comctliat^r) nonmedtocri &t&tis fu& fiu- 
divfis , po&ertfq-, ahumento fuit \$ cum non folum opera ah ipfo viuente 
confcriptavitaiibus auriscommtferit^ernm quoq^ icones confcru 
hendorum incifas 1 ilmirafimo *Bononid Senatut legaucntyvt tanto- 
rum ^irorumtutela, atq 3 nutu , omnestandem rerumnatmralium ico- 
nesfuis adornat& hifiorijs in manus hommum <venirent ltaq- y librorum 
numerum ab ipfo promulgatorum , titulis breuiter cxpltcatis , LeBpr 
curiofus intelliget , Docuit primo Infeff;orum,CruUaceorum, &mol- 
lium animantium naturam 5 deinde Ornithologiam tribus difiinffam 
tomis publicauit(cum libri Pifcium>necnon Quadrupedumfolipedum, 
t^^Eifulcorumpofihumifuerint.) At deinceps cma retiquorum com- 
poneniorum operum ab Mufirisfimis Prudentisfimis *&orjoni&S.ena~ 
toribus mihi demandata , duobus ab hinc anrns, hiftpriam Quadrupe* 
dum digitatorum peruigili concinnatam labore, ope tamen Hyacinthi 
fratris mei> icontbus in JMLufo inuentis addidi. Partterq^ in pr&fen~ 
tia icoms Serpentum^ Draconumdefcriptionibus graphice exorna~ 
taspromo inpublicum, vt, Deod,antej ad alia opera non pauca euuU 
gand^ accedere valeam. Vale candide Leclor > errat ifq sfscile eondo- 
na,cum non ex mente ,fedex propgrante calamo , vd ex tncuria Ty~ 
pographi dimandjfe deprehendas, 




B informi Chaa Vlyffi* Aldrouan&ingeaium , ftudiumui 
_, Exceilentttfimi D. Barchoiomxi Ambrofioi ih hanc for- 
mam, fpeciemue trac~tatum de Serpentibus,& Draconibaseduxic, 
opas Cmc incredtbiIieruditioneref>rcum J & improbo laboreprobe 
eiaboratum mihi vafum eft , numerifqj abfolutiitimum. In quo ni-. 
hil mutandum,nihil delendum,corrigendum,aut expoliendum ni- 
hii, &; non cenCara , fed laude djgnum omni dubio , omni a(Tenta* 
tione procul iudicacur. Celfo iilius, 6cpiaufibilis doctrinanon mo- 
do ad vfam cum magno Smdioforum fruclu , & emolumento fuf- 
ficiet, fed in.ftuporem, in miraculurn vfqs proceder, Hoc tanti Do- 
ftoris, iudicium feci , cuaas (faxit opcimus Deus) vlterius in dies 
progrediatur calamus $ verum interim praefens opus mandanium 
praelo iure optimo fore cenfco, & fubfcnbo. 

Ego.p>OftMisflu*&ijMtiHs&eKi Reg.S" Padi:> &Sacr&%wt?l 
Pcenitent.Reftor • proBminentifs.se Reuerendifs. $.D. Card* 
^irtbiepifc, Tj>onon., 



Pu s hoc de. Serpentibus, 6c Draconibuslllu ftrifis, D, Vlyflit 
J Aldroaandi omni eruditione refertUiac fingulari labore Ex* 
cellentifs Bartholomaei Ambrofini elaboratum , atq$ omnibus vti* 
liffimam vidi eg® Infrafcripcus , vel libcntiulmc, & quia in ipfo ni* 
hil reperi, quod fidei , aq bonis monbus rcpagnet , ideo typis dari 
poiTe in commune bonum cenfeo, 

Ergo Imprimatnr 
FnHieron. Omph. Sac.TheologiADoftonCollegiatMySC Smftifsl 
Inquifrtkms.QonfultorprojRe 
rexio Inqnifiton c Bononi&. 




VLYSSIS ALDROVANDI 
PATRITII BONON 

B SERPENTVM> ET DRACONVM 

H I S T O R I AE, 

Libcr Primus. 





ORDINIS RATIO; 

H I L O S O P H O RV M princeps,&communis preceptor Arf. 
ftoteles cum in hiftoria animalium non immerito fcriptum 
leliqueritSerpcntes adanimantia fanguine praedita refcren- 
dosefle;nonarationealienumeftearbitratifumus,poftexa- 
ratamcun&oruquadrupedumhiftoriam,Serpentium, &Dra, 
conumnaturam,&mores,omnifalerti3,monimcntismand;i. 
te:nonfolum vthuiusimmodicilaboriscorouide,animalium 

3f irrationaliu opus adornemus, fed etiam quia, fi quadrapedum 

nonriulloruro natura foomini adeo improba , & exitiofa eft , vt armatihomines a.d eo- 
rum vcnationem accedere cogantur (quemadmodum nuper in poftremo digitatorum 
quadrupedum tomo euulgatum fuit) Serpentium etiam mores ita fijnt noxij,& hurra- 
D nae naturse adeo refragantu r (dentibus enim , & veneno obfunt) vt ad eos fupcrandos, 
& interitnendos non vcnatio, fed interdum pugna formidabilis fit ineunda. Legimus 
cnim inbiftorijslndorum,qu6d Venatores,ad expugnandoscolubros immenfema- 
gnitudinis , exeuntes , prima facie Ducem conftituunt , cuius nutibus ca?tcri obtem- 
perare poflint, exploratores in fpeculis difponunt,hoftem prouocant, infidias abdunt, 
per faltus pedites praunittunt ,campos apertos , & loca plana equitum alis muniunt s 
figna tandem prseda», & vi&oriae, turo clangore tubarutn,tum ftrepitu cornuum mani- 
feftant. HancitaqiDraconum,&Serpentum Hiftoriaminduasdiftribucreclaflcsde- 
crcuimus , in quarum altera de Serpentibus vulgo diclis pedibus carentibus tanquam 
nor ioribus primo difleremus , in altera vero de Serpentibus magnis , & interdu etiam 
pedatis,Draconibus nuncupatis verba fient . Quamuis Authores non proletarij harc 
nominaDraconum,&Serpentumfepefa?pius confundere videanturjveluti inpro- 
greffu huius opcris manifeftarium euadet. 



b 



Vlyffis AldrouandJ 

DE SERPENTE 

IN GENERE- 
Cap. Primum. 





3eps,&S+ 
UmandrA 
Serpentes 
Jituntur. 

Quibus 
mminibus 
Craci an- 
gttes vo» 
€tnt. 



tib.zi. 

liylLll- 

&tog*4* 

Strpensno- 
men V&* 



iECLVIVOCA- p 

V M feoc nomen ( Scrpens ) apud Latinos non fitum fit extra 
omnem ambiguitatis notam j prima frontc noftra intererit id 
abomni xquiuocationceruere. Nam aliquando Serpenscft 
participium dedu&uma verboSerpo,indicatq; illud omne, 
quod longius,& latius ierpit, atq^ diuagatur. Alioquin eft no- 
men fubfiantiuuro promifcui generis ,comprehenditque om- 
nia animantia terreftria, qu<e gradiendo fe non attoIJunt ,fed 
humi repunt ; etiamfi quatuorfintinfignita pedibus , vtSeps, 
&Salamandra,a?q;etiammultispedibus pra;dita,vtScorpio,&Scolopendra.Quarc 
perperam rcprehenditur a nonnullis Cornelius Celfus, qui femel interSerpentes» 
Scorpios,&araneosconumerauit. PliniusctiamSalamandrasSerpentesnuncupauit. 
ImmoapudaliquosPcdiculicognc^rfatifueruntSerpentcsjcumfcripferintnonnulIi 
PherecydemSyrumPythagora; praeceptorem Serpentibus perij(fe,&tamenmorbo Q 
pediculanconfe&um fuiffe liquidoconftar. Graeci quoq, 'iywianMa.^x&i tynvtu. noti 
folumappellarunteaanimalcula,quxSerpentiummore,rcpunt,vtvermes, fedetiam 
paruas quadrupedes,qua;breuionbus innixae pedibus ferpcre quodammodo videri- 
tur. Etenim sp-ari/f in Grsecorum fcholis; quamuis propne greiTui Serpentum , & ver- 
miumcompetat jattamenPcdeftribusetiam lenteincedentibus conuenire videtur. 
Hinclp7riTo?rcptiIisdimanat:quodvocabulumproprieSerpcntcs,fedimproprieLa- 
certos,Scorpiones,& csetera huius gcncris parua animalia comptehendit . Aliter no- 
minc Serpentis intelligendum eft animal fanguineum, & ouiparum , quod citra vfum 
pedum, & tantum vicoftarum repit^ in quo fenfu acceptum fuit ab Anftotcle in libris 
dc Generatione animalium, & a Galeno in libro del heriaca ad Pifoncm. Hic autem 
intelle&us noftrie hiftoria? magis eft confonus.Nifi teftSte Piinio Seipcns pro vna tan- 
tumfpecie,vt o<?/? apudGr;scos,nempepro viperafumiturAmodprajftuitQppianus, 
quando decongrelTu murena», & Serpentis verba fecit. Caueriim eft aduertcndu,quod 
Serpensin hoc fignificatu fydusctiam ce>ftedenotat,quod ab Aufonio intericp- jj 
tentrionalia fydcracollocatur. dum canit. 

AdBore.tpartes Arcti iunguntur>& anguis. 
Interdum Serpens a Poetis pro quocumqj animaJi vencnato vfurpari folet , quod pr*- 
ftitit Virgilius, quando fcripfit. 

Cccidet, & Serpens, &fallax herba veneni 
Occidety Afjyrium vulgo nafietur Amomum. 
Pcrmetaphoram poftea Serpens nuncupaturhomo malignus, & quiinfidiofis illecc 
feris,vaniftimifq;commentis cseterorum mentes decipere conatur:propterea Chriftus 
apudMatthcum,PharifaeoiSerpentesappelIauithisverbis.r^w^.Vr^,(^/'W 
feihypocrifa, & paulo inferius. Serpentes genimina viperarum. Panter hoc vocabulum 
effl^, quod apud Gr ? cos Serpcntem indicat, ambiguirate no carct.Primit us viri cuiuf- 
dam proprium nomen cft,cuius mcminit Euftathius; deindc nomen flummjs m Ponto 
regianem Colchor um allucntis, vt Arrianus in Periplo Ponti Euximi atteftat ur. Am- 










Hift. de Serp, & Drac. Libcr I. j 

A plius abHefychio pro pifce fumitur > & apud Aratum pro fyderc ophis legitu-r, apud Serpens eft 
qucm griphus eft huius gencris:Qua:nam cadem fint in Coelo,in terra,& in mari,ibiq; piftis , & 
rcfpondetur,Serpens, Vrfus, Aquila, Canis,& kcpus, ad id autern alludens Rcufactas ftdtts. 
in Paradifo poctico loquitur hunc in modum. 

Serpentes, Lepores, Vrfts, Aquitaftti, Caneftfue t 
'Terrajimul>fimul> & Pontus, & 4etber bahet. 
Infuper op/cquamdamcapitisaffe&ioncm fignificat^quaealiteroV/WfC in Mcdicorum 
fcholis exponitur: fitqjquando capilli primum cxtcnuantur,polhi)odLim certis fpatijs 
adfimilitudinemScrpcntisdecidunt,qijiaifcdusadalopeciam eft rcferendus. Apud 
Caelium Rhodiginum o<pt<; Iegitur Pericarpium, ArmiHa, feu brachiale ornamentum» 
ncc praster rationem,qUoniam in modnm circuJi,vel Serpentis brachium ftringit De~ 
mum *Qi; muliebre capitis ornamentum dcfignat , qiioniam crincs Iubrko implexu 
in modum fcrpentumfaftigientur,quocl ornamenuimStatiusPapiniusfuggefti, m— * 
coro*indigitauit, 

B 

"SYNON.IMA- EORVMaVE 

ETYMVM. 

O C animal Serpentis nomen mutuauit ab occultis acceflibus,quibus 
ferpit,cumnonapertispaiTibusprogrediatur. Feftus tamenderiuac 
hoc vocabulumavcrbo grjeco ep5rer«t, itaut in latina verfione littera 
S. proafpirationeaddaturjquemadmodum €£,quod verbum latine 
fcxexponitur.Nomen hoc (Serpens) tam mafculini, quam faeminini Serpensns- 
generis animantia omnia, qua? repunt citra vfum pedum cotnple&i- nj Cn p r9 - 
tur, vel qua? tam exiguoshabent,vtreperepotiUsqUam pedibus incedere videantur '> m ifcui <rr* 
qUamuisiacertcC&cafterse huiusgeneris beftiae ventrc , & pc£torcreptantesnon_j ner is, 
C Serpentcs, fed potius repentcs dicendas fint.OItm Serpens a Prifcis vocabatur Serpu- 

la,fiFeftus veritatem aiTecutuseft. Alioquin vocaturctiam Coluber,quia inlubricos C&lubriety 
tra&usflexibusfinuofislabatur: namlubrieum nuncupatur,quicquid dum tenetur> mum a 
facile labitur. Alij deducunt etymum a verbo graeco xoAo/Soupoc . Verum hoc nomea 
apud Authores claflicos non legitur: fignifkat enim id, quod cauda eft niutilum, & fl 
aliquid de huius vocabuli originc dicendum eft: aliquemachelydro,velcherfydro 
Scrpente,n6 magnalitterarum mutatione,Coiubrum deducere potuiflfepronuncian» 
dumeft. Alija colendisvmbrisColubrum cognominarunt,quodetyraumrefpiciens 
Virgiliusfic canit. 

AuttecloaffuctusColuberfuccederCt&vmbra* L,X>GeoTg 9 

Idem Baptifta Mantuanus repetit hoc carmine. 

SAftlatctmolliColuberfubgraminis-vmbra, InBuftl. 

Quamuis Prifcorum multiColubrum proSerpente,& vrciflimScrpentem proCoIu- 
bro acceperint : Alij tamcn pro fpecie peculiari, nempc pro Serpentedomeflico ; Alij 
j) pro Serpente potiflimum aquasCoIubi um intellexerunt.Ideoq; Theophraftus fcripfit Ub i.hift. 
hydrum ftagnis exiccatis marcefcere, & Theodorus Gaza prohydrocolubruin tran A pUnt. tap* 
ftulit. Ponzettusquoquedehocverbafaciens,tradiditColubrum efle callidiorem e# 
multis alijs 3 nam accedrt-ad aquas, vt fe refrigeret, & vencnum deponat . Praster hoc 
nomen ( Colubcr )apudprobatosauthores legitur, & Colubia, qua?proSerpentcfe- 
mina vfurpatur. Vi&oriustamen percarcasventrisColubiasnonSerpentes,fedalui 
lumbricosinteilcxir. Praedidisfynonimisadditur anguis,quoniam Serpensita co- 
gnominanir,cumiitquafi angulofus,fere femper pbcatus,& nunquam redusconfpi- Anvuisety 
ciatur . Eftq; promifcui generis velutiSerpens , verum fa?pivis in mafculino genere mum* 
jnterdum in femininoaVarrone vfurpatur. Immo in cafu auferendi,angue,vclanoui 
infleditur. Eft quoq; nomen generale non minus quam Serpcns; & licetSerbius hoc 
vocabulumadSerpentesinaquistantummodo degentestraxerit:tamcn de terreftri- 
fetts ctianl dicitur. Praeterea CclfusSerpentci* 5 &anguem idcm efleanimal atteftatur 
h is \ crbis, Strpentium quoq\ morfus mn nirnium diftanttm curationem deftderant^uam- ijb.$„ 

A 2 uis 



4 Vlyffis Aldrouandi 

mis in illd multttm Antfyui vdridrunt 3 vtinftnguU generd anguium >fwguU medcndi g 
generdpraciperent. His addamus Vuottoni virido&iffimifententiam, quiSerpentem, 
anguem , & Qft» pro fy nonimis acccpit, nec prsetcr rationem, nam alij multi anguem 
Scrpentem,&Colubrum fynonima elfe conftituerunt nixiclariflimorum virorum au- 
thoritatibus. Etenim Virgilius libro fecundo Aencidos, cum ibi angues nominaffet, 
pauldpoftSerpentcsappellauit. IdemlibrofeptimoAeneidosmemorans Ale&ofu- 
riam ,quaeSerpentemin finum Amatae iniccerat s primo anguem,deindeColubrum 
vocitauit. Ariftoteles quoq; in libris dehiftoria Animalium,vbinominat otptt; Theo- 
dorus Gaza vertitangucs, & vetus quidam interpresSerpentes exponit. 
Tbyrus Amplius Serpens vocatur etia Thyrus,& quamuis Thyrus prxcipue fignificet vipe- 
quid deno- ram,vtmulti autumant,nihilominusThyrusproSerpentefimpliciterapud Albertum 
**/. paflimlegitur,&ratioeft(vtopinamur)quoniam0«p/*, exDiofcoride,dicuntur be- 

ftiae venenatae,quaemorfu,veli6tu venenumrelinquunt: hincfop/eu* qdpnaxa medi- 
Camenta, quae vcncnatorum animalium morfibus,virus prorligando, medenturj vnde 
0»p/**«, nempc aWcPoTosanridotus aduerfus omnia vencna crhcax,qua; ex multis fim- p 
plicibus,&viperarumcamibusconcinnatur. Appcllaturetiamechydna,quod voca- 
bulum viperam feminam proprie indicat. Verum Ouidius id pro hydra ab Herculc oc» 
C ifa vfurpauit his verfibus . 
Zihxfdfi SdnguineCentduriLemxxfanguisEchydnd 

' iJ J ' MixtusddauxiliumtemporanuUddabdt. 

Idem Ouidius pro quocumqj Serpentehoc vocabulum pofuit, quandofcripfit. 
£.9 . tnetd- ? ars % uo f> Lerna& Serpens eris vnus Echydn<e. 

m6ro Tandem Draco pro quouis etiam Serpente apud Authores non fpernendos legitur. 

Graece©<P'C,&hodieapudgraecum vulgus,veronominecorrtipto, o<pih pronuntiatur. 

Hoc nomendepromitur Trctpos to n oVT&i,velo^-To^c£ti,nempevideo,velquia Serpens 

inter castcras animantes acutiflime cernat,velquiaoculis apdtisfomnum capiat. 

Cretenfes ( referenteHefychio) opv J/<p*Tor nuncuparunt. Aliter Hefychio apya.^ vei 

%r?esauid «p>*$ dicitur,ncc pr^ter rationem,nam Dores-,maxime vero Argiui dpyav tov ctpiv in,- 

dfy m digitarunt. Nonnullivoluerunt hoc effc Serpentis epitheton:cum dpyoc albus,in- q 

terdum piger,& otiofus,& quandoq; celer per antiphrafim exponatur.Timarchus au- 

temRhodius non Hctrai ^A&Wa^itaSerpentemvocarijfedquoddamferpentisgenus 

1 efteautumat. Veruro quidem eft, quod aliquibusauthoribus dpyac> vel «p^ferpen- 

tis quaedam fpecies efle fertur, fed poftea quaenam fit,&quibus coditionibus gaudeat, 

'Jil, k. de nonexponitur. HippocratesetiammeminitSerpentis,quiArgesdiciturhis verbis. 

morb. po- Adolefcens quidam multo meraco poto,fupinus in habitdculo quodam dormiebdt. Huic Ser- 

pul. ' P ens Arges appeUatus in os ingrejjus eft, & cumfenfiffet, & loqui nonpojfet, dentibus ftridit % 

ejr Serpentem deuorauit , & dolore magno tenebatur , & manus pr&tenfas adhibdat , veluti 

quiftrangularetur, & conuulfus mortuus eft. Verumtamenex hoc fermOne Hippocratis 

io poteft elici, quenam Serpcntis fpecies per Argen intelligenda fit. Sa tius igitur erit, 

cx Paufania , atteftari nomcn hoc cife gencrale , & quemcumq; Serpentem compre- 

fitrturius hendere : etenim ipfe Mercurium argiphotem appellauit, quia o^iqktovoc, nempeSer- 

tur Argi- penticida fuerit. Praedi&is addamus, quodDemofihenes apydc fuitcognominatus, 

phontesdi- quoniam Ionge omnium mores Serpentinos habtierit.Pretei-qtiamquddmulti Autho- j> 

&us. rcsgraeci «p^wproep/ffcribuntiSerpcntestanflemapudNicandrum xvriftth* voci- 

JnTherid- tantur: Scholiaftes tamen ibi abufiuedicitradit ,fiquidem xvuSaXa. inpropriointel- 

tis. le&u nuncupantur t« Qahdctcia,, ncmpc maritima animantia, 7rapd to r,ivt7<r6at \v t« 

Nominahe ttAijideftquoniamin «ari moueantur. Ca?tcri autem poetae graeci hoc vocabulura 

krdkd. Ctiam pro beftia terreftri vfurparunt. 

Hcbraicae vocesNachafch,&SchephiphonSerpentem defignant: quamuis nonul- 
lifcribant fchephiphon effefpeciem Serpentis afibilando ita nunctipati . Leuiathan 
C.rj,£jftd. vcr ° ar ^ ahquibus Serpens aquatilis exponitur. Alioquin Thaninim hebra ice,& Tha- 
" " ninaiah Chaldaice Draiconcs,&Serpentes indicat,quam vocem Mofes adhibuilfe 

dicitur, quando coram Pharaone virgam in Serpentem tranlmutauit. Arabice, & po- 
tiflimum apud AuicennamHaiepro Serpentelegitur. Idconfirmat Andreas Bellu- 
ncnfisiquandoHaie,feuHadarenominaSerpentibuscommuniaconftituit.Hifpanic6 
Sierpe. Gallice vn Serpcnt. Germanice Eiofchlgnj, nomine forfan ab angue detor^ 

to. 




HiftJ Scnp & Drac. Liber I. 5 

.k lo.ItaljceSerpci & Serpcnte:. liccc aliqtjifcribant Scor^om efle nomcn.gcneiicum, om- 
nefq^comprehendercScrpentes , .Bononienfibus Bifcia. AcTeftuh ,Tcnftu, Agcftim, 
ApattiaSjAtufli nominastitbarbaia,quibusSyluatkusadSerpeteslignificado.'; vtitur. 

DIFfcER ENTIJE- 

I difcrimina Serpentumprofequamur , aducrtcndum cft, .naec. amman- 
tia intcr fe paruitate , & magnitudinc , colore , loco , odore , noxa, & 
tandem afpe&u,alijsq; accidentibus difiidere.RntioneprimKpofrpo- 
fita magnitudine, & paruitate, fexum rcfpiciente j fiquidem Sd pens 
masfemina fempcr minorelfe dicicur»vc eciamin cateris ouiparis 
cocmgit) pronunciamus primo ferpentes adrnodum paruos iuueniri. 
ScribitenimGaudentiusMerula,quddinplaga feptentrionali, ineunte a?fhte,multi 
g Serpentes parui fecus radices quercum, & aliarumarbprum inueniuntur, qui fuum- * 
regemcnfta iniignitu,moreapum,cognofcunt,c^ venerantur: quooccifo,totusgiex 
Serpcntum fugit. Paruum etiam Serpentem ftabulari circa Thelfaliam notat Vmceu- jJb. 10 , e , 
tiusinSpcculo naturali,qui fola voceanimalia interimcredicitursimmo ipfoconfpe- i 1. 
.tfo, vipera:,& cejteri Serpentes illico fugx fe committunc: ibiq; verfari etiam paruum, 
&hirfutuSerpeinem,quemIncolxfacrum vocac.Viciffimin regionibuscalidio.ribus, 
anguesadmirad.rmagnitLidinis vifuncuc: huiusautemmirasauctioniscaufa efthumi- 
dicas calida, (t verum fcriptis mand-iuit Anftoteles. Propterea alibi idcm Philofo- j n jjfc J e 
phus fe lntelkxilTenarrac in Africa vaftos verfari angues, qui adhominesdcuorandos ,/ m g, % 
triremem aggredi nonreformidant : immo ibi vifa a nauigancibus ofta boum, quos a breu.viu. 
'prardi&is Serpentibus abfumpcos fuiffemuki opinantur. Quiimobrem Suefiahus m Jib.S.dcS* 
Commencaiijsad.Ariftotelem,incerpra?dictosSerpentes,connumerandumeifcillum hift.An.c. 
exiftimat,quioccifusfuitabAtcilioReguloRomanorum Confulein primobellopu- 18. 
nico,quodbellumnon multopoft Ariftotelisascatem confectusfuit. IlleautemSer- 
q pens apud Bragadam fluuium prope Africanum littus cum magna totius exercirus 

•confliciatione fuit ioteremptuss cuius poftea corium longum pedes viginti fupra cen- Corium 
/ tum Romam adue&um fuiflerecitac Gellius. Neq-, id magnopere dcmirari. debcmus, Serpcntis 
cum fcribat Pofiidonius (reference Aeliano) in loco Macra nuncupato ..Serpentcm— > longunuj, 
mortuum iugeri longitudine fpe&atum funTe, &tanca crafTitudine, yt equites ex jxdcs\2o. 
vtraqjparte animaliadftantes fe inuicemintueri nonpoftenc, Immo ,tefte codem— » 
Aeliano, Alexander innauigacionemarisrubri Serpencemlongicudine quadraginta Lib.y.cap. 
cubitorum confpicatus eft.Item Serpentum triginta cubit.orum meminic Paufanias. 9- 
Infyluaetiamproxima«y^permagnosSerpentcs,nempefcxdecim,ocl:ddecim,&:vi- 
ainri pcdum longitudinemfiiperantes verfari afteiieratClufius,quosInco!a;coercere jn Curis 
non 1 eformidant. Nonne Porus indoram Rex (authore Strabonejvt Augnftum,& ho- jkfi. 
noribuSi^muneribuspn^fequcireturjSerpencemdecemcMbitorr^tclludinemtrium, Jib.15. 
& perdiccm Vulturc maiorem ad eum deferricurauit ? In Malabar Serpentes afpe- 
dn horribiles odonum pedum effe multihiftoriographi referunc , qui diuturno pue- 
rp. rovumafpeau,fincmalcfci .-jdelectatijeorum tandem amorecapiunturiquocirc:j_j 
ScaHgerhuiufrnodianguespiederotasnuncupauit.Hiiacentesanguilinacflefacicdi- 
cuntur, furgentes vero illam ade6 dilatant , vt ad humanam elrfigiem proprius accede- 
re videatur. InfiiperCarolusClufiusin Exoticis,pellem Serpentis peregrinilongara z ^ 
nouempedem(pedesromanosdelineat)&:c3pitefubfequentiSerpentem octo pedes ^g^ 
romauoslongiimdefcribiCiquoscuiufnamfint generis pronunciare difliciteeiTe ar- ca p tig 
bitratur] quaudoquidem,ex AeIiano,multa, & vaiia funt Serpentum genera, quorum 
fpccies omnes perfequiinfinitumforec. Nihilominus hune poftiemum in illorum ge- 
nefe cffe collocandum Clufius putar,quos idem Aelianus pigmentis dsftinaos,& Hb. iy tC . 
veilicolores indigitauit, magnitudine tamcn infcrioresijs, quiinlndia fexdecim cu- n. 
b!torinneiTefcrutu:r.Vidimus&noscoriuniSerpentisIndici,apudmaCTnumHecruria; 
Ducem, duodecim dodrancum , nempepedum nouem,latitudine praefertjm in medio 
vnius dodrantis. Vnde nulla admiratione tcneri debemus, ft.Gillius fcripferit in Cale- 
cutho Serpentes-maigmtudinefuumadasquaie : quamuishancimmodicamaudionem 

A % t affequi 



6 Vlyffis Aldroutndi 

9ifcquidicsntur,quianemoillisinfidia$ tcndere audeaucum ediaoregio cautum l 

fit, nc quis has beftias orfendat. Etenim qui Scrpcntem confecerit ,non minus acetba 

Li&.p. eap. morte punitur,quaro fi hominem. necaifet.Nemo igitur impottcr um deridebit Aelianu 

30. fcribentem in nouo orbc Senega-Serpetes tavaftos panderehiatus, vt capras intcgras 

dcglutire poifint,immd tauros>vt retuht Textor.DemagnisSerpetibus,qui piura intcl- 

ligcre cupit,petat Diodoru, Lucanfi, & Strabone, qui incredibilia fere dc his referunt. 

Huius generisforteilli crant Serpentes,qui Laocoonta vna cum Antiphante,&Tym~ 

%.*Mne'u bra»o filijs interemerfit : ideoc<; Virgiiius n6 iniuria hos immcnfis orbibus angues nun- 

cupabat.IntertiapartehiftorixIndi ? Lufitanicaeiegitur,quodibinonlongeamari,va- 
fti reperiuntur Serpentes ,fere femper in fluminibus degentes > quorum magnitudo a 
cibo arguenda eft; quandoquidem ceruos mtegros deuorare dicuntur • 

Ratione coloris, quem in ferpentma cute licet obferuare : pnmitus notandu eft co- 
rium anguium aliud eife lene , aliud afperum. Siquidem iuxta caput S. Auguftini, Ser- 
pens obferuatur , quem Hifpani a fono Cafcauellam,quafitinnnnabulum vocitant; 
Lib. j.'de huncq;fonumindeoririopinaturCardanus,quiacoriumfquamisduris,&mobiiibus 3 p 
rer.var. c. fitarmatum:cum verifimilefitpermagnosSerpetesdurisfquamistamquamtotclype- 
jo # ris munitas in motu corium concutiendo non leuem ftrepitum edcre. Praeterquam- 

quod irituentibus Ob colorum diucrfitatem , magnam admirationem incutiunt , cum 
nigro, candido ,cinereo , rubro , & guttis diftin&o colore pellem refertam habeant. 
InccgioneaquilonarinonullihuiusgenerisScrpentesvarijscoloribusinfignitivagan- 
Lib. 17. tur,Sedhorummaiorcopia,cxAeliano,inIndia gcneratur. Vittis enimacapitead 
€t 2 m caudam pertingentibusalijs aereis, alijs aureis,alijs argenteis confpicui peftifero mor- 

Lib.i.hif. fu celerrime intenmunt. Item AndreasTeuethusinlnfulamurium nuncupata,an- 
4mer. * g ucs pulcherrime" coloratos recenfet : alios enim rubefcentes, cum fquamis vcrficolo- 
ribussaliostantumviridesadinftarfoliorumlaunenumerat. ViridesSerpentesapud 
Hefychium Saurita? nominantur, forte quia viridi lacerto aflimilentur, qui Grsecis 
t&vpk appcllatur. Huiusetiam generis angues apud Vallcfianos verfantur,quosa 
colore Gr#»//#gcognominant,fedGefnerus lllosperquam vencnatos eife intellexit. 
Taudem fcribit NicandercoloresScrpentum pro diuerfitate locorum variare: Pro- ^ 
ptereaex Plink) vulgatum eftplerosq,Serpcntes illius Soii^oiorc eife decoratoss fub 
quo fingulis annis occultantur. 
Lib.i.cdp. Dedirferentijsalocopetitis ,confulendus eft AriftoteIcs,qui in hiftoria Anima- 
14# lium,po{lexaminatampifcium naturam,Serpentesadanimantiafanguineareducir, 

JDiferen- iUofq; in terreftes,&aquaticosdiftribuit,deindchorummaximampartemtcrreftcm, 
tUSerpen- exiguam vei 6 aquatilem , nimirum amnis incolam eife docet. Item maris etiam indi- 
tit ramne ge»a$ Serpentes effe ftatuit , qui non in altiflimis gurgitibus , fed in locis parum pro- 
loci. fundis verfantur : quorum dc natura, & fpeciebus m hiftoria pifcium vbertim aclum 

Ltb.^cap. fuit.Demumterreftrium variaiaifignantur fpecies: fiquidcm alijlocis planis,alijmon- 
2 tofis dele&antur, alij in latibulis, & fccus radicesfagorum , & quercuum libenter de- 

gunt,vt Dry nus. Alij folum falfuginofum amant, vt Dipfas.Alij tandem ancipitis funt 
narura?, vt Cherfydrus, qui parrim loca aquofa , partim loca arida colit : idcoq; huius 
Lib z.ob- gencrisSerpentesamphibijfuntappelJandi. AdremnarratBelloniusfeinAbydeno 
f cat. 4.. P ortu ohfcruaifc quoddam Serpentis genus interdiu in m?ri viuens, nocluq; ad Con- u 
J * / 7,z r lmen te,quietiscaufa,progrediensjcuiuspellisrubercolorinlcucophxorefulgebat. 
Odorinter ha?c Serpentum difcrimina noneft fpernendusjcumfintintcrScrpen» 
Diferen- tes,quimofcatiab odore cognominentur,quemadmodum SerpensAefcuIapi|,qui 
tia ratione Bonontenfibus bijfa angela dicitur , cftqj duorumgenerum , vt fuo loco cxponctur. 
edoris. Verfatur etiam in Cypro Serpens,qucm incolxCuftfao idiomate indigirant(funt qui 
afpidem furdam dicunt, quia vno menfefurdus , &altero ca?cus obferuetur ) hoc ani- 
mal cft venenofum capite magno , & corpore exotfc , & vbi agnum cepit , integrum 
vorat,deindcarborempetit,cui tandiucorpusafTricat,donccoifa deuoraca detru- 
dat; hoc igitur quandomoriturgratum mofci odorem fpirat. 

Sicontemplemurnocumentum,quodabhuiufmodibeftijsdiroanarefolct,Serpen- 

Xib.$. eap. tes, in nocuos, & innocuos diftribuemus. Dc innoxijs lcgimus apud Aelianum in In- 

lo, fula Hifpaniola magnos verfari Serpentes,fed tam mites,vt nullam hominibus noxam 

afferant. Alij generantur in India, quibus natura nullam mordeodipoceftatem coccf- 

fit, J 



Hi (V. Serp, 6c Drac. Liber I. 7 

^ fit, dentibus cnim carcnt , Item habctur io prima parte Chronicorum Peru ,quod in Serfentes 
montibus vrbis Cu^co Serpcntcsimmanes,&innocuidiuagantur;cuiusreihancIn« dliqui in^ 
dirationcm reddunt; nimirum eumolim iuffu Yngae Regis multiDiiceseum exercitu nocui. 
admontescxierint»vtillosfubiugarent,Serpentes montium incolae maioremcxer- cap.$6» 
citus partcm intcrfeccrunt. Vnde quaedam anus Regi pollicita eft fe velle cantionibus 
huiufmodiSerpcntesfoporarc jitautDuces vnacum militibus illac innocue traufirc 
valerent. quo pera&o, illiSerpentes impofterum innocui redditffunt. Quod figmen- 
tum,velfabulam c(fe opinamur. NicanderquoqiinTheriacisinterSerpentes inna- 
xios moluros rcponit his verfibus, 

P/uresreptilium>quananitdnoxiaformd 

Per denfas babitant Jyluas^per opacaq* lujlra s 

£uos Elopes % Libyasq; coronatofq\ Myagrts 

Dicuntffunt iaculis infignes % funtq- } moluri, : 

Suntcdciq;a/ufdnejcial<tdcrcturba. 
B LonicerushosSerpentes quaficauda gradientes interpretatur ,&plura de his apud Uoluri 
Authores no lcguntur.MoAapicenim voxeftajquiuoca: namfcholiaites Nicandri mo- qui Serpe- 
luridaslocuftisfimiles eflefcribitjidem notatHermolaus in Corollario cjc locuftis. us* 
Ariftophanesramenhocvocabulobeftiqlim inter molas nafcentem appeilat. Alio- 
quinapudHefychium /tceAypic eft/*oA/c tfpwr,fciliceta?grevrmamre.ddens. Reliqui 
vero.Serpcntes ob vcnenum peftiferi e(Te creduntur>in fexu mafculi plus veneni ha- 
bent, licetquidam viri do&ifeminas maribus deteriores efleccnfeant; Sencs iuniori- 
bus maiori vencni copia redundant . Deinde ma gni paruis ( dummod^ fermo fiat dc 
cadem fpecie ) venenofioresdicuntur. Amplius famelici faturis. Item irati, & auda- 
ciores , & vencnofiores cuadunt . Sunt & qui folo halitu inficiant : tradit entm.Poin- 
ponius Mcla,circa Rhymdacum amnera Bithyniaeconterminum, angues gencrari inv 
manesjquifajpius apricanteshiant»&f;iperuolantesaues halitu inflciunt > c|uas po- Hdlitusau 
ftcacadcntesabforbcnt. guiumne- 

Ad fincmfimediiemurafpcc^um,&reIiquaipfumconcomitanda» Primo maxi tdjts 4uts a 
q mam in oculis anguium diirecentiam inuenicmus : quoniam afyhabcnt oculos prae- 
giades,vt Serpentes Libyar,aiijparuos,locuftifqifimiles,alij refertt funt.oculis fangui- 
neo,vel luteo colore fuffufis, alij tandem acutiffime cernunt, alij obtufae funt vifionis. 
os et iam angues inter fe difcrimina e : quandoquidcm feps , & marinus Serpens: acuto 
oredonatifunt,latoorceftParus,vaftum veroSerpenslibycusoftentat.quidamco- 
fto in vertice tanquam criftula decorantur : vndc fcribebat Aelianus,ficutt Ceruus jr ,£ # j a. c 
cormbus faeminae pra?ftat,&LeoiubaLeajnaeantecellit,&mascicadarum voce,ita Ct t u 
Serpensmafculus crifta exornatusafamiinisdiftinguitur : quamus poftea id in omni- 
busfpcciebus veritatem non artingereconftet.Hoc quidem verum cft aliquosSerpcn- 
tes anatura cornibusfuifledonatos :quoniaminafpide duo fupra oculoscallofatu- 
bercula vifuntur, quatmaiorcminoculiscauitatem efficiunt. Alijvnumtantumcor- 
nu habent , vt vipcra monoccros,quacin Hiftria generatur ,Ccraftes binacornuaialij Serpentum 
quadngeminagerunt;hacdecaufanoneftdo<arinaAlbertiexplodenda,vbiSerpcn- A liqnieor- 
tesvnicotnes^bicornesjicricorncsj&mukicorncsjenumerat.CaEterumaduertendum nudbabeU 
p eft,qu6dSerpentumcornua nondura, &cprnea,fedpotius carneajvclcalfofasqua?- 
dam eminentiaeapparent.Propterca Vitriacus, inhiftoriaOrientis,Scrpentumcorni- 
bus inftar arietis munitorum meminit^quibusinftar flabcllimotis,homines verbcrat» 
Kcqj pr^teimittcndi fun t angues alati, qui aluntur in monte RegnuSencge a Malaba» 
risdiuidente.HifoloafuatUjvelctiaintuituhomincspropriusacccdcntestntertmune. 
Poftremo fi fpeties vltimas inueftigemus. Nicander, rcfercnrc Lonicero, duas anguiu 
fpecies fupra vigintienumerat.Ha?autemfunt Vipera, Afpis^Ceraftcs^Hafroorrhous. 
SepedonjDipfasjChufydrusjAmphisbcna^ScytalCjBafilifcusjDrynus/euChelydrus, 
vel Hydrus, Draco, Cenchrynes>Afcalabus, Elopes, Libyes,MyagrixoronaU,Acon* 
ti<e, Typhlopcs, & Moluri. 

FOR- 



8 VJyffis sA!ld rouandi 






FGRMA> ET0ESCRIPTIO: 



i 



MNIA fcte 'cdrpGris membra laccrtis valde fimilia Serpentes ha^ 
bent : etchirrifeccrta dempris*pcdibus perbelle Scrtientemarmulatur. 
Verum li priniafacie comemplemu-re3put jiilud nonciufde 




Se 



primafacie contemplemut oaput ;illud uori eiufdem figurse, 

& qualitatisbhmibustheft': rvam quibufdam caput cftleuc, alijs gra- 

ue,alijs latum , afijs anguftum, alijs album, alijs nigrum, alijs flauutn, 

alijscoloribusvaf-ijs infignitiim. Tandem alij illud adeb vclociter 

in vtramqipartemvertuntjvrinirucntibicipitesvvel anphicephah videantur. Prx- 

„ / . • terea Scrpentes habentomnia fenfbna caeteris anintalibus fimilia , nimirum nares ad 

~ , olfaciendum, oculos ad videndumVaures ad audieridum, fed ha» non eminent, quem- 

^- * ' admodtim neq$ in auibus, kd forammaWntum apparent: vnde fcribebat Plinius pen- 

nato'rum'animaiium Buboni folum,& Oto pltimie veluti aures funt,ca!tens funt cauer- 

nxad audicndum,quas intucmur inSerpentibus. Meatusetiamnariumanteosha- 

bent,fed non itt explanatos , vr riares appcllari poflint^ fuflficit enim vtfpirandimu- 

nerc taptuhirhodo fungantnr. PalpeKranffupcribrem non mouent ficut neq, aues,feH 

infcriore ranrum coriniuent •' & oculis funr durior^bris quam aues. Csetetum quamuis 

inter Serpentes cxcUlaSerpens luminibus priuus reccnfearur : hoc inrer tot anguium 

fpeciesadmirStibnem arferre hon debet,quandoquideni inter tot animalia quadrupe- 




s 5 qui pc6ti 

attcrranfu^v^clnti in Serpei9tibus,riifcibns , & cariibus obferuatur. Item collo carer. 

HincPortanon immeritdelicitbirSnglies^acJiterfus collia?gritudines,&fignaturam, 

"' "'" "■ ^&p^rogati^amhabcrc.Quamuispoftea ceruicem noneadcminbmnibus,fedlatam 

av» >.»^v> in Cherfydro,&: aiiguftam in Sepe ihtueamur. Dcindc cortice tanquam pelle Serpcn- 

Ouipara tc g tep^ntufiquoriiam Ariftotelis fententia fuit ahimalia no pennata buipara cortice Q 

"dnirnalia mun jt j^ ciim viiiipara pilis cxorrientur. Iraqfanimalia ouum'enitentia etiam ad men- 

quotegan- ttrn plVnij , aut pennas , aut fqusrinsyaut teftam , aut corricem ,aut puramcutem in- 

tur - duunt. Meatus cxcrementorimi ^feu podex prbpe extremitatem cauck in qmbufdam 

Scrpt^htibUs ivelut m vipera , &ha?morrhoofa?mims confpicitur : ih maribus vcroin 

locoakibfij&ventri prdximiori obferuatur. Tandem cauda omnium Serpentum 

• candcttinonfortiturfonriamiquandoquidem viperafa?mina caudam ex carnem ,& 

fqiiamisduriufculisafperbm gcrit. Dipfasgracilem, &nigrarhhabet, reliquocorpo- 

re albicahte." Imtrib in atijs Serpentibus breuior , in alijs longibr, in alijs hirta fquamis 

e&Wrriatimodurri in defcriptione peculiari cuiufcumqjSerpentis docebimus. 

■ " t ;.. . ! . 

A N A T (J M I C-A- 

15 

^'B cxtimarumpartiumdefcriptiorie,pedctcntimad pcnitiorespartes j| 

K> anguiumcxplorandisaccedemus:PrimituscaputSerpentisoflevni- 

i ' co tegitur coni tetufi figura , ficuti aftruit Cardanus. Immo in hoc 

L 1 offe oculprumforamina naturanoninfculpfitjquodideofacliuni— » 

^t eft,ne facile laederehtur, dumhumi ferpunt . Dentes habcnt fer- 

^ ratos, &-acut6s', quemadmodum paulb arite tft defcriptione hu- 

'oardus Vuot,duo funt in fuprcma_j 
aciilciScorpibnum perforati,per 




., , j ius animaWluitexaratum: led; vt notat Edoarc 
Ltb. b.ae ^^^^xcra^icuaqilonpiiTimi^tCnuiiiftulajinftar: 

tiifer. 



Antm. 



& fecundum nonnullos paoia , if u^puus cxnjs nmat ym ,vu" ^^ ^ *«». v. v.^w.v 
ri^fer «piicatum.PliniusIingiwroS^ 

linguajer ^y^ ^ tripliccm linguamexererc videantur . Sub litigna m quibufdam cuticula 
pentu fta- • ■ tanquam vefieula dentes operit,in qua venenum occultatur,quod poft- 



Hift. Serp. & Drac. Liber I. 9 

*A mcdum mordendo percauitatemdentis communicant. Cor exiguum longum , &fi- 

guramrcnumreprajfentanspoftremseadhseretarten^&naturavaldecalidLimelbob ., , 

hanc caufam tradebatGalenusSerpentes inter casteros animantes maxima audacia ." 

efle refertos. Arteria eftadmodu longa,&iuxta os,fuam trahitoriginem, iraut fublin- 
guae(fevideatur:imm6linguasquodammodovideturpra3mincre,quia ipfa contrahi- 
uir,neq;eodemloco,vtincanerisanimalibus,permanet:Hafcpoftca defertur inpul- 
monem^quoangues^addifferentiam pifciu,vtuntur:quocirca norabat Plmius Serpeu- 
tii, & pifcium omnia efte fimilia, prater pulmonem,quem natura Scrpcntibus, & non 
pifcibus largita eftxum pifces loco pulmonis,branchias adhibeant.Hic pulmo fimplex 
cft fibrofus iiftulis diuifus , piaelongus, fungofus, & cordi non multiim proximus.Lin- PulmoSer- 
gulam vero, quam Graeci tTrijhwnf*. vocant,artenasfuperpofitam angucsnonha- ptntuqua- 
bent ,fcd ipfum meatum ad libitum , modo contrahunt , modo laxant , idq; praeftant, #k 
ne aliquid in pulmonemdilabatur . Vcntriculum habentSerpentes velutiamplum y en tricu- 
inteftinum caninofimilem, nempcanguftum,& figura? longa?. Inteftinum vero fpins l US q Ua li s , 

B carens tenue, & longum ad mearum vfqs cxcrcmetorum protrahitur. Nam mteranea 

Serpcntum partibus intemislaccrtorum fimilia fnnt,fed vifcera propter longitudi- ffepar, 
ncm ,&anguftiamcorporis ita longa,&arc"ta(unt, vt vix afeinuicem dignofcipof- 
iint. Iccur igitur longum eft, & fimplex , hen exiguus,& rotundus , qualia vifcera et- Litn. 
iam inlacertisobferuauimus.Fel,prseter natricem, in onmibusSerpentibus,inteftinis Fe m s f im 
adhaeret ,& nigroquodam, iiquidoq,- cxcrcmento refertumeft, ficuti in viperafa:mi- 
ua nuperconfpicati fumus . Hocexcrementum,in comparationcadcorporaturam--» 
animalis,eftvalde copiofum: quare merito tradebat Plinius Serpentes,necnon_j 
oi cescopiofo feliscxcrementoredundare. Vefica ,&renibusSerpentescarere notat 
Ariftotelcs , vcluti , &alia , quae pennis ,fcuamis , & corticc intecu.uur , praeter teftu- 
dinem. Hocautemindenafcitur.authore Vinccntioinfpeculonaturali,quialiumidi- Lj.2Q.c3* 
tasanguium, ficut & auium pauca eft jideoq; in fquamas, quoad Serpentes , & in pen- 
nas,quoadauesdegenerat. Ampliusvim fa*ificam natura hisanimalibus vclut,&pi- 
fcibusimpcrtitaeft,cumpene,&teftibus careant.Scripfit enlm Ariftoteles eos pene £#. I# ^ 

C carere,cumnonhabeantcrura,namhicacruribus originemhabere dicitur. Teftes g cn ^nim* 
vero propter corporis longitudinem non funt fortiti , fed meatum , more pifcium, ob- cap.<. 
tinuerunt: quandoquidempropterlongumitergeniturafacilerefiigeraretur j&infse- Panes _ 
cunda euaderet. Hocfa^peijs contingerefolet, quilongo peneanaturafunt donati, nita \ es ^ 
quamobreminfacundi redduntur; cum femen ob mentulae longitudinem refrigera- 
tum infafcunditatem pariat. Verum loco praedidarum partium genitalium,natura 
hts animantibus binos comunkauit meatus , qui a fepto orientes latus fpinae ab vtraqy 
parte perreptant , & vtrumquefuperne iuxta fpinam iunguntur, atq; ita ad os excre- 
mentifiniunt. Himcatus,temporecongre{fus,humorisfa>tifici pleniconfpiciuntur, SemenSer* 
attrituq; mutuo candidum femen effluit, quemadmodum in hiftorijs pifcium fuit me- pentum-j 
motatum . Mammae in anguibus non obferuantur , quia lac non habent , cum in ouo quate* 
la&eus ille cibus ingenitus coutineatur . Vulua, feu vterus , ex fententia Ariftotelis, 
inomnibusSerpentibus bifidus videtur prolixior ab vno inferiorimeatu advtrum- 
quefpina: latus dedu&us , in quo oua generantur ; indeque continua quadam feric^j* 

n exire folent. Circa ofifa anguium docet Ariftoteleshascc{fenatura?fpinarum:quare L.ib. * K dt 

fpina dorfi illis, ritu pifcium, ineft. Vertebrsecartilaginofa:, & flexiles funt, fiaiti na- part. An* 

nira horum animalium expoftulabat; nimirum vt quofcumq; motus ,&corporisfle- ca.y* 

xiones facilius exercere poifent. Tot coftas infuntanguibus , quot dies menfem com- 

plerefolent; vndePlinius infingulisanguibuscoftastricenasenumerabat . 

C3eteruBiinconfirmationemeorum,qua2hadenusdeanatome Secpentumexpli- 

caia*funt,addemus illa,qua2deinfpe&ione anatomica huiusanimalis obferuauitlo^ 

Gregorius Macer,qui feribens adGefnerum retulit fein Serpente interfedo primo in- Xn/heftio 

tcr cutem , & carnem , fubtilem quamdam , & pingaiufculam membranaminuenifTe fc anatomka 

qurctamen cum ipfacute defccndebat. Secundo,dum fcindensanimal,admeatum Serpentis. 

excrementorum perueniifct^fseces grauiflimo odore excrementa humana fupcrantes 

inuitnsolfeclt. Detecla cute,membra interna partimauibus,partimpifcibuscomu- 

nia e(fe vid^t. Nam trachca arteria longitudine quatuor digitotu paruis,& gracilibus 

eircuhs iufipnita ad pulmonemvfcudefcendcbaCseui eor a & ciftis felis adhaerebat. 
6 v poftea 




io Vlyffis Aldrouandi 

Poftea iecuradmftarhepatislucijpifci$,in longitudinemextendebatur. Deindepin- g 
guedine candida inteftina erant referta, qua» a faueibus vfque ad podicem more inte- 
itinorum pifcium progrediebantur.infra heparvtrinqj iuxtainteftina vcna neruofa 
longodu&u defcendebar,cui oua pelliculis aJbis te6ta inhaerebanr, vtin gallinis vide- 

rehcet,fedfuudiilincla 5 quialongoordineducuntur.NumerusinquolibetIatereerac 
tiiginta, & duorum ouorum, quamobrem radonecordis, pulmonis, & afperse arteria* 

Serpensauibusvaldeallimilatu .Rationehepatis,tnteftinorum,&abdominisS«rpens 
cum pifcibus conuenit. Verum poftea rationecyftis fellis,&;difpofitionis ouorum^», 
Serpensabvinf^jnempetamaDauibus,quamapifcibusdiftidct. y 

NATVRA.ETMORES. 

[D naturaSerpentibuscongenuit,vtinterca?terasanimantesalacr1ta- 

tem qu imdam fenfuum pra; fe ferant,proprerea legitur in Genefi. Ser- p 

pens autemSapicntior omnibus peeoribus terrs.Hmz forte implacabilis 

eorum furordimanat j nam ftatim atq;aliquam etiam leuem liefione 

fentiunt,minimequiefcunt,donecvel venenum in ledentem proiece- 

riot, aut prae rabie exanimati fiterint , quimobrem diuinae littera? im- 

placabilem furorem,perSerpente multis implicatu fpiris, & linguis trifulcis.micantem 

oftendiit. Legitur in Pfalmo o&auo fupra quinquagefimum. Furor eorum Scrpentini fo- 

Venemm *oris inftar. quoniam venenu femper in promptu habent 5 cum fecus dentes delitefcat. 

*vbi delite- QuamuisnonnullifcribantvenenumincaudaSerpcntislatere,idq;pofteain quadam 

fcah veficam ori adhaerentem deduci, qua difiupta angues veneno carere dicutuur, kd bre- 

Utdiei naturalisfpatio,venenumdenuo adreplendam veficam progreditur;vtca;tera 

animalia , & praecipue hominem inficiant , quopercuftb, ad mentem Plinij , Serpens 

impofterum proprias odit cauemas , ficque errabundus pcenas luit . Ad rem Indi, 

J referenteAeliano,aiferuntSerpentem latebras nonpoifeingredi, quia terrailluma 

propriofinu,quafiinexiliumreijcit: vndearftiuo ,& hyberno tempore fubdioreta- q 
tem serumnofam degit. Cum tamen in principio orbis conditi nihil nocui in Serpente 
lnfcrm.de re P erire tur,fed iTUtis,manfuetus,& altusgradiebatur hominiobtemperaturus, ante- 
' . ' quamincrimenlaberetur, vtanimaducrtitBafiIius:necpriEterrationem,cumomnia, 
quaecreaueratDrus eiTent valdebona,vtfacra docetPagina. 
Lik 1. Ge- Praeterea angueshocinfitum habent a natiua, vtappropinquantehyeme ,ficuti & 
r caetera animalia frigidae temperatura? , ad cauemas fe conferant : donec Sol aerem rur- 

fuscalefaciensnouamquafivitam illis reftituat. Ariftoteles igiturnoniniuriafcribe- 
bat quatuor menfibus frigidiffimis Serpentes latere nihilq; comedere,quo tempore ob 
aeris algorem minus veneni participant,atq; impune tradantur,non quia veneno 
prorfuscareant,fedtorpentjcum immanitasftigoriseorum vires, & fpiritus hebetet. 
Li.16.rer, Quodautemfrigorisfintimpjtientes, probaturpulcherrimahiftoria Lucij MaineiSi- 
Hifp c un > v b* ha?c verba leguntur. Hyems enim horrida feuitbat magnis, & ajfiduis imbribus; 

tanta enim illius hyemis magnitudofuit, vt ingens Serpentu numerusfrigoribus aclus, epro- 
ximisjyluis.&montibusegreffus^adfationes^cafira repferit. Vicilfimaeftate,&maxi- ,» 
me vrgentecanicula Serpentes vehementer aeftuant,&quodam furoreadeo agitari 
videntur, vt,tefteGaleno,exiguoquidematernporismomentoquiefcerepo(fint*- 
r tih.i.dc--> At,ineunte Vere,anguisprodiens alatebris veteresdeponitexuuias,quas noimlli 
loc.ajfc. fyphar,alijfenium,vel fene&utcm,alijadmentcmPlinij vernationcmappellant.Idto- 
, _ • tum docuit Ariftoteles in hiftoria Animalium, nimirum Serpentes,quando exuunt fe- 
' ' ?' ne£tute,primointhoareacapite, icaitcadentes exuuiae eos quodammodoobcaecare 
J 7» videantur,fedt3ndemfpatiodieinaturalisacapiteadcaudam,totumauferturfpoliu, 

* eomodo, quofaetusmembranaruininuolucrisliberatur. Deindedeguftato,vt voluit 

P ^^^Nicander,faeniculo,Serpens iuuenis in humanum confpe&um apparct. HoeinnuiC 
Serpenti R e uf ncrus ' n Paradifopoetico,quandocanit. 
vratum, ] ffi vetuflatem Cum pellibus exuit anguis, 

S * Infcit ,ejr vultus fiore vigentefuos. 

Denuo idem deeansat his verfibus, 

l» 



Hift.Scrp; 8t Drac. Liber I. n 

A £# muus exuuijs Serpcns reuirefcit ademptis, 

Atqigraui reficit fenia membrafttu. 
Tibulus vero hanc Scrpentum proprietatem contemplans humanam dcplorabat con- 
ditionem hunc in modum. 

Crudeles Diui Serpens n&uus exuit anncs % 
Forma non vlLamfata dedere moram, 
Anguibus exuitur tenui cumpeLLe vetuftas, 
Cur nos angufta conditione fumusf 
Huius Serpcntum proprietacis argumento IoannesSpondanus in Commentarijs ad 
OdyffeamHomcri,conaturParacclficamIapidis philofophici doctrinamconrirmare. /Jb.i6. 
Harcautemratio nunquam nobis potuitarridere. Galenus quoqjhac anguinapro- Lib.i.d<-u 
prietatedu&us,Serpcutespilosnon poffeinduidemonftrabatJquoniamhsecanimalia temp. c. j. 
infubterraneofpccuhyemedelitefcentiacutem ficcam,ritu animalium teftaceorum 
nancifcuntur :proptetca pili ab ea prodirenon poflunt :ideoq; illam verno tempore 
C exuunt. Quamquammuki fuerinthuius opinionisanguescandidosin exortuCanis 
fene&utcm dcponerc; quod a veritatcalienum e{fearbitramur?hoc cnim in Italia non 
obferuaturjneq;adducipoiTumus,vtcredamusincalidiorictiamOrbJs plagaaban- 
guibus tam fcr6 fpolium relinqui. Dccaufa autem, proptcr quam Serpentes quot an- 
nis cxuuias yetercs amittant, Authores interfefcntentijs variant. Poetae, qui perpe- . CurSer- 
tuasfabellas agitant,huiusrei caufamfummoamgnantlouijqniolimhominibusdc }***** fp°* 
fc ob facrihtia optimemeritisiuuentutem perdoifuarium afellum mifit,(ed bellia tan- ^ um fy 9 ~ 
tumthcfaurum, ob fimplicemaquam, anguibus vendidit. Hancautemfabulam Gcor- HAnt * 
giusSabinuscleg,ineiffimisverfibuscxplicathuncin modum. Li.A.Eleg, 

Iupiter imperium quo tempere cepit oLympi^ Eleeia 1, 

Ft Superis pulfo iura parente dedit. 
Sanguine taurorum faciebat facra Tonanti 

Vulgus,agebatur fejius in orbe dies. 
Jupiter his motus facris ,quodcumq; rogarent t 
Q idfore iurabat perfuafceptra, ratum. 

Conueniunt hominum cttus , omnefqi iuuentdm $ 

Lzderc quam p»(ftt nulla fineffa petunt. 
Annuit Omnipotens , tardumq; vocabar afiltum^ 

jguofenior Bacchi vettus alumnus erat. 
&£f age , dona pijs , dixit , mortalibus affer : 

A loue mandatum munus afellus obit. \ 

Sluid tibi cum taLi.pccudum turpijjima dono f 

Te graue lignorum diguius ejfet onus. , 

Ecce fitim fijfus dum colligit inter eumdum 

FLetlit adirrigui flumina fontis iter. / 

guadrupedcm vidit ,qui talia donafirentem 

Seruator Liquidi gurgitis hydrus ait^ \ 

FLuminis. huius erit tibi copia nulla bibendi, 
Ni mihi , qujt portas tergore , dona dabis, 

Heu pecus ignauum^ c&lefti nettarc munus 

Nobilius vilivendit afeLlus aqua. 
Jnguibus exuitur mutata pelle vetuftas^ 

Triftia nos fenio fata premente manent. 
4t rudibus caueat ne quid committat afiLlis % 
£>ui bene curatas res volet ejfe fuas. 
VcrumomifTisPoetarumnugamentisAadferia accedentcsdchocIegendumclTevi- r - r P l*s 
• rumdochirjmumQuercctanum aiTcueramus,qui idattribuitcuidambaIfamo,quod 77 , 
interr.fi finutanquamm proprio Ioco,macrice,&f em inariocontinetur:idcoq Ser- F h 
pcntes vt pelle vcteri dcpofita nouam induanr , hoc balfamum a vifccribus terra exu- 
. gnnt.&potimmum dum menfibus frigidiiumis finc cibo latibulantur: nccflarid 
cn.mtunchocprctiofomtur* baltamo aluntur,quoomnia a nimantur s & vegetanti opin 3uep 
ciiius poftmodumope, vcrno temporc , omnia rcumifcunt , & Eorulcnta euadunt.Et Itanif 

ficimm 



H Vlyffis Aldrouandi 

viciflim appropinquante Autumno,omnes huius balfami vegetales fpirirus in fubter- g 
raneos meatus,tanquam adfuam matricemreuertuntunquo rurfumSerpentesiter 
fuumdirigentes,fuas cryptas repetunc»vt hoc fpiritualt alimento denuo f.uantur. 
FateturqjQuercetanushocnon aSerpentibus,fed abeffe&ibus didiciiTe: iiquidem 
angues fub terra brumali tempore degentes,pr«dido radicah balfamo imbuti non fo- 
lum,vereaccedente, vetus fpoliumexuentes,tanquam iuuenes,diuagantur,fedcc- 
iamfacultatem auferenda; lepra? adipifcuntur,quam virtutem natura alijs medica- 
mentis noneft impertita.Etquoniamambigerepofleraliquismulta ahaanimali^, 
prceter Serpentes,hyeme in tenajcauernis habitantia hoc radicalebalfarnum pofle 
participare jRefpondetQuercetanushanc proprietatem folisScrpentibus a natura__» 
fuifiearrignatamiquemadmodumantithor^ facultatem extinguendi venenumtho- 
rae,'natura largita eft. Denuo quiaaliquisingcnioacripra?ditus dubitare poccrat, cur 
huius balfami efficacia venenum aSerpentibus non auferat, atqiexpugnet jiterum 
refpondet tn apibus Ctiam mellificis aculeum obferuari. 

Ca-rdanus in hiftoria fubtilitatis, a Serpentibus Vere fpolium deponi aflerit ob fic- c 

citatem,quam hybernaftmecontrahunt,illifq;contingere,quodhominibusaccidit 

elephantiafi laborantibus fatctur j quoru cutis ex vaporc humoris corrupti ficcata ele- 

Exerctt. llntur , Scaliger vero in exercitationibus contra Cardatui, id aficcitateanimalis mini- 

lSj?« me' prodire poflefcribit i (iquidem ftellio exuit fene&utem, cu nullam ficcitatem par- 

ticipet . Prstetea arborei longe funtficciores, &tamen nullum corticem murant. 

Item Cantharides interanimalia infe6ta ficciflimasiudicantut",neq; tamen, vmente 

anno, primas exuuias relinquunt. In hac dilfoluenda difficultate, nobis magis arridec 

Greuini fententia,qui vernationemanguium genuinampellem efleminimeputat,fed 

Lib I. ek potiusfpoliumcxmuco,&forde, inftarmufci, in latebriscirca corpusanimaliscolle- 

Venenl ^ 3 ' & ficcata genituro, quod poftea Vere e cauernis exeuntes, & circa loca angufta fe 

arTricantesdcponunt. 

Vera opi- Pra?ter hcec,Serpentesa natura longam fibi vitam comparaiTe dicunturjidqjab 

tiio de fpo- exuuijsdepofitisdmvanaremulti exiftimant. Attamen hocoptimaeiocinorisconfti- 

luanvnln. tutioni attribuendum eft, quoniam ab exoremento feileo diligenter expurgatur ; q 

cum in cyftifelhs magna hinus excrementicopia contineatur . Verumhsfitabit ali- 

quis, ficaufa longeuas vita?priuationifellisattnbui?ur, vtCeruis,atteftante Mercu- 

Lib.i.var. r iali,contingit ,Serpentes igiturob fellis redundantiam duiturnioris efle vita? non 

leci. cap. eritalfereudum.Hancdubitationem vna cumPnilofophodifcutirous,dumhuiusani- 

21. malis viuacit?tem proba?, & opportuna? hepatis coftitutioni aflignamus j quoniam et- 

iamaminimahumoris felleiportionehcpar diligenterexpurgatur: dum felSerpen- 

tum pet venas non cffluens , eorum vikcra, & corpus non vexat . Tale enim virus ad 

membranam illam dentes operientem continuo dilabitur,vtad quemcumqj i&um 

illisin promptu,& praeftofit. Immo cum id per venas non permeet ,non folum ha?ani- 

mantesfuntdiuturnioris a?ui,fedetiam amultis afredtiombus funt immunes , quibus 

Serpentes ^ c ^ ter2 , an j man tes, ob nimiam huius excreti venas intrantis abundantiam, funt obno. 

r* nt *!" % \ Xt Prasterea, iuxta nonnullorum fententiam, Serpentes diutumioris vita? e(fe ferun- 

dwtnrmo- turjC . uon j 3m mvi&u admodum parci funt: namfimorealiorum animahum come- 

r// " <lerent,eorum imbecilluscalorextinguererur,&illicdperirent. Ca^terumadhuchi- H 

ftoriahajcaliapremiturdimcultatejquandoquidemfi anguestarodebili calorerefer- 

ti funt ,non poterunt annos ducere diuturnos. Nocandum eft Sei pentes.in compara- 

tioneadaliasbeftias,hunccaloreminnatumfuajnaturxhabereproportionatum,atqj 

humido radicali vifcofo tenaciter copulatum , in quo adeo probe conferuatur , vt ob 

vifciditatem non ita celeriter euanefcere valeat : Idcirco haec animalia diuturna lucis 

vf irafruuntur.Idetiaminplantis perpetua coma virentibus meridiano iubare ltici- 

dius eiTe videturietenim ha. tempore brumali folia non deponunt ob vifcofam humi- 

C«r ali- fa t2il( , m 5 m q Ua earum refidetcalor,quiadradicestunc temporis recurrere nequit, 

qnt pUn- - uema( j mo d um aIijs plantarum generibusaccciderefolet. 

t<skyemc~> ^ ccemC v ioilantia,quammultiSerpentupropriam effe autumantjquadecaufu.,» 
folianode- p QCt3e h ort um HefperidumaSerpentibuscuftodiri fabulati funt. Ad idalludensMar» 
fomnt. ^ a j. s ^ e _ u0( j am pomorum munufculo fermonem habens fic canebat , 

Noft 



H fi:. Serp. &c Drac. Liber L 13 

A A r 0« *»m Majfylus feruat pomaria Serpcns, 

Fegius.Akimiwec mihiftrmt a^er . r Lib. to, 

Alij tradftn-r, qeod Serpentes diei no&em coninngunt perufgilem, dum oculis apertis fyig, r » 04" 
fomnuracapiuru.Id Phylcs verfibus iambicis fic eiegantcr expreiiit, 
jQ-r&c K&QajJiii, k&) Sozit 7rtt&tv /SMtthv» 
Otptt t% Kctl 7r7to% y *ct.i Qvpx ^A»p»{ Afor. 
Idtft. 

£>uomodo dormit, & finiul cernere videtur 
Serpens,& Lepus, & animofus Leo . 
Aurquia, vtadnotauitAriftoteles,iuxtanonnullorumopinionem > &Serpentibus,& 
pullis hirundinum idem contingatrpropterea quod horum animalium 6culilace'r.a- 
ti paulo poftpriftmam videndi facultatem acquiruntj quemadmodnm etiam cauda; 
tum lacertorum, tum Serpentum amputatanenafcuntur. Quamuis fcripferit Ifidorus 
oculos anguium eflfc paruos , & hebetes , raroq, m aduerfum intueri , cum-oculi noti 
» frontem,rediemporaoccupent5itautcitiusaudire,quam viderecredantur. 

Supereft prudentia, quam multi in Serpentibus refolgere referunt * eum facra: litte| 
ra?,&poti|fimummGencfi, prudentixSerpentinxmeminerint-. Multiauthoreshoe 
animalob prudentiam prasftantiflimum pnedicants quia totum corpuspericulisex- 
ponere folcat, dummodocaputill^fumfertietscumali^partesvulnerat.sfacilepriftii- 
nam fanitatein adipifcantur . quocirea qnidam hcbraebrnm iuftis de caufis afTerebant, . ■ 
Serpetemaftucunc^aaliaanimantiafuper&lfc.AuguftinusStheucusSerpentesinfa 
Biblijs prudcntes nuncupari voluit, quia longiflimc cernant, AtClemens Alexan- QpinJthe* 
drinus aliam afTiguat rationem, fcilicetquia trt malcficijs , qiiorum Serpens eft artifex, ** circa-j 
aliqua difcreriu , & futurorum conie&ura inueniri poflit . Nifi velimus illos prudentes f r **deti*m 
vocare,ex Aeliano,quiaimpendentem peftem,terrarnotum,cceli falubritatem,& fiu- **£««*»>• 
gum fcrtilitatem praefagiant .: nam^quinqjdiebas, antequnmHelicefunditus euerterer 
tur,Serpentes omnes . & aliae betehuius geaeris abeo loco cxierunt. Bafilius ver6 
ditplicem prudentiam •conftituit ,vnam proprij edmmodi cuftodem , & alieni doli Hm * Ll * m 
£ obieruatriceni,quam Serpens fibi vendicafle videtur, akcram ftatuitcfle virtutcm^* 
V agenda.,&nonage«dadefinientem.Primamigitur nortproprieprudentiam,fed po- 

tius cailiditatem,& aftutiam nuncupare poterimus.lded nonnulliSerpentem proaftu prudentU 
<iepingunt,&hanc etiam ob caufam in caduceo Mcrcurij cSplicari putantjquia Anti- Juplex. 
quitas caliiditater» , & prudentiani eioqucntia; per- virgam defignata? effe neceifariam 
oftendere nitebatur. Alij demuSerpcntescognominarunt prudentes , quoniam abfq, 
pedum 5 manuum,alteriufncexterioris organiadminiculo celeres fint,figurafq;varias 
aifequantur,nec non inuolmo, & reuoluto motu in quamlibet pactem progrediantur. 
ReliquumeityvtdeSerpentumla?{ionealiquidinmedium afferamus. Namhoe ani^ 
mal naturali inftindu, fi femel tantum arundine percutiatur , tanquarh iners , & mor- 
tuum iaeere folet ; Verum fi frequenti petatur idtu 5 tunc ingentes colligens iras totis 
viribus percueientem mordere conatur. De hac proprietate Phyles fic cccinit. 
1u> Sovuxt <rv9ii)t; o Qpacvt; aW^ o$tc , 
KitQ' ola. QamTav «V £\ rt/^WC WoAAatx/?, 
w , Op^« rt KtndaoZy Kctl <wpo/S«eAA«/ ro ^ofitti 

Ideft. Serpens arundinis iacet percujfu iners, 

Ctu mfirtuus , quod fi frequens plagam inferas 
Attollit iras , ere catuleo emicans. 
Accedit deniqj proprietas , quam recitauit Ariftoteles in hiftoria tte partibus Aaima- r l 
lium.Videlicet caputaSerpentibus,reliquoquiefcentecorporeinoppofitam parten^ 1 ' ^'* 4 ?' 
verti.Huiusreicaufam in Anatomicisaffignauimus,dumSerpcntem volubili ftruclu- * * 
ra conftare, & eorum fpinam vertebns cartilaginofis, & flexilibus integrari pro- 
nuntiauimus . Id totumnatura neceffario illis impertitaeft , vtpartemoppofitam la;- 
dentia vitarepoffent. Aliterpedibuscarentesfemetipfosconfcruare, &tuerinequi- 
rent. Adfinemaliqui propriumeffe ftercorisSerpentinibeneolcre,idq;obficcitatem 
illiscompetcreaifeuerantiusdicunt. LegimusquidemapudCardanum inplagaln- inlihi<L~» 
dica orientali fita jnter Calccuthum , & Cananor ,Serpcntesmultosdiuagari, quiab fubtil. 
orefii2uiifuiiumj&5mofciinftar,iucundiftimumoiiorcmfpirant. 

B TEM- ~ ♦ 




14 Vfyffis Ajdrouandi 

TEMP E R A M E NTVM: 

IRC A Scrpcntum temperaturam infcholis Philofophorum , & Medf- 
corti nonleuis agitaturcontrouerfia, numanguesincalida, velfngi- 
datemperiefintconditiiti,quon]smdehoc,authoresgrauiirimi hbi 
inuicem fententijs aduerfantur . Nos in praTentia, vt noftra fertopi- 
... ^^w£l& nio,iratuimusadhaerendi)tTieflecGLHimatthontatibus, qiiianguinam 
*' e naturam ad frigidum tehiperamentum reftrunr. In primisGalenus 

. er ' * noftrar fauet fententias multis m locisj cum aJici bi omnes Serpentes eiTe naturaefri- 
pis.cap. . ..^ credidit : idemqjRhails fentire videtur.; Alibi euamagensdelocis affe&ispro- 
l,h.€. vlt. mulgabat cun£ta ammantia frigida? temperiei , bruma vrgente , tanquam mortua ol» 
viokntiamirigoris in- latebris quiefcere, deinde jnter ha^c Serpentes recenfebat. Qua? 
opiniononreceduab Ariftotelisdodrina,quiinhiftorijsanimal£umpronuntiauitSer- p 
pentesideoeftefiigorisimpatientesiquomam fiigidi funt: quaderehyeme ad cry- 
ptas,in quib.useft calor ,libentiflimefemet recipere 3ftruir. Pranerquamquod idem 
Atiftoteks hos animantes voraces, & minimebibaces ciTeconftituit : fed appetentia 
frjgiditate ftimulatur ,funtergoSerpentesad frigidum reducendi temperamentum. 
Zt.io.cap. PHniiisquoqj ooftras accedit fentcntiae,dum modicum fanguincm,confequenterq5 
72. exiguum, & imbecillumcaloremj & nullum fudorem anguibus ineiTe fcribebat. Item 

t J V " Greuinusintertiuperosauthoresnonfpernendus,dum fermonem habetde venenis, 
* maltiSj&validisratiouibusfrigidamSerpentiim naturamftabilire conaturaduerfus 

fa f' lr jllos,quioppofitamopinionem tutarinituntur . Vt omittamusauthoritatemclarifs. 
Mercurialisdicentis Serpencese-ifef igidos,propterea quoda Serpentibus venenati 
mirificoquodamfrigore ftatimtentantur.;Namhoc.afrigiditateSerpentis,autveneni 
prodire non poteftiiino quia calor natiuusab extimis partibus ad penitiores,&pra?ci. 
pueadcorfeconferat,pra2terquamquod.ca!or innatuspatietisa venenofuperatur, & 
cxtinguitur . Nondefuntinfuperinnumeraefererati6ne.s„quibuseamdem polTumus ^ 
ftabihrefententiam. PrimumSerpentes fimanibus,folftitioetiamaeftiuopertra61:en- 
tur , infiaaem manibus frigiditatera communicant : itaut nonnullihac caufa motife- 
brientibusSerpentestracl;andospra;ht>erint,vta2fl:uansfebriscalorretunderetur:quo 
pera&opoftmodum ijdem Serpentes,iuftar glaciei,frigidi in le6lo remanferunt, Dein- 
dehabemushancvniuerfalepropofitionemiPhilofophoaflignata, fcilicetproprium 
c{fecalorisdilatare,&aperire,&viciffimpropriueiTefrigorisc6ftringere,&indurare 
' ideo iuxta hanc do&rinaanimal habens laxiorempellem,confequenterq; poros aper- 
to s in temperamentocalido,habens vero porosclaufosintemperamentofrigidoerit 
coUocandum Pellis igitur Serpentum meat.us adeo cla ufos habet,& caro eorum adeo 
dura,& denfa eft,vt haec perpetuam frigiditatem adiuichm habere demonftrent.Am- 
pliusfciendumeft , teftificante Galeno ,aliquid frigidum, calidum , ficcum, & humi- 
* dum in relatione ad id, quod temperatum eft niicuparij fed inter animalia homo toto 
genere temperatum eft animal hinc aduertendum eft,num Serpentes horiiine, vel ca- 
lidiores,vel frigidiores effe d.icantur. Itaqj in cognitione temperamef orum, vniuerfa- j. 
lis propofitiolegiturapudGalenum,nempequoanimalmaiori,velminoricopiafan- 
Sa&ulsau- guinis redundabiteo maiorem,velminoremcalorisabundantiamhabebit:propterea 
*et calo- anguibusjcuminfuafpecieminus quam hominiinfitfaoguisjproculdubio conclu- 
rem. dendumeft ipfos effe frigidiores.In di&orum confirmationem alias duas non fpernen- 

das rationes addere poffumus. Prim.a eft, quod Serpentes quacumqjtranfeunt, fempec 
*GUimdam viam humido, & vifcofo humore defignant ; cum autem excellens humidi- 
tas comitemfemperhabeat frigiditatemihinccolligendum eftanguesinfrigida tem- 
peraturaeflereponendos.Secunda ratioeft,quiaSerpentesouaadmodum tenui cor- 
ticemunita enitunturiquare ficalo,re iniignieffent referti, proculdubio putamen ouo- 
rum durum effet , quale in ouis gallinarum confpicimus ; cum in gallinis egregius, & 
e 20. validus calor obferuetur.Exaltera parte Petrus Andrcas Matthiolus, in commentarijs 
*"** ' a dDiofcoridem,praedicWententia:videtur refragari,dumSerpentes temperamento 
calidos eife arbicraiursfortalfisnixusAuiceaua: verbis^qui mirabaturinuentoseffc 

homi- 




Hift. Serp> & Drac. Liber I. Sf 

A homincs,quiSerpentesfiigida:tempericieife crediderint. Quarnobrem Matthiolus Fen.S.Iib. 
argumentaturhuncin modum. $erpentes,bruma premente,ad latibulaconfugiunt, q.Traff.$. 
quiafrigidiorcmacrcm {'uz temperaturjecalida» aducrfum vitanr; quemadmodunipi- eap.n. 
fccsnaturafrigidijcumprimumaeris caliditatem fentiunt, illico moriuntur. Pradi- 
iSam Matthioh rationem diffolucre debemus dicendo , Serpentcs ob frigtdam tcinpe- 
raturamhyemelatibulari,&pifcesextraaquam interire,nonobaeris, calorem , fed 
quiaampliusin proprioelementonon verfantur: ficiiifi vice verfa multa alia animaha 
in nquis vitam traducere nequeunt , patiter veluti homines temperatura biliofa' hye- 
me optimamtranfigunt vitam,aftate vcro obcalidum temperamentum agerrime fe 
fehabent. Serpentes ergo natura frigidihyemelatitant ,ne mgens anni tcmporis fri- 
guseorum calorcm natiuum veluti fopitum prorfus extinguat . Idqs tali tempore li- 
quido conftatjliquis ecauernisSerpentes eruerit, illienim ob magnam calons imbe- 
cillitatem vix femetipfos mouere, & proficifci poifunt. Dcmum fi berpentcs cffent na- 
tura calidiores, diuturnam vitam finealim6tis , ob maximam natiuicalons a#ionem ? 

£ degere non poifent : Ateorum calorcum fitvaldelanguidus,per diuturnum remporis 
brumalis fpatium in Ioco fubtcrraneo finccibis morantur :hac de caufi* natura illis 
carnem , & pellem folidiorem ,& craffiorem communicauit , ne infirmus eoruin calor 
cito euanefcere poffet. 

COITVS. PARTVS. 

NTEQVAM veriim congre(fum,&partum Serpcntinum ponde- 
rcmus : neceiTarium 'cfle aibittamur Serpentum geneiarionem ad 
mentcm Antiquorum cxaminare. Poet^mprimis commcnti funt 
cun&a animantia veneuata ex fanguineTitani.mconceptafniTe,qui 
cimadueifusSaturnum, &OpimbelligerareaufuiTent,tandcmalo- 
uefuperatiinterfecTrfucumt ,quorum de cruoreNicander lnTheria- 
£ cisortoseiTeSerpentesdecantat. 

Fama ef nrultiplici vtsriataphdangiaformdy 
Cmnecj;frpcntum gmus , & qua c&tera turba efi y 
Letbafe t)mncfou(nt,fundunt,fpirantq;venenum> 
Anguipedum fufo prodtffe cruore gigantum. 
Alij Serpentum originem ex guttis -fjnguineis amputati capitis Meduffdimanaffe pro- 
mulgarunt. IdcelebratOuidiushuncinmodiim. Lib.^Me^ 

Cumq; fuper /ibycas vicJor penderet arenas tam. 

Gorgonei capitis guttacecidere crutntx , 
£luas bumus excipiens Varios animauit in angues. 
Alij ex frra , feu potius ex putredine tefrasSerpentes prodijife , hacque ratione Pytho- 
nem rnagnum iltum Serpentem ohm prOgenitum fuiffe litteris demandarunt ; quenx-> 
poftea Apcllo interficies Pythius fuit eogaominatus, indeq, ludi pyrhij ad perp.etuum 
huiusfa&i monumentut» mftituti fuerunt v in quibus vi&or efculeisfrondibus corona- 
l^ batur. OuidiushuncSerpentisortumeleganterdiuuJgathisverfibus. Lib \ Me 

Ergo vbi diluuio tellus^ lutulenta recenti . ' 

£oftbuf&tbtrtis,dltoq;recanduit4fuy .. 

Fdidii y innumeras fpecies , partimq; figuras 
Feddidit antiquas rpartim noua monfira creauit. 
Jlla quidem mllet y fed te quoq^maxime Python 
Tum < genuitypopulifjf-j nouis incognitc Serpenp 
'■ Terroreras* 
Quimquam alijfcripferint non ex terra Jed ex fanguinc Pythonisomnia animatia vc- 
nenata in cundas regiones propagata fuiife . Verum poftquam verba fiuttt de ortu 
■Serpentum ex putfidis prodeunte ,nOn erit ab re pra-di&rsaddere eorunropinionem, 
quicx putrefcentibU5humaniscarnib\is,vel potius excorrUpta fpina? medulla Sex- 
pentes generari ailtUetanr. IdPytha goreorum fecia J tvec non Plinius litterarum mo- 
mmentis coHlecrarunt : ^uodpoftea^Ouidius ^onfifmat hiscarrBinibus. - 

B Z Suni 



itf.J. 



16 Vlyffis Aldrouandi 

Sttnt qtti eum claufo putrefacJa efi fjdna fepulcra g 

Mutari credant humanas angue medullaf, 
Propterea Virgilius huic adhaerens opinioni de fcpulcro Anchife Serpentem prodijffe 
finxit,duminquit. 

^JEtoid. ' r ~~~ m *""""" cttm ^ rictts * n g Uis *b iws 

— i# Septem ingens gyros,feptenavoluminatraxtt y 

Amplexusplactde tumulum, Lapfufifiper sras. 
PariterSiliusItalicus verbafaciens detumulo Zazynthi ad imitationemvirgilij fic 
canit. 

c i & *& gratocineres decorarathonorc> 
Etvifus fide (forrendum) prorupit ab ima 
Caruleus maculis aurofqualentibus anguis. 
Itaq; Prifcihac fortaffis rationcdu&i , yt narrar Plutarchus in CIeone,Scrpentes He- 
roibus confecrarunt. Aelianus igttur contemplans hanc Serpentis gencrationem— > , 
tandeminh2ECprorupitverbajnempe,velideiTefabulofum,veIadmyfteriumrrahen- F 
dumeffe: namfialiquishomoirrationalem ducit vitam,isinterratantummodo Ser- 
pens venenatis afflatibus humanam focietatem corrumpens, tortuofis cowirationibus 
quotidiedolos machinans, in latebris turpia exercens: a?quum crat, vt ruuus defun&a 
carotaleanimal generarct,ficq;pramiium Serpentinis moribus dignum referretim- 
probus,dum mortuus paterSerpentisefficitur. Hisigitur,moralibnsomifiis, nonnulli 
manifeftanc naturaliter ex eorii cadaueribus Serpentem oriri, qui ante obitum, cada- 
uerSerpentinum ojfecerinc.quamobrem circumfertur Archelaiepigramma(referen- 
tc Antigono) quod fic fe habet. 

J» Narrdt. CuncJa in fe alternis aui vis longa reuoluit t 

mirabe Etvicibuscertisomniamundusalit. 

E curua fpina Serpens (res mira) medulla 

Nafcttur, hoc monjirum putre cadauer hahet '. 
Traxerat exanimi viuus Serpentis odorem y 

Pojl fua> quem rurfus funera gignit homo. £ 

Credamus nafci Cecropem potuijfe bimembrem. 
Exemplis res eft nunc ea mira minus. 
NoneffcigicurprodigiofumexhumanocadaucreSerpentis ortum crcdendum eftj 
& eo ma£ts,cum Ambrofius Pareus vir proculdubio fide dignus fcribat Auenio- 

U.a4. **}• nen ^ em mremdam opificem , quo temporc ipfe in ea vrbe verfabatur, feretrum plum- 

ao. beum s in quocadauer erat,rideliter vndiqjferrurainatum ,ne tantillumaeris ingredt 

po{fet,refera(le:interimaSerpente inclufo adcolethali ic~tupercuffnmfuiffe,vt pa- , 
rumabfuerit, quinperiret . Itaq; multo magis ex terra , &imbreputrefcentibus Ser- 
pentes pt ogigni poterunt. Id Macrobius innuit diccns. In Aegypto ex terra , & imbrc 
tnures nafci,alijs vero in locis ranas,& Serpentes produci. Hanc obcaufam Nerui Scy- 

r ., thiaipopulijtefteHerodoto, quadamaeftate,anteDarij expeditionem, folum mutare 

m~4* coa&i 1 uemnt: nam tanta Serpentum multitudo ex illo folo procreata eft , vt tali re- 
li&a regione,cum Budinis impofterum habitauerint . Itcm Amyclarum ciuitatem 
ItaliscinterCaietam.&Terracinam fitam,aSerpentibusdeletam tradunt ,quiain- u 
numerabilis increuitSerpcntum copia,quiex vicinis paludibus nafccbantur.Quamuis 
altjreferant pr*didam vrbemaSerpenttbus fuiffe deftru&am, quia nulli angues ibi 
occidebanmr : fiquidem ea vrbsColonia laconica fuiffc dicitur ,&Serujus Laconcs 
pythtagorica: fe&£Conftituitaircclas,qui ca.pxo$dyiw interdicebant, ca potiflimum 
du&i ratione, quia humanas animas in brutorum animalium corpora , magno probro, 
tranfmigrarccrcdebant. Qu»dplura?in corporibushumanisctiam viuentibusScr- 
pcntesgcnitos Iegimus. NamoliminHungaria iuxta fiumenTheifanaccidit, vtirt 
multorumhominumaluoSerpentes naturalibus fimiles gignerentur,& ob idcirei- 
ter f tria hominu millia pcrijffe feruntur.Plinius etiam retultt inter initia belli Marfici ab 
gncilla Scrpentem editum fuiffe . Noshocin loco figuras nonnuHorum animalium 
Scrpcntibus fimilium cxhibemus,qu£ fimilitcr ex putredine in corportbus humanisge- 
siita funt. Immo excapillii mulierum producliortbus , & humidioribusSerpentcs pro- 
duci narrat Rhodigiaus » Sed Porta capillosmulieris mcnfibus laborantis iimo obru- 
\~&X "4" ~\ tos 3 



*7 



Hift. Serp. SsDrac. Liber I. 

i Effigies monftri Serpentihi ab humario vtero exclafi '•■' 

2 Vermis Serpentiformis vomitu exclufus. 

3 Monftrumanguineumabaluovkginaliexclnfimi. 

4 llluaiespervrinatnexcreta. 

s Rudimsntttmmillepedisperlotiumexcretuni» 






- 



€ 







% ^, 



i$ Vlyffis Aldrouwdi 

tos,modieo temporis^>atio,in Serpentes degcnerare affirmat id acciderefetis iubarum g 
cqui multi autumaoc 5 qu« flucntibus aquis expofitje, pa ucos poft dies .Scrpen tes pro- 
«teant. laetaminibus quoqj idem acciderc fcribunt , quando harc fub dio in loco con. 
cauo humorem colligentc fita funt, & ftramerito inte&a , ne fole arefcant. Verura ali- 
qui,ex Plinio, palum k robore in illo defigunt, ne ibi Serpentes innafcantur. 
¥i fnli- Amplius no poffumus no mirari, quod ab auibus ctiam Serpentes prodcant: quan- 
hedtur qn doquidemDcmocritus^referentePlmio)nonnullasnominataucs,quarum defongui- 
infimoSer neconfufo Serpens gencratur. Imm6 maior noftro animoincemtadmirano>dum e 
fens gene- fingulis fere plantarum fpeciebusfub fimo equino locatis, vermium ,& Scrpentura 
Mtuu ptoprias gigni fpccics,cx Cardano, intelleximus. Alij potimmum ex Saluia in fterqui- 
linioputrcfa&aSerpentes oriri aflcrunt . quamuis MagiPerfarum , authoreLangio, 
cxfolijs faltiia:infimCtocorruptis,Sole&Limafecundam faciemLeonis occupanti- 
bus,aueramcrulaefimilem procreant,cuius concreraatje cinerelampadibus infperfo, p 
damumtotamSerpentibuspleriam reprasfcntant.Tandemex lapidibusetiam gcnera- 
f *t J ri Serpentcs apud multos Authores legimus. Cardanusproditnoneflemirumexfub- 
Z*k.j.dz-> ftantia humidiori faxorum putrefcentc vcrmes , cVSerpentes gigni : nam conra&u luo 
rer. wr. i a pi^ cmatterunt}3t q ;CX illo attrito,&corruptoaluntur, &augentur.Totum idro- 
gA f* 2 9* boratauthoritasBaptilta3Leonis,qui(rcferentePareo)publicauit teporibus Martini V. 
r ., Sumrai Pontificis,in vafto, & folido raarmore inuentum fuiffe viuii Serpcntem mc)u- 

' ' fumjnullaiatamdenfafoliditateapparenteriraulaiperquamaer adiliudanimalfubirc 
* *' 4* poiTet.HactenusdegenerationeSerpentumcitra congteffumfatis, fuperqjdi&umfit. 
Ideo tamen non fit, quin angues (more aliorum animantium, J vt explicatum etiani 
fuitde muribus) fimul, venereftimulante,coniungantur. Siquidem Arilloteles,cum 
modumcongrelfus ouiparorum expofuiffet , de coitu etiam animalium lougorum ,& 
^Jjh.^d?—* cxpcdumWerbafecit,aiTeruitq;ijscoitumexerceri coraplexumutuopartium fupina- 
bijfr. An. rumj& perpartes fupinas,anteriores,nempe partesventris a collo vfq; ad caudainrel- 
*ap.$. lcxit.Voluitigttur AriftotelesdocereSerpentes,cum exigua quadara fui partecopu- r 

Icntur , non pofie pra? nimia corporis prolixitate , facile adaptari. Idcoqj cum careant 

Serpentes rnembris, quibus amplexus fieri folet,flexilicorporis agilitare vtuntur , & complcxu 

qmmodo rnutuofefeobuoluentes veneremabfoluunt, Immoinhuiufmodi aclioneadeo func 

t/enerem^» inter fe contioluti, vt intiientibus vnus Serpcnsbiceps effc videatur. & quamuis dixe- 

nbfolMMt. ritaliquisS^rpentes,teflibus carere, &propterea congrefluni ritu aliorum animan- 

tium non^jprCxcrcere : attamen fciendum eft exfuperius rdrratis de natura, & mo- 

ribuseomtidemadauresAriftotclis,loco teftium duos habere meatus,quivenereo 

tempore,femirief2Etifico impienrur:quotempore poflmodii,tx Aeliano, grauiflimum 

odorem fpirare folet.CaeterurnSeVpentes non folii cu animantibus propria; fpeciei,fed 

cu alijs etiafpecie diuerfis cogrediuntur. Quandoquidemmulti promulgaruntmure- 

nas ad ficcti litus elapfas cogreffuSerpcntum impleri;cui fententixOppianus adftipu- 

%ih. I. de latuscft:quamobremPliniusfcriptureliquit,iuxtaaliquorumenteTn,murcnaseiTeta- 

tifa tum femihini fexus , & cx Serpentibus concipere : ideoqj Pifcatores huius non ignari 

w * fibilum Serpcntu orea;mufa'ntur,qUomurenxeuocataBfacihus ab ipfis capiuntur. Ve- u 

rumhuic opiaioni Atheneus, & multi alij relu&antur.Circa partum , effe in Afia Ser- 

pentumgenera narratAlciatus,quos ore eniti hominumopinione compertumeftj 

qui author de Amphisbena fortaffis verfea;faictt,. Alioquin , iuxta Ariftotclis fenten- 

tiam , animalium expedum,alia pariu^t animat^ vtvipcra,aliaouum,vtgenus pi- 

fcium,&cajteriSerpentes. Ouaauffifti contindata quadam ferie contexra funt ad 

inftar moni!is,fquod gutturis muliebrfs "ornamentum effe ; folet. Hsec oua ex Plinio , iri 

terra conduntur & fequentianno angues excluduntur.Occafione quantitatis ouorum 

Serpentini generis,qua;rifoIet,anSerpentesvltra qucmdam numcrum determina- 

tummultiplicentur . Cardanus vltra metam quamdam Serpentes non multiplicari 

avbitratur , hac potifllmum du&us rationc , quia humano gencri admodum infefti , & 

peftiferifint. Ex alteraparteScaligcr in exercitationibusaduerfus Cardanum , pra?di- 

^xenstt fa m explodit fententiamrquoniam fiilla vera effet,nulla planta vcncnata v. g. aconi- 

Mh tum,&napellusplufquamvnicumfemel proferret,quodvcritatirepugnat3 cuou-* 

praediclae planta?,vt expcrientia docct, copiofiflima producant femina.Non poflumus 

jgitur prsfcriptuin vcnenorum numer u aflignatc. Prstetea addit Scaliger non impen. 




Hift. Scrp; 5c Drao Libcr V i p 

A derc pcr/culum 3 vt vniuerfum humanum genus a Sei pcntibus dclcawr. cum maxim» 
p ari icr rarum «rbis huiuimodi animalibutcarcat. 

V O X^ 

VALIS dtvox huius animalis»ex do&rina Ariftotelica percipicn- 
dumcft. nam in hiftorijsanimalium,intcr animantes lingua , &pul- 
monibus praeditos nonnulla collocabat animalia, vtSerpentcs,qui 
longum fibilum ederc folcnt. Atquiah*evoxanguibus,&teftudi- 
nibusquodammodo vidcbaturcomunis,propterea Plinius animad- 
ucrtcbat ab anguibus longum fibilum,& a teftudinibus obtufum red- 
di. Aliter caetcri authorcs vno orc Ariftotdi$>& Plinij fcntcntiam confirmant. Author 
Philoinelaeficcanit. 
B Ecce venenofus ferftndo fihiUt anguis, 

Lucanus pariter huic afferto fubfcribit, dum ait. 

guedftrident , vluUntqifer* , quodfihilat anguis. L&fharf. 

Baptifta etiam Maptuanus idem fentit, quod casteri, dum inquit* 
*» celuher quando ore trilingui 

SihiU9y& caputattollens in pralia furgit. 
Ab afTertis colligendum eft fibilare nil aliud c(fe quam fibilum edere, quod de Serpen* 
libusdicitur. Imdquandoque competit ctiam hoininibus,quando,adaliquemdelu- 
dcndum , fibilum emittunt. Sibilus cnim cft fonus ,quicompreuis dentibus , & pa- 
rum didu&is labijs ahhominibus formari folct . Verum quia huiufmodi fonUmSer- 
pcntes fatpius craittunt ; ideo. fibilus tanquam vox Serpentis propria celehratur. Hasc 
autem vox (fibilus ) infingulari numcro mafculini gencris, in numero autem multi- 
tudinis, mafculini,& neutri apud authores legitur.Deinde eft vox aiquiuoca cura fibi- 
lusapud Poetas flatum vcnti defiguet. Scripfit cnim Virgilius hunc in modum. 

■ ■ ■ * venientis fibilus auftru EeUg.$l 

Q Infuper pro nominc ctiam adie&iuo vfurpatur : etenim Virgilius interdum ora fibila» 

nemp& fibilantia nomiaauit. ItemapudGraecos tfop/^oc , vel eapi<r^Qt fibitus expo- ., ^ 
nitur: dcindc hunc fonum proptie, homini,&poftea Serpenti attribuuut. Verum * ' lm 
ApolIoniusfcrmonemhibensdeScrpente cuftode vclleris aurei , fic fcribcbas. po/fu- * 
wiAwfMor , ideft immenfum fibi'abat: quamuis pe/£e<w in Grecoruin fcholis proprie ftri- 
deiemcdcrcfigniJficctuttamcaabHomerointerdumproiibilarcvfurpatur, * ,. jr lQ j^ 

GRESSVSf 

i f\ , (*■ 

ERPENTES conuolucndo femetipfos ,&n*exuofis impulfibus V*- 
cederepubhcauit Galenus: cumnunquam>nifimariemes extenda^" 
tuciuxtailludVirglij. £>G.Anau 

' — Serptm ■ conuoluh Uthrieaterga. admin. 

immo ex Ariftotele v eodemmodo,quo interrareptant,inaquiset- Lik i. 
iam na tarc dicuntur.Non dcfuerut,qui in hanc venerunt fententiam,, %**£neid. 
SerpenrematitequamdecepifretEuam^pedib^ t . - ; 

tur. qnod Deuspoftliominis lapfum,dixitSerpcnti jmaledidus eris pr«eomnianima- ^3« ^f*. 
!i, & /uper ventrcm, feu pec^us tuum gradierisquafi prius vfum pedu habuifret* Chry- m f* 
foftomusttmcn aiiimaduertitScrpentem etiamantecrimcn Eua? pcdibus caruifle» 
Deumcjipoftprimorum parentumpcccatum ,iuifiireScrpenti>vt impoftcrum fupcr 
humumreperct squiapriuscredocorporefacultatem conuenicndi Euam habuiffctj 
quaremerit6damnatusfuit,vtfuperfolumfcrperet.Hocautemcftconformedoc>rinat j n ^ ^ 
Ariftotelis,qui fcriptis mandauit naturam noluiiTe temcre Serpentcpedibus carcrc, i HCe ffo 4* 
quoniam id quod optimum eftfemper refpicit,& profubieda fibi matcria opcratur, ^ 
faluti femper confulens,& fpeciebus conferuandis profpiciens. Praeterea alia afligna» 
lurcaufa 5 propterquaraanguibuspcdesdcfintnimirum,quianuUumcftfanguineunt 

«nimal» 




io Vlyffis AldrouandJ 

ammal , quod pluribusquam quatuor raodis fe moueat: vnde manifeftum eft ob lon- @ 

gitudmem Serpcntes effe enormes , atqj afymetros : hac de re pedibus carere neceffe 

guvreSet g^ pl ur ibusenim,quamquatuorpedibusincedere nonpotuiflfcntjquoniaminter 

fentes afj- a , imia ij a exanguia recenfenda fuiffent.Deinde fi duos,aut quatuor habuilfent pedes, 

tnetn di- q U1DUS an imalia fanguinea gradiuntur, oh incomwodam corporis longitudinem , aut 

cantnr» omnino fe mouere non potuiifent ,aut tardo admodum motu inceffiitent : q U are fa- 

tius fuit ad eorum coferuationem, vt quibufdam corporis flexibus,velutifuperiusfuit 

declaratum,mouerentuf.Hincclarum eftangttespergyros,&flexiones meliusgra- 

di. Siquidemdumfevolutant,vnampartem corporis flexionibus a terra eleuant,& 

alumfuperterramponunt. Ampliuscontra naturam aliorumanimalium,caputreii- 

quo corpore quiefcentead partem pofteriorem , ob vertebrascartitaginofas, vertcjic 

pqlfant. Neqjhoctemere fabricHii efta natura:ficenim fuum corpns longum, & an- 

ghiibus guftumJn partem aduerfam refpicientes rhelius tueripoffunt. Itaq;anguescoftis,& p 

ndmimcu- fquamarumnixibus reptaut,quas afummo gutture ad imamaluum azquali rationc 

lisgradian diipofuashabent. Squamis enimquafi vngnibus,&coftisqttafi cruribusinnituntur» 

tm„ j v Hae autem funt afpera? , vt in vipera ,CEecula , & Serpente Aefculapij faepe obferuaui- 

rous. Quocircafiaccidat, vt inaliquacorporisparte cofh collidatur,illic6Scrpens 

admodumlanguidus,&debilisin motu redditurjcum i&us ille fpinam foluat,per 

quamcorponsmotusagebatur.TaudemD.AuguftinusinGenefimfcribebatjSerpen- 

Cap. J. tes jj^ caiere pedibus 3 quia ,cum fintanimalia maximoaftuadnocendumpra?dita, 

necefie fuit ipfos repcre, ne eorum veftigia audirentur. Apud GrarcoSjetiam ii\vair£* 

tfQtii verbum eft,quod de motu Serpentum, & vermium circufertur,qui fe fe in ar&tfrn 

colligentes, & pofteriora attollentesprogrediuntur.iuxtaillud. . 

— ■ traclufe • cdligit anguis. ■"■'" 
Nam in Graxorum fcholis i/Autrvraa^a/ exporiitur voluendotrahorjqualis motui 
Serperitibuscompeterevidetur. Veluti etiam 'tpvrw ferperCY& xvXUiy volutarcai 
SerperitesattinereafTerunt. Iteni "ttffifitvt tacitus repcns vCrtitur,&adSerpenturri r* 
genus fpe&are fatCturHxfychius. Alioquin wfep/ar7r«7raai,quodverbum fignificatin 
orbem circumdo ,Serpentibus tantummodo competit , qoando fuis fpiris aliquid cir» 
cumdant. 

L O C V S. 

i 

IRCA loca a Serpentibus frequcntata , primd illa enumerabimus» 

in quibus minime viuunt,deindecunaa alia, tum calidiora,tum frigi- 

diora ab illis habitata recenfebimus . Plinius in primis animaduertit 

Ebufum omnium ariimalium nocentium ciTe expertem , neq; aliun- 

de inue&a fuftinere. Angli etiam referunt in Hybernia nullum vcne- 

nofurnanimalinuenirij&Serpentesnauibus illuc allatos ftatimin- 

cCrirc.Imrroterra exHyberniaallataconfperfoscontinuoexanimari. Fluuius quoqj H 

nonion^ ^Lituaniaeft, quinocuosanimantesnonnutritjimmofinauibusj?*« de- 

latis angues adheferint,cum primum huiusfluminis aquam attigerint,editofibiloalio 

forn. I. confugiunt, vt habetur in hiftoria rerum Polonicaru.Idem SardinixaccidereSoIinus 

prodidit. IdemGauleoniLybiaeregioniTextor attribuit.Legimus ctiamin hiftoria 

Jn Cernn* L^poni^Serpentes ibi n6 gignijneqsaliundeinue&osibi viuercpolfe.In Creta nullos 

*Qf ; cffeSerp5tes,neqjalios nocuosanimates Ariftoteles,Plinius,&SoIinusatteftatifunt. 

B-Uonius timeri nonnullas Serpentu fpecies folum eretenfe col€tcs obferuauit^ neqj 

veneno turg^tes effe arbitra tus eft,ficuti poftmodum expcrientia docuit: nam ab vno, 

quem perfequebatur demorfusin manu ,nullum aliud incommodum nifi folam cica<» 

tricem fenfit: hac de rc Antiquoru opinioncm poffumustutari,'quinullu noxium ani- 

mal m praedida infula morari affeuerarunt. Britanniam quoqj anguibus carere tribus 

«Je caufis aftru it Cardanus.Primo,quia ob immenfum frigus ibi pauci generari pofsur; 

lnlib<,&—> fecundo,quia illa regiooptime colitur; tcrtio tandem,quoniam, qui geniti funt, cx- 

fubtil. tcrminantun Scaliger vcro non iriiuria pradi&asrationes refutat;cum muita locz^» 

prsdi&s frigidiora» & culue» Serpcncum magnam copiam pcoducant : id igitur n a- 

turae 




/ 



Hift. Serp. Sc Drac. Liber I. 2 1 

A turalocipotiustribuendumeflfecxiftimauit.Sicutdcniultisalijslocisruperiuscftcx- 
arratum.QuiddieendumcftdeParadifoterreitri,inquoSerpentcm non verfarimulti 
autumant ? Abdias agens de topographia Paradifi d.elitiarii, feripfit Serpentem huiuf- Lt -7* *■> * 
wodi fcdem noti colere , quoniam pcr ipfum Angclus inuidiam fuam qxercuic : pro- A P°1 ' 
pterea aDeo diris affe&us paenis inlocobenedi&ohabitarcno poteft, Angelum cuim 
iiUv>roccupauit,cumDeiimaginem in homine perpcndiffet : quamobrem inuidiam 
concipiens viangelica Scrpcntcm ingreffus fuafit vxori Ada» , vt vctitfi aDeopomum 
Ctito comederct. Ha&cnusdelocisiiSerpeutibusnonfrequentaris. 

Modo adenumerandas rcgiones a Serpcntibus quotidie vexatas accedendum eft. 
Primum loca mcridici obuerfa reccnlebimus cUm multi authores in locis cahdioribus 
pcftiferosproduciSerpentcsaifeuercnt. OmiffaigiturinfulaColubraria.feuophiufa, 
quam,obScrpcntum copiam Plinius inhabitabilem redditam fuilfeaftruit: necnon ^ olttbrmA 
Melitajaltaliae infulaSerpentum feraciflim3,vbilapis,vcl terra GratiaS.Paulinun- &opbiufa. 
cupata,aduerfus vcncn um probatiflima nafcitur, immo & Pharo olim ^Egypti iufula, 

g quajex Acliano,mukis, &varijsSerpentumfpeciebusfcatebat. Reducereoportetad 
mentem Thcffaliam tanto anguium numero redundantum,vt,nifi a Ciconijs voraren- 
tur , proculdubio mcolas a fuis fedibus expcllerent : quemadmodum accidit incolis 
oppidi S.Viti in Gargano Apulia: montc, quos,vt notat Leander in hiftorijs, anguium 
multitudoadegitahd migrare. Addamus Arabiam,inquaHerodotusfcribitinnumc- Lib.3. 
rosfereScrpcntescirca thuriferasarborestanquamillarumcuftodcs vcrfari,quipoft-. 
modum in Aepyptum volare dicuntur , vbi » nifiab auibuslbidibus extinguerentur, 
totam Aepyptum diffiparent:qua de caufa a gente Aegyptia prardiclisauibusfummus 
habeturhonos. Neqj prartermittenda eft Numidia obSerpentumcopiam mcmoran* 
da,quoruuvmorfibusvenenofis,atteftante Ioannc Leonc,multi quot annis mortui Lli.deA- 
inueniuntur. In /fcthiopia poftea Serpcntes numerari non poffunt , nam ibi , vt nar- fiic/i* 
rat Pierius,inuicem in gyrum voluuntur,vt montis fpecicm intuentibus reprsefentent. 
Infuper totam Africam Scrpcntum adeo fcracem Sttabo,& Soliuus pratdicant,vt agri- 
colasaracurioeceffariopraealtas induantocreasjalioquinlcthalcsScrpentumidius ef- 

££ fugerenonpoffem: ideoqjibinafciturplanta Scorzonera vocata,authorc Porta,cu- Lt.t.Phy^ 
j.us vfusaduct(usSerpentestantopcEecommendatur.DeniqiPctrusMartyr,&Paulus ea f ,2 h „ 
Vcnetus tot,& tam grandes inlndijs vcrfariSerpeptcs,fcribunt,vt aducnis maximum 
timorcm arfcrant. C#terum aliquiacbitrantur in fblis regionibus calidis Serpentesdi- 
uagiri ob c onatam ijfdem animalibus frigiditatem, tum etiam,quia calorc magis mul- 
tiplicari, & citius augeri credant. Verum illa pars Europaeiuxta Scptentripnem fita,vt 
memoratOiausmagnus ,peffimos nutritScrpentes 5 licet quoad naturam vcneni lan- 
guidiores , quam Africanicffeferantur, Proptcrea inhuiufmodi regionc aquilonarij 
cx codem Olao magno , paftorcs ab anguibus per campos , & fyluas vagantibus maxi- 
mam noxam quotidie recipcrcnt, nifi opportunis rem.edijs muniti femper incederent. 
Itnmo in parte ctiam Septcntrionali regni'Indiae vaft.um cfle.defertum dicitur , in quo 
infinitifereScrpentcsftabulantur, Bohcmia fita cisnnrcLiuonicum,multitudinero, 
&mAgiiitudincm anguium pro4uc.it , vt paftores , cx Scaljgero , cum illis perpctua.* . 
bella gerant. Gcfnerus etiam recitat in montibus Hcluctise maximos Serpentes a via* 

f) toribus quotidieconfpici.Inltalia, &alijs ct,iamfrigidioribus regionibus multosSer- 
pentes,fed minus venenatos effcComelius Ca^lliis tradit : idcirco addit Scaliger iru* 
Lombardia, & agro Ferrarienfi variasSerpentumfpecies inucniri. 

Nunclocapeculiariayquibus vtplurimumSerpentesdcIec^anturjrcccnfercdebc- j n £j y 
mus^Grcuinusanguiumhabitationesftatuitefrecaulasjcafasrufticasscauernas, mon- ' 
t€s,&pratafecusfyluascaeduascollocata . C^elius Rhodiginus fyluas odoriferas ab 
a^nguibus frcquentari diuulgat . Quamuis plerumqj in montibus, & locis aridis liben- ic^pf^ 
t.iffimc vcrfentur. Vndc Nicander in Theriacis pronunciat in montc Othry varia Scr- i taT ^ ABt , 
pcntum gencra^vagari: Sed aducrteodum eit, quod author pcr hunc Graeciae montem, a H i Mtt ^ 
Kliquos omnesScrpentibus redundantes intelligereyoluitjduni cccinit. 
TrAtmttcandens nistCy&Affxr <vej>ribu x s Othrys . 
.Mufif reftilibus fcatct y & c*M4-yaltis >& dlt* %i 
4.C rigidd falebris rupes ^nemarofaf-, faxa, " 
Jgjtajitibmdui :,dr h^vm ^fpanre coltre . 

fifu* 



% x V lyffis 

Ttfis feps habitat^ ' 

Cauernsquoqj itint plerumq; parricularcs anguium fedes : quamobrenv^lianus circa 
puludemiitam Hixta Ephefiam mecropblim cauernamSerpentibusplenam inucniri 
narrat. Hic aliqui clcmentiam naturcecontcmplantur ,qu^loca dcferra Serpentibus 
hibitanda affignauit.vthinWtnridibe.ftias venenacasabhumanogenere 3 cuiuse{t val* 
deftudiofa, fegregaret. AtScaligcr hoc non argumentum, fed nugamentumefie exi- 
ftimac iquandoquidcni natura illas refraruni pattes confultb animalibusahVnauit, 

TerraSer- qua? ad corum conferuationcmjconferre pofient. Hucde caufa terram tophaceam 

fentibus a Serpentibus maxime appeti multi aiTeuefant,'quia & illam exedere, & in illa facikus 

grata, latibula parare pofuint, quare ad rem Virgilius (lccanebat. 

7 r Et tophus fcaber ,& nigris exefa chflydris 

''° 7%F* Crcta^negant alios aque Serpenttbm agros 

Dulcem ' ferre •■cibuM>& curuas priebere Utebras. ..'... ; M 

Quamuis no fcmper in fubterraneis locis fnamconfcruat habirafionem, fed intetdum 

Z.Ji.r.j^, hicaaacisarboribus ftabulantur. VndcOlausMagnusmirun? recitat fpedaculum— » p 
quod (hcet raro) in aquilone videtur : nam Serpcnces m cauatis betnlina?arborisradi- 
cibus , hyeme comorantcsfuo afflatu talera fecus radices excitant calorem , vthuius 
aVborisfolia alias decidua,durautebrnma , proprio rcferta virorearborem exornent. 

Betula vbi Quapropter incola,- regionis arcanorum naturar igiiari, hanc arbofem folia non depo- 

folianon^ nentcm facram putant.Huic nomultum difliinilc vidctnrfcribereSoJinus,quado nar- 

depmat. 

jnPo 




€au.< 

4. i . ;• l O OC T "«'• ~ ""*»••«*"»•••»■ v «j.J .1- 

Angues nius retulit ora Etyniiad.s Serpeinibusinfertari, quos flumina liluc deportant. Iramo, 

*vbi aciuis Solino tefte,ad ^ >1 '"'' , '' ,C nArfic «a.K/iW/./art^ „/»r.-i^-«i/-V/»/j£-— . c, — ^..^- ,._j: . 

e&etttr. COn-fiutint. 

V I Lj 1 V o- 



n 'aquis Solino tefte,ad Cafpias portas,e;quinocl;io verno accedete, Serpentes vndiq;per aquas 
deUcletur. con-fluunt. 



■ 




TE cibisSerpentum-aiithores longediuerfa fentire videutur. Primurrt 

( t nonnulHVerbrsilreraj paginas -mxi^terram ,& puluerem cibaria6er*« 

tap % ffl 1\!HV /1/ P cnti;m Mte-SWfeift' Sicjuidem in Genc'fi,cnm Scrpensad feduccn- 

Sl ■ '^^irwe C ^ )5 P r,ni(is n: ^ !?os par^ntcs , Diabolo organ um fe pra?bui.Te v - 3 tunc 

" ^*' Deusillidixit :fuper ventrem tutim gradicns , |f pulucrem"comedes 

cunais diebUs Virx tUce. Praicerquamqnod apud Elaiam habemushajC 

verha, Serprhtipanis eritfulms. Amplius apuU Miiiheam ha?c fcripta leguntur. Lingeht 

eap.e^. ffduercm.fcta Serpcns \ Prop^fe-a Ser'p'entes t't'rra,& pra?cipu'e dulci glcba vefci n#ti 

eap.S, c(Vncgand : >m:.du!cibus enihVftmimbpercdeledantur. idco Piimus Boam SerpenteM 

ladlisauidiffimamcfreprafdicatiNihildmiiUis 
jinguesU- omnes Serpentes effc- fotentur. Belionius omni infe&orum gCnereSerpentcs ali tefti- 
ilisaman- ficafur.. VndeTiieophrafius fcripfit anguespartcm Afnca;incoleutes, in qua rarifftm^ 
tes, pluit,OiHtmin tllisregionibirscopiose nafceteih'eomedere/Efteninv^o?, fiueeV/^W 

bef>iolaqua?dam multipes-coloris fufei , ; &fubciner'icij , quscontada illicdinorbem' *» 
Onifcifunt feconuoluit , latinis muiripcda', & porcellio nominarur. Vicriacus in hiforia Orientis 
berpentum aSerpentibus il!arnm ; tegidhum pipcralbui^A^braritradi 

. .fibusi. . , fe prielia n>es fe fc m utuoperunu nf. AfiquandoSerpentes eKiguo corSenti cibo vitam 

.v - degnntvquod^bptimc nofunt circulatorcs, quiaugues in capfulis ligneis'modico fur-- 

ftKe appoflcb cif-cuhrferunt. Etenim Wn^pofe liyemali penes ignem,vel fub ceruicali> 

/nejzaan- ve | j n a?ftua r jo pbfici in pyxide per-f )rata, vt faCil^ refp-irare poilinr, abfqj efca ad cem- 

guwus cq- pnsvfqivefnhm vitamprotrahtiht. Nbsin valculisSerpentes incinfosvfpatiofcmefiri» 

* en Jku» ■ ^ llie CIDO cbnferuauimus: irmmb Tarantulam viuam rloma in incermedio arundinis a4 

nos mifTam in-ampuilavicrea, dfes quinquaginta, fine alimento rerihuimus . Nec mii» 

arantuU ran dum efth.ec animalia tarndm frnecibarijs vjuere : quandoquideni Serpcntes , &la- 

<vtna ioma cert j ^ Jnt 3^,0,3^^5 mu I to phlegmatefcatentes i&phlegmafacile m nutrimenturti 

m vertitur: eftenim alimentum fcmicodum,quod paulatim,iuxtatempns opportunum, 

a% in fanguinem tranfmuta^ur.Mcraftat idin anguibus^dotidiana expei;iecia,etenim dmn 

horum 



cur 
terra 



I-M, Scrj>& Drac. Liber l .23 

A horum pituita in alimentum vertitur,animal fic rugofum,& extenuatur: ficuti in fcil- Scilla, 
la herba licct coipicari » quzexrra terram in aliquo fufpenfa cubiculo germinat, vciu extraU.. 
ti reliquaca?paiumgenera,aduentanteVere,inhoitis gcrminafcunt . Idautemacci foIia t drflo- 
dit ,quoniam plurimum humorisvifcofipoflident,quo & radiccm nutrire , nec non resedat. 
folia , & flores emitterc poflunt.Prarfercim hoc prjeftat pancratium , quod tribus aunis 
continuisfufpenfum in Mufxo fioruit : cum calor innacus in lentore iuo fjcile confcr- 
uctur : quodnificonfpicatifuiifennispoculdubioneminiid narranti fidem adhibuif- 
femus. Bcllonius quoqjdecem menfes abfqjcibisSerpcntcs viucre pofle affiijmax, 
dummodopaulum aquasillisidentidcmprebeatur. Idco Plinius nonfinerationerefe- •; » 
i-ebat nullu Serpentemfame,auc fici interne.Nam Greuinus illiscotinoere aflcuerat, ^v* 

quod in aliquibus mulieribus vfu venit,qii£,vt paulo ante didii fait; cu humore pitui- Venm ' 
tofo,& craifo referta: fint,calorem naturalem imbecillii, proport ionc camen praedi&o 
humori lento refpondentem habenrjhac de re fine nutrimcto diuturnam vitam duciir. 

Alioquin Ariftoteles docuitSerpentesefleanimalia ,quae,data occafionc, voraci Ltb. 10 de 

B tatifiwelibenter indulgent:cames enim,&herbasedunt, & deuorato aliquo animal- hift.Anim. 
culo,abilloqjtota nutrientefubftantia excra£ta,reliquum per fecefliim detrudunt.Sed cap.A. 
totum oppofitum |>ra:ftani aranei,quicapcialicuius animalis fuccum totum forishau- 
riunt. Idcm Ariftoteles Se r pentinumdeuorandimodumaflignat,dum inquitSerpen- Opinio Ari 
temex longo breuiflimum , &ex tercti latiffimum fieri , vt quod deglutitum eft ft%- ptelis cir- 
tento corpore melius in ventrem dilabatur: nam gulam habent tenuem,& longa m-», ca cibunuj 
ideoqj indeglutiendo valdelaborarent,nifi fcmetipfos multifariam contorquerent. Serpentti. 
Ephefius opinatus eft philofophum , per haec verba , modum , quo oua deglutiuntur a 
Serpenribus declaraife j quam fententiam explodit Sucl&nus j cum oua a Serpenti- Oua <juo- 
bus 5 fraaiscorticibus,forbericompertumfit. Attamenalijcerto certiusefletradunt modoaban 
ouacumputamineaSerpentibusdeglutiri,fitamenfauces fintcapaces; deindeab ip- guibus vq. 
fisjin femetcouolutis intra corpus fragi , & cortices per parces infernas expellii quan- rentur. 

d6 vero Serpentis aetas eft tenella , & fauces adhuc funt angufta; , tunc oua apprehenfa 
orbe fpiras ita vehementer illa perftringunt, v tfra6to putamine, hquorem oui hauri- 

C tepoflinr. Nonigituraveritaterecedit01ausMagnus 5 quiSerpentesomniuorosefle L ^' 2U 
conftituebat: cumasftate herbas^carnes, animalia^aliaqj huius generis edant,nec non ca ?' 2 ?' 
hc,vinum,&aquambibantjdeindehyemeprocibisfomnovtantur.Imm6 exPIinio 
auibusdeuoratisplumas, &oflaeuomunt.Etenimaues, & potiflimum auium pullos Scr P ente f 
innidisadhucdegentes libenterfurantur.Ad rem Aioyfius Cadamuftus verba faciens omniuori 
de quawtkate Pfitacorum regniSenega2,narrabat illas aucstali folertia , &ingenio admentem 
iri nidificando efle refertas, vt excelfiffimam quarrant arborem furculostenuesha- ° la ? M4 " 
bentem.quorum extremitati nidum inftar pilae rotundum,reli<fco tamen anouftofora- &"*' 
mine, miraincluftriafabricatumfufpenduntjidq, prasftant, vt Serpentumfallancdo- 
los,quinidumpenfilem tenuiflimo ramufculo adhaerentem mole corporea grauati pe- 
terenonaudent . 

Quoadpotum horum animalium v notandum eft ipfa exiguo bibendi defidcrio tene- 
ri,quemadmodum ,&reliquaanimantia,quibus natura fungofumpulmonem lareita 
eft. Serpentes tamen, ex Ariftotele, vini func incontinentes: quare multi vino in fi£ti- 

j) libus circa fepes appofito, viperas venati funt, nam ebria; nullonegociocapiunturj vt 

inferiusfuo locoexponetur. Mercurialis additnon folum viperas.Jed etjarn omnes jnlib Na 
Serpentes vino dclec^tari: quamobrcmmonctcauendumefle,nchuiufmodianimantes ui^cap.io 
ingrediantur vafa,inquibusvinumfcruatur,quia &illudbjbut,&rcliquum venenat. 

P H Y S I O G N O M O N I Q A. P £4. 

pentum. 
NIMANTIVM alias elTe perfldas, &infidiofas, vtSerpentes vehe- 
menter verum, &indubitatumefleexiftimamus.QuareAdamantius Z/ '^8.</<l-* 
adauresAriftotelisfcribebat, quodhominesparuisgenisanatura^ ^ i//ww 
donati, vtifuntangues,femperfucumfaciunt, aliofqja veritatede- ca P-4- 
pellere conantur.HisaddebacGulieImusGratarolanaturamoris,& Jn °P u f c ' 
menti aniraalium contemplansjhominesparuumentum habentesVi- p hf ca p- 

tan- x 4. 




I 




2 4 Vlyffis Aldrouandi 

tandos e{Te,quonjam hiprjetertetera immites funr,&apud amicos femper aliquid fin- 

gentes,hypocrifim hbenterample&untur : proptcrea adSerpentesmentoprorfusca- 

rentesrrferendifunr. Ampliusidemauthor deoculorum indicijs verba faciensfcri- 

ptu.m reliquit , quod ocuh refcrti guttulis rubicundis , nontamenrotundis:, fed qu3- 

drans,& inftar ignis micant ibus intriufecus, nec non infcriu^ deinde fi aliae poft jpfas 

fintpallidae,&ahaeglauccfce;!tes,cucirculis-farinfecuspupillasclaudcntibusfangui- 

nolcntis,&palpebia?j&:pupill?moucanturjdenotantanimuatrocffinvltramentisco- 

Animi 4- gitationern,nec non fauguinem domefticorum hbenter cffundentem,omnia nefanda 

srocis Ji- perpetrantem , & dolis ,-vanifliroifqs commentis omnia peruertentem. Ta!es autem 

%»*• fuifleoculos Ezelinityranni authorespronuntiant.Sed aduertcndum eft,qudd huiuf- 

modi guttula? , in oculis obferuata?, & obferuanda?, quanto fuerint rubicundioies , eo 

maiorcm iram, &magisfacinorofum fcelusattcftanturmam minorcs,&obfcuriores., 

praedi&a nefanda minuunt quidem,fednontollunt. Id totumin oculis Serpentutn 

manifeftum effe arbitramur . 

ANT.rPATHIA- 

r VM hominibus,muItisbrutis,varijsplantis,&etiam cumrebus inani- 
pg matisScrpentesinimicitias gererenoneftdubitaudum.In primis.ho» 
mini pertinacem Serpens fe fe cxhibet inimicum , & viciffim homo 
tali confpeclo animali ftatim perhorrefcit,& mulier vtero gerens faci- 
leabortit.Hocindenatumeflemultiauthoresexiftimat,quoniam,in 
mundi primordio, DeusalloquensSerpentem dixit . Ponaminimici- 
tiant inter te, & mulierem, eyinterfementuum^ejrfemen eius,ipfa conteret caput tuum t 
Zih.Genef. e-rtuinfdiaberis calcaneo eius. Hinccolligendumeftinterhomines, &Serpentesho- 
sap. 3. ftile fcmpcr odium eife futururo . Et quamuis aliqui fcripferint Serpentem interdum 
inhominumdelicijs fuilTejhocinterprodigiaalij recenfendumeffe autumant. Pli- 
nius narrat Serpentes non ab homine ,fed ab hominis , & praecipue ieiuni faliua , tan- q 
Saliua ho- q Uam a b aqua feruenti ,abhorrercs quoniamhaecfifauces anguium intrauetit a illico 
minis an- p er i c edicuntur. Vnde Lucretiusad remcanebat . 1 

guibusini- jEf vtiq\vt Serpens bominis • cofitacta faliufa 

mic4. Difpcrit, ac fe fe mandendo aonficit ipfa. 

Philofophipcrfcrutantur, curSerpensieiunihominisfputo necaripoflitj Sttandemin 

hancveniuntfententiamidfieri,obfingulareminter vtrumqjantipathiam, fiquidcm 

Serpensfrigid^&ficcaeeftteperatur33,homoautemcalido,&humidotemperamento 

eft pre-ditusifidorus promulgat hominem tantiimodo nudum a Serpentc timerKquod 

tih y 12. Olausmagnus inp-ueritiafibiaccidiffefcribit)idq,indeoririrefcrt,qui a Scrpensho. 

Crk cap.l minisimperium fupra cun£taai>imantia teftatur,dum eum velutiDominum venera- 

tursquoniaminParadifotcrreftri,antclapfumprimorumparentumillumnudumno- 

ffomo nu- uit.HacTenusdehomineingenere.Modoadparticulareshomines, & populosdefcen- 

4us Serpe- dereoportet, quiaSerpentibuspriuatisodijsdiilident. £lianusnarratanguesaTro- 

$i inuifus, al6dytisabhorrere,quoniamhorunatioeoscomcdat, &confumat. InSyria,exPli- $ 

nio , circa Euphratis ripas,Sy ri dormientes a Serpentibus non vexantur : qua de re a 

Syripopuli Syris non enecantur : casteris vero cuiufcumq, gcneris infeftiffimifunt. Parirer in Ti- 

aSerpenti- ryntho ancrues paruiexhumonafcuntur,qui indigenis innoxij,aduenasauteminte- 

bus no U- r imeredicuntur.ItemCratesPergamenusinHellefpontocircaPariuin,genushomi- 

duntur. numfuifie fcribit , quos ophi.ogcnes nempe anguigenas vocat : hi ob-cognationcm— » 

quamdamcumSerpentibus,velpotiusob peculiarem antipathiam,Serpentum i<5tus 

folota&u fanare, &manu fLipcrpatientemimpofita,venenaacorporibus extrahcrc 

Saliuahu- <}icebantur. Varroaliquosetiam ibi vcrfarifcribit,quorumfaliua iclibusSerpentum 

tnana ic7i- me detur. Huius gentis authorem, vt notat j£neas Syluius, heroem quemdam fuiffe cx 

bus Serpen Serpente immutatum fabulofa tradidit Antiquitas ,addiditq, hanc vim apudillam na- 

lummede- t j onema liq ua ndiumanfiffe:quemadmoduminCalabria,famaeft,deillis,quiexpr6- 

tur. g en j e £>, p a yli cognominantur : nam & hos Serpentum morfibus mcderi affirmant.Si- 

milis gensinAfricaPfyllorumfuit, aPfylloRegenuncupata,cuiteter quidamodor. 

ingeni* 



Hifi Serp* & Drac. Liber I. 2 p 

& ingenituscfi:,teftcPlinio,quoquafipcftiferonidoreSerpentesobfl:upefaaifugantur: Anpttscm 
hac decaufa illisgentibus nocere non poffunt . Propterea apud ipfos peruulgati mo- PjitUs po* 
riseftiofantes nupcrrimcnatosfaeuiffimisobijcereSerpentibiis ,ficqiConiugumpu- pulis m* 
dicitiam experiri : nam anguibus non refugicntibus vxores tanquam adulteras dam- mceant. 
nabant. Item fimile genus hominum, nempeMarforum hodie viuit in Italia, vt refert 
Plinius,quosarilioCirccsortoscffejideoq; ijsobfingularem antipathia vim natura- LihZxap. 
lem aduerfusSerpentes ineffe tradunt. Strabo idconfirmare videtur,dum inquit, 2 5« 
Qnemadroodii Tintyrite contra Crocodilos naturalem quadam facultatcm poffident, 
tta popirli Pfylli, & Marfi innatam quamdam virtutem aduerfus Serpentes participat. r , 
Praeterea Serpentesmultis auibus fe exhibent inimicos : Primitufqjcum Aquila_* Marjt, & 
graucm orrenfionum acerbitatcm habcnt. Quamobrem Aquilas cetitem lapidcm in ^. ^ 
nidumdeferrcfolent,neillisSerpentcsappropinquare poffint. Pra-rcrquamquodex ?*" ™ ra 
Paulo Veneto , quoddam Aquilarum genus tn montibus regni Morfili verfantium an- s * r f&Wf* 
gnibusvefeitur.SedquandoqjSerpentesabAquihsapprehenfi inaeremultiplicicau- non AtUfh 
% dainexualasauisligantj&adeQcasimplicant^vtjteftibusPlinio^AlbertOjambGin $*****• ■ 
terram neceifario cadant.De hoc locutus eft Virgilius cum cecinit. r r 

Atq\volansalteraptumeumfuluaI)ratonem ' } U 

Fert AquiU, implieuitq ipedes, atq; vnguihus b<ejit„ Aemta. 

Saucius at Serpensfimofa volumina verfat t 

Arreclifq' 3 horretfqu4mis,&fibiUtore. 
Cxterumanimaducrtendumeft,quod non omnis aquila id prcftat, fed tantum genus 
quoddam paruum , quod vcnatur quemdam Serpentem, qui draco generali vocabulo 
nominatur-. Aelianusdehorumanimaliumpugnacuriofamrecitathiftoriam. Inquit Li y fip 
cnim,quod ruftici quidam frum.entura in area perticis excucientes,& ardenti oppreffi l7 ■ 

fiti,vnumexfuis,vtdeproximofontehauriretaquam,miferunc. Isaltera mamifai- - * 
cem mefToriam , altcra fitulam geftans, & ad fontem peruenicns, Aquilam a Serpentis 
fpiris araiffimc complicatam offendit, obftf uafq, pcriculum impendens ftrangulatio- AquiU Sct 
nis Aquila;,Serpentcm falce diffecuit,& Aquilam a vinculis anguincis, aquibus fc cx- p ea ti im 
q tricare non poterat, liberauit. Qupmodo autem Aquila liberatorrfuo grat;a retulerit £$£ 
inprimoOrnithDlogiaelibrocxpkcatumfuiffeopinamur.Deinde angues odio Pauo- 
nis cxardefcunt, cum, cx Authorc de natura rerum , pauo clamore fuo Serpentes pci> 
tcrrefaciat, & cunfta animalia venenata dcpelkt : non enim facile prope habitarc au~ 
dent>vbi vox pauonisfrequetiffime auditur.Immo a Cycnis etiam diiTentire multi vo- 
iuntjcum \\xc vcrba proferat Auiccnnas : Qui no&u prsefertim dormiens a venenatis ?*">€?&> 
animalibus fibimetuit, domicycnos,pauones, &grues nutriat, Bellunenfis tamen_» ***>&**- 
©rocycnisciconias reponit.Vtcumqjfi^hoeoranibus^eftmanifcftum, vcriqjauiSer- €9nia **** 
pentem effe inimicfi : propterea SolinusCiconias in Theffaha maxiroe immunes pra> an & u &m 
dicat^quia Serpentesinterimant.Dehis Iuuenalis cecmithuncinmodum. i*utfe. 

m Kp m « * Serpente eiconia pullos 

"Nutrity&inuenta per deuiaruralacerta. 
ViciffsmSerpentes ciconiarum collum fappeimplicant^atqjillas fuffocant. Idcircp 
riarrat Oppianus Serpentes^pullis ciconiarum f«pius infidiari, & olim in Italia accidif- 
fe,vtfaetura eiconixtribusanniscontinuis aSerpentibusdeuorata fuent.Prrdi&isad- juipitres* 
damusaccipitrcs:quivenenatisbcftijsfummopereaduerfantur. Vulturesetiamcour & vulttr 
tr a Serpentcs accrrime preliantur , fed vultures nigri minus roboris habere dituntUr. us dn o U i» 
Serpeniesquoojlbidem auem oderunt,quoniam abipfadeuorentur:Hiac^§yptij tu m f Jfi % s . 
aUcmhancfacrtmeffeftatuerunt. Adiemluuenalisficcanit. 

/ " ' '■ '.. , "' • qualia demern 

*s£gyptus fortenta coUt ? Crwodih» adorat Utyr. xj # 

fars hae ,illapauet faturam Serpentibus ibim. 
Gallusjfe gallinxa Scrpentibus odio habetur,quia gallus cum illisdimicat, & gallinas 
Cos vorant. QuarCnon eft mirum fiRondeletius vir fide dignus tradiderit fe aliquan- 
db ediffe gallinas 5 in quarum ingluuieSerpentes reperti fuerunt. Tandcm hirundines, 
&anguc5 priuatis diffident odijs^quoniamjex Opf iano, Scrpens hirundinum ni4is in- ,, 
lldias icndit, &earum puiios fspe deglutit. . I 

Si defcendamus ad quadrupcd^ aoimantcs le fc offwanc Elcpkanti 9 qu^rum fpl» *fa 



tS Vlyffis Aldrouandi 

Ekfmnti. rttus, Ceruorum ritu , Serpentes a cauemiseuocat . Vnde fuffitus exaliqua parte ele- g 
ium an- phanti paratus Serpentcs fugare perhibctur. Quamuis Diodorus Siculus fcribat, quod 
guibusbd- Se.-pentes,vifo Jblephanto,oculis inftarfulgons micantibus,viiionemeius aded obum- 
ium. brant , vt ad terram neceiTario cadat . Sed haec ad hiftoriam Draconum fpe&are vi- 

dentur, de quibus fuo loco verba fient. Referunt etiam Serpentes odorem leopar di vi" 
tare, quare fi hoc a yeritate non eft alienum,pellis leopardi aduerfus Serpentes dcferri 
polfet.Quid plura? Cerui Doreades,& Serpentes odio graui fe inuicem profequuntur; 
i. . i > quoniam,teftc Nicandro,t3mCerui,quaDorcadesanguibusvefcancur:idc6q;Ser- 
s nt' pentes,confpeclis Ceruis,ftatimadcauemasfeconferunt. AtCeruinariumhahcu, 
J quafifympathica quadam virtuteillosforasextrahut.Licetalijfcribantobantipathia 

idaccidere;namangues,Ceruorum flatu percepto,foras exeuntes alio itervertere 
.Quomodo eonantur;qui interim a Ceruis intercepti non in gratiam alimenti,fed potius medica- 
Serpentesa mC nti comeduntuf. Quandoquidem Etymologus,&Varinus traduntCeruos fcepe 
Ceruodu^» numerd verminacione laborare;ideoq; (x pe fxpius torminibus ventris vexatiSerpert- 
cauernaex tesqu«runt,cornuadlapidesan C iicato,& nidoreexcitaco, vtalatibulisexeant; qui- £ 
trahatur. b us yoratis a vermibus liberentur . Plinius prodit , quodCeruus fene&ure grauatus, 
proprio fpiritu angues e latibulis euocatos comedit , & hac rationc fenec\utem leuare 
conatur . Id autem veritati non effc confonum arbitratur Albertus : quamuis hullibi 
( quodfciamus )hocapudPliniumlegatur. IdeoSimeonSethiadmonetintcrelTeeo- 
rum,qui ceruos venantur, vt cemporeasftiuo ab eorum efucaueant , quiatunc tempo- 
risanguibus vefcuntur.Tradit quidem Ifidorus,quod Ceruiftacim atqjsegritudine ali- 
quapremuntur,latebras anguiuminquirunt,'illifq;fpiritu nariui» attrachs, &fupera- 
ta vi eorum venenata , pro pabulo vtuntur, vt priftina?fanitati quamprimum reftituan- 
tur. Inglbftaad pfal.nnm quadragefimum primum,quiincipit. ^uemadmodumdejt- 
deratCeruusfontes aquarum. Legitur, quod Ceruus (enio grauatus, Serpentcs naribus 
haurit: vnde veneno arftuans fontemadbfbendumardentiffime defiderar, &poftpo- 
tionempiloSj&Cornua deponit. VracentiusBelluacenfis Serpentestantum propa- 
Cirttorum ^ u ^° Ceruis concedit, vc caiigini oculorum medeantur. Alij Ceruorum duplex 
dtttlex *e- a ^g nant genus,aIterum,quod euocatos acryptis Serpentesvorat,deindeveneno q 
2 turgidumpilosmutat,&cornu3abijcit,&poftmodumaquamhauriens,&:euomens 

liberatur : altcrum inuentos Serpentes enecat , poftca ad montes, pabuli gratia,fcL^» 
recipit. GilliusexOppiano inLibycisfinibusmagnamSerpentum quantitatem ver- 
faripromulgat,quiCeruumhumi iacenteminuadereno»pertimefcunt,&interdi]m 
ocrpentes au j c3 p Utja i,j collum ,alij ventrem, &dcinceps reliquas corporis partes mordicus 
4'j entCer a pp renenaunc : tU nc Ceruus a terra furgens alios dentibus dilTecat , ajios pedibus 
Mndggreat comer j t 5 & jandem fluuium inquiric, vc rehqui Serpentes afe eius pelle dependen- 
tes excidant, & cicatrices quamprimum obducantur. An vero narium fpiritu Ceruus 
Serpentes a cauernis attrahat, quemadmodum magnes ferrum,&fuccinum paleas, t 
^aomodo hocnoneflecredendummultiaucumant . Immopotius debemus adftipulari fenten- 
Scrpentes tix Oribafij , qui fcriptum reliquit Serpentes a Ceruo attrahi non flatu latibulum im- 
■fiatuCerui plente, fed potiusaerem cauerna?, quoad fieri poteft exhaurienee , itaut Serpens egte- 
dccauerna dientem fequaturaerem,nonfecusac vinum,velaqua,attra<5toaere,perfiftulam— > 
tdmantttr, afcendit. Sed dehoc plura in hiftoria Cerui videnda funt. Pra?ter h'a?c, ex verbis Ari k ,„ 

ftotelis, fues Serpenribus maxime inuifi effe tradutur,dum angues iauentas edunt: qua 
SuxejrSer- dereBlondushiftoricus narratinfyluisPlumbinenfibus anguem immenfae magnitu- 
pentis pu- dmisolimap.parui(Te,quinon modo homines,fed c*ecerasquoq; beftias interimens 
gna, abfumebat; quapropter incolae nonmediocriformidinecapti , tandem millefcrofas 

congregarunr,quas Serpens cofpicatus inuadens, ab illis deniq; extinc^Lis eft cum ali- 
terfuperarinonpotuerit, ficq;fuum ope,agerPlurabinenfisapericulo formidolofi 
Jn Lik de gcrpentis eiiafit. Infupcr echinus terreftris Serpcnti admodum eft inuifus, vt meminic 
pifc, Qfjpiamis , quoaiam illum latibulantem, & in orbem conuolutumfruftra mordet,ck 

Ixhiniter- ^^ magis eum fpiriscircudando premit , ed magis vulneratur ., Ichneuraon etiam Sc 
nfiris, & Serpens inter fc prxliantUf,'idcirc6,exOro Apolline , Aegyptij hominem debilem fl- 
Aaguisbel- pnificaturi Ichneumonepingebant; quandoquidem hoc animal non priusSerpencui» 
lu?r). p U gnafnaggreditur,quamc«Eterosfuae fpeciei ad certamen^conuocauerit. Brumali 

in LiMie- t( ^ m tempore> autliore Caelio Rhodiginoj Serper» ianguidior retMitus afoncibus ia 
f«fi \ , ■ ' ' ' latebra. 



Hift. Serp. & Drac. Liber I. 27 

A JatebrainfeftatUT,cumaliotemporcforiccsaSerpentibus maximaafficiantur noxa. Tefiudink' 
Teiludoetiamcum Serpentedepugnat :ideo,iuxta Plinij fententiam , nunquam Scr- mmius & 
pentem inuadit,priufquam herbam cuniJahi deguftauerit : qucmadmodum muftela Serpentum 
rutam comedit,antequam pugnamSerpcntum adoriatur:inuicem enim ha: dua? bcftix immicitia. 
fibimet aduerfantur,vt voluit Ariftoteles,quoniam ijfdem cibis vcfcanrur:amba? emm Eemcdium 
In latebris , & circa habitationcs murcs venantur , hac de cartfa "tnuftciarum ciheue ad- C0?ttrd Scr- 
uerfus vencnumScrpentismultiadhibent. IdemodiumcontraSerpentesexercctcat- pemcs . 
tus, qui, cx Alberto,eos, & bufones interficit, {ed eos non comcdit; immo ab lllorum 
veneno laederetur, nififelis ftatim aquam fuperbiberet. Lacerta quoq; naturali inftm- Felis&an 
&u , maximo amorehominem , & viciflim odio plufquam VatinianoSerpentem infc- guisodiu. 
claturtideoErafmus pulcherrimam hiftoriamde pugnalacert;e,&Serpentisrccitat. 
Item Chamaelconti inimicum fc prasftat Serpens : etenim, ad mentem Mm ni , Chama?- Jn Dhlog. 
leonvifoanguelatamarripit feftucam,quatanquamclypeoabhofteScrpentinote_j de Amicit, 
tuetur . Tandern ca*eri Serpentes a bafihfco furomopereabhorrcnt; cum eius tantum 
fj fibiloauditoexanimentnr» Chamdeo- 

Si conucrtamus fcrmonem ad animalia exanguias in horu multis hoftilem animum tis,&Serpe 
contraSerpentesinueniemus.AriftotclesdocetlocuftamcumSerpenteprseliariiquaj- tisinimici- 
damcnimlocuftaifpeciesabimpugnandisSerpccibusophiomachus nuncupatur. Vn. tU 
dcquidamagricolsememorandamlocuftajdeSerpentevidtoriamobferuarutnllacnim 
Serpentis guttur apprehendcns,abfq;vllocertamine,beftiam venenatamextinxit. Locufafte 
Hocadmirationedignumeftjquodbcftiafottiflimaj&afturaabimbecillaj&fatuafu- cies cuStr- 
peraripotuerit. ExhisforteJncelligcndnseftAlbertus,quifcripfit inucnirt vermem f cnte f H ~ 
Cfimatum didamcum Serpentenon vinbus,fedaiidacia dimicantcm,iliiusenimad- & nat ' 
b^retgutturi^tautindcminimeauellipoiTitjdonec Serpens pororfus extindusfuerit. 
Ibidcm etiammeraorataliumvermem,quemfpoliatoremcolubriappellauit.[AeHa- ll ' 26 '^ e 
nusidemacciderecancris Serpcncum inimicistradit:namSerpcntcsavanacauerna Amm ' 
iuxta Ephefiam metropolim cgredientes ad proximam vfqj paludem ferpunt , deinde , . 
tranandoadoppofitam ripamperucnireconantur:interim in aquaacancrorumfor- ^ btSer P cn ' 
£ cipibuscomprehenfiiinerimuntur.Tandcm,exPlinio,araneiacerbiflimuminfcSer- tc \ a . cm ' 
'■ pentum odium concitant,dum librantesfefilo incaput eorum ad opacam arboris €rtS mm " 
vinbramiacentium,eostali noxa afnciunt,vt vertiginofoarfe&ucorrepti diu rotentur, mantur% 
cVtandempereant. AdfinemVcfpa-SerpentuminimicKpronunciauda?funt:namau- . '< r 
thoreVincentio,infpecuIonaturali,Scrpentjbusfa»pcvefcuntur,quQalimentoimbu- ArAmt & . 
temortiferosi&usiroprimcrefolcnt. . angmsantt 

Hisadnotatisdeanimalibus,adarborcs,&: planrasSerpentibusinuifas fcrmoeft ?***'*• 
conuertendus . Albertus memorat arboretn quamdam inpartibus Afia? crefcentem Li y m 20m 
Hyperdoxinvocatam, cuius fuauifhj<3u columba? rcgionis dele&antur: verfantur C ap.iA* 
autem ibiSerpcntcs columbis valde molefti , fed pr«edi<5ta» arboris odorero ,& vm- f *. 
bram non fuftinent : quamobrem columba? in hac arbore s &'refugium, & pabu- 
lumtutuminueniunt. Eadcm antipathia inter Serpcntes,&fraxinum celebratur: Fraxini i & 
itaut nematutinas quidem, vefpcrtinasve vmbras etiam longilfimasjhuius arboris- Serpentts 
Serpensattingat. Ideo ob naturas benignitatcm faxinus, priufquam angues a latebris antipatbia 
p prodeant,florereincipit,&folia nondeponit,nifipoftquamSerpentes adhybernas 

habitationesrcuerfifuerint.Callimachusetiam,rcfentcAeliano,?irboreinfoloTra- Arbor fra- 
chinio nafcentem Smilum nominat,cuiappropinquatcs angucs pcreut,qucarbor nifi xinoconge- 
fitfraxinus,abeafaltem vald^non difcreparcvidctur. Eamdem antipathiaminter *«T< 
anguem , & qOCreumcollocant : nam Conftantinus, in,Greoponicis , quernis inicclis JZuercus, 
folijs Serpentem interire autumat. Scribit ctiam Ariftoteles odorem .florefcentis vuk & ^tis, 
Serpentesauerfari ,propterea eo tempore nuIlusSerpcns in vitibus inuenitur . Am- 
pius herb<e innumcrje recenferi p,ofiunt,quas Serpentes, ob antiphatiain, deteftantur. J ^ a f^ an ~ 
Cardanus.memiuit trifolijjfub quo Serpentcm,velaliud venenatum animal laterC_j, ** Serpenti 
vcl habitare non cft compertum j quia ha?c herba illis exitio fit. Draeonteam, & An- b ' HS tnimi^ 
chufam, affentientibus Diofcoride, & Arnoldo, angues abominantur,quia huiufmodi C£ - 
iierbis necantur. A betonica faciem auertunt,quoniam inhuius herbsecirculo inclufi ^tmica. 
'--' npn audent , fed potius , ad mentcm Plinij. , femetipfos flagellando pcrimunt. 

aiiwinuifam anguibiisptasdicat Auiccnnas, cu Serpentcs,& vciiacsin inteftinis c *?P aris » 

C a ' ftabu> 



1 8 Vlyffis Aldrouandl 

'Mlam, ftabulantcs interfieiat, OdorallijScrpentes deterrct : ided ruftici vafa IacTis,fucco al- E 

Rttta lih* ^u^circumlinunt^neSerpentcs la&isauidiffimiirrepant. Ruta,&pra,'fcrtimli- 

byca, quoniam ficciffiroa eft, Serpcntibus aduerfatur : nam eius odor efficit, vt ftatim 

planta fo* animodeficiant, Omitcirousconfultd abfynthium >artemifi3m,abrotonum,ljbano<* 

retu circa "dcm , & herbas huiusgeneris,quas ob antipathiam Florcntinus circa habimioncs 

domum ad -P^ntSdasc(feiubct,ncadcas.$erpcntcsacccdcrcaudcant. Hisaddarausnepetam,& 

arc^dosa^ vit, ccm,quarum folijs, ex Aeliano,mulieres Atcicann Athenienfium Thefmophorijs 

cubiliafubftcfnebant,neSerpentcsillucintrarepoiTent. Additetiam AclianusEnu- 

/J^GeoiHi* lam,heleniumnuncupatam:uquidemtradunt ^gyptijPolydamnam vxorem Thoridis 

. . *tl ^gyptjRegismifericordiamotam,inPharumHelenamexpofuiifc,ciqjdonauiifeher- 

"vb* c 7 bam,cuius odorcm tantum,dum Scrpentes paffim vagantes percipiunt,illic6 adcauer- 

E 'ucu " as f e ^ e conferunt, Helenaigiturherbaroterrai commiffamSerpentibuscontrariam 

H Uniam «^icbrauitjvndcpoftca reru naturalium periti cnulam helenium nuncuparunc.PJutar- 

». a cbus felcncn berbam jn monte Aprafaneo nafcentem diuulgat , cuius fpuma paftores 

liniutur, vc nullam Serpentum illic errantium iniuriaro patiantur. Deniqj Plinius the- p 
riouarcam aliam,quam magicam innoftro orbcnafccntem,fruticofam,folijsfubuici- 
dibu$,& flore rofeo extollitj quoniam ob antipathiam anguibus inuifa celcbretur. In- 
tcr rcs inanimatas Serpentes odcrunt jgncm,non folum quia eorum vifionemhebetet, 
lib^Jc^ vt voluir Cardanus, fed etiam quia veneno sduerfatur , illqd enim abfumit : cwm oin- 
<variet,rer, nia elementa, pr#terignem, veneno infieipoffecompertumfit, 

SYMPATHIAV 

VEM ADMODVM paulo ante antipathia Serpentum cum ani- 
malibus,&:plantis cxpofitafuit rfimiliter hocin loco fympathia cft 
cxplicanda : quaodoquidem multi authorcs tantam fyrop3thiam,Se 

SympathU ^S&SBpbffi fimilitudinemintcrangucs,&Marfos pupuloscollocarunt,vteisSer- 
Marforum, ^S^3 pcntcs noccrc non poflcaffcuctaucrint.IdeoBaptiftaManiuanusfic ^ 

& Scrpen- eancbat. 

t!(Wr » - maior tua glma Marjts, 

gups impttnefcrnHtMgfosiratfareColttbros: 

Id autcm falfum efle proculdubio credendum eft, fiquidcm Marfi csteris hominibus 

nocerent.Hodie etiam multi impoftores, & cicumforanei in varijs Vrbium plateis ple- 

beculamdccipiuntdiccntes,Marforumritu,vimcontraSerpentcspoffidcrc,&rinum, 

in quod ipfiinfpuerint, plcbipropinant,atqjhoc potu virtutem aduer fus Serpentcs 

illis eomunicaripra3dicant,quxnuUaaducnientetcmporedeleatur.' Plinius maiorcm 

Sympathia concordiam,& amicitiam inter Serpentes,quam inter homines reponit, quia Serpetes 

Scrpentum aSerpcntibusnonmordeantur,&innumeri inlatibulisfimulconglobati,&amicevi- 

rnterfi. ucnces aliquando a rufticis inueniantur.Amptius illis ineft perpetua cu anguilhs neccf- 

fitudo:proptereaquodadrem,Gefnerusconfiderationedignamnarrathiftoriam.Qui- 

damenimcumeffetpueranguillam magnam fifcella inclufamjn quemdam locumde* 

ferens per fyluam tranfire cogebatur,mqua anguillamfibilaffc retulit ,& ilhco ali- 

quotScrpentcsfibilocStcitatos accurnffe: quarcpuer,horridoperterrcfaausfpe(aa- 

HnrmlU y cu lo, ciftula depofita, aufugit \ Cum vero paulo poft rcuerseretur, vt fifcellam recupc- 

& Servcn. rarct,anpuillam noninuenit. Anverofibilenc anguilUdubitandueftjquoniaropi ces 

tum hifto- mutifun?. Fortaffis qui defercbat anguilla fibilantcs Serpentcs audiuit,ideoqj filcellam 

ria. deponens tcrga dedit. Infuper Ariftoteles vulpcs, & Serpentes amicos mmime fucatos 

cffe decrcuit:cum ambo in cry ptis communem vitam degant.Ponzcctus etiam murcs, 

& Serpentcs iriaena ncceffitudine coniunaos facit , dum fimul interdum colluderc 

ftatuit, fed P roculdubioh.c author de Serpentibus mures non vcnaniabus verba facit. 

Fclis , & AliquandoetiamSerpentibusfuitcumcattisamicitia non vulgans, vtrelacum tuitm 

Scrpentis hiftoria felis , demonachis quibufdam a-grotantibus , nec infirmae valetudmis caula 

amkitU. fc intclligi poterat; cum tandcm rufticus opcrarius fclem monafteri, in dies cum Scrpen- 

te eoHudentem obferuauit . Non crat auccm lcthale huiufmodi venenum, quoniarg 

tetitia Serpcntis cum catto, ludi gratia dimicantis, vcncnatam vim rcpruncbat. 





Hi{r.Serp:&Drac.Liber[« ig 

A Sidcfympathiaanguium,&herbarumfermohabcatur. Phniusinprimismiratur 
honorem,quihedera,'ab AntiquishaberifolebatjcumSerpcnrcs illa tantopere deIc T 
ftentur. Amplius cumfaeniculoSerpentes maximum habenc confenfum : nam jpfo 
deguftato,admentemPlinij,fene<autemf3ciIiusexUunt. Immoeiusfuccooculorum 
acicm,exTextore,priftinaraacquiruncvifionem,quamiii Iatibulis tota hycmede- 
gcntes fere amiferant. Idedq; Porta aftrtiit homines didiciflfe a Serpentibus , fucco fae- ^* *• 
niculioculorumcaliginem depellere. Vtrummodo hoc fcmculumfitillud. quod ab &*& nM- 
hominibuseditur, Authores fibi inuiecmrepugnant : etenim Mcrcurialis fuit huius 
opinionisiIludfa;niculum,cuiSerpentcs oculosaffricant,eneillud genus,quodFlo- & f ™ a * n \ 
rentini baccatum cognominant, idque pro veneno reputant . Hinc tamen non fu , vt g^ us4m 
bocfeniculum vermiculans fit ab alio diuerfafpecie$,nam, ablato vcrme venenofo, €d * 
eft edule : ideoq; Florentini baccatuni vocant ob vcrmem in illo genitum , qucm ipfi L ™' x * 
iingua vernacula baccum dicunt, & ablato vcrme, nempe bacco , omni carcre veneno mor *' ^ e " 
cxiftimant. Tandemfcribunt nonnullitantamfympathiam interSerpentes,&fabi- nen * 

% nanieffe, vcfere fempercircahancplantam obucrfantes inueniantur. 

CAPIENDI. FVGANDI..' 
ET NECANDI RATIO. 

! ECHN^ varia? inpraefcntiaexaminanda;funtjquasprocaptura,& 

deftruclioncSerpentumhominescxcogitarunt. Pliniusanguemfub- 

intrantemcauernam finiftra manu apprehendendum e{fcdocet,quia 

facilimcpercaudam extrahetur : alioquin dextra non poicricauferrij 

k non enim cedit trahenti, fed fugiens clabitur,aut abrumpitur . Hodic 

AgyrCae mnumeros angues quodam baculo filfo , vel pyragra appre- j£##w/# 
hendunt , & in vas aliquod deferunt , deindc veficulas circa dentes veneno refertas CircuUt»- 
q forcipibusdifrumpunt,ficque illosjimpunetradtanr : velftatim captos faliua perfun- W f*ctle 
dunt,cuius conta&u non parum vilefcunt, & vencni feritatem deponunc. Aut adil- pertra£fe$ 
los impune tradandos quodam vnguento manus perlinunt, quod conftac ex oleo dngues. 
cxprefio a femine fylueftris raphani , fueco radicis draeunculi , & afphodelli ccrebro Vngnentu 
leporis, faIui#folijs,&Iauri baccis.Florcntinus in Geoponicis alio vtitur arcificio. Va- contrAva 
fa fi&ilia falfuginofa circa habitationes intra ccrram cdndit, 9c in ea omncs beftias rc- mes. 
ptilcs iniilirc fatctur, deinde vafis diligentcr obftru&is, eas concrcmat . 

AlioquinScrpentes immenfae magnitudinis in regionccalidiori ftabulantes,reti- .» 
bus, & al ; js artibus dolofis capiuntur. Diodorus Siculus, & Gillius narrant artem, qua RettbusAn 
captusfuitimmanisSefpejiSolim adPtolcmcumiEgyptiRegemdclatus. Venatores &* es CHT ~ 
cnim illarumregionum,regia munerummagnificentia incitati magnum Serpentem €entmr * 
viuum Alexandnam duccre deCreucrunt.Serpcntem igitur longitudinis triginta cubi- 
torum fecus aquas in orbem complicatu,& humi ftratum confpicati,laqueis,& catenis 
cocrccripoifearbitrabanturjfedappropinquantcsigneooculorufulgorc, fquamarum 
jy afperirate,&dentiumeminencia perccrrefadti fuga falutemfibimetipfisconfuluerunt. 

Poftmodumjexcogitataaliacapiendianimalisartejrobuftisfunibusretebelluajcapax 
fabricarunt, deindejobftrudo cauctnx aditu, belluam a faciendis rapinis reuertcntem 
magno clamore , & ftepitu ad cryptam confugere coegcrunt , qua lapidibus claufa in- 
uenta, in rcte tandcm incidit. Itcm Paulus Venetus in rcgione, quam Caraiam vo- 
canc, immcnfos Serpentes diuagari fcribic;quiinfrafcripco artificio coerccntur. Intcr- 
diuhuiufmodi angues in fubterraneis quiefcunt locis,no£ru vcro vagantes , &cibum 
snquirentcs nulh animaliumparcunt j poftea alimentis repleti addpmefticam iate- 
bram redcunc, &gradiences molc corporea intcrra illafabulofa foueam faciunt. Vn- 
devenatoresbeftijsinfidias tendentcsmulcos,&robuftospalosinfupremapartefec.r p n 
roacuto munitos infabulo habitationi animalisproximodefigunt,pulucreque ob-' -• ' ***" 
ruunt,ncquidquamconfcipipoflit. Cumautemno&u,vcrierifolet,Serpentesadcibi ****&** 
inquifirionem prodcunt ,corporis pondcre latenti ferro transfiguntur|tuncaj vcna- € *t* Hnm * 
tores in infidijs morantcs, magno faelo impetu, Serpentcm pcrimunt. 

c 3 



30 Vlyffis Aldrouandi 

s Alij abfqrtcchnis,&infidijs,tolis cantionibus Serpentes coprehendi,& necari pofTe £ 

affirmant ,uixipotiifimum varijspoetarum authoritatibus, quiidaiTeuerantius dice- 
re videntur. Primum Virgiliusfic canit. 
tclog. % , Frigidus in pratis cantando rumpitur anguis, 

Manilius idem contirmat dicens. 

Confultare fibrasj i & rumpere vocibus angues. 
Prardi&£ fententijeOuidiusnon refragatur dum canic. 

Fipereas rumpo ,& verbis ,dr carmine fauces. 
£ 2 A Idem Poetaaiibtcanithuncinmodum. 

Carmtne diffiiiunt abruptis faucibus angues. 
Prudcntius Poeta ldem ftabilire videtur, dum in libris contra Symachum fic inquit. 
■ ■ ■■■- — • Baccho caper omnibus aris 
Caditur , & virides difcindunt ore chelydros t 
gui Bromium pUcare volunt. 
Ukt. Silius ctiam ^alicus meminjt cuiufdam, nomine Atyr, qui excantando Serpentes,cos F 
cocrcebat, dum fic fcribit. 
v Nec non Serfentes diro exarmare veneno 

DocJusAtyr, taBuq;graues fopire Cbelydros , 
Nonnulli volunt.hunc virum ex familijs Pfyllorum, vel Merforum dimana(fe,qui pro- 
priocorpore ,vtrecitatPlinius,Serpentibus aduerfabantur.-proptereaolim Romani 
Confules,vtpericulumfacerent, num legatus nomineHexagon,aprzedi<5tisnationi- 
busmiiTusfui{fet,eiimindQliumanguibusplenumconieceiuat:vbiaSerpentibusmi- 
nime vexatus oranibus miraculo fu;{fedicitur. Marmarida; quoq; populi Afnca? Pfyl- 
tib.%. lisfinitimianguesfolebantexcantare:lioruautemmeminitSiliusitalicushisverfibus. 
Marmaride medicum vulgUi flupuere cateruis % 
Ad. quorurh cantus Serpens oblita veneni, 
Ad quorum cantusmites iacuereCerafta. 
ln Phyto^ Lwcianus etiaaimcmoratcantioiies,quibusSerpentescoerceri feruntur. Introducit 
pr enim Babylonium quemdam virum ex Chaldans,qui profe&us inagrum oranes ex- G 

pulitSerpentes. Vetba autemLuciani funtharc. Babylonius in agrum profeclus nia- 
ne, cum pronunciaffet facra quadamex vetufto codice feptem nomina.fulphure^&face 
luftrato loco,in orbem ter obambulans Serpentesomnes inuitos exciuit ,quicumq; intra 
illam rerionem erant. Veniebant ergo tanquamad incantationem tratti Serpentes mui- 
ti. Siautem verumefiet,quodnairatautlior,idnoncantionibus ,& verbisbabylo- 
ni viri, fed potius grauiiTimofulphuris odori attribueremus , quo ille accei?fa fac e_j 
'inLi.Na- repionem luftraueratthis enimtetris,5/exiccantibLis odoribusSerpentes cxcican- 
mg.c.1%. tur,&fugantur;. Aloyfius etiamCadamuflus fimilis excantationis meminic apud 

• • NJieritas. Siquidem illarum regionum Princeps,quando prsefentaneum defiderac 
Canttom- ir : _.Ji-. : i~ «-.,^««.,n.r ^^i_»:„ ..^.l:. c ^ ^-_ 

bus* 

€oercet 

quacompofitionepoftmodumarma linit, vtleuiteretiamfauciandohoftes , necciTa- 
riamneciscaufamillisatfsrrepofiint. Imm6Nigrita»,quando nochifrequentiaSer- H 
pentumfibilaaudiuntjtimentefqj nealiquem animaliumgregem adoriantur,ftatim 
accurrentescarminibusillos di{fipant,atq;fugant. Quoautemmodo carmina vene- 
ficorum fugent, atqjdiffipent Serpentes, non credit Turnebus qucerendum elfe^ immo 
potius anilemquamdam, &puerilemPrifcorumopinionem in memoriam reuocan- 
dam efte arbitraiur . Antiquitas enim opinata eft cantionibus , & verbis excantatri- 
cum angues ita inflari , vttandem difrumperentur, & diflilirent . Verum ha?c Turnebi 
fententia diffkultatem prorfus foluere non videtur:quandoquidem multifacrjeScri- 
ln rfal. pturae v erbis frcticarmina adcoercendosSerpentesadhibendaeffeautumant.Legun- 
57» t ur enim in facns Biblijs haec verba. Furor illis fecnndum fmilitudinem Serpentisfcut 

afpidis furd* , & obturantis aures fuas , qua non exandiet vocem incantantium , & ve- 
nefci incantantis fapienter. Atianimaduertendum eftnon omnia,qua? in facris lir- 
teris ad aliquam fimditudinem commemorata funt, femper probari, fcd ita acci- 
pienda effe 3 vt ab earum fimilitudinibus crudiamur : propterea Diuus Auguftim , , in 

ipra:- 




Fiftulisfi 
MiAntHr 
SirpnnieSi 
& mures. 



Hift. Serp.gc Drac. Liber I. 31 

A praetMipfalmicxpofitione pronunciabat hunclocumitaefle intelligendum, vtcx- 
6atnationesdamnenturj&fimilitudines noserudiant. Idem authorin»jcnciimde pa- 
pulis Marfis ahgues unpune contrectantibus verba faciens , fcnbcbat ab illis popubs 
cantionibus,&vidiabolica Serpentes reddi tia&abiles: cum ha, beitia.' magifqiam 
aliudanimaIearminibusmoueantur:gaudent enun Darmones hanc iib' daniaciilta- 
tem , vt ad hominem excantantem angues accedant , ad mcmonam pi inu ti&i com- 
mendandam,vtDan-nonumcumhumanogenerefamiliantas ommbus 'manifeftett..r. 
ConftantinusquoqjinGeoponicisSerpentem columbario ncnaccedere notat,fi ia 
quatuorilliusangulishaec voxaVa^u infcribatur.Magi&iam vtunturfiiluli$cxfchi.m 
eruribus fabrefadis ad conuocandos Serpentes : quod ii iit verumnecne, nobis non 
conftatsfcimusquidem nos legiifefono fiftutaex vertc bns murium pra?parata?> mures 
congregari, Verumtamen jhuiufmodi cantiombus verbis , & fonis nulla fidcs efl adhi- 
benda :cum verbanihilaliudfint,qaam voces lingua,palato,dentibuslabijs ad pro,- 
portionem reuerbcratae: quo fit, vt nullam m corponbus impreflioncm facere poifmr, 
g QuamobiemhuiufmodicantioncsfuperfticionenoncarCre exiftimamus.Erenim iicf- 
fentadionesnaturxmanifeftevelaprimis,velaiecudisqualitatibusdependerent.His 
enimPhilofophi vtplurimum vtuntur,&in ijfdem omnis magianaturalisconfiftere 
videtur.Altera ver6fupernaturalismagixfpeciesDaemonumfallacijsfiibicdacft,qui 
laspcfaepiustaliaoperantur^vtfuamtyannidemindiesmagisjatqjmagis ftabihant ; 
hac de caufa haec magia iure merito damnata efle perhibetur. 

His animaduerfis vera remedia ab animalibus plantis,&iebus inanimatis dccerpta 
lecitanda funt, vt Serpcntes prorfus fugentur J & diifipentur.lnter animalia primo fe (e 
offert Elephas,cuius pellis fuffitus Serpentes fugat, vel cius.adipe,cx Porta, perunctus 
ab eistimetur. Albercus pinguedineleoniha perlinitum nonfolum a caitens animali- 
bus,fedetiamaSerpentibusdefendit.Ceruusmultashabetpartes,qua.'pra?rog3tiuam 
fugandiSerpcntespoflident:namPliniusadcferentibusdentemCerui,anguesfu2ari 
tradit. Alij oscordis ccrui commendant , ajijcoagulum probant , & Diofcorides me- 
dulavtitur. DemumSextiuspelieceruina homineminduit,neadeumSerpentesac» 
£ cederepoflint.Taurus abhis praefidijs no eftexcludcndusjquoniamSextiusillius cor- 
nu in locis ab anguibus frequentatiscomburit,&Crefcentienfis illud ob eamdem cau- 
fam, circa caueas gallinarum cremat. Iterum Phnius fuffjtu ex pulmone aiiui parato, 
omnia animalia venenata fugats hominefqj coagulo leporis ad eumdem eireaurtr 
perungit. Alij vtuntur pinguedinecatti,qua;,iiexperienria commendetur nccne, 
nonliquido conftat. Scimus quidem noftra «rate Presbyteros in villarumTemplis f&* *%- 
morantes ob fepulcra, & cxmeteria anguibus redundantibus , multos feks domi nu- tur ^d an- 
trire,quiquotidieSerpentesfugant,atq5 dijfipant.Aetius Crocodili terreftris ftercus 
adurit,fumumqjpcrinfundibulumadSerpentum latebras impellir. FelCham<eieon- 
tis ignibus inftillatum ldem praeftare, ex Plinio, dicitur . Tandem DiofcOrides erucas 
inoleribus genitascumoleomifcet, &hanc compofitionem ad arcendosSerpentcs 
commendat.lnteraueslbispotiifimum probatur.-iiquidem llliustantum pennasSer- 
pensformidat. QuaetiamexKtranideSerpentcsdepellunt. Vuitur quoq; interh«c 
remedialocumhabct:nameiuscot,vt voluit Phniusdelatum, &iram<Regtim,&Ser- 
^ pentum impetum compefcere poteft . Quintus Serenus in fugandis huiufmodi beftijs 
non cor, fed iecur Vulturis commcndaba t fic canens . 
Siiecur excffum tarde de vulture portes, 
« Aclianus fuffumigio pcnnarum vulturis ecauernis fuis has beftias elicere audet, vc 

illas tanquam ftupidas facilecoprchcndat.Id innuit ctia QuintusSercnus his veriibus, 
Vis & mirijicos cautus perdifcere odores, 

Accenfis quibus arcetur teterrima Serpens, 
Aut fiyracis vras,aut atri vuUttris alam. 

3Deniq5snaximaadmirationedignumcfleexiftimamns,qu6d SerpentesSerpentibus 
deftruantur. Etenim qui vnum tantum Serpentem habuerit, illum in fouea penes fyl- 
uam parata fuperinieais prunis collocet 5 nam vehementia igms cruciatus , exitumqj 
noinueniensadeovchementememittetiibih.m, vtc^eteri fyluafSerpentesad vocem c 
accurrentes m cumdem illapfi locum penbunt.Immo etiam oua Serpentum in ignem p^inis 
proieaa, maues ad fe etiani eminus reuocare audiuimus : ^uamobrem Gejfaerus fcri- p i mt 

bitfe 



quot fi„t 
fpecies. 

I. 7*Ptyt* 
cap.t^. 

AnimaHa 
anguib. & 
traria. 



guisfugan 
des. 



Serfentes, 
auibus qui. 
bufdamfu- 
gantur. 



Serpentes 

Strpeihus 
&oms Ser- 
• ca- 
tur. 



3t Vlyffis Aldrouandi 

bn fe a viro fide digno id intellexifle» qui ouum Serpentinum in fornacem proiccit, & $ 
roox matrem feftinanter accedentem, fibilantem , & in fornacem ingreiTuram vidit, 
nifi sb affiftentibus parrim baculis,partim lapidibus interfe&a fuiifet. Dubitandumefc 
an hoc per s*op>Hv, nempe ob parentum erga filios amorcm , an verd propter odorem 
acciderit . 

Pr2eteranimalia,plant2 etiam innumerxadarccndosSerpentes validiffimaeabau- 
thoribuscelebrantur.Diofcorides grauemabrotoniodorem Serpcntesfugacurii pro- 
mittit. Galenus fuffimentum ex radice peucedani,vellilij,necnon exfolijs origani 
Jn lib, de parat,& Serpentesabigit. Interdum vfusefttetro di&amniodore,acrimonia folio- 
Jimp. med. r um coniz3e,& amaricudine radicis gentiana?. Auicennas infinita etiam praefcribit 
/**• fimplicia eumdern effe&um praeftantia, quaiapud ipfum legi poffunt. Plinius aru m— » 

crematumadhibet,balfamum fincerum vrit , nepetam, iuniperum , radicem ebuli,& 
tib. ^fe». ccdrumaccendit. VndeVifgiliusadremcanebathuncinmodum. 
$ . trad. l , Difie, rjr odoratam fiabulis accendere cedrttm. 

tap. 6. Imrnd Plinius tradit,quod Sabaei adSerpentes diffipandos in fyluis odoriferis frequen- p 

tiffimos , ftyracem faepimmc, comburunt . Infuper probatfolia ibifci , radicem pafti- 

Ltb i.Geor. nac3e (*yl ue ftris ,baccas lauri , vitem nigram , & folia cunilaginis , cx quibus omnibus 

fuccus eftcxprimendus ,quohomincsaducrfusSerpenteslinicndi funt.Cardanus,ex 

., , aliorum relatione,fcribit, roboream materiam in fimetis collocatam ,Setpentum ge- 

'7* *■-> n erationem impedire, &fuccum raphani , in quo manus madefiunt , Serpcntum mor- 

rer. var. ^ us p ro hibcrc 9 vcl quiaabodoreacriplantseabhorreant,velquiaeodemexanimencur. 

ca P'$ 0, ConftantinusOfartribulum herbamfummoperecommendac,quamcum aquatri- 

tib ix A- taminlatibulaanguiuminfundens,eosinfugam vcrtit. Mizaldus in fimili cafu odo- 

■* J 5 ' o] rem filicis combuftaf noneffe contemnendum affeuerat : immo filicem in locis a Scr- 

* * "' pentefrcqucntatisplantadameffeprobat.Ampliusadditariftolochiam rotundanon 

Centur. g. eifeabhisremedijsarcendam,quianonnullieamcumrana campeftri,&modicoatra- 

menti diligentertriturant, ficq; Serpentes tanquam mortuos fubfiftcre confirmant. 

Textorodorem lifymachiae aSerpentibus vitarifatetur. Demumlabulam,feuana- 

bulam genus quoddam tithimali maioris Barbari vocant,cuiuslacSerpentes expcl- ^ 

lere dicitur.Pra?diaa fimplicia videtur commcndaffe Lucanus vcrba faciens de militi- ** 

Zib.g. dt^> bus Catonis in Africa a Scrpcntibus admodum vcxatis; prcdi&is enim plantis,& alijs 

bello ctuilk etiam aduftis illos abegerunt. Sic igitur inquit. 

Bicebulum ftridet,peregrinaq,galbanafudant t 
Et tamarix non lata comis eoaq- t coftus 
£t panacea potens^ thejfala centaurca, 
peucedanumq; fonat flammis, eryeinaq; tap/is, 
Et larices ,fumoq\ grauem Strpentibus vrunt ' 
Abrotonum. 
Deniq; Porta omncs illas laudat plantas , qua obantipathiam Serpentibus aiucrfari 

ti.t.phyt. dicuritur. 

cap. %a. Si nofmet conuertamus ad rcs inanimatas , Ariftoteles primum docec amncm efle 

nominePontum per mediam regionem flucntcm,inquo lapis inuenitur,cuiusfuf- 
fitu Serpentes pelluntur. Huius fort£ rcmedij mcminit Nicander, quando dixit. 

Vtl tu Thretjcium flamma fucccndt lapHlum* " 

Gagates,d credimus Oribafio,pra?tcr alias manifeftas qualicatcs, hanc pcculiarcrn pof- 
fidet,vt dcfercns a Scrpcntibus non mordcatur.Galbanum ctiam multi commendant. 
Quare Virgilius non immerito fic ait . 
lih i Ceor. Calbaneoq\ agitarc grauts nidort chelydros. 

Calphurnio quoqj fuffimen exgalbano,&pelleceruina paratumnondifplie€t,duro 
canit hunc in modurn— > . 

^_^_ fttcctndert Galbana fepe, 

Et tua ceruino lufirare mapalia fumo. 

obfuit ifte malis odor anguibus ipfc videbis. 

Serfentum cecidiffc minus \ non ftringerc dentts 

Vllapoteft vncos ,fed inani debilis trt 

H*rt*h& ebtuft iacet cxarmtu ventnt* 



Hi A:. Serp. & Drac. Liber I. 3 3 

;\ Alij vencrunt in hanc fcntcntiam>ex Aelianoj quod f erra illarurh rcgionum, in quibus 
Serpentesnongeneranturfupcr illos proie&a in fugamvertat: ideoq; circumfora- 
nei venantes in Africa angucs ,ad mouendam hominum admirationem , talia machi- 
nantur; fiquidemSerpentesmanfuefa&os per Vrbes circumferunt,&terram Africa; 
monfttant, quamaduerfusSerpcntum impetum valerepracdicanr, fieq; plebemimpe- 
ritamdecipiunt. Actiusvtituraquafcrucnti,vclmuriaacida,quamperfiphoneni_-» i 

inlatebrasSerpentuminfundit, Hodic aliqui calcc viuain aqua diifoluta caucrnas 
anguium irrigant. Quidam in prato foueam parant ,inqua argento viuorepofir» 
Serpentes congrcgare profitentur . Rhafts fal ammoniacum in ore prius humcfactum 
in fauccs anguium expuit . At Auicennas aqua , in qua fal ammoniacum prius fuerit 
falutum, loca infpcrgit, vtillaaSerpentibus fecura reddat. Tandcm experimenw 
certiflfimo comprobatumeft,combuftisveteramentorum corijs , Serpentcs illicofu- 
gari; quod Gatinara mcdicuscelebcrrimus, fua aetate , accidifle narrat : nam, cum in- 
numera pracfidia, &fruftra adhibita fuiflent ad abigendum $erpcntem> qui in ventrem y eter a m & 
B cuiufdam horhinisper os intrsucrat,taadem adfumum vetcramentorum tanquara torum fit„ 
ad.prarfidiii fingulareconfugerunt; qui ore patientis per infundibulum exccptus fuit; mHS VA i et 
ftatimqjbeftia huius riidoris impatientiflima per anum ,magna omnium fpe&antium contrM dft . 
ttdmiratione,egre(faeft,AdfincmmuIti,cxPtolcmeo,duorumSerpentumimagincm ~ ueSt 
inlamina asrca , afcendente fccundafacic arictis , fculpunt,promittuntq; buiufmodi 
smaginc Iigari Serpentes , vt nemini noceant, vbi fcpulta fuerit, nos autem haec'tan- 
quam nugamentacxplodimus. 

Nicandcr inter caetcros authorcs, in fugandis Serpentibus diligeritiflimus , tria 
rcmcdiorum gencra proponit;primumeft fuffitusex varijs rebns,fecundumeftfub- 
ftratus variorum fimplicium , tertium cft linimcntum ex varijs fuccis paratum . Pri- 
inituscommcndantur fuffimcnta Serpentibus contrariajquoniamnaturafrigidicffc _. > 
perhibcntur: idcoq; ab odgribus grauibusfacileferiuntur, vt Ariftoteles docuit.Nam - - V „ 
Jicuti homini odorcs fuatics ob frigiditatem ccrcbri dele&abiles funt : idem in Scrpen- ^Jn ^ m 
tibusnaturafrigidiscucnirefolct. Athomofiinprunasardcntesincumbat,ilIic6ca- ** - 
C pitis grauitatempcrcipi^&fidiutiuspcrfcuerct,furrocationispericulum incurrit: ea- 
dcm dc caufa Scrpentes ab odoribus valde acribus pungentibus , & igncisabhorrent, 
quoniam illis futfocationis periculum'immincat. Quamobrem Nicander fimplicia 
valde acria fuperius propofita , & ab ipfo ctiam confirmata pro arcendis Serpcmibus 
adfuifitioneseligit, dum his- vcrfibus inlatinum tranflatis fic eanit. 'mkm&m 

Noxi4 Serpentum redolcnti fpicula \ tymbrd* InThtng 

Ceruiniq; grtui eernu nidore fug^bis. 

St ftccum decendem gdgate qudndoq; fapiffum» 

$utm eonfumentisnon exedit impetus ignis. 

Multifldam filicem trepit4ntibus inijce fl4mmW t 

Aut im4s viridis libanotidos aecipe flbras ; 

Tdntumdemf, 4cris »4fturty kis tunge duobus 

*,£f*4li £4prca i4m idc7um ptndere eornu, 

Aut exiccanfem nares t cerebrumq; nigellami 
j^ Interdum frlphur ^fadumfuandoq; bitume» t « 

Vtfumpta aquali pendantur fingula partc. 

Veltu Tbretfcium fldmmd faectnde lapillum, 

£ui iicec irriguis mcrfus iiamc» ardet in vnWfy 

Mxprejfifjidtim reflinguiturnmSlus iliua» 

Hunc qucm fluttifem mittunt de limre Fenti 

£ui, rude vulgus , ibi vefeenteftam magiftn 

Vafcendi pecoris fua poft 4rmentd fcqmintur, V 

fratnca graueolens cdndentibusmditd prunte 

Gdlbd»d>& ignitumfdcicnsvrticdjekremz 

2)e»t4tisp ccdrum m4xillhfc&ile lignum» 

Gmnibus inuifum Serptntibusdfftat «dorem, 

Jftis auxilijs caua luftra nigMfareeejfus, 

Ae omnestali purgabis pefte laHbrds, 



Swjfimentd 
ad arcedos 
Serpentes 
iddfiea,- 



fnTheria* 



34 Vlyffis Aldrouandi 

Et flacido frofiratus humi fiatiabere fimno. £ 

Tymbra igitur,& comuceruinum fi vrantur vaporemquemdamacrem edunr. Lapis 
gagates ex quodam oppido Licias , Gagate di&o , cognominatus bitumen redolct , ik 
cum fit fuccus cocrctus facile accenditur,& peflimum, more fulphuns, reddit odorcm 
ad pellendos Serpentes valde idoneum. A filice quoqj adufta odor grauis , veluti, & 
ex radice rofmarini emittitur. Nafturtiuin eadem vi pollet, quia temperamento cali- 
dum,& acre eft: propterea Latini illud a torquendo nafo cognominarunt jnam autho- 
re Plinio, tanto calore refertumeft, vt in narcs inditum ftemutamentum cxcitare va- 
leat : pariter dum accenditur, vaporem admodum acrcm effundit. Cornu caprea», vcl 
Datrueeumdem pr«eftareeffe<5tum dicitur ,quoniamcumviribuscornuceruinicom- 
municat . Similiter eadem ratio de fulphurc, nigella, &bitumineaft c erripoteft,quarn 
paulo ante de lapide gagate affignauimu*. Bitumen ergo corpus eft limosu,atq5terre- 
flre,idqipro loci natura,ex quo dcfumitur: na quod e marc mortuo colligitur limoftus 
eft,inSyria autem magisterreftreeffepeihibetur.In prxdi&o mafi cx iimo pingui, & 
vifcido generatur , & aqux innatans a ventis ad litus trtiditur , vbi indurefcit ; hoc ge- p 
nerebituminisBabylonij ad conftruenda aedificia vtifolebat?t$ quemadmodum nos 
*gypfum,& calcem ad lapides in parietibus ligandos adhibcmusj hac igitur matcria Se- 
tairamis Affyriorum Regina Babylonis muros erigicurauit:idcoq$non eft admiratio- 
fie dignum, ficonie&a face coflagrauerint.Thracius lapis naturs eftbituminofae,&nil 
aliud eft quam fpecies gagatis , de quo Georgius Agricola confulendus eft . Vrtica et* 
lam combufta acrem reddit odorem ad anguesfugandos perutilem;idem praiftare gal* 
banum dicitur. Cedrus arbor eadem vi potiturj vfta enim grauitcr olet. Et haec defuf- 
fimentisSerpentesfugantibus di&a fufnciant» 

Nicander poftea memoratfubftratus nonnullarum plantarum jmqoibus no«5iuia* 
cences 3 Serpentibus tuti effeferuntur his verfibus. 

Sin hxc dijficili cmfient non fromfta labore, 

Atraq; nox fiubitis tellurem contegat ajfs» 

SFiniti/q;operis dulcem tibi fierte quietem t 

Vtfiua defiefiis redeat vis artibus.optes^ *. 

Tunc iuxta viridesfinuofivcrticis.alueos, 

Amnieoldm nepetam fer obefits eo/ligrrifds, 

His caquando locis naficatur flurima, namq^ 

Vdis Uta labris, & ameeno flumine gaudet. 

Aut^tibi cafia fialix fulchroq;fiore renidei, . 

?r&beat infirata fecurum fironde grabatum. 

Sic quoq; montamm folium , cuiusgraue fifhans 

Borret odor; nomeuq; fuum qua debet echidnx 

Berba* & ab Euxina quafiertur ofiganusvrb^ 

Jguacumq; illarum decerfitur obuia, frodeft% 

filuin etiam ntuliofer africa cacumina fiore 

Xidensabrotonusfifeeoriq-JngratdfeMHm 

Tabulafierpillum, moB quod naficiturhorto, 

Atq; fiuas circum radice s figit, & hirfts 

"Expaffum foltjs fendenfia brachia fulcit. 

Traftat item exiguam circumlufimfe^ Cffni^am, 

Vittceafiq; eomas^ffinofias anAgymt 

Sie & funicea fietfis ex arhore ramis, 

fegalifiq; amflis licet hdftafftndibusviu 

Aeeipe item inmcm medkdntemfrigore ftrumum 

Atq; inuifa figris fieyra frima aftdte hubulcisy 

Hae ratione etiam denfi coma fiuafiellii 

Cuius amarus pior longas ejfertur inauras, 

\gjtaq; venenato fiugat occurrentia morfk; 

*Aiq; hitc fiola fibi fiunt fubftew$ndadecenti t 

£ued firm m vaxuo fermfiUns rmc wbifo 



» 



. 






$*4 



Hift. Serp. & Drac. Liber l • 3 j 

A Scd .lduertendurnlcft,quaefubftcrniintur,talcmdebeantparticiparc virtutem, vtSer- 
pentibusaduerfentur. PrimoigiturNicanderprobatcalamenthan^quam humidam 
appellat, no quia tali tempene referta fit: etenim, tefte Galeno,calida,& ficca eft.Talis Lib.-iJc^j 
l autemabipfovocatur,quoniamfecusaquarumdccuifus hbentcrcrefcacDiofcorides J im P' m ^- 
huius plantjE tria genera proponit, vfium fimile ocymo ratione follorum,{ur.cuios, f ac '- 
&caulfisangulofos proferens,fccundumpulegiofimile,fedmaius 5 idc6qj pulegium Lib 3 dc~* 
fylueftre nuncupatum,hoc nepetam Botanici appellare foletit,tcrtiummeiitaftro mat.med*. 
non abfimile, folijs tamenoblongionbus praeditum. Nicander tamen primas duas 
fpecics potiflimum intelligit. Per caftam falicem, author viticem, nempe agnum ca- 
ftum infinuat.Frutex eft in arborcm aflurgens , & folia ad fimilitudinem falicts profer- Subjlmt»? 
rens:huiusDiofcoridesduogenera tantumconftkuit, vnum,quod temporc «eftiuo herbarmn , 
iloribus in albo purpurafcentibus, alterum flonbus ca?ruleis comatur. Quamuis ho- frofugan- 
diehaec planta floribusctiamcandidis alaturinhortis.Haeautcm varia? fpecies viticis dis an^m-, 
€umcalamentho,inabigendisScrpentibus,virescommuneshaberctraduntur t Po- hus, 

jj lium montanum eamdem habere pra?rogatiuam dicitur , cft planta incano colore re- 
ferta,& grauiterolens.Herba vero,qusabechidna nomch fortitur,echiumabHerba- 
rijs,& ahter bugloflum fylueftre vocttatur: magna enim victute contra Serpentes po- 
titur : ProptereaaGrateis duplicidecaufa ita appellatur,velquia femen capitibus £ ; .. 
viperinis fimile proferat,vel quia morfibus viperarum medeatur. Sequitur Orioanum, ' '* *"' 
quodaliquimaioranam fylueftremindigitanc,&apud Diofcoridem trium generum ** W ' 
efirepcrhibeturjnempehcracleoticum^onitide^&fylueftre. Abroconum ijfdem pol- M*ioran4 
let viribus^duplicifqifpeciei^nimirummas.&fxminaairignatur.-masramisgracilibus fy^efirU 
vtabfynthium crefcit 5 fertiha quodammodo fruticat, ideoqjBotanici hanc fpeciem ?**• 
chama3Cypariirum,nempehumilemcupreiTumcognominant. Serpillumaduerfusau- Anavyris 
guinos idus valet: calidueriim,ex Galeno, &acreeft, herba nota, quiaper loca -incul- Nicandri 
ta,& ettam hortos late ferpat>atq; (c(e extenda t.Goniza triplkis eft generis,maior,mi- nonconue- 
norj&media folia hirfuta , & parum pinguiaproferc,floribusIuteisinpaposabeun- „„ cum ^ 
tibu3,virefq;aduerfusangues,ob graukatemodoris,fibi vindicar. Anagyruspoftea Anavyri 

^s Nicandri,hodie fubhoc nomine planta eft ignota.Memiriit quidc Hefychius planteno niofari* 
diiTiraihsfubpraEdiaonomine,fedaliamnonaiTtgnauicdefcripcioncm. Noftrasetaris dif, 
Botanicihanc plantam anagyrim Diofcoridis efte opinantur ; quia Nicander fcrl-. 
bat grauiter olerc : fed adduci nOh poftumus, vt id credamiis; quouiam anagyris Dio* 

fcondis non eft planta fpinofa , neque dentata, quas conditiones Nicanderfua? planta; 
attribuebat.Rami maii punici potius ob vim quamdam abditam, quam manifefta m-« 
Serpentibus reludari apudN«candrum feruntur. Perregalemhaftam intelliojt au . 
thorafphodellum folijsporri maioribus,&caule leui innoftris viridarijsflorcntem. 
Per ftrumum,vel potius ftrycnum, folanum apprchcndere debemus, quod nulla ratio* 
ne naturali Serpcntibus refiftere potefheft enim omriis folani fpccies ad mentem 
Diofcoridisfrigida.Dicl?ndumigitttreft,protutela Nicaridri,folanigenera obquam* L *h'+dk-* 
«Jamabditam contraSerpcntesantipathNm,idoperari. Perfubfequentem plancam mat ^d. 
authorforte erythrodanum , vel rubiam tinclorum fumit, qitajmanifeftis qualitatibus Lib 6 dc^* 
contraSerpentespugnat:nara,exGaleno,radicemguftuhabet actcm rideoqs Dio- fimp meA 
R JcoridesillamaduerfusScrpentesinvinofaslicitcrprxfcribit, Tandem ponitpintafteU f ac 
v lum,peucedanum Herbarij dicunc, planta eft famiculo fimilis,flore luteo,radice nigra, 
& odoregraui : propterea noncft mirum , fiNicandereamcontra angues fubfternat. 
PoftremoNicali^t adiinimenta ex varijs fimplicibus compofica confueitsdum 
caiiithunchrntodirm. 1 C 'JF\ s 

Perrb fufpeftas fotts ohuntre eauernar^ 

Vt prodire foras % thntant\ nec flbila tollmt 

Colla tibi , fi eedrinas 4n ficlile baccas 

Triuirirjbuitr* tmt tihi 'ewtus inuaferis <trtm> 

Vd graue ftirantis fi germina ftnaftellu 

Siecaf, ifUA ineultis tampefiribus intybafurgunt^ 

TMlUdiointuderis^faclmusvtanteJiquore. 

Uec • quoq; eana modo tibi faluia proderiti&qttt 

Mulufere folas radtx prciiop* Cjrevas 

lmeUl - Prima 



3<S Vlyflis Aldrouandr 

Prima frortte frudtara eedri intcoducit, ex qua effluit rcfina , fcd medicamen c&cacius E 
redditur cerui medulla addita, quod ctiam a Diofcoride fuit commendatum . Deindc 
Itmmentd autrio r merito additherbas multas fuperius etiam defcriptas cumoleo, &cum portio- 
aduerfus nepuliicrislafaris .'hancradicemcyrenaicamnuncupat. Laferautemeftherba,tefti- 
Serpentet. bus Diofcoride , & Theophrafto , caule ferulaceo, folijs apio fimilibjis ,qua Europe* 
carcnt:inSyriaautem, Armenia,Libya, &Media nafcitur.Grajcifilpbioi|,Latinrla- 
ferpitium cognomina nt. Praeterea Nicanderprohominumcautellacomponitpaftil- 
los,dumrecipitduos abtotoni ramulos,nafturtiumadpondusvnius obuli,femini$ 
nafturtij quantitatem, quasmanu comprehendi pofTit; & ex omnibus in mortario con- 
^Yajtilli Ni tu ^ ls » & cum ol co , & Cerui mcdulla confufis prxdtdos fingit paftillos , quos, vrgcnte 
tandrieon- neceiTitate,rurfus territcum oleo,Sc hominem inungit. Ad eundem cffcclum piseftaa- 
traSerpea- tilfimunxparat vnguentum,quodrecipitduos Serpentes libidini indulgentcs,nimi- 
f eSt rumin fine Veris captos(aliquivipcras intelIigunt)medullasCcruidrachmasttiginr 

ta, vngucnti rofacei vnciasfexfupra triginta, & olei oliuarum cruditantumdem,om- 
Vnguetum ma cumvncijsnouemceraepcrraifcetjSerpentibuspriusinolladiligentcrcoclisjdo- p 
Nicandri tteccaro ab fli bus feparata fuit. Audiamus igitur Nicandrum verfibusinJaunuilUf 
contra an- ttan fl a tisloqiientemhuncinmodurn. 
&? u Nulliufq\ferd ntetaes lacrjmabile vulnttt, 

IniecJofy inparua duos mortaria ramos 
Nobilis abrotoni non feffa contere dextra; 
/iequali^ oboli nafturtia pondere mifce : 
Sic qmq;ducentis lapidem noua femind dattcu 
Einci} r breues faciens rotulas pallcntefubvmbrd, 
Jg#d tamen admijfo fit /ibera flamine ficea. 
J$aas,poftqaam araerint rarfam tere, deinde perttnge, 
Jgaandoq; in triuiys generanda dedita proli 
JLcptilia afpicere eft , fecum coeuntia xquefi 
Figlind cdute tollens immiferis oll* y 

Bgregium antidotum contra illa venend repmes, Q 

Sed/uper adde bona ceruino ex ojfe medulU^ 
Vel pinguis , caleat quod adhuc a cade, cerebri 
triginta quantum poffant fuftollere drachme^ 
Jgxatluor heminas praftantis odore rojacei; 
Cttiusfattdfemel, bis, terae exprejjio praftat. 
Splendentifq; elei,cradis qaod flaxit oliatSy 
Tantumdem , ejr para dodrdntem his adijcc certl 
Jtac beHeferaenti celer omni concoque va/e, 
Squdmeadumltquidimollefcawmembra draconit, 
l)ehwcfabrefacJafietmola } quatibicuncJdterdJitUT} 
Ttirbenturq;fimul,fed acutas eximefpinas y 
gaandoquidem his atrumfoleat pendere venenam; 
Hae ex vngaent$ taa colline membra, deinde 
* Jn quodcumq; voles iter y & quodcumq; grabatum #« 

¥e poteris tutafemperconferrefalute* 

A SERPENTIBVS OCCISi; 
ET SAVCII. 

AOCOGN illeTroianus,percuffaequifataIimachina,pafnasIui(ltf 
perhibctur 5 dum cius duo filij a Serpentibus necati fucrunt , quibus 
ipfemox auxiliaturus venenatis vulneribusobrutusinterijt,dehoc 
ttb % £*• 1P?1P§!SP Virgilius legendus cft. ItemOphcltes,quialio nomine Achemorus 
vopabatur fiius Lycurgi Ncme* Regis,dumnegligcntcrabHypfi- 
phile nusricc cuftodif etur } in cuoabuiis dor rnicng Scrpcutis iclu fau- 

«iu« 




Hift. SerpJ & Drac. Llber L 37 

A cms animam cffudit . Amborum nempe tam huius pueri > quam Laocotmtis meminit 
Odidius inlbin,dum cecinir. 

J%uampuer Hypfiphiles^ quam qui cduaprimns dcxtd 
Cufpide fitfpeiii robora fixit cquk 
Orpheus Apollinis, & Calliopcs mufa? filius, fcu iuxta aliorum mentem, Oeagri, mufi- 
cusceleberrimus vxorem nominc Euridicem duxit: hancad ripas Hebri fUiminis ia^# 
Thracia cum Dryadibus fpatiantem Aryftcus paftor violarc voluit , quae libidinofutn 
iuncnis iropetum fcftinantcr vitans , Serpentem incautc calcauit , qui in pcdcm rcuo- 
lutus veneftato morfuillamintercmit.VndeOrpheusad Inferos pergens vxorerare- 
«uperaturus apud Ouidium iritroducitur loquens hunc in modum. 

Cdufitvi* eft coniux t in quam calcata venenum Lib.iQ,Me 

Scrpens dijfudit, crefcentefo abftulu annos. 9*m. 

Hanc etiammortem memorat idem Ouidius in Ibin>quando fic camt. 

Neue venenato leuius feridris db dngue, 
5 Stuamfeuis Oedgri Cdlliopefqi nurus. 

Cafum non diffimilem narrant accidiffcHefperiae puella?>quam Aefachus Priami filius 
deperibat:hacigiturabinfequcntefugientcmanguisinherbalatensmomordit:vnd« 
veneno toti corporicommUnicato obi jt. Mox Aefachus vulnus ab angue irtfli&um iui 
ipfius caufa perpendens, dolore affli&atus, efeopulo m marefe precipitauk. Ouidiu* 
fcunc cafum eleganter decantat his verfibus. 

Ecce Utens herbd coluber fugientis aduc9 Lib.ll.M 6 

Dente pedem ftrinxit t vulnu/q' y i» corpore liquit. tam. 

Perdidimus miferam nos tt duo, vulnus dh angue, 

A me eaufd data cft, ege fitm fceUratior i&e, 

^ui tibi morte med mortis folatia mittam ; 

Dixit 3 & e fcopulo, quem raucd fubfidctdt vnda. 

Decidit in Ponturn. 
Oreftcsrurorelibcratusjcum Tifamonemfiliumin Mycenarum imperium fuf&ciffet» 
q Serpentis i&u perijffe fertur. Propterea Ouidius in Ibin hxc habet. 

Viqi Agamemnenio vulnus dedit dnguis Orefti^ 
Tu quoqi demorfit virus habente cadas. 
Orion quoq;,qui ia&ansfe profitebaturnullum aterra monftrum produci polfe, quod 
ipfe non conficetet, tandem Scorpionis idcu, vel vt alij fcribmt, Serpentis raorfu inrer- 
fe&us eft. Demetrius Phaleraeus auditor Theophrafti, & praefe&us bibliothec^PcoIc- 
mei Soteris, laethali Serpcntis, feu afpidis vulnere affe&us cft. Hunc etiara inreritum 
Ouidius in Ibinmemorat.Politianusetiamfcribit.Ampycidem in Libya verfantema 
Serpentc faucium interijfifc, dum inquit. . ., 

Ampycidemqi pium Libycis quemfirduit arenis InNutrtc, 

Serpens fatifero fauces accenfa veneno. 
Imrno Mopfus Ampyci filius, ex Lycophrone, eadcm nece extin&us eft.Seneca , &ip- In M j 
fe eiufdem meminit in Libya a Serpentc cefi, ibiq ; fepulti, his carminibus. '** 

Jdmonem quamuis benefata nojfet, 
l^ Condidit Serpens Libycis arenis, 

Omnibus verax,fibi falfus vni 

Concidit Mopfus&e. 
Apefantus Acrifij filius , ex Plutarcho , iuxta Inachum amnem ad lacus Peloponefi t>eflttth 
fiuentem,lethaliSerpentis morfu intericns nomcn monti dedit. Sulpitius in cona. 
mentarijs ad Lucanum fcripfit Canopum gubematorem nauis Menelai , apnd Cano- 
pum vrbem ;£gypti,aSerpente occifum fuiflfc. Paufanias ctiam narrat non Iprtgca In *7 c **\ 
Trifontiomontem fuiffe,cuialiasSepianomenfuit,&ibi y«gyptum Elatifiliumlar- 
thalitcr ab angue pcrcuffum interijffc , ibidemqs humaturo fuiffe tradunt , qupniam 
eadaucr, obodoris grauitatem , longius cfferri non potuit . Habcmus a Parthcnio, 
Benantem Laodices, & Acamontis filium , iuxta Olynthum Thracia? vrbem , vulnere 
Serpentisoccidiifc. Quid plura ? Clcopatra AegyptiRegina ab AuguftoC«farefu- 
pcrata brachium Scrpcnti mordendum porrexit, nc ablmperatOre ducerctur in_# 
crfoinphura. Propertinsdegantcriclinnuithuneinmodum. 




38 Vlyffis Aldrouandi 

WJ' traeUafpeclauifacnsadmorfacolubris^, g 

ht trahere occuitum membra foporis iter. 

Mb.z^. Xanthushifl^riarunaauthoricriptura^eliq^tapudiHJniuttijTillonemabanguequi- 

dem interfeclum, fed herba, quam vocant balin 3 denup vitas reftitutum fuiffe. Legen- 

Lib.z.epi- duseftetiam Cynthms poeta,quietegansconfcribitepig.rainma deDedalo pencsla- 

gr. cum morfu aoguis extin&o. Demum innumerosSerpentum morfibus obijffe ctedcn^ 

dum eft, quorum nomina nobis funtignota iquandpquidemHeliogabaltiSjexLam- 

pridiojjnfiaitosSerpentcsjperfacerdotesnationisMariies collegiffefercurjiliofq; 

antequam dilu.cularetjin populum ad ludos celebresconuenientem effudifiV: ideoqj 

multbs horum iclibus <in arena concidiife conie&andumcft. Defaucjjs a Serpentibus 

multa? effent recitanda; hiftoria?, fed vnam,aut alteram, breuirati indulgentes arferre- 

Tom.z.Cf mus. Aleon fagittarius Cretenfis," t animaduertitTextor,Serpcntemconfecit,filio 

fic, fur» leuiter la?fo,.quem anguis iam iam in faucibusMabebat. Georgius Cappadox, fub 

Diocktiano, tribunus militum maximum Serpentem in Africa trucidauit, liberata^ 

puella,quamfauciameratdeuoraturus. p 

VENENI ANGVIVM DIFPERENTI^ 

ET SIGNA- 

NTEQVAM adexpIicandasvenenidin c erentiasacceda.mus:noflra 
prius intereft veneni ^quiuocationem meditari . Siquidem vencnim 
aliquando pro cantibne ,& veneficio vfurpatur. Id pr^ftitit Cicero in, 
fuo Oratore, quandofcripiit memoriam fibi venenp.(,nimirum cantio- 
nibus, & veneficijs>ereptamfuiire. Int.erdum venenumpro tindtura, 
feu imbutione coloris fumitur , in quo fenfu hoc vocabultim fuit vfur- 
patiim a Virgilip fic canente. 
iih.i.Geor. Alba necA/Jyrio fucatur lanaveneno. G 

Infec*tionem, feu tin&uram a Pcifcis venenum appellatam fuhTc arbitramur j quoniam 
herbas venenatas ad inficiendumyfeu colorem mducendum valde idoneas elle credi- 
derunt.In prsefenti aucem hiftoria, venenum pro eo,quodipficit animalia , intelligen- 
dum eft. Prifc» autem ad diftinguendum avenenp medicamentum,has particulas 
(bonum, vel malum) addebant: ideoqs per bonum pharmacum , medicamentum , per 
malum vero,venenu intell igebant. In hoc intelle&u caoit Homer us hunc in modum. 
Lib 4 0- AlyvTrrh rn. '***&& • npepei £ttJ&>pos apupa, 

j rr ' $a,p/uotK,oi, «sroMet /uiviaB^tt. /A.i/my/Mvtt y 7ro?hu efeAu^p*. 

^* Spondanusadveibumhasccarminaita vertit. 

Aegyptia , qua plurima producit fertilis terra 
pharmaca plurima falubria mixta, multa Uthalia. 
Sed erit fatius iatinis verfibus ita canere. 

Fertilis Aegyptus rerum medicamina mixta 

Optima multafmul t deterrimd plurima profert. H 

Latini quandoqj venenum, vocabulo a Gra?cis mutuato, deleterium appellant. Hoc 

igitur in genere, quatenus per fe confideratur, eft res non naturalis,quse corpushuma- 

num.penetransmaximi nocumenti , vel etiam pcrfe&ae corruptionis caufa effe perhi- 

betut> Hoedeinde induaspartes praecipuas diftribuitur :nam venenum eftcorpus, & 

fentnu dtt omne corpus, vel eft fimplex, & naturale, vel compofitum,& artificiale.Ideo venena 

plex. fimplicia,& naturaliaprimummembcum;huiusdiuifio.nispccupant:compofita vero, 

Venenuna- & amficio aliquo parata fecundam partem diuifionis conftituunt.Venenum lgitur na- 

turale qua- turale vocatur illud , quod eft pars quatuor elementorum, aut ex illis abfque vlla arte 

ir_j. integratum. Alterum vero eft, quod ad arbitrium hominisvencfici, componitur. At 

Tenenu ar- in pra?fentia de naturalibus fermo habetur,inter quae venenata animalia>& potiflimum 

tificiale. Se,rpentcsconnumcrantur,quorumhiftoriainhislibrisexaratur. 

Vtnenum Venenfiergo,qupadSerpentes,in cyftifellisrefidere Plinius aftruit. Greuimisau- 
antuiu m^ tem , Sc aiij ftatuunt virus Serpentum in vefica quadam fub hn§ua inuenin : qua dii- 
Jtlateat. ,: " * 



Hift. Serp. & Drafc Liber I* jo 

A rtipta, liquor quidam biliofus emanans inficit corpus,cui communicatur:etenim Rcuf- 1 

nerus in Paradifo poetico fic ca nebat. 

Sape latet virtdi fub gramine eoneolor unguis y 
Bt collecJa grauifauee venena iaeit. 
Omncs enimSerpentesnon fincaliquovencnoc(fepcrhibentur:quandoquidcmna- 
turafingulis,&quibufcumq;propriumvirus impertitaeft.Quidquid de Serpcntibus 
innoxijs di&umfitrinnocui enim in comparatione ad valdc nocuos vocatifuerune, ZJ.i t Ce$? t 
Quarc non fine rationc Virgilius olim introduccbat Ioucm cun&is anguibusvirus 
communicantem,duminquit. 

Ilte malum virus Serpentibus addidtt atris. 
Proptereaiuftadeoaufapoifumus^cum Ifidoro atteftari Scrpentum effe tot vencna, 
quot genera, tot pernicies, quot fpecics , & demum tot dolores a quot colorcs in ipfis 
©bferuantur. Quoniamhajbeftiaenonmodo homines,fedetiam caetcras animantcs 
mordcndo vcnenarcfolcnt. Iuxta illud BaptiftaeMantuani. 

$1 More Colubrorum quibus eft innata libidt 

Dente venenato t pecudef^ uominefy necandi. 
Vcrum a Serpentibus percuffi non omnes eodcm tcmpore,rel pcreunt,vel liberanturj 
hocqjnon fempera veneni qualitate, fedadiuetfa patientis temperatura dimanarc 
folct : Siquidem iuxta calorem naturalem de-bilem , vel validum maior, vel minor re- 
fiftentia nafcitur : quemadmodum ctiam in medicamentis catharticis obferuare licet: C P erAH * 
nam drachma^ rhabarbari in altero patiente celcriorem , in altero vcro tardiorem mo- Veff *"* ai ' 
Sietur operationem.Quod non ab alia caufa, quam a diuerfo temperamento prouehit. Uer J 4 !**'■ 
Quemadmodumetiam venenum fumptum citius , & ferius operari folet viuxra varic-* 
tatemquaMiorprimarum qualitatumfrigidi,calidi,humidi,&:ficci,nccnon aliarum, 
quas Philofophi fecundas qualitates appellantjnimirumiuxta mollitiem,duritiem, 
grauitatem , lenitatem , & vifciditatem . Obfer uamus cnim res calidas lcues, & te- 
nucscelcriorcm,quamfrigidas,duras,grauCs,&vifcidasexercercoperationem.Hoc 
docuit Galenus , quando fcripfit elfe «juaedant veneha multd poft affumptionem interi- Ti t , 

q mentia,& potiffimum,quae vifcidam,&terreftrem naturam participanidedq; ftatuen-. ™3'* <L -» 
dum eft, venena ftatim necantia effc c&iida tenuia, & leuia: propterea facilius per ve-'V*^* * 
nas,&arteriasadcorpenetrant. Hu!Usconditionisfortalfefueruntvenenainfcri?»io^* . 
Calligularlmperatoris rcperta, quaeia mareproie&a «,ftatim illud adeo infecerunt , vt y*™ ■ 
fifcespauldpoftperierint. IdtotumSuetoniusinvitaCalligula;tradidit. LiguU^uA- 

Modoaddifferentias vencni anguium properandumcft,quaeamultis accipienda S * 
funt. Primitus,iuxtafexum,marcsfeminisfunt nocentiores.Iuxta astatem ,TenCsiu- . m 'm • 
nioribus detcriorcsi licetaliqui totumoppofitum fentiant. Iuxta molem corpoream, &W™** 
magni (loquendo tamcn deeadem fpecic) paruis vi venenata aotecellunt.Iuxta inani- ven f nt An "~ 
tionem,& repletioncm,i&us Scrpcntis ieiuni magis quam faturi eft pemitiofus.Iuxta &*'*"*• 
antji tempus, aeftate magis,quam hyeme angucs funt timendi , quam fentent iam fecu- 
tuseftMatthiolus,adquemlc6torespo{fumusrelegare. Csterum vernotemporc-j, jj^ 4 fa^ 
quandofeniumexuunt magisformidolofi cffcferuntur. IddocuitVirgilius,quando cotnm. ad 
fcripfitinfrafcriptosverftjs. Dip/c' 

jy Non mihi tum mo/Ies fub dio carpere fomnos, ' 

Nec dorfo nemoris libeat iacuiffe per herbam, jj^ , t Ggg ^ 

Cum pofttis nouus exuuijs , nitiduf^per herbam 
Voluitur hic Serpens. 
Hic ihquiri folct ,'tn aliquod affignetur tcmpus , quo Serpentes vencno prorfus ca- 
reant: proptcreaquodVincentius,in fpeculo naturali,pronunciat Serpentes in— r /# # 2 ^ 
aqua verfantcs virus deponerc, & cxcuntcs illud rcfumcrc, & fifortc accidat , vt an- C J g # * 
guis ab aqua cgrediens depofitum non repcriat venenum , caput ad faxum allidc- * 

re, &prajdolore interire . Ad diffoluendara hanc difficultatem , fcicndum eft ad 
mcntcno Plinij, nil aliud elTc venenum Scrpentis,quam fel , quod pedctenrim per Curtotum 
vcnas ad vcficas orisperuenit,vbi fecus dcntes continetur : natura enim M huiuf- eorpusSer- 
modi animalibus, nonnullas partes deftlnauit, ad quas cxcremcnta demandaren- p nt i s „ m 
€ur;quiafiha3e pcrtotum corpusdiffundercnturjproculdubio totum animal clfet fitvenena- 
^fPi!"!?! W?^?«?OOneftalfcrendum cum Serpentes 9 abfcifliscapite, &cauda,& tum 9 

D z ablatis 



40 Vlyffis AldrouandJ 

cauda, & ablatis fellc, & inteianeis , in quibus venenata , & excrementitia matcria_j ,E 

conferuatur,abhominibusetiam cdantur. Ideo non videturvcritaticonfonunuj», 

quod a Serpentibus denuo venenum refumatur: quoniam venenum in illis colle- 

clumveficulis non poteft,nifi perictum, illisdifruptis,exire: nifiquisvelit afierc- 

re venenum itcrum in ventriculum animalisdetrudi, indeqj adcyftim fellis ,&dein- 

Venenum ceps addeftinata Iocadeferri. Hine ratioVincentij nuliius valoi is eftreputandsi_j« 

ab anzue P r # tcrca * um m ^ ahud ' 1C venenum , quam fel Serpcntinum , id poteft deperditum de* 

det>ofttu?n nuo generari; cum affidue biliofus liquor inhuiufmodiheftijs procreeturrquemadmo- 

refuminon duminfelezibethiilludodoratumexcrementumindies producitur,& veluti inmu- 

pojfe, lieribus quotidicmenftrua excrementa refultant. Quare non ent neceffarium ,ad 

mentem Vincentij, fateri Serpentes , obamiffum venenum praedolore difrumpi : pio- 

ptereaquod vidirous a CirculatoribusSerpentes iratos ad pannum rubrum mordedum 

impelli, vtdifruptis.veiiculis venenum pcrdant,confequenterquemelius pertra&ari 

poffint j quod vCnenum tamen , teraporis traSu , in ijfdcm locis denuo eongregatur. 

Infuper fi vera eflet opinio Vinccntij, nimirumaSerpentibusaliquando veneuumin p 

aqua deponi , petendum effet ab ipfo , an illa aqua fit fluens , vel ftagnans : nam fi iluit, 

proculdubio inillavenenum dimpabitur,ficq;abanguerefuminonpoterit. Sinfue- 

rit ftagnans,,nulli dubium eft, quod venenum lllud in aqua putrida alterabitur, & cura 

venenumfitexcrementumbiliofum,&tenueinhuiufmodi aqua facillimeeuanefcet. 

Visvenem * uxta potentiam veneni,alijSerpentes vulnerandobrcui temporis fpatio,alijdiu- 

Serpentini turniori pCrimunt . Ideo legitur in hiftoria Indiae Lufitanicas , quod in campis ,& ne- 

malis moribus illarum regionum diuagantur Serpentes ,a quibus canes, & fues demorfi, fex 

Parte \ tantumhoras viuunt : homincs vero icti diem folum naturalem fuperuiuunt: & fi acci- 

datjvt reme*dijsopportuneadhibitisliberentur,&:denu6mordeantur,vita»difcrimea 

amplius non incurrunt. In confirmationem potentise vcneficae Mapheus narratin 

nonnullislndiarum locis » Serpentes inueniri,quorum halitus ,adeo peftilens cft,vc 

prsetereuntes intcr,imat. Ad rem Ponzetus prodit ob potentiam veneni, quemda m m* 

terijirejCumfclauairctinaquacalefaclalignisfeeusSerpenturacauccnasexcifis. Im- 

iDoScaligerParauicinumquemdamnonproculDertona, invenatione,Serpeutelan- q 

cca occifo, vnacum equo mortuum effcatteftatur: nec fineratione,quandoquidem 

i A.fen.6, Auicennas publicauit quemdammilitem,anguehaftacaefo,parijffe,quia venenum 

perhaftammanuivulncrantiscommunicatumdeincepstotumcorpusoecupauit. In 

lib.K.in^» huiusaiferti confirmationem Matthiolus tradit inagroTridentino iuxta quemdam 

comm. ad collemacuftodevaccarum longahafta,magni, &horrendi Serpenti^ caput transfi- 

Diofc* xum fuifte , dumqj pro viribus fixa teneretur hafta, ne Serpens elaberetur, magno fta- 

tim tremorc correptus cft. Vndc magnoeditoclamorc tranfeuntesad feconuoca- 

uit, qui acccedentes agricolam fere exanimem inuenerunt . Quare cognita infor- 

tunijcaufa,ob Serpcn^ern/quifinedubioper haftam virus pcrcutienti communica- 

uerat , ad thcriacam , & ad alia praefidia confugientes , rufticum tandem ad vitam re- 

uocarunt. 

Pra2tcrca,rationeIoci,&alimentivisveneficainangujl)Usconfiderandaeft. Siqui- 
dem montani cajteris magis mordaoes , & vencnati effe feruntur . Immo iuxta pabu- 
%ib 6 dc^j luromagis.&minus venenofos effe EdoardusVuot arbitratur, cxemplo viperarum ^ 
%tff.Am?n* Arabicaruminterfruticcs balfamiviucntium:namincolie balfamnra colligentesea- 
, rum morfum minimeformidant . Hinc colligcnduro eftqujEdam animalia in vna re- 
ftsvenent j one c j{* e v cnenofa, in alia vero omni veneno carerc.Id exemplo plantarum compro- 
ratione lo- Dar j poteft : fiquidem napellus iniugis alpium nutritus vires admodum deleterias 
**: exercet, delatns ailtem in hortos,in venenando parum operatur. 

Signa ve- Quoadfigna.Olaus magnus fcripfit percuffum a Serpente primum obftupefcerc, 
neni ' *n- deinde poftquam, calefadum fuerit vkus , paticntem interire , nifi remedijs efficacibus 
guium. occurratur. Tagautius fluporem qqemdaminduciin patientem afteucrat, vtferenon 
L.i.Inftit, fentiat:PraJterquamqu6dvulnusdoIorenonvulgariafiaigitur,coIormutaturifItenifn 
Chyrurg. ruber , & inflammatur , aut liuct ,autnigricat > &i ^cniqjpatiensmagisangitur molc- 
ftjjsj&totusardet. 






VE- 




Hift. Serp & Drac. Liber I. 41 

YENENI SERPENTVM MEDELA." 

N T 1 QVI Ethnici fuos habcbant facerdotes, & alios, quos diuinitus 
miftos putabant ,ad quos vulnerati a Serpeiitibus tanquamad facram 
anchoram confugiebant. Quare Vulcani antiftes in Lemno Infula ( vt 
volucruntGrxcorum nonnulii)hac prasrogatiua fanandi demorfos 
ab anguibus potiebatur : proptercaCa»liiisRhodiginus PhiJo&etem 
penesaram Apollinis SmyntheiaSerpente pun&um,illucmedicinje 
gratia miflum fuifle atteftatur. Item Vmbro facerdosdegente Marubiorum apud Vir- 
gilium,&AtyrapudSiiiumItalicum,virtutemfanandi Serpentum morfus poflidere 
dicebantur. Alijmedicam opem a Pfyllis populis petebant. Hoc praaftitit Cato , quan- 
do cum cxercitu Iulij Csefaris r ir Defcrta Libya: iter faciens a Serpentibus aded 
B vexabatur, vt, fingulis ferc horis,milites aSerpentibus percufli caderent. Ideo Pfylli 
accedentesvulnera abanguibus inflicla fugebant >&cantionibusSerpentesfafcina- 
bant,neimpofterumpra:tereuntesmilites i&ibusagitarent. HuiusmeminitLucanus, jg ,p£ 4r : 
quandocecinit. r a f % 

« ■ ■ ' ' gens vnica terras J 

Incelit a fituo Scrpentum innoxia morfu, 
Marmarida Pfiylli , par lingua potentibus herbis, 
Ipfie cruor tutus , nulLum^ admittere cuins 
j Vel cantu ceffante potefi ; natura locorum 

lujjit , vt immunes mixti Serpentibus ejfent. 
Idem referri a Nicandro inlibrfsde natura animalium teftificatur Aelianus, nonnul- Pfiylli, & 
lofqj Nicandri recitat verfus defumptos forte ex libro,quo hodie nos caremus. Exifti- Marfi p- 
mabat e.nim AntiquitasPfyllorum,&Marforum corporibus innaram cflfe viitutem puLi mede- 
quodcumqjvenenumprofligandi. TraditautemCalIiasinhiftoria,quamdeSyracu- batur itfi- 
C fanoAgathocleconfcripfit ;demorfumaSerpente,fivirLibycusnatione Pfyllusfor- busangum 
tuito inuenerit, vel aduocatus accefTerit , dolore non valde oppreffum , fola faliua do- 
loremfedabat,&plagamcurabat: finmagno dolore affli&um viderit ,tunc Pfyllus 
haurieng aquam,osfuumdiligenter colluebat,dei»de illamm poculum proie&am 
vulneratobibendam tradebat;& fipraedi&isremedijs venenum non cedebat,tunc 
cumaegrotante nudo nudus accumbebat , &propriocorpore vencficam vim franoe- h 

bat^hacqjrationeabimpendentenecispericuiopatientemprorfus liberabat.Idcircd 
hi verfus ad rem leguntur apud Aelianum. 

Audiui Libycos PjyUos ,quos afpera Jyrtis, 

Serpentum^ fierax patria alit popuios. 
Non itiu implicitum diro , morfuue venennm 
L&dere^quin Ufsfirre gr opem reliquis : 
Nonviradicum,propriofiedcorporeiuncio. 
Quibus Praefidijs nullam fidem adhibendam efle pronuntiamus : proptercaquod Gale- In Lib. de 
^ nus,&ipfeatteftaturMarfospopulos,quifuaa?tateadhucextabant.,contra Serpen- Ther. aci 
tumvirusnullampropriamfacultatempoflediife,fedquibufdam dolis, & vaniscom- pif. 
roenris vniuerfam plebeculam decepiffe : quemadmodum hodierni ( 'Circulatores , qui 
Serpentes, &viperas nondebito tempore venpntur, captifqj carnes mordendas obii- 
ciunt , vt, omni veneno ab illius ore euacuato,farlicius coram populo contreelari pof- - 
fmt: Immo de D. Pauli ftirpe (quod certe mentiuntur) fe propagatos eflc promulgant. 
Omifiis Prifcorum nugamentis,ad feria,& rationalia remedia properandum eft,que; 
venenwm digerant,&veneni tranfitum ad partes principalesimpediant^ illisenim 



occupatis,pra3fidiaiicetoptimaincaiTumadhibentur.Itaq5duofcopipra?cipiiiinhoe " Jenen * ra ~ 
eafu ab authoribus medicis proponunturjncmpe virulenti humoris euacuatio,& affe- tisnalMt 
£\i corporis immutatio, feu alteratio. Cum igitur apud Medicos duplex euacuatio re- 

cenfeatursnimirumvniuerfalisjquxmcdicamenrispotiflimumcatharticisprocuraturj 
& particularis, quam Medici per partem affcchm moliuncur , ilii applicando pharma- 
ca ad virus eljeiendum idonea, Eft igitur adue^ tendum, quddin punaipnibus Serpen- 
' ' D 3 tupa 



4* i Vlyffis Aldrouandi 

tum non femper(vt aliquiarbitrantur) ab vniuerfali euacuatione inchoandum eft, nam g 
folum ad eam medicusconfugere debet,quando virus penetrafte genus venofum fufpi- 
♦ catur , Prsefidia igitur a tribus medicina: fontibus , nempe a. chirurgia ^pharmacia , & 
dia?ta haurienda funt, 
3bmedii~> Rationechirurgi#,primafrontefcfeorTert vena? feclio,quam admittit Paulus Aegi- 
ehirmgica neta ,quotiefcumq$ vcnenum per totum corpus fuerit difleminatum , & prsefcrtim fi 
patiens plethora laboret. Galenus docct pun&os a Serpcntibus eodem modo effe cu- 
Jn Lib. de randos,quodemorfiacanerabidofanantur. Vcnenumenimadpartesextimasextra- 
feft.adTy- hendumeftjideoqj cucurbitulsefcarificatascommendanturj&potilTimumilliEparUK, 
ren.caf.y. quasinaeftuarijs cometti vocitanturlhajloco vulnerato applicanda? funtjdummodo 
partes circumiacentcs vinculis priusconftringantur, ne mala veneni qualitas illiscom- 
municari poffir. Alij abfqj cucurbitulis , locumarFeftum fpongia prius fouent , deindef 
icarificant,altiusfcaipello vlcufcula imprimendo,vt virofa materia e profundis parti- 
buseuocetur. Alijvulneratam partem accenfisouorumgallina: teftisprius inaceto 
infufis addito cornu Cerui.cV galbano furfumigant, poftmodum illam diiigenter fcari- £ 
ficant. Alij probarit hirudines , quae fanguinem virulentum forbeant. Quarauis>ex 
L.A.ftn.6. Auicenna, fint qui, lucri gratia, ore propno huiufmodi vulnera fugant ; fed nunquam 
trac \ c.u i e * uma d noc minifterium accedunt :immo fepeos vinoodoriferocolluunt ,&in ore 
oleum rofaceum, aut violaceum continent,deinde quod fuguntfsepe expuunt.Verum 
cx chirurgico fonte nullum elicitur preftantius remedium,quam parris affeds incifio, 
ne venenum vlterius progredi poffit, Hoc remedium,ex Diofcoride,in Aegypto,terrj- 
porefpicilcgijeratinvfu i tuncenimrufticiformidantcs copiam anguiumincampft 
verfautium,ollam piceplenam inagrosdeportabant. vbiergoparsaliqua aSerpente 
pun&a fuerit,illic6 fafciam in ollam conijciebant,qua locuro flringentes fecabanr,de- 
indc picem inftillaba nt, & Uberabantur.Oariffimus Mercuriabs, & alij authores , poft 
PartisUfc ' a fli& uro vulnus,contmuopartem inurunt:bocenimpradentaneum auxilium repu- 
inuffio. wnt ' cum ^V^* V1S omuc vcncni genus caftigare , & domare poffit . Sed animaduer- 
tendumcft, ne,iiblata efchara,cicatrix cito inducaturjquoniam vlcus tandiuferuan- 
dum eft apertu, donec omnis vencfica materia euacuata fuerit. Casterum modus vten- q 
di igneinhoccafu,muItiplexe[fefolec. Alijcaufticaadhibent medicarnenta, alij fune 
acccnfo, & alij oleo feruenti vtutuur, Nos autem fatius clfe opinamur ad ferrum can- 
dens tanquam ad remedium expeditiffimum recurrere,-^ 
Remedit^ Pharmacia reliqua nobis fuppeditat medicamenta cum aluum ,tum vomitum fti* 
fharma- mulahtia: propterea legitur in epiftola ad Gefnerum,quod quidam agricola a Serperir 
ceutica. te in P eae demorfus,confilio cuiufdam anus, pedem tcrra obruit, &gallina diffec^.i_^ 
vfus eft, quibus nihilconferentibus, tandcm confilio cuiufdam matrona?,theriacamex 
cereuifia fumpfit, indeqj aliquot horis cuomens liberatus eft. Modo a fimplicibus in- 
choando medicamentis per elementa, animalia , & plantas ad compofitas mcdicinas 
paulatimaccedcndumeft, InterelementaloiTesetzes commendataquamhis verfi- 
Jn Li*van bus politicis inlatinum fermoncm a Paulolacifio tranflatis. 
kifi, Aliquis } Serpente morfus >aquam tacens fi Hberit, 

Capulum enfis nigrum aqua intingens y 

Antequam Serpens aquam gufict , qui momordit^ ^ 

Seruatur maxime illtfus a veneni nocumento, 
Etf alius nunciauerit alicuiydieenshac^ 
llle a Serpente ittus longe iacet, 
Atq; illuc non valeat ille venire^ 
Bibat nuncius diclam aquam* 
Bt <jm agrotat yfanitatem acciftt etiam a knge. 
Memedium NondifTimilcremedium aterrafuraptummemoratMatthioIus adhibitumabEre- 
cuiufdam roita ollro circ a Romam morante, ad quem multi nomine vulneratorum abanguibus 
Eremita. confugicbant . Hic folitus eratintcrrogare nuncium , num vellet pro patiente reme- 
dium fumere,& annuenti iubebat,vt pedem denudatu in folo collocaret, quem gladij 
acie circumfcribebat, indeq^amoto pede, ha?c verba in veftigio infcribebat. C A RO 
CARVZE SANVM REDVCE, REPVTA SANVM EMANVEL PA- 
KACLET VS. Dcindc codcmgladio chawclcies clcicos , tcrramq» colligens .n_a 
— •.;•- '~- w — -^-- ' vyawum 



Hift. Serp. & Drac. Liber I. 4$ 

A cyathumaqua plcnum infimdebat,donecfubfideret,quampoftmodumindufionun« 
do colatam ci propinabat,& confeftim aegrotus abfens fanabatur. Vcn\ hoc prgefidium, 
cuius ratioreddi non poteft , omittendum effcexiftimamus, 

Ad animalia autcm tranfeuntibus prima frontc fe fe offert columba, qua? viua inci- jRemedraex. 
fa,&morfuiSerpentum impofita,iuxtamentemScxtij,venenaomnia adfctrahere animalibus 
creditur. Itcmgallus,&gallina,ex AetiojdiiTeaaJocoaffeaoapponitur, veladaiio- p ro morfu- 
rum mentcm, fedes horum animalium dcplumata iclibus anguium alligatur,donec vis anguium. 
vniuerfa vencni extracla foerit jcuius rei indicium eft,quado pullus poftremd appofitus 
non moritur.Huius autc rationem effecredimus,quia galline. calido tcperamcnto prs- Indicium-» 
ciita» totam virulcntam materiam imbibut :Siquidem proprifi eftc caloris attrahcrc do- veneni fu~ 
cuit Ariftoteles, idqj mulorum cxpericntia coprobatur, in quorum aluo vcncna ti con- perat. 
duntur,ficqi liberantur, dum illud virus totum a calorc muli attrahitur. Eodcm 
cxemplo docemurinijs,qui pun&i funtaphalangio,tarantola vulg6di#o,aTaran- 
to Apuliatoppido: quandoquidem incoljefajpc numero horum idibus afficiuntur,nul- 

^ lumqjprxftantiusremcdiumitnieniunt ,quamchorcasducerc,tamdiuqjfakant, do- 
ncc tota vis vcncnipcr fudorem edu&a fit , Capra ab his prarfidijs non cft arcenda ; 
«amActius, &A&uariush#dumdifl*cctum loco gallina» probant,Diofcoridesiecur capr* & 
caprillumcommcndatjPliniusventricuIum caprarrecenternecatarapertum parti af- p arte / fA „ 
feftaialligat,Auicennasharurn bclluarumcarnem combuftampunfturisSerpentum r ^ reme di 9 




apra:nigra?impofu .. 
folutuseft. Ideonon pra=ter rationcm qua?dam puellaa Scrpentedemorfa,cafeorc- 
centi capra? vlceri impofito s fanitati rcftituta eft , Ceruus ab his prasfidijs non cft cx- 
cludcndus ; nam Diofcoridcs medula cerui perlinitum \ Serpentibus optimfc defendit, 
JtemGalcnuscornuccruinumcomburit,&trituratumcumacetofubigit.Vcgetiusin Lib.i,dcM 
lumentis a Serpcntibus vulncra tis vtitur ftercorc fuillo reccntij illo cniin, & mellc At- wat.medi 
ticocumvino,&vrina humana pbgam imingit , AtDiofcojrides fimumbubulum— » 
q fummopcre commcndac. Deniq; Serpens,& ipfc fuofmet i# us fanare pcrhibetur. Vn- *&• V dc -f 
de de boc animali pocerimus pronunciare, quod Antiquiws dc hafta Achjllis prsdica- med f ac ^* 
bat. Sic cnim canebat Ouidius. ?**- 

Vulnus Achilleo>qua quondam fecerat hofli t 

Vuheris aHxtlium Pelias hafla tulit. lib.j.Me4 r 

AudiamusigiturQiuntum ScrcnumdeSerpentecaneatcmhunc inmodum, 

£ua nocuit Serpens fertur caput i/Iius apte if/i 

rulntribus iungifanat <fu.efauciat ipfa, los,&bub* 

Hincnonnulhfucrunthuiusopinionis vencnum proanridoco,adcaftigandum aliud * m ™ nems 
venenurofeUchjeT adhibendum effc, cxemplo theriaca? , qua? ex viperis integratur, re ^J H ' 
&tamenca;tcravencnacorrigit,atq}profligat. Pretcrea in regionibus Allobrogum, gy l(i 
multaeaconitorumfpecicsfpont^crcfcuntjcircaquasmufcas quadam parua? femper Rem A 
volitant , & ha» illius venenata? plantae vera theriaca cffe perhibeatur ,, Item Nerium> 
fcu Rhododendrum virulenta qualitatc non caret , & tamen contra Serpentum i&us # um Vfn 
^ commendatur, HabemusinhocgencrcapudAufoniumlepidumcpigrammadequa- ncnumve* 
dam mulieretoxicummarito propinante, cui,vt citius opcraretur, portionem argenti vemfn rel 
viuiaddidit: fed tantum abfuit!vt obeffet , yt potius hydrargirumjlli opemtulcrit. medittm* * 
carmina igitur epigrammatis fic fe habent. 

Toxia ^ektypo dedit vxor ntecha [maritt, 

Necftfis 4d mortem credidit ejfe datums 
Mifiuit ar^entiiethaliapmdera viui, 

Cogeret vt celerem vis geminata necem* 
Diuidat hacfi quis,faciunt difereta ve»emm t 

Antidotum fkmet , qui fociata bibet. 
Mrg9 inter fe fe dHmpocula noxia mtant* 

Cefftt {ethalis noxa falutifera ; 
jT0tMus^& vacms alHipctiere receffm 
Inbrka dfieftis, tpm via mta ciki. 



44 Vlyffis Aldrouandi 

^u)m fia ittta Deum ?prodeft crudelior vxor : E 

Et cum fatavolunt ,bina venena iuuant. 
Cur autem id fine patientis rioxa pera&um fuerit Authores fententijs inter fe variant. 
Alij fcribunt id accidiife,quoniai"n toxica fibi inuicem aduerfabantur. Alij,quia vnum 
alterius fuerit antidotum. Alij alias aifignant caufas. Verum nos a graui pondere hy- 
drargiri id dimanaife arbitamur , quod m ventriculo nullam contrahens moram, 
aliudvenenumconfeftim fecum ducens imos petijt receifus, itaut venenum noxiam. 
operationern excrcere non potuerit . Id ftabilire poffumus cxemplo cafus , qui Bono- 
nise contigit | dum quidam ingrediens officinam, pharmacoparo abfente , proacetofo 
fimplici,argentumviuumhaufit,quodpaul6poft abfq, vlla laefioneeuacuauit. Aui- 
Ldpis Ser- cennas etiam i'n fiinili cafu , lapidcm in Serpeutibus repertum de collo patientis fuf- 
pentis ad penfummultumcoiiducereaflirrnat. Aliquimurc-namnon vulgariterprodeifeatte- 
qutd* ftantur,exemplo cuiufdam virinomineCifli,qui»refei-ente Aeliano ,cultui Serapidis 

Mttr&ntve deditus,deuoratisincauteSerpcntuouis, valde angebatur :rogatus itaqsabeoDeus 
nenomede- murenam viuam przecepit eaiend.im,&manumin vas ,inquoferuabatur,immitten- p 
tHTm dam :paruitiile,cuimur^na mordicusinha?fit,quaspofteadumauellebatur,fimulet- >- 

iammorbusablatuseft. Hattenusde Animahbus. 

Plantx fuccedunt confideranda: , qua? pro Serpentum morfibus adhibenda? effcnt. 

y tf) 1 Aelianus fcriptum reliquitin regionibuslndicis plurimos Serpentes generaricjete- 

'°' *■ ris animantibus nocUos} ibiq; etiam multas herbas falutiferas oriri adderfus iclus Ser- 

Tlant&ve- pentumperutilesiquarumherbarumvirtutem,6V vfumlndigenasoptimenorunt.Item 

nenum ca- Maphseus narrat in oris Indias quafdam procreariplanras ,quas Copaibas vocant jex 

(tieantes. quibustanquam e fcatebris,peraeftatem,cajfo cortice, liquor,balfami inftar, dimanat, 

Lib z.hi/t. a d qncm lasfi a Serpentibus confugientes fanantur.Propterea Buonimus, & ipfe qubd- 

jnd datn balfamum artificiale prsefcribit ,cuius dua? , vel tres gutta? in morfus Serpcntum 

Inthefau. inftillatartotum virus deient. Pliniusetiamtradiditpeculiares arboresex nucumgc- 

r med. nereinSyria nafci, quaeaduerfus anguium punclionesmira operantur. InGrasci*^ 

Liizhift. <l uoc l> frutex crefcit fohj.s paruis,Epipadis nominatus ; alij Embolinen vocitant. 

' ' Hancplantam quidam lunariam minorem Nupcrorum eifeexiftimant,quaMugisal- q 

tiflimorum montium deleclatur. Supereft vt herbas omnes noftrarum rcgionum enu- 

meremus,quaemedicamenta intrinfeca,pro expugnandoSerpentum veneno,ingre- 

jf j 1 diuntur. Inprimisi\brotonum,Acorum, Adrantum, Agnum caftum, Altheam,Ane- 

Herbdvu - ^^ Aparinem, AmpeloprafTum , Arum , Artemifiam , Afparagum , Afphodellum, 

gares ve- & ^ crem ^tticum, probant Authores, quae omnia in aqua fontis deco&a, vel in pul- 

neno rejt- uerem rC( j a a a>non modicam pOiTuntljefisabanguibusarferre vtilitatem. Atpotiffi- 

Jtentes. mum Anagalliscx viBocontraSerpentesiuuat,vt vokitDiofcorides. Agaricum non 

L d at minuscommendant Authores^ideoRex PontiMithridatesgentes Agarias,inpropria 

/ ' aula omni temporealebat,quoniam modum vtendi agaricocontraSerpentesopti- 

mecallebant. Item Ariftolochia longa exDiofcorideSerpentum vencnisrefiftit, fi 

Lococit. d cac hma illiusinpotioneviniexhibeatur. Alliuminhoccafunoninfrugiferumeife 

aifirmatAuice«nas,cuiusperiGulum fe fecifte tcftificatur. QuareVolaterranus au- 

thor eft(referente Mizaldo) fuaaetatc vixiiferufticum 3 percuiusfuicesin campo dor- 

CeWur.%. jnjeotisSerpensingreiTuseftjexpergefactusvfuAlliorumtanqaam prasfentanea anti- jj 

doto fe curauit : At mirandum eft, quod is vxori, in congreffu, &mortem communi- 

cauerit. Pra?tereaBaccharis,Beta,Blattaria,Braffica , & Bryonia funt fimplicia ad 

pra§didumeffedumcolligenda . Item Calamenthum ,Carduus , Centaurea ,Cxpa, 

Chamasdrys , Chamaspitis , Chelidonium , Clinopodium , Coniza, Corruda, Cupref- 

^ fus,Cyclaminus,CynogloiTa 3 Cyperus herbae funt non contemnendas, quia ex earum 

vfumedicusnonmodicamfrugem prolxfioneaSerpentibus fada demetere poterit, 

&pr£Gipueexcuminofylueftri,cuiuspuluis in vinodatus morfus Serpentum miri- 

fice fanat.Verum quid dicemas de Dauco,Dracunculo, & Di<ftamno,quorum fuccum 

., , in vino exhibitum Diofcorides ad fydera vfq, extollit. Sequitur Echium ,Elephabof- 

Ltb.y#j> cumj £ nu i aj E n di u i a3 Erica,Eryngium,Fcrula J Faeniculum,Fraxinus,Gcntianama!or > 

mat.mect* Gladio i us a & Glans, ex quibuspcr os datis ampliflimum fruaum fumus confecuturi. 

PrxdidisaddamusHeliotropium,Iridem, Liquiritiam, Lilium,Ligufticum, Laurum, 

Limonium>&Leontopetaliradicem j quara Diofcorides libentiflimecontra angues 

* "-,-- - inviuo 



HifV. Serp.& DraoLibcrl- 45 

A in vinopropinat. Neqjomictere oportetyfoliamalua?,& mali aurantij, nec Marubium 

nigrum,quod Galenus in pun&uris ab anguibustantopere commcndauit. Acce- Inlib.dz-j 
dunt Giiganum, Paeonia, Panaces omnes, Paliurus,Perfoliata, Peucedanum— j , /tn/pl.med. 
Phalangttes, Polcmonium,Pulegium,fedinterhasDiofcoride« Piftaciaedenda,& 
pilulasPiataniinviuo felicicerexhibuifle profitetur, Deinde Authorcs probantra- L ^' i>dc~> 
pum,Rhododendruro,Rofmarinum,Rubiam,Rutam, &Rhabarbarum:quoniam— • m4t ' me ^' 
Auicennas de hac poftrema planta fermoncm habens praeter faculracem catharti»- 
cam,eivimprofligandi virus anguium aflignabat,& Diofeoridcs fuccum raphani ,-/ » 
bibendum prafcribebat. Succeduntfaluia, fambucus , fcordiura , ferpentina , fcrpil- * * 2 * *7 > 
lum, fefeli, fonchus , & ftaphifagria. At Marcus Cato fmymium conrerit, & vino ve- mat ' mi ' 
teri iumentis abanguedemorfispraebec&idem inhominibus prsftaripoifeajTeue- 
rat. DeniqjTrifolium,Thlafpi, Tormencillam,Verbenam,Vitem faciuam,& Vrticam 
poffumus colligere, quarum omnium caulis, radix,& femina in puluerem rcda&a non 
parumcommoditatislxfisabangtiibusfuncallatura. 
B Infuper prtfter nominata fimplicia, natura alia producit , quarin mcdicamentisto- simp/icitu* 
picislocumhabeht,vtbitumen,bdelium,Caftoreum,Cedrus,Chamdon,Cicer,Car- ^Scame- 
thamus,Ceruicornu,Helleborus,felElephanti,Eruca,Euphorbium,Galbanum,Hali- tat0P i ea 
cacabum,Hemcrocallis,Hordeifarina,Iberis, Milium.Myrica, Nafturcium, Nitrum, * 

Ocymum^PhujPityufa^PlantagOjRofajfaljfaphiruSjfcillaiilnapi^fuIphiir/parganifi, 
fel taurinum, & Vrina j quatomnia, ex fententia clariffimorum virorum, aut contufa, 
autinpollinemredacla venenatismorfibus vtilitcrapplicantur. Interhsec ficus,vel 
CaprificusprimastenetjnaMizaldus tres,velquatuor guttasla&isficulnei invulnera C™tHr. 2» 
huius generis inftillat, &mirum inuenit praefidium. Alijcinerem exlignis ficulneis 
laurinis, & vitis cum aceto fubigunt, & inftqr cataplafmatis iclibus anguium fupcrpo- 
nunt. Timotheus fumit apes, & ex illis contufis emplaftrum fingic, quo pun&uris Ser- P4r ' 2 * **"■■ 
pentumfcfelieicumfucceffumederifatetur, ***• 

C*terum medici noftra? mtisnonfoluminSerpentum i<5hbus, fed etiam in alijaf- 

fe&ionibns raro fimplicibus,fed pleruroq; compofitis medicamentis cum internis,tum 

q externis vtuntur. Quare fi libeat horum virtutem innoftro cafuexperiri , Galcnus 

paffim in libris de Ancidotis illa defcribit. Et antidotum Heraclitis p anridotum ex ter- Medicaute- 
ralemnia,illudEupatoriscxfcincocognominatum, antidocum AelijGalli, Ambro- ta €mp9 L 
fiam,ncmpeantidocum PhilippiMacedonis,ilIudDemocratis,aliud Diarmaton , ni- ta ajuer^ 
mirumexfanguimbus nuncupatum, & mithridaticam confeccionem fummopere pro- r us w ^i 
bat. HisabcoderaaddicurZ,opyria,dequaantidotozopyrummonuiiTeMkhridac-m 
Regemferunc, vtcapitalifuppliciodamnacis, quibus dedifiet priusvenenum, exhibe- **' 
ret, &eodemmodo icjtos aSerpentibus, & afagicta toxico infecla vulneracos fanaret, 
Amplius thcriaca Z«ehonis Laodicei tanquam celebraciflima proponitur a Galeno. 
Atidem Auchor,inlibrode cheriaca adPifonem,cheriacam maguam Andromachi 
C3eterisantidocistamfimpUcibus,quam Compofitiscontra venenacosmorfusfemper «-a • 
pra2tulit;necpr*tcrrationem,cum vniuerfa?gencesearamagnificisarficiandaudibus, A f rtM * 
tum propter eius efficaciam actionii, tum etiam, quia neminem vnquarn percufTum a l- ram4 ~ 
feris, quae hominem folenc intcrimer e,hac ftatim pocajperijfTe memorise eft proditnm . * vtns ' 
~ IdeoinpoeroatedcTheriaca ficcanicur. 

At (jui ca/cati mtrju Serpentis anhe/at^ 

Ignarufue do/i toxica nigra bibit- x 
Etctm mane muum t & cumfefo/ abdidit vndif % 
Sumat, ab aquali pandere ttttus erit. 
Quamobrem Olaus Magnus cradit, quod gentes eciam AquiJonares pro remedio ve. l - 2 ! «^* 
neni in hominibus,& brutis, theriaca veneca a mercacoribus in iilas regiones, queftus 3 °* 
gratia, delata vtuntur. Qui plura de hac ccleberrima antidoco fcire cupit, legat Gale- 
num in libro dc vfu theriacas ad Pamphilianum , vbi laudibus innumcris hoc medica* 
mentumfuperaftcaferebat, Apud nuperos authores , & prascipue penes Nicolaum 
Myrepfum , defcribitur antidotus Adriani contra defperatos venenatorum anima- 
liurn morfus valde eificax, & apud Matthiolum fit mentio antidoti fibi famiiiaris . Eft In Pr4at a 
autemaquaquinta?eiTentiaeexmuItis fimpUcibusparata,qua? pondere quatuordra- ad Lih"t 
chmarijmpraefcribUur,&cumpanportiouevmiodoriferi, veltantnmderoaquaBcor- Diofc ' 

■ ~ -- - diaiis 



46" Vlyffis Aldrouandi 

dialischimicjsorganisfublimat^propinatur:cuius Jefcriptiotiem le&or apud ipfum g 

Authorem videre poterit. 

Mod6compofitamedicamenta,qua?extrinfecusapponunturrccitandafunt, Hxc 

Medica* cmplaftra efledcbent vehementiftima , quse venenum abintimis pattibuselicere,& 

meta com- expugnarepoflint : quaiia funt , quaeex fale , finapi, nitro, & cachry Diofcoridis com- 

pofita ex* ponuntur.Immo thenaca etiam Andromachi mftaremplaftri loco lajfoappofua inter 

trinfecd. hajcexterna medteamentainbmum locum nonoccupat. Auicennas laudat oonfe- 

Confeffio ^' oncm Hermetis, quaefuprapartemdemorfamextendenda eft. Multaaliaemplaftra 

H rmetis nu ' us g ener i s admorfus venenatos perutilsa defcnbuntur ab Actio,qua; vnufquifqj 

-. lcgere poterit. NicolausMyrepfusemplaftrutncognominatum Epigoni gloriam apud 

Emplaflri poftetos ^bi comparaffe fatetur : nam quidam in carccre ad vltimum damnatus fup- 

Epiionivir phcium opehuius medicamencidinnfius fuir.fiquidem filidMatttjInrperatorisaSecv 

tus pente demorfa in mamma,& omnibus medieis deillius falute defperantibus,hoc 

emplaftrofanataeft. Recipit3utefquama3acuis,amnvoniacija!oeshepatica',aeruginiSj 

rafiiis,aerisvfti, thurismans, falisammoniacUariftolochiaeroturidtEfmgulorumVn- g 

ciam femiffem, fcminis rapi fcrupulos tres, radicisdracunculi vnciamdimidiam, femi- 

nis artemifuc drachmas tres,colophonia»libram vnam,finapi fcrupulos tres,fpodij 

drachmas tres, aluminis (ciflilis , & opopanacis finguiorum vnciam dimidiam , deinde 

cumcera,&oleo veteri,fecundum artem,emplaftrum paratur. Fumanellusfumit 

calcem viuam recentemcum mollifapone, &aquacapitelicommixtam , &hocme- 

^/ • j:.,i«i dicamentovtitur. Idemauthoroleum parat,quodvocatdiuinum , cxtrinfecusenim 

„ r<i» hnitur,atq:etiam potaripoteft,&conhciturhuncinmodum. Sumuncur hores,& 
compoiitio. r ,■ , ■ ■ r «i i • t • i c i 

1 foha hypenconis coquuntur m hbra olei oliuarum , trium norarum ipatio , percola-. 

tur , & denuo flores , & folia eiufdem planta; in eoeffernefcunt, & tertio idem repeti- 

tur,addendogentiana?, tormentillae,vtriufq; vnciam vnam: poft perfe&am co<5tiooem, 

Oleumde colatur,&ad vfumfeLUatur.TandemMatthiolus, intermedicamencaextrinfeca ,laur 

Scorpioni-- desolei deScorpionibus dignasencomijscelebrat squod venenatistumob i&usSer- 

bus. pencum,tum obfumptum venenum fingulari auxilioeffc folet . Huiusoleidefcnptio 

legenda eftapudeumdem authorem \n praefatione ad librum fextumDiofcoridis. q 

"Hxc de naturahbus praefidijs di&a fint,quibus noconferentibus,addiu»nam opem 

proculdubio confugienduineft. Nam interdutnverbis,&orationibuspiorum viro- 

JRemedia-j rur n,noxseomnium venenatofumanimalium fuperantur. Chriftusemmapud Mar- 

diuina. cum y fignum credentium omnium efie dixir, quod Serpentes collanc, & fi quid morti- 

Cap.q. ferumbiberint ,eisnon eflenociturum . ImmdapudLucam idem Chriftusalloquens 

Cap^iOm difcipulos inquit . Ecce dedi vobis potcfiatem calcandi fuper Serpentes y & Scorpones, 

& fuper omnem virtutem inimici , & nihilvobis nocebit. Hoc aurem efle explora- 

tiflimum intuemur in miraculis , quae Sancti patrarunt , & adhuc patrant : etenim ha- 

X*e Glor* beturex Sancl:oGregorioTuronenfi, quod Sandus Phocas martyr apud Syriam re- 

Jdartyr. c. quiefcit ,adcuiusrumulum demorfiaSerpentibus aflidueconfugiunt ,&quando ia- 

^. nuamatnjyinquomartyris cadauereft collocatum,attingunt,illico parslaefadetu- 

mefcit, &euacuata veneni virtute, patiens fanatur. 

Vtrum modoaliquis prouideiitia,adeuitandos Scrpentum motfus, & ca?ccra vene- 

na, vtipoflit,perpendendumeft.nam multiinhanc vcnerunt fententiam, quodho- ^ 

Trouidetia^ mo ccJere vcncna affucfcere poffu 3 ne impofterum,illis affumpris, vel etiam demorfus 

ad venenu ^s er p ent ip US laedacur. Id innuit Auicennas,&multialijauthores procomperto ha- 

cauendum. ^ enU Har^ propofitiodcvenenis in gcnere nullo modo intelhgendaeft. Vuaeaim 

Li.^.tracJ, humanaincaliditate confiftit ; ideoq;venena extremecalida , &ficca malimentum 

j.feti.6. humanumtranfmutarinequeunt : neqjopuseftinmediumarferre vulgatam illam hi- 

ftoriani puella; napello nutrita? j quoniam hsca veritate longe recedic: cum napellus 

herbafitcalida,&ficca,&totafubftantia humana; naturae relucletur . Quapropter 

. . fihomo nutriretur veneno totafubftantia fibimet oppofito,effet neceflarium , vthu? 

manainaliamnaturamdegenerarec-.fiquidemomneanimalfuofimili fcmperalitur, 

vt optime docuit Anftoteles. Homoigitur fi venenis nutriretur , fimilis eflet veneno j 

h^cautemefTeabfurdum omnes atteftantur. Quoadvenena fngida,&humida ve- 

luti eft cicuta, pofliimus cum Galeno afleuerare aliquam horum portionem in nutri- 

mentum verti poffe. Qwndo vero dicebant nunnuilos homines efui venenot ;um af« 

fuefcerej 




Hifl:. Serp. & Drac. Liber I. 47 

A fuefcerei id intelligendum eft non de nutritione , fed de venenorum expulfionc, quam 
valida horoims r.atura ftatim molirifolet:fiquidempoftveneni affumptionem, fefe 
paulatim ad illud pellendum afluefacit : cum longa experientia vfu venerit , vt natura 
modicam portionem veneni trudens ,tandem maiorem etiam quantitatem oblatam 
confeftim propellat. Huiusrei manifeftum habemusexempluminMithridateRegc 
Ponti,quifemetipfum veneno aiTumpto,perimerevolens,non potuit :quandoqui- 
dem eius natura quodcumqj oblatum v-enenum extra corpus illico detruderc aifueuit, 
Cjuare de illo canebat Martialis hunc in modum. 

Profecit porto Mtthridates fepe venene, 
Toxica ne poffent faua nocere ftbi. 
Reliquum eft igitur,vt dicamus veram prouidentiam efle, vt homo antidotis, & medi- 
caminibus fuprafcnptis munitus femper incedar. 

B EPITHETA- 

ERPENS ob corporis prolixitatema Latinis longus, &a Graecis 
«ToA/^oc. nuncupaturjideoqj oAzvpm aNicandrodicitur, auoniatiUi» 
» longo volumine caudam trahat:nam «Ax» traho exponitur.Aiioquin 
latini,quianonrecl:otramite ferpat , flexilem, reflexum, tortum, in- 
tortum, retortum,tortilem,finuofum, finuatum, implicitum,& volu- 
minofumSerpentemindigitarunc.HucdereGraecis As^p/oc, o-*oA/oc, r •/ 
%#>) Ao^ocinEpigrammatibusgrajcisjnempenonrecliiscognominatur^&alibiTSTpaft- ' ^* 
Aoctoc o<p'S> nimirumquater circumuolutus vocatur. coloiem anguium Latiniper- 
pendentes,atrum, nigrum, cscruleum? viridem, maculofum, & textilem nominarunt. ^pithepa^ 
quare Graecis ob eamdem caufara 5ro/a/Aoc, nempe varius, & verficolor dicitur. Hoc c 9 lerem re* 
nomen quandoqj ad animum ttansfertur , diciturq, de vafro , & aftuto : quapropter fpicienti*. 
duplici de caufa hoc epitheton Serpentibus conuenire poterit. Inhocfenfu «^ie vo- 
q catusfuitabHomero «/oAoc, emiacallidus ,& vafer fit. Aliter, yXax^ y vel ^Aao- 
x&krtfc, item ^AauxoTriic, glaucos ,feu caefioshabens oculos exponitur: ideo Pindarus 
hocepitheto Serpentem donauit. Ratione aftus , Latini Serpentem calidum , &tri- ZpitbetO-j 
ftemnuncuparunt^quoniamolim inParadifo terreftri hominemrationis pauicipem aftutianus 
deceperit. CHamobrem Nazianzenus o<piv dp^ijcazov , (ciliqet malorum authorem refpicietia* 
nominauit.ItaetiamHomcro «p^xajco/ vtitg dicebantur,qua?malorumcaufxfueruat. 
Item A^ollonio^flowoc o<p/S nuncupatur; quoniam Prifci orntfia infefta, &infaufta(te~ .. 
fteScholiafteAriftophanis^oV/st vocabant. Immdapudfeuftaihium xQoviot; avQpa- ^ ? J - 
woc dicebaturhomo fubdolus,&fraudulentus,quia ^QjWc fimplicitcrterreftris,& *"• 
fubterraneus vertitur* Ob Serpentis afpe&um, qui intuentibus metum incutere vidc- 
tur, Latini eum fquallidu, atrocem, minaccm,minantem, martiu, terri{icu,horrendu, 
horridu,horriricii,horribile,formidabilem,diru, & faeuii cognominarunr.Item Graecis 
^oc,nempegrauis, &horrrendus, yopyuTro; afpe&umhorridumhahens vtGorgo, Epithetaai 
<Ti/roc terribilis, et/unzti; faeuus, ^sAapoc immanis , & mxpk amarus dicitur , quia in- tinentiaai 
X ttientibusj&percuffisinfignemamaroremafferat.DeindeLatinicontemplantes gra- a/peclum,. 
uem noxam, quam Scrpentes hominibus , & brutis in dies arfcrunt» anguem noxium,, 
nocuum, mordentera , impium, exitiofum , ferum , trucem, venenatum , virulentum, 
venenofum,venenigerum,peftiferum,letha]em ,lethiferum»& venenoplenumindi- Epitheto-j 
gitarunt. PariterGrascis d«A»V^nociuus,&perniiiofus averbo cTwAea» laedo, xaxtip* ad noxam 
^oc cotra&epro xaaoep^cmalericustcum xaxotpyict maleficiumfignificetjKAo'u«voc,^'^'?^/^. 
vel «Aooc, & oAooc exitialis, x»poTpo<pac mortem in iinu fouens, & laethifeu At io/3ohos 9 
quamuisdicaturdeijs,qui fagittasconijciunt,tamenexponituretiamdeco .quiVe- 
nenumeiaculatur.propterea \o@o\a. Qnpiot, legunturapudHerodia.num. 4 U XPW - expo- ., 
nitur frigidus ,immo lethalefrigus induccns :quare in hocpeftremo intellcclu Theo- * ' *' 
critus opf 4 V XP° V appellauit. Demum Latini Scrpentem , a voce, fibilantem, ab ori- . t , f 
gincrerrigenamjafluxibilitatclubricumjalocoMaurumjAfrumiNihacum^Areni- J ' x ** 
wagum, Libycum, & Cinyphium a Cinyphio Libyca? regionis fluuio vocitarunt. Ca> 
cusaColumelladi<ausfuit . . Atoonnulli non perperam opinati funt,percaecumcGr- 
' Jubyum 



48 Vlyffis AldrouMidi 




lubrum Colurnella* , vermem inteftinorum inteiligendum eflc. Ahj etiam fuerunt , v qut E 

Serpentesnominaruntelephantias,ex Solino.quoniam dcmorfus abangue affectu 

fimili elephantiafi corripiatur,aegrotus enira intumcfcit,&cutis rigiditatem quam- 

-EpitheitLj dam adipifcitur . Demum fiapudLatinosSerpensaliquandocriftatusnorainatuseft, 

rationeloei ille, quem cacteri fugiunt,inteiligebatur quemadmodum etiam Serpens facer; nam vc- 

lutiauisfacra ingencrefalconum nuncupatur,quam reliquae aucs formidant,idem 

deSerpente dicendum effe putabant. Apud Graecos,ratione vigilsmtiaedt£tus fuit <ppa- 

^ocnimirumcuftosjnam <pp&7<* cuftodiamdenotat. IdeoApoMonius agens decufto* 

dia velleris aurci «ppa^or c<?w vocitauit Ep7r«5*»jp etiam dicitur,quia icptat. Icaq;non 

Lib. 3. Cy- ftneratione.Oppianus otpenipTrn^pcti appellabat. Quoniam aurcmanguesinter ani- 

fteget. mantesouiparascollocantur, aNicandro aorozoi cQ&s dicuntur. Ac Ipc. ju.vo8np ex- 

ponitur Serpens,qui venaturmuressveluti tirvppi&t Serpcns quidamrttfus,& yrvQa? 

Serpens , quem Apollo confccit,natus ex putredine terra;; cum mrvQco putrcfaclio ver- 

tacur. Ad iinem w*Xv*cipwos cws Scrpens multa habens capita cxponitur. 

F 

DENOMINATAr 

VM a Serpentibus non folum homines , & bruta, fed etiam herba: , & 
multainanimara denominenturjinpraefentia abhominibusinchoan- 
do , omnia figillatim demonftrabimus . Prima fronte fe fe offert 
e^o/So^o? Serpcntis percuffor , fuitq, cpitheton Apollinis in Ou© 
Simmia» Rhodij.Paufanias MercuriumappelJauit Argiphontem,cum 
jtuerit otptozTw oc,nempe quoniam fuftuletit Serpentem,quem non,- 
fttmindvinvXW ipyw vocabant. Alioquin otp/0'JVjxTos demorfus a Serpentibus exponitur. At 
mrua Ser- oip/oy, fciiicet ophionfuit nomenfilijOceani,quicumEurynomcvxore,anteSatur- 
pentedeno- nUm,rerumomnium potitus cft: huiusmeminitOaudianus. Itemophionfociusfuic 
minata. Cadmi , & in Thebis aedificandis adiutor , ita cognominatus , quoniam ex Serpentum 
Lib x d<L^i dentibus prognatus eifc diceretur . Multi volunt hunc effe eumdem cum ilio , qui ab Q 

' prQ _ Ouidio Echion nominatur. Ophion etiam fuit Gigantis nomen apud Homerum . Ac 
r erp ' Opbioneu Mefenioru fuiife vatem fcribit Paufanias (referente Rhodigmo)qui proprio 

1 b M nata ^ ^ e mmmmus captus, & priuata , & publica vaticinia peragebac.Sed ophioneus, 
* *' nempe Serpentinus princeps Damionum fuiffe pcrhibetur : fiquidem tradunt Phere- 
* 4m * cidem Syrum olim fcripfiffe Dasmones e GeIo deturbatos a Ioue , & principem ophio- 

neum nuncupatum habuiffc. Hoc eodem nomine tresfuriasinfemales, nimirum Ale- 
6to , Ty fiphone , & Megera Achcrontis , & No&is filias ab Anriquis fuerunt infignitae 5 
^cum loco capillorum angues geftarcnt. Harum meminit Ouidius in Ibin. 
JQuafqi ferunt torto vittatis angue capitlis 
Carceris ebfcuras ante federe forcs» 
Et alibi dc i jfdem verba faciens fic cecin it. 

Verberafaua dabant fonitum ,nex£f; colubris 
Confcia fumabant femper ad orafaces. 
Tmmdeafdem furiasinnoftriafferti confirmacioncm,paulo inferiuscolubrasappel- n 
lauic,quandodixit. 

Peelora vinxerunt Erebetfelle colubra> 
Terq; cruentatas increpuere manus. 
Praeterea Serpenriger nomen eft adiecliuum, quod de illis dicitur, qui aliqua corporis 
parteSerpentibus fimili integrantur : propterea ab Antiquis,cV potiflimum a Poetis 
GigantesSerpentigcri,anguipedes,Serpentipedes,&loripedesdenominatifucrunt: 
cum pedes intortos, moreSerpencum habuiffe diccrcntur • De his fermonem habens 
Ouidius fic canebat. / 

% i Trift. s f>h n g a T> & Arpyias , Serfentigerofq^ Gigantes. 

i'h at Serpentigena aute m , fiue 6poyivnc t> apud;Strabonem , genitus a Serpentibus ex- 

•/• F' p on itur: vnde o&oytviic. quidam populi apud Plinium fuerunt nuncup^ti , qui ob 

^* quemdam cum Scrpentibus familiaritatcm eorum i<5tibus folo taclu medebantur. 

Ophicos cti»m vocarunt nonnullipopulos Ofcos, nimirum Capnenfes , vt Seruius in 

commen- 






Hift, Scrp. & Drac. Libcr I. 4 p 

-A commentarijsadVirgiliumintcrpreratursquoniam apud illos muiti Serpentcs olirri Lib, yjie- 
ftabularcntur. Ophiophagosetiam populos memorat Plinius , qui Scrpcntibus ohm mia. 
vefcebantur. Ideo Plutarchus Spartanos o^/o/Sop»? cognominatos fuiifc tcftatur: £fo.6.caj?. 
proptereaquod tn quadam ann«na» caritate , Serpentcs in humanam cfcam vercere 29. 
coa&i fuetwt. D Auguftinus ophitas, opheos , & ophiomorphos harreticos quofdam In ^ j 
snterpretacur , qut Serpentem primos parcntes dccipicntem Chriftum reputantes, $ Are r 
ipfum virtutis cognitionem in Paradifum induxiffe arbitratifunr*. immo Scrpentcm 
nuttiunt,& venerantur, qui, excantanteSacerdote, defpecu cgrediens, & fuper aram 
afcendens eorum oblationeslambit,&circaillas fefe inuolucnsadfpeluncamreuer- 
titur. DeniqjaSerpentibushodie multaffamiliajcogncminatccfunt. NuperhicBo- 
noniaequaedamfamilianobilis dalla Serpa cognominabatur. 

His notatis , bruta animalia a Scrpcnte dcnominata pondcrabimus. Primo angui- 
culus nomen eft diminutiufi ab anguc a Ciceronc vfurpatum, Gra?cis *psi'JW, vel hqfr- Lib.^Jc^, 
^w,nempeparuus Serpens diciturrquo nomineRondeletiuspifciculuminftarSer- Jin, 

B pentis longumindigitat, quem Bellonius non re&einter afellos connumerauit. Alio- 
quin Serpentini catuli, f^tus anguium nominantur : iuxta illud Virgilij de Seipentc^» 
loquentis. 

•— » aut eatuks tcclis y aut oua relwquit. 
Nam fetus anguium adhuc in vtero viuentes VjxBpvet, dicuntur, cum ha:c vcrba legan- 
tur apud Aelianum. iftfSpva. Ktt^vat S\ 7ci -rdn opviQav 3 ztil n& rcov Qtpscev > m.ai icov 
%pox.o$ei\w. Praetcrea hax: nomina o^iomoc, idcft anguineus ,fecunduu> Oppianum, 
& o^ttiStii Serpentem referens,varijs animalibus aflignari po(Tunt,& pra?cipuc teftudi- 
nij cum anguinea ceruice praedita fit . Immo conueniunt,&Cerberolnfcrorum cani 
colubrifero monftro nuncupato . Virgilius enim, & Ouidius ccrberi colla anguibus 
horrentia repraefentarunt . Item Elcphanti anguimani di&i fuiftc feruncur > quia pro- 
bofcidemtanquamanguemad varia munia intorqueant. Anguilla etiam quafi anguis 
illa,abanguedenominatacft:Quamobrera noniniuria luuenalisfic canebat. 

Yes anguiUa msnet long* agnata colubr.e. Satjr.5. 

£ ImmohaxSerpentis rituincedens opioVac vocari po(fet:cUm hpe nomen apud Sui- 

dam^Serpentismodoincedensvertatuf.Scrpcntesenim «VoAc funt. Pliniusraemo- Li.zZ.cap» 
rat animalceruo minus,& piIisfimile,Sardinia2peculiare,Gr3?cisophionvocatum> 9* 
fed interijflfe arbitratur. Item Grseci *A*po», ncmpe cei uurri a Scrpcntibus denomi- 
natumfuilIeautumant,nimirum*Vo v t« \\-tivuv *«c oV* /c > nera P e aSerpentibusabi- 
gendis: cum Etymologus, & Varinusfcribant (vt fuperius notatumfuit)ceruum,cor- 
«uadfaxa affricato,&odoreexcitato,Serpentcsa cauernisfugarc. 

Sequiturophiomachusduorumanimaliumnomen: Prirrodenotatlacertumviri- 
dem cum Serpcntc acriter dimicantem, fecundo figniflcatillud locufta: gcnus , quod 
apprehcnfoSerpentis collojbeftiam futfocat. Textorophiomachum auemcuman- 
guibus prseliantem conftituit; quamuis apud probatos authorcs, huiufmodi nomen-» 
proauenonreperiatur.LegiturquidcmapudHxfychium cyixpos auisqua?dam,cauda 
Scrpcntis prardita, quae per regioncs Aethiopicas diuagatur. Item Qpoq>*yo<; ibis, 
quia Serpentes comcdat. Alioquin in fcriptisHefychij lcgunrur folumhaec verba^» 

opofxd^ t^vtvfwr» 3tat) aapi^uv yivo? /uii t%ov TrTgpa, Vbi manifeftevidemusautho, 
rem, per ophiomachum intcllcxifte Ichneumonem,& genus locufte alas non habensj 
quamuis opofxd^ gcnuscicadaealiscarensapud Suidam legatur. DcmumMarccU ****** * 
lus Virgilius ophioc^cnem fcolopendra: genus ab anguibus enecandis nuncupatum— » S&tttwus. 
cfTcftatuit. demmtna- 

PoftanimaIia,fuccedutpIanta!abanguibusdenominatar,velutiSerpentaria,Luph **' 
SerpentisabArabibusvocata,quseextimacorticisfuperflcievarijs diftincla maculis, &»i*M*$* 
Serpentumexuuiasa!mulatur: hac de caufa Porta aducrfus Scrpentes valere fcripfit. nAt% 
Arum quoque, Scrpentaria minor Herbariorum dicitur, quia folia aliquando maculo- Arum ' 
fa proferat. Biftorta aLonicero colubrina, & ab alijsSerpcntaria vocatUr,vclquia ad £ *fl ma > 
inftar Serpentis, rctorram radiccm gcnerct, vcl quia eius facultas colubri vires extin- ^ncbins 
guat. Lonchitisafpera,inantiquisDiofcoridisnomencIaturis,colubrinacognomi- **$&& 
natur,&merit6: nam intcrdum folia inftar Scrpentis retorquet . PHnius ophiufx x - 2 4^-i7. 
&crba3meminit,<juasinElephaBtine Acthiopise nafcitur^hxc potatcrrotcm Serpcn- °f»i u fe-j 

E tum keYbA, 



/ 



5$ Vlyffis AJdrouafcdf 

^ \ tumobucrfarifacitjitaut patientes neccifariomor^^i.co^fcircam: bacdecauf^ E 

Lw-l.c.%, f aCrl lcgi eam bibere cdgebantur . Alioquin,admeRtemeiufdem Plmij,Ophiiifa eft 

oronopus Iufula.cuiustcrra Serpentes fiigaretradebacur.Prajtecea Coronopusfpontenafcens, 

repens, . aMatthioloSerpentina appellatur, quia radix in vihodata venenatorum mosfibus oc- 

currat. ItemSerpermna elVquaedam fpecies Anchufa?,& to %&***, nccnon dAxifita.- 

Stoi ab Aleibiade quodam( vt notat Scholiaftes N.icandri) quiobScrpeutis inorfum 

Tnula. aegrotans,hac planta deuorataconualuit. PariterEntila>fiuc Helcmum ,aquibufdam 

Serpentina vocata eft,quia Helena eius valoriscontra angues pcricu!um fcccrit. Item 

Catabrica. Canubrica inGallijsSerpentina appellatur,vt AuthorcftRucllius. Nummulariaet- 

Numula- iam,feucentnTiorbiaaBrumfeliiojnomineSerpentaria?tcrtixdefcnpta,alijscolubri- 

¥**r na, & herba Natricum dicitur, nec immerito, proptereaquod Ruellius tradit fe de hoc 

L.t.denat. nomine rufticos interrogafle, qui r-crcfebat ita cognominari, quia Serpemes in partes 

ft' tr & ,diffecl:ihuiushcrb^contactufanitatireftituantur. InantiquisDiofcoridisnqmencla- 

Llephabo-- turi.s, Elephabofcum paftinaca; fpecies ophioge.nhur>, & ophiodtonon nqminatur, 

fcum. cumSerpentesnccare c.rederetur. Bryonia,feu vitisalba ,&apud Gallos colubrina p 

Ophiofta- di$a, fecundum Ruellium, in antiquis nominibus Diofcqridis, ophioftapbyion,quafi 

philon. vua Serpcntum vocitatur : quamuis nonnulli (p/AorsupuAoy leganc. Alioquin o'<pi&><?a,- 

Li.il.cap. qv\h capparis dicitur,vt animaduertit Plinius : quamuis etiam fcribsc eynosbaton 

2 3- opheoftaphylen abaliquibus, appellari : Gallis quxdapi Tithimali fpccics myrtifolia 

Lae colu- fecus vias, & fepcs nafeens lac colubri nuncupatur. Sequitur ophiogloflum , quod La- 

briquidftt tinilinguam Serpcntki.nn vertunt ,cum floris argutula cufpis linguam ab ore Serpen- 

tisexertam asmuletur. Iltaautem planta, cxcuius fru&u pharmacopsei elateriumexu- 

Cucumis guntjcucumis aoguinus aCordo nominatur ,forte quia libentercrefcatin ruderibus, 

angmnus in quibus Se,rpentes vt plwrimum diuagantur. Nam cucumis illeflexuofus,& lon- 

tlnresdem gusaMatthiolo nuncupatus,apudT3bernemontanumanguinus,&apudLobellium 

tat plataf. cucumis flexuofus anguinus vocitatur.Item quamdam cucurbita? fpeciem oblongo,& 

Cucurbita curuofru&u Dodoncus, & Lobellius cucurbitam anguinam indigitant$ quoniam ifi- 

anruinx*" cerdum fuo concuruacu Serpentum gyros jemuletur. Similiter, ex Clufio, Afphodel- 

Lib.2.dcj> lum caspam colubrinamGranatenfcjs appellitant. Quidamalij ,exeodemmetGiu- q 

pldnf.rar, fio chryfanthemum VaJentinum herbam Serpentis nominant . Immeinter alliorum 

cap.w. fpeciesvna eft,qphiofcorodon nempe allium Serpentinum di&a, cum cxteriorcm 

Capacolu- bulbi membranarn inftar corij Serpentini maculofam habeat. Chriftophorus etiam 

brina. Acofta duas plantas fub nominc herbarum Serpentum depingit,quor?iamadprofii- 

Lib.*.d"—> gandum virusanguium fummoperecommendentur. Tandemfuntquamplurimiher,- 

plant. rar. barumflores,quorum ftamina m fummitatcadeo diuifa funC,vt bindasSerpentum • 

Jn Lib. de linguas prsEfeferantj ideoqjSerpentinifloreseffentappellandi: quandoquidem Porta 

■plant. Ind. ab hac ftgnatura contra Scrpentum idus mirabilia operari arbitracur. 

Li.A.Phyt. Abhisadgemmas , &lapidesfaciendus efttranfitus. A Pliniopro fpecieophitis 

€ap.\6. gemma illa memoratur , quse aliterEchitesdicitur : cum maculis viperinis fit inilgni- 

Li.zj.cap. ta. Alibi ab eodcm authore gemma nigri coloris binis lineis albis colorcm nigrum in- 

2lt c.luientibusdefcribicur, quam Barbariophiocardelum vocanc. Icemophites,'feu, vt 

Li.xi.cap. alij volunc,Draconitesappellatur gemma illa coloris casrulei, &forma2pyramidalis, 

I0# quam in hydris,velchelydris inueniut. Apud Plinium incerebro magni Draconis re- u 

Ophitesee- periritraditur. Albertus fateturfe vidiffe hancgemmam nigram non pellucidam \\\ 

ma. circuitucolorispallidierucamacapicemagniSerpentisinSueuia : incuiusfuperficie 

Draconites imago Serpentis confpiciebatur. Cefalpinus hunc vidit lapidem figura corniculi, ab- 

temma. fcilfacufpide,colore partim nigro, partim flauefcente,fplendido nonpellucido,cuius 

bafim linea nigra, fpeeie Serpentis circumdabatj addicqja donance intellexiflfe effcLji 

linguam cuiufdam magniSerpentis inGcrmania verfantis . Rurfus ophites alia eft 

gemma lineis cinereis,& nigricantibus reprxfentans colorem Serpentis,& inuenicur 

ad oftium Tangrae. Alium lapidem pellucidum figura verticilli , nempc fpumam Ser* 

pentis, inftar chryftalli, congelatam vidimus apud Dominum Ladiflaum Hungarum. 

Ophites Amplius quoddammarmorexaIbo,& nigromaculis frequenribusc6ftans,riruma- 

^narmor. culo6Serpentis,ophitcs dicitur,cuiusmulta eflcgcnera refert Diofcoridcs , quse ta- 

men ad tres tantum differentias reducit , vnum ponderofum , & nigrum , alterum ci- 

• nereo colorcpundis diftindum, tertium lineis quibufdam candidis refertum. piinius. 

duas 



Hifl> ^?erp. & Drao Liber I : j i 

ft duas tantum fpectes defcribit,candidum,quod molle eft,& nigricans durum.Meminic 

poftea ctiamcinereimarmoris,quod a colorecineris tephriam vocac.Diofcoridesaiit T e ?" rt ' l ~*- 
omneshuius marmorisfpecies alligatas, aducrfus Serpentes valere tcftificatur. Ophi- marmr ' 
lemnigruconftanteinpun&isnigrisinliuidocorpore, lapicidxViperam Aepypri vo- Vipera^- 
cantjophitem vcro cinereicoloris Granitu Syrise nominant:infunt enim puncla nigra iyf** 1 Ht " 
incorporccadicate.InfupermarmorvirideLaced^moniupretiofigcnerisLithotom Ifi* 
Serpcntinu cognominant,ex Alberto,quifecunda fpeciem ophitis viridis maculis can Serptntinu 
didis effe tradit ; infunt enim in viriditate marmoris maculae qua>dam fiequentiores, & tnarmor. 
clariorcs. Aliud eft vnica maculacum compofitione,& huius gcneris eft Thyires, cuius 
mentionem fecit Diofcorides; fednon fpirat illu odorem, quem in fuo ophicc Diofco- 
ridcs comendabat.Amatus Luficanus fatetur fe vidifle vafculu quoddam cx huiufmodi 
marmore fabrcfa&um non infuauem, dum fr icabatur ,emittens odorems idedq; non- 
nulliatbitratifunt huiufmodivasefle exillis,inquibus Romanilmperatorestheria" Cnius ma~ 
camferuabanf.cumctiamhuiufmodilapiscdntravcnenatorummorfusaDiofeoridc teriaejfent 

JJ fummopereprobetur» Galenusautem vitrumcumophiteconiungere videtur,dum vafii,i*-~> 
inquit ophitem poflidcrc vim abftergcndi ,confringendiq; vt vitrum , quoniam illi in quib. olim 
vino dato facultatcm comminucndi lapidis in vefica aflignat. Quocirca non eft dicen- Theriactts 
dum, pcr ophitero,intellexiffe gcnusmarmoris,quodhabeturapud Diofcoridcm(non feruabatur 
cnim facultatcs vtriufq) coueni unt) fed forte denotafte murrhinum a Plinio voca tum: 
coloris enim varietatc maculas Serpcntum aemulatur. Neq; obftat murrhinum effodi, 
Zi vitrum arte parari : quandoquidem inccndijs fubterraneis eadem fieri poifunt , qua» 
infornacibus fabricantur : nam murrhinu efle humorern fub terra denfatum Pliniusaf- 
firmat. Pra?terea lapis quidameftophites, vclSerpentinus dictus,quiafquamis,more 
Serpentumtcgatur,vtlapisIslebanuserofus,fiflihs, niger,durus,exquoassconflatur. Lapislsie- 
Ahqui fpinam Thcophrafti efleputant. In hoc quandoq; imago pifcis confpicua cerni- banus. 
tur, & pifciforrois nuncupari poteft nigri coloris, in quo fquama? aurea?, vel argenteje 
pifcium licetconfpicari.Quandoqjinhocanimaliaalteriusgcnerisa naturainfculpta Lapidespi* 
©bferuantur. Treshuius gencris lapidcs inpublicoIlluftrimmiSenatusBononicnfis fcifirmts. 

£ Mufaeo fcruantur , quorum vnus gcminis pifcibus eft infignitus. Ahj duo fingulos ha- 
bentpifcesreferentes imaginem Percaeauratae, & Alburni. Huiufroodilapides fifliles 
funt, bituminiib^ materiam in fc eontinere, odor indicat. Hi autem lapidcs non pro- 
tul a monte Madiboco reperti fuerunt. 

Praeterenumeratos lapidesalium inucnirimultiautumant,quemPlinhisproSer- 
pcntum ouo defcripfit, non intelligendo tamcn ouum , ex quo catuli Serpentini ex- 
cluduntur:cum dehoc inprasfcntia nonfiatfermo. Pliniusigiturhaschabet. Pra- 
terea ejl ouorum genus in magna Galliarumfama omijfum Gracis. Angues innumeri Lih, 19. & 
aftate sonuoluti faliuis faucium> corporumj, fpumis artifciofo eomplexu glomeratar ouum 3. 
anguinum appellatur. Druidafbilis iddicunt inftblime iacJari ,fago% oportere intercipi t 
•ne tellurem attingat. Vrofugere raptorem equo, Serpentes enim infequi, donec arceantur ali- 
euius amnis interuentu, experimentum eius ejfe ,Ji contra aquasfluitet, velauro vinclum. 
Atq; vt eft Magorum folertia occultandis fraudibus fagax , certaluna capiendum cenfent, 
tanquam congruere operationem eam Serpentiumjhumanifit arbitrij.Vidi equidem idonum 

^ magnitudine modici mali orbiculati , crujia cartilaginis, veluti acetabulis brachiorumpoly- 

fi crebris infigne Druidis. Ad viclorias Litium, ac Regum aditus mire laudatur, tanta va- •. ;„ r g 

mtatis y vt habentemid in lite in finu equitem Romanum e Vocuntijs i DXlaudio Primipe \„„. 

interremptum non ob aliudfciam. Hic tamen complexus anguium , & efferatorum concor* 
dia caufa videtur , quare exteragentes caduceum in pacisargumentum , circumdata cjfigie 
anguium fecerint. Noftra zetate huius oui tantoperein Gallijs commendati,&obr« 
feruati , nullum extat monimcntum , Imro6 tradit Gefnerus neque vllam huius oui 
fupereflc famam apud Hcluetios quondam Gallis adnumcratos, & Druidarumfu- 
pcrftitionum participes . Prastcrquamquod non eft veritati confonurn,quod huittf- 
modi ouum , aut quoduis aliud inanimatum , accedente etiam auri pondere , aduerfo Ouum an* 
flumineferatur, vtrecitatPlinius . Fatetur quidem Gcfncrus in fuolapidum thcfau- guinurrui 
ro haberc duos globos duros, folidos, graues, crufta albiorc, & duriore, quam fit inte- quid. 
rior fubftantia , inteclos. Altereft magnirudiuis pugni humani , forma dcnticularis al- 
fcr longc minor globpfas pahterfigura? s In eo per interualla asqiiidiftantia confpi» 

£ % ciuntur 



$1 Vlyffis Aldrouandi 

ciuntur cauda* cjua*dam rariquam Serpentum, orbem eomple&entes quina? maiores, & £' 

totidem minores, &brcuiores inrunt . Immdacetabula ,ceu puftularquardam, vel pa- 

pilljcrotundaj itadigefta», vtfingulis verfibus,quiintoto circuitu deni func puftulae 

fena? habeantur. Geinerus abhuiufmodi globis ouum angtnnum a Plinio defcriprum 

repraefentariopinatur. AtBelloniushuiufmodi lapides globofosechinismarinis(dem- 

Zapis »uo ptacruftaaculeata)aflimilat. Lapisouo anguinoPlinij valdefimilisfuitinuentusia 

dtnguimfi- monte Coruaria> propc Bononiam . Seruatur ctiam in publico Mufxo lapis figuram 

milis > vbi Serpentis prorfus asmulans : eft enimin fpiram reuolutus, cuius caput in perifenapro- 

fuerit m— miner,&cauda extrema centrum indicatiin alia parte lapidis , eft figura paruiSer- 

•ttentus» pentis ;parsinfcrior|plane informiseft. Hic lapis merito vocari poteft cV^^»c,-feu 

6Qioet&K nempefpecies Serpentina* Nafcitur in montc Plumbici prope Vrbinum. 

Quapropteriureoptimoponumusprobare eorum opinionem,qui iuIsJandiaSerpen- 

teseiifefaxeosatteftantur jquorum vnum fpirisinfe conuolutum Ioannes Goropius 

inAnglia confpicatus eft. Hos autem hominum cantionibusin lapides verfosfuiffe 

tnulti perfuadere nituntuncum tamen hec fint opera natura?,qua*a fuis caufis pendent. f- 

Nec mirandum eft, iiquidem in agro Senenfi locis fterilibus , & cretofis terrei Serpen- 

tes conuoluti, in tenuem caudam fcnfim definentes reperiuntur colore candido , fub- 

ftantia gypfea * qui fi frangantur ,globuli inanes intus velutiampulla: fpe&antur , afii- 

duepropecaudam tenuiores. Feruenteenimmateria,vtfepeobferuamusin balneis 

fulphureis^bullasattollunmrjdum vero fpiritus vario modo conuoluitur,materiam 

vifcidam,&fequacem eodem mododucit,qua?poftea concrefcens eamdem retinet 

figuram , vt in combuftione alsminis manifeftatur. Denuoinuenirur alia fpecies lapi- 

dis,quse non Serpentem integrum ,fedlinguam, &pra?cipue Narricis reprarfentare 

4$lotfoj>etra perhibetur. Propterca lingui, glottis,& gloflopetra, a quibufdam faxu ophiogloiTum, 

quidfit. ad differentiam ophiogloffi herbse, nuncupatur ; & potiftimum, quia aduerfus Serpen- 

tes valere dicatur. Aliqui huc lapidem cer3untum,nempe fulmineum, alij,ob figui arn, 

lApis «- dentem canis carcharias efle exiftimant. Tales hpides in Melite infula inter faxa , & 

rattntAs. rupesreperiuntur; ambitu denticulato , fuperficie adeo terfa , & polita ,vtingcniofus 

ctiam artifex vix illam poffet imitari. Itaq; non eft cenfendum efle dentem canis car- q 

chariar, vt in hiftoria illius animalis fuit declaratum,neq; fulmen e cslo delapfum: cum 

aterra effodiatur, nonautem in a^ere genecatur; Prseterquamquod in Melitem infulaoi 

cantummodocaderentjin qua innumeritere lapideshuius generis fpe&ancur. Immo, 

In Meteor. ex Ariftolehs dodrina , fulmen nil aliud cft , quam fpiritus , & materia cenuiflima , feu 

v fiatus accenfus,&anubibus pulfus:propcereaquod cumex materia fubtili conftet, 

corpora mollia non corrumpit. Verum notandum eft ob diuerftm materiam, diuerfa 

ctiam generari fulmina; &nos noadebec latere reperiri aliud genus fulminis lapi- 

deum ,quodin nubibusex materia valde vifcofaprocreatur . Hoc autem Ariftotcli 

ionotum fuifle opinamur , de quo commodiori loco difputabimus . Infuper apud ali- 

-tphites fc- quos,fed perperam,ophites vocatur feneda anguium:cum re&ius }>rp«cc o<p*o$ <£e^ia> 

neft/t an- >W *vW>«$ Ae/S^&aliquibusetiam^pa^cdicatur. Lacinianguinumfpolium, 

vuiunt. anguinam pellem, feniu Serpentis, membranam Serpentinam, & vemationem appel- 

lant,quoniam aduentante Vere hanc pellem exuant, qux poftmodu intcr faxa, & ftir- 

Lih.%.de-J pesinuenitur,vtdocuit Ariftoteles . HifpanicePellede la Gulebre,GermaniceEin f| 

hift.An.c. fchlangenhaut . Arabice Geluc , vel Genlut. Italice fpoglia della Serpc nominatur. 

17,' Syluaticus , vt folet ,multa nomina barbara proponit , quibus cxuuias Serpentis indi- 

care conatur . Taodem hoc nomen adiediuum ( anguineus , vel anguinus ) omnia ad 

angucs fpec^antia fignificarc videtur : vnde anguinea pellis , paulo ante nominata , & 

comaanguineaMedufa3,&capillianguineiEumenidumaCatulloindigitantur. An* 

Cap 37. gueuspofteaidemfignificatinamlapfusangueoslegitSolinus. Atinfolutaoratione 

(anguinus)vtplutimumvfurpatur. 

Xeghttes, Praetcr ha3c,loca,&regiones multas a Serpentibus denominatas apud Authores 

& locd. k legimus. Euftathius ophitem locumefle fcripfit. Item ophiademregionemolini-t 

Sertetibus defertam ob Serpcntum copiam fuifle Diodorus Siculus autumat , qua? poftmodurru-» 

dcBominA- opcraRegum Aegyptipurgataeft.Rhodus quoq;aSerpcntum multitudme,nominc 

fLj. ophiufeapudStrabonemdonatur. Immoobeamdem caufam,nonnulliCyprum— » 

mdrttfd. *piu&* vocarunt. Tcnon Infula ob aquarum abundantiam Hydrufa,aliquibus a4 

J J ' mentera 



Hift.Serp;&Drac. Liberl. jj 

A menrem Ariftotelis,propter Serpentes opfoiufadicitur. Atfecundum Pbmponium 
Melam Colubrariaeft infufaMarisMediterraneilberici tnalefico Serpenrum geuere 
fcatens :quamobrem ( vt notat Oliuarius ) hodie dicitur U Dragonera. Rurfus apud InBm. 
Paufaniam opm x«<paAw nomcn eft lo«i; nam qua Thebis recla GhfaotLim itur, regiun» 
cula feledns lapidibnscircumfeptafpe<5tatur,Serpentis caputThebanis nucupata; 
^uoniam Serpentem ab oftio cauernar caput exerentem a Tarfia illac praetereunt<_j 
percuffum, & nomen loco datum fuife tradunt. Chriftophorus Columbus mmx^Inhiflnd. 
quod circa Pariam, magnum fcopulum inucnic ,a quo tanquam ab oriticio magni flu- occid.c.jC. 
miuis , tanta tantoqj impetu Aquilonem verfus aqua fcaturiebat > vt magnum rerro- 
rem tranfeuntibus , non fecus ac eftet immanis Serpens, incutcreti prOpterea illum— > 
locumos SerpentisVnominaredecreuir. Balbus quoq; initincredeciuitafeMartabar In Itiner. 
in Cocchi,meminitcuiufdam mari&,quod, lingua Perfica mareSerpcntum cognomi- lnd.or.c.%. 
natur. Paritcrin defcriptione fuburbanorum anciquorum Hierofolyma? , cjus haberur 
ifi theatro 7 erre Sanctejmemoracur ftagnum Serpentum, quodolim Bethara vocaba- 
g tur. Demum fluuius eft ophitcs di&us, qui ahter orontes apud Suetonium legitur. Ophitesfi» 
Quid pluta? c^leftiaquoqj a Scrpentibus non abhorrent Xuna enim Proierpina di- men. 
£teeft,quoniamritu Serpentis abecliptica modoadmeridiem^modo adaquilonem 
defledensj nodum auftialem,& borealem defignet,quem Aftrologicaput, &caudarn 
Draconis appellant Huic accedit Ophiuchus vigelima conftellatio interSeptentrio- 
nales , decuius ortu chronicoOuidius infaftis locutuseft. Qtp/b%o$ Latinis dicitmEib.6. 
Serpentarius, Anguitenens,feu Anguifer(Seneca etiam CerJ>eri caudam anguifera^m In Herc* 
appellauit)qniamanibus teneatanguem eius corpusimplicantem. De hoc Ckerofitrent. 
it> Ph enomenis ha?c habet. 

■ fropter caput Anguitenentis> / 

.Quem claro perhibent opQ^ov nomine Graij 
Hic preffu duplici palmarum continet anguem t 
Eius ,& ipfe manet reiigatus corpore toto> 
Nam% virum medium Serpens fub peclore cirigit. 
Huncnonnullivolueruntfuilfe Herculem,quiadhuein cunabulis vagiensSerpences 
alunone immiflos, manibus praefocauit. Alij dixerunt elTe Canobanta Regem Gecha- 
rum, Alij Phorbantem filimn Tiropa? Regis The{falorum,de quibus Hyginus legendus 
eft. Alij tandem tradiderunt hunc fuiffe Aefculapitun medicum celeberrimum tenen- 
tcm anguem,a quoedoclusfuicherbam, qua Glaucummoreuum ad vitam denuo re« 
uocauit.Ideo (iccanitOuidiusin^Faftis. 

Sttrgit humo iuuenis fiellis afflatus auitis y 
Et gemino nexas j/orrigit angue manus. 
Etpauioinferius. 

Gramina continuo loculis depromit eburnis t 

Profuerant Glauci manibus illa prius. 
Tunc cum obferuatas augur defcendit in herbas y 

Vfus ejf auxilio efi anguis ab angue dato. 
FecJora ter tetigit , ter verba falubria dixit 
Depoftum terra fubflulit ille caput. 
V Ad ca?tera inanimata ab anguibus denominata properates incidemus in machinas bel- 

licas, inter quas quxdam bombardxmaiorisfpecies eft,Scrpentina,S: colubrina nomi- Machin* 
natamam ita oblonga coflatur,vt effigiem Colubri,ideft Serpentis annulerur.Item Ser- bellica a 
pentina vocatur illudinftrumentu ferrcumtormentimanualis retortu inftarSerpen- Jct-»^/^ 
tis,quod funem accenfum ad explofioncmfelopi, ftringit.Immo quetam alembici fpe- denomina- 
cies dicitur Serpentina a Chymiftis , quia roftrura flexuofum , ritu Serpentis,habeat. u. 
Rurfus apud eofdem Chymiftas argentum viuum Serpentinum , &Scrpens luxurians Jrrentum 
cognominatur. Item humiditas radicalismetallorum, ante decoaionem , admodum vittttm cur 

venenata,nomineSerpentis,Draconis,&BafilifciabijfdemChymiftisdonatur:nam^^/^ - 
huiufmodi vaporper fublimationem in vasafccndens, vt animaduertkBracefchus, xurias di- 
inuenie%duofu!phiira cumargento viuo,tanquamSerpensilla diiToIuendo, vorare catur. 
perhibetur* AKterSerpcraftraapud Varronemfuntinftrumenta,feu potiusvincula, Inlib.dc^ 
«juaegeniculis infantiuna ambularedifcencium alligaaturjneproftraUimoreanguium lig m <viu, 

E 3 ferpant> 

/ 



j4 Vlyffis Aldrouandi 

ftraJtrA ferpant, velnevaccij fiant. An-piiusvolumina illavinqtubuSNieandcrdeSerpenti- E 
* • m r m bus verbafecit,op/a?ca infcnbuntur: cum ha?evox c<ptaitQQ omneadanguesfpe&ans 
* ta ® indicet. NamophiafisapudMedicosarfe6tuseftcapirjs,quandocapilli certis fpatij$ 
F Mjis, iuanguisfimilitudinem decidunt. Hisaddantur fpeclaculapythia nempeanguinaj_* 

denominataaPythoneSerpentemanuApolUnisinterfedo:horummeminitOuidiu$ 
huncinmodum. 

Hunc Deus arcitenens , & nunquam talihus armis 
Likt.MK Ante^nifiindamijjCApretff^fugacibus^vfuSy : , 

tamor» Mille grauem telis , exbaufta pene pbaretra 

Perdidit , effufo per vulnera nigra veneno. 
Neue operts famam poffet delere vetu[lds y 
n. Infituit ficros celebrt certamine ludos> 

Pytbia,perdomit.t Serpentis nomine dtcJos. 
r Ad fiacm , nodus UleHerculeus, liueGordianusSerpentinus etiam vocatusfuit : cum 

duosSerpentes incongreifuar&eimplicatosarmuletur. Decuiusnodiexplicatianc, £ 
Erafmus ad nodum Gordium confugit. Plinius docuit hunc nodum facrum habitum 
NodusSer- fuil&j&creditumad fanitatemconduccre. Plutarchus traditcingalumfponfaehoc 
tentinus noc *° ne ^ ^°^ ere ' <l uem poftea fponfus in thalamo diflbluebat. Athcnanis huiufmodi 
auatis. n odum Heracleotarum Infigne fuiflc itatuit . Goropius poftpofitis caeteris cxpofitio- 
Li 14..W- n ibus 3 huncnodumnominatum fuiitc herculeum fcribit,quiaHcrcu!es fuitMundi 
roh vismafcubj&Verbiincarnatifigura. Vnde hic diuinus Hercules ftatimabineuna- 

' bulisduosSerpentes acerrimoshumanigenerishoftesftrangulauit,nimirumDiabo- 

lum,&carnem aduerfus fpintum aifidueconcupifcentem. Immo nullus vnquam Ser- 
pcns mafculus femellam, aut fajmella mafculum ( vt idem notat author)tam ardte 
complc&itur*, quam Diabolus carnem, & caro Diabolum: ideoq; nodus Serpentinus, 
& herculeus fuit nuncupatus,qui a neminc, nifi adiuino Hercuie diflblui potuic, 
Quarnobrem huc forreallufitHo atius, quandodixit. 
Nec Deus interfit , nift iignut vindice nodus 
Tn An~> incidtrit. q 

f Ht * Ideo Goropius, preter aliasexplicationes,tradit,qu6d Horatius in hoc verfu precipir» 

ne Deus-in partes vocetur,nifi diificultas fc feorferat, quam nemo nififolus Deus ex- 
pedire po$k . Etenim , vocabulo vindicis , Hercules hic denotatur, qui , cum fit ale» 
xicacos,iure meritohtina voccvindexappelIabitur:cum abomnibusmalis totum 
terrarumorbem vind»cauerit,occifis tyrannis,&caneris monftris , rcmotifque om« 
nibusditricultatibus,quibuscommoditashumanaevira;impediebatUr. Denominatis 
tanquam coronidem libuit addere radicen» Scrpentiformcm,qux adhuc integrain 
pubi >co feruatur Mufseo . Ha?c enim Serpentem perbellejsmulatur 5 quemadmodum 
in pi.aefenu icone licet confpicari» 




!L»*»8 



HifoSerp & Drac. Liber I* 

ladixSapenafoimispVf.^^M.vcI»?»*. 



5i 




£*9i 



$6 Vlyffis-AIdro^andi; 

PRODIGIA. ET^iR^SAaiA. 

%?^&^ VM Serpens nulloaliomembro,nifi orcpolleatj Antiquitas aban- 
IpYwS^JS gueoccurrentc miraicum dcnotari augurata eft . Proptcrca Plutar- 

Lib.tJfLj nl-^Sfefffit chusin Amphitrione dicebat. Angues duos iubacos in impluuiuni 

Dinin. «S^Siii^fck deuolaffe, & Cicero anguemab infima ara emanaffe. Immo magnum 
^^j^^^ffl prodigiumeffeexiftimauit,vt retulitCicero, fi circa cardinem ia- 

Loco cit. nuae Serpentem circumplicatu obfer.uauerit.Quamuis aliqui dixerint 

maioriadmirationedignumfore.ficardinescircaSer^enteminuoluerentur. Alijcx 
antiquis, Serpentes in iinu geftantes homincm benigno, vel maligno iydcrc natum, ' 
nec non futuras faelicitates , & infselicitates prxdicere profitebantur . Sed mirum eft, 
quodlndi popufi huiufmodietiam pr^fagijsvtanturt.cjuandoquidem legimusinHi- 

_ ftoriaIndia;Lufitania;,iuuenemIndumadtemplumIdolorum,cumdilucularet, pro- p 

' *' ficifcentem in criftatum anguem venenoqjturgeritetB incidiffe : idedqs hoc peflimi 
augurij indicium reputans , reuerfus , ad facrum Baptifmatis fontemconfugit , quem 
anteaodiofemper habuerat. Romaniquoqjproaugurio peffimo, vifionemSerpen- 

Lib.i.c. 6. nscxiftimarunt,quamdbrem,cx ValerioMaximo.anguis inufitata? magnitudinisin^ 
fxlicem pugnam aduerfus Numantinos C.HoftilioMancino Confuli Romanorum 
prasfignirjcauit. ExIulioObfcquentehabemus duos Serpentes,Sempronio Confu- 
le facriiicante, ter vicfcimas depaftos effe: indeq; nonnulli internccionem Scmpronij a 
FlauioLucanohofpiteparatampraefagierunt. Amplius,facrificantibusGraecisapud 
Homerum , ex ata in proximam plamtiem , in qua decem pafleris pulli vagabantur, 
anguis prorcpfit : hinc Calchas bellum contra Troianos totidem annos duraturum 

Lib a,d<L-> pto^unciauit. In Punico bello, ex Petrarcha,Caio Gracchorum omnium nobiliffimo 

Vir llluft. inLacoms» exercitum habenti, inter facnficandum ,accidit , vtex proxiroofpecuge- 
* rniniSerpenteseIapfiextacorrumperent,quooftentomotiHarufpices,vita:difcrimcn 
Duci impendcrcmonuerunt. TiberiusetiamGracchorumpater (referenteEgnatio) 
duobus,anguibus intra cubiculum captis,prodigiorum Interpretes confuluit,qui G 
refponderunt,forcvtipfefuperfteseffet Cornelias vxori,fiSerpehs alterius fexusin- 
terficerctur:ipfeautem meum intcrficite,dixit. Cornelia iuueniseft,poteftqjpcr 
setatemadhucparcrc,nccdefuit icieuentus,Ateoniux,qua£fuperuixit 3 mutuacaritate 
cum eo certauit, nam tantfi abfuit,vt poft Gracchi obitum, connubium defideraret,vt 
Regias etiam nuptias afpernata fuerit.Quodam tempore tata Serpentu multitudo apud 
Lacones excreuit,vt inde Arioli fiaturam annonse pcnuriam praedicercnt , qua» poftmo- 
1 dumtalisfubfecutaeft,authoreTe^tore,vtPopulicarnibus3ngu ; uvcfcicoaaifuennc. 

JnLAcwi- ApudPaufaniam legimusLegatosabEpidaunjsinCoon Infulaad Aefculapiummif- 

cir, fos,pra*terforonia,quibus'erant moniti,cumad agriLaconicioramappuliffcnt, vt 

ibi fedem collocarent , vidiffe etiam Serpentem , quem fecum Epidauro adduxerant, 
nonproculemariinquamdam eaucrnam ingreffum. Hoc igitur motiprodigio,op- 
pidumillo inlocofibi fabricarunt. ItemTarquinius Superbus,domitis hoftibus» ad 
vrbana negocia animum appellens, portentum ingens confpicatus eft ; Serpens enim 
excolumnaligncaelapfusfugaminRegiamarripuit. VndeRexperterritusTuum,& H 
Aruntem filios, Bruto comitcqui ftultitiam fimulabat,ad Apollinem Delphicum roi- 
fit. Iuuenibus oraculuro deregnoconfu!entibus, refponfurn fuiteumregnaturum ,qui 
prirous reuerfus matrem ofcularetur . Brutns igitur dc naui egrcffus terram ofculatu* 
cft. Quarefic loquiturOuidius. 

Lib.ifaf, £cce (nefas vifu) medijs altaribus anguis 

Exit, ejr extinclis ignibus exta rapit; 
ConfulitHr Phdus, firs eft jiareddjta, matri 

JSjti dederit printus ofcula vtcJor erit. 
Ofcula quifjifu* matri propecata tu/erunt, 

Won inteHetta , credula turba, Deo» 
Sruttts erat flulti fapiens imitator, vt effft* 
Ttit us ab infdtts dire fuperbe tuis\ 



Hift. Scrp. Sc Drac. Liber I. $7 

■&, Hle iacens pronusmatri deditofcula terr&. ' 

£x Rieeardo Dinotho habemus,quod lmpcrante Conftantino, tantus fuit defe&us So- j n ffl, ^^ 
lis, vtetiammeridieCaeli ftellas confpicerentur, & in Melitea Serpentes omnis generis i> f odw. 
vifi funt, qui pugna commiffa, fe fe inuicem peremetunr,& pauio poft ortus eft Iuda;o- 
rum tumultus, & trexdecim Vrbes in Campania , terfemotu corruerunt; deinde poft 
Conftantini obitum, filijinter febelligerarunt, & Perfa? graui bello Romanos oppref- 
(erunt . Cum bellum Macedonicum in expe&ationc effet , C. Petilio , & C. Valerio 
Confulibus, bouem in Campania locutum fuiffe , & tres Soles fuper asdem Saturni ef- 
fulfilTenarratLiuiu$,eodemq; tcmporeCcritcsSerpentem inOppido fuoiubatum, f.f ' *' 
aurcifqs maculis diftin&um confpicatos fuifie . Ex libro etiam de Prodigj/s , & Often- ' 2 ' 
tis,colligerelicet,quod munitis Alexandri Maguicaftris,& militibus quieti nodurn^ 
deditis, cum primumLunaabOrizoute emedit,Scorpiones,arecl;iscaiidarum acu- 
leis, innumeri fere ad caftra fluxerunt, qua? prodigia vis immenfa Serpentum vario co- 
lore refulgentium infecuta eft . 

$ L.SillaConful cum incampo Nolano Samnitum exercitum haberet 9 &Dijsim- 
molaret,repenreab infimo ara» loco,Serpensexilijt,quo vifo, Pofthumius harufpex ., 
iuflitRomanoDuci,vtinhoftemlegionesduceret,cuicumparuilTct(tefteSueflano) ' • 1 -" <s — * 
caftra hoftium opulcntiflimaexpugnansoccupauit. Serpcntes quoq;, vt fcribit Hero- & ur * 
dotus, CrcefoLydorum Regi excidiumlmperij portenderunt : nam quando Croefus, Lib. 5. 
&Cyrus ad Pteram , sequo marte depugnarunt , illico in fuburbanis Sardium locis in- 
gens Serpentum copia orta eft,quos equi ad pabulum dimifti paffim deuorabant : qua- 
re Vates , rc intelledb, refponderunt , per Serpcntcm , terra? filium , indigcnam , & per 
cquum aduenam, & bellicofum hoftem denotari, hocqjportento Sardenles breui fub- 
adosiripraedixcrunt. Idq;vcrum fuilTe euentus patefecit:nam pauI6poft,Croefo 
Regedeui<5to,omnesinPerfarumpoteftatem vencrunt. TiberiusOefarcura intelle- 
xiffet Setpentem, qucm in delicijs habebat ( illienim propria raanu cibii miniftrabat) 
a formicis fuilfe corrofum, fibi a multitudinc cauendu effe perccpit,quoniam formic^, 
monentibusVatibus,populumfignificarefolent. Annibalcumfuis copijsitinerans, jnnibalis 

q atcrgo immanem beftiam Serpentibus circumplicatam infequentem refpexiife fertur, aduetus in 
quae omnia arbufta , & virgulta frangebat , & te&a peruertcbat . Hinc vaftationem italiam. 
Italia; multi portenderunt. Ex altera partc Iouius in vita Acttj narrac , Serpcnrem in 
eius galeam irrepfiiTe , & A£tio vicecomiti, vi&oriam aduerfus Bononienfes praemon- 
ftraffe. At T.Gracchus, antequam mukitudine Qujritum oppreffus interficeretur, 
in fpaciofa galca, qua in bello vti confucuerat, anguem oua peperilfe ,• fmifqj iam for- 
matos inuenit • Auis etiam placida in gremium Philippi Regis Macedonum aduokns 
ouum peperit,de quo confra&o exijfteSerpens dicitur,qui,cum 011 um circumdediffet» 
vt denuo in foramen illud ingrederetur illico perijt : hinc Vates filium nempe Alexau- 
drumexPhilippodimanaturumeffeariolatifunt,qui,toto terrarum orbe fuba6t© 3 
paulo poft erat pcriturus . 

Opc ctiam Serpentis feruntNcronem a percufforibus fuilfe liberatura, quos Meffa- Nero qu$- 
Jina in eum immiferat: nam Serpeos e puluino , vbi quiefcebat,prodiens ficarios per- modo /ibe~ 
terrefecit. Quamuis aliqui fcripferint non fuilfe Serpentem,fed eius exuuias,quas,ex ratus fue~ 

|v volutatc matris,dcxtro brachio alligatas aliquando geftabat, & txdio abie<5tas denuo rit 4 per- 
requifiuit: quoniam fperabat huiufmodi Serpentis fpolium aduerfus infortunia , qua? cuffonbus 
pertimefcebatjfibiprofuturum. Quaren© eft roirandum,fiapud Cadium Rhodiginum Mejfalin*. 
legatur , quod vates circa brachium , vcl collum Neronis adhuc puet i alligatam libe- ^y 
ridem confpicati, dixerint, ott ia%yv srapa t* yipovrot; ^^iTai. Nimirum 3 quia ex fenc ' _ 
potentiamforetaffecuturas: cum anguis, depofita fene&ute, talis obferuetur. *' 

SerpensquoqjgloriamRofcijhiftrionispraemonftrauit^vtdocetCicero.nam pufio- jjy m j,^. 
nem adhuc in Selcnio campo Lanuini agrieducatum , & in cunabilis dorraientem nu- u j„ 
trixlumineappofito, Serpente circumdatum confpicata eft.Patri autem ad harufpices 
confugientirefponfum fuit nihilillopueroclarius,nihil nobiliusfore. Similiprsefa. 
gio imperium Seuero prasmonftratit eft: fiquidem in ftabulo Serpcns dorroientis caput 
cinxit,& abfqjnoxa, vociferantibus ob rerrorem familiaribus,abijt.Maximina iuniori 
idem accidilfe tradunt, Aureliano quoqs ex Fulgofio , humilibus parentibus nato an- Ut, l .£.$. 
guis fiimmum impet ium portcndiffe fei rur: etenira peluim, in quo fa?pius puer lauaba- 

tur 



58 Vlyffis Aldrouandi 

tur Serpens eft dreumplexus , neq^ occidi potuit. Ideo mater , qu* cernpl» Solfs faceis g 
dos erat, re intelle&a,Serpenccm quafi familiarem feruari iuffu. Icem Caffandra fcieu- 
t«e vaticinandi peritam in templo ApollinisTymbrei cu Helenofratre reliclam , cujn 
Serpentibuscubantem repererunt,qui,infantibus nihil kefis,eorum fenforia circum- 
lambebant : quamobrem tamCaffandram, quam Helenum vates futuros a.vatibus re- 
fponfumhabuerunt. Magnum etiam fuit lllud prodigium, dum immanis Serpens cir- 
ca aram vifuseft, vbi Aeneas anniuerfarium facrummambus Anchifa*. patris fkiebat, 
tih. %.Ae~ vtreeitatVjrgihushisverfibus. 

ftdd, Dixerat hac adytis cum lubricus anvuis ab imis 

Septem ingcns gyros ,feptcna volumina traxit, 
Amplexus placide tumuium lapfufq; per aras 
C&rulea cui terga not£ , maculofus e§t auro 
Squamam tncendebat fulgor,ceu nubibus arcus, 
Mille trahit varios aduerfo Sole colores. 

Obftupmt vifu Aeneas:i/le agmine longo ~ 

landem tnter pateras , & Uuia pocula Serpens 
Libauitq; dapes,rurfufq;,innoxius imo i 
SucceJJit tumuio, & depafia altaria liquit. 
Itt UbJc^j Caterum animum graui amciunt admiratione prodigia mulierum , qua?Serpentes 
Uirab. enixsefuntmam Tralianus refert mulieremTridenunam Serpentes inftar globiconuo- 
/ Iutos perperiffe Romae , Dom itiano C^fare IX. & Perilio Rufo II. Cofif. Item L. Scipio- 

M »• ne,&C. NorbanoConfulibus,ex Iulio Obfequentc,mulierin Hetruria viuumSer- 
"" ***** pe ntem P artu c didit 3 qui iuffu Harufpicum in profluentem deieclus aduerfa aqua nata- 
fartut er- ^ AtSerpensa muliereeditus,tempoiibusL SilUjbcllum ciuile,ex Alexandro, 
fen es. ^ enol3iUltt yerum Appianus Alexandrinus tradit, quod mula pepcrit , & mulier Ser- 
tib 2 cap petemeni^aeft,qu3eprodigiaftragem,&expugnationemItali«E,necnonRomanxRei- 
publicxmutationernfignihcarunt. Amplius inter inicia belliMarfici, vcfcripficPli- 
**" nius,muherpeperitelephantum,&qua3damancillaSerpentem. 

tib i dcs Deniq; fiperquamdamannorumferiem percurramus,prodigiafempermaiorain- ^ 
SelicimL ueniemus. Legimus enim apud Iulium Obfequentem,duos Serpentes nigros, anno vi- 
gcfimooaauofupra centcfimum,antcChriftum natum^infacrariumMineruseingref- 
Trodig.%^. fosfuiiTeeotepore,quo M.Fuluius Flaccus quafdam legespromulgaretentabat: vndc 
nonnulli ciuilem Romanoru occifionem conieclarunr.In volumine ftemmatum Lorha- 
> r ingiae legit ur , quod anno vigefimo feptimo ante Chriftum natum , Regulus in Africa 
X»m.i. Serpentemimmenfgemagnitudinismiliresvexantemexpugnauit.ItemannoanteDo- 
minicam Incarnationem feptuagefimo quinto , duoSerpentes in lcdo coniugis Didij 
Lelij legati Pompeij fuerunt inuenti:hinc,vt fcribit Iulius Obfequens, Didij intericum 
. ,. augurati ftmt . Annoverocerrio fupra centefimum,exeodemmerObfequente,Ser- 

frodtg. pentcs niari altare circumiuerunt, deinde fugerunt, & poftero die redierunt , qui tan- 
*°' # dem a populo Mutufaelapidibus fuerunt obruti , & oftio templi Mattis referato , caput 

ftatusead pedes compertum eft: hinc Romanorum exf rcitum a Lufitanis coficiendum 
fore prsefagierunt . Anno trigefimo primo fupra centefimum anteChriftum , Roma; 
boshxcverbaprotulit,<r^//^'ii , ^^&SaguatiScrpentcsvolarunt,vtinv r olumine 
«Tom. l. ftemmatumLotharingiaehaberur. CsterumannoChrifti oauagefimononofopra_* 
quingentefimum , cum Diaconus Turronenfis Ecclefiae ab eius Epifcopo in Vrbem ef- 
fet miffus, vt a Romano Pontifice nonnullas Sanaoru reliquias acciperet j tanta inun^ 
datione Tiberis fluuius Vrbem obruic , vt omnes antiqua? ardes collapfae fint , & multi- 
tudoSerpentum cum magno Dracone ad falfos maris fluaus defcenderit,qmbus mor- 
tuis, & ad littus eieais (tefte Baronio) tetro excitato odore, ingens peftilentia,|& cla- 
Tom ; 7 *desfubfecutaeft. AnnopoftChriftum natum quinquagefimo fexto fuprafeptmgen- 
AmaLEc- tefimim)j n atlima ducrtit Martinus Polonus, Carolus Martellus vir femper vidtor poft 
^ obitum in templo S. Diony ftjifepclitur,&' paulo poft in eius tumulo mhil nifi maximus 

» r Serpensinuentuseft. Annovigefimofecundofupra millefimumapartuVirgmis ,in 

Jttjupptet. In ^ IaMoosd j aaDioEC efi s Hamerenfis,Serpensadmirand^magnitudinisconfpeaus 
eft,qui veluticomeca cociOrbialiquam incerdum cladem promitdtj ita is fubueriio^ 
ncm regni Noruegis portenditmam fuper aquas alte, «cfxpius fe extollebat,; ficq; ex. 




Hi&Serpt & Drac. I^ber h ip 

•A pulfio Chriftiani Regis, & totius patria? cxcidiuro fubfccutum eft . Ad rem Olaus Ma- Uh. 2 1« 
gnustradiceoSiquiTOercaturR^&pifcafioni iolitcpf ibus Noruegix opcram nauaivc, f^.27. 

t vnanimes attcftarilSerpentem valfae molis pcncs oras Maris BergetifituiT terfari , qui 
seftiuo tcmpore,no&urno,&lueidoc03lo«ab antro vitulosfues , & homincs voracurus 
egreditur,neq;hoc animalfineportentofofpe&aculo nauigia infcftat, & homincs ra- 
pit: nam non multo poft & bellici tumultus,&: mutationes regni fubfequi lolent. Anno, 
quinquagefimo nono fupra millefmium, Segebcrto tc fte , in Pago Vraccarenfi apu*' 

! Tornacum,duo vclutiexercitusSerpentu,inftruc1:a acie^praeliari vififunt. Chriltianus p A r. 2. 
VrftiusinChronicisGchnanicerefert,qu6dannotcrtiofupramillefimum,*<:trecence- 
fimum, accidit, vt no&e Afcenfionis Domini in Columbaria , & mulcis alijs locis Scr- 
pentes pluerent . Anno miliefimo quingentcfimo quinquagefimo prirao , vt conftat 
per hiftoriam Viennas imprcifam circa diem D. Margaritaj, in Hungaria contigit,vt it\ 
mukorum hominii aluoScrpentes naturalibus fimiles genera-rcntur i quemadmodum Serpentes 
ctiam paulo anteenucleatum fuit,quando deSerpentumgeneratione verba fecimus. gemtiin^ 

B Demum anno millefimo quingentefimo quinquagefimo tertiOjmcnfe quin&ili, gemi- humam 
ni in aere Serpentcs, caudis implicatis,fe fe mutuorodentcs corffpe&ffunt, in quorum ventre» 
me«Uo crux ignca rcfulfit : vt in libro de Prodigijs, & Oftentis lcgeTe licct. 

MONSTRA. 

I O N in hiftoria Libyca narrat,ibi cx promifcuo beftiarum pliirium di- 
ucrfigeneris congreftu , olim progenitumfuiifemonftrum,cuiusfa- 
cicscratmuliebris,colorcutis nitidifTimus,quardamaboeulisdima- 
nabathilaritas intuentesin fuiamorem rapiens:partcs autcm inferio- 
res in longum anguem definebant ,circa Syrtcs verfabatur , feras Li- 
byas venansmeq; animans tam alacer inucnicbatur, qui monftri inful- 
tum erfugerc poifet . Homines lenocinijs allicicns , & blanditijs adoriens deuorabat. 
C QuareHercules per Libyam itincrans in hocmoftrum incidiffe tradicur , quod cminus 
confpicatuscurfum arripuit perniciifimum: ideo cum beftia raonftrifera pra?dam affc- 
qui minime potuiffet , indignatione fuccenfa omnem in fe conuertcns crudelitatem, 
proprium difeindcns pcCms interijt. Ccrcops > & ipfe fccundum aliquorum mentem 
partesinferioresScrpcntinas habuiife dicitur. ItemBOreas rapiensOrithyam cauda 
anguinapraeditusfuit,fiveritatcm fatctur Paufanias. TyphoeusexTartaro, &terra ^fU^if^ 
genitus.planemonftrofusfuit: nam^admentemHefiodijcentum Scrpentiscapita ha- 
buiffeperhibetur. Intelleximus etiam apudHeluetios populos anno milrefimo qua? 
dringentefimo nonagcfimo nono, iuxta quoddam flumen cofpe&um fuiffe Serpentem 
auribus latis,&longitudine fex pedum , corpore vitulo ajquali; quem proculdubio 
monftrumfuiifearbitramur . Hehiochus Erichthonius primus omnium equos quadrir 
gis iunxit : etenim cum anguinea crura haberet (Higinio tcftc) nunquam pcdefter, fed lwA$* 
quadrigis femper vehi curauit. Scripfit Licofthenes, rcfcrcntc Parco, mulierem Craj. 
couia», anno Domini nonagefimo quarto fupra millefimum, & quadringentefiroum in 
D platea,cuiaSando Spiritu nomeneft,enixameife mortuum fa?tum,quidorfoafrlxum Fptus fer~ ' 
Serpentem cadaucr arrodentem geftabat. Apolloniusinhiftorijs Mirabiliumrecitat/«tf*»#.r* 
Scrpcntem duobus pedibusprasditum confpc6tum fuifTe , qui non fecus ac tetreitris 
Crocodilus gradicbatur. Item Plinius fcriptum rcliquit Serpentcs pedibusanferinis 
vifosfuiffe.Gaienusaddit, abEphcbo, Athenis,pufiIumSerpentcmpilofum,&plurir Lik 1. de 
buspedibusftatimproftcifcentcm,cumfeminccopiofofuiifeeie6tum . hc.affeif. 

Quamuis Ariftotelcs ingenerationcScrpentum raroscontingcrcerrores ,confe- Lib.^Jc^ 
«jucntcrqj in hoc animalium gencrc rara monftra procreari tradiderit : quoniam an- Gen.Amm^. 
gucsmatricem,fcu vtcri formam vaWelongamhabcnt,&oua fubinde , nempc vnum 
poftalterum defccndunt 3 &non accruatim, ficuti in gaHtnis eucnit. Quamobrcm ge- 
minumfetum inouisanguiumrarum,atinouisgallinarum frcquentem licet intueru 
Hinc tamen non fit,quin etiam itt genereSerpentft id accidat : quandoquidem Arifto- 
teles Serpentis bicipitis meminit. Iramo Crefias promulgat (referente Acliano ) iuxra L^h.f,c.%^ 
Buuium noniifte Arcadcm ? Serpcntcs bicipites aliquando diuagari l^ngitudine.qua- 

tiior 



V 



myffis Aldronindi 



Serpciisfeiccps ab IHuftrifs. Co. Philippo Aldrouando 
Bononiae Senatore donatus. 



E 



&r/£r trt- 
ceps. 

Li.i.Mag. 

nat. 

Serpens hi- 

eeps ah ll- 

luftrifs.Co. 

rhilippoAl 

drouando 

donatus. 



ZrucA d*- 
guina ca»~ 
da ah Ex- 

cellentifs. 
Ouidio Mo- 
tathanodo- 
nata. 




tuor cubitorum, capitibus albis , rcliquo corporc nigro , Ianhali rurgentes vencno , Sc 
accedentibus adamnemperniciem afferentes. InmontibusetiamPyrcneisScrpen- 
temquondamtricipitem interfeclumfuiffeArnoldus autumat. Hincnonnullicolli- 
gunt monftrum illud hydraj Lernes fepticipitis in rerwm natuta aliquando cxtitiffe j 
id tamen fabulofum effe fuo loco demonftrabimus . Vidit quidcm Ioanncs Baptifta 
Porta Neapoli viperam bicipitera,qua» vtrumqj caput mouebat , & trifukas exerebat 
linguas. Neq; vlla debcmus teneri admirationc, fiquidem hodi£ Scrpens ctiam biceps 
dihgcntiffime exiccatus ad Illuftriflimum Com.Philippum Aldrouandum Bononiae 
Senatorem,tanquam munusfingularc delatusfuit.Hicautem vir nobiliflimus hunc ^* 
monftriferum SerpenteminpublicoferuandumMufa?o nobis tradidit. Proptcrcju, 
hoc inlocoiliiusiconemintantiviri monumentum darenonpiguit. Immdexhibe* 
musetiam ieonem Serpentis latiffimi corporisinMufaoinuentamiquinonfcquitur 
naturam aliorum Serpentum 4 quoniam habet poft collum corpus valde laturo , figura 
ferc ouali,pra?terea caudatn c^terisSerpentum caudis confimilem,fed cornpreffam;dc- 
roum caput, & collum (quamuis refertum efte non videtur. 

Cajteruminomni animaliumgenere, vtnoftrafert opinio,aliqua monftra obfer- 
uantur. Etenim anno trigefimo fexto fupra milicfimum , & fexcentefimum , o&auo 
Idus Iuli j Excellentiffimus OuidiusMontalbanus Mathematicarum in Patrio Bono- 
nicnfi Gymnafio ordinarius Profeifor, & diligcntiflimus rcrum naturalium inueftiga- 
tor, dum ruri vcrfaretur, admirabilera 5 & monftrificum vermem, Lepidij caulcm per- 
reptantem obferuauit, coius iconem , quam hic damus , pcrhumanitcr nobis commu- 
nicauit. Merito igitur dubitabat an fpeciei lumbrieorum, an vero Erucarum effet ad- 
fcribendus : Siquidem mollities,& teres figura ad iumbricos effc reduccndum demon- " 
ftrabat ; at viciflim quajdam quatuordecim pedum rudimenta , ncc non capitisfjgura» 
beftiolam inter crucas coliocadam cffc cogebat. Verumjcauda anguina huius animal- 
culi acuminata, & murinasfimillima mcntem do&iffimi viri vcxabat : idcdq; elegan- 
tiffimam de hoc animali epiftolam adnos mittens rogabat,vtde hoc noftrumiudi- 
cium promulgarcmus • Propterea in genere Erucarum monftrofum fuiffe animalcu- 
lum teftificati fumus : quandoquidcm clariflimoetiam viro Vlyfli Aldrouandoadhuc 
viueti Erucam bicaudam Thadeus Mamolinus cius amiciflimus ajttulit,; euius delinca- 
tionem in rocdium affcrrenon piget . Eruca harc capiteferrugineo , & ore nigrican- 
ce poft caput iineam rubicundicolorisreliquacircumdantem habebat,inalia parte 
poft caput ad tcrtium vfq; pedem dua» linea? albar confpiciebantur , qua? vna cum bafi 
triangulum erfigiabant : dua» aliae linea; albai ad caudam vfq; fequebantur figura ouali 
cotumdorfum exornantes.Tandcm in corporis extremitate candam inftar duoru fcpjg 

nicirr 



Hift. Serp. & Drac. Liber 1 . 61 

Emca cauda anguina prone, & Serpens la cifHmi corporis ca uda 
fupincpi&aabExcellcntiis. comprefla. 

D. Ouidio Montalbano in« 
uenta» & nobis dono data. 





mculorumbifurcam geftabat. Ca&erumfialicjuodanimal alicma partcanguina mtc~ 
gratumadmonftrarcfcrcndumcftsproeuldubidintcrhsecconnumerandus eftGallus 
sllcbarbatuSjCornutuSjOcrcatuSjcaudaSerpcntinaj incuius extremirate floccus con- 
fpicitur,& propc vropigium>vbi cauda corpori adherer 3 quoddam tubcrofum rotfidum 

Bufo monftrificus cauda anguina. 







obfer- 



6% 



tVlyffis Akfrokakcii 

Gallus monftrofus cauda aflguina 






zz* 






' 



. . ." 





Hiftj Serp* & Drac. Libcr 1 . 63 

A obferuaturcoIorealbfdo,crifta,palearibufq; plumofis. Quamobrem fiSencca in Her- 
culefurente,caudam Canis Cerberianguiferam appeIlauit,remota omoi dubitatione, 
fi gallumhuncmonftrificumconfpicatus eifet,eius caudam anguifcramfcridmmcu- 
f>'aifet . Quare, ne Le&orem ad alios Iibros relegcmus , placuit hoc in loco pra:di&am 
gaili iconem apponere . Caeterumpofteaquam monftra cauda anguina pra^dka, mon- 
lfrandi fefebbtulitbccafio,noluimus filentioinuoluere bufonem monftrofum fimili 
cauda infignitum,qui in Villa quadamThyringica ad Vnftrum,annoDomini quinqua- 
gefimo tertiofupra millefimum, & quingentefimum, e muliere natus, cfl ea foi ma , vc~ 
iuti inprsfenri piclura exhibetur. 

MYTHOLOGICA. 

I S S A S facimus fabulas tanquam cun&is notiffimas jprimum Pithonis 
Serpentis poft diiuuium Deucalionisexputredineterrsenati ,quem 
Apollo interemme ferturj deinde furiarum, quas tumidis criftatas 
Colubris Poetas fingebant, iuxta illud. 

■ ■ ■- rubent oculi ,fpirant incendia nares, 
Et caput intorti lambunt pro crinibus angues. 
HuicnondiflTimilis fabula reeitaturdeMedufa,cuius capilli reprefentabant angues. CapilliMe- 
NamForcumCorfic^&SardinjasRegeminnaualicertamineabAtlanteRegeMauri- dufr cur 
taniasfuperatfijjn mari fubmerfum a Neptuno in Deum marinum tranfmutatum fuilTe mguinn. 
fabHlancur.ltaq5intertres°ForcifiliasMedufamobpuIchros,aureofq,capillosfpe6la- 
bilem Neptuuus in templo MineruaecompreffurquareDea indignata elegantijfimos 
MediTjecrinesinSerpentestransfigurauit. Dehac metamorphofiOuidiusekganter Lib.^.Me- 
frbulaturhiincinmodum. tamor. 

Ex mtnero Procerum qutrens cur vna fororum 
CeJJerit alternis innixos crinibus angues 
Hcjpes aity quoniam feitaris digna relatu: 
J$ Accipe quxjiti caufam, clarijjima forma y 

j&ultorumg., fuit Jpcs inuidiofa procorum. 
• llla y nec in tota confpecJior vlla capillis 
Parsfuit , inueni , quife vidijje referrenu 
Banc pelagi Recior templo vitiajfe MinerUA 
Dtcitur. Auerfa efi, cjr cafios agide vultus 
Nata louis texity neue hoc impune fuijfet, 
Corgoneum crinem turpes mutauit in angues. 
Huic arfinis eft Canis Cerberi fabula, qui in fpeluca quadam ante fores Plutonis ftabu- 
larifingebatur. Hicomnibusingrcffurishumaniilimeblandiebaturjfednerninempa- PiliCerber 
tiebatur egredi. Ab huius autem canis capite, & collo angues denfiifimipro villis pen- angues ejfe. 
dere dicebantur, ideb Virgilius ficcanebar. ferebdtur. 

Ccrberus hac ingens latratu regna trifauci Lib. 6,Ae- 

p. ferfonat, aduerfo recubans immanis in antro\ neid. 

Cui vates horren videns iam colla colubris^ 
Melle foporatam y &c. 
Quamuis alijPoetascanemtartareum anguineacatenafuiffe vin&um finxerint . Hoe 
videtur fignificare Tibullus, dum ait. 

Nec canis anguinea rtdimitus terga catena^ 
Cui tresfunt lingua , tergiminum^ caput. 
Amplius My tholegi commenti funt Aefculapium aluifie Serpentem , cuius fpuma pa~ 
tientesaquocumq,morbo oppreifosliberabat: immb, & anguescirca cunabula Her- 
culisadhuc infantis vagantes ab eodemmet pufione necatos fuifle. Quare ad rem 
cancbatBaptifta Mantuanus» 

Dum pubefcit adhuc ,Jic & cunabuta circum 
Pepentes puer elifit Tirynthius angues. 
Nugati runte£iarnDQCt:a|H^cateni,quam alijSenidemnomiri»nt,tandiuFauni patris 

• ? * nequi- 



$4 Vlyffis A Idrouandi 

Fwntts in nequitia?, etiam bacilo myrteo vei beratam , & vino oppreffara repugnafle , donec ille 

Serp&meM m Serpentem trans6gurarus filiam fpiris vndiq; colligatam improbitatifuajobtempe- 

cur trdnf rarecompuierit. Huiusfabul2e,apudPrifcos,indicia fueruntMyrtusatemploHeca- 

mutatus. tts femota , vinum , quod tantum la&is vocabulo nominabatur , & Serpentes , qui ibi 

paffim innoxij diuagabantur. Inter prodigia recenfuimus Serpentem, qui,Gra?cis 

fpe&antibus mox loui facrificaturis , afcendit platanum araz imminentem, & primum 

i , pullos,quiinnidoerant,deindematremcircumuolitantemdeuorauit:vpdeTheito* 

.erpens w n ^ cs nempeCalchas filiusTheftorisbellumTroianum decimo tcrminaturum. anno 

taxum mu ariolatuse(iMod6prsBdidumSerpentem,adperpetuumreimonumeiUum,aDijs.in 

faxu/nfuiiletransfoimatumnarratOuidiushisverfibus. 
y ■ Hic patrio de mcre Ioui cum facra paraffent: 

f Vt vetus accenjzs tncanduitigntbus ara, 

Serpere c&ruleum Danai videre colubrum 
In platanum , captis , qua flabat proxima caflris, 
Nidus erat volucrum bis quatuor arbore fumma t 
J^uas fimul, & matrem circum fua damna volantem 
Corripuit Serpens , auida^ recondidit aluo. 
obftupuere omnes: at veri prouidus augur 
Thejlorides , vincemus , ait , gaudete Pelafgi. 
Troia cadet , fed erit nofiri mora longa laboris j 
Atq; nouem volucres in belli digerit annos. 
Jlle vt erat virides amplexus in arbore ramos 
JF/t Upis , & feruat Serpentis imagine faxum» 
Parfcer Serpens Orphei caput dilaniaturus in lapidem tranfmutatus fuifleperhibetur» 
Etcnirn Orpheus mulieres Thracias afpernatus,acerbiflimumearum©diuminfecon- 
cicauit ': Quamobrem illas dum Bacchi facra ceiebrarent, Orpheum in medio ferarum 
cxm canentem confpicata?, magno fa&o impetu,eum dilaeerarunt, eiufqs caput,& ly- 



,. ram infiumen Hebrum proiecerunt. Verum Orphei caputin Lesbon infulam delatum 
" anguisacccdensdilaniaturusabApollineinlapidemfuit*r:Wfiouratus. Hancmeta- 
morphoiim efeganter decantat Ouidiushuncin modum. 



pba 



anguisaccedensdilaniaturusabApoIlineinlapidemfuittrinsfigu.ratus. Hancmej^- 

*-. . , Membra iacent diuerfa locis , caput Hebre , lyramq, 

,^ * Exctpts (& mtrum) medto dum labttur amne, 

Y '. Fkbile nefcto quid queritur lyra, flebile lingua < . 

; ' » Murmurat exanimis , refpondent flebile Jylua, 

•. Iamg, mare inuectt flumen populare relinquunt % 

jEt Methymnea potiuntur litore Lesbi. 
Hic ferus expofito peregrinis anguis arenis 
cbftitit ,& fparfos flillanti rore capillos, 
Lambit ; & hymniferos inbiat diuellere vultus 
Tandem phcebus adefi , morfufj f inferre paranti 
Arcet, & in lapidem ricJus Serpentis apertos 
Congelat, ejr patulos (vt erant) indurat hiatus* 
Cum Achclous,pro Deianira filia,cum Herculecertaret,traduntipfum,vt Herculem 
eluderet,modo in liquorem,moddinSerpentem,&poftrem6mfiguramtaurifetranf- H 
fojrmafle. Huius meminit Ouidius diim cecinit. 
1 'ib. q. me~ Congreditur^ferox ,puduit modo mjgna locutum 

- " Cedere , reieci viridem de corpore veflem % 

Brachia^ appofui, tenuify Z peclore varat 
In ftatione manus,& pugna membragarauu 
Etpauloinferius. 

Blabor^ viro longum formatus in anguem; 
gui poftquam flexos Jinuaui corpus in orbes, 
Cumj ( fero moui linguam flridore bifulcam^ 
Rifit, ejrilludens noflrasTirynthius artes. 
Arachnepuella,qu„delanificio cumMinerua certamen fufcepHfe dicebatur,intec 
alias fabulas, quas, intet texendum, telse inferuit , Ioucm effigiauit tranfmutatum in-> 

Ser* " 



Hift.Serp«5cDrac. LiberL 6$ 

& Serpentem , vt Deolida frueretur . Propterea Ouidius hoc inta&um non relicjuir, 
dum ait. 

Mtoms elufdm defigttdt imagine tauri. 

Europam ejrc 
Dcindcper^ns author in defcribendis alijslouisadulterijs fic decantat. 

Mnemojynem pdftor^vdriufq, Deolidd Serpens. 
Cadmus Agenoris filius a patre miffus ad inqujrendam fororcm Europs m a loue rap- 
tam, cum illam non inueniret,& fpem reuifeno*i patris amitiflet (prohibuerai enim pa- 
ter, ne ad ipfum, nifi illa reperta, reuerteretur ) in Basotiam oraculo monitus profe&us 
cft. Hicmiffosadfontemfociospauld poftaSerpcnte peremptos inuenitj quare,mo- Sotij Cad- 
nente Minerua, Serpentem confecit, & eius dentes feminauit, ex quibus poftea homi- miaSerpe- 
nesarmatinatifunt;quibufcum,tefte Apollonio,Iafoni pugnandttnafuit, vt vellere ienecati. 
aureopotirctur. AudiamusigiturOuidiumficloquentem, In Arge- 

Sacrd louifaclurus erdt, iubet ire miniftros, naut. 

*» Zt petere e viuis libandas fontibus vndas. Lib.^.Me- 

Sjlua vetus fiabat, nutld violatd fecuri, tam. 

JEt fpecus in medio, virgis ac vimine denfus, 

JEpciens humilem lapidum compdgibus arcum 

Vberibus fecundus aquis, vbi conditus antr» 

Mdrtius dnguis erdt, eriftis infgnis y & duro 

Jgne micant oculi, eorpus tumet omne venenoi 

Trefij s micant lingud,triplici ftant ordincdentes* 

guem pofiquam Tyria lacum de gente profetii 

Infaufio tetigere gradu, demijfaq; in vndds 

Vrnd dedit fonitum, longo caput extulit dntr» 

Caruleus Serpens,horrenddq\Jibild mifit. 

Effluxere vndd mdnibus, fimguifq, reliquit 

Corpus, & dttonitos fubitus tremor oecupdt drtusl 

lUe volubilibus fqudmofos nexibus orbes 
f. Tprquet, & immenfo faltu Jinuatur in arcus , 

** Ac media plus parte leues erecJus in duras 

Defpicit omne nemus, tantoq; efi corpore, quante, 

Si totumfpecles geminas quiferparat drclos. 

Mec mord Phenicas, fiue illi tela parabant, 

Siue fugam, Jiue ipfe timor prohibebat vtrumq^ 

Occupdt hos morfu, longis dmplexibus illos, 

Hos necdt affldtu, funefid hos tabe veneni, 

Fecerdt exiguas iamfol dltijjimus vmbrdsi 

Jlud mora fit focjje mirdiur Agemre natus^ 

Veftigatq, viros. 

Vt nemus intrauit lethdtaqi corpord vidit, 

Viftoremqifuprd fpdtioji corporis hofiem, 

Triftid ftnguined Umbentem vulnerd lingttdi 
® Aut vltor veftrd fidijfimd corpord mortis 

Aat comes, inquit, ero: dixit, dextrdq; molarem 
y Sufiulit, &magnum magno conamine mifit. 
EtpauFinferius. 

Cedit Agenorides paulum, fpolioq; Leonis 

Sufiinet incurfus ,infiantia% ora retardae 

Cufpide pratenta,furit ille,& inania duro 

Vulnerd datferro, figitg. in acumine dentes. 

lamj. venenifero fanguis manare palato 

Caperat, & virides afpergine tinxerat herbdsl 
Espauloinferius. 

Voxfubiib duditd efi, neq; crat eognofeere promptum 

Vnde 7 fed dnditd eft: quidAgenore nate peremptum . 



66 Vlyffis Aldrouandi 

Serpentem fpeftas >&tu /peftabere Scrptns. £ 

llle diu pauidus fdriter cum voce colorem 

Perdiderat,gelido% com4 temre rigebant. 

Ecce virifautrix fuferas delaffa per auras 

Paflas aieft, motag, iubet fupfonere terr* 

Anguineos dentes populi incrementa futari • 
Cadmaseu WcmCadmu?permultascalamitatespatfus ,tandem cum Hermione eoniuge inllfy. 
Hermione r ' am profugit, Vbi Deos prccibus diligentiflirnis obfecrauit •> vt ambo in fpeciemSer~ 
in Serpetes pentis vcrterentur, qui Serpens olim fui infortuaij caufa fiiit. Vota tandem fuilfe ex~ 
tnutati. P^ et a perhibcntur : etenim ambo in Serpcntcs fuerunt transformati, vt recitat Ouidius 

niscarminibus. 
Lib. 4. me- Nefcit Agemrides natam , faruum% nepotem 

1am. Aequoris ejfe Deos luttu ,ferie% malorum 

VicJus , & oftentis , qua plurima viderat , exit 

Conditor vrbe fua , tanquam fortuna locorum -jj 

Non fua fe premeret , longify erroribus acJus 

Contigit lUyricos frofuga cum coniuge fnes. 
Etpauloinferius. - • 

Iffe precor Serfens in longam forrigar aluum. . *-* 

Dixit, ejr vt Serpens in longam tenditur aluum % 

JDurataq; euti fquamas increfcere /entit^ 

Nigraq; caruleis variari corpora guttis. 

Et lacrymis per adbuc humana flue^tibus ora, 

Accede coniux , accede miferrima dixit. 

£>umq; aliquid fuperefl deme,me tange,manum£. 

Accipey dum manus efl, dum non totum occupat anguis. 

llle quidemvult flura loqui,fed lingua repente 

Jn fartes eft fi/fa duas, nec verba loquenti Q 

Sujficiunt, quotief£ a/iquot parat edere queftus % 

Sibilat : hanc illi vocem natura reliquit. 

Nuda manuferiens exclamat peclora coniux % 

Cadme mane, te% infelix his exue monftris. 

Cadme quidhoc } vbi pes ? vbi/unt, humeri£ manufj. 

Et color, &facies?&dum loquor omnia,cur non 

Me quoq, Caleftes in eumdemvertitis anguemf 

Dixerat, ille/ua lambebat coniugis ora, 

In^ finus caros, veluti cognofceret, ibat, 

2t dabat amflexus, affueta^, colta fetebat ; 

Jluifquis adeftfaderant comites) terretur^at iita 

Lubricd fermulcet criftati colla JJraconis. 

Etfubiib duofuni, iuncJofa volumine ferpunf, 
g JJonec in oppqfiti nemoris jfubiere latebras. f| 

InfuperTyphoncmaIijfui{fcSerpenrcm,alijgigantemanguineispedibusretulerunt. 
"f* "*//*** N amHomcrus f cr ip tls roandauir,qu6dlHno,quia a?gretuleratIouemabfq;eiuscon- 
tnApoll. g rc (f u , ex capite Mineruae peperi(fe , Deos omncs tam fuperos , quam tartareos obfc- 
crauitj vt & ipfa fine maris permixtionc parcre poffcc . Ha?c igitur yoti compos fa£ta, 
cum manu humum percufliffet , ortus cft Typhon , qui poftmodum edueandus Drace- 
nae tradicus eft, vt patet his verfibus Homeri, qui fic latinc exponuntur. 

lllimis prope /ons, illic maculofa dracena 

Interjjt iaculo Jtegis magno e loue nati 9 

Peftis, & atra lues mortalibus illa virorum, 

Jllafuit pecudum cxitiuw, grauis illa ruina* 

Jlla aluit captum pulchra d Iuntne Typhona 

Difficilem%y grauemy, luem mortalibus agris. 

JJttnc irata Jtuipatn lung edfdit ^lim, 



Hift. Serp.6c Drac. Liber V 6% 

~A JZuedfait illitts de vertice nata Minerua* 

Hcfiodus autem in Theogonia promulgauit Typhonem, fiuc TyphocumTerra?,& 
Ercbt fuiffe filium, ne igitur hoc in loeo oronia Hefiodicarmina recitemus ; iJJius tan- 
tumbrcuem fententiam ex Natali Comite exarabimus hunc in modum . 

Verum vbi Titanas Ccelo turbajfet ab alto 

Iupiter, hinc genuit mox alnta Typhcca tellm 

poflremum ex £rebo Veneris dulcedine capta. 

JJuic palma ad quauis miranda negocia duro 

JHobore erant, promptiq; pedes, centum capita altis 

Ex humeris faui furgebant torua Draconis. 

Ordfub hinc linguis lambentia caca trifulcis. 

Jgne corufeabant cilijs fub lumina tetris, 

Deniq; quodq; capnt flammam fpirabat & ignem. 

Omnibus his inerant voces, variumq; fonabant, 
$ Uorrendumq; dabant gemitum,fepe ore tonabant, 

Numinibus magnis vt fint concurrere vifa. 

Interdum ingenti tauri mugire boatu, 

Jnterdum gemitum faui dare vifa /eonis, 

Jnterdumq; canum latrantum emittere voces. 

Jturfus & horrendum fonitum ak radicibas imvs 

Mittebant montes vmbrofi luce fub ittd^ 

Jbenif; vifa potens nimium foret ifia propago; 
Atq; viros, Superofq; Deos vicijfet, ab alto 
M pater omnipotens hominum fator, atq; Deorum 
Aethere det tontirus, ^rfulmina crebra repente. 
Quamobrcm ex, di#is defcriptionem Typhonis licet contemplari. Hic immenfae ma^ 
gnitudinis gigas omniumroontium vertici imminebat , capite aftra tatigebat , aker* 
manus ad onehtcm 5 altera ad occidentem extendebaturj ex humeris ccotutu capita 
^ anguium pendebant ; in cruribus roaxjmas Serpcnturo fpiras habebat» Corpus to- 
tum plumis te&um erat. Ab oculisfulgor igneus , & ab ore fcintill» dimanabant. 
Hunc Iupitcr, czeteris fugicntibus Dijs> apud Haemu roontem fulmine percuflit: ideoqs 
. mons ille a copia fanguinis vulncrati monftri effluentis Ha?mus denominatus eft: nam 
76 difAo, Gr^cisfanguisdicitur. Huiusautcm monftri clarioremdefcriptioneiilNa- 
talisConoitumhisverfibusaifignauit, Lik £. 

Anguineis pedibus fublimi vertice Corlum myth.cap.. 

Tangebdt ; corpus plumif% dnguef% tegebam 3 1 , 

Innumeti , plagas Orientis dextera Solis 

Cun fiaret , plagas tangebat Uua eadentis. 

JJuic centum capita expirantia naribus ignem 

Aufa Iouem contra,Caelumj. infurgere contra. 

Sedpater omnipotens tonitrus^ &fulmind dextra 

Deijcit in terras, 
D Inter pocticos authorcsdc loconata!iTyphonis,&dePercuflbrc s agitaiifo!ctcon- 
trouerfia . Etenim circa locum , alij in Liby a, ahj in Phry gi a mon ftrum edueatum fuif. 

fetradunt. AlijtandcminCihcia^mceieberrimaillafpeluncaTyphonisnuncupata. 
vtrecitatHomerus. * 

%(VApifAQIh qQ( fftf) 9V<pa>i<% t{*/4SVct( ivva$. 

Idefh 

JJicvbifitt/t Arimi,ejr cunabuU dicldTyphonis. 
Circa Pcrcufibrem Typhonis , multi non a Iouc , fcd ab Apollinc Sagittis canfoffum 
fuiflt arbitrantur? nam fcrmtum rcliquit Strabo T yphonem Serpentcm 3 & non homi- Idk 1 6 
nem fuiffe, qui, duro ad fugam latebras qua;ritabat, iuxta Orontcm fluiuum in Antio- 
chia iaculis ic^us fuit ; licet Hometus alitcr fenferit • 



QVt 



6Z Vlyffis AldrouandJ 

QYIBVS DIIS SAQKV 

5P§§PlffP YTHOGRAPHl fcriptis mandarunt Mercurium in Arcadiam-S 

MfA^/^jf itincrantem duosSerpentes acriter mterie prsliantes oifenduTe,Sc 

Cadueeus Slivffi^ jf iUic6,interpofitavirga,iIlosconciha(rc.qua'mobrcm,ncpoftcritaa« 

Mercnrij |9f|Qra2S* ffi timiraculimonumentum obliuifcerentur, Antiquitas virgamduo- 

Cvrduobus gMpyJ^jJI DUS Serpentibuscoronatampinxit,&Mercurioc6fecrauit.Hcrodo? 

Serpettbns tQ s tamenin Eurerperecitat , quodcircaThebas ,Serpcntes quidam 

injignitus, pufillo corpore, cornibus e fummo verticc natis coronati, & hominibus prorfus 

innoxij nafcuntur, quos defun&osinlouisadibusfepelirefolent,quoniam huicNu- 

mini facratoscfle arbitrantur. Alijnonleuibus du&i ratiombus Serpentes Aefcu» 

lapio dicatos effe exifiimarunt : quandoquidem) ob ar&am Serpentum cum Aefcula- 

pio familiaritatem, nonfolum gentes Epidauri fedis principalis Aefculapij, angucs 

Serpentes ei facratos efle voluerunt 5 fed etiara muitis alijs in iocis, & potiflimum Corinthi , an- 

defculdpio gues in templo Aefculapijnntriebantur,ad quos nemo auddbat accedere,fed cibaria F 

eiicati, illis deftinata quotidie inoftio templi locabantur . Immo in templo Aefculapij fum- 

ptuosea?dificatoinciuitate nonprocula Corintho,interalias ftatuas,qua?dam fupra 

Serpentera fedens obferuabatur,qua2 apud Paufaniam mater Arati fihj Aefculapij efle 

ferebatur. Alij Prifcorum, Serpentes Trophonio facrataseflfe ftatuecunt j quoniam,in 

Trophonij antro Trophonij tantoperecelebrato,Serpentes Oraculi telacores elfecrediderunt» 

nntru vbi Trophonius enim olim infignis Architeclus fuit, qui fubterraneum Fanum in Lebaida 

tlimfuerit Beotia; regione fabrefeeit, quod poftmodum ab opifice, Trophonij antrum cognomi- 

natumeftjvbicumaliquandiuoracula reddidiffet,atq; tandem fameinterijifer,ferunt 

genium quemdamantrumhocfubijfle,atqjexcofutura pr«edixnfe. Qui vcro hinc 

oraeulafcifcitabatitur,nudiinaditufpecusfederefolitierant,atqiindenatu quodara 

fub terram abripiebantur : geftabant autemfecum placentas»quas Serpentibus oc- 

cur rentibus obijcerenr, : deinde } accepto oraculo, pec alium hiatum in tcrram reftitue- 

bantur. V 

APOLOGI. 

P V D gra?cos Authores, velutiapud Nicandrum, &Sophoclem iegi- 
mus hancfabulam varie tamen rccitatam. Feruntenim>cumPro- 
metheus cacleftem ignemfuratuseflcc,illumqimorcalibus communi- 
caflfec, nullam accepti rauneris gratiamei relatam fuifle: propcerea^, 
luppiter id libcnter approbans,medicamen ad arcendam fene&utem 
r ? * eur^^^ ?«obw» hQmjnibusclargiensjafinovcdandumcommcndauit.Hicinitinecc 
adueniente "" oppreffus ad quemdam fontem abangue cuftoditum peruenit : neq, aliaconditio- 
Vere iuue- ne > ei bibendifacultas ab anguefa&a fuit, quamquod vehcbat onusSerpenti , merce- 
mfcat " dis nomine > concederet. Hac de caufa fingulis annis angues exuuias deponunt: quem- 

admodum etiamprolixiori fermone fuperius fuit expofitum . RurfusSerpensacun- H 

c^ishominibuspeflumdatusIouemadijnetraditur,quirefpondit,fiprimumteconcul- 

cantem pupugifles , proculdubio hoc incommodum euitafles. Apologus indicat eos, 

qui primis adoricntibus relu&ancur ,alijsformidolofosfieri. Huk: documento non_ji 

valde dilfimilis eft fenfus alterius apologi , in quo introducitur anguilla Serpentem in- 

r An<ruiU& y terrogans,curhominespotius anguillam,quam anguem(cum taraen ambo fint fi- 

&Serpetis milcs)pcrfequantur.RefpondiflcferturSerpens,quoniam mihiinfidianteslethalinoxa 

mlogits. afficere conor. Quare docet Apologus vltores iniuriarum a carteris minus l*di. Faer» 

nus igiturcanit hunc inmodum. 

Vnanimem quondam Serpentem anguilla rogauit, 
Cur anguillarum generi omnia plena periclis, 
plena dolts hominum , atq, inimicis frauSbus cffenti 
At Wi inquit , ntiht cenjimilis y cum pem gemllus 

CaterA 




Hift. Serp. & Drac. Libcr I. 6g 

fo Catera fis,nullis obnoxius infidijs es, 

Securofqi dies pacati tranjigis &ui. 
Cui Serpens nimirum, inquit^ quia qui mea turbat 
Otia, ejrinfefiam mihi vim temerarius affert, 
Non impune refert , nec inulta iniuria refiat. 
Hnius veritatis penculum ohm feciffe Coruus dicicut,qui fame ftimuIatus,Serpentem 
inapricodormientemlocorapuitjaquo ftatim lethali percuffus lctu lncericiuus h;ec 
poftrema verba protulit . Vtinamfimilelucrumnoninueniffem . Hic apologus pro-r 
ferri folet deillis, qui, ob thefauri inuentionem, falute periclitantur.Amplius Serpens 
in veftibulo cuiufdam agricola*, tanquam in loco dudum fibi familiari delitefcens , iQ- 
cautefiiium agricolas i£tu peremit. Quamobrem rufticus ira incenfus,accepra fecuri, 
animoanguis interficiendi,illiusfugientiscaudamtruncauir. At multos poftmcn- 
fes, agricola ratus Serpentem illatanniuria? nonamplius meminiffe, vt antiqua erat 
confuetudo,cibumdenuo in latibuli orificioanguiappofuit . TuncSerpens h«c ver- 
« baprotuJillefertur .nunquam pofthac tecum mihinoua intercedetnecefficudo : fiqui- 
dem mcus confpe&us mortemfitij,inmemoriam reuocabit tuamj&ego caudani-* 
mutilatam intuens nonnifi fucatam tecuminire potero amiciriam. Apologus monec 
graui Iaceffitum iniuria , extante contumeliarum monumento , obliuionis locum non 
muenire. Vel denotare poteft vehementes inimicitias nonnifi fumma cum dimcultate 
conciliari pofte.Iuxta illud. 

J%ui primo nocuit, vult poffe nocere fecundb ,• 
<£ua dedit infidus mella, 'venena puto, 
Infuper quidam anguis fecus angulum rufticanse domus ftabulans,Ceuiente bruma, le- 
thalioppreftusfrigorerufticumcafaedominuuj deprecatus eft, vtfibi, in impendente 
mortisperieulopisefto elfet. Rufticus Serpentinis motus precibus,illumadignem 
infoduxit. Anguisigneo refocillatus calore, viribufq; recuperatis,totam perlu- 
ftransdomum,omnes habitantes venenauit. Hocapologo docemur hominesbar- 
baros,&inhumanos beneficia in fe collata non remetiri. id aucem explicatur his 
verfibus. 
£ T>um niue canet humus ,glacies dum fopit aqnarum 

Curfus,in colubrum turbida fikuit hyems. 
Hunc vidct,hunc hominis refouet clementiaventum 

Temperat huic tecio> temperat ignegelu» 
Oreferit virus coluber ,fic toxicat adem; 
Hofpes ait Colubro,non rediturus abi, 
Non exit coluber, nec vult exire,fedharet> 
Amplectenfq; virumfiiila dira mouet, 
Reddere gaudet homo nequam pro melle venemtm^ 
pro fruslu p<enam,pro pietate dolum. 
Apologus autem de cancro, &Serpente, in quo homines, dolis, amicos adeuntes Ia?di 
traduntur,inhiftoria Quftaceorum recitatus fuit. 



Corui^ir 
Serpentis 
apologus. 



Serpentu, 
Cragricolf 
apologns. 



Anguis, & 
rufticiapo- 
logus. 



Lib.i.cap, 
deCaqcris. 



d MYSTICA* ET ALLEGORICA. 




In Num.c. 
20 



ENEVS SerpensaMoyfeinDeferto exaltatus,vthabeturin facris 
litteris,quinonerat verus Serpens,fed ad fimilitudinem Serpentis 
fabrefa&us, quem intuentes ab icliibusSerpencum fanabantur, myfti- 
cefignificauit Chriftumverum animarum rioftrarum Aefculapium, 
& humanaa falutis vindicem . Hic fub figura Serpentis cun<5tas homi- 
num an°e£tiones,& vulnera fanauit, & tandem in cruce pendens,om- 
nes noxas,&crimina expiauit. Etenim senea illius Serpentis matcria propter duritiem 
(vt contemplatur D. Hieronymus ) crucis Chrifti monumentum nunquam antiquan- 
dum eife indicabat: deinde ob xris fonum, dodrinamChrifti non folum in Iudeos,fed 
etiam in Ethnicos fore propagandam . Prasterea in Reuelationibus Sanc~tee Brigida? le- 
giturjCjuod Virgo myfticidefiguabaturper arcam,in «jua virga ? manna s & tabula; Iegis Zf l *f»5** 

ferua- 



InJEw 

(hiel. 



70 Vlyffis Aldrouandi 



fcruabantur:namvirgaprimomutata eftinSerpentem,fecund6peream diiiifumeft E 

mare,tertio ex lapideedudta eft aqua.Chriftus myftica fuit virga iacens in vtero Virgi- 

nis,& exilla humanitatem accipiens: deinde tanquam Serpens Moyfi,ka Chriftus ini- 

micisfuishorribiliseft^cumabeiusafpedu^tanquam a facieSerpentis abhorreant: 

cum tamenChriftusomnimalitiae veneno careat,&omnibus criminofis eius miferi- 

cordiam implorantibus, diuinam prxftct opem. Myfticus ctiam Serpens Chriftus in fe- 

U.5.C.13. pulcrofuifle perhibetur : quandoquidem Deuspater, iaReuelarionibus San&asBri- 

gidae , proponir. quinq; loca, ad qua? accedentes, femota omni fuperbia , & caritate_s 

feruentcs, quintuplicem frudtum adipifci poffunt j quinto lococoilocabaturSerpens, 

qui iacuit , & non iacuit; Hic autcm locus, Chrilti fepulcrnm exponitur , m quo quafi 

Serpens abie&us , nimirum eius humanitas iacuit : quamuis fecundum diuiniratem— * 

vbiqsfueritJtemSerpensadmsrandamChriftirefurredionemmyfticedemonftratjvC 

lnfylMle- innuitLauretus, fiquidem illamSerpentisin virgatranfmutationem^rurfufqjvirgasiti 

gor, Serpentem,Remigius my fticam,poft obitum Chrifti,refurredionem,& afcefionem in- 

Jnpfil.73. terpretacuf Jmmo UleSerpes, qui in facris paginisjcalcaneo mulieris infidiaturus,& a 

femineeiufdemmuliensconculcaudus tradebatur,Diaboli imperium aChrifto Ser- 

pente myftico fuperandum fore iigmficabat. Tandem Coluberin via, qui legiturin ^ 

Cap. 29. Genefi , Chriftus in die nouiifimo exponitur , qui improbos in nequitia fua compre- 

Cap. 2. hendetr Qutd plura?Chriftus ipfeapud Ioannemfemyfticum cife Serpentem fatctur 

his verbis . Sicut Moyfes exattauii Serpentem in Deferto, ita exaltari oportetfilium h»mi- 

nis, vt omnis, qui credttin eum, non pertat f ftd habeat vitamxternam. Hoc in loco multi 

ambigu»t,an virtus fanandi,quae ab aeneo Serpente in Deferto ere&o a Moyfe dimana- 

bariptocedefetafortitudinec-eriSianaipecieSerpentis^anaprobitateMoyfis. Hanc 

Lt.A. c.61. dimcukatem tfiflblttfe Dasmon , iubente Chrifto , vt legitur in Rcuelationibus San6t3e 

Biigida?, Ha?c autem futtt verba. HacvirtusfanatiuaanuUoerat } nifiapropria,ejrfola 

Cuius vi virtute Dei, & fide popuii credentis^ & obedientis , quific firmiter credidit Deo y quod Deus y 

Serpn? qui de nihtlofecit omnia-.poffetfacere , qua. non erant prius. Iterum dixit Deus . Dicito 

Cneus fa~ Damon, quando virga facta e/t Serpens , vtrum idfaclumjit pracipiente Moyfe , an iubente 

nartt fau- Deot an quiah ojfes Sanctus futrit , an qma verbum Deific dixit. Cui Dxmon^quid, 

€ios a~ Ser- inquit , erat M oyfes, nifi homo infirmus,fd iuftus, & Dee obediens, ad cuius verbum, quod G 

pentibus. protuLit Dcus, virgafacta eft Scrpens^Deo iubente, ejr Moyfi tanquam miniftro obfequente : 

nam ante pr<eceptum,ejr verbum Dci , virga erat virga ; pracipiente autem Deo , virgafa- 

cia efi Serpens ; itaut Moyfisformidaret. 

Praeterh=ec,caputSerpentismy[t(ceftdemnoftram fignincarefolet. Nam,quando 

Cap.lo, legtturapudMattheum. Eftotc prudentes ficuti Serpentes . D.Io.Chryfoftomusmo- 

Homil.^A. net,quod hoc in loco Chriltus,ad imitationem prudenti^ Serpentina3,nos cohortatuc: 

inMatth, n amq;Serpens,quiinmanus venatorum ineiderit,adcruoremfaucius,capitetamen 

feruato,vulnera nihili pendet : itaetiamChrifticolai,omnibus pereuntibusjpraster 

C3put,nempefidem,la3taridebetn. HoetotSanctiMaityrespraeftiterunt,dum varijs 

confauciati modiscaput, nempeChriitum Dominum, &;fidem ad interitum vfq; con- 

Cap.if>.& fefti funt. Idq; merito; nam hsec leguntur ln A&is Apoflolorum . Mori paratus fumpro 

2 1. Chrifio , necfacio animam pretioforem , quam me . Quamobrem a capice nimirum a fi- 

de, impendentibus etiam millepericuiis , plagis tyrannorum , & cruciatibus impio- 

rum ,non eftrecedendum. Quamuis hoc aflertum alio etiam modoefiet llluftran- H 

dum , fi dixerimus feruanda effe capica , nimirum authores : non enim Dominos , & 

• Pnncipes,illecebris,&vaniscommentisfalleredebemus. AtDeeoniungendapru- 

Serpentts < j ent j a 5 er p em ' lscum f lm pij c i ta t e columbina,videnduseft Nazianzenusin Oratione, 

pudentta* ^ in f unere p a tris fui,pra?fente Bafilio,habuit; Vbi leguntur ha?c verba. Namcum 

ey Jtmpi? Ser ^ efJt i s a d malum prudentiam cum fimplkitate Columbaad bonum coniunxiffit itafe 

€itas c u- fonipayauit f vt ncc prudentiam in verfutam improbitatem , nec fimplicitatem inftolidita- 

temdegenerarefinerety verum ex ambabus, qmad fieri poterat ,vnam virtutis fpeciem 

Diabolus effecit. 

diciturber Exaltera parte Diabolus Serpens myfticus fuifle demonftratur, quippequigenus 

fens, humanum veneno idolatrias labefadauerit , dum primis parentibus perfuafit, vt veti- 

Jn libdc^) tum comederent pomum, his verbis. Eritisficut Dijfcientes bonum,cjr malum. D. Am- 

Parad.cap, biofius h*c vcrba meditans , f Serpentem idolatri» fuilfe authorem protulit , dum is 

xj, _ - ^ --- audaci 



1 

HilV Serp. &c Drao Liber I- 7 r 

y^a-uctaci illecebra pIuresDeo s ^ntroducere conatuseft. Serpentesetiam ,quos dcuora- 
uit Serpens Moyfis myftice exponuntur Dcmones,qui a Chrifto ftierunt fuperati.Pra:- 
tcrquamquod habemus in Apocalypfi ha?c verba.F^ terra,& mari,quiadefccndit Dia- Cap.tz. 
bolus advoSi &fcicns> qmdmodicum tempus habet, &posiquam vidtt Serpens, vclDrac'o y 
quod proiechts e(fctinterram,perfecutus efl mulierem. Quamuisautem in facrisBibli js 
DiaboiusSerpensdicatur , tamenhac figura infignitum eif: i\c*n eft crcdcndum , fcd 
talidecoratur nomine,ob verborum impofturam,qua humanum gcnus dedpere niti- 
tur. Propterca inimicitia intcr fcmen mLiliens, &femenSerpenusmyfticeiignificat 
Damioncs hominum caftitati femper mfidiantes. In maiorem huius afferti confirma- 
tionem: qnando legitur iu Deuteronomio. Et duclor tuusfuit infolitudine magna,atq; Cap.% 
terribiU>in qua erat Serpens. LauretushuncSerpentem, iniylua alIegonartim,Diabo- 
lum interpretatur. ImmoinReuelationibusS. Brigida2,DiabolusperSerpentem, & Li.A.c.is. 
Leonem dellgnatur: nam Chriftus fponfam formidantem alloquens dicebat. Sedquis 
ejf Leo, vel Serpens, niji Diabotus; Leo propter malitiam, Serpensptopter afutiam. Ta n d e m 
omnes DasmonesSerpentcs tortuoii merito appellantur, cum femper a redto veritaus 

B^tramitedeflectant. 

Amplius hominum crimina myfticiSerpentcs nuncupaiuur ,tum quia humanum PcccataSer 
genusafsiduedepafcuntur,tumquiamortalesmulcifariarn vcnenant. Quaproprerin penus vo- 
ReuelationibusS.Brigtdaeadrem, vilioqusEdahorriricahDminis^&muHerisnarratni: cantur. 
mulierenim nofoluvcpribusprocrinibus exornata erat,auribus mt ti!atis,&naribus Li.^.c.^z. 
faniem ftillantibus, fedetiam labia taquam dentes Serpentis,& lingua tanquam vene- 
natus aculeus illi inerant. Hjgc fuit Saucta? "ifio,qu3e ab Angelo exphcata fuit hunc ih 
roodu m.Labia verb illiusficut dentes Serpentis vtdebantur,& in lingua venenofus ac/fteus; 
nam dum Serpens dentes magna vi firingit,nc ab aliquo aculeusfrangatur; tunc fjuallor de 
tre eius effluit in deftes.Simi/iter, & mulier claudit labia in confcjjione^nejrangatur de lecla - 
tiopeccati , qua ejl animx aculeus vencnatus;fquatlor tamenpeccati euidens cjl coram Dco, 
&San6liseius* Pariterpauloinferius ,homocriminofus perailegoriam vocaturvas Lib.cit.cap 
fidilejquodjfraclateftajnihilnifilutumsincuiusmedioiaceatScrpens^erfundit: cum 107. 
tamenmellefuauirnmorefertttelTe deberet. Haxigiturtefta affimilanda eftcordipec- 
cantis,quodinobitudiftuptumplcnummundanisdelici)slutumrepraefentantibusin- 

C uenitur. Serpensautem eftanimacriminofa,qu£ meridianoiubarelucidioreffede- 
berec , & tamen atro futfufa criminum veneno horrificus Serpens euafit , qui poftmo- 
dum nemini, nifi fibimetipiiad perditionem nocet . Quamobrem no debemus admir 
rari do&rinam Philonis, li dixerit in libro de Opificio Mudi, Serpen tem primos paren- 
tes decipientem perallegoriam,voluptatem a multis dilethm exponi polfc, adquam 
homines tanquam fibimeripfis familiarcm propcrarefolent.Idem Pliilo ,in hoc intci- Lib.i.AHe- 
lecTiu, ahbifcriptumreliquitSerpentemfupcr ventremgradientemdenotare volupca- ^ r< 
tem.ventri dominari : etenim a ventrc voluptates omnes fenfibiles , & affecliones Hbi- 
dinofasdimanant. NoftramftabilirevidettufententiamGregoriusNiifenus lcribcus, In vita-j 
Serpentesmordentespopulum in Deferto,quorum morfibusludan mrenbaut ,cor- Moyfs. 
poreas cupiditates indicare: ideoqv fi pro eorum faluteSerpens xnetts in ligno ere&us 
infpicienduseratjiimiliratione hornines terrcnisinuoluti cupiditatibus ,ad euitan- 
dam anima:perditionem , paflionem Domini noftricontemplari debent, Tandciruf 

D hauc vo!uptatis,&: Serpentis allegoriam Lautetus magisilluftrat, dum mquit. Si Ser- In f)^^e- 
pens pedibus carens pronus ventri nititur, terra vefcitur, & vcnenum circa dentes ge- Z? r * 
ftanhotno quoqjomnc voluptatum genus an1ple6lens,criminibus grauatus £gre capuc 
dttollit , terrenis, &non caeleftibus vefcitur cibis , nec non circa dentes virus oeftare 
icitur, quoniamhorumalimentorumcongcftiolctrhiferacft. 
, Infuperhypocrita:,&hominesfal!3cesSerpentumquoqialIegoriademonftranrur: 
nam, qunndo Pialmographus inquit./ 'uror illis fecund.iimfmilitudinem Serpentis : (icut PfaL 57. 
afpidisfurdx, cr obturantis auresfuas . Multi expofitores perSerpentes hypocritas , &: 
fiaudulentos homines intelligunt ,qui caeteros a fide , & a via veritatisdefleclere co- 
gunt . Quamuis a! ij, per Serpentes , hoc in loco intellexerint Iuda;os Chriftum interi- 
mcntes,quircuera totangMCs venenummalitix erfundentes vififunt . Hocautema 
veritatealienum noneiTe itatuimus : cum legantur in Rcuelationibus SanrlxBrigida; -^i.i.c. 23« 
hrc verba Chrifti ad Sponfam Dei : nimirum hypocritam , &hominera faliaccm bra- 

chia 




7* Vlvffis Aldrouandi 

chsa inmodumSerpentishabereiideoqitanquamSerpens ea retorquet in circuUim, E 

■ .. vcmalit'am,iniquitatem,&aftuci3m occultet,nequis huiufmodi vitia deprehende- 

n Jy ' Ue ~ repoflic» Praetetea LiuretusSerpen(em,typum etiam mortisefleconftituic : propte- 

& r ' reatmod per Serpentem mots hominibus illata fit . Vnde D. Auguftinus verba faciens 

erm.i. deplagis Aepypti,aSerpente tempushuius mortalitatis denotari docuit:cummors 

olim aSerpente originemduxent. AlioquinSerpentes dicunturdefignareresimper- 

Vrouerb ^ cruta t>iles:cum'in facris litterisha?clegaatur. Triahac excellentiafunt,& fupracap- 

tum meum, ejr quartum penitus ignoro . Via aquiU in aere , via Serpemis fuprapetramJs, 

5 ' iter nauisinpelago,&viaviricum adolofcentula. Deniq;, vt annotauit Paulus Scali- 

L.r.derer. ger ,Se r pences icientiarumatnhores peraliegoriam , geniumhominisindicant.-nam 

caufcap.j. fcientia? nonarTatim,fedpotius ferpcndo,nimirum tra&u temporis hauriimcur,& 

pcrficiuntur. 

MORALIA. 

W VNCTIS rerum naturalium inueftigatoribus exploratum eftpin- F 

Jp} gucdinem Serpentis aquaticiaduerfus morfum crocodilorum vale- 

re. Quaredebemus contemplari aquaticum SerpentemChriftum, 

qui in vnda pietatis,cV calamitatum nutritus fuit 5 propccrea eius 

pinguedo,nempe eius paflionis meditatio morfus crocodili,nimirum 

y l - "" > ^ tencamentaDiaboliprofligat,atq3expugnat. Idautemavirisiuftis 

o*y*4tt pr^^arimanjfeftum eft,quiHerculem adhuc infantem,Serpentefq; ftrangulantem 

- - * ' imitati,atenerisvnguiculis,omnevoluptatumgenusafpernariaftiiefcunt.Item cum 

caudaSerpentis pcrfeuerantiam fignificans abfciiia denu6crefcat:iimiliterperfeue- 

rantia 3 fiobcommiffumcrimen fcindatur ,per virtutem rurlus crefcere dicitur s dum 

homo pcenitentia du6tus ad Deum reuertitur, 

Iterum viri iufti Serpentes appellsndi funt , quoniam , more Serpentum , antiquas, 

Viri iufii & pernitiofas omittendo confuetudines , veterem pellem deponunt . Vel eciam , ricu 

vt Serpen- anguium , renouari dicuntur, du m motalitatis fpolium exUentes, ad vitam fine caren- G 

tes reno temperueniunt . Amplius Serpentcs antiqua grauaticute,&frigoreopprefliadca- 

uantur. uernamfeconferunt, vbidiu ieiunare dicuntur,&tandemper anguftumpetraj fora- 

men tranfeuntes vetuftam exuunt tunicam , & pnftins iuuentuti reftituuntur . Pari 

ratione viri iufti,& prudentes frigorediuini timoris algentes, ad cauernam diuinarum 

meditatioi?um confugiunt , vbi abftine/itia affliguntur ; quos tamen extrema inopia 

r nunquaminterimit. Iuxtaillud Prouerbiorum. Non affliget Dominus fame animam 

a ?' °* iufti. Vndecandemdiuturnomacerati ieiunio,peranguftam viamadregnumcxle- 

Cpufc ii ftetranfeunt. Idcirc6adrem,San6tusPetrusDamianusnosad ieiunium quadrage- 

eap 22 ' nar i um hortans ,argumentoaSerpentibus dedu&o nos iuuenefcere poffe atteftatur 

his vcrbis . Visad Serpentis exemplum nouus fieri,ejr languentis anim& fenectutem in 

pubefcentis adolefcentia reflorcre decorem r ieiuna cum Serpenteper circulum quadragena • 

rij temforis ; ideft acarndibus deftderijs tempera per omnemhuiusvit* decurfum, etenim 

ipfe Serpens, quantafit ieimij virtus , ojiendit, qui mox vtfputum ieiuni hominis guftat, 

protinus intt remptus expirat. Non ergoferue Dei , tepigeat ieiunare , */ moriatur ille , qui H 

te cibo turgidum nititur deglutire? ejr abforbere . 

Si Serpentemhadenusad virosuiftos comparauimus : liccaCviciflim,perSerpen- 
tem,Diabolumintelligereiquodpr3eftatSanazarius,duminfantemIefum,fubperfona 
2 * paftorum,veneratur. Etenim qua*deSerpente recitauitVirgiliusin Eclogis,deculit 

* ad antiquum Serpentem, nempe Diabolum , qui nos in hoc aerumnarum pelagus, pri- 

mis parentibus in Paradifo delufis, praecipitauit. Canit igitur hunc inmodum. 
Occidet, & Serpens miferos qu& prima parentes 
Eluft, portentificis imbuta venenis. 
Deindefi omnes Serpentum proptietates^ionderemus,has inDiabolo omnes elucc- 
fcere comperiemus. Pnmitusfilocadefetca anguiscolit,DiabolusDefertumcrimi- 
num fiequentat, fi percuffus ab angue, ob qualitatemj^eneni fit pene infenfibilisjitiu 
diabolicis tentamentis opprcffus , & vcncno cupiditatum afflidiatus adeo fenfibus pri- 

uacur, 



73 



Hift.Serp&Drac. Liber I. 

A uatur,vt quanta fitpeccatia2gritudo 3 minimenofcat. Si anguis inuenitur ade6 vcne- Diabolus 
nofus , vt mordens equi vngulam, & equum, & equitantem interimat : DiaboUis'^ Scrpen- 
morfu peccati qUandoqjfolum pedem, nempc folam affe&ionem coprchendit,& pau- tem compa 
ldpoftequum,&eqmtantem,fcilicetcorpus, &animaminterficit . Si teniporehye- ratur. 
malianguisoblopitam virtutem minus nocet : Diabolus etiamhyemc calamitacum 
mmus homines affligit^ cum frigus timoris Dei diabohcas vires eneruet.Si os Serpen- 
tisacutiflimis dentibus eft armatum , Diabolus quoq;, pro denribus > tot peccancibus 
vtitur, quibusinterdum innocenteslxdit^atqjlacerat. ItemDiabolus grcftumSer- 
pentisimitatur: namSerpensabfq; vllo ftrepituirjcedinidem pra.ftareDiabolus dici- 
turapudp. Ambrofiums dumocculta Damionum infeftario vcluti latronum multi- 
tudonos ideutidem opprimat. DeindeoccuJtis accciTibus,fub fpecie pacis nosfaliit; 
ctenimtransfiguransfein Angelum lucis,no&em pro die, venenum proantidoto,& 
antichriftumfub vocabuloChrifti oftentat. Immo quemadmodum funt nonnulliSer- 
pentesinmotufegnes,fimilisconditionisfunrDamiones,qui ad negligentia, &pigri- 

B tiamhomincs hortantur : & fialijSerpentes tanta vclocitate mouentur ,vt volare vi- 
deantur; tales dicuntur eiTe Da;mones,qui ad iracundiam,& rixas homines ftimulant. 
Tandem fi dantur angues armentorum gregem perfequentes,quoniam la£te dele£len- 
tur:talcsfuntDaemones > quiclanculum adcrapulam mortales ducunt. RurfusSer- 
pensoditrutam^caniciftelapabulorutajmunitaabhorretiDiabolusrutamamarcTpc- 
nitentia»,necnon virosiuftos in vnda huiusamaroris verfanr-es abominatur. Iuxta 
'illud lob. RefftiteDiabolo.&fitgietavobis. Aut iuxtailludLucs. Nif pcenitentiam cap. 4. 
egeritis.omms fmulperibitis. IterumSerpensCeruum fugit,&Leoneminterimit:Dia- cap, 13, 
bolus Ceruos , ideft homines fimplices, & perfedos odio habet , Leones vero, nernpe 
fuperbiatHmidosintcrficit. AmpliusSerpenshominem nudum nonadoriritraditur: 
Diabolus veftibus affe&uum denudatum , & diuitijs pdua tum non aggreditur. Tan- 
demfiinlndia,ex Plinio,tam grandesSerpentes diuagantur, vtCecuos,&tauros de- Maximi 
gulutirepoflint:talesdicuntureiTemaximiDa;mones,&pra3cipue Lucifer(cum non datmmcs, 
fit poteftas fupra terram,, quae comparetur ei ) qui ceruos nempe veloces ad Dei obfe- 

C quium , & tauros , nimirum fortes , & perfeuerantes- in poenitentia ,tentamentis ihi 
uadunt, delcdtationibus la?dunt,confenfu, &operationibus occidunt,& deuorant, . 
quos poftmodum in cloacam inferiorem egerunt. Demum Serpens fi necetur, norL_» 
continuo reliquse partes vnacum capitemori videntur,fed truncaro capite,ali£epar~ 
tesperaliquottemporis fpatiummotu vitali fruuntur.Idem accidifTeDiabolo confu 
dei-3ndumeft:eteniip,qui illiusmultiplexcaputfuftulit,csteraspartesnegiexit,vt 
interfe&i Serptntis motum pofteris, ad occafionem exercitationis, relinqucrcc. Nam 
memoria Serpentis femper debet in mentem reuocare, m quam foueam vetus Serpens 
humanum genus duxerit: quamquam no ipfe Serpens animal irrationale homines la> 
feric,fedinillolocutuseftDiabolus, vcluti in afinoBalaam Aogelus 5 vt D.Augu- j^y m If 
ftmusinGeneliadlitteramexpofuit. Diabolusenimfuit,quifuaiione fua,hominem ea p iQ 
ad cafum incitauit : vnde illi Serpentis , & Draconis nomen inditum eft ; vt in pfalmo 
nonagefimo legitnr. Conculcabis Leonem, & Draconem. Hic autem perpendendu m-» 
eft,2eque graueeife quempiamadcrimina impellere, non fecusacftipfe dcliqujfTet : 

D propterea grauior fuit pcena Serpentis, quam Euse. Rurfufq; grauior pcena Eua? 3 quara 

Adami: quoniam Eua Adamum, & Euam Serpens deceperit. Hinc Maniihsei hac ra- Manichev- 
tionemoti bruta quoq; ratione,&irkelle£tu prasdita effe exiftimarunt , cumDeus rumerror. 
Serpentem etiam fupplicio affeeerit. Hoc autem ex facris litterisalienum effe a verita- 
te colligimus: fiquidem Pfalmographus inquit^No/itefierifcuteqMus, & mulus, quibus P/alm. 7 r« 
noneftintellettus. EtquamuisSerpens fupplicio affedtus fuerir,nihileft,quodimpe- 
diat,quineademratio in plantis etiamvaleat: quandoquidem dixit Dominusin.^ 
Euangdio. Arbor fruc^us nonproducensexcidatur,&inignemproijciatur. Ca?te- 
rumSerpentem peenis affecitDeus, quemadmodum pater vnicum diligensfjlium,qui 
eonfolumhomicida;fupplicium inmgicurat, fedetiam casdisinftrumentficonfringir:. 
Sianimumadpeccacum,&peccantes conuertamusjproculdubioanguis, &pec- 
cato,& peccanti afiimilatur: nam primd, ex dodrina Ecclefiafticihabemus peccatum 
«anquamcolubrum fugiendum efTej quoniam femper ad la^fionem paratum eft. Praete- 
sea propriesates i$lius animalis,peccantium^& Serpentium.fimiJiuidinem dooent? 

. ^ ctenim 



74 Vlyffis Aldrouandi 

Serpwtum, etenimfiangues,rationehabitatianis,interfedifcrepaiit,dumalijincauernis,alijin E 
fapeccatiu. aquis , & alij in fyluis verfantur : pariter peccantium alij loca fubterranea colunt , vt 
fimititudo. Anari, alij in aquis deliciarum natant, vt libtdinofi, alij tandem per fyluas honorum,3c 
dignitatumdmagantur,vr fuperbi: nam omne quod eft in Mundo,auteft contupifcen- 
tiacarnis,aut concupifcentia oculorum,autfuperbia vitae. DeindeSerpensnatura- 
liter eft frigidus : item criminofusob impietatemalget: Tempore congrefliis,exPli- 
nio, anguesita copulantUr, vt vuum corpusduo capita reprasfentare videatur : ita viri 
improbituncar&eiunguntur, quando aliquem Isedere cupiunt. Serpcntes gradien- 
Cap» 4.1» ^° veftigium vifcido humore in via imprimunt:criminoii quoqs quacumqj prolici- 
fcuntur, veftigiummaliexemplifemperrelinquunt. Iuxta illudlob. Fofleumlucebit 
femita. Item Serpens percuffus,&:poti{fimum circa caput adeo debi!ita<-ur, vt vix ali- 
quem motum peragere queat: pari rationehomo lethalicriminearfrctus, in p~ragen- 
do motu bonorum operum admodum infirmus redditur, & potiffimum fi circa capur, 
Prouerb, nimirum fi circa iuuentutcm Ia?fus fuerit. Iuxta illud Prouerbiorum. Adolefcens iuxta 
2 2» viamfuam, etiam cumfenuerit.non recedetatiea: Serpens etiam hominis ventrem ingre- £ 

diens,indenon.nifioblato la£teegreditut:homoquoqicriminibus obrutus, corpufqj 
Diaboliingre(fus,indcnon nifila&ediuinajmifericordiae extrahi poteft. Tandemii 
anguds vocantur, quia angulofi, Serpentes, quia ferpant,colubri,quia colant vmbras^ 
criminofihominesangulofi nuncupari poffunt proprerfallacias,quibus in peragendis 
negocijs vtuntur: nam in angulis minus eft lucis, & ma ior copia fordium ; lic pradi&i 
homines luce veritatis carent,quia veritasangulos non colit. Serpuntquoque,quo- 
Cap. 3. niamterrenas voluptatesdiliguut.Iuxta iIiudGenefis.Terramcomedes,nempemun- 
danis, & terrenis rebus tantum deledhberis. Colubri quoq^ a colendis vmbris, & Io- 
cistenebrofiscognominantur: quadoquidem illicira negocia in locis abditis pcragtit. 
Iuxta illud. , ( guimalcoperatur i oditlucem. Ad finem peccantes debent etiam aliquas 
Serpentumproprietatesimitarij&prfcipuequandojaduentanteVere^vfufGenicuhpri- 
{tinam vidcndi facultatem incaueruisfereamiffam adipifcuntur :peccantescapitali 
criminegrauatijcaueraam mundana?profperitatis incolentes,vifionem Dei amittunt: 
ideocn temporc Veris,nimirum tempore gracia?,mdeegredi debent,& ad illuftrandam G 
vifus obfcuritatem, ncmpe ignorantiam intellecius , famiculo , fcilicet le&ione facra- 
rum litterarum,&poenitentia vti debent . Rurfus intereftcriminofihominisimitari 
naturam illius Serpentis, qui accedens ad fontem , antequam deguftet aquam , vene- 
num euomit : hosno quoqj amarum iracundix vnus euomere debet, & rcmitterc con- 
feruo fuo centum dejiarios, vt fibi decem millia remittantur. Qpamobrem D. Augu- 
ftinus ad Iulianum Comitcm de perfe&a iuftitia feribens, pronunciabat ha?c verba_>» :. 
quemadmodum quoddam Serpentis genus,priufquamad fontem accedat,virusde- 
po»it : ita chrifticola, quando ad fundendasjDeo preces accedir, omnem iracundiam, 
& odium deponere debet : na-m prauascogitationes totSerpentes efle feruntur. Siqui- 
dem veluti exiguus Serpentis iclus non cft contemnendus , ne occultum virus per to- 
tumcorpusdiiftminetur:aflimiliterpeccantesprauis cogitationibus diuhaererenori 
debent ,neearum venenum clanculumcordibus noftris communicetur. 

Hucufq; de criminofis in genere.Modo ad particulares pecca ntes properandum eft, 
inter quos primum locum fibi vendicare videntur , qui fulgore fiue fortuna? infolentcr H 
oloriantur.Vndefi inrerumnatura talis reperiturSerpens,, cuius venenum per ictum 
pedicommunicatum,femper furfum tendit,donec totumoccupauerit corpus jbu- 
iufqjpropriumefferemedium perhibetur,patientera perpedem fufpendere,ne vi- 
Superbi an rus afcendere poffit. Hic Serpens dicicur eife homo laudato pauone fuperbior, ctiius 
«uibus fi- venenum afcendit, dum ita fuperbifc , vt negleao hominum fetu , Deorum partum fi- 
mitisi biarroget. Idaucemftulticiasgcnusdfc perhibeturjiuxta illud. 
Ejficit ejrfatuos pompofa fuperbia plures . 
Huius autemxgritudinis nulium aluidprajfidiuminuenitur^nifipesjnettfpc finis hu- 
man3Evit3einmentefufpendatur,itautmortiscontemp1atiopraedicl:um virusoppri- 
Zibe.cap. mat. N*c imraerito,quoniam in Reuelationibus San&aiBrigidae,Chrifhis homi- 
22, nesfaftuofosa&arrogantesadanguesfiliosfuo&nutrientescomparac. Sftiuidem— » 

Scrpcntini parentes filios nonmfi venenatos procrcare poffuntjmater autem,quia ca- 
retvbecifau«,filHjmfouec,adeoutcerram fugere cogacur,cuinadmocum iaibusfti- 

mulatj 



rtift. Serp* & Drac. Libcr I. 75 

X mulat, ad radios folares ducit, & mollia mordcrc docet , vt dura tandem mordicus ap- 
prehendere affaefcathis verbis. Efienimficut natus Serpentinus ,quiade patrc Serpcn- 
tino, &fimelU Serpenttna ortus efi. Nam ifii ambo conucnerunt cumpeffimo veneno, idcfi 
fuperbia } qua magis uocet ahim*yquamcorporivenenum materiale. ideo cumomnifi- 
perbia, contempto timore meo, conuenernm ifliparentes, & de venenato gencre venenatum 
generarunt Serpentem, in quorum femen , quia mifericors fim , & iujhtia fic exigit , dcdi 
animade diuinitate mea creatam.Verum quia mater n% habet vberadiuina dikftionis#f#h- 

s bus natumfium alat: ideo calefacit tum fubfe, idefi nutrit eum adamorem mundi y & cnm 
exceiltntioribus educat eum , defiderans Mo ajfectu , quomodo rcptare pojjit cum Magnati- 
bus , gf incitans eumfic loquitur . Si haberes illud dominium , &principatum ,poffcs effe 
confimilis parenti) dr tahs honor decet tcj&pro tali honore laborarc tencris. Talibus igitur 
verbis natus Serpentinus inftruttus a* matre incipit terrena defidcrando comedt re, £r come- 
dendo magis aftuare . Deinde fefe orferunt illi pcccantcs Serpeotibds etiam fimiles, 
quosdira diuftiariifamcsoccupauit: namClemensAiexandriivjs Auarum cognomi- Lib^fir^ 

B nauit afinum infolentem, lupum effcratum, & Serpentem , qui verboium impoitura_j mat. 
omnes vencnare conatur . Immo fi caro Serpentis, ob fcigiditatem, leprofis exhibita> 
morbum ftatim occultat: Auari pietate carentes frigidi funt, & lepram, nempe propria 
crimina,&vitiaabfcondunt,duminlocisabditisncfarios celebrant contra&us; re- AuariSer* 
dUusimitantur naturamilliusSerpcntis,qui primo animalia fpiriscomple&itur,a.nte- petibus af 
quarn i&ibus illa fauciet, atq; enecet: quandoquidem faeneratoics primum fpins obli- fimil&ur. 
gationum ligamhomines ,deinde eos mordendo interimunr , dum totam eorum fub- 
ftantiam abforbent: iuxta vulgata carmiua . 

Hi funt,qui fpoiiant inopes : hi fienora ia&ant. 
Vendunt , rurfus emunt ,rapiunt fed mercc dolofa. 
Praeterquamquod ipfum fsenus, rituSerpentis mordet, atq; inficir . Id totum prseclarfc 
defcribitD.Ioannes Chryfoftomus cxemplo Serpentis ,qui iclu paticntemfoporat: &omil,i%. 
nam idem vfuram prseitaieaffeuerat. AtRabi Salomonex Ha?breisita vertit. Vfira inMaith^ 
fe habet infiar morfus Serpentis, qui merdet , & vulnus paruumfacit inpede alicuius, itaut 

C mnfentiat , mox autemferpit, & difiundit fe venenum , donec perueniat ad verticem eius. 
Sicquoq; incrementumvfirafe habet, non cnimfcntitur,neq;cognofcitur^donccit4 augc^ 
9ur yVttotam fibfiantiam alicuius exhauriat . AmpliusSerpenjtis qua?damnaturaeft 9 
cuius venenum homines fitibundos efficit , & ad extinguendum hoc virus nqllum prae* 
fidium praeftantius, quam fimum bubulum inueniri potefb huiufmodi Serpens eft aua= 
«tia,quaeinexplebilemauriauiditatem, &fitiminducit. Iuxtaillud. 
Feruet auaritia miferaqi cupidine peclus, 
Et cum pojftdeant plurima, plura petunt. 
Qiioniam aliquando ica excreuit a uri habcndi cupiditas, vt fuis non contenta finibus, 
aiiena moliatur inuadere . Fimus autem bouis nimitum mcditatio condicionis huma^ 
n3e,&frequensmort«s contemplatio,huius veneniremediumfingulareeifetraditur,, 
Scnbebat enim D. Hieronymus. Facile contemnit omnia , qui femper cogitar fe mo» 
titur um^cum tamen diuitijs irriuti fe vi&uros femper effe putent,iuxta iliud vulgatum 
diftichon . 

D Viclaros femper , dum viuimus , ejfe putamus* 

Viclurum ftadio femper athleta putaU 
Quare Clemens Alexandnnusnon iniuria fcriptumrcliquitdiuitiss illi Scrpenti cffc Zi.^.Ped^. 
limiles , qui manu perita appreheEfus illam fine noxa circumplicat : fic diuitise ab impe- gog. 
rito pcrtradata? adhsercnt manibus , atq, mordent , fin caute pertraclentur , manus il- 
hefa?remanebunt» 

Praedidis proxtmi funt luxuriofi 9 quos horaria ,breuifq; voluptas jeternis damnat ubidinofi 
cruciatibusjhi naqjSerpentibus inaqua natantibusaffimilatur:etenim,ficutilliaquas r unt r im ^ 
inficerc folentj ita feruientes libidini inaquis focietatis hominu verfantes ( nam aqua^ l^sSerpen- 
roultae , populi multi , vt legiturin facris Biblijs) omnes inquinant , atq^ corrumpunt, f jfa, t 
Quocirca,perSerpentes,Ambrofius, Athanafius, &aIijmi}danasdeleciatio4ies intcl- /^^L^- € 
kxerunt. Ideq Prifci, qui Herculem virtutu omnium tam animi,quam corporis cory- x - * ' 
ph^uconftituerunt^illu anguesincunabulis elififfcfcripferunt, vthominesadpraecla- 
m negocia nacos monefent 9 ab iucunte etiam tetate voluptatem estin^uendam fore. 

Q z Sedl 



/ 
?6 Vlyffis AldrouandJ 

Sed vtinam hafe homines etiam fenefcentcs in exitium non traheret : nam quamnis ob g 
frigidam,& imbecillam aetatem, illis inflrumenta explicanda: nequitias defint j animus 
i < F '/? tamenturpitcr,&infelicitcrvoluptatcmconfedatur:ide6qjhosSerpcntibus,vrgcn- 
¥!**. PJ • tebruma,torp!disapprimcpoterimusaffimilarc;vtdoc^iflimusanimaduextitSeaeca: 
tunc enim Serpentesetiam peftifeci tuto.contrectanmc, non quia defint illis venena, 
fedquiatorpeant. 

Item funt Scrpentes, ob varietatem colorum , pulchritudine ita confpicui, vt in fui 
admirationem praetereuntesalliciant,alle&ofq; intuitu venenent . tales funt ma»retri- 
M&tctncfty ces s q l)ae j n p r opatulo, decora, & fpe&abili facie , homines libidini deditos prauis de« 
& Serpen fiderijscoercent, & tandem confenfu, & operationibus perimunt. Hinc quidam Poe- 
tum A c<m* ta ^ e foemina corpori nimis ftudenti fic canebat . 
jparatte. Dum nimis indulges forma,qui te videt,audi 

£uid dicat, fcortum hoc vendere membra cupit. 
Trouerb. L € gi t n r enim in facr is littcris. Infidiatur invijs quafilatro , & qnos incautos viderit in- 
2 3» terficiet. Itnmo publicum fcortum faciem virgineam ,more Serpentis Euam decipicn- p 

tis,haberedicitur: cum reliquumcorpus inlubricumSerpentemdegeneret. Sedhoc ' 
lococit. mirum non videatur,iuxta illud Prouerbiorum . Ingreditur blande, nouijftme autem 
mordebit vt Coluber; Praua enim mul ier.benigna facie, ab initio hominibus blanditur. 
JPrwab.%. I ux ta illud. F auus defiillat labia maretricis. Tra&u vero temporis» homines^corumq; 
fubftantiam deuorat. luxta vulgatumcarmen. 

Et mtretrix fallax , ingluuiofa,proeax, 
Neq; de hoc grauis admkatio animum nofttum inuadere debet: cum Ouidius in libris 
Amorumficcanat. 

Diuitfys atitur luxuriofus amor. 
( §imicida Subfequntur homkid3e,Serpentes merko appellandi,quia loco veneni gladio vtan- 
dicuntur tur. Verum hiaSerpentibus documentum haurire debent:quandoquidem talis in 
Serpentes. India ftabulatur Serpens, ex /Velianojqui fihominem pupugerit,fubterraneumfpccum 
L.Qjap.dL, amplius ingred» minjrnc poteft,quafi terraeum hofpitarinolit,fedafuis fedibusin 

perpetuummittatexilium. Quamob emtalisSerpensbrumali,&aefl:iuotemporecr- q 
rabuuddsreliquum^wacistempustranligerecogitur^quocircafianimalja rationisex- 
pertia , ob cajdes horninum,ditrina prouidentia pcenasltiuntjhincviriprudentesex 
Serpentis fupplitio percipere debent, ab humana occ.fionc abftinendum cffe. 
Succedunt Inuidi, quorum multitudo eft innumerabilis j cum decantet Pocta. 
InuidLt telum lato torquetur in orbe. 
Hi nonnullorum Serpcntum naturam imitantur . Inlndia enim quidam Serpentes dl- 
Uagantur, qui, arboribus aromaticis florentibus v inde difcedunt 5 cum fuauiffimu ©do- 
r fnuidi ad rem fuftinere nequeant : mordaces inuidihuitis naturaeefte perhibentur , quoniarh iu- 
Serpentes eundumodorem eufortunij amicorum perferrenon poflunticumalieno infortunio 
comparan- femper lastentur. Cum tamen, vehnt nolint, proximus felicem ducat vitam. Vnde mc- 
tur, ^ t0 qmdam Poeta ia Inuidum fic canebat. 

Noflra probant docli , quid carmina liuide temnis ? 
Viuent ,feu nolit , feu velit inuidia. 
Tcclefiafi. f)ehisfcribiturinfacnslitteris. Peribunt laqueo,qui deleBantur incafuiufiorum, „ 

cap. 17. Non inferioris eoditionis funt illi>qui improbos linguas fauciantis fufurros quotidic 

F/alm.qo, cdunt. Ideo Pfalmographusdehisloquitur,quandoinquit. Exacuerunt linguasfuas 
<utmagisfintnocu£,quam Serpenium. Itaqjnon iniuria Serpentes appellandi erunt: 
etenira hi non folum linguam longam,fed illam quoqj motu ita veloci vibrant, vttri- 
pliccmhaberc videantur : pariter maleuoli triplici lingua infigniti videntur : dum mo- 
Teclefidft. d6cauillantur,mod6adulantur,modogloriantur. IuxtailludfacraepaginjB. Multipli* 
eap. 2 1 . eam linguamfuam, quia in orefatui verba inenarrahilia. Id a utem fine Dei lasfione prae- 
frou.io. ftare non poifunt: cumin facrisBiblijs legatur. Inmultiloquio non deerit peccatum» 
Immo funt tanqHam illi Serpentes , qui circa orificium latebras occultati auiculas 
prseteruolitantes coercent, & deuorant: hi quoq; clanculum auiculas, nimirumhomi- 
Eetra&e- nes in contemplationem cjeleftium incumbentes obtreclationibusinuadunt . Verum 
resfuntin- ijs interdum accidit , quod euenire folet hominiSerpentem pra:manibushabenti,vtin 
fiar att- iliumeia«ttleturjnarafaspflfa5piusipfcpiimusrnordetur. Hoc Qiuus Atlianafius con. 
guimn. firma- 



Hift. Serp. 6c Drac Libcr I. 77 

A fitmabat hisvetbis. Malitia militat aduerfus eos ,quiipfa vtuntur :fcutif quis.habeat 
Serpentem in mantt, vt in alterttmproijciat, & ipfe mordeatur . 

Pra?di£tis affociandi fuut hypocrita;,qui multiplici de caufa Serpentcs cognomi- uyp^crit c 
nandifunt:ptimum,quiafiSerpentesdolose aliqucmintuentut, vtillum mordeauc, %I 'J- S ra _ 
deinde quxcantlocum 9 inquooccultentut :fimu!atorcsidempraeftant:nam morda- t i ml h,isvo 
cioresricvcibus caninis , alicui laefionem femper machinantur ; poftmodum abditos in. canttm a n~ 
quiruntreceflus,nealicui nocuhTcvideantur. Immo funt veluti paruiilli Scrpentes, ^ {eu 
quijobexilcm corporismolem,vifionemeffugiunt:atfi calcantur,!efionem lcchiferam 
arrerunt. Sichypocritar parui,nempehumiles, & pictateplcniapparcnracficatean- 
tur,nimirumfialiquicumillis verfentur,&commorentnr,aliquo lethali vitio infi- 
ciuncur: nam dum credunt optiraum cife documentum, quod fuggcricur,non pcrcipi- 
turnocumentura,quodingentur. Legitur eniminfacns Biblijs . Vulnerauerunt me, Frmcr y 
&nondolui, verberauerunt me, &nonfenfi. Caeteciim fatius erit hypocritas aifimilare 
Serpentibus duo capita habentibus.qui vtroq; modo incedere videhtur : nam , & ipfi 

B infuis a&ionibus duplicem intentionem femper habeoc. Hoc vitium facrapagina 

detcftatur,dum inquit. Vch ingredienti terram duabusvijs. AlioquinmagniScrpcntcs Ecclefaf. 
nuneupsnturcyranni,quicauros,ideftagcicolas, &ceruos, nempemercacotes quoci- €a p k %, 

dieoccidunt. 

Item Hsretici Serpen«es appellantur :nam fcribebat D.Ioannes Chryfoftoraus. 
SicutSerpentes incolore varij confpiciuntur, ita hxrccici in errocibus varij apparcnt : uomil.^6. 
immo veluti angucs h.imi reptant,flc haerctici Uroni gradicntes , nihil quod excelfum, tH Mattk 
&fubIimeeft,peruofcerepo{funt. Tandem mors>& ipfa Serpens nominandaeftmam 
velucih^cbeftia occifa,mhilmali, nifihornbilem fpeciem prafefert : ita morsChrifti 
fidelibtis mortua eflfe dieiturj nihil enim terribile, prseter fpeciemi reprefentat. 

HIEROGLYPHICA. 

EGYPTII variasSerpentumproprietaces,&conditionescontem- 
plati,diuerfaetiamHrerog!yphicaimaginati funt. Primitus,exOro Oris Hie- 
Apolline,perpendentesanguem,nonaliomembro,quamorepolle- roglyphicii* 
re,osfigniricacuri,anguemapertoorepingebant t Diodorus,per Ser- 
pentem voluminibusimphcatum,maluminterpretabatur,&pra;fer- 
timgigantumgenus,quiolim terrarum orbem opprefferunt :pro- Curgigan- 
ptereaomnesgigantumftatuar, obtortiscruribusinmodumSerpentis ,fculpebantur: tes obtortis 
vndePoeta3merit6hosanguipedesnominabant,vtfuperiusenuc!eauimus. Valenti- crurib.pin, 
niani quoq; occultam rerum origmem demonftraturi ,Serpentem fpiris implicatum gcrentur. 
emgiabant,quoniaminteftinainaluoabdita varijsfpirisinuolutaobferuarunt. Im- 
mdPrifcijfiguraSetpentis ,calliditatem indicabant: proptereaquodSerpcns hoftem 
vlcifci probc norir, atqj pofllc.Hinc Mofes inter bruta,prudentiifimu animal anguem Ser pg f cur 
nuncupauit. Poceritetiamquisadfurorem implacabilem demonftrandum,Serpen- pru ^ s j£ 
tem voluminibusimplicacum,& linguis micantem trifulcis pingerc: hoc enim animal catuu 
D ftatimatq>bfionemfentit,itavefanefurit,vt nunquam quiefcat,donec virusalicui 
infuderic, auc prae rabieexanimatus fuerit. 

Praecipuumautem,&ingeniofum hieroplyphicum illud elTc opinamur ,quando' 
Aegyptij, addefignandumtcmc/usjvelannuumcircuicum^velaetatemjfiguramSer- Anni, Te- 
pentiscaudam fubguttur ocultantisoftendebantJd;6 Virgiliusdeannoficcanebant. poris , &• 
Atq; in /e fua per veftigia voluitur annus, Attatis hte 

Lucretius etiam ad conftruendum annum, Solem ferpere pronunciauit fic. roglyphi- 

Annua Sol,in quo contundit tempora Serpens. cum, 

Praterea Serpens in longitudinemporrigitur , & multis fpiris complicatur , quas mul- 
tasdicrumfcriesindicarefolent:imm6hocanimalfineftrepitumouetur,atq3fcrpit3 
quoddcajtatedecantabatPoctahuncinmodum. 
Lahitur occulie , 'fal/itq; voiubilis dtas. 
CaudaveroScrpentisfub guttureabdii a, ^gyptsj forteinnuerevoluerunttempus,ra- 
tione pEjttctiti»futud|8cpi:fffentis, nobis-prorfus ignotumeffe: quandoquidem pra:te= 

G 3 ritum 




78 Vlyffis Aldrouandi 

ritum minime poflumus intueri.futurum nondum venit,pra?fensautcm confiftit in P 
inftanti, vt docebatPhilofophus, quod vclociflimefugit: iuxta illud. 
■*- "" ciib pede labitur &tas % 
Et currunt freno non remorante dies. 
Li.14.nie- * mm ° fcribk Valcrianus, quemadmodum Serpensapud ^gyptios hieroglyphicetem- 
J/ t ' pus demonftrabat,confequetucr etiamab eodemcalamitatem indic;H pofle: C um hoc 
vocabulum (tempus) Syri,& Ha?brei pro calamitofo rerum rtatu poncrc confueuerint. 
Ffal&o. HjbemuscnimapudPlalmographum. Eterit tempus eoruminfcculum. Interpretes* 
id prcfnuntiatum cflc volunt de calamitatibus, qu.bus , poft negletf um Chriftum , Iu- 
dariperpetudetantaffligendi. Panter AegyptijSacerdotcsmundum vniuerfumdefi- 
.gnaturi,figuraSerpcntisvtebantur,dum anguem. varijs ihfignitum maculis pinge- 
bant,quipropriam caudam depafci vidcbatur. HocautemhicroplyphicumaPhaMii- 
Mttdi hie. C ijsfuiflc defumptummultiautumant. Serpensigitur caudam fuamdcpafccns oene- 
roglyphtcu rum immortalitatcm oliendcrc traditur , qua Deus rerum naturam ditauit , vt pnnci- 
quomodj piumadfinemdirigeretu^finifqiadprincipiumrefledereturriuxta illud. F 

frageretur* — •__ — « finifj; ab origine pendet. 

Hoc explorata fatetur veriras in plantis, cx quibus tanquam ex principio finis nempc 
f!udusdimanat,femenproducens,inquopol{modumnouaplantadelitefcit.Alioquin 
circulum etfigiabaiu, pro cuius diametro anguem reponebant:C.rculus enim formam 
terrarum orbis defignaba t, Serpens vero bonum D*emoncm, cuius benefitto omnia_^ 

vigere,ali,&perennarecredeb,ant:fjcqueanguisfuith!eroglyphicum lllius fpiritus, 
qui per vniuerfam mundimolcmdiflatur: vndeM.T.Cicerofecutus fententiam Pla- 
tonis inlibro deanima fcnbebat,terrameflcfitaminmediamundi parte, &circum- 
fufam animabili, & fpirabili materia, cui nomen cft aer. Namqj ^eyptij, & Pha;nices. 
Prifcorum arbitrabanturSerpcntes naturadiuina potiri,dum illos,fine vllo artuum adminiculo, 
opiniod^j morealiorumanimalium ,huc, atq> illuc proficifcentes perpendebant . Immo apud 
Serpetibus, eafdem gentes,colorati angues, pro vario pi&urxgenere, non folum terrarum orbera, 
fedetiam Prouincias , & Regtones hieroglyphicc fignificabant . Tandem cadem Scr- 
pentum figura quatuor etiam elementa indicabat j nam Serpentes ex humo nati,Ter- /- 
ram,quiaiubrici,&finuofifunt,motum vndarum fluminisimitantes, Aquam,quia 
fibilaadhorrorem audtentium excitant,Aerem;&demumrationefplendoris fqua- 
roarum,"Ignemrepra;feiuant. 
FtgurdSer Deniqsabangue poteftatcm,&dominium oftendipoffePrifciopinabantur:pro- 
pentis do- pterea in dextra Iunonis caputSerpcntis,&inla;ua fceptrum pingebant :cum Iuno 
minium-» Praefes DominijapudEthnicos haberetur . Item,duobusSerpentibusad femicirculi 
tjicndeba- curuaturam delineatis,,fe inuiccm fpc#antibus,caudifq; introrfum reflexis, imperium 
tur . duorum fimul regnantium denotabant. Saccrdotes etiam Aegyptij,ex Pierio , oblon- 

L 14 kk- § um P^ cum Serpente obuolutum geftabant,in Dominij monumenturn : c.um olim 
rozlT a P ucl Sacerdotes Acgyptios impcrium eflet.Amplius quando voiebant Imperatorem, 

aut potentiflimum quempiamRegem demonftrare,Serpentemin fpiram collcdtum 
delineabant, fignra palatijinmedio voluminumexprcfla:quandoquidem domusregia 
incentrototiuslmperijfitacfledeberetjvt omnium commodisaequeprofpici poffctr 
Lib.$.dc-j NamPlatOj&ipfeVrbemfuseReipublicaeinmedioregionis, quoadfieripoteft,iubct H 
leg. efle collocandam . Infuper vt abaliquo Rege honoratam fui populi curam geftam 

fuifle atteftarentur , in monumentis, Scrpentcm vigilcm , nimirum furredo capite , & 
clatopecl:orc,fculpebant,cumhacinfcriptione t CVSTOS. Nam vigilantia aflidua 
Serpensdi- ^ecet Rcgem,cui Dominij tutela commifla eft. Rurfus,exOro Apollinc ^Regem 
midiatus p art j tantu m orbisdominanti fignificare fi voluiffent , dimidiatum Serpentem figura- 
quidfigm- bartn ctenim pcr Serpentcm, Regemj, & per fegmcntum',partem Orbis intelligebant. 
ficsret. At optimum Regem defiguaturi, anguem in orbem colle&um, cauda mordicus apprc- 
hcnfa, pingebantjRcgifqi nomcn in medi© fpira defcribcbant : Serpens cnim caudam 
mordcns, tefte Pierio Valeriano , oftendebat cuncla tam maxima , quam minima curae 
... / efleReei,quibonitatisfamamfibivindicauit:cum,apudPrifcos,infamia; notam illt 
h' Ur hl' ^ e 8 es "bicomparauerint, qui,poftpofita rerum publicarum cura , in rcs priuatas tan- 
' ^"^iu- tummodoineumbebant. Infuper,ex Pierio, funt,quiperangucm,&ciusfpoIiumhic- 
"***'&*&» 'og^yp^^ numftrent homincm iuuenefcentem , vel ex aliquaaegritudine priftinaefa- 
***%'* ' nitati 




Hifl:. Serp & Drac. Liber I. 79 

A nitati reftitutum . Ad fincm , Serpens cffigiatus in partc pofteriori chimcrae , authore 
codem Valcrianojlafciuumamorcm exprimeretraditur. 

EMBLEMATA* ET SYMBOLA- 

/ 
r V I D A M vir fumma eruditionc praeftans , in aetern um Dcipara? fem- 
per Virginis praeconium,concinnauit emblema fumpto a facris pa- 
ginisargumento,vbi legitur. DixitfrDominus ad Moyfcm, extendema- ^Exod* 
num tuam, ejr apprehende caudam eius y extendit, ejr tcnuit , verfaqi cft in 
virgam. CumigiturhicdeScrpcntcin virgam transfigurato fermo 
habeatur.DelineauitMoyfemtcnentemcaudamSerpentis, quipau- 
latim in virgam vcrtebatur . Cumtitulo. AVE. dcinde fubfcripfittetraftichon hu- 
iusgcncris. 
B Serpens EVA fuit culpa fujfetta t/eneno 

Si verfo capias ordine dtcit. AVE. 
Et cum dicit AVE , v irga efi , nam dicitur illi> 
Qua virga innato flore MARIAfitit. 
Verum Claudius Paradinus contemplansSerpentem ameum in folitudineereclum, qui j n fimb* 
fufpenfionem Chrifti in lignofignificabat,pinxitlignum inmodumcrucisaSerpente Heroic. 
circtidatum, & huic fymbolo hunc addidit tituium . SECVM FERT OMNIA MOR- 
TIS. Nam veluti Iudaeun Serpentem fupra lignum collocatum afpicientes a morfibus 
anguium fanabantur: ita Chriftieolae Chriftum intuentcs crucifixum, non foluma 
criminibws ,& tcntamcntis Diaboli hbcrantur , (ed criam in dies magis , atqj magis ad 
patientiam,&adcasteras virtutesexcitantur. Ethnici quoq;,&prxcipueRomaniva- 
letudinem quondam Scrpenti acccptam retulerunt,dum-,Scrpente EpidauroPelo- 
poneficiuitateadue<ao,apcftecra(fantelibcratifuerunt. Vndc Alciatusadhocallu- 
dens,magnum Serpcntem iuxta aram depinxit, cum infcriptione . SALVS PVBLI- 
C CA, Deindefubfcripfithaeccarmina. Embl.x^. 

Phabigena ereclis Eftdaurius injidet aris 
Mitis, & immani conditur angue Deus, 
Accurrunt agri, vcniatq-, falutifer , orant. 
Annuit , atqi ratas efficit ille preces. 
Iterum AlciatusdclineauitMercurijcaduceum duobus Scrpcntibus coronatum,& 
cornu Amalthea?coniunc!:um,cum taliinfcriptione. VIRTVTI FORTVNA COMES. Embl. \ 18. 
Et fubfcripfithoc tetraftichon. 

Anguibus implicitis geminis caducaus alis 

Inter Amalthea cornua reclus adefi. 
Tollentes pc mente viros,fandiq; peritos 
Indicat , vt rerum copia multa beet. 
Pauluslouiusrefert hoc fuiiTcclanflimi viri Alciati fymbolum. Verumtamenfatius ti-At 
eiTet hoc ad quofcumq; viros Mufarum, Charitumq; munificcntia ornatiffimos tranf- < . ° U . 
I) ferre. NamvirgaMcrcurijciir»Scrpcntibus,&cornucopi£Eannexadenotatvirosomni r ** 
doctrina? genere cumulatos, rerum omnium copiam facile confequi polTe : cum cadu- * 
ccus difciplinas, eloquentiae, fapientia?,& faelicitatis notam prae fe ferat,& cornu AmaU 
thea» rerum omnium abundantiam dcfignct . Caeterum , in hoc genere ,placuit Clau- 
dio Paradino figurare Serpcntem, cauda in os porre&a, circulum formantem, & cmni 
fruduumgcnerecxornatumjcumtitulo. IN SE CONTEXTA RECVRRIT. Volc- 
bat cnim nobis fignificarc immenfam diutnae gratiae, pietatis, clementia?,& prouiden- 
tiaebeneficentiam : ficuti legitur apud Pfalmographum. Benedkes corona anni benigni - Pfit»*4* 
tatis tua, Paritcr hoc fymbolo author innuit Dcum optimum maximum , in fuppedi- 
tandacunclarumrcrurnannuarenouationclargofuremunificentias imbre omnesaf' 
pergcre . AtReufncrus efngiauit rcmplum Aefculapij cum icone Serpenris , addita 
hacinfcriptione. VIGILANDVM MEDICO. Poftea o&aftichon huuis generispro- li.j.Embl. 
mulgauit. 

CUT 



So Vlyffis Aldrouandi 

Cttt tihi trux anguis facer efl,Afclepie magne? li 

4n quod fert medicam fapius anguis opem f 
An quod & infomnis velut eft, &peruigil anguis, 

Peruigiles medicos fic decet e(fe bonos? 
Sic puto:fic te Ronta colit fub imagine tali: 

A feuaper te liberafacla lue. 
Infula templa videt cricumfiua tibridis alti ; 
Iuppiter hic magnus proxima fama tenet. 
Neq$ hoc a vcritate alienum cife videtur : quandoquidem multi non mediocris erudi- 
Curdnguis t \ on \ s v iri,anguem virgam Aefculapijamplexantemfigurarunt, vt diligentiamaMe- 
virgarrut dj c i s ,in fanaudis aegrotantibus ,adhibendam patefacerent: vel vtiigmficarentinfir- 
^fculapij mo s valetudini reftitutos morbum deponere, velutiangues,ineunteVere,fpolium 
circumda- vctuse xuunt:vel vtinfiuuarcnt,rituSerpentum,Medicosdeberceifeoculatosinmor- 
ret. borum caufis inueftigandis, amequam remedia prajfcribantuncum ventatem fateatur 

hicverfus. F 

Non intelletti nuUa efi curatio morbi. 
Quamquam alij, per hanc Aefculapij virgam angue vin&am, Imperatorem, orbis Ser- 
Jimht.1%2. lutorummanifeftenc. Verum Alciatus Scrpentemmordicus caudam tenentempin- 
xit,incuiuscirculi Serpentini medioTiitonismarini Dei Neptuni filij,&tubicinis 
imaginem coilocauit: cum titulo. EX LITTERARVM STVDIIS IMMORTALI- 
TATEM ACQVIIU. Alluditauthoradperpetuam virorumfapientum memoriam: 
tubaenimnotaeft fama*, &commendationis:cumacunctis exaudiatur. Serpensau- 
temin fe reuolutus aiternitatem oftendit, vtinhieroglyphicisaffignauimus. Itaq}hoc 
emhlematenobis mfiWare videtur hiftoriam rerum geftarum ab aetate Saturni ad 
noftra vfqjtempora, ope do&orum virorum,manifeftam effe,qua?aliaquin obliterata 
eifet. Verfusaurem Alciaci funt ta!es. 

Neptuni tukicen(cuius pars vltima cet/tm 

^£quoreum facies indicat ejfe Deum) 
Serptntis medio Iriton cpmprehenditur orbe, G 

<$ui caudam infertO mordicus ore tenet. 
Fama viros animo infignes;praclaraq; gefia 
Profequitur, toto mandat ejr orbe legi. 
_ t, Pariter Alciatus aham hominis imaginem ^rgurat,cuiuspars inferior definit inan- 

5 * guem,hoctitulocoronatam.SAPIENT[A HVMANA STVLTITIA APVD DEVM. 
Cecrops Multi iuftisdecaufisopmancur Alciatum hoc inlocoCecropem primum Athenien- 
primus rex mirn R e gem eftig«a{fc : cum ille totam Grasciam Idolorum cultu imbuerit , primus Io- 
Athenien- uero inuocauerit,aras ercxerit,& facra Dijs fecerit, vtEufebius, Herodotus, & alijau- 
fium quid thores tcftificantur • qua? omnia , ante illam aetatem , prorfus fuerunr incognita . Im- 
eeerit m ° intcr marem, & faeminam quaedamconubia inftituiifedicitUr , quaeantea erant in- 

certa,&propterea St<pvk fctlicetbiformisfuit cognominatus . Hinccolligendumeft 
Sapientiam,quam primi illiPrmcipes pra?ftjgijs 5 &dolis diabolicis introduxerUnt, 
ftultitiam fuiife:cum liquido conftet cam valde recedere ab inftitutis Antiquorum Pa- 
crum,qui leges diuinas a N :>e acceperunt, carmina funthaec. H 

guid dicam ? quonam hoc compellem nomine monfirum 

Biforme, quod non efi homo, nec eft Draco? 
Sedfine vir pedibus ;fummis fine partibus anguis : 
jBfc-v Viranguipes dici, ejr homiceps anguis potefi; 

Anguem prodit homo, a(l hominem eruclauit rjr anguis; 

Nec finis hominis ejl ; initium nec eftfera. 
Sic olim Cecrops doc7is regnauit Athenis: 

Sic & gigantes terra mater protulit. 
Hac vafrum fpecies fed religione carentcm, 
Terrena tantum quiq;curet,indicat. 
■Bmhl. 28. Camerariusquoq, pi&uram pinus infertae inoleamcxhibet,circa quam duo-angues 
circumuoluuntur , non aiiter, atqjin caducco Mercurij pingi folent . Etenim olea 
Minetuselouisfilixeft confecrata( quemadmodumPoetae t'abulatifunt)tanquamfa« 

^icnti* 



Hifb Serp. & Drac- Liber l 8 i 

/V picntia»prxfidi:.Mercuriusver6, & ipfe Iouis filius ingeniofis,&pra;{hntibusopcra- 
tionibus przeeife perhibetur . Quapropter Author fyrnboli , per Iouem , voluit Deuni 
Optimum Maximum intelligerej a cuius diuina ope cun&a depedent;quoniam autem 
author Pigna cognominabatur,vtfepertinaci diligentia fcientias profequi demon- 
ftraret, iniertum pinum in oleam figurauit,cum titulo. MODO IVPPITER ADSIT. 
Gamerarius autem fubfcripfit hoc diftichon. 

E t fapias recfe, & facias , Deus ejficit : eifts 
Auxilto , plena lance, beatus eris. 
Meminit etiam huius fymboli Rulfellius fcriptor Italicus , ad quem, Lcclorem rclega- ' 
wsus. AtClaudiusParadinusduosSerpentes circa oliuaeramum inuolutoseffigiauit In Jymk, 
cuminfcriptione. RERVM SAPIENTI^ CVSTOS. Quofignificareconatur,cun- #<>^ 
eforum gubcrnationem , fapientire , & prudentise ckuo firmari . Ex altera parte pon- 
deranteslsethalem noxam Serpentum ,aliaemblematum,&fymbolorum genera in- 
uenicmus. Quandoquidem Florentius iu lib.Emblematum cffigiat hominem, qui 
B brumalitemporeapguemcalcatjcuminfcriptione. IMPOTENS MALITIA. Etiub- 
fcribit tetraftichon huius generis. 

Tempore brumalt fi calcibus vrferis anguem , 
Non nocet , at tnens eft prona nocere tamen; 
Jic multos videas homines tali indole , qui non 
Sunt animo,fed vi deficiente boni. 
Keqj hoc videtur prseter rationem , fiquidem hyeme Serpentes veluti mortui in lati- 
bulisftabulantur, nontamen defunt illisvenena,fedtorpent marrantetiamPorphy- 
riu anguem venenum quidem habere , fed quia edentulus eft , alijs animantibus mini- 
ine nocere. Pari ratione funt quidam homines mala meditantes , fed quia viribus ca- 
rent,idc6 innocui efle videntur :at vires adepti,omne virus fuumeuomunr. Iraq, fa- 
picntervnufquiqjabijsfibicaueredebetjvteorum infidias vitans, gaudtj materiarn 
ciseripiat. Nicolaus Reufnerus exhibet pi&uram agricolse baculo Serpentem ma- Lui£mbh 
ctantis-^uem, ob frigus 9 fere exanhnem finu fouit, fed ille refoeillatus calore , benefa- 
Ccl:oremlethaliterfauciauit. Inlcripsioautemfigurajefthaec. MERCES ANGVINA. 
cuminfrafcriptis catminibus. 

Frigore confecium,quem rufiicus inuenit angftem % 

Imprudens fotum recreat ecce finu. 
Jmmemor bic miferum lethali fauciat ic7u. 
Reddidit hic vitam ,reddidit ille necem. 
Si benefacla locas mate,fimpiex mente, bonuf^ 
Non bene faffa quidem,fed maCe facla puta. 
Ingratis feruire nefas,gratifq; nocere; 
£uod bene fit gratis, hoc folet etfe lucrt. 
Item PaulusMaccius immodico ftudio maceratus figurauit duos Laocoontis filios M£tnhL 
anguibus circumdatos , & implicatos, cum titulo. ALIVS PECCAT , ALIVS PLE- 6 i' 
CTITVR. HuiusemblematisargumentumdefumpfitexVirgiliotradentepraediaos L.2.«s£ne« 
tnfontes filios aSerpentibus fuhTe laceratos 5 cum folus pater peccaifet,dum hafta uU 
H Equum Troianum a Graecis fabrefa&um violauit fic. 

1 ' illi agmine certs 
Laocoonta petunt , & primum parua duorum 
Corpora natorum Serpern amplexus vtrumq» 
Jmplicat, cjr miferos morfu depafcitur artus. 
Neqs hoc videtur pmer rationem : quandoquidem habemus in facris litteris. Indie- j €TC • 
kui iliis non dicent vitraipatrescdmederuntvuamaeerbam^e^dentesfiUorumobfinpue^ ,1 m£fm 
ftunt. HucforterefpexitPoeta,quandocecinrt. ~ ".\ .- 

guicquid delirant Reges, plectuntur Achilu 

QuamobremfubfcripfitMaccius hexaftichonhuius tenotis. 

fitores fceleris gemini tranqmllaper alta 

En angues miferum Laocoonta petunt ; 

Pdruaqi natorum complexus vterq,- duorum 

f&rpffra } mex mtm pafcitur inn§cms\ 






Sz Vlyffis Aldrouandi 

tt patris in panas vos natos crimina pofcuntf g 

Imfta vos tuitis fanguine facla pio? 
ttmhli% * terum Maccius emgiat pifcatorem cancros mquirentera,quiaSerpente in latibtl- 
'' liscancrorumftabulante demorfusfuit,cumtitulo. SPES PRETIO NON EMEN- 
D A. Hoc proculdubio confonum videtur elfe veritati , quae in hoc difticho clegantcr 
decantatur. 

Spes alit agricolas,Jpes fulcis credit aratis 
Semina, qua magno fwore reddat ager. 
' Verumtamenmagno interdum agricolarudamnofpefraudamurxualibicanatPoeta. 
Expeelata feges vanis elufit auenis. 
ItaqjMaccius fubfcnpfu diftichonhuius generis. 

Cancrum pifcator quxris , deprehendis, & anguem ? 
Sic fpes incautos fallere vana folet. 
Idcirco non iniuria vocantur mcautae illas animantes, quae decipulis,retibus, & alijs ar- 
tificijs coercentur. Iuxtavulgatumcarmen. F 

Spes laqueo <volucres y fpes captat arundinepifces. 
In lib.d<-> Ca?terum Paradinus delineauit Serpentem abhumoie feattollentem , vt fraga comt- 
fymb. be- deret , cum infcriptione. LATET ANGVIS IN HERBA . Quofymbolo admonetur 
roic. Le&or , vtin iibris legendis fit cautus, ne in abfurdas ,& impias fententias incidat. 

Iterum Paradinus figurauit Serpentem a vcfpis depaftum,&hoc titulo decoratum. 
TRANSFVNDIT PASTA VENENVM. Vt innueret,eos,quicalumnijs alicnis delc- 
clantur , alijs fepe faepius effe ludibrio . Rurfus idem author anguem circa clauem re- 
Wolutumpinxithislitteriscircumfcriptum.IS SVPERIS LABOR EST. Hocfyrabo- 
Ium dedu&um efle volunt abhiftoriaLeontychidisSenatoris, qui prudenterelufic 
portentum, quod vulgo timebatur : etenira fic docemur, quae naturalia funt» vel cafu 
fiunt,amultitudineinfuperftitionem du<5ta^udenda eife. Tandem fymbolum atiimi 
diuinisintenti,eratpicl:uraciconiasSerpentemdilaniantisr>acin{criptioncexornata. 
VOLVPTATVM,ET MAIORVM AFFECTVVM DISSIPATIO. Siquidemhocno- 
cius eft , quam vt debeat exponi , ciconias affidue cum Serpentibus dimicare , & Scr- q 
pentes , interalios fignificatus , voluptatura, & mollium illecebrarumfymbolum effc 
cx fuperius enarratis raanifeftarium euafit.Eiufdem conditionis videtur eiTe illudfym- 
bolum pi&ae ciconix roftro Serpentem ftringentis,quod qnidam authoresin pritna 
fronte librorum , quos euulganr ,imprimere folent,cum his litteris circumfcriptis, 
DISCITE IVSTITIAM MONITI. FortealludendoadZoilos,quiinftarSerpentum, 
aliosfauciare nituntur,&interdumabalijsfauciantur. Hocetiam argumento vfus 
cftFlorentius in libro Emblematum , dum pinxitSerpentem cum ciconia belligcran- 
temhoctitulocoronatum. RATIONIS CVM AFFECTIBVS BELLVM:deindcfob* 
&mbl>i$» fcripfnhxccarmina. 

Vt dira Serpens femper infolo repens 
CiconU perenne concitat lel/um; 
Sic vilis ilia turba mentis Ajfeelus, 
JRationis alta regium impetunt callem. 
Qux fententia fummopcrecommcndanda eft j quoniam vrcific voluptateui ,maxima y 
voluptaseiTediciturineq;vllamaiorcrediturviaoria,quamea,quaedecupiditatibus 
noftris refertur. Eteaim cun&is exploratumcfleputamus,hominem effequoddam 
animal prodigiofum duabus conftans partibus, nempe anima ,&corpore, ilia veluti 
quodam numine, hoc t3nquam vili pecude:quoniam reliquo corporc, brutorum genc- 
ri vfqs adco prasftamus, vt omnibus dotibus inueniamur'inferiores ; Verum anima, ita 
diuinitatis fumuscapaces,vtipfasetiamangelicaK mentes liceat praitcruolare. Hae 
partes inter fe iun&e funt, fed quadam cocordia ducordi,quia dura agicurdc impcrio, 
aut feruiturc,vtraqjvult regere,&magis illa, quae non debct:Hoc aut€,pugna Serpen- 

tis, & ciconije,in hoc cmblemate demonftratur. Deniq; Serpcns pro fymbolo littcrae 

U.itobk* bsebraicaeSaracchdepingitur , vt animaduertit Goropius , non folum quia haec littera, 

W & Serpcn«,ratione tortuofaefigur*, quamdam inter feconuenientiamhabeants fcd ct- 

* iam quia huius littet* cffigies , nil aliud , quam anguem repraefentat. Praeccrea fonus 

huius litrere raiioncm Serpentis videtur pr* fe ferre; quaudoquiderD Ucwra S.Latino- 



rums 




Hift, Serp. & Drac* Liber I. %$ 

A rum,& (ibihjm vocem Serpentis denotac , nec non duorum Serpentum caudis iun&o- 

rum rlguram exprimir. Item figma maiufculum Graecorum,imaginem Serpentis refert: ^erpens c($ 
immoca:teta2eiufdemlittera;figur2e,tametfivari3efint,omnes tortuofiSerpentis ico- /zj^/^ 
nem exhibent . Idtotum ftabiliunt authores nemoriaeartificiofa» , qui non folum Ser- n terA $ 
pentemfibilantemprolirtera S.intelligunt,fedetiam pro numero quinario,quieo- 
demcaradhereexprimitur. Ad finem Rrcciardus incommentarijs fymbolicisrradic 
SerpentestresaduerfustotidempraelianteSjindicare vigefimum tertium gradum Arie- 
tis, & hominem , qui plures habebit inimicos ; denuo tres Serpentes in terra proftra- 
tosdenotare vigefimum gradum Geminorum ,& hominem, qui erit Sapiens , rurfus 
Serpentem tortuose humi lacentem defignare quintum gradum Leonis , & hominem 
inuidum,iterumSerpentem magnocapite prasdirum fignificarc cngefimum gradum 
Scorpij,& hominem prudenrem ; Amplius Serpentem magnumamufcis vndiqj pun- 
<£tum referre duodecimum gradum Scorpij:demum perScrpentem magnum,mon- 
ftrari teriium gradum Capricerni, & hominem fapientem, Quae omnia Kicciardus ex 

B Aftrolabio plaao Ioamiis Angeli defumpfit. 

ADAGIA. 

[I prouetbia examiaemus,quse malam Serpentum qualitatem refpi- 
ciunt: prima fronte accurret lllud. ^uilibet Serpensfuo mn caret ve- 
neno. Quod alioadagio exprimi folet- Etiam formica fua intft bi- 
lis. Aliud profertur . Cane peius , &angue. de illis , qui odio eapitali 
aliquem profequunrur.PKitatchus in fymbolis Pythagoricis meminit ProuerUa 
huius adagij. Colubrumintra ades collapfum nonejfe perimendum. Quo amalaSer 
nititur fignificarehofpitem etiam nocuu perhumaniter tradtadum effe.Succedit aliud. pentuqua- 
Z$tv Qec Att«c. nimirum. Serpentcmfoues . Pronunciatur, hoc 3 quotiefcumq; quisne- litate desu* 
gociura ample&itur, quod e-uidens exitium illi eft altaturum,velquotiefcumqs aliquis pta. 
C homini ingrato famulatur . Multi arbitrantur prouerbiumhoc originem duxiifeab 
hiftoria Menippi Lycij,qui peregrina» mulieris amore flagrabat: ea autem erat ex gene- 
reLamiarum,quai non modomamorem valde procliuesfunt, fedetiam carneshu- 
inanasvehementer expetMnt^ptopterea quidam Philofophus hoc animaduertensm 
hasc verba prorupil. etpw Qd*7ret; , >$ ffi *W- AUj promulgant hoc adagium dima- 
naffe ab Apologo fuperius recitato , ia quo introducebatur rufticus Serpentem frigorc 
peneext!n6tuminfinufouiiTc,aquopoftmodumlethalem i&um accepic. Alijderi- 
uant hoc prouerbium ab apologo gallina? ouis anguium incubantis, qu« ab hirundine 
Rionjta fm'f,neinfuipermciemhuiufmodioua foueret. Huicnon diflimile eft aliud 
Koptt% 79v Itpiv ,{.CcruusSerpentem.Ev2{im]setfert hocadagium inillos,quifua ipfo- 
rum inteiuione pereuar. Prouerbium eft dedudtum ab apologo fuperius recitato , in 
quo coruus efunens Serpenrem dormienrem rapuit, a quo deinde lethali i£tu affedtus 
fuit. Eftq; conforme illi xopww» tov «•pwior,nimirum eornix Scorpium. Hoc is&ari 
foletinhominem,quiobcdacitatempericlitatur. Sequituraliud. Latetanguisinher- 
J) ba. Solet hocdeperiCulograui, &inopinatoproferri,eftq;fimileakeri. Viperaefiin 
veprecula. Idcirco huc refpexifJe videtur Virgilius , quando meminit fragorum , quas 
interdum in veprens leguntur. Sicenimcanic 

£)ui lcgitis flores t & bumi nafcentiafroga* Ec Ug. | , 

Frigidus y opueri,fugite hinc latet anguis in herba. 
Vulgarequoq^eftaliud adagium. Serpentis $cuUts . Prolatumineos,quifuoafpe<3:u 
venenanty&obtrectarionis virusin quofcumqj infundunt.Velenunciafurinillos,qui 
acutiffime vident : namSerpentesfuntaninianteshuius naturasjvtoculosdurroresjfed 
perfpicaciores habeanr. Vnde flaccuscanebat. 

Cur in amicorum vitys tam cernis Aeumm^ 
£)aam aut aquila , aut Serpens Epidauriusf 
Praedi&isadditur. opi hft) $*y* opv , fpaxcev u yivn&ir&t. Ideft. jvijt Serpens Serpen- 
temcomederit nonfictDraco. Siquidem inter Serpentum genera, qui maiori corporis 
fnolc fantiDligniu ,Draco»es appeMantur, Erafmus op»inaturida volgodimanaffe^ . 



84 VlyffisAIdrouandi 

quicredit quempiam non polfe conftitui Impcratorem , nifi prius mnltos Principes E 

fuperauerit,&deglutiuerit,vtRex Regum,&DominusDominantium euadat. Prae- 

terea omifta Seipentum mala qualitate, ab eorum natura, alia etiam defumuntur ada- 

Ali6 ddd- g* 3 » ^ potifHmum ratione fpolij,quod Vereexuunt: Itaqsfoletdici. Magis hi/dris, 

eia d codi- 1 H * m 4 U * €XUlt ^ridem . Deillo, quipra; gaudiodefipere videtur. Deindedicitur 

tionibus Ctl * zivo ^ 7i ?^ As/3wpi/b«. ideft. Indniorleberide.Vclkcundii alios. yv/tvortpoe te@npiSo$. 

dniruiunuj mrrurura • Nudiorleberide. Hoc potiffimum promulgatur de fciolo indo&o,qui cum 

defuwtrtfi. P arum 3 ant nihil fapiat,Graecia?fapientes semulari arbitratur . Leberide enim,feufpo- 

lioanguis nihil poteft inueniri inanius . Dicitur etiamin eodcm fenfu. rvtpXonpo; 

- Aej8»p/«To5. C acior leberide . Dehomineinnegocijs ca?cuciente. Prouerbium hocci- 

taturex Ariftophane : cum Leberis, nimirum pellis illa ficca Serpentis, nihil in fe nifi 

erfigiem oculorum habeat. Qaamuis Suidas fcripferit Leberidem fuiffe hominem ex- 

trema» inopiae, itaut vuJgari adagio locum fecerit : huius meminit Athenams in Dipno- 

fophiftis. Nililominuspra?di£tumSerpentis corium Lycophron incarminelambico 

fyphran appellauit. Immo Syphar aliquando fenex ab Ariftophane cognominatur} vel ^ 

quia fenilis astas ca?cutiat , vel quia ficca , arida , viribufq, deftituta fit . Hinc nafcitur 

aliudprouerbium xefTpoTepof MjBvpifoq. nimiru.^^rwr/^r^.hocrecitatUraSuida 

de vchementerafperisuiamfpohum illudSerpentis,obnimiamficcitatem,afperimum 

euadit . Rurfus licet legere apud Grxcos aliud adagium , quod praecipue de pifcanti- 

buspronunciarifoler. u%ets ri 3 tj rov opv, r i%Qvv. fcilicet .Habes ne aliqmd? autSer- 

pentem, aut pifcem? ]&{$ addamus illud adagium vetus. Serpentesinvrbe captos nonejfe 

cccidendos. Memorat hoc Georgius Codinus tn Ofigine Conftantinopolisj dum fcri- 

pfit Cryfen Scytharum Imperatorem, traiecl:oDanubio,ciuitatis muros obfidionc 

cinxifle : tune autemBizantis vxor numerum hoftium nihilipendens, cum mulierum 

multitudinedecertabat: namSerpentes in ciuitatecaptos,quos certoin loco cufto- 

diebat, illico aduerfanjs oftendens, fagittarum , vel fpiculorum inftar , in cos proiccit, 

plurimifq; perniciem attulit ;eoq,-ftratagemate Vrbemabhoftium impctu defendit. 

Hincottumeftantiquum aftertum, fcilicet SerpentesinVrbecaptosnon efTe necan- 

c r os,quippequioIim vrbi pcriclitantiopem tulerint.Demumtanquamcoronidemhoc G 

addcmus. Anguiump/exu Andromacben exornare.Hoc folet proferri de illis,qui ad fuam 

ftabiliendamfententiam,&adfuasfulciendas rationes, vndequaqjmulta congerunt. 

Ided Nicephorus Califtus folebatdicere. Id confilij nobis effe, vt ex omnibus, quas ad 

rem faciunt , aliquid colligamus , & interdum etiam fpiris anguium implexis Andro- 

machenadornemus. Androraaches autem fuit virago quaedam, & vxorHe&oris , quae 

inuliebre quoddam ornamentum in modum Serpentis plicatam geftabat._ 

NVMISMATA- 

*jjji N quibufdam monetis iconemSerpentisin fpiram colle&i confpica- 

: mur,cuiusinfcriptioeft. SALVS ANTONINI AVG.Inalioeiufdcm 

ntimmo licet intueri Serpentem trac-tu finuofo virgasobrepentem; 

atqjin alio, Deavirgamgerit,dextra poculum angui porrigit,cum H 

infcriptione. SALVS AVG. COS. III. • In alijs ipfe fedens infella pa- 

teraSerpenticaputadmouentiporrigit. Infcriptioeft, SALVS AVG. 

Inmoneta Mar. Antonij, figuraOrphei.habitu philofophico,&Iyra ornaticonfpicitur 

coram Serpentibus, & alijs feris canens : nam Orpheus eloquentia? fymbolum effe per- 

hibebatur. In numifmate AurelijCsfaris Augufti Pij filij, icon Serpentis caput admo- 

uentis dextra?cibu exhibenti obferuatur : etenim Prifci hoc fymbolo hominem regno 

potitum hieroglyphice defcribebant. In moneta vero M. Aurelij Scueri Alex. viiitur 

anguis afturgens porrigenti pateram,cuminfcriptione. SALVS PVBLtCA. Siqui- 

dem numifma sncum grjecum Scueri cum ikteris CEYH. POC. habet in parte oppo- 

fita Serpentem , cuius corpus varijs gyris eft complicatum : litteras autem ob antiqui- 

tatemfuntcorrofa?.hocnumifmacufumfuitinaliquaGra?cia»prouincia 3 cuiusfignurii 

eftfigura Serpentis: proptereaquod hoc animal, vt animaduerfum fuit in hieroglyphi- 

cis, «jiun4uin Regiones, &Prouiacias denotare foiebat. Hiaccolligit Erizus,per ica- 

nem 




Hift. Serp; Sc Drac. Liker I. 8 * 

A ncniSerpcntis in numifmare fculpti , intelligendam effe Prouinciam,in quamoneti 
inglonam,& monumentum prsedi&i Principis fabrefa&a fuit. Item numifma ma- 
gnumameum gtaecum Adriani cum licteris corrolis . AYT. KAI. ideft Imperaror 
Oefar :habet inalteraparteimaginem Decefacesaccenfas geftantis , &incurru vecla: 
aduobusSerpentibus;cumhishtteris. LI. Ha?emoneta proculdubio ctifa fuitinmo- 
numentumtanti PrincipiS, m ahqua Grascia? vrbe,euius nomen expreflum ln moneta 
noncernitur. DeailhfuitCeres^quamErizusilliciuitatipraTuifie opinatnr. Hanc 
eamdemDegiconem incurru abanguibustra&Ojlirizus in magno numifmate ameo 
Antonij Pijobferuauit. Et quoniam Ceres Dea fegetum ab antiquitatecelebrabatur, £>uipri~ 
&prima arandi modumhomines docuiffe ferebatur : ideo aSerpentibus trahi finge- mus aran- 
batur, quoniam obliquitatem fulcorum ab aratro terras imprdTorum -, effigieSerpen- di arte dc~ 
tumdefignabant. NnmifmaargenteumparuumOclnnj cum littcris circumfcriptis. cuerit. 
C£SAR IMP. VII. habet in latere oppofito imaginem Victorise a lata»,ciiius la tera duo 
Serpentesftipant>inparte iaferiori alius iacens obferuatur ,quicirca alios laterales 

B feinuohut. Infcriptioeft. ASIARECEPTA. ha?cmoneta,remoraomnidubitatia- 
ne,fuitcufa temporevicloriaj Aiiaticae,aut >Egyptia?: nimirum quandoO&auius debel- 
lato Antonio,& fuperata Cleopatra triumphauit: quandoquidem abillisSerpentibus 
Afiamdefignarimulti perhibent. Erizustamenex triplici Serpentum imagine,runc 
ImperiumRomanorumtreso bis partesoccupaiTeconie&at: Europam enimdiupof- 
federant, Africam pautoante fubiugaraat , nunc Afia recepta . Atin nummo Antio- 
chi. SALVS DeaRomanishabitacredebaturformajmuliebris,habituregiofedens,& 
pateramiuxta aramtenens,circa quam Serpens voluebatur. Nonnulli referunt in 
nummo sereo Neronis confpici Serpcntem pluribus fpiris plicatum attollentem caput 
ad ignem fupra aram acccnfurn , & denotare i€(culapium affin*i3nt . In C. Csefaris 
nummointueri licet Elephautumfurre&a promufcide, aduerfusquamSerpensquafi 
dimicaturus infurgit : in altera parteSerpenspedibusElephanti veluti obtritus con* 
fpiciturj & legitur infcriptio. C^SAR. Ex prima icone (tefte Pierio ) laceffitum bello, 
exfecundabelloconfectumintelligerepolfumus. Tarentini ,quod aTaranteNeptu- 

G nifilio originem vrbis fuashabuiiTe crederent ,eiusiconem in omnibus fuis numifma- 
tibusimpre{fecunt,deinde equitemcurrentem ,qui Phalantus elfe creditur,necnon 
delphinum, cum fama etTet eura naufragum in litus a delphmo eue&um fuifle . In al- 
tera igitur nummi parteSerpens confpiciturcumtitulo, TAPA2.cum parsoppofita 
iconcmPhalantiequitis cumfcuto procurrentis,necnon delphiniexhibeat. Pierius 
etiamrefertfec6tredaiTenummu,cuiusakerafaciesinfcriptidnemhabebat. KPO0O- 
NL cum reliquaz littera; temporisvetuftateeiTentdetrita*. Huiusautemaltera facies 
iconem Herculis in cunabuiis Serpetes ftj;aagulantis repra?fentabat : fortaflfe vt hoc in- 
fignefacinuscun&isvtilitatisexemplo futur um eftet , vel potiusad fortitudinem ,& 
incolumitatem oftendendam,qua Crotoniatas vulgo pra?diti elfe ferebantur.In quibuf- 
dam Grccorum monetis duo Serpentes ad femicirculi curuaturam fe inuicem fpe&an- 
tes obferuantur cum infcriptione. ATNAPXEH TITAT. B. ha»c autem infcriptio do-v 
roinium penes duos indicabat . In alijs etiam antiquis numifmatibus licetintueri effi* 
giempufioriis ctncinnati , pJatanoque coronati , & Serpentem manu tenentis , quas-fi- 
D guraapudEthaicosbonunagenium denotabat. Monetasautemreferentesimaginem 
. virgseSerpentibusexornat<e,quamcaduceum appellant,fuat innumerx. Quandb- Numtfmd-, 
quidem numifma sneum grascum mediocrismagnitudinis* Addani cumhis htteris. ta habetia 
ATT.KAl TI AI.AAPIA.CEB. ideftlmperatorCasfar Titus ^lius Adrianus Auguftusj cgduceuw 
habet in parte oppofitamagnum Serpentem gyris mnltis plicatum, in quorum mcdio Mercuru* - 
caduceus,& fecus caudam Auimalis fpica triticea confpicitur. Hoc in tnonumen- 
tum Adriani eufum fuitinaliqua vrbeGra?ciaj,cuiusnomennonlegitur. Nam,per 
$erpentem,iuxta fententiam i£gyptiorum,dominium 3 .&imperium intelligendum 
eft; quapropter caput Serpentis in dextra Iunonis figurabant, ficuti alias a nobis ex- 

^pofitum fuit,& Serpentes Leonibus in templo Dea?Opiscopulabant, vtdominium to~ 
tius terramm orbis defignarent . Pariter in nummo lulia? Matnea* confpicitur imago : " x -. 

Deaedextracaduceumtenentisycumtitulo. F/ELICITAS PVBLICA S.C. Alijrefe- 
iruntj quod in pra?di£to nummo videtur fimulacrum lseua haftse nixum, finiftra tortuo- 
fura Serpentem porngens^cum infcriptione . IVNO CONSERVATRIX s cum Ser- 

H pens 



$6 Vlyffis Aldrouandi 

pensimperium,&;hafl:a tutellam indicet.Innummiseti3mVefpafiani,&a!iorum,cadu- g 
cefi cornucopiae iunctu taquam felicitatis inditm hcet intueri;adie&a tali infcriptionc. 
PAX AVGVSTI: ob eamdem rationem in moneta Adriani legicur. F^ELICTAS AV- 
GVSri.licetquoqjconrpicaricaduceuminnumifmate Antonini Pij,necnonramum 
L,\<)Mu- O liua2folijs,&fru&ibusonuftum,cumeaderninfcriptione. F^LIOTAS AVGVSTL 
rogU Valerianus narrat fe vidiifeBononiae , apud Achillinos viros multiuigas eruditionis co- 

..... g'u'tionefpedatifTimos(aquibushodiernusClaudiusAchilliiuis minime degenerans 
l , 1 " 9 ' nonfoluhumanisdiuiniqjiurisfciens^fed innullodo&rina;generenonperfecl;uscom- 
rum ono~ mcn j atur> q U ji n p a £ r ioGymnafioIurisnodos,&Lcgujenigmatatameleganterfoluir, 
rautnetto. vt i lUerv j roS eruditosnoftr32^tatisIocumobtineateminentiirimum)nummuaureum, 
in quo fiinulacrum alatum cum caduceo , & Serpente a pedibus proficifcente confpi- 
ciebarur; cum titulo. PACI AVGVST^. Alius huius generis nummus interdum 
oftenditur cum litteris. TI.CLAVD.OES.AVG.P.M.TR.P.Siquidem in aiio nummo 
aeneoeiufdemT.Claudij Vi&oriaeftalata, dextra veftimentum ape&ore ad faeiem 
tollit,la2uacaduceumporrigit,&pedibuscalcat anguem :quareprofltgatobello, pa- F 
ceminfinuarevidetLir.Hsecmoneta^Erizotefte, cufafuitRomx, vthonorisiramodici 
/ rh N titulotantumPrincipem profcquerentur,quiexBritaniafinefanguinis erfufione vi- 
.- ' doriam reportauit:dequo Suetoniushsec habet. Jguare a 'Majftlia Gefforiacum vfq^ 

/' pedeHri itinere confeSto , inde tranfmifit, acfine vjlopralio , autfanguine, intrapaucijhmos 

dies , parteinfuU in dedititnem rccepta ,fexto , quoprofeclus erat , menfe , Romam rcdijt t 
triumphauitq;maximo apparatu Deniqj numifma argentcum Auguftiin iuuenih ^tate 
conftitutijcumhislitceris.IMP.CES. DIVI F.COS.VI. LIBERTATIS P.R.VINDEX. 
hjbet inparte oppoficafiguram humanam ftanrem, &caduceum manibus tenentem, 
cumlitteris fubfcripris.PAX. Poft figuram,aracumSerpente confpicitur. Hoc numif- 
ma proculdvtbio, eo tempore cufum fuit, quo Q&auianus , Bruto , &Caffio fuperatis, 
omnibufq, bellis ciuilibusfineimpofito,popuIoRomanovniuerfalempacem,&liber- 
tatemreftituirrquandoquidem caduceusinmanufimulacripacem,& ara cumSerpen- 
te libertatf m, falutemq; demonftranr j quas ab O&auiano fuiffe Populo Romano red- 
ditas oftendunt Iitteraj circumfcriptae. LIBERTATIS P.R.VINDEX. g 

MIRACVLA- 

j N inquirendis rebus admirabilibus patratis, no recedemus afacris Bi- 

blijs,in quibusDeum Opt.Max.verfi miraculorum patratorem multa 

fupra vim n^turae operatu fuiffe legimus. Primitus in populum Ifrae- 

liticumad profliga idameius temeritatem, &audaciam,ignitosSer- 

pentes immifir. Verba autem funt ha?c. Profeftifuntautem, &demon- 

te Horper viam, qux ducit ad mare rubrum,vt circumirent terram Edom, 

Kumtf. e. & tadere cxpitpopulum itineris,ac laboris: locutufq; contra Deu,dr Moyfen ait.Cur eduxifli 

21. nos de Aegypto, vt moreremur infolitudtne ? Deejl panis , nonfunt aqua ; anima noflra iam 

naufeat fuper cibo ijio leuijfemo. Jguamobrem mifit Dominus inpopuluignitos Serpentes, ad 

quorump/agas, & mortes plurimor xm,venerunt ad Moyfen,atq;dixeruntJ>eccauimus,quia u 

locutifumus contra Dominum, & te, ora vt tollat a nobis Serpentes, Hoc in loco inuefti- 

gant nonnulli,quinam,& cuius coaitionis fuermt huiufmodi Serpentes igniti: quam- 

w obremmulticumCaetano, referuntangues igmtosfuiffe nuncupatos ratione rubi*- 

Cur trpe- curic <i co l or i s , s q U i adinftV ignis rutilabatj velob exquifitum dolorisfenfum:nam 

tes tgnei cor p ora ac j eorum iclus,contracla ardenti febre,maxima inflammatione corripieban- 

nuncup . tur< Ly ranuS) g^ a jij adducunt nonnullorum opinionem, qui fcripferunt hos Serpentes 

igneos fuiffedi&os, quia minimieifent,& veloces in motu , inftar fcintillarumignis, 

vel quia volantes per aerem fcintillas igneas fpirarent.Deinde habemus in facris pagi- 

nis illuftrifs. miraculum trafmutationis virgas Moyfis in Serpentem,vbi legunt ur haec 

Exod, CAp. verba. Refpondens Moyfes ait.Non credent mihi, neq; audient vocem meam;ftddicent, non 

a, apparuit tibi Dominus. Dixit ergo ad eum; quidefi,quodtenes in manu tua? Refpondit; vir- 

ga. Dixitq; Dominus;proijce eam in terraut. Proiecit>& verfa eft in colubrum; itautfuge- 

tet Moyfes* Dixitq;Dominus; extende manum tuam 3 & apprehende caudam eius. txtendit, 

&tcn± 




Hift. Serp. & Drae. Liber 1 . 87 

& &tenuit i verfaque efi invirgam. Vt ercdant, inquit , efuod apparuerit tibi Dominus 

$>tHfipairumJaorM»yDeuTAkraham- ) Dexs2faac>&JDeus Iacob. Rurfuspauld infcrius Cty'7* 
eadem leguntuiv Dixitq; Domtnus adM6yfen^& Aaron cum dixcrit vobis pharao often- 
iite fgna ; dices adAaron ; toHevirgam tuam , &proyce eam ceram pharaone , ac vcrtc- 
turineolubrum, Hoc in loco maxima agitatur quseftio, an Scrpentes i% in quos virgae 
Magorum cancionibus Aegyptiorum fuerunt tranfmutata?, veri,& naturalesSerpen- 
tes fuennt,non minus quam111c,iaquem virga Aaronfuit trasfigurataj an potius fue- AnSerpen- 
rintqnaedamSerpentum phantafmata,qua2 a Daemonibus, more anguium , moueren- tesMa^oru 
tur. 'Multi authores tam nuperi, quam veteres infigni do&rina pra?ftantes , illos ma- fuerintve- 
gorum eiTe&us non veros, &naturales,fcd tantum limulatos , & apparencesfuif- ri. 
fe exiftimarunt. Inhanc venerunt fentenciamPhilo,IuftinusMarcyr,TercuIIianus, In lib.dc^ 
Catcna in Exodum , Hugo deSan&o Vi&ore , & plures alij viri clariflimi, qai fcripfe- vitaMof 
runt miracula Moyfis, virtute diuina patrata fuifle, mutationc rci propofita? in natu- 
ram.eius,quod efticiebatur:qua?ver6 a Magis,Da?monis ope,& praeftigijs itafuiffeedi- 

55 ta,vtquiSerpensnonetTet,fpecl;antcseu,quariSerpentcmintuerctur.Bxakerapartc 
Authores non contemnendi, Magorii angues veroSj.& nacurarcs fuiffearbirrari funt: 
eutfententiae Theodoretus, Auguftinus, D. Thomas, Abulenfis, & onines fercThco- ^uafh \% t 
logi fcholaftici adftipulatur: his potiffimum ducli rationibm:prim6,quia facra pagina 'lib.i ^J 
nartat ijfdcm verbis,eodemq;modo virgam Aaron,& virgasMagoru h Serpetes traf- Trjnit ca. 
mutatashuiffe:quaproptcr,fiilSe AaronfuitverusSerpcnsjaffimiliterilli Magoru veri $.&$. 
Serpentcs fuiffe videntur. Deinde-virga Aaron virgas Magorum deuoraffe, nimiruin j^com. ad 
Scrpens edudus ex virga Aaron,Serpentesprodu&os e virgis Magorft vorafFedicirur: 2 a. caput 
qu3re no dicerct Scriptura illos deuoraife,.nifi veri,& genuini Serpentes fuifTent.Ter- &ta*e!fec t 
eio incapitefjbfequentijncmpecapiteodauoExodihabemusjqudd Magi in tertio Matth 
ftgno defecerunt ; neqj ciniphes produccre potuerunt s hinc prima duo figna vera, & 
non fimulata fuiffeeoie&ant. Prajterquamquod poffumus addere, quod Moyfes falla- 
ciam patefeciffet,nifi veri,& naturalesfuiffent Serpentes.Itaq-, nonnulli;do<5tif£m.i viri 

cxcogitaruntquinqjmodos,quibusMagtvirgasinSerpentestransflgurarepotuerint. 

q Prirrto Demones commouendo, & turbando fpiritus, in quibus erant fpecies,& phan- 
tafmata virgarum , & Serpentum potuerunt opcrari , vt refle&erent ad fenfum com- 
munem, vel ctiamad fenfura vifus; nempc primofpecies virgaj, mox Serpcntis, itaut 
virga in Serpcntera, & viciflim Serpens in virgara mutatus vidercfUr : haec aDiuo 
Thomatraaancur. Secundo potuit fieri, vtDaemon, virtutcaliquanaturali occulta, Par , 
fpea'antiumvifumitaturbaret,velludiftcarec,vtefrevidercnturqua:n6cranc,&non ,, ' */*' 
efiequa;aderant. Terti6potueruntD3?monesvirgasillasMagorurniliic6eonuerterc - ^' **' 
inSerpcntcs,applicandoillisinuifibilitcr«liquaagentia narttraIianobisignoca,&ad ■ 
producendos Serpentes valdc idonea, & ejrficacia k Quarto fieri potuit, vt Dajmones, 
uon aduertentibus fpedantibus, virgas a Magis proiedas ftatim a confpe&u eorura— • 
clanculum auferrent, & pro illis angucs antca pra?paratos,veI aliunde delatos ant<_> 
oculoscircumftantium repraHfentarent, itaut virgar in Serpctes tranfmutacae videren- 
tur. C^ijjnto potuit fiert , vt Daemones virgas illas in modum , & formam anguium— » 
concinnarencillifqjSerpentinummotumcommunicarent.Quapropter^quinegant 

jw illos magorum Serpentcs fuiffe veros,& naturales,necefTe eft, vt duos primos raodos, 
vcl quintura fequantur.Supercft igttur quartus raodus, qui Lyrano, Abulenfi,& pluri- 
bus etiam viris do&is verifimilior videntur: nam iuxta illum raodum, veros fuiffcSer- 
pentes tueri pofTumus.Sed ambiget aliquis,fi hoc alTertum veritati confonum eft,quo- 
modo pofTumus atteftart virgas in Serpentcs fuifTe conuerfas ? Refpondendum eft iti 
ikripturis ita legi,quoniam id fpedanttum oculis itaapparebat. 

Poftmodum ft examincmus miracula Serpcntum, quas Apoftoli Dei patrarunt, in- 
numerabilia fere fe fe orTerent. In primis Apoftoli Siraon,& Iuda coram Perfarum Re- SSJSimonis 
ge Magos confuderunt: propterea Magi iracundit accenfi multitudinem Serpcntura & Ixd* mi 
in exitium Apoftolorum conuocarunt. At Apoftoli virtute Dei muniti, his Scrpcnti- racula dt 
bospallia fua implentes,Chrifti nomineinnocato, eos in Magosiucitarunt.Idco Ser- Scrpetibus. 
pentes aflftduis tdibus Magos vexafe ca?perunt , qui pra; dolore , ritu luporum vlula- 
bant. Vnde Rex , & rcliqui fpec^atorcs dixerunt Apoftolis : permittite , vt Ma<>i his 
flBorfibuspcreant jquircfponderunt: nos miffifumus a Domino, vtcunftosad vitam 

H 2 rfue- 



8S Vlyffis Aldrouandi 

reuocemus, non autem ,vtquempiamavita r iniiecem pracipitemus. Fufisigiturad £ 
Deum precibus , iufferunt Apoftoli Scrpentibus, vt iri nomine Omnipotentis Dei »rc- 
fumpro,quod in Magos infuderant veneno , illicoad fuas iatcbras reucttcrentur* 
Hoc Abdias in hiftoria Apoftolorum recitauit: quod poftmodumBaptiftaMantuant*s 
Lib.6. his verfibus confirmauit. ; 

Impia fuccejfu hoe mens indignata Magtrum 
Sicfe pojfe putans Sanclis impmetfe, coram 
Rege ipfo,tulit inmedium genus omne venent 
Dipfadas, & Iaculos celeres, hydrofq; nepafij; 
Natrices, Colubros, & catera, ijuji per Eremum 
Solibusarentemvirofaanimaliaferpunt. 
At gemini fratres pecus hoc mmembra Magorum 
Conuertere. r 

Lib.^hift. Pariter Andreas Apoftolus,exeodem Abdia,du&usadagrum,in quoSerpensadmi- 
Apoft. randaj.magnitudinis (erat emm eius longitudo quinquagintacubitorum)ftabulaba* F 

tur,& totam, illam regionem,magnohabitantiumdamno,deuaftabat; belluam_i. 

Sg Andrea ere&o capitc fibilantcm intuens>ha:c verba protulit: abdas caput, quodab initio m_j 

Apofi. mi- pcrnicierohumani generis erexifti,&famulisDei obtempera, vcpereas. TuncSerpcs 

racuium. magnum edens rugitum , euomenfq; veneni copiam extinetus eft, Poftmodum San- 

c~tus perueniens ad pr?edium,in quo pufio a Serpente pun&us v iacebat mortuus,paren- 

tefq; obferuans plorantes , puerum illis viuum reftituit , qui coram Apoftolo gentifle- 

Lib.j.hifi. xigratiasomnipotenti Deoegerunt immortales. Exeodemauthore,Mattheus Apo- 

ApoU. ftolus, & Euangelifta per Aethiopiam trafiens, peruenit ad ciuitatem nomine Nadda- 

uer, vbi duo MagiZaraes,& Arphaxat Aeglippum Regem tunc fedetem ludificabant: 

Matthai ipfeveroeorumverba tanquamdiuina magni faciebatjinfupcrcun&inonfolumci- 

Apoft. mi- ues, fed etiam gemtes finitimae ad hanc vrbem confluentes , pra?di&os Magos venera- 

raculum. bantur : fiquidem quamdiu voluiffent, omnes fenfitiuaru virtutu a<5tioncs coercebant, 

& Serpentes hincinde ad homines pungendos congregabant , & poft modusn cancio- 

nibus vulneraeos fanabant. Vnde Sandfcus,his omnibus animaduerfis, eorum prasftigia G 

manifeftans, quos immobiles reddebaot, ipfe foluebat, quos excaecabant,ipfc viden- 

di facultatem illis reftituebat , & tandem Serpentura pun&iones , foloChrifti norai- 

Lib.K.hift. ne inuocato, curabat. Similiter,ex praedi&o authore,temporibus Ioannis Apoftoli, & 

Apoft. Euangelifta?, in Ephefo euangelicam do&rinam prsedicantis,accidit,vt iuuenis nomi- 

neCailimachus, quotidianis San&i fermonibus intereffet, & mulicrem nomine Dru- 

Ioan.Apof. fianamdeperiret : neq; ex verbis euangelici praxonis pra?fidium hauricbat j quoniam 

Cr Euang, immancfcelusindies augeremachinabatur. ItaqsmortuaDrufiana,&pretio>quo- 

in Ephefe damprocutatore corrupto , libidinofa furens irtfania,tumulum defun<5ta? ingreffus, 

eocionantls pannis inuolutum cadauer cxuere caepit j & cum , iam fublatis penc omnibus exnuijs, 

mirdculii. folum genitalis partis fupercftet velaraen , quod nefariam permixtionem lmpediebat 1 : 

illico immanisScrpensapparuit,cuiusmorfuiuuenisfaucius corruit exanimis :qua- 

re fequenti die, cum D. Ioanncs, & alij ad tumulum veniflent vt facra celebrarent, ca- 

dauerCallimachi fubftratumSerpenti,maximo omniumfpe&antium terrore,inue- 

Lib.x.Tiia- nerunr. DiuumMarcum,vtrecitatGregorius,penesmontem Marficuminconfuet» H 

lo?. ci6. orante fpecu immenfas magnitudinis anguis adortus cft, quem,oratione non intermif- 

fa, adeo cicurauit , vt cum Sancto etiam cubarct : immo cura hofpite triennium con- 

Serpens ci- uixit,donccSerpcns fponte abierit.Tandera Paulus Apoftolus,&ipfechriftiana muni- 

cttr. fupra tus fiducia , cum apud Melrtem infulam a Serpente \&xx lethali percuflfus fuilTet , ita vt 

vim vatu- omnes eum paulo poft periturum crederent , Serpentem excutiens nihil prorfus mali 

ra. paffus eft. 

Oterum non folum Apoftoli,fed etiam alij San<5ti,cun(5tiq,recla in Deum fide mu- 
niti expugnabunt Serpentes , & quodcumqj veneni genus extinguent : cum id Chri- 
Cap. 1 6. ft U s in Euangelio apud Marcuni atteftetur his vcrbis. <$uicredtderit,& baptizatusfue- 
ritfaluus erit : qui vero non crediderit condemnabitur . Signa autem eos , qui crediderint, 
hacfequentur. Innomine mee Damonia eijcient, linguis loquentur nouis, Serpentes tofient, 
&fimortiferum qttidbiberint, noneis nocebit. Quocirca Sanclus Pachomius , cuimulta 
crga Deuminerat fiducia , fa?pe i ex Mctaphrafto, Scrpentcs, & fcorpiones illa?fus cal- 

cauit. 



Hift, Ser p: & Drac. Liber I. 89 

A cauit. Item,exTextore,DidomusAbbas,&Anachoretainnoxiuspedibus nudisan- MiracaLi~> 
gues compremt „ IulianusSaba, vt refert Thcoddretus , pcr folitudinem lterfaciens, alioruSan- 
maximurn Serpentem otfendit,&inftansmortis periculumauimaduertens,Deiope clorum. 
implotata,&fignoctucismunitUs, beftiaminterfecu. Idem praiftitit Martianus Cyr- 
rUs :'immo , & Donatus Eurea; in Cypro Epifcopus ( teftc Nicephoro ) angucm non Li. i i.cap 
tninorem illis,quosIndia gignit,foJo crucis figno peremit. Amantias etiam vir iuftus, ^. 
ex GregoriOjoburos quofdam angues,fanc1:immocrucisfigrio,necau!t:uTim6 btebra- Lib.^.Dia^ 
tum orificia crucis imagine obfignauit , indeq; angues nonnifimortuiegredicbantur. iog. c^. 
DiuusHilarius,vthabctur apudSurium, inlnfula Gallinaria mukitudineSerpentum Tem.i. 
redundante, defixa in folo cruce, metam anguibus conftituit , quam excedere non de- 
bcbant rparueruntSerpentes, neqjdeinceps ailignatos Iimites pretcriicatifi funt.Pa- 
titerSan&us loannicius Abbas,refcrente Surio,reuerrens a veneratione cabernaculi 1* ^ia e ~ 
Sanc-tiTheophanis, quod erat in Sigriana, prarter na uiganfq; lacum, qui eft ad partem **ft& Sa/h 
borcalemApolloniadis,appulitTafo, vbiMonafta?,&reiiqui Accola?acopiaSerpcn- cli. 

g tum grauitervexabantur. QuareDiuumillic verfantem omneshabirantcsmaiorem 
inmodumrogarunt, vr tanta; calamitati finem imponeret : is ad pietatem procliuis, 
preeibustanquamfagittis vfuseft, quibusSerpcntes pcrculiijnfuia relictaun profun- 
dumpelagus feprsecipitesdcderunt. Ex codcm Surio,Volufianus quidam,rcbus intei- j n vita S x 
le&is admirabilibus, quas San&us Vigo Epifcopus Baiocenfis patrabat, eumjfum vieonis. 
inis precibusadiuit, vt adfyluam fuo prardio adha?rentcm acceucret ,jn qua imma- 
nis Scrpens diuagans folo halitu homines, pecoiaque inrcrimcbat. Tunc Sanctus 
bidui fpatio in pieces incnmbens, mediaq; fe macerans , implorata Dci rnifcricordia, 
compertaque Serpentis trita femita , per quam a fpccu ad fontem , & viciilim a [r>n- 
teadlatibulum reuertebatur ,intrepidus orificio caucrna? app.-o-pinquans hjec vcrba 
protulit. Prarcipiot.bi in nominelefu Chrifti riiij Dei viui,quif'amulis fuis virtutenL-i Serpemde- 
ambulandifuper Afpidem,& Bafilifcum, & conculcaudiLconem, & Draconem com- uaftas fil- 
municauit, vtabhocantroexeas:hisprolatis vsrbis,Serpens,erecl:ocapite,6cexertis uamaS.Vi 
dcncibus,quafihominemvoraturusprofilijt : atferuum Dei confpicatusftatimcon- goneexpel- 

£ traclo ore,&demiirocapite,adeum acceiiit: ideoSan&us, elata mauu ,fignum crucis Htnr. 
expnmens ,loro beftiam vinciuit , ligafamq; tanquam manfuetam ouem , ad litus ma- 
ris ducendam difci pulotradidit ; neimpofteru ei liceret in illa regione diuagari : ficq; 
locus a pcftjfero venenoliberatus eft. Prajdiclo fimile miiaculum patramt San&us Vi- 
<Sto Epifcopns Virdonenfis, vt recitat Surius,tempore Clodouei Francorum Regis: cte- Totn. j* 
nim in vafto fpecu (vbi magna crux lapidea in tanti miracnli monumentum confpici- 
tur) iuxta monafteriumSan&i ,immenfusSerpens latirabat , cuius halitu tam homi- 
nes, quam bruta praeercuntia interibanr : vndeRegionis Incola? ad opemSancli Vi- 
tonis cofugerunt, vt illos hac aerumna liberaret. San&us igitur ieiunio tridui munitus, 
& vniuerfo affociatus populo, ad fpeluncs oftium peruenir, & ftola, horrificam ligans 
beftia,omnibus fpe&antibus,extinxit.Non diftimile cafum Diuo MarcelloEpifcopo I» yifjt S. 
Parifienfi accidifle narrat Surius. Nam fua a:tate,mulier,cotsiugij integritatem viuens MarcelU, 
non feruauit; ideoque integra poft obitum tn fepulcro iaccre non meruit ; quoniam 
Serpens,qui eam viuentem in crimen traxerat;adhucin eius cadauerdefeuiebat.Qua- 

^ reconfanguinei ingentemanguemconfpicati, &ftrepitu vexati,deproprijsfedibus 

migrare coadi fuerant. Quocirca BeacusMarcelIus,hoc inteIle&o,ChriftoDuce, Ser/es a S, 
&multitudinehominum aftbciatus,adlocum cum bellua pugnaturus acceflit.AtSer- toareel.put 
pens de fylua adtumulum reuertens San<ftum confpicatus, clemiiTo capite, & cauda_j> fus, 
blandiente,quafi veniam precabatUr : tuncSanclus Marcellus baculo capuranguis 
tcrpercutiens, loro cemicem ligauit: deinde coram pbpulo, ei iuflit ne impofteru hu- 
iufmodi calles repeterct 5 quamobrem beftia in huiufmodi locis nufqua amplius diua- 
gari vifa eft.Similiter anguiimperauit Magnus Daniel Scylita,'&fancliiTimus anacho- 
iXta,vtrefertBaronius,quipedesSanaifpirisar(aeinuoluit:atipfe,formidatibusfpe- r6m.6>An 
c^atoribus , audader increpa uitSerpentem, qui illinc ftatim difcedens, & ad parietem miEcdef. 
«pens in omnium confpedu difruptus cft. Ex Gregorio habemus a qu6d fur hortulum ny. t g/ a \ 
quemdanaconeuicauei:au,vt indeprcedamauferret : ideomonachusolitorSerpentem / fl< / 
duxitad locum> perquemfur iugredi folebat, eique nomine Chrifti iuflit, nequem- a * 
piampofthae ingredicntemadmitterec . Itaquc fcqueoti nofte, fur ingcclfurus 9 &be» 

H 3. ftia 



fi 

p 



qo Vlyffis Aldrou^radi 

Serpeshor- ftiatotum aditumoccupante perterr^fa&usjrefilijtinveprej^quibus nonnifiilluce- g 

tuiicuflos, fcentedie , & accedentemonacho olitore,feextricare nequaquarnpotuit. ItemSan- 

clus Ammon Abbas vir iuftus fuecellaecuftodesduosSerpentesconftituicaduerfusla- 

trones,quideincepsaccedentes,&beftiasconfpicati,pcenitentiadudi(ancl;iilimieua- 

ferunt: ficuti in Vitisfan&orumPatrumlegitur. Sanciaetiam Verdiana virgo,vtretu- 

To.i 7,.An- Iic Baronius ,ordinem vallisOmbrofianas prcfeffa ,«um ad imitationem S. Antonij ve- 

nai.Ecclef xari cuperet, duos habuit Serpentes,qui maximum horrorem illi ineutjebant, caudifq; 

iliarti ftagellabanc,max!mequandoeiscibum non porrigebar -,aut quandocosinco- 

Caud-t ab- dem vafecomederenopcrmittebu^Vnde ArdingusEpifcopus I lorentinusadSan&am 

fcijfe Scr- Viiginem inuifendam acccdens beftias expellere voluit:ac virgooransrenuit,netali 

fetibus re- pauentia; excrcitio priuaretur, immo eis ablciflas caadas precibus,& figao crucis refti- 

jiituatur t Ul j t . Mannusmeminit vin cuiufdam,quiinregionequadam Poionia?,poftpofira re- 

intcgrum. & 3 m [)eum fide,ad Hasreticos tranfioit.Hic vineam poflidebaMn qua neicio quid coli 

In Htfi. volcbat,fcdcumappropinquaret celebritas,inqua fancliflimi Corporss Chrifti me- 

fceleclxap. moria recolitur,incontemptumfolemnium feriarum,operariosadfodiendamvincam F 

4 o. conducerc decreuit . At vxor, in qua nondum Chtifti fides extincta erat, virum obfe- 

Serpcnsvi- cra uir , ue diem maxime feftum aliquo exercitio labefatvteret : ille autem verba vxoris 

rumquem- nihih pendens, ftatim atq; diluculauit,operarios in vineam ducens hortabatur, vt ala- 

dam • Dies crianimoterramligonibusprolcindcrent. Vix ipfiopus aggreffifuerant,cumrepen- 

fcfios con- tcimmanis Serpcns fublato pe&ore fibilans vtneae Dominum in graminc fedentem 

tcmnctcm adortus, fpirifq; collum complexus, operarijs fugientibus, ftranguhuit. Quarc fi praj- 

JlrdvnUt. clictL)spcccans,folcmnibusferijscontemptis,aSerpentepecatusftiic,audiamusalium 

cafum iuucnis,quicontemptamatie,nbanguepariter punitusftiit . Lcgiturhocmi- 

li.6Mlufl. raculum apud Caefarium Herfterbacenfem. Iuuenis vocabatur Henricus,quipropriam 

mir.cii. matrcm feftiuis vcrbis, fed venenato animo decepit : nam illatn rogauerat , vt omnia 

fua bona fibimct concederet ,vtvxoremhoneftiorem,&ditiorcmin fui thorifociam 

luuenis recipercpoffrt.Matcr annuit,vt filiumomnibeneficijgenereprofequerctur.Hic,hamo 

paruipcn- coniucali vorato, matrem domo expulit, qux ob mendicitacem cibum oftiatim petere 

des matre coa&afuit.Itaqj filiuscum vxore in menfafedens,pulfataianua,iu{ficaperiTi:fedinte- G 

Serpetepu- rim audita matris voce, ftatim pulltim cum patina iam in menfa collocatum afamulis 

mitur. abfcondi imperauit, ncamatre videretur: interea poft longumcolloqumm, matreex- 

pulfa, denuo pulium in racnfam deferri iubet : fedfimuius in paciua Serpentem impli- 

catmn inuenicquo perterrirus reuertens, DominO fpe&aculum nunciauic,ac llle fub- 

ridcns ancillam , ad deferendam cum pullo patinam mifit , quaemox idem fe vidiffere- 

tulit. Verum Dominus indignatus fe a famulis illudi putans, & de menfa furgcns , ve- 

niam , inquir, & etiamfi Diabolus ibi fuerit, in menfam deferam . Tunc in herum ad 

patinam accedetem infiltjtSerpens,& collum eius adeo arcte complicauit, vt oculi,& 

facies intumefcercnt. Iamintelleximus pullumco&um,fupra ordinem naturs,inan- 

eucm C onucrfum,nunc,narranteSurio ,aliammateriam inSerpentem tranfmutatam 

Tem.6. a< jtnirabim«r . Olim quidam agricola,vrgence penuria annona?,ab herodiuice,& 

auaronihilfrumenciprofationc,& p r o victu cxtrahere potuit : vndemendicitateop- 

preftiis,ad SanCtumSpiridoncm ArchiepifcopumTrimmythuntem confugit. San- 

&us matenam quamdam aUream inopi agricohe dedic , quam pro tnitico ad hcrum , Io- H 

co pignoris , deferri iuffit. Itaque hac ratione pauper rufticus copiam frumenri acci- 

pienstcrrajcommifit^quoecopiofiftimumfructum oppottuno tempore reddidit,quo 

auream rcdemptam materiamSanctoSpiridoni,gratoanimo,rctulit. ItaqjSandus 

aurea recepta materia, vna cu agricola ad quamdam horti fepem fe conferens , oculis 

Materitj i n c? i u deuatis.harc verba protulit: Dominc milefu Chrifte,qui fola voluntate omnia 

tureatn-, crCas , &tranfmutas,qnialiquando virgamMoyfis coram ^gyptiRege inSerpentcm 

Serpentem conuertifti, hoc quoq; aurum,quod ex aniuiante in hanc formam transhgurafti,in pn- 

mutata. ftmam quoq$ formam redigc, vt hic paupcr difcat, quod quaccumqs voluit Deus , ope- 

ratur. Tunc illud aurum cuafitSerpens, quicirca fepem , vtprius ,voluebatur. Quid 

Lih. 4. //- p lura?Diabolusctiamfa:pefigur3mSerpentisinduit. IdeoCa^fariusHerfterbacenfis 

lufir. mir. JJerba faciensdemonachis inOdeodormitantibus,fcripfitillumfoporem aDiaboIo 

**hl* ^imanare:quadoquidemmonachusquidamviriuftusfupradorfumFratrisVuieihcl- 

mi fomniculofi anguem fcpc repere obferuauit,ftatimq ; intellcxit Diabolum cnc } qui 




Hift. Serp. & Drac. Liber I. 9 1 

A hominibus fomnolentis fummopcre dele&atur.Demum per hiftoriam Vienn £ impref- 
fam anno Domini quincpjagefimo primp fupra millefimum)& quingenttfimum intel- 
kx<mus , quod in quibufdara locis Hungaria? innumeri Serpentes "m ftrue manipuloru 
fnmenti inucnti fuerunt,quos eumruftici comburcrevellent,manipuliignem re- 
tfpuiffc dicuritur: namScrpcns carterorummaximus.ere&ocapite, humana vocemo"- 
nuit cxuri nbn poffe: quandoquidem non fponte,fedfupra viro natura? nati,& propcer 
hominum crimina imroifli fuerant . 

- 

PROBLEMATA- 

IRC A ftruc1:uram,& naturam Serpcntum, ab Authoribusproblema- 
ta proponi folent,quas feoc m loco recenfere no infrugiferumefleopi- 
namur. Primo circa ftru&uca animalis do&iflimus Z.imara qusritj cur 
Serpentes,reliquoquiefccncecorpore,caput inpartem pofteriorcm 
vcrtere poflint.Scribit igitur refpodendum effe (veluti etiam fuperius 
denatura huiusanimalis verba fecimtTs ) quoniamlnfectorumniodo, 
ftru&ura volubili conftant , & vcrtebris cartilaginofis , & flexilibus integra ntur , quas 
natura his animalibus impartita eft, vt noxia melius vitare poflent jnamaliter propter 
oblortgum corpus , & defe&um pedum anguesadeonuerfionem inepti erar.t:quan- 
doquidem nihil vtilitati illis effet ere&io capitis , nifi lllud^etiam conuertercpoflent., 

Secundd inueftigant aliqui , cur Imgua? Serpentum venenofje fint , & refpondent 
illas effe poris refertas, per quos malitia humoris ia animali prsedominantis mde facile 
egredi, &etiam communicaripoflit. . 

Tcrtio clariflimusZimara qua?rit cur Serpentes pene, & teftibus eareant, Refpon- pMem^., 
fumautemhuius problematisfuperiusaflignauimus ,quando naturam ,&moresho- A7 , 

rumanimaliumponderabamus:nam obcorporis prolixitatemteftibuscarent,&quo- 
niamcruribusnonvtuntur,penemetiamnohabent.Quamuisinferiusoftenfurifimus 
q penem, & teftes viperis ineffe, vt Le&or in capite fubfequenti legerc poterit. 

Circa naturam, & qualicatem Serpentis, Primicus quaeri folet, cur morfus maxime 
anguium fitvenenofus . Refpondentaliqui animal mordensingentesirarummotus in 
fe concepiffe , & propterea mordendo venenaretnam in illa adione , bilis fubtihflima 
pertotHmcorpus deIfeminatur,confequenterqj portiobiliofacircadentes inmorra 
relinquiturj hjecautem quo potentior eft , eo vclocius parrem demorfam corrupit , il. 
lamqjinfuinaturam vertitjatqjita venenumaugeturjquemadmodumignis materiam 
comburendocrefcit.Serpentumautembilisincomparationeadca?tera animalia,acu- 

tiifimaeftiquaproptereorummorfusmaximeveuenofusefieperhibeturj&prxcipue 
cum fel horurn animalium maximc lethale ab authocibus celebrecur. 

Deindcindagarifoletcurpartesabanguibusdemorfa3inturaefcant:haceflecaufam 
multi confirmanc,quia bilis anguium calidiflima,confequencerqjfubtiIiflima eftjideo- 
quc celeritcr corporis meatus penetrat, & quafcunqj inuen it humiditates , omnes in 
craffos , & venenatos vaporesconuertit : hinc membrum i&u Serpentis percuffum fa- 
l^ cile redditur tumidum. Hac igitur ratione dtuftt Authores Medici partem fupra Ser- 
pentis morfum vinculis conftringunc , ne virus vlcerius penccraie poflit . Vel etiam 
dicere poffumus partcm Ixfam reddi tumidam , quoniam fanguis, & fpiritus, ad feren- 
das parti fauciaefuppetias,confluentes, illam iufto crailiorem reddunt. 

Prasterea peti folet caufa , propter quam frigida aqua fuper Serpentes afperfa , eos 
illlco infugam vertat. Refponfio eft,ha?c animalia frigida temperie effe praedita, vtfu- 
perius, in examinanda corum temperatura ,enucleauimus . Quapropterfrigidam vi- 

tantjhyemelatibulanturorienteSoIeacauisexeuntj&eodemoccidenteoccultatur. 
Demum quaerunt Theologt,cur Diabolus Euam ad peccadum incitans, potius Ser~ 
pGnris,quamColumba? formaminduerir. Refpondenc , quia SpiricusSan&us fpecie 
columba; appariturus erat : propterca Deus hanc formam homini fufpe&am , & odio- 
famredderenoluit. Idoptjmemanfeftat MagifterSencenciarum,dum ■iix.Venitadho- 
minem in Serpentisjpccie, ytfifirtefpermitteretur, in columbafpecie venire maluijfet \fed 2 ' m " 

nmcraidignum t v/fiiritusmaligmts iikwformam kunim odiofamfaceret, in quaSpiri- ^ 7 ' 2u 
nh Sditctus appaitttruserdt. ^ ^G. 



~9* 



Vlyffis Aldrouandi 

INIGMATa: 




O N defunt etiam huic hiftorise obfcura» qua»ftiones , difficilefq^intef- 
le&u, nifi aperiantur, quas Graeci snigmata nuncupant. Primum gri- 
phum de Serpente, Italici Scriptores coneihnant,dum aliqueminter- 
rogant: quodnam fit illud animal , quod fine pedibus gradiatur. Hoc 
autem aenigma faphico carmine fie redditur. 
Belluam vidi pedihus carentem, 
£lu& fuos grejfu celtri ad recejfus 
Pafia fe confert, modo qualis h&c fit 
Bic miht quafo? 
Hanc poftea belluam Serpentem eife exponunt , qui citra vllum pedutn vfum, veloci- 
ter quocumq; mouecur . Iterii interrogare folent, quodnam fit illud animal, quod de- £ 
gIubis«mnonpereat,fedpotiusdiuturniorem vitam agat. Griphus autemvcrfibus 
faphicis ficexponitur . 

Bk quibus terris animans alatur, 
Cui aura. vitalis faueat per annos, 
Et nihil pajfus, iuuenefcat immo 

Pelk leuata» 
Huncanimantemanguemefleinterpretaritur,quifingulis annis,nimirumvernoap- 
propinquante tempore,peIIem veterem deponens iuuenefcere videtur.Ideo ne longa 
verborum ambage le&ores moremur, eos ad fcriptores Italicos reiegabimusj qui infi- 
©ita huins generissenigmata narrarefolent. 

PHRENOSCHEM AT A- 










panormita 
Httru inft- 
%ne quale. 



In i.par. 
lnfign* 



In Ub.ln- 



SSID VI litterarumcuitoFes,exnocumento v alijfqjanguium pro- 
prietatibus argumeta phrenofchematum defumpfcrunt. Quidam igi- 
tur iuuenisacri ingenio praditu^cognometoLancea:, figurauitSer- 
pentem lancea transfixum , feq; eirca eamdem voluentem , & illam 
mordentemcimihoctitulo.FRVSTRA. Forfitanvt omnibus mani- 
feftaret incafsumoperari,qui aliquid aduerfus eiusfamiliam machi- 
nabantur. Meminimusvidhfeinprimafacienonnulloru libroruraSerpentcm pictum 
in medio flammarum , digito manus mordicus apprehenfo , cum infcriptioneitalica . 
COSI A CIASCVN NOCENTE, SI COME QVI AL SERPENTE. Authores forte 
alludebant adZoilos,quiafsiduis calumnijsquemcumqjauthoremmorderefolent. 

Panormitani, pro Infigni gentilitio ciuitatis , aquilam expanfis alis effigiant : fed ad 
denotaudam vrbem,vel potius ad defcribendam Vrbis proprietatem , tale concinnant 
prhenofchema. Pingunt hominem amplexantem anguem, qui tandem dentibus eius 
peausfauciat.cuminfcriptione.SE IPSVM DEVORAT, El ALIENOS NVTRIT. H 
Sic enim exprimunt naturam populi Panormitan^, qui indigenas odio habet, aduenas 
vero amoreprofequitur. 

Camillus de Camillis fcriptor Italicus exhibetphrenofchema cuiufdam nobiliffimi 
iuuenis , qui figurabat Serpentem inter herbas hoc titulo coronatum . LATET. quafi 
vellet innuere inter herbas viridcs iuuentutis, profpcritatum,& diuitiarum, venenum 
-latere^ nifi quis cautus pra?di£a optime regere norit . Alius ad imitationem pra?dj6ti 
authoris exhibuit iconem anguis iri prato florulento iacentiscumhacitalicainfcri- 
ptione.IL SERPENTE TRA FIORI E L'HERBA 1ACE. Quodlnfignere vera ca- 
ret illis conditionibus,quibus vera phrenofchcmata gauderedcbcnr. 

Ex altera parte ab exuuijs anguium alia dimanarunr phrenofchemata : nam Barga- 
lius delineat Serpentem inter faxorum anguftias, vetus fpolium exucntem, cum titulo 
italico. CANGIO LA VECCHIA, E NOVA SPOGLIA PRENDO. Hoeqj phrc- 
noiphcma attribuitcuidam muiierij qusecognomenro Cangenona vocabatur. Alio- 

qp" n 



Hift. Serp & Drac. Liber I. g$ 

h quiiihocpoflcrsfTignarimulieriannof^quae mangonijs fimulacam iuucntutemantc 
oculos intucntium jreprasfentare nititur. 

Ruffelliuseamdem pi&uramexhibeteum tali infcriptione. ALTERA MELIOR. 
Hoc phrenofchema aflignat cuidam viro nobili,qui, iuftis de caufis, a feruitute veceri 
cuiufdam Principis recedens ad aulicam vitamalterius fe contulit. Baptifta Pittonus 
idem phrenofchema cum praedida infcriptione in fuolnfignium volumine collocat 5 
qnoconaftir fignificare nouarh virtutumtunicam vitiorum fenecla melioremeife . 

Tandemqfcidam erudicus,vt'oftenderet fe alacri animo infoitunia paffum,&dc- 
mumhuiufmodianimicuris liberatum e(fe. DelineauitSerpentem,qui iamiamfene- 
dhmexueratyCuminfcriptione.NITlDVS. Hocphtcnofchema videturaVirgiliode- 
fnmptum,qui de Pirrho verba faciens hanc promit comparationem. 
Qualis vbi m Lucem Coluber mala gramina pajius, 
Frigida fub terra fumidum quembruma tegebat, 
Nunc pojitis nouus exuui/s, nitidufyi iuuenta, 
B Lubrica conuoiit. 

h reiiquis anguiti proprietatibus decerpta phrenofchematanondefunc. Ecenimati- 
gues,foie fupra orizontem emergente, a cauis exeunies ad radios folares feconferunt: 
proptereain voluminelnfignium nobiliu pingitur Serpens radios folares intuens cum 
infcriptionc. HIS DELECTOR. HocphrenofchemaGomitiOdoticoBiflianoattri- 
biitum fUit,qui alludens adfamili2ecognomentum,& forte adrem ^Tmatam,pr2BdiAum 
Infigneconcinnauit. PariterBargalius fcriptor ItalicustresSerpenteseleuatiscapiti- ln lib. lm- 
businradiosfolaresfigurauit,cumcitulo. QVOS BRVMA TEGEBAT. Authorre-j^. 
ferthocfuiflephrenofchema nonnullorum Academicorum,qui Romaq RENOVATI 
nuncupabantur : quare phrenofchema elegmter refpicit Academicorumcognomen : 
cum Serpentes, ineunte Vcre, a latibnlis ad radios folis egredientqs , & vetus fpolium 
dcponentes fe renouent . 

Itcm vir quidam latinis litteris apprimeexcultus calliditatem Serpcntis meditans 
prophrenofchemate,duas columbas aduobus anguibws circumdscas , abfque infcri- 
C ptione, depinxit: quoniam demoftrareconabatur fcicntiam, & prudentiam nullo mo- 
doafraudulcnta aftutia feduci pofife. 

Alibi delineatur Serpenscirca Marathru verfans,cum titulo.SOLO MARATHRO ln ^y t M _ 
VTOR. Volebatforteauthorinfinuare,quqdficutiSerpens non re&ecernit,nifiocu- fi €Ht „ 9 ^f 
lis ad faenieulum affricatis, ita homo quidquam, abfq; diuina ope, moliri non poteft. 

Baptifta Pittonus, vtomnibus patefaceret, noncuicuq; fermoni , & prajcipuefcele- 
ftorum hominum verbis aures femper non eife praebendas; depinxit Serpentem eauda 
aheram aurium obturantem, alteram vero humiapponentem, cum infcriptione. V T 
PRVDENTER AGAM. Siquidemanguis,adcantionesvenancium euitandas,idpra^ 
ftare perhibetur. 

SicontemplemurfiguramSerpcntis temptts denotantis,inalia incidemuslnfignia. 
NamIouiusdelineauitSphingemcumSerpente,cauda mordicus apprehenfa ,circu- Inlib. Im- 
lumformantccumcitulo. INCERTA ANIMI DECRETA REVOLVET. Hocphre- f%n,milit. 
nofchema cuidam luris confulto aflignauit, qui , in ferenda quadam fententia , valde 
D aiicepsfuit:etenimfphinxapud^gyptiosproexpofitioneaenigmatumpingebatur,& 
Serpensinmodumcirculireuolutustempusdefignabat. SimilieerBargaliusproponit 
iconemSerpentisinmodumcirculi,cuminfcriptione. AD ME REDEO. Hoc attri- lecocu ' 
buitviro,qui iniuriarum cito nonobliuifcitur. Alius eamdem Serpentis circularcm 
figHram exhibuk , cum infcriptione . PR^TERQVAM MEOS IGNES.* Serpens 
enim hoc modo pi&us tempus indicav quapropter hoc phrenofchemate fignificabat 
aeternitacemillius incendij, quo aflidue afflicl:abarur. 

Quidamcontemplans Herculem incunabuliscumanguibus, pinxit hunc infantem 
duosangues prementcm, cum infcriptionc. FORTES CREANTVR FORTIBVS. 
Deniq^ Lucas Contilis etfigiauit cadueeum Mercurij hoc titulo infcriptun. CVPI- inlib, /#.' 
DITATVM QVIES. Hoc autem phrenofchema Academico TRANQ^ILLO nun- £™ " 
cupatoaflignauit:quandoquidemficuticaduceusMercurijnilaliudeftnifivirgaLau- . " 
ri duobus circudata Serpentibus, ob virtute virgse, amicefeintuentibus.ita hicacadc- 
micus animi fui tranquiilitaternmonftrat 5 dii prasdi&um cognomen fibi comparauic. 

INSl- 



Vlyffis Aldrouandi 



. 




INSIGNIA GENTILITIA. 
ET MILITARIA- 

' ■ ■ 
RISCORVM Grxcoiu olimlnfignefuifleSerpentis emgiem,quai pro- 
priu dominium demonftraret : quemadmodum apud Romanos aquila 
C " W@M^!fWm ^ coota ^ at » mu '" aut ^ cl '" escon fi rtt,ant ' Quaproptefaliquifiguran- 
f&^" e " Bgf WjfifSjm tesSerpentemaduobusCoruisvexatumindicab3ntGra'ciam,quam 
L exterajnationes,poftLeonem Philofophumlmperatorem Conftanti- 
nopolitanum, exercuerunt. Angues quoqj Infigne Triptolcmci exor- 
nafie multi atteftantur : Quandoqnidem Hiftoriographi memorat picluram anguiutn 
lib.i.de^j in ionga nauifuifTe, qua TriptolemeusOrbemluftrauit. VndeClaudxanushuius nauis 
Kapt. Pro- mentionem faciens dixit. AngucfqiTriptolemei ftrident. f 

fe r f>- Mantheon Aegyptius author tradit (refere-ntc Picrio) Ofcura, qui Tyrrhenis impe- 

rsuit,InfigneSfrpentishabuiiTe:nam vocabulum (Ofcus)Etrufca linguaSerpentem 
denotaiie perhibetur . Atioquin Seruius fcribit Ofcos nuncupari populos copia Ser- 
pentum redundantes . Spinula in fuo opere poetico meminit Infignis Caroli Viceco- 
mitis, inquoSerpenspingebatur :ide6qj poeta alludens ad hoc Infigne gentilitium> 
&adproprium cognomen,ficcecinit. 
ti.l.Epi?. £#pd *thi nonnuHt dc me dtxere, caueto 

Anguiger imprudens , Spinula te ferieU 
Jnfignege- Caeterum intcr alia emicat Infigue gentilitium Mediolani , nimirum Serpens ca?ruleus 
tilitiu Me- * n campo aureo infantem rubore tincTum euomens . in quod Alciatus ad Ducem Me- 
dielani. diolani fcribens hasc carmina concinnauit. 

Exiliens infans finuofi e faucibus anguis, 

T-fi gentllitijs nobile fiemma tuis. 
Talia PeRaum gejjifie numifmata JRegem q 

Vidimus, bifq-> fuum concelebrajfe genus: 
Z>um fe Ammone fatum> matrem anguis imagine lujam, 

Diuini & fobolem fminis ejfe docet : 
Cre exit: tradunt fic quofdam enitier angues; 
An quiafic Pallas de capite orta Iouis? 
Cur autemSerpens praedi&o figuratus modo Infigne hoc gerttilitium exornctj Autho- 
tib./f. res interfefententijs variant. FrancifcusPetrarcha prodit,quod Azo Vicecomes, qui 
deinde Mediolani Principatu obtinuit,Patris iuffu,cum copijs venit Apenninum,& in 
Cur Serpes ea expeditione,cum forte equo defcendens requiefceret, Serpens , vel (vtalij volunt) 
in Infivni vipera,neminecomitumaduertente,ingaleam Principisirrepfit,quamcumcapitire- 
wntilitio poneret,beftiadecidensperiuuenisfaciem, nihillsefit. Illeanimofushocad omen vi- 
Mediolani &<x lx traxit. Ideoqj hinc fa&um eft, vt pro militari fymbolo deinceps Serpente vtere- 
fguretMY. tUr » Alterius opinionis fuit Paulus Iouius hiftoriarum fcriptor , qui retulit Othonem in 

faero,& ab omnibus commendato bcllo contra Turcas,& Sarracenos,Buliono Godo- „ 
fredo duce , infigni pietate, & animi magnitudine virum nihil territum Volucis Sarra- 
eeniferocitate,qui adfingularecertamenfortilfimum quemq;exaciechriftiana pro- 
uocabat,cumeofuiffecongreflfum,&tandem nonminorifortitudine,quamfaelicita- 
tefuperaffe, &dcgalea interrempti hoftis opimumfpolium rctuliiTe , nempcSerpen- 
i em, vel viperam inexplicatis fpiris a cono caflidis eredam, & puerum paffis manibus 
«leuorantem. Hoc poftmodum ad Infigne gentilitium Mediolani traclum fuit. Etenim 
prifca confuetudine receptum fuit, in galea,vel in parma Infigne gcntilitium, vel mili- 
tare geftar<_^ . 

• Hinc Sagunenfes , qui erant fub magiftro peditum 5 prolnfigni duos angnes in mo- 
dumdecu/lis picros gerebant.Militum Brannenfium Infigne,Serpentis icon humano 
capite exornabat.Curatij feniores fub magiftro equitum militantes in parma nigra 1 u- 
teos angues ferebant. Menapijfeniores nuncupati geftabantparmam, in qua Serpcns 
fhuus in campo viridi refulgebat, cuius marginem hrnbus rtiber coronabat. 

Inter 



Hift.Scrp & Drac. Liber I. 9$ 

A Inter geftaminaPrxfedorumfabricaej qusefexerantjhorum vnum erat dim-idiatus. 
Serpes in parma coloris C£iulei,quam aureus vmbilicus,& margo rubicundus exorna- 
bat.At Honorianiiuniores fub illuftri viro magiftro equitu militantes,iu parma, duo- 
rumSerpentu mutilatorumefligiemhabebant,cum vmbilico argenteo m area rubra. 
MaurialitesduoruSerpetummutilatorufiguramalbi colorisgerebantm parma vindi. 
Marcomani iuniores caducei formamnimiru albos angues mclypeorubro prarfere- 
bant. Marcomani verofeniores eumdem pcxfe&um fe&antcs, praflinos habebant ca- 
duceiSerpentes, in alba parma, quam luteus circulus ambibar. 

Horumcomilitoneserant Bataui,quiangues inmorem caducei flexos incampo 
parma* rubro geftabant. Vindices nuncupatiferebantanguesin modumcaduceifler 
xos cerulci coloris in parma tota lutea. Atecotti iuniores habebat angues ex caduceo 
rubros in cserulea parma dilutiore,quam margo ruber ambibat,& intra Serpentu m_* 
ambitum figura cordisconfpiciebatur. IJIa legio,qua?fexta Parthsca vocabaturinte- 
grumcaduceum>nempetotosanguesexpre{Tos vnacumbaculoluteosferebatinpar- 

fi* ma cxrulea, cuius marginem circulus purpureus decorabat . Angleuarij eranr, quo- 
rum Infignefuitruber cadnceus , in cuius virga?fummitate eratpila, ex qua Serpentes 
ad ofculuui erumpentes ,iuxta medium parma?, fle&ebantur . Cornuti fubmagiftro 
militumfolebant in parmatota lutea fubnigro circulo exornataduosSerpcntes ru- 
beosnonevirga,fedveluti e cippoquodamemiflos ad oiculumincuruatos deferr.e. 
Falconarij milites,inparmatota purpurea , geftabant duos ca?ruleos*angues,qui a 
quadam veluti columella fuftentabantur, &moxinfuperiorem caducei partemcu- 
ruabantur.Tandem Brachianifub magiftroequitum caduceigeftamen vfurpabant: al- 
bosenimprxferebant Scrpentes cumpedamento identidem albomparma praifwa. 
Reliqua Infigna ,quas fere funt innumera , per hiftorias aliorum animaliurn legere li- 
x:et, vt fuo loco fuit expofitum, & deinceps exponetur. 

HISTORICA. " 

r V A M V I S ex fuperius enarratis, angues humano generi fe pertinaces 
exhibeant inimicos: attamen ex nonnullis hiftorijs collegimus reper- 
tosefl*equandoqjSerpentes,quifinguIari fauore homines complexi 
funt, Primum legimus apud Plutarcnum, quod Serpentes puellas im- 
moderatis arfe&ibus interdum profecuti funt . Nam ^Etolise , anguis 
cu)ufdampueila?amorecaptus,nodueamadirefuetus,corporiqipuel- 
Isecircumfufus ,hac atqjillac illabens,eam nunquamiasdebat, & opportune fub diiu- 
culum recedebat. Cuftodesmulierisidanimaduertentes,vtpuellaali6migraret, iuf- 
feruut. AtSerpenseam feduloquarritans,tandem fortuitoillam inuenit,fed non vt 
folitus erat gratus,& benignns, immo afper,& horridus in eam iniiliens,fpira manibus 
adcorpus conftri(flis,cauda3refiduofsmora flageliabat. 

Pariter Egemon(referente iEliano) verfibus dardanicis, magnum expreflit Ser- ^ih.^.c^. 
pentis amorem erga Alcuam paftorem Theftalum , qui iuxta fontem Theffalicum no- 
D mine Hamonium , boues pafcefeat,quo anguis accedens , repenfqj , comam paftoris 
auream, &faciem grato aflfe&u lingebat, Hocautem nobis mirum uo.n debet videri: 
quandoquidem, ex Plutarcho habemus, Serpentem fa?mina ab /Egyptiaco quodam vi- 
ro tam familiariter altam fuifle, vt ad menfam quotidie venirctj qua?,cum catulos eni- 
xa eflfet, quorum vnus hofpitis filium i<5hi peremit, hoc facinore cognito, egretfa & ip- 
fa filium fuum morte puniuit , deinde voluntarium exilium fibi impofterum delegit. 

Ad rem narrat Ccfarius Heifterbacenfis,quod quidam h6mo,accepto in latere L.io.hijhi 
finiftro vulnerc , quod iam in vlcus putridum 5 ckinfanabile degenerauerat , quadam memor.ea. 
dic, nudato latere,fuper truncii fuccifas arboris fe inclinauit,vt irfumpenti faniei com- 70. 
modiorem locum przeftaret : ibi interim foporatus cft ; fedab angue adueniente , & vl- Serper/svl 
cus fugente expergefa&us, veneni mctu , eumexcuflit : interea tantum leuamen per* ar - mide _ 
ccpit,vtfequentidie,in pra^di&oiocojfugendivlcerisfacultatem Serpentidederit,in- U{Y 
deqj perfe&am valetudinem recuperauit. Exin aSerpente adeo czepit diligi,vt aliquo 
inbcocubarenonpoflet,quinadeumSerpens aceederet : vnde homo ab huiufmodi 

coh- 




9 5 Vlyffis Aldrouandf 

confortio abhorren&iregionem mutauit. Itaq; perannidimidijfpatiumangnem non^ 
vidit. Denuo reuerfum in patriam Serpens jta fedabatur, vt, cum non poffet a d viri cu- 
bile ingredi, iuxta ianuam moraretur : multi ei perfuaferunt , vt Serpencem occiderer. 
Homo autem folebat dicere, nunquam medicum meuminterficereaudepcm . 
l,cit.c.ji. Ex eodem authore habemus, quod in villa Dulre nuncupata DioecefisTraiacenfis, 
Serpens a ° s aperturn mulieris pr^gnantis iuxta alueola apum ,fomno corrept^ , Serpens mtra- 
mulierede- "»•* at perueniens maritus ad excitandam dormientem , caudam folum Scrpencis jux<- 
glutitus.] ta palatum vxoris vidit. Nihilominus expergefaifte , & partui proxima? qtudquam in- 
dicarenoluit,netimore du£ta vnacumfetuperirct. Adueniente autemhora partus 3 
mulietfimulcum infante anguem abfqj nocumento enixaeft,qooriimin vtero ali- 
quandiu amice vixit. 
Lib.il.c» Rccitatetiam Ol3usMagnus,qu6dinextrema'AquiIonis plaga Serpentes verfan- 
3©. tur,quifubteais nonfolum colludunt, fedetiam plerumqjin cunabuiis infantium 

tanquamfidiciu^odesdormiunt,quosorfendere,magnumeitecrimenincola3arbitran- 
tur. Verumfijvelfortuitoincendiojvelpeftilentiacraflfantejhabitatoresdomus de- F 
leantur, in antris pra^dictas habita tionis rcmanent , & tanto agmine crefcunt , vt nouis 
habitantibus difticultatem paria n : quo minus tuto cum ipfis cohabitare poffmt. 

MagnusetiamSerpens fecusOlympjadem matrem Alexandri Magni dormicntem 

vifuseft, vt prornulgauit Plutarchus. Ideo Alexandera Ioue in Serpentem conuerfo 

genitus fuiife dicebatur. Quod de Olympiade Philippi Regis vxore, & Matre Aiexan- 

driMagniHiftoriographi retulerunt ; deMatre etiam Pub.Scipionts,quipnor Afri- 

canusnuncupatuseft mommentis mandarunt. Nam Higinus,&alijde vica,& mori- 

busAfricani,verbafacientes,fcriptum reliqueruntinlecto eius matris ftenlis vulgo 

creditasanguem ingcntem vjfumfuiiTecubantem: vnde vociferantibus, qui viderunt, 

indeelapfum coercerinonpotu;iTe.Iraq;hocabAnolis intelIe&o,ipfi,celebratis de 

morefacriricijs,refponderuntfore, vtLiberiex ipfa prodirent. 

£»Blidcis. Aliud admiran^um de Serpente pronuaciat Paufanias . Etenim ,cum inter Arca- 

das , & Eleos magnum exerceretur bellum , & Eleos Arcades valde vrgerent 3 accidit 

forte,vt ingruentibus Arcadibus,mulier infantem finugeftans Eleisfefeobtulerit,a G 

qua, graui impendente periculo, opem implorarfit: intenm illa infantem inprima agri 

parte collocauit. "Irruentibus autem Atcadibus infans ille, Serpens immanis vifus eft, 

quo perterrefa&i regrefli funt . Elei vero , hoc omine hilares ,hoftes infecuti Arca- 

SofoofsGe das£uderunt,&vi<aorjaiiireportarunt. Poftmodum ab Eleis templujn ere&umfuit, 

fi % A- vbiSerpensinimicosinfugamvertit,inqnoGenius, feuDamionnoiiiine, cWttoA^, 

r * ' abeuentu.liberataevrbisnuncupatuseft. 

Demum Hiftoriographi publieat,quod Protho Danicus pugil,&Rex Herculem pu- 

fionenVimitatus , vix fex piibertatis annos menfus, Serpentem mira; magnimdinis, & 

ferocitateinfignemaggrelTuseft,fedfpiculis,obpellisafperit3tem,nihilferien\ibus, 

immiffo in vsntrem ferro , extinxit . Non minoris fortitudinis iudicandum effe Frid- 

# leuummultiexiftimant,quinon folum forticudinis probandae gratia ,fed voluntate 

quoqs acquirendi thefauri du&us, Serpentem corporis robore, & venenatis morfibus 

admodum formidabilem adortus eft, & telis non conferentibus ob cutis duritiem,tan- 

dem perfofla alui molliori parte, eum exanimauit : cum tamen pra?dictus Serpensfpi- H 

riscaudsearborescompleclienseuelleret. 

tn Bft.Fe- Praediftis tanquam coronidem addemus altertum Auguftini Zaratae , qui agens de 

racdp.io. var *i s I rt dorumopinionibus,tradebatipfosfateridUuuiumvniuerfale,exquoob im- 

*~ . * modicamhumiditateminnumeriSerpentesprocreatifuerunt,quigrauibus moleftijs 

humanum genusvexantes,tandemabhominibus omnesinterfe&ifuerunt. Ad finem 

legitur in hiftoria India? Lufitanica?, quod , quando Sol, ob interpofitionem terra: , ita 

opponitar Luna?|Vt illamilluminarenonpoflit,lncolae deficiencem Lunam a Ser- 

pente deuorari arbitrantur : quocirca multas bombardas aduerfus Ca?lum difplodunt, 

tnagnifqs clamoribus totum aerem replent,vt Serpens Lunam dcmittat. Tranfada au- 

tem eelipfi ,ipfiLunam priftinum acquirentem lumen a Serpente euomifatentur. 

SOM- 




Hifti Serp. & Drac. Liber I- $7 

k 

SOMNIA, EORVMQYE 
PFUESAGIA- 

VAMVliS fnperiusrelatumfueritfecusOlympiademAlcxandriMa- 
gni Matrem in lecto iacentem abancillisSerpentem immenfum cu- 
bantemconfpe&umfuiffe: attamenluftinus tradit,qua no6teOlym- Lik.12. 
piasMagnum Alexandrum concepit,fibi per quierem vifam fui(fe 
cum ingenti Serpente volutari'. Nec fomnio decepta eft , namqjma- 
ius opus humana mortalitatevtero geflit 5 dum Alexandrtim virum 
fupra humanam potentiam, magnitudine animi infignitum peperit 

PariterFauftina fibivifaeftinfornnis duos Serpentes } fedex his vnum ferociorem 
& enitirdum Antonium, & Commodu vtero ferretrid autem vita Commodi voluptuofa, Fauftint 
&perniciofa comprobauit: non enim homofuit, fed immanisSerpens,adhumani ge- fomnium. 
fterisinternecionem immiifus. 

Item inhiftoriaIndicalegitur,quodin quadam Regionefupra Cinam,Occidentem rar.^. 
verfus Ccgnico nuncupata Rex olim fedebat, qui per quietem ter yidic infancem ipfum 
monentem,fevelleinvterumeius vxorisingredi:Rex,fomnio vxorinarrato,deinceps 
cum ea cubare noluit. Ideoqj Regina, prseter omnium opinionem, grauida , tra nfaclo 
nouem menfium fpatio ,rilium peperit. Atmater in lucem erfundenshunc filium ab 
Indis X.^QVAappellatuminterijt. Rcferuntq;Indi in ipfo Infantis ortu,duos Ser- 
pentesalatosfupra vim natura? in aere ftantes,aquam fupra infantem proieciffe. 

De vano autem fomnioru pra?fagio , Onerocriti fcribunt , ab a nguibus per quietena 

ab aliquo interremptis, vi&oria fignificari:quapropter legitur apud Suidam op«c 7rtt- 

v&v,** xivrpa, rcov l%Qpaiv AJe*.Nimiru, Serpentes ealcare, ftimuloshoftiumfoluit.Ve- 

rum Artemidorus fcriptum reliquit aliud nugamentu, nempe,per Serpentem ere&um, 

C quoddam bonum praefagium denotari, qui, fi moueatur, & accedat, morbii, & peftem 

portendit, a*grotantibus verft falutem pramunciat . Cardanus autem, qui inhuiufmo- Li.i.de I#- 
di materia affiduum congerronem agit, vifum infomnis Serpentem malum effe pra?di- fom.c.35* 
cat: quandoquidem a Serpentibus occulti,& infidiofi inimici denotantur.Alibi quoqj 
promulgauit, quod Serpens in quiete confpe&us , propter lingua? volubilitatcm , Rhe- 
torem defignat 3 deinde Sacerdotem, quia facer ;EfcuIapio perhibeatur 5 imm6 vatc m, 
quia facerfit Apollini. Ampliusexeodemauthore,anguis infomnio vifuscaoitepu- 
niendufignificat:cumSerpensadinternicionem in capiteca?di foleat,item fugitiuum, 
quoniam latebrasfcmperqua?ritet,&deniquehominem refolutumicum pedibusm- 
greffu non vtatnr , & qui refoluti funt, proficifci non poffunt . HseC, &alias huiusge- 
nerisfabulas exarat Cardanus de anguibus infomnio vifis, quas, nec non alias fimiles 
vnufquifqj pertra&ans anguiumproprietates,imaginari, &componerepoteft. 

t> SIMVLACRA> ET STATVffi. 

MISSO Serpentis jeneifimulacro, quod iuffu Moyfis olim in Deferto 
ere6tum fuit indicans Conftantiam, & Continentiamvquod afpieien* 
tes H^brei a morfi^us anguium fanabantur:cum tamen in'eo nulla vis 
fanandi effet,fedfolus Deus fub conditione infpecti Serpentis asgros 
curaret. Attamen Populus hsebraicus exhtimans fea Serpentefanatu, 
ratufq; aliquid in eo latere diuinitatis,illud fimulacrum venerabatur: 
quapropterfacrapaginain hiftoriaRegum hxchabet. Ipfe difftpauit excelfa,contrimt .. 
fiatuas , confregitq; Serpentem aneum, quemfecerat Moyfes ffiqmdem vfq; ad illud tempus * *^" Q *' 
filij Ifrael adolebant eiincenfum . Hic facra pagina meminit Ezechia* Regis : nam humf- ea ^ ' 
moditempus ab anno quadragefimo exitus de vEgypto fuit annoruni feptingento 
pum viginti feptem: neqjtamen exiftimandum eft eotempore fimuIacrumSerpen- 
th seneiproldoio feroper fuiffe cultum, fed aetatetancCimodo impiorum Regum s nam 

I pij 




$ 8 Vlyffis Aldrouandi 

pij Reges, illud, Moyfis reuerentia, tanquam nobile antiquitatis, & munificentia? diui- 

naj monumentum, iuffuqjDei eonflatum, prodigioq; nobilitatum inta&um relique- ** 

runt :donec Ezechias Rex Sancliiflimusj.&sequiflimusin Hierufalem regnans hunc 

fcandali lapidemfuftulit . Nampoftmodum Ethnici non folum obrationesallatas, 

fed quiahoc animal longeua»fit vita»,fine pedibus f gradiatur, &deponens fene&am 

iuuenefcat, eum fejicem Daemonem appeilarunt , eiq; Ophioni cognominato , veluti 

L.1.R0M& caeterisDijs immolarunt : VndeDo&orEcclefi^AmbrofiusCatteftante Blondo Fla- 

triumph» u k>) vt re*&am in Deum fidem chrifticolis redderet gratiorem , huius Ophionis fimula- 

crumabEthnieis cultum in Mediolanenfi Ecclefia conferuari voltut. Quamobrem 

Lib.$ Mft. non iniuria fcribebat Buga tus, quod in tcmplo D. Ambrofij fupra columnam marmo- 

Medtol. .reamiuxtaaramChrifticrucifixilocatumfuitfimulacriim illiusSerpentisameiafilijs 

IfraeloliminDefertocultumjadditqimeritoiuxta prasdi&um altare fuiffe pofitum; 

cum altiffimi crucis my fterij fy mbolum fuerit. 

Nonnullivolunt,Alciatumadhoc fimulacrum allufifle emblemate quadragefimo 
nono fupra centefimum,vbi magnum anguem iuxta aram depingrr, cum infcriptione. p 
SALVS PVBLICA. HinccultusSerpentuminomnesfereEthmcosdeffeminatuseft. 
Clearchusquidem,referente/£liano,fcripfitfolosArgiuosSerpentcmnon perimere, 
quoniam eum venerarentur. Nihifominus, ex Herodoto, Athenienfes aiebantingen- 
tem anguem arcis cuftodem in ttfmplofuiife obferiiatum . Amplius Iuppiter in multis 
Serpentes Grxciaeiocisfubanguis fimulacrocolebatur.Olimquoq; LituaniSerpentes,&eorum 
wbiculti. ftmulacra venerabanrur:propterea Aneas Syluius agens deEuropa ha;c habet : Primi, 
quos adtj ex Lttuanis, Serpentes colebant. Paierfamiliasfeium quifq; in angulo domus Ser- 
pentem kabuit, cui cibum dedit, ac facrificiumfecit. Hos Hieronymus iujjit omnes interfici^ 
ejr inforo adduffos publice concremari. 

Alijdemumex Antiquis humanacum brutis copulantes,quafdam iconesfigura- 
bant, &pro Dijs colebant: vnde D. Athanafius re£te pronunciabat fimulacra pro Dijs 
conftituta fuilfe,.qujEinnaturadiifimilia erat: nimirumophiocephalos,cynopephalos, 
& onocephalos fcilicet pi&uras habentes caput Serpentis , canis, & afini exhibebant 
adorandas. Quid plura ? non folum Serpentes paifim ab Ethnicis erant culti,fed etiam r 
pro Genijs locorum habiti , quia omnibus myfterijs ipfos interefle opinabantur . Im- 
Anguespi- moa( j conc jli an damalicuiloco reuerentiam,fimulacra anguium pingebantrquem- 
Bi adcon- a( } mo( l um hodiecrucisfimulacroChrifticolaj vtuntur. Itaqjhuc procuidubio refpe- 
ciliandam x j t p oeta f at yricus, quando fi cecinit. 
loco reue* m „ .. yfa ^eto quifquam faxit oletum, 

ienttam. Pinge duos angues,pueri,facer eftlecus, cxtra 

Meite. 
^ f Prseterea it onibus etiam aliorum Dcorum, fimulacra anguiu addere folebant : qua- 
om.i. /- p rQ p ter Rauifias Textor Saturni currum abanguibus tra&um pingebat:Dea?Opis 
™ ' imagininonmodoLeonum,fedSerpentumquoq;firaulacraadiungebanr. Inlunonis 

Simulacra dextracaputSerpentispingebant, vt fupcrius etiam innuimus. PaufaniasinRegione 
anguiuad- Attica defcribebat Mineruam in curru a nocluis tradto armaram ,cum4cone capitis 
ditaDearft Mednfas in pec"tore , galea cum fphinge.reclam , haftam manu ftringentem , cuius pars 
fimulacris. poftremaab angue circumdabaturjfocteadfignificandam vigilarKiam; quamDifci- „ 
plinasexpoftularefolent. H 

Iteiti IuliusCamillus in Ida?a theatri ad defignandam Difcordiam ,& reru viciflnu- 
dines,duos Serpetes inter fe dimicantes in porta Martis eifigiatos fuiife fatetur.Pariter 
1?lutarchusobferuauitapiidOraculumDelphicumSerpentisfimulacrumfolerecofpi- 
Serpes tri- ci,quiad fingularecertamen Apollinem prouocarevidebatur. Alijpedibus fimula- 
€eps \>enh CriApollinis tricipitemmagnitudinis jmmeofae Serpentem fubijciebant,alludentes 
dnuUcru adprudentiamSerpentiattributam,qua3nonfolumpr£Efentiaexamiuat,fedetiamfu- 
ApoUinis. lura fneditatur. Tuxta illud. 

jQu/t funt^qUA fuerint , qua mox ventura trahuntur. 

Circa Mercurij virgam,quam caduceum appellant,duorum anguium inuoluto- 

rum fimulacrum pingebant,quorum prime partes,preifis ofculis,ambitum circuli iun- 

gebant 5 multiq ; affirmant fimula crum h©c minas,& pacem oftentafte: cum plcrifq, in 

locis Serpentis effigies pro bello 5 & funefta clade vfurpetur 5 deinde olculumpacis , & 

con- 



> Hift. Scrp. & Drac. Liber 1 . 99 

A concordiaeindicium eftevidetur. Hanc autem Mercurijvirgam anguiiim fmuilacro VitgrLj 
cxornarunt, velquia Mercurius obiter inuentos duos angues interfe pugnantes , vir- Mercurij 
.«ra appofita,conciliauerit,[vtetiamfuperius fuitexaratum,autquia,roferente Phnio, cur Serpe- 
multiangues,aliquandoin globum amice adftri£ti,&complicatidc"iugorum vcrtici- tibuserna- 
busadimaperuoluantur:quemadmodumcoiumgit in^thiopia , vbitanta anguium ^» 
vis,conuenit,&conuoluituringirum,vtintuentibus montisfpeciem reddar . Hinc 
gentes caduceum anguium circumdatactfigicin pacis argumentum fobricarunt. 

Amplius falubritatis Deum ;£fculapium Vcteres omnes tam gra?ci,quam latini pin- 
gebantj velfculpebant cu firnulacroSerpentiscrura JSfculapijcauda implicantis $ praj- 
tcrquam in templo Epidauri, vbi folum anguis fimulacrum fub nomine Jbfculapij cole- 
" batur.Etenim £fculapius olim egregiusmedicus Diane precibus Hyppolirum ab equis 
difcerptum varijsprzefidijs in vitam reuocans , bilem in louis pectore concitauit, aquo 
poftea fulmine percuiTus , poft obitum , Deus fub effigie Serpentis habitus , & diuinis 
honoribuscumulatuseft. ImmofubeademSerpentis fpecie,ConfulibusQuintoFa- 
B bio,& Iunio Bruto, Romam fuit adue&us, vt, peftilentia ciauante, Romani liberaren- 
tur. De quo loquitur Ouidkis hunc in modum. 

Cum Deus i* fomnis opifcr conflflerevifus Li.iz.Me- 

Ante tuum Romane torum ,fed qualis in ade tamor* 

Iffe foiet ,baeulumq; tencns agrefle flnifira, 

Cxfariem longa dcxtra deduccre barba : 

Et placido tales emittere peclore vgces. 

Pone metus ,vcniam, ftmulacraq; noftra relinquam, 

Munc modo Serpentem , baculum qui nexibus a?nbit t 

Terfpice, ejr vfq; nota, vifum vt cogmfcere pojfis : 

Yertar in bune ,fed maior ero ,tantufq; vidcbor, 

Jn quantum verti caieflia corpore peffunt. 

ixtempto cum vocc Deus , cum voce Deoqi 

Somnus abit ,/omniq; fugam lux alma fecitta efl„ 
C Poflcra fydereos aurorafugauerat igves , 

Jncerti quid agant proceres , ad templa petftp 

Conueniunt operoft Dei , quaq; ipfe morari 

Sede velit ,ftgnis steleflibus indicet , erant. 

Vix bene defterant cum iuflis aureus altis 

Jn Serpente Deus pr&nunciaflbiU mouit, 

Aduentuq-yfuo ,flg»umq; , arafq; ,forefq; 

Marmoreumq; foium ,fafligiaq; aurea mouit, 

VetJoribufq; tenus media fubiimis in ade 

Conflitit,atq; ocules circumtulit igne micanics* 

Territa turba pauet,*ognouit numina caflus 

Luin&us vitta crines albente Sacerdos 

LnDeus efl,Deus eft,animis iinguifq;fauete> 

Jluifquis adeft, dixit. 
D Idcirco Romani,recuperata fanitate,hunc Serpentem iudicarunt dignum , cui setenu 
deccrncrenturhonoresj&jproptcrea inlnfulaTiberisampliflfimum ,& fumptuofum 
illierexerunt templu , quamhiftoriamelegantiinmeprofequitur Ouidius 3 dum eanit. 

Jamq; eaput rerum , Romanam intrauerat 6rbem t 

Erigitur Serpens fummoq; accliuia malo 

Colla mouet fedefq;flbi circumfpicit aptas. 

Scinditur in geminas partes cireumfluus amnis > 

Jnfula nomen habet , Uterumq; aparte duorum 

Forrigit tqttales media tellure lacertos. 

JJuc fc ck Latia pinu Phcebcius anguis 

C»ntulit,& finem ,/pecie calefle refumptaf 

Luciibusrmpofuit,venitq;falutifervrbi.^ 
HuncSerpentempoftmodumnonnuiiiaD.Sylueftro cxf;rt&um,&diffipatum fuiffe 
arbitrantur. Vetum Romani tali numinc carerenolentes, fimulacrum Serpentis afpc- 

l z t&u 



ioo Vlyffis Aldrouandi 

Ctu terribileex ligno,aliaue materia fabrefa&umin remotofpecu colendnm pofue- g y 
r unr,vbi ad tempora vfq; Honorij Imperatoris manfit. Tunc enim rurfus per fandtum 
Monachum impoftura dtte&a, & deftru&a Romani auito Deoprorfus carucrunt. 
Jnlib illu- Gabriei etiam Simeon meminit cuiufdam marmoris,quod Lugduni confpicatus eft, 
(irat ' an- * ncl " us uipenori parte hurhani capitis erateffigies in reliquo marmorc fimulacrum 
tiq. ' f/I/ -.Serpentis s cumlitterisinfculptis. DEO INVICTO MITHIR SECVNDINVS DAT. 
tapb Ideoqscxfimulacro anguis,colligithocmarmor in monumentum ^fculapijcselatum 

fuiffe. In quorum cottrnmationem fcribit Paufanias penes Corinthum fuiffe ciuitatem, 
inqua celeberrimii j£fculapij templumvifebatur,varijs,&pulcherrimis ftatuisorna- 
tum: inter quas vna fupra Serpentem fedebat , quam effe matrem Arati iEfculapij filij 
putabant.Rurfus in quadam Bajotia? fpelunca, ex qua fluuius Ericinus originem ducit, 
eodem Paufania tcfte, confpiciebanturquxdam fimulacra manibus tenentia virgas. 
Serpeutibus irnplicatas. Ho?c autem fimulacra itfculapium, & Higeiam eius filiam re- 
pra?fentaremuluarbitrabantur. 
* Hic autem ritus adorandi angues, eorumq; fimulacra, ad Indicas vfqj Regiones pe- P 

, j i- netrauit. Etenim,exhiftoria IndiasLufitanica? ,Incolae Ormuz Serpentes,&vaccas 
. magna vcneratione profequuntur, eorumq,- fimulacra magnifaciunt. Item Rex Cale- 

chuti tanti Serpentes facit, vt non minus acerba morte homicidam,quam anguis per- 
ti o c 10 cuur ° rcma ^ c ' at: ' rnrno prohisanimalibus mapaliafabricaricurat, neabiniurijsaeris 
' Ledantur. fiqu'idem,ex ^Eliano, gentes Indicae diuina numina a Caelo delapfa Serpentes 
e(fearbitrantur,cumleui i£iu demorfis celerem nccem afferant. Smiliter Auguftinus 
Lib.i.hijl. Zaratememinit habitantium fub lineaa?quino£tiali,quiin templis multaSerpentum 
perac.iL. iimulacra adorant.Irem Balbus in Itinerario in Indiam orientalcm memorat nonnullas 
nationes ,qu3efimulacrum Serpentis venerantur . Dcmum IdolumMexicanorum in 
Lib.^.bift. ligno cselatum forma humana in fella , habet vtrimqj baculum capiteSerpentino pras- 
Jnd.occid. minentem, &addextramfulcrumquoddamanguiformeconfpicitur. 
cap.y. Praster fimulacra ab Antiquis diuina habira jinalijsetiam Serpentes confpici fole- 

bantt proptereaquod, exPaufania,in arce Athenarum imagoHerculis Serpentes fuf- 
focantisvifebatur. In fcuto eiufdem Heroiscentumanguespi6h eflefcrebantur: vndc Q 
Virgilius vcrba faciensde Auentino fic canebat. . 
L.-j.«s£ne- ■ ■ ■■ clypeoq; Infigne pater num 

tc *' Centum angues , cinttamq> gerit Serpentihtts bjdram» 

Tar.i.Ico. Ripa etiam ad indicandum Solem ,pinxitiuuenem aurt l is capillis comatum ,pedi- 
bus calcantem confoflfum telis anguem , alludens ad fabulam Pythonis , de qua fupra 
egimus, Plutarchus in Ubro de Ifide , & Ofyride fcriptum reliquit , Homopoli fimUla- 
crumTyphonis videri nimirum equumfluuiatilenijcui infiftitaccipiterScrpentem im- 
pugnans : nam per equum demonftrabant Typhonem, per accipitrcm vim 9 & princi- 
patum, quem violenter fibi comparauit. 
Lib./^.Hie- Goropius,&rpfe pingit fimtilacrumHarpocratis, quale apudBotios,&ca?ter©s 
rogl. i€gyptios videbatur,nempe pufionem,indice ori appofito, filentium indicantem, 

cumlunula in fronte, aurc in fincipite,& Serpente inoccipite. Serpensigiturinhofi 
Serpens in fimulacropingebatur,quiaquotannis,depofitovetetifpolio,recens natusvidcatur: 
fimulacro vttacitedenotetnr humanajcontemplationi tales ineffe vircs , vt quicquid innobis H 
Harpocra v eteriseft,excutipoflit,vtnoua rurfus vitafuecedat. NequeenimHarpocratestan'- 
<&• tummodopuereftjfedetiam monitisfuis obtemperantese fenibuspuerosreddit,& 

priftino reftituit vigori : idqj maximc quando terrenis , & mortalibusnegle<5tisrebus> 
homines seternis,&nunquam feniointerituristotiadhaerent. 

Tandem inScptentrionali tabula Olaimagnipingunturpaftores cum Serpentibus 

depugnantcs,vtgregcmabillis tueantur. AmpliusfimulacrotriiimSerpentum Afia 

denotatur: quemadrnodum Ibis i£gyptum , Elephantus Africam,QiniculusHifpa- 

niam , & Equus Italiam fignificat, de quibus omnibus fuo loco a&um fuit: quapropter 

obcopiamhorumanimalium in Afia verfantium>vulgodicifokt. £uidmaliakAjia? 

velutidicitur, obmonftrorum copiam,. Qttid 'noui ab Africa? 

par i.Jco. Infunerad repr«fentandamDemocratia,Ripadepinxitmulieremsetatis virilis,fini- 

Democra ftra multos Serpentes fimul iundos ftringentem,qui Serpentes in hoc fimulacro duo fi* 

tisfmula- gniricare poflfunt $ ( pryiid gubemationem plebis noa raulti faciendam eife,cumglo- 

erum. riam a 



HifLSerp.&DracLiberL ioi 

A riamj & honorem nonrefpiciar,imm6fimilemSerpentlbus,quihumi gradientes (e(c 
attollere non poffunt: fecundo naturamplebis,quze vt plurimumpeius confilium eli- 
gere folet . In fimulacro Logica?, ex eodem Ripa ,confpicitiir figura Serpentis : fiqui- ?■#•*'***• 
dem effigiat in dextra iuuenis pallefcentis fafciculum florum hac infcriptionc corona- Logica fi 
tum. VBRYM, ET FALSVM. infiniftraveroSerpentem: quandoquidcmSerpens ™ulfavu. 
defignatprudetiaminhacdifciplina valde neceffariam,.vtveritasafalfiratediftingui Lococit. 
pOmt.tInfimulacroMedicina?,apudRipam,obferuatur mulierstatis adulra?, iauro co- M ee ft c j# a 
ronata, dextra gallu,& finiftra baculd nodofum Serpente circiidatum tenes: quoniam j 
Serpens,&gallusindicat vigilatiamiUisfummopere ncceffariam,quimederi volunt. 

AlioqtlinSalusfigurabaturab Antiquis, vt retulit Gyraldus,mulicbri forma info- L ^ n &' Im 
Jio fedens , & pateram tenens fecus aram , in qua fimulacrum Serpeiuis irmoluti , ca- Par ' Ice r 
putqueattollentis confpiciebatur. In fimulacro etiam Confcientia? Ripa figuram an- Con r c ) e „_'_ 
guisponit,dumcxhibeticonemmulieriselegantiformaconfpicabilis, nudarope&o- t - nIma „ 
re,cuius regionem cordis mordct Serpens : vc oftenderet ftimuium , qui animam pec- 
B cantiscontinuofauciat. Ide6q;adrem optimecanebat Lucanus. Lib.j, 

Heu quantum miferis pcena mens confcia donat. 
Similiterpro Angorepingiturhomo mclancholicus vtraq;manu pe&us dilatans,& 
Serpentum corona cinclus : cum Serpentes homimbus nil nifi xrumnas , & calainita- 
tes afferant . 

Caeteru fi ad virtutes, & viria fermo nofter dirigatur: in his fere omnibus delinean- 
dis, Ripa Serpentisfimulacro vtitur. Primirus in defigoanda Caftitate, muiierem ve- Caftitatif 
ftibUs albis indutam,columna; adha»rentem ,pedibufq; Serpentcm mortuum calcan- ^oti, 
temefhgiat: Serpensenimhoc inlococoncupifcentiam aflidue nos affliftamem de- 
raonftrat. Verumadmanifeftandumcorporisroburprudetnia;animicopulatum,Ri- Ima g° r0 ~ 
pa figurat mulierem armatam , & in dextra nudum enfem , circa quem anguisreuolu- ^oris cor- 
tus confpicitur : etenim enfis corporis fortitudinem , &Serpens prudentiam , & animi p 0ret ' 
virtutem oftentat. 

Pariter in defcribenda recla Iuftitia,qua3 neq; precibus, neq; amicitia, neq; odio fle- Lufrtttare- 
C clatur, eftigiat mulierem nudato enfe, corona regali redimitam , eum bilancibus, vna fig ura 
cum cane amicitiarrt indicante,& cum Serpente,qui odium fignificat.Item in reprefen- H ualts ' 
tandoIudice,delinearhominemfenemfedentem,cum virgaanguecircumdatainma- Iudicis fi. 
nu dextra: fiquidem ,ex mente Ariftotelis,Iudices non funt eligendi iuuenes : cum in mulacru. 
atfatefimili,neq;experientiajneq;affecl:uummoderatio vigeant,virga indicat domi- L.^.Topic. 
nium ludicis erga Reos,& Serpens prudentiam, quse in ferendo iudicio defideratur. In Concordia 
fimulacro Concordia* militaris depingitur a Ripa m-ulier armata multos pertractas an- m ilitaris 
gues; vt notumfithanc effearmis munitam ad tutelam ,nec non ad nocendu veneno, quom.pur- 
quodabirafubminiftrarifolet.Simulacrumquoq;Eled:ionisnoncaretfiguraSerpen- „ atur% 
tis: quoniam Ripa pingit niulierem venerandi afpe£tus ornatam torqueaurea , ex qua EletJknis 
eordiseffigiesdependet,cumhacinfcriptione. ViRTVTEM ELIGO. deindeaddic firmlacru. 
iconemSerpentis,quivitiumproba;operationiaduerfariumdenotat. Atprofimula- simuUc r 



crobona3operationis,Ripa figurauit hominemamaranthicorona redimitum arma- y mz 
tum,&hafta ferientem anguem : vt omnibus manifeftaret,homini virtute pra»dito af- rat i 9n f s 
ry fiduecum vitijs belligerandum effe: nam hoc iu loco , anguis fimulacro , vitium_-» j e 



indicatur . 

Eadem rationedelineatContemptum voIuptatum,dum pingit hominem lauro co- Conteptus- 
ronatum cum anguibus praeliantem; nam Serpentes voluptatum , & vitiorum fymbo- V°luptatM^ 
la effe perhibentur . Immo ad exprimendam Intelligentiam, Ripa mulierem veftibus ln teliigen. 
auratis amicram cffigiauit, cum fphasra in dextra, & Serpente in leua: figura enim Ser- ti<efimul&~ 
pentishicpiclia, nobisinfinuatjquodadresfublimcsintelligendas,oportet priusmo- HWMfc 
reSerpentis,humiferpere nimirum rerumad fublunaria fpe&anrium principia ap- 
prehendere, antequam «d cseleftium intelligentiamaccedendumiit . 

Expofitis virtutum fimulacris,rationi confonumeft,vt advitiorum icones pon- 
derandas properemus ; in quibus etiam Serpentum figuras licet intueri. Etenim Lnpart. 2> 
Ripa , in exprimenda Peccati figura,delineat iuuenem nudum,ca?cum, &Serpente Im». 
cinclum caai Serpens fit Diaboli fymbolum , qui in dies humanum genus varijs Peccati ^ 
jrexat tentameatis . At defcendentes ad ^itia in fpecie \ prima facie incidemus i*ra- 

I 3 infrau- 



io2 Vlyffis Aldrouandi 

Frattdis i n ft audem , qua» defcribitur aBoccacio faciehominis iufti, & reliquo corpore angui- 1 
Imago, novarijsmaculis, &coloribusdiftin&o. Eadem facie cxhibetur etiamfrausaDantc 
tn fuo Inferno,nam homo fraudoientus,fccundum facicm, benigna vcrba femper pro- 
fert: cum in reliquo corpore Serpentinum virus abfcondat . Propterea Ripa in figni- 
ficando Dolo , pinxit hominem cumharais in dextra , & cum Serpente inter flores , ita 
finiftra fiquidem fraudator hamis te&is , nempe blandkijs homines fimplices inefcans 
adfuatradit defideriajfalciculus autem florumcumanguedenotatfimulatum boni- 
tatisodorem ,quipoftea virusSerpentinumexhalat. Casterum pro intelligcntia vi- 
InuidU,& tij Inmdia?, & Obtrc&ationis , quod in dies latius fcrpit , & lethalius redditur,Ripa fi- 
cbtrecfatio guratanum macramliuidicoloris,cuiusfiniftr3mmammammoidet Serpens. Meri- 
nisvitiu. to pingitur macra ad mentem Horatij canentis. 
InJEpift. Inuidus altcrius macrefcit rebus epimis. 

Anguis autem fignificat illud venenum ,quo cor Inuidi in dies magis , atqj magis affi- 
citur,iuxtaillud. 

Liuor edax fatuos mukvs , animofq; malignos f 

Concitat, &fiultos pungit finefine proteruos. 
Nafcitur inuidix, telum, quod liuida corda 
Parturit,& multos nufquam finit ejfe quietos, 
Duceris inuidia, quedego te poffideo plus: 
Aut mihifunt plures nur/r,m,feu maior accrutts 
Kerum ; vel mihi quodplures redduntur honores. 
Infidtato- p ro i n {^i 3t ore, delineatur mulier armata, galea vulpina te&a, cum pugione in manu, 
risfimula- & $ er p ente f ecus pcdes:nam a Serpente homo infidiofus fignificatur.Pariter in defcri- 
crum. fcenda Difcordia effigiatur mulier inftar Furiae infernalis , nempepaffis capillis , inter 
Difcordix q UOS va rij Serpentes confpiciuntur : quandoquidera ab anguibus praua? indicantur 
ftmulacru. co oitationes,quas Difcordia parerefolet* Immdadfignificandum Adultcrium , Ri- 
Part.i.Icc, pavtituriconeSerpentis:dum exhibet pi<5turam iuuenis fedentis fumptuofis vefti- 
Adulteru mentis induti cum murena , & Serpente : quoniam ex his animantibus fimul iun&is, 
lcon. ' Bafilius adulterium indicare videtur : prasterquamquod ^Egyptij ex congreffu Mure- Q 
nx , & Serpentis collegcrunt horum animalium fimulacrum ,ad adulterium hierogly- 
Humani phicedemonftrandum ,e(Teperidoneum. Itemin fignificandohumanoappetitu, Ri- 
appttitus pa pinxit Serpentcm mordentem calcaneum mulieris gradientis : fiquidem pedes* 
fimulacru. & potitfimum calcanei pro hieroglyphico mundanae cupiditatis monftrantur: quocir- 
ca SeruatornofterChriftus,antequamcrucispatibulum fubiret , pedcs difcipulorum 
abiucre voluit , vt illos purificaret , & a terrenis affe&ibus fegrcgaret : non immerito 
igitur Deus in GenefidixitSerpcnti:tucaIcaneo eiusinfidiastendes. Infuper pro In- 
gratitudineexhibetur piclura mulieris indutae veftibus ferruginei coloris,qu* Serpcn- 
tem linu fouet : cum Serpens accepti benefieij immcmor , benefa&ori venenum com- 
municare foleat : ideo de vitiolngratitudinis leguntur hasc carmina ; quae quoniam 
j.^ rA £ *' fcitu digna eflfe videntur, non piguit illa recitare. 
mntsjigH- Efifatuus,qki muttapetit,femperq\ repofcit 

r *' Opcium alterius, & negat ipfe vices. 

J$ui fibi vult fieri quicquam , debebit honeres H 

Beddere , & aquiualens munus amicitia. 
gui capiti alterius ^curasymagnojqi labores 

Imponit ,pretium conferat illefimul. 
Dedecus efi ingens,fi quis bene facld labtris 

Accipit ,• aqttales denegat atq; vices. 
£ui cupit ex aliqua lucrum nancifcier arte: 

Hoc fibi prvponat, mentcq; confiituat, 
JEroget impenfas,nec rebus farcat auaris; 
Sifaltem laudem pofcat habere bonam. 
Etfi pracipms acquirere tentat honoresi 
Munificus, blandnsjfitpius, atq; bonus. 
gui bene cwtentus fatto nequit cjfe labore t 
J2uem modico fretio folutre habere potejf. 



Hift. Serj* Sc Drac. Liber I. i 03 

fi Non indignetur, fibi fit quxrimonia nulla, 

Si labor, & meritum forte negetur ei. 
gui petit alterius operas, benefacla, labores, 

Ingenioq-,firui:munera rurfus agat. 
Verkm a priuatis liceat defcendere rebus; 

Ingratasvrbes commemorare fimul. 
Soma quid ingrata quondam impietate Camillum 

Tratfafti, pro te quifera bella tulitf 
Tu procul emeritum pepulifii ex vrbe Camillum, 

Qup duce fregifii Gallica cafira tamen. 
Attica terraferox pepulifii tngrata Solonem 

Jgui ftatuit leges, & bona iura tibi. 
Pro merito ingenti, pro fudore, atq; labore . 

Exiiium dederas Attica terra vim. w 

j$ Nec taceo ingratos aufus, qiibd Sparta Lycurgum 

Latorem legum pellis ab arce tua. 
Scipio, quifuerat patric feruator honefius, 
Ingratam patriam fenfit, & ille fuam. 
Ad finem, omnia vitiorum genera coronat Harrefis , qua? nil alaid eft , fecundum D. ^ib.^fen 
Thomam, nifi error intelle&us, cui voluntas obftinateadhaeret c irca id, quodcreden- tent ' 
dumeft. Itaq;prohacindicandaeffigiaturaRipaanushorndi afpe&us, cumlibroin g& ■ yf 
dextra manu, ex quo Serpentes egred» videntur: vt falfa demonftretur do<5trina,ex qua Yp . 

poftmodumprauxfententise,tanquamvenenofiSerpcntesadnocendum huraanoge- / " 
ncricmergunt. 

Deftatuis,narratContarenus inlibrodeAntiquitatibusRomanis,confpici inVi- 
ridario^/»^rf,nuneupatoLaocoontis Troiani, & filiorum, cum Serpentibus fta* Laocoontis 
tuam, quam omnium pulcherrimam multi ftatuarie profeftbres effe teftificantur: fiqui- fiatua. 
demhorum,altcrfpirarcanimam,aItereximio premi dolore,tertms,ver6 erga duos 
q mifericordiam exercerevidetur. Plinius etiam inPalatio Titi,opus hoc antiquiflj- Lib. 3*, 
mumLaocoontis merito cazteris anteponendum confpicatus eft : ideoinhancLao- cap.5. 
coontis ftatuam extat pulcherrimum hexaftichon in opere Ioannis Pauli Vbaldini hu- 
ius tenoris . 

Audax ingenium fabri certare Minerua 

Pofiet, & impune vincere, fculpfit opm. 
Laocoonta feris gemina cum prole colubris 

Depafium, Ufe terna trophaa Dea. 
Vt cum Uta fuos panas dare cerneret hofies, 
Vincere y non vinci crederet arte fabri. 
Iterum in Viridario Beluedere nuncupato fupca Palatium Summi Pontiflcis vifitur 
ihtua Apollinisintegri, cum pharetra collo appenf a ,& arcufrado,manu dextra adha^- 
renstruncomarmoreojcircaquemSerpens reuolutusapparet. Rurfus Romann vinea Statuac^ 
CardinalisdeCarpOj&potiflimum fupraianuam viridarijconfpicitur magnuro Me-/wV Me- 
p dufEC3put,intercuiuscrinesvari)Serpentes videntur. IteminPalatioFarnefiorum dufie. 
pulcherrimas vifunturftatua?,nimirumftatuaMercurijmanu finiftra geftans bacillum, 
cum duobus Serpentibus . Item Serpens , & Lco mordentes coruum ; & demum Ser- 
pensin cauatoarboristruncobibens:ibidem etiamegregia Aefculapijftatua ,cum_j AefcuUpu 
Serpentevidetur. AmpliusRom£EinajdibusIoannisBaptifta;GallettiOeconomi,Iuhj r^tua 
Tertij Pontificis Maximi , licet varias obferuare ftatuas , inter quas eft caelatum mar- J 
mor referens Aefculapium ,cum magnoangue in manu dextra : ibidem vifitur ftatua 
mulierjs, quas finiftra manu alium Serpentem magnum ftringit ; hanc efle vxorem Ae- 
fcula pij, vel fimulacrum Medicinse multi a rbitrantur : fupra Serpentem x^efculapij, ta- 




dario eiufdem domus,vifitur magna,& infignis Ac fculapij ftatua,cuSerpente in ftniftra 
jnanu; ibidlapud hanc licetconfpicari aha pueltaeftatuam ,cuiusfiniftnim brachium 
Serpcns «ite wnpte&itur, V 5 VS 



io4 



Vlyffis Aldrouandi 



u.l 




t.^.t.De- 

tad. 

li.i.dc-t 

quadrup. 
digit, ouip. 



£ib.$.cap. 



toleum de 
terfetibus. 

¥odagr& 

pmeditis 

Cinis Ser- 
pentis ad 

quii. 

Strumam 
vemedium. 



€ib. if. 
Cor Serpe- 
tisadquid. 
Secur. 



V SVS IN CIBIS- 

V B L I C A V I T Hcrodotus Troglodycas, & ^thiopes Serpentibus, 
alijfq; huius genens reptilibus vefci. Quamobrem non iniuriafcripfft 
Alianus Troglodytas effe gentes anguibus formidolofas j quippe qua? 
eorum carmbusvefcantur. Candasietiam populi, vtrecitat Plinius, 
qui appellanturophiophagi^Serpentes comedunt:vnde pofteatale 
cognomentum fibi vindicarunt.Immo Solinus narrat Arabas,quibus 
afpervi£cus eftjcarnibusanguinisfumpcuofasc^nasparare.VcomictamusIndicasRe- 
giones, in quibus,exScaligero>mulr£ESerpencfifpecies efculenra:inueniuncur. Quo- 
cirea PecrusMarcyrSerpeces q\iofdam apud Indosin lautirijs epularii haberi memorat: 
deindeaddirhosappellariluannas:propcerea aduercendum efthancfpeciemanguium 
ad lacercorum genus reiducendam elfe , de quibus in Hiftoria Quadrupedum Digiraco- F 
rum vbertim egimus . Habemus quidem in hiftoria nauigacionis in Brafiliam ,quod 
Incola? grandeshabent Serpences craffitudinem humani brachij aemulantes , quorum 
caro valde infipidaeft : illam tamen , moreanguillarum , fruftacim concidunt , &opi- 
pare inftru&am, incer alios epularum apparacus reponunc . In Cuba , efus Serpenrum 
icafuauisrepucacur, vcfoliRegesanguibusin mftru&aepularummagnificeritia vtan- 
tur, fi verifatem faffus eft iElianus. Noftra etiam xcate nouimus homines, qui Serpen- 
tibus,capice, &cauda abfciffis, abiectifqueinceraueis ,ranquam fuauiffima vicuiicar- 
nevefcancur. 

VSVS IN MEDICINA. 

ON parum vrilitacts medicrna? allacurus eft Serpens. Verumante- 
quam inmedicamentisadhibeatU:-, diligeter preparanduseft.Inlibro G 
igiturmanufcripto "cui'ufdamInnaminati,Serpentis fanguis,trucato 
: capite,& cauda, vafe vitreocolligendus, &feruandus eft: deindeab- 
latis interaneis,ritu anguiliarum ,deglubitur, pellifq^ fupra lignum 
pofita exiccaturjckcarnes diligcnter lota?,inolIa ctim duabus vini 
tpartibus coquunturjiureqjcum aromatibuscondito, laudanrur inlepra , omni gene- 
refcabiei,epilepfia, & furditate. Qnarnuis Auicennas agensde medtcamentis adle- 
pramattinentibusjcommendet potms oleum, in quo Serpentes poriffimum nigri,& 
decorticatiincodifuerintcummodicoacetijaquxthapfi^, & radicedracuncult. 

Alibi autem ldem auchoroleumdeSerpencibus defcribens ,coquic Serpencesni- 
grosinoleo fefami>tenroigne,doneccaro ab offibusfeparecur . Poftea,in cutede- 
tergenda,&auferendaimpetig!neilludfumrnoperepra;dicar. Alijcumfioribusherbas 
paralyfis Serpences in oleo communi decoquuncj & hoc cauquam mfigni medicamen- 
tojinpodagrafcelicicer vcuncur. Alioquinplacearitis in paralyfi potiusSerpentemru- 
fum,quamaliudSerpentisgenusadhibet PliniusfurfituScrpentis inucterati.inmen- H 
fibus prouocandis vtitur. Cinis etiam Serpentis combtifticum fale mifcctur,&ad 
fnentem Plinij,cum rofaceo, in concrariam aurem infunditur , vt dolor dentium fede^ 
tur. Prxdic^umcineremOlausMagnusinfiftuIisfanandisfummoperemagnificat.Ni- 
colausMyrepfus Serpentes inolla concremat,&cinere cum asquali portione fxnu 
grzeei>& mellis Attici mixto, ftrumis mederur.Demum, referente Phnio, baculus, quo 
ranaabanoueexculfafit,parturientes adiuuat. Sednotandum efthicaliquempotms 
Serpencem aquacilem mcelligendum e{fe,cum rana in aquis fere femper verfetur. 

Modofiadvirtutes medicas fingUlarum partiumSerpenris accedamus. Inprimis 
PliniusoculumdcxttumSerpentis,adepiphoras, nempe adoculorum inflammatio- 
ncs cum humoris copia, vtiliter alligat : dummodd Serpens viuus dimittatur . Ex eo- 
demauthore , cor anguisfimordeatur , aut alligetur , in odontalgia eftkax elfe perhi- 
betur. Itemiecurhuiusauimalisfiquisdcguftaueritjdeincepsanullo Serpente la?de* 
tur. Felquoqi fui§ non caret virtutibus: nam Paulus Venecus promulgat 9 in Prou.in- 

cia 




Hift.Serp8cDrac.LiberL 10$ 

A eia ^drdidmMot earo vendi pretiojcum demorfos a.cane rabido fanet,& mulier partus Felanguitt 
thfficultate laborans , deguftato huius fellis tantillo , facile enitatur , nec non pacicns 
toemorrhoidas, fa&o exhocfellelinimento,paucos poftdiesliberetur.Exta Serpentfi Bemcrrhoi 
aduerfus omnium Scrpentum i&us impofita,mirandum in modum valere Pljnius opi- dum yeme- 
tiatur. Sanguinemetiam, ex libro manufcripto Innominati, pluris, quam balfamum, dium. 
faciendumeifearbitramur: quandoquidem pallidalabiaeolinitarubicunda reddun- . 

tUr,facies hocperuncla nullamcontrahit maculam; deinde dentibus eodcm perli- * •? , 

nitis, omnis gingiuarumfctor aufertur. Succeduntpinguedinis vurutes : hac enim &" . , 
cum oleo mfxta Piinius ftrumis medetur . Matthiolus hanc cum vnguentis ad luem V n Va ~ 
gallicam expugnandam fpeclantibus permifcet . Ex fcriptisInnorninari,aruinaSer- 
pentis cum butyro Maij in olla probe vitreata,& pafta obducla ne quidquam exptret, Pinguedo, 
reponituripoftealentoigne, fpatiohorarumMuodecim coquitur,pannoq: lineo per- 
co!atur,deinde invafculisatrrcis,velargenteisclauditur, nequicquamexhalec :nam 
adannosvfq5quadraginta,adpodagram,&paralyfimefrlcaxconferuatur. Huncet- P° da £ rA & 

B iam adipem Plinius ad difruptas oculorum paries cum jerugine mifcet:cui adftipulatur Paral Jp u 
QuintusSerenus , dum canit. remeatum. 

Anguibus ereptos adipes arugine mifie : 
ffi poterunt ruptas oculorum iungere partes. 
Tandem ad fterilitatem ob partus noxam , non folum Plinius , fcd ctiam Hippocrates ln1ib*ae-j 
huncadipemcommendant,fieocumfelletaurimixtopefTi imbuantu;. Poftmodum ft' ri '~ 
excarnibus Serpentinisvtilitatem immenfam percipiendameftefatecur Porra : dum l**$»Ptyt* 
perpendensanguinas exuuiascolligit ex hacfignatura cames horum animalium ad <^/w2. 
mundandam,&detergendamhumanamcutim valere:in cibisenim fumptxcun&as <:arncsr,n,- 
corporis fuperfluitates ad fuperficiem pellunc,iuuentutcmconferuant,&alopecia?, guium ad 
necnonlepratmedentur. lepram. 

Auicennas vero , in detergenda lepra , has carnes inhumat , donec vermes ab illis 
enafcantur : poftmodum vnacum vermibus illas exficcat, & drachmam huius pulueris Z. Unftit. 
tum fyrupo de melle , leprofo exhibet . Immo his carnibus , elephantiafi , & ftrumis chirurg. 

£ Tagautius medetur. Amplius fecundum alios, vfu carnis anguium, more auguillarum, Li.5. I J hyt, 
lendes auferjuntur.Item prsedi&as carnes ad vulnera , & incifos neruos admodum con- cap. 1 2 . 
ferre, ex fignatura, Porta atteftatur : quandoquidem Serpentes diife&i breui temporis 
fpatio, & facili negotio coalefcunt . Li, 2 ,Eupa r 

Cseterum inter alias anguium partes, fpolium in varijs affe&ionibus infignem vide- r ift- 
turhaberepra?rogatiuam:namprimumGalenus fene&amanguinam combuftam,& rart.i.An 
iilitam ad cafum pilorum conducere autumat. Hinc forte Timotheus, ad prohibcdum ^n.c^. 
capillorumdefluuium,didicitfene&amanguium comburere,eaque,cum axungia^ P*r*.%^Ar^ 
mixta caput inungere. In atfe&ibus oculorum, ha?cSerpentum membrana, fed potif- can c % 3» 
fimutn viperina commendatur 3 nam Galenus illam, ad fugillaciones cum aqua manna SenecJaa» 
tritam adhibet. Imm6folahuiusfric3ionejexPlinio,claritasoculorumaugetur. His £#«"» *4 
forteverbisfretusCardanuspronunciauit non corripi hcbetudinevifus,autfurfufio- "varios af- 
ne , qui quotidie de lecto furgens fene&a anguina oculos fricauerit . Refert Galenus ficlns. 
quofdamfcripfiffefene&amanguiumin acetococlamad odontalgiam valerc:quamuis Zib.9. dc^j 
t) Diofcorides hac invinodeco£ta,ados colluendum,vtatur. Pliniusverohancmix-/*^- 
tamcumcera,addenteseradicandos,adhibet. L.n.dc^i 

Similiterin otalgia corium anguium non eft contemnendum : nam Diofcorides il- A m fr me ^- 
hidin vino coquit ,deinde in aurcs dolore vexatas inftillat . Theophraftus ,.ad pr«e* f ac * 
di&umaffe&um,inoleococlumimponit. Alijadauriumgraueolentiam,pelleman- Zib.i.dc^a 
guisin teftacandefadacumrofaceo vftamapplicant. Alijfel teftudinum cum fenecla m *** me *^ 
anguium,&acetopurulentisauribusprodeifeopinantur. Tandem Archigenesapud ^«i7. 
Galenum, fenedam anguiura cum capitibus papa ueris in oleo co&am, a un dolore ve- *&3 d<^> 
^catas infundit . Inaffea» colico,Galenusinvafca3neo fpolium anguisfrigit,donec wmp.med... 
tomburatur * deinde hoc in oleo diifoluto ,partem laborantem inungic . Ac, Plinius fe&fo&L 
hocfpoliumcumrofaceo in vafeftaneococlum,ad dyfenterias,&tenefmoneslaudat: Lii.Eupa-. 
5mm6exaceto,inotrmibus vitijsfedis,emcaxeflepromulgat. Amplius propteran- r *ft* 
«ipathiamhuius animalis cumhomine , vtanimaduertit Porta ,fuffimentum ex fene- #•!• Afa^ 
^s» anguium^apatUlTai diftjculwc? partus foluit : cui feiHenti* Plmius c^uoq,- affenu- n **> 

tur, 




106 Vlyffis Aldrouandi 

tur>dumiurnbisparturientis har.c membranam alligat, fed apuerperio i!!am proti- E 
tellts Vi- nus r cmouet . Verum noftra a>cate, rian fenectam, fed pellern deglubitx vipcne exfic- 
pera exic-^ catam famiori mulieris alligantcs faciliorem partum reddere proficentur. ,'ncc pra^rer" 
cata partu ra tionem,cumexlibromanufcriptolnnominaci,pellis,&nonfene6t3anouiumfupra 
facdiorem ventremmulierisin parculaborantisimponacur. 

ttddit. Arnoldus aucem ViUanouanus ex fpolio Serpencis cum opopanace,myrrha , m\u 

bano, caftoreo, ftercore columbino, Vel accipitris parat fummen; indeq; fumum dun.i- 

nantem per embotum in vterum recipi curat, vt fecus mortuus, & viuus cducatur. Iri- 

fuper Plinius fene&am anguium cum mafculo cancro cricam morfibus canis rabidi 

Unrfusca- iniponit. Immo, excodem,ha;cvino inco&a cicatriccsadpriftinum colorern rcdu- 

nis rabidi cit, necnon omnc verucarum genusdelet,&in pelletaunna alligata fpafmos fieri 

remedium. P r °bibet . Myrepfus hanc membranam csedit ad formam magni numifmatis , & cari- 

cis intrudit, quas ieiuno, &infcio aegrecanci pra*bet edendas, vc fpacio crium, vel qua- 

tuor horarum,inrernas,&excernaeeminencia*decidant . Pariccr pellish<ecfputola- 

wata j&fupra apoftema pofita grauem dolorem fcdat. Deniq,Auiccnnas lapidem F 

Serpentis in lithiafi fummopere commendat. 

VSVS IN VARIIS. 

,VICVMQVE conieclamus eife exploratiflimum,exdo6irinaP!u- 
carchiin Alexandro,Bacchances tyrfigeras nonfolum anguesimpu- 
ne cra&aifc, verum quoq, in tripudijs, &choreis, anguibus fe cinxiife. 
Id fignificauit Catullus his verfibos. 

Euoe. Bacchantcs euoe capita infleclentes, 
Harum pars tecJa quattebant cufpide tyrfos, 
Pars fe fc tortis Serpcntibus incingebant. 
Icem apud £gyptios veteii confuecudine recepcum fuic Reos capicali iudicio damna- 
tosin foueam Serpencibus plenam praecipitare : ideoqs hac occafione virtus citrei ma- G 
liaduerfusanguescognitafuicjdumduoRei,quorum alcer malum cicreum comede- 
rat, adlacumSerpencumcondemnatieifenc:hunc enim Serpenres,aIcero deuoraco, 
TJus dn- j nta< a umre jiq UeiUntt ApudcaneroseriamEchnicos^prsedi&um anguiumiuppliciurn 
%utum t» s an aiiTimi Chrifti Marcyres pafli funt: nam BapciftaMantuanus demarcyrio S. Tecls 
J U PP tCi j s * yerba faciens fic canebac. 

Tortilibusfetam colubris,fetam afpide,& hydris 
Mittitur in foueam iftne vefibus , inter atroces 
NudaFeras. 
"farricida Item inpuniendis parricidis olimScrpente vtebanturjdumReum cumSimia , gallo 
pcena. gallinaceoj&Scrpenteinculeo infutum in maretanquam omnielementoindignum 

prcEcipicabant: addebatur Serpens tanquam homini inimiciflimus, vc inreumcrude- 
liter famire poflet . Cur aucemalijadderencuranimances fuo locoexplicatumfuit. . i 
Vfus Ser- India quoq, aduerfus Elephantos, Serpentes nutrit longiflimos, quibus canca vis in- 
fentum in cftin vinciendo,vtpofticafuicorporisparce,elephantianimalis omnium robuftiinmi H 
Indi*, pcdesligenc&immotoscontineant. Immoloannes Hugo agensde moribus-Indo* 
rum recitat ibimultos circulatores magos verfari, qui Serpentese covbibus cantioni- 
bus edu&os ad fonum mufici inftrumenci tripudiarecogunt: deinde eos tanquadome- 
fticos ofculis, amplexu, & collocutione coram populo facillimc contrcctant , vt a fpe- 
clatoribuspecunias corradant. 
yfus dn- TzetzcsnarrataliumSerpentum vfum ,dum olim Serpentes perfundas in exerci- 
guittm in tumBarbarorumjadillosperterrcfaciendoSjimmiiTosfuiiTefcribit. Neq, hoc a racio- 
hello. ne alienum videcur , qu jniam legimus apud Egnacium , quod Annibal patria puifus 

lib.bsvdT* ad Anthiocum Syrias Rcjem profedus eft 3 cui, aduerfus Romanos, naualem victoriam 
&*ft* Scrpentum ftratagematecomparauit : nam Romanam claffem ingenti vi Serpentum, 

quosfiglinisincluferatvafis,adortUs,illos inhoftemuihiltalefperantem,deimproui- 
{o eiaculatus eft : hine trepidatio, ex tcepidatione pugnje oWiuio, ex obliuione turpis 
hoftium fuga orta eft. 

His 



HifbSerp. & Drac. Liber I- 107 

H Hisanimaduerfis^nunc variasSerpetuiunpartesponderabimus,qua?in varijs vfibus 

locum habent, InprimlsMizalduslinguam Serpentiscera virgineainclufaminaure Centur. 2, 
finiftraequireponit>vtanimal tanquammortuumhumiprocumbat, quaablata, non LinguaSer 
folum a terra furgit , fcdquoqjanimo alacriori currit. Olim Prifcimaxilla Serpentis, fentis. 
anteferram inuentamiad fecundam vfi funt: hinc puerum Attalum,inftar maxillas Ser- s ^ • 
pentinagjferram fabrefecifle multi arbitrantur. Carnibus anguinjs vtitur auceps ab uentt9> 
Oppiano edoc~tds,vtauescitiuspennas mutcnt. Quamuis Mizaldus pulpamcntum Centur q 
gallinjB carnibus Serpentum nutrita? , pro mutatione plumarum accipitri cxhibeat. 
Pra>*erea adeps Serpentis apud Vetcrinarioseftcx vfu: namadequorumftranguriam, jdipean-- 
Hierocles cuidam medicamento permifcct ftercus lactrti ,fanguinem columba2,& auiumVe- 
5-tap «p-rsT», nempe febum Serpentis, vt multj mterprctantur. terinarij 

Rurfusidemauthorinfanandovlcere maligno dorli equortyn excompreflionena- ^ tunttir , 
to,necnoninequinafcabiedelenda ,adipem Serpentiniim adhibet. Itcrumadfiftu- 
las in vnoulis equorum ortas commcndat vnguentum ex adipe Scrpcntis colle&o,dum 

B fruftaSerpentuminveruaifantur. Albertus,qui partibusSerpentumperpetudnuga- Nugamcn- 
tur, fumitcoriumvnius,fanguinemalterius,&alteriUs adipem,permifcensomnia m tt Albtrti, 
panno exequiarum accendit m lacema, vt tota domus viridis, plenaqj Serpentibus ap- 
parcat. Alibi cxpinguedineSerpentis,modico falis,&panno cxequiarumquatuor 
format clychnia cum oleo fambuciao in lampade noua penes quatuor angulos domus 
accendenda, vt domus lacum Serpcntum reprcfentet. Aliter fpolio Serpentis nigri in 
cauitate lampadis viridis ,velnigra?collocat}deindeexadipe eiufdem Serpentis ,& 
panuo exequiarum concinnatum ellychnium , & accenfum in oleo fambucino fufpen- 
dit, vt totam3Edemiconibusangu?umrepleat,doneclampasextinguatur.Neq;omit- Anqmnu 
tendumeftSerpentisouum,quodaliquiin litibusfuperandis.&cotrouerfijsdirimen- gM um a j 
dis minime infrugiferum fe expertos efte fatentur : quapropter quidam eques Roma- quid. 
nushacfuperftitione motus,ouUmSerpentisfecura deferebat , dum coram Claudio 
Aucmfto litigaret: ideo Serpentis ouum geftare deprehenfus tanquam veneficus , iulTu 
Principis, interfe&us fuit , indecomparata fibi nece, vndc , ad referendam vidoriam, 

C opemexpe&abat . Demum tabcmSerpentum ab vfu remouendam nonelfe alteuerat L.\ $.Mag. 
Port3: quandoquidem ad communicandam ferro talem temperaturam , vt marmor nat. 
porphyriticum incidat,illud candefa&um in tabeSerpentis extinguit. Tabes an* 

Demum fene&a,&corium anguium varios etiam habere vfus dicitur. Primitus guina ad 
Amazonibus ireferente Pierio , coria anguiumtegumentorum bellicorum vfum pra?- qttid. 
ftabant . Palladius , vt poma florem continerent , vrinam veterem cum a:quali portio- 
neaquse tcmperabat:deindetotius annifpatioidradicibus terinftindebst, veJ corio Car^ Ser- 
anguis inuoluebat. Corium quoqsSerpemis in templo Apollinis, olim adhibitum fuif- penttm v- 
fenonnulli affirmant : nam tripus ille, vel fedes cum vafeaureo a tnbus pedibus fulta, fi* var y- 
collocata in templo Apollinis , vbi fedentes Phasbi facerdotiffedubia petentibus fol- 
uebant ,cortinam aeream habebat ,fecus quam prasdiclae Pha2bi rainiftras refponfa da- 
bant:dcquaVirgiliusficCecinit. . . . ubM ^. 

- neq\te Ph&h cortina fefelkt. ^ 

Hanc autem cortinam antiquitus cx pelleSerpentis ab Apolline interfecl:i fabrefa&am m 

D fuilTeroulti aflfeuerant. Infuper fenedam anguineam ad varios vfus tra&am fuifte legi- 
mus:etenim Antiqui Serpentum cxuuias tanquam amuletapharmaca,inarmillisli- 
garecanfueuefsnt. DehisigiturSuetaniusTranquillushaxhabet. Deprehenftsinle' Lib.6.dc^ 
c~to eius, circa ceruicalia, Serpentis exuuijs, quas tamen aurea armilU, ex vo/untate matris, duodecim 
inclufasdextrobracbiogejlauit. Cafaribus. 

Poftmodumdehac anguium fenecta,Cardanusmirandaprsedicat nugamenta : ni T 
mirum fi cinis huiuscremat^Luna Solioppofita,& primam Arietis facicm occupante, *,'** ^ 
infpergatur capiti alicuius , fomnia terribilia excitabit : fi ex eo diluto facies lauetur, fi bt$l ' 
horribilis ante confpeclum hominum apparcbit : fi fub lingua tencatur , bonarum lit- 
terarum , ac linguarum prxfidijs quis inftruclus efte videbitur :fi fub planta pedis gefte- 
tur,apudPrincipes,&mag«ftratus gratiofus erit. Addit ineertus author , qu6d puluis 
anguinifpolij paratus,Lunn ad Solis oppofitionem properante,& pcr primam Arietis feftis Ser- 
partem gradiente,in fcutcllalignea,vel metallica fi fupra menfam collocatus, fiaderi xpentinty- 
ibi vcncnuro^irpergcturi Veium his omiifis,ad feria,& vtiliora dcfeendemus. Plinius fi s . 

eoim 



rr*< 




108 Vlyffis Aldrouandi 

cnim hanc pellem tritam cum fale, & ferpillo inijcit in fauces boum , vua maturcfcen- E 
y , ,.». te, vt per totum anni currieulum valeant • Ali; hunc puluerem infpergunc, vt apesad 
' .' ■» aluearia reuertantur. Deniq; Odoardus Vuot hanc fene&am anguium in capfis»& ar* 
mm * marijs inter pannos reponit, vt illos a tineis tueatur. 

D E V I P E R A. 

fe Caput II. 

/EQ.VIVOCA- 

T nihilnon diftincle,&adamummdehac beftia exprimarur,aqua, 
inter caeteros Serpentes, hiftoriam inchoamus: cum haec Bnpiov , nimi- ^ 
tum fera Gracis x,&r igo^w, ideft per excellentiam dicatur, tum quia 
inter Serpentes maxime infignis, ob venenifaculta tem habeaturj tum 
etiam,quia Mediciex hac fera vtilitatem immenfam accipiant, vtfuo 
loco vbertimagetur. Primumhuiusferae nomei,ciim apud Latinos, 
tum apud Graecos non eft fitum extra omnem dubietatisaleanvfiquidem prima fronte 
Vipera no- Vipcra dicitur fuiifc qua;dam anus venefica,inquamPetrusCrinitus carmen fcripfit 
tnen *#///. c l e g anti & mum - Deinde,ex Alberti , & Ifidori fententia,Viperaeft pifcis marinus, 
/^^Uj.aliteraraneus nuncupatus. Amplius Vipera fecundum alios appellaturcancermini- 
f c is. nius, nonnullis pinnothera cognominatus, qui, vt voluit Plinius, vacuis oftreor um te- 

Viperd ca~ ftisfecondit,deindeaucl:us incapacioresmigratrhacdereaLucano ha?c vipera cu- 
cri Cpecies. & os pretiofas conchze nominatur huncinmodum. 
Li6 phar- ^on Arabum volucer Serpens^innataq; rubris 

ft' ^Squoribus cuftos pretiofe vipera cench*. 

v- AlioquinapudLexicographosgrsecoshuiufmodieancellus 7Two0«p/5 dicitur, qui,ex ® 

Liky Athena?o, pinnam femper concomitans, illam hiaatem obferuat, num pifciculi in eam 

ingtefliftnt ; (iquidem leui morfu comprimendam concham,pra?damq; illapfam ca- 

piendam effe docet. Quamuis alij fiserint huius opinionis, Lucanum, loco citato, non 

de pradicto animalculo verba fecifle, fed de vipera Serpente in mari rubro potiflimum 

Phera^- verfante, qusEConchasmargaritifbrasibidiligentimmeobferuat. Demum illam ophi- 

tti tfjM^tismarmoris fpeciem punciisnigrisinliuidocorpore conftantem Lithotominoftrae 

7i> a;tatis viperam jEgypti appellant. ExalteraparteapudGrascoSjVocabulum, l^i«Ti/a, 

" quod viperamdenotat,maioriasquiuocationelaborarevidetUr:NarriSan6tiusincom- 

Embl. 14. mentarijsad Alciatum,vbiiconBelIerophontisChimeram extinguentis reprasfenta- 

tur,echidnam chimer&Tuiite matrem retulit j idemq^ Cajliusaifeuerat. Gyraldus ve- 

r E c f"* aa roEchidnamfuiffenympham prodidit. VeriimHefiodus inTheogonia,Echidnamfta- 

*quwoca- ^.^ ^ nympham» parte fuperiori fpe tiofam puellam, infima vero immanem Serpen- 

ttones. tem9 i n fp ecU q U odamverfantem,&cruda mandentem : qu# tandemcumTyphone 

mixta CerberumInferorumcanem,&Hydrampeperifledicitur . HzecforteapudEu- ^ 
ftathium vocatiir tfflveb ^oTap&yo^nimirumvipera virginimixta; TmmoTzetzcs 
hanc memorans fic legit . »» i%iSv& vnpl AtJW ^npva. , ^ »8<p«Aw ■xtipvi , t« <Te Mtica 
o<pK. H#c igitnr erat virgo vmbelico teniis , reliqua Serpentis fpecies , quse poftmo- 
£/£.4. dum, Herodoto tefte, compreffa ab Hercule Agathy rfum, Gelonum, & Scythum con- 
cepit : nam Hercules boues Geryonis agens, cum in Scy thiam perueniffet , accidit, vt 
equseeius acurru folutaepafcentes , ipfo interim dormiente ,alio migrauerint 5 quare 
cxperre&us eas indagansin antrumquoddamaprsedi&o monftroex virgine, &vipe- 
raintegrato habitatumingreiTuseft:quodmonftrumfeilliequas reftituturum promi- 
Zchidna ^ dummodocUm ipfo prius congrederetur. 
tft quada ingcncremufcarum quaedamfpeciesviperis valdefimilis,echidnaappellatur,quam 
^nufiafpe- mu ^ aUt hores nonproletarijabhac fignatura ,aduerfus viperarum idtus non medio- 
€ ^ es ' criter valere aftruunt. Ad finem hoc nomen ( echidna ) a Poetis pro hydra , ab Hercu- 

jbib. 3. \ e f B perata accipitur. Id praelricit Ouidius in Faftis, quando cecinit. 

Sangui- 




Hift. Serp- 6c Drac. Liber L 1 09 

l Sanguine Centduri^Lernea fanguis echidna 

Mixtus ad auxilium tempora nulla dabat. 
Intcrdum echidna pro quocumque Scrpente fumitur sideoqueOuidius in hocfenfu fic 
canebat. ' Lib.q.Mt- 

Oris cerbevei fpumas>& virus cchidna. tam ^ 

Alibi quoq; idcm author echidnam in eodcm fignificatu vfurpauit canens. ^y Q Mffm 

Pars quoq; Ltrnca Serpens eius vnus echidna, 

SYNONIMA, EORVMQVE 
ETYMVM. 

' V,I D A M Grammatici viperam,quoniam vi pariat nuncupatam fuif- 
fe opinantur : quandoquidePrifcorum nonnulli a faetu exeunte aluum 
matris lacerari commenti funt. At fecundum rei veritatem, vipera di- 
&a eft quafi viuipara, & per contra&ionem vipara,& vipera:cum ha?c, 
in genere Serpentum , oua intra aluum concipiat , deinde fa?tum vi- -*<» £ 

uum enitatur. Ideo Ntcander in Theriacis ilc canebat. 
Scla etenim viue grauidatur viperafetu y 
M ortua cum reliquum pajjim genus ouarepmat, 
Sqttamigerofq y greges per inhofpita tefqua propaget. 
Quicqmdfcnbat Sueftanus in Commetuaiijs ad Ariftotelem,qu6d vipera non fitSer- *-f , "M«*» 
pens : cum Serpens a PhUofopho appelletur op/? , & vipera Jjgig. Clariflimus Mercu- n e r > An * m > 
rialis optimo iare hoc Suelfanl nugamcntum admiratur:proptereaquod Ariftoteles ca P* l °* 
aiibi viperam in genere o$i«i/,ideftSerpentum co-llocauit. Quamuis,admentemip- Lib.^.dc^» 
fiusPbilofophi,viperaduabusconditionibus reliquo Serpentnm generi non conue- Gen.An.c, 
^s nientibus gaudeat : pnma eft, quod vipera fetum viuum edit 3 altera eft, quod brumali v//. 
terapore casteri Serpentes fub terra, viperx autemfub faxis ftabulantur.In afferti con- 
firmationem, do&rinam Auicenna^.&.Plinij in mediumarTerremus, qu» nominantes 
Serpentem, viperam per excellentiam intellexerunt:ficuti hoc nomen '6p$ a pud Gra> 
cos, quod per excellentiam aliquando pro vna fpecieSerpentis, ideft pro vipera vfur- 
patur.TmmoOppianusdecongreiTumurejia^&Serpentis verbafaciens,nominando 
Serpentem viperam intelligere voluit. Infuper vipera , ex mente Phyfiologi , nepa 
cognominatur-.cumnepa ftimulo libidinis agitatacaputmaris pra?cidat,& tandem 
ipfa ab exeunte fsetu necetur . Hasc opinio abfurda effe videtur ; cum nepa, ex proba^- Nepa num 
tovum3uthorumfententia,fcorpiuseffeperhibeatur. fa vipera^ 

Ceterum animaduertendum eft, quod vipera eft Serpens in marem , & fasminam di- 
ftin&us . Quamuis Latini vocabulorum inopia eoaifti , vna , & eadem voce, tam ttia* 
rcm,quam farminam compledantur: nam habent iufinita alia nomina,velutSimia,mu^ 
ftela ,columba,&fimilia,quibus vterqjfexus denotatur. AtGr*ci copia nominum 
n rediuidantes^duobusdiftinclisvocabulisjviperammaremj&fafminamdefignanncum 
ipfis vipera mas e^/?, faemina vero fy/«W nominetur. Circumfertur enim hoc vulga* 
tumearmen— j. 

Vipera Pomanis , Gracis dic.etur 'i%i£va, 
Quapropter Grseci fuas de viperahiftorias infcribunt, Tlift I^s&i? ,<$ . J^«;JVi»s« Quoa4 Efhid»4 
erymum, grauillimiauthoresretulerunt viperam Grascis nuncupari Z%i£vm <?rap<z 7® etymum, 
t%&v tv \ttvrh -thv yaviiv &%£( Q&vaTV . nimirum quia ad interitum vfqj faetum conti- 
neat:quandoquidem ventremmatris,horaparitionis ,afa;tulaceraricredebant. At 
Suidas,&aUthor etymologicaradiderunt tyfwv dicipofie vrcip^ vov 'tyivvs «vth 79 
^o&iyjquoniamvipera intraaluumanimalcontineat,adaliorumdifferentiamSerpen- 
tum, qui oua concipientes, eadem enituntur, Haec autem etymologia , vt noftra fert 
©pinio,magis probanda eft. Hodie in Graecia(tefte Bellonio)quidam Serpens,echen ? Echendra 
dracognominatur corrupto nomineabechidna: nihilominushicSerpens ipfi vera vi- quod no- 
peraefTc nonvidetur. Varinus 4rta.?&i% oipaq pro viperis vfurpat :cum tamenpraedi- menjit, 
&x voces pingues Serpentes denotent : vm enira pinguedo exponitur. 

K Italis, 



iio Vlyffis Aldrouandi 



Italis, ex Nipho, &Leoniceno, ha?c beftia maraffus nominatur . Qnod autem maraf- E 
In Mifcell. f us , & vipera fint fynonima , aiithorcs interiefententijs variant • Primitus tradic Bu- 
deusfeRoma? viperam, quamltali circulatores,fub nomine Maiafli ,oftentanr, faepe 
diuq;afpexiffe,atqjPrifcorum viperamhaudquaquam fibi vifamfuifle. Alijpronun- 
ciaruntMaralfumeffeSerpentem venenofum longicudinevniuscubiti,colons cinerei, 
& oculis minimis, nee non igneis refertum, qu« conditiones in vipera min.ime obfer- 
uancur. Prazrerea Quatramius in fua hiftoria Thcriacx , & Mithridati , maraifos con- 
templatur vario colorc infignitos,ncpe fubrubro,fubfl3uo,cincreo,nigro,leucoph^o> 
& varium arenaru colorcm imitance; cum vera viperafubflaui,& rurrcplorisefie per- 
hibeatur. Infoper addit maraffi oculoseife rubicundos;cum octili vipera? fubrubri 
confpiciantur.Item vipera quaflfummiracicaudseinnixa incedit , quem grcffum natu- 
ra maraflis non concelfic . Adfinem maraflfum marem quaruor armacum dencibus efle 
atteftatur, cum viperamas duobustantummodomuniatur'. Quatehicauthoromnes 
marafforum conditiones potius afpidibus, quam viperis competere affeuerat. 

Ex altera partevirido&iffimi affirmant viperam Antiquorumamaraflis Italorum f 

lnlib.dt—> minimcdifcrepare. NicolausLeonicenushoc argumento licetleui viperam effe ma- 

JDipf & raflfumaftruit: nimirum quoniamAriftoteles, & alij authores non vulgares afola vipe- 

Thir. raincer cxterosSerpentes viuumfastum inlucem edi fcripferint;qui partusMaraflis 

Italorum compecit . Leueautem pra:di&umopinamureffe argumentum,cum etiam 

Ceraftes,feps, &alijScrpentes huiusgeneris,adinftarvipera?,&maraffi, viuum ani- 

Lib.6. lecf. maienitantur . Prasterea Caslius Rhodiginusviperam vulgo maraffum nuncupari, & 

Ant.c,i6. nomenclaturam minime barbaram effe fufpicatur,-cumaPopulisMarfis deducatur^ 

' qui huiufmodi Serpenrum genus familiariter pertrattanr 3 & viperam appellitanr.Pra*- 

di&isadderepoffumus maximam viperas Anciquorum cum marafiis Icalorum conue- 

nienciam; fiquidem Aetius fcriptum reliquit viperam effe flauam,& Nicader illam Ce- 

Inlikde^ ra ^ affimilauit . Nihilominus hunc vipera?colorem meliusexpreflitGalenus,quan- 

Ther. ad do.viperam fubrufam prardicabat, qui color^fimaculasnigricanresMaraflidemantur, 

pif. optimequadrar. 

DeindeCeraftis,cui,ex Nicandro,viperaeftfimilis,dempris corniculis,praedi<5ti G 
coloriseffe celcbratur. IcaqjNicanderviperaeeoloremfilenrio inuoluic,fatiseffear- 
bitratus viperam Cerafticomparaffe:cum huiufmodi Serpences viuos fa? cus,& non oua 
pariant. AmpliusNicandervipera?f«mina? plur&sdentes ,mariautem binosaifignat, 
pariter Aetius totidem. Verum hic dencium numerus Maraffo Italorum, & fsemina», & 
mari competit. Neq, refragatur noftra; opinioni Nicander, quando dences viperas la- 
tos defcribit ; cum tarocn in Maraffis noftris exiles obferuentur : fiquidcm lati in com- 
parationeaddentes aliorum Serpentum Nicandro dicebancur . Infuper cauda Maraffi 
fcminsemagis xo\o@n nempe mucila ,quam mari ineft : queroadmodum defua vipera 
Nicander roties decantauit. Immo maraffi i&us eadem generat fymptomac.i , quse de 
morfufua;viperieVeterespra;dicabant. Accedit,qiiodfoliMarti,qiu(ceitePlinio)Ita- 
\ix funt populi, viperas venari foleant, a quibus huiulmodi beftia: numenclaturam de- 
duxerunt. Item rufticiBononienfisagri,Serpences,quos peioreselfeiudicauc, nempe 
Z.I X.r.37. viperas Magaraffos indigicant . Praedic^rs etiam addamus, quod Plinius viperx dupli 

cem vuluam tribuit,quam prasrogatiuam in Marafjfo fa»mina,& duplicem penem in ma- H 

re olim clarifllmus Anatomicus GafparTaliacotius manifeftiifime, fecans huiufmodi 

beftias, demonftrauit. Idem poftea repetit Baldus Angelus Abbaciusinfua viperafhi- 

ftoria, veluci inferius in Anatomicisenucleabimus.Non eft tamen neg3ndum ad mon- 

tem Quacranij, quod mulris in locis afpidcs etiam marafli nominentur. 

., , Sueifanus in Comentarijs ad Ariftotelem viperam Scurtionem vocicat. Et apud Ni- 

SAh. j.#c_-j C(i j um p| or entinum Scorzonei vipera» nominatur:quamuis fint, qui fcribanc hoc voca- 

mjt.An. bulum (Scorzone) apudlcaloseife nomen generale ad omnes Serpentes,quirepunr, 

& dentibus feriunt; apud Hetrufcos populos , Ofcorzones appellantur viperje j hocq; 

antiquum nomen deducunt ab Ofco,qui olim Hecrufcis imperauic , & pro Infigni, Ser- 

pentis Icone deleclabatur : hunc autem anguem fuiffe fpeciem Serpetis celeberrimam 

nempcviperam,multiarfimant.Scd tandem temporistra6Iu,demptalJtera0.fcurzo- 

neshuiufmodiSerpentesnuncupati fuerunt. Alijreferunt hocnomen,Scurzo,effe 

Hifpanicum; nihilominus eftCatalonicum,nec viperampcopriefignificat,fcd illum 

Scrpen- 



Hift. Serp* & DraLCi Liber I . nt 

A Serpcntem.viperafimilcm,cuiherba ScorxpB^ra aduerfatur. Alioquin Hifpanisvi- 
pera Biuora,& Bicha, Gallis autcm V»perc nominatur . Alij tradunt, quod Arabes, & 
barbaram fc&antes medicinam, Thyri vocabulo,omnes Serpcntcs,fed viperaspotifli- 
mumintelligant : Idcirco arfedio illa Graecis cognominata ophiafis,ipfisThyriano- 
minatur , vocabulo a Graecis detoYto , qui hac vocc , fatfov ,. feram indicant . Neqj hoc 
videtur aclmiratione dignum: fiquidem Andromachus , & ipfe viperinos paftillos feri- 
nosappellauit,nonaliafortedu#usratione, nifiquiaT)fp,feu 7upjov nonnunquampro 
vipera vfurpatur. Ideoqj paftilli , feu trochifci ex viperis parati, non immerito theria- 
ci cognominantur : cum tamen in hanc antidotum carnes vipcrarum , & non aliarum 
ferarum ingrcdiantur. Aliter vipera Labane,& Alfahay Arabibus dicitur. Alfe quoqj 
ad mentem Leoniceni, viperaminfcholis Arabumdenotat. At fecundum Andream ^"^ 
Bellunenfem Alafarai, & Alfahai eft nomen proprium vipera?, ex qea, illa cclebratim- Ar*bicu> 
rnaantidotus nempetheriaca paratur : . Caeterum leguntur apudSyluaticumnomina ^ erAt 
barbara,Eofman,Synon,&Afis ,quibus vipera defignatur. AfistameneiTevidetur 

f$ nomen detortum a voce gra?ca o<p/$>ophis,qua3 in.terdum per excellentiam viperam in- 
dicare folet. Tandem ha;c beftia Germanis fecundum Matthiolum, Brandifchlangen, 
iecundum alios,Ein NacerSotter, & fecundum Gefnerum,Ein Bectnater, Viper nater 
2ppellatur. 

GENVS* ET DIFFERENTIiE- 

ERSONANT Sue{Tanimonimenta,adrem noftram,nulIa confi- Lib.^.dc^t 
derationedigna incommcntarijsad Ariftotelem ,viperamad genus gemr.Ani 
Serpentum minimereducipoiTe:cum Ariftoteli vipera «^,&,Scr- c.\o. 
pens #<pi«nominetur: &tamen Ariftoteles(annotanteclanrTimoMer- 
curiali) viperam interSerpentum genera enumerauit : vtetiam paulo 
anteatteftatifumus. Similiterexplodendaeftillorumopinio,qu!^/i« 
G «Vo t»5 ^«rwjfcilicetviperammaremafasminagenere^&naturadifcreparearbitrati 
funtihispotiflimummoti rationibus,prim6 quoniam «tt-o tou t^eoc percuffus con- 
uulfione, nonfimiliter «Vo i^/JVws amciatur : deinde quia «^iJWs morfus a!bns,& r>i;T & 
%Xis><; liuidu.s eife feratur: tertio,quoniam ad mentem Nicandr i, duorum veftigia den- ^ cn f'^ na _, 
tiumappareant,dummorfuminfligit l^/cplurium ver6,fimomorderit i%iSva.. Has ^a^f f e . 
rationesnujlumpondusapudviros eruditos haberearbitramur:fiquidem claflici au- xu n - fp e ~ 
thoresconucniuntvniuerli,e^p aVo t»? «;£/<W,nongeneremon natura,fedfexutan- • 
tummodo dirTerrejcum illum marem,hanc &minam eife pronuncienc. Auicennas 
fpecics viperarum diuerfas conftituere videtur, dum fcribit viperas eiTeAlcfilati, inter 
quas,quercinas,&fitim inducentesreponit. propterea ad 3ures AuicennaK vt notat 
Leonicenus ) vipera non erit nomen fpeciei* fed generis fub femultas fpecies compre- 
hendentis. Vnde etiam colligendum eft.huric atit.horem amgnare viperis multascon- 
ditibnes,qua»adaliosetiamSerpentespertinent. 

Praeterquamquod idem Auicennas videturexiftimaffe Thyrum elTe Serpentem ayi- 
j) pera valdediuerfum:quandoquideminvarijs theriacas defcriptionibus interdumtro- 
chifcosThyri,aIiquando trochifcos exviperisnominauit. Hinc poftea aliquiauthores 
nuperinixi Auicennseauthoritatitrochifcos thyri,atrochifcis, viperims difcrepar.e 
crediderunt.Gentilis Auicennseinterpres viperinanaturam non vni fpeciei,fed multis 
Serpentum generibus communem elTeexponit. Nicolus Florentinus verbafaciens Serm.^d, 
de fpeciebus anguium, quandoq; vipcram inter Serpentes cornutos in -*gypto na- l $* 
fcentes reponit, & paulo poft,.ex Ariftotelis authoritate, thyrum inter Serpentes oui- 
parosmemorat: deindeaddit Serpentes gracil*s , & oblongos effe vip.eras apud nos 
inuentas, quarum alisemaioris, alije minoris malitia3 eife perhibentur : immo ipfas tan- 
quam furdis proximas inter afpides collocat. 

Idemauthoralibifcriptismandauitparuasviperas in noftris regionibus ftabulari, 
interquasbreueSj&craiTasnoftroidiomate^r^wdidasenumerat. Hinc colligen- Scorzcm % 
dumefthuncauthorem,fubnominevJperaru,plurcsSerpentes,&etiamafpidescom- Serpcntcs. 
^rehendiffe. Nec mirandara eft ipfum fuiffe hallucinatum : fiquickfia citat etiam Ga- 

K 2, lcnum 




H2 Vlyffis Aldrouindi 

lenum loquentemdeRegina ^gypti femetipfam interficiente imponendomanum fu £ 

VU A ^ ra tn y rum 9 cum «men Galenus fcribens detheriaca ad Pifdnem 5 interitum huius re- 

1» i .ac^ gi nXi nec t hyro, nec viperas, fed afpidi attribuerit. In eodem errore ( tefte Leoniceno) 

u hj/ro. verfatus eft Montagnan3, dum echidnam, nempe viperam^frue thyrum ad afpidum gc- 

nus reduxit.EttamenGalenus infermonedetheriacaadPifonem,afpides a viperis ma* 

nifeftiffimediftinguit. 

Albertus Magnus multas viperarum fpecies conftituit,& interdum fpeciem pro fum- 
mo genere vfurpat: cui fententia? non eft adhaerendum , cum do&rina Ariftotelis ahud 
^uaratio- nobis infmuet. Eftquidem verum in do&rinaNicandri- /£liani,&Aetij,hosangues,. 
ne varij nempe haemorrhoim , ceraftem , & d>pfadem ad viperas referendos efte : etenim more 
Serpentes viperarumouaconcipiunt,&fa?tusviuosexcludunt. Idauteminferius adauresEuan- 
adviperas geIifta?Quatramijdi!igeritiuscoritemplabimur.Pra?di&isSerpentibus nonnulliaddunt 
rtferatur. afpidem, tanqttam fetus viuos parientem ; cui fententise refragantur Hiftoriogra- 
phidicentes ouaCrocodili, &alpidisfubterr-a occultata, &abIchneumone inuenta 
Lib. ii.de f r angi,nifiperouaafpidum,oua aliorum-Serpentum intellexerint. PrajtereaGalenus f 
fimp. med. viperamlongediuerfamefleadipfade prodidir^quodHieronymus Cardanus minime 
f*c» animaduertens viperanl cum dipfadccorifundebat. HincColligendu eft viperam lllam 

veram elTe, cuius carnes compofitionem theriaca; ingrediuntur: quamuis poftmodtim 
deturaliud genusSerpentis catulos,&non oua enitens,quodetiam nomine viperaz 
donandum eft. 
- r IdcircoEuangelifta Quatramins iri Mftoria theriacse, &mithridati,arTeuerantius 
* ■„ dicitpluresviperarum fpecies affignari,cum proprijs oculis obferuauerit afpidem, 
/ d fepam , & Ammoditem catulos , & non oua excludete :quamobrem non eftcontem- 
nenda fententia PierijValeriani,quiadmentemnonntilIoru,fcriptLimreliqaitqu2edam 
tt- Serpentumgenera, prxter viperas,animalparere$quamquamhasSerpentumfpecies 
' i nonnominauerit . Immo fufpicaturQuatiamius,pra?ternominatosSerpentes,inue- 

** * nirietiamalios,ritu viperarum, parientesquemadmodum vnufquifqs varias anguiura 

fpecies in capfulis diftinclis claudendo obferuare,& confpicari poterit. 
Li A.Pfot. Pr*terhaec>rationecoloris , viperannter fe dirferredicuntur : namPortafateturfe G 

"g obferuaiTe mutatione Soli , in quo huiulmodi beftiae viuunt,alias virides ,alias ru- 

DiferetU bras,alias rufas,aliasalbas,alias nigras inueniri. Vnde Cardanus quoque magnam 

raiionc co- diuerfitatem viperatum m colore,oblocorum , &regionum firum, annotauit . Ne- 

loris. queadmiratione vllateneri debemus : fiquidem Paufanias in ^thiopia , & Libya vipe- 

ras nigras efTe teftificatur: etenim illud clima non folum indigenas,fed etiam aduenas, 

temporis tradufufcat.Deinde meminit Cardanus, in recenfendo tabis remedio,cuiuf- 

6 da viperzerubraecraf&,&breuis ab Italis Milort nuncupata?: quamuis poftea Matthio- 

l ' 7 " ' ' lusin commentarijs ad Diofcoridem hanc opinionem explodat dicens , Serpentem, 

quem Mediolanenfes,&csteriInfubres vocant Milort a vipera difcrepare: cum hoc 

animalfitinnocentifiimum,&domibusfamiliarei viperaautem i&ibusperimar . In 

praedidorum cofirmationemaddemus verba Bellonij pronunciantis,quod curiofitas,& 

defiderium cognofcendi viperas efTeeit, vt ipfe in Anglia, Gallia , Italia, Graxia , Afia, 

& j£gypto, viperas colorc, & forma diuerfas obferuauerit. 

Nonnulli,rationeveneni,viperasinterfedifcriminareconantur,dum alias vene" H 

Differetta natas>a ii aS non venenataseiTeconftituunt. Nonvenenatasautemmagnas ,&capri" 

viperarum nlu ig as nuncupatas elTeaiTerunt;quia libenter caprarum, &vaccarum vbera fuganr 

rationeve- cUm tamen noc Serpentum genus a viperis omnino fegregandum fit. Alij ponderan- 

nm ' tes fymptomata morfus illius Serpentis Efturzo nominati effefimilia fymptomatibus 

indudisab i<Su viperae, talem Serpentem ad viperarum genus retulerunt : cum tamen, 

toto cselo, a vipera difcrepet : eft enim animal longitudine fefquipalmari , parte infima 

tenui,& paulatim adcaput vfq; craiTefcente,capite craflo, & quadrato,oremagno, & 

hiante,Iingua nigra,&mucronata,dentibUs pufillis,quibus ferit,Iicet etia lingua inftatr 

aculei fcorpionis pnugat, pr^ditu eft colore cinereo nigricante maculis diftin6to,tarde 

incedit, & deniqj (tefte Nicolao Monarde)eius morfui fola herba Scorzonera occurrir. 

lnlih.d'~j R a tione magnitudinis, & paruitatis,promulgat Atheneus beftias ex vipera ma- 

tjSytjuorum fCj g^ murajna genitas elTe alijs viperis minorcs , variegatas , & quodammodo al- 

morfus eft terarn vfperarum fpeciem repraefentare . Item Amatus Lufitanus in Diofcoridem 

•venenatus animad- 



Hift. Serp- & Drac. Liber !• i i 3 

/_ animaducttitvipcrasinHifpanianoHnificubitalesinueniri.Exalteraparteviperaset- 

iam immenfKmagnitudinisrepenrijStraboretulit: quandoquidem Portis Indorum Lib.^. 
Rex Augufto dona mifit , vipcras ingentes, Serpcntes decem cubitorum , teftudincm 
fluuiatdemtrium cubitorum,&perdiccmvulturemaiorem. ^Hanusquoq^cxalio- L ^-9- € 'lV 
rumfententia,viperas Troglodita; Regionisita grandes conftituit, vt longitudmem 
<lecem 5 & nouem cubitorum a?quent . Cardanus etiamtradidit viperas longitudine 
Tlginti pedum in aurea Caftillia verfari ; quam veritatem Scaliger fibi perfmdere non 
poteft. Cumtamenhoca veritatepenitusahenumeiTcnequeat: oani quemadmodum Exercit. 
homines pro varietateRegionum, & natura , & proceritate djfFerunr 5 idq;,fit ratione I? '/ 
caloris innati, qui in ali)s imbecillis, in alijs validus dominatur. Ita etiam feliqua ani- 
mantia,&quicquid eft vitce particeps, pro diuerfitate climatunr,inter fe difcrepare 
folent: quocirca Nicander iurc optimo fcriptum reliquit magnas,& paruas viperas in- 
ucniri. Itaq,Europa paruas, ckbreuesnutrit viperasjcum hoc clima, incomparatio- 
neadAfiam,frigidumfit: & viperasveluti, &caeteriSerpentesfrioid tX f untnatura > 3 & ViperaEu- 
£ incoientes Regionem frigidam calorem innatum habent robuftiorcm, & maiorem ci- Te P € * %*** 
bicopiam alTumunt,quamhabitantesregionemcalidam. Pari rationecaliditas Afia* * eSm 
defectum naturaefrigidae yiperariifupplet , velutifrigiditas Europa? earum incremen- 
tumremoratur. Propterea NicanderinTheriaeis hanediuerfitaeem Viperarnmme- 
morat hunc in modum . 

ffic quocfi vipereatn ,qua cernit acuta,fguram 

Afpicias , vt non vnofe corpore prodat, 

Et nunc hxc longum,paruum trahat illavolumen, 

Ne pare confimiles forma fit vbiq; dracones 

Cernere-) nam gignit noftra hac Europa minores. 

Tum qui molle fupra pratendat cornua guttur, 
, Et quodam candore micent , alij ad fcopulofos 

Scironis montes, alta & Pannomia, rfr ipfum 

Eiphaum , ejr diclum Corui cognomine pagum, 
£. Et canentem habitant Afelenum quin ,& alumna 

Fert Ajia vltra tres longis qui traclibus vlnas 

Se tendant ,rigidum quales Boccatteron, atqi „ 

Arduus ^Atgages , ejr celfus Cercaphus intra 

Se multos refouet, 
Viperisigiturj&alijsSerpentibusredundant Europas montes,nimirumSciron,Pan- Viperamo- 
nomia, Afelenus, Corax, & Riphseus. Sciron autem eelebratur mons faxofus in Gra> tanis locis 
cia apud Athenas, ita cognominatus aScironc latrone,cuius offa (poftquafuit aThe- deleclan- 
fa.ofuperatus)in prasdi&um montem conuerfa effe perhibentur,vt monimentis manda- tur. 
uitOuidius.AtBuccateron,^Egages,& Cercaphusmontes Afia? viperasEuropeis mul- 

.Al : .-..„: rj « _-r___,_:i_: ,-_-__ j„__ t. _n .':•_ *i • _, 



tingereminimeconfpicatuseft £ Tandem vtdirTerentijs coronidem addamus Profper 
— Alpimus fermonem habens de mcdicina JEgyptiorum , fcriptis mandauit in Illyrio fta- 
bulari viperas vnico in fronte cornu infignes, Italorum viperis valdefimiles, capite la- 
tiore, &comprefl_ore s mas album gerkcornu , fxmina duo tanquam acus in fyncipite 
geftat , Ceraftes tamen nonfunt , immo i&u eadem ,qua» vipera , patientibus fympto- 
mata afferunt jhafqj ^gyptij Thair vocanr, voce non longediuerfa a %, quo nomine 
tnulti authores, vt relatumfuit luperius , viperam indigitare folent : immo id in maio- 
rem admirationem trahit Profperum Alpinum, quod ^gyptij ex his beftijs eornigeris 
fuam theriaeam concinnant. 



Lib.^.c.%* 



K 3 FORMA, 




U4 VlyffirAldrouandi 

forma; et descriptio. 

I P E R A eft venenofus Serpens , pollicis craflitudine , duorura cubi- 
torum longitudine, plus minufue, varij coloris /plano , Iatoqj capite 5 
recla incedens ceruice,reliquocorpore reptans,& faltuatim m anima- 
lia irruens . At rectius polfumus aiTeuerare , quod vipera fit longitu- 
dine cubitali,&faepe pro!ixiore,colore fubflauo pluribus macubs 
confperfo, Mas habet caput anguftum,& acutum, collum craflius,& 
reliquum corpus tcnuius,quam fa?mina:paulatim cauda lllius, ritu alioVum Serpentum 
gracilefcit, non autem aeeruatim vt cauda faeminx, fquamas habet circa extremitatem 
caudse afperiores, quas lra percitus fubrigit 5 quemadmodum pluma? galb gallinacei in- 
ter dirnicandum eriguntur . Meatus excrementorum in cauda eft venrri propinquior. 
Dentes canini illi duo infunt^jeminse vero plures,veluti Nicander in Theriacjs elegan- F 
terdec3ntauit his verfibus, 

TOU ju\v Vf&ip KVVQ^QVTi CVO ^po) riKfllCttpOVTCtt 
liv ipil>j6(A,iVQt > TT^tOViC, J% TQi cttiV i%iSv>K. 

Ideft. 

Huic gtmini apparent dentes in carne venenum 
Fundentes ^verubus fed femina phribus Atrox. 
Velrec-tias. 

J2uem gemino natttra armauit dente canino, 
Vulnere tabifco : ,fd plures femper echidna. 
Vtrum mado praedidus dentsum numerus tam in viperis maribus , quam in farminisre- 
periatur nec ne j hoc inferius iti Anatomicis difputabitur . Itaque omnia, qua? haclre- 
nusdefigu is viperarum di£fo fu;it,in iconibui tammaris, quam feminje manifefta_>» 
confpicientur . Hanc autem defcriprionem menti tum vete»;um ,tnm nuperorum au- 
thorum coi.fotmem eflfe ex eorummet dodtrina patefaciemus. In pnmis Galenus Q 
fcribens deTheriaca ad Pifonem,vbi, pro thenaca concmnanda , viperas fceminas fu- 
Defcripio mendas eiTeprascipit : fic inquit . Viperae {uot iubflaui coloris,admodum agiles , col- 
viper? ad lum maximeporrigentes,oculisfubrut>enribus,inuerecundis,atq,feri intuitus, capi- 
mente Ga- telatiorequammmari,quem etiam viper^fceminse reliquacorporismoleexcedunt. 
kni. Meatus excrementorum propius caudam iitus eft . Camni dentes mari duo , fceminae 

vero plures infunt. 

Auicennas fermonem habens de veneiis , vipcras celebrabat habentes caput pref- 
fum, & laturn , vbiceruici anwedtitur i & corpoie admodum longo attribuens fcemina; 
dentesplures vtrinq; ,cummares inom 11 latere,vnotantummuniantur. Namfieri 
poteft ad mentem Galeni, vt mares etiam plufes habeant dentes , non loquedo tamen 
decaninis;quemadmoduminferiusinAnatomicisexplicabitur. 

Aetius viperam feminam coloreTubflauo, & multis notis inftar rotarum exornatam 
pra;dicabat,magnitudinetamencubitali, cauda aceruatim in tenuitatem definente, 
oculis fubrubtis ,capite latiore , collo anguftiore , aluo ftnuofiore , & deniq; dcntibus r, 
quatuorcaninispra?ditam,qua2innixacauda?graditur« Atvipera mas,admentem—> 
ciufdem Aetij, prasdi&i eft coloris, capite anguftiorej&collocrafiiore, cuius caudii.,» 
paulatimimminuitur,&alacriusmouetur. Cardanus inprseftantiflifnisviperiscaput 
latum , erectum , & cauum , figura rhombi , oculos viuaces , breue corpus , & mocum 
Likzldcmfi alacremcommendabat. Clanflimus etiamMercurialisviperam maremafcemina irt 
toen, hoc differrefcribebat: quoniam fcemina capudatius, ceruicem minuselatam,dentes 

quatuor,corpuscrauTus,&breuioremcaudamhabcat,tardiufq;incedat:cumviciiTim 
rnas capitis fiianguftioris, ceruicis magis elata? , corporis longioris , & tenuioris, duo- 
bufqj tantummodo dentibus refertus. Cum poftmodum vipera? omnes coloris cinerei, 
interdum fubflaui, & maculis nigris, vt plurimum diftincla? confpiciantur. Qux omnes 
notse apud Nicandrum in theriacis habentur , dum his verfibus in latinum fic transla- 
tis canit* 

TceminA 



Hift. Serpi & Drac. Liber 1 . 1 1 5 

VipcoMas ts. 




Vipera foe~ 
rmnacuca- 
p«cs fepara* 
to , deates 
«nonftrant® 



Vlyffis Aldrouandi 




Hift. Serp. 5c Drac. Liber L 117 

A losmina pone trahit cek mancam vipera caudam, 

Perpeluo duris borrentem tergorafquamis, 

Et per opaca pigrum reptat dumeta vo/umen. 

2pfe fed acre caput mas fert prolixior illa 

£>uandoq;,& quandoq; minor fed non ita lato 

Ventre patet , mutila efi ,fmilisq; per omnia cauda. 

Prolixi femper tracius ,fmilcs quoq;fquama. 

Atque irritato quoties excanduit ira, 

Sanguineofaeies , ocufcq; rubore corufcant, 

Diffifaq; micans celer incrifpanteq; Lingua 

obliquam finuat pofiremo in corpore caudam, 
Cceteium Amatus Lufitanus retulit viperam in Hifpania effe cubitalem,capite preiTo» 
&acuto,inquoverucaconfpicitur, dorfo veluti quadam catena depicto. Quicquid 
. afferuerit Belluacefis ad mentcm Phyfiologi,de vipera ad vmbelicum vfqj,faciem hu- 
B manamhabente, deinceps ver6crocodilifpeciedecorata,tribufq;tantummododen- 
tibus armata , cum meatu excrementorum paruo, adinftar foraminis acus , itaut per 
ostantumconciperc perhibeatur. 







PHYSIOGNOMONICA. 

;NIMALIVM defcriptiofpeculandianfamprasberefoletPhyfioguo- 
mis,quos hominummoresex corpore,vultuq$ difquirendi laboragi- 
tarefolet. Itaqjhi meditantesinhumanis oculis quafdam rubentes 
maculas, quales vt plur imum in oculis viperinis confpiciuntur , talcs 
elfehomines opinantur,qui non adomefticorum fanguinis effufione, 
neq; ab vlla impietate , & vaframentis abftinent. Propterea infignis Lib.yvhy^ 
ille virlo.Baptifta PortahuiufmodioculisEzelinumdeRomanohumanifanguinis in- Jto.cj. 
C explebilem,pr3editufui(fe fufpicatur*Hac dete IOviius non temere illi vipereos ocuios, 
atrocem pal!orem,& feralem frontem actribuebat,quimoribus plufquam barbaris im- 
butusferro,& flammis,vrbes,& multa corporummillia excidit.Itemloannes MariaVi- 
cecomes vipereis oculis , & venenumfere fpirantibusinfignitus , ixuus princeps futffe 
pcrhibetur : etenim carniflcinam inauditaecrudelitaris in fuos ciues exercuit , du prx- 
grandibusj&voracibuscanibushumanacarnenutntisjferaimmanitatehomincs fibi- 
. metipfi inuifos obijciebat,vt,incredibili horrore populi,c6feftim ab illis djfcdrpeictur, 

ANATOMICA. 




N diffeclione viperini capitis cerebrum fubnigri colOris confpicitur, 
&aded pufillumjVt vix quantitatemquatuorgranorum milijad^quet: 
propterea hoc animalaquibufdamcaljdum,&ficciuue(fecreditur5 
quoniam immodicus calor cordis afrigiditatecerebri temperarine- 
queat. Auricuiis viperas carent,fedearum loco quafdam cauemasj 
habent: etenim Pliniustradiditanimalibus fa?tum viuumparientibus 
auresinetfe cminentes,cxceptiscartilagineis,vitulo maritro,Delphino,& viperis, quae 
quibufdam foraminibus , pro auribus, vtuntur. Quoad dentes , Gefnerus tradit quof- 
dam viperinum caputfecantes , quatuor oblongos dentes iri fuperiori mandibula fpe- 
claflfe 3 cum alij dentes tam fuperioris , quam inferioris maxilla3,ob paiu!tatem,non 
appareant,fed maxillam acu fricando afperitatem,& ftridorcni percepiiTe ;hospu- 
fillosdentesjtaminviuis, quaminmortuis viperis,nifi auferatur veficula ,iri qUa_^ 
conduntur, nemo vnquam intueri poterit . Baldus Angelus Abbatius quatuor dentes 
caninostammari,quamfeminae viperaeattribuit ,cum hoc tamen difcrimine , vtmas 
«Juoshabeat deciduos ; ideoq; non admirandume(feputat,fi interdummarisdentes 
duos tantummodo e(fe confpiciamus.Quamobrcm Authores Nicandrum fecntos prp- 
culdubio hallucmariftatuiti quando prontVnciat demorfos a vipera mare duo tantum 

vlcu- 



Cerebrivi* 
perimqua- 
titas. 



Inl,denai t 
vipera ca. 
16. 



n8 Vlyffis Aldrouandf 

Dentes m- vlcufcula,& a femina quatuor reportare:cumduosdentesmaribus , &quatuor Ecmi- £ 
perini,quot nisfemperinelfecrediderint. Ettamenviperamas,antequamilli duo demes cadanr, 
& quales quatuoretiamvulneribuspomtpatientesamcerejha?c autemfententia fifit vera nec 
fint. ne,indigetanimaduerrione:quadoquidemnoftricirculatoresviperasquoridiepertra- 

&antes,duos tantum dentes tam in mare, quam in fsemina fe obferuaife referunt. 

Nos igitur , deco&o viperae capite,&carne diligentera cranio feparata ,duplex 

dentuim genus confpicati fumus , vnum ,quohaecbeftia fe tuetur, & mordendo vcne- 

nat, alterum , quo ad mandendum vtitur . Hi autem funt dentes quatuor fupra trigin- 

Grdo den- taab Antiquisnondefcripti:cumingingiuis occultatinonappareant. Horumautem 

tium vipe- talis eft ordo, nam praetcr quatuor caniuos nominatos, duodecim m fuperionbus ma- 

r*. xillis, nimirumfex invtroq;latere confpiciuntur jfuntqjadinftarferra?vcrfusgulam, 

& aliquanto maiores dentibus armantibus inferiores maxillas. Inferiores dentes func 

vi § inti ^ uo > nem pe vndecim in quolibet latere , quocirca , quando authores memo- 

Frtfct om- ran t vulnera a dentibus viperinisinfli£ta,eosdeeaninis dentibus verbafacereopina- 

nes dentes mur . cum caft eri dentes horum animalium illisignotifuerint. Quandoquidem Vete- F 

vipera non r?Sj harum ferarum caninos tantummodo dentes defcripferunt , quos vidimus perfo- 

cognoue~ ratos,&veficula venenoplenamunitos,qua:nouotoxicoquotidierepletur,dum pri- 

runt. muminicliueonfumptumfuerit. Etcnim quemadmoduminfmgulis animalibus ali- 

qua fempcr generantur excrementa ,qua2 per partem determinatam extra corpus tru- 

duntur.jitaetiamvipcra; venenofum excrementum perdenteseuacuant,dum fe de« 

fendentes,mordendoc£etera animalia venenant. Hocetiam prasftat fcorpio,quiia 

caudaaculeumperforatuminftar dentiumanteriorum vipera?poiTidet,&fub aculeo 

habet veficam veneno plenam, quod punclis animalibus communicat. 

Caninide- Neqjrairandumeft viperas caninis dentibusad tutelam tantum fibimetanatura 

tes vipera- comparaiTe: fiquidem accidit idem pifci piftrici roftrumhinc inde dentatum poffiden- 

fitfunt ad ti,quosdenteshuicanimantinonnifiadrutelam natura impertita eft. Quodautem 

tutelam. noftri viperarum venatores pronuncient fe tam in mare,quam in faemina duos tantum 

dentes confpicatos fuiiTe, inde natumeffe credimus,quoniam caeteri in gingiuislaten- 

tes non videantundeinde hoc genus hominum tanquam rude,& imperitum nunquam ® 

anatomen harum beftiarum exercuit. 

Pulmoinviperisvelutiveficula oblonga mcmbranofa,varijfq3meatibus plena,& 

Tulmo v*~ aere turgensobferuatur. Item cor grandiufculum apparet,&mobilein pericardioj 

perarum. h OC q.q llan doanimal alexipharmaco necatur concitatius mouetur,quamfiferroin- 

Cor vipe- t erimeretur,obrepugnantiamalexipharmaci ad venenum. Iecureft oblongum ve- 

raru quale* na a droodum craiTa per medium percurrente, qua? dimanans a corde ad extremam vfqj 

lecoris vi- caudam Scrpentis progreditur . Ibi etiam vifuntur vcna? , feu arterise, qua? acorde , & 

ini fi- tepzte ad gingiuas, feu veficulas dentium afcendunt : cum in vefica fellea tanquam in 

a. propria lacunacontineaturhjEcmateria venenofa, quaeindeaddentesdefertur. Pof- 

fumus autero necelfario atteftari hic venenofam materiam in cyftifellis refidere , quo- 

YentYieuli mam ncc \> hepar, neqjcor, neqj fanguis viperae venenum participant . Ventnculus 

viperini lo fab iecore latitat, cui aefophagus adhaeret cum afpera arteria ad pulmones vfq; defcen- 

J^ dente. Splen colo inteftino anne&itur. Colon flexuofum eft , & in latere finiftro ter- 

m inatur.Recl:umauteminteftinumafundoventriculidimanarevidetur,fedpoftquam H 
de inteftinisviperinisfitfermoj Hic vnum animaduerfionedignumeft;nam accidit 
hocannotrigefimo oc"huo fupra millefimum 5 &fexcentefimum,dumha;cfcribere- 
musjvtininteftinis multarum viperarum, pro trochifcis ad parandam theriacam dilTe- 
darumimultivermiculirubefcentes,omniumpharmacopaeorumadmiratione,inuen- 
tifint. Quemadmodum oculatus teftis Excellentifs. D.OuidiusMontalbanusMedi- 
cus Collegiatus nos monuit, & fingulari humanitate hoc lumbricoru genus mifit pon- 
derandum Quarenon vaIdedemiratifumus,inauftrinacoftitutione,hocanimantium 
genus in cunclisanimaiibus procreari poffe,dupituita iuftd copiefiorin inteftinis col- 
ligitur, quaepoftea cahdo prsedita putrefcit :immo dum validus pituitae calor in pitiu* 
tefam,& putrefcentem matcriam agit, fole concurrente,vermesproducuntur, iuxt;u* 
vulgatumcarmen. 

Lumkricos crudus perfeminat humor in aluo. 
Veluti in quacumquealia corporis parte, pr*diclis conflyentibus in vnum caufis 3 gj : 



Hift. Serp-,& Drac. Liber I- 1 i 9 

A gni poffunt, nimirum indentibus, m pulmonibus, fecundum Alzarauium, in renibus, 
&. vafis feminarijs,fecundum Plutarchum: fuperius eninfin Rubrica de Serpentum ge- 
neratione,lcon cuiufdamanimalculi per lotium excretifuit exhibita.Et demum Con- 
ciliatorincapitibusarietumvermesaliquando genitos vidiflcatteftatur. 

Tandem renesetiam ibi obferuantur. QuoaJ partes generatiom deftinatas ,fcrip- L y j 
fit Ariftoteles nullum pifcemteftes habere,neqsanimalia pedibus carentia , vtSer- J art ^J~~ 
: pentes. Verum hanc|Ariftotelisdoctrinam fe6lioanatomica redargint squandoqui- 

| deminterpiicesoblongos,delphini,&vituIimariniteftibus infiguiuntur. Itemvi- p e „ es & 

^, . pera mas rion folum duos, fed quatuorteftes , & duplicem penem habet,quemadmo- tejiesvipe 
duminfpe&ioanatomicamaniteftat. Hipenesadrudicem vfqjcaudaeterminantur,in TarU m 
quorum ( 'fumma parte pelliculaetegentes pencs , & jn parre antenori afperitates quse- 
damconfpiciuntur. Idcirconon erit veritati confonum aviperain congreflu caput 
maris pr£cidi,neq; genituram per os emitu :in quem errorem grauilfimi authores in- 
ciderunt. 

" Circagenitaliavipera:fa?min3e,GerardusBoumanMedicusCliuenfis,exGefnero, 

viperam fecuit, in qua vterum biridum confpicatus eft, vbi receptacula ouorum veluti Gexitaha 
in gallinis,vafa feminaria,& bina orificiaobieruantur. Vtrum modo femen per vtrum> v *P er * f*~ 
quepeneminha^cduo ofculamaseiaculetur\aninterdum pervnmn, &quandoque mm<z ' 
peralterum,hactenus nobis ignotumeft : cumhoc inanimalibus venenofisdirtkil- 
limeinueftigari polTit : hxc autem vuluse ofcula in poftrema fere cauda? parserelidcnt: 
vbivuluamduplicemPliniusvideturcontemplari. Vnde NicolausLeonicenusinhoc £.H.A37r 
plinianotextuduplicemdetegiterrorem. Prim6,quiaduplicemvuluamvipera?,&cGe- 
teris animantibus intra fe animal generantibus affignet , quafi vipera non haheat lo- 
cuminterillaanimalia,qu32extrafe viuum fetum emittunt :fecundo.,quoniamdu- 
plicem vuluam ei tribuatj cum tamen vipera vnam tantum habeat, veluti canera; ani- v • 
mantes, quae intus oua concipientes, fsetum deinde viuum excludunt. Etenim ea pars **>? - 
vteri oua continens lumbis adhseret cum oftio fupra inteftina fito , ficuti Ariftoteles / ■ r r 
s teftificatus eft . Deinde fi Plinius pcrdupUcem vuluam.bifidam , bipartitam intei- ' 

^ lexit,ha?cproprietas alijs etiamanimalibus tamintra,quamextra animalgeneranti- 
bus,communiseflefertur. Itaqivuluavipera?vcluti,&illacartiiagineorumdiflimi- 
lis eft matrici tam viuiparorum, quam ouipatorum.- fiquidem fupra ad feptum , & infra 
ctiam porrefta eft. Creterum non cft intelligcndum> vt idem corpus vteri fit in duobus 
locis fitum, fcd debemus intelligere vuluam quafi mediamincer przedi&a duoloca Viper* 
efle collocatam . Huius autem rei caufa eft , quoniam , & ouum , & animal generant., v%lu* k- 
Ideoqjvulua viperarumquafiajituramvulua: generantis animal tantum,&naturam w. 
vuluas generantisouumtantumparticipat. Quamobremfuitneceflariuro , vtroatrix 
horum animalium medium quemdam locum occuparet. 

Circa cognitionem viperinifa»tus,mufta3 viperajpraegnantes, &non prasgnantes inj 
capfulisferuandseerunt, & o&auoquoqjdie viperagrauida, & non grauida erit fecan- 
da, vt magnum difcrimen earum innotefcat: idq^ ad menfem vfqjAuguftipra;ftan- 
dum erit : vt quonam) tempore fajtus in ouo formari incipiat , diftinde cognofcatur : 
Noftra enim obferuatione , circa calendas Iulij' initium diftinc^a; fbrmationis viperini 

D faetus apparere folet, Hoc etiam experimento in anatome aui gallinarum vfi fumus j 
dum fingulodie aperiehamus ouumex viginti 4uobus,qua?gallina|foucbat, vtquse, 
nam pars pulli formabatur,in dies patefieret.. Quandoquidera fingulo dic «liquid 
femper noui in ouo obferuatur . Vt autcm ,quod de vipera? anatome-haclieuus cxpli- 
eauimus manifeftariumeuadcret,placuitex Baldo AngeloAbbatib ieoncm anacomes 
viperse tam maris, quam fjemina: ante leg;entium oculos reprsefcntarc. 



JBWtt* 



Partes 



120 



PArtes inttrn* vifer* maris. 

AA. teftes,j& eorum fitus. 
BB. orificia penium fita iux- 

taanum. 
D.Iccuc 
E-Ventiiculus. 
£Lre<5tum •inteftinum. 
LL. vafa praparantia femen 

in penibus. 
MM.pellicula? tegetes penes. 
Q.R. penes terminances ad 

radicemcauda?. 
XX, vafa deferentia femen. 
YY.Renes, 
X.Splcn; 



Vjyffis Aldrouandi 



i 




■ 

I ' 

< 

• '. • i 



Hift. Scrp, & Drac. Li 

f#Us fatern* vtfefxfiemiH** 



ibsr l 



I 2 i 



A.&B. orificia jntrinfeca^» 

vterorura. * 
p. &E. vafa feminaria. 
£. & C. exitus feecum. 
G. pars intima ventriculi. 
H. & I. recepuculu ouorum. 
Rveficulafellis. 
L. ventriculus. 
M. iecur , pcr quod vena cx- 

currir. 
N.Corinperieardio. 
p.vcnadeferenj ab hepate 

venenu adradicesdcntiu. 
P. &Qjcn* ,fcu artcrix a 

fcendcntes a eorde, & ab* 

hcpate ad vcficulas dftm* 
S.Ocfophagus. 
T« & R. afpera artcriai 



*v 




.NA- 




122 Vlyffis Aldrouandi 

natvra: 

[ OC viperis infitumeflea natura, vr Vere,& Autumnofpoliumdepo» 

\ nant,inhiftorijsanimalium teftificatus eft Ariftoteles . Quapropter 

Li.%,c. 17. ipS| Authoresnatur2Barcanaperueftigantes,abhacfignaturacollegerunt 

carne horum animantium laborantibus fcabie cxhibita , cutim renp- 

uari. Amplius ad mentem Auicennae, vipera? tempore vernali, oculos 

faeniculoarfricaredicuntur; vt hebetudinem vifus hyeme infpecu- 

bus contra&am tollant . Infuper inter alias vipcra? proprietates , hanc a natuia con- 

genitamhabent,vtgrauiflimumfpirentodorem. Ide6 capfula? , inquibusviper£e,ad . 

V't aru concmnanc J aVar i ame dicamenta,aPharmacopolis feruantur,quando recluduntur,. 

? ob tetrum odorem quamdam veluti naufeam generant. Immocauerna^inquibus 

brumaliftempore ftabulantur, magis quam predi£t£ capfule peftiferum odorem cxha- F 
lant . Hgc proprietas nonfuit ignota Martiaii, quandoBaifam maleoleutem prxdi- 
£ ~ m Epi*y t cauithuncinmodum. 
tpizr.A £>uodvulpis fuga^viperd cubile 

Males, quam quod oles, olere Bajfa. 
Demum viperjefemin^ hoc natura ingcnerauit, vt morfus fit acerbior,& corpore pir*- 
guior appareat . De casteris autem moribus huic beftise congenitis nullum fermdnem 
inprasfentia habere necetfe eft : fiquidem hos cum alijs Serpentibus communespar- 
ticipatjdequibusomnibusinprimo huiuslibricapitefatis fuperq; egimus. 

sympathia; et antipathia: 

^^0-^Mfk A R D A N V S agens de rerum varietate , monimentis mandauit vi- 
yif>er&,c]r W^m^l™ peram , inter plantas,eruca potiflimum,&fabina maximoperede- G 
mur&m 4- Jf I-^ft^^ lec"tari: hac de c«ufa plures femper,& fubtus arborem fabina? gradiun- 
miCitU. 3^!l|piPik tur,&fuperi'pfamferpunt. Prastereaviperafingularifauoremurenara 
[^^^^W^W profequitur 5 dum , antequam cu ipfa congrediatur, venenum euome- 
reperhibetur, nefponfamlaethali hurao*einficiat:hoe autem elegaa- 
tiflimeexpreflit Philes his verfibus iambicis. 
EX*S <Te *$ (jLvpcuva. cvv Sia^erw, 
O' fJih Vpac dvTiiv 7»; 07rti$ l£ep;rvcr«;, 
H* S\ 7rpo$dvTov Ik poj?5 ctvnj/Aevti. 
Ktti ?rph £\ i @ct7itev ) cvv^pdfxiiv l/j vov t )dju,ov > 
E/uei 70V tov coc. ^At^oe vv^tpio^. 
Hi autem verius intcrprete Berfmano fic latine exponunturv 
Murana amorc, & vipera ardent mutuo, 
Hac ex latebris adpuellam prodiens, 

At illa fluminis relinquens alueum. H 

Sed ante iungant, quam vicijjim gaudia, 
Sponfus venenum vomitione reijcit. 
Alioquin haec beftia ,odio capitaliab homine,amultisbrutis , aquibufdamplantis, 
nec non a lapidibus diflidet. Primitus ob agrefte odium inter ipfam , & homincm , fi 
viper2ECollumcautecontineatur,&:inosdiducT:um,fputumhum3numinijciatur,haut 
in ventrem dilabatur , tanta pernicie, Mano tefte, amcitur, vt vipera paulo poft con- 
tabefcat. Deindeobeamdemantipathiam,fivipera mulieri grauiete occurrat,par- 
G * A Zr tumabortuvitiat:imm6»exPorta,idemaccideremulieribuspra?gnatibusperhibetfcH| 
***** quse fonum cithara» audiuerint,in qua fides confec"teex inteftinisSerpeatum, &praeci- 

pueviperarumaccomodatasfint.Interbrutaanimantia^viper^muribusinuif^pronun- 
Ofitfragx, ciantur : etenim, ex iEliano , hi ftarim atq; vocem felis, aut fibim vipcra audiunt, mu- 
d* viperA fculos a proprijs cauis alio transferunt.Item magnii diffenfum inter viperam,& oflifra- 
tdiuin. gam collocat Auieennas i cum fateatur fe vidifle hanc auem cttm vipera diraicantem, 

&ex 






inwucttia. 



Hift.Serp» 6c Drac. Liber I. 1 23 

r « &cxgugnaadhcrbafimilemfonchoferecipicntem,quamcuc]uidani,pcriculicaiila, 

euulfuTet, auis rediens, nec heybam inueniens inrerjjt. Amplius inter vipernm , & ter- 

reftrem teftudinem,aere odifi cadercj narrat yf.lianus: quocirca tcftudo deuorato prios , . 

origano 5 viperam preclare contemnir, quo non inuento, ad ruram'confc<g< 'icdicirun e J , n 

quadeguftata,contravJperinosidusarmatur:hjncforteco!ligcndacritcai!fa 5 propter c 

quamApuleiusrutamviperalemappcllaoerit. Hisautemherbisdcficienubus,tcftu- 

do planeconficitur . Qua?omniaab Ariftotele defumpta fuiffe 3 i biuamur : hic euim 

in Mirabilibus,Origanum pro teftudine aducrfus viperam piredkat, Plinius autt m de 

antijpathia praedictorum animalium agcns, id , qutd Aiiftctelcs Origaho atr'ribuit 3 cu- 

nila2herba*afftgnat,dicens.Tcftudofi viperam etfCi ir, friV3x cuuilam gu-itat,qu6dcum 

fa^pius quidam ita fa&um ammaduertiflet, dcuorara ateftudine vipera, hcrbam eradi- 

cauit s quofa£to,teftudointeiijt. 

Immo inter Panas Serpcntes , & viperas acerbiffimum odium intcrccdcrc promul- 

, gatSuidas: proptereaquod PariarfuntScrpentes manfueti ,hominibus minime nocui, Pans L er 'J 

B &inuentas viperas dcuorant . Scorpioni quoq; vehementer infenfani eiTe viperam P cntei > y" 

nonnulli retulerunt. Vnde Gafpar Vuolfius huiusrei fe penculum feciffe teftatur, v*t er * ho ~ 

duminuentu Scorpionem nnecit in phialam,in quaviua' vipera feruabatur: quare pau-' r cs ° 

lopoft i&ibus,&morfibushincindedatis, ambas animanrcs intc-ijfleconfpicatt scft. . % 

VtrummodoScorpius, vcl vipera priusobierit, fenonrectcmeminiffefatetur. Tan- " . 

dem mter animantes , ^Elianus tradit vefpas in viperam malisnas cfle : vnde poftea fit, 

• - r -n ■ certamen. 

vtpernicioiiores lctus lmpnmant. 

Pra?teranimalia ,ad uerfus nonnullasplantas vipcracodium contiaxerunr,fedpi\T- - , 

cipuecontraallium,vt ■Theophraftuspronunciauit;idc6qjallijodortm vitant jcon- ,' " 

feqnenterq;Scordium,& ailiariam fugrent,cum foliahatum phmtarum contuiate- ^' 

trum allij odorem emittant . Ex Anicenna Luph,nempe Arum inimicum viperrs 

elTeperhibctur : hinchuiusradixmanibusaffricatamorfus viperarum arcere dicitur, vaq^us vi- 

Idem author finapim vipcris aduerfaripromulgar. Rurfus interfagum,&hanc beftiam p eT£ i n i m i 

antipathia cadit non contemnenda : fiquidem Andreas a Lacuna recitat, ramulo fagi ' CUit 

q vipcrjjm leuiter conta£tam obftupefcere . Idem de fraxino Mercurialis publicat : nam 

haec beftia tantopere ab il\a abhorret,vt conftituta interfolia ft axini,& prunas, potius 

per ignemquam perfolia tranfire eligat. DeniqjSolanum viperis inuifum eflevo- 

lunnquareGalenus aduerfushosSerpentcs,manus fuCco fofeni madcfaciebat. In- Soianu vjr 

terlapides fmaragdus vipera?odiofiflimusceIebratur:cum exRhafi,vipera?oculiopti- peris wm~ 

raimi intucntes fmaragdum liquari,& mox acapite cfflueredicantur. f um - 

Smardgdui- 

COITVS. PARTVS- |g 

IPERAS olimeXcapiteCerber!natasefTe,multifabulantur: ideo- 
queGoropiushaec verba protulit . Aconitum vero illud ex eo Uthale ^o-a^mg 
virus contraxijjk volunty quodHerculespauto anteCerberum apudHera- dntucrp* 
cleam extratJu hominibus ojienderit^ e cuius capite vipera natajint, qua- 
rutabo aconitumfuerit inJecJum.Qmmuis poftca Goropius hanc fa bu- 
*^ ^ j am a( ^ veram reduxeric hiftoriam . Legituretiamapudinterpretem Fipera ex* 

Theocriti viperam,admentem Ariftotelis,exlacertaexficcata dimanare. Quidam lacerta* 
excineretanquamex putri materia viperam oriri pronunciant.Sed nos opinamur Ser- 
pentem,& non viperam fimpliciter intelligendam efTe. Quamquam credendum fit ex 
putredine etiam generari pofTe : narrat enim Iulius Obfequens , vigentibus bellis ciui- 
libus inter Crefar@m, & Antonium,Padum inundalTe , & ingentCm viperarum copiam ., 

vifamfuifTe. Etapud Sabelhcum legimus,mulierem proinfante viperam peperifTe^ t : * *3* 

quasanimantiaexnulla aliamateria,nifi excorrupta origincm habuiflearbitramur. 
VerinTitamen,hispofthabitis,pronunciandumcftviperasexcongrefTumaris,&fa?mi-, 
nse oriri : propterca recitant multi authores, & pracipue Herodotus in Thalia , quod 
viperamascongredicnscaputinosfEmin2Einferit,qua2,poftmodumjreperaciajclen- l 1% dc- 
tibusilludprxcidit,iuxtailiuddiftichonReufneri. ' ' Anim.' 

L a CMm 




1 1 4 Vly ffis A Idrouandi 

tttm ruit in venerem blanditur echidnd marito» £ 

Mox fatura infertum pr&fecdt ore capuu 
Quamobrem nbneftmirandum, fi Albertus in hanc vencrit fententiam,quodfemint 
libidine infaniens caput maris ore apprehendens illud amputet, &ex fputoilio conci* 
piat:fetus autem perfe&ionem adeptus exiensaluummatriserodat, vtpaulb inferiiis 
rccitibitur. Canit enim Reufnerus hunc in modum . 

Dum coity emoriens infauflo vipera partu ; 
Dente caput refecat coniugis ipfafui. 
Jn rberia- Q l]ar e id totu explanauit Nicander verfibus grsecis in latinUmfef monem fic translafis* 
CfS f Cum durum fugiens mcrfum ignefcentis echidna 

Trendit echis , vei vbifcruente libidinis aflu s 

Sauo dente ftri nfecat caput illa mariti. 

4fl vbi pofl vtgetam c<cperunt pignora vitam> 

Jamq;propinqua adfunt maturi temfjora partus 

Jndignam cari mortem vicifcentia patris^ \ 

T.rofa mifcra nafcuntur matris ab aluo. 
Aliter ctiamearroina graxa Nicandri lic verti poifurit, 

Fipera feua caput Uthali dente mariti 

Mordicus • ahfcindit ,fed nata ex femine prolcs 

Vifcera dilaniat matris flratamq; reiinquit, 

Sit patris inttritum fub primo vicifcitur ortu. 

C^terumAri(loceleSj&Plinius,morealiorumSerpentu.n,uimirumviperasilmulcom- 

plicatas congredi pronunciarunt:cum id veriilimutneifeexperientia doceat. Immb 

mares viperarum teftibus iniignitifunt, &penibusin permixtione vtuntur: quemad- 

modum in Anatomicis enucleauimus. Cum tamen Ariftoteies in his explicandis 

Congrejfus honmultamdiligentiamadhibuerk. Fueruntigitur a?ratenoftra,qui viperas vtriufqj 

mperarum fexusin viuarijsincluferunt,illafq;inftaraliorum animaliumiungi,concipere,parere, 

tiualis. &faetusfuoseducarcobfcruarunc. Hisaddic AmatusLufitanusinDiofcoridem, qubd r 

vipCrasmpyxidibusprsegnantesfine vlla lseiioneeniticonfpicatuseft. 

Ex altera parte, hiftoria huius congreffus alia premitur dirficultate: quoniam Scho- 

liaftesgrscus Nicandri prodidit Archelaum cxiftimalfe murasnas ad litus exeuntes 

cumviperiscoire: & Pliniusdemurenisloquens, Serpcntumpermixtioneimpieriar- 

JU12.C.25* bitratuseft. ^lianus etiamrecitauit,qubdmur«ena libidinis impetuada in aridum 

locuin ptogreditur , & defiderio fponfi iniquiflimi mota, latibulum vipera? ingredicns 

ipfi copulatur.At vulgaris opinio eft viperam venereis ftimulis concitatam ad marea«- 

cedere, &fibilandomuramameuocare,immb antequam vcnereo complexuiungan- 

Coitusmu- tur,venenum deponerejvtinconfpe&ufasminaedecorus^&innoeens fponfusappa- 

ranx&vi- reata & pera&o congre(fu,muraznaq; ad pelagus regrediente, veneno rurfusabforpto, 

ger<e, - domefticam fedem repetere. Quam opinionem Oppianus poeta grascus, Bafilius, Ca> 

farienfis , & alij lecuti funt 5 quoniam hanc ab pro Apollinc in hteroglyphicis confir- 

matamlegerunt. Huicautem falfaeopinioniAriftoteles, &Theophraftusanfampra> 

buerunt , cum difcrimen inter myrum , & murxnam recenferent . Siquidem tanta eft 

myri , & murasnascum anguibus fimilitudo, vt royrum murasnasconiun&um intueu- ** 

toW/*/ tes,v 'P ecara marem effecrediderint : eoq; magis,cum, Serpentum,& viperarumritu, 

cpwio con- pcrmiiceaiitur.Hac de caufa Athenseus validis rationibus hanc murena?,& vipera? per- 

Ireffus vi- mixtionem deftruereconatar.Primb,quia neqj viperae in mari,neq; murena?humi ver- 

pera&mu f entUr : deinde, quia viper^, & murenc marem , & feminam fui generis habeant . Ter- 

*an*. ^ 5 ^ mur S n 9 cum Serpentibus congrcderentur (quod eft abfurdum ) potius cum ma- 

rinis , quam cum terreftribus mifcerentur . Ad roborandam Athenei fcntentiam ad- 

denda eftauthoritas Rondeletij,qui varij generis Serpentes in vafis includens obfcrua- 

oitviperammaremcoiretantummodocumcompare, neqjaliocongrcffudeleclarL 

Departuvipereinualuitopinio apudVulgus,catulos viperinos , nonnifi laccrata 
matris aluo in lucem exire. Referunt enim naturam ita cauifle, ne huius tam pcrnicio- 
fi animalis fpecies fupra modum augefceret : idebqj viperam , quemadmodum & lcg- 
aam bis parcre negarunt. Quapropter ad rem, Baptifta Mantuanus canebat , 
LangU€t,& ij>fa fao perhm vt viperapartu* 

Pari- 






Hift. Serp- Sc Drac Liber I. n j 

A Parifcer Iulius Caifar SCaliger in amigmatefpuma: maris ad partum vipera: alludens fic 
cecinit. 

lnftabilis mater, cum rupta eft, nafcor : vt olim 
Vipera ,fid rurfus priftinafio parens. 
Itvlsoc genere etiam circumferuntur pulchcrrima carmina Aurelij Clernentis, quae 
quoniam leclu funt digna , non piguit nos hoc in loco illa recenfere ; ha;c aucem fic fe 
habeht . 

Si licet exe?nplis vti,ftc vipera,vt 'aiunt, 

Dentibus emoritur fufe per vifcera proiis 

Juthor morte fua non fexu fertilis, aut de 

Concubitu, diftintta vterum,fed cum calet igne 

Percita femineo , moriturum obfeana maritum 

Grefitit patulo, caput inferit iHe trilingue 
~ Coniugis in fauces, atq; ofcula feruidus intrat 

" Inftnuans oris coitu genitale veneuum; 

Nupta voluptatis vifaucia mordicus haufta 

VFrangit amatoris blanda inter federa guttur, 

Infufafy bibit, caro pereunte , faliuas $ 

His pater illecebris cenfumitur , & genitricem 

Claufa necat foboles-.nam poftquam femine adultv 

Incipiunt calidis corpufcula parua latebris 

Serpere ,moratumq; vterum vibrataferire. 

«y£ftuat interno feritatis crimiue mater 

Carniftcemq ; gemit damnati coufcia.fexus &, 

Progeniem fepti rumpentes obftacula partut> 

Nam quia nafcendi nullus patet exitus t aluus 

JFatibus in lucem nitentibus excruciata 

Carpitur , atq\ viam lacerata per ilia pandif. 
{-» Tandem obitu altricis troditgrex ille dolentis 

Ingrejfum vita vix eluc7atus,ejr ortum 

Ptr fcelus exultans lambunt natale cadauer. 

<Reptantis catuli proles dum nafcitur orba 

Baud experta diem, mifera nift pofthuma znatrK 
Hancabfurdam de partuvipersefententiam protuleruntHerodotus,Nicander,Oru5 
ApollojPlutarchusjSolinus^ArnoldusVillanouanusjValerianus^Gillius^VoIaterranus, 
&multialij,quiineademnauiparum accuratc verfati funt. Sed interhos maximo- 
pere admiramur Authorem de theriaca ad Pifonem, qui non folum in hoc erratum,fed 
etiam in multa incidit,qu* hurtc librum Galcno minim>c adfcribendum elfe nobis per- 
fuadent. Athicerrorindcfortedimanauit, quia norhnulli viperam aliquando extin- 
&am , faetu fuperftite obferuarunt . Animaduertendusn autem eft, qudd vipera prius 
oua vniuscoloris , & mollia inftar quorurh pifcium cencipit: deinde viuum fastum ex- 
clndit, ad differentiam aliorum anguium, qui oua concipientes eadem pariunt ; Ha?c 
D autem animantia mediam quodammodo naturam interouipara,& viuipara partici- 
pantia nullamnobis admirationem afferre debentieumhoc etiam plantis contingat: 
etenim planta Aparine,&Gra?cis Philanthropos nuncupata cocipit florem ab hirfuto, 
& afpero globulo non exeuntem 5 immo intus perfc&ionem adeptus femen producib 
Idem in viperis manifeftum confpicarour, quas intus oua concipientes animal poftmo- In Tb$ 
dumforasemittuntjVtNicanderhis verfibus expreffit . .~ ! " 

OiM yctp jj3etfvQ$i 0V0 xvjLiara *o) S\ xetB' vXif 

&070ZQI otptts Aszrupjjj/ Q&hvrxot ymQAnr. 
^ui verfus in latinum translati fic fonant. 

Sola etenimfatu grauida eft t cum catera in dtk 

Ouipera excludant teftacea pignora fyluis. ' ■ ' '- 1 

Veletiamrecl;iusficexponipo{funt. « - 

Hac etenim fekmfetu grauis vndiq;ferturt 

€tm tamettmjt Xttipajftmper demafundant. 



126 Vlyffis Aldrouandi 

Quare n5 immerito refert Apollonius apud Philoftratu,viperam fuiffe vifam } qu? catu- g 

los niiper in lucem editosquodammodoexpolies lambebat.Itaq, rationehuiusf^cure^ 

moti graues authores,viperas a c^teris Serpentibus iegregaruncum tamen h^c fenten- 

tia multis non arrideat: etenim Ceraftes, &multi alij Serpentes , more viperarii, eniti 

feriiturjquadoquidem ex BelIonijobferuationibus,in ^Egypto huiufmodi tefti^ftudio 

di(Tecte;,& catuli m ouis inuenti fuerunt. Hac de caufa Nicander non iniuria Ceraftes 

InThalia. mterviperas enumerabat. EtGreuinushosSerpentes ,exceptis cornibus,a vipens 

minimedifcrepareaifeuerabatPr2eterea,fecundumHorodotum,in Arabia Serpences 

fubalati ritu viperarucongredientes,&parientes ftabulantur. Hinccolligendfi eftnon 

, v , t afolaviperaviuumfastumedi,quamuisfcribatLeoniccnus,hocargumencofencentiani 

inLaeui- Ariftotelis minimedeftrui,cumexalato> &nonalato,admentem eiufdem Philofor. 

PJ' phi,fpecies nonvarietur,quoniamformicae etiamalat£,&nonal3t£ad eamdem fpe- 

i. epar. ciem teferantur. Verum,licetviperaeviuumf3etumenitautur,vthacl:enusexplicatum 

A * fuit. NihilominUs, ex Ariftotele, in partibus internis oua prius generantur, que^ fuper- 

L.<$Jehift. neverfuspra?cordiacontinentur,mollicorticetecl:a,velutiouapifcium:deinde)tcm- F 

Ana.vlt. pore paritionis, catuli membranis obuoluti ab vtero egrediuntur. Bellonius vero ad- 

uerfus Ariftotelem,catulos fine vllis membranis in lucem prodeuntes fe pluries obfer- 

tfaifefatetur . Huicdifficultatifequentidiftinctionepoflumus fatisfacere. Nampar- 

tusviper^bifariamconfiderari poteftcprimirm.jquatenus catuli membtanis inuolutt 

figuram oui repr^fentantes ab vtero exeunt , e quibusdifruptis paulo poft eruropunt, 

. &hicpartus vocaturnaturalis,quem noftri viperarum venatores pluriesfeobferuaflfe 

^ „ teftificantur. Secundo,confideratur h^cf^turajquatenus catuH inuolucris fciflis ia 

rf f 2 vteronudiabaluoegrediuntpr, quemmodumBeiloniusobferuatumexplicauit.Qua-. 

ptopterex pr^didisouorumpelliculisejroljis4imanauit opinioinvuIgus,catulos vi- 

perinosabrofamatrisaluo inlucemprpiTrpc*.^ 

Idcirco Alberni5 Magnus hanc opiniotwfrtt roborare volens affert in medium au- 

thoritatem Plinijdicentis, propter anguftiatwalui,'& copiam catulorurn, viperam diffi- 

cultereniti, & vltimos tedium inuadere,qui,eorrofis matris vifceribus , confeftimin 

Cpin.Theo- lucem egrediuntur. Quare Albertus affertum mendax alio mendacio ftabilire nititur: G 

fhrafti cir cttm liquido omnibus conftet naturam m neceftarijs non deficere. Theophraftus ta- 

ta partttm men poft Ariftotekmfolers arcanorum natur£-inueftigator,vterum viperarum acatu- 

•vipera, lis perforari negauit 5 '& fuperiori fexulo^NicoIaus Leonicenus huiufmodi errorem pa* 

tefaciens extirpauit.Quando autem Plihius ah Alberto citatus hattcfalfam opinionem 

videtur.iniinuare:do6trinam Ariftotelis ab ipfo peruerti notandumeft,etenimvbi 

Ariftoteles fcriptum reliquit , catulos interdum membranis obuolucos , & quandoq* 

abrofis membranis, ab aluocxire; Pliniustranfcripfit poftremos catuloscardicatis im- 

patientesiateraaluimaternxadexitumlacerare. i 

Quoad numerum catulorum,& pariendi tempus, tradunt aliqui,ex mente Ariftote- 
lis,{ingulu catulu fingulo quoqjdieab vtero exire:itaut iuxta numerucatulorum, tot 
diesin partuabfumantur. Cumtamen experientiademonftret,quod vnicodiecatuli 
membranis rnuoluti vterum referent,&tandem diefextoaliam tenuem membranam 
feneclamanguiumasmulantemdeponant: vt multiPharmacOpolgfidedigniobferua- 
runt. Hic autem error 3 circa viperinum partum,ex Plinio, & Theodoro Garza dima- H 
nauit,qui verba Ariftorelis, qii£ in textu gra?co fic fehabent, ivxtsj <£'«? (xi£ nJA.tpa.itar- 
Qhyviwei Sl nXMa n moow»- TheodorusGarza,& Pliniusitainterpretantur./^?*/^ 
dte&usfwgaksparit,plures quamvigimnumero . Cum tamen hsec verba ,ita effent ex- 
ponenda.Paritautemvnadiefingulos,&paritplufquamvigintinumero. Vthxcver- 
ba talem fenfum nancifcanturjnon quod fmgulis diebus pariat, fed quod vna die pluf- 
quam viginticatulos,fingulos tamen,nempe vnum poftalterum , vipera enitatur. 
Nutnerus Circanumerum f^tuum, tipera vigintiquinqjad fummum catulos effundit. Immd 
eatuloruwt Iofeph de Sauijs virfldedignus, & pharmacop^uscelcberrimus,quiToties viperaspro 
<viper*> var * J s concirinadis medkamentis pertracliauit, tres fupra viginti catulos ab vna viperat 
in pyx»de cuftodita excuntes obferuauitj deindeillos a matre fegregans,quatuor tati- 
himmodo cum illa reliquit,quosalacriores indies-j & a.udaciores,reliquos vcro fcpa> 
tatos inertes, &fegnes fieri confpicatus, id a folo viper^halitu prouenire poffe cxi&l- 
iftauiti &i iiie» vipcr» non p« longum tetnporis f^atium ytero gerit : idqi ex eo ccffc- 

— m - "j ijBa?. 




Hift. Serp, §c Drac. Liber I* 1 27 

A fcclamus , quonwm vipera: coneipiences initjo Veris 3 fjeturoad menfem vfq, Augu- 
ftigeftant, 

L O C V S. 

EG A B ANTolim Marfipopuli,qui in Italia Serpcntes impune vena- 
bantur, & contrcdtabant viperas ob cceli teperk m, & molliorcm foli 
naturam,innoftroorbehaudquaqu3m gencrari.Quod Galcnus iuftrs 
decaufisfibiperfuaderenonpotuit. Inhancquoq^ fententiam venic 
Leonicenusjquidethyrofermonemhabensjinltaliaoptinias viperas 
pro nobiliflimisconcinnandis medicamentis 5 nafci arfirmabac. Ec Re- 
nodeusaddit; non roodo in Icalia^fed etiain Gallia, & prascipue in agro Putauienfi ver- 
farijex quo loco numerofas viperse Luteciam pro varijs pharmacis, a-duehutuur.In Lufi- 
B tania,&Hifpania,exAmatoLufitano,vipera;infinitsenondefunt. ApudlndoscfTe vi- Jn comM 
peras,narrat Chriftophorus Acofta Africanus:fiquide in Malabar vipera* mul.ra?,& alia ^io/e, 
Serpentu genera vifuntur Jtem Syagro promontorio Arabic. proxima eft Infula,in qua, In j t yj m 
vtreculitArrianus,CrocodiIi,vipera?plurim^,&lacerta?permagnaeverfanturJnMe- m ^ t c ,, 
litenfi Infula vipera? non defiderantur,vbi D. Paulus Apoftolus a vipera demorfus nihil 
roali paitus eft, vc in A&is Apoftolovy traditur, Numerofe etiam in Cypro,& Chio na- 
fcuntur, Circa Amyclas,quas antea Grseci condiderant, frequentes viperas morfu in- i n polyhif 
fanabili efle,narrac Solinus, Quamohrem vipera? in vniuerfo terrarum orbe viuunt, vt 
fcripfit Harodotus;& Bellonius vcritatem eft aflecutus,quando pronunciauit fe in An- 
glia, Gallia,Italia, Afia, Gra?cia, & ^Egypto viperas repcrifle . Cordus tamen in Dio- 
fcoridem fe nnnquam m Germania viperam confpicatum fuifle memorac, Item Arifto- &* Mirak 
telesviperas inCreta nafciinficiatur, Nihftominus Serpentes inGrscia Bcllonius 
Verfariafleuerauit,quivuIgo chendre nominantur 5 qua? vox ab echidnadetortaeflc 
videtur.ItaqjAriftotielesfQrfican atteftari voIuitSerpentes n5 ita perniciofosdiuagari. Locapccu- 
G Circa locapeculiajia ab his feris adamata, notandum eft, loca moncana a, viperis li- iiaria ' %& 
bentcr fcequentari .. Idcirco Diofcorides prodidU rutam inMacedoniacirca Haliac- perarum. 
mon fluuium erefcencem cfle venenatam 5 cum hic locus montofus fic, & viperis, fca- ln Medit. 
teac, Nafcuntur etiam copiose in Luganeis montibus Patauinis,vt tradic MarcusOd* Ther. 
Ausy qua* pro theriaca componenda , optima» ab ipfo celebrantur . Infuper nonnull» 
etiaro propeaquas ftahulantur : hac de caufa Martialis meminit vipera? verfantis circa 
populos arbores hume&is locis gaudentes, & fuccinum ftilla ntes , qu£ tandero m ele^ 
#ra inclufa perijr, his verfibus. , ^ . * 

Flentibus; HeludumYamisydumviperaferfhi tw 

Fluxit in obftantem fuccina gemmaferami • *•*< 

£>m dum miraturfingui \fi rore teneri, 

CmcretoriguitvinclarepentegetH.. / 

"Re tibiregaliplaceas:CleopatrafepulcrQ % 
Viperafitumulonobilioreiacet. 
D Ampliusnotinullas maritimis, &arenofis locis deIeaaiTtur,quaromcarnes pr.o antido, 
tis a Galeno reprobantur , quoniam a-grotantibus fitun inextinguibile arTerrc foleanr, 
Vnde ratione huiuslocilegitur pulchcrrimum epigrammade naufrago in arenis iacen- 
tc iclu vipera? lechalicer vulnerato huius tenoris. 

ts£quoris infanas euafit Maufragus vndas y 
Trislius dfrafalepr&bet arena folum. 
Dum iacet, ecce graui prejfus prope litorafimn^ 

Nudusydr infefio fejfus adufcfreto. 
Vipera trux perimit,frufirafugis tquora fruflra, 
iieumifer,in terris debitafata tibt. 

Alioqiiin^hycmeaduentante^profedepropriahaibefti^latcbraseliguntjvtViranius r * 
innuitcancns. & * l+Gwg. 

Interit i & curuis frttfir* definfit htebrtf 
Vifer^ 

m 



1 2 8 Vlyffis Aldrouindi 

tik cit. Aliquando Ctiam ex codemmet Virgilio, fub prafepibusimmotis libctiter ftabuIantUr» g 
in quibus firnus, & immundicias immotae diu manent his verfibus. 
Sdpe fub immotis prafepibus,aut maU taffu- 
Vipera delituit : calumq; exterrita fugit. 
Lib.io. de Ariftoteles autem , accederite bruma , fub faxis condi ftatuit ^cum caueri Serpentes 
hiB.Anim. fubterraoccultatihyememtranfigant. Plinius tamen Ariftotele for fan maleintelle- 
e.62. &o,totumfcripfitoppofitii, nimirum vrgente frigore, viperasad terrae caUernas con- 

Li.^.c.^i fugere, cum c^teriSerpentes fub faxis condantur. Vnde Martialis fententiae Ariftote- 
ti.^.Epig. lisadhserens vitalibus auris commifit epigramma fcitudignumde vipera in faucibns 
16. ftatUaslapideaereferentis vrfaraiacente,circaquam puerludens^inferenfqjrrianum is 

os ftatuae,lethali i&u a vipera percufliis fuit. Verfus autem funt huius tenoris. 
proxima centenis oflenditur vrfa columnis, 

Exornant fie?<e qua platanona fera . 
ffuius dum patulos alludens tentat hiatus 

Pulcher ffyras , teneram merfit in ora manumi f? 

Vipera fed coeco fcelerata latebat in ore, 

Viuebat£ anima deteriore fera. 
Kon fenfit puer ejfe dolos , nifi dente recepto, 
Dum perit : o facinus , aufa quod vrfafuit. 
Nostamenfcimus,exlonga ruftieorum obferuatione,viperas nonfolumfub lapidi- 
bus , fed etiam fub terra hyeme occultari . Nam quando ipfi akius terram ligonibus 
fodiunt, has viperas fimul glcmeratas fsepiffimeinueniunt. 

V I C T V S. 

Meotl Wj>r^lS0 AVSANIAS fcriptismandauitviperasinmontanaPherMcia»parcej 
Cau -i xt \m BPlNr ncr ^ is ve ^ ci J ^ vt P mrmium quafdam radices libenter vorare , qui- 

?sJ$& l bus-deinde magis efferari traduntur. In libro aiatem de theriaca ad <S 

Pifonem legitur , qu6d viperse non folum herbis venenatis , fed etiani 

animalibus , fcilicetbupreftibus ,erucis , cantharidibus 9 'phalangijs, 

murearaneojftcllionibus, fcarabeis, bufonibus, falamandris, fcalijs 

huius generis vi&itare . Erucis quidem dele&antur,vtvoluit aurhorde theriacaa4 

Pifonem,ijfq;potiiTimum,quaspytiocampasappellant. Pra:terea mures non folura 

,. a araneos,fedmurescuiufcuqigeiierisparuosappetur,magnosautemiatbusinterimfit. 

£.%.%ehijt. His addamus fententiam Ariftotelis , qui voluit Scorpiones a viperis deglutiri , ho- 

An. c.2p. rUm q« p a ft u v enenofiores fieri: fiquidem quando animal vencnatum alio pariter vene- 

. natoprocibdfruitur,eiusmorfusvenenofioresfiericreduntur. Infuper viperae auibus. 

Ftper* m- £tiam m camtat ibus arborum nidulantibus infidiantur : quare Alberrus narrat hifto- 

elts amum ^ m cu j u (^ am pj ca , 9 CIUUS p U U os m ni( \ a dhuc implumes vipera deuorauerat ; tuncqj 

tnpat#ur. £ U p eruen i ens mater acerrime cum vipera dimicabat, interim coxa dentibus vipera? ap- 

prehenfa,& clamore edito, focia aduolauit,& vipera? caput roftro ita percuflit,vt vipe- 

tainteriensabarboredecideret. Gumqjhocignotum non effet BaptiftarMaatuano, H 

iic canere folebat. 

Sicut vbi implumes inuafit viperanidos; 

lngemit,drquerulo carmine plangit auis. 

Noftra tarnensetate multi viperas in capfis , & pyxidibus contentas furfuribus nutrir» 

profitentur. Venatores quidam viperarumillis in vafibus inclufis, quinto decimo quo- 

que die praebent potum aqug fimplicis cum herba quadam trita,quam ncmini tanquara 

arcanum reuelare voluntj hacq,rationeviperas pingucs,&alacres conferuareco- 

PotU vipe- nantur. Nosautemhunceffecl:umnon herba^fed folo potui attribuimus, quando- 

tarum. quidem alij potuaqua;fimplicisvtentes,vipcrasalacres,&pingue5perlongum tera- 

poris fpatium conferuant. 
£i.i. ob/er, Circa potum, fcribit Bellonius viperas , & Ceraftes , inter reliqua Serpentum gene- 
$' \ * ra,apotudiu abftinere. Verumtamen fumtnoperedeledanturvinojitautnonnulla: 
illo alle&se facili negocio comprehendantur . Verum,ad mentcm Alberti , viperse vc« 

ucno 





Hift. Serp ; St Drac. Liber I- 129 

< Aneno vinum inflciunt:quodaveritate alienum effe conftat , cum multi vini viperini li,i$J(-s 

potione a varijs atfe«aionibuslibcrati fint, vtmultis in locis teftificatus eft Galenus. An<cap. r* 

■ 

T E M P E R A M ENTVM-. 

' IRCA tcmperaturamcarnisviperinsE,refi£entiiedo6i:iiIimorum viro- 
rumfibi inuicem reclamant : quandoquidem Arittoteles eam frigi- L ^^ 
dameffe arbitratur,dum ?.r«malia viuiparaabouiparis «liftinguens, *\ n c 
fic ratioeinari videtur. Sivipers nattua cahdaaeflentjproculdubio ) 
putamenouiviperini illamdutitiemadipjfcerettir,quamia ouis gal- ^' 
linarum obferuamus: quoniam autcmfrigida gaudent tempcrie , ideo 
putamen ouimolleintra fe generant, cum ob inopiam ealoris lllud ad perfe&am du- 
ritiem perducere nequeant . Altera ratio non fperuenda eft Ula, quam ex natura ani- 
maliumhyeme latibulantium cofligimug>quaminprimo capitehuius lihxi frigidam Naturavi- 
B eflfe ftatuimufc etenim viperai ad illorum animatium naturam referuntur , qua? & ipfai, peramfri- 
abfq,cibo,diuincauernismorantia,obcaloremimbccilIum, non itacitoalimentum geU. 
cbnficcrepoffunt. QuoniamficalOrinillisdominareturnonfolumalimentorum,fed 
|)topriam etiam fubftantiam abfumcret . Quod in alijs animahbus contingereconfpi- 
camur, quaeab innato calore valido rcguntur. 

ExakeraparteGaIenus,Diofcorides ,&alijantiquiores Mediciviperarumcarnem Li.ilJc^ 
cxcaifacientem,& ficcantcm effeiudicarfitjdum oleOjfale,anetho,porro,& aqua con- fimp. med. 
ditamprxbent.ImmdGalenusmultoselephantiafilaborantes hiscarnibus liberauit, fac.cap. 2. 
euacuatoper ctitim humore peccante,qui eifectus caloriseife folet. Prseterquam- 
quod a viperis demorfi cotorquentur , & magna fiti aificiuntur, qui affe&us,& cffec"fcus 
non afrigida,fedacalida caufa proueniunt. Demum,qui viperas interficiunt, &mor- 
tuaspertra£tant ,quamdam velutipruriginemcutisperfentirefatenturj quam nonnifi 
acres , & calidi vapores generare poffunt. 

Caeterum ad deftruendam hanc difficultatem , & ad conciliaadum Galeno Arifto- SolntioMf 
C telem , confugiendum eft ad illa , quae Galenus ad calcem libri fecundi de locis affeclis fcttltatts. 
explicauit : vbi ret ulit animantia frigidiora , hyeme ob fcigoris violentiaro , non fecus 
aceifent mortua,latitare. Huius autem generis funt viperae, quajtunc temporis con- 
tredatJB non mordent , aeftate tamen , & potiflimum fub canicuke ortu,vchementer 
seftuantj&feruoremquemdamprasfeferre videntur. Animantia igiturhuiusgcneris, 
ex Ariftotelis etiam do<5trina,parum caloris haberc,confequenterqi frigidje natura; effe 
dicuntur: quamuis caloris aducntitij acrimonia poIlcant,qui calor poftea, hyeme,exi- 
mioambientisfrigoreretunditur,'&quafiextinguitur. Atquandoaerincalefcit, &i:i .Quo tepe- 
ches magis, atq; magis calidior redditurj tunc etiam calor horii animaliu quotidie ma- ™ » vipertt 
iorem vigorem adipifcitur.Itaqmatiuus calor in viperarum primordijs,vt docuit Arift. ntatore ha- 
parum vigere perhibetur.Scd catuli dum in dies augefcunt,multum etiam adfcitijcalo- beam ealo~- 
ris acquiriit: hine fit,vt carum earnes feruorem aliquem pra» fe ferant. Quare ex mentc »"«*• 
Galeni, vehementi facultatedigercndi, &mediocriter exficcandipotiuntur. Non erit 
igitur admirandu, fiquandoqjcarnesviperinsefitiminpatientibusgencrent: quamuis 
D non omnes vipera?, fed tantummodo loca maritima incolentes id praeftent. Ex his igi- 
tur fundamentis facile refp5dendum eft viperas a cauernis exeuntes frigidas, & ficcas, 
seftateverocalidioreseffejvtGalenusfxperecitauit. Etfialibi authoresviperamfri- x.f.^^. 
gidam cffe pronuntiarunt , tunc id dicl;um fuiffe exiftimare oportet , non quia hoc ani- t t( Jl tC ap,% % 
mal refrigerandifacultatem participet ,fed taleincomparatione ad alia animantia_j 
calidiora iudicatur. Immo quando Galenus carncm viperje calidam effepromulgauit, caro <vipe- 
ipfamcumfale,porro,&anethococl;am intellexit. Quamuisalij refpondeantinvi- rwae*rta 
peraduaspartes^nimirumvenenatamj&bezaarticamperp^dcndaseffe^namratione //^ 4 , 
partis venenate, calidam effe affcuerant,quod figna viperini veneni a Diofcoride pro- iik.6.\dc^ 
pofita dcmonftrant:cumfrigiditasalijs pattibus viperasdominetur. Tandem proco- matjmeit 
ronidehuius tracliatus referre poffumus,calorem viperae videri imbecillu, cum vifcidis 
humoribus,& lentis immcrfus fit, quibus a calote Solis,& feruore a^ftatis digeftis, afqs 
attenuatis fit validior, fuafqi operatibnes melius,& feelicius exercet. Qui pJusa de lm« 
ius animalis tempejie fcirc cupit, nd catntt de Scrpentum tempcraiuentacoBfugiat. 




13® VlyffisAIdrouatidi 

CAPIENDI, ET FVGANDI ■ ' * 
RATIQ. 

[ O L EB /\ NT Veter.es varijs technis , & vauiffimis; eantionibus non 
folum viperasyfed etiara omne Serpentnni genus comprehenderc. 
Idedmemoratura Virgilo quidam facerdos Vmbroauncupatusj qui 
&vipcras,&aliosanguesfimiliartificiocapiebat. u 

Vipereo generi, ejr grauitei - jprantibus hjdris s 
Spargerequifornnos^Amuqiymdmq^f&kba^-. 
Mu/cebatg;iras,& mor/us arte leuabat. ' . 

Lib.y.hift. Indivero^incoeccehdis viperis 3 ,non cantionibus 5 fed herbis vtuntuf. QuarcFerdi- 
Ind. nandusCortes uarrat, quod Incola; jllarum regionum Dijs facra fadturi venatum fe F 

conferunt,&quasapprehenderintferQcioresbelluas,nempeex quadrupedihustigres, 
fierba In- & ex Serpentibus viperas, fuis Nuroinibus irnmolant. Pr^didi igitur venatores in ca- , 
dica ad co- piendis huiufmodi Serpentibus , quadam herba viperas fopiente vtuntur ,quam pro- 
ercedasvi- pria lingua piciethl cognominant. Praster-ea non eft tantus dolus inquolibec animali, 
peras. quiabaequalinonvincatur^velavinQ.Virumenimfortemjautvirparifortjitudineprie- 
ditus,auc vinumfupetahir. Id Alexan^r.oMagnoaccidiiTefcrtur, qui a nernine, nifi a 
vinodeui&usfuit. Pariter viperis hoc contingere^tradicur,qu2e licecfintpemiciofa 
Zib.2 Ibifi. anmia ha,nihilomin.usvinoaUecT:a^ 

An cap a. rem venat ot es viperarum , vino in fi&ilibus circa fepes collocato , illas tandem nullo 
Vino capiu ne § ocio coerccnt. 

turviperz, ' ■Circumforaneijqui ex ftirpe.DiuiPauli feprognatos prasdicant, yiperasfacillimc 

capiunt : quamuis omnes iint Apuli ex Liceia vrbe oriundi , aut ex loeis circuraftanti- 

bus , origine forte eciaro dedu&a a Marfis eorum vicinis , qui fexcentis , v.el etiamfor- 

Vnguetum taiTemillenisanHis,antea?tatemDiui Paulivixerunt,. Hi infrafcripto vnguine mani- G 

Circumfo- busdiligenterperun&is viperasfacilecoercent,&cpntre(5tant. Hoc autem ynguen- 

raneoru ad tum eonftare dicitUr ex oleo feminis,r?phani fylueftrj§,fucco radicis afphodeIli,& dra- 

capturavi cunculi ,cerebroleporis,folijsfaluise,baccis lauri,additisquibufdam alijs,quaet3n- 

peraruvti- quam arcana reuelarerenuunc . Huic firo.ilelmimentum pra2fcripfitNicander,quod 

te. " ituegratur exmedulla cerui } oIeo.rofaceo,cera, &Serpentibws, quivnacurapraedi&is 

In Theria firoplicibus medicamentis incoquun.tur . Itaq; ho.c Marfi., & alij viperarum venatores 

cis. petungidicuntur,vtviperas,&casterosSerpentes facileapprehSdant: captos aiitillico 

faliua perfundunt, cuius cota&u villefcere, & violentiam vencni deponere creduntar. 

Saliua hu- Noftra a^tate, venatores Serpentum, & viperarum ,forcipibus ex ferro , aut arundi- 

mana ad ne paratis vtuntur. Quandoq; eriani minori bombarda , & viperas, ficuti & alios Ser- 

qui^. pentes quidam interimunt . Sed aduertendum efthoc inftrumentum infidum effc 33 

fiquidem anno decimo quinto fupra millefimum , &fexcentefimum ,iuuenis quidam* 
fclopo munitus, & arua peragrans in viperam eminus confpe&am inftrumentum dire- ^" 
■/**«& »*xit,vtplumbeatn glandemcxploderct,interim difruptoob violentiarn ignis inftru- H 
^* J ^j^mentoipfeperijt. Quamobremdehoccircumfertur epigramma hurus tenoris. 
ftrumento , j n quinto luftro luftrans Ocfauius arua. 

quo vipera Anguis viperei tergorafufca videt. 

necare ftu- Tunc glande?n igniuomo infpiras cum dirigit arcft t 

debat. Ferrea vi flamma fftula fciffa crepat. l 

Sibilat, atq-, fugit bombo perterritus anguis> 
Saucius Arcitenens eiulat , atq; perit. 
Ha?c,& cafiera artificia pro viperis comprehcndendisin capite primo huills libri legen- 
da funt, vbi de modocapiendi ,&fugandi, omnes Serpentesagitur. Fuganturctiarn 
Inc. de cu- viperae multis praefidijs,fed praecipue fumo corij combufti cum femine lini:idcirco Gat- 
ra Prefo- troara recitat fe, in Nofocomio Papia?» nouiffequemdam in ventriculo viperara haben- 
cat. matri- tcm s va< ^ tnultis reraedijs adhibitis , nihilq; conferentibus ,tandcm fuffimcntis eorij> 
'th, & feminis lini, beftia pcr anuin egreiTa eft. . 

VI- 




Hift. Serp & Drac. Liber 1« j j i 

VIPER& VENENVM QVALE- 

RI A vcnenorum gcncra inhoc rerrarum orbe reperiuntur,quibus 

humanum gcnus grauinoxa prcmitur: primum reiidetin animahbus, 

fecundum a plantis elicitur,& tertiu 4 afodinis eruitur. Animalia igitur 

exitiofam vim participantia funt poriffimn Serpentes,inter quos vipe. 

ra poftremiilocum non occupat. Etenim viperinum venenu, fiue ad- 

motum,fiuea{fumptum facultatem interimendipoifidet, velutiali- 

mentum optime concoclum nutrit. Eft cnim veneni fubftantia alimentis protfus con- ? ote ft as rue 

traria: immo fubftantiam humani corporis in naturam fibi fimilem,& vcnenatamcon- mni 1 UA ' 

uertit.Caeterum NicolausFlorentinus,&alij authorumArabumaffecla^tresveneno- % 

rumordinesconftituunt,primumeorum,qua!illic6intenmunt,fecundumeorum,qua2 

B breuiinterpofitofpatio , &tertiumeorum,qua?paHil6feriu$enecant:deindeinterhas 

poftremasfpeciesviperinum viruscollocarunt: quareiuxtaeorumfententiam,viperas Vipera , in 

venenum fero interimet, quajopinioveritatemfcmpernon affequiturtcumhoc ani- omnibutre 

mal inaliquibus regiombus lethalms eiTc perhibeatur, vt fuo loco explicabimus . Ve- gionibusnfi 

rumtamennoneftdubitandum alicubi venenum viperzeeiTe ade6exitioftim,vtcit6 gquenecat 

perimat? :namab authoribus ita teterrimum cenfetur, vt virus efficaciflimiun indica- 

re volentesjviperinum nominauerint. Hucigitur refpexitHoratius,quando ceciniu 

Cur timet flauumTiberim? Cftr olikum 

. J . L.i,car.od. 

Sanguine vtpertno - _ . 

Cautius vitat?&c. ' .. , 

Alibi quoqj idem poeta fic fcribit. ^ * '" '? 

guid hoc veneni feuit in pr&cotdijs e 3* 

Num viperinus hiccruor 

IncoUus herbis me fefellitf 

GQuibus in locis pocta pcr fanguinem viperiaum , veaenum viperas intelligere volu.it, 

cum fanguis huius animalis minime fit hoxius,vt fuo loco explicabitur.Im eodem fen- 

fu leguntUr illa carmina in epitaphio Archilochi. 

Archilochus iaeet hoc in litore teclus y dmara 

Cuius vipereo carminafelle madent. 

In eodem etiam intelle&u Martialis fcripfit. Lty.epigK 

Vipereumq; vomant noftro fub nomine virus. eptgr.iu 

Namexalimentoherbarum,&animalium,quibusvefcuntur,veneuat0 5mcyftifel- 

lis tanquaminquadam lacuna viperinumvirusgeneratur;hocqj experientia docecj 

quoniam fel vipera? recens canibus datum illos interimit: cum ex ficco felle nullum 

detrimentumreportent. Exfellepofteahaecmateciavcnenata adgingiuasdemanda- 

tur,ad augendura,&foiiendum illudvenenura,quodinprimordio,exvifeminisgeni- 

talis ibi a natura implantatum fuit . Id in catulis viperinis liquido conftat , qui ftatim 

atqj ab vtero exeunt, dentibus lethales iftus inferunt. Id prseterea patefit in dcntibus 




abfurdumdiaueffeopinamur. ab exmn- 

An vero vipera dentibus faepeferiens venenum amittat, vt apis aculeum : quemad- fecis. 
modum Author de theriaca ad Pifonem afleuerantius dixit, id nullo modo atteftari 
pofthmussquandoquidem dentibus viperinis vcnenum implantatum e(fe manifeftum 
cft , quoniam dentibus vipera* etiam mortua? vulnerati non aliter patiuntur , quam il- 
li, qui paftinacasmarina; radijs transfiguntur . Nec mirandum , quoniam caput vipera? 
areliquo corpore feparatum, noftra zetate , homines exanimauit . Id Patauij accidit, D ens ^jp^, 
dumvipersefacminxadcomponendamtheriacamnecarentur: nam pharmacopaei raa- r£ wortm 
nus i£ta fuit a capite viperino iam per fpatium quatuor horarum feparato,& parum ab- tethale vul 
fuk quin periret : quoniam incidit in iila fymptomata, quibus vipera?morfusfoletpa- nnsmfim, 
titntesaffligcre. MatthiolusquoqjtecitatfenoullferuftkumjC^iifn fecando prato, 

vipe- 



132 Vryffis Ald rouandi 

vipcram falce diuifit, hanc cum putaret mortuam , frufturo altcrum , h quo caput pen- B 

debat, intrepidus manu prehendit , fed fera irritata , vibrato capitc , digitum momor- 

dit:vndcrufticusnihilmalicogitans,protinusdigifumoriadmouit,fanguinemfugcn- 

Oentnr.%* do expreffurus,&repente exanimatus eft. Alium cafumiuucnisa vipera intcrfe&i 

fSdfmsnon- memorat Amatus Lufitanus , qui pcragrans vna cum focio contendebat fe viperarti 

nmllormm , confpe&am abfq; nocumento capturum cffe: cum autemalter deriderct, ipfeporrcxifc 

mui i&uvi manum,moxbeftia,eleuatoeapite, digitum punxit,quem incautusoriadmouens 

ferd inte- fuxitjfieqsinfadixbreui temporisfpatioextindtuseft. Iuliusetiam Scaligcrmeminit 

rierant. cuiufdamLiguris,quicalcandoviperam,abeademorfus vnacumbeftia demorfainte- 

rijt, verfus funt huius tenoris. 

Vipera tArtareum Ligurem ealcdid momordit, 
Ipfa,cr obit,par mors vtraq; vtriqifuit. 
Lih.lfeSt* Legitur quoqj.plulcherrimum epitaphiu in Anthologio graeco ,de aucupe a vipera oc- 
X r. cifo:namvipersein agris, viridarijs, pratis,& vinetislatcrefolent^quxetiamfileuipe- 

dcpremantur,illic6exitiofumvulnusinr1igunt,vndeftatim,vel paulo poft homines F 
percuffi commoriuntur, nifi antidotis patientibus fuccurratur. 
Li.yeUl** Hinc Cardanus potentiam viperini venenicontemplans commentus eft , quod mu- 
/&**• Iiergrauida,& vipera fcenitifomnians,breuitempor»sfpatio,fit interitura : quemad- 

modum,& Belluacenfis nugatus eft fcribens, eum, a quo renes vipera; mortua? incaure 
pedibus comprimuntur, talcm inde noxam relaturum, qualem a morfu ipfius animalis 
Ttingiqui- reportaret. Nicanderquidemfcriptum reliquit fungos crefcentes propelatibula vi- 
nam ftnt perarum lethales elTe . Immoalij narrant catulos glirium aviperis in nido inuentos 
lethales. partim vorari, partim excaecatosnutriri,donec vnumquemq; eorum comedere volue- 
rint: interim fi accidat, vt ab homine inuenti, in cibum trahantur , tunc veneno viperi- 
Vencnfivi- nonutriticomedenteminterimere dicuntur.cuiusreifides fn penes authorem. Hoc 
fer* quale vnumfcimus viperx venenum elTe atroci(fimum,quoniamNicanderillud comparat 
tx Nitdn- adtoxicum,quo Prifcifagittaslinibant:vtrationeferri,&etiam veneni,lethalia,&m- 
*ta curabilia vulnerahoftibus inferrcnt: quocircadehisfagittisquidamficcanebat. 

An nefcis caufas mortis habere duasf G 

Praeterquamqu6aMegimusapudPlinium>qu6dScythae tela fanie viperina , & huma- 

nofanguineimbuebant, vtlaiita&uhoftibusirtteritum afferrent. Modusautem,quo 

_ genushoctoxici parabatur (referenteRhodigino)intclligcre licetex libro Admira- 

_' 2 '* VJ biliumAriftotelis(fitamenAriftotcliseft illelibcr) vbi Scythae obferuabant viperas* 

y qua»nuperpeperi{fent,&captasdiebusaliquot liqucfcere permittebant,moxputre- 

f 'tt m ft6lasinollamfanguinevniushaminisplenaminfundebant, & vasdiligenter obtura- 

Am'b ni* tum ^ ** mo °ht" e hant,quibus pucrefactis, & vafe reclufo, fuper natantem aquam vi- 

e * ' perinsefanieipermifcentes llludlethaletoxicumcomponebant. 

%. i.obfer* Ratione regionum ,viperinum venenum potentiam,& qualitatem variare folet. 

^.70« Narrat cnim Bellonius cum Arabibus itinerans verfus montem Sinai , quod Camelo- 

rum dux,confpeda eminus vipera proclamauit,&geniinauit,fuo idiomate, vipera» 

appeIlationem,tunccomitesftatim accurrentes, lapidibus viperamobruerunt:hinc 

fipirtve- collcgit author illas gentesa viperis,obviolentiam veneni,maximopere abhorrerC. 

•menofmes ItemloannesHugotradit in defcriptioneGuineaj,quod,in ProuinciaCongi, vipercH 

*& funttalisvcncni,vtab ipfis demorfi fpariovigintiquatuor horarumpereant . Immo 

exCardano,inNumidia,vipera?,&Scorpijfunt venenofiores. AmpliusPaufanias,re- 

&i.f.t<i6. ferentc Aliano,pronunciatfevidi(fehominemab impetuviperae afcendentem arbo- 

rcm,& viperam accedecem,& halitii peftilentem in arborem effla(Te,& hominem illico 

cadentemperijffe.Viceverfa,vipcrecirca Arabicasarboresbalfamiverfantes,mitiorcs 

funt, quia fucco fuauiflimo vefcuntur : vnde fi quis abhuiufmodi viperis pcrcuffusfue- 

rit, vjulnus noneftexitiale, veluti fi a ferro infliclum fuiffet : quoniam nonnulli viperi- 

nam venenum odoratifTimopabulo temperariarbitrantur. 

Pariter ratione loci particularis aliae alljs funt venenofiores: fiquidem montana in- 

Vtpert* colentesloca,nonfolumaioricopia vencniredundantes, fedetiammordaciorescen* 

$*.* fcntur 5 quas vero prope aquas ftabulanrur, virus minus peftilens poflidere crcduntur,* 

tkdlsor, <juemadmodum,&rationctemporisanni,viperadiciturvcncnofior, &praecipueVere 

acaaerniscxicns^quoniam tota hyeme propriophlegmatc nutrita eft : veluti ctiam- 

quando 



Lib. 2. dc 
art. m. 



Hift. Serp. & Drac» Liber V i$$ 

Aquando nuper fene&utem exuit. Hocnon fuit ignotum Nicandro quando cecmic 
huncinmodum. 

Tunc etidm caneas horrendam qudndo fenectam 

Exutus ferpens renouat, feu pube refultat. 
Praeterea, seftiuotempore, viperarum morfus deteriores funt , &pr«fertim fia vipem 
rricatain fli£tifuerint,quiaconcipiens iram Iaethalius fent . quamobremOuidius fu- 
rorem Lseen^ catulos Ia<5tantis ad viperam ira agitatam comparauit tali rationc. 

Nec Leacumcatulis laclentibus vbera prabet. 
Nec Lea ignaro vipera Ufa pede. 
Rationefexus,Paulus Aeginetafuit huiusopinionis,minoricum periculo liberari 
quos vipera mas, quam quos fxmina momordit. At Aetius fcribebat demorfis a vipe- 
ramortemimpenderefeptemhorarumfpatio,&maxime ijs,quia vipcra faemin^» 
percutiuntur. Nami&usfaemina? ideo malignior,& venenofior creditur,quoniam 
quatuordentibusferiat. IdemteftaturNicanderhisverfibus. 
B Porro ex vipereo, quod noris, germine petor 

Famina, qttx veluti maiori accenditur ira, , 

Sic vehemente magis fert noxia vulnera morfr^ 

Etplus glifcenti fe cauda, & corpora voluit* 

Vnde citatior hac iclos mors occupat artus. 

Noxius eft autem reliquoplus corpore morfus 

Obferuandusy vbi viclori proxima Tauro 

Turba, fubexoriens monflrauit Pleiades aflrum. 
Quibus carminibus Nicander innuit faeminas viperarum non folum effe mordaciores, 
fed etiam hoc genus beftiar um eflfe praecipue vitandum tempor e aeftiuo, quod tempus 
perortum Pleiadum nobis demonftrat. 

Exaltera parte Auicennas in hanc venlt fententiam , viperarum & draconum ma- Lib.^.fem 
respotiusquamfa*minasefledeteriores. ProptereaclariflimusMercurialis prsedi&as 6.tracl.u 
ponderansopinionesambigitanmorfusviperaefaeminjejVclmarisfit lethalior: ideo, cap.%i. 
Cteaccurateconfiderata,vnica diftin<aione,auchoresconciliaripoife,&omnem diffi- Lib. %. de 
cultatemdilfoluiarbitratur: feribitenimtamamare,quam afemina exitialem mor- morb. vt~ 
fuminfigi: fiquidem faenYinaquatuordentibusmunita , quatuor etiam vulnera parti ne». 
imprimitj ficq; maiorem veneni quantitatem , pluribus vlcufculis , patienti commu- Vtru mor- 
nicare videtur.Mas ver6,lieetduobustantum dentibus armatus,confequenterq,duo fus viper& 
folum vulnera inferat: attamen eius vis ad venenum viperae comparata acerbior , & ef- famin&fit 
ficaciorcenfetur:itautauthores,quimaris, &quifa;min2evirus iudicarunt lethalius, lethalior 
vtriq; veritatemauecutieflevidentur . Tandem veneni viperini vim multifacien- marts mor 
dam effe opinamur, proprereaquod non folum homines,fed caeteros quoq$animantes./&. 
afntiat.Iaprimis viperasbobus potilHmumobfunt,vtcanit Virgilius . 

Sapefub immotis prafepibus, aut mala taciu L.^.Georg» 

Vipera delituit, calumq; exterrita fugit; 

Attt tefto afuetus coluber, fuccedere, & vmbr& 

Pcftis acerba boum, pecoriq; afpergere virus. 
f}' Fouit humum. 

Ouidius quoqjdccantabat» 

farua necat morfu fpatiofrm vipera taurum. 
Praeterea manifeftum eft canes, feles, gallos,anferes, anates, aliaq^ animalia fimul , & 
femelviperispun&a, breuitemporisfpatio,mortuaconcidere. Quamobrem Colu- £*L* ***-* 
mellaiure merito monimentis mandauit , quod inftruendis anferum ceMis , feruanda mantiavi- 
funteadempra»cepta,qu«einaltjs generibus pullorum,nevipera , rauftela, velaliud perinomor 
genusnoxij animantis intrarepo£it,Pariter,ex eodem Columella,tota maceriesNef- fr canci^ 
fotrophij, nimirum viuarij anatum, extra , & intus opere textorio leuiganda eft a ne dant. 
vipcra, aut fclcs prorepere valeant. 



VENfr 




134 Vlyffis Aldrouandi 

E 

\ VENENI VIPERINI SIGNA? 

NTEQVAM medicusaccedatadpra*fidiajquibus vipereum virus 
profligatur, primum iigna diagnpfhca contemplari debet : inter qu# 
cpnnumerantut dolorpungens , tumorpartisfaucia?, faniescraffai 
vulneredimanans, veficulas 3mbuftisfimilescircapla°amemergen- 
tessinflammatiogingiuarum^fitisvebemens paijor totius corporis, 
Vomitus biliofae materi£ 9 fmgultus,necnonanimideJiquium cuiil, 
fudpremortispr¥nuntio ? nir]partibu5nobilioribus ? remedijs opportunjs, praefto fi- 
JnTufcul % mus ' HisnonnulliadduntjadmentemOceronisj ventriscri4ciatum,dum venasvi- 
auafl. ? fceilimvenenoimbuuntur, Cajlius Rhodiginus narrat quemdamauJicum,cum a vi- 
pera demQrfuse(fet,ftatimin colorem porraceum incidiife,neq; mirandumeft: /Iqui- 
iSteritid dem nonnujli fcribunt demorfos a vjperaconfeltim ifteritiaaffici. Hoc fignutn do&if- F 
dn confe- fi mus Mercutjalis non perpetup verum effe opinatur; cum Autbores neq;Graecos, 
quatur oeqjArabes inucniat, qui hoc atteftentur. Eft quidem veritaticonfonum a vipera vul- 
morfumvh oeratosmodo pallidoSj modp virides,modd flauosfieri: ratio indenafcitur, quoniam 
perd. proprietashuius veneni eft talis, vt natiuum calorem diflipet ,atq;expugnet ; ideoqj 

pro varietate naturas patientis, varij ctfam colpres confpici folent, At fi wterdum ac- 
cidat , vt i&eritia hanc affe&ionem confequatur, id contingerearbitratur Mercurialis 
inpatientecopiofa bileredundantej quajagitata^commotajtandem adcutisfuper- 
ficiemdiffunditur« 
(§3g£ Alipquin ex Dipfcpridis fen^encia , ob viperarum morfum, corpus intumefcit , are- 

fcit, fubalbidum colorem. acquirit, puftulasfimiles ambuftis erumpunt,vulnufq; dila- 
taturjcum npnfoIumextima,fe4 -eciam intima occupet, gingiu^fuffuodunturcruorc, 
iecur inflamatipne vexaturjtormiaa , &humoris biliofi vomitus fuccedunt, &:fopor, 
tymftemd- &tremor,&vrinajdifficulcasfubfultant, Paulus Aegmetainmoriu vipereotamma- 
$d morfus riSjiquam fa?mina?j ftatimab initio dalorem membri affe&i , mox totiuscorporis me- G 
vfoer* ex ditatur, necnon fanguinem., & humorem faniofum» & etiam asruginofum a duobus fo- 
Vdulo Aegi raminibus inter fe paru diftantibus fluentem, & viperarum virus nuncupatum. Prajte- 
wetd» Xd W&% morfumcontemplaturfubrubrostumores,pofteapatientis vertiginem,animi 

delicjuium.jbilis vomitum, necnon vrinaedifficultacern. Haecomniafigna W fcriptis 
/Vuiqennas leguntur : hiclenim verba,faciens de vencno vipereo fic Jcribebat . Egredi- 
tur ex loco Auarum ientiu n, autpluriumfanguis , deinde virusferuens^ &firta(fe inchil 
, § dfuofus, deindefj) (tmtCus, deinde vt xrngo aeris , dolet /acus,p0j?ed apparet apoftem* cali- 

StgHdmor- £ im ^ ruheumhabens bothor, & vejtcasjicutt inaduflkne. D.einde apoflema fit viride^ vi- 
fus vtpert- j^ era iffflammantur, in corpare apparet rubedo cum rigore, deinde fudorfrigidus, drcorru- 
m ex dm~ p t9 C9 i 9Y ' ts vergentis ad viriditatem . ft commotio vertiginis,fretjuentia anhelitus y naufea 9 
eemd» &fmgultus cum vomitu humoris cholericudccedit dijficultas vrina. Grauatur caput qnan- 

doq; cumfluxu/anguinis narium. 

Qreuinusteftificatur fe obferuaffe pradith %nain pharmacopola quodam» qui 

fbrteiclusfuit ab vna viperarum .quasinofrlcina provarijs medicamcntis feruabat, H 

Nicander ailtem, quem \a alfignandis huius arfe6tus fignis,fecuti funt ahj authores,re- 

tulit, qupd ex vulnere liquor oleofus, interdum cruentus, & quandoq; ad pallorem^ 

vergens dimanat, Idq; ob cpntagium veneni accidere fcribit : fiquidem corpore a ve^ 

tn eorpore n-nooccupato,humores nutritioni deftinati corrumpuntur,itaut non folumparticu- 

\ wnenat* la^,fed etiatotu ^corpus intumefcac.Qja de re cutis aliquandp eolorS purpurafcen- 

humores tem> interdum viridem, & identidem amethiftnum repracfentat: quaecolorum. varietas 

vutritioni m % aern putredinem indicare folet. Immo aliquandoexcitatur fingultus,veluti con- 

feruientes uulfiaquaedam ventriculi; qui generatur, velacopia humorum) velab inanitio,ne,veJ 

eorrumpun arepentina repletione,velabacrimouiamateria3ftomachum vcllicantis. Nonpote(| 

#/W. cnimfier^quinventriculusjdumfentithumaremmalitia venenicorruptum, totisvi- 

ribus noxiam materiam expellereconetur. Ab hac pi^tredine maligni cruoris adca«, 

put vfq; pernitiofus vapor attollitur infignem generans grauitatem. 

Vctum quia venenum per venas maiores dilabens, & partibus nobilioribus fe fe infi- 



Hift. Serp, & Drac. Lib.I- 13 j 

Anuansieeur inuadit s hinc fic, vc tantusferuor ibi procreetur, vt paulo poftfebris ardcs c * r M rfS 
excitccurj deinde pulmones reliquafq, parces proximas ita exficcat 5 vt patiens vche- *rdens ex- 
mentificiafrt:iatur. Vbiverd vicus totumcorpusoccupauit,ftatimfigna properan- citctur. 
tis iutcrirus fe fe offerunt : nam vaguesobcalorisdefe&um liuidi fiunt , &corpusre- 
frigeratum grandinem veluti congclantem fentit,& tremorem patiturrcum inhis 
partibus femperaliqua portiohumorisacriss&ncruismolefti contineatur : proptc- 
rea partes labefa&ata:, & a veneno fupcrata», facilc, quod in fe habenc, efflucre finunt. 
Hinc fic vt ventriculus humore biliofo rcdundet, in quem totus fanguis a vcnefica vi 
eranfmutatur. 

Reliqua eciam vifcera exiguum alimenti cxice finunt , quod in fudorem fiigidum Cur cohr 
conuerfumpcrtotumcorpusdilfcminatumacutepaulatim egrcditur : tuncq; color eutis fiat 
ciufdcmcutisplumbcus,aliquandocarruleus,interdum etiam vtridis amiulans florcm vartus. 
aeris confpicitur. Sic i gi r ur canit Nica ndcr. 

■ " « — — - porro ipfo ex vulnere quadam 
]j It faniesy qua nunc pinguis t nunc ejfe cruenta 

Cernitnr> & nullum prafert quandof. coiorem y 

Sed qua circumdat plagam caro t tstrgid* miles 

Tollitur interdum rubicunda, ac palma videtur 

Liuiddy mnnunquam quedam velut hydrope gtifcit; 

Praterea quales ambujio in corpore bulla 

Exteriore folent fummatim emergere pelle: 

Inde fubexoriens piagdm, & vicina putredo 

Occupat t dr trifiem ciet in pracordia mortem: 

Afpera quandoquidem vehementer, & ignea noxA 

Totum corpus edit> mifera arcJo ex gutture voxes 

Perfirepitdnt, cacaq; caput vertigine nutat; 

JHuftaq; debilitat membra anxietafq-ffatigat, 

Et grauis oppreffum vexat caligo cerebrum . 
<g Arida faux fape y extremos itfrigus i» vngues y 

Atq; hybernafiatim cadit omnis grando per artus 

Cnbri etiam bitis vomitus, fit pallidus dger y 

Atq; imitante niues circum fudore madefcit. 

Humbeus efi aliquando color y quandoq; nigrefcit t 

Fufcus & interdum fimilatur floribus aeris. 
PraedicYis addamus aflercum Aetij , qui nixus authoritatibus Nicandri , 6V: Author}$ de Signa mtr* 
fhcnacaadPifonem,tradiditin dcmorfisa viperamare,binavulncra,&inde morfisa/fo vipcf* 
femina quamor confpici. LicetBaldus Angelus Abbatius retulcrit hoe fignum cffc exAttiu 
failax:propcereaquodmasetiam vipera quandoqjquatuor vulnera imprimerepoteft, 
antequam ei duo dentcs cadant. Verumtamen Paulus jfigineta manifefte docet in idtii 
tam maris , quam fajmina? , duo tantummodo parua foramina impreffa videri . Quara 
fentcntiam noftri viperarum venatores confirmant. 

Deniqj quoad figna prognoftica , quando perc ulfus a vipera adhibitis aliquibus rc- 
15 medijs, & propinatis antidotis, nonnihil quietis inuenit, tunc illum conualiturum iu- SUna prt- 
dicabimus. Viciffim quandoffuioraacceduntSymptomata,vtfpirandidir^cultas,fa-r«/)//^ ' 
cieirubor,inquictudo s fitisinexhaufta,orisfaftor,fomnusgrauis,venarumtumor,fyn- 
copis, & virium diflipacioj tunc patienjem priftinae fanitati nullo modo reftituendutn 
eflfe pruaonciabimus. 



TBTiE&TCr 





1 




JWWERH 



i}6 Vlyffis Aldrouandi 

VIPEREI VENENI REMEDIA: 



B 



Z*io*4i6, 



C *M< 




r Alterantid 
quxdo ad- 
htt/edasut. 



JRemedia 
ehirurgica. 

Xih.^An- 
tbol. ful. 
33« 

l.^.deloc. 



Pdrtis am- 

fHtdtio. 

Ltcocit. 
Centur. i . 



FrxxiHHf 
eftveru ale 
xiphdrma- 
cum huius 
veneni. 



VAMVIS inomnibus Serpentum morfibus eadem fere proficianr, 
quanncapkeprimo huiushbri fuerunt recitata ,quando de vulnere 
infiido a quohbet Serpente a&um fuir. Nihilominus in praefentia,nos 
imitatiPrifcorummentem,profingulisanguiumgeneribus,peculia- 
riaetiam praefidia proponemus. Sunt igitur,ex Pareo,qui iuviru- 
lentis viperse iclibus , medicamenta ad canes rabidos comendata prx- 
fcribant : cum tamencommunisfic harum pun&ionum niedela ,quam inArte cura- 
tiua docuit Galenusjvbi in i&u Serpentum duplicem medendi fcopqm proponit, 
primus eft veneni euacuatio , alter veroeiufdem alteratio . Euacuationem moliride- 
bet medicus perea,quae vehementerattrahunt, alterationem vero per contrariafe- 
cundum qualitatem, velfecundum totam fubftantiam. Pr«etcreafubditGalenus, qua» F 
citra calorem attrahunt, euacuare , veluti funt cucurbitulae, & alia huius generis , qu«e 
fubftantiammaleficam, &veneficameducunt. 

Aliud genus auxiliorum eft illud, quod alterat qualitatem per contraria: nam fi ca- 
loringens fecuidum particulamatfe<5tam,velfecundum totumcorpus perfentiatur, 
tuncmedicamentarefrigerantia prafcribenda funt , fin vero jegrotus a frigorc patia- 
tur , tunc calefacientia adhibea ntur. Qua? medendi ratio ex libro fexto Dioforidis dc- 
fumpta effe videtur, vbi de curatione virulenti iclus vbertim pertra&auit. 

Cajterum fi lubet ad particularia prsefidiaaccederejin pnmis iuxta prsecepta chi- 
rurgia» pars lasfa fupra vulnus arfteconttringenda eft, non tamen tam vehementer, vc 
torpeat rdeinde cucurbitula appofita venenum confeftim eft extrahendum,filoeus 
affeftusid fcrat,dummodoprius parscirca vulnusgladioloincidatur, vt vitiofus,& 
venenatusfanguismeliusefrluerepoilit. Sin autem parsfaucia cucurbitulamnonad- 
mittatjtunc fcarificatoprius vulnere deplumatusgalli, velgallinseanusparti vulne- 
rata; applicetur,vt citius venenu elici pofifn: vcl etia opportunu praefidium eiTet fugere Q 
vulnus,(ihomo inueniatur,qui premioalie&usidprseftarc audeat. Legitur enim in 
epigrammatibus gra?cis ,de caprea s nempe dorcade, cuius vber vipeta momordit, 
&moxhinnulusaccedens, lacq-fugensmatremabirnpendentemorteliberauir. Quj- 
dam arctis vinculis partem fauciam ligantes, eamq;amputantes vipereum expugnant 
virus. Idcirco Galenus narratfeAlexandria? nouUfe agriculam non procul abvrbe 
habitantem, qui , cum effcta vip.era demorfus in digito , lllum ftatim .ar&ilfimo con- 
ftrinxit vinculo:deindeaccurrensadmedicum fibi in vrbefamilnrem,totumdigitum 
ahipfaai ticulatipnead palmam vfqj amputandum pra?buir,&abfqj alia opefanus eua- 
fit. Rurfus nouit Galenus alium,rufticum,cuius digitum vipera momoiderat ,qui 
falce,quam fecumfortc ferebat( eratenim vinitor ) ab vltimoarticulo partem refc- 
cauit, deindecicatrjce indueh,nulloqi medicamentofumpto,fanatus eft. 

AlijinhocarfectUjfolisligamcntisj&antidocispriftinamfanitatemrecuperarunt. 
Habemus enim ,ex Amato Lufitano , quod puella annos trefdecim nata, per arua va- 
gans, pun6ta fuit avipera in pede, vndemater id animaduertens,confeftim corrigijs ex H 
fruticeThymelea; paratis pa rtem fupra morfum vinxit , & puellam ad Amatum duxit: 
iam crusmultis maculis liuidis variegatum erat,& tremores cum vertigineiam patien- 
tem inuadere cseperant . Tunc Amatus iuffit partem profundioribus ylcufculis fcari- 
flcarijdeindefacia larga fanguinis erTufiont,emplaftrum ex allijs contufis vna cum 
theriaca paratum arfe£to loco admouit,& drachmas trestheriacasin vnc /s quinq; vini 
meratiorisajgrotaepropinauit . Sequenti diediminutotremore, vncias quatuorfucci 
foliorumfraxmi exhibuit;quoniam hunc verum huius veneni alexipharmacumciTe 
ppinatur :ficqjhis,&alijspra;fidijsptiellapriftinxfaniratifuitreftituta . 

Non defunt praeterea pharmaca tam fimplicia, quam compofita,qua? in hac atfedio- 
ne infignem habent prasrogatiuam . Primo igitur, fi animum dirigamus ad fimplicia : 
ha?c velabanimalibus,vel aplantisdefumuntur. Interanimalia ipfa vipera deglubra 
interaneis abie6tis , & anguillarurn modo , coc"h nonmodicam frugem comedentibus 
afrert j cum eius caro faculutem poffideat pellendi virus ad cutim : ratio eft, quia caro 

viperina 



Hift. Serp.& Drac. Libcr I. 137 

A vlperiniomnivencnocarct,cumilludtotiimad veficamfelli«jindcq,adgingiuasdc- SimplkU 
trudatj quemadmodum partcs venenata? huius beftiae idui applicata;, familiaritatc medkame* 
quadam adfcomne vencnum trahunt.Anferes etiam, & anates, peculiari quadam pra?- ta ex ani- 
rogatiua,vipereoaducrfanturvencno : idcoqjvishorumanimaliumin talicafucom- wahbus* 
jnendatur. Itemgallus,&gallinamultas habentpartes,qu3ehuicafrcdioni occur- 
runt: proptcrea Sextius cerebrum gallieum pofca ,adiedo pipcrcaviperademorfis, ' 

Erififtratus autcmcum vino propinat. ImmoAuicennas fel galli 5 nec nonreliqua- f ">&Jm / * 
rumauium praefcribit. Dcniqjftercusetiamgallinaruni, adcicndumvomitum,iniu- fMs g ai "* 
je ab aliquibus cxhibetur • 

At multum adiumcnti affert, cx Diofcoridc, gcnitale ccrui marisj ficuti ctiam cOa- 
gulumleporinummenfuratcrni obuli datur. QuamuisGalenus drachmam coagu- cearuU 
]ihinnulorum,velccruiprobet. Muftcl3»venterfalitus,nempeciuscaroaceto&fale M j m dfc 
eondita, ad mentem Auicennae non vulgaritcr prodcft. Amplius cx codem authorc, 
cincri fluuiatilcs , quibus dcficientibus , marini , nec non Scorpio aflatus laudantur. 
$ ExGalenoetiamfanguisfuIicae cumoleo potus,qucmadmodum & fanguis marina: jnEuferif, 
teftudinis cumaceto,nonfolum avenenatismedicamentis,fedetiamamorfibus yipc- 
rse liberaredicitur. Exranis etiamcodis,&vnacum iufculo fumptis amplilTimum 
frudum a vipcra dcmorfi funtconfecuturi. Mirum eft, quod excrementa etiamanima- Hl» *• & 
lium in hoc cafu commoditatis plurimum afferant:fiquidem Diofcorides ipfaro paticn- mat*Med, 
gis vrinam hauftam commcndat: cum ha;c, vcnena omnia debellare dicatur . Auiccn- E xcrem ?/ d 
nas ftercus caprinum, &prsecipue montanuminacet«decodum, vel tritum in vino, var j orum 
adprofligandumhuiufmodi virus,prefcribit. Alioquin butyrum vetus laudat,&pa- Mi f m gj^& 
licntem federc in vafc ladis pleno, deindc vigilare, & deambulare prseeipit. 

Siadplantas vcncnatis iaibus confercntes acccdamus, vulgatumeftmedicorum 
dogma,quod herbis ferpentum ori iniedis,fi pereant,ill.is effe talis vcneni antidotum. 
Quocirca legimus apud Diofcoridcm de anchufa Onochilo cotra Serpcnt es valdc cffi- 
eace, quoniam manducata,& in fauccs anguium proieda cos pcrima t. Auicennas fo- 
lia radicem,& corticcm Ariftolochi* laudat. Aetius, priufquam vrina crucnta prodcat, 
C allium dcuorandum,& vinum mc^tacum prcbet. Quamuis Diofcoridcs,loco allij, por- Medicam 
rum, vel porti fuccum, dimidia: heminse menfura praefcribat . Crollius agens de inten fimplki/Lj. 
nis rerum fignaturis , aconitum cum vinotcpido, demorfis a vipera , & a fcorpione^, cxpUntu, 
falutifcrum prardicatjquandoquidcm venena interdum venenotumrcmedia eite con- 
ftat:BiftortamHerbariorum,nempcbritanicam>fcucolubrinamiquiae6tortisfuisra- 
dicibus ,conuoluti Scrpentis figuram rcprcfentat , Porta , cxhac fignatura , aducrfu* 
vipcrarum,&aliorum ferpcntum idus commendat.Diofcoridesfemcn braficamitum* 
acctabuli tneTura,&ctiara brafic? fuccum cum vino,Matthiolus vero bryonise radicem 
«xhibct.Itemcaffia fpotcuafccs intradu Arabixodoriferx,paritcrq- 3 coftum arabicum 2#. x 
cx codem Diofcoride , vipcrarum idibus aUxiliatur . Citri feraen , & fuccus , vt voluit 
Rhafis,piuidionesviperarumfanat.Echium,fiue viperaria,exfignaturaXteftcPorta, Li >uM*fc 
qnia caput vipcrinum e femine repraefentatur ) aduerfus viperarum idus valct ; & pro- n4t * 
pterea in antiquis Diofcoridi» nomenclaturis hsec planta Alcibiadum cognominatur , 
quoniam Alcibiusavipcradcmorfusfolohuius pIanta?fucco fanatus fucrit.Item fraxi- AlcmMi 
D nus>&fraxineilajquaididamnum albura nuneupatur, intrinfccus fumpta, &cxtrinfe- q uorem *' 
cuf adm° ta ^ cr P entes fugant»-aqj nccant.Fcrula, ex Diofcoridc,c6tra vipcras in vino dtojanatus 
bibitut:obferuarunt cnim hane murenis eiTe infeftam , immo hac tada? percunt hac dc f u f rtf » 
tc etiam contra vipcras commendatur . Ex eodemmet Diofcoridc iunipcribacc» fo- Lib -l* **-* 
lia» & fuccus cum vino adhibcntur. mat ' Me< ^ 

, Nonnulli drachmas quatuor mclanthij prajbcnt,ne argrotus ob talcm idum pereat. , , 
Porta quoqjmyricam, cx fignatura, quia folio fitfquarofo,vipcris pcrutilem prasdicat. l *4 ,P V* 
Etenim plantae Serpentum fquamas jemulantes ad corumdcm idus probantur. Aetius cd f'l\ 
nafturtium tritumeum.yino, Mathiolus fuccum radicis rubiae, & Diofcorides rubum 
in vinopraefcribut.Raphanus in cibo fumptus,deindc vomitu rciedus pcrcuflis a vipe- 
ra auxiIiatur,dummodo theriaca Andromaehi poft vomitionemfumatur. Matthiolu* 
fcribit non eflc omittendam radicem illius planta?, quamGoriticnfcs abauxiliari vir- 
tuteSerpentininuncupant. Immotaxusarborabhisremcdijsfimplicibusnon cftar- ln Vitt^ 
«cisda : fiquideii^cz Sueconio Tranquillo, Claudius Imperator cenfuram agens , cdi- eUu4.Caf. 

M $ Asl 



138 VlyffisAIdrouandi 

Taxm ar- a3propofuit,intcrqu2ehoccracvnum,nihil«quefaccrcad viperarmorfum,quamcaxi B 

boradvcnc arboris fuccum . Plinius efficaciflimum putac Tragoriganum . AlijexDiofcoride, 

m perutf- digicum in liquida piccmergunt,deindevinum ,inquodigiCusablucusfuerir,bibunr. 

ils - . Tandemfemen viticis ab Aegincca,necnonZedoaria ,&gingtber abAuice,ia in hoc 

t / cafu-mirificecxtolluntur. Vipera:etiam aduerfaturphilanthropos, nempcapcrine.cjc 

tantrd- fignatura, vtvoluit Porta.-ciimh^c plantafloresintraglobulos,quemadmodumvipc- 

posauxilta ra j ntraouorum p Utam ina fcetum procreet. Galenus ex rcmcdijs Dorothei Helij, 

t. morfut acctum C alcfadtum,&potum s ad heminaedimidic mcnfuram, laudar. At radicem Aco- 

vtpera. ri&d /\g ar i cun)j necnonfcmen Alharmelcumfuccoporri, velfliccocarduimaoniiica* 

Auicennas. 

Intcr compofita medicamenta per os fumenda, Diofcoridcs in primis pracfcribicil* 

lud, quod tccipit inf afcnpta ingrcdicnciain vmo cretico trita,fcilicet dimidium ace- 

tib. 2. de tabulummyrrha?,pipeiis,caitorci;floris,&feminisportulaca?, Galenusvtiliflimam 

Antid. patat anudotum ab Apollodoro paratam, quaeatcftudinis fanguine nomen accepit; 

Antidotns comprehendit autcm feminiscuminifylueftris acetabulum , fanguinis marina» teft.u- F 

Apolledori. diniscxficcatidrachmasquatuor,fanguinishaBdinicancumdcm,coagulihinnulorum, 

vel kporisdrachmastrcs-.huius autem antidoti portioad m.rgnitudinem oliuze dc- 

morfisa vipera exhibetur. Iterum Galenus antidotum ruftici medici ad morfus vipe-. 

Loco cit. ra» non improbar. Recipit autem trifohj, ftachios, erui, feminis rutae fy lucltris, arifto- 

Antidotus lochia3rotimdadingulorumdrachmaso<5to,qu;eomnia cumvinomixta redigunturin 

raftict me- rotulas,quarumdrachma vnain vino, dataoccafione,fumit.ur. DenuoGalenusnon 

dici. excludira remedijs compofitis antrdotum ab Eudemo verfibus confcriptam,qua? An- ' 

Lococit. tiochi Philomctoristhcnaca infcribitur,&conftatex drachmis duabus radicfi Mei, Sc 

Theriaca ferp;lli,drachma opopanacis, acetabulo feminis tnfolij , acetabulis duobus feminum 

fhilomet»> anifi,fjeniculi,ammcos,&apij,demdeomniatritacumfnrlicientiquantitateviniinro- 

rh. t ulas rcdiguntur,quar pondere trium obulorum a patientc fumend^ funt. Amplius Ga- 

Lococit. lenus inter medicamenca compofita huic afifectioni conferentia recenfet antidotum, 

Antidotus quamGallus ex Arabia reuerfusOefari obtulit. IntegratUrautem drachmis viginti 

Gatfi, quinqsfarinae erui,drachmisfcx radicum vicisalbx, drachmisduodecimfeminis ruta? G 

fylueftris,drachmisoctoiridis,opopanacis, &ariftolochiaelonga!,drachmisfex fucci 

papaueris, gingiberis, cumini Aeehiopici, myrrha?, eringij, fucci cyrcnaici, croci, fer- 

pilli> cofti, & lagapeni. Ex his cum vuio conficiantur rotulavqua? percuffis a vipera in 

Atiicenn* v i no cxhibentur. Auicennas amplecrrtur in hoc cafu antidotum,quae rccipit myrrhar, 

dntidotus. C aftorei,piperis,arfenici rubri fingulorumdiachmas duas,vnciasduas feminisanethi, 

deindecumvinoconficitur. Acciuscomponic medicamen ex carnibus cartcrotum 

fluuiatilium,& modicofaleaddito. neenroncalamenthoformat paftillos,quos in ym^ 

Centur.u DraCx fi ccatoscum aqua mulfa exhibet. AmatusLufitanusdumrecitathiftoriamcu- 

InBaJUica j u j-j am p ue ll£avipcrademorfa?,proponithoccompofitum medicamentum conftans 

€ ? m ' . cx vncijsduobus Ariftolochi2longae,vnciabryonia?,&:ha'ftula?rcgia;. Crolliuspropo- 

Tberiaca ^ rcm cdium contra omnia vcnenata tam ther3upcticum \ quam prophylacticum in- 

Androma- lC g ratumcx v iperis,quodapud ipfum vidcndumeft.PraedictisaddenHisctleberrimam 

l'fi Andromachicheriacamtanquam antidocum ancefignanum: etenim cum vino, vel 

Lib&*mag ^^ vita*,foelicicum fucceifu, in hoc cafuforbetur. IdcircoPortafateturin osvipe- H 

***' ix femidrachmam theriacas cum aqua vit* diflblutaea fe ingcftam fuifle s &beftiam fe- 

mihoraefpatio expiraffe. 

Simedicamenta morfuviperarumapplicanda contcmplemur,fimpliciaabanimali- 
Dentes hu- DUS defumpta primo fe feorferunt.Auicennas humanos dentes aduftos,& in pulucrem 
mani vfti reda*5tos,morfuiqi infperfos commendat. Diofcorides vrina humana calida vulnus 
adquidva- fouet. Verurri interbeftias primitus ipfa vipera proprio morfui confert : na vipereura 
ieant. vencnum morfibus impofirum totum extrahit virus, vt magnes ferrum 5 licet caro hu- 

ius beftiae fumpta illud ad cutim pellat,veluti lapis thcrsmcncsfcrrum abigir.Nonnul- 
yiperamor jj igitur viperinumheparvnacumfelievulneriapplicant. Alijcaput vipera?diligentcr 
fui -vipcra. am putatum,&: pervolfelampr^henfum morfuiimponuntea parte,quaeccruici iurtgi- 
mtAeUr» tur . hoccnim modo vcnenummirifice cxtrahitur : de hoc rcmcdio Quintus Sercnus 
fic canit* 

Cufpide non quifquam tonga ne$> cade larijfa* 

fulmi* 



/ Hi&Sdfp.&Drac.Liberl' 139 

A Putmine nen gladtj volucris no n felle fagitt*, 

guam cito *Cip(rto fotis efi affiigier iclu. 

Jguare aptam dicamus opem, fuccofq\ medentcs* 

Cui nocuit ferpens, fertur caput illius apte 

Vutneribus iungi,fanat quem fauciat ip/a; 

Vtq\ larifsaa curatus Telephus hafla. 
Ranaejuoq;abcxternispriefidJjsnonruntacccnd^fiquidem Auicennas ex illis, ncc 
non ex cafeo veteri emplaftrum ad hanc affectionem componit . Kiranides fanguine Panamedt 
teftudinismarincpartemlejam illinit. Diofcoridespuilum gallinaceumrecenter dik tur morfui 
fe&um, vel ftercuscaprinurii vino diffolutumadmodum cmplaftri partfimponit: Ideo vipera. 
Galcnus narratquemdammcdicum arua, & pagos luftrantem ad morfum vipcrejS^ Lib. 6»dt 
aliorum etiam ferpentum, fimo caprino aceto dilfoluto vtcnrem plurimos hberaffc^: fi*»p- mcd, 
quarenon eftmirandum fi Auicennas fcripferit caprinam pellem rccenter abanimali fac.ca.10. 
detra&am,&i&ibusharumbeftiarumfuperpofitamiuuare. 
$ Infuperplantaealia rcmcdiafimplicia fuppeditant. Diofcorides cnim abrotanum, 

-^tius allium, vel eius adufti cincrcm adhibet, dum cum aceto emplaftrum pro affe&a Ptext^ex' 
partccomponit. Ex Auicenna, ca?pai fylueftris fuccus per os cxhibetur, & ex eo,quod tri f cusa P 
poftexprciTion^rcmanet^empIaftrUjp faucia particulacocinatur.Ide^remediuexcha- P tCAnAjL ' 
racmelo cotufo admete.Diofcoridis paratur.Paulus ^gineta cxcincre fimplici c&ace- 
tomixtocmplaftruparat.Herba^Ctfry3nuperapudHifpanosinucntaadmorfusvene- j-Urba de 
aatos , &in primis ad morfum Serpentis,quem Corfo fua Iingua nominant, idcft vi^e- corfi qu* 
raeefficaxefhhanc forteCantabricameflemultiautumant. Radix ebuli rn vino eli- fa. 
xata, & vulncribus impofita a Matthiolo, & cmplaftrum ex farina orobi cum aceto pa- 
catumaDiofcoride probatur. Legimusapud j£tiumfraxini cinerem cum fuccofo- 
liorum permixtum, more cataplafmatis,conferre, Apud JEginetam ,ex furfuribus 
cumacetodeco&is, &apudDiofcoridem deco&ionerutajelixatis malagma paratur: 
PariterDiofcorides galbano,& iunipcri fucco partcs faucias fouet.Folia cortex,&bac- 
ca;> ex Plinio, impofita, venenis Serpentum, & maximc Sepis , Dipfadis, & vipera? mi- OleulaurU 
C randum in modum refiftunt.Quamobrcm Auicennas oleum lauriuum,nec non oleum, mtm mcde^ 
in quo deco&a fucrint lauri folia approbat . Similiter laudat Sciniar , ideft la&ucam afi- tur iciibus 
ni,dummodomorecmplaftriadminiftretur. v€ginetalenticulacummelleco(9;alocum vtperinis* 
prius fcarificatum fouet * Chriftophorus Acofta Iignum colubrinum in mabbar naf- &k* Arom. 
censextollit, quoditacolubroaffimilatur, vt qui id n»nnorit,autdieil!ud non vide- ea p»l 3* 
rii , fi noCtu ad Lunac fplcndorcm intueatur , viuum colubrum efte exiftimabit : hoc ad 
viperarum morfusoptimumprxfidiumeifefertur. Quaproptcr 'incolasper arua pro- Ligmt co« 
ficifcentes, vt plurimumlignurahoccircumfcrrcfolent,cum inilUProuinciamultae lubrinum 
viperjcfhbulentur. Arajf.u 

Aetius in fimili affe&uetiam defpcrato,meliiTe foIia,& ctiam fuccum vna cum vino 
tanquameuidens auxiiiumpartiimponit.quamuisfotus muriaecii acetoab Aegineta 
non reprobctur.Origanum viridecontufum prsefcribit Diofcorides. At Matthiolus ra- xadixper- 
dicemperfonatarin vinoelixatam,&impofitam } &Aegineta picemliquidamcumfalc r ona ta i&» 
magnificant. Ex Theophrafto, panacis chironia» radix in olco co<5ta adhibetur 5 dum uate 
D partes,aduerfusviperas>phalangia,& alia rcptilia liniutur.Ex porro,&pane cum fale,ad 
mcntemActij cataplafmacomponitur. Sed^gincta deco&o pulegij fxpius plagam 
fouct . Sycomori folia cum pane mifcenda , &exrrinfecus admouenda iubet Atius. 
Serpillo cum accto Galcnus , & fambuci radice cum vino Matthiolus vtitur . Scillam 
inacetodeco6tam,&inftarcataplafmatisaccommodatamDiofcoridcsadhibct,qui, & 
ferpentaria maiore, feudracontium commcndat, cum haecplantacaule glabro ma- Serpenta*- 
culisfufcis, pullis,pumceis ,&tandem vipercis confpcrfo praedira fit :ex quibus fignis riacur ad± 
Portacolligebathancaducrfusviperasvalerc. QuarcnoneftabfurdumfiDiofcorides uerfus vi- 
fcriptismandauerita vipera non feririhominem,quifolijshuius planta: manusconfii- perasvale* 
caucrit .Tribulusetiamterrcftristamintrinfecus, quamextrinfecusadhibitus dcmor- ridicatur p 
ibsi vipera rccreat. Hermolaus auttm Barbarus tormcntillam laudat. Trifolium 
hyacinthofimilc, vtaliquifcribunt^Vereflorcscmittens, femenq:cnicofylucftrifimi- 
lc proereans , trifolium bituminofum ab alijs nuncupatum ,hoc in aqua decodumj 
&aiore fomentijpartifauciajimpofitumjdQlorcm a vipera«vcl aphalangijs excitatum, 

ilatim 



i4o Vlyffis Aldrowandi 

T*if fa ftatlm ^ Zt "^ rCm mir * m animaduertk Iacobus Syluius medicus , qu6d remediura S 
* ., \ • hoc fana» parti applicacum doloremillifimilem,quem patiuntur demorfiaprajdi&is 
' . v beftijsgenerat. TandemDiofcoridesvini fa2cem,vinaccoru>velfarmentorucinerem 
p rat ^ cumjc£to P t[ra ''' cct >M' linimentopartem Ixfamimbuit. Prajter berbas quidam 
' * eti-milapidcs in huiufmodiatfedionelocumhabenc.NamiapidcmSeipcntis,demorfi8 

a vipera fufpcudic Auicennas. jEtiusvero lapide hematite,& heliotropio vcitur. 
Iofnper medicamenta extema compofita pro fupcrando hoc vcneno ab 3uthoribus 
l.z.deAn- proponuntur.Qnocirca aGaieno cmplaftru exdi&amno facrum niicupatum laudatur. 
tidcap 14 Iinmo prefcribii epithemata admorfus vipere^ ,ex fagapeno,pipere, liquorecyrenai- 
L.ii^.% 1. coiopopanacejgaibanojfulphure m acctoditiblucis./ttiuseodem vciturmcdicamen- 
to,fedpoftmodumfolia vrtice>vclficusfuperponit. Denuo ifctius aliudcaiplaftrura 
ex cardamomo radkc cringij , fulphurc , pipcre, myrrha, & galbano conficit. Icerum 
idcm authorexcenraurca,hcrba pediculari,ariftolochia,radicibus peucedani cura 
Varia em- aceto, in quo galbanumfuciit difiolutum,emplaftrumfingit: Rurfus idcm authorex 
flajfra co- cachri,herba pediculari,flaphifagria,radicc vitis albe,ariftolochie,&bryonie;,myrrha, F 
menddtur. & opopanacc cum fumcienti quantitatc accti emplaftrum parat. Demum idem ^rius 
excontritiscarnibuscancrorumfluuiatiliumcumiride,calamentho,&modicofalis 
paftillos conficit,ex quibus dcindc ladtcdiifoluris emplaftrum componit. Quibus 
Oleum de prcfidijs addendueftolcudeScorpionibusMatthioli,quoregio cordis&pulfusliniedi 
Scorpioni- funt jnampreftantiflimamopemafferrefolet.,C?ccrum a prefidijsextcrnis compofi- 
bus juat- tisthcriacanoneftarcenda ;cum parti affccSte applicat-a mirumin modumopcretur. 
thioli. Recfcat cnim Pareus ,cumeffctmonfpeifuli, in pharmacopea.inquaproconcinanda 

L.2 o.r. 1 6 theriaca fplcndidus erat apparatus, fc curiose, & inca ute pa tra&affe vipcram , que; iri- 
. Pareusa dicem inter vnguem, & carnem pupugit, vndc ftatim dolore fuborto, ipfedigitum fu- 
vipera de- pra vulnus ar&ifiimc conftrinxit, ne virus alijs partibus diftribueretur ; dcinde theria- 
tnorfusquo ca antiquainaqua vitedilfolutaprolinknenco vfuseft^atq^incrapaucosdieshocfolo 
remedio ctt remcdio plane conuaiuit. 

ratus fuc- Prsecer rernedia propofita , lcgitur in monimentis Thcophrafti ( vt refcrt Textor) 

rit. quodcantus tibicinum fidicinum,aliaq, muficae arrisorganamodulateadhibita qui- Q 

Tow.2,if- bufdam vipcrarum morfibus medentur. Idem Afclepiadcs medicus in quibufda phrc- 

fic. neticis, &inca*terisanimi cTgLitudinelaborancibuspr*ftitiifedicitur:etcnim obfer- 

Synfonix uauit tales patientes nulla aha ope, nifi fymphonia,& vocum conccntu refipifcert-^: 

medetur tantus cnim eft huma na» natura^cum harmonia confenfus.Non defunt etiam aquarum 

tnorfeiSer fcatebrar, que veneno viperco aduerfari pcrhibcntur. Scribit cnim Amatus Lufitanus 

fcntum. Norcheri^ o&o milliaribus aFulgineo ciuitate,& patria Gentilis interpretis Auicenne., 

Ceturta 1 . fontem faluberrimum, & aqua frigidimma fcacentcm confpici, in qua fi demorfia vi« 

Aqua cu- pera, & ab alijs Serpentibusj horae fpatio, demerganturj inde fani, & liberi egrediun- 

iufdamfor tur. Opsnaturautem AmacusLuficanushoc indcproucnire: quoniamexcedensillius 

tis mede- aqusefrigiditas caliditatcm veneni viperci refringac,acqs obtundat.Clai iflimus Falop- 

turiclibus pius aliud prasfidium in hoc cafu admiratur : obferuauit cnim ,dum ruri verfarecur, fi- 

n.iperarn. lium agricola? a vipcra in pededemorfum : v.nde pater fenex addamorem filij a.ccur- 

Jnlib.dc^i rens,arclo vinculo,pedisdigitum vinxit,ne vcnenumadfupernaspartespenetrarc^» 

lum. fra- poffct : deinde, digito fcarificato cum non mcdiocri fasguinis effufionc , iuflit fibi lo- H 

terttat. eum oftendi, vbi a vipera filiuspercuilusfuit, quocognito, vt lxfum pedem ibinatus 

Cretahau- figeret, imperauitj poftea ducendoferulamcircapedem, illiusfiguramobfignauit,& 

fia mede- fumpto gladio,cretam intra veftigij lineamradensin vino diftblutam filio propinauitl 

tur iciibus quo prefidio iuuenis vomitione y cx: fluore alui correptus^ tandem fanatus eft. Quam- 

vifera. obrem Faloppius id ab occulta quadam cret^illius proprietatc dimanafle arbicratus 

eft; nifi velimus aflercre : quandoq; arena naufcofa, &aluifluxum , & vomitumexci- 

tari, ficq; & cxcrementa, & venena excra corpustrudi. 

Prseter viperemorfum, virus a vcficulis gingiuarum exemptum, &fel eiufdem ani^ 

malis permixtum homines venenare poteft . Idcirco Gefncrus , ex relatione Gerardi 

Bouman,prodiditpuellamquamdam,qu*ecarncm,cuipcrmiXtum fuit vipcrinuau 

Tetvipera virus,guftauerat,inopiftotonum,& alia grauiflima fymptomata incidifle, quc po- 

txitiale. ftea vinocopiosefumptoliberata eft. Feletiam vipercadedcxitiofumeft ,vtconfc- 

ftim anisnidcliquiurageneretiproptcrea^uamprimumvomitus butyroigne liquato 

cxci- 




Hift- Serp. & Drac. Liber 1« 141 

Aexcitanduseft,&vomitioneiterumatq; iterum repetita , nnllum preftantius reme- 
diumifiueniturjquamtheriaca^uamuis Auicennaspropriumhuius venenialcxiphar- 
macum mofcum efle arbitretur. 

IVMENTORVM A VIPERIS 
PERCVSSORVM MEDELLA- 

■OLVMELLA. dere ruftica verba faciens, fcriptiim reliquit bouem Lib.6.c.\n 
t quandoq, per pafcua vagincem improuide fuper viperam incumbere, 
qu^grauilaceflitaonere, morfum beftigimprimit. Tunc igiturpars 
ferro prius fcarificanda eft, & herba perfonata cum fale trita loco af- 
fedto imponenda. Alioquin author laudat trifolium fymoniacum_>, 
B - V odorembicuminisfpiransvjroprerei Grajciillud Afphalcion vocant. 

Itaq,huiusherbefuccus vinopermixtusfiucibusiumenrorum infundicur, &folia_^ 
contufacum fale,inftarmalagmatis vulneriimponuntur. Verum fi tem.pus anniher- Trifolij af 
bam hanc viridem negetjhuius fakem femina fuo temporecolle&i , & vino Ieuigata^ phalmis 
exhibenturj deinde radicibus eiufjem tritis cum farina,fale,& mulfa pars fcarificata_* mir&vires, 
imbuitur. Immoexaliorumfencentia , fJia fraxinicum vino,&oleomfauces be-- 
ftiaoim infunduntur,&excrinfecus etiam vulneri applicantur. 

ItemP.Vegftius in arte veterinaria, monimentismandauit remedia,quibus occur- Lib.^.e.f. 
rendjmeftvulnenbus iumentorum a viperisinfli&is :namcognito vulnere apureef- 
fluente,terra formicarum , vel ad alioium mentem , terra talparum cum vino mixta Terra tal~ 
infuucesbefti^inijciendaeft. Immorhymum cum vinotrirum prodefTecreditur.Qui- parum ad 
bus deficientibus, grana triginta piperis k> vino, vel acorus ponticus ad.pondus femi- auid, 
uncie^ probantur. Rurfus remedium eft prefentaneum, h^durn, 3gn,um,vel gallum ma- 
€tire, deinde calentes pulmones voa cum corde,& iecore parti (auci'9 imponere,vt to- 
"Ctutn : virusapartibuspenitiorib.usadexiimaseducant. Cemum tumoreperfeuerantej 
ldem author vitem albam fylueftrem comburit, & ex cineribus lixiuhim p3ratum,tn-" 
duo, fextarij menfura, iumentobibendum exhibec . Poftmodum iplum cinerem ace- 
topermixtum inftarcataplafmatis vulneriapplicat. Quibus nonconferrentibus par- 
tem fauciam inurit. Demumfarinahordeaceacum vmo,fale,& oleo deco&.j par— 
tcm laborantem cooperit, hocqjtoties repetit, donec iumentum priftinae.fanitati 
reftituitur. 

VENENI VIPERINI PR^CAVTIC. 

RODIDERVNT nonnulli authores quempiam dente vipere fe- 

meltadum,deinceps nulla alia vencna formid^re, &eum >qui iecur 

viper^conditumfemelvorauerit,nulliusimpofterumSerpentisi6tum 

pertimefcerc.Qu^docT:rinafiveritatemattingeret,id£xpeririilIisbb- 

noeftet,indiesuon fine.veneni -fufpicione viram degunt. Preterea, 

iuxta Ntcandri precepta ,cauendum eft primo ne homines fommim 

capiant inloco aFeris frequentato,& potiflimum vbiSerpentes , & viperf diuagantur. 

Deinde admonet, nehomo ieiunus itinerifecommittat :nam fiforcea vipera percu- 

riatur, ma&is patietur , quamfi eibo repletus eflfet : ratio eft , quia.partes nobiliores „ 

nutnmentovacuaMemtnimetuenpoiiunt,necnonvenae, & arteriae nouoabo non- 

, , r 1 \ j r i- • • •• , , . ***** maris 

dumrepleta3,venenumfacihusadmittunt; Indfautemitinerantesii.gnum colubrinum ■ 6 * 

inMvlabar nafceris fecumdeferunt5quandoquidem,ex Chriftophoro Acofta^hoc non ^* * r* * 

folum morfusvip^tai^m fanat, fed etiam ab illis prarcauet ; \t paulo ante in mede'^ s / 

vehettivipeririidedlarauimus;Itaq3procautella.jfimpJicia,&compofitamedicamcn--.^ 

merita adhibenda funt. 

Inter fimplicia piimum obtinetlocumfemen citrifacharo conditum,pentaphill6n, 

polium, hypeiicon,anchufa,fcorditim, 6V tandem illa omnia fimplicia 3 q!:a- aci ivcdcr t 




14* Vlyffis Aldrouandi 

^.4,^7. lamhuiusveneniattinent. Atcornuaanimalium,ex Aeiiano,&prtfGipueccrui,ncc' B 
non vngulae afini , alcis , & onagri non mediocrem videntur habere prarrogatnu rru* . 
Quamobrem hac ratione duclilndorum rcges, in cornibus afini indici, aduerfus gra- 
uiffiraos morbos,&praefertim venena potareconfueuerunt. VndeHieronymus Mer- 
curiahsnoftraaetatevirpercelebrisomniafere animantiumcornua contra venenum 
Cornud d- alia * uam vim P ofl i derc exiftimauit : quod Prifci id conie<2antes , ex cornibus pocuia 
nimdlium ^ Drcrccerunt : vcluti P amm a P ud Homerum , apud Plutarchum , & apud Xenophoiv 
eur dduer- tem * e § wc iicer - Caufamautem,propterquamcornua,vngulse,&lapidesanimalium, 
fusvenend Pf CL,iiari quadam pra?rogatiua, venenis reludentur ,Baldus Angelus Abbatius inue- 
vdtcdnt ftigateconatur, dum fcnbitanimalia cornigera, qua: infectis, prauisherbis, alijfqjani- 
In lib de maUDUS veneno ^ s vefcuntur,proculdubio portionemalimcntalcm, vicaloris, abex- 
Vher ' ctcmentitia, &venenata feparant,qu£pofteaadextimaspartes, nempeadcornua,& 
" * vngulastanquamadcxcrementorumreceptacula demandanturjcV ex his etiamlapi- 

des in animahbus gcnerantur . Hinc poftmodum multi, collegcrunt has partes contra 
Ldpisin o- omnia venena maximam virtutem poflidere : quapropter lapis in oculis ceruortim_-> F 
eulisceruo concrefcenscommendaturjcumcerui folofpirituanguesacauernis euocent. Item 
rumcfcre- lapilli in auibus , ingallis, & in omnibus fere pifcibus inuenti mire etficacia? effe 
Jcensdd$d creduntur. Lapisdraconircsex Alberto, venena fugarcperhibetur. Alijlaudantla- 
Vdledt. pidem bufonis in anulo perforato geftatum,vt carnem c5tangat,qui,pr2efente veneno, 
Ldpishufo- partem miro quodam modo caiefacere dicitur, vt exhoc indicio venenum prsfens ef- 
msddquid fecognofcatur. Quamuisalij referuntauthoritateMagorumducti, adamantemfini* 
ftra partedclatum, vt carnes cangat, venen is refiftere. Deinde hyacinthum, & fapphi- 
rum ldcm praeftare multi aifeucrant . Idem quoqj de gagate lapide , ex Ariftotclis au- 
tkoritace,fcribicur.Smaragdiisver6inmenfadeteatus venenadebiiitat,in oreautem 
Cornufer* omneviruscxpugnat. Ca»terumlapisprafrius,&cornuferpentis, vcneno praefcnce, 
fcntis dd nitorcmconfcftim amittercferuntur: fin vcnenumauferatur, priftinum fplcndore re- 
vemnuvd- cupcrant: huiusautem lapidislaudesAlbertusMagnusenumerat: quandoquidehunc 
let. Alcxander Magnus fub cingulo ob fpem vi&oria?, in praelijs, geftabat. Cum autcm ab 

Lademin Indis, & Perfis vi&or reuertetetur, & in Euphrate feabluere tentaret,depofito cingu- G 
«^.14. lo, Serpens ibi latibulans lapidem dentibus pra?cidit, & in flumen merfit. Id fcriptum 
fuiffeab Ariftotelerecitantinvolumine reptilium, quodnondum adnoftras manus 
peruenit. Ampliusadhuius venenicautelammedicamenta compofitanondefuntjvt 
Medicdm" -^ a ^ ^ uo ^ con ft ar ex ficubus, nucibus>ruta> & falc.Compofitio autem paratur, vcluti 
tdcompoli cxtac innoc ^ ifricno Reufncri. 

^Af Bis denum rutd fotium, falis, & breue grdmm 

~JF * . Iugldndefj, duds. terno cum corpore ficus. 

Id iuxta Rhafis fententiam,non folum i£tus Serpcntum,fed etiam ca?tera arcct vencnt. 
Nihilominus interhaec,primum locumtheriaca,&confec¥o mithridatica fibi vmdi- 
cant,quibus Rex Mithridatesad tollendam veneni fufpitionem quotidic vtcbatur. 
TandemConciliatormultaadmirandadeimaginibus ferpcntarijprotulit , qua? cum ' 
magicam potius, quam medicam artem fapere videanturi horumfermonem ommitte- 
rcdecrcuimus. 

EPITHETA- 

r I C E R O vipcram tanquam lernam, venenorumqj fcntinam eontem- 
rj plans , in primis venenatam, & peftiferam appellauit. Hinc caeteri 
authores, &potiiTimumpoetaemalam,fceleratam,infidiofam ,accr- 
bam,horrendamcrudefcentem,crudam,triftem,lethiferam,furialem 
feram, & tandem a loco paraetoniam vocauerunt . Hanc ob eamdem 
Ephhetd ' rationem Graecis qovih «#e> laethalis vipera cognominatur, cum Qovtoe. 

grdcd vi- cafdec6taminatus,homicida,fanguinarius, &laethaliscxponatur. SimiliterapudNi- 
pts. candrum legitur «#« h@or\os fcilieet vcneaum fiaculans :quamuisapudGraecos,hoc 

_., nomen <o/3o Aoc, prcecipuefagittas proijciensdeclaretur: nihilominus quonianw&«ve- 

* *• nenum quandoqs fignificati proptcrca apud Hcrodianumy%/a /oySo'A*, nimirum ferac 

vcnc- 





Hiffc. Serp # & Dnc, Liber I. 143 

i venenum ei^culantes dicuntur . Infuper Latini colorem viperar meditantes , viperatn 
interdumvariam,& intcrdum atram,vel fufcam indigitarunc. Smiihcer Nicandro 
5T©/x/Ao'<fWpos,nempe collum habeus varium vocicacur-J cum Gtascis <%« , vel <?g/pH cer- Epitheta <i 
uixexpoucur, Alioquin altjsappellatur ^-epw^cum T«p»o$,veI 7npKvo\ coiorem c&l&ri^tts, 
nigrum , varium , feu m tculis nigns diftin&jm figmficet , quales in vipera colores ob- 
feruancur . Rurfus Nicaudro l#'JV* \ oAo'«? , nempe vipera fumofa, fuliginofa, vel flam- 
mea dicitur:ecenim ^o%q$ fumum ,flammam, &fuligiuem indicat. Deniqjquando 
Outdius viperam herebeam , &lerneam vocitauit , nocandum eft cunc hydram cum vi- 
pera confundi. Ad finem omuia illa epitheca vipera^ conuenire dicuntur , qu£e Serpenti 
m generecompetere retulimus, 

D E N O M I N A T A. 

ON defunthomines,animalia,plantse,lapides,&aIiainanimata,qua; 
a nomine vipera?, tum graco, tum latino denominantur. Primum Bel- Lt 'B >*>7 lr 
lonius in Obferuat ionibus, hommem Serpentes nofcentem,& venan- 
tem Viperarium indigitauit . t chion, pra?ter herbam , quam inferius 
memorabimus,nomenfutthominum 5 etenimechion fuit vnus illo- 
rum, quorum opera adjutus Cadmus>Thebas a^diricauit , vnde pofteai 
Thebani quandoq, a Poetis Echionidc, & Echiomj paffim fuerunt appellaci. Huius viri x.j. Meta. 
meminic Quidius hunc in m odutn. 

Templa Deum matri^ qu& quondam cUrus Echion 
Fecerat ex votonemorofis abditajyluis . 
ItcmEchionfuic ftacuarius , & pic| >r percelebris a Plinio fummopere commendatus. s ^>^» 
Itnmo alius Echion fuit citharedus, fecundum Iuuenalem, qui canic, 
Accipis vxorem, de qua citharedus Ecbion 
4ut Glaphyrus fiatpate r 
GH^cautem dua nomi u Echiou, &G'aphyrus citharcdorum fuiiTe feruntur. Pra3tc- 

rea Seneca in Oedipo vipereum genus nuncupauit omnes illosCadmi focios , qui ex * r *8£**5'' 
dentibusScrpentis in fouce Dircfo ftabulantis raati futffe,&mutuis vulneribus k^ 
«onfeciiTecredebantur ;c3nic enirahiiacin modum, 
Et fietitin armis omne vipeteum gtnus 
Fratrum caterua dtnte Dirccofati, 
Legimus etiatn inhiftoria Poloutj2,vbi de anciqua,&bellicofa genteSauromatica ver- 
bariunc,exqua poftmodum Poloni originem,genufq> fuum duxsruat , quodhuiuf 
modi popuhaGrsecis Sa.uromata;cognominatifuerunt,dedudo nominea <ravpoc)\- P&puli 

pera, & ojx/u* oculus , quafi dixeris geotem terribilem , & oculis viperinis infiguitam, Saur&matp 
idqjduobusin Iociseiufdemhiftorta?, repecicur :cum ,iuxca rei veritatem,apudLe- J viperis 
xicographoshoc nomen aaupa, vel pctCpa.q> & aavpoc, 9 lacertam,& lacertum indicec. denomina- 
Quareilla»gentespoti'isaboculislacertarum,quamaboculisviperarumdenominari {$ 
debuilTenc. Sicasiera virorum cogaomenca contemplemur,nondefjeruntin antiquis 
J) Romanorum familijs nobiles viri , qui 5 referenteContareno ? r/^r<?/<;^? cognomfna- Familia 4) 
bantur. Item Marcus Aatonius plammius cJrmimhus iouehtt in quemdam Petrum co- viperis de- 
gnomine Viperam. Pariter Antonius cognomencoviperarius virfuitpercelebris,qui ^ominata» 
debelloMelitenfivbertimpertra^auic, Lib.iXar, 

Multa quoq; bruta a viperis videntur eftedenQminatasquandoquidem IwJWoj? catu- 
lumviperaedenotat,&apudSuidam V^ihov viperul3m,nempe paruam viperamfigni- Bruta mul 
ficat. Alioquin «^«sat^icandrofoDoles viuerarum , quafi filiusechidisexponitur, ta a vipe- 
Item Cerbe-us Inftroruai canis vipereas a Poetis fliit appellatus .- cum ioco pilorum, ris denomi 
viperasgeftarediceretur. DehocQjidiusficcanebat, m ta. 

Et triavipereo ficimmoracani. L.x.Amorl 

Ahqui etiam chamjeleontem vtperiuim , ob q^ud» obliquitatem, nuncuparunt , nixi 
verbis Plinij , qui aliquando fcnptutn reliquit, huius animalis caudam elfe pr^longatn 
intenuicatemdefinencem,&viperinisorbibusfefeimplicantem. Sed mirandum eft, 
quqd iuteidurn a Poetis vipereurn nomen ad alios etiam Serpentes trahitur \ & in hoe 

intei- 



144 Vlyffis Aldrouandi 

intelleelu , Ouidius dentcs Draconis a Cadmo interfc&i vipcreos nuncupauit hoc E 

vcrfu . 

Vipereos dentes> & aratos fparglt in agros. 
L.j.Metd, Scripfit ctiam Aelianus, mtcrprete Gillio, in Cyrene murium genera,tum forma, tum 

colorediuerfaverfari: proptereaquodalijtanquam feles latam faciem habeant,alij 

acutismunitifpinis, viperasfimilitudinem praefeferant: qnaderelndigen^echenatos 
Mures vi- vocitant . AtGefnerusnoniniuria, apud Ariftotelem in mirabilibus, vbileguntur 
perisjtmi^ tylfms, legendumefle i%i'vct<; opinatur : fiquidem echidna viperam denotat,qu;enihil 
ksvbu communecumpraedicl;ismuribushaberevidetur,quipotiusechino,rationefpinarum, 

aflimilanturj atq$ le#ionem hanc magis doctrina?, & le&ioni Ariftotehs, & Plinij con- 

formem efle exiftimamus, 

Suceeduntplantaeaviperis denominat^. Nam inprimislegiturapudPIiniu echi- 
€rocisher- dniosherbaifeucrocisherbamagicajcum nonnulIisGrsecorumlegatUr xpoxvg » %Xi- 
bamagis^ £wot fiorttm, nimirum herba viperina, quam camdem cum dracontea effe voluitMa» 
fUa. cer. Alibi Plinius tradic feinLufitania nouifie hetbam nuper ibi repertam eiufdem F 

cumdracunculonomenclatura2,caulecrafTitudine pollicari, & altitudine bipedali, 

Viperaria vcrficoloribusmaculis nemp£ vipcrinis infignem,ad primasSerpentumvernationesc 

herba. terra erumpentem,eoncauo, & patulo draconis ore fpe&abilem,& flqris ftamina quafi 

Serpemislinguasexerentem, quamfihaberemus,merito viperaria? nomine donarc 
i.4^.27. pojfemus. BuglofTa fylueftrisHerbariorum dicitur echium, nempe %-^iov , & in anti- 

quisDiofcoridisnomenclaturisaicibiadion, <&&pa. t«s g^s/?, nimirumaviperajquo- 

niam viperarum morfibus medeatur, aut quia femina huius plante viperinis capitibus 

fimilia procreet : herba hec eft vulgaris flore fubceruleo, aliquando fubcincreo , &in- 
L.<$.deplJtt terdum prorfus albo. Verum prejter hoc vulgareechium,ClariflSmus virCarolusClu- 
rar.e.KQ. fius echium pullo flore, echium rubro flore, & echium creticum deferibit, atqj dcpin- 

git, Item cynogloffa minor feuhcliotropium minusprimumCefalpino,fiueScorpio- 
Echiv palu ides c$ruleumDodonei, a Cordo echium paluftre nuncupatur,forte qula aducrfus vi- 
ftrequidjil pcrasvaleat. Numenius author non proletarius aliud Echij, feu viperarif genusocy- 

moides appellatum reperjri fcripfit; quoniam folia ocymo fimilia proferat ,quod fane €r 

Nicanderidemtradiderat,quiambododrin^ Diofcoridis,&Plinij adh^rentes hanc 

plantam capitula viperinis capitibus fimilia producere, &in vino morfibus viperarum 
£.24. £.14 medcri protulerunt. Alioquincchiteherba apudPliniumScammoniofimilis, hodie 
Eehtteher- defideratur. NicoIausMyrepfusinantidotofeptuagefima fupra trecentefimam , qua: 
haPlin. podagricisconferredicitur, prodiditnonnullos progentiana, chclidonium, & chi- 

drionponere. Fuchfiushunclocum Nicolai ponderans retulitin eodice grccolegi 
"BehUnim l^p/o^licetalijlegant, tySvim: fiquidem Apuleius hoc nomine donauit herbam, 
herbaqua. quamaliterviperinam cognominauit obfiguram fcminis, quod viperas caput reprze- 

fentat. Verum Gcfnerus cchidrion effe nomen chelidonij minoris , ad mentem Her-~ 
Sear^ottera molaiBarbari,cxiftimat. Amplius fcorzonera herb^ Lobellio viperaria nominaturs 
quarevipe quoniaminmorfibus viperinisfummoperecommcndetur . 

variadica- Inter lapidcs, gemma reperitur I^tws difta , vt voluit Plinius , vipercis rcfcrta ma- 
tur» culis, colore fufco, Sc rubentibus nocis : Immo contrita in aqu3 odorem vini fpirat,& 

Lo$7.f.il quodmagisrairandumefr,ebrietatirefiftit. Infuper, cxeodemmetPlinio, lapis vipe- Hf 
i.2p. ^.4. rinusnuncupatur, quiexdifte&o vipera* viuentis capitc eximitur: quemadmodum 
Scyth^pra3ftant,qu3ndoSerpentiscaputinteraures difjfecant ad eximendumlapidcm, 
cjucmpoftmodum abcoterritum deuorari traduot. 

Non funtomittenda loca aviperis nomen defumentia, velutiEchidnon vrbsad 
L.<.Hode- mareAcgeumfita, vtPomponius Melaannotauit . Reufnerusquoq; mcminit cuiu- 
p 0ft fdam loci, qui a confpeclia vipera nomen fibi vendicauit ; idqj exprimit infrafcdptis 

ivauvipe verfibus. 

tis denomi M°x ,Quedlebttrgi dextra confpeximus vrbem^ 

ft a t£ ' Aucupis Henrici (jua fiudiofa fuit; 

<£ui fibipra reliquis fedem delegerat i(lam> 
Vipera vifa prius mn procul inde fuit. 
Item Pctrus Mirtyr fermonem habens de infulis nuper repertis , prodidit, quod 1 m la- 
teraliprofperiia Iamic.einful«HifpanioI«,atq;Cubgmeridiem verfusrepeacinus vor- 

tex 



Hift- Serp- & Drao Liber !• 14 j 

A texinarenofasfpirat fyrtes: eaautem voracia , & ca»ca vada Hifpani viperas nuncu- 
paiu,*q:.ioniamibimulraenaues,veluti viperinacaudacomprehenfacimplicentur. 
Casterum vipereus, & vipcrinus funt nomina adiettiua , qua? ad vipcras fpe&antia 



denotant. ImmoApuleius hoc nomine(viperalis) vtitur ,dum rutam viperalem vo- 

cat, quia Serpentibus, & potiflimum viperis reiilbr. Mirandum eft, quod fermo inter- Normn* 

dum vipereus quaii plenus ira, & furore nuncnpatur, luxta lllud^ 



cat, quia Serpentibus, & potiilimum viperis refiftar. Mirandum eft, quod fermo inter- 
ra, & furore nuncnpatur, luxta lllud/ 
diftifqi furorem P lTts dedf ; 



Vipcreum infpirant. cta * 

ApudGra?cos i^Sveuoi vipcrinus cxponitur, & l^/oJWtfs apud Diofcoridem ic~his,vcl 
demorfusa vipera legitur. DemumEchion,pra^er nomen virorum,&plantatum,de Li.de mat 
quibusantea fuit a£tum,fignificat ctiam medicametum,quod paratur ex viperacom- med. 
buftainfidilinouo,additisfuccofeniculi,&manna thuris, quodin fuffufionibustan- Echeo me- 
qiiamvtiliiTimumcommcndaturihocSyluaticusecheon etiam appcllauit. Quid plu- dicamentu 
ra ? nonneGalenusfcribensadGlnuconem Theriacam fleuuovw, nempe diacidncn qude. 

B nuncupauit fquoniamfitro" «^JW (papiutxov. Et 10 &tuu$fitc dicitur, quiaviper»_, L)iacid»is 
hancingrcdienscompofitionem %%i£v<t Grecis vocatur. Putantautem viridocridici quodnam 
tu$vt\v perapharrefim r« «,&^in j&.mutatione dcnlz intenuem . Alioquin Androma- medicame 
chusTheriacam viperas recipientemGalenen,nimirum tranquillam indigitauit,fi ve- tumft. 
ritatemfafTuseftGalenus: cumGrzecis yaXwti ferenitas ,&tranquillitas exponatu?. Galenisme 
AlitcrTheriacarnomennonnullideriuant ttiro iu>v 0xp/W, ideftaferis, &venenatis dicamentu 
animalibus,quorummorfibusha?cantidotusmedetur. Quamuis nomenTheriacsea efl. 
vipcris ctiam deduci poffit: eum vipera tam mas, quam fxmina Grcris interdum Btipiov L. i .deAn 
nuncupentur,autquia viperinascarnes rccipiat. tid, 

ClariiTimus Maranta omni conatu nititur probareTheriacam inde denominatam, 
quia efticax fit aduerfusi£tumfcrarumomnium,quas,communinomineGra?ci Qnpi* 
nominant.AtquiaadmentemGalcni,Theriacaexviperarumcarncparata,Diacidnes , ' . 
cognominatur : propterea Maranta id non primario, fed fecundaridfieri arbitratur : ^ hertaca 
nimirumvtcaroviperinafitforacntum quoddaminpriftinamappeilatione.-fiqusdem CHrttA V9 ~ . 

C aetatc Andromachi medicamenta venenis reluihntia, theriaca dicebantur. Idco nori cctur ' 
vidcturtheriaca primario a viperis eife denominata , nam echidnia , & non theriaca 
appellanda e(fet.-cum«;^<W viperam,0«pautemnonfolum viperam , fed quamlibec 
aliam Feram vencnatam defignet. Quapropter theriacalia vocantur qua:cumq$ ma- 
lig lorum Serpcntum morfibus opitulantur. 

E< altera parteOddus ex libro detheriaca ad Pifonem colligitAndromachum huic 
antidoto rctQnph mifcuhTej ideoqj theriacam di<5tam fuiife, & quiamoriibus eorum_j Ff 
medeatur,&quiaipfasFeras recipiat,vtroq;fc!licetadctymumthcriacar concurreri* tfreriac f' 
tcfig lificatu. Verum licct Andromachus nominer»p viperam priuatim defignet , & C undu ud- 
trocnifcosvi^erinospanem^p/oynominetinihilominus^cum Antiochi,&Mithridatis j a 
compofitio thetiaea a Plimo cognominetur, nos Maranta» opinionem nulio modo im- 
probHidamc(fearbitramur; fcilicet medicamina Serpentum i£tibiis,alijfq; venenis 
re(iftcntia,nomentheriacasmereri. [dapertecolIigimusexGalenojquitheriacanu, LAijneth 
antc vipcrarum admixtionem, non miuus,quam hodie nominauit : immo idem Gale- med. 

P nus allium theriacam agreftium eife aifeuerauit . Qaje cum ita fint, predida? compofi- 
tioni,&antidotoviperasabAndromichoadditaseiie opinamur, vttamadiciusSer- 
pentum, quam adejtcra vcnena prsefentancum fit remedium. 



&%Mtm&* 



t 

'■■•'. 
■ 



N . MO- 



W6 VlyffisAidrouandi 

MORALIA- 

B^^R 1 ^ ^^ multacx natura^&moribus viperarum ad re&urri vite. inftifu'' 

Ijf/^^JS tum attinentia eliciantur; non erit abre illa hoc inloco recenferc. 

nperddia- €rxK?SSk * tac l } viperapiaboli fymbolumefieperhibetur-.fiquidem exdcxftci- 

boiiSymbor ^^^jfjj | ; na ^ inl b & et interdum vipera lapidem quemdam pretiofum degluti- 

fom. fwJffi&W^ re >qu e nipoftrnodumScyfhedi!!genterexrrahentcs aduerfus vencna 

fehciflime adhibcnt. Diabolus &ipfe ahquando Iapides pretiofos, 

pempeviros iuftos deuorat:nihilominus, Scythenimjrum probi viri omittentes viria 

dcventrepiaboliomnifedulitatefeextrahunt, deinde fancloviteinftituto,tanquam 

. . alexipharmaco,aduerfuscriminumvirusvtuntur, Rurfus fecundumPhyfiologos, fi 

Ytr ttiJtM? v ip Cr a fmaragdum intueatur ftatim yifionem amittit: fic Diabolus,vel etiam mundus 

eompdrd- eiuf4emconditionis,efteferuntur :quoniam finaragdumfcilicetvirum diuinis infigni- 

ittrfmdrd- tum virtutibusintueri nonpoteft.,quiaoculi obinuidiamleduntur. ProptereaSeneca ^ 

fr*\ hoeaureum pronuntiabat affertum . Vtinamoculi Inutdorumejfentinomnibusciuita- 

tibus, vtftlicitAtibus omnium torcfuerentur. Vel pofliimus etiam fma ragdum Beatc Ma- 

rif femperVirgini afrim»lare,cuiusdiuino afpecTki Diabolus excecatur,dumomnes 

eius vires eneruantur. 

Rurfusquxdamvipera»fpccies,vtrcrumnaturaIiumindagatoresreferunt,tempore 

pcrmixtionis ad litus proficifces fibilo muraena euocar, quaeab vndis pelagi cgrediens, 

vcnerco congreflu,ei aftentitur.Hxc vipefa Diabolus efle perhibetur, qui fibilo tenta- 

menti muraenam » idcft a nimam in diuinae gratia* vnda verfantem, eubcat , vt lethali eri- 

mineeiaffentiatur.Vclhanc^militudinemdeApoftatispronuntiarcooflumus. Quos 

ludet eur Diabolusfibilodeflumine ordinis religiofi feducit. Immo. inhoc fenfu Iudaei apud 

frogentts Mattheum progenies viperatnm dicebantur,quiaDiaboli eflentauiiulatores. Lyra- 

vtperdrum\ ausvcrbafaciensdevipera, quasmanumDiui Paulimomorderat,pervipcramDiabo- 

dicdntur. J um Jntcrpretatur , & per manum Apoftoli , re&um opus Dodoris, vel concionatoris, 

€dp.-$. quodDiabolusindiesveneno,corrump e re conatur. Tandem Diabolica tentamcnra ® 

Jrt com.dd yipcrina nominanturjideo, quando lobfcrjpfit, Venenum dfpidumfuget ,& occidet 

aclus A« eumlingudvipert. Multiinterpretesperafpidem, violenta , &iub)ta tentamenta,& 

fofi.edp.z. pervipcramlcuia,&diuturna defignant , PraJtereamulierhancviperxfimilitudinem. 

€dp.io* crfugerenonpoteft:iiquidem veluti vipera imperfeclo gaudetpartu,dumaliquando 

** r v, ~ ouum, & interduin viuum faetum enititur : ita mulier quid imperfe&um denotat. Iuxta 

fera djftmt j]l U( j V ulga.recarmen. 

*W« _ Faminafamtneum non bene finil opus. 

Pariter authores memonae artificiofae , mulierem viro infidiace, infinuare volentes, fi- 
gura viperae vtuntur, y^rarrj in-termulieres nouerca potiflimum , vipera?nominc,do- 
Nouercavi nandacft.nam ambo ingences irarum motus concipiunt ,&blanditias,beneuolerf- 
fera dici- tiamcjj fimulantesclanculummordent, Iuxtavulgatum diftichon. 
ittTm Ird nouercarum quid non dejignat amando, 

Zedens y Hippolyti me docet ifia malum. 
Similiter reliqui peccantes vipereos mores imitari folent: etenim, fi vipera, aduentatc^ 
hyeme, fecundfi Phyfiologos, venenu euomens fub humo fc occulit, &, Vere ingru ete 
a cauernis egredies aljud venenuni primo deterius genecatj criminofi hyemeaegritudi- 
Teeeantes ^ u> & £a ' am i tat:u virus vitioruni deponunt, & lub terra p^nitentise, piccatis, & memo- 
wiperdsimi riap^ortisfeoccultant. Atprajtereunte3Brumnarumbruma,&vernofecunde valctu- 
iantur dinis,& profperitatum temporeaccedente, latibula pietatis,&:pe;nitentiaerelinquen- 

ln Ecele- tcsnouum peccati venenum generant . Iuxta iUud facu^ pagine. Efi qui pra inopia 
> i ' yetaturpeccare-i&feinuenerittempusmatefaciet. Iterum peccantes viperiscomparan- 

'* tUr:qi4oniamviperahominem mordenstanta lii;ivexari fertur,vt,nifiqu a mprimurri 
aquaminuenerit,4ifrunipatur. At ,illa inuenta^atqjpota, priftinam incolumitatem 
adipifcitur. Hacigitur viperc proprietatedudcs Diuus Chryfoftomus viros lcthali- 
Homil.T,. ^uspeccatisobrutos viperas auncupabat jqui^njfiaquamp^nitentiaepotentjprocul 
in Mdtt», dubiointereunt. 

Amplius 



HifL Serp. &: Drac. Librl- 147 

A Ampliusquandoex viperaaptidotustheriacalisconcinnandaeftjpriusFerabacillo 
leuiterverbera£ur,vttotumvirusadcaud£extremitatera trudatur ;', quae poftmodum 
pr^rcinditurjVtexreiiquocorporevenenocarenteoptimacomponaturtberiaca. Ho- 
mines igitur multi veneno vitiorum fcatentes , cauda longa , nimirum fpe longg vite Criminoj. 
nitimtur : itaqj Oeusoptimus maximus volens medicamen aduerfus criminum virus duuW* 
parare»quando,fcilicet,criminofosavitijs vulcreuocare,illosvirgacalamitatumaf- P tY£ - \ 
ftieitjdeindecaudam longam,ideftipcm longe^it^adimit^dumeosadmeditationem 
finis humanse vitae impellit, tunc enim , profligato criminum veneno , horum doftrina - 
&exempla C3eteris medicinae elTe folent. TalisviperaPaulus Apoftolus natione Iu- *^M 
dseusfuiife perhibetur,qui primum venenopeccati plenus ,tandemexemplo,&do- P°ft mi ^ 
&rina alijs mcdicamen fuiffe dicitur; nam ipfe fcribens adThimotheum pronunciauit, ^ m * 
quodprimofuit perfecutor,& blafphemus, kd 3, Domino percufliis jerumnarum virga 9 ^f^ 
do&rina,&exempiis,aliorummedicinaeuafitc 

Viciflim dcbent etiam peccantes nonnullas vipera.'proprietates imitari. Primum fi 

g ha;beftia;vifionemin cauernis hebetatam ,Vereexeuntes fsniculo recreant:itacri- 
rninofi vifionem mundanis negocijs,& impietate ob fcuratam,aduentante diuina? gra- 
tiaetempotc,lilluftrare,& apeccatorum cauernis per confeflionem piacularem egredi 
debent,necnonfamiculofacra? docVin^tenebrofos intelledttis oculosrecreare.Iuxta 
ftlud A^oa\y^s.C$llyrioiHuge$culostuosvt videas. Immo veluti vipera pellem exuit C *M - 
'nchoansacapite:pariter peccanspellem vetcrem vitiorum,facra totiusantea<%vitg Pecca- 
confeflione,deponeredebet,&nouampenitcnti^veftem induens femetipfum reno- bct qul: 
uare. luxtailludPfalmi. Reneuabiturvt AquiUiuuentus tua. Hacetiam ratione,pof- qutolpifi 
fumusfateriquodpeccanstanquamvipera orationefibilat,&venenum peccaticon- imitari, 
feflione euomitjficqjmur^n^jnimirum Deo iungitur. Sed diligenter animaduer*- 
ecndum, nepeccansad morem vipere-virus criminum iamiamdepoiitum refumat. 

Siaccedarausadcriminofosinfpecie. Primafacie,fefeorYeruntimprobiregligiofi, . ; , 

qaialiquandotot vipcrul^ elfevidentur, qu^inventre matris crefeentes totum hau- PrautRc4 ~ 
t iunt nutrimentum, deinde ftatutum f^turg tempus non expedantes , difrupta aluo,in ^* 

q lucem exeunt : quare hi,viperularum ntu, in ordine religiofo degentes,neq; expe&an- 
tes determinatum dignitatum terapus,quasatfeaaut, arcTas religiofi ordinis leges 
afpernando , matrem corrodunt,omniaq; perurbant. Propterea ad rem fcribebat. Ca M\ 




ddepuUs y albati adexequias^ellitiadEccle^as^pullati ad 'nuptias, caftorinau adletant4s } 
iuforo Scythoe , in cubicuh vipera, in exaffionibus harpU, Preterea vipere , irnpoftores, ; 
fimulatores,&Iuftui?infidiantesdenotant,v^optimetradidicClemensAIexandrinus ? Ine f l ft* 
Vndeinhoc fenfu apud Lucam,Iud«i ty&m yWH/u,a.ra, ideft viperarum progenies " oriai > a ^ 
appellabantur,nonfolumquiaSanaisProphetis adueriarentur,fecleti.arn quia vene* Gr * cos * 
aata: malitia? pleni do&rinam Dei fufpe&am redderent» 

Quidplura? Il!i,qui,euaginata lingua,aliorqmfamampetunt,vipera?iureoptimo ~ : „ 
appellandi funt, quoniaro vnico linguas i$u , & fe , & audientem , & proximum peri- etrAc - c ■- 
r^munt.Immoadgarrulitatemvipera attinerevidetur : quandoquidem Erafmus fcri - r Jf vi f er - € 
bebat; quemadmodum viperinifsEtusmatris aluum difcinduntjita garruli in fuam per- tcuniur - 
niciemarcana promunt.SeqtiunturconfiderandiilIi,quiiniracundiam prascipites fe- 
runtV|r,perindeatq;nauesfineretinacuiis : fiquidem DiuusChryfoftomusindemen^ In Mat;k 
ftrandahorumnatura,viper«Eexemplo vtitur. Dicebatenim quod nulla vipera ita. homil. 17. 
poteft animal aliquod venenare, veluti iracundia hominem , qua? ferreis quibufdam— « Iracundi 
vnguibuseumlacerat;neq;folumnocetcorpori,ied anim^etiam valetudinemcor- ^feris co- 
rumpitjcum omnes eiusviresdiflipet,eamq; ad prop.rias fun6tiones obeundas inuti- f^ranim, 
lem reddat. Sed quid dicemus de virulentis inuidotum obtrectati onibus f quoru na^ 
turam Bafilius Magnusexemplaviperanpanifeftat;idenim pronunciabat.Veluti vi- 
per3E,dilaniato matris vtero in lucem exeunt; fic inuidiam concipi etes femetipfos Cor- 
rodere, & tabefacerefolent :cumhomines malignos,&inuidascontinuusdalorconv." 
comitetur. Hac de re Ouidius xdc$ Inujdia? rcpragfent,ans, inmdiam vipereas edentem 
ca rnes defcrihebat hu.nc in rnodum. 



148 Vlyffis Aldrouandi 

f.z, Mtta* Coftcujpe patuere fores, videt inius edentem p 

Vipereas carnes vitmum alimenta fusrum 
Inuidiam. 
Infuper famus, quod nilaliud eftnififaetus quidampecuniaeparientis^atq; increfcentis, 
fimilitudinem viperse non erfugit,cum fauum viperarum parentis vifcera corrodfrem 
InMatth. jmitetur: etenimvfura feneratoris prascordia dilaniat. Vnde Diuus Chryfoftomus 
homiLtf. f lebat pronunciare, quod famerator rebus fuis nunquam iucunde vtitur^neqjlastatur, 
Feneratc- £ um p f)f 1£ jet : immo quando faenus fibi collatum eft , non tam exultat , quod additio 
res vtpere £ a( g. a (i t> ^ m tri(tatur,quod nondum vfurae fortemadasquarunt. Tandem, quamuis 
funt. viperaquemlibethominemnequam denotarepoifitinihilominush^reticosprascipue, 

&fcifmaticosdcfignarepoteft ,-ideoiure merito Diuus Chryfoftomus promulgauis 
Herefiar— ha*rcfiarchas,ad morem viperini fasrus,matris vterum difcerpentis, dilaccraife, & difli- 
ch&yipere pajfe fidcm Sandae Matr is Ecclefige, atq; ad principatum procefliffe. Item quemadmo- 
dicuntur. dumviperamordicus apprehendumanum D.Pauli Apoftoli,vt in Aftis Apoftolorum 
Cap.iS. recitatur, quastandem inignem ab Apoftolo excufla fuit: ita haeretici pcrtinaciter p 
Chrifti fidelibus aduerfantes, ingenti flammarum globo debellandifunt. In maiorem 
aflerticonfirmationem ferunt viperam femen per os a mare recipcre,& libidine intem- 
perataecupiditatis exardefcetem caputmans abfcinderejfaetumqjindeconccptu vcn- 
Viperis H§ trem matris laniarc: ficq; vipera femina pariendo obit,veIuti mas generando perierat* 
retici ajh* Viperamas,inmoralido<5trina, nilaliudeft,quamha?reticus,femina veroanimaho- 
milantur, minis fimplicis, & fynceri : propterea fiille do6irinam,& verba Chriftianzefideiaducr- 
fantia,incordafimpliciumaudientiumdi(feminauerit, proculdubio uiala coracipient 
opera,qaaetandem,& audientem,&docT;oremperimenr, Iuxta illud Pfalmi.Cww^- 
tunt dolorem, ejrpepererunt iniquitatem. 

His addamus fcifmaticos viper^ filios imitantes, quiin ventre Ecclefiae nutriti , non 
Scifmatic 9 expectantes, neq; fuftinenr.es correcT:ionem,eiufdem vnitatem fcindunt,& rebellantes 
jtd viperas ab illa recedunt, Demumfi viperahominem necareconatur ,yiciflimifaliua hominis 
eoparatur. viperaextinguerenititur, Liceat igitur in prasfentia vipcramadmortem,&hominer« 
Vipera ce- ad Chriftum comparare ; quamobrem ftmors conata eft,i&u, Cfyriftum fuperarc$ tan-^» 
paratur ad dem ipfe in cruce pendens, faliua propnj fangqinis, viperam, nempe mortem debellas 
mortem. triumphauit . Quamobrem poffumus cum Diuo Ambrofio , & Auguftino decantare. 
Tu^deuiclo mortis aculeo,aperuifii credentihus regna Celorum.Qo^m fententiam vir qui- 
dem omnigena eruditione clarus, hoc difticho, apprime recitauit. 
Mors mortis morti mortem, ni morte dedijftt* 
Ccelorum nohis ianua claufa foret., 
Deniq;cumiam,liquid6omnibus conftet vipera? i&umeffe lethalcm : nihilominus 
_ j. nonefttalis, quinalius,nimirumafpidislethaliorinueniatur. Hihcmoralisdodrinae 
| preceptores coftigunt, hominibus primarijs,& validis honorem,maioribus ver6,& va- 
\lidioribus maiorem habendum eife, Iuxta vulgatum diftichon. 
Fortemfirtis amet, nam fortem fortror angit: 
Maiori timeat obuius $re minor „ 
£.1 \ .epi$ ^ finemSerteca j& ipfe fimihtudine viperae vtitur ad demonftrandum,qu6d veluti ho- 
' *■ neftumexturpinonnafcitursitanecexmalobonum: cum idem bonu , & honcftum w 
effe perhibeatur, his vcrbis . .guidam ex noflris aduerfus ho c fic refpondentputemus pe~ 
cuniam bonum ejfe%>ndecumqifumptam r non tamen idea exfacrilegio pecunia eft , etiamfl 
txfacrilegiofumitur. Hocfic intellige : in eadem vrna, cjr aurumefi, ejr vipera.Siaurum 
ex vrnafujiuleris, quia illic & vipera e(l y non ideo mihi vrna aurum dat , tfuia viperanuj 
habet,fed aurum dat y cum ejr viperam habeat. Eodem modo, exfaerilegio lucrumfit : mn 
quiaturpe, ejrfteleratum e(l facrilegium,ftd quia lucrum habet ; quemadmodumin ill/t-> 
vrna "vipera malum e[i, non aurum, quodvna cum vipera iacet -.ficinfacrilegio malHm efi 
fcelus,non luerum.quibus oppomtur difymilis vtriufq-xei conditio.lllic aurumpojfum fine 
vipera tollere , hic lucrum fine facrilegiofacere nonpojfum : lucrum ifiudnon efi oppofitum 
fceleri, fed immixtum» 

Ad finem moralia praecepta docent,ne in peragendis negotijs opera pereat,aliquan- 
do confulendos elfe fapientes; quod demorfi a vipera pr^ftabant,qui olim folebant pe- 
tcrc ab aiijs ab hac Fera percuifis,quibus pracfidijs, in tali cafu , vfifuerint . Idelcgan^ 

ter 




Hift Serp.St Drtc. Liber I. 149 

Ater cxplicat Plato in fympofiacis (referente Caelio Rhodigino)hunc in modum, Porro Lib.6^ $• 
mn fecusprorfts ajficior ac is, in quem vipera mordicus incurrerit; hunc fiquidem prtdunt antiq* c.\ 6 
dffectioncm fitam, & Ufionem rjs tantum velle patefacere,quos eadem morbi i qnandoq-M - 
tlatos compererit, ceu hi demum, vt qui agritudinis nonfmt expertes ignoturt videantur,fi 
quid dic~ium,faclumue Jit abfurdi, morbo violentius crafifame . ,Quamobrem ego quoq; fa- 
pienti* ftimuiis conwtlneratus, qua cateris potentius ferit , incxplebtliter quodammodo 
orationem eiufcemodi expetens, qu<e validius, quam viper.v. denticulustnfigiturjmniafta- 
tui conariy vt Socratem mihi afcifcam,cuius efontc,fiti arefcentiaprxcordta vberius queam 
rigare; nec ifia nunepnmertm, ni rem eumpkilofiphia myfierijs Jtu initiatts ejfe mihi ani- 
fKaduerterew, 

PROVERBIA. 

AVCA funt adagia, quse ex natura, & moribus viperaruro eliciunturj 
attamenqua?,&qualiafint,breuibusrecitateconabinuir. Primum 
dicitur. Eviperarurfus nafciturvipera^ qun&dovolum dcnotare ex % v *pera 
' malonihilboniprouenircpofte. Ideofolet pronunciarideillo,qui rttr /* f $*■ 
cumfordidis,&contaminatisfitmoribus,alijsmorum intcgritatem t era " 
pcrfuadcre conatur. Aliud prouerbium eft taie. Afpis a vipera. Subin- Jjpistvir 
telligendo venenum futnit j referturq» ad homines improbos inttr fecolloquentes . t crA * 
Multi volunt hoc adagium defumptp fuiffe ex apophthegmatibus Diogenis , qui cum 
aliquando vidiffct mulieres quafdam inter fe colloquentes, haec verba protulifle dici- 
tur« Attvk «jrup t£/'<JV»s fAp/nukov Sctvi^iiai, fcilicct Afpis a vipera venenum fumit. 
QuSuis adagiumhoc poffit etiam vfurpari, quando quis improbus, collocutione alte- 
rius improbi» &fraudulentideterioreuadit: itemquandoduo homines verboru prx- 
fiigijs vtcntcs fimul loquuntur • Ideo in hoc genere aliud adagium circumfertur apud 
Graccos. Nimirum SvpoiTrpwQoivixae. QuoniamSyri, &Pha2nicesfunt populi, qui Syr ' » 
C impoftura verborum fucum femper facere nituntur. Demum aliud prouerbium huius phlnice 
generis promulgatur. A viperademorfumculpas. Refertur in illum, qui cum damnum p rouer y 
acceperit,etiamreprthenditur,velin illum,quialie,nxcalamitatiinfultat. Hoc reei- ^jp^ j 
tatumfuilfeabAriftidetraditManutius, Quamuisalijvoli/ierintrtatum ciTeabillafa- morsu* / 
bella>inquaauceps vifcoturduminarboremorantemcomprehenfurus,incautecon- pas 
culcans viperam,abea lethalitericliusfuit. Hicigituragensanimamha?c verba pro- /SvL« 
miaciaffe perhibetur, Memiferum,animafcapturus,abalio ad interitum captus fni. * *$* 
Hincpofteacolliguntdodrin£emoralisprsccptoreseos ? quialijsinfidias tendunt^fse- 
pefsepius in cafdem in^idere , 

MIRA.CVLA. 

f V & fupra vim naturc; in genere viperarum a Sanctis Dei patraea funt, 
k nonlonge petenda eifecenfemus 5 propterea quod jegimus in Aclis 

Apoftoiorum,cumD!UUsPaukisadMelkenfem infulam copia vipe- Cap i% 
rarumredundantem perueni(fec ) & ad ignemaccendendum,multitu- 
dinemfarmentorumcongregaffctjviperam flammae violentio pulfam, 
& a farmentis egreifam manum Apoftoli Pauli inuafiife . Vnde Bar- Manus 
bariincoI*jvipcramdemanuSancl:iApoftolipcndentemintuentes,ipfumnon mmu- pauli Apo 
tula labecula,fedma^ma labc, & quidem «lluibili inquinatfi eife cxiftimai unt.Ideoq; flolidemor 
dum fancliim Iethali vulnere affeihim credebant, ipfe excuflk^ in ignera vlpera, nullam faavipera 
prorfus lsefionem percepit. Tunc fpeaatores, cum manum Diui Pauli, neq; intumuif- ilUfd man 
C,neq-, qu icqtiam mali paifam confpicarcntur ipfum Deum eife opinabantur. fit. 

AmpliuslegiturapudSurium in vitaSanc^iCharitonis s qu6d a vipera, permittente Tom^. 
Deo,necatifuerunt illi, quiSanclumCharitonem in vrbe Iconio Lycaonie Ptouincig ViperaS. 
prsedantes in. vincula coniecerunt. Siquidem vipera Dei miniftra praedones mordicus Charitoms 
San£tumuifequentespropriov€neno expugnauic : etcnim , illis prsdasimcntis, &in iniuriavl- 

N 3 , labo- cifcitur. 





i$o Vlyffis Aldrouandi 

laborem nefarium incumbentihus, domiqj dimuTa lagena vino plena, ha?c a vipera ve- £ 
nenofohumoreinquinataeft.,Intenmillidefe(ri > &grauifiti,obiniquum laborcm, 
oppreffi,domumq;reuerfiauidiffimevinumiagenas potarunt, quipaulo poft omncs 
anmiamefrlaruntificqiSaiKausCharitofupra vimnaturae a, vincubs.libereuafiu 

HIEROGLYPHICA. 

VAMVIS fuperius,perSerpcntis%uram,fjIus hieroglyphice dc- 
monftrata fuerit : nihilominus hoc m loco attefta mur factus effe falu- 
tem, icone vipera?, dcfignarij cum ha?c beftia non folum fuomet i&ut 
medeatur,fedetiam innumerisferemorbis opituletur . Tradidimus 
quoq;incapiteantecedenti Serpentis figura ,falacitatem indicari; 
jy { . . ' attameninpra;fentia£itemurc5uenientiuseire,p!6luravipera;,eam- 

Marertcts demfabcitatemdenotari;proptereaquddScythae,adexprimendamfamofam ma?re- r 

wgy- tricemAraxam,qu«grandempecuniampropudiofuicorporisemerebatur,femiuipe- 
f tcum. rarnj nempefeminam vmbelicotenus,humana facie,teliqua vipcrina,r7gurabant. Ve- 
rum cum vipera extra ordincm aliorum Serpentum, fua fibi vendicet hieroglyphica : 
Bierogly- primafronte AegyptijSacerdotes,expreita vipera?icone,fignificabantmulieremodio 
fhicumu^ maritum habentem,neqjilli,nificongreiTusgmtia,blandientem. Hoc hieroglyphi- 
iierismari cum indeortumeiTefcnbitOrusApoiIo,quiacaputmarisa vipera feminayincogref- 
iSodia ha- fu,amputari crediderunt. Veluti demonftraturi filios aducrfus matrem confpirantes, 
ientis, viperse fcemina? hieroglyphico vtebatur j quoniam inualuit apud iUos. opinio , quod 
fxtusviperinijlaniatomatrisvterojinlucera egrederenrur. Hincnonnulli college- 
runtcaufam» propterquam Prifci vipcram,vnacumgallo,& fimiainculeo paricid* 
fueretur . 
) Amplius inter nuperos authores, aliquifcriptis mandarunt abortiuum Incommo- 

dum, icone vipera? pedi,mulicris fupporlta;, monftrari polfe : cum prodiderit Plinius, 
TaricidarH quodmulicr pr*gnansfiftudio,autincuria viperam tranlcenderit, illico abortidtem £ . 
patta* defignaturi perniciem, viperam infilientem in hominem effigiabant : quamobre aa»d 

oraculumdelphicum,ferpens,veladmentemaliorum.vipera,fingularicertaminepro- 
uocansApoIIinemconfpiciebatur. Imm6 s exmultorum opinione, obeamdemra™ 
tioncm, noftra etiamsetate, multis in locis Roma?, ftatua Apollinis innixa truncolauri 
££14. hie* a viperacircundato vifitur. Infuper Pierius Valerianus frctus authoritatePhilonis co- 
rogl. natur, morfu vipera?, vulnus amatorium nobis infinuarej dum inquit morfum viperi- 

Vulneris * numattinereadilludhieroglyphicumamaroria; molluudinis, quodinfacris litteris 
matorijhie indicatur per Scrpentem,qui Adamum decepit: quandoquidem probatifiimi autho* 
roglyfhicu. r es promulgarunt , inillo fomitem voluptatis, nequitie, & mollitiei delituiffcj: 
€arvipera CU m vipersecutismaculisinfignita vari|*s,varias,&delicatas rerum omnium illece- 
volupiatc^ bras repraefentet . Et humanum genus nulla re magis , quam ferum varietate af&ci- 
defigneu tur,quia & ipfa natura varietatead lafciuiam vfq; dcle&ari videtur . Quibus fi fum- 
mopere dele&emur, inhajfitare Iuto, proniqj in faciem procumbere , totoq,- ventrc^ 
tib.iMie- admoremviperarum,ferperevidemurjficq; terreftri cibo, pofthabito cselefti , vefei- r» 
rogl. mur. AdfinemOrus Apollo fcribit, qudd Aegyptij fignificaturi hominem in curfu 

Hominis celerem,&ifinecaufafugientem, viperam,& ceruum pingebant: cum ceruusvifa 
incurfuve vipera, celeri curfualio proficifcatur. Immo Boream ventum viperinis caudis lo- 
locis hiero- co pedum denotabant :nam olim hac ftgura in olympia vnacum raptu Qrythices con» 
glyphicum (piciebatur. 



."WWW 



N V- 




Hift. Serp. & Drac, Liber 1« iji 

NVMISMATA-' 

iN multisniiraifinatibusfigur^Scrpentucofpiciucurvclutiinprimoca- 
pite huius libri rctuliraus. Vei u ab his Serpentu iconibus viperas rcpre; 
fcntari multi authorcs attettantur : quarnobr e in quadam Augufti mo- 
neca,inqualicetmtuerifiguramraanudextraSerpencemftringencem, 
viperam eife multi tradunt. Deindeinalcera eiufdem Augufti , quae 
rcprefencatfiguramhumanararaanu finiftra pateram teraentem , & 
dextra Serpcntem, viperam , in fymbolurn falutis etfe fatentur. Amplius in Solis num- Numifmi. 
mo,quiomniumauthor,&conferuatorabEthniciscredebatur,duoSerpentes,vel ex solis auale 
fcntentiaaHorumjVipcrajrefulgcbantjquibuslongiorem, falubrem, & tutamvitam 
fignificabant. Itemcufa fuit moncca quajdam a Rcpublica Coorum , vtfuum ciuem Nttmmus 
1 Hippocratem perpetuiscumulareathonoribus,inqua } figura humana baculo a Ser- Coorumad 
pcntecircumdatovifcbatur, quem fcrpentcm eflfe viperam authores non prolecarij ntemoriam 
pcrhibent, vt vitaehumanaj adrainic\ilum denocarent . Pariccr hoc Infigne ia monu-* Hipocratis 
mcntumAefculapijinueatumfuit. IderademonerisM. Aem;iijClaudijAnconini,& 
Fauftinaemulti refcrunt in quibus figurasSerpentum licec eonfpicari . Vndc Higea Dea 
qua; a fanicatc,fecundum Prifcos, non difcrepabat, cum poculo in dextra, & viperam 
in fiaiftra pingebacur, quas iconesinpluribus Imperatorum numifmatibus vifuntur, 
quibus falubritatem, & noxam indicare volebant, 

EMBLEMATA» ET SYMBOLA- 

[VLTIORIS Iitteratura? viri,qui iuuandis ftudioforum rcbus nati 
funt , ex varijs viperarum propietanbus varia emblematum argumen- ^ eme £ um 
tahauferunt, QuocirGa nonnulhremediaexcarnibusvipereisema- v ip e ra 
nantia contemplantes,iconemviper£exhibueruntcumciculo, HB TEmblema- 
EODEMSALVS,ETPERNICI&S, Hoc argumentum defumpfifie fisa "? 
vidcntur ab Adriano lunio, quiinlibroEmbiemarum figurauitho- m & 
mmemcapris Ellcborum porrigencem cum infcriptione , IDEM SALVTIS , ET EXI- £m ij~ u 
TOFOMES, QuandoquidemElleborum necemhominibus,&caprispin^tiedinem 
afferrcperhibetdumcanit. ^ 

Nos necat ellehorus, capris adipem auget, aui% 

idem ignis fomes, &populator opum eft. 
Jnfontem,& fontemfacundiapraftat eumdem i 
Nunceftexitium^nuncmedicinafalus. 
Alitnonvulgaritcretuditimedicanccsvirusviperinum,vtFloretius,enigiaijithominem 
cxpucnteminfauccsvipera!,cuminfcriptione, SQBRIETATE VENVS SVPERA- nmblyj. 
TVR. vctfus autem adfcripti funt huius tenoris, 
) fiperaieiunishominum confperfaftliuis 

Exfpirat : medicisfifit hahenda fides, 
Sit lafciua caro t Ji tratftes durius illam, 
Concidet, & mentisfub iuga colla dabit, 
Quarcauthor,inhocloco,viperaprolafciuiarepr3?fentarcvidetur,adquadomandani- 
hilpr^ftantius,&crBcatiusieiunoe(fepoteft,cuius vi camis vicia extiriguntur,&cafta* j: 9mes nti„ 
cogitationes refultant. VndeD. Auguftinus noniniuria fcribebat Jeiuniupurgat men- ^- s _ 
tem , fubleuatfcnfum,carncm fpiritui fubijcit , nebulas cordis diflipatjibidinum ardo- mg ^ J^ 
res extingiuc , & cafticacis Iumen accendic , Nondebemus igitur admiratione teneri €uatur 
(ifanc^a RomanaEcclefia quadragefimali tempore,indiuino celebrando facrificio, 5 
haec verba prouuncict .Corporali ieiuniovitiacomprim/s ,mentem eleuas. ,virtutem largi- 
ris>&pr&mU. Aiij pinxerunt vipcram fe fe iaculantem m hominem cum ticulo . IN 
INVIDVM* tfeinde mfrafcriptis verfibus fuam fencentiam fic esplicarunt* 




IV0- 



15 * Vlyffis Aldrouandi 

Slui vomitds rabidum mordax firmone venenum. ■ . £ 

Et latras lingua verba canina truci. 
Vipera, cjttafuperat fuperante venena, veneno. 
Confiinget vires, nifugis y illa tuas. 
Alciatus autem idmelius expreffifle videtur, quando pinxitmulierem viperas voran- 
imblni. wn>cu(ntitulplNVIDIA,cuiuscarminafuncha;c. 

Squallida vipereas mandutans famina carnes, 

Cuiqx, dolint ocuii, quaq; fuum. cor edit. 
gu/tm macies, & pallor babent, fpinofdf, geftai 
Tela manu\ talis pinguut InuidU, 
inuiAWde NonmirandumefttaliaabauthoredeInuidiapronunciari:fiquidemOuidiusinlibris 
firipttofi- cransformationumdefaipfic, & ipfelnuidiam viperinis carnibus veicentemjnamtales 
cunduOui- carnespotiusabfumere humanumcorpus,quarn nutriredicuntur. Ideoquideletfhn- 
^ tur griphis huc refpicieotcs, folcnc proferre quamdam belluam femecipfam abfumen- 

Iumdiaeft $ em m te rrarura orbe verfari, & per hanc Inuidiam interpjrastan tur. Inuidia enim vipe- „ 
*vipera, ra? prudenter affimilatur . quoniam fi vip.era fetum in lucem non edit, nifi aluo abrofa > - 
pari rationc liuor illum,in quo gignic ur , primo afticit , & quafi conficit . Hinc colli- 
gendumeft,quam ceca temeritate capiantur illi,qui melioribus inujdenc.Nullum enim 
vitium eft,quodaliquamnon pariat voluptatem, pra?terInuidiam,qu$perpetuim3ero- 
liscaufamproducit. 

ExalteraparteFlorentiuscontemplans congreffum viperarum exhibuit iconcnu 
tmhl f vi P er * coeunJ,s > & maris caput prseeidencis, cum ciculo. VOLVPTATIS PR^MIVM, 
u, B «47» Tetraftichon autem fubfcriprum eft tale . 

Cum eoity & dulci Veneris iacet ebria motu 

Vipera, contruncat injidiofa marem. 
Hoc venus omnis habet, primo Cua gaudia fitndit 
Poftmodo, fid ftimulis corda fruentis agit. 
Vnde quidam vijc acris ingcnij fcripris mandauic : v.olupcatcra ore fuo mel gcrere ,cor« 
de fel, U in dorfo aoxios morfus . Quocirca non eft admiraudum, Ci Prifci fabulati fint,/^ 
Saturno cajleftibus regnis pulfo, & Ioue dominante , Voluptatem , & Dolorem coram ■ 
co, grauiiiimis iurgijs, & crimimb.us, quibus fe mutuo profequebantur . y adfuiffe. Hinc 
€ut volu-r Iuppjicer racus honoeffe Reipub.li.cae, inimicitias , & odia deleri , tunc omnes intendit 
ftas,&do- aeruos, vt hiduo litigances conciliarencur :fed cundis conaminibus incatfum adhibi» 
kr fimul tis» hos reluCtances adamantina quadam catcnacopulauicvt fimul perpccuo manerct, 
ispgantun Quam.ob.rem. , qui horum vnum , neceffario , & alcerum babeC} quoniam vbicunqj cft 
mel, ibi quoqs fi dihgencer inquiracur, fel reperitur . Paricer, &apes punguot , vc infi- 
nucnt hominibus dulce inquirentjbus, tandem amarorem ctiamirmcnki. Uprifcis 
Romanis non fuitincognitum,quiduas Dcas in vno, &eodem templocollocatas ,fci- 
licetAngeroniamabangoribus,&VolupiamavoIupCatibusnuncupatamvcnerabacur a 
vc cunc^is hominibus patefacercnt, extrema ga udij mf rorem fcroper occuparc. 

Iiiniusapraedic^onqn.recejdens argumentoduas viperas congredientcs dclineauit, 
Bmbl 1%* ^ uarum femina ca P UE maris amputare videttir, cura infcnptionc. FAMINA IMPRO,- 
- --'-'■•* ° BA. Gomparatenimfjeminamjvelmalamvxoremvipersefajminsehisverfibns. u 

Cum ruit in venerem, blanditur echidna marito, " 

Moxfatura infertum ; prafcidit ore caput. 
Improba palpatur^ tentigine feruida ooniuxi 
Continuo fethttm ppjjit anhela viri. 
Itemauthorespartum viperinumponderantes, alia emblematum argumenta inuenc* 
EpkS.^l, runt. NamFloientius delineauit viperinos fa»tus ex laniata ventris aluo prodeuntes> 
cuminfcriptione. IVSTA VLTIO. deinde cecinit . 

Vipera. qu<e coiens occiderat ante maritum, 

A fobole hoc idemfupplicium patttur. 
%arda licet, N^mefis p^nam difterre videtur, 
Attampn a tergo dura flagella quatit. 
InPrdle* Conatur author, hoc cmblema,ce,cunc"tjs infi.nuare hommibuspamam quandoq;Jifferi 
- p 3 non tame auferri ; eceuim fcripfit plutarchus Tyrijs fuiffe ia more, viticulis Deorum 

ftm.u- 






■ Hift Scrp.&DraoLiberl* 15 3 

A (imulacra exornare, vt innuerent Deos, ad criminum vltionem, lento pede incedere^a 
fedcamen aliquandodemaleficijspcnam fumere : vndeValerius Maximus,adrem_-», 
pronunciabat,quodira Diuinalentograduad vindi&am procedit, fed tacditatcmfup- 
plicij grauitate paene compcnfat. 

Simihter Paradinus figurauit viperam vna cum catulis latera ventris rodentlbus, vt i n fymb. 
atiravitalifcuerentur,cumtitulo, INGRATIS SERVIRE NEFAS. Comparatenim heroie, 
ingratianimivitiumad viperam,queJncongreffu,admiffum marem necat 5 &eadema 
/ fsetuconcepiotandemnecacur. Ec quoniam vipera non folum cum fasminis eiufdem 

fpeciei,fedetiamcummura?nispermifceri perhibetur: propterea Alciatus pinxitvi- Embl.igi 
peram,fecus mare, muraenam euocantem , hac infcriptione coronatam . REVEREN- 
TIAM IN MATRIMONIO HEQVIRI 5 deindefubfcripfit talehexaftichon. 
Cum furit in venerem pelagi fe litore fiftit 
Vipera, & ab ftomacho dira venena vomit: 
. Muranamqiciens ingentia ftbila tollitx 
6 Atfimul amplexus appetit illa viri. 

Maxima Aebetur thalamo xeuerentia : coniux 
' Altemum debet coniugi, & obftquium. 
Hisverfibuifignificatnobis Alciatus, puritatem, & reuerentiam in matrimonio fer- 
Uandam : qua de re BafiliusMagnus, exemplo congreffus viperce, & murena?, honeftos In jf exa _ 
coniugum moreshominibus infinuat ; etenim vipera noceciffimum animal fibilo mu- meTt0r4t 2 
r«namadconcubitumeuocans,reuerentiaconiugij,venenumeuomit. Hinchomines 
hocmonitiexemplo,copula?coniugalisgratia, inclementiam,&inhumanitatemde- 
ponere dcbent. fraetereaadditBafilius,aliuddocumentumexpermixtionevipera?,& , . . 
xnuramae eliciendum effe : fiquidem haj beftia?, cum fint diuerfi generis , adulceriuiru* r -[[' 
quoddam nobis reprxfentant; quarequi aliena inuadunt cubilia, fimiles beftijs effe vi-J l ™ % es e ~ 
dentur. Adfinem Alciatusexpreffit,figuramCadmi,Draconisdentes ferentis, cum-'^^' 
titulo. LITTERA OCCIDIT, SPIRITVS VIVIrTCAT.Deindeinfubfcriptisverfibus runm * 
hosdcntcsappellat vipereos, Atquoniampi&uraicocemdraconispr^fefert .ideode 
Choejin eapite de dracone verba facicmus. 

phrenoschemata: 

F F I N I A emblematibus phrenofchemata hoc in loco recenfere ope- 
ra? pretium effe duximus : quandoquidem ex ijfdem argumentis , ex 
quibusemblemata,fumptaeffevidentur. Inprimis quidam Aulicusa Inftgnedc- 
Principe vanjs criminationibus immerito vexatus,exhibuit pi®uram fumptumk 
viper^e per alnum vulneratam parientis cum hoc Di&o. NVLLVM partuvipe- 
MALVM IMPVNITVM. Alludebatenimadcongreffumviperarum 9 r *. 
quarum mas in coitu, & femina in partu perit, 

ImmoPerciuallus a pi edi&o non recedens argumeto,vipcrinos effigiauic catulos ex 
laccrataviper^aIuoexeuntescumDicl;o. EN LABORIS FRVCTVS, Acceditaliud j„ #£ ^. 
B phrcnofchema viri no vulga"ter eruditi,qui cum vellet naulieri in iracundiam prsecipi- jg^ 
tinubcre,effigiauitmur£enamaviperaeuocatam,cumhocDicl;o. DEPOSITO VE- 
NENO.Nam explicatum fuitfuperius,admeatem nonnullorum,viperam euomerevi- 
rus,antequam cum mursena permifceatur. Alius omnibus difciplinis exornatus ad mu- 
iiercm, quam deperibat,tale mificphrtnofchema snimirumiconem viper^ hocDido 
cxornatam. EX HAC VITA, ET MORS. quandoquidem vipere morfus neceaifert, 
fcd vieiffim viperina caro proprio i&ui medctur. \ 





MON^ 



Vlyffis Aldrouandi 

MONSTRA, 

I H I L eft apud nos controuerfum aliqua monftra in generc vipera- 
rurn reperiri 5 quoaiam viperas bicaudas ex virisfidedignis aliquan- 
dovifas fuiffe intellexinius. Item clariflimus vir Ioannes Baptifta 
Porta, Neapolij viperam viuam bicipitem a multis confpe&am fuifle 
fatetur^quaevtrumqj fleaebatcaputj&linguas trifulcasexerebatj 
Vipera bi- dum ipfe adhuc opus magia? naturalis confcriberet, & propterea hu- 

ceps <vifa jus viperini monftrnlioiniibro meminit. Hoc autem alicui mirum non videatur: 
fuit Nea- fiquidem in primo capite huius Iibri,bicipitis Serpentis iconem reprasfentauimus, 
folL quem diligenter exficcatum quidam vir nobilis , ek remotis partibus , tanquam reui 

admirandam llluftriflimo Comiti, &Senatori Philippo Aldrouando attulit. HieScr- 
pens adhucin publico IlluflnflimiSenatus, Mufa*o conferuatur. 

SIMVLACRA, 



Li.2. 
nat. 




Simulacm 
Ingratitu- 
ale 



Simulacru 
humilita- 
tis. 



Im.part. 

lcon. 

fericulifi- 

mulacrum 

quale, 

Matrimfl-' 

ptjfimuU- 

cru 




2^4. Meta, 



LARISSIMVS vir Ripa in omnibus difciplinis exornatus perpen- 
dens & ipfe varios viperarum mores , & dotes ,ad varia fignificanda, 
«sjuaedam fimulacrarionfpernendaexhibuit. Primumindemonftran»' 
do ingrati animivitiarpmxit mulierem foijjs hedera; indutamcura 
duabusviperis,quarum mas caputinos fannina? inferit : cum fupe- 
rius fuerit exaratum fasminam, in hoc beftiarum gencre, congredien- 
do caput mariti amputarcj quod maximas ingratitudinis nota efle videtur.Amplius ad 
monftrand a humilitatem,delineauit mulierem fufpicientem,& pedibus viperam fetni- 
mortuamcalcantem. Vipera in hocfimulacro pingitur,adindicandumOdium,& 
Inuidiam : ha»c enim duo pedibus premenda funtab eo , qui veram humilitatero cxer- q 
cere profitetur. 

Rurfusidem author in figurando Periculo , exhibetpi&uram iuuenis per florulen- 
tum pratum gradientis » & incaute viperam calcantis , qu«e reuoluta , pedem iuuenis 
raordet : etenim , hoc fimulacro, admonemur 5 quod homo perfloridas mundanarum 
profperitatum vias proficifcens interdum in aliquas calamitates inopinato incidit.In- 
fuper idemauthor,admanifeftandum matrimonium,eftigiauitiuuenemelcganti ia« 
dutum vefte, cum vipera fub pedibus, & iugum fupra humeros. Vipera, in hoc fimula- 
cro,locumhaberevidetur, quatenus infinuare poteft viles cogitationes omittendas 
effe , qua? coniugi damnoefle folent,vitando moremviperas caput mariti,incoitu 8 
amputantis. 

Tandem pro fignificanda Africa,idem authorfigurauit mulieremcornucopiaexor- 
natam, nec non viperis,&alijs animantibus venenofis circumdatam: vt oftenderet ta- 
lem regionem prasdi&is animalibusredundare: quapropter Ouidius non fine ratione 
canebae. \ 

£um%fuper libycas vic?or penderet arenas 
Gorgonei capitisgutte cecidere cruentx. 
Nam, ob redundantiam venenoforum a nimalium, qua> in Solo Africano diuaganturs 
poetae fabulati funtexguttis fanguineis Medufas capitisin illam Regionem cadcntj^ 
bus, viperas, & alia verienatorum animalium genera nata fuiffe. 



M 



uti-miw^ 









vsvs 




HiftSerp. & DracXiber t ij j 

VSVS IN CIBIS. 

, VISSE homities,quiexporre(9:afrontecarrjibusvipcrinis olim ve- 
fce*cntur,exGaIeaonianifeftumhabemus:quatidoquidemmuUipo- Z.jJe Ali~ 
puliviperis aflis,&elixis,in commeflationibus,tanquam anguill.is *»ent. fac. 
Vtebantur : qucmadmodum ^gyptij, Arabes,& Trogbdit*. qui,pro 
epulis jhasbeftiaspaffim conquircbanr, vti Galenus multis m iocis ^opuli ve- 
cftatteftatus.Item, ex Plinio, Cirni, & Indt vltra fjumeu, flfc qui mon- fantesvi- 
tem Athonincolunt , ncc non 4chiop^s ,Macrobij , &Serae viperinis carnibus alun- ^i f*4- 
tur:ideoqj ad centum,&quinquagtnta annos vicam prorogire pcrhibentur ; cum ies - 
hocfalubciahmentonutrianturjquemadmodumviciirimjeodcmPlinioauthorcPar- L 7 .'*/»*• 
thipopulicicadis,&locuftistumo, &falecxflccatis vefeeate$,vltra quadragef&mum 
B gnnUm* vitamnon protrahuut, Htnc viperas non folum elTe ediles, fed etiam ad vi- 

tam prorog3ndam>vtili(fimas colligendum eft . Quapropter Achenaeusad cxnam Zf - ll > C4 f> 
infigni magnirjcentia^ngentiqiepuIarumapparacuinftrucTii^uiiamjyiperas^ritupi- %6 
fciumconditas,prQobfoniodeferebat. Ecenim Prifci non modorecentibus vipera- JL {-^ c ' l l' 
rurn carnibusjfedatfisquoqn&falicis^ad morempifcium,vii func, Noftra xtate in ^T?** 
Italia caro vipcrina, non in cpularum laucicijs adhibetur , fed ob vita? longicudincm, mo ^° con " 
&amulieribus ad comparandam pulchritudinem comeditur,quamobrem vnufquifq; ^ antUr ' 
tutdhiscarnibusvtipoteftidummodovipera; receutereapt.£,&fumma diligentia^» 
praeparatasfint. 

Harum autcm praeparandarum ratio pro cibis , apud Galenum legenda eft j quo- Lib. % ad 
niamcaro harumbelluarumomniprorfusvenenocaret j&licct,in elixandis carni* alaue' 
busviperinis,anethum,&alixherba?hui lsgenerisaddantur.-nihilominusnonad tol- 
lendum venenum , fed potiusad ferinum odorem emeudandum adijciuntur, Quod Ferinus t* 
autem exvCuj&cfu viperina» carnis mopb is pedicularis procreetiir, vt no nulli fcriptis dorvipera- 
(5 mandaruntjhoc ridiculumeffeexiftimauitDiofcoridesjcijinon refragatuseftGalc- T n quomo- 
nus^tradensbocarfeauillostantumodocorripiiquorumcorporaprauisfuccisredun- do toffatun 
dant : vcrba auterrt Galeni funt hasc , Conueniens eflgeneralis facultatis meminiffecar- Li.\\J<Jj 
nemviperina ' dicendo exficcatorUm, & valenterdigerentem.mediocHtervero excalfacien- fimp. med. 
tem ;properat dutem, vt videtur, vis efus adcutim ,per eam videlicet , qua in corporefunt fc. * 
excrementa exigens . guibusergo affatimeft malt fucci in corpore ,ijs ingens prouenit fJuandort 
pedicubrnm numerus,& a cute ceufquamma abfcedit, & decidit extrema cutis, quam Gra ■■ mreturpe- 
ti vocant tTrtSi pfxii^adquamfi/iuniur,& retinentur adufli,terrefiref% humo res adcutern diculi j»m 
pmujttaqmbuspfor^kprai&elephantiafesnafitintur, tc, 

VSVS IN MEDICINA. 

[EDICI vtilitatem nonnifiimmcnfamcxhocanimali reciperepof- 
funt,quoniam nulla eft pars huius beftiae ectam minima,& excremen- 
tisdeftinata,qu2vfuimedicononfamuletur r Inchoandoigituraca- 
pitc, vna cum Vuecherio poflfumus aifeuerare, caput viperas collo ap- 
penfum aduerfus gutturis affeciiones, erficax celebrari, Idem repetit 
AntoniusLudouicusjniibrodeoccultis proprietatibus. Idemreci* Gap.zi. 
tat Marccllus naedicus antiquus , dum anginas nafcenres pr^diclorcmedio prohibet, Jiemedi^ 
&natascurat. Conftancinus Africanuscapnc viperx filo laneo, velfericeo purpurei Angin& 
colorisftraaguiaf?, eollo^grotanrisappendtCjiHui-nqiabomnibus collt tumoribus qualia. 
fubleuat. Quod poftmodum multis iu locis ftabiltuit Galenus. Hinc Porta elicit L,.6.dcftm- 
fignaturam j quoniam vipcr^, vt c^teri Serpences , collo careant ; ideoqs morbos colli pl.medfac. 
curaredicuntur. Deindecerebrumhuiusauimantisin pellicula hgacum denticio- Lib.b.phyt^ 
nes,exPlinio,adiuuareperhibetur. Suntquidentem viperinum invfu medicocom- cap.w. 
fnendent j quia hoc dentc ta6tus impofterum uulla vcnena formidare ferarur. 

iecurv!pcr3ecocl:umm3giovfuiilIis futurura arbitraturPlinius^quimorfas Ser- 

pentum 




H$ Vlyffis Aldrouartdi 

t pentutiment:Hincforfitan nonnulli opinamur aPfillis,&Marfis populis viperinum E 
t vyerA heparin edulijs mifceri, quippc quii&usearumlethalcs minime mctuant. Fcl viperje 

i mrTs proaDfterfloneocu,orum3bA,b ^ 

n mor is & venenofum reprobat: Exta quoq;vipcrinaimpofitaomnegcnusferpcntinivulne- 

ecuorum: ris,ex Plinio r quamuistnfanabileexpuguanf Item oifa huius befttann purpurea fin- 

/.29^.4. doneligatafidefcruntnr, omnemafre&umvencnofum fuperant,nec non epilcpfiam, 

' ' fitvertiginem, vt fcrib.it Periander,amoliuntur. Infuperfpolium vipera?,anthore Dio- 

me \ , ^ cor » d ^n^dic.imcntisophtha!micismifcetur: lmmo,exfententiaHippocratis>inde- 

/ . 2. e ] en( j a jmpetiginecommendatur, Pel!empoflea,adfacilitatempartus valere,indc-j 

tnor . mu- colligitPorta,quia vipera vno,&eodcmtemporeouipara ,& viutparafit*. Quocirca 

ter ' ■ , confuetudo ligandi vtperinam pellem dextro parturientis fcemori apud vulgum inua- 

' " <e ^ l " C ' Pin g uc ^°»P ra:tera '' as P artes > inmeclic0 vfumirashabet praerogatiuas : vcrum 
cap.16. priushocmododtligenterpr?.parandaeft. 

Primum adcps vnacum tunicis aqua limpida, & frigida pluries,& toties Iauatur,do- 

Tinguedi- necaqua fyncera remaneat : deindc ieparatts mcmbranis, adeps in duplici vafe,fpatU- 

mtviperhl la lignea femper 2gitando,liquatur,& liquatus in aquam frigidam inijcitur,qua abie&a, F 

praparatio folus adeps in vafe nitido feruatur. Hunc Diofcorides aduerfus furrufionescum ccdria 

Lib, 2. de commendat. Phniushunc in podagra,&in Ambuftisprobat. ParitetGalenusnon—» 

mat. med. folumadfuflfufiones,fcdetiamadomncs cutis eminentias, liquidis compofitionibus 

L.ydecop» permiftet. Alij,adcoercendum ptlorum ortum fubaxillis, hocvfi funt: fed Amatus 

med.fecJoc Lufitanus huius periculum feciffe, & veriratem non inucnilfe fatetur. Prjeterea pinguc- 

dohuiusanimalisingrediturniultamedicamehtacompofita,qu£einqfficinis advarios 

Ceratum vfusferuari poffunt. Itaq; expinguedine viperina.&puluerefpina: eiufdem animalis, 

viperinum cumvnguentopopujeone, lithargyrio,pieegrzec3,eera alba,&minioparaturceratum 

quodin difcutiendistumoribusduris,&indiifipandisgummatibus galliqis, tanquam 

cificaciffimumpriefidiumcelebratur. 

l.i.AntUl Vuecherius,&ipfe,admenremGuainerij,inparalyfi,compofitumproponitoleum, 

r quod quantitatem adipis viperini recipit. Paratur autem hunc in modum . Sumuntur 

Oleumcom oleicoftini vncia? trcs,&femis,olei nucum tantumdem, pinguedinis vulpis ltbra,pin- 

pofitum ad gucdinis vipcrarum vncia?tres,primul2everislibradimidia,faluiae ( vitidis tantumdem; G 

paralyfim. herbaseontufasmifcentur cum oleis, & pinguedine,addendodracbmam femiffemCa- 

ftorei, libram vnam refina?,tcrebenthina?,piperis,pyretri, euphorbij fingulorum dra- 

chmas tres, vinioptimi ltbrasduas cum dimidia: detnde maccrentur omnia,dcftillctur> 

&tertiusliquor cfui emanat omniumeftefncacifftmus. 

Sequunturcarnes viperina?confideranda?,qua3admultasaffediDnescondueunt.In 
primis Diofcorides ad prorogandam vitam, & arccndam feneclutem illascommendar. 
QuamuisRenodeushuic fententiae no libenter adftipuletur, quoniamhuiufmodicar- 
nes peffimi fintfucu,valenter digerant,atq;ficcent:pra?terquamquod,id,exaliorum re- 
latione,Diofcorides fcripfiffe videatur. Nihilominus poffumus tueri partes Diofcori- 
dts,quia caro viperina calorem natiuum auget, & roborat, ficq; feneclutis , & aliorum 
marborumcaufam percutimexplodit :cumpeculiarempra»rogatiuam poffideat cor- 
roborandi illam co£tionem,qu2s \n membris perficitur,qua iuuenilis vigorconfcruatur. 
Z.2LC.24 NeqjadmirandumeftmedicamcntisidpofTcpra?ftari:quandoqmidem Plinius fcriptis 

mandauit; quod PollioRomulus,vltracentumannos,vitam prorogauit,&interroga- H 
Ca*n?s vt- tusab Auguftojquoprasfidiofuerit vfus:Refpondit,intusmulfo,&forisoleo. Amplius 
perarumvt narratur,qu6dagncola in aruis vasaureum quodamliquoreplenuminuenit, &ca?Ic- 
tam proro- ft cm r0 rem effe ratus, non folum eofaciem abluit , (ed tllius quoq; tantillum potauit; 
gant. ideoq;&corpus,&animumrenouauit:Rurfusrecitatur quodquidam Alcmanus aSa- 

racenisdeprehenfus,fumptoquodammedicamine, vltra annosccntum,aura vitalem» 
haufit. InfuperinmaioriBiitania,dumcerU3 alba quxreretur^cuftosnemons vnguen- 
tum reperit, quo perumfiusad annos trecentum viiam protraxit. Prasterquamqudd id 
ftabilirepo{fumusexpcrientiaanimaUum,&pr2ecipueceruorum,aquilarum,&ferpcn- 
tum^quseobvirtutemherbarum/^&animantium^quibusvefcuntur, interdumvitam 
longiflimim ducunt . quod etiam efu carnjum viperarum alfequi poflumus . 
Affeitioms Incertus authorcarnes viperarumcum fseniculo decoquebat, & iufculo exhibito, 
oadoru re- oculorum debilitatem , & fere cjecitatem fanarc profitebatur . nam hx carncs morbos 
mtctia. * con» 



Hift.Serp.5t Drac. Liber I. 157 

Aconrumxiflimos fuperare perhibcntur. Quapropter Porphyrius,in Iibro de abftt- 
nciuia a b a nirrialibus, fcriptum reliquit, quod cum Seruus Crateri medici in morbum 
pcicgrinum incidiflet , itaut caro ab oflibus fepararetur , & carteus mcdicamentis ni- Vipertf** 
hilconferentibustandcmefu viperinaecarnis, rirupifcium ,pr3eparata»fanatuseft. In nantvlcc- 
vlccnbus etiam u.alignis carnes vipetarum non rcprobantur , vt colligimusex Piinio, **• 
qui recitat Antonium Mufam Augufti Ca?faris medicum celebcrrtmum , carnes vipc- 
rarum exhibuifle patienti vicera tnfanabilia , & mira celeritate perfanafle: fiquidem ^'4* ***&* 
huiufmodivlcera,ad mentemGalcni,relu£tantur medicamcntisipropter intempe- niedxap.^. 
riemex cachexia partisaffc&as memjxis indudtam. Ideoqjcaroviperina praedi&is 
atfe&ibuspra»ftoeft,dumtollit folutioncm continui venenatam,auferendo intem- 
periem,&trudcndoextracorpusmateriam,quaevnionipariiumeratimpedimento. 

Cumigiturliquidoconftethanccarnem aduerfusomncsmorbosinftrumcntarios 
venenatos valcre, ftrumis etiam conducet, qua», fi veritatem faflus eft Galcnus, cjuan- ln i^ fc& 
doq;exvencnatamateriaprocrcantur. tmrb.c.g.* 

B Cumigiturcaroviperarumplurimumficcet,&digerat,moderateq5calefaciat,hu- 
ius virtus ad cutim facile penetrat, corporifqs excrementa ad eam trudir, & dcniq; vi- 
rushumanaoccupanscorporaexpugnat. Quamobremnpn iniuriamcdicihiscarni- . . 
busin Iepra,elephantiafi,&alijsmorbis cutaneisfelici cumfucceflu vtuntur:vnde r era e ~ 
Auerroes tradidit carnem thiri lepram purgare,quoniam huius affedus caufamad P r Z ele P ja ~ 
extimas cutis partes pellit. Et Crollius adhunc arfec"tum , (ignaturam in vipera con> ?*-*** ■*' 
fidcrat : cum haec beftia leprofi corpus , & viciflim corpus leprofi maculas viperarum us mor u 
«muletur. QuarcHelidcus medicus in nobilimuliere lepra laborante,&generofis cuta J ets 
pharmacis non iuuantibus, carnibus viperae feminae cum galanga , & croco deco&is r _ ,. /*. 
vfuseft. Deindepullumin iureex vipera parato perfe&e elixatum,mithridato prius 



tern.rerum 



pr£efcripto,patientiexhibuit;vndepatiens mcliusfelehabere rctulit. Hocintelle- 5 
clo , ius ex vipera mare paratum , fpatio trium dierum , xgrotx dedir ; qua? tandem ve- ^ n ' 
hcmentiflimo fudore correpta eft:hic fudor fyrupo violaceo cum aqua fimplici mlxto a / us mu * 
reprelfusfuit,&poftfex dies,fquamma?deciderunt,&a?graperfcctefanata eft:immo ' crts c ? ro 

C concepitmafculum,cumanteaperannos quadraginta ,fucrit fterilis. Pariteralteri •**' 
mulieri eadem affe&ione laboranti columbos otfis cx carne viperina confe&is nutri- 
tos , elixos dedit edendos, qua? tandem hberata eft. 

Pt^terea vipera»,&Serpentesacapice ad caudam fquamofa cute prsediti in ele- 
phantiativalercretuIimus,quoniamlaborantes hoc affeftu fquamofam cutim,ad fimi- 
Iitudinempelliselephanti,habeant. ItaqjAmatus Luficanus,de vidiu elephanttco- Ccntur» 2. 
rum fermonem habens, carnes viperinas , inftar verueciselixas , & ius pocandum ele- 
phanticis praebebat , ieiuno tamen ftomacho , & per fpatium fex horarum ante pran- 
dium : quantitas erat dimidia vipera finguio die, & aliquando, virium robbre permit- 
tente,carncmvnius viperaeconcedebat. Aetius vipera3carnem,amputatiscapitC^j, Strm.i^.e. 
&cauda, pelle dempra, & vifceribus abie&is, in o!la,addita fumcienti quantita- I2 i* 
teaquaefontis^tnftaranguillarumdecoquit^cumanetho^porro^&modicooler.dein- 
deius moderatofale cotiditum a?grotanti,ad folarcs radios ,fedenci femel , bis, arq; 
itetum propinat. Alij,locopra;di£tarum carnium patientibus elephantiafim paftil- 

D los viperinos,ad pondus drachmae , & ipfam quoq- theriacam prxfcribunt . Quocir- Opitiioem- 
ca ex pradi&is colligimus omnes authores grascos, lattnos > & arabes, in elephantiafi, ni* auth 
& lepra, vipcris miram prarogatiuam aflignare. rum ein 

Exaltera partehocremedium aliqua non caretdirHcultate : propcereaquod Ferne- earnes 1: 
lius,inlibrodemorbisparticularibus, tradidicelephaciafim elfemorbum venenatum perinas* 
immo venenatam qualicatem in dies acquirere j quam fentetiam in libro quoq; deab- 
ditisrerucauiisapprobat.VndelulianusConftantinusPalmerittsFcrneiijauditorpro- L.l,eap.^ Q 
mulgauit fe intellexifle a Fernelio, hoc viperarft remedio neminem elephantiafi labo- 
rantemferuatufui(fe:quareficcantibu?pra;fidijs noneflevtenducenfuit,&admentem Fernel§ er- 
prasccptorisjtheriacam prohibuit.Veauu animaduertendii eft, fi Fernehus hunc mor- ? int0 ctrCti 
bume{fevenenatumcenfuit,proeuldubiotheriaca,&aliaalesipharmacaconuenient, carnemvi- 
quxvenenofamqualitatempercutimtrudant.Deindenotandumeftjhuncmorbum, ferxtnele- 
velcalidaaeristemperie,velpefliina ciborum qualitate au&um euinci pasnitus non phanttaft. 
poife,nifipeimutatoadfrigidumaere,&cibarijshumc(5tantibus adhibitis : & potifli- li,i.e.6' 

O , mum 



158 Vlyffis Aldrouandi 

mumquia,exHolleti6>elephantiafis cdnfirmata non turat'jr,fedtantummodore- p 
%.l.dePe- cehs,&qua: nondum annum excedat . His addamusaffertum Alexandri Maffarije 
a g9 ' fcribcntiselephantiafim vfu viperina?carnisaliquando ndii fanari,nonquiacaro vipe- 

rinaadhanc affecStionem idoneum non fitpraefidinm ,fddquia interdumhic affe&us 
omnium contumaciifimus cun£hs medicamentis reluclatur. Neq; officit eorum ratio^ 
croi afferunt viperinis carnibus nutritionem impedtri: quandoquidem tantum abeft, vc 
. ntitritiohisimpediatur, vtporiusha^carncsfintincaufa, vtalimeiHummeliuspervui- 
Confutatto UCr f um co rpus diftribuatur. Neqjmulti facienda eft fententia Alcxandn Traluni, 
.n$m. F er- ^ obferuans Feruelium circa medicamenta cx vipcris parara hafitaftc , in tradatu dc 
ne fy' vi&uRomanorum , vipera.s^onfinegtaui periculoefui mferuireexiftimauit. Arin 

prsefentia,vt libcre noftram fententiamaperiamus,ex vfn vipenmscamis diligenter 
pnrparatx nullum impendcre penculum attcftamur : cum id quocidiana coprobet ex« 
perientia, cumtotpopuli iliisvefcautur, vt fuperiusfutt exa^tum , cumtot hiftons 
a Galeno recirata» id confit ment , cum denique tot authores , quorrm Iibros ha&enu > 
cuoluimus, noftrsc opinioni faueant. 
Cardanus ImmoCardanustionfoIumelephanticos, fedetiam phthificos,&luegallica hbo* F 
pjythiftcos rantes hoc praefidio curare profitetur. Sumitenim vipcram iilam rubram in Galli.L^. 
curat vi- Gfalpina Milort nu.icupatam(quamuisha2C nonfit vera vipcra,Vt fuo locodicetur) 
pera, abfciflis extremitatibus , abiectis interaneis , & ColleCta -pingiuediiie , in frnfta fccat, 

ckvnacum niodico filis, ■& beniouin ,inaquafontis coquit , additis infine co&ura; 
Inunttio petrofelini fohjs jdeinde inhociure panemproaegrotanns prandio madcfacit, car- 
faftd ddi- nem quoq; & ius prjebej, & pinguedine iun&uras ad diem vfq; fcptimum linit,a?groto 
pevipera. rameninlococalidomorante interim materia peccansrotaper vlcufcula,tube cula, 
& fudorem expellitur. At inundio fri&ione vehementi fifVi debct, vt redtius , & fici- 
Li.l I dz-j Huscsufa morbifiea perapertos meatus egrediatur. Hmtc vfum carnium vipera? »ri le- 
ftmp. med. p r a , &elephantia fi 5 AuthoresdidiceruntaGaleno , qui hiftorias nonnullorum a le- 
"fac. cap. 1. pra, & elephami?Ji l ; beratorum memorauit. 

Hiftoriale ' Primitusin Afii ,codcm tefte,quidam elephantiafi laboransa cxterorum confor- 

proji ithe- tio fegregatus,fubtugurio inagris conftrudo ,alebatur . Acciditautem vtviperaio 

ratirecita- V 3S vino plenum cadcret, ckmeftbres veriti,neexillius vini potior.e ahquid malicis C 

taaGaleno contingeret, mifericotdia moti elephantico vinum hoc propinarunt , rati expedire ci 

potiusmoruquamcalamitcseviuere.AtcubibiffetiOmnetubcrofuuicucisvchiriam* 

y. 1 malium tefta excidit ,&.fanitati reftitutuseft. Idem alten elephinrico acctdiife irt 

Alma, hi- jyjyfia narratur.qui ad balnea profeiftus fperans indenon vulgare commodum haurire, 

Jlorialepro bj D j c &ipfevinum ab ancilla porrc6tum,inquo vipera cafu extmch fuit,&eodLm 

*■ modo fanatus eft. Item venator viperarum, dum huius morbi incommodo vexaretur, 

Tertia le- 0r0 {^^ admonitus, viperas, quas venabatur, fruftatim incifas , &anguillarum nio- 

profi hifto- £ 0i co ft3s efitauit : deinde segritudo perhalitum dtfc"u(fa eft. Srmiliter vir quidam di- 

tu > uesinThracia prjEdi6toaffedusmorbo,perquietem admonitus fuitab ^fculapio, vc 

medicarnentoex Viperisparaco quotidie vteretur, qui non inalto poftperfedtam va- 

letudinemeftadeptus. 

r .j , Oribafius quoq; iu elephantiafi, carnem viperinam adhibet, illamq; parat hunc 'm 

tJ 'h ^ modum. Abfciftisvjperaeextremitatibus,ablata pelle^&extisproietftis^truncum plu- 

" riesinaquafoutis iauatjdeindeinfartagineexalboiurecondir.Ius verdalbum aqua H 
^' copiose lmpofita, modico oleo,& ancthoaddito, facillim^cot?ficitur. 

Pra?terh^c,nonnulltc3rnibusviperinisg3llii1as,&caposnutriunt, ad varios vfus ' 
GaMdcah mcdicos ,huncqj laboremminimeinfrugiferumexpeririprofitentur. Neq; orficitKt- 
mbusvipe- tiodicentiu gallinashoccibo altas,ob Vtrus vipereii,humano corpori obeftetctnvi ta- 
rinis nuiri ci (> ? & expeneniia totiim oppofirum dcmonftrent . Anates enim itt paiudibus cl^ge 
t» k tes bufombus , & hirudinibns vefcUntur , gallinse fcorpiones , & coturniccs helkl» . 

rum edunt: nihiiomitHistaliaanimaluineleganribus conuiuijsGuotidieacib^beMf 
deinde ratiofiuet experientiassctenimhae anirnantes animahbus ,ckheibis veat 
tis nutrita?,propriocjlorenatiuo , virusaded akerant , vtab eb ahqua pars aliuicn- 
taria fcparctur »ficq; earumcarhes abfqspCrieuloedilcscu.ldiint . Qnarenoh imine- 
ritoLucrctiuscanebat. 

Pritterca nolii vcratrxm efi acre Vfnenxm^ 

At Cahris 



Hift Serp. & Drac»Liber V \$p 

A Al capris adipes, ejr coturnicibus auget; 

Quippe vidtre licet pinguefctre fepe cicuta 

Earbtgeras pecudes, homini qua eft acre venenum, 
Nonnulli igitur tantam viperinas carnis, & etiam eatum deco&ionis, pro potii , quan- 
titatemgallinisexhibent,donecdepIumentur :naminde colliguntvirtutem,medica- 
menti ad intimasgallinarum partes penetraife, quas poftmodum elixas segrotantibiis Cap.de tu~ 
prajfcribunt; Hoc pracfidio , fe Uci cum fucceffu , in dclenda lepra Ioannes Matthcus radebil.vi 
Gradi vfus eft, famaqs(referente Gattinara) vfq; in Galliam diuulgata eftrproptcretc fa> 
quidam Galluslepra vexatusPapiamfecontulit,pra;nominato medicoiamdefun&6: tfodusnu- 
ideoq; Gattinara a prasdi&o non recedens remedio, Gallum a lepra liberauit. Alij de- ' trieiiral- 
glubtam, &euifceratamviperam,abiecliscauda,&capite,minutatimincidunt,&cum ij nas t tf, 
quatuor partibus furfuris,autpanis triti,vnacum iure,vclacqua,vella&eparantpuL ca p os C4rA 
tem^qua gallinas,puUos,&caponesalunt.Alij fatius eflearbitrantur (cumpro nutrien- m vjp er4 , 
dispuUisviper^femperhabcrinequeant) pulueremcamium viperarum feruare, quo » * 

3 cumdecempariibusfurfuris,autpanistritipaftillosproaiimentogallinaiiiconcinnat. 

quamuis alijad«equandamhominis temperiem,& adhilaritatemconciliandam,carnes Oua gallu 
vipereascumfarinahordeacea,& la&c,gallinis,caponibus,&pullispraebeant.Tandem narii medi 
quidamcarne viperina gallinas alunt, vt oua medicata habeant,qu£poftmodum fum- cata , qua 
pta, vhtutem conferuanda? iuuentutis,inftartheiiacepofiident, cum haec humanajtem- artepare»* 
peraturajfintconformia,&in fanguinemfacillime vertantur,necnoncaIorem natura- . tur. 
ralemaugeant,&optimum corporishabitumprocreent. Tempusautemalendi galli- 
nasprsedi&is carnibus erit, quando pullifunt iuniores, no folum vt prasdi&o nutrimen- 
toafluefcant,fedetiamquiadum augentur maiorem vimaviperis fibi comparaic^» 

potfunt. , • , . , Xatiocot* 

C^teriim quando medicushumanum corpus exhccare voIuent,puluerecarnis vipe- fd^i^ 
raein furnoexficcataevtetur. Sunt tamenmedici,quiadconficiendum viperarum pul- p ra p arac li 
uerem hoc vtuntur modo : carnes viperinas illa quantitate falis eommunis afpergunt, ^agjhg» 
quaaliaecarnesconferuarifolent: deinde fupra cribrumilIascollocant,&fubtus pru- p er #, 

q nasafperfaspuluereconfe&o exbaccisiuniperi,folijs lauri,myrrha, cariophyllis, gra- 
nis alchermes,carabc s &beniouim,cribrum benc cooperiunt,vt fumus in carnes pene* 
trarcpoflit:fuffimentumquaterfpatiovigintiquatuorhorarumrepetitum, quinqjdie- 
buscontinuisreiterant: poftmodum carnesfuffimine imbutas inollaluto diligcnter yires put- 
munita reponunt, &infurno,cocl;o priu* pane,tandiu detinentj donec totaearoin uerisvipc 
fubtilifl"imumpuIueremredigatur.Hicpuluisnonfolumproantidotis,fedetiamincun- r£m ' 

€tis alijsaffe&ibus, quibusconuenitvipera, commcndant. 

Ladantius huac cinerem in i&ibus a vipera infli&is probat. Plinius, ad ftrumas dif- 
(oluendas,terfeptennisdiebusquantitatemhuius cineris exhibet, quauemisdigitis 
comprehendipoifit. Aetiushuncinaliquoliquore mrxtum adexpugnandum articu* 
larem morbum, vtiliter propinat. At Marcellus cinerem tantummodo viperini capitis 
cum oleocyprino,nodisneruorum medetur, PariterPliniushoc cinere cum aceto^ CollyrUct* 
ignem facrum dtleri promulgat. Alij ex fignatura, quia vipera maculofum fit animal, c j nere V g, 
adtollendasoculorumalbugines,cinereviperaruvtutur,SedMatthiolus ad illuftran- p era , 

D damoculorumaciem,collyrijspermifcetcineremviperarum,quemparathuncinmo- 
dum. Vuiam viperamcumduabusvncijsfuccifaeniculi,&modicothuris in vas fl6lile 
argilla optime munitum conijcit,& in fornace comburitjdonec fiat puluis tenuiflimus. Serm*2.rl 
Magi, ex Plinio, ad oculos clai ificandos, cchinum cum pellibus vipcreis aduri,& pul- 155. 
uerempotiortibusafpergiiubent: Tandem Aetiusprocoercendadiuturna oculorum /» lib.de 
fiuxione,cinerccapitum viperarum cum deco&olupinorum permixto, &temporibus Cauter. c, 
applicato vtitur. Verumaduertendumeft,qu6dhiccinis virtutem cauflicam partici- 10. 
pat : fiquidemFaloppius ponderansmedicamenta calida , vltra tertiumexceffum,me- Caujlictlex 
morat cinerem paratum ex capitibus, & caudis viperarumjcum hic cinis fit acerrimus s vipira que 
&vimcaufticampoflideat. Puluisetiamfolius pellis viperin^in vfu medico laudatur; modo fiat* 
namAuthordeTheriacaadPifonem,hocfolo remedio, alopecijs medctur. Immo 
Quintus Serenus verba faciens de fluorecapillor um, & maculis capitis fi c canebat. 
Defluit expulfus morho latitante capillus, 
Si raro eluitm: feu vis cpot4 venenh 

O 2 sth 



ioo Vlyffis Aldrouandi 



Seu faldmdndra pttens, nuliifq x obnoxid flammii g 

Extmittm cdpitis tdtfu deiecit honorem. 
Nonnunqudm variant mdcuU, paruifq; parumper 
Orbibus afferfum ducit mua. vulnera tempus\ 
Viperea pellis cinerem his addito morbis. 
Item Brafauolus verba faciens de lue venerea,pro defluuio capil!orum,einercm pellis, 
. viperarum,herinacei,&capitummuriumcumfinapiadhibct. Prifciquoqjex viperis, 
Jalesexvt fakmconficiebanc. Huius meminit Diofcorides, & poiftipfum Galenus,deinde Pau- 
?f* tu lus Aegineta,&pofteaPlinius,quifcriptum reliquit,huncfalem lingentes claritatem 

*;4:vf 7« oculorum facile confequi. Verum, intcr caeteros, Aecius de his Iongum fermonem ha- 
buit . Antiqui igitur fumebant quatuor viuas viperas reccnter captas , & in olla fi&ili 
locatas, libris viginti falis ammoniaci , aut falis albi communis afpergeba nt,addendo 
Salesvipc- paftilosexgentiana,ariftolochia rotunda,centaurea mmorijcardamomo, marrubio, 
rf ex mettt fcordio,apio, chamsdri, &• femine rut^ domeftice, paratos , immo praegrandes fcillas 
tedntiqut* infrufta difle&as : Ollam vero operculo, & luto probe munitam h igne adurebant,do- 
ritm. necpoftcaliginofum^clarusexiretfumusjcinerefqjexemptosperincerniculumtran- P 

fmittebant,addendogranaiuniperbmentham,piper longum, femina famiculi, &co- 
riandroruminecnonalia fimpliciahuiusgeneris,quasrheriaca: compoficionem ingre- 
diuntur» & poftea hunc puluerem falem theriacalem nuncupabanr. 
Wfpardtk Galenus tamen in parando hoc fale, viperas non exurebac. Scribit enim. Befliasip* 
falis vtpe- f**»o» exuro^fdpaflilUs ex ipfls, quorum confeeltonem in theriaca docui,reliquis,quf cum 
rini tx me- *?fi s vruntur, commifceo, &flmulexuro > vt eam, quam infe habent dmaritudinem,per exu- 
te Gdteni. fi^ntm abijciant. Tantam autem paflillorum menfuram adijcio, quantam esnieclura afe~ 
quipojfum, quatuor numero viperas excipere, &fanefales optimi euafirunt . Qu a propcer 
exGalcm verbis eolligerelicer, viperasaduftione virtutem nonamiccere,quodetiam 
Aetius pluribus in locis ftabiliuir.NicoIaus Myrepfus fuum falem theriacalem hoc mo- 
Saltherid* doconcinnat. Recipitfalisammoniaci.&interioris fcillae libram femifem, filphij,& 
talisMyre * cuco pip er k vnc i am dimidiam,meIanopipem^ vncias duas, gingiberis, 

- J cyperi,baccarumIauri,&daucicreticifinguloruhexagiaduo,ammoniaci,& thymia- 
** ' matis drachmas duas, petrofelini, & paftilli viperini hexagia duo : falem cu fcilla eon- G 

tundens medicamentum conflcit. At iuxta mentem Brafauoli, in Phagedenis,& vlce- 

Sdltherid- ribusmalignis,paraturfaltheriacusexlibris viginti falis albi, libra vna-cnm dimidia 

idltsddme gentianajcontufae, libris duabus ariftolochic, rotund$, &furaitatumcentaurij minoris, 

ieBrdfaua* iiora nimidia cardamomi, amoniaci , & marrubij , libra vna fcordjj , & chamedrios, & 

l^ duabus viperis ; omnia fimul mixta in va{e ferreo , fupra prunas comburucur, & in pul- 

uerem rediguntur. 

In Fhdr- Quercetanusinter nuperos auchores celeberrimus,€x fimplicibus be Z aarcicis,&aro. 

mdc.c.%1* maticis,chymicis organisfublimatliquorem, & poftea conferuatfeces,ex quibusom, 

nibus, vna cum fruftis carnium quatuor viperarum,omni folercia, parat fales cheriaca- 

les,quorumomniumdefcriptionemapudipfumlicet videre,qui proculdubioori, & 

ftomacho5grotantium,quam fales antiquorum magis gratificari poterunt, Noftra 

^tate Iofeph de Sauijs pharmacopola Bononienfis celeberrimus falem ex viperis fic pre 

Nofiraatd P araC « Sumitfexaginta viperas a quarum viginti in quancicace fumcientiaqu* fontis, 

tefalvipe- vnacum cymistencrioribusanethicoquit, hancdecoftionem perbalneummaris de- H 

taflc pr*- ft illat > & reliquas quadraginta viperas in olla cum fasctbus , qu* remanferunt in fundo 

paratur. alcmbici,ita aduric,vtomnia iticmerem vectantur,fupraquemammditaquamiam-# 

Bellunefls elicitam , & fal fecundum artem extrahic. Andreas Bellunenfis fuic huiusopinionis 

fipinii cir- ^ alem viperinum illum elfe,qui ex vipens falicis colligicur ; neq ipr? ter rationem,quan- 

tafalevh doquidem AlyfiusfcnptismandamtMaraftbsjfeuviperasin montibus Patauinis di- 

pcrju uagari,quefalecondiuntur,deindehicfalcQlieaus 3 cVadhibitusdoloribusalueaall lC a 

contraftis remedio eft, 9 

Si theriacalis feu viperci falis virtutes cxaminemus , illas , ad mentcm Antiquorum 

Serm. 13. innumcras effe inueniemusjproptereaquodhuiufmodifalePrifciomnesadarcendum 

c 9 7. quodcumqs morborum gcnus menfas exornabant 3 quia valetudinem , eiufqj confer- 

Virtms uationera huic fali acceptam referebanc , vt Icer apud ^tium legere , qui in omnibus 

falis vipe : cutis affeC^ibus^ nimirum m lepra, elcphanciafij impetiginc, fcabie, & defluuio capiilo. 



Htft.Serp. &: DracLiber K i<5r 

A rum 5 huiufmodifalemcommendabat:cum excrcmenta per cutimdifclltiat,&fudo- 
rem prouocando cocrupcam fubftanciam cxpcIlat,adeout in pnncipio , nonnulli pedi- 
cuIoseriamexclulerinc,&poti{fimumiatra fpatiumdierum quatuordccim 5 quotem- 
poretranfa&o, nullus in corporepediculus apparet. Alijhuius falis vfu,m edulijs,ex- 
cremcntapicuitofaperoseiecerunr.Deindetancam fuauitatem Antiqui in hoc falein- 
Usnerunt, vt volupcacis potius,quam fuauitatis gratia,confici vidcrctur: hunc. ad men- D °J* S P^f 
furam cernicocrtlearij , fumcbant,, vt appecentiam excicarent , corpus floridum redde- theriacahs 
rentjfurfufionesdiffoluercnt^fuppreffas lunarcs purgaciones prouocarent, eafdem im- *dmcntcm 
modicas fupprimerent, & tandem, vt omne venenorum genus domarent, cum in con* AMtquo— 
fticucionepeftilentiprxftantiflimum celebrareturprxfidium. rum * t 

Amplius , ex mente eiufdem £tij , hic fal morbis renum medetur , dolores capitis tyfffft 
inueteratos fanac , cpilepllam corrigtr , dummodo patiens , anni intcgri fpatio, hoc rCi. 
rhedio vtatur, i&eritia , fplene , & dolorecolico laborantes , huiuS ope liberantur, hy- - „ 

dropicorumaqua;exficcantur,&fames,quamGr3ecivocant bulimo'n',difliparur. 'mffiSftm- 

B Infuper itinerantes hocfale vtentes ab aeris frigidioris iniuria non beduntur :hoc fc- P e 
brium ri^ores mttigmtur , &tabidiadbonumcorporishabitum reducunturj Adpo . ' 
dagcam mixime incipientem & omnes art icularesaffe&us commendacur, febres diu- J /iS ,/ . 
tnrnas,&potillimum quaitanasremouet,fiantcacce(liones,&pra2cipuein febriutn , 
jnteruallis fumatur . Omne lumbricorum genusacorporecxpellit ,dentes eoconfn f° d & r - 
catialbiores redduntur, &ftuporemnonincurrunt. Itaqs fal viperinuseademfercca* 
ftigat vitia, qua: came viperina fuperari folent. 

Oleii quoqjex viperis ad multas arre&iones efficax elicitur,quod clariffimus virAle- 
XchderMaifaria Vicentinus,cra(fantepe(tilentia,commendat,(ihoc^aprincipiomor- 
bihominesmungantur. Andernacus,inhocoleoparando, recipit libtas tresSerpeiv Te.i.Di* 
rum nicrrorum ,oleifefamini fefquifextariumin vifcfi&ili, & vitre^toangufti orificij kg&* 
decoquit, doncccaro aboffibusdecidat .. Manardus Serpcntes nigros intcrpra?cacur Olema vi* 
viperasnigtiores, &apud ipfumficoleumhunc irt modum. Sumuntur viperae quatuor,/*'™^?** 
dcmptis vifceribus , caudis , & capitibus,qua»decoquuntur in librisquatuor olei vete- *»odo part* 

C ris j & fpatio fex dierum in obcurato vafe manent : poftmodum in duplici vafc , fadta ffjft 
non leui cbullitione, vipera» cum duabus vncijs aquae ardentis, & olei, tandiu coquun- 
tur,donccaquav*iC2eeuanuerit:tuncoleum refrigeratum colatur ,addita vncia falis v * res . 9 f'* 
albioptimecontriti,&drachmisduabuscaryophillorum,ficq;feruaturad vfum: nam vtpertnt. 
inomnibus cutisvjtijs commendatur. AmacusLufitanus faniemex viperis difle&is, c *# tur * *• 
adignem lentum,vitreis organis,de(tillabat,vtindeoleum, &aqua prodirct.Immd 
VincentiusStochetus Anconitanus viperarum faniem,per vitrea campanam deftillabat 
& cutimelephanticorumlinibat. 

ApudLeoneliumFauentinum,hocoleumficdefcribitur. Rccipiunturtres velqua- Oleunt vu 
tuor viperse , abfciflis extremitatibus,in quatuor frufta dilfe&se , & in olla perforata lo- perinumex 
cantur ,quge in alia maiori ,claufis luto orificijs , teponitur , & in cacabo aqua plcno menteLct- 
fer uefit, duarurrihorarum fpatio , & elicitur oleum , quo occiput in paralyfi inungitur. nelliFaue- 
Alij, ex mente Plinij , in tribus heminis olei, viperam, exemptis oifibus, coquebant, & tini. 
euulfis prius pillis , quos renafci nolebant , loco pfilothri vtebantur. Do6ti(fimus Fa- Deferiptfa 

D Joppiusverb3 faciens defcabie, oleum viperinum fic conficit. Duas vipcrasjnfiu- oUivipcri* 

1 ftadilT^isvnacumfanguineabillismanante, in phiala oleo plena locatas,3eftatein- niexFal/a- 
folat . ficqi oleum rubrum, & Cetidum, quo clephantici linici, & fimilcs libcrari dicun-/y sefitti* 
tur. Alij, ex-Plinio, adipem viper^e cum fextario olei ad dimidias decoquunt, & huius 
ternisftillisoleo communiaddicis,adomnesbe(tias fugadashominespcrliniendi func« 
Itaq; vnufqnifq^elicere potcft,quoi vipcrse omnibus venenis refi[bnt,anccquatad cor 4 

propcrent,veieumptifana.velcumaquavica;,cum aquafcorzonera?,&deniq;cuaqua X ' 

rofacea: Iafebribusmalimoris,inpcfte,&infcbrepeftiIencicumfyrupode fuccoli- *" i4i * >: 

Hnnim,veideacidocitri>velcumfyrupodeacctofa, &fimilibus. Vndc non immcri- 
to quidam Pocta canebat. ^» 

Si viuens infenfd necem msrtdibm jtffer t ^ 

ripera,ds*m rabidocorpora dentepetit. 
Hxc ctiam potis efl moriens prabere falutcm, *v 

4tq-> arris vitdm itdfcrc corforikus, ■• '• *'■ 

• % Nupe. g» 



j*4f* VlyffisAIdrouanjJi 

Extraffv Nuperiauihores, multa pracfidia ex viperis paranda excogitarunt . r^am Chymia. f , 
yiperaru. j- r i £x.traaumyiperarumconficiun;r,qu.od inp(ora,in lepra,& in peftefumfnoperepro- 
_. banr» Quercetanus exhjbetEiTentiam vipcrarum.cumfpiritu terebenthijia: paratam. 
Tfnttura j tern arcanurn yiperarum , cum folo fpiritu balfamico fulphuris , nec nonTinaurara 
rtperaru. yiperarum,.quam jnter alia medicamina ex viperis confe&a , locum eminentiflimum 
occupare prpmulgat. Idem Quercetanus, prater theriacam Andromachi,hodiein om* 
nibus me^icorum officinis fumma pum induftria paratam, defcribit theriacam bencdi- 
<aam> theriacam ca:leftem, aliam caeleftem reda&am in fublimioremeffentiam^necnon 
cr^eriacam diateireron regian?, quseomnes compoimones;, autviperas, auttin&ura? 
yiperarum recipiunc. 
'lt% jj,de Vinum vero viperinum non effe npuum medicamentum ex Antiquis colligimuss 
fimp. med proptereaqupd Galenus illud in cleprjantiatf, in lepra, & in fcabie tantopere celebrai. 
fac. Ho^autemyinum,po£quarruneoextinae^ueri^^ 

Vtnuvipe* ab ^g ro ^ is > abfqj vlla veneni fufpitione , potatur . Raimundus Lulus aquam ex viperif 
rinuquale*, a ^ iu u e ntutem eonferuandam, ad vjta? longitudinem comparandam,adu.erfus peftem s 

cVon^niayenenoriimgeneramagnificat. Demumaquamexyiperiscordimaximope* f 

Aquaexvi refaiutarernclariirimusMedicus BartolomeusGaUefiusBononienfiscpnficiebathunc 

peris fua in.modurn., Surnebat decem viperasfeminasMaioMenfecaptas, &prc J paratas,lib i ras 

Ms\ quatupr hordei, manipuips o£to cjcorij,manipulos quatuor acetof£,melilTa?,& boragi- 

nis, decemlirpones vna cum feminibus incifos,dracbmas trcs fantalorunvcitrinorum;, 

rnanipulos tres fcordij', & tormentilla?, feminum frigidorum maiorum , &minoru fin ? 

gulorum drachmas diias, Iignia!oesdracrimam ? croei fcrupqlum, caftorej fcrupulurra 

dimidium^diclamnipugilumjpentaphiUijrutacaprarie , viojarum, agrimonij, cetracj* 

fingulorum manipulos duosjdrachmas duas cum dimidia cornu cerui vfti,terra? llgiUa- 

ta?,& boli armcni, manipulos fex,carduifan£ti,& fcabiof§:deindepmnia ,in Ijbris fexa/* 

ginta aque;CaftriSan<3i Petri, quam vqlgo figatellam appellant,fecundum artcm feruc 

Deeofiy f a si e bat,& poftmodum deco&ionem hanc chymicis organis fublimabat . Alij Medici 

piperaruad noftra: a?tatis, in fcabie contumaci, vtuntur decoclione yiperarum | deinde carncs ca- 

qmdv4ut • fo.P^crnConferuis mifcent,&fpatiomulcorumdieru,ilJasaegrotantibus antefyrupuru 

7 v tliatutinum exhibento 6 

vsvs m theriac:a- 

^^^^^M A L E N VS, fiue Authorde Theriacaad Pifonem,nec nonali] autfip? 
ft^^^^M resMedici yni tant^im Andromacho,in fabricanda theriaca, quasan- 
lllV^^S V^: ^ n ^ v ^P eris , parabatur, vipereos paftillos acceptos r.eferunt; nanj 
XvC^l K 'P^ e ?" l ^ us d e ? erm inatam quantitatenp trochifcorurn viperae tali an» 
W^^^fi ^i^Qto apponi excogitauir» VerumtamenAndromacb.us.j yelitnojir^ 
cogitur confiteri yfum vipera? in medicamentis a Nic^n4rp Poe?a > 8f 
lylcdifp anUquiifimo didiciffe, qui in Theriacis fic canit 

&rachmarumq\ duum myrrh* addes pandtij: Amd%£ r \f 

.- Detonfum, & granu?n y qmti, ' munit ariftd curmni, 

<^erta r lcge libraws, ejr echidnam^ vel cardamamificns 

SuntfirUnda tibi cjatbispermixta ly*i» 
iPifquldem Andromacfrus omnium primus,qui ad conficiedam Itheriacamvjpennan^ 
'S&sfa- carnem adhibuit : quamuis paulp poft inabufionem abierit. Verum ab Antonino Im- 
mprimus, peratore,,vrushuipsa,ntidotifuit reuocatus>quan4omunusconficiendiregiaantidots> 
quivfusfu i>rimumDemecrip 3 dein4eArchiano,&poftmodumClaudioGalenocomm^ 
carnevipe- jmmo tam frequeris yfus h.uius antidoti Roma? fuit , vt omnes Vrbis Primates ,. in pro- 
vfnainthez prijsaedibusi omni ftudio > & diligcntb theHacam componerent: vcluti apujd Galenum 
ri ; aca,. pafilminlibrisdeAnt4dotis,inli 

vfusthem adPamphilianumlegerelicet. ^uahiuislibride AnttdotispoftremoaGaleno fcripri 
c* dlimfrc- cife vitleanf ur \ qi^amobrem, pro theaaca j»^randa, ad illos eonfu^eiie opor^cc i cum ^ 



Hift> Serp, 6c Drac, Liber t itfj 

AillisrauIcaGaleuusrcprabet,qu«iaalijs librisabco probaacur; fiquidensialibroad 
p4tppbiluniim,iaperrnircendiscarnibusvi'pen'niscunjpaae,pr3ecipic alfandiius > jn' 
.quo viper«priusdeco6t£fueriac:hpcauceraa(fertuminprjajolibro dc Autidotis ex- 
plodie. Rurfus in libro de cheriacaad Pifoaera, pro aflTaodis fcillis,eas luto iauolui iu- 
i?ec,atiaUbroadParophiliaaum,haocfeotentiam ooo adraitcit. fjinc colligendunr 
cftprirnutnaCaleaofcripturnfuilTe librum de rheriaca adPifonern (ii caraca Qalejp 
hiclibcreftatcribuendus)fecundo Iibrumdevfutheriac9adPaa?philia:iuai,<^vltiin;o ln f«" 
loco valumea de Autidotis : quapropter liber priraus de Aocidocis yerum cheriac*a,p' bro Galem 
paratumdocet. Casterum,tcmporiscracl;j ,'vipergadtaacaoidifuetudioem venetupc, vettus the- 
vtabalijsScrpeotibus non dignofcerentur. Vade Nicolaus Leonicenus, iuftis de cau- apparatus 
fis,caiamitatcm,&C9citatemilliasetatisdeplorauic5Curacaacisaacidot;searerec. legatur. 

Huiusauteraa?rumuaecaufafuic Gocboruro^&Barbaricaruragenciuro inlcalian^» Curcognit. 
tranfmigratio ; hinc Miieftas Ronaani Iraperij concidjc, & rerura qmnium cognicio , & viperarum 
fcientia deleta eft. Idcircomedicaminaadtutelarafanicatisfpeciintia,& artein rnedj- otim igno- 
% c4obliteraruat:itemtheriacammsdicaraentorumomiiiurapraeftaati(§mam itadepfa- tafuerit. 
uarunt, vtgerraaoaciuscompoiicioaemnooagnofcereat. Q:nreviper3 huiusa uicjo- 
tibifis olira notifliraa, per multum temporisfpatium, igaota fuic, ficqj ahud atq$ aliud 
Serpcntis geous, maximo errore, adhibebacur. Verura aduertendum, eft , quod , ante 
theriace iouentionem, euius auchor f uic Andromachus, ex viperis , & alijs Serpentibus 
pharmaca coaficicblcurj idqj ex Diofcoride liceccolligere,qui vixic fcre circa tempo - j.^ %s . 6 
raMichridatisRegisPontuquiAt^idotoafefabricatepropriumooraen indidk, eiqj 
maximamgloriamconciliauit. . 

Itaqj Diofcorides de viperis ferraonem habens,docec rationem deglubendi viperas, Decottlo 
eafqf coqucndi in oleo,yino, fale,&:aaetho, vt exhibit? ftrumas deleac,& oculos cla- viperarurA 
Eificcot.Quocircaoptiraoiureadmooet AetiuscaueadumeiTe,nereliqua Serpenturo ex men t 
geneca viperai (imilia, pro aotidotis coroponendis fumaotur, aarp ficxjilis vipera? eft A,- Diofcpri 
modytes,hajmorrhous,ceochrias,&feps,quiferpcotescoloreinter{ediftinguendisuc, dis. 
cft-vipera colorefubrlauo infigaita fit , &pra?dic'ti Serpentesfufci,&aigricantes ,nec Serrn f i^.c, 
C noocoloce areaae fimilipraedici finc, Afpides quoqj viperisaliqua ex pacce fimiles, vi- ^o. 
tandi.funt: ecenim Author libri detheriacaad Pifooem viperasab afpidibus matufe- 
jftefegregat. Immo ad fabricandam theriacara, viperas cajteris Serpencibus prseftare af- Curviperc.. 
(feuccat,quoniam huiufmodi beftiajalijsSerpeotibus roioustabiffcam yira participem: &wnalfjs 
Qiarauis alij tcada.it viperara interreliquosSerpeatesexcellere,quia c.um homjne Serpetes % 
Biaxiraam habeat fympachiam : oara viperioacaro homiaem outric, Schiirajoa vica theriacalo 
yfuprajdiclaecaroisloagiorenicicur,. PraJCerqUaraquodPythagorasferiptunircliquic, cuhabeant 
excorruptahominis fpioalimedulla viperaro,.&Serpentem niki. Deinde Ancigor 
i^uSjTraliaouSjAppiaous Alexiadrious,&:alij hiftorici ooo proletarij,exrnulieribus 
^uandoqiviperas, Sceciaoi ex capillis homiouoi oriri promulgarunc. 

Hisaddamusqu6dviperseviua;iadolioviao pleao furfocatae,ob fingulares huius 
aniraalisdotes, vinumlicetcorrupcum in priftinum ftatura refticuunc. Id Baldus fin- V fo imcor 
gelusRomjeincellavinariaEroioeacifrimi Cardiaalis Vrfiaiaccidifte retu.h.t.DoCtt ta- ru % /jj» 
mcnviriopioaaci|cAadromachum > ad.theriacamparandaai,praicaeterisSe : cpcncibus, r J t i ^ ;„ 
D viperam eligilfe, quooiam mulco ante,caput viperx Nicander ad jScrpentum i6tus pr - t fft x n %ft a 
appooi iuflic , & quooiam medicioa experCa pocius quam non experca ■femperproba- ^ f fa^ 
tur.° ideo Aodroraachus diuturnje obferuatiqni, <&auchoritaci Nicandri nixus, vjperam t uatur 
in cheriacali ancidoco collocandam elfe iudicauit. 

Non defuerunt taroeo ooftra? xcatis viri, qui afpidunv, & reliquorqrn eciam Serpen T 
tum.caroesaocidotisaddere ooti erubucruoc,quod magna cemericacepotiusqu.am ra- 
?ionepraiftareau^fuac;curaloogaexperientia coniprobacumfic viperamin roedica- 
Hiencis j ad arcendos roorbos,locum habere. 

Antequam igicur.vipcrae, pro conficieadis Crocliiicis cheriacam ingrediencibus dif- 
fecentur,diligenterexaminanda;funtconditiones,quibusvipera? huic vfui deftinata? 
gaudere debeot. lo primisGaleous viperas inlocis mantimis,, feu humidioribus colle- L.zde An- 
clasreprobat.-fiquidem Ariftotelesfcnpcumreliquicalocisroorum diuerfitatem pro- iid. 
duci : cum loca mootaoabeftias ferociorcs,& virihus robuftiores reddaot . Secundo Z. 1 1 .dc^ 
^quflderandura eft teropus s qyo vipcras funt coUigciids ? , ,E,ccniromuIi;i fuerunt huius hift. An.c^ 

oniniG- z$. 



i(54 Vlyffis Aldrouandi 

T?p#s ta- P mion ^ v 'P crasc ^ eca P icndasco P 0£i ^ u mtemporc,quorcncaamdeponunr.Alt7 g 

piendi *#■ lrad,a ^ runtnonc tf cca P ien d asftat ^ & 

p fM / *, fl ficca?,&inedia maceratae fun^neqiasftatcquoniamhaefitiminducuntifedvetepocif- 

maqnisan ** mum fi° icntc » & xftate inchoante. At fi ver naturam hyemalem pamcipaueric,tunc 

ttdotisaua circa mitu,m *ft atrscom P rcne ^ vtGa= 

Utit * enu s fignificauit. Quamuts alij cempusvindemiarumadcapcuram horum anima- 

"' lium clegerint,quia tunc remporis vipcras magnas, & corpulencaseffeafnrmanr. Ve» 

rumtamentempusadidmagisopportunum. VereffearbicratuseftAndromachusprt- 

tn^isThcriacannuentor, dumhiscarroinibuscanic. 

Flpara. fxn ttyptvara,tro xctKtiSiia.; tjuci p»fxo; $toc 

ToA^»f>« juitp7rredv %up) Qoov$ Qtpt&e 
Tov^ tiJii Kpvtpov ei-ro %ti l u.a.To<;-, qvmti yxwt 
Kpw&rovfft ftvoi «rct/u,<zrap hspQi fxv^pl. 
Qui verfusfictacine vertuntur. 

Prbnum c/uidem venabitur veneficas expertus vir* 

Audaci capiens manu celeres angues. f 

Hos iam horridam poji hyemem % ncq; amplius ttrr$ 
Latent concluft prorfus fubtus latebras. 
Tjttmhf Tcrtio viperaead trochifcos pro cheriaca parandos f«mina?,& non mares funt eligendc» 
vi/>erf,& &poci0imumqua?feminariuma?qualefcminibuspapauerumhabuerint:namqu3eouis 
non mares caruerint tanquamincoropletae ; & inutilcs reijeiuntur:itcmqua2ouisgrandioribusre- 
ttigendf fertaefuerinc, reprobancur : quandoquidem,cummaior parsalimenri augmenco ouo- 
fust. rumfrmuletur, necefiario viperemacilentaeredduntur. Ambiget forteValiquis,qua dc 

caufa fcripferit Galenus vipetas theriacam ingredientes non debere effe pragnancess 
cum C3men omnes viperefrminae, quae in gratiam medicamentorum diffecanrur,onis 
magnisjvelparuis rcdundent :hacdereomneseruntgrauida3,confequcnterq;adthe«. 
riacamineprae. 
Vhcrapro Difficultas diffoluetur, fidixerimus, viperis aceidcre,quodgalIinis,&pifcibus con- 
antidotis tingit,qtiaeanimancia,etiamfiouis refertafuerint, praegnanciaeife non dieuntur, nifi I 
anprsgna priusamaribuscompreffafuerinc. Quareanrecongreffnm illa oua ad generationem G 
teseffc dt~ prorfus inutiItaappellantur.Qu3propter,licetin viperisfceminisouainftargranorum 
beant, mtlij,vel fcminum papaueris reperiancurj nihjlominuseas nuuquamgrauidasmifipoft 

congreffum, nuncuparepoterimus ; eccniro illa oua anre recepcum femen , parua fem- 
per manere exiftimamus. Itaq; viperae cunc dieendae erunt praegnances, non quia ouis 
fcaceanc, fedquia ftmen maris receperinr, quia tuc ouaaugcriincipiunt. Quamobrein 
pra?giiancesanonpra?gnantibus,ouotum magnitudine,& paruitate,diftmguuntur. 
Fhera Alitereciamdubitationem poterimusdem61in,fidicamus viperas ouis redundanceSi 
auadopra- ettampoftquamfemcn receperinr,ad antidota effeidoneas } antequamouaaugeantur, 
gnates ap- quae tiificrefcant r nonpoffunctaledetrimehct)mcarniviperarumarler-re,quinh^beftJ£ 
\eilandf in thcriaca adhiberi poffinc. 

ftnt* Viperarum igitur alias circa inicium Aprilis , alias ineuntc MenfeMaio capcas in di- 

ftin&iscapfulis feruauimus : fiquidem hac diligenti obferuatione , a comprehenfis ini- 
tio Aprilis faecus co anno edi non vidimus . Vjciffun viperae captae cirCa initium Majj, ; 
aduencanceAuguftomenfcjCatulos enix^fiincquoniam cempore ptedido capte,erant H 
praegnances,quotiefcunq$ maleatfe&aenon effenc,& ad generarionem ineptae. ltaqjvi- 
pera quamuis fic venenata, praeparaca tamen in Aniidotis reponitur . Quare non in- 
Jn Baftl. iuria fcribebatCrollius venenum redadtnm in arcanum, non veneni,fcdpra?ftantisme- 
Chymic. * dicamenti naturam fapere.Quapropter vipera, ad mentem Galeni,vtrimqsper quatuoc 
Lih u de digitosinfra caput,& caudam refecanda cft , Capuc aufertur , quia peffuno redundec 
Antid. h^norescauda vero ranquam portio fordidioris fnbftantiae,&etiam quia, inftar canriV 
Gurcapita pifcium,obfrequcntemmotum, minus pinguisfic. jldcmrepetitAndromachusjquan- 
^ caHc i f dQdetrochifcisviperiniscanichuncinmodum. 
vherarum £>eprehenfs igitur fummum caput imaf cauda^ 

t>ut a Bemendajjinc quiequid venter inams habet f 

t " - Jn > fert nam faups hinc, a/q; hinc vipera luclus^ 

£t fa uamiscaudf *tra venj»a tegf/j 

Certti- 



Hift. Serp & Drac. LiW- 1 1 6$ 

A Ceruicifj; ideo tantum^ caudaq; ftcabis 

Inpugnum quantutu eji alta redu&4 manus, 
Exquibus Andromachi verbis,manifcftepercipimus viperas infra caput, &caudam 
per quatuor digitos fecandas eflfe . Sed aduerteudum eft, dum vipcrg pro compofitio- 
nemedicamenti inciduntur, num truncatis capitibus,& in aqua poficc procinus exan- 
gues, & immobiles fiant,tunc enim tanquam inualida: reijciend* elfent $quae verd diu- 
tius in aqua volutanturj&diffe&arcopioiumerfundunt fanguinem, optim£,& preftan- . 
tiflim*habentur, cum a doclcina Galcniminime recedant . Qu^ autem carent pra:- Lib.i.dt 
di&is conditionibus, fi adhibeantur , theriacam prorfus inualidam reddere fe-- Antid* 
runtur . 

Expreparataviperacumcarne trochifci theriacicomponuntur, ex quibus poftea 
pcrcelcbris illa antidotus, thariaca nuncupata,& ad morfus venenatos ta ntoperc com- 
mendataeoncinnatuc. Horumetiaoimcminic lulius Cefor Scaligerin Poeraatibus» 
quandocecioitt 
g Jgui cireulator Uithridaticas offas l 

Jut viperinos callida arte paflitlos . 
Olim Diofcorides carnes vipcrinas, cum vino>& oleo decoquebat : hinc nupcri autho- 
reseumfecuti,addiucurnioremcarniumdurationem,hispanemaddiderunt, indcq; 
paftillos confecerunc. AdditGalcnustrochifcos viperinosanonnullis folerc concun- itf m r 1# <& 
di,&denudmpuluccemredigi,eiq;nonnihilfaliscum iureaclmifciri.Plinius hascar- fmtp.med* 
ncs ex aqua,& anetho coqui, & fpinis cxemptis, & addita fimilagiUe crochifcos parari, facc.x. 
fc in vmbra ficcari cradit. Trochifco- 

Alij, vt Auicenna,& Paulus Aegincta, pancm cum carnc viperina, finc vllo iure mx- T umviper§ 
fcentes,paftillosconcinnabantjneadditoiure,citius corrumperentur,&acidt fiercnt. compojitio. 
Propterea Miranta, in corre&ione horum t rochifcorum , merito fcribcb u (fi fieri po- 
teft)fineiufculoparandose(fe,aucfaltcmcum llliuscxigua portione, quod prajftitit L^a.ffl 
Aecius, qui trochifcos fic parat.Viperas ab vtraq; parte concifis, exeirucis interaneis, 
tanquam excremcntornm reccptaculis,nccnon detrawta cute,& pinguedine,aquis pri- 
C mumdiligentcrabluit.deindcconicctasinlebetem cum fufficienti quantitate aqua» 
fontis, viridiq; anetho, fup ra prunas coquic. Salis autem, fi viperae opportuno tempo- 
rccolleclBfuerint.tantiltum^finajftatcinchoantecapt^nihiladdit. Deindecarnibus 
probecocT:is(co(5lur^aut5inditiuent,quadofpineacarnibusfeparantur)Iebeteabignc 
depofico, carnes a fpinis fegregacquibus feorfim poficis parum iufculiearum adijcit,vt 
paftilliexficcatimeliuscontenpoflint. Ita^carnesdiligenterexprerTas, &pondera- 
tasinpilamconquinariamafpcrioremconijcitjijfqjaliquandiii critis panis ex purif- 
(imafirina opcimcfcrmencatus m furno, & non fub clibano co<5fcus admifcetur. 

Nonnullitameninpermifcendopane,cum carnc viperina hanc quantitatem fer- J$#**tit4* 
Uandamprecipiunt,vtponduspanis,vipcrina: «arnisdimidiominus fit : quamuisalij f a »isadmi 
»quamportionem,&alijterciampartemadiunganc. Aetiustamen& ipfeintcrdum fiendicuno 
quartam,interdum quintam partem imponit, Vcrum nifipanis probe co&us fuent,im- carnevi^ 
pendetpericulum,ne medicamentumaliquid aciditatis contrahat, Quapropterfa- rwa * 
tius eric; panem hunc aliquot dierum fpatio in loco ficcioi i prius exficcare. Demum- 
D quando viperaepaniiunguitur tuncitadiligenter fuhigend^funt, vt nullaportio vi- 
pcrinascarnisincontufaremaneat. Tunccxillama(fa,atfufononnihiliufculi, &con- 
tac^uopobalfami*pa(lillitenues,&noncra(fifinguntur,vtcitiusexficcari pofli.it. 

Cella autem, in qua paftilli ficcantur, in fuperiori domus partead meridiem potius, 
quamadSeptentrioncm fitconuerfa, vt radios folares, cota fere die admittat . Sed pa- Trochi/ei 
ftilli frequenter vertendifunt,vtmelius ficccfc5r,quipoftquam probe exficcati fuerint, v ip e . qua 
adhucineodemdomiciljoreraocitamenaradijsfoUribus relinquantur :poftea opo- rationeco- 
balfamoliniendi,& in vafevitrco , ftanneo , vel aureocondendi funt,donec adconfi- ftruandi 
ciendam theriacarhpromantur. Vitium autem magis probatur, quia nullam fraudem fmt. 
admittatjcumftannummixtione plumhifapefaspiusadulteretur. Itaq; ex prardidxis 
percipiendumeft,magifteriumtrochifcorumviperinoruminvera, & legitimacarnis 
viperae cocl:ura confiftere, quar,ficut licet lcgerc apud Marantam virum celebcrrimum, 
tantimamenticft, vtabcaperfe(5tio,&imperfedio antidoti dependeat. Hodieapud 
nos «x carne viperae omni folcrtia co#a viperini crochifci formant ut » ea ratione , quas 



\66 VlyffisAldrouandi 

in antidotario Bononicnfi exponitur, Sumuntur enim vnciae o£ro viperina: carnis cuni 

anetho, fale, & aqua coc~te,vncia; duae panis triticei puriflimi, triti,& cribrati , ex qui- ^ 

fbusomnibustrochifciconcinnanturoleo nucis myrifticae liniuntur,inloco opacoa 

vento borealiperflatoficcantur,&dcmumadvfum thtriacaeferuancur. 

Jn Phar- Clariflimus virQuercetauus circa compofitione horum trochifcorum tiifariamdu- 

Mac.c.zq. bitat.Primonumquaedamfitlex,quaenosadhancvulgarem trochifcorumpra:para- 

Dubitatio tioncmimpellat; dcindeanhuiccompofitionialiquidaddendum, veldemcndumfic 

J^uerceta- tertio, an viperina caro ,pra?ter trochifcos in praeftantiorcs remediorum formulas 

mcircatro trahi poflit . Quibus dimcultatibus difcuflis , conatur Quercetanus ad varia theriaca* 

ebifcos vi~ rum genera componenda , viam referare,quibus omnevenenorumgcnus profligari 

perinos, poflic. Quoad primam queftionem, confugcre adconfuetam, & vulgaremtrochif- 

corumviperinorumprsparationemabfurdumefle arbitratur,nam ailerit viperinam 

ca.rnem in alijs ctiam rcmedijs fuam emcaciam excrcere pofle , Id etiam nos affirma- 

mus 5 proptereaquod citra vfum trochifcorum , & rheriacae , viperae , Galeno tefte , in 

Vinofuffocatae lepra laborautibus praeftofuerunt: atteftamur quidem preparationem 

trochifcorum , ad compofitionem theriaca>, efle ne.ceflariam , qua , noftra a?tate , fre- £ 

Xefpenfio quenter vtimur. In fecunda queftione tradcbat Quercetanus vulgarem trochifcorum 

r *dfecundu: parandorum methodum correciioneindigerejcnm formulaepraedi&is praeftantiores, 

qu$fitum. & vtiliores inueniri poflint.Sed animaduertendum eft vulgarem trochifcprum formu- 

lam nulla egere corre&ione > cum in vfu medico fuum fortiatur effe&um, dum miran- 

dum in modum a»gris opituletur. Hisaddamusnon eflcadmodum difticileinuentis 

p r» -> j addere,dumipfeQuercetanusvariasconfedionesviperinasaromaticasdefcribit. De- 

•^L mumeircatertiamquxftionem,concedimus vipcras ad varias pra?fidiorum formulas 

er tuquA- tran j p rr/ ej i nta & a tamen methodoparandi trochifc»s,&theriacam, quae in aife&ibus 

J* um> yenenatis, noftra aetate, aegrotis immcnfam vtilitatem , & Medicis non vulgarem glo T 

riamconciliat. Praeterea commcndamusconfe&ionem viperinamaromaticam,corifc- 

clionem viperinam (accharinam, &confe<5tionem viperinam iuniperam a Qucrcetano 

defcriptas,&abalijsdefcribendas :cum viperaefexcentis modis ad varias arfe&iones 

expugnandas, praeparari, & concinnari poflint. 

Thcriaca igitur Andromachi ex carne viperina conftans, inter caetera antidota , lo- G 

cum eminentiflimum proculdubio occupat : cum non folum ad idus Scrpentum , & ad 

VtilitAteSy caetera caftiganda venena adhibeatur, fed etiam quia articulorum dolores iuuet,fluxio- 

vires the- nes,&hydropicorumaquasexficcet,elephantiafi laborantibusopituletiif,febresquar- 

riaca An- tanasterminet,melancholicosexhilarer,citrinumic1;cricorum colorem dcleat, onus 

dromachi, anhelantis pe&oris tollat,nephritieis praefto fit;hepatis,&Iienisaffc£tibus, necnon dy- 

fcntericis,epilepticis, &cardiacisprofit. Omnelumbricorumgenus abinteftinis au- 

ferat, &deniq;quiapraeftanti(fimumfit peftisremedium. Immo infanis theriaca? fre- 

Vfus the- qucnsvfuseftfalubris,quoniam valetudinemftabilcmpromittit, omnia excrementa 

riacxinfk confumit, adionesnaturalesroborar,necnonfenfus,&mcntemacuit:Ampliu s itinc- 

ms , quod rantes aduerfus frigoris iniuriamarmat,humanumcorpusa venenis,&abalijsnoxijs 

prafiet. medicamentistueturjfanguinem optimum reddit, &tandem aeris,& aquarum vitia_-» 

emendat. Alijetiaminnumerae virtutespaflim legendejfuntapudGalenum in libro dc 

theriaca ad Pifonem, & in libro de vfu theriacae ad Pamphilianum. 

Verumantequammedici,adpraedi(ftosaifccl:us,theriacamAndromachipraefcribanc, H 
Jllorum intereft conditiones eius diligenter examinare;num fcilicet legitima,& genui- 
na fit theriaca,ne a Pharmacopaeis magno aegrotantium damno-decipiantur.Proptcrea 
Galenus admonebat medicos,vt huius antidoti periculum facerenr in gallis a vipcra^, 
demorfis, priufquam, in varijs affedtibus,illam adhiberent.Immd in libris citatis, nem- 
pe de theriaca ad Pifonem,& de vfu theriaca? ad Pamphilianum , promiilgabat theria- 
cam illam elfeoptimam,&genuinam,quaedatahomini,quifumpferitcatharticum me- 
dicamentum,citra vllamargrotantisnoxamjdeiec^ionem impcdiret, Quod rcuera in 
praxi quotidiana expeiientiademonftrare folet. 



VSVS 



HiH- Scrp. Sc Drac. Liber I» 
VSVS IN VARIIS. 



167 




L ARIS SIMVS virloartnes Baptifta Porta j&alij authores nori-» 
prolctarijmonitpentismandaruntpennasaccipicrumcitiusillutari, fi 
carnibusgallinarum viperisuutritarum alarttur: immo adckint pras- 
dictas aues, per diuturnum temporis fpatium, incolumes feruaruHirtc 
forte didiccrurit medici gallinascarnibus viperinis alere , vt homines 
delicatos ab f gritudinibus contumacibusliberarcnc , quibus vipcdna 
caropr*ftoeflefolet. InfuperScythae populifuasfagittas toxico inflcere confueue- 
runt : hoc autcm, vt nortnulli obfeiuarunt, ex humano fanguine,& vipcrina fanie cort^- 
cinnari folebant. Amplius habemus in hiftoria morali Indiae occidentalis* vbi (ertno fic 
defuperftitiofis Mexicanorum Sacerdotum inunclionibus, qu6d huiufmodi SacCrdotes 
domi rem diuinam fa6tuti > atramento, aut fuligine>acapite> vfq 3 ad pedesfdinibanr* 
itaut Aethiopes ad vnguem repr^fentaret.At in fyluis,velfpecubusfacrificaturi, velti-' 
moris auferendi, vel femetipfoSanimandi caufa, aliud vnguentum vfurpabant > quod 
ex venCnofisanimaiibus , velutieXaraneis,fcorpionibus >falamandris, &viperisin__> 
templo Deorum parabatur, cui poftmodum puluis ex peto b nempe nicotiana , vel ta> 
bacoadmifcebatur» 



Viperinp 
iearmsvfus 
indepluma 
dis accipi- 
tribus. 

Li 5.C.26. 

Vnguetum 
Mexicano- 
ritm ex vi~ 
peris, 




SandilT^ 
qmdfit. 

L.2.C.57, 



D 



DE AMMODITB Cap*m* 

^avivocA- 

. V T H OR E S non v ulgares immancm Scrpentem Ammoditem ad vi- 
perarum gertera,tum rationefigur**5tumrdtionepartus,non imme- 
rito rcferunt» Cuius ferpentis , etfi Diofcorides rton memincrit : ni- 
hilominuseiusrtaturafiientionon eft inuoluenda. Primitus igitur 
aduertendum eft, ap'pellationem huius Serpentis aifibiguitate labora- 
re: proptereaqUod reperitur quardam fpecies pifcis oblonga Atiglis 
Saodilznuncupata,qualianguilla'-arcna;'(cum : arenamfa:.pefa:pius fubearJquseGefnc- 
ro,gra;co vocabulo , Amniodites nuncupatur . Paritet.Gallionymus pifcis iHefychio 
tefte, Ammodites, vel Pfammodites vocitatUr j quoniam in arcna ,qua? Grecis «^ywoe, 
feu •\d(jLfJt.ot dicitur, fccondat. Horum pifcium natura in Hiftoria pifcium vbertim 
examtnata fuit, ad quam k&orem, breuitatis ftudio, relegamus. 

i 

SYNONYMA. EC>RVMQ.VE 
ET YM VM- 

¥&$*$&$$ AT I N I hunc Serpentem, dcfumpto l Grecis vocabulb Ammodycem 
f.^\-. -_* " nuncupartint,quibustf^^'T«c, &-'^*jt«^o^T»rs#necn'otiapudPoe-- 

tdsajAfto&c*tK> dicitur. Quare multi vocem hanc per Ypfilon in ter- • ^ om0( io 
tia icriberemalunt , dertuando nonlen dttto t£ *yup£, mt t« £6uvy nomen hu- 
quoniam hoc Serpentis ■geaus arenam fubeat ; veluti tpayAoAw*; di- tus $ er p en . 
crtur, qui cauernam fubit .'cum ufXfia^ vel 4«V«o? arenam , & fabu- tisfcriben- 
lumdenotct^cV tffofi fobeo cxponatur." Quamobremetiam mfefw&ifcfy apud Lexi- dumfit. 
cooraphos pr© fp^cie cu iufdam Serpentis per arenam mcedentis legimr i Sutdas quoq; 
Vi habftur m "Thcfai»ro hnguze grec^, (tfifioariv fpeciem quamdam Scrpcntis e{ft_^ 
iftruit,quaef'">rfanabAnimodytc non difcrepabit. Casterumneqja ratione alienam 
cifc eouimopinionem arbnrraKvur, qui Ammoditem dfx^ooifm y per iota fcribunt : ii- 

quidem 




i68 Vlyffis Aldrouandi 

quidcmnomendeducuntab «p/ko$ arena, & ihpurro perfodioj&fodiendopenetroj £ 
cumhaecSerpentisfpecies, roftrocuruo,r»tufuisjarenam,&fabulum facile perfode- 
re pofiit. Alitcr Aetio,fecuiVdum nonnullos, myxfiett, nempe cenchrias ideft ferpens 
miliaris, ob duritiem caudas inftar granorum milij,nuncupatur. * 

AUoquin K$y%pim ftue cenchr iccs eft aliud ferpentis genus, nimirum Aeotia apucl 

Actium, quamuis impropnc . quoniam xi-)%po<; videlicet cencbrus Diofcoridis non eft 

. Ctntrus Acontias, neq;Ammodites,de quoinpra:lcntfa verbafacimus,cumillisenimnullani 

DiofeoricUs habetfimilitumnem, velcoghationcm,quiacalisferpens maculis pcrquam minimis, 

fttefi Ace- milijmagnitudine, refperfuslit, quamuis in aliqua Aetijlatina editione, b&c nomina 

tias , ne^i nonlegantur. Quadecaufaali)huncferpentemnoncencbrian,fedcercfsrian appcl- 

smmoditts landumeiTeexiftimarunt,quiaxsp^poy durum expofueruntjcumtamenharcvoxnul- 

libiapudGrecosreperiatur. Hunc potius xsp^yoy, nempe afperum indigitare debuif- 

fentj quoniam verbum gra?cum xjp;^o6>exafperarefignificar,feu paruulis pundtisjvelul 

tigranismilij,afperumreddere,cmusnatur2e,cauda huius ferpentis effe perhibetur. 

- t " a j Quamquam nonnulli finthuiusfententi^ Ammodkem, cetriamjautccntritem^obdu- 

. ' ritiemcaud3e,nominandumefte:cumcentrumpro duritie ab authoribus vfurpctur: ^ 

., - ctcnim xivrpet, dicuntur qua?dam lignorum, & lapidum vttia, de quibus Thcophraftus 

i'b h'H ^ ermoneinn ab u i t ' VndePliniusinquibufdam arboribus, veluti mmarmorc, centra 

t*: qusEdam^ideftducitiasclauisfimiies^&ferrisinimicaseifeafleuerauit. 

lih 6 Hanc opinionem videtur fouere Aelianus, qui Dipfadem melanurum,Ammobatem, 

lj\:a &centridemcognominauit. Hmceliciendumeft,cum Ammobates,etiamcentris dU 

' . e ^ catur, Ammoditem quoqjhcct a Dipfadeferpentem diuerfum ,alio vocabulo centri- 

_ '*' dem,centriamq;nominari. Praeterea idemAelianus fcripturo reliquit^quod Afpisfo- 

g'J J lo ta&u interdum interimit : quemadmodumfolo afflatu centrias,& rubeta.Apud Ara- 

£1 c* bes hic ferpens Ammiodutus appellari videtur : quandoquidem Auicennas agens de 

rac .3. . Ammioduto^Caubarchorumferpentumcoloremarenxfimilemeftepronunciauit, 

N 9 ' i aA- ^ U ' co * or in Ammodite obferuatur, prasterquamquod rucc vox ( Ammiodutus) 

«. t^J cum Ammodite Grascorum maximam conuenientiam habere dicatur . Infuper 

r f a ~ Ammodites cornutus ferpens nominatur, non quia comibus, vtCeraftesiltinfigni- 

tus ji.rpe tuSj/ - e j q U i aem i nC ntiam quamdam cornu a;mulantem,fupra nafum gerat.Neqjadmi- *"• 

rationeteneridebemuscornuafcrpentibusineffe: fiquidem vt inferius explicabimus, 
Afpis tor- ferpcntesabauthoribus vnicornes,bicornes,tricornes,&multicornesrecefentur.H3c 
ttutus cir- de caufa Matthiolus admonuit hunc ferpentem a circuroforaneis afpidem cornurfi C o- 
ettmford- gnominarimecpraeterrationem^cum aBellonioafpisnominetur,deindc,roftro repan- 
neorttm, do,cornu imitatur.Amplius vipera cornuta Illyrica a nonnullis appellatur , cum in illa 
regionefrequensconfpiciatur.Itemvipcramonoccros,&cornigeravocitatur, obcal- 
lum 3 qui fummam partcm oris exornat. 

FORMA. ETDESCRIPTIQ 

LAVS magnusfcriptismatfdauitquofdam effeferpentesarenacei co- 
loris,longitudinecubuali,maculis nigrisdiftin&os, habcntcs ftjpra 
dorfum lincarum vcftigia:deinde inter horum ferpentium genera Am- W 
moditem connumerat.quamobrem Lucanus colorcmarenaceum hu- 
ius ferpentis contemplans canebat hunc in modum. 
jpr\^&£g*w/ tomolor exuflts, Atq^ inbifcretus arcnis 

L><)' phar - Ammodites. 

f** Eftigiturfcrahaecvipera?perquamfimiiis,capitctameampliore,&maxilIis!atioribus, 

k, , &infupcrioriparteroftcieminentiamquamdam acutae vcrrucf fimilcm_gcrens. Pro- 

*' ' ptereavuIgares,noniniuria,cornutumferpentem,velcornutam viperiin nuco-pariint. 

Aetius quoqj Ammoditem cubitalis magnitudinis,& arenaccj colorisefte ftaruit.lh^mo 
pellem maculis nigris pr2editam,& caudam prasdura ci aftignauit : has autem conditio- 

nes icdor in icone,quam exhibemus,melius,& commodius meditkri poterit. 



Ammo- 




*Am;nodytC5. 
Vipcra comucalllyrica. 
Vipcramonoccros. 
Afpis Bellonij. 





170 Vlyffis Aldrouandi 

NATVRA* ET LOCVS? 

MMODlTEM viperese natura? authores non vulgares efle fta- 
tuunt:quandoquidem Quatramius: in tra&atu de theriaca, & mithri- 
dato retulitfe in capfuhs circulatorum fa?piushoc Serpentis oenus 
'^uaremul WjQSS^ obferualfe, quodcatulos,ritu viperarum,enitebatur. Quocircaop- 
ti Serpen- jgafflwMikjA timo iure iftius Ammoditem , H^morrhoum , & alios Serpentes hu- 
tesviperis iusgeneris,vipcris pcrquam fimiles efle tradebat,quara fimilitudi- 

fimiks ejfe nemnon incalore,fedinpartu heet nohiscontemplari;curapra?dicl;i Serpentesare- 
dicantur. nacei , fufci s nigricantis fiat coloris , qui color nigricans colorem concreti fanguinis 

proprie ^inulatu r; cum alioquin vipera a ftauo, & fubflauo colore non recedat. 
locus pro- Silocmnnatalem confideremus,habemusexfolina Ammoditem in Libya ftabu- 
prius Am- l ar j.. €urn ta men pluribus atijs in locis , & potiflimum in montibuslllyria?, ex Quatra- 
moditis* mi0j ver fentur. , Matthiolus non folum in multis Itali^, & Illyri^ locis,fed prefertim £ 
Incem. ad m com i tatu Goritienfi 5 & montibus lapidig , hoc Serpentis genus obferuaritradidit» 
Diofc. L $* 

MM% ' SIGNA^ ET REMEDIA 

VENENI. 

' Vt CENNAS verba faciens de Ammiodiito , & CaubaroVpro» 
jmulgabat demorfosab huiufmodi feris incidere in veheroentiflimum 
dolorem,partemq^affe£tam apoftemate corript. Hinc forteOlaus 
Magnus defcribens figoa veneni hums, Serpentis ea efle protulit, 
quando particula demorfa non folumingentidolore , &tumoreafnci- 
tur,veriim etiam quando virus a vuln^re effluit,& propterea fipatiens G 
tococtt* tertiodienonperit, quandoq; adfeptimam vfq^ diem vitam prouahit. AtJntercaete- 
rosauthores^clariorahuiusveneniiTgnaaflignat Matthiolus>dum percuifos abAm- 
modite, feftina morte opprimi fcribn, & a vulnere eorum, qui tam breui tempore non 
Animi de- beunt,fanguinemprim6dimanarc, labiaq;"u!neris intumefcere,deinde paulopoft 
hquium fe faniem efflucre , capitifqjgrauitatem j&aniraidehquium generari . Immoaddit ho- 
sjuitur mor mm es etiam rubuftosabhoc Serpentejftostnduo mterire, &celerius quiafaemina 
fumbuius f aucia atur. Quamuis obferuauerit nennuliosabhocScrpentepercuflbsjadfeptJmain 
Serpeutis. y ^. jjem v j cam protraxiffe. 

Praefidia hoc venenum caftigantia» in primis communia laudat Auicennas : deinde. 
Remedia taa q Uama je X1 pharraaca,caftoreumcinnamomum,& radicemcentaureaecum vinoex- 
veneniAm m ^ et ^ Xtemradicem Ariftolochiaslonga?, & Gentianse probat .poftmodum proem- 
moditis. piaftrisparandisimelexficeatum »&tritum» radices granatorura ,centaurea?»femen 
ln ctm.ad linijharmelsladucafi&volubihsprgfcribit» VerumMatthiolusadmonetprimoappo- 
Diofc. L6. fttiscucurbitulisambituvulnerisfcarificandume(fe,iniecl:istamenvinculisarc^iffim« 
€.a7. parti^us fuperioribus. Deinde tanquam pr^fidium peculiare mentam ex aqua_* 

mulfa potam ^caftoreum^caifiamj&fuccumartcmifiecum aqua commendat. Pr^te- H 
reatheriacam in potu exhiber s eademq; vulnuslitiit , & tandememplaltris attrahenti- 
bus vtitur. Iramo in hacaiftdione cataplafmata nomis > & vlceribusSerpentibus con« 
ferentia flimmopere celebrat. 




DECE- 



Hift. Serp. & Drac* Liber I? \yv 

A 

DE CERASTE- CapIV.V 

m q_v i v o c a; 







O S T Ammodytem de Cerafte yerba facere libuit 5 cum ambo hi fer- 
pcntesinlocisarenofis libenter ftabulentur. Cauendum tamen eft, 
ne vocabuli ambiguitas nos decipiat : fiquidem Ceraftes , & Graxis 
xgpaV«$, aut fecundum Hefychium, xepa/r«s , comutus quidem expo- 
nitur : fedpoftea hoc nomeninterdum quandam iufe&i fpeciem defi- infcBi^e- 
gnat,quarfecundum Phifiologos,inoleagignitur,deinde in ficupa- mis> . 
rereperhibetur,dequaTheophraftus vbertimegit. Aliquandoex fententia Scholia- L.^dehife 
B ftisAriftophanis,CeraftestaquamGeruiepithetonvrurpatur,cumhoc animalmagnis . */^/ # c \t> 
cornibnsinfignitumfit. Ampliusapud Hefychium legitur. Kspa/sx nofx^n^ dXim y 
mtepMKi «^oc o<peo>s, xai xipcwa, i%uv. Quareexhis verbisHefychijcoIligerc^j Cometafee 
opottetjpradi&o nomine,fignificari quandam cometoe fpeciem ,quam etiam Plinius &**• 
Ceratiam a cornu appellauit,deinde pifcatorem,vel pifcis quamdam fpeciem>item bel- Pife/s fpe- 
Iicofum,necn©nfcrpentisfpeciem,&quodcumqjcornibuseftpraeditum. Pr^terea Ce- fies. 
raftes Paufania»pater nuncupatus fuiffe perhibetur, necnon iuuenis ille Comates 3 vel Ccraftes 
cincinnatus,qui olim ab hCro ir* cauata arbore inclufus fuit,& per fpatium annuum ab mmenpro- 
apibus nutritus,dequo cecinitTheocritus hunc in modum. priuviri. 

Iton Ceraftem> quem olim nutriuit ea> qua Taurum habuit patrem. idyli. 2 o. 

TandemCeraftse apud Salaminos quidam boues a magnitudine cornuufuerunt nun- 
cupati: nam olim in quodam Infula; Cypri oppido Amathuntedi&o, cum Incolasfupra 
aram Iouis , trita confuetudine, aduenas facrificarent . Venus hormn crudelitatt^» 
la>fa> nefedes proprias dcferere cogeretur, illos in boues vertit; quorum meminit Oui- 
C diusdumcecinit. 

Atq,- illos gemino quondam quibus afpera cornu L,io.meta 

Frons erat> vnde etiam nomen traxere Ccrafta. 
Quocirca Tritonius in Mythologia hue refpiciens dicebar. Jguidverbdepopulis ilVtsdi- 
cendum> quos Ceraftas vocant? qui tantum abeft> vthofpites benigne, ac liberaliter traela- 
rentyVtillosetiamcrudelijfimecadentesin ara immolarent. Quamobrem nonnulli fcri- 
ptismandaruntCypriincolastanquamcornibusinfignes Ceraftas cognominatos,& PopuliCe- 
Infulamquoq; Ceraftiam nominatamfuiffe. NihilominusXenagoras Infulam hanc raft* nun- 
potiusafituquamacornibusIncol.arum,Ceraftiamvocatamfuilfearbitratur:quando- cupati, 
quidem hsec promontorijs percurrentibus, veluti infeftis, & manifeftis cormbus aifur- 
gat. Immo, ad mentem Plinij, Ceraftae dicuntur etiam Inful^quK fecus Arabise latus 
prope Syencm in fine Aethiopia: fitam, confpiciuntur. 



D 



SYNONYMA; ET ETYMVM. 

ATM hanc ferpentis fpeciem Graseos imitati Ceraftem appellarunt. 
lllisenimdicitur *«pas">7C wrorQ xtpaTo^ nimirumacornu,quiahoc 
animal, ritu cochlearum, duas in fronte eminentias habeat , fed foli- 
diores,&robuftiores,non autem arietum comibus fimiles, vtper*- 
peram voluitlfidorus. HorumCeraftiseornuum meminit etiam Ni- L.li.Orig 
canderin Theriacis, quando cecinit. 
Nec pare conftmiUs forma fit vbiq; dracones 
Gernere> nam gignit noftra hac Europa minores. 
Tum qui ntolle fupra pretendunt cornua guttur> 
Et quodam candore rnieant. 
Itaq^vocabulumfCeraftesJin vtroq; genere,fcilicettam in mafculino,quam in .femini- 
ooinQectitur : propterea canebat Lucanus. 

P 2 ~— L yhi- 




> 171 Vlyffis Aldrouandi 

' ""■' "1 LibycamembranACerafl& g 

Eealibi. 

—Jj>ina£vagitorquenteCeraJ?a. 

L< 2,t. 54. P r *tercaBeUoniusin obferuationibus animaduertir,quod AriitoteleshocSerpentis 

genuscolubrum Thebanum nuncupauit. Munfterusvero in Dic.ioniariotrilingui 

tradit. Schephiphon effe nomcn Ceraftis apud Hebrxos. Aliter ArabicediciturCc- 

Symnima, rufti,& apud Syluaticum Ceruftcs Alberto, & Olao Magno Criftalis, Ceraftis nominc 

Cerafiisex ™ Criftaiim, deprauato. Immo non folum Criftalim, fed Ceriftalim, Sirtalim , &Tri- 

dlberto. fcalim in fcr ipus Alberti Synonima Ceraftis efle opinarour . Et licet Gefnerus Crifta- 

lim Dryinum poffe effc dubitet : nihilominus fymptomata ab Authoribus aflignata.,,, 

quae Ceraftis, & Criftalis morfum concomitantur , eadem effe liquido conftat.Dc hoc 

etiam fcribit Ardoynus fub nomine/reriftali,additq; de hoc nihil pcculiareab Autho- 

Trijtalis, ribusfcribi. Auicennas quoq^Tieminit Criftalis Serpentis, quamuis in quibufdam ali/s 

& Trifc*. codicibus Trifcalis IegatunNicolaus tamen Leoniccnus lcgit Sirtahm; cui eadcm mor- 

lis 9 fa fig na * q u 9 Cerafti , affignat . Idcireo Leonicenus eandem fpeciem Scrpcntis cum 

Ccraftecffe opinacur. Italis vocatur Cerafte a Gallis VneCcrafte,OnSerpcntcornu> $ 
Gcrmanis Ein Gehi jrnte Schlang. 



i 




GENVS.ETDIFFERENTIA 

■■ . -. , ■ . . . 

MN E S fereauthores tam Greri,quam Latini haneFcram adfpeciem 
vipere. referunt. Albertus tamen inter afpides cornutasrecenferC^ 
videtur.Reliqui Arabes hanc fpeciem anguium fukgenere afpidum 
comprehendunt . At Paulus /.gineta de afpidc , & Cerafte tanquam 

Dtofpecies jPiiiiiilff defpecie fimiii in vno,&eodem capite verba fecit . Nicandcr duo 
fccnndum Ceraftum genera conftituere videtur,quando deillis canithuncin 

Nuandru. modum. 

■ ■ fed quatuory aut duoprofert 

Cornua,cummutilavideaturviperafronte a 
Nicandri interpreces affirmant quoddam Ceraftis genusmutilum,& imperfcc.um vo- 
catum aflignari , aut quia cornibus careat , aut fi illa habeat , non ita pateant : hec do- 
t 1 cap.de & r i na averitate prorfus aliena non videturjcfi Auiccnnasfcripferit,Ceraftisquod^v 
C rafh» damgenuselTequodcurtUj&recuruutndiciturvclquiacornuabreuioraproferacvel 
quiadeciderint. Immomaxillas,incomparationead alios,grandioreshabet&pro- 
pterea , zi aiiorum differentiam , Ceraftis maxillaris appellatur. Nifi voluerit intclli. 
eereillam viperaefpeciemin Illyrio nafcentem vnico cornu infigncm,capitetanaen 
latiore,&comprefTioreeadem fymptomata morfu,quas vipera,afferentem. 
Lib±dc^ HancProfper Alpinusfcribebat abi€gyptijsfuaetheriaca?imponi,&lingua vcrna- , 
Med. Ae* cula vocariThair, voce nonlonge abfimilia0«p. Quam Serpentis fpeciem forteab 
Lp* t Ammodyte, fcilicet vipera cornuta illyrica non difcrepare obferuabimus. Albertus 

lib. 2 <% de Magnus deduobus Serpentibus cornutis, nempe, de Cerafte, & Ceriftali,tanquam di- 
Anim. 

Cerifialis 

eiitis memi prprfusCeriftalis mentionem fecerunr . Semerion vcrojquem fecutuseft Albcrtus 

nerit. deCerifta li tantfim fermonem habens,Ceraftis penitus non meminit:hinc errandi an- 

fam accepit Albertus, cum apud Plinium, &Solinum conditiones Ceraftis ltgerit , & 

poftea feorfum apud Semerionem,naturamCeriftaIisobfcruauerit. Tandeni exHe- 

Serpentes r odoto,circd Thebas v£gyptias,facriSerpentes,hominibus nihil nbxjjpufillocorpore 

kominibuf binifqjcornibus praediti efle perhibentur, quosmortuos in Iouis aede fepeliunt :huic 

invoxij'. v- enim Deo facros eife prxdicant. Verumcum omni prorfus venenocareant non vidcn- 

ki. tur Ceraftis naturam animalis perniciofiffimi participare . In praefentia duas Ceraftis 

* iconrs exhibemus,primain adGreuiuimentem , fecundam a viuo Cerafte delineatam 

adSercniftimum 1 lctiun«magnum Dlicem ex Libya delato;dequa fortcfpccieloan- 

ncsFauconer us Anglus in quadam epiftola ad Gefnerum harc habet . AUati fueruttt ex 

Caira 




Hift- Serp. Sc Brac. Liber I* 171 

k Catro ues Serpentes adnobilem quemdam venetumi qut diligentijfimc in vitro magno , & Epifiola 
^renaprope focum feruabantur . Tres numero erant , quorumvnus ferme erat triplo rcli- fauconeri 
frtis maior,ifj,famina, qu& tum forte quatuor,aut quing, oua in ipfa arena edidit magnitu- aa Gefne- 
dinefere oui columbini ; longitndo erat trium pedum craffttudofere bracchij • eaput duos di- rum de an- 
gitos latum, id% compreffum. Oculorumpupilla nigra , reliqua parte alba ex quorum cilijs guibus cor~ 
r vtrimq;prominebant corniculaduo hretfia non carnea , vt in quibufdam alqs,fedvefe cor- nutis» 
nea. Collo eratpro magnitudine corporis tenuijfimo, &fatis longo. Totusparte fuperiore te* 
&useratfqua*niscinereis,fupremafquamarumparte nigricantibus,cauda inextremo ex- 
tenuata, drfubfufea. Alifsduabus eadlm eratforma, nifiquodcornua adhuc non extabant. 
Dixerunt filios ejfe illius maioris:h.^^nns Fauconerus.Cenfuit Gefnerus hos Serpen- 
tesfuiffe Ceraftes , cuius opinionem defcriptioncs ex varijs , & probatis Authoribus 
in campum alferendas facile confumare poterunt. 




FORMA. ET DESCRIPTIO 

, 
[OLINVS agensdeSerpentibus,Ceraftismeminit,huneq;quataor jnPelyphi, 
1 coraibus praedicum effe pronunciauit. Albercus verd ab aliorum do- tap.<LQ. 
drina recedens, Cerafti o&o cornua affignauit , huiufq; fpinas carti- 
lagineaseiTe tradidit. Hanc fententiam Bcllonius explodere conatur 
hisverbis. J>uemadmodum autem inter /uthores, qui fefe mutuofe- L.i.obfcr* 
quuntur,pofieriores priorum erroremfufipiunt; ita Albertus,& afrfPri- c. 5 4. 
fcorum verbafecutiperperamfcripferunt, Cerafles oclo cornua habere. Contrarium eninuj 
experti fumas : cum Cerafies habeant bina tubercula , inftar granorum hordci fupra ocklos 
geminaminutacornuaimitantia. Deinde Bellonius dentes viperinis fimiies in Cerafti- °P lmo Be J- 
bus obferuauit^hofqi 3equalcs 3 & non recuruos effe proculic Auicennas . Iramo veluti f on 9 arca 
Scincusjlineisquibufdam punieeis indorfo cranfuerfis diftinguitur.* iia ad mencem cornHaCc - 
BellonijCeraftes variegaiur, & tandem pellis Ctraftis facilccedit: proptcrea Bellomj 7a J ns - 
C pellem ab animali detra&am ftaminc repleuit,&duplo craffior € Fera nacurali coperit. 

Gilliusin AelianumCeraftemconcemplans,viperasaliquomodo,pra!tercornua > & L,p.c.^p. 
coloris arenar affimflaripromulgauit:itaut,cum uon dignofcatur,multi per arcnapro- 
ficifcentesj colore deceptiCeraftem calcantes, vitaspericulum fubeant. Aetius autem Defcriptio 
melius formam Ceraftis exprimere videtur,dumjcribit hune Serpentem cubitalis effc Cerafiisad 
m3gnitudinis,longifIimumver6duorumcubitorum,corporearenaceicoloris,&iuxta ntente Ae- 
caudamdefquamato,habentaniBcapiteduaseminentiascornuarepr^fentantes. Par- il j> 
tibus ventris fquamas ordinequodam digeftas atftibuic : irauc oblique ferpcndo fonum 
ilbiioiimilem edatJd optime expreffitReufnerns in Paradifo poetico his verfibus. 
Cornua pr$tendens immania fronte Ccrafies, 
Dum torquet fpinam fibilat ecce vagus. 
Rectius autem id totum exponit Nicander in Theriacis,dum viperam cum Cerafte eon Coparatio 
fert, vt hac ratione,facilius,& melius ab inuicem diftingui poflint. Quapropter prodi- Cerafiis 
dit viperam cramite re&o ferpere,quoniam breuis , 6: craffa iit j cum Ceraftes fquamis ad vipera. 
D ordine quodam digeftis ornatus,& obliqueincedens,nonfecus,quam nauis veto Afli- 
cano agitaca,a redo tramite declinare cogitur. Sic igitur canit. 
Exifs alter echis ve/ocibus obuia fpinis^ 
ReBo terga ttbi prolixus, tramite ducit, 
Sed medio diffufius hic, fe corpore Voluit 
Cnruum errans per iter rofonantibus afpera fquamis; 
_%ualiter aequoreo longijfima gurgite nauis, 
Jguam <violenter agit, nunc huc, nunc Africus itluc, 
Peliitur, & laterum gemebunda fragorc fuorum 
Extta fulcandas finuose flucluat vndas. 



Cei-a- 



174 



Vlyffis Aidrouandi 

Cenftes Greuibi. 







% Serp.& Drac. Liber I. 175 

ex Lil ya j quiyiliusad SGreniffimumHerruria» Magnum Ducem delatusfuit 



vnacumAmmpdyte. 







NATV 



In Poly- 
ki/t.c.qo* 




Grefusfte- 
xuofus Ce- 
raftis. 



Teperame- 
ittCeraftis 
quale* 



fd. 

Lib.6. 



VlyffisAldrouandi 
NATVRA>ETMORES. 



A R R A T Albertus , cx mentc Solini , id Ccraftibus inditum effe a 
natura, vt homines cornibus petant, quod veritaticonfonum effe non 
videtur:legimusquidem apudSolinum ,talemCeraftibus congeni- 
tam anaturafuiifeaftutiam,vtarenistotammolem corpoream, ex- 
ceptis cornibus , obruant $ quorum motu aues alliciant , quas vermes 
elTeputantesaduolant,&protinusefcacornutorumSerpentumeua- 
dunt .quapropter non iniuria cum Poeta canere licet. 
Grinalem attollunt fquama ftridore Ceraftem 
Bis gemino cornu, quo capit h&c volueres, 
ItemNicanderiureoptimoSerpentem huncdolofum, & infidiatorem appellauit his 
verbis . 

Nunc potes aftutum, infidiatoremq^ Ceraftem F 

Nofcere . 
InfupergreiTum flexuofumCeraftesa natura comparamnt. Idqjindeortum eife narrat 
Cejius 3 quoniam cum hasmotrhoum calcalTet Canobus Menelai gubernator, i&u huius 
interijt. Ideo hoc confpicata Helena,& a?gre ferens 5 fpinam haemorrhoi confregit,vnde 
fa6tum eft, vt hoc Serpentis genus, vna cum Ceraftefpinam confra&am habere, & ob- 
liquo greffuincedereconfpiciatur. Rurfum Bellonius duo a natura hisSerpentibus 
congenita obferuauit,prim6,qu6dviperarumritu,fa2tus viuosedant: fecund6,quod 
inter oraniaferpentum genera, diutiiftmepotu carere poflint. 

Si temperaturam eontemplemur. Ardoynus Ceraftibus temperamentum in excef- 
fu calidum, & maxime venenofum affignat : pra2terquamquod,ex Cardano, ferpentes 
in cauda vngulam,& in fronre cornua habentes immodice ficci,& pernitiofi elTe ferutv 
ttir. Verum, licet Ceraftes peftiferi fint ferpentesj nihilominus Pfy llos populos,vel in- G 
ftindfcu quodam naturali, velob naturalem fympathiam, nonattingunt. Idcirco Pfylli 
volentes hominem qnempiam num fitexfua natione, explorare, inter Ceraftes collo- 
cabant; namq;ab iilis inta&um ex Pfyllorumprogenie dimanare affeuerabant : Hinc 
Pocta quidam ad ld alludens de Atiro aPfyllis progenko fic canebat. 
Atir ferpentes venem fpoliare »ouit, 
Dignofq; tardos incamare y 
^Poftremo cwm Ceraflis prolem explorabat, 
JDe qua dubitabaiur» , 
r>cmumCeraftes,&Elepriasnaturaliterobantipathiamquamd^m a fe inuicem dif- 
fentire dicuntur nifi Volacerranus (referente Aeliano) pro cornuto, hircum Ceraftcm , 
rcddiderit: quadecaufaSerpentes,&Ceraftesj ex Diofcoride elephantiafi mederi 
perhibentur. 

LOCVS 

O N eftin dubium reuocandum Afcicam Ceraftibus redundare.-cum 
fcripferitDiodorusSiculus, locaLibyasmediterraneacumuIisarena- 
rum referta effej ideoq; quo plus vitae neceftarijs carent,eo varijs, ma- 
gnifq, Serpentibus,&ijspraefertim,qLiosCeraftas vocant morfu le- 
thaliiniignes,funtfertiliora. Ferunt hos quondam ferpentes in Ae- 
gyptum tranfmigrantes magnam regionis partem inhabitabilem rcd- 
tr- didiffe. Quamobrem Lucanus de prsedi&a regione loquens canebat hunc m moduro, 
In glaiios iurata manus pro Cafare pugnant 
Dipfttdes» & peragunt ciuilia bella Cerafta. 
Alibi quoq; idem Poeta ad rem fcribebat. 

Aut viuentis adhuc libyca memhrana Cerafte. 
InfuperIojrnn.es etiamBohemus,in librode moribus gentiurn, Ceraftcsm Aftieai, 

f.e- 





HifoSerp. & DracLibcr I* 177 

i fj-equentesgignitradidit;dequaregioneagensBaptiftaMant nusficccciniu 
Jfura y vbiferpentes babitant, vbi regulus intcr 
Mille Ceraftarum < fiabuU immanifjima regnat. 
Pra!tereaBelioniusrecitat,quodinitinereex CairoinMontemSinai^nonfolumvipc- ^ 2 § y^ 
ras^fedetiameopiofosCeraftesconfpicatuseftv Alioquinfilocumpeculiarem huius f j*'$ 4 
fcrpemisinueftigcmuS)ipfelibentcrdegitin vijs,perquas plauftraaguntur,inqHibus 
occultatus obuium quempiam aggtedi,&perimere poffit : quapropter authores non 
immeritohuncferpentcm vafrum,&dolofumnuncuparunu 

SIGNA VENENI CERASTIS; 

lofcoridesvcnena perpendens fcnptum reliquit partem aCeraftibus nb,$ 
pcrcu(famintumcfccre,&puftulisoborientibus duram fieri, ex qua 
poftmodumfaniesmoddnigricansimodo fubpallidaeffluit. Deinde 
paticns vcrtigine correptus , & tenfis gcnitalibus conuulfus obit. 
Praedi&is fignis addit Acluarius alicnatiancm mcntis ^quam idus Ce- s * w ; 
raftis induccrc folct. Quarnobrcm Nicandcr h#c omnia figna his ver- ^- Cer4m 
fibus compfe&itur. /?,>. ex N ; a 

Isfiforte grauem Serpens imprefierit icTum* eandra 

Titfimilis clauo tumor, obfcuraq-, leuantur 
fufiuUy & affliBa., non magnum parte dolorem 
Exagitanty verum trifiis magis inguina tentat* 
Atfy ambos ' poplites labor r & pallente colort 
Exanimis/frafiifqifatifcens viribus ager , 
Confpicitur, ter, trefo dies fuperum aethwa cernit % 
C JRaroq; conceptam fugit hoc ex vulntre mortem. 

Quare cx dodrina huius authoriscolligedum eft r pr^ter narratafignsa,duritiem quam- 
daminftar capitis clauUinloco affc&o oboriri,qua*nonaKaliacaufa,nifiimalitia 
venenipartem indurantis,prouenire poteft. Ideoq; Auicennas , & eius Affeclaj, per 
tumorem clauo fimilem , dolorem partis affe&aeinftar pun&urae acus , vel claui expo- 
fuerunuquam fententiamnullomodo ample&i debemus : proptereaquod,neqj,Diof- 
corides,neq;j£cius huiusfymptomatis mentionem fecerunt., Nicander autem intelli- Duritia\ i- 
gerevoluitnon doloremfedduritiamcapiti clauorum fimilem , q.us i&um Ccraftis elumcera- 
fempcrconcomitatur. Dolorvcroinguinum^&poplitisobfcruacusaNicandroyCx jjis cenct- 
magnaneruorum contra&ioneortum ducit ► Mentis, autem alienatio vifus hebetu- mitans. 
do, &labiorum inflatioexcopiofis. dimanat humiditatibus , quas iiquata: per totam 
cerebri regionem difeminantur. Genitalistandem eredionem , & aliorura neruorum g e ijq Ua ac 
contradionemmalitiacalorismirumin modumexficcantisgenerat. Caufapuftula- ddmtia k 
rum, & colori&liuidi totiusccrporisexgeneralido£fcrina Serpeneum elicienda eft. Adi q UaC aufiLj 
D finem ex ^tiojeademaccidentiainmorfuCeraftis^quaeinmorfuvipers^fcdfsuiora^ di manent% 
& vehementioracontingunu 



VENE- 



I7< 



Vlyffis Aldrouandi 



tike. 




Simplicid 

medicame* 

ta morfui 

Cerdfiis e& 

ferentid» 



Accipitres 
valent ad 
morsu Ce- 
rafiis. 
Liky.dc^ 
Anim.Cifi 

vfilli cjua 
rdtione fa- 
ttent fhu- 
ciitma Ce- 
rafiihus, 
Loco cito 



Cetdfies 
6tr Crma- 
lis hicius 



VENENI CERASTIS 
MEDELA. 

VM Diofcoridesvirus^eraftisvenenoBafilifci fimile exiftimaucrit- 
prsecifionem membri a Cerafte percuififtatirn.achirurgo faciendam 
eflfeprobauit: nam qui difert hoc pra3fidium,exeiufdemauthorisfen- 
tentia,proculdubio argrotanti Iethum affert.Alioquin partem demor- 
famillicofcarificandams&ferrocandentiinw-ead^mefTeafleuerant^ 
cufopinioniPaulus ^gineta,& Acluarius adftipuiantur . Non funt 
pmerea omittenda multa fimplicia medicamenta,qua?huic vulneri non vulgarem 
oper» afferre poffunt. EtenimPorta plantas fquamis refertas morfibus animalium 
fquamoforum mirum inmodumopitulari pronunciabat . Ideoq^pix ex arbore picea ^ 
ftillans,admentemDiofcoridis,Ceraftum i&ibuscumfalc illinicur. Itemeedriafcum ** 
faleimpofira commendatur. Celfus farinam hordeaceam,necnon rutaraexaceto 
cocT:am,&nepetameumfale,&melle r^rmixtam pra?ftoelTe arbitratur . Immofter- 
cuscaprilumcumaceto co&um ,&partifauciaumponenduni rudicat : deindc afpho- 
dellumarefa&um, magnitudine segyptiae faba?, cum modico rutas bis. patienti exhibet: 
itent trifolium, mentaftrum, & panacem c»m aceto* necnon caffiam a coftum 3 & cin« 
naiBomum in potione praefcribit» 

Plinius picecum polenta quandoqj vtltur, interdum Caftoris teftibus cum pana- 
£e,&rutamvinopatientimedetur. Quandoqjfemine ammeosad pondus drachma- 
rum duarum cuitt pari portione myrrhar adhibet Auicennas ca;pam cumacetotritam 
parti arfecte;applicat,interdum fefamum laudat : imm6 femen raphani,vel caftoreum, 
vel calamenthumcampeftre cum vino, tanquam prefidium mirabile cxtollit. In hoc 
cafunonfuiitfpernendiaccipitresrfiquidem Diodorus Siculus fcripfithasauesab^gy- 
ptijscoli 3 quoniamadScorpiones,&Ceraftes expugnandos,&delendosprofint. De- 
muroCallias(referente.£liano)inhiftoria > quam confcripfitdeSyracufano Agatho- 
cle,& homines, & beftias peftifero Ceraftis i&u perimi a{fcruit,nifi vir Libycus natio- 
ne Pfyllus ^d fanandum morfum accelferit.Hic fiue accerficus,fiue fortuito adueniens, 
& patientem dolore afrMatum inuenerit , fola faliua dolorem mitigat : fin a?grum ve- 
hemenridolore vexatum, &quafi exanimem compcrerit, illico haiiita aqua ,osfuum 
primoeolluit, poftmodumeaminpoculum proie&amfaucio ftatim propinat. Atii 
venefica visin patientem mirandumin modum fauiiat.-tunc Pfyllusa?grotanti nudo 
nudus accumbit, &proprio eorpore venenofivigoiem frangcns , patientem Iibe- 
rat. Propterealegiturapud^lianum quod quando virumLibycum adulterij vxoris 
fufpitio inua dit , infantem recenter natum in dolio Ceraftarum pleno locat , cuius iri- 
fantis aCeraftibusintadifelegitimumpatreraeife arbitratur. 

EPITHETA- 

O CVS natalis occafionem dedit Poetis Ceraftem nuncupandiLi- H 
bycum quandoquidem,vt fuperius fuic annotatUm,in Africa hoc Ser- 
pentis'genus libentiifime ftabulatur. Statius Ceraftem appellauit 
crinalemjquoniam poeta? crines Furiarum Infernalium angues cornu- 
toselTefabulatifuntLucanus aliquandoCeraftemvagum nuncupa- 
uit, quoniamoblique,feu inftarlitterx.S.curuus gradiatur.ideonon 
eft mirandum , fi a Nicandro in Theriacis ezchio7rXa.i>h ,nempe oblique incedens no- 
minetur.Deinde anhellans, aftutus, & infidiatcr eft appellatus: proptereaquod vafra- 
mentis plenus in femitis delitefcens,tranfeuntes muadat: non immerito igitur Wican- 
der 7ii$d$m <&Ac>W&indigitauh\ 




ALLE- 



Hift.Serp.& Drae. Lib»I* 179 




ALLEGORICA ET MORALIA- 

A VR E T VS inSylua allegoriarum meditans improbos,& malignos 
| CeEaftummores ,retu!it hQc.Serpeutum genere, defignari illos , qui 
nirnia fretipoteftate,alios perterrefaciunt . Vndeinfaeris Biblijs le- 
gitur.Z)^» Coluber in viaCerafles in femita mordens vngulas equi.vt ca- 
dataftenfor eius retrb . Propterea Ceraftes Antichri 11 um etiam figni- 
ficarepoteritjquiChrifti fideles,morfu peftifera? praedicationis, & 
cornibus poteftatis armatus, adorietur. Quinimo Diabolus, & lpfe, ratione morum, 
Cerafti aflimilatur :namfiSerpenshicfabulo occultatus,&cornibus fupra arenam 
cminentibus , aues alliciendo eas decipit : pari ratione Diabolus ab omni perfe&io- 
neabhorrens , cornu tentamenti, viros iuftos inuadens, blanda te&us fpecie , defrau- 
B dat. AmpliusfimoniacusperbellenaturamhuiusSerpentis semulatur : namqj fiCe- 
raftes obliquo greffu fuum peragit iterjitem fimoniaci vias indireclas calcantes, digni- 
tatespetunt . DeindefiCeraftesmolecorporis arenis tecta ,cornibus tantummodo 
dete&is , aues inefcat : ita fimoniaci, occultata omni feueritate , casteros ad ferehdam 
opemalliciunt,fedcum honorem defideratum fuerintaffectiti,aIiosinftarCeraftis, 
opprimunt. Quamobrem Ripa,iuftis de caufis, ad.exprimendam Simpnias iconem de- 
lineauit iuuenem ,qusefiniftra manu Ceraftem ftringit . Ex altera parte ad mentem 
Laureti infylua Allegoriarum Ceraftes pro Iudiceprudente,&potenteinteIIigipo- 
teft : imm6 pro Chrifto, qui nouiifimo die, ad reos condemnandos, maximo,& repen- 
tino horrore accedet. 



In.Genesx. 
4?. 

dntichri" 
ftusperCc 
raflem Ji- 
gnificawr* 



SimsnUJt- 
mulacrum* 



~ 




vsvs inmedicina: 

X cornu Ceraftis vtilitatem incredibilem ad pr^dendum venenum , • 1 j 
hominesrecepturose(fe,multiaffirmant.EtenimpromulgauitGre- / - 2 * ^-^ 
uinus fe intellexiffe cornu Ceraftis^ prsefente vipera, aut napello, aut VeiieHhC ' L 
felle Pardi, exudare. Id Petrus, de Abano , quem Conciliatorem vo- 
cant,inlibrodevenenisatteftatur: quandoquidcm monimentis man- 
dauitacornibusCeraftum,prjefente veneno^ fudorem emitti :quo- 

circa Principes his cornibus in menfa vtuntur,& manubria gladiorum ex his fabrefieri 

curant. 

DEHiEMORRHOO Cap-V^ 
JE Q_V IVOCA: 

VPLICI ratione moti,hiftoria>Ceraftis illam Hsemorrhoi adiun-. 
gere neceflariumeffeduximus:primum quoniam hicSerpens inftar 
Ceraftis, quibufdam cornuumrudimentis coronatus incedit: deinde 
quoniam obliquum Ceraftis grelfum apprime asmulatur , itaut ratio- 
nc inceflus a fe inuicem diftingui minime queant . Itaq,- Serpentis hu- 
ius nomen asquiuocationem effugere non potuit : quandoquidem Ci H<smor- 
appellatur hsemorrhois, & hsemorrhous : primitus dtfjtoppotg nempe husmorrhois , apud rhois in 
Gra^coSjfanguiniserfufionepaulatimfaclamfignificatja verbogra?co dtftoppoica fan- quo dijfe- 
guinem fando. Hacdecaufa hoceodem vocabuloa medicis Graecis dtfzoppotg illud ratabha— 
<*enus venarum fedis defignatur , a quibus identidem referatis earum onficijs fanguis morrhoo. 
effluit. Pariter ttifz.oppoo<; , & contta&e atfcoppnt; j nimirum hemorrhous , fiue hemor- 
rhusnonfolumindicat illudSerpentis genusjdequo in praefentia diiTeritur s verum 
<auoqimulierem,qu3Bmenftruasfiuxionespatiturc 

SYNO 





■Kp. ther- 



iSo <- VlyffisAldrouandi 

i E 

SYNONYUA. ET ETYMVM^ 

^MORRHOVM LatiniGra?eos,vt folent,imitati,huncSerpen- 
tem indigitarunt. Nam a/,aopp'o/$ o'<p/s apud Euftathium legitur :cum 
tamen apudaliosauthores^aVopp^ooso' pro mare Serpentehuius ge- 
neris, & dipoppon; » profaemina vfurpetur : deriuant nonnullihocno- 
men a?7-o t* a/yU aT os> ne nipe a fanguinejcum Textor,& Volaterranus 
hunc Serpencem partim nigro, partim fanguineo colore refertum eflc 
fcripferint. VerumSatiuserit,admentemGaleni,etymologiam deducere dnowat- 
Memorhei f/,a.7o$ i fcilicetafanguine,&averbop%« ; nempe fluo.cum folo huius Serpentis icliu, 
tiymtim* fanguis ab omnibus eorporis meatibus effluat: fcribebat igitur Galenus in libro de the- 
riaca ad Pifoncm, quodhaemorrhous., & haemorthois , fuis nominibus ,fimilem homi* 
nibus perniciem afferunt jquandoquidem faucijab hoc ferpente, fanguinem peros,' 
nares,& deniqj per omnes porros corporis effundentes intereunt, Idcirco non fuit hoc * 
ign otum Lucano, qui meditans naturam huius ferpentis a fanguine profluente nomen 
inuenientis, ficcanebat. 

4t nen flare fuum miferis pajfuta cruorem 
Squamigeros ingens hamorrhois exflicat orbes 
Reufnerus quoq; in Paradifo Poetico Lucan um acmulatus fic canit, 
Squamigeros ingens hamorrhois explicat orbes 
Laferit hac y toto corfore fanguis abit, 
Hinc Georgius Pi&orius contempians Tullum iuuencm ab haunorrhoo percuflum ee- 
cinit hunc in modum. 

Jmprejftt dentes hamorrhois afpera Tulh 
Magnanimo, fluxu fanguinis, & fcrijt. 
Prseterca hic ferpens apud Ifidorum afpis haemorchois, apud Arnoldum, Afrodius,apud 
Syluaticum Afudius,& apud Auicennam Afudius, & Sabrin nominatnr: fiquidem hic ® 
Z.qfen.6. autrlor ver b a faciens de Scrpentibus, quorum i<5cu,fanguisab omnibus corporisparti- 
trac~l.\.c*. busdimanat, ibi Afudium, & Sabrin memorat) omniaq, recenfetfymptomata, qua: ia 
3 6 • rnorfu hsemorrhoi contingere folent. 

Infuper hic Serpens Alberto Alfordius vocatur: immo tribus diuerfis nominibus ip : 

suc5prehenderevidetur,d»primude Alfordio deindedehaemorrhoo 3 &demfidcSabri 

fermonemhabeti cumhaec vnius,&eiufdemSerpentis Synonyma effe non ammaduer- 

Alfirditts teret; quoniamtantummodointcrhaecnomina non autem inter naturas horum ani- 

ftrpesafud malium differentia aifignanda eft : quamobrem in progrcflu fermonis, exi&ibus ho- 

Albertum. rU mSerpentumeademprodirefymptomata recitat ,quaeinmorfu haemorrhoi obfer- 

uantur. Rediusigitur fcripfitAuicennasjquihafmorrhoum filentio^nuoluens , Afu- 

diumtantura,fiueSabrinnominauit. Caeterum Olaus MagnusabAlberto deceptus 

treshuiusSerpentis fpecies enumerauit» dum prima frontedeSabri dhTeruit, cuius 

icluomnesrecludiveaasaiTeruitj&paulo poft addidit Serpentem effe haemorrhoum 

■ ., >> nuncupatum,cuiusmorfuhomo pcrcuffus,fanguinisfluxuperit,&tan<lemcapitc-» 

pr tus ^^ uent j mem init Alfordij fimilemSabri naturam participantis . Quapropter 

/erpesqua- cx v erl>isOlaiMagni haec nomina vnius 3 & eiufdcm Serpentis effe fynonyma colli— r| 

gendumeft. 




FQfc- 



A 



HifLSerp.& Drac.Liber I* 
FORMA, ETDESCRIPTIO- 



i8i 




Creffus h<e 

moyrhoi 

qr/aiis, 



ARVVM ferpghtem ha?morrhoum ,&in gencre vipcrarum efle Jik 
uerauir Aelianuss quoniamforte viuos fxtus , ritu viperarum , edere 
crediderit. Poftmodum addiditpedis longitudinem ada?quare , habi- 
tumcorporisacapitein cenuitatem procedere,colore partim flam- 
meo, partimnigro infignitum,caputtanquam quibufdam cornibus 
inhorrefcere, lenco greftu ferpere,obliqua ,& non rc&a via proficifci, 
gradiendoq; lcnem quemdam ftrepitumedere,qua»omnia exNicandroin Theri3cis 
defumpta effe videntur : vbi infrafcriptis verfibus in latinum fermonem tranflatis, hu- 
ius Fera defcriptionem fic aflignat. 

Vnum longa pedem, totoq;gracillima traclu, 
B Ignea quandoq; efi, quandoq; e/i candidaforma; 

ConfiricJumq; fatis collum, & tenuifyma cauda. 
Binafuper gelidos oculos frons cornua profert 
Splendenium quadam radioyum albentia luce, 
Sylue(ires,vt apes populatficefq; locufta* 
Infuper horribiie, ac afprum caput, horret, & inftar 
Ipfius obliqua fua paruula terga Cerafta 
Claudicat, ex medio videas appellere dorfb 
Paruum nauigium terit imam lubrica. terram 
Aluus, & haud alio tacite trahit ilia motu, 
Ac per arundineum fi tranfeat illa grabatum. 
Quamobrem cseteri Authores fententise Nicandri adherentes , non folum huic ferpen- 
t! longitudinem, &latitudinem viperaminoreni ,fed etiara oeulos igneos , & locuihe 
fimiiesaffignarunt. Idem Aetius,& Auicennas atteftantur . Immd^addit Auieennas 
C dorfumraultisnotisalbisj&nigris variegatumeflej&collum, in comparatione advi- 
peram, effe anguftum, & caudam tenuiorem, & dentes equales ei ineffe. 

Deindehic Serpens fquamis itaficeiseftmunitus,vt proficifcens ftrcpitum fono 
arundinum vento concunarum fimilemedat. Quare vnacumParco poftumusarnt- t.io.c.tS 
marehunc SerpentemeffecorporepuuTlo,ardcntibusigneo quodam fulgoreocuhs, 
cutefplendidiffima ,dorfomultisnotis nigris,&albismaculato ,eeruice angufta , & 
cauda pretenuicum corniculisfupra oculos,& tandem oblicjue inftar Ceraftis rcptac, 
QuibusomnibusMatthiolusinDiofcoridem adftipulatur . Quidam,ex Hernjolao; l.6, c.$q. 
huicSerpenti ruffos attribuunt ped^s, quibus obliquo incedit tramite Jed perpcrani, 
quandoquide hasmorrhous omni prprfus pede caret vr in fequenri figura licet intueri. 

NATYRA- 

; OC Serpentis genus id fibianatura comparaffe i£!ianus rctulit, vt, in 
motu , admedum fcgne, & pigrum fit. In greftu aucem marem , a fe- 
mina dignofci tradit JEtius 5 non ratione tardi motus , vel fymptoma- Animalpi- 
tumjquaejobmorfumjpatientesvexantsfedquoniafajmina infernc gru, drf- 
grefTumcircacaudamfirmatjcum masventri tantummodo innita- gne. 
tur, &collumfcrpendo extendat. Alioquin naturaiiterincedir, non 
fecus,ac nauis mare fulcans: cum reptet more vnd«,quas affurgit, & depi imitur : fiqui- Iticeffus 
demh^morrhousanteriorempartemattollitjcum pofterior eft depreffa , & viciflim. huius fr 
Qua de re Nicander , ad exprimendumhaturalemhuius Feremotum nauigij vocabulo. fentisqua- 
vfus eft: veluti in recitatis verfibus eft legendum. lh. 

Eodem enim modo millepedes,& alijhortorum vermes, quafi eflent elumbes , re- 
ptarevidcntur:quoniampartemanterioremprotrudunt,ventrem in terra firmant,& Caufaohli- 
deinde etiam pofteriora trahunt . Caufam autem obliqui inceffus hemorrhoi,non- quigrefsus 
nuiH attribuunt Canobo Menelai gubernatori, quiin^gypto , Thonide regnaate , in huius fir- 

Q, hanc pentis. 




rjioi ad mm« 
ssmTaiei- 



TdbuLv 

,nar?d!io. 



Hifi>Serp.5c Drac Liber I. 183 

A hane Feram incidififeferturjvndeHeiena j vi huius vcneni intellec1:a,Serpentis fpinam 
conf i egic,& pharmacumexemilTedicitur (perpharmacum cnim Grasci &venenum>& 
medicamcntum intelligunt )inquem vero vfum , yfclianusfeignorareafleuerat. Ni- 
candri vero fententia fuitabHclenairata fpinamhuius beftiseconfra&am^non autem 
in gratiam alicuiuspharraaci exemptamfuiiTe. Quamuis fpondylos Serpentumin- 
terdum aduri,& aduftos elephantiafi,& lepras medetimanifeftum fit.Vcrfus autem Ni- 
candri i\\ latinum fermonem translati funt tales. 

^uondam animofa Helenacygni Iouis inclyta proles, 

Euerfa rediens T roia ( nift vana vetuflas ) 

Huic indignata efigeneri^ pharias vt adoras 

Venit, & aduerfi declinans flamina venti, 

Tlucliuagam fiatuit iuxta Nili oflia clajfem. 

Nam% vbi Nauclerus fefeffumforte Canohus 

Sterneret, & bibulisfufus dormiret arenis % 
g Lafa venenofos hamorrhois impulit itfus» 

llUtamfr tulit tethali dente quietem. 

Vrotinusouipar&cernens idfilia Leda* 

Gpprejf* medium Serpentiferuida dorfum 

Jnfregit, trita% excujftt vinculafpina 

Stuafragili iltiusjic dempt4 e corporefugk, 

EtgracileshamorrhoK obliquij { Cerafia 

Ex hoc clauda tradunt iamfoli tempore membra. 
Ex quibus vcrfibus eliciendum efthanc fabulam ita k(e habere. Cum Menelaus,poft 
vaftationemTroia»,&Helenarecuperat3,in Graecia reuerteretur,vi Aquilonaris ven- 
ti tempeftateoborta,ad Niliquoddam oftium a Patrono nauis tunc Canobum nun- 
cupatum appulit. ItaqjCanobus cum in arena Thonidcdidta, quia tunc Aegyptijs 
Thonis imperaret, vires reficere vellet, pede hsemorrhoum calcans, ab eoq^ demorfus 
interijt .HincHelenaincredibilima2rore,ob virihuius interitum afrlirfhta, accurrens 
C tanto impetu haemorrhoi dorfum calcauic, vt inde huius Serpentis, & Ceraftis fpecies 
oblique&claudicans reptauerit . Huius fabellae nemo Prifcorum meminic , praeter 
Aelianum, qui omnia ex Nicandro defumpfit. Immo apud eundem Nicandrum Ron- 
fardus quoq; hanc fabulam legiffc videtur dum iic cecinit. iksfahtL 

Non debuijfes, Helena.pedibus illos calcans 

Renes conquafare,fidperderepro. lem . - 
AdfinemArdoinuscontemplans naturamhuiusvenenofi anguis,ipfam effeinexccf- 
fucalidamiudicauitjcum huiusi&u orificia venarum &meatus totius corporisiam 
facileaperiantur vtindefanguisvelutifudor egrediatur. 

L O C V S. 

I VNC Serpentem in arenis ^gyptijs libenter diuagari inde colligi- 
tur,quoniamCehusRUodiginus monimentis mandauit,quod Has- -. , , « 
morrhous ideo ThoniusaNicandro fuit cognominatus , quia locis ' ■ ' 
asgyptijs, quibus olim imperauitThonis,fummopere deledaretur. H : c ^ n ^" 
Immo in regionibus etiam Indicis verfari noncffe abfurdum opina- Z> 

mur : cum Diodorus SiculuS fcriptum reliquerit , in co tradu India», , • >„■ r-, 

. _ r . * ■ r filtiS CilCtUS 

qu6 Alexander Porum perfequcns, exercitum traiecerat, magnamvim oerpentum 
{hbulari,quicum eflfentparui, variecatetamen corporii diftingirebancunecenim alij 
ssrcisvirgisfpecieerantconfimiles^alij denfam,& hirfutam criftam arrigebanc,&talis 
cracillorumvismorfus, vt percuffis citiffimam necem arterrent. Verum fi aliqui e- 
tiam leuiter laedebantur, grauiffimo torquebatur dolore , & a toto corpore fanguineus Lib.g.dc-j 
quidam fudor diraanabat. Quapropcer fi huiufmodi Serpentes non eranc haemorrhoi, Anim.c.^i 
ijs tamen congeneres eflfe credebancur . Atfi particularem huius Serpentis; fedem in- 
ueftigemus: lcribebat Aelianus faxorum cauemas ab hac Serpentum fpccie sumopere 
dili<?i,quod aNicandro proculdubio defumpfit,qui in Theriacis de peculiari loco hse- 
morrhoihosprotuiitverfus,quiIatinofermoneficfonant« Q % Cui 



^Mis mc - 
ininmt; hu 




G 



Vlyffis Aldrouandi 

Cui nofcendafit hif ferpens htmorrhois, audh 
Eimofas colit illa petrasfibiq; afipera tee~ia> 
Et modice pendens facit> infexumq; fuhile, 

SIGNA VENEN& 

Sfc^^SM^ ALENVS inlibrodcThcrigcaadpifoncmpercuffosadh^morrheo 
Stgna 4II4 Sfc^pS&ffi in hoc horrendurn fymptoma incidere pronunciauit : quod fanguis 
U a Galene Wi^^^W ab omnibus corporis partibus tanquam pluuia flucrc videatur, Id po 
L h ®\^^I^E fteaclegantercxprcfTumfuitaLucanQhisvctfibUS» 
Ug.phar* 88^ggl!|| Jmprejftt dentes hworrhois afipera Tulk 

* ' Magnanimo iuueni, mirajoHqi Catonis, 

Ytq;folet taxiter totis fe ejfundere fignis 
Corjfci/ prejfura croci :fic omnia membra 
Emifere fimul rutilum pro fanguine virus, 
Sanguis erant lacrym^ qufcumq; foramina nouiu 
Humor, ab ijs largus mayat cruor, ora redundan/i 
Et patuU naresyfudorrubet, omnia plenis 
Membra fluunt venis,totum efipro vulnere corpus, 
Uh9.de 4 Deindc Aelianus prgdicto fymptomati alia ma^is pcculiaria addit figna : nimirum 
mm^.Ai. quod punftus cyaneicolaris in vu>ere oritur, patiens ftomachi dolorc corripitur, de- 
indeoculorumcaliginedetinetur, &fiqu2efintincofporepatientis cicatrices recru- 
«Jefcunt^ que; omnia a Nicandro defumpta efle vidcntur quQniara in theriacis {ic canic, 
' trotinus horrendos, vbi mordens intulit i4ffts t 
Decolor accurrit fpecies, qufdamq; nigredo 
4nxia corda dolent-, gelid.efitis ingruit v»d§* 
£uin & fiknguinei prima fub noBe fiuorcs 
Jpfis profiliunt e nartbus, auribus, ore t 
Yeftcaq;fimul, qu&funt in corpore plagf 
Rumpuntur, quadamq; cutis fuligine marceti 
Ergo caue, in primifq; fitum nefiemfna virus 
Jnuomat : ktc quoniam, dirQ quem prefferit OU 
Jgnitas querituv gingiuas , aiqiper ipfos 
Erumpens vngues miro fiuit impete fianguis 
Et male olente madent fixdi putredine dentes, 
Quareesverbi$Nicandrielicimus,quQdinter accident/a, quarha;morrhoi morfuiru, 
Concamicansur,prinnVn recenfetur colorle/sparticula?, quaeadnigredinem vergens, 
calorem natiuura labefacl;a.tqm, & a, mala veneni qnalitate fere extin&um arguit. De- 
04 VfvtrU indefeqiiiturdoIorc©rdis 5 nempeventriculi;curn-Prifcios fuperius ftomachi corap- 
culiatiqu4 p^ueriat. Id non fuitignotum Nicandro,4um verba faciens de aconito canebat, 
d&cor not- ' Crafifantnr circum pracordia fiumwa grauiq^ 

mwatur, Erroje infeftant morfus in corde molefios, „ 

Oreq\ventricuii pariunt fublata patenti x 
jQupd cor x ventriculi quidam ceUamq; vocarunt, 
Oritur auwm pra?dicl;us dolor ab exquifito oris ventriculi fenfu ob cseterarum partium 
Cwfa do^ anxietatem. Hocfymptoma,cra(rant;epeftilentia,ob(eruatur s dumvenenata qualitis 
lorisven- pra;dic^a;partifeniimcom.municatur . Quocirca ventriculus miruminmodum labe- 
trifuli. fa^atus fuo fungi mlinere minime poreft \ immo vomitus cxcitatur^ &diarhea , reten- 
tricei n teftinorumfacultatedebilitata,fubfequitur, Item fanguis a cateris partibus 
Cuv saffuis funditur, dum a veneno retentrix membrorum facultas paulatim dilfeluitur , & di0i-^ 
mantt ah patur, Tandem vulneraiaminpatiente qonfolidata recfudefcuntob nimiam veneni 
(tmnihus (iccitatem: quemadmodum,a?ftuiotempore, vrgenteinfiguifjccitate,terramfcindi,& 
partihus* rimasfiencontingit, Idautemeopotiflimum inloco accidit, vbi antea terra difru» 
ptafuit, 

Pr«etcrea alia infinita fucccdunt fytnptomataj vt dif^cultas rcfpirationis, vocii pri- 

UJtiq 



Hifl Serp. & Drac- Liber V 1 8 j 

A uatio, &animideliquiumjqua»&nimia fanguinis euacuatione originem ducere po£ 
funt. Signa veio qua» narrantur ab Auicenna, Alberto, &.Olao magno, dum Afudius, 
fiue Alfodius, &Sibrinmordent,funth'aec. Porricutiseffunduntfanguinem, vomitus 
excitatur, venter fo!uitur,anguli oculorum in tumorem eleuantur, anhelitus impedi- 
tur,vrina dimcilis redditur, dentes cadunt, & tandem incerit aeger . qua? figna a fym- 
ptomatibusmorfuhaemorrhoigenitisdifcrepaKehaudquaqtia videntur. Quamobrem L $ c 
MatthiolusiBCommentarijs adDiofcoridem,expr£edi6lisomnibusconcinnatu quafi 
eptlogumai!ig»at,duminquit. Inmorfu ha*morrhoicolor locipercufli fit cruentus, 
ex quo ab initio nihil, prseter aquofum quoddam, cffluit; ventriculus dolore amcitur: 
deinde fanguis non folum ex foramiuibus morfus, fed etiam ex naribus fluit : fpirandi 
dimeultas fubfequitur, & fi qua» in corpore obdu&as fuerint cicatrkes, recrudefcunr. 
rnmorfufceminze,fcilicctha2raorrh6idis,angulioculorum,&radiccs vnguium fan- siena mor 
guinem fundunt : immo fanguis ab omnibus corporis raeat jbus manat,& tandem den- r us ffiemer _ 
tes,putrefa&isgingiuis,excidunt« roidis. 

B 

medela: 

ORSVS h3emorrhob&dipfadis,nonnulli immedicabiles effe arbi- 
trantur. Alijtamen adsommunia i&us ferpentum pradidia confu- 
gmnt : alij partemlasfamprius fcarificatam ferrocandenti,inurunt:alij 
partcm immediateprascidunt^eindecataplafmatis valide attrahen- 
tibus vtuntur. Itaqj in hoc cafu prima faeie praCeribenda funt medi- Q UiC me> ^ 
camenta, qua» fanguinem vndequaq; implacabiliter dimanantem ^ m ^ a ~ )ri 
rupprimerepofllnt:namDiofcoridesplas*imponit emplaftrumex folijsvitium co- ' " £. ; 
ths, & vnacum melle tritis : poltmodum portulaeam cum polenta commendat,ante- y ai ? (tur 
quam vrinacruentaprodireincipiar MatthiolusinCommentarijs ad Diofcorideiiij j^ " 
^alliumdeuorandum,& vinumdilutumexhibet,vomitumprouocat, & theriacam prae-- 
^fcribit : vulnus aquafrigidaabluit,& demum regionem vcfisaefpongijs calidis fouet. 
Paulus Aeginetacaputha:morrhoicrcmatum in vinopotandum praebet : poftmodum 
alliumcum vino,&oleonecnonvuaspaffasminimeimprobat. 

Auieennasvpraster medicamina praefcripta, In primis fanguinem coercentia , vtfa- Medicame 
rinamhordeicum vrtica, &albumineoui fuba&am memorat : deinde femen rapha- taa y, A ■ 
nicumvinojfuccumpapauerisjcumradicelilijcarleftis^necnon^empiaftrum, cura fa- C ennapr<e- 
ritaa hordei, arnogloffa, & gallis fummopere extollit. Celfustam ini&uCeraftis, r crtpta '■ 
quam Hsemerrhoi, & Dipfadis, afphodellum arefa&um , ad fab$ aegyptis magnitudi- 
nem, tradit : tum tnfolium, mentaftrum, coftum, calliam , & cinnamomum prseferibit 
Piinius-fcriptis mandauit muftum ferpentibus, fed prascipuehaemorrhoidi, &falaman- Albuminis 
drseaduerfari : deinde vitellum oui in hoc cafu fummopcre probat; quamuis Diofcori- ouivirtus. 
des hanc virtutem albumini potiflimum attribueret . Rurfus fl ores , & mora rubi , ex 
Pliniojhuicmorfuinonvulgariterprodeflepolfunt. Demum noneftomittenda por- 
tulaca fy lueftr is,quam nonnulli peplium vocant : haec enim, ad mentem Plinij, fagitta- 
D rum venena retundit , & in cibo fumpta , & iclibus fuperpofita , virus fcrpentum , fed 
prarcipuehxmorrhoidum, &prefterum fuperat. Sidefideratur herba,eius femenfimi- 
li facuitate prasditum effc Plinius teftifieatur. 




Q $ BESE- 



liZOJ"* 18 




Vlyffis Aldrouandi 

DE S E P E- Cap Vh 
&CLVIVOCA; 

V M Ambrofius Pareus hunc Serpentem Hasmorrhoo perfimilem , & 
! oblique incedentem,pronunciauerit i»ri confonnm efle iudicauimus» 
huius beftiaehiftoriamhocinlocoexai&te. Verum hoc nomen inter 
vocabula ambiguaeftcollocandumifiaminprimis apud Heiyehium, 
&Varinutn legunturewse fw«t fpsm* , •■» o<pw nec pr^ter rationem; 
quandoquidem Seps in laceitarum numero , & in Serpentum generc 
rccenfetur . Nicander enim Sepa pufillo corpore , e»i|ui5 lacertis non diflimilem efie 
lihtzl ftatuitjalibiverointermortiferosangucsenumerauit. AbhacfcntentiaDiofcorides 

J non recedens, poft Iacertas,Sepis> & corpore , & forma eis fimilis meminit: deinde ab * 

■#*•*• codem Diofcoride alibi intcr genera viperarumSc,psrconnumeratur,dum acetum 
mulfum aduerfus i#um huius Serpentis eemmendaturV-De lacerta chalcidica qu^ e— 
tiamSepscognominatur jpluralegcndafuntin hiftoria Quadrupedum ouiparorum. 
L i cap. 6m Aelianusquoq; fepis Serpentis meminitj&capiteftrbfej^eHtvideia nomenlacert^ 
Li 9 c,\L chalcidicejconuenireaftruit : cumaereisquibufdam vtfgisan%~4arur , & putredinem 
' rnordcndo,rituSepisSerpentis,membropercuifoafterat . AlioquinSepsaNicandro 
Seps dici- p ro quocumq; Serpente maleflco vfurpatur dum in Theriads fic canit. 
tur quili- pratereacandensniuei & afper vepribm otbrp 

betSerpens K.ufisreptilibusfcatet i ejrcauavAUis,e§ t 4lt4 

maleficus, Jc rigid*,fakbris rupes, nemorofa^fax4 

®u}finbtwdus,&kaud apparere co/ore 

Vifusfeps habitat^fefsfemferconcolof iHi ~. 

guafubfajfd temt tetfa, at£jriUfa terre* ' u 

Docliflimus vir GreutnusjpcrOthrymGrgci^morvtem^ Nicandro quofcumqjmontes 

a Serpcntibushabitatos,&per vocabulum Sepis^omne Serpentum genus intelligi 

vojuit. IcaqinomeahocConuenitSerpentijdeqaoinprefentia diifentur, conuenic 

lacerte chalcidiCej, de qua fuo loco a&urn fuitjitem quibufdam Infectorum generibus; 

Se^sefl la« cum h£ Comn i aa nimatiafepticamfacultatem participent. Siquidem apud Arnoldumj 

ce>t£ /pe- qyodcJamexiguu apis genus feps nominatur, &apud Plinium qusedam millipedas fpe- 

e * es ' cies:fcribebat enim e vermibus terr^quemdam efte pilofum , multis pedibus refertum 

Seps Infe- arcuat ; m rC pentem , tra&uq; fe contrahentem onifeon Gra?cis nuncupatum , aliud 

iligenus. ^^ ^ u$ g Cner j s infecli eft,quod non arcuatur,fepaGreci, alij autem fcolopen- 

dram minorem,& perniciofam appellant. 
t f 'd InfuperapudHippocratemSepsftubercuIi peftilentisnomeneft,quia erodendo 
/Ji° **' " partem,maximampucredinemgeaeret. Alibiquoqjpuftulamfepadictammemorat. 
a'f 'd Phanias etiam, vi citat Athenajus ,haecfcribit . Kara £\ w, «Wt« <?7rsp/u.*7o$<pv<rjv 9 
/V? \ ^ ' ***yV*w<K ff »4> K^^th eatpvtivx o-Trsp/wa. Vnde aliqui colligunt nomen fepis cui- 
j l ' ' dam etiam plant^competerepoffe.AIiterSepsjvelSepesfeminini generis quodc'iimq5 
S ' 9 * is denotatobltaculun»,quodinagros vel hortos ingreifum prohibeat . Caeterum quia H 

epsve # h ocan irnalnon foIumSepis,fedetiamSepedonis. nomine decoratur,aduertendum 

* '. f . cfthancetiam voccmajquiuocationclaborarcjcum o-WTScT^iiapudGrsecosprimumex- 

**- d^d™- ponatur putredo , deinde Serpens , dequo in prasfentia agitur, quoniam partcm dente 

* perculTaminfio-nipucredine afrlciat, Quamuis AuthorThefaurilingue gra?ca? fcrip- 

^Sepedones ferito-«^«^adfelacertaegenus,fedperperam: quandoquidem nomenSepis tantum- 

f £ ^r m modo ad fiauificandam lacertam chalcidicam vfurpatur . Verum quidem eftquod 

m Jr Q x y lus Sepedones vlceraputrefcentia appellauit: iramo apud Pollucem ewmSm figni- 

iicat vlcus os potiflimum infeftans ; itaut dentes , & offa interdum fummoperc vexet, 

DcniqiCelfusapudHippocratemwjrs^owccancrosincerprastamr. 

SYNO- 



fites, 




Hift.Secp.& Drac. Lib-I- 187 

A 

SYNONYMA. ET ETYM VM- 

ETRVS Crinitus,mlibrodehoneftadifciplina, reperiri tradic invc- 
tcrum monimentis ha?c noniina in numero fingulari vfurpata,fcilicet 
Ganes,plebcSj&hisfimi!ia,velutictiamfcpesanimaiapudVirgilium, 
annotanteAufonio:cumaiioqui a Marco Tulio Gcerone Scps di- 
catur.Grarciso-«4fa?mininigeneris : quamuis faepefaepius a Theophra- 
fto,&Nicandrogenere mafculinoinfle&atur. Scboliaftes Nicandri 
huncSerpentem o"«9Ttt nominariputat7rctpaT,ot7>jV2/f Tfc? yrMyivr&c, (ari<tffoo. enimpu- 
trcfa&ioexponitur)quoniamab hocammaliparspercuifa ilUcoputrcfiar. Vnde Am- 
brofius Pareus iuremerito promulgauit hac Feram tali nomine donari , quia morfu fu- 
bitaminferatputredincm. Itaq; Latini hunc Serpentem,exSca]igero, non iniuria, Seps mor~ 
B Putriam indigitarunt. Aliteretiam ha?cFera cwo*^, ideftSepedon appellaturj & ffuktam 
quamuisNicanderdiuerfisinlocisiScpis^&Sepedonis meminerit: nihilominusSeps, infrtpu- 
&Seped6tanquamfynonymadeuotanpllamFeram,cuiushiftoriaminprefentia exa- tredinem. 
ramus:tum quia defcriptiones Sepis,&Sepedonisinterfedifcrepantes apud Nican- putriAani- 
drura non inueniuntur ;tumetiaraquia fymptomata morfusSepis recitata ab Aetio ma l quod 
conueniunt cum accidentibus iftus Sepedonis, que Nicander recenfuit. His addamus, f tm 
quoi Plinius de alio Serpente, quam de Sepedone non diiTcruit , & Diofcorides nifi de Seps,& Se- 
Sepeverbafecit. p ec ib ide.-n 

Aelianus quidcm duo conftituitdiftin££acapka,in quorum alrero dcSepe , & in af r Hnt ^ 
tcro de Sepedone pertra&arVerum fi diligentius animalis vtriufqj colores ab Aeliano L.g. c.%%. 
aifignatos,& morfusfymptomatacontemplemurjproculdubioeadem elTe comperie- 
mus,exquibus omnibusSepem,&Sepedonemvnum,&idenianmiale{feconiecl:amus. 
Prsetcrquamquod grauiffimi authores,vc Gefnerus,& Greuinus Scpa , &Sepedone efie 
fynonima roiaime dubitant.A veritate quidem alienum eiTe opmamur,quod Matthio- 
Q. lus, ex mente aliquorum recitauitjdum Sepa cunv Cerafte eumd e Serpentem effe fcri- 

ptis madarunt.Poftmodu Selftr,&Helfit nomina funt arabica hunc Serpentem indican- Nommad- 
tia : quoniam Auicennas deferpenteptitrefaciente agens spre-diclis nominibus vtftu-r. rabica, & 
Spechficus veroSepedon Alberto effe perhibctur,vt notautt Gefnerus . Demum Bel- barbaraSe- 
lonius refert,qudd hodie in Grascia circumferuntur huiuimodi voces,Sapidi, &Snpiti, pedonis. 
qux aSepe Antiquorum detortas vidcntur , quibus Sepa , vel anguem illi congeuercm 
defignarcnituntur. 

DIFFERENTIiE- 

D vnum,&idemgenusSepa,&Sepedonemreduci, aliqua tamenra- 
tioneinterfediftinguimulti voluerunt : quoniam ambohi ferpentcs 
partemorfu laesainfigniputredinevinents diftin&ioncveroratione 
colorisobferuarut,nixiauthoritatiScholiaftjsNicandri,quiSepivni- Scholiafles 
cu colore coccinu,Sepedoni aure diuerfos colores alfignat : immo ii\ Nicadri fe 
varioscolorespro diuerfitate coloris loci,tranfmutariaftruit. Verum- paratSepe- 
tame cx vcrbisNicandti conijciedueft,ipfum noluiffe inteliigere dc colore Sepedonis, doneaSepe 
quod Scholiaftes expreflit , vt paulo inferius in defcripnone huius Serpetis difleremus: rativne co- 
quoniaadmentSclariffimoru viroruSepedonea Sepeminimedifcrepareoptnamur, lotis. 

Obferuamus quide in iconibushuius animahs dirferecia pen£s caudajcfi Parcus hfic niffnctia 
ferpentc cu cauda obiiqua ad inftar caudar fuis delincet. Aetius vero,ex M-mhrolo, ii- *, r J s cau _ 
miiecauda no defcribit.quaproptcr ambas lcoues ante legentiu ocuios repi cfenfai -c li- £ Am> 
bUit.Pr^tereaAriftotelesmeminitcuiufdapufilhangiuSjqtieahqui^Cifivocar.&ca.- 
tcriScrpentesjCtiapcrmagnieuvitanr.hfcquicquidmomorderit, continuoputicfcere 
a{fmsr.:quamobi-eadSepedonis genus quodaniodo referedu efle vidctUr.Arijloxencs, LikS.de A 
euam ex Aehano,tradidit viru queJa nullo morfu,fed iolo fei pentis ra&u pei >J{fe,& ve tum.cq; 
fiepatienrispaulo poft putruifsc.Id indicat tcrapcraturam illius fcrpeiitis a uatusaSc- 
pedonis non valde dtici epafsc, Scps 




i88 

Sepis Serpentis effigie^" 
&4mentem Parei. 




Hift. Scrp & Drac. Liber 1« 

Seps Aetij cx Mat thiolo. 



iSp 




DESCRIPTIO- 

V M Auieennas infolenti orationc Serpentem Selfir defcribit,ei caput 
latum, collum paruum, caudara breuem, & ventrem rotundum attri- Seljir Au> 
buit:deindetergusUneisdiuerficoiorisvaricgatumcofiderat.^etius C enn& 
vero hoc animal longitudine duorum cubitorum tardi incefsus,capi- 
teamplo,oreacutorefertum,& albi&notis roacubtum conteropla- 
tur. P*ritcr ex VoIaterrano a Seps colorem,<juem attigit, reddit,qua~ 

tuor 



li.q.phdY- 

fii. 



Tapetu co- 
lor qualis 
tjftt. 

L.t.deFe- 
nen.c.1%. 



li,i$.c.Z. 



Creffhs hu- 
ius Serbcn- 
tis qnalis. 



VenenTiSe* 
fisqudle. 



Tabifica 
afpis qua- 
/isSerpens. 



190 Vlyffis Aldrouandi 

tuorrecuruisdentibusarmatur,&quempetit morfu,cxanimat. Itaqjprztercsput, H 
quod magnum eft,paruus anguis quoad reliquurn corpus poteft nuncupari-.quam- 
obrem Lucanus aliquando paruum, & aliquando exiguum Scrpentem appellauit. 
Reufnerus quoque in Paradifo poetico meditansfotmam , & naturamhuius Fer^fic 
canit. 

Crande eaput, breuior dum currit, cauda videtur 
Sepedonis, tabem morjibus ille facit. 
Omnes tamen authcres defcriptionemhuiusSerpentisaNicandro poeta antiquiili- 
niomutHa(fevidentur,cuiuscarminainlatinumfermonemtranslatafunthffic. 

Jam qua Sepedonisfpcciesfit, quale^ corpus 

Accipe diuerfa traclum ratbnefiguraf. 

SHtiin etiam mutila nullainfunt cornuafronti> 

Et color hirfuti, qualem efijpeclare tapetis . 

Crande caput, breuior, dum curriticauda vtdetar : 

guam tamen obliquo maiorem tramite ducit . - 

Idcircoex do&rina Nicandri colligendumeftSerpentem hunc carerecornibus,& 
varijs colotibus > inftar tapetis,ornatum incedere . Quamuis Scholiaftes graecus Ni- 
candri hunc coiorem coceineum interpraetetUr : cum tapetes multi hoc colore infe&i 
confpiciantur. NihilominuscredendumeftNicandrumintelligcrevoluiffehuncSer- 
peatcm vatijscoloribus inftar tapetum,anaturafuuledecoratum icumtapetiadiuer- 
fis coloribus pi&a, vt plurimum fabrcfiant. 

At do&ulimus Greuinus Sepis colore" pallidum e(Te autumatrpropterea quod Athe- 
n<eus,citans antiquillimum poetam ,mulierem timidam tapetis colore effe fcripferit: 
nam pallor metum ftatim concomitatur . Hincq; antiquos tapetes pa liido colore in- 
feftos fuiffe credjtjhancqj opinionem a veritate alienam effe nonarbitratur; quoniam 
^Etius,vt fuperius annotatum fuit,hanc feeftiam multis notis albis refperfam eife tradi- ^ 
dit.PrastereaNicanderindefcriptionehuius Setpentis admonet non facile compre- 
hendi poife lt>ngitudinem,vel breuitatem caudae ; cum illam,inftar caudae fuis, intor- 
tam gerat. Aelianus autem, verfibus Nicandri perperam expofitis , obliquitatem 
caudae , toti copori Serpentis attribuens , inceifum obliquum huic animali affignauit. 
Ineumdemerrorem inciditPaufanias>qui memorans interitum ^gypti ArcadixRe- 
gis aSepe interfe&i, hune Serpentem minime viperae fimilem, cinerei coloris, maculis 
varium , lato capite, angufta eeruice , aluo maiori , cauda breui , & obliquo incefltf, 
inftar cancri ;qui grelfus Cerafti etiam prppriUs effe perhibctur. Ex quibus Paufaniar 
verbis obliquitatem inceifus huius animalis colligimus,quam Nicander foli cauda? 
animalisafiignauit. Ideoq;cimiNicander,indefctibendiscun&isSerpentibusfum- 
mamdiligenti3madhibuerit,eiuspotiusopinioni,quamfententiae,Paufania3adha«- 
reudumejje exiftimamus. 

NATVRA> ET LOCVS. 

O C animal a natura tam validum fibi comparauit virus, vt morfu il- H 
lud imprimens , patientem illico tabe deftruat . Et licet, quoad mo- 
lem corpoream ,parua fir Fera, ingens tamen quoadvim vcneficam 
poteritappellari. Idpraeftitit Bapnfta Mantuanus,quandocecinit. 
Mole breuisSeps pefie ingens, nec vifcera tantum t 
Sedfimul ojfavorans. 

Quamobrem Ifidorus optimo iure hanc beftiam tabificam afpidem indigitauit : cum 
morfibus hominemftatimconfumatjitaut totiisin orcSerpentis liquefiat. Optima 
igkurde caufaLucanns de hacFerafic canebat. 

Ofiaqi diffoluens cum corpore sabificus Seps. 
Auicennas autcm detemperaturaSelfirisfermonemhabens,vei1cnofam, & valdeca- 
lidameireftatuit.-hacdecaufa Georgius Pictorius, &ipfe calidum huius Serpentis 
mcditans tsmperamentum^iniurias hyemissbipfonon formidari cancbat huncm 
modum. . 

litC 





Hift.Serp.6c Drac. Uh.1. i q 1 

ftie hyemis aalidusfrigoranulU timet. 1 

Qudd autcin natmalem greitum obliquum inftar Ceraftis habeat , vt Paufanias rri Ar- 
cadicisrecitauit,inprsEfentifiondifputabimus:cumfuperiusnoftram fchtentiam re- Grejfus 

tulcrimus: regiones tantummodo, quas libenter incolit ha?cFer3,manifeilabimu$. qualis fit 

Auicennas igiturloquensdeSerpenteSclfir putrefaciente ,in Regionibus AiTem, ni- huiusFera 

mirumSyriacftabuIantradidit. Hisaddamus quodetiaminPeloponenRegionc,& Localiben- 

potiiTimuminArcadiadiuagatur.-cuminhiftorijsPaufanJaj legeriinusiEgyptumEla- ter habita- 

tifilium,ckArcadiaeRegemincautumabhocanimaliconfcaumfui{re. ta ab hoc 

Serpcnte. 

SIGNA VENENI- 

ORSVM huiusSerpentis,ex Auicenna,apoftema acerbiftimo iun- 
<Stum dolori concomitatur : deinde capillorum defluuiuum , &putre- 
fi&io totius corporis fequitur. Verum, ad mcntem Aetij, primum Cx 
vulnere manifeftus fanguis, &paulo poft fanies graueolensdimanac: 
tumor, &dolor confequitur : partes putrefatte dealbantur 9 & totum 
corpus vitiligine a£e<5tum efse videtur . Ha?c figna cx Nicandro pro- 
culdubiodefumptafuifsc,infrafcriptacarminadocent,quaefunthuiustenoris. 
gupdfitab hoc vulnus, mdgnos nocuofq; dolores 
Zxciiat^ interimens, quiafundit, & ipfi venemm^ 
£>upfata warcerites tabes depafcitur artusi 
Indeq\ficcata refilutus pelle cdpillus 
' Spargitur,~&volitans cdndentis pupus acanthg 
p?&tereafsdtm turpi viiiligine corpus* 
Et veluti vrenti- maculas % Stle videre eft. 
jf Itiqs >'ter fymptomata huius morfus a Nicandro feeitata primum reponitur dolor ve* 

licmentiitimus propter qsialitatem veneni maxime putrefacientis . Poftmodura pili Cur pilica 
Oi^-^iaatsquoniamvkusnoikfolumperintimasjfedctiam perextimas diiTemmatum datin mor 
parVes, pilorttm radicescoFroditatqjCorrumpksindeqstotamoccupanscutimjillam fu huius 
iubalbam redditj qabd virium a Gnecis aA<po$,&a Latinis vitiligo appellatur. Pra?ter ferpentis. 
h:ec fymptomata, Aetius^oftea addebat ianguinem primo a vulnere manantem,quod 
fignum om nibus i£tibus venenofis commune cft t quamuis paulo poft fanies tetri odo- 
ris Buat ob infignem putredinem, quxbreuitemporistra&u, vrHucrfum corpus ita oc- 
cupat, vttotacaroputrida redditaabfumatur. Id diligentiffime expreflic Lucanus % p j; J4y „ 
- quandocecinit. r a i m 

Mors erat dnte ocnlos, miferiq; in crure fabelli 
Seps fietit exiguus, quem flexo dente tenacem 
Auulfitq: ma.nu,piloq; apxit arenis 
Parua modo Serpens, fed qua non vlla eruenta 
Tantum mortis habet; nam plaga proxima eirtum 
Fugit rapta cutis, palhntiaq; ojfa retexit: 
lamq; ftnu laxo nudum efi fine corpore vulnus 

Membrdnatant fanie ^fura fluxereyfine vllo 
Tegmine poples tratffemorum quoqimufculus omnis 
liquitur, & nigra difliilant inguina tdbe, s 
Dijjihit ftringens vterum membrdna, fluuntq\ 
Vifcera, sset quantum toto de corpore debet 
Fffluit in terras, ftuumfed membra venenum 
Decoquit; in minimum mors contrahit emnia virus 
fincula neruorum, & laterum contextd, Cduumq; 
Pe&us, n& abfirufum fbris vitdlibus omne 
jguicquid homo efl, aperit peftif, xatura profand f 
Mme fatet; manant humeri^firtefq^ Ucerti t 

Cnlla, iaputq; fluunt : *a!id<> mn veyus Aufir<t S 

Nix refilma cddit 9 necfiUm cerafifuetur. 

P-arua 



T9 



Vlyffis Aldrouahdi 




pdrttd loquor^ corpus fanie ftilUjfe penvftum 
Hoc & flamm.t pbteft, fcd cftiisrogus ■ abftulit sjfai 
, H&c quoq^ difcedunt putrefq; ftcuta medulUs . . 
ffu/U manere finunt rapidi wftigia vati 
Cinypheas inter peftes tibi palma nocendi eft; 
Enpiunt omnes animam, tu fola cadauer. 
Pmerea quando a Nicandro in Theriaci* i4§ $k$w fuit appellatus : Scholiaftes gra- 
cus addit id forte a Ntcandro fuifie fcriptiim, quoniam o ^npb^ onotuv 3"i^a,vTo7g Sazvo- 
Venenima fAmii, velobariditatem, velquiapercuflis fitira afferat. Quod vtrum verum fit necne, 
lignius liquido non conftat :omnibus quidem eft manifeftum, o\> venenimalignitatem , fptri- 
qualis. tus non folum diffipari, fedtotum etiam corpus, tanquara ab igne confumi , quod non 
modoaveneno.huiusFera2,fedabomni quoq; putredinis genere,materieevenenofcS 
coniun<5toortri poteft. Id in peftilentia frequeritespluuias concomitante obfenmum 
fuit : tunc enimparticulabubonepeftilcnti,! velanthrace occupata, tanta putredino 
. , afficitur, vt totum membrum vna cuta vica abfumatur, & pereat . Id Hippocratcs poft 
£.3. Eptd. anmiRl p» UL ii f um accidiirerecitaiiit. 

M ED EL A? 

; 

; O R S I B V S Sepis , vt voluk Diofcorides , iian folum porculaca , & 

acetummulfum profunt, fedetiam meconium,&Jxiamedentur.Aui- 

ccnnas vero prefidia i&ibus viperarumconuenientia commendar,de- 

ircde fymptomatibas occurrendum effe aflerit . Plinius corticem , & 

baccas lauri, in Serperttum veneno profliganda,fedpotiffimfi in mor- 

' . fuSepis, Dipfadis, & viperae adhibet : item oximcl aduerfus eiufdem 

SalUmetd Seplsi&us prcefcribic : immo falfametorum nempepifciumfalforHmcibusabipfo pro- ** 

vemnisre batur, diimmodo a patiente fumptus , fubinde vcfperi vomitu reijciatur ; quandoqui*- 

fiftunt. dem percuflus aChalcide,Cerafte, &Sepe, fummopere adiyuatur . Aetius in hocca- 

fu confuoit adilla remedia, qu^ab eodem in morfu viper«e, ceraftis, &ammodytis pro- 

Aetij reme barafueruht : pteterea portulaca,&Vinummyrtiteslaudatur : icem fpongiam aceto 

dia. . C alidoimbutammorfuiappl!cat,necnoiibutyro,cummellemixtoIaBiarn particulam 

linit,& paleas exuftas imponit . Demirm , exPareo> ijs omnibus antidotis vtendurn 

eft, quibus vipereum yenenum fuperatur. 

DE ASPIDE- Cap VII- 

^CLYivocA: 

VM in capiteantecedenci, Afpidismentiofsepiusfada fuerit : Ifido- 

rus enim fepa tabificam Afpidem appellauit ; deindeex nonnullorum y 

fententia,vtinferiusadnotabimus, nonfolum feps ,dequafuperius 

egimus, fed etiam haemorrhous, &alij huius generis ferpentesjvenefi- 

ca vi> celerem interitum afferrentes,ad Afpide tanquam ad proprium 

genus (quamuis perperam) reducuntur . Quocirca hoc caput hiftoria; 

Afpidisdeftinauimus. Verumneafnbiguitasnominis huiusFeras le<5tores in errorem 

induca.t,aduertendumeft,quod «W<s,riempeafpis,apudGra:cosproprie fcntum ro- 

tundum, &inlongitudinem minimeextenfumfignificat : ideoq; Euftathius hoc no- 

men ab a. particula priuatiua, & verbo ' cmfy nimirum extendo deriuats quoniam hoc 

fcuti ^enus artifex ad fpeciem rotunda:, & nbn oblonga? figurae fabrefecerit . Scholia- 

ftes vero Ariftophanis nomen Afpidis nempe fcuti ab afpide animali dcducit; quando- 

quidembocanimalinftinclu quodam naturali duftum in orbesmultos, itaconuolu- 

tum dormit,vtfcutum rotundum rcpraefentet . AlioquinAfpisinfulainMariLycio 

aPliniomemoratur. Iiem Afpis eft Promontorium ad formam clypei a natura fabre- 

fadum, 




Ambigni- 
tas nomi— 

msefl tol- 

lenda. 
dfpis fcit- 
tum figni-- 

ficat. 
Ajpisln- 

fula. 

L.^.C. IJ 4 



Hift.Serp.&DraoLiberK 193 

A fa&um , Africa» Htora opacans , cum vrbc eiufdem nominis , qua: Latinis clypea nun- 

cupatur, Huius eriam memmitSilius Italicus hoc verfu. Afpisvths, 

In cljpeifpeciem curuatis turribus Afpis. 
Cofura ctiam mUila antc Afpidem iita,Cartnaginenfem vrbem,quam clypeamvo- 
cant, a Strabone celebratur. Ub.$, 

SYNONYMA. ET ETYMVM: 

S P I S , vt cx fcriptis Iiidori colligerc poffumus , nomcn propritsm ab 
afpergendo fortita eft : proptcrcaquod vcnenum quodammodo mor- 
fuafpergar. Quamuis ,fecundum Arnoldum,abafpcritatc cutis co- 
gnominccur. Alijnixi Auicennaeauthoritatiabafpiciendo,afpidem 
indigitarunt : cum Auicennas fcriptum reliquerit , quod afpides acu- 
tiflimo intuerentur luminc , nili eorum oculi a quibufdam carunculis 
comprimentibus impedirentur. Alijnomenhuius animnlisabafpide,nimiruraacly- 
peo deriuant, quoniam haec Fcra inftin&u quodam naturali du<Sta, ftatim atq; aliquem 
Jenferit ftrepitum,fomno cxcuflfo , fc fe in orbem contrahit , atque ex mcd;|s fpiris ter» yt r4 faj MS 
ribile caput attollens, afpidem, nempe rotundi clypci formam exhibet. Vcrum fi rem an i md fo 





^par- 
ticula intenfiua, & verbo vtt'^ quod extendere fignificat, propter acutum ipfius fibi- MdTdffitsl 
lum,autproptereiuscorponslongitudinem. CxterumhtfcFeraadocWimoQuatra- & vtperd 
mioMara(fus,&viperanominacur,cumritu viperarumcatulospariat. Alioquinra- dicitur. 
tionelociySerpensNtliaca ,& Aegyptiapropriedicitur,ideoq; fecUndum Ouidium, Lib.f.Me- 
Serpensvocaturperegrinarcum Ae^ypco tatum fitpcculiaris.canitcnimPoetahunc tam. 
in modum , quando de myfterijs Iliacis verba f icit. Serpenspe- 

f, plena%femniferisSerpensperegrinavenenis. reerinL» 

C Hanc etiam ob caufam, Propertius appellauitafpidem facrumCoIubrum, quoniamin qualis. 
fimulacrislfidisadhibereturficenirncanit. Lib.zl 

Brachiafpe&aui ftcris admorft ctlubt is. 
Si nomen haebraicum afpidis inquiramus : lcgemus in rextu haebraico Deutcronomij. r 
Pethen , quam vocem pro afpide interpnerantur : paritcr apud Pfalmographum in eo- ^*' 
dice haebraico; vox Akfchuh , a multis afpis , vel fpecies afpidis exponitur : propterea p fi* 1 * l Q**> 
«juidamhancafpidem ptyadem elfe affeueranc. Itcmapud Efaiam,&Icrcirriam, vo- 
cemZipheoni,InterpraJtes afpidcm, velRcgulum vertunt . Albertus ,ex Auicenna Cd P'S9- 
afpidem redditHafyos; quamuis alij Hafcos fcribant. Similiter apud Albertum, Arun- Ca P' *• 
ducus Serpens forte critafpischelidcmia di&a,qua?abcodcm hirundo nuncupatur: Nem i H * 

cumArhaesAfpisfitdiuerfisinfigiiitacoloribus.Italicediciturafpide.Bononienfibus He ^ ra ' ca > 
Magaraftb,loqucndo tamende afpidc noftratc. HifpaniceBiuora,Gallice Vnafpic. ^ Ardbted 
Germanic£ Ein fchlang genannt. ^ * Afpidis. 

SpeciesAf 

DIFFERENTIJE. t^. 

ELIANVS monim.entismandauit afpidumgcnusin fexdecimfpe- 
ciesabAegyptijsdiftribuifoIere:fed poftea quas,&quales namfint 
huiufmodidirferentiae,nonexplicai!it. Solmus& ipfeplures,duier- 
fafq;huiufmodianimalisfpecics{ quamuis perpcram)conftituir. Et- 
enimDipfadcminterfpecies afpid.s col!oeat;cum tamen Diofcori^ 

dcs,Lucanus,&alijauthoresnonproletarijSerpcntemDipfademab 
afpidevaldedifcrepantemefteftatuant. Lucanusenimficcanic. 

« ■ — — jiabant in margineftcca^ 
Ajpides, in medijsftiebant Dipfades vndis. 
dcoq; c o lligcndum cft ex vetbis Lucam, inter afpidem, & Dipfadcm maximam cade- 

R redif- 




194 Vlyffis ^ldrouandi 

rc differentianv.quandoquidem ex illiusfentcntia, altera fpecics terreftris,atcera aqua- E 

. tilis effe perhibetur: neqjotficitGaleni,& Aetijopiaio,quitriplicemarpidumconfti- 

tuentes fpcciem , vnam terrcftrem nominant 5 cum illo m loco , terreftns , non ad di£~ 

.- - . i«rentiamaquatilisnuncupatur,feddiciturafpistcrreftrii,quiainlocismediterrancii 

/*vT verfetur:cumaliafpecics chelidoniadi&acirca ripasNililibenterftabuletur. Pwete- 

a • e ^L rc 3SolinumfecutusI(idorusn6fplumhsemorrhoumadgenusafpidumreducit,fed«t- 

feitrts, & lam p fC ft ercraj &Sepa afpidcmtabificam appeilar.Imm6pra?ilidiauthorcsaberFe<au 

dquati is noccn ji > ha.$fpcciesinter-fcdjicnminant : proptereaquodDipfademfiti,&Hypnalern 

f m fomno interimerc afferunt jquoniamHypnalemfpcciemafpidisfomnonecantiscflfe 

arbitrantur: cumtamen hacc vox(hypnalis) non fpeciem,fed epithetonafpidisde- 

Nypnalis nocet.Licct apud Lexicographos graecos legatur utticlX* fpecies afpidis fomno nccan- 

tnfit fpc- tis. Albertusmeminit hippupici,additqjcfteillam afpidis fpeciem,cuius morfu fua- 

etes *fti~ ui$.fequiturinte[itus. At NicolausLeonicenus hippupicem pro hypnali incclligcn- 

dis. dumeffctradidit . 

Alij, ratioaecoloris,hasFerasinterfediftinguiint. Paufaniasatrocolore, &Olaus p 

' magnus cinereo afpides refertas clfe narrant. Caeterum nonmodonigras,&cinc- 

L.X^Hie- rC( j S> f e dfolu.isqiioqiinagro Belluuenfi Pierius fc confpicatum fuiffe teftatur. Infu- 

rt) &. peralij afpidichylidomarcolorem hirundinis,Ptyadicinereum, & viridem aflignanr. 

Colares af Demum afpidi terreftri, vc pluiimum, colorcm cineris attribuunt, quamuis fubuirides 

pidumqua etiam repcriantur. N cinderquoq;, qui vnamtantumagnouic afpidem,incolorc va- 

les ejjc de- riam confticuit,dum afpidem cincrcam,luteam,fuliginofam,& nigram efTe promulgac. 

beant* Scrabo ,tatione magmtudinis ,duas argypriarum afpidum differentias effe aftruic: 

nam alteram fpithamae duodecim digitorum longitudincm continentis effe,hancq» 

breuiorem , &morfu o^otayaTa/ipai» ncmpe ferahorem e(Te fatctur j haec fpecies cum 

Afpische— afpidechelidonja Aetijconucnirevidetur :fiquidempraedi<Sfcam longitudinem nonex- 

lidoma.cu C edit, &celerempercuflisintcritumaffrrt. DeindeStraboalterifpeciei cpyv&t men- 

iusjit lon* furam inter ambas manus extenfas contentam affignat, j vlnam Latini dicuat . Quare 

gitudinis. haec afpjdis fpecies, vel adcherfaeam, vel ad ptyadem refcretur : nam Strabo, cum duas 

tautumhuiusSerpcntisfpeciesagnoucrit,piyadascumcherfa2is confunderc videtur. * 
Afpis Ni - jsjicjnder verojquoadrnagnitudinemjvnam tantummodoafpidcm agnouic,cui/*ifxoc 
candrt % cu- ^y^ yrfTfUTor cribuit. Quocirca mirum non videbicur,li nonnulli authores, Feras hu* 
ius ftt ma- j us g Sllcr is quinqj cubicorum obferuauerinr. 

gnttudinis inquadametiam Ciuitatc Cypri,vaftiferpcntcs (Cuffidicli) verfantur,quiafpides 
perperam cognominantur : carcnt enim illis conditionibus , & notis , quc_ in legitimis 




igimus,an verajalpides ellepoflint . Si confugia 

dem, isvnamcantumafpidemdefcribit: ctcnimquas hodievulgus nuncupac afpides, 

nullisfcrc gaudenc notis,qU3Sprifci fuis afpidibus attnbuebant j anterioremenim 

parcem erigebant, & collo erant tumido, quemadmodum in tabuia Ifidis pingebantur. 

Lib.%.6bx. Belloniusconfpicatus eft apudftrutios inltalia.ferpentem ,habentcm itifrontecai* 

51. luminftartuberculi,huncqueafpidem vctcrumeffcexiftimauit. Galc.nusauteminij-; 

Cap.%. bro dc theriaca ad Pifonem, tria afpidum gcncra aflignat : cum quedamapud cumdem 

Species af ^spff*/at,quaedam ^iXt^mici^ & quaedam 7rrt/3iJ«$ cognomincntur. Primitus ^tpo-ah^ ■ 

tidum fe~ Gr£cisexponiturCerreftris,ideoqj ficnuncupacurilla-fpeciesafpidis,quaeloca incolic 

cnndu Ga- mediterranca. Iccm %tXic?a)V hirundinemiignificac j quarequaedamafpis colorem hi- 

lenum sut rundinisaemulanschelidonia nominacur.Demum quoniamTjrr^eft verbum gra?cum, 

tres. quod fpuere fignificat, hinc -nt^kc, fputatrisc expomturjefVq; fpecies quxdam afpidis ab 

Ztymu no- infpuendo vcneno lta nuncupata. Ecquamuis Ammiajius qU3mdam afpidis ipcc ; cm 

tninu fpe- aquatilem conftitucre videatur, dum inquit. £uas emnesfcrpcntes magmtudine^ & de- 

ci critm af- core afpisftcile fupercmincns> nunquam fponte fuafluenta egrcditur Nili. N 1 h i 1 o m 1 ihh h 1 c 

pidts. author fortc per flumenNili, regionem Aegyprs, quam ailuit Nilus, intclligere voluit: 

li.10.c2. namfiafpidemin vndisNilimorantcm intcllcxiflet,a vcritatc valdedeclinaffet : cum 

alij authorcs fuperiusmcmorati,ierrarum,& «ou aquaeincoiamafpidem clTcftaruant. 

L.\ i.c.io* Actius praediftis nixus fundamentis rctuiit apudTcrarum fc-riptprcsjtresafpidum 

differentias obfert!ari,nimirum ccrrcftres, inmcditei rancis cominorantcs locis,chcIi- 

domas 



Hifl Serp. & Drac. Liber I* ig <> 

A donias circa Nfli ripas latibuIantcs,&ptyades,qua»fputo venenato animalia inficmnr. 
rerrellrcsm>iorespr3edicat,cumlongitudinemquinqjcubitoruma2quent,chclidonias 
culore nigro, & albo refertas delincat : ptyades vero cinerco colore,viridiq;ad aurcum 
decliajnceconfpcrfasdefcribir. 
iponzettus quoq; afpidemprimo ficcam,&Iongiorem,necnon oculos, mftar acccfi rrrs afi 
xbonis, micat1tcshabentemexhibet:deinde aliamcaput eleuantem, & conftricY.s jg ip ec ' liS 
f-.; dencibXisiputum venenofumeiaculantem: tertiamhirundinem ob coiorisfimilnudi diicnkuyi- 
nem,.cog!iomin3t. Harumigiturfpecierum icones,admcntem Greuini ante oculos tHri 
Jegentaim repra?fcntarc non pigaic. Hisaddereetiam libuit duas afpidum icones, 
cjtururnaltera alionomineparuavipera vocatUr,cftq;coloris ferruginei 5 alteravero 
colorefubuirjdimaculofoeft infignita, &interdumin noftris etiaus rcgionibus repe- 
r't or, vulgoqj afpidotormento appellatur; quoniam morfu forfitan tormencum , & cru- AJjtdotor- 
. £kmieacum, non autem intericum hominibus afferat. mentoqua 

Legimus in hiftorijs, apud Chiribrehenfes diuagari afpides cauda? aculeo ferientcs : lis. , 
g.immdcauda?cufpideab Incolis fagittarimbuuntur, vt vulnerando lcthalitcr ferilpt. 
ViltaqusdamBononicnfisfecusvallcsfitaj&iVrf/^/^r^ nominata fcatetcopia afpi- 
dum varijsde£oracarumcoloribu&^^ dentibus vulneranr, Afpid-s ;.o 

&oblongocauda2aculeoferirenituntur . Villiciabhis faucij partem tumefa6tam !i- /transvli. 
gint,deindeleuibusadhibitispr3efidijstriduifpatioliberantur. Quamobrem ha»-afpi- 
dum fpeciescum afpidibus ajgypciacjs minime conuenireJdicuntur : qucmadmodum 
fuperittseciamadnotauimus . 

DESCRIPTIO- 

LOSSA in vigefimum caputIob,a'fpidem paruuroeffe ferpentcm, 
viperaqjprolixioricorporediuulgar. Belluacenfishanc Feramcazru- 
leo colore exornatam defcribit; eiq; dentes longos, & extra labia ex- 
porre&os,adinftardentiumapri,amgnat. PliniusinhocSerpentc.;, Ltb.\ r. 
duos dentes in partc fuperiori, dextra, laiuaq; more tcnuis fiftula? pct - 
foratosjVenenumq; rituaculei fcorpionum , infundentes perpendit. Detes <jva~ 
Agricola in Iibro de Animalibusfubterraneis duo in hacFera , nempe tetrum odorem, les juu. 
necnonlongicudinem, &craffitudinemmediocrisanguilla?meditatur. Quamuis , vc 
nocac Edoardus Vuotonus, longitudo horum animalium interdum fit orgyise, nempc 
fenum pedum, & latitudo,quantaeft venabuli, quo venatores ad tauros,leonefq;con- 
ficiendos vtifolent. AeIianus,prolixiorioratione,afpidis defcriptionemante mentis 
oculosrepra?fentareconatur>dumhocanimalfquamis rubentibus horrere,tra(5ti'bu& 
tardts incedere,fomniculofisoculisinnuere,geminascaruncuIascallo valdefimiles in 
fronte gerere, ceruice fqualida turgcre, & in obuios > aut viatores anhelando virus ab 
ore emtttere affeuerat. 

At inter cajceros fcriptores , Nicander dicendi maieftate clarifltmus, &antiqui(fi- Nicandri 
mus, ex quo cscteri auchores multa dcfumpferunt , afpidem defcribit hunc in modum dcfcrtptio. 
P verfibus in Iatinum fermonem fic translatis. 

Tamprocera y extenfa quemt qu)m brachia duci t 
Tantacp, crajftties eft, quantum miffile telum, 
£>upd faciens haftas docla faber expolit arte; 
Pro trucium horrifona taurorum, & e<ede leonum, 
Sqitallidus interdum color albet, fiepe virenti 
Gum maculis y fepe efi cineres imitante figura- t 
Uonnunquam ardenti veluti fuccenditur igne; 
Idq; nigra athiopum fub terra, quale refufus 
Nilusfepe lutum, vicinum in Nerea voluit. 
Ptatereagemina calli infiar, fronte caruncU 
Htrent ftnguineis fcintillant lumina fiammis, 
Turgida fqualet item ceruix t graue Ctbilat ipfit 
Befiia, dum certam vomit ira concita mortem. 

R 2 3ua. 



1 




i r\ f\ Afpidis tres djffertBtj.ae> «herfei najipe terreftris ,chelidenja ideftbirundinaria, 

l >z, -- &«Q(yfc t ^?n S . - -"- 



; -*f' 









^l - 

i 

I 

■ 

■ 



■ 













c: 


w 




gr 


. 


















Hift.Serp.& 

Afpidis fpeciet cojore 
ferrugineo, vipcrapar» 
uavulgsdicta. 



i Libcr I, 



H 



l 9Z 



Afpidis alia fjf ecies co« 

iorcfubuii;idimaculo§ 
fo* 




i t 



SSM 




ipS Vlyflis Aldrouaridi 

J£$t4tuor hinc intra maxilla eoncaua dentes £ 

JRadices fixere fuas, quos iun&a quibufdam 
Pelliculis funica gbducit, trifie vnde venenum 
Effundit, ftfortefuo hac approximet hofti, 
Quamobrem cj? Nicandri carminibusjongitudinem afpidis vnius vjna» , & craflitudi- 
, nemjquxEelomJirdieftrimilis^intelligimusinccnoncoloremanirnalisaliquadofqua» 

TwereuU ljdum.fepecinereumcummulcis mgculis; immd quandoqjinftarcolorisSoIijinquo 
jijftduvbu vt plunmumhxcbeftiaftabulatur. Infuperauthorgeminatuberculainfronte,oculos 
inftar jgrjis micantes, & ceruicem turgidam contemplatur. Tandepn quatuor dentes 
pelliculis quibufdam ©bdu&os , vifionemqs humanam effugientes huic Fera? aflipnatj 
ex qu;ibu§po$ea morfu&fruptisjvenenumftillac, 

NATVRAi BT MORES- 

OE>0 contemplantibusomnia^qujnaturahisanimantibusingenuir^ ^ 
l,i itOrig, UlK^p^i^ primd fe feoflfert ponderandum^num fit verum affertum Ifidori, qudd 
hoc animalis genus,adprimanmagicicantorisvoeem,alter3mau- 
riumadterram premat,alteram vero caudaobturet,ne ,cantionibus 
auditis,adexcantantem confugerecogatur:fiquidemid fieriab ho^ 
M?5^c_j " * minJbusfcribitAlbertusMagnuS,quoniam incapitehuius animalis, 

j n ' t lapispretiofuscuftoditus,amultis,Iucrigratia,cxpetitur, Hoeautemaveritatealie- 

puip e{fe ip primo eapite huius libri vbertim d©cuimus, 
Alhpra- §* properemusad akeram afpidis proprietatem 5 Plinius diuulgauitid a natura hu- 
pietat af iufmodianimanubus congenitum effe , vt nunquam mas , nifi comite fa?mina , a fpe- 
pidis, cuegrediatut; proptereaReufnerusinparadifo poeticohanc proprietatemfiedeean- 
tabat , O 

tlonprius }fouea viftt truculentior afpis 
Exit, quam comitemfenferit effefhi. 
IrnmQ addebat Plinius , quod fi harum Ferarum attcra occidatur , tunc fuperftes iniu- 
riam nonimpuniramrelinquens,focia?confortis oceiforemin numerofo etiam homi* 
fifks imbe num csecu inueftigare audet, vt illius vindic^am fufcipiat. Prjterea afpides vifum irn- 
eiH.Hs afpi- becillum,ince(fum tardum,& auditumfubtil«mfibicompararunt, Vifumhorumani- 
4u % &cm. maliumhebecemcallofa quedam cubcrculafrQntiadhej:entia,oculofq}comprimentia 
reddunts »4qs nature; beneficio,multi fa#umautumant:quoniamfivifionisacumine 
Auditn* ha?c beftiapollerer,proculdubiomaximamca;teris animalibus noxam eijecailatura, 
qmlis, Ac poftmodum ingeniofa,& prouida natura, ob imbecillam vifionem,hanc Feram au- 
re vigili. remunerauit, Quapropter , leuifltmo audito ftrcpitu , quafi a quodam exper» 
gefo&a fomno, fta tim fe k erigit, Hsec omnia Nicandcr expreffit hunc in modum, 
$U»c age terribiltmfitientihus afpida ' fquamis 
Peftileflusalyshoeexgrege reptile-, nofce* 
F^rmidabileeui corpus t tardum£ volumem 

guandoquidem tranfuerfa via eft ,prolix4^ vetttris u 

§pirjt,veternofi%niuere videntur ocelli 9 
Atfimulacfaciliforte obferuauerit aure 
Yelminimumftrepitum^fegnes e corpore fbmnos 
1 Excutit, & teretemfwuat mox afpera traelum 
Bonendum^ caput,porreffa£pe8ora tollit 
Tamprocera, extenft queunt^ quam brachiaduci, 
Jra h.Hiu t Rtquamuis paetae cuiufcumqjSerpentis in iracundiam pr*cipitis tumidum collum 
Serpemis. defcribant ; nihilominus haec nota afpidis propria eflc perhibctur . Id colligendum eft 
Li.g.phar, exPlinio^ quiafpidum cglla intumefcere fcripfit 3 cuifau?tLucanus huncinmodum 
fklix. canens. 

4fpidafomniferam tumid4 ceruice leuauit. 
Itaqi afpides duabus potifiimum proprietatibus gaudere dicuntur , qujbusalij Serpcn ». 
tescarent; cumceruixhorumanimaliumlatetumcfcat,& eorurn venenum vnacum 

fopore 



Hiffc Serp -8c Drac; Liber h 19-9 

A foporeartus patientis occupet. Scribebac Diofcorides, qudd virus Afpidis, 6. I.au>ici, 
more taurini fanguinis, in arterijs vulneratorum, fanguinem cogit. Hisaddit Volater- 
ranusdpuntoaafpidisranamdcpaftivulnusimtncdicabilefieri:propccrea,ex Arnol- 
do,percuffiabafpide,duarum,veltriumhorarumfpatio intereunt. Nec praeterra- ?*'****£ 
tioncm • qiundoquidemloannesde Vigo narrabat(rcferentePareoXeFlorentiayK> f 1 rils f**% 
uiffc circulatorem,quivt melius propria pharmaca populovenderet,digitun_ afpidi ^ kth*- 
mordendum porrexit, & poft horas quacuor interijt, $*** 

Habcnt prasterea afpides hoc pcculiare, vtmordendo tumorem non inducant : de- 
inde (cu dcntibus adeo exilibus, &mebranula cc<ftis fint pra.diti , vt a mukis dcntibus, 
carerecredantur)tamcxigUumforamcnvulncrandoformant,vtvifi©nern pcneeffu- 
giat. Hacdccaufa multiCleopatra. interitumcognitudifficilem fuiue arbitrantur, 
«juae morfu afpidis vitam terminauit ; quemadmodum cx Galeno in hbro de Theriaca intcritus 
sd Pifonem colligendum eft. Namcum Auguftus,fuperato Antonio , viuam Cleopa- clc6patr<& 
tram tanquam fseminam prajftantiflimam in criumphum ducens Romanis oftendere quatis, 

B dccrcuilfec, fludioiius feruandam curauit. Acilla malens Regina cx humanis dccedere, -cap.6 . 
quamcaptiuaRomanise(fefpedaculo,hocScrpencisgenus,vtjCitrafafpitionem,nb! . 

inferretmortem,elegit. Duabus igitur fidiffimismulieribus,Naerafcilicet 5 &Car- 9 ™ u *? 
mioncindiesoperam fuaRegineprfftantibusiuflfitafpidem vuis, ficubufq,conte&am **' 
ad fallendos cuftodes in calatho deferri. Itaq; fa&o in pr^di&is f^minis penculo, num ^ ■ * 
Serpensillic6perimerct;vndeftatimacqsCleopatraillasexanimesconfpicata eft, co- 
demmetanimali fibicxitium attulic. Hecforte afpidis fpecies fuit chelidonia , que jfpi&s 
puila interpofita mora morfu venenans,illico pereulfos vita priuat. Hee etiam fpecies c / 7e //^ )m e 
inftin&uquodamnaturalidu&a,cum HbentercircaNili ripas moretur,petdiestri- vtSm 
ginta,adlocaalta prope_at,antequamflumen,Solum Aegypti,a!luuione f^cundec. 
Cherfaea vero afpis non confeftim , fed intcrpoiita quatuor horarum mora , in aniim- 
liiim perniciem operatur. Demum afpis ptyas pr-eter,morfum faliuam habet veneno- 
fam,8_adeotenuem , vtanguftiflimosetiamcutisporros facillime penetrarepofifit. Afpisptyas 
Quamobrem Galenus ,fcribens deTheriacaad Pifonem,tradebat ptyadas afpides, qualts. 

C exporreclaceruice,&mecitainteruuihlongitudine,inftarrationaUs cuiufdam ani- 
malis,venenumintranfeuntesexpuere. QjapropterPorphyriusnonimmeritofcnp- 
fir.oV h cttyuvra $$&$ 7TTVit^»ti ^pmTcttJBw *&f tttvu,^ xcthtivTai i >&j vv<p*.ti<tt t_j ? L -y , j 
ctpac, luv \-irtonm . Nimiri;m Serpenres , qui in -fgyptofunt ,fputo vtuntur, vnde & ctyro^k ' 
fpuentes vocantur, & inuadentiumoculosexca-cant.Hisaddendumeftafferturn Aui- T £ y ^w ; _ 
cenna?,quifoloferpentini|iuiusfputiodoreanimancesperireexiftimauit. z p- 

NaEur<eetiamhorumanguiummeminitOlausMagnusdi{ferensdeafpidibusaqui- 
lonaribus, qua, eleuatse fupra pe_tus incedunt, fputumq^ vencnofum in gucturecolie- 
c~-um, in refif .entem,vel obuium eiaculantur, deinde celeri curfuad antra,& faxorum 
cauernas fe fe recipiunt. De natura autem ouorum afpidis recitat Bartholomasus co- 
gnomento AnglicUs, qudd haec parua, rotunda, liuida>vifcofa,fs_tida, fumme vcneno- L ' x 9^B. 
fa, & filamentis quibufdam conglobaca func, quse fi concingacjvcinuenta aRubeta, vel 
abalioanimalivenenofofoucantur,cuncvermisprocrcatur,qui vifu, &halitu,more 0ua *$'' 
Bafilifci,primofouentem,deindealiosctiam animances perimit : Deniq; detcmpe- * ttm ^ ua " 

D ratura afpidis ,file_.ormulta fciredefiderat,confugiatoportetadprimumcaputhu^ ^* 
ius libri, vbi prolixiorifermone de temperamcnto anguium agituf. 



L O C V S- 1 

\ SPIDES nullasinGallia diuagariBelloniusatteftatur: quamuisibi 
multi verfenturferpentes,qui vulgo afpides nominantur. Infula_qui- 
dem Hifpaniae, vt recitat Chriftophorus Andreas in Oecoiatria (refe- 

renteParcoJafpidibusjomniqjvenenatoFerarumgenereredundanr. 
Neqj hoc a veritate recedere videtur^cum calidiori regione delecten- 
tur. EtenimAriftotelesinhiftoriaanimalium tradidit afpides gighi Li& t c.i 9 . 
in Africa, quatum iftus omni prs_fidiorum gencri relucT:ancur. Sed animaduertendum, 
cxIoanneBohemo,qu6dAf_icaproduciteciamIchncuraoncj ,quimalitiara afpidum 

repri- 




% oo Vlyffis Aldrouandi 

reprimunMtqjcaftigant. LucanusetiampromulgauitabhocFerarum genere loca E 
diligicalidiora :quapropter Africam, & potiflimum Aegyptum, ripafq, Nilitanquam 
pecuiiarem propriurnqs locum incoli : vnde fi accidat, vthuiufmodi Fer<e in fri<ndio- 
L.g.phar- ^k^iocisconfpicianturjilluedelatasefo 

r a i * J « Ip/a caloris egensgeIidumm»tranftinorbem ' 

Spontcfta, Nilo% tenus metitur arenas.. 
Sed quis erit nohis lucripudor ?■ inde petuntuv 
Huc Lihya mortes, &fecirnus afpida merces. 
Quarouis Srrabo quodammodo diffentireaLucano vidcatur>dum propriam fpcckm 
iEgypto a%nat , prater ilias, quann alijs diuagantur locis t vnde ftatuere videcur alijs 
eriam ia locis atpides procreari. Salmafius tamen in Solinum fententis Strabonis 
quodammodofauensjdealijsLibyasIocis forte locutumfuiiTeStrabonem pronuncia- 
Opink. Ve Uit " Veteres enim ^H - 11 » patnam Libyam , & ^gypti flnes circumfcripferunt : nam 
terum cir vcmVit Nicandcr fuliginofam afpidemfub ^thyopum glebaab. vnda Nili in mare ve- 
calocu at ®* del ' £e(cere J & P er ^ nc ^ciem , ad mentem Aetij, afpis"chelidonia Nili ripas m- 
ftduh CalenS iateUi § enda eft: quandoquidem colorem hirundinum fufeum eflfe omnibus p 
$u4 ' fi> canftat 5 cum- etiam gemmas chelidoniae ab eodemcolore denominentur . Icaq; incer 
ftr colat a te idumtres ^P eciesnomin3tas >^^^ Eceo 

Ntli rha ma § is ' °i Komam olaus Magnus afpides in pla^a Septentrioaalif licet quoad vencna- 
L, £ s ' ta-m naturam Africanis debiliores) obfcruauit,quac pariter fcabrofa cute, cinereo 
Th^V c °J° re > °culis fcintillantibus , & longitudinc trium, yel cjuatuor cubitorum, morfu fe- 
t ^ gfp- dant 3 cuipr^fentiulmQQecurrei\4umeftrcmedio, 

tOtitdgtSJA 

mUhris* 

antipathia; et sympathia. 

M V L T I S animantibus, & planrisafpis diffentke vidctur, dum pri- ** 
mo in odium Ichneumonis rapitur : quod Nicandro non fuic igno- 
tum, quandoinTheriacisccctnit his verfibusinLatinum fermonem 
translatis, 

Solus eampotis eft lehneumon vincere peftem, 
Cum graue cautus ei bellum parat, editaq; oua 
gu&fiuet in muhommhominum infuperabile Uthum 
Omniafracia terit, mordace% dente lacejjit. 
lr..x.phm- Belluni quoq; Ichneumonis, & Afpidis eleganter explicauic Lucanus his carminibus» 
jgfc Afpides vt pharias caudafolertior hofis 

Ludit & iratas incertaprouocat vmbray 
Qbliquafy caput vanas Serpentisinauras 
d Bffufo tufo comprehendit guftura mor/u, 

R lethiferam ritrafaniem tunc irrita Peftis 

~Exprimitur,faucef%fluuntpereunte venenil 
Pr^terea afpisacri odio quofdam angues Argolas nunciipatos profequitUr:quando- 
quidem ad iilius internecionem a natura procreati efle videntur^cum fcripfetitSuidai, H 
Cimtcesaf m fta Alexandri Magni,hoc Serpentis genus Argo Pelafgico Alexandnam,ad perimen- 
pidihusco- das afpides jdelatum fuiffe. Itemafpis Ranarum fastus cauda in/ignes profcquituriquod 
, tr^ij. AgricolaJinJIibrodeanimaUbusfubterraneisannotauit. Amplius cimicesafpisabo- 
minaturjideoqjcontraeius morfumvalere dicuntur.-nam gallinascxPlinio,quadie 
cimices ederint,ab afpide non morderiperhiberitur. 
Ari radix Sunt pra3tereanonnulla3plant2e,aquibusafpides naturaliterabhorrent. Primitus 
aduerfxtur Ari radice omnes Serpentes, & potiflimum afpides fuganturi fiquidem eius fomo adeo 
stfpidi. inebriantur,vt, ex Porta, torpidai interdum rcperiantur. Plinius addit natura? afpidum 
L. f.phyt. halicacabumitaaduerfari, vtradicehuius plaata? propiusadmota,afpisfoporecur :id 
eap. 24. autem mirum non eflfe tradit Cardanus , cumhuius plantae radices, & femina homini- 
L.j.derer. bus quoqjfoporeraarferant. Ex altera partc locaopacaabhocanimali ita diligi, vel 
var. potius odio haberi aiTemt, vtpropriumiithuiusFera:invmbra tantummodoexurge- 

L.^JeJra. re: vndcfcriptum reliquitScaeca :ficuti caur.um color rubicundus excitat ,& vrfos, 

boucfqj 




J 



Hift.SecpSc Qrac. Xib-t 201 

$ 'isuefq; ma.ppa protftat, ica afpis advmbram ex.urgit. 

decaufa prtfdi&i populi proprios filios,yt narratympentius Belluacenfis ,ijs obijciunt % - 
quos filaeferint tanquam adulcermos ..ijefpuunt^ruifecus/eos^angaam. leojcimosnu- '" 

triunt, Verum id uo.n de omnibus Atris, &Syris jfedcantumdePryllisLibyjepopulis riUd $* ? ' 
inteUigenilumeftjdequibus, in hiftoria "Serpentis "m gencre , aftjmfuit . Tandera ani- ^ 
malia eiufdem fpec.iei tam fmgulari -amore fe jiiuicem compl.e&uutur , vt nec vipera^ 
vipe.rara , nec afpis afpidem lgdat. Hsc fuijc opinio Galeni in libro de ina:quali intem - C*p;6, 
perie,quaudoh^cyerba protulit . Ita vM$,&fcorpium necauerisfi ieiunus iltiinfpue- 
ris. Atnon homo hominem morfu imsrimit , nec vipe/a viperam , nec afpis afpidem :fiqui- 
dctn yuodfimUeefitJdcongrmm amicum^.efit, quodcpntrarium, inimicum, & mxium. 

VENENI ASPIDVM 




SIGNAv 

■ i i 
,ES.T IC I A i^iis a(pidum cam obfcure apparent, vt acrem eciara 
oculorumaciemerfugiant,&edmagis,q'uia tumorcircavulnusnon 
eminetob veneni tenuicatem,quodmirabili celeritatcad partesin- 
tiroas aepetpc^epa^ cutim fubjens ica ad peniciora delabicur, vt vel 
pa^um,veinihilinftlupecJrtciecutis;cmineac. H2c ; decaufamorsCleo- MorsClee- 
pacr£Cognicufuitdifficilis,&nonnififer6abOcl:auianis,exduobus P** f * cur 
psruls punclis deprehenfa fuif. ^Y 11 *?^?^ 11 ^^ 3 ^ ca — ^ at Nicaader ia Theriacis. /***** &ffi- 
Nec tamen vlla vides mpfejji vulneramorfiusy cilis cogni* 

NefdigHUsfatutumoritfurftfofpusadurit:.. tu. ' ■ * 

Sed qui Ufus homo eft, citra. qmnem,fata laborent. 
Claudit } cjrignauo moriens tQrporefatifi.il. 
q Uxc & alia figna huius veneni dmulgauic Lucanus , darn interjtura Leui raorfu afpi- 
disperempcienarrauichuneinmodum, * La Phar2 

AttibiLeuemifierfixusfr&cQrdiaprefiit fkl^ 

NiliacaSerpentecruor,nulloj f dokre * 

Tefiatus morfius fnbita caligine mortem 
Accipis, &ftygiasfomno defiyndis adymbras. 
Non tam veloci corrumpunt pocula letho 
Stipite, qua diro i>irgas mentita Sab&as 
ToxicafatilegicarpuntmAtyraSzbfp. 
PerMiliacum^erpencemapoetah )cin loco afpis intelligitur:cumlibentercirca ri- c~- *r" 
pasMilivcrrecur,cit!u{q;dicicurnocantmalmorfuinterimcre,quamcoxicumarbo / • 

risapudSabajospopulosnafcentis. Rcufnerus quoq 5 inParaduo poecico rnedicans" Usam ' 

fomium moufu afpidis induaum, pronunciauic diftichon huius tenoris. 
Braphpafifuerintfacris admorfa colubris, 

!&' Iamtrahitoccultummemhrafoporisiter. 

Kuius etiam fynaptbmatis meminic Georgius Pidtoriqs in kerna maIorura,du cecinic. 1 
Afpidis & morfu Ufum dormirefatentur 
ln mortem, amidotu>n necvaluijfiferunt, 
kaq;cumaliase*aracum fuerit venenorum aliavni,ali a alccricorppris partipecu- 
Isarem arf.-rre noxam : potcrimus inpraefeatia pronunciare virus afpidis principali 
terc^rebro adnerfan ; queniidmodum ex Cnarratis fymptomatibus hunc morfum Sym P t0mA: 
GoncomitancibiiscoIligendumeitivelucifuntfoporj&Wulorumnietationes Scribe * 4 mor f us 

kitenimDiofcorides,quodftatimpoftiaumafpidis,caligooculosobumbracnulIus" huiusFer ^ 
pcn^confpiciturtumor ,mcdiocns mfurgit ftoma,chi dolor,6Vvulnus eft adeo exi Lt,6 ' e 'S*< 
guum.ycabacutiflTvniacufaaam eflfe videatur, Addit poftea Matthiolusincom- j^ 
wcntarijs ad Oiofcondem, quod idtum afpidis corafequitur ftupor,pa!Ior,frontis 
*tfeigeratio,hiatusaffiduus,pa^ 

p0iie%k$p inpro^umfomnum^&tanclemconuulfio, Immoadditquoqjc^ 

morfu - , 



i 



202 Vlyffis Aldrouandi 

Symt>tom% m >rf " a ^?' 1 ^ chelidonje. prefentiflimam cffe neccm,&cxia:ucherfe* Hottnifi poft fpa- g 

U. MJtfas tK!'ao i a,uu>rhararuiftaccedere;cumptyasmu!t6tardiusinterimat. Auicennasau- 

chtrfe-* d- im % ,a mc>r ^ uS afpidis chelfdoniae, nccnon afpidis ficcae,feu cherfasa; eadem effe affir- 

hrvs m ' a ' t: natrurn namq; alterutra,fi mOrdeac,accidunt, vtinquit ipfe, frequentes fingultus, 

*' ' : aUe^tiocabri^ftapo^&rfrigusmembrorum^fomnusprofunduscum pulfusvehe- 

Sitrnamor- roefttia.- Sia mordeatptyas,ideft fpuens: tunc patiens,ad mentem ciufdem Auiccnne/, 

fusptyadis *' ehm ' ^ raocu pene priuatus, poft continuos faltqs foporatut s cum torfione colii, fpa- 

f.iio, pulfii inordinato, & abfqj dolore, vita priuatur : quarauisab initio dolorem intc* 

ftinorum fenfcrii, &advomitum prouocandum, digitosin gurtur introduxertc. 

A&tarius quoq;patierttiscoIoremin viridem,&herbaccumpermucariafferit : dc- 

indcin reliq usfymptomatibus aflignandis, fentcntias Nicandri,& Auicenna?ad(tipu- 

hcur. Tandem Ponzettus non modo fymptomata i&us afpidum,fed etiam eorum cau- 

fis in mediumarferreconatur,dum irtquit nigredinem quandoqscircalocumaffe&unV, 

Symptoma- dimanare a nimia caliditate veneni partem adurentis , & oculorum obfcuritacem a va- 

tum huius poribus vcnenatis oririatteftacur, qui incerdum capitisdolorem afferrefolent. Poftea p 

■vcmnicm humares in ftomacho venefica vi lnfefti agitantur , & vomitionem prouocant : immo 

f*. f£p e conuulfioncm,quoniamtunic3eftomachicontrahuntur,&coar(aantur. Deniqj 

matcria defcendcos ad inteftina dyfenteriamV fyncopem,&jnceritum procrearedi* 

citur. 

VENENI ASPIDVM 
M E D E L A: 

VLTfi antequaraprjefidiumaliquodad profligandum afpidisvitus, 
prsefcubant, vica; aegcotantis periculum facientes, ccntaurium in vi- 
no tr iturn propinant; nam fi pharmacum euomatur,patientem peritu- 
/.8 c.xg. ,|ijl|^^|f r um>finfecus>vi&urutneffepoUicentur. Ariftotelestamen,inhifto- $ 
™ rijs animalium , aduerfus ictum afpidis Africana? nullum valerc prxfi- 
dium atteftatuc. Quare hinccolligere poffumus, prb caftigando afpi- 
duin aliarura regionum vencno, medicinam aliquem haberc locu. Vride Diofcorides, 
adafpidum virus, remediaincapitedeCcraftepropofita commendaUit.Plinius vnam 
tanturoopem,nimirumpartismu'cUatioricra^ 
cmmnitt ta fubfcripfit. 

Aelianus quoq; non videtur recedere a praedi&brum virorumopini©ne,dum inquit: 
bxzftU Serpentum venenum peftiferum eft,fedpeftilentius afpidis : vipcrae, & alioru anguium 
pxmj-vulr moi f US noncaieutremedio, afpidis tantumrnodo i&um curari non poffe intelligo. 
rn-fM£ ^ M^rcurialiscamen admonetcurationemhuiusvencnieffefollicitandam,confequen- 
l,UcUcame Ccf ^. a£ }p! a ^exuftionemdeueniendumeffe,velpodicem galli,aut columbae vulneri 
Utenuium ^ apphcandum. Et quoniam vulnus exiguum cffe folet, fearificationibus, aut ficya- 
parmm ad f Uffl ap p f u j one dilatandum cffe docet. Amplius, cx Pareo,quoniam veneno afpidum, 
bkhtni*, f a0 guj s i n ve nis, & arterijs congelatur, medicaminibus calidis, &tenuium partiunu ^ 
vtendam eft : veluti funt magna ancidota , fcilicet thcriaca , &mithridatium , quaein 
aqua vitasdiffoluta intrinfecus, &extrinfecus,adhiberipoffunt . Atfiaccidat, vcpars 
Lrfa nicncet, fatius effe putat Pareus,fi vires fcrant, partem effe amputandam. 
tA fuiicm ^"erum) vt irrhis pra;fidijsproponendisordinacimincedamus,afimplicibusper os 
fumendis exordiemur. Hax autemaplantis,animaiibus,&lapidibus defumuntur .In 
primisnonnullioriganumvirens^advoroitumcxcitandumjcumvinotritumpropinat» 
^ 1 !' t?: deinde anridotis feliciori cum fucceffu vtuntur. Olaus Magnus allijs tritis, cum zycho 
Ani ^ .'' . » dhtbct. Pliniusclematidem aegyptiam contra Serpentes , & potiffimum afpides ex 
L&tkit ^ ^ to emcacem prsedicat . Deinde anifum,lupinum, necnonhyofciamum contufum in 
fy*fi***fi v - no pra ,bet. Ponzetcus ariftolochiam cum rofis, & femen apijcummero,item carpo- 
" balfamum , & puluercm gentian ? cum vino, vel modico memhas fuccocommendar. 
Puiter mira viscitri aduerfusafpidcs,apud Atheneum legicur. Scribit enim praeddnes- 
quofdam vltimo daranatos fiipplkio tamquamFcrarum cibum in theatrum a m^jM 
^- 3 *-" 5- ^ intr®- 




L.6 c. 54, 
Partis mu 
tiUiio, vbt 



SivtpUcta 
mcdtcame- 

f!iiiC0# 

mniant. 
Os!'J>t'*m. 



AnuaLO- 
chia. 
Genti.tna , 



Hift> Serp, 5c Drac Liber I. 205 

A mtroducVs, & abafptdibus percuifos nihil paflosfuiffe. Ideo Princeps idadmiratuy, 
de cibo reorum mihtem cuftodem interrogauir.-fed ftatim atq; cognouit: eorum cibum 
fuiffe citrum, poftero die ralem cibum vni,alten vero nequaquam dari iuflit : vndc qui 
cicrum non comederar,altero incolumc, ab afpidibus pun&us interijt. Citri vir- 

Pra?tereainhoccafumultumadiumenti3rfertacetum,&prsBcipucacerrimum s cu- tus admi- 
iustanta quanritasfumendaeft,donccqualitasaceucirca dexrrampraecordiorumpar- randa. 
tem ab xgro percipiatur.-Heparenim m morfuafpidis fenfu priuari aiunt . Ad confir- Aceti vir- 
mandum,& cxtollendum^hoc praefidium , addere poffumus hiftoriam cuiufdam ho- tusinmor- 
minisal»liniorecitatam,quivtrem acetoplenumfcrens incautc calcauit afpidem . a fiajtidu. 
quo fuit vulrieratus,&quotiesdeponebat vtrem,toties feeffe fauciatum fentiebaV 
ficq; remedmmhuiusmorfus aeetumefle intellexit. Idrurfus ftabilire poteft cafus c ffi s t ue \ 
cuiufdam pueri,quicum ie1:useffetabafpidc,&ob ingentem afftum fiti premeretur, ria ? a J?Mi 
aUumqjnonhaberct humorem,, acetum, quodfortefecum habebat,haufit,&libera- % ^** 
tuseft. CorneliusCelfuscredidithocaccidifle, non quiaacetum facultatemrefriee- Cur aeetu 
g randi, fed quia vim diflipandi poflideat : idcoq; verifimile eft hoc prafidio , humorcm finet mtt- 
intra corpus dcnfatum difcuti, & fanitatcm reftitui. His addatur vrina impubium pue- fis. 
rorum,quamnon infrugiferam, inhoccafu ,Plinius exiftimat. VemmMarcusVar- 
roo&uagefimo nonovitaeanno tradidit,i<5Uis afpidumfanari, ipfa pcrcuflbrum vri- 
»a s quodpofteaconfirmauitQuintusSerenushisverfibus. r . 

Si vero herrendum vulnusferafecerit afpis, , . „ V** 

Vrinamcreduntpropriamconiucerepotu^ *. lU ** 

Varronisfuitiftafenisfententia,necnon r * 

(Plinius vt memoratjfumpti iuuat imber aceti. 
Dicendumdre, 
Ab Animahbus etiam homo percuffus ab afpide non mediocrem fru&um eft confecu- 
turus . Ponzetus ,admentem nonnullorum , ftomachum ciconia? cum vino tanquam 
fmgulare auxilium extollit. Plinius (d muflelarum,quas Graeci ididas vocant,contra Sttmdchus 
afpidumpun&ionesvtiliflimum jimmd vrinam teftudinis cimicibus tamen admixtis Ciconia* 
^erHcaciflimamefleiudicat.VndepoftcaKiranidesnonfolum teftudinis vrina,fedma- Vrina '& 
rinas quoq; teftudinis fanguinehaufto,omnesferemorfus,fed pr*cipueafpidisfanari fanvuiste* 
opmatus eft . Tandem Orpheus iu librode lapidibus , corallium in vino potum ab af- ftudinum. 
pidepunaisquamplurimumprodeflefatetur. Itemin Prf^prouinciaRegniMalaccn- 
fis inuenitur quaudoq; infeI!ehiftricis.lapis,obrarira,tem alicuiusaeris,coloriseftdi- f^' / ¥** 
lunorispurpura»,amariguftus,&tandcm leuis., &,i-nftar faponislubricus. Etquam- Ucen J ts \ 
uis in Maiaca lapis bezaar fit frequens; nihilommus Incola? lapidem hunc in felle hiftri- La ^ sffi " 

cisMalacenfisrepertum,adrefiftendumcuicumq;vencnolongepra:ferunt:M3cerant ^ rtciu 
cnirn lapidem in aliquo liquore car-diaco, vcl,hoc deficiente, in aqua communi, quam 
poftmodumpatiencibus propinant; vndc ftomachus roboratur,& venenumcismhil 
obeft. 



S\ adcompofita alexipha^rmaca mentcm conuertamus. Primo incidemus in thcria- Compofita 
cam magnam Andromachi, qu* venenatis no mediocriter confcrt:propterea Galenus meduame 
in hbro de vfu Theriac* ad Pamphilianum hxc habet. Percuflis a vipcra, vulneratis a ta adm$r- 
Serpente,ictis ab afpide, comoriis arabido cane, .'demfila:fis ab aliquo animali, quod fusAfpidu. 

dentibus,aculeo,vclcotaau vencnumrelmquat,recenstheriicafatisfuperq; crHcax r / . • 
remcdium eft. Recensautem eft, qua? fcxtum,& •trigefimum annum^nondum attigcrit. m4e *~ 

QuapropterSeptentrionalemplagaincoIenrcs,iiabafpidcdemorfifucrint,exthcriaca T^f* 
Venetijs illuc veaafalutareremedui -percipiunr.Hac aut dcfictcnte,tefteOIaoMaano, 0maeht 

alUumcontufum,&inccrcuinadiffolutumbibunt,&aliudfimiliterfuprai<aumcolIo- ^' 
cant,&libcrantur. Succeditantidotus Antipatri , qua? & theriaca nuncupatur : ex 
hacautcmfumptaante,& poftiaumafpidis non parum vnhtatis patienseftperceptu- L %Je dn- 
rus. Recipitigitur,Galcnotefte,gcntiancvnciamdimidiam,radicis trifblij tantum- tidcio . 
dcm ,feminis eiufdcm drachmas duas,polij drachmas tres, ariftolochia? tenuis drach- Antldotm 
rnas duas, radicu peucedani ,& galbani tantudem, petrofeljni drachmas quatuor , rute Antipttri 
fylucftrisdrachmastre5,pyrethridrachmam,herbepedicularis tantumdem ,radicum qua reci-- 
vitis alb^ drachmas duas, leucopipcris tantumdcm ) acori drachmas tres , thymiama- pat f, m ~ 
tisdrachmam3&obulosquatuorivcrbafci,cham ? pytios,chamelec,mamibij,coniz ? , pUtm 

cymini 



*<H VlyffisAldrouandi 

cymini a»thiopici > fucci papaueris,caftorei, feminis, faeniculi,agariei, caflias tufa*, flo- E 
rum lund odorati, rhei, fingulorum drachmas duas, dauci cretici drachmam , & obu- 
los tres , opopanacis tantumdem ,fagapenidrachmas duas,&obulostres,abrotoni 
drachmam , & obulos tres , di£hmni , & ftyracis tantumdem , cinnamomi drachmas 
3udtitds treSj nar( ^ 1 tanCum dem, myrrhas vnciam dimidia, thuris drachmam, aniforUm,& fucci 
fhu Do/ts c Y ten3ilcl tantumdem,coagulihinnulidrachmastres,croci vnciam, &mcllis attici, 
trddield quodfatis cftrdeindead nucisauellanaemagnitudinemexhibetur. 
dntidoti ^ ec *> omittenda eft theriaca adintemos dolores Euclidis Palatiani,quam vtipfe re- 

Lx.de An- ^ erebat ' ad uerfus afpidum morfus compofuit. Recipit autem,vt videre licet apud Ga- 
tid.c.lo, ' enum » ca ft° rci drachmasfex a opopanacis,fagapcni,fefeleos,cachryos,chaipacdryos f 
chama»pityos,Marrubijfingulorumvnciasduas,ftyracis,b!tuminis iudaici, myrrha?» 
finguIornmdrachrnasfeptem,fuccipapauerisvnciam,&mellisIibram. Percuffi a Ser- 
pentibus pnus vomere debent : deinde huius drachmam, cum fucco fraxini , velcunt 
l.ide An- vinobibant. Pr*terea recitaturetiama jaienoantidotuspamocratis>quaein mor- 
ttd. c.\ 5, fib us afpidum non vulgariter poteft prodeflchis verfibus . i 

Nuac autem tradere medicinds voh 

MuU mdrfus tantum venenatos fanent 
Cornuta, viperarum, afptdis, cherfydri'. 
Jclus Ferarum^ & puncluras quoq\ 
Apum, vefparum, fcorpij^ phalangij. 
jfac arte firuas . Iridis bis quatuor 

Affume drachmas primum\ tum ^ingiberis, 
Succi panacis, & fucci papaueris, 
Rddicum libanotidis, femen trifolij 
Cuiufq; creticum tamen bis quatuor. 
Ariftolochif-, longam dico, & ruta 
Agreftis feminum drachmas duodecim. 
' Radicum vitis albafex, & decemi 

Serpilli verb pariter^ & fmyrnij, {5 

Fontocj-, mijji nobilis caftorij 
Tantumdem : fid eryngij, & feminum apij 
Aethiopm prxfertim, ejr adhuc noui, 

Cuiufq; drachmas appendo ter duas: < 

Eruiq-, candidi, & mundi bit duodecim. ' - 

Bac cuncta f.cca, & tranfmiffa cribro, > ■ 

Excipe vino:paruos indefac orbes, , M*i 

Kotafue paruas, vnicam drachmam dabis \ -'. • 

Huius medicamenti ex hemina meri \ 

Boni, non commifti, ptnguis, & non noui. j* 4 

Facit dimidiunt refolutum aqua 
Tumoriventris, atq; turgido colo, 
Et quibus incerta caufa qtticquam dolet. 
Item Chriftophorus Andreas iu Oecoiatria (referenteP^#) praeter theriaca>n,propo- 
nit admorfusafpidum,fingulareprasfidium ,quandoait. lufulas Hifpania? afpidibus, 
oraniq; venenatorum animantium genere abundare, & aduerfus eorum ictus , theria- 
capoftpofita,fequentiantidoto,fa?licifucccifuvti,qua?viresinfignes-,&ade6mu!tipli- 
cicxperientiacomprobatashabet,vtlncolanon dubitauerit fe quantumlibec cfferse 
Nouddnti- afpidimordendum offerre. Recipit autemhoc medicametuum falia raxi barbati ca- 
dotus ad riophilacae,leucoi rubri par pondus, qua; in aceto acen imo,& vrina fani hominis , pro 
morsu afpi fotu laefae partis feruere debent.Sed fatius efife exiftimat author, fi pasiens ieiunus trcs 
duwi. k V nciashuiusdeco6lionis,duabushorisantcpaftum, hauriat. 

Olim etiam quidam circumforaneus medicatam vendirabat aqaam ■, qna pota, de- 

Aquacu- morfiabafpidefanabantur: eopotiflimumtemporc,quoPompeiusRufus Roma;a»dili- 

iufdacircu^ t ium munus obibatjquamuispoftea hic circulator, permulns , qui eamdem faclitabac 

Utoris. artcmcircumftantibus, adfuamoftcndendam viirutem.&adfpecimeivde fe pra?bcn- 

dmn, afpidem btachioadmouerit,fed cum propriam {otbere non pocuerit aquam,qu§ 



HiftSerp. & Drac* Liber I- 205 

A cx iufidij$euerfa,velfubdu£cafuic,paulopoft,venenoadintima penecrantc, vitapri- 

uauisfmt. PoftremoPetrus AndreasMatthiolusin comraentarijs ad Diofcoridem, £'.^54; 
mirandum in modum extollitfuam quincam elfentiam ex aqua vita? tanquam praeftan- ^f"Mif 
tilfi mam anridotum eontra virus afpidum,quod medicamen, cum fit tenuium partium, se ! ta ** 
celerimepervniuerfascorporisparcesdiifunditur^&venasjarteriafqiconfeftimpene- **'*»• 
trat,ideoqjprohibet,nefanguis,&:fpiritusinvenisrefrigeracid6fentur,pariterqjadau- 
do calore lrmacojvcnefica visciciiTune fuperatur. 

Ennumeratis interms alexipharmacis ad excerna recenfendaproperandum eft,qui- 
busincerdumparsaffe£tafouenda,&refocillandaeft. Diofcorides iermonem habcns tiJcmAt^ 
^ccimicsbus ledularijs, illas i&ibusaipidum vtiliter illiniendas efie tradebac : item bu- me ^ 
tyrum circa vulnus efte ducendii,&foIia fraxini imponenda probabat.Amplius aquam 
mariseontra i&us fcorpionum, phalangiorum, & afpidum vtiliffimam praedicabat» 
dumodo patiens ia eacalida fa;pius defcenderet. Plinius hahcacabo cum oleo trito,iri 
hoc cafu, vcebatur. aliquando has herbas polium, & rutam fylueftrem,ex aqua cjelcfti 

.£ tritas,admitigandumafpidisvulnuslaudabat. Aetius pro fomerito aquam marinam 

adhibebatj quandoqj poftfcarificatascucurbitulas,cencauriumcummyrrha»&niodi- AqutmA-- 
co opio, aliquando rumex inftar emplaftri accommodacum parti Ixfe apponebat. Pr^- ring virtus 
tereanoneftomittendatheriaca, qucTextrinfecus eriamadhibica pra?cipuam vtilita- 
tem,partivuIneratsafferrefolet. Olaus Magnus refert>quod gentes AquilonarCs noflt 
modotheriaea, (ed furfure quoqj inftar emplaftriaccommodato vtuntur. Vincentius ThtrtAfA 
Belluacenfisfcriptis mandauit, quodquidam citra vllum remediorum intrinfecorum, AtfdrmA~ 
&extrinfecorum vfum ,verbis,afpidesexcantant, nevenenonocere poffint , & vt de cki* 
illorumcapitelapisamultiscxpetituseruipoffic . Authoranonymos traditexcanta- 
ri afpides, ne laxlant, quoniam Daemonesdifcurruut cum verbis ad ferpentes, & infe- 
ctione interiorihocfaciunt, vt ferpentesad nutum carummoueantur, &finelse/ione 
tra<5tabilesfiant. Verum de his vanis cantionibus i« capite primo huius libri multa-,» 
fcripfimus. 

c EPITHETA- 

V^DAM huiusanimalisepithetalocumnatalem^&nacurales qua- 
fdam eius proprietares refpiciunc, qria?dam verd cum alijs anguium— * 
epithctisfunt communia . Quoad primum afpis aiiquando Niliaca, 
| &quandoq; Aegyptia nomiuatur ,'interdum ctiam Pharia a Pharo 
f parua Aegypriinfula : cum afprdes prasdictis deleclentur locis . Surda Afpiscur 
b quoqj vocatur afpis , non quia audic u careac , fed quia ad rcpellendas furdadica 
magici cantoris voces,auresobcurare perhibeacur: vel potius ab erfedu , quoniam tur% 
trsorfu foporem inducens pacientem furdum reddac : idcirco apud Apoilinarem legi-- 
turafpisx«<pM,nimirumfurdaftra:quamuisabHefychio,hocepitheto donctur illa_j, 
ferpentisfpecies, qua?,obc«citatem, Latiniscaeciliaappellatur. Rationealteriuspro- Cur fomni 
prietatis s afpis9pudLatinosfomniculofa,romnifica,&foroniferadicitur. it£Gra?cis fera dica— 
ti<f7rk vTrveLhn ab i/wwc foranus, quoniam morfu foporem percuffis arferat ; Vnde Lu- tur. 
D canuscancbat. L.g.phar- 

Hic quot]', prima caput mauit de pufaere tabes fal. 

Afpida fomniferam tumida ceruice leuauit 
Plenior huic fanguis, & craffi gutta veneni 
Decidit&c. 
Hac dc caufa nonnulli, etiam expofitores Onidij fuerunt hu iits opinionis per pigrarru* ?i*ra fer» 
Scrpentem, afpidcm aPoeta intelledamfuifte, quando libro fecundo Arnorum fic ptnsqux. 
cecinit. 

figraq^ Uhatur circum donaria Serpens. 
Nonnullificcamafpidem vocarunt fbrtequia ineolens Niliripas, nunqujfm acfuaefefe 
imcrgat Jquamobrem Lucanus decantabat. ( 

11 1 ■ fiabant in margine fcc£ 
Afpides* in medijs &c* 

S Aut- 








206 Vlyffis Aldrouandi 

A r piscur Auicennas tamen ideo ficcasafpidcs nuneupariopinaturjquoniam vehementi cutis E 

ftccadica- ficcitate pradite fint . Infupcrob tabificum virus,IcthiferanominaturafpisaLucano, 

tur. * Grccis /o^sa/pa, ideft veneno gaudens, &apud Orpheum •7ra.Xay.vctU nimirum cede 

contaminata : quamuis hac etiam voce greca, peftis, & pcrnicies iignificetur . Aliter 

Fpttheta etiamhieSerpensGrecisdicitur eLvfpotpovoi , ncmpe homicida,item '/o/3oX6g venenum 

graea. proijciens : quamuis hoc eodem nominedenotetur,quifagittaseiaculatur, aliquando 

Glrecis vocatur •^■«uxe^otvocfcilicet exitiofus :hcet vt plurimum hoc nomine amarus 

defignecurjnam hcrba wsoKsJWm ab amarore proprium nomen fortitacft. Quan- 

dbq; dicitwiropi-TrvQts, videlicet ignem fpirans: quamobrem tumefcens , formidabilis, 

& Gra;cis<y^gp^aAsji cognominatur.Panter M^npv; lmguam exerens 3 & in epigram- 

rriatibus grecisaVa/^rs impudens , & tandem Nicandro in Theriacis «A/aoW* (inuo- 

fa mdigitatur. 

D.ENOMIN ATA. F 

f.ViEDAM pauca tamgrarca,quam]atina abafpidetumanimali,tum 

clypeodenominationemfortiuntur. Inprimis dcni^oSmtoi nuncu- 

paturille,quiabafpidepercu{fusfuit. hem aW/JoTpocpos,quiafpidi- 

dolr$- ®!®!P>^i§ busvefcitur: quamobrcm Galenusadcaleem fecundilibriadGlau- 

fhi pofuli ^M§^@P concm,Maribspopulosaff^r/!roTpo<f»5^ncmpeafpidumcarncmvoran- 

qui. m ^wmmm^ tcsindigitauit. Synafpifmum poftea Veteres vocabant,quando,in 

Synafpif phalange^nguM cubitum occMpabat, nam Phinhon Gcraiftus, rcferenteC«elio Rho* 

mum quid digino, prodidit Philippum Amynteomnium primum Macedonicas phalangisfynaf- 

vocauerint pifmum conftituiife . Amplius Afpidifcos , eodem Rhodigiho tefte, quoddam orna- 

Prifik mentigenusinfcutis effe perhibetur.Iromo partem in naui adpuppim vergentem, af- 

L. * %.lec~l. pjda vocaKant. Infuper, ex eodem Rhodigino , Afpidas fotma orbiculari campos olirh 

4intiq.c.$ 1 nuncupabant,aut vbi plures afpides vcrfabantur. Departetandem Vrbis Argiuze, Af- 

pida nominata , Plutarchus in Vita Pyrrhi multa monunenns mandauit , ad quem lo-G 

cum le&orem relegamus. 

MYSTICA> ET ALLEGORICA- 

~&**&viygZ5\ EGVNTVR in facrisBiblijs,nimirumapudEfaiamha»cverb3. La- 

iPJ wjS&fc'- ftens deletfabitur fuperfora?nen afpidis. Multiexponunt,quod qui- 

C *?' 11 ' ]fe Wv^ cumqjexhominibusjoccultovenenoadnocendum referti funt,fub 

tH fefcii^ regnoChrifti,mucatoingenio,rbrcvelpuerisinnoxios. Iterumapnd 

^WL^^^^^, eumdem Prophetam leguntur ralia verba » Oua afpidum rumpent y rjr 

Cap. 59. telas arane* texunt , qui comedcrit de ouis eorum , morietur , &Jicompri- 

mantur,produceturregu/us. Aliquiexpofitorcs de peccatis Iuda?orum Prophetam egif- 

fe afteuerant: quafi hic f" fenfus: vos cftis fimiles onis afpidum,quibus fraftis, nil aliud 

quam afpis emecgit , & omnes veftri iabores telis aranearum aftimilantur , qua? nullius ^ 

funt vfus s cum ex ipfis nulla veftimenta parari poflint . Gloffa huius loci ita exponir. 

Veluti ex ouis afpidum nafcitur Regulusj ita exludaeis dimanabit Antichriftus.D.Hie- 

Oua afpi- ronymuspr^di&umEfaielocu interpretans prodidit,frac5tioneouoruafpidum,myftice 

dAm ftice ^enotari manifeftatione errom,qui veritatis,&bo-nitatis fpeciem pre fe ferunt, vt eo~ 

auidCwni- r & % cor omnium naribus comunicetur. Lauretus autem in fylua Allcgoriarum id my- 

f . ftice interpretatur venenatam do&rinara , vel Improborum confilia uv humanis cor- 

Capi, dibusdelitefcentia , quse tandem perucrfis operibus mamfeftantur . Itei ura in Deute- 

ronomio legitur. Venenum Draconu vinum eorum>& venenumafpidum crudele.lntetprc- 

tes per haec verba myftice indicari fatentur Daeniones, Inuidos, & Calumniarores, qui 

verborumpreftigijs,&vaniflimiscommentis,hominum fimplicium mentesdeciperc 

Cap.zo. eooantur. Demum quandoapudloblegitur. Paniseiusinvtero illiusvertetur infcl 

afpidum intrinfecus , fcribunt Intcrpretes pro expoiitione huius loci, malum i!lud , quu 

impijdeleitanturs tanquam cibum immuuturu naturam, ik tanquam venenu maximfe 

nox:um. 




Hift. Serp. 6c Drac. Liber I- 2 07 

A uoxium, quafc afpidum ab omnibus confpiciendum fore : & quoniam in codem capite 

Lob habec ha?c aha vcrba . Caputafpidumfuget.&oecidet eumlinguavipera. D. Grego- Li.l^.c.fl 
riusinMoralibusidmyfticedeclaransinqtutjDemonftrari inicitimocculcarumcogi- 
tationum,qu«in corde onuntur : fedpoftea menscapta violcnti veneno tencaraenti 
opprimitur,& necatur:cum afpislatenccsmalorum fuppeditationesdcnotet,& vipc- 
ravioktitadefignettentarnenta . 

MORALIA- 

VTHORES moralesvnanimcsproduntDiabolum meritoafpidiaf- 
(imilandum effe : nam fi afpis morfu patientem foporat j Diabolus Diabolus 
quoqjfidentibus lethalium criminum peccantcm momorderft,illum A K lm n attiT 
fomno mundanarum deliciarum adeo obruit, vtomnibus priuetur a r pt fo 
fenfibus.Prim6cnimpropriamfragilitacem,morcemappropinquan- " 
tem , & Demonum crudelitatem non confpicatur , seternarum fuaui- 
tatem voluptatum non odoratur,corrc&ioncs virorum iuftorum non audic, confeffio- 
ne non loquitur , bonis operibus non mouetur , & deniq; fceleracis , & mortiferis cri- 
minibus inuolutus itadormit,donecdi3bolicum virus cuminterimat. Cumtameaj c*pM* 
manifefta fitChrifti doctrina apudMattheum. Vigilareoportet ,quoriiam fi fciret pa- 
ter familias, qua hora fur venirec,vigilarec vtiqj neqj finerec perfodi domum fuamjDc^ 
inde fi afpis ira cognominatur, quia vcnenum afpergat : Diabolus quoq; tentamenti 
virus dilTeminat. lmmdfi,admencemPlinij, hic fcrpensMauros;,& Afrosnon ke- 
dic: pariterDiabolus viris iuftis nocumento e{{e nequit, quiMauri iure meritoco- 
gnominaripoffunt jcumaffidua pcenitcntia nigricffefcrantur. Amplius Damaoner- Iterum d* 
ga viros iuftos intcrdum ira fe fegerit, vcluci cantator magicus erga afpidera , qui can- mon com— 
tionibus , eum de cauerna cducete nititur : fic Diabolus alfiduis mollium monimentis paraturad 
deliciarum, pr*edi&os virosde profunda ftattis fidei , & gratia» cauerna excrahere co- afpidem. 
natur. Demii fi quisab afpide demorfus nonnifi per raurihtionem membri fanatur*. pa- 
C riratione,membracorporisEcclcfia>aDiaboloper haerefim infedta totum corpusin- 

quinabunt,nififeparentur. DicebatenimChriftusapudMattheum,omnemarborem tjap>%, 
bonos non producentcm fru6tusexcidendameifc . 

CscerumnonfolumDiabolus,fedhomoetiam auri fitientimmus ,aiTiduifqjlucris, 
&opibus inhiansafpis nuncupari poterit:ctim,ritw illius venenoiianimalis,oculos Auarus ?- 
intcmporibus,& noninfrontehabeat- nonenimanteriora, & a?cerna confpicatur,fed mulatur af 
lateraha , nimirum mundi diuicias , & vfuras meditatur : nam viura?, non fecus ac afpi- pjdtm. 
desf3euiunt,mordent,inficiuntqj,&neeant eum,qui feneratur. Vnde Authorfub HomiLir. 
nomine Chrifoftomi prjeciarS id fignificat , vbi aduerfus faeneratorcm dcclamat hunc inMatth.. 
in modum. Similis eft pecunia vfuraria afpidis morfui: ficut enim, qui abafpide percu- 
titur, quafi dele&atus cadit in fomnum, & fic per (oporis virtucem moritur , fic qui ac- 
cipitpro vfuris ad tempusdele£tatur,quafi qui beneficium accipit,& fic per fuauitatem 
beneficijnon fentitquomodo captiuusemcitur :namficut venenum afpidis latenter 
peromniamembradifcurritj&corrumpit. Sic vfura per rotas facultates eius difcur- 
t) rit,&conuertiteasindebitutn. Praeterta in crroribus perfeucranres,more afpidum, 

aurcs obturant , ne diuina audiant prseccpta . Nam cantator magicus eft conciona- p <- cca vtef 
tor,qui blandis hortationibiisillosdevitiorum ipecu eruere conatur. Atiliiaures -MtyfWA 
anima?,fcilicetintelle<aum,& voluntatemobturant :fiquidem aurcm voluntatis terra nil ^safpu 
mundanse voluptatis claudunt , & aurem cerdis , & intelle&uscauda , ideft finc vita? : *'**"• 
cum diuturnam vit?.mprocrahcre,&tandemperjitenti3magercfperent.Tuxt3 illudle- Ca P- x 7- 
xtm\xJ#durauerunt ceruicemfuam } ne audsrcnt legem, dr nefttfciperent difciplinam. Scd Lih.6 .c.z. 
cxemplu obftinati peccantis exprcflfum habemus tn libris Decretalium : vbi fummus obftina- 
Pontifex iure optimo vehem5tcr inuehicur inFridcricum Imperatorcm his verbis. Sed ^ s , ex Z\ 
lieet fic apud eumpro pace,paternis monitis , & precum ctiraremus infiftere lenitate ; idem Auzufti -.' 
tamen Pkaraonis imitatus duritiatn, & obturans, more djpidh, auresfaas preces hominum, m^ajftmi ■ 
& mtmtA , elata ohftina <ione, & dftinata elatione defpextt, propter quod crc. J Mur a fpi- 

Diuus etiara Auguftinus in cxpofitionc pfalmi nonagefimi , obftinatum afpidi 3ffi- di. 

S 2 milan- 



% © 8 V 1 y ffis n 1 d rou i n< 

milandumefieretulit jdumdixit. h 7 u : vcrc nominatur afpis ^qui/i altcram auremquam E 
proxime potefl terrd in(jgerc , * Itt ram vcro caudct immijji one obturare conatur , ne audiat. 
Jguidad hdc cxcanfanfis vox, quid fcrmo facitt prtdicantis ? Orabopro eo, baptizabor py$ 
tnortud,vberrimo quodam propiuio Ucrymarum : apud quemvidcrim nihil humana ex- 
cantationis quamlibet Japicntiam, mhtl quantumcumq; admonitionis induftriam prauale- 
rc . Noucrtt tamen vir Japicns non Caio fifc ,fed folo injigere caput, quodfapientia, qua e \ 
fupernis efi, non modopudicafed etiam facificajit. Hj>c autcm Magis(vtitadicam) afpidi- 
ea, nifiterrena e(fe nonpoteflfldnec idco obfurdefieret, nifcauda quo£ obturaret auditum, 
cauda eft fnisintetionts, bacfurditas dcjpcratajfim hic tjutdcm velutterrg infixusproprie 
inh$ret voluntati, inde velut rtjlcficns caudam, fne*n aliquem mcditatur,cjr infigit animo, 
quem dcfiderat adtpifci . Indc tam mor dax, ejr amarus fcrmo i nuenitur in ore hominis ofr - 
Jiinati, quodnulla ad eum pcnetrari queat bcneuolentia monitoris . Inde afpidis virus in " 
linguaaculeo pcrfeuerat, quod ' aduerfus linguam cxcantatoris tanto feftudio ohturarit. 
Detra'c~io - Illietiam,q.uialienam famampaiTim «iebacchanui; , afpidibus oprimadecaufa,ia 
resfimiles facris Biblijs , aflunrlantur.Haec func verba. Vcncnumafpidum fnb labijs eorum fepul- p 
funt afpi ■ crum patens eft gu-ttur eorum,(anh ora bonorum,uou imu taha, lcd odoris plena fua- . 
dibus. uitfimi. 

Tyranni Infupcr importuni , & immkes tyranni afpidum fimijitudinem erfugere non pof- 

afpidi ft- funt : nam velutiafpis nonnifi cum focia vagatur , ck alcenus incerfe&orem pertinacif- 

milcs. fimeperfequiturjfouusquoqjtyrannus^cuijVtdicebacCicerojnunaeftfides, nulla_. 

L.de Ami- chatitas, nulla ftabilis beneuolentise fiducia,omnia enim ilii femper fufpe&a funt ; auc 

cit.c.fi. filium,autalium tyrannidis fucceflorem fibi adiungit, ne-iiquid acciderit ,v!tordefir. 

Jmprobus, Importuno tyranno adiungcre poffumus improbum,& fcelcratum Principem,quimo- 

& fcele- re afpidls Afris minime noxij, proprijs confangumcis, aut fibimec ob muneru copiam, 

flus Prin* amicitia deuinCtis peccantibus parcit;aliorum vero fcelera libera : ck impunita non re- 

cep{. linquit. Immo Princeps, &ludexiuftus mores illius a^gyptiacas aipidis irnitaridebe- 

judex qua ret, quae vnacumcatulis quotidiead menfamcuiufdam viri accedebat : fedcum acci- 

do dtbeat diiret, vt catulus filium hofpicis venenauerit : illico inater proprium catulum coram- 

imiiari. '■ hofpite,mortepuniuit. Suntetiammultihominesnoeendicupiditate plenitapquam^. 

afpides, qui effent caufa incuitabilis mali,nifi natura hebetudinem vifus illis cOmmu- 

nicaifet : pariterprxdicjtihomineseiTent peftilentmimi, fi visingenijpropri«ecu|)idita- 

ti accederer. Quarc non immerito Sinefius in epiftola quadam ad fratrcm , recitat di- 

ftichon graecum incertiAuthoris, in quo homines' quidam notantur tanquam ma- 

xime venenatis beftijs , nimirum afpide , rubeta , vipera , & cane rabido npcentiores - 

verfusfunt. 

AtfTsr/cTas, cppuvovi ccptVy xa) XcL$ix\aq tsnpxpzuji } 
Kau XAJvct Xu&amriVt Jteti (tsraiXi haiixt&c,. 
Hi au^era verfus in latina carmma fic verti poffunt. 

Jfpida, bufonem, necnon vitabis echidnam, 
Atq; canem rabidum, non fecus ac homines. 
Laodicei Quibus vcrfibus haSutiic. homines tanquam nocentiffimi taxantur: putat enim Gefne- 
homines rus hoc in loco AaJ/x?at? perfyncopem pro AaocT/^ea? dici, vtfitgentilenomenaLao- 
vitioft. dicea Ciuitate Afia?, cuius ciues dolofi, auari, & omni improbitatum genere referti ef- ,._. 

feferebantur :ideoqjfummisrationibustaleshominesaipidibuscomparantur. Nam 1 

Vitia abJa quemadmodum proidtibusafpidum nullum inucnitur remcdiura , nifi partcs demorfae 

tu diffici-- amputentur : ita quaedam funt innata vitia , qua? nonnifi folo interitu auferri poiTunr. 

lia qup. Ad finem, exmoribus afpidum aliquid etiam boni haurire poffumus j quandoquidtm 

B afpis mas ita immoderato affedu propriam profequitur coniugem , vt nunquam fine 

illadiuagetur,atqjnunquam quiefcat , nifi illius interfecTtorem veBcnaucrit: pariter 

hinc homines Chrifti fideles difcere debenr rationem beneuolentia?,'qua vxotem fuam 

in dies compledi debent. 



WfM ^mr 



m- 



A 



HiftSerp -& Draa Liberl- 



10 9 






HISTORICA. 




g ECITAT /Elianus inhiftoriaAnimaliii , quod in quadam yEgyptiorum £.9. r. »5, 
paftioneabHerculedenominata vixiife formofum puerum anferum dr 27. 
cuftodcm abafpide itaadamatum, vtdormiens abilla excitareturad 
declinandas infidias, quas afpidis coiux ei raachinabatur :hic interin 
expergefa&us ab illisfibi diligentimme cauebat. Item^lianusad 
I dic afpidcs ab y€gypcijs manfuefierijfacileq;cibarijs cicures reddi:qua 
proptcr ncqucillis ,ncque eorura infantibus obfunt : immo crepitudigicorum, deca 
liernis educii ad appellanrem accedunt.Etenim ^gyptij ftatim poft prandium farinan 
vino>& melle tempetatam fupramenfam exponut, deinde afpides tanquamconuiuas 
pfoufudaco , adprandium inuitant : tunc illae a varijs erumpentescryptis, caputqu 
SL eleuantesfenfim,&moderateexplentur. Rur{usfiaccidat,vti£gyptij,no&urnotem^ 
* pore,decubilifurgercvelint, neafpidesintenebrisconculcenc,digitos percutiunt; 
indicances de via e{fe decedendum; ac afpides fonitus difcrimen intelligentes cofeftim 
ad latibula confugiunt. Item Aelianusad confirmandam afpidum apud Aegyptios 
venerationem,narrat,qu6dvinitorcum fcrobem foderet generofam plancaturus vi- 
tem, ligonis i&u, afpidcm illic forre latibulancem dilfecuic, poftea dimouendo cerram, 
pofteriorem Serpencis partem reperic,anteriore adhuc cruentata , &reptante: quam- 
•brem obftupefa&us ftatim rationis impotens redditus eft,vt non folum diu, fed etiam 
noau delirans de le&o exiliret , & fe perfequi afpid.-m indicarct . Immo veluti morfu 
laefusopem implorans vociferabatur, &intcrempt;e afpidis fimulactum feconfpicari 
referebat. Cum aucemdiuhnc capicis debilicare vexatus efiec ;candemeius confan- 
guinei ipfumfuppliceminScrapidis templum duxeruac,Numenqjrogarunc,vcillud 
afpidis fpcclrum amoliri dignaretur , tuncqj patiens fine hauftu hellebori , inde liber 
egreifuseft. f"**' 

Deniq; Aelianus aliam exarat hiftoriam cuiufdam iuuenis infatiabilcm profun- 
C dumq; ventrem femperefitandp diftendentis , qui pauonis cuiufdam pociundi a Regc 

;EgyptiorumIouidicati,a<l fua; defcruiendum voracitaci,mirodefidcriocenebacur. pauotnAf 
Hicigicur quemdamccmpliminiftrum,mercedefacrilegijdata,adcoercendam aucm pidemver- 
impulir. Itaqjminiftroinanifpeindu&oadlocumaccedenti, vbialesmorari folebat, f us , 
vtcomprehenfam gulofoarferret iuueni, nonpauo,fcdhorrificaafpis vifaeft,quare 
perterrefa&us, opere infe&o, illinc receflu. 

PROVERBIA- 

ON mulca funt adagia,qu£exnatiirahuiusanima!isdcfumuntur.In- 

tcrhajcprimohocrecitatur. Afpidi.&Bafihfioinftfiis . Proferturq; 

iv de reineuitabili,quoniamhorumanimalium alcerum,virusinobuios 

1 expuit,alterumver6vifunocet. Nonabfimileefthoc adagiumake- 

ri . Afronte pracipitium, a tergo lupi . Defnmptum efle vidctur ex do- 

arinaHoratij, quando in fatyra fecurtda primi libri fct ipfit. Hac vrgtt 

Lupus, hac angi t c4 „i s .y e \ ex facyra tertia libri fecundi, vbi legicur. Hicfipefi ingens, 

hicrupesmaxi mAt Deindealiudrecenfetur. £«>/•** dcniSos , ideft Morfus afiidis.$c 

promulgatur^emalo immedicabili.autde odio irreconciliabili,aut dehngiu vche- 

menter virulcnta : proptereahuc fpe&at ille vcrftculus • 

loc f&iQvxw affi&ifoG %<tx) yvvn. 
Ideft. 

Telum afpidis proficTo mulier improba. 
Quoniam Aelianustradiditaduerfus omne ferpenusvirus^cxceptomorfu afpidis,re- 
mediuminueniri. ImmoManutius in Adagijsproimnciauithocprouerbiucrahipoflfe 
adhoftem clancularium:cumafpis,cicradolorem ,venenum infundar,&poftdemor- 
fampartem ,nullum fereinca vulneris veftigium apparcat . Tandcmfoletetiamhoc 

S 5 promul- 




Morfus af 
pidis pro- 
uerbium. 



Mulier im- 
proba afpi- 
di compa— 
ratur. 







iio J Vlyffis Aldrouandi 

dfpisivi- promulgari. ^w^i;/^r^.Etpr^cipucquandofceleftushomo,virumirnprobumcoti> £ 
peraprouer fulir. Refertur hoc inter apophtegparaDiogenis, quiconfpicatus duas mulieres col- 
kium. loquentes,haecverbaprotulit. Afpis aviperamutuo venenumfumiti nec immerito, 

quoniam mulier a muItis/A/as xa«w di<^ta eft. Dchoc prouerbio confugicndum cft ad 

caput de vipcra 3 vbi latius de hoc aeitur. 

MIRACVLA- 

EVERVS SulpitiusagensdevirtutibusMonachorum orientalium, 

narrat quodcuidam iuueni,qui pxnkentia du&us nuperadEremura 

feceiTtratjtabernaculumq; nonnifi pcr fpatium fcxmillc pafluuma 

monafterio fibiconftituerat, Abbas panem, perduospucrosjmiferat, 

quorum natu maior annum qumtum dccitnum , mincr vero duodcci- 

mumagebat. Hisergopuerisindereuertentibus afpis mirandaMna- $ 

fuer afpi- gnituditiis fitobuiam: ipfiautcmnihilpcrtcrrefa&ibeftiam collumtumidum depo- 

de pertra- neo ^craxpnfpfetj funt : interim mitior natuFcrammanu comprehenfam pallio in- 

ftat UUs 9 . uoluitjdcindeMonafteiium ingretfus quafi viclor, fpeaantibuscundis Fratribus,reuo- 

luto pallio, captiuam afpidcm non fine ia&antia» tumore oftentauit. Cum autem pue- 

rorumfidem,atqivirtutemc3eteri praedicarent 5 tunc Abbashanc lnflmae auatis ia- 

dantiam aegre ferens, virgis vtrumqj compefcuit obiurgas cos , cur prodidifient,quod 

Dominuspcreosfueratoperatus.*nam opusilludnon fu*fidei,feddtuina? virtuti at- 

tribucndum eratj illifqs pratccpit, vt Omnipotenti Deo humili corde famularentur ,& 

Chriftians nonfignisatqj virtutibusgloriarentur. Item Chriftiana virgodiuinismunita auxilijs 

Virginis raultitudini afpidura, quarum fimulacra Magus quidam cxcitabat obiccla» illefa ,&in- 

mirasulft. columiseuafit. Hec&aliahuiusgenerismiraculalegendafunt apudSurium,&alio« 

Authores qui morcs,& gefta illorum Marty rum prodidcrunt,qui iuflu Tyrannorum ir» 

lacum ferpcntibus plcnum ducii fuerunt. 

HIEROGLYPHICA- 

•■ • . 

L i± &ie- |fc^""!*#1te ACERDOTES Aegyptij,exPierioValeriano,adoftendendamquara- 

' f W^f2siPS; damvtminui6tam pnncipatus,iconcmafpidumrepra:fentabant,quo- 

r< ^ ' x2®»!^fe§i niamlonga experientia compeitum eft, paucosab afpide percutTos 

B^^>^fe cuafiffc. Ideoq, olim peruulgati moris fuit diademata Rcgu m Acgy- 

Diadema- n^S^J^ ptiimaginibus afpidumdecorare. Siquidemhoc hieroglyphica fta- 

ta Regum Jfi^^0^ bilitatem rcgni defignabant :nam quemadmodum amorafpidiserga 

* /£s Jf tt co niucemfirmus,&ftabaise(Teperhibetur:itaperaiVJdisfimul3cru,regnufuumintcr 

VI reliqua iroperia firmum fore indicabant.Vnde Valerius Flaccus fcribebat./^j afpide 

intta somas & ouantiperfinafiftro. Quamobrem Diodorus Siculus addebat a Sacer- 

dotibus Aethiopum,& Aegy ptiorum pileos soblongoi igcftari, circa quos inuolutiafpi- 

des confpiciebartur,vt,qui contra Reges infurgcre audebant,laethahbus moriibus fub- H 

Curafpides eftcdemonftrarcnt. SuntquihominemnulliLeguraImperio,vclMagiftratuumcdi- 

in pileis. A is V el Dynaftarum iuflU obtcmperare nolentem,hgn thcent icone afptdis auccs obtu- 

Viri imhe- ran£ is : nam afpis ftatim atq; cantionibus accerfiri fcnferit,aures claudcrc conatur j nc 

die-Mhiero V c r baexcantantiumaudirequeat. # # ; ■ * 

&A Alii, Per duas afpidum iconcs, tenacem,& fy nccram amicittam dcnotan poiTc 2 rbi- 

trantur-.quandoquidem perhibentafpidem nunquam abfqj comitc e.fpecu egredi , vtii 

In hb.de earu malteraoccidatur 3 fuperftcsalteriusmortem.vlcifcipo(rit. RoftremoaddttLas- 

nUegyp. i ms Calcagninus» fimulacroafpidis tanquamafcneaaimmunis,&admotura nuilo 

vtentis inftrumento, &facilireuolutionefccontorqucntis,aftrurodefignaripofk^: 

quamuis hoc hieroglyphicum a quacumqj alia Scrpentis iconc monftran poffit : cum 

quihbet Scrpens pramominatis gaudeat conditionibus. 

EMBLE- 




Hifl> Serp, & Drao Libcr I 9 t u 

A 

EMBLEMATA: 

| LORENTIVS vir prxftantilitterarumfcientiaconfpicuus, infuo ^mbL &$ m 
Emblcmatum libro» dclincauit chirurgum fccantem brachium homi- 
nisabafpidcdemorfijGumhacinfcriptionc. PRINCIPIIS M/\LI 
OBSTANDVM. Dcinde fubfcripfit hexaflichon huius tcnoris. 
Affidis haud vlU morfus curabitur arte, 
Enfe recidaturpars nifiUfa slatim: 
** d ud alitcrfi feditio teterrima peftis 

jntjuat , ejrjecnm crimina multa trahat. 
Omniafunt untanda quidem,fed toilerepraftat 
Vnum^nctotusgreicmatcdiffcreat, 
B Principijs cuiufcumqjraaliconfeftimoccurrcndum effc monct,etiam Perfiusfatyra_* 

teitia,quandocanit. 

HelUborumfruftra, cum iam cuthagra tumebiK 

PofeenUsvideaSjVenicntioccurritamorbo. 
Neqjhoc cft valdcdiflimilc illi , quod rcciubat Guidius in libris Amorum, quand* 

«lixit. 

Vidiego quodfueratprimofanahtle vulnus* 
Dtlatumi$ngadamna.tuUjfemora» 

Veliuxtaalmd. 

1 Cpprime, dum nouafuntfuhiti maUfemina morbt, 
Hoc igitur pra^ceptum fcruandum eft in dcmorlis ab afpide,qui nullo modo (anantur, 
nifiparteslxfeillicoamputentur. Itaq;hocerobiemacemoaenturPrincipcs, vtfedi- 
tiofos ciues merita paena puniant. atq; a Repubhca eijciant : fiquidem ille ,cui ncqj na- 
tura, neqj induftria re&c viuendi ftudiumconciliare poteft,ad mentcm Platonis, vita 
r eft priuandus:cum in hoc cafu Clementiam cffe,aon cife clementem>multi opinantur, Mifericir* 
iuxtavalgatumcarmen. *Z /f*** 

impimbuicfuerisjtpiusejjevoleu ejtfeleflo* 

Dum vnius ihteritu multiferuantur, proptereaquodoprimummircricordi» genus eft interimere 
fcclcftos interimerc, non tantum vtipfipereaat »fed vtpereundoaliosamaleficijsde- 
tcreanr. Quarc ad rern noftram reuertentes attcftamur fattus, & meliu* etfc , vt vna_* 
tantumpars,&nontotum corpus intercat . Alia quoq; huius gencris emblcraata-. 
vidcnda funtapud Authores. politiorift muf* ftudiofiifirftos>que;breuitati ftudentes 
ommittimus. } 

PHRENOSCHEMATA. 

VCAS Contilisfcriptorlralicus,infuoerudito Phrenofchematunu 
libro^figurauit afpidcm aures obturantem hoc titulo coronatani— »; 
MENTEM NE LADkRET AVRIS. Voluiteruraindicare,qu6dAu- Afpisobta* 
thor huius fymboh profitcbatur fe agteftiodioprofequi illos , qui mo- rans aures^ 
deftia; nefcij, & pudoiis improbi in dies coniiicijs , & maledidis alio- - quid ftgni- 
* rumnomen laceflTunt: ideoqjinftar afpidis cla&4it aures,quimagici feeu 
cantorisvocesaudircrenuir. Itero Ioannes Andreas Palatius , jnfuo operc Phreno- 
fchematum,fcriptumrcliquit, quod vir quidam paleftrae litterariae miles exereitatiflfi- 
inus cmgiauit afpidem cauda aures obftruentem, vna cum fimulacro apei ti libri, addi» 
ditqjhocDiclumltalicum. MISERO OND'IO SPERAVO . Itaq; author huius Infi- 
jniis voluitomnibusmanifeftare quomodo afpidicam naturam indignatz cuiufdam 
«iulieris,ncq; vllaexadh etiam dicendi facultate,neqjcarminibus melle fuauioribus 
placarcpotuerit. Deniq; Perciuallus in fuo volumine Infignium memorat nobilifli- Famina 
mum virum,quiaddemonftrandamcuiufdamfa?min5crudelitatem,exhibuiticoncm quomodo 
afpidis, cum dido. NQN OMNIBVS VNA . Quafi velit innuerc , quod omnis afpis, afeidicom- 

vtfrc* parctur. 





2 \i Vlyffis Aldrouandi 

vt reiatum fuit b hiftoria huius an.imalis, nunqvam fine comitediuagatur : hsec autem fe 
fxmina, quaein aitionibus afpis efte vidctur comitem refpuit. 

SIMVLACRA- 

• 
EMINI dubium etfe arbitramur,qu6d olim Aegyptij «ternos honprcs 
multisbrutis , & potimmiira afpidibus decernebant : quapropterbaee 
animantialacderehefas efte opinabantur . Ideo Cicero non fine cau- 
fahsecfcribebatcAcgyptiorum moresquisignorat ,quorum imbutae 
funtmentespraukatumerroribus, namcacnificinam potius fubirent, 
jfidiscoro* ^I"*^ quamibin,autafpideviolare. Idcircorefertetiam AeuanusabiCgyp- 

naqualis. t jj s fimulacra Ifidis iconibus afpidum tanquam regio quodam diademateeoronari. In 
Syma?*\i cuius rei confirmationem fatetur Giraldds agens de Ifidc, fe vidiftehoc fimulacrum iti 

vetufto quodam numifmateapud Auguftinnm Muftium . Icone autem afpidis penes ^ 

Ifidemvtebantur,tumquiaafpides,fexdecima:tates viuerefecebantur,tum quiaafpi- 

r . - des in hominum perniciem natas effe negabant : cum notum cffetab afpidibus necem 

JJts tufli. ta nturnimpijsatferri. Quodfiitae{fet,FeramhanctanquamIuftitiam honoribus cu- 

n<& stmu- mo i a ndariie(fe faserfet.quippequa; acrimonia intelle6lus praedita bonumamalo.,& 

iacrum. vCrum ;^f a lfodiftingucret. 

Adduntahj ablfide fceleftis tantummodo horainibus afpidem immitti , hancque 

folumThermuthimvocatam ,tanquam immortalempra3dieabant,huicqiin vnoquoq; 

facrarum sdiumangulosfacellaadificabant^&bubulum adipem intemallis quibuf- 

dam obijciebant. Quapropter afpis,in Sacrislfidis»curacollotumido,&capitc_,* 

fsiaca ta- elato circurnferebatur : nam Ifiaca tabula( tefte Salmafio in Solinum ) afpidem hac 

bula quid ibrma delineatam exhibebat. Quareluiievialisin fexta fatyra fic canebat, huc allu- 

reprgsetet. dens. 

Et mouiffeeaput vifa efl argentea Serpens* 
Apuleius quoq; ad rem , de geftaminibus Iftdis fcribebat , quodlawa cymbiumdepen- 
debat aureum,excuiusanfulisfurgebat afpiscaputattollensarduum,ceruicibu&lat£ 
tumefcentibus . Quocirca non a veritate recedunt , qui inter fimulacra ad Ifidem fpe- 
e^antia ,.cHelidoniam afpidem, & fiftrumrecenfent : quamuis poftea tradant id inde fa- 
Siftru 4ue &umeffe,quoniamfiftrumedatfonumvoci htrundinum|fimjlemjcum ; tamenchelido- 
Conu cdtret ™a afpis tanquam Nili maxime peculiaris ibi effigiaretur, quippe qusecum fiftro, & ofy- 
ridemtermyfterialfiacarccenfebatur. IdinnuitOuidius, quandocanit. 
Siflrdfr eranty numquamj.fatis quafitus Ofyris y 
Plena%fommferis Serpens peregrina venenis. 
Infuper reeitat Matthias a Michou, quod olim etiam Lithuan i ignem, fyluas,& afpidcs 
Lib,i.c.2. v enerabantur. Ignisenimperfacerdoces folum fubieftislignis accendebatur , fyluas 
faerofan&a vocabantur , & deniq; afpides tanquam numina in priuatis aedibus ferua- 

bantur . 

Prseterea Ripa» in prima parte Iconologise, ad repraefentandum Furorera implacabi- 
Simulacru i em> afpidis fimutacrovtitur , dum delineat horainem faucium omni armorum gencre 
Fmoris m unitum,incuiusdextra manu ftringitur afpis ,qii£ inhocfimulacrolocum eatenus " 
quomodo haberc videtur, quatenus in facrispaginis legitur, quodnullus furor poteftcomparau 
pingatur. f uro ri afpidis, que^ ftatim atque ab aliquo leuiter etiam tangitur, intumefcit , femperq; 

furit,donee aliquem morfu venenauerit. Iterum Ripa, in fecunda Iconologie parte,ad 

\ exprimendumInobfequentem,figurauir mulierem habentem fecus pedes afpidem, 

Simulacru a i teraa ure adterramappofita,alteraverocaud£ extremitate obturata :cumPhyfio- 

Inobfeque- j gi a fpidem , ne vocibus excantantis obtemperet,aures claudcre referant. Poftre- 

tisquale. ^ idcmauthor,adoftcndendam obftinatammcntem,emgiauit annofammulierem 

alasfupracaput habentem,cum afpide in finiftra manu,quemalameorumdenotat 

naturam,quiproprijs tantummodo alfentientesopinionibus,aliorura etiamoptima 
Li $.dc~> nonlibenteraudiuntconfilia:cumfintinftar afpidis auresclaudentis. Ide6Galcnu« 
comp.med. falf? opinionis effea.us exprimens dicebat. Falfeenim opiniones animos honiinum 
c i ' preoccupantesnonfolumfurdos,fedetiamc?cosfaciuntjitautviderenequeanr,qu^ 

alijs 



Hift. Serp. & Drac» Liber V 1 13 

Aalijsconfplcuaapparent. Deftatuisnonmultainprsefentia recitabimus 5 folum enim 

tcferemus,qu6d Romaj in Viridario Beluedere, nuncupato confpicitur ftatua Cleopa- statuaClee 
tr*AegyptiRegina?,qu£br3chiodextrocaputfuftentat^^^ patra. 

fub finiltra mamma, mordeute. 




Afpides 
quomodo 
condiatur. 

Cap.%, 

Difficultas 
in verbis 
C-akni. 



VSVS IN CIBIS. 

VLGI monimentaperfonatu,qu6dMarfipopulivipcris,&afpidibus 

in edulijs vtantur, propterea Galenus fcribens de arte curatiua ad 

Glauconem, laqucnfqj de vipcris, hax verba proferebat, Ita vero eas 

condireoportet,quemadmodum vidiftiMarfos,quiFeris venenatis> 

& afpidibus nutriuntur ; capite quidem primum abfciiTo , & cauda ad 

digitos vfq; quatuor, deinde omnibus interaneis exemptis 5 immo & 

cuteadempta,nrcnonaquacorpore ipfarum diligenter abluto. Clariflimus Mercu- 

rialisinfuotraftatudeVenenisponderansverbaGaleni fcribentisdeTheriaca ad Pi- 

fonem,admiratur,quarefcripferitGalenuscarnemafpidum noningredi pofife anti- 

dota,cum vniuerfum earum corpus fit venenofum ,& nihilominus idem Galenus loco 

fupra citato afleruit Marfoshis carnibus abfq; aoxa vefci . M tollcndam igitur hanc 

difrkultatem; RefponderDocWimusMercurialistotumquidemcorpus afpidum ve- 

nenoredundare,fedMarfi populi illarum carnesedunt, quoniam fotte fub ipforum 

cceloafpidesnonfuntvenenat^,velutialicubi,neqiviperae. Autdicendum efTe pu- 

tatcumFracaftorio,qu6dhuiufmodi populicumafpidibusnaturalem quamdam ba« 

bent fympathiam,vt nunquam ab ipfis laedantur. 

VSVS IN MEDICINA 
ET IN VARIIS- 

> 

ALENVS in librodeTheriac>ad Pifonem,fenecvr.amafpidisinme- 
dicinacommendats&prKcipcieiitritacumelle in fufTufionibus ocu- 
lorum adhsbeatur,qUandoquidem acutiifimam reddere viitonem per- 
hibct. Plinius veroadclarificandum vifum,membranaafpidis,quam 
exuerit, vritur, fedillameumadipeeiufdemanimalispermifcet. Im- 
mo, cxeodcm Plinio,cutemafpidisponderefexta partedenarij.cum 
pipcrcpanmodo,adexpugnandasfebresquartanas,gentesParthorum in aliquo li- 
quorehauriunt. ItemGalenus agens decompofitionemedicamcntorum pcrgenera, 
&coumeransAndromachiemplaftra,memorat vnum ex afpidibus ad difcutiendas 
fhumas, & podagras 5 quod recipit therebentina?, lapidis afij , bituminis finguloru de- 
narium pondo trecentorum fexaginta, Aphonitn, cera?, baccai um iauri , guta? amrno- 
aiaci fingulorum denariumpondotrecentorum quadraginta,lapidis pyritesdenarium 
pondo ocloginta, calcis viuaedenarium pondo centum o&o, afpidum cineris podo de- 
D nariumcentumquadraginta , oleiveterisheminasduas,poftiem6cinis,pharmacore- 
frigerato, infpergitur. 

Olim etiam praeter vfum medicum afpidibus in fupplicijs vtebantursquoniam Gale- 
nus fcribens ad Pifonemrecitabat, fe in magna Alexandria obferuaiTe,quam cito mor- vfus afpi. 
fus afpidum necarent: quandoquidem pe£r.oridamnatorum capicali lupplicio afpidern du in fu% 
admouebantj&reumobambulareiubebant/icqsconfeftimillumde medio tollcbant, pliajs'. 




Sufufonis 
remtdinm. 



Febris 
quarfanj 
auxilium. 
L.6. c.iq. 

Prmfidium 
ftrumaru, 
cjrpodagr£ 




DE 




214 Vlyffis Aldrauandi 

E 

DE DIPSADE. Cap. VIII. 

iEaVIVOCA- 

QN critneceiTe,vtIongoverborum circiucuoftendamus,curdeDip~ 
Ordinis r<z mnX^BJmm fadehocinlocoagendumfitjcum fuperiusexaratumfuerithuncSer- 
*'°' WllwS&Avi pentem a Solino mter fpecies afpidum connumeratura fuiife : dum 

plurcs, & diuerfasafpidumfpeciesaffignans,inzequalesadnoccndum 
elfe fcripferit 3 quoniam Dipfas , Siti, & Hipnaiis, fomno, ex illius fen- 
tcntia interimanr. Dtpfasigitur, vtaequiuocationemaperiamus,mul- 
Terra Ari- ta % m ficare videturj cum $4* s £i^a.£a$ in Graecorum fcholis fit nomen adie&iuumj 
da Dipfa quodfuicubfum,&aridumindicat:ideoq5Apolloniuspoetaterramarid3m,aliquan- g 
ditfa doDipfademnuncupauiti&Ouidius eadem rationcmotus,quamdamanumDipfa- 

dis nomine infigniui?» quando cecinit. 
&.i.Amor a .,., , , „ ^ e ft qutndamnomine Dipfts anus. 

tkg&* IteraDipfas,quando fubftantiueponitur,viper£ fpeciem defignar, velpotiusSerpen- 

tem,de quo ia prajfentia differicur 3 quoniam ab ipfo demorfi, mexplebili potandide- 

. .- flderio crueientur . Pariter Dipfas apud Theophcaftum,fpin£quoddam genusefie 

'#«4» tj . j j c | tur a Scribitcnim in Arabia fupra Copton aKAvrav ftfdfa prouenire - 3 &Plinius 

■p an ,c. . vert j t fpj llam iitientem iquapropter multi opinati funt hanc fpinam nominc Dipfa- 

Dipfasjpi- dosfuiiteappllatam s quiainlocisadmodumaridis nafceretur : quamuis nonnulliau* 

msgenus* thores, nec praetcr rationem , exiftimauerint hanc effe illam fpinae fpeciem , qiiam alij 

Grajci , vnica voce, ^vfatxop. nominarunt, De hac re kgendus eft dodifljmus Salma- 

fiusinSolinum,quihuiusreivericatemeitaifecutus. 

Prxtera jn Herbario veteri, quod Apulei,nomine infcribitur, herbae chamaelaea, 

& chamseieanconfunduntur , ibiq$ varia nomina affignantur, inter quae, Dipfas,con- Q 

numeratur. Leg«ntur enim ibi haec verba. Quidam Graecorum hanc plantam vocant 

chamaela^am, ali)croeodiion,ali)Dipfada, alij onocardion, alijcneoron ,Itali labrurn 

veneris. QuareperitiBotanici hinccolligerepoffunt ,nomina chamejeej&cham^- 

Qtt&plan- fceontisjtanquam eiufdem plante^ confundi, & permifccri •> etenim cneoronchamelae^, 

*hTdiGAt%r w ^ thymel^nomen eft j Dipfas vero onocardion, labrum veneris, & crocodilon cha- 

Eipfys mejaeonti competere videatur , quoniam hanc plantam multi Prifc.orum curo cardil® 

dipfaco eamdem e0e crediderunc. 

AmpliusDanai fih^ab aliquibus poetis Dipfades ,quafi femper fitientcscognomi- 

Z> '.<f>r d nat 5 f uerlint 3 eum femper circa aquas infemas verfeutur : notiffimam cnim efle con- 

jj ™ ■ £ iedamus Danaidum puellarum iabulani,quvx ob necacos fpo.nfos., has p^nas apud Infe- 

/;, r° s dareferuntur , vt fitulis perftilbatibus aquam hauriant , atq; in dolium pertufum 9 

graniquidem, fed inutililabore infundamt a Harum Dipiadum fabul^* rneminkHora- 

tiushuncinmodum» 



at-g, nstas o 



> Virginum pctnas, & inane fympkt 

Doli^tm fundo pereuntis imo. 
Kanc quoq; Tibullus memorauit, dum cecinie. 

EtDanai proles Vcneris qu<e mmina u-sit 

In CAU4 letheasdolia portat atruas*. 

l.l 1 M 3 C*lius autem Rhodiginus m fua voluminc le&ionurn antiquarui», narrat, qeod Dir>r 

fas nnncupatur inrcfacrificali,&pariter hepatis quoddam fignum . Demumapud 

Salmafiiim legitur, Dipfas t^.<, ideft anguis, Afpis o$i;, ideft Serpens.Infuper cura Dip- 

fas ferpens gaudeat alijs nominibus , inferius enumeranfilis ; opere pretitrm erit hoc in 

loco arabiguitate laborantia reccnferc. Itaqj Diofcoridi, & ali?? authoribus , hic Ser- 

CaufosSer P ens nonfolumDipfas,fedetiamCaufos vocaturJcum tamen Grarcis x^cfwfit a»ft«s, 

s & febris ardens apud Hippocratem . Nihilominus Dipfas quoqj hoc nominc infigni- 

* sur jcumabha.cpercuificanquamferuenti caloreagitati «ftuent* Item vocatut Me- 

lanurosv 



Hift- Serp.Sc Drao Liber I. 215 

A ianurosjcumtamen^eAtt^pocGrascisnomineturanimalnigramhabcnscaudarn.Im- Melartu- 
mo Melanurus pifcis eft apud Ariftotelem , qui nigris maculis in cauda eft infiguitus. *** anguis 
HuiuspifcismeminitReufnerus inParadifopoetico>quandocccinit* qualis. 1 

Infignem eaud{ melanurum nomine nigre , Melanu* 

Tugufiare(bonus fi cupis effe) caue. ruspifcis. 

JPraterhsec^appeUaturetiamhicSerpeasjmnomencIaturisDiofeoridisjPtefterjCum 
tamcnPrefter fit genus vorti€is,quod typhon,,nempevibratum ecnephiam dicunt. Trefter dto 
Idemventus,diimfurit,conta£ta comburenspreftereffedicitursVtauthoreftPliniusj g uls *'«# 
Immd TTfweiip avtpoe igneus turbo eft, vt apud Hefiodum in Theogonia legitur.Ideoqs igneus tut 
fpccieseftfiilminisapudC^liumcdehoceleganterLucretmsdifleritjduminquit. ^* 

^uad fupereft facile eft ex bis cognofcererebus^ Lib.6. 

PrefterasGraijy quos ab' re nominitarunt, 
In mare, qua mijjt veniant ratione fuperne, 
Nam flt, vt interdum, tanquam demijfa columna 
In mare de cdo defcendunt. 
B HrcadmonetLucrenus-jquodGrseciabeffedUjnimirumhuncventmnprafterem ttcl- Ventuspre 
pa re jrpH&fl', nempeabincendendo, &inflammandonominarunt. Immo addit Lu- n er VHi [e 
cretius, quod.hic flatus ignefcens, figuramq> columnaeimitans quandoq, in terram de- diSius, 
fcendit.De alio autem paulo infenus fic loquitur. 

fit quoqi vt inuoluat ventis e nubibus ipfe 

Vortex tonradens ex aere femina nubis y £gT ■ 

£ t quaft demiffum cdo pre/iera imitetur ■> 
Bic vbi fe in terras demtftt, diftoluitq; 
Turbinis immanem vim prouomit, atq;procelU. 
Demum ;rpMS-«p,ideftptefterapud Pollucem exponicur anterior pars gutturis faaci- &&*- 
bus fubie&a, quando ira effcruefcens intumefcit : cum tamen irpnwp ferpens nominc- Prefter 
tur ob ardcrem inextin&as fitis, qutm morfu patientibus affert. f*rs gut- 

turis. 



C 



SYNONYMA, ET ETYMVM- 




: AT I N I hunc Serpentem Dipfadem,nomine grseco, ob vocabulorum 
inopiamappellarunt. Grsecisautcm JV\}*$ nominaturiCumeTifNfrtllt 
fitis , & «T/^acu fitio.Quandoquidemidiiabhocangue,impIacabiii/xti 
agitantur. Hac eadem rationedu&us Ifidorus, Dipfadem Situlam co» Lai.m?. 
gnominauit , & Auicennas viperam facientem fifim, qua de re in epi- Vipera /i- 
grammatibus grarcis legitur «&■>(*« e^/cW , nimirum vipera fiticulofa. ticulofa 
Abajijs dicitur ^sAaVapo^melanurus, quia nigrara caudam habeat. AbaJijsa^o* qux. 
^aT^Ammobatesperarenamincedcns. Eftenimnomencompofitumexa^oc are- Ammoba- 
na, & Bctiva vado . Ab alijs cognominatur ^rpwstfp Prefter a verbtf gra?co wp»&»incen- tes anguis 
do,qnoniam Serpens hic patientes , i&ibus , velutiqu|bufdamfl3mmis adurar. Ideo qualis. 
Bellonius folebat dicere: vipera,qu*nuncupaturPrefter,veneno veluti igneohomi- Serpensv- 
nemnecat. NonimmeritoigiturDipfasnuncupata fuitScrpens vrens^cum percuf- rens qua- 
Dforum vifcera aded exficcentur , vt continua aqua: potio abillisdefidcretur. hinc Hs. 

nonnuIlicolligunt,quod,SerpehsapudTextorem,Anger,&Cruciator di&us aDipfa- C.zi&utrl 
de non differat. Id narrabat Lucanus dc Aulo tufco milkeCatonis,quia Dipfade 
percuffus interijt j quemadmodum inferiusrecirabimus . Et eo magis libuit Dipfadem 
Serpentem vrentem appellare,proptereaquodinfacris Biblijs legitur,qu6d Deusin 
populumlfraeliticum murmurantem mifit Serpentes vrentes^ & tnulti dodi viri in 
translatione Bibliorumb Prefteras verterunt. Hinc aliqui tradiderunt Prefteras,obin- 
ternumardorem,orefemper hiante,&vaporem exhalante calidiftimiim iiv;ederc. 
Huiusconditionis Lucanus fic meminit. 

0r*% dijiendens auidusfmriantia Prefter» L.$ t ph4r- 

IdemexponitBaptiftaMantuanusquandocanit. f a l. 

NecnotrinflatisPre/kr,qwfaucibus&ftum 
Mxpuit, 

Nulla 




tt<£ Vlyffis Aldrouandi 

CanfosAn* Nullaigiturteneridebemusadmiratione, fiinierdum hicferpens;taWo$, fcilicetCau- E 

"etttSm ^ os e°g nommetur: cunvhaec vox nimium calorem, &a?ftiim fignificet . Casterum ani- 

maduertendumeftadmentemAgricolae, ili libro de Animalibus fubterraneis,inter 

Prefterem» & Dipfademaliquamcadere dirferentiam:inquitenim Agricola hosSer- 

pentes ( licet quoad formam inter fe non dilfentiant ) quoad erfe&um a feinuicemdi- 

fcrepare:cumPrefter>percuifumextempld,velutifyderatione quadam immobilem, 

Difcrimen * nente< !3 alienum reddat, mox pilis defiuentibus, & vrgente pruritu , aluiqs fluxu, pa- 

inter Pre- * ltnttm abfumat . Aelianusetiamquandoq>intermorfum Dipfadisj& Prefteris, ali- 

(ierem eir q u °dobferuauitdifcrimen> quamuis pofteaalibi fymptomata. genita amorfuDipfa- 

Dipfadem* dis, & Prefteris eadem effe atfeuerauerit. Pariter Selinus, & Lucanus de vtroqueScr- 

pentc feorfim egerunt,illifq, diuerfas propnetates affignarunr . Caeterum in hac dif- 

Ls.6.e>%Q» fi cu ^ ta t e confugiendum eft ad Diofcoridem, qui fcripcis mandauit , Dipfadem Preftc- 

rem, & Caufum vnius, & eiufdemSerpentis effe fynonyma, proptereaquod Prefter,& 

Caufosab vrendoj&Dipfasafitiendo cognominatur. Cui fententiaePaulus Aeginc- 

ta,Volaterianus>&alijauthoresinnumeriadftipulantur. F 

GENVS ET DIFFERENTIjE- 

OLINVS in Polyhiftorahuncferpenteminter fpecies afpicfis connu* 
mefauit^ cum tamen Dicfcondcs, 6/a]ijauthores no vulgaresDipfa- 
dem ab Afpide toto genere difcriminauermt : fiquidem h*c animalia 
adeo inter fe funt diuerfa, vt alterum aquatile , alterum tcrreftre tffo 
fcratur.Lucanusid cxpiicat, dumcanir. 

Z.g.Phar- ^^' ~ *~ fiabant in margine ficcst 

/. ' ' Afpides w medijs fnicbant Dij.fdes'vndis, 

•* Aetiushancferpentisfpeciemadilludvipcrnrom gamsredncit.quod inlocis mariti- 

laliB dc_^> mislmentilfvmeftabulatur. Verumtamen GrcumusDipfadem a vipera bifariamdi- 
venen.eap. ftinguitj primo>quoniam aDipfade percufficitius itKereunt>deinde,quooiam incaudaQ 
l4 huiusaliimalisquafdamparuasnigrasmaculasobferuat. AtMaffipopuliCrcferento 

Galeno) nullam inter Dipfades,& viperas differentiam , nifirationeloci >inuenirevi- 
Dhfferetid dentur : etenim degentesin locis falfilagine referris Dipfades,& viuentes in folo Jvligi- 
imet l>ip- nofo viperasindigitarunt, hafq;minnnefiticulofasefleaffirmarunt. Quaproptcr iJL* 
fadem, & Libya?,& Acgyptt arenisfalfedineprseditisDipfades verfabuntur,qua2VcroinItalia»vi« 
Vipera> ex perse effeferentur: Hanc autem fententiam Gaienus probarc non videtur 5 dum inquit e 
min. Mar- Sane viperarum caro adeo mgentem obtinet deficcandi facultatem,vt nonnlli»qui eam 
forum. ' ederunt, vehementiifima fin cruciatifinr, & proindeillas Dipfades cognominant. 
Lib.n. de Suntautem>quidicantdemorfosab his viperisfanarinon poffepotandojeddirum- 
fimp. med. f>i potius, quani fiti liberari. Qupcirca eos, qui Roma» viperas venatur fifcitatusfum> 
fac. num aliquam haberent notam, qua genus vtrumq; viperarum diftinguerent ; at illi ge- 

luisnullum viperarumDipfadumeftenegabantjfediuxtamaredegentestalemprodu- 

cereeffeclumaffirmabant^quajinlcaliajobregionis humiditatem, non inueniuntur. 

Ha&enus Galenus, qui tamen Marforum verbis affentiri non eft vifus,dum paulo infc- \\ 

xius nullum effe genus Dipfadum negarenon audet. 

FORMA. ET DESCRlPTfO 

90^^fe£ SIDORVS, &ArnoidusVilIanonanusretulerunrDipfademe{fe^ 
^^Ej OaS fcrpentem tantas exiguitatis,vt dum calcatur non videatur,cuius ?c- 

"Exizuitas ^P'jH|^ nenumpatientemanteextmguic,quamfentiatur. QuiAuthoresdc 
Serpentis WBm [JllSlt e xiguitateferpcntisfortC)quoadcraftitiein,verbafaciunt , cumin.» 
qmadcraf ^^^^S^ iconeDipfadisaGrcuinoexhibiralongitudo potius , quam craffities 
jiiiem., «B^ 9 *»^» obfeructur. Verumtamen,exmenteAetij, Iongitudocubitalis huic 
' fcrpenttafl(ignatur,quaepaulatimexeraffa \\\ tenuemdefinic,corporealbicaceynecnon 
iwaculis partim rufefccntibus,partim nigris varicgaco.Softratus hunc ferpentem a re~ 

liquis 



Hift.Siirp.8c Draoliberl* 2*7 

A liqnis ita diftinguit, dum fcribit eaudam hums ammalis duabus lineis nigrieantibus ef- 
feinfiouitam. Auicennas autcm collum magnum, 6c tergum adextremitatem vfqjni- 
gricans, &caudam valde tcnuem Dipladi attribuitj quaebeftia, vt plurimum , eodem-. 
Auicen.ia authore, in Regioinbus Iokiati,& Affim, nempe in RegionibusLibyas,&Sy- Locusnata. 
riseverfatur. ltaq;Dipiaseftanimalcorpore exili viperae perquam fimili,&icT:uvio- fc hutus 
lentiffimo. VnderioneritcurMatthiolusadmirecurLebnicenum virumalioquin eru- anguis. 
ditiflimum,qui Dipfadem qorporis forma, nullis notis a vipera diuerfam efle cxiftima- Jn Comm. 
uit: nam firrwlitudinehorum animalium deceptus vnum ab altero non difcriminauit. ad DiofcJ. 
QuimobremNicanderinTheriaascanithuicmmodum. 6.c.$o. 

Exigu.t fimilisfpeclatur Dipfas cchidnx, 

Sed feflina magis mors iclus eccupat agros 

Parua, & lurida, cui circa vltima cauda nigrefcit. 
Et Georgius Pi&onus m Lecna malorum paruitatem huius ferpcntis meditans, fie ca- 

nebat. 

Situlaparuus item frpens fputamine Udit, 
B Et fenfus tollity tollit itemq; motum. 

Authorlibri de naturarerum fcriptis mandauit huicSerpentem tanta colorum varie- CotorS va- 
tatc refuloere , vt mira fpecie , & eximia pulchritudine , intuentes in admirationem rietas non 
trahat. Ca?terumSolinus,&multialij authoteshanc figurae ferpentins? clegantiam obferuatur 
non Dipfadi, autSitula?,fedScytaIs affignarunr. Quapropter praedi&us aurhorlibride inDipftde 
natura rerumhorumnominumcongruentia , forte deccptus,aitenus defcnptionem 
aIteriattribuit;quemidmodum,exde:i icatione vtriufqjierpehtis -,innotefcerepoteft: 
Hoc ioitur in loco ie&or iconcm -Dipfadis, ex Greuini mente, contemplari potcnt. 

NATVRA. ET MORES 

I P S A D I natura adeo tetrum congenuit virus, vt inter pcrniciofifli- 
maanimaliaab Authoiibus recenfcacur. Quamobrem iure optimo 
Mofes in Deuteronomio, terrificam illam defcribens folitudinem,Di- 
pfades in illa verfautes memorauic . Eft enim hoc animal fraudujen- Dipfadis 
tum, quoniam inter oua ftrutlii-onumin arenis locara malitiose ftabu - vaframetft 
latur^vtGaramanteshuiufmodioua colligentes fallat. Talesensm_ Ouafiru- 
populi,cumcareantcreta,ex quafictilia vafa finguntur,ou!sftruthionumpermedium thionu ad 
diffe&is, loco vaforum vtuntur : immo ex his pileos ad tegendum caput idoneos fabri- quid. 
cantjcumhuiufmodigeftamiae plurimum detc&enrur* I"fupernatura tam feruens 
indidit Dipfadibus vencnum,vr abillispereuifiardentefiu crucientur . Qaapropter 
Textorad rem fie canebat. 

Non adeo feruct, quem Ufit aquatka Dipfas. 
Hac eadem ratione motus Lucanus hoc animal ton ldum appellauit, dum cecinir. 

Exuuias poftura fuas, & torrida Dipfas . ^ p ^ ar 

Hocenimanimalacrifemperardereiiti pethibetur, quxnulla vnda reftingui poteft: r t / 
VndeLucanuscanit. » Lccocit. 

— -. in medijs fitiehmt Dipftdes vndis. 
D ImmoReufnerusinParadifopoeticoadremjinfrafcriptumrccitatdiftichon* 
Tu colis immundas trtfiis vclut hydra paludes, 
Aut qualis medio Dipfas in amne fiiit. 
Quamobrem poterimus.iure optimo lllud pronuaciare de hoc anima!i,quod de Tan- DififasTa- 
talocccincruntPoeta?. taioftmiiis 

^uArit aquas in aquis, & pomafugacia captat 
Tantalus. . ■ 

Non erit igitur admirationedignum, fi demorfi abhoc animafi'confcflimr3bidam,& L.\,c.y. 
tantaleam concipiant fitim: Id non latnit Gaienum, qui m tract^tu de fymptomatum Caufiftis 
caufis, caufam implacsbilis fitis aifignans, fcribcbat hanc cx diutnrna pf aua viclus ra- intcnf* cx 
tionedimanare, qua; tandem patientem pcrimit, vclut), quicomedst viperam forte GaUno. 
Dipfadem, ignea afflictatus fiti -interijt .Jmma quoniam boc animalmordcndo Cicci- 

T tatcm 










21. 



DspfasGrcuini. 




HiftSerp.;ScDrac.Liberl x,q 

A tatem gcnerat, a multis os ficcum habere fertur. Vnde Reufnerus fic canit. 
Refpicit auerfi maculofum lumine tergum, 
Et ftcco Dipfas virus ■ in ore gerit. 
Itaq; ob ifturn huius ferpentis, tanta ficcitas in corpore patientis generatur, vtsmmal 
mordenstotum abforberehumorerovideatur. Rcufucrusid.tcftatur,dum mquu. 
Imbibit humorem letbali noxia morfu 
Dipfas, ejr in venis frigida virus agit. 
Cumtamennaturahuiusanimalisfit(quemadmodum Phyfiologireferuntjvtfemper 
fcruida ardeat fiUquam poftmodum ab hoc animali percufli facile concipiunt,id patet Sttts ardes 
ininfrafcriptoReufuetidifticho. Tv*T 

Vt fitis hanc torquens nullis extinguitur vndis, ** *" u "*~ 

Sicrabidammorfu concitatiliafitim. [ iusfirpetts 

Siquisautemnaturam huius venenofiferpentismelius intelIigerecupiat,adeatLuca- 
numpoetam,quirecitatomnia fymptomata ,qucevexarunt Aulum Tufcum militem 
CatonisinAfricaaDipfade'demorfum;:vbilegitur,qu6dnuiloaquaepotuetiam co- 

B piofo, neq; proprio etiam haufto fanguine fitim ob morfum Dipladis conceptatibfeda- 

rc potucrit : ca rmina igitur Lucani funt ha?c. 

Signiferum iuuenem Tyrreni fanguinis Aulum £, g t ph4r~ 

Torta caput retro Dipfas calcata momordit f a l t 

Vix dolor,aut fenfus dentisfuit,ipfaq; lethi 

Frons caret inuidia, nec quicquam plaga minatu 

Ecce fubit virus tacitum, carpitq;.mcdullas 

Ignis edax; calidaq; incendit vifcera tabe. 

Ebibit kumoremcircumvitaliafufum 

Peflis,& in ficco lineuam torrere palato ^ * ' '. 

^ • j r £ • • r j • . * a rnorfut 

Captty defejfos iret> qut fudor tn arttts _ j. 

Nonfuit, atq; oculos iacrymarum vena refugit* •& 

Non decus imperij non mcefti iura Catonis. 

Ardentem tcnuere virum ;quinfpargere figna 

Auderet ; totifyfurens exquircret agris. 
*■* jQuar pofcebat aquas fttiens in corde venenum 

Jlle vel in Tanaim miffus^ Ehodumg, Padumfy. 

Ardiret , Nilumg. bibensper rura vagantem 

Accefftt morti Liby^fattff ( minorem 

Eamam Dipfas habet terris adiuta peruftis, 

Scrutatur venas penitus fqnallentis aren<e % 

Nunc redit ad Syrtes , tfr fluBus accipit ore, 

^/Equoreuf^ placet , fed non fibi fufficit humor t 

Nec fentit ,fati4 { genus,mortem% veneni; 

Sedputat effe fitim ,fcrro% aperire tumentes 

Suftinuit venas , Aify os implere cruore. 
Itaq;ex enmneratis accidenubus,/\rdoinus monet colligendam effe malam huius 
veneni qualitatem ,qiue vehcmentercalida,ficca , cVcraffa eftjcum penitiores paites ^uaUtas 
exficcetadurendo,&corruget viasvcmae,totiufq, corporis porros adftringat ,itaut veneni» 
D quidquam potushauftaeaqux, neq; per lotiti,neq;perfudorem reddatur : quamobrem 
jcger ob copiofam potionem neceffario dirumpitur. 




T z LO< 




220 Vlyffis Aldrouandi 

L O C V S- 

I P S A D E S, authore ,€!iano,tum in Africa.tum in Arabia nafcuntur, 
& diuagantur. Auicennas Libysm , & Syriam proprias huius anima- 
L \i dc^ lllill^/ll/ Iisregioncspraedicat. Abhacdo&rina nonmultumreceditGalenus, 
■fimp med. *2 tM&JJ^ quip.rardic^alocatanquam ficciora his animalibus valdeaccommoda- 
fj m ' \ ^^^^S ta eelebrat, Verum Iicct per totam Libyam diuagentur, plerumq; ta- 
Garaman- "^ men apud Garamantes Lipvae pariter populos , Pfiilifq; finitimos li- 

tes populi benter ftabulantur. Hoc non latuit Silium Italicum,qui cecinit hunc in modum— » . 
Libyt, " £tttij?p e atro ^ahidas efferuefccnte vencno 

ifa j ? t Dipfadas, immenfis ho rrent Garamantes arenis. 

Qui plura de loco natali horum Serpencum fcire cupir, confugiat ad Lucianum , qui in 

Diaiogc de Dipfadibus haechabet. Ea parsLibya^qnasad Auftrum tendit, copiofw 

refertaeft arenis ,terra'q;Solis ardoreexufta 5 deferta , vtplurimumj&infscundanort F 

oramen,non fjenum,non plantam vllam ,nec aquamhabens,ni forteinterr* con- 

cauitatibus,imbris,& pluuiarum reliqui* conftiterint, <\v.x tamen minimc funt potabi- 

les,cum denfaefint, & tecrum fpirent odorem . Has igiturob caufas locusredditurin- 

habitabilis : nam quo pado habitari pofTet locus ita aridus,frugibufq;,& arboribus ca- 

Aerigneus r ens,&tammoleftisferu6ribus itafubieaus,vtaer velutiigncuseuadat.Prascreaarc- 

vbifit. n ^ipf ?max i m opereferuentcsregionemprorfusinuiam,&inaccelTib!lemfaciunt.Soli 

autem Garamantes hislocis finitimi,homines agiles ,atq; frugales, intentorijs vitam 

jGaram&n- cJeoentcs, venationumfruaibusvi&itantes nonunquam venaadotalemregionemin- 

.tes homi-r gr ediuntur circa Solftitium hybernum, fydere maxime pluuio obferuato ; quando (ci- 

nes fruga- hcet maior ardorisparsdeferbuit,arenisamduo imbre madefactis. Venanturautem 

les. ' on aa r os,ftruihioneshumivolantes,aliquandofimias,interdumelephantos:hacccnim 

animantiafo!aaduerfusfitimperdurant,&moleftiamferuentisSolispcrferrepoffunc. 

CsBterum Garamantes , poftquam commcatum , quem fecum ingredicntes Regio- 

nemdctulerunt,omnemconfumpferunt, ,rurfusad proprias pergunt habitationes, 

Cur Rcria ne iterUm arenxaccenfa:,aut reditum intercludant,aut eumdemdimciliorem red- 

reddatut dant . Siquidem omnis euadendi facultas fublata eft , quando Sol fublato ex regio- 

inacceffa. ne humore,ardentibusradijs feruereinceperit.Et fanehaecomnia, qujeha&enusdiaa 

funt, fcruor, fitis , folitudo , fterilis foli ihfecunditas minus nobis videbuntur grauia m 

comparatione ad illud, quod di&uri fumus. Idcirco omnibus modisha»c regio fugicn- 

Vbi omne daeft. Omnisgeneris Serpenteshiclocus alir,permagnos,varios,multitudineinnu- 

Serpentum meros, forma ternbilcs, yencno praefontifTimo inexpugnabiles partim in cauemis fub- 

genus vcr- cerraneis ftabulante*, & in arcnx 'fecelfibus cubantes , partim vero "fuperne reptantes, 

fitur. nimirfiAfpidcs,Vipcras,Ceraftcs,Bupreftcs,Amphisberia*,Dracones,'&duplexScor- 

pionum genus,vnum terreftre, &pedibus ingrediens permagnum,multis vertebris 

infigne, alterumaereu,& volatilcalis tenuibus refertum,adinftaralarumloe-uftae,aut 

vcfpertilionis . His i^itur animantibus multis circumuolitantibiis ,inaceeffibihs,& 

infefta redditur illa Libya". Verum Serpentum omiiium nocehtiffimus, quos arena illa 

iyipfadis nutrit,Dipfascft,anguisnonadmodummagnusviper^aliquaexpartefimilis,qua3vio- 

Jtfirhfo lento & ardores accendit inCxtinguibiies , &totum corpus adirrit incendio : haic 1 

exlucian. ille. Vndecolligere polfumus verumlocumnatalem DipfadumefleL'byam ,fedpo= 

tiffimum iliam Libyar partem, qux Garamantum Nationieft finitima, 




>Z?JBk*%W 



S'3N\ 






A 



Hift. Serp 5c Drac, iiber P 221 

SIGNA VENENI DIPSADIS- 







jl pro eognitiqne huius i&us eonfugiamus ad Diofcoridcm , isfcriptis , : 

n'iandauit,quod percuiTus abhocSerpente talem concipit fitim,qua: '•••^•5** 
copiofiflimo etiam aqua? potu extingui minime poffit 3 & quamuis pa- 
tiensanStimplenooreaquamhaunatjnihiUminusconfcitim ineam- 
dem bibendi appctentiam relabitur:immo toto habitu ijs fit fimilis,qu! 
anteanihilpotionis hauferunt:hmc Auiccnnas iuftisdecaufis fcribe- 
bat,quod venterhuius patientis,&intcranea adeoaduruntur,vtaqua fatiarinequeat: 
deinde cu aqua pota neq; per lotium, ncqj pcr fudorem exeat, per venas ventris meat> Fercujfus 
&abdomcn itatumidureddit.vtpatiensnydropelaborarevidcatur^HisadditAetius, ) Dipfdde 
qu6d,ini#uhuius$erpentis,pra3cerfymptomata morfum viperae confequentia,ori-// ftmili? 
turfitis,quaepotunonfedatur;idc6q;cum quidquam necper vrinamjnecpcrvomi- hydropict* 
^ tum, nec per fudorem cgrediatur, necelTe cft , vt aegrotans alterutro horum modorum 
pereat,nimirum auc internarpartesvehementiaduranturfitijautobcopiam potio- 
njs,patiens dirumpatur. Venenumenimhuius generisper vniucrfum diuaganscor- ?*****"> 
pus,iUu4itaexficcatji&adurit,vtinftarmembrana;,autcoriJ3nteignemIocati con» txtccMS «, 
trahatur : quamohremmcatihus.excrernentomm interclufis,aqua haufta in ventrenc- $ UA ' e * 
ceiTario contincatur . Vnde in hoc cafu migna intemarum,& extcrnarum partium in- 
flammatia , ob infigncm veneni ficcitatem accidit , quod per vniuerfum corpus dclfe- 
ipinatum totum fanguinemin fuam conuertit naturam* 

Praedi&is additGrilliusini£hanum ,qu6dpercuffus aDipfade tanta cruciatur fici, Pdticns 
vttanquam taurus ,ore hiante,ad flumen confugiat, vtpotu dcfideratofeaxpleat. tanqudm 
Yerum fignum hoc defumptum fuic a Nicandro, qui in Theriacis de icluhuius Scrpen* tdurus ad 
tisfiecanit. amnemc§- 

Jguemfirit aecenfid mifiras is cordt qu-ar-elds f u gi*' 

Tund.it, & arenti fitibundusfduce dchifit, 
(* £**fttijgf velut tawus fitperincubat vndis, 

Immenfofy replet,fid frufcra vifcerapotu, 
Dum crepet interfus rupto mox fiumine venter. 
Quiplurade his fignis fcire cupit , confugiac ad Ruhricaro de natura huius Serpentis, 
vbi multo plura narrantur, 

Caetcrum illi authores,qui Dipfadem a Preftere diicriminarut, figna vtriyfqi morfus 
^iucrfaaffignarunt. Quare Volaterranus retulit iitumaPrcfterc reddi immobilem, 
tnente alienum, & defluentibus piHs a ventns folutione abfurou kucanus ha?c fyropto* 
matarecenfct, dum inquit, &$* Phar- 

Ecce fubit fdcies letho diuerfd fluenti [*'•> 

<jV dfidittm t Mdrfi cultorem torridus dgri 
feicujjtt Prefier; >7/f rubov, igneus ota 
Succendity lenditq; cutem, pereunte figur&> 
Mifccns cuntta tumor t toiiy iam corpore mdier, 
ffu&anumq; cgzejfd, modum fuper omnia men}h$&. 
I^ JEjflatur fianies lai% tollente veneno 

/p/e latet penitus congejfo, corpore mor/usy 
ftec Ipricd tenet dijienti corppris ducjum y 
Spttmeus acfenjb nonfic exundat aheno, 
y&ddrupt cumulis, nec tanto cdrbafa Ccr* 
CuruauerC finus, iumidos iam non capit djtftffc 
infirmis globusy ejr confufo, ptfndere truncus 
IntacJum yolucrum roflris, epuiafq,; ddturum 

Haud impuneferis non dufi tradetc buflo, Symptoma- 

tfondum fldnie mode, crefiens fugere caddtter, ta ^ ~ 

Ex hacLocani doarina non pofTuraus colUgere,nifienpFrnem,torius corporis tumo^ diu&Pre- 
wm Pfefleris i#ura concomitantern^ui tumor ctiam m percu0b aDipfadcjobimmo./rr//^^ 

T % dicam 



2 21 Vlyffis Aldrouandi 

dicampotionem,obferuari poteft. quapropter fatius effe exiftimamus vnacum Dio- 
fcoridc, & alijs authoribus non fpernenmsyfymptomata Dipfadis,& Prefteris tanquam 
vqius, &eiufdem animalis promlilgare. Ihdorus" quoqs huius infignis meminit tumo- 
Itb F * s > qu em .P°ft e a putredo fcquitur. Sed obferuandum eft, quodlfidorus ex doctrina So- 

- " 1% -°\ liai tranfcribehs^hallucinatuseft : etenimSoliuus ftarimatqs protuiitingentemcor- 
poris tumorem Preftens idtu oriri,moxaddidit idtim Sepis cofeftim putredintm coo- 
trahere. Ideoqj non cft legenduro > ad mcnrem Ifidori , quod pucredo moifum Rreftcf is 
concomketur. 

VENENJ. DIPSADIS 





lih.bxap» ll'Pf|§/f m Veterum reiinquebantur . Quccircn', h peculiaribus contraDipfa 
50» ' K* : t^'"fjM> demauxilijsegeamus,ccmmmnaexperirioportet. Prctinusautem 

4 IsSJffiara^cl fcariiicationemlociam-Ct^&inutlionem^fiparsidferatjnccnonam- 

: w ^ j ^ &f ^' pntationem faciendaro eife opm-amuf : deinde varia cataplafmata ad- 
Amptttatio hibenda funt, qme in primo capite huius iibn fuerunt propbfita. Immo acres cibos , & 
& fcarifi- meracas potiones, & laiiacra probat DiofcOrides , qu* fubmde, breui "fpatio afTumen- 
catia par~ fa f U nt, prmfquam morbi geiuts emerferit, quo fenlel erumpcnce , opcm fcrre non po- 
tisUfe. teft vlla medici opera '•; ha?c Diofcorides.. 

Verum Galenusfcriberisde Thenaca ad Pifonem , inter alia prarfidia ad cxpugnan- 
diVrri Dipfadis virus celebrata , theriacani Andromachi roukis laudibus coelo tenus ef- 
£ert>atq;extolIit* Hacde cau/a in poemate Andronvchi iic canitur. 
Thertace . ^^ ^ ^ ^- f cu ^ tdis ex p rrj f/a papaut ra Uhns 

Apdrama- Haiiferit, exitium pocuti fumpta fercnt. 

ihtUudcs. „ fv . r ■ r ^ 

Etpauloinfenus. € 

Arida non Dipfas, non clarusfraude Ceraftes, 
Qlon feret imfrejfovipera dente necem* 

Aphrodifams admfratur hoc praefidij genus, fcilicet cur theriaca in hoc cafu fumpta_j 
LikuPro- poificfedarefitim,quammoifusDipfadisin percuffisanimalibusaceiidciek.lcr-ijU.-tn- 
UJTheria- doquidem hoc nobilc medicamentum ex calidis,& uccis firoplicibus inu gratur. Neqj 
ca,quara- adduc.i poteft id aliaratione fieripoffejnifimutuo quodam viperaium confenfu huic 
uoneiimet antidoto permi£taruro,quarum earnes ,admiranda antipathia aduerfus quodcumqj 
demorfum- animal venenofum potiuntur. AuiccnnasdemoifisabhocSerpenteplunmumolei,ad 
a Dipfade. ciendam vomitionem, propinat :dcindeenematafa:ceseducentia ji&aquas commen- 

dat 5, Amplius diuretica pra^fcribit^veluti funt decodionesapij, fpicae inda?,afan fefele- 
Diuretka 0S) p e trofelini,&;fimilium.Exteiius autem,-cum fale,caIce,&oleo componit empla- 
t&nueniuu ftrum , oitandem cuncta medicsmina morfibus canis rabidi conferentiafummopere 

celebrat. 

Prasterea Caftoristeftes 5 cx Plinio,9duerfusPrefteres,cum panacc,autruta in vino 

pr^cipuam afferunt vtilitatem. Infuper fa Ifamentorum cibus, exfodem authore,mc- 
v • / ro fubindehauftojitautcircavefpcra5 vomrtu reddatur, percnflos -aChalcide.Elape, 
yomt us ^ ^jpfade maximopere iuuaf . Iterum Plinins flores fe mora rnbi 3 'c6rrjcem , baccas» 
promcan- ^ ^ ^^ — morfibus Hsemoyhoi,ck Prefteris ml niime mfrugifera e{Te piibt: quem- 
ausej . a ^ mot jum , ckportulacam in hoc cafu vtiliffimam cife opmaiur , duminquit. Portula- 

ca» quam Peplium vocant, J nori mnlttim fatiua eflicacior eft , cnins nremorabilcs 
'Vueportu vfus traduntur: fagittarum venena,& Serpentam Hxmorrhoi,8: Preiteris extingui 
7a7a fitad- pro cibo fumpta,& plagis impoftta extrahi afTerunt-. At cum rpTa 5 obynni tcbpus,non 
hibenda,- reperiatur , femen eius fimili efncacia predeft : acci^io pprtiilacam' Vi?lgarem,non au- 

tcm peplium Diofcoridis : hacxemjs Plinius . Hoc\pra ? fidtiim- iu c'a!i cafu non pai um 

momentihaberC vitieturjpofteaquamPaulusetiamA^gihera , in fim-H c9ru7pbr£u!a- 

c^foUa^exaceto^cohmta ,foiia rubicumme!!eku^g3t^p]^nrnginem,hilfop:;ni,al- 

lium 



Hift. Serp.& Drac Liber I. 2 23 

A ji'um, porruw , rutam , & vtticam cclebrat . Aetius remedia morfibus viperarum con- 

uementiaextollit.deinde potiones lotium prouocantes-probat, item cnemata, &me- Gallin&nr 

dicarnentavomitumexcitantia non omittir : poftea vulneri,poftfcarificationcm ,& ^-^ 

cucurbitularum , necnon dife&arum gailinarum.appofitionem , emplaftrum ex oleo, „ ' ^-C 

calcc,&vinoimponit.TaiidcmCe]fos,odcxcermin;indum Dipfadis venenum,portio- ^ ^ ' 

ncmafphodelliarefaaicummodicoruta',trii'c>liLimquoque,&:mentafttumcumace- . ' 
..,*._..... siiani* 

to libciuifTime admittit. 



eonuc- 




MYTHOLOGICA. \ 

Ecitat Aeliartusjin hiftoria Animalium,cum Prometeus ignem in gra- Li ^ t ca « 
tiam mortalium aVulcano furatus elTetJoueiirtndignatum furti indi- _ u 
cibus nobilirTimum pharmacum,adarcendam fene^utem largitum 
cffe. Sedquihocaeceperuntmunus,illudafinove&andumimpofue- ( 
runt . At beftia, xftiuo tempore , itinerans tali oneratafarcina, graui- 
que opprelfa fiti, ad limpidiftimum fontem a Dipfide cuftoditum,po- 
tandi gratia acceflit. Afintis autem a cuftode fontis repulfus, fitifq; impatiens, pretio- 
fum,quod geftabat, phatmacum,vt <a d bibendum admitteretur,Dipfadi obtuIit.Caete- . . 

rumNicanderinTheriacisficalitcrhanc fabulam exarat. CumlupiterSaturninem- * Mi * 
peTemporis filius natu maior ,diftributa fratribus minonbus h*rcditate,nimirum ahdnef ~ : 
cum Neptunussequora, & Pluto tartara occupafTct ; folemni,celebriquep,ompa , nu- ^ J * 
meroqueDeorum affoeiatusanhereum regnum ingredeietur,vthominibusin fignum ^* 
laetitia? gratularetur; munus iuuentucis iliis largirus.eft. Mortales aute tali grauati one- 
re, illud geftandum afino impofuernnt . Hic cum longum iter eonfeciflet, fiti aeftuans, 
confpicatusfontemaDipfadecuftoditum,eamrogauit,vt fitim illa extinguiaqua 
permitterct:Dipfasautem,nifiaccepto iuuentutis munere ,afini voluntariobtempe- 
rarCBoluit.Quadecaufa deincepshomines aureo iuuentaedono priuati.,fenioobnoxij 
C\ fucrunt,&anoues,quotannis5fenedtamexuerunt." Verumexaltera pacteDipfadem 

abafmo vnacum iuuentutis dono fitimrecepiffeferunt : hincpofteafaaumeft ,vtab Cmpereuf 
hoc demorfiangue,afpera,&ignea fiti corripiantUr. Audiamus igiturNicandmm ver- fttfdipfade 
fibusxnlatinumtranslatisficloquentem. j^ crufi , 

Peruetus eft iuuenum , & narratur fabula, quod, eum tntnr. 

Maximus atheream cepiffet Iupiter arcem, 

Diuijo infratres maris: & quod Tartara, regno* . 

Contutit aternam mortalibus inde isiuentam? 

Vt dignum meritis impertiretur honorem: „ 

lam quoniam fupero furrepta. ex athereflammd . 4\ 

Pradonem amentes, odere Hromethea, quod non '•$ j 

jpfos perpetuum viriaesfecijfet in auum. 

At nihil hoc iiiis diuinum, & nobile munus 

Prefuit afacili iam fufcepijfe Tonante, 

^uandoquidem pigrofejfotandem illud afelh 
t) Impofuere grauis qui moxfub pondere doni t 

Arida dum tentat vfcino gutturafonte 

Colluere , afpcBo fubiio Serpente Jiupefcity 

Vt^fibi tutum velit is concedere potum> 

Supplicat : ille bonumfore fe refpondet , W ifla 

Conditione , fuo fi det qUA pondera- dorfo 

Baiulet infipiens (fuafit fius) annuit dle : 

Binc eft quod veterem Serpentes corpore pellem 

Abijciant ,& quog, noui reparentur in anno, 

Infelix hominum genus , omni ex parte ^fequenti 

Perpetuo fenio , certo£ fub infera fato 

Ipfe% ftc Serpens, velut ante accenfus afellus 

Ferueaty&peiore hominem clamvulnere Udat T 



)m 




224 Vlyffis Aldrouandi 

Qui plura de hae fobula fcire cupit,adeac primum caput huius libri,cV fecondum capue p 
libri de Qua^rupedibus Solktipedibus, <ju jbus in locis valde curiofa le&or inuenier, 

MORAUA, 

j |p.fas,fiue Situla,in do&rina moraH 3 merito auaritie^ffimihtur;<iuand\*. 
quide fi percuffus ab hocSerpetead intcritum vfq,-fitiardet;pariter ab 
^uaritia comprehenfys a^d finem vfqjvitae au^um imm.ocijce ficit. E& " 
ratjoeft, quoniam 

Caudia magna putat nummos ftruare doiofts, 
Nec fruitur parti? fiu/tus vbiq-^fuis, 
4<uan ho- Immaea quaBdoq, eft hominis auaricia, & implacabilis pecuniarum fitis,yt, cumia^ 
minis con- aiterum pedem m cymba Charontis hab.ueriun.ondum (use eupidiuti fa defcripcurus 
diti$nes„_ moduai. Idfeoq; a§ rem canebac iHe. 

t Jgui. legk immenfiim nummorum pondus & auri x C 

Ptfrteq; de partis captat ftlatia rebus: 
Stultus- ad illecebras^ & gaudia ftm nepcium 
Congerit hos fumptus, terrajj; vorace recondiu 
. ' T ' " Ad fiygios penetrat fed cum defuncjus- auams* 

Et vada Cocyti tenebr.ofi pallida lufirai \ 
Nilfibi diuitU profunt, nilfortis auara 
Congeries,fitiens Achewntis. ptmina, gufiet^ 
IdeoD.Ambroiius inexpoficioneEuangelij dehydropco in aedibus Pbarifci fanato* 
fcripfic impium.efte fitire s dura qujs, vcl duiicjas , vcl ckera huius mundi bonaconcu-r 
piicit, r 

$ifomsco*. Verurn faciu* erit homincm vini intemper.a ntiflimurn Dipfadj comparare : etenitn C\ 
parantur E>ipfas acri femper fiti prcmitur j irem biba.x continuo mero corpus mancipare de£U 
Dipfadl. «Jerat. Idcirco Ouidius qua.mdam.anum. lenam DipOdem indigitauit (hancPlautus 
L. i.Amor mertbibam, & multibibam appeUaltet) & non immerito} fiquidem.vetulaelenocinium 
&«%. cxerccntes., ob ficeitatem fenij, iemper fjtiunt. Carmina autem.Ouidi j funt,b*c, G 
* ' JBfi quadam quicunq; volet cognoftere lenam 

Audiat , efi quddam nomine Dipfas, anus: 
£x : re nomen habet, nigrinon il/a parentem, 
Memnonis in rofiis Jobria vidit equis. 
Item funt, qui baccheis liquonbus adc&delectancur,vt fpreto omni diuitiarum generCs, 
necnonpoftpofitiscunc7tishonoribus,&dignitatibus,magnoprobro,vinotancumfc 
obruere defideranc. fyl.eminimus* > inhocgencr.e,l.egifle apu^dScaligcrum Epigrai|im3i 
l&ulius.tenor,is. 

Qpterem mihi non aurum, non oppida terra, 
,*, Npnquas Tluharumiaclat Homerus opes» 

ter-um vt plena mero (pument mihi pocuja Baach^ 

Summ4q\ perpetuus pr.oluat ara Iat<ex.. 
Scmper, amicarum circumpdtante corona % 

Et vktem agricoU falce pumenteco/ant^ 
Jtfpcy quas teflor opum, fiint argumenta, va/ete-, . !$ 

fafees, cum teneo pocu/a piena manu. 
gk^qutd Huiusraiioindenafciiurjquonumn^ciadperdenda vina, omnen? fajHcitaccm in b{- 
trtficnt tn ty&fa qollocanc, & quafi m gremio Iouis fe4enc.es aiiidue canunr^ 

menfa ? £l <* <fi> UY f* lix l HaUr * 

Cul da/ potum Baechw pate* 

pefpumanti- cantharo.. 

Quarciiiftis decaufis quidam poeca agens.dcfurpki^4»nemenf£,in qus gurgkes,&:het 

Uoncs vini difcumbunt, canebat hunc in modum.. 

Noypudor in verbis s non efi reuerentU menfa 

Porcopm rijtt, ^ens. mala viput. ihh 

Ijy.etic- 



Hi&Serp* & Drac. Liber I* 22$ 

A Irreuerenter agunt-, panefq; &fercula menfie. 

Morefuum potant, pocula latavorant. \ 

Heddcre neccurant grates, pro munere, Chriflo 

Votaq; pro tacitis facrificare bonts. 
Sordida labra tenent potius fpumante fialiua, 
in manibus craffts ftercora fipurca geruni, 
Ex nafo ftillant muci, nimbiq; madentes, 

Ex oculis lippis fiordida gutta fluit. 
Maxilla fiquallent, ntgra rubigine dentes. 
Sordent, mundities corporis omnis abefl. 
Praterea inuitant fe fc ad munera Bacchi 
Conficij, quorum pocula plena madent, 
RucJant, exhauflum donec fipumare falernum 

Pofjint, ejr vino fiordida menftfluit. 
Inq\ vicemBacchi madido certamine fi> fe 
B Sollicitant, hauflus continuant^ meri. 

Q u idplura?nondefuerunr etiamtemulentiamota infames,quiaDipfadeferiridefi- 
&rauerint,vtactieXardentesfici,inamduam bibacicacem,& crapulam (qiiam femper Co f tmm 
detcftaridebemus)mcumberepoifent. In hoc genere legitur apud Pierium Valeria- Medideft- 
numpulcherrimum epigrammadeFramariano Scurra,quod ficfehabet. derium. 

Narrabat quidam vim Dipfados exitialem, 
Perpetuam infundat, qua pede fixa fitim, 
Nempe fitim, tria quam neq, ante extinguere Nilu 

Oflia, vel magnis flagna perhaufla cadis, 
Interiore loco Libya Garamantas adipfos, 

£)ua fouet arenti ftruthius oua folo; 
guippe vbi quis mifir* fipatiatus fiorte per arsta 

In pede fulminei vulnera dentis habet. 
Rite dUA dextra fiamuU^ totidemq; finifira 
_ Hac gerit, h$c pleno vafe propwat aquas, 

Illa propinatis, alias fiuperingerit illa^ 

Nec mora, nec requies', poculamille parat. 
jFramarianus adhacJjancomihiquA.riteamici, 
Figat, vt illa meosofficiofiap-edes. 
&ic ambiaet aliqois, qua racione inhelluonibus , & temulentis cohtinua fames ,& 
fitis excitecur, cum eorum vafa repleta iint, & vena? repleta? ex'Gaieno non atcrahant. 
Galenus enim , ad excitandam appetentiam , quinq; motus neceifario pracedere de- ff™ l '" e 
bcreaifeuerat: etenim primo membra exinaniuntur ratione calorisnaciuiinhumir fP n P- caiim - 
dum,tanquam m propirumpabuium femper agentis ,dei.ide venaunanicasabalijs ve- -^f' 2, 
nis,&aiecoreattrahunt,cercioalia?ameferaicis, &a vencciculo, quarto m ventncu- *<£'»$** 
lofitfuaio,&triftisfenfatio,quint6infurgitanimalisfacultas,&gigniturappetencia. motu ^con- 
Itaqjfi inapperitu excitando,ordo pradiclorum motuum eft feruandus,"fequerur quod CHrrHt ad 
riullo modo fiec appetentia , nifi pracedence trifti fenfatione qua» non aderic , nifi fiat cxcttadum 
fuclio, &'attra'&io avenis,&hxnon attrahent, nifipartescorpons vicaloris exinani- a PP etltu ™ 
D tse fuerinc. Hocautem inhabitu Hclluonum,& Manduconum minime pra?ftari poreftV **?**4h*\ 
tum quia non folum horum membra non funt exinariica , fed potius adco extenfa , vt Dtioita ^o 
maioremcxtefione pcrferre nequeat,etiam quia vcna: func ica repletse,vc magis impie- Clrcaa ppc- 
ri non pofTmtj quarecumnonegeant,non atta-hent, nec -in vencriculo riet fuctio,nec tefiitam - 
triftisfenratio,confequenterq;necappecitusexcita'bi£ur,quomodoergo iftiBibaccs, 
&Edonespoteruntabfqiappeticuindies voraciTacifucEdeferuire> 

Inhacdirimendadifficult3te,duplicemappetitum,nempe.n3turalem,&voluptuo- 
fum peifumus aflignare naturalis non poteft fieri , wS\ prccedanc quinqua? ilii mocus a Solutiopra 
Gateno recitathquapropter non talisappetitus inhelluonibus ,fed cancummodovo- ^ A dM- 
Juptuofus excitatur. Neqj officit omniumvaforum repletio i quandoquidem calor na- CH i ut is, 
turalis femper concoquit, & fcmper alimenti diftttbutionem exerctt, cum natura, feu 
facpltas vegetatiuafemperfitin -caufecundo,quia ciusquicseftintcntus. Ideo vafis, 

etiam 



2i6 Vlyffis Aldrouandi 

etiam reptetis operatur,licet lente,donec vel ob prohibitam cuetationem calorfuflru- £ 
cetur, vel aiiquod vas difrumpatur: hac de re hominibus temulentis repentinus intcri- 
L. i.Apho- tQS f em p Cr jmpcadet . Vnde Hippocrates iure optimo fcribebat habitum Athletarum 
rtj. Aphor. u | x fin gu Iis horis inferuientium periculofum efle ; verba aute Hippocratis funt ha;c. 
3 • Habitus Athletarum, quifummum bonitatis attingunt periculof,fi in ex tremo con(literint t 

nej^enim poffunt in eodem permxnere, ne<J,quiefcere,cumvefo non quiefcant ,ne£,pofjint 
profcere in mdius. Beliquum efi igitur vt decidant in detcrius. His de caufis bonum hahi- 
tumflatimfolucre expedit, vt corpus rurfus nutriri incipiat. 
CrApultL» Quare prudentes viri ex aiTertis coibgere dcbenthuiufraodi vitium prorfus vitandum 
cfifimen- elie } quohiam qui crapulantur, animamj&corpusindignis modispolluunt^iuxta fen- 
^ s tentiam cuiufdam poetse fic canentis. 

Polluit hic animam ritus, corpufj lacefcit y 

Affidua eft peius ebrietate nthti. 
Inducit morbos varios , <jr corpora foluit, 
Et frangit neruos ^contaminat^ caput. 
Nec pretcr ratiouem,cumGalenus,in Commentarijs ad Aphorifmos Hippocratis, f 
fcriptis madaueritomnem noxamavinogenitamGra?cis tfpa/7raAw,ideft crapulam 
A copit-3 nominarijTrap^.-To zdpvvov, %£} 7rciKteaQcu , quu caput concuffum valde patiatur. 
vini , qua Pranerea vinum lmmoderatehauftum non folum capiti obeft, fedneruos quoq, omn£s 
damna di~ acapite ad artusdefcendentes- valdc debilitat : iuxta illud diftichon. 
manent. Vtvenus eneruat vir.es, fc copta vini, 

<£ud tentat greffus , debilttat^ pedes. 
Sinautemle&or omncs vini immoderatefumptierfec r tus,& arfedtusfcirecupit,memo- 
Vini ejfe- riasmandetinfraicriptum epigramma, quod iic fe habet. 
cJus qui, Bacchus alit lites , tites dijfoluit &afdem 

&q uales. 4d pacem Bacchus , bellaj, fxua tra bit. 

Hic fepelit curas , animos coniungit, amico s 

Dijiungit ,longo membrA fopore leuAt: \ 

llle Aperit verum , ?nundij s arcAna recludit t 

Audaces timidos Bacchus & ipfefacit. 
Sufcitat exangues ,languentia corporareddit w 

Ardenti humanos vulnere fiepe necat. 
fOuid vultis ffiummi fiunt munerarmaxima Bacchi t 
ArmAtos nudus flemere namj. potejh. 
Itaqjoportetvthomines fint ciborum, & potitfimum vini potuscontinentiflimi,quo- 
mam vinum modcrate fumptum caputroborat, pra;cordiaexhilarat,co<5Honifamula- 
r \;i •'; . tur,ahmenti diftributionemadiuuat ,&deniqjadrecuperandam ctiam valetudinem 
modci aZ conducit, iuxtavulgatumtetraftichon. 
r *' Suaue Dti munus vinum efl ,hominum£ faluti 

J ' Conducit,pr£fit dummodo fobrietas. 

Immodico fied fi tUAproluis orA lyzo, 
pro dulci potAs tetrA aconita mero. 
Praterea virus Dipfadis luitis decaufis veneno venereo arTimilaripoteft,prim6,quia 
Vencris ef Dipfasictudentium maximuminpatienteardorcm accendit; quemadmodumraulier 
feclus qua iduoculorum : flimmas amantibus infinmre dicitur: idcirco poetxVeneremflagran» 
ics, tem,&igneamnuncuparunt. AudiamusOuidium. H 

EtVenus in vinis,ighis in igne fuit. 
Pariter auihjrille, quiMeffalmam mutatisveftibus,adlupanarfe contuliffc dccan- 
tat, &Iupanarcalidum,cV.facesVencritanquamigaipoteuuaflignathuncinmodum. 
Non calidum intraffet (proh)Ueffalina lupanar, . 
Si benl caflafaces Veneris vitaffet, & arcus. 
Adremnoftrampertinetilludepitaphium muheris cuiufdam, quaelecta venuflatc,& 
C^-r^ fow»* dotibus infignita fuiffe perhiberur. Hoc autem fic fe habet. 
: *..»"- Occidit Iheu poftquAm multos occidit amantes, 

n &DhfA- EtciniseJlhodie,qu&fuitignisheri. 

4 j " ' ' Verum quamuis hanc fimilitudinem explorata fateatur veritas : nihilominus autho- 
* cm ' l ritatc 



HuL-3erp.8c Drac. Liber I. 2 27 

A nratcclarifiimiviri Scaligcri illam roborareplacuicjquielegantitfimoepxgrammate- 
virus venereum ad virus Dipfadis fic eomparat. 
Eft in Defrtis Lihyes , vbi lethifir atros 

Per popnlos ravidis Aufter anhcLit equis, 
Tri/iis & infifio metuendafimillima Ceelo, 

Repttlis infiami beflia Dipfias agro: 
Infidiis pollens ,worfuj, infiirat acuto 

Perpctuam, illato vulncre dira fitim. 
Baudaliudmca nuncobfidit corda venemtm 
' Lethali cttius Luminis -icJa acie. 
Verhm aiiter cccidit ,flammas namj f inter acutas, 
Sunt eadem auxilijs ora petenda meis. 
Reliquum eft modo, vtalterum huiuscomparationis membrum ftabiliamus,niedi- : 
tances,numvenereis accenfi facibus,velutiaDipfade ictiintaiem aganturfurorem, J??***Z S 
vc prxiidijs mcdicis egeanc . Id autem longe petendum non effe opinamur ; fiquidem tCHtur J a ~ 
B canitAufonius. * 

Myrteus amentes vbi lucus opacat amantes. 
Deinde authorille ,quicun<5torumvitia taxarenicitur,dumexcordes contemplatur 
amantes,quialiena viuuntanima,&alicna loquuntur lingua , minimeq^ cognofcunc 
vitia fteminarurn, quas diligunt, eos nuncupauit fatucs fic. 

Nutibus , & toruis ocults fatuantur amantss. 
Ouidius etiam id inta&um non rcliquit, dum cecinit. 

guifquis amat, ratione caret ,fne lege , modog, 
Difurrit. 
Infuper meminiinus legifle pukhrum diftichon,qu6 pulchriusin hoc generc, vt no- 
ftra fert opinio,inuenin non poceft,in quo non amens ad amantem comparatur,fcd a- Compard- 
mantem, &amentemeumdemen r eficaltruic. i ti» Aman- 

Sunt amens , & amans ijdem \ nam mentis vter% tisaddme- 

Nil habet infdix ,quod fine legt fiurit. ttm. 

Immoad magis roborandamhancopmionem,infaniah*camatoriY, veluti&furora 
• Dipfadis ictu excitstus remedia expouulare vidertir . Quapropter Ouidiuslibropri- 
mode remedio Amoris fic cancbat. 

Dificite fianari,per quem didici(iis amare, 
Vna manus vobis vulnus opsma. ferct. 
Sedquodmagisnos trahitinadmirationem,eir, quodPauIus^gineta medicuscele- . 

bernrnus,poftcaputdeInfania ,fermonemhabet depaflioneErotica ,nimirumama- /„ 
toria, & praHidia huic arfedtui conuenieutia praefcribir. jectus Ero- 

Poftrem6,inhac morali doctrina, occafionc illius ,qui cxlum fufpiciens, i&usfuic a tCt ' f' 
Dipfade,dequoinfubfequentirubricaverba fienr,admonetuc ille , quialiena fa&a etreC} ^ 
fcit, &fua ininime ttQrif, iuxca vulgatum carmen. res taxdn ' - 

^uicquid delirant alij, mox carpit iniquo 
Dente theonino^ nec fita fiacta videt. 
Hic ctiam auceps,de quomox agetur^ geftus,& volatus auium animaduertens s & 
qitecirea pedeseranc non obfcruans,letha!i vulnere Dipfadis affe&usfuic: propte- 
t) rcailhaccidit,quodThaleticontigi(fe fertur ,quino6~tuc2elum contcmplans infcro- 1fl , , 
bem decidic. Pariter a nonnullis taxantur Aftrologi, qui caileftium corponim motus, ' , " ^ 
& influxusmeditantur,deinde, quacpropius funtadmota ,ignorant : irnmo cum prs- 
fc;uiaignorent,futurorum,quorum ca;ca eftcognitio,fcientiam poifidcre proiuentu; \ 
Idcirco Morus in hos, lepido epigrammate, fic lufit. 

Saturnus procul efl ,iam : % olim cxcus,vt aiunt % 

Nec prope difcernens a puero Upidem ; 
Luna verccundis fiormofia tncedit ocellis, 

Nec nifi virgineum virgo videre poteft. 
luppiter Ettropam , Martem Venus, cjr Vencrem Mars, 

DaphncnSoU llerfen Mercurius recolit. 
/liffcficfum, Aftrologe^ cft, tua cum capit vxor amant cs, 

Sydcra fgniflccm , vt mhil inde tibi. \ C d s d- 



qua 

xentur. 



228 Vlyffis Aldrouandi 

£x dicfis, Sedaduertendumcft,qu6dinpradcntiahtfcnonfuntexarata,vt Aftrologia damnctur, e 
qHA-doftri- fed tantummodo vtexalYertis doctrina moralis eliciatur in illos,quiexpedita,&:opci- 
tea moralis ma confiliaalijs impartiri profitentur ; cum tamen fibimet ipfis confulere nequeanc. 
eliciatur. f Ux ta illud. 

Suntplures alijs bene confultare fciunt, qui 
At f ibimct nequeunt licitumfuadere y & honcfium. 
Adfinem,cumDipfas,obnigredinem cauda>, melanura appelletur :monuitfapientec 
Pythagoras animalcauda nigra noneffeattiogendom, innuens declinandum effeavi- 
tio, cui fuccedit mentis nigredo, & voluntaris conflichtio molefta •; quandoquidem vi- 
Dipfasdia t jj facilitatem mox vitaemiferabilis dirficultasconfequstur Lauretus autem in Sylua_^ 
holo,& hd~ Ailegoriarum,Dipfade in Deuteronomionominatam.allegoriceDiabolumjVelhaercti- 
retico ajfi- cumexpofuit. 
mtlatur, 

EMBLEMATA. 

F 

]|typ£M!%&$3? VtD A M virmulta exercitarus le&ionc^fumptoaveneno Dipfadis 
jSljiiifS® argumento , emgiauit homiuem laifum , & titibundum per frondife- 
Viatorfiti- m^^^^-l^. ram^&vaftamfyluamdmagantem.vcfahentes gelidaeahcuius fcate- 
hndusaDi* ^^O^^yS^ brseaqnas, adfcdanJam fitim, inuenirct, nec non ibi figurauitDipfa- 
pfide mor* ^^^^^^m ^ em > viatoris pedem pungentcm ,cum hac infcriptione INFORTV- 
detur. * Mf^^sro NlVM.Pofteafnbfcripfithoctetraftichon. 

Dum lufirat Jyluam fitibundus forte viator, 

Vt pofftt gelido fontc leuare fitim. 
Vritur en c&co percuifus Dipfadis iciu, 
Atq\ bibens medias hic fitit inter aquas. 
Iraq;non finecaufahoc emblemainfcribiturhoc titnlo. INFORTVNIVM. quando- 
quidemhic viator aridaoppreffu$fiti,aquam qujentaasa Dipfademordetur,cuius i£ru 
vniuerfum infiammatur corpus, vt nullo vnquam poru tahs, & tanta fitis extingui pof- 
Auceps) fit. Alciatusquoqi delineauit hominem fagitns,&arcu aues pecentem, cuiusfini*- 
dtpfiidede- ftrocrurimordicusadha3retDipfas,cumtitulo.QVIALTACONT£MPLATVRGA-S 
morfhs. DERE. Poftmodum addidit piclrurae talehexaftichon. 
Dum turdos vifco,pedica dumfallit alaudas, 

Et iacla altiuolamfigit arundo gruem . 
Dijfada nonprudens aucepspedeperculit vltrtXy 

llla maliy emijfum virus ab ore iacit. 
Sic obit, extenfo quifyderarefpicit arcu. 
Securusfatiy quodiacit antepedes. 
Nonnulli volueruntargumentumhuiusemblematisaquodam apologo Aefopico de- 
Zmblema* {umptum fui{fe,in quo introdudtur auceps infidias turdo ln alta arbore fedenti tedens, 
lisargume dum interim vipera interra verfans aucupis pedemic~cu lethaH arficit . Vndetandem 
tdimdesu- obiens hsec verba protuliftedicitur :aliumcapturusab aliocapior. Aliqui fuerunthu- 
pttiw. iu5opinionis,argumentum huiusemblematisacceptum fuilfe ex quodam epigram- 

macegra?co Au)patriSidonij,inquodeAlcimeneaucupeagitur, quiadldue coelum 
jutuens, vt arcu, <k funda aucs peterec, paruiqj pendens quas m terra veifabantur,a Di- 
pfadccanJern i5tus perijt.Hocautemepigramma,tum quoaiam inipfo Dipfas memo* H 
ratur, ttml quoniarn eft fcitu dignum,nos non tasduit in medium atferre. 
O' ntplv, tyd> yccti -^tipct %a\ dp/rdznipav tpuxwt 

' Irsripfxaroc, v^i^nn fiifoviav ytpavov, 
V'iv5 %e p/ut ctfijpoc, tvfpopa x&>Aa inaivuv 
KXxi/Avr\c, fnctvuv hpyov chrtnQi it$o$ 
Kcti fx\ 7tc xTYntipct 7rapct <r$upd. oiyac. i^iovct 

Sapx.) tov iz ytvvov vrupov ivt7e<t yohov. 
U'tX'tx yjip.cofftv i'J'' cac, ?d x.aQ' dtQtpct Mvuffcov, 
Tiiv 'Ftoffh hz i£d/\m 7f/\\Aa xvXtv^jfxivov. 
HocautcmcpigrammalitiofermoniredJitum iiclouar. 

Qtti 




Hift. $£i*p- 6c Drac. Libcr l ztg 

Jgui jlurnum y iac7is fementibus ante, rapacem 

Acerbam altiuolam y Biftoniamq; Gruem 
Extenjis manibus, bubuLq; it verbere funda 

Alcimenes abigens ipfeprocul volucres; 
Jnfligit pedibus frpens cn vulnera, Dipfas t 

Lethiferoq; mgrum virus ab ore vomit. 
Meq-y dat ipfa neci, attentus dum fydera JpecJ$ s 

Nefcius exitu\ quodforet ante pedcs, 

hieroclyphica. 

D exprimendum hominemfitieulofum, &bibacem,veteres pinge- 
bant fimulacrum hominis , cuiuscrunbusDipfas ferpens mordicus 
adba?rebat . cognita enim illis erat huius ferpentis natura , cuius iclu, 
talis in vifceribus patientis accenditur rlamma, vt ( veluti fuperius ie- 
iatum fuit)b*c fitis aqua,etiam copiofa extingui minimc po(!tt:imro6 
ad inftar olei fuper ignem infufi, magis atqjmagis augetur, Hoc igitur 
hieroglyphicum, tefte Pierio VaIeriano,olim poterat obferuari iri litore, quod e regio- 
ne maions fyrtis inter Libyam, & Aegyptum porrigitur,vbi quasdam columna vifeba- 
rur,in qua virmoribundus cum figura Dipfadis pediadhxrcntis ca?Iatus cratummo ibi- 

dem icones,etiam nonnullarum mulierum fculptarerant, quarum A\x aquatum ir<? ^» 

alijedecumbenti vafaaquaeplena porrigere videbantur . Verum meminimus leguTo 
apudaliosauthores,ineodem narratoloco nonfui(fecoliimnam,fedfepulcrum , in 
^uiuslapidemarmoreofculptuserathomoinacl:upotandi,qualem folebant Prifci fi- 
gurare Tantalum in media palude natantem, & vndam haurire conantem , ibi quoq* 
Dipfas pedibusfimulacridentibus ha?rens erfigiata confpiciebatur , vna cum iconibus 
fnulierumaquamvaUbusprxbentium; Ampliusmultaftruthionum oua ibidemfcul- 
pta intueri licebat, fub quibus Dipfades hbenter latibulantur : deinde infrafcriptum.» 
crat epigramrna huius tenoris, in quopercuffus aDipfade,ciimTantalo f & pueilis Da- 
^ flaidibuscomparat.m hunc in modum. 

TaUapafuseratquoq;Tantalusaethyopeeretus f 

^uinmlopotuitfontekuareftim.. 
*£ ale nece hanao natas implercpuelids 
Ajfiduisv^disvaspotuiffereor. 
Arbitratur etiam Pienus Valerianus, per fimuiacrum huius animalis , poiTe hierogly- 
phiceappetenttam demonftrari; cum licis per metaphoratTKpro vehementi cuiufcuqj 
rcideiiderio, & appetentia fumatur: fiquidem homo aiicuius rei maximecupidus, fitj- 
bundusnominamr.. EtenimlegiturapudGceronem,qu6dhommesfanguinem, yfc- 
tutem, voluptatcss & honores fidre dicuntur. 



Htcrogljf 
phicuhtmi 
ms 'nbaeiSi 



Sepulcrum 
cum lapide 
marmoree, 
in quoptM- 
dtclu erat 
calatu hie- 
YoglypkisTt^ 



Lib. 1 6.hie 
rogl. 



D E SCYTALB C< 

■ 

jeclvivo c a. 



> IX- 



VM incapiteantecedenti,Dipfadis,autScytula* nuncupata? natura^, 
ponderata,&examinata fuerit,in pr&Tenude Scytale neceflafid agen- 
durr» effe duximus : quoniam nonnulli authores,ob vocabulorurn coh- 
gruentiam,Situlam,cum fcytale confuderunt. AlbertusenimSer- 
pentem, dequomodo agitur,dupliccm effecredidit ,duma!tcro In* 
locoSitulam alibi vero fcyfceculum nominauit. Quandoquidem Situ- citule '& 
lam induas fpecics diftinxit, nempe in illam,quam gra?co vocabulo Dipfadem cogno- Scytalisde- 
minant, deindeinillam,qua? varietatis-tergi pulcbritudine intuentibus maximam ad- f €r i men 
mirationernatfertjquaspoftrcmasconditiotiesSolinusScytalij&woSitulaeaifignauk. 

V Prs- 




ijo Vlyffis Aldrouandi 

Pra*cercatradit Albertus fcyfceculum etfe fimilem Serpenti in vtramqj partem falien- E 
ti, quem Grxci amphisbamam indigitant . Hinc errorem Alberti manifeftum eflfe con- 
iectamus , qui pro fcytale, Situlam vfurpauit,& nominum conuenientia deceptus, 
vnam Serpentis fpeciem in duas perperam.diftnbuir. Dehac rc, ne prolixiores fimus, 
plura legenda funt apud Nicolaum Leonicenum in libro deDipfade. 

Interea ad ajquiuocatione" huius nominis enodandam properabimus.Scytale igitur» 
Jequiuoca £f ccun(mrn Qra?cos <r*t*T*A* proprie flagrum,vel fcuticam dcnotatjitem faccum 
tiofcytaUs. coriaceum . namleguntur apudHefychium ha?c vefba c-xtiT*Act/ 5 0>fAatjt«; eTep^atT/pw, 
Scuttca. u j m j rurn f acCi eoriacei.Immo exurdXai palangaectiam dicuntur. Pariter czurd** cla- 
Saccus C9- ^^ . q mmma p art e C orioobduc^am v veictiaclaiiam fimpliciter, vcl&ftera,velquam- 
rtaceus. j-jbetvirgam,cVbacululignificac. Amplius«rxoT*A»tUrmamcquitndefigriarevideturr 
CUua vel ^ uaDt |efychioha?cverbafcnbuntur.<rxwTaAflt/;7r7xixaK N 7Aflt/,ncmpeagminacqueftria. 
fttfits. y^ K tMjJxjfc apud Galenum, ofla digitorum nominantur : cum tali ordine difpo- 

Turma £- (, ta f llU) vt taa q Uam militcs in acieftare vidcantur. Quarwiis apudSuidam txtAdXi- 
quuum. ^ inftrumenta ad ignem laculandum exponantur. Cactemm^exmcnteEtymologi, 
^* l ^ e0 f VXW raA/cT^ 'ttfoc xaLpTrah forteanimalculti quoddam,&ft<To<ctxp/<r£r apud Alexandri- *■" 
ftbusc^. : dicuntur.ltem' vas quoddam in naui. Alioquin c-jtvretA/ev idem quod <ntoT«tA/c pe- 

(jfadtgito- nesTneo p nraaU)&rC g UiaCX p 0n j^ 

ru ™' lion altera fpccies vmbelici Vencris nominatur ,vel quia folia huius plant* quadam 

Ltb.^bift. ^ erie)Ve i lir j m i utes j lieX ercituordinatafMt, aut quiafoliumplantaEcraflitudinernco- 
plant.c. 5. ri ; ;Ernu i etur . VcrumSa!m3fiusinSolinunianim3ducrtit,proflrj6t>TctA/o!r,fortc lcgen-s 

Ltb.y. 9 . ^ ^ o-xorap/ov.vel crxsiap/o^cum folium prauli&jeplantaj fcutum,velfiguram (cuti 

Vmbiltcus 



Veneris. "Ptf«"«- 



Quapropternoncritmirum,fiIoannesTretzesfcripfcrit,hocvocabulo(fcytale)fex 

idantafcy^ (Jg ni ficari',prim6 lorum,quo nates puerorum verberantur,deindepifccm inftaricu- 

talton cur tica ,f ormatumjtcrt i oor di n em omumdigitorum ,quarto virgimquadrangularemfa- 

a'- brorum marmorum,imm6quamcumq;virgam,&baculum,quint6 fpeciemSerpentis, 

S&*?** dequamodoagitur,&fexta eftdignaauditione Laconumfcytale,dequapaul6inrc- 

Jtgntpcan- „j ^^ jj^T Praetcrea Lexicographi nixi Pliniana: authoritati fcytalem murero 

turvocefcy aranCLjm ilUcr p rstantU r :cum tamcn Pliniuslibrotrigefimofccundonuturalishifto- 

* ri3e,&capitequinto,fcytalemquidemnomtnauerit,fedpoftea murem araneurneflfc u 

/ - nou expreilic.Debebaat potius Lexicographi citare Columetlam, qui in principioca- 

cy a e nu fexridecimilibn fexti, exprefl&s vcrbis.fcytalem murem araneueffcamrmatsdum 

jtt mtts ara ^ ^ £ ^ ettxm mor tiferifs Serpentis ifttts, &magnorum animaliumnoxium virus-.nam 

mUS% & Vipera t & CacilU,fape cum inpafcua bos improuidefupercumbit t Ucejf$ta onere morfum 

imprimit\ mufL araneus ,q«cm GraciexuQdtov vocant.quamuis exiguts dentibus ,bok-> 

exiguam pefiemmclitur . Multi authoreshunc Columellx textum poderantes , &po- 

timmu Gefnerus, hoc mendum elfe opinanturjquoniam nomen hoc mun araneo con- 

gruere minime poteft : Quamobrcm pro, <rzvrd Anc , legendum eflfe/zu>*A« » iure opti- 

moarbitrantur :cum ^^aAncpropriummurisarancinoroencirepcrhibeaturs vcluti 

inHiftoriaQu^adrupedum digitatorumexplicatum fuit. 

Eft quidem verum , quod Oppianus ,10 Alycuticis , fcytalem inter pifce$ recenfet» , 

dumcanithuncinmodum. 

Opstt/Vwv yivin^K&j rrfmd^n S\ zu@0fa,t 

%tu o-JtoA/^j «rjtt/TstA*/ r\ , t&j t7r7r*pQio ymQ\&, 

, r HiautemverfusexLippijverfioneficfonant. « 

X. I M Vtfc oremon gentes , & pr<tnades at% cybU 

Gbliqttt yfcytaUft hippuron maxima turba. 

H*cautcmfpeciespifcis,fcytalenuncupata inaltodegcns pelago.fc litusnunquam 

adiens , an fit eadcm quxfcylla ,an vcro Qppiani exemplaria fint rocndofa, hoc in Hi- 

ftoria pifcium videndum eft. Infuper fcytalam Plinius infularo quamdam 'pcnes inti- 

>ScvtaUl»- mumreceiTumfinusArabicifitamappellauit. ^ 

r y la - Demum fcytalc genus eft laeonica? cpiftolse , quse ( annotantc Gellio ) m loro fcri- 

rb\nno" oebatur. Nam Lacedamionijadfuoslroperatores fcripturi, vtlitterae interccptaroc- 

humMtU cultahoftibusconfiliaindicarent,exinduftriahancfcnbcndirationemexcogitarunt 

' ' a (om imuis nonnulli huius rei comcntura Archimedi rcfcrant ) furculos duos teretes,& 
car.c.y. \-\ . lorQO 




Hift Scrp & Drac. Liberl* 231 

A torno pcrpolitos squababant, vt par vcriq; & longitudo , & crafiitudo incflfct : Horam 

altcrlmperatori adbeilumproficifcenti dabatur,aiter vero peues magiftratumdili- Scyt/tleEpi 
gencer feruabatur.Itaqj quoticsfcribendiad Imperatorem occafio fe fe otferebat , pa- ftd* %"*• 
ginainftaroblongiloricefa,furculumcircumuoluebantj&oraspagina2iraiungebant, &>. 
nerimarvllaeapparerentjtunclitterasafummocapite pertranfuerfum ad imum vfqj 
cxarabantrperfcripcum mdc lorum a furculo eximebant , & ad Imperatorem mittc- 
bant ; nam rcuolutum hoc lorum truncatas litteras , fyllabas ,& di&iones oftcntabat: 
ideoq;hoftes etiamabhoclorointerceptonihilineofcnptum conie&are potcrant. 
Is vero, cui fcriptuin deftinatur, applicato loro, & eirca furculum circumuoluto , itaut 
continuata fcripti fcrics fequatur, legir, intelligit epiftolam, quar Grsece «fxvidX* nun- 
Cupatur. In hunc modum fcriptam epiftolam Lyfandro ad Hellefpontum allatam Plu- Alius mo-~ 
tarchus memorat . Porta, loco lori, vt itur fiio, quemadroodum ipfe narrat in libro de dus vtendi 
Ziferis,ad qucm locum lectoremrelegamus. Ur*. 

» SYNONYMA, ET ETYMVM. 

_**» CYTALE in cafurc&o,&fcytales incafuobliquo,nomenhuius 
fjtft Serpentis inflectitur, aut fecundum alios, fcyrala,fcytala?,poftea pro- siftdlem^ 
1 nunciant, ita vocari quafi fiftale,quomaob ipe&abilis forms pulchri- tnenbdTbA- 
tudinem,viatoresin admirationemremoretur,&fiftat.Idautempro- Tum 
latumfuiffeabijsopinamur,quiperpetuasagitantnugas,autqui lin- 
guamgrccam parumprofitenturrquandoquidemLatininomcnhuius 
Serpentis nonifia Grafcis,habent,qtiibus ffjtoT«tA«, ^ o-xoTa^/c », aut to ffxyTaA/o^ni- 
mirum aforma im otuTaAifcquas vox baculum fignirkat.Aut vocaturfcytale,quoniara Etymu grd 
figUrahuiusSerpentisteres,&oblonga ,<rxwaA»isneinpelorumcoriaceum,autfcuti- ** m - 
cam,autbaculuaequet:tfxi^o;enimcorium,&pellemindicat. Idcirc6Greuinus,dum £ j y 
textumNicandri graecum in gallicum fermonem verteret ,fatetur fe grascu nomen hu- mn ^ 
iusSerpentis retinui{fe$cum illud gallice reddere non potuerit, nifi lingua?, iniuriam fa- * '" 

cerc voluiffet.Siquidem vocabulumgta?cum,quo manubrium cuiufcumq; inftrumcnti 
* dcfignatur, Gallice ita rcddi non poterat, quin aliqua relinquetetur ambiguitas:qua dc 
caufa nomcn, fcytale, in verfione retinere maluit. Itaqj ex lententia Greuini,fic nomi- 
natur hic Serpens , quoniam mole corporea magnitudincm manubrij ligonis adaequct. 
Addit Gceuinus hunc Ser pentem a nonullis Latinoru dici C^ciliam^proptcreaquod 
Contra aliorum anguium naturam, incunte Vere, ab antris exiensiasniculum vitet, nc 
vifionem rceuperet . Nihilominus hoc nomen ( Carcilia ) adTyphlopem Serpentcm, Cda ' td >& 
vulgoTyphlinempeitinet. OlausMagnusin Hiftoriafeptentrionalium fcriptisman- Tyf™ ?*' 
dauit, quod Serpens , qui ob tergi puichritudinem,viatores remoratur, Got hice nun- 
cupaturSlaa. AIioquinSicalis,vclPicalis Arnoldo,&Sifcetati Auiccnnse hic Ser- ' 2 ' '* 
pens appellatur. Qaamuis fcifcetalim potius legendum eftemulti exiftiment. omen 

DIFFERENTIiE 

,LAVS MaguusinfeptcntrionalihiftoriaScytalcm duplicisgenerisef. 
feconftituit,alterum infigni pulchritudinis prajftantia prsedicat, alte- 
rum vero Amphisbamam appellat. Primum genus , quod admiradum, 
pigrum,paruum,& igneivenenicelebrat,Slaa Gothicevocari affir- ^ 
mat 5 deinde frigidiffima etiam hyeme fenium deponerc aftruit, & ri- 
tualiorumferpentum,intra vifceraterrae,poft ingreffum Sol is in pri- 
mumLibratgradum,latibulari,donecSolab vltima parteArietisexierit.Immofiacei- 
dat (codem Olao teftc) vtvrgentebruma,aSolisradijshicferpens attraclus , ijfdemq; 
nimisdele£tatusfuerit;tunc gelu,orificiocrypta;conftri&o, & recedenteSolefaci!o 
moritur.Hinc colligcndum eft, quodOlaus Magnus, Alberturo fccutus, in grauem in- £ rr0r Ui 
cidit crrorcm, dum fcytalem fui generis ferpentem in duas fpeeics diftribuit , confe- Magnu 
quenterq;fcytalem,eum Amphisbasna confundit. 

V 2 Pf«* 





z$i Vlyffis Aldrouandi 

Prxterea iueriint aiij, qui perperam Scytalem in vulgarem, & ehakidicam.difcrimi- £ 

narunt : ciimtamen fcytale chakidica(annotante Edoardo Vuotono) morfu,patieflti 

aflfcrat eadem fymptomata, qux ?.b ichi vipera? producuntur, & ferpens,de ..quo.iti pr«e- 

S.eytaleshd f cn n aa gitur,inflammationes tantummodogenerat ,quales ab aculeis vefparufli , .& 

cidica , qi 3 p um prodire folent: quamobrem, proScytale chalcidica 3 lacertam chalcidicam inteU 

mimaifh }joere deberous, de qua in Hiftoria Animalium digitatorum ouiparorum a.&umfuit. 

FORMA* ET DESCRIPTIO. 

MT ER I ferpentes, vt eun&is eft manifeftum, ex crafifiori corpulen» 
tiafemperincaudamtenuem defmunt, Atfcytale,abaliorumangu- 
iurn figura recedens, formam corporis teretem, & vtrimqsita asquali- 
tercraifamhabet^vtfpc&atordifcernereneqiieatpartem, inquaca- 
putjvelcaudafitafint* Ideoq;rationehuiusnota2, fimilis amphisbe- 
rtxeiTeperhibetur, Prseter-ea abinuicem pofteadifcrirainantur,quia F 
Scytale fi- am phisbf na m vtramqipartem, fcilicet antrorfum, & retrorfum gradiear : qua de cau- 
snilis Am- c^ Grsci prop.ter hunc greiTum aniphis.bamam merito cognominarunt. Scytale vero In 
1?kisbM$> anterioremEancum partero proficifcitur. Infup.erScytaleab arophisbama difcrepat, 
quoniam ha?c appriroeduo capita., illa vero nequaquam reprsefentat , Tertio non funt 
. r . ' squaliscraflitudinjsicumfcytalfccraffitudinemmanubrij ligonisad^quetj&amphif- 
l)ijcnmen j )a . nacar p- u j e . r j t j amvcrm j s j Crre ft r i sn o.nexcedat * Id optime exprimit Nicander ii 
S ? t S t TkeriacMnmcanit, 

slmptesjg- Mifr.ontifwnlem vepnsfcytalam Ampbifibans 

m ' v pmguiore/ltamen,Cr cauda^fuxnullafereexit. 

Cra^toTyVt quanmm folita eft comprekendere lignum 
Cu.ru 4 manusftricJum quoties tenet iffi? lig omm._ . 1 _ 
Tamprolixa, vagans, filuuio quam rcptile Calo,; 
^Mmifxc.undagen.usfuagignitvifceratellits K 
Jtonkerus,autero, qui verfusNicandrifermom fatino reddklit,& PetrtKGiHius iflu 
fuisannotationibusiti Aelianum, raentem Nicandri nonbeneaiTecuti, crediderunt ^* 
S.cytalena,mole corporea,roanupjiu.tn ligonis,longitudine vero,lumbricurn terreftrera 
adaequate. C.umNicandercraiEtudinemvtriuJqi.animalisexplicans,Scytalemmanu- 
brioiigonis,,& Amph : isba2naraverraiterreftriair]milauerit:.quemadmodumin Iconi- 
€■ / % -a DUS e ** fi n.ianifeftum.. Addunt alij , huic ferpenti tantam colorum in tergo varietatem, 
- t - % '•_.' vthominesbeftiamintuentes,admirationeftupidia,dcontemplandumcoloresmorcri- 

. v „ n tur. Quamobrem picl;um ferpcnteur rio.minauit BaptiftaMantuanus, canens,hunc 

sergo^ . , 

* inmodum.. 

piclacutemfcytalejurflBoaftexilisaiua-. 
QuodauteiBoculifpecTiantium pict.a hiims.ferpencts formatcneansur ,nemo veterum, 
Authorum retulit : quemadmodum Salmaiius in Solinum optime animaduerw . Scri- 
pferunt quidemfeytaIem,Aiuphisba;nas eifelimilem ,iion..q.uoad picturatum dorft)Hw 3 
quacondicio.neamphisbaina cares, fed forte.quia ambs hx.befti t rcaput in vtrao^ cor- 
Solim erra porisextremitatehaberc videntur. Solinusautem, indefcribenda huiusanimalis for-^ 
tum inde- ma>multa defumens aLucanodeceptusfuir rcienimLucaniis verba facicfisde Cen- 
fcriptione chrijpiclurati corpotis meroinit, & paulo poft de Scytale egit.Quaroobrem notas, quaj "" 
Scytalis. Cenchr ia LucanaaiJigriantur,. Solmus.fcy ta li coAcedere vKle.tujr. Audiamus i|itur Lu- 
L. 9t pLw~ caniimficcanentem, 

r , jguamfemper reclo lapffirus limite Cenchris 

'* a Fiuribus ille natis variatam tingitur aluum r 

jQuam paruis tincius maculis Thekansts ophitis^ 
Concolor exufiisi atq; indifcretus arenis 
Jmmodites^ fpinaqi vagi torquente Ccrafte- X 
%t fcytale ftparfis, etiwi mw " foU Pruws 
£x,uuij&j!<$tur*ifH4S\ 

Quar- 



Hift, Serp. & Drac* Liber L %# 

Quaproptcr 'bocin loco Cenchris ferpens varijs notis ad iimilitudinem granorum mi- 
li) .ruigms> & ophitemarmore maculoiior celebratur , quze notse in fcytaic non obfer- 
uautu. a JUcano.$ed quia pauld poft fcy tahs, etfam rnemoraturaSoIiQus tales maculas 
{cytaliamgnauit, 

Scycale. 



V 3 



NA- 



4nhicfir- 

pensfieM" 
citk vcfifr 



Scyta.lis 



jecidentia 
worfm Scy 



F.rrar AU 
frerti circa 
$emedi<tbu 
ins fcrpen-. 




*34 Vlyffis Aldrouaodi 

E 

NATVRA, ET MORES- 

; T oniittarous, quod fcripfit Solinus de fulgore tergi , quo natura fcy- 
talern nobilitaflVdicitur, vt quos pigro grefiu coinprchendere no pof- 
fet,vavij>cV fulgentistergoris, admirationealle&os tandem affeque- 
retur. AccedemusadaUashuiusanimalis verioresproprietates,inter 
quash^cnoneftrpenrendajquodfcytaleprima omnium ferpentum 
cauernam reljnquat, &i nondum difiTipato hyemis algore, fpolium de- 
ponat : h£c proprietas non latuit Lucanuro, qui de hoc ferpente fic eecinit. 
Etfiytale fparfis, etiam nuncfm pruinis, 
Exuuias pofitura fiuas, 
lmma,vtalijauthofesreferunt,hoc anifpal adlocuro querodamfibifamiliarcm proft* 
cifcitur 3 neq5f«niculo,morealiorumicrpcntbmivercitur. QuamuisGilliusinAelia* 
pum,t§turo oppofitumfcripferit. Videlicct cjuod fc^tale.reli&ofpecu.ftatimadpa- p 
{turofeniculifeconferat, HincGreuinusnon inmriacollegittextumNicandria Gii* 
lio minimeintellcclum fuiffe: vbi aperte docet pabulum fxniculi abhoc ferpentemini» 
mk appep, Audiamus igitur Nicandrum latino ferroone fic canentero, 
pfec pofiquam iuuenis venienti tempore veris, 
Idagna Deum-, quando profiert ferpentia mater 
liquerit pbfcurm confiueta cubilia petram, 
Et n.itidos. tepido fiub fiole extriuerit artus, 
Pa.ndentes ' fie faniculi teneram exedit herbam^ 
§edper opaca. moyans imi decUuta montis 
jfc tenet, & mul.to grauiter latct obruta fiomm 
4eque alta fi*4 conquirit fibi pabula- terra : 
piec licet. id magno cupiat, flude,4tq\ labore^ 
4r?ficente fitiw potis efi depellertfaucc 
Deniq^naturaScytalitalevenenuro non ingenerauit , vti&unecem inferre poflet? 
fiquidem pun&ura huius animalis obfcura eft,quae innammationem generat,itaut fiant © 
jnducifi donec opportuna remedia adhiberi poffint, 

SIGNA>ET REMEDIA VENENI 
SCYTALIS 

B R C V SS I a Scy tale, & ab Amphisba?na, obfcurum,& vix apparen* 
temroorfuroreportantjfedinlocoarTcflotalisgignitur inflammatio, 
qualisabaculeis apum, & vefparuro prodire folct. Quamobrem ad il- 
laprsefidiaconfugiendumerit^quaeinpun^urisprasdidtorum anima- 
lium adhibentur: duromodo h?ec remedia mtenfiori virtute fint praxli- 
ta j cum Diofcorides fcriptum reliquerit accidentia morfus Scy taiis , a 
fymptoniatibus morfus viperas non effe valde diflimiha, Aetius quidcm prafd^ta Dio^ 
fcoridis fcnteiuiaro amplecli videtur, fed de Scytale chalcidica loquitur;ideoqjpi'alidia " 
etiam virusviperinuro exterminantia proponit. IteroPaulus Aegineta confimilia in 
hoc cafu pra^fcribit medicamenta,quaf in traftatu morfus viperini recitauit.Auicennas, 
& Albertus ponderantes eadem fymptomata morfus Scytalis, & Amphisba?nar, eadem 
etiam remedia effe promulgarunt, Veriiro quis ab illis roerito petere pofiet, qua» naro 
fymptomata, & auxilia morfus vtriufq: ferpentis elTe debeant jcum.ncuter eoi um illa^, 
exprefferit, Hic autem error inde dimanauit, quoniam verba Auicenna:, & Alberti ex 
Diofcoride, & Paulo Aegineta defumpta funt, qui Authores poftquam de accidetibus, 
& auxiiijs roorfus viperas egerunt, mox fimilia inidlibus Scytalis, & Amphisbxnas pro- 
nunciarnnt, deinde etiam eadem roedicamenta pr^fcripferunt. Auiccnnas autero , &: 
ASbertusdefcnbe.ntesjapoftremis verbisinchoarunt^&propterca inprasdiaum erro, 

rcm 





Hift- Serp. 6c Drao Liber 1- 23 j 

A rcm inciderunt. Quareeumdem fequi ordincm debuiifenr,fi accidcntia , &pharmaca. 
jnorfus Scytalis patefacere volebant. 

M O R A L I A. 

OLVPTAS, & potiflimum libidinofa omnium malorum efca ad 
Scvralem non iniuria eomparanda eft, fi veritatem continet infrafcri- 
ptumdiftichon. 

Simplicitatc rudes adfe iafiiua voluptas 
Allicit, atq; homines vt Scytale perimit. 
Nam, fi Scytale ( vt nonnulli authores referunr; varijs pifta coloribus Lafciuia 
jntuentesreddensftupidosrcmoratur, vtillostandem venenet. Pariterguftatafemel foparatar 
voluptas animum ita excantat, vt ab illa nonnifi extindus recedat . Eft.enim lafciua Scytali» 
voluptas, inftar Scyralis, varijs coloribus, ideft purpurcis veftibus decorata, & fpecio 
B adeofpe&abilis,vthominesadfumma,diuinaq; natos, fcorto putidiflimo fupplices 
eiTecogat, Ha?c autem voluptas fic defcrib tur. 

Confpicitur pulchro hsc femper redimita capiflrfl 

Sunt oculi molles, fronfq; petulia nimis. 
Jn capite infignis fulgor, redimicula vitt# r V&luputis 

Sertaq; dcpendent, purpureufq; color, , Ufeiutdt- 

Hanc chlamides tyrU velant, & balteus omat; feriptio. 

Atq; hane fydonio purpura tinctafuco. 
Dextra tenet fpeculum, quofplendet turba malorum* 
Ltua tenet luxus, & genus omne mali* 
Quocircailpi&ata Scytaleomniconatu vitanda eft,nehumanumcorpusadnecemir*- 
ficiat;multomagislafciuavoluptascritfugiend3,quaeobmomentanea titillationem, 
fimul animam, & eorpus indignis modis polluit, a^q, perdit.ldeo optimo jure hsec car- 
mina moralia canere poterimus, 

Accipe flulte precor^ quam ft fugienda v oluptas. 
ffac animam damnat, fiygifs, & mergit in vndis, 
f/acfenfus iacerat, confundit femina mentis; 
Contamtnatq; mah prfcordia recla fapore. 
Partta voluptatis quamuis fnt gaudia; longa 
P&na tamen fequitur mifero permixta dolarc, 
Id, quod haftenus de Scytalis, & voluptatis comparatione pronunciauimus, de mere 
tricepoiTumusatteftari;quandoquidemh-Ecdefcript33voluptati,confcquenterqiScy 
taliaffimilatunetemm adrcmaquodam Poeta decautanturh^ccarmina. 
Aequiparatfefe merctrici blanda voluptas, 
,Qu<£ compta tnplateafdet, & nudaia mamilUs, 
Etredimita comasfpurcum mercatur amortm, 
Pellicit,&moUes ad fe,blandumq;cubik. 
Mox referat, vilcmfrmens 4e crimine mercem. 
Hincvidemus,quod callida, & dolofa muher nonfolum vcftium Iuxui indulgens , fed 
Dfacieiquaq; varijs mangonijsninorcmconciHans,ieadc6 vcnuftat, vt inftar Scyt3lis 
intuentesadfc'trahat, ftupidos rcdJjcper eoncupjfceutiam rapiat, &tandcm vcne- 
nomaliconfenfus extinguat. Q^propteroptuiia dccania porenmuscauerchoc cli- 

ftichon. 

fffuem coram vultum cernis proferre fert num , 
Clam tefortajjis l<edtt hif> atq; nocct, 

JEtenimmuIier nequifsima,quo nitencior,co nocentior,qu«curotibi fauet,fefouet, ' Mulieris 

dum tibi ridet,te radit, & rodir, corpus tacancer carpit,aurum lacenter haurit, noneft nequifjtmf 

virao, ncc virago, fed vorago, qua? viros vorat, & amando roandit. Hmcledtor conie- defcriptio. 
d-«repotcft, nummuliervanjsdccorataornamentis, &cpicl;ata fmegmjnbus., tot da- 

tu ia,quot Scytale ,fuis colonbus, humanogencn arferre pofyt. A4 remD.Hierony» D.Hiero^y 

|ntis fcnbebat, ft vir,aut muiier veftiumlux:! iadulgens > m fc ornaucrir^vt vagos ho- mi fnten- 

niiuum tia. 



G 



Compara— 
tio meretri 

cis advo - 
luptate la- 
fciuam, 



Vhremf 
thema ex 
Panthera. 



Phrenof 
chema ex 
Scytale. 




fijcts am- 

thisbzna 
d^cl^s. 



2 }6 Vlyffis Aldrouandi 

riiinuiTi oculosadfetrahatjetfiinde nulltmifequaturdamnum,iudiciumtani6npav |l 
tieturc;ternum. s 

PHRENOSCHEMATA. 

V I, in Mufarum facris, iugiter fc exercent, ue momcntum quidem ho- 
rcj ofcitanter penre,aut fomniculose dilabi tinunt,quin inpaleftra 
htteraria aliquid operentur . Horum virorum meminit Ioannes An- 
drcas Palatius, inlibro dclnfignibus, qutad indicandum ferumalK 
euiusfemine^nimum ,variaphrenofchemataexcogitarunt. Sedin* • 
terh^c, duo, defumpto argumento a Paruhera, & Hcytale, dignaef- 
feanimaduerilonevidcntur. PrimitusfiguraruntPanrheram animal fingularibus pi- 
ctatumnotis tcumhotDi&o.ALLlGT OMNES. Panthera enim, vtcnucleatu eftin 
volumine de Quadrupedibus digiracis , occulrato capite , ne c^tes e perterrefiant ani- 
mantes, ilias tergoris pulchricudme allicit , atqj nccat : Hinc innuece volebanc, quod £ 
aliquandoreperiaturmulier,querarfpulchr!rudinisvebmineferurn tegatanimum. 
Deinde eflfigiarunc Scytalem pulchrum afpe&u Serpentemj cum hoc Didto. FORM A 
NECAT. Siquidemm hocphrenofchematequajdam itmlieraflimilacur Scytali,quc. 
eft Serpens tant£ pulchi itudinis , ex Poetarum fententia , vt intuentes , &admirantes 
reddat ftupidos, confequenterqj alle&os perimat. 

DE AMPHISB^NA. Cap. X- 
^QVIVOCA. 

!f^v^o&; N anteecdentkapiredefcytalcperrra&atum fuit,quasab Amphisbf- 
* nanonmultumdimmiliseifeibitradebatur. Ideocationiconfonum 
efle exiftimamus in praefenti hiftoriam Amphisbama; exarare. Primo 
igirur circa nominis ambiguitatem, aduertedum eft,quod non folum 
Serpens hic biceps nominatur Amphisbaena, verum quoque pifcis 
quoddagenusinmariAnglicoverfansjduobusvtrinqjcapitibusprj. 
ditum, quod olim ad nos mriTum fuic . Immo , & inanimata quapdam , quorum capuc 
cauda?,velpotius iniriumfiniatfimilatur, nomine Amphisbama? donantur. Hoc igi- 
turnomineli°ulamcaligariam arratam poiTumusindigitare,dequaScaligerin Aa\ 
matibus, hoc protulit tetraftichou. 

Ambigua ctruice biceps <velut Amphifibana, 

Roftrum vtrumfy aneum-, tnore triremis habens % 
Arcla cauum fubeo.mox vt traieffa rediui 
Inmluens fpiris dijftta neclo meis. 

SYNONYMA> ET ETYMVM- 




Ztymum 



Vtrinque- 
gradadici- 
tur amphis 

b&na. 
Amphicc- 
phaltn <v$- 
catsr. 



H 

OC animalGrajcisaV^^^atj&paritetLatinis Amphisbena nun 
cupatur 7TC6pa to d/*<pi , K5M fi&iyco, quoniara iicuc geminum habec ca- 
put,fic & geminum mceiTum habeac.Siquidem verbutn gra?cum a,ujpi- 
/3a/v&),cirCumambulo, autcircumgradior,expoaitur: eftcnimcom* 
pofitumex dfxQi pr^pofitionefignihcanre,circum,&^ot/y^gradior. 
NamAmphisb^nacircularibustracTtibus,nempcanrrorfum,'5<:rctror- 
fum incedere videtur:proptereaLatinis quibuUtam vtrimquegrada vocatur . Auo- 
quin apud Graecos , ob gemmum caput , non folum Amphisbsna , fed ctiam Amphi- 
camhalon dicitur. Apud Hefychium,pro dy^^aha. legicur etiam du&c.uztvct, cu- 
ius vocabuli ScholiaftesNicandri non rnemmit, Imma apu:' Etymologicum, legitiir 

atio^i 





Hilb Serp,5c Drac Liber I. 237 

A quoq; up^isrSfjntiVu,^ quae vox eadem cum Amphisbasna cflfe peihibcau . Pta>cerea 
icribicBcllonius,qapdnomenhuiusSerpentisadhucinGra»ciaretincrur. Auicennas 
tradidicquemdamSerpcntemadduaspartesf3liciicemjCUiusdu«cxtrcmitaces,ratio- 
uccraffitici,funtmedioaEquales,AnkciImcnappellari. Syluacicus Alcifmum,& Al- Womtna. 

1 bertus -Uiiphifilenenhoc animal cognominant, reiiqui vero Authorcs Barbari Anfi- Arablca " u 
benam,& Armcnam vocitant. Gallis, ex Greuino,dicicurDoubIemarchcur, eft enim iusa "$> uis ' 
vocabulum, veluti & grareum ex duabus vocibus compoficum. 

DESCRIPTIO/ 

;M PHISB^NA, & Scytala animalid funt inter fe valde /imilia : 
non enim ex craflb capite in tenuem caudam abeunr,fed adeo equalis 
funt crailitudinis ,vt intuentes difcernere nefciant, in qua animalis 
extremitatecaput,&caudafita fint, Difcrepantautemabinuicem, 
tefteAetio,quoniam Ainphisbenainvtramqjpartem progrediaturj 
cum duo capita a natura fortita fu ; quafi non facis effet , ex Plinij fen- 
tentia, vnoore vencnumfundi. Lucanus id innuitcanens. L.Qfhar- 

Et grauis in geminum furgens caput /Imphiftb&na. fal. 

Baptifta etiam Mantuanus idem confirmare videcur,dum canit* 
Amphisbana biceps^ejr fonnidabilisicJ% 
Afpis. 
Albertusautem hoc animal duobus infignitum capitibus effe negat , dicens hoc inde v -a „ j e 
effe natum , quoniam hic Serpcns asquah motu ad anteriorem, & poftei iorem partem A • 
(e vergat. Matthioluseciam m Commentarijs ad Diofcoridem ,'id'fabulofum eflc cen- L a g 
fet, quemadmodum,&hydramfepticipicem.. Non negat quidemidmonftrificefieri * ' '^ 
poffeingencrcSerpentum ouiparorum,veluci,&mgenerevolatilium : nampluries 
compertumeftexvnotantum ouoduobusvitellis refertonafci puliumhabetemqua- 
tuoralas,aliquando totidemcrura,totidemq,pedes. Immo lacertas vifas effeinter- 
^ dumbicipitesjfedfuiflemonftrofasafteuerat. ' Pretetea Matthioius fuararoborat fen- 

teotiamauthoritateAriftotelis,qui agensdegencrationeAuimaIium,pronunciabat In $*'&** 
monftra raro admodum fieri iu iilis , qua? fingxilos pariunt fcetus , fed crebrius in illis, Antm *b~~ ' 
quorumparruseftnunierofus,&potiflimum iiiauium'gencre,&precipueinciallinis, ^A*tf**- 
in quibus, ob propinquitatem, eonceptus eoherent. Q.iare fi vitelli ouorum membra- tius mon " 
na difcriminancur,pulii difcrcti,abfque vllaparcefuperflua,nafcuntur. Atfi vitclli ft ra fi* nt » 
continuancur , neqs vlla fegregantur membrana, ex his pulli monftcofiprodeunt,cor- 
pore,& capite vno, cruribus quaternis, alifqj totidem. 

Paritereademdecaufa Scrpensptiam bicepsintcfdum vifus efti cum etiamhoc ge*- 
nusanimalium oua numeroia enitatur. Hasc Phylofophi vcrba Matthiolo petfuafe- 
runt,vt crederecoinninofalfumcffe, Amphish^nam ,ex fui geoeris nacura ,perpe- 
tnobicipitemnafci, Immo tradidithoc ScrpentisgeiHKjlumbricorum lYiodoceres, 
vt&ifqj excrcmitatibus,nimirum.capite,&cauda,acuminatis generari rqua dere non- ; 

nifi dimciliime.caput a cauda difcerni poteft : etcnitn hoc in cerrenis vermibus , in ci- 
ne;s aluijin erucis quibufdam , atqjetjam inhirudinibus confpicitur . Etquamuis 
D Galenusin libro deTheriaca ad Pifoncm ' Amphisbcnam bicipitem promulaauerit} ni- 

hilominus huicfententic Matthioius non fauct ;, q'uan(ioquidemhunc librum uon Ga- OpnhMdt 
lenjjfedGalenoadfcriprum funTc aflerit . IdcircoMatthiolus concludtt caput Arn- thioli dc^ 
phisbenccapitibiisvcrmiumadeo cffeperfjrailc,§ceaudcemuJum, vt notinifidiffici- Ampbisba* 
leacaudadiftingui queat . In eaii>dcmfcii.tentiam -venic Greuinus , qui in tra^atu de m. 
Venenis , magnitudinem Amphisbene ad corporaturana vcrmis terreftris compar^t^ Li.i.c^ i S. 
quannagnitudo n6; excralTa in tenucnifinit, inftarcorporamra: altorum an.ouium, (cd 
ritu vermium, eftaequalis . HJnc factu eft, vtintucnces hane beftiam , locum caudctra 
lococapitisdiftinguerenefciuerinc, &potiifimum>cum.modaantc,modo-rctrcV,mo- 0p - • 
renauigiortim vcrinqj.prorambabentium,gradi3turo -r l-° ■ € " 

PrediaisopiBionibusadftipularivideturHefichius,cuiusverb3 sxLthccittusiia&aim ? ^V* 

■?• i\ =/ /i ._ , v. \ . v n v v v . ' " 3 ■ ' t i~ amphtsb a. 



nam*. 



Animal in 

Brafiiiaduo 
hahens ca- 
pita. 

Tom.i. 

AnimdTc 
tracephalo. 



Amphisha- 
»a marina 
vbi capia— 
tur. 



,Qxare Am 
phtsbana 

ctcuticns 
vocetur. 



Greffus hu- 
ius frpetis 
qaaiis. 



Ijefcriptio 
huius fr— 
pentis ex 
Ntcandro. 



238 Vjjffis Aldrouandi 

mrotiifttvW)»-; rl nvct,; dja.pff0»r$iv /m £60 t^ttv xtp«Aa?. ideft,Amphisbena fpccieseft E 
Serpcntis porre&o capue,cubitakmcaudam,&decurtatam habens,&ea fcpeince- 
dens j itaut qnidam , num duo habeat capita , dubitenc . Non eft negandum rationes 
Matthioli, &aliorum Authorume{Temaximeprobabiles,quibus Amphisbaenamduo- 
buscapitibusanatura noneiTeinfignitam affirmant .\ Nihilominus hoc genusanima- 
lis inrerum natura dari,non efTeimpoffibileatteftamur . Pnmo > omiffis authoritari- 
busPlinij,&Galenicitatjs,quoniam Iofeph lefuita ,anno fexagefimo fupra millefi- 
mum,& quingentefimum,ex Brafiliafcnpfic dari quoddam ferpeiuis genus,cancri mo- 
do incedens, cm duo inerant capita, quorum alterum adeo erat amplum, vt toti corpo- 
ri adaequarctur, alterum vero corporis proportioni refpondebat . In ipfa eciam Tapro- 
banainfula,vt legere licet apudRamufium ,vcrfaturquoddam genus ferpentis qna-* 
drangularifereforma,habensquatuorcapitataliordinedifp6fica, vtaliudOriencem^, 
almdOccidcntem,aliudMeridiem, &aliud Septentrionem femper fpe&ent; &qu6 
gradiendo vnum horum capitum fe dirigit, illico, nullaconuerfione, reliquum corpus 
fequitur. Multipedum eft animal, & vmcuiq;capiti fuus ineft oculus. Mirabile camen 
eft,qu6d naturailli nullum communicauit venenumjimmo carteris animalibus,& F 
etiam hominibus cft falutare: nam fi alicuius membra d:lfecta fint, ftatim huius anima- 
lis fanguineconfolidantur.Hinc colligcndum eft nullum efie dubium, quin Amphisb^- 
naduobuscapitibus infignita, &potiffimum marina reperiatur,cuiusinhiftoria Aqua- 
tilium mcminimusjhaec capta fuit in Mari Anglico, vbimultaealiae reperiebantur. Vn- 
demonftrificum fuiffeanimalnonpoffumus atteftari,quoniammonftra raro, &non 
faepe fiunt. Habebac talis beftia bina capica geminis ornata oculis 3 vnuq,caput ab alio 
figura,difcerni non poterat, nifi quod alterum alrcro aliquanto maius confpiciebatur. 
Quatuor lineae caloris amethiftini totum corpus exornabant ; quaequidem linea? vndc- 
quaq,flofcuIi$quibufdamerant decoratae pulcherrimis ,ad inftar florum pfeudofyco- 
moriarboris. Quocirca quemadmodnm Arnphisbaena marina datur, cur terrCftris, 
etiam dari non poteric ?&eo magis, cum annis elapfis, nepos EmineBtiffimi Cardina- 
lisC/^pia?mcmoriaeadnosfcripferitfe Amphisb2enambicipitcminuenilfc,qu2Bvtruqj 
captK mouens,mod6antrorfum,mod6retrorfum gradiebatur.* 

Ha&enusdecapitibusAmphisbamae. Modoadreliquas partes huiusbeftia? dcfcri- 
bendastaccedemus. Serpens hic paruus eft, & imbecillus, & quodammodo caecutiens, G 
quoniam genas cam latas habeat,vt oculos quodammodo prcmant.Deinde tergus qui- 
bufdam puncl;iseftrefertum,nonautemtanta notarumgratia ,vtfpec1:atoresfuIgor<L» 
tergorisretardetiquadoquidem^Salmafiotefte^nemoclafficorumauthorumidfcripiir, 
cum nulla mfigni varietace notarum, quemadmodum nec fcytala commendatur . Vo- 
lnitautemSalmanuserroremindenatumefle, quoniam intextu Nicandri legebatut 
«arjp/^t^nempe notiscompunclum, cumlegendumfit,cum veteri ScholiaftcNican- 
dn^ep/i?/;£e$:ha?cenim voxidemfignificar,quod ^rsp/^j/SU, quiahocferpentis genus 
circulacistra&ibusferpatiproptereaquod apudHcfychium, hecduo verba r^Sif, & 
ri&nv idem denotant. 

AdditGreuinus, quodhocanimalhabetdenfam^duram cncemobfcuris notisdi- 
ftinctam, colore terreo> quem Graeci tpttiov , Lacin i pullum a ppellant : cum hic color non 
omnino niger,fedad nigrum magis quamnd fufcum accedat. Audiamus igitur Nican- 
drum, quaeha&enusdi&afuntdehuius ferpentis defcriptione,explicantem , verfibus 
latio donatis hunc in modum. 

pofl hanc, exigutm tihi fuhdimus Amphish^nam, H 

Duplice confpicuam (monftrttm mirabile) vultu, 

Cuius perpetua cacum caligine lumen, 

Jguodlatas vtrimq;genas,porreciaq; mznta 

?lus alijs alto ferpentihus aggere tendat. 

Terreus e(i ilii co/or, & denfjfimapellis, 
. Plurima quam varie diftincJamJtgna fgurant. 
Ioannes VitusHungarusoIim narrauitGefnero verfari in Hungaria ferpenrcsbreucs, 
duorum palmorumfantiimIongitudine,nullacauda,&2equalicraffiticpertotum cor- 
pas:hos vulgo nuncupari truncatosaiTeruitjproptercaobhanccorpoiisfiauram^An»-. 
yhivbasnase&dubitauit. 

Amphisbae- 



Hift- Serp. Sc Drac. Liber I. 

Amphjsbama Greuini . 



*Jp 




LOCVS ETMORES. 

ONIMENTIS mandauit Bellonius Amphisbajnam in Lcmno In* 
fula reperiri, & Agricola Germani* ignotam elfe. Attamen, vt pluri- 
mum hoc ferpentis gcnus in Liby a ftabulatur : vcluti Lucianus in Dia- 
logo de Oipfadibus teftificatus fuit. 

Circa naturaies proprietatcs huius animalis,aninaaducrtunt Autho- 
rcs Amphisb*nam } frigorc etiam ingrucntc, a caucrnis egrcdi,& antc 

cuculi 






240 Vlyffis Aldrouandi 

2d?ire s arn- cuculi cantum acri adhuc frigtdiori fe c6mittere 3 qu6circa Grcuinus colligit Amphis- g 
thisbsH* bsnam in comparatione ad casteros Ser pentes , calidiori temperatura eflc pra?ditam. 
qmku Circa naturalem grcffum obferuauit Aelianus ipfam perfemitas incedentem ,caudae 
loco,alterumcaput adhiberc,&rurfusregre'dientem viciflfim aitcro capiteprocau- 
davti. Praeterea quamuis!hicSerpens, oblatitudinemgenarum, vifushebctudinela- 
VlgiUnna boret, vt notatum fuit faperius . Author tamen libri de natura rerum, illi in cubandis 
hums an~- OU i S vigi\antiamaifignat.«nam s quandoalterumcaptttfoporeeftoppreflumjalteruni 
guis. vigilareaftruit. 

Circa partum 5 nonnulli'tradunt Amphisbsmas orccniticum vtraqjScrpentis ex- 
tremitas capite integrctur. IdClaudiusMinosin Commentarijsad Emblemata AU 
ZJ,2.c.2i. ciati,exdo&rina Plinij,&Solini colligifleprofiterurfcum tamenprsedi&iauthorcs, 
jnPolyhih ncm P e Pliuius,&Solinus cxpreflls verbis id minitne atteftati fint» Quare cumPli- 
€ «^ nius, & Solinus duocapita Amphisbasna» conceflerint , Claudius Minos arbitratus eft 

neceifarium effe, vt per horum alterum Amphtsbaena pariat. Demum Author libri dc 
natura rerum promulgauit fibi comparaffe, vt-non folum morfu, fed eti am fibilo, atq; 
intuitu pcrimat.Hinc conicclamus Amphisbenam ctim regulo confundi. Nmilominus g 
Tenmum GeorgiusPi61:oriusforteadherensVerbispredicliauchoris inLernamalorumficcanit 
attak. Efi graais in geminum furgens/caput Amphifib&na 

Serpens , qui ■vifu pernecat^ &fibila. 
EtReufnerusin Paradifopoetico idem decantare videtur,dum inquit. 
Jgu.t grauis in gemtnum furgit caput Amphijibcwa, 
Lathifere , qu&ties fibtlat ore necat. 
Sclmus quidem maleficum efle animahquoniam Galenus,in libro de Theriaca ad 
Pifonem,pronunciamt muliercm vterogerentemhocanimal tranfcendentem abof- 
Abortus tire:hoc igiturindeprodire poteftSobaliquem vaporem venenofum acorporeSer- 
zaufa qua- pcntis eleuatum, qui malignitate fua faetum perimat . Idq^a veritate alienum non 
i$s, eiTeopinamurrquandoquidemEdoardusVuotonusaddit mulierem praegnantemilli- 

L.b.deDijf co hoc animal tranfcendentemnihil patijquoniam fort£vapor,ob celerimcmmo- 
Anim.cap. tus,nullam impreflionern exercerepoteft,&edmagis,quia rurfus tradit mulierem 
H8« granidam impunefupra viuam 5 velmortuam Amphisbaenam inpyxide feruatam tran- 



fii"C#« 




SIGNA» ET REMEDIA 

VENENI. 

YMPTOMATA i&um Amphisbsna? confequentia a Nicandr® 
haudquaquam defcripta fucruutjfoite quon anv»vt rctulit Diofcd» 
rides, fimilia fint ijs, quas in i&ibus viperarum contingcte folent. Vc- 
rum Aetius ponderans huius venerifignsjpromulgauit idum Am- 
phisbsenas efle exiguum , necnon vefpai .mi , vel apnm punduras imi- 
tari.-vndepoftea fiinplex inflammatb dimanat. Quamobrem Aetius 




iimu r eant fi°na, quas ex puncluris vefparum, aut aputtrprodire folent , fed tra&u tcmporis 

{ymptomaca morfuavipera2a.ccedant 9 nifi opportunis remedijs morfui in principiole- 

uioecurratur. Jf 

Quapropter fpecialis modus huius extinguendi vcneni, ex capite dc vipera erit pe- 

tendus,vtDiofeorides,Ac~tuarius,&Aeginera ftatuerunt . Author tamen libri de 

natura rerumtcriptum reliquit animaldemorfum ab Amphisbasna perire \ cum nulla 

rcmedia ei prefto effe poflint.Nihilominusii aliquod praefidium ei conferrc pq.tcft s pr4- 

^emcnpa-- ^^^^ ^ Llt hor femenpapaueris,&CaItoreum commendat. Plinius quoqjco- 

patteu 44 r - anc | a]m h 3l1 ft u m,6^impofitum huicmorfui non parum vtilitatis effc allattlrum— - 

^ pollicetur . Immo vitis mhoccafu } magno vfui erit futura ; cum Q?lms Rhodfginus 



nancc 



»*• 




Hifl. Serp,6c Drac.Liberf' 241 

h narrcr quoddam dignum fci^UjSi!: a Gra^cis obferuatuni>fciIiccc Amphisbamam non tc- L.2 6decJ* 
mercal»ointcnmi,qu4m vite ; quandoqujdem a Dionyfio id pra.'monftratum cffc, /tntiq.t.m 
credttur, qui a Iunpne in furorem yerfus, cum effet confopinjs, & ab i\mphisb#na af- Vitisad- 
fiiita-nte cxcitatus,illi palmiperpincuflit, & peremit, tterfatur 

Amphisbd 

HIEROGLYPHICA^ 

I CI P I'T I O Ampbisbaena? moti, facerc non poffumus ,quiri hocin.» 
locohieroglyphicaexarernus,qua?bicipKioab Aegyptijs notarifo— 
lebanj. Primitus duorum humanorum capitum efftgie, quorum ahe- 
rum mans jnfrofpiceret,& alterum fctmina? extra fpecl:aret,cuftodiam 
defignabat.SiquidemhuiushierogIyphicibeneficio(tefteOro Apol- 
Jjnc)anullo Paemonum infeftari poile fibi perfuadebant. Prseterea-* 
bieipitioquoq:fcueram animaduerfionemindicabant. Namlatafuit lcx,cnius me- 
Hiinit ejiam Ariftoteles in Republica Tenediorum ; lat3,inquam, fuit lex a Reg^Tenc- 
- ^jorum s vtinadulteriodeprehenfi,tammas,quamf*minaeidem fupplicio , nimirum 
fecuri fubjjcerentur. Vnde, cum Rex neq, proprio filio in hoc crimine dcprehenfo pc- 
perCiiTer, iulTcruntcudinumifma,in euiusaltera partebicipitium, inaltera verofecu- 
ris confpiceretur. Hincpoftmodum fa&us eft prouerbiQ iocus in feueros ludices. 
Tenediafecuris. 

Infuper nonnuIli,bici£itio, prudentiam, & folertiam monftrare conati funr ; cunu 
prudentem virum deceai pr«eterita nouifte,cVfucura miilto ante preuid»iTe«Aiij ex Pie- 
rioValeriana,eoelem. bieipitkviituntur demonftrare firmitudmem , &ftabilitatenu, 
eotum, qui fapienti, &maturo confiHo geruntur, Viciffim bieipitioquoq;inconftan- 
tiamoftendi poffe nonnulli afleuerant; etenim ■ Aftrojogi ex vigefimo tertiogradu 
J.eonisbicipitis,hominisfimulacrum oriri finxerunt , quoniameoafcendente gradu 
natum, inconftantis, & mutabiUs voluntatjs efte pr*fagimu« 

MORALI A. 



Bicipiffy 
bierogly -- 

phict*m 

Adulteri 
fuppticiu* 



L.iS.ffi**- 




^CIPITES homincs4inmorali.dQ(arina,Amphisba;na;optimoiu- 
re comparantur : nam ficuti anguis hie prodigiofus vtrinq; caput ha- 
bens, vtrahc^ec corporis parte pro cauda vtitur , Pariter pra?di<fti ho- 
mines modo hac, modq illa ratione s iuxta eorum commoditatem fo 
tucntur. Non dilfimilis condicionis funt homines vcraq;parte claudi- 
canres, qui interdum ritucatholico, interdum vcro.ha?retico. viuunt, 
Hoc cnim genus hominum vcluti Amphisbcna non folum i&u , nimir um operationo, 
fedetiamrimpliciafpe£tu venenanc, Qeterum nullu.m cummoforuro genus magis, 
quam prodi torum aprime ab Amphisbaena repreTentari poteft . Siquidem proditores 
Osduplex 3 necnonduplicemhnguaminftaramphisba?nep^feferunt. Namiabijsex- 
D tenonbus aliquem adfydera,vf^cxtQllunt,qucmdeinde euaginata cordis lingua^ 

profequuntur. Iuxta llludpfalmographi. VanalQcmifutevnufo^ifqifdproximuwL^ Pftlm. 1 1 
fuumJabUdolofain corde,& cordekcutifunt , Propterea Paradmus in iymbolis h ? roi- 
cisalludens, ad proditores, exhibuit fimulacrum Amphiben^ cum hoc titulo . PRO- 



ffomines 

ancipites 
similes sut 
amphisb** 

Vroditores 
cui [tmiies. 



B1B5R£ NEFAS, Etenim amphisbena, cum bicepsfir, vt Uibet, vel hoftem adoritur s 
veifuait; quia geftatbifrontium proditorum, &clanculariorumhoftium, quorum ge- 
nere homiuum,exfententia Ciceronis,nullapcftis egcacior inuenin poteft 4 De his 
igitur quidam pocta fic canebat^ : 

Falfi, etiam & fcH tf&tc. imenpmtur amicH 

Fraudibus in mixtis qui dulcia qu.£q> hqttuntur,, 

gux. Unge a vero, ejr ' finmo feckqre di^mf^ 

eonftlium falfum lar.gttur prpmia multisi - 

Decipiunt multos fmulata, & credula verh* 
' ttremfaMt, n4tufp parentem-, 



4LM 



Clacularij 
boftes qua 
Ue. 



*4* Vlyffis Aldrouandi 

Aut fraudare cupit, nullum efi iam pignus amoris, B 

Atq; lupi plures ouium nune vellcraportant. 
Simplieitas extrafulget,fubpectore vulpis. 
Pr|tcreaiucundscorporalis,&omniummaloruramatervoluptas,quahomincs,vclu- 
Vdut>ta tihamopifcesiucfcanturjadAmphisbenarocomparandaeft :cum hsecquoq^duobus 
rCfn^ff vencnatiscapitibus, ncmpcduobuspcccatisl^thalibusintegratajerf <?in infolfenwLa 
Jmp&i h ^ u P er biat: horumalterum caput eftgula, nempe voracitas, & nimius ciborum dei,c .%* 
* toc um appetitus, quodcaput huiusmyfticae Amphisbasneyamquam osferpentis vene. 

n&fom 3 Ghftft1fid'eIes vitaredebent $cum nonfoIumcorpus,fedetiamanimam vene- 
net.Audiamustgiturcarminainhoc genereminimefpernenda. 
Noc7es,atq; dies vinum qui ingurgitat ore, 
Etfarcitftomachum dapibus, vicJuq;gulofo: 
Nilagit hic aliud, quam quodccrtamina vini 
Traclat, & euacuat calices, amplafq; lagenas. 
inducitfubitas mortes, & trijliafata, 

JLaxat corporeos nexus,pracordia foluit. ** 

Polluit, &fenjus, cdput, & geniumq; modeftum 
Contaminat&c. 
libiao vo- Cetcrtim non folum predi&as prauas cxercetoperationes, verumquoq; altcrum hu* 
tawdte- lUS voluptiiof^Amphisbgn£caput,nempelibidinemjad homincs pcrdendos excitat. 
rumcaput Iuxtai Hi,d. 

ampnisb.** E \, r i etas veneremftimuUt, lumbofq\falaces 

&** Incitat ad luxum,parit,&petulantia cordd 

hbrietas rattone earens,furio/a per orbem 
Tranfuolat, &finem nullo difcrimine p6nii t 
Ebrtetas mores frangit, Itnguafq ;loquaces 
JEfficitcrc. 
HineliquidoconftatalterumcaputvoIuptuofaeAmphisbjenfcffeinhoncftamj&pcr- 
niciofam libidinem, qu? mortales non pecudibus modo, verum ctiam fuibus 5 hircis, 
canibus,&brutorumbrutiflimisaequat:immo, quod peiuseftjamimara tartdem ad q 
tartareas regiones, tanquam in perpetuum exilium ducit. 
Sardanapalus cnimfpreto virtutis homrs 
Sold voluptdtis celebrabatfacrdyfocofqi 
, Corporisillecehrasfpurcum^&Ubabatdmfrem: 

-"■'■" v i Cenfuit ejfe quidem explendtim prafentihus ipfknt .. - 

Belicijs animum: quoniam poft fata voluptas 
NuUaforet : fiygij eft hac nam fententid Ditis* 

At Deus omnipotens hunc fato fuftulit dtro, ,«? 

Tartareifq; animam tandem damnauit in vndis,- 
Delicia mundi, quas fromit praua voluptas, 
Sunt procul a nobis pulfanda; dird venend 
•- Ex ipfis manant, & fellis copia magna, 

Has igitur fugUt Japiens, ejr honefta fequatut. 



VSYS IN VARIIS 



M 



; X Amphisbf na angue Iicet venenata , multa tamen manabk vtilifas. 

Dol&res ^B |$§Oi|8R Quandoquidem Plinius, ad tollendos neruorum dolores, hanc alli- 

pto prafi- ml^SSi § 3t « Nicaodcrvei6hancmortuam,veletiameius pellem in perfri^ 

dionibus commendat* Aclianus addit corium huius animalis , in fu« 

gandis ceteris ferpentibus, non eife infrugiferum, fuamqjopinionera 

roborat authomate Nicandri,ex cuius verfibus id colligi nequaquam 

poteft, nifi fort,c Aelianus legerit alium Nicandri librum , qui nondum 3d noil ras ma- 

nusperucnit. Scribit quidemNicander inTheriacis^quodColonijincunteVere,!»- 

ana ce.dentes 3 fi Amphisbenain inuenerint jdeglubunt 3 pcllcctiramum oleaftri inao- 

luunc» 





Hiflr* Serp, & Drac. Liber E 1 4 j 

^ luunr, deindearcfac r hm ad labores, terpedinem, & laffitudinem deferunt : imrod ma- 

nusfrigoi*etprpidas s folohuiusbaci!Iiattritu, calefaciunt.Quocirca Gillius in Aelia- Baciltust- 
mim fcnbebat , quod bacijlus ex oleaftro cutc amphisbenc, circumdatus manus frigo- leaflricute 
cclaborantes calefacit. Audiamus igitur Nicandrum, <jui vires amphisbf n^ in Theria- anyhisb*- 
cisdecantauithuncinmodum. nacirctida 

fftc vbi iam creuit, ctdeutes iigua coloni tu$ adquid 

Setiam deglabraut o/eaftri cx arbore virga 

gualepedum firieJiffprahensipeltibus anguii 

Jafertam c-buoluunt, quas certis deinde dicbus 

Jixarere fnunt cantantes ante cicadas. 

ftitis hie baeulusfiigentibus artubus effe 

fertUT) vhi exanimis digitc-s torpedofatigat. 

lunc efuia confric7os y ejr eorum vincula neruos 
P Calfaeit immtfofiuer, extatditq^ eahre. 

DE CiECILIA: CapXE 
^QVIVOCAli 

RONVNCIAVIMVS incapitenono,admcntemGreuini,non« 
nullos olim fuiffc, qui fcytalem a Qecilia minime difcriminantcs 
vnum, & eumdtm ferpentem effe aifcucrarunt : dejnde in capitc fub- Ordinis ta 
fequcntj Amphisbenas csecutientes,exfententia Nicandii,appclla- «V. 
uwnus; quoniam latitudogenarumho^jmanirnalium,ocuIos quo— 
dammodo eoroprimat . Idcircd coadi fumus in prafenti capitt-», 
, de ferpentelumincorbato,nimirumdeCeciliaverbafacere. Verumquoniamnometi 
' (CsECilia)ambiguitatempatuui '«propterea primafrontc aequiuocationem patefacie» 
mus. Cscilia igiturnomen efleproprium mulieris videtur , vtCascilia Metelli vxor, 
&CaeciiiaBarbaditha 1 qf 9 interitusroariti impatiens ,inedia perijt. At inter caetc- 
ras malieres hoc nuncupatas nomine 5 maximiscumuianda eft hononbus illa animi,& Cacma 
corporispulchiitudineconfpicuaCfciliavirgo, &martyr,qu;epcrpetuum induitci- * omen F* 
licium, caftitatem matrimonia prxetulit, & rofas media hyeme e ParadT j acccpit. Prc/ ? rt * mHi *% 
di&is addenda eft Caecilia -famiha a Caeculo Pra»neftis conditorc . Alioquin Cstcilia w * 
«ft Mellinumoppidum HiipaniasLufitaniassquodaliterjtefte QrtdiojCaftra Vicclliana, 
&Metallinumcognomin3tur, NamC«Ecili3,apudFcran?emImperatum Ncapolita- ..» *^ 
num, eft lacertachalcidica, cuius hiftoriam mter lacertas examinauimus. Infuper, tc- » . - ' ! 
fte Greumo , nannylli Cseciliam pro Scytale acceper unt , & vocem grascarn in tcxtu J ' * 
piofcondis MVTttXwJZxoXhm latine expofuerunt)fedperperam,quandoquidem, C$- € t. d ig^ cd 
ciiia, & (ecundum GrajcosTyphlopseftSerpcnscarcuSjdequoinprsefentiaagitur . ln 
eumdem errorem inciditReuiherus,quun Paradifa poetico quoddam diftichon infcri- j: rre . r jt e #„ 
I pfitC^.ClLIAjdeindeinvecfibus,propriet3tesScytaliscxpofuit, r n(Y ^ 

,- : Deroum > 1 hacsequiuocatioucmaioriadmirationeeftdigna opinioBellonij, qui 
Cascthatn, leii Typhlitera marinam darialTeruit,huncqipifcemPlt,njo fpondylem co- 
^nomi^ r iproanilgauit,addiditqjmagn3me{fe liuius cumTyphlopeterreftrifimili- 
tudmem ; n,am urumqjanjmal dura tefta contegitttr, cui vtrtnqj, natura in lateribus ri- 
jnamcirca (.tstni nppertita eft, vtaluusprxgnantisanimallsfecilius diftendi poffet. 
Amba: Cxci\ ia* fqufimis carent, & raarina perfe<5lammagaitudinem allecuta, crailku- Pifeis&u~- 
.dinen]); pollicisivinexcedit, IramdpauIcVpoftaBellonio addu-ntur hasc verbni vui- ius nomi-* 
cam tanrum m mcdio vcntre marinar rimam ineffe j cum tamen tcrreftris t.iuu nk apttd 
»ias , quamfemina duis.pimtas fcilicct vnamin fjngulo latcre anatura retulerit. HacTe- BelLomum. 
nus BeUoivius..Nosautem, hoc nqminejpifcera^flgnificaiii^apudnullos. probatos au- 
thores comperirous,fedTyphIinem tantuminter fespent.es connumcratam legimus. Pifeisactti 
fclifi forte B.eliQnius pifcem. Acisnj Ariftotelis , CaeiUae non diflimilcm intefiigci^i apttddrifl^ 
Yplucrjr,, 

,i % a SYHO- 



244 Vlyffis Aldrouandi 

SYNONYMA, EORVMQVE 
ETYMVM. 







Cacilia La 
tinis. 
Cophia cur 
dicatur. 

Cccinia 
Serpens. 
'-. Nomina 
«vnlgaria. 



Lbi. eMfi. 

An.c 1 1» 

Error "Bel- 

hnij. 

Dnplex " I- 
con tradi- 
tur. 



Color C<&- 
dlia qna- 
Us. 



betes qua- 
iesfint. 



^CILIA eftSerpens,quiaca?citatenc.menmeruit. IdcircoGrascis 
Tt,<pA«4 vocatur 3 cum haeceademvox cafcutn denotet. Immoapud 
Nicandrum in Theriacis,huiufmodi caeci angties TVtp\a7r*<; , & iv<p\ivdi 
nominantur.Prasterea vbi in textu grasco Aiiftotelis legimus iv<p\iva^ 
Theodorus Gaza vertit Caxilias , cui Columella adftipulatur. Hodic 
inGra:ciahicSerpens,tefte Bellbnio,TephJoti,Tephliti velTephlini 
nomine antiquo corrupto, cognomihatur. Amplius apud Hefychifi xapJaclegitur fpt» «? 
cies Serpentis,qui ob caecutientes oculos Latinis Czecilia nuncupatur. Cophiam igitur 
vocanthuncanguemjquafifurdaftru.cumadmentem^liani^hebetisaudituselfefera- 
tur,&3taj?itt5inGr3Bcorumfcholis furdafter exponitur.ApudRauiiiumTextorelegiturF 
Cecinia parua^&gracilisSerpensnuUiusfere veneni,quae fortafsis eriteadem,qua?Ty- 
phlops Nicandri , quam cl7tw&vtov , nimirum fine noxa indjgitauit , & fortecorrupto 
nomine,Cecinia pro Ca?cihadicitur: cumhoc nomenapud aliumclafficum autho- 
rem non legatur. Cecula quidem proCaecilia habetur apud Albertum,&C2erialla 
vulgo apud Niphum>& Qecula apudlfidorum Italice Cecefla, vel bijfa orbala, & orbiga. 
Hetrufcis &«£»*/*, iecundum'Matthiolum Ferrarienfibus ^/^/'^jBononienfibus 
Cefia, quafi Csecilia. Germanice Blindenfchlycheri, AngiiceSlau vuorm. Dcniq^ Nar- 
bonenfes, ex Iulio CsfareScaligero, has Ca^ctlias Nadels vocitant. 

DIFFERENTI£> ETDESCRIPTIO- 

' V N C Serpentem in duas fpecies, nempe in terreftrem, & aquatilem, 
exfententia Bellonijjdiftribuendumefleminimca^teftamur. Quan- 
doquidem,vtnoftra fett opinio>ipfum veibis Ariftotelisdeceptum G 
Cifeopinamur.NamAriftoteles^TheodoroGaza interprete,haecha- 
bet verba. Quiautem Acusvocatur^ tempore pariendi , vtero dehifcen- 
tc oua emittit , habet enim hicpifcis rimam quamaamfub imo ventre , vt 
Cacilia Serpentes . Vnde cx his forte verbis Bellonius collegit Typhlopem, feu Caxi- 
Iiametiamaquatilemdari/quod minime admittimus:cum nullus probatus author 
id affirmauerit. Concedimus quidem Bellonio , Typhlopem, vel Caeciliam, quam ip- 
fe in Grseeia obferuauit ,aC2ecilia vulgari differre } cum ha*c admodum exilis, illa ve- 
ro multo fit craftior . Ideo vtriufq; iconem iri medium prodimus : nam icon Csecilias 
crafliotis cum Caecilia defcnpta a Gefnero apprime conuenit. 

Itaque Csecilia,yt refert^lianus,caput murama 9 habct fimilc,perparuisinfigni* 
taoculiSj&advidendum nonprobe affectis. Quarehuic anguium gcneri oculiqua- 
lestalp2eaifignantur,ideoqueGra?ciTyphlioas , &Latini Cacciliasvocant. Necmi- - 
rum eft hunc~Serpentem carereoculis, cum more talparum, in terram fe condat, in ea- 
que diu maneat . De dentibus huiusSerpentis haec fcribit Bellonius : Chamasleon- 
tis maxilla? tam fuperna?, quam infernse dentibus ferratis m uniuntur , quales in Typh» II 
loti Serpente intueri licet . Color huius beftia? colorem chalcidica? lacerte emulatur 5 
narn vicsffim Ariftotelesfcripfit,qu6dChalciscoloreeftSerpentis,quem Leciliam no- 
minant. Tandcra cuteadeo dura armatumefthoc animal , vte>{?Aeliano,vix acuto 
oladiofecari queat : Sub ventre rimam habere dicitur,fiPhilofophus inhiftoria Acus 
pifcis veritatcmfamis cft. 

Hic Serpens , vt animaduertit Gefnerus, fufci eft coloris, & obfcure maculofi', t\ m 
fubrufo exiguo vix notabili . Hic color ad latera ^magis cft variuscum nigricant tus 
maculis dilura purpura diftinctis, tanquam in marmore porphyrire obfcuriori . Totus 
venteratrocolorefaturo nigricat. At paulocitra caputcclor aterdefinit jfub- oHft 
enim, & parte proxima color eft glaucus, maculis quibufdam nigris decoratus. D*-» 

tes 




Hjft,Serp, & Drac Libert 245 

Oecilia vulgaris. Csecilia alia ex defcriptione 

Gefaeri. 




% 8 



Vlyffis Aldrouandi 



Cculi hu- 
ius Serpen 
tis quales. 



Hefcriptio 
Ctcilufi- 
CUtidA Ico- 
nis. 



246 

tes minimi afperi , & vix apparentes , & plures in infcriori , & msgis confpicui , quarri p 
infuperiorimandibulaobferuintur. Linguaeftbifida. An vero oculifint vtinca?te- 
ris animalibus abfoluti,& pdrfe&i , non potuit Gefnerus intueri ,cum beftia abipfo 
diligenter obferuata,elfet mortua. Confpicatus eft tamen totu oculum ab infcriori pal- 
pebra tegi,cuius foramen in coparatione ad reliquum corpusjcrat petquam exiguum. 
Ampliuscurauit Gefnerus pmgi iconem huius animalis femina^captxluniomenfe 
anni fexagefimi terrj fupra millefimum,& qningentefimu.Beftia ha?c erar dodrantalis, 
&craffitudinis ferefcytalis ,cuteadmodum mtida . Meatus inmedio ventrisappare- 
bat ,quocompreifo,oua veluti immatura exibant . Infra adcaudam,mcatuseratex- 
crementi. OcuJorum cauitatesmagifquamoculiconfpiciebantur. Deinde fquamas 
maiufculae,magiscaput,quam reliquum corpus tegebant :cum haein vipera omnes 
paruae, &sequales videantur. VndehaecGefneridefcriptio adiconemCaeciliajfecua- 
do loco pofitse fpec"tare videtur. 

NATVRA, ETMORES. 



Grejfus 

qttalis. 

Pa r tus 

qualis, 

Li.6.dere 

ru/.c.iy. 



Remedi* 
morfusC& 

cilu. 



Eemedium 

dduetfus 

peftem. 




O NG EN VI T natura huic Serpenti talem greflfus velocitatem, qua- 
lemlacerta: chalcidica? conuenire alferuimus: hacde caufa hocani- 
mal fumma difficultate coerceri poteft . Praeterea a natura fibi com- 
pararuntC?ciHa?,vtfcetus viuos, more viperarum,enitantur. Quarc 
Gefncrusnarrauit, quod eius vxoraliquanMo Caeciliam prasgnantera 
baculopercuffit,&moxfa2tus viuiabvtcrqprorepferunt. Immotra- 
diderunt Plinius, & Ariftoteles, quod Cecilijs parientibus acciderc folet, quod in pari- 
tione Acus pifcis contingit : nam,pra; multitudine fa»tuum, vt£rus dehifcit, & poft par- 
tum illico vulnus coalefcit. Circa virus huius animalisfcribit Columella agens de cu- 
raBoum,quod illisl^thifereftScrpentis i&us,&eftmagnorura animalium noxium 
virusjnam vipera,&Ceciliafa;pe,cumbosinpafcua improuide fupercumbit , lacef- 
fita oneremorfum irnprimit. Deinde pauloinferius addit,quddCeciIie morfustu- 
morem,&fuppurationemmoIitur. Quocjrcafiremediadefiderantur ,confugiendum 
eft ad auxilia, que aduerfus venenum Amphisbasnc probantur: propterea«juod Diofco- G 
ridesinvno,&eodemcapite,dehisduobusSerpentibuspertra6tauit. DeniqjGafpar 
Heldinus fcriptis mandauit Ciconias fummoperc Cascilijs deleclari : hinc colligerc 
oportet carncm ciconiarum ichbus horum Serpentum prcfto eflfe. 

VSVS IN MEDICINA. 

ON modicam exhisSerpentibns poteritmedicus demetere frugem, 
fiveritasinquadamepiftola ad Gcfnerunafcripta legitur ,ex quaper- 
cipitur,quodDocl:or Ofualdusnonnullis fndorificismedicamentiscx 
fua theriaca paratis multos patientcs a peftilcntia liberabat ; hanc au- 
temtheriacam exC£eilijs,&aqua thcriacali concinnabat; nam ol- 
fa<5ra odorem aque vit£ fpirabar. Hoc igitur prefidium bis,& tcr exhi- 
bitum multos pefte fere extin&os priftino vigori reftituebat. 




/9 «W 



PE 



Hift» Serp & Drac. Libcrt 247 




1 



D E CENCHRO Cap.XII- 
^QVIVOCA^ 

ISTO R I M Cenchri in prazfentia recitandf caputde Scytale oeca- 
fionemprebuit,vbi Authores varietatem tcrgoris Cenchro conue- 
nientem, Scytali aflignaba nr, Modo ad euitandam jquiuocationern, 
notandum eft, quod x!iy%pot, xiyxpit, xtyfflfrKy**y%]piyKJU **y%pi*b 
nimirum Cenchros , Cenchris,Cenchrines, Cenchrites,& Ccnchr ias 
funtnominaad hunc ferpentem fpe&antiajque^aliqua ambiguitate 
laborantj dum varia, pr^ter hoc animal, denotant . In primis xkytfK eft femen panico 
fimile, ideft milium, item femen, vel granum ficus,proptereaquod grano milij afiimilc- 
tur, item fcrpens , de quoinprefentiaagituramilio denominatus, vtinfequenti rtl- 
bricaexponetur. Immdxi^p/wt^ae^p/^vel aep^wsper tranfpofitionem littcrarum 
(cft nomen auis apud Ariftotelem,qua2 [ecundum quofdam authores,aliter tinnunculus 
nominatur.*hancDidymuse{feaitauem,quaro ji/xpo» 'iepetxte» fciiicct paruam acci- 
pittisfpeciemvocant,colorecinercopunctisnigris,velutigranismilij variegato.Huc 
ctiam nomine,abOppianoquaedam anferum fpecies nuncupantur, quia x«>^p*> ideft 
milio inefcentur. Alioquin Varro quafdam aues vocitat milianas,quia milio pingue- 
fiantjhajigitureruntforiitanillaj^quae in AuianjsGaneorumfaginantur* Aliter xty- 
ZpoQ fecundum Plinium eft adamantis genus, quod milij magnitudinem non excedit» 
Pariter, exeodem authore,*t^p#T»seft gemma, qua»grana milij in fe veluti fparfa ha. 
bere videtur : item omamentum veftis apud Atheneum . Demum aliquas etiam a?gri- 
tudineshocnomincdefignantur: nam vtrccitatCa?lius Rhodiginus, inocuiis quan- 
doq,minutiorcsvelutiquidamcalculivifuntur,milijimaginemquodammodorefercn- 
/ tes,quos GraeciCenehros nominant. Cenchrias autem eft alterum genus herpctum, 
ad mcntem Galeni, a fnnilitudine roilij denominatum, ex duobus humoribus,bile fci- 
*^ licet, & pituita prodiens, qui vlcus protinus non exeitant, fed taturo puftulas exiguas, 
inftar granorummilij, qu^ poftea paulatira in vlcus degenerant,quod a Latinis herpes 
miliaris cognominatur. 

SYNONYMA-EORV M Ql 

etymvm. 

*& ATINl, penurianommumcoa&i, adindicandumhuncferpentem, 
nominibus grccisvfi,C£nchrUm,Cenchrinem,Cenchrite\Cenchrim, 
&Cenchriam appellarunt: nam x,s^p0$,& x-iy%pi£i&s op$, apud Dio- 
fcoridem legitur : xty%pivtK> &/e^p/5apud Nicandru, xiy^pha^thm 
apud Varinum; irnmo xiy^pkn^ik xe^piasapudLexicographos gr^- 
cos tt<sro iu xiyxptt) nimirum a milio, quoniam hic ferpens quibufdam 
notis,adinftarmilij,fitexornatusivelquia temporetantummilijapparear, vtfcripfit 
Etymologus :autquia,exAetio,florentemilio,hicferpens fitperniciofior$ autquia^, 
colorem plant^milij referat ; nam Auicennas , & Olaus Magnus promulgarunt , hunc 
ferpentemacitrinocoloremilijdcnominari : hacdereab aliquibus Latinis miliaris 
appellatur. Atfatiuserita notisgranismilijfimilibus ferpentero hunc cognoroinarej 
quandoquidem hoc Etymum erit magis conforme Lucani doCtrina: cauentis hunc in 
modunu.*. 

Plttrihus ille mtisvariatam tingitur aluum. 
Belloniuspr^tercahancconfirmatfcntenEiam,dum rcfert,hodie inGrecia vujgdhoc 
animal nuncupari Cenchritem , additqj iconem , que_ varias etiam noras repre-* 
ttiitat. 



Cenchris» 
Cenchrus y 
Cechrines^ 

Cechrites» 
Cenchrias. 

Li. 2, hijf. 

An.c.ij. 

L.^.de*»* 

CUff. 

Auis milsa 
ris. 

Adamatis 
fpecies. 
Gema fpe- 
eics. 

L.lq.meth 
med. c. 1 7. 
Morbijpg- 
eies. 




Hicferph 
i milio »0- 
menforti-- 
tur. 



Vera ety~ 
mologia. 



Amplius 



L.$ t Phar- 

fii. 

L.i.obfen 



24§ Vlyffis Aldrouaodi 

AmpliusNicanderinTheriacis,huncanguem AeoW,nempeleonemindigitat,dum g 
Verfibus m ljcinptn cranslatis fic canit. 

prolixum inuenies inamabile Cenchrida monjhrunty 
Jguem vari/s ptcJum Jquamis dixcre leonem. 
CuthteSer y crum quamobrem hic ^erpens nuncupetur leo, varij varias excogicarunt rationes. 
fetts voce- Autquiafquamajhuiusarumancis maculisrintdiltin6tcEvarJjs,inflarpellisleonislJby- 
turLe§* cijquae^ad mentem yEliani,nigrisfloribus cyaneo colore virgatis eft decorata jauc 
cjuia hic Serpens cauda ereda, more leonino, ad pugnam fe exciter, aut quia leoninara 
ferociam,&fajuitiaraa2muletur, aucdeniqj quoniam-humanura fanguinem , ritu leo- 
num, exorbeat. Idcirco hoc Serpenteleone nuncupato nonnuili profitentur expone* 
rc hsec Martialis ca rmina . 

guare ftpudor efi Ligella noli 
Barbam vellere mortuo leoni. 
Quibus verfibus poeca taxat mulierem vetulam, quse pilos adhuc vellere pertentarer. 
Li.6.dev- Ideoq,-pcrhunc Scrpentemleonem di&um,pudendum muliebreaMartiali intelligi 
fupar.cap. affeuerant : cumproprietashuiusanimalisfir,fugerefanguinem jexquoprobeCodoF 
*^» fcmengenerariGalenusatteftatur. 

Infupernonnullihancbeftiamlaculum vocaruntjproptereaquod alicui damnum 

piferen- a ll a tura,inftar vibrati iaculi,feratur. Sed aduertendum eft,qu6dhicSerpensaIa- 

tta inter QV \ } f lue Acontia Serpente valde difcrepat s & quamuis Aetius Cenchrum appella- 

Cenchrn^ uer j t Ammoditem,& Acontiam Cenchritem • nihilominus nocandum eft , quod Cen- 

&Iaeulii. c hrus,dequoinpr«efentia verbafiunt,ab Acontia>& Ammoditedifcriminaturjquo- 

.„ niamcumilIis,vtoptimeobferuaruntMatthiolus,&Greuiuns,nullamcognationem, 

Serfccns le &f im jij tu dinemhabeat; quemadmodumexdefcriptionibus,&iconibuspatefiet. 

ttculans p rae di&is addamus eorum opinionem, qui hunc Serpentem lenticularem indigita- 

fuajs. r untjnixiforfando£trinasAukenn£,qui prefcribens remedia aduerfusangues,Sefa- 

mum ad morfum anguis lenticularis commendabat. Vnde per hoc lenticulace animal, 

• multiCenchrum,nempe miliarcm intellcxeruntjnifi velimus intelligere Acontiam 

Z.A.fen.6. Serpencem , qui maculis lenti fimilibus diftinguitur , vt voluit Bellonius . Hinc raul- 

traff. i.e. "hisforte maculisdecepti,vtAetius, AcontiamcumCenchro confundebant. Hic 

4# * " SerpensapudAuicennaminterdumFamufus,aliquandoAracis,&quandoq3 Afpisha-^ 

bensdiuerfoscoloresnominatur:'proptereaquod Auicennas primumagitde Secpen- 

te miliari , & paulo infeiius Famufum Serpentem defcribit , quem Nicolaus Leonice- 

nus eumdem cum Cenchro elfe voiuit , vt ex fymptomatibus raorfus vtriufq; legenti- 

AracisSet buseftmahifeftum. Deindememoratetiam AuicennasSerpentem ttracem,velAfpi- 

tens dcmraultiscoloribusdecoratatrnatqu^fcribunturabAuicennade naturahuiusSer- 

' " pentis ad Cenchrum etiam fpedare videntur. VndcAlbertus Auicennam fccutus, 

&nominumvarietatedeceptus,ineumdem inciditerrorem, dum predictosSerpen- 

tes a fe inuicem dirferre exiftimauic : quare , & ipfe bune Scrpentem alibi Arachin_j, 

Serpa Sere alibiCentrin,&MiIiarera,deindeFaliuifumnomin3uit;quoniam abAuicennafemei 

na^uiSer- Famufusfuitappellatus. Ad finem inSicilia verfacurSerpens vulgo Serpa Serena nun- 

ftns, " cupatus,quem mulci ad Cenchrum Vecerum referunt j cum eiufdcm fere fit longitudi- 

n»s, & craflitiei. DehocHieronymusMaffarias Vicent.inus medieus: cruditus fcripfit 

adGefnerumhuncin modum . SerpaSerenaeftanguis venenofusperSiciliam diua- 

gans,fubalbidus, qui longitudinealiquandohumanfi corpus ,crafmudinevcr6, bra- 

chiumcircacarpum a'daequar . Verum cum notarum nonmeminerit , nonpotfumus " 

adduci» vt credamus, hunc Serpentem effe Cenchrum Veterunv 



FOK* 



A 




Hifb Serp. Sc Drac. Liber l 249 

FORMA, ET DESCRIPTIO 

ENGHR VS ferpehslongitudineduorumcubitorum figura crafTa-. 
intenuemabeunte, & colore viridi efTe perhibetur. Qnamuismulti Colorhu- 
opincntur hunc colorem Gra?ce x h,Jd ^ ^ e §'»^ UOc ^ vocabulum non fo- iufferpen- 
lnmviridem,fedetiam luteumcoloremfignificat : nammihjcolor,a tts, 
quohic anguis cognominatur , non prorfus eft viridis , fed ad luteum 
tendit 3 & hic ferpens rnaxime iuxta aluum , luteum milij colorem re- 
prefentat.Lucanus vero totum anguem exornatum pluribus macuiis aemulatibus mar- 
morferpentinumThebisaduediumteftiricatuchisverfibus. 

pluribus iUe notis variatam tingitur aluum Z. 9 . tkdr- 

£lu)mparuis tincius maculis Thebanus Ophites. fal, 

ItemNicander nonfolum aluum,fedtotum ferpentem maculofum celebrat : deinde 
quoadcrafutiem,&longitudinem moliscorporeae^nihildeterminandumeite fhtuit; Logitud», 
proptercaquodalijgrandiores,alijminoresconfpiciuntur. Nicanderigiturficcanit. & crajfi.* 
Prolixum inuenies inamabile Cenchrida monflrum) ties qualis. 

^uem varuspiBumfquamts dixere leonem: 
Non ftatacrajjities, eadem necfpira videtur. 
Prseterea Albertus Magnus de miliaribus ferpentibus verba faciens,Faliuifum difcolo- 
rem vocat,deinde Arachin variumetfc fcribit , qui poftmodumferpentes ijdem cum_, 
CenchroDiofcorjdis cffein fuperiori rubrica traduntur. 

NATVRA- 

»VIC animalianaturacalidam tcmperaturamingenitamefTej&be-.. 
1 ftiam veneno vipereo redundari pronunciauit Ardoinus. Ideoq;diIi- 
genter cauendum eit , ne in maximo «eftu, quo tcmpore haec bellua_. 
permontesdiuagatur ,pecoribus, &cajteris,etiam animantibus infi- 
diastendat. Etenimferpenshicproprietatequadamnaturalidu&us, Animate* 
animalia cauda implica t , & flagellat : deinde, apertis iugularibus ve- flagellat. 
nis,fanguinemforbet. Praetereacurfum velociflirnum anaturafibieomparaoit,quia 
rubos,&fpinasvitansperrecl:umtramitemfemperincedit. IdnobismanifeftauitLu- 
canuscanens. 

JEtflemper rec7o lapfurus limite Cenchris. 
Quadecaufaa muitis authoribus mflexuofusappellatur. . VndeadmonetNicander, Gre/fusC?- 
vt obuiumferpentem tramite flexuofo fugiamus : fiquidem ferpens rectatendens obli- chriqualu 
quotramite facile vitatur : cum propter longitudinem corporis fie&endo itcr tardias 
moueatur. Audiamus igitur Nicandrum in Theriacis ficcanehteoi. 
Hic caue, quantumuis flortis videaris^ ejr audax, 
D Hoc aduerfus eas, vcl tentes prdia monftrum^ 

Intepeftiftras ne flammas flpiret hiatu y 
Ath; tuum impliciia corpus liget vndiq; cauda % 
£t bibatexflucfumper vtrinq;foluta cruorem 
Clauftra-) procu Ifugito non reclo tramitejverunt 
(jbiiquumper iter, cita quo veftigiafrat.gasx 
L&dit emm curuoper flpinas tergoraftexu, ■ \ 
Cum celeres alias recloflerat impeie curflus. { 

Talis Threicio ferttatfe beftia traftu . 





Ccnchris 



%$® 








B 



Hift. Serp- & Drac.Liber 1. t< i 

L O C V S. 

N Lemno infula , in quam Vulcanus olitn aufugiflfe tradittir i Poetis, 
vtferrum eIaboraret,copiamhorumScrpentum ftabularimultipro- I-t&bfer* 
mulgant,&potiflimumBellonius,qui itcrfaciens perhancmfulam. **/•$!• 
Incolis negocium dedit,vtomma Serpentum genera mfulam habi- 
tantia comprchenderent , inter quaeerat Cenchrus,quem Vcterum 
Ccnchrin eue proculdubio exiftimauit,non folum quoad figuram,(cd 
Ctiam quia ibivulgo Cenchriti nominabatur. Infuper in'infula quoq,Samo, velSamo- 
thracia Cenchris eft frcquens. Ambas enim infulae fita? funt in mari mediterraneo Thra- I* lemnr„ 
ciam verfus , e rcgione Rcfcynthidis opptdi Iunoni facrati, & fluminis Hebri , Zonarque & in/am* 
montis,AntriqjZerinthij,quae loca omnia in Thracia fita funt,& proxima,vt fuit paulo 6* bejfU 
anterclatum,infula»Samo,inqua MonsMofychlusaNicandro, nominatus,confpici- ftdtUrte, 
tur. Carmina autem Nicandri in latinum translata funt hee. 
Atqui cttm rapidis feruefcens SoUbus ajfus 
Ardet , in horrida fe fyluarum deuia confert* 
Imbcllef% rapax venatur prado bidentes, 
Perceljiue Sai iuga >frondojiue Mojychli, 
Sub viridis quando frigentibus abietis vmbrit 
Securi recubant ,grege circum errante magiftri. 

SIGN A VENENi: 

[ . C CI DE N T I A idttim Cenchris concomitantia fimilia funt ijs fym* 
pt«matibus,quje amorfibus viperinis prodirefolentjfi veritatc iEtius, 
&Olausmagnusa{fecutifunt. Vetiim inter aliafigna,vnummaxima 
animaduerfione dignum efle videtur, quod Nicander in Thcriacis rc- €otttcJi* 
cenfuit. Hoc igitur eft colle&to aqua? in ventre infenori,qualis in hy- *q**i*'ab 
drope generari folet:hsec enim ob facultatcm veaem humorcs liquan* ^mitte, 
tis ibi colligitur. Sic enim Nicander in Theriacis decantat. 
£luam facit hac plagam^nulia medicabilis arte 
Tabes infequitur,qu<e- diro membraveneno 
lExedit,ac turgens cmciatum fufcitat hydrops, 
Donec is effraffa prope fumen parte rejidat. 
Diofcorides, &PaulusAeginetaretulerunt,quod huius Serpe nt is morfum fequicur Lib.6.de_> 
putridum vlcus, deinde partes tumidas , veluti in hydrope euadunt, & tandem patien- ma \ ^^ 
teslgthargo corripiuntur,immo afferuntinmedium opinionemEr ; ififtrati,quivoi- c * 
oit, in hoc cafu , iecur , intcftinum ieiunum, & colon maximas incurrere putrcdinesj 
proptereaquod in aegrotis extinc1:is,& di(fe6:is,prcdi(51:a2 partes infigutm corrupuonem 
j) oftenderunt. Etquamuis voxgr3eca,qugapud Diofcoridem legitur jj-wr^ietunum 

inteftinum denotet jdeinde legatur apud Paulum Aeginetam xwV/c, quae vox veficam ^fgnis 
(lgriificat 5 nihilominus , vtcumq; fit, infignis putredo ,ob virushuius animaiis,pra2- putredoIA 
di6tas partes occtipare folet. In huius afferti confirmationem venit princeps Auicen- teftintm, 
nas, qut de morfuFamufiagens, fymptomata i&us viperini, & partiu putrtfa&ionem, 
&hydropemmemorat,idemqj confirmatde Aracij propterea remediaprauarum vi- 
perarum in medium affert. Hinc colligendum eft, hos licet diuerfos Serpentes ab Aui* 
ccnna nominacosj ad vnumtantummodo Cenchrum Diofcoridis rcfercndos elfe. 



MI* 




nt 



Viyffi§A!4rouaqdi 




EDELA, 

•V M; fyhi ptotrrara vipetinos i&us concomitantia in rnorfu Cen* 
chn acc idarr • praebdta quoqj yjperinumYirusdebellaatia inhoc cs|-: 
fu lpcum ha^e^ enicu ifir . pre^erhaec,cpmmeodatur fatureia,put$ 
fyTuefrris inpulue-rcm. teda&a !i ^necnon rgdix meocae faracemcae, & 
Ji oentianx. Auoquin,ex Du)fcoride,demorfisaCenchrQ juxiliatu r Ia- 
fdx.Upla- W% ^^ contufacumfemine linj illita,fe'pi!lumcumduabus drachmis 

tefuntpr* ^rruta reois, & tribus vini cyathts,- ltem artflolochie- t adix , & cardamomum proba- 
fidia^ ad ^ )f . q Uan ^jj s textus fl$i Aeginete/hab/eat £*p<T*A*o*> nempe na:ftu.'tium, Plinius fer- 
^fw/ ^- jjjj fy) ue ft r j s pinauius decodum in vino aduerfus omues Serpenres prejcribir,fed effi- 
$its wi$Jiis r caciffunyminrnoifuCenchripr^dica!:. Demum non eftpmittendaciconia,qu^Cen- 
cb^o^otifnmumffdijerfatur. Thefialia entm tanfa Serpentnmcopia redundars vt^i 
Cico t ma uinaciconijs vorarentur, proculdubio incoljea (uispellerenturfedibus ; vt&d&Qtc* £ 
Muxdian; j es j^ jvi ira bilibuspronunc!aui«:- Infeqaunturigitur ciconi^Cherfydros,alias prato- 
%m morfui ^^^ p.eftes, & pre/cipue Cenchrum. Qua re haruru auiurn m.embra, ex Aeliano, raorfi-< 
Qmkru bushuiusSerpentis opitulan,tUr, 

m AGONTIA, SIVE IACVLQ. 



Gap XIII. 









CLV J V C A, 




AcQHtias; 



AconM* 

Jjk./tt ftella 
cadent e'.f, 
Ditfereiia 
Jaedi , $ 
lacnlL 



X> hiftoriamCendiri addere libyit caput de AcontiaSerpente,prop,t^ 
reaqupd c um illo maxima habeat fimilitudinem.Vnde Aetius vtriuf-Q 
que Serpentts conuenientia deceptus, alterius, conditiones, & prajro,^ 
gatiuas altqri attribuensvtriufqihiftotiampcrmifcuit. Ambigujta* 
igitur^quQad-vocabulum graecum,io hoc confiftit,,quod«Wr/«£, 
?p.u.d Lucianum in Dtalogo de Dipfadibus ,eft Serpenslaculus, ita i 
Latinis. nuncupatus, cuius hiftoria in praefenti capiteexaratur. DemdeapudHefy- 
chium,&Varinuma«X;0P7/a5 feruireffeherba ,quaecanibusab anguedemorfismedea- 
tur : hj Authores.de Serpentibus fpne Acpntijs yeiba facere voIuerunt,vel inquiren- 
dum, |n hjec berba eadem ftt cumDraco.ntio } nempe Dracunculo.-alipquin Aco.ntia? 
plantam re herbaria quidfit ,ignpratur. Plinius axoma^rtithaftas icum finti.acu-- 
la , nam.ha{ta^pM,Gr2ecisdicitur, Aliterapu,deum4emPUQiMm 5 c?''ep''^< fu.nt come- 
tarum oenera ita nun.ciJpata *quia ritu iaculorutncelerutteferantur. $unt aucem paf- 
fiones i^ nitavvulgo. ftellse cadentesappellatae , de qujbus Ariftoteles. in volumine Me-. 
teororum vbtrtimegic. At circa nomen latinum huiusScrpentis,animaduertenda eft 
ditf rentin inter hculum, & bculum : etentm, Iaculum in cafu reao neutro genere in- 
flexum , fioi>!$c3t quodcu.mqvinftrumentum bellicum manibus vibratu n., nimirum „ 
fpicidum, & telum milTiie- lacuUts ycro mafculim geneii, Serpentem de{ig4iat , cui^ ' 
mor€s,in pra^;ntia ppr.dercimus. 






SYNO.' 



Hift-Serp, 8c Drac. Libert 



53 




A SYNONYMA, EORVMQ.VE 

ETYMVM. 

VAMVIS Diofcoridcs huius Serpentisnon meminericsalijstaraeri 
graK:isAuthoribus,&pra>cipu£Luciano non fuicmcognitusjcuiia 
DialogodeDipfadibus vocacur cixov7ictg <&7ro ts ukovto^ velatxoma: 
quandoquidem uxcc? uculum,fpiculurn, velcelummiftilefignificac : 
hincIaculiScrpentis nomen apudLatinos dinumaiiic;quoniarn,in> 
ftar iaculijin homines, & castera etiam animalia irruac 5 prsererea 
«xowv£o«>apud Hefychium^owiA» apudNicandrnm,idemSerpens,qui Aconcias 
B effe perhibecur. Licec Varino cizovrtfyi fecundum quofdam, Acontiae Serpentes nomi- 
nentur. IcaqjLatini Serpentem hunclaculam indigitarunt, proptereaquod arbores 
fcandens,inter frondes occulcatus in pracrereuntcs cuiufcumqj gcneris animantcs,in- 
ftarfpiculi,fevibret. QuamuisGreuinustcriptum reliquer:t,ad mentem Nicandri, 
hunc Serpentem non a iaculatione , ied a figura iaculi dcnominatum fuiife. Alijs fuit 
nuncupatusSerpensvolans,quiaAuthor libride nacurarerumperpendens forteinfi. 
gncm huius animalis velocitatem,alis pra?ditu eife exiftimauit.Ideo quandoqj laculus 
volucris apud Aelianu appellatur. Amplius hic Serpens Aetio dicitur Cenchritis,Cen- 
ehrias, & Hfpis Acontias, quoniam hunc cum Serpenteantecedenti miliari nu icupato 
confundit. Quare HermohusBarbarusnonnullosfuinefcribit,quiCenchritem,feu 
Cenchrum idem Serpentis genus cum Iaculo,fiue Acontia effe ftatuerunt. Quibufdara 
appellatur Cherfydms , fed perperam , cum nuili probati Authores id affeuerent. Syl- 
uaticus Acoran vocat, corrupto forte nomine , pro Acontia. Auicennas nominat Ca- 
fezati, & Altararat. Albertus,& Olaus Magnus Altirariti, Ajtmanti,& Cafezaci.Bel- 
lonius iter faciens per Lemnum [nfuIaui,obferuauit hosSerpentes ibi voc&r iSagittari; 
£ quia mftarfagitr*velocitermoueamr 5 &TurcisOchilanne,quamuis pofteaBellonius 
refcrat,qu6dAndri,&Parii;icol^inappellationenonconuenianc. ItalisSaettone. 
Germanice,ex Gefnero,a notis exornantibus dorfum figuram oculorum refercntibus 
EinScotfzoden AngelSchlangvocaripoffet» 

DIFFERENTLE* ETDESCRIPTIO- 

I confulainus Aetium,hicfcriptis mandauitSerpentemhuneeffelon- 

gitudine duorum cubitorum, & figura craffa m tenuem abefite , colo- 

re viridi ad colorem milij accedente , qui poftea rku fpiculi fe iacula- 

tur. Quamobremhinccolligimus Aetium aCenchroIaculum nondi- 

ftinxiffe. Satiusigitureritaddoctrinan'w3ellonijconfugerc,quihunc 

Serpentem penes fpin-ofam capparim contemplatus eft, vbi olun Tur- 

catonnenta belHcacollocauerat,dumRhodum obfiderer. Erat igiturhicSerpens tres 

& palmoslongus, & craflitudinem digitrnon fuperabat . Color euis erat cinereus , fub 

ventre albus , fquamis iuxta dorfum, & latninis iuxta vencrem, rehquorum Serpcntum 

more, munitus. Aceruicenigradua^albasline^perlongitudinemdoriiadcandam vf- 

quepercurrebantidemdemacuHs nigris o:u!i figuram emulantibus diftinguebatur, 

qua? notf lenticula maiores non erant : quapropcer non.abs re, aliqui hunc Serpentern 

lenticularem nominarunt. 

Ex alcera parte Gefnerus feteturfe Acontiam , vel laculum a Veteribus d< fcriptum 
non vidiffe:mhilominus meminitalterius Serpentis pariter ,inihr iaculi , ievibran- 
tisjdum inquit,qu6d riuus fatis magnus eft in agro Tfguuao&Atf* norriine , & ab eo de- 
nominatus pagus Glattfelden: ideo iuxta hunc riuum , & pagum, a.nce pauros annos, 
Serpens quidambaculicrafiicudine ,&criura, vel quatuor peduni circite» \ m'g rudine, 
in qucmdam rufticum fcondcs colligentem, corporein quatuot fpira coniiolui , tnfi- 
iire c oaa tus cft . Ac ruftieus id animadueccens 3 facco dep Muo , quena u . m c lli- 

Y gendi 



Xatfo eff* 
mologid 14 

6Hli. 

L.\.dtr<t- 

pef$.e.Z2, 

Serpiti9 
wlans. 



Nemfad 

barbarah» 

ius/wgiis* 

lib\ i.ob- 

fertt.c.i^. 




Lib. i.Oh- 
Jerti. c.\6. 



Color Acc~ 
tiaqualis. 



Aconiias 
Gefncri. 



254 Vtyffis' Aldrouandi 

ffi/hria geadifrondesfeYebat^cclericurfuaufugit, Serpens autem,inftar vibrati iacuti per E 

Xuftici ab (pjriumjcifcitir fexdecim pedurn,profilijcj non tamen rufticum g-dfumacceleran» 

kecScrpen- tcm, ^tcjngere pocuit ,~ Paulcrpoft tamen Irj eumdem locum facci 1 ccuperandi gra.tia, 

HUfh, reuerfum Serpens fe riecipfum vibrans finiftrum ruftict brachium fpiris i moluit , partc 

caud^ dcpe i4ente r ^ collq erec^o,tam atc^e conftringens, v^c- veitigia fpirarum impref- 

fenr,non tamen rufticus demorfus fuit,quoniam illiso altera manu ca pite anguis com- 

prchenfo, eum abftahens reiecit, Interea brachium putrida quadam fame concabef- 

cens. , carne nudatum eft , & tandem omni carne putrida pe< Chirurgum ablata vale- 

fudinemeftadeptus. H liusgenerjs cfTeAcontiam^vei IaculumSerpentemputamus, 

cums icon in Mufaeollluftriffimi Senatus Bononienfis habetu . E(i enim craftitudinis 

MmtU aI b-ipuljilongitudtnis tnumcirciter pedum,capuc habecmagVium coloriscinerei, re- 

ferius de~ Uquq corpore fufco, praeter ventrem , qui ad colorem minus obfcurum vergit ; qua de 

Jcri&tfo- re hoc in loco 4uas iconcs reprasfentabimus, 

Rurfura Gemcrus narrat , quod in Hungaria, cx relatione Ioannis Viii Hungari iu- 

uenis erudiciffimi, Serpentesbreues duorum palmorum tantum magnitudine,& nulla 

c3udaverfantur,quosVuIgusDecurtatos appelhu & inhommes eciameminus , ia^ P 

culimodo, prohTumt, Hnum etiaminqapite deStytale merninirous. Apudlndos 

Serpentesin campis,c^fubterraneis locishabitant , vt Iegitur in partetertia hiftona; 

' ]ndic«5quihominesaggrediuntur,eopotiflxmumtempore,quoadproIemincumbunt: 

jmmo velocifTimis faltibus per terram proficifcunturj quade re ab Indis volare dicun- 

tur , Conftderandura eftnum ad genus Iacujorum referendi fiut ; Diuaganturetiam, 

ex Olao Magno , in partibus Aquilonaribus Serpentes , qui faltando velociter mouen- 

tur.imma int-erherrbas Soleficcatas ,ftrepicum excitantes pugnam incer fe inniuntj 

quod beni^nitate Natura?fac%imeflecradic OlausMagnus, vt illo ftrepitufeprodant, 

Tm* h- aiioquinmultos venenarenr. Peromri AlbertUs narrachuncScrpentem.effeduplicis 

m angym generis ? qua ndoquidem aherum genus morfu fine fenfu' interiroere, alterum vero diu- 

SjfmtU, turno dolore patientemfatigare perhibetj fed prxterca cum nihil aliud exprimat,men- 

iem Aiberti affequi no pofTumusJnfupec aliud addit abfurduro, fcilicet, quod piiniusi 

& Jorachfcripferint Iaculumefle Serpentem alatum,qmaintranfeuntesinuoler, Ve- 

rum anim aduertendum eft , quod ex fentcntia Plinij, Iaculus taro cito fe vibrat,vt vo* 

Jare videatur^npnautcmquQdalismuoitusefjTefcratur, -G 

NATVRA.ET MORES- 

ALENVS inlihrodeTheriaca adPifonempronunciauitAcontiam 

efle Serpentem eminus etiam inanimantesprofilientetruideoqjhoe 

animal veluti iaculum hominem adoriens interimit . Eftcnim Ser- 

pens vdociflimi motus ; proptCrea Lucanus canebat huuc in modum. 

l % %. ?b.dfi f^m^Mc^ E f Nwix violater nqn& Iaculi^ voLncres. 

fkh QuamobrcmTextorfcribere folebat Acontiam,telimodoferpcndo 

ruerc , §a in obuiaquxqi profihre } quod non fuit incognitum Reufnero , quia in Pat a- 

difopQCtico ficcanit, 

yijjilibus Jaculustormentis ohuiaquf^ 
Suh limis , iaeuli more volucris , adit. 
Sed animaduertendum eft,qu6d hoc animal non folum e fublimi loco in praeterenntes H 
^ljem^ ammantes fc iaculatur s verum quoq; ex fententia Agricolag, Acontias humi iacens ab 
fukerr. % aliquo laceflitus confeftim corpus intorquens,eminus inftar iaculi,hoftem petit, Im- 
li&-c' % \ 3, mo, ex Aeliano, iaculatione ita valec, vc fpacium vigmcicubitacum tranfilicns aduer- 
' farioinhiErefcat,LucanusigitUrnarrans interitum PauliabhocSerpentepcrcuifi tra- 
didit Acontiam tam veloci iaculatione fe vibrare, vt faxa funda,& tela arcu vibrata, in 
comparatione ad raotum Acontia? per aeremtardo rootufcrti videantur.Verfusautem 
Lucauifuuthuius tenoris. 

Ecce ftocul feuus ftetilis fed robore trunci 
Xorfit^ & immifit (Iaculum vocat Africa)Serpens 
Perfue caput eaulitranfaclAfytemporafugit. 




25 $ 
Acomias 
Bdionij. 



Y 2 



H6 

Aeoimas 
i\ttu 




Hift, Serp, & Drac. Liber !• 2 57 

A Nil ibi virus agit, rapuit cum vulnerefatum. 

Deprehenfum cft, (juxfunda rotat,quamlenta volarent, 
guamfegms Scytbk<& flriderct arundinis aer, 
' Pmerea vaframeinahuiusammalisadaliorum dolosnonfuntcomparanda:fiquidem 

nonfoWin locis abditis Hx piibHcsmor-atur, vttranfeuntibus infidias tendat , fed Tft p d i Ur 
ctigmjC^SoIino^arboresafcendi^&fefeinorbem contorquens,&caputintrafron- P "**J* 
des occultaus viatores cxpeaat ;nam ftatim (ek m illos iaculans, dentibus vulnerat. *" 3 °' 
Vnde GeorgiusPidorius in Lerna malorum fic canebar. 
Infidias ex arboribus conferre conantur 
Serpentes Iaculi, qui celcrcs volitant. 
Ad rero quidam 5 ex Matthiolo , recitat cafum paftoris , qui, seftatc media , fub arboris 
vmbra quietemcapiens,dumeiusfocij non procul oues pafcentcs cuftodiebant ,ab BiftorU 
^ AcontiaSerpenteinterramosarborisabditOjadeopercuffusfuitcircafiniftiamamil- fdfiwis 
Iaro,vt paul6poft;interierit:quapropterf6cijauditopercuffionisftrepitu,&vi/oSerpc- ftrcuffi k 
ce,cuius natura nouerar,reliao grege, ad propinquiorem villa perterrefadi aufugeriit. JdcsiU» 
- Neqjid admiraridebemus jquandoquidem in HifpanioJa nouiOrbis infula°com- 
pertifuntSerpentes perexigui,coloris viridisy&admodumvenenati, quifolacauda 
arborum ramis ruerentes, reliquocorpore propendent, & fine iaculatione fui corporis, 
incautosprstereuntesdefuper mordent. Auicennasquoq;agensdeCazcfati,narrat L.q.fe**. 
fevidiiTempartibusdeHeftenhancSerpentisfpeciem,quxintrafrondesarborumoc- tracl j.c. 
cultata tranfeuntibusinfidiastendebat.At AlbertusMagnus noii folumhuncanguem 40. 
intra frondes latibulari , fed fru&us quoqj arborum ab rllo infici promulgailit : cum ta- Nutnfra- 
men nullus probatorum authorum id retulerit : nam fi frudus arborum venenari pof- ciusarhtt- 
fentjproculdubiomultaanimantiainterirenr. rumveve- 

InfupertraditDiodorusSiculus,&confirmatOIausMagnus,apudSyluasodorifc- nari fof- 
rasinSabaus verfariSerpentes colorisrubieundi, & longitudine palmi,quiprofilien- fint fott- 
tesinhomineslxthaliiaueosperimunt; quififintad Iaculorum genusrcf«?rendi,le- fentibus. 

^aori iudicandum relinqmmus. Vnum quidcm, ex Apollodoro didicimus, nempe hoc 
animal non folum morfu , kd etiam taSu mirum in modum nocerc, idq; confirmauit 
Aelianus,dum non patientem mod6,fedchirurgum quoq 5 medicantem,communica- li 8 no. 
<tatabc,folotaau bdi afferuit. QuamuisScholiaftesNicandri,fub nomine Iaculr, 
duplex Serpentum genus infinuare videacur ; dum atios curfu , & iaculatione fe roo- 
wentes , & venenatos effe fcribat , alios vcro celcrnmos, & innoxios effc tradat 5 quo- 

1 niam hoc genus poftremum tanquaro innocuum a Nicandro celcbr atur . Sed aduer- JnfecJi 
cendumeft, quod ha^ceftpotius natura quorumdam infeaorum, feu fpecieicanthari- f^oddage- 
dum:funtenimcantharides parua?colorefufco per hortos vagantes,qu2efileuiteret- »*'• 
iamcontangantur, confcftim,,emiffo quodam crepitu, fe iacuiantur. 

L O C V S- 

1 
^VAMVIS Agricola hocSerpentisgenus in Germania incognicumjeffe 
; fcripferit; m alijs tamen roukis Regiombus ftabulatur^ Ecenim Lucia- In MeA*. 
nus, m Dialogo dc Dipfadibus , Acotiara inter Serpcntes Libya: con- f uifierr - 
numerauit,& Ammianusjvtarcellinus in numero Serpenrum Aegypti 
recenfuit.Auicennas fatetur fe in partibus de Heften hunc Serpcntem f 

confpicatumfuiffc. IcemBeIIoniusperLemnum,&Rhodum infulas L -4'£ 9 '?' 
itinftrans , fe hos angues obferuaffe atteftatur . Immo regiones Septentrionales ab his trdCt '* %e ' 
venenatis befti js infeftari, traditOlaus Magnus. Deniqi viri fidc digni retulerunt Mat- ^°* 
thioIo,quodin nonnullis Calabriaj ,&Sicilia; locis verfantur hi Serpentes ,quiabln- 
colis, vernaculonomine,^//^ appellantur.Sed veremur ne decipiantur , quand»- 
quidemillos Prifcoru veros effelaculos no affirmamus : etcnimSerpentes, qui ex Ca- 
labria in diuerfas regiones a Circulatoribusdeferuntur Bubx, ideft Bo2e,6V Serpcgcd- 
na:ab illis nominantur: pinnas enimlongas,& acutas a capite ad medium vfc; corpus 
gerimt, quibus in altum fe attollcre, & rku Acontise fe eiaculari poffunt j quade re A- 
contias Veterurn effe exiftirnamnc. 

^ 5 MO^ 




I 




F 



58 VlyffisAldrouandi 

MORALIA. 

VM probatumfitlaculos Serpentcs effe talisnatura»,vtinter fronde* 
t arborumabditi,nonnifiiniidias, & pem jciemincautis viatoribusma- 
chinencur jnonimuri^Delator bus -ifiniilari poterunt,qui maiign» 
quadamdu&i natura ,ahorum dich , atcjj hCta clanculum obferuant, 
vt aiiquid imprudenterdictum coiligentes adDominumdeferrepof- 
peUtws & m ' vtinde pofrea aliquid detrtmenti cmanet . Hi igitur delatores, 

fimiles l%- pi'Qpfi° vocabujojaculi Serpentcserunt appeilandi i cum nil, nifi proxirai cxitium 
ftfth nioliantur, qup-rurn natura venenata his verfibus affobre deiineatur. 

Qaudia fumrha putat quidam mifcere ftnifris 
Litihus, dtj,, homines adiurgia vana monerc; 
Gaudet, & interdum nixis turbare moleftis 
refiora,Jic igitur malefam eft criminis author, 
Ore 'fenet virus , lingua mendacia fingit, 
^tqidoksverfat, quibus impugnare nocentet 
Concordes anwQs ,& pccjora dulcia pofjit. 
Stpe ferit grauiter phantrato verbere lingas s. 
Infontes hominum mentes,morefij, lacejjit 
Innocuos vit<e ,& fautores dtfipare votn 
Jnter fe femperverfari,& viuere pofcit, 
JVec t4wen interea fientit fibi vulnus adaBum 
Ytr bonus , accufiat , quem delatoris iniqui 
l4n<rua,fied aUuiniunt feri lamenta doloris, 
PeJatore nihil pcius ,hil turpius vfquam, 
Cuiuo w orc fonant lethalis fibila morfius , 
JMUU4, piclarum firaudum mendacia fiubfiunt^ 

Si videt immoto concqrdes vtuere neXu, -j 

Sifoaos aliquos fdos ,feu nofcit amicos - 9 
Jdortiferum virus rauco de gutture ruftat, 
Ynanimefy fludef comites sfiedere dulci 
Soluere, concordes queat vt confiundere mentes, 
RurfusIacuIiSerpentes opumoiure aflimilandi funt confcientia?m'mulis,quibU$coc 
pecc3ntiutn,obrcsperperamadhs,idenridem pungitur ;fiquidem inftar fagittae,m 
jyS&|Q, ' cord'acriminoforumfeiaculantur. Ideo dehjsitimuirsloquens Pfalmographus fcribe- 
bat , fguoniam <■ fiagitutuxinfix* fiuntmihi. Deniq; (1 Acgyptij folebant pi&ura iacu- 
libeljicijinfeniiilimum hoftern exprimcve:fatius fiji(fet*in hoc hofte iignificando r 
riguralacuIiSerpentisvti-.quandoquidem h$c afcendensarborcsinter ramos feoccu- 
jit, vt incautos perimat 3 cujus naturam infenfuTimus, & clanculariushoftis amiulatur, 

SIGNA VENENI. 

ET MEDELA. « 

m TI V S fcriptis mand auit ex morfu huiusSerpcntis omnin dimanarc 

accidentia , &etiam grauiora ljsquaiicrum viperinum conconv.tari 

folent ; praeterea his addtt purtedinem, &: defluxum carnium, quocn- 

. ca remedia quoq; probat , qux in proftigando viperse veneno fuerunt 

fencnum ^^^^^^i commendata-cuj fentcntia^ Matthiolusadftipulatur. Csrerumeft 

(jvijMs fc-1 mw animaduertendum,qu6d Aetiusprsicnbiti!Iaauxili«i,quevenenum 

'f.j' p tiusSerpentismiliaris,quamAconti£debeilarit,quoniamipfceumdemSerpentetT? s 

prx)i.i/js % ^^ pe^euchritemj&Acontiam-eireexiftimauit. Nihilommustaliaprxiidia nonim- 

probantur, & co magis, quia Auicennas. & Albertus tradiderunt, obmotfum quidem 

ht>ius 





Hift- Serp. &c Drac. Liber !• 259 

A huius animalis , dolorem grauem , &c vehementcm generari, quielocofaucio toticor- 
poricGmmiHiicatLir:dcindeomnibusiilisprafidijs,c[Uatvalcncaduei:fusi(aurnviperaf, 
tanquam pfasftantiflimis ytuntur, 

VSVS IN MEDICINA. 

X fellehuiusanimalisvtilitatem incredibilem,pro furTufionCiperci- 
pieridam cfleaftruit Aetius : quoniam promulgauit collydum ad fuf- 
fufiones, etiamfi jfiierint diuturna?, eiTe parandnm ex lapidefcythico CollyriUt» 
cum fellc afpidis trito : etenim ex hoc patiens ,brcui temporis fpatio, J*ff*fi9*** 
non pariim commoditatis eliciet . Sitautem, vti, quit Aetm^afpts, 
qui Acontias appellatur 5 fiquidem fel eius iuxta dorfum , & hepati 
annexumreperitur. 

DE DRYINO^ SIVE QyERGVLO. 
Cap XIV- 

jbclv i voca; 

PLENDESCVNTmagis,atq;liquidiusinnotefcuntdefcripttonesani- 
mahu>vel plantarft confimihii, quando altera iuxta alteram exaratur. 
Idcitcolaculi hiftoriseiilam Drymi annecl:. re decreuimus :tum quia Crdimsra : 
Serpens,cuius iconem damus cum Acontia Bellonij altquam fimilitu- tio. 
dinem habcat, tu ettam, quia Iulius Scaliger ohm D -ytnum ab Acon- 
tia obfimilitudinem nondiicriminabat. Itaq; >omma hu.ns anguis Lt»6*cAl« 
cum ambiguitatenoncareant,illabreuiterdebemusexaminare. Diofccrid. ig : 'Ut hic 
Serpens fecus radtces quercuum libenter ftabtilans Spo/vo? nominitu-: cum fpyivog 
apud Lexicographosgrascos querndsv&roboreus expoaatur :nam £pv$ non folum . 
quercus, fedetiam robur redditur,quoniatn ; roburfpeciesquercus eftet&ttflffe Pras?te- 
rea hicSerpens tft Wpos etiam vocatur : deinde iu Lexicis graecis %tXv£pos teitudt -em Chelydrnr. 
ctiammarinam,velaquatilem figmfieat . tnfuper'ab aiijs fquarus etiammuncupatur, * Se . uarm 
cumenormi fquamaruroeminentia,_cVafperitatccxturgefcat: AtSquavni$»m nonnul- an ^ ms 
lis Fefti codicibus , eft pifcis , corrupto forte vocabulo , quafi Scatiriis , aut potius ' ^ 
ScaruSjVtapudprobatosauthoreslegitur. 

SYNONYMA* EORVMQVE 
ETYMVM." 




D 




LIQVl authores nonvulgari iogenijdexteritateconfpicuiDrymum 
Serpentem vocatum , quafi Brymum eflfe voluerunt : etchim fipvov 
quoddam villofum in annofis arborum truncis,& c&uallibus nafcens 
exponitur, Mufcum Herbarij vocant , proptei ea quod hic Serpens re- BrfpH Mx~ 
lidis interdum bryis> nempe mufco , & a ! gts, aho , & potiflimum pra- fe*>» voc*t 
ta petathumida, vbimoluridas locuftarumipecies,& partus ranarum Botamci. 
imperfcdos venatur.Hancopinionem explodendam efte opinamur:quandoquid'r m_, 
Galenus,expremsverbis,inlibrodeTheriaca adPifonera ,Dryinum appellari hunc 
Serpentemtradirjpropteiea quod in cauitatibusquercuum Hbentiffime latibuletur: 
.quercusenimGrzcis «Tpuc redditur,&Serpcns<fywvos, vcl«fpyW,vtaliqtnbus placet^ 
dicitur, vtiuxta primamdeclinationcminfk&atur.. Nicander igiturin Ihcnacisad 

remficcanit. 

xlk 



26© Vlyffis Aldrouandi 

llle cauas habitaiquercus, alibt quoqyfagos. E 

Idco non eft mirandum v ii ahqyando quetculus a Greuino, & aScaligero mmcupetur* "" 
SZerculus \ mm ^ imerdum etiam fecus radicesfagorum, teile Nicandro,fuum ftemitcubilc. Se4 
qualisber- ChriilophorusEnceiiusSerpentem quoq; aCorylisdenominatuahcubiin Gerrr^nia 
fc»s % reperintradit, qui num Dryino fit cognatus, le&oribus ponderandum propomt. 

Aehanus Dryinum appellatufnjfle putat , quia ih quercubus fernper habitet ,feci 
iMi ?. ae qujaacpa^ronib^svexatus^confeftimincauamquercumcofugiat.Alijfuerunthuius 
Jntmxap* opiuioiiis,quQd J)?wm,veliecundumalios cTpJ;y?j$>non aJpwc,fcihcetaquercudcric>. 
4 2, minetur,quiaill!uscauitatibusdele<5tetur,fedqur4hicSerpens fquamis obdu&usfit 

afpenimis,&cortices quercusjemulantibus t hacdecaufa Lninis aliquando fquarul^ 
&fquamus :nempefquamisafperisrefertusitfdigitatur. AHter nonnullisGrascis no- 
Cur dka- , m * nar , u ' a&ft^M» ^W? forte fitafper^cute ad inftar cortici§;eftudinis, qua?Gra?cis J^ 
tur Chtbh *® m d lotur > ve ^ P otlus aommc dedu6to a #eAp?, & <fyu$.: quafi hoc animal cute duraad 
dtas initaicorticisteftudinis, velquercusfitmunitum.ApudHefychium^&Vannum^non- .; 

nulli Serpentes x^A/cJpo/, ncmpe cylindri nominantur , qui forte ijdem cum chelydris 
Chenfidal erunt. Ampliusquidam authorinnominatus,inTabuladefcriptionisterrarumorbis, * 
auodna ftt memfSjp SerjpCnfti* ChenfidaJ, jlue Alidras, quod gjepfc ^pentis fumum a terra cxci- 
\mmaL tare ' '^ nonn111 in P ai " te « teriof fAfrkas rcpcriVi perhibetuhfortafrrs hic author*£her* 
fydrum,feupotiuschelydrumintelligerevoluit. 

Chelydrus,&AndriasdicitLHblaoMagno,ilicinus,&DuriiTosAuicenna?,&G!ari 

llicirms dofa Albcrto, quia arborjbus glandiferis dele&etur. Georgius Agricola germanicum 

Serpens. finxit nomen,fcilicetaqucrcu.b'us Em Ey/chSchIahg>&.afet<sj»rcEinStincf Schlang. 

Ih-i, obfer, EHota Anglus vocauithuncSerpentem A'fea Snaylc.Bellonius uerfaciensfecus litus 

£.51» PontiynacumViperarioTurcaobferuauitmultosSerpentes r &intec-alios,Dryinum 

Veterum,quemibiDendrogaila vuigo appeilari tradirjdi&iQneadvetus nomcnnon- 

nihilaccedente. 

Pra?ter nominahaaenushuicSerpenti3ffignat3,notandumeit,ex nonnulIoruNu- 
Taria nor perojrum-mente ,hunc Serpentem hydrum , nempe aquatilem , feu Natricem vocatum 
mma -hfr- fuiffcvelenamcherfydrumiquiaperlocaconualliutP humeaalibentifTimcdiuagetur. 
wsSerfcn* jiocnQnfuitincognitumNicandro,quandocecinithunciamodum. 
&f* Dicendum facili Dryinum nunc accipe mentc, 

Hydrum etiam quidam , quidam dixere chelydrum, 
Neqj affertum Nicandn a ventaterecedit : quandoquidem Virgilius vcrba facicnsdc 
L 7 denek Vmb.oaeSaccrdote,Dryinos appellat hydros»dum canit. 
* » * * Fipereo generi , fjr grattittr fpirantibus hydris, 

Spargere qui fomnos cantu^ manugffdebat* 
Idem Virgilius a libi hunc grauem odorem, quem fuperius hydris aflignauit 5 ch«Iy<Jris 
li^Georg. nempeDryiuisaffignatfic canens.' 

Difce & odoratam flabulis accendere Cedrum^ 

Galbaneoqs agitare graucs nidore Chelydroso 

Hine eolligimus poetamHydros aChelydris ,nempeDryinis nondiftmxhTe,dum— » 

Tcter chdor vtr ,;q 5 grauitatem odorisaflignar, qu^Dryino, feuchelydro tantummodocompcterc 

djjtgnaiur f let: cum authorcs hydri , feu cherfydri hiftoriam ponderantes , nullius tetri odoris 

chelydris* meminerint. Et quamuis Seruius Chelydros, quali Cherfydros,di6tos fuifife afteueret: 

nihilominus credcndum efthunc Grammaticum nugatum fuiife; cum Chelydrusa. 
Cherfydro (vt fuit annotatumj valde difcrepet. Lucanus etiam illos a fe inuicem difcri- 
rnmat a quandoait. 

Cherjydros, traBiqi viafumante Chelydru 
Praterquamquod vetuftilfimi authores Chelydros a Chcrfydris dirrerentcs cffe tradi» 
derunt» 



DE- 



Hift. Serp & DracXiber t 
DESCRlPTia 



161 




POARDVS Vuotonus fcriptum reliquithuncSerpcntem,ratione L.6.deDiff 
longitudinis,e(Tcduorum cubicorum,corpore obcfo,& iquamis afpc- Ainm.cap. 
ris vnchq; muniro, in quibus paruae qu^dam mufcae nidulantui (ob tc- 20. 
trumforti auimalisodorem )quxt3ndcm animalconficiunt. Colo- 
remtergifiibatriim,&:caputcEqualeHydro,Cberfydro,feuNatrici, I» lib. de 
latiufCulu tamen, &non ita acutum eflfe promulgat. Georgius autcm Anim.fiub- 
Agricola quoad fimilitudinem capitis , conuenir cum Vuotono : nam capiti Hydri ali- terr* , 
quo modo cft fimile ;Tergum vcro cinerei coloris , longitudinem , & crarritudincnu 
g mediocris anguilla; efte, & grauem odorem fpirare tradit, At Nicander, quoad capitis 
figuram, alijs authoribus adftipulaturj nimirum caput inelfe Dryino jequalc capiti Na- 
erici$,fcd quoad colorem , ab alijs di0entit>dumalbumtergi coloreme{fe,canithis 
vcrfibus. 

Candtdus efl tergi eolor, eft aqualis • ,& Bydro 
Jn capite afipecfus. 
Prsetcrea obfcruandum eft cute rigida,& afpera,aliquibus maculis ctiam referta,e{fc^J Cutis qua- 
armatumhuncSerpentem,.qui , vtplurimumin multosfinus fecontorquet;quamob- lisfit. 
rcm Chelydrus a Poetis rigidus, macuIofus,& finuofus appellatur, Nam quoad magni- 
tudinem,variat , forte ratione loci fiquidem Bellonius in tantam mblem quandoque Li.^.obfer, 
huncSerpentem excrcfcere a(Teruit,vt inuentura ,&infaceo impofitum rufticusper c.51. 
duomilliariafcrre nonpotuerit,quin aliquam caperet quietem . DeindeBellomus 
buiusanguisfpoliumfaenQrepleuitjquodcrafiltudinemhumaniciurisadxquabat, 

c NATVRA. ET LOCVS- 

V I V S Serpentis natura adco venenofa, & calida elfe pcrhihctur apud 
Ardoinum, vr fi a nguis pedibus (impliciter etiam comprimatur,illicd 
pedescalcantis pelle nudantur , &crtiranonmediocritumore corri- 
piuntur, Alijaddunt,qu6dmanusetiamChirurgi curantiseamdem 
affcftionem incurrunt. pemdefinaturacunflisanimantibusaliquid 
pcculiareingenuit,quo afeinuicem diftinguantur:profecl:6hicSer- 
pens iniucundum odorem fibi vendicauiE,qui aifimilaturfastori dimananti a prsefeg- 
minibus tergiequini,quando prius talecotium inaqua diu manens, quamdam ve- 
luti putrcdinem contraxent , Hmus fxtoris qualuatem clegantcr cxplicat Nicandcc 
hisverfibus. 

»" ^ Grauis itq;a corpore fittor, 

gualem dantmadids corij pr&fegmin4 fordes, 

guas tereti radunt ab eqmno tergore fierro.. 

D Ha»cigiturerit optima ratio,proprer qu3mV)rgiliushos$crpctcsgrauesappellaucrit« 
— — agitare graues nidore Chelydros, 
Alij poeta?hoc animai fumofurrk, yel fumiuomum nuncuparunt, quoniam forte femi- 
. tam,per quamtranfit,tetro,& peftifero fnmojfeuvapore, velodarcrcplcat. Lucanus 
id confirmat, quando inquit. 

Natus,& ambigua coleret qui Syrtidos arua. 
Cherfiydrus, traffi% via fumante. Chelydri. 
Baptifta etiam Mantuanushuius proprietatisnonfuit immernor>,quandocccinit* 

Sedfimul offa vorans clades fumofia Chclydrus. 
Pamphilus idem videtura{fcuerare,quandoait. 

O' qua fiumiuomos geris Chelydros. 
Tandcmidemrepetit,&decantatMacerhis verfibus, vtaliqui citantr 
»— fieu terga. expirant fipumantia virus, 




Odor tetet 
huius fier- 
fentis* 



L.i.Gwg* 



L.$, phdr- 

fd. 



Seu teljus fiumat, qaa teter labitur anguis^ 



Dc 



262 

(iue Qicr- 
culusGre* 
uiai , 







Hifo Serp. & Drac. Liber [• 2 6$ 

A DehisSerpentibus Aclianus fortaflis cgit,quando HydrosanguesinCoreyranafci 

prodidit.qui in fe&atoresfeintorquenda,dirum anhclant fpiritum, veilJosabinfe- £#.$.#,13. 
quendoaiceant. 

Hint elicimus hunc Serpentem , etiamfi ab homine non videatur, naribus , ob infi* 
gnem faetorem factle inueniri poffe : quapropter Galenus in libro dc Theriaca ad Pifo- 
nem , pefttferum huius beftia* memorans odorem, retulit huius interfe&orem diri odo- 
rispsetiamultarijfiquidenijper diuturaumtemporis fpatium,odoremetiamgratifli- '<?*'* M 
mum,iniucundumefTeiudicat. Rurfus naturaDryinohanc congenuit proprietatem, *? ms . H " 
vt veXatusaMyope confeftim ad cauamconfagiat Qaercum,vbioccultatus Myo- tt * S4mm ' 
pis affli&ionem diu vitat: id exprcflit Nicandcr in Thcnacis hunc in modum* 
Hunc fi infeftd Myopsodiofa animalibus ales 
Tmpetat, exefit caleri impete robora quercus 

H Jnftlit:hic imoconflrufto in cefpite nido. 

Myops autcm eft Infecl:igenus,Bobus potiflimuminfeftum.GiliusMyopes vertitCra- 
broncs, Aetius verofcripftcMufcaspennissereismunitas ( forte obSerpentisfetorem, - { 
, cuiusfunt amantifl(ima!)intrafquamasSerpentis latibulari>qu3etandem ipiumcoafi- 
ciunt. VndefortaflishocgenusSerpentis,huiuspericulieuitandigratia,ad cauitates 
QuercusiFagijVelllicistanquamadfacramanchoramconfugi^aquibusarbonbusno- 
men poftea fortitur. Neq; admiratione vlla teneri debemus, quod Serpentes peculia- 
ribus dele&entur plantis : quandoqiiidem Olaus Mag-ius recitat,in rcgione fepten- 
trionali,innumerabiles Serpentes, ineunteaeftate,fubq.uefcuhus ducem, cuicrifta vc- Vroprietas 
luti corona eminet, tanquam apesfuum redoremfequentes , fpedtari. Qui Serpcntes anguiufi/- 
crcduntur,Veterit relatione, lapidemflatu fuo gignere,eapotiflimum in loco^vbidiu- tentriona-- 
tiusmorantur. Pariterex eodemQIaj Magno,aliud fpettaculum in Aquiloneadr Httm, 
mirandumobferuaturinimirum,quod fub radierbusetiam arborisBetulma; tanta Ser- 
pentum copia commoratur , vtob calorem flatu Serpentum excitatum circa radices, 
arbor,vrgente bruma,folia rton deponat.Quamobrem populus arcanoru natura» igna- 

P rus,Betulamfolianondcponentemconcempla;ns,arboremfacramefleopinatur. De- $ €tu i d f g .^ 
niqj hicSerpen&,vt nonnulli annotarunt,gradiendoperterramfeinuoIuit:propte- / f4mni /g„ 
rea Columella adhunc greflum alludens ilc canebat. ponens. 

Tttm modo dependens trichili^moctomore Chelydri. * 

Intortus cucumis,pragnan0 r cucurbitafirpit,, 
Quamuisaliq^ui inhis Columeila; verfibusloco Chelydri,legat Cylindri: vtcumqs fif, 
iamfuperius,relatum eftj apudHefychium CylindrosSerpcntcs efte. 

SIGNA VENENI. 

I05CO.RIDES moniraentisraandauit,quod Dryini morfumpu- 
ftulas,molefljdolores,necnonerofiones,&tormina confequuntur.. . 
Immo Galenus in libro deTheriaca adPifonem,ob grauem Drytni u * '** 
pemiciem,.folota£tu carnempelle nudari, & quod maion admiratior 
nedignumeft,manus etiamchirurgicurantiseodemmodopericlita» 
riteftificatur. His addejepoflumusteorum odorem, quj pernicie vc- 
neni intus craifante, cun&is membriscommunicatur. Deindein circuitu fauci<e par- 
tis fanguisob vehementiamdoloris ibi eolle&us, contra&aputredine nigrefcit, M fta- 
timetiamintoto tumorisambitutaliscolor generatiir. Itemjvcnenoadpenitiorcs^ ^olor par- . 
partespenetrante,mentisangor,&oculorumcaligooriturex.penuriafpirituum,con- tis fauet* 
feque«terqtex imbecillitate naiura?fuccurabenti&. Omnesprsterea cotporismeatus l**tis. 
ita exficcantmv&contrahuntur, ne lotium, & flatus exire poflit.. Accidic qiidem in- 
terdum y obvariumfubie6titemperamcntU5Vthumoresincapitefufb honrir^n: fom- 
nolentumreddantj&cumvias.fpirituum injequaliter.obfttuantjtremor totiuscor- v 

poris indemanauAt humoresin ventriculi cauitate contenti fluitantes,aut finguitum 
gerierant»aut,.iuxta dominium humoris», vomitum.materi^ biliofa? , aut fanguinea; Vomitus 
cxcitant. Haecomniafymptomata^reeenfuit.Nicander inlheriacis his veifibusLatio fnatcrta bt- 

donatis, ■ *** 

££°d 




$#4 Vlyffis Aldrouandi- 

Jgubd fi cni prehenfum Dryinus talumue pedemut »-. 

Laftrit.J totofefpargens corpore fertur 

%riftis odor, furgunttf, nigri, qua plaga, tumores; 

&cefta£ triftitia,& lacrymabilis opprimit angor 

Comprehenfam morfi quadam caligine mentem % 

Bt periens nimio fiacefcit forma dolorex 

Vfif, adeo pafcens abfumit membra venemm* 

£>uin etiam obfufeans obducit lumina nubes 9 

Bt mifere affecfum perdit lethaliterkgrum. 

Sunt eti4m^eiufdem,qui morfi dentibus anguis 

Jnftar balantumfoleant clamare caprarum y 

Siue ouium, cJr grauibus torti cruciatibus angh 

Pallidus vrina liquor it,torpenfj f veternus 

lngruit,&crebris quaffe finguitibus agri 

tlunc fimilemfelli vomitum, nunc fangitinolentum 

Eijciuntjpfumij, malum faeit arida labra, m 

Poftremofc grauemfundit per membra trem»rem, ' 

Pra?terea Aetius, Paulus Aegineta, & alij Authores non vulgares aflertisNicandri *4r 
flipulatuur , confirmando etiam illudfymptoma , nimirum demorfos abhoc animali, 
ritucaprarum,velouium balaresquodrepetijt poftea ReufnerusinParadifo pbetie© 
dc caneus» 

» . ■■' qnem dente momordit 

Lethifero , capr& , balat^duifg, modo. 
Ratiohuius fympromatis indenafcitur,quoniam ob vehementem corporis ficcitatem> 
meatus omnes contrahuntur : quapropter patientes vociferantes , vocem ouium ede- 
£& 4,0.17. re videtuur. Aelianus vcroillafyrnpcornata >qua2inmorfuDryini ha&enus fuerunt 
obferuata, ab ittu Hydri, velHydra?, & Cherfydridimanare rctulit; quoniam ha;c no- 
Lib^c.-j. mmaSerperitumconfundir. Etenimalibifcripfir ab Hydra pefcuiTos talem fstorem 
contrahere, vtnemo illiappropinquare poffit , preter caliginem oculorum , & tremo- 
rem , qua? fymptomata morfum prasdidfcum confequuntur. Alibi veropromulgauit 
Apollodorum in libro deTheriaca fcripfiife pedem Cherfydros caleantem cute nuda- G 
rii& ob tabiiicam virtutem,chirurgum etiam medicantcm idem periculum incurrere. 
Quocircacolligimusex verbis Aeliani,ipfum omnia fymptomata morfus Dryini, fea 
Chelydri,i&ibusHydri> vel Cherfydri perperamattribuiiTe. 

MEDEL A. 

ky^M&ggyg RADVNT rerum naturalium indagatores leontophonon herbara 

wWSwl fp° nteiniiiisre § ,oni k uscr ^ 

U.$* Pfyt* S|W| ||§(f| ff u«ia infidiancium exercetur;quoniam illos occidit.Pariter frequens 
<?ap<i.. H fi|8$S < ! ucrcUS5 ex P° rta > confpicitur , vbi Dryini Serpentes diuagantur 5 vt 

^^S^^g naturahominibus indicarer,huius atboris virtute, Dryini virusefifc 
Virtusar^ ^&P$m&& debellandum. Prasterea radices quercus inflexae , & circumuoluta 
farumgla- ^^ v mmmo a a imum fenfim deficientes, corpufqs gradientis Dryini imitantur.Vn- 
(t/ferarum.. ^^ ^ g gnatura co llegitforfan Diofcoridesfruaus,necnon radices quereus,&H 

aliarum glandiferarum plantarum contufas,& applicatasDryinorum i&ibus quam- 
U 6 c A.Q* P mri fuura efife profuturas.Prsedi&is addit Diofcorides ariftolochia cum vino hauftam» 
" '■ ^ * 4 trifolium,&radicemhaftula?regiae eodem modo fumptam . Ha?c etiam praefidia eom- 
mendat Auicennas 5 deindecun£tailla, qua?i£tibiis viperarumhon mediocriter con- 
ducebant . Greuinus origanum in mortario contufum, & morfui impofitum, lixiuium 
cura oleo , & theriacam probat , atqjomnia illa medicamina, qu« in fanando Natricis 
raorfu ab Authoribus pr*fcribuntur. 



vsvs 



Hift. Serp- & Drae Liber I» l 6$ 




V S V S- 

I 

LIM infacrificaliLyei^fiueBromijappararuChelydriadhibcbantur* 
dum muheres tyrfigera? pra?di&os angues ofe dilcindtbant, & ca« 
prum fupraaras ca?debant jcuiusfacrifiaj meminic Prudencius poc» 
ta contra Symachum his vcrfibus. 

*— — — — Baccho caper omnibus aris 
Cxditur , ejr virides dtfcindunt orc chelydros 3 ■ 
SHtti bromium placare volunt^uod & ebria iam tum 
Ante oculos regis Satyrorum infania fecit. 
QuamfententiamvideturftabilireGeorgiusFabridusjdumfcribitfeRomxintemplo 
Bacchi (quod hodie fancla? Conftantia? eft confecratum) in maimore fepulcri propc m. 
fracl),hocfacriricijgenus confpicatumfuiflfe. VbiBacchantesinfculptacangucsore 
B geftantes, & caprum ducentes confpiciebantur. An verd ilh Serpentes, vt recitat Pru- 

dentius,e(fent veri Chelydri.dc qiiibus in praefentia habetur fern>o,valde dubirandum VfttsinSA- 
cft : nam Poeta? fsepe Cepius fpeciem pro genere, cVgenus pro fpccic vfurpanc. Qucm- crificysBAS 
admodumetiamSihusItalicus,quandodeMarfisPopulisficcank. *"^'« 

Et bellare manu t ejr Chelydris cantare fbporem, 
Vipereum^ herbis hehtare t & carmine dentem* 
Siquidem poeta fortaflis hoc in locd \ Ghely dri nominc , praitcr vipcram , quodcnmqj 
vencnofi Serpentis genus fignifieare volui t. 



DE ELAPHE* SIVE* ELAPE» 
AVT ELQPE- Cap XV- 



^avi 






O 




T-kps pi- 
fcu rartss» 



ERPENS Etaps,velEIops,fiforteElephantiastft,vtnonnnulIitra- 
dunt,foldtaclu,morepryini(referente Eliota Anglo^fquaroftm cit- 
tisarfccl;ioncmgencratndeoqjpoftDryinum,huncmcmorare Kbuit, 
Sed pofteaquam hoc vocabulum , Elops , diuerfa denotat aaimalia; 
propterea a?quiuocationem in pra^fentia aperire opere preYiumeile 
duximus. Etenim„proeterSerpentem,«A34pifcemrarum(igairlcat, 
«5110 capto, naur?ob fccimdam tiauigarionem, fejTuaqj nauigia fertis coronant, dein- 
demaximoplaufu,&tibiarum fonoadlitusappellunt. Etfurtehoc rifcitgenusolim 
adcenas infignimagnificentiajngenriqjepularurnapparatu inftrucMimasdefreba- 
tur; quandoquidem Quidiushuncptfcem ptetiofum appeHauit m fragmcnto opens 4e 
pifcibus, quando cccinit. 

Et pretiofus Elops nofbis incognitur vndir, 
PNeq; debemus admiran"; fiquidem inlauto quodam conuiuioapud Atheneum, hic p$£ 
fcis memoratur,&«^&)4per(5)invkima fcribitttr;quemadmodum etiam in quodam 
grecopifcitim catalogo «Aa-\l legitur. Preterea Theodorus Gaza iXoTia. Arift >ttlis 
jeddit Accipenferem. Vnde poftta Martialis non imraemor bonitatis huius pifus ca-; 
aebat . 

• ' . Aipdatinas accipenfera mrttito mcnfaf, "' : 

Ambrofias ornent munera rara dapcr. 

Itaqjfimultiauthoresaccipenferem fturionem nuperorumcffcvorunt,rarum i ,& fingu- 
lat em pifcemciTe non erit mirandum : cum noftraetiam setate in fumptuofis , & lau- 
ciflimiscenisdefiderctur.^Iioquin ^AAo^perduplex AAexponitur,cuivcxin gutrure 
prgcluditur,velquivocemedereneqirit, vtmutus,quapfopterhoc vocabulumaFoc- 
eis grcds pro cpitheto pifcium vfurparur- , 

Z KO- 



ttftts. 



■■■. 



Elops mu— 
tusexponi- 
tur* 



%66 VtyffisAldrouandi 

NOMI&A EORVMQVE 

ETYMVM. 

W0*J&-?Q@&' ^^ fazpud nos controucrfum,anvaria nomina,quorumerymiun 
KyS^^M/*;' hoc in loco furaus exprefluri , vftum , & idem animal figuificent ; ru- 
lt,z obfer, Wl-Bj&g^ bricamfyaonymia; vocabiiloinfcribcrcnpluimus.BcllonJusigituria 
f, * X ' «llJ^i^n^ obieiUitianibusanimaduertit, apudlncolasLtm umfula» verfanSer- 

^^^g^^W pc-ntemvulgo Laphiati nuncupatum, qucmeumdcm ciTefcnbitcura 
co,quia Veteribus Elaphisappellabatur:forta(Tis Elaps,vel Elops 
fcriberevoluic jnifiE : ephantiamintelIexeric,quemSerpentcm rlmta Anglus i.omen 
inde fortitum elfe tcadtt, quia demorios in Iepram, feu Elephantiafim mducac /\liter 
Elaps,vel Elops Serpentis nomen eft,qucm inter innocuos Nicander inThcriacis 
cnumerauithisyerbis. ^ £ 

AAAa yi ( utiir cL$\eC7r7tL x.tvco7ri7U fioffKtrq vXw, 
- w Ou; «AoTTtfS, ^i/Svci; 78 , 7roXv?i$iaq 1% ttvaypvt 

, typU^QVTCLI. 

Qciorum verfuum fenftisficlatino fermonercdditur.. 

per denfas habitant Jyluas,pcr spacaq*, luflra, 
Jguos Elt<ip4J> Libyafy coronatesg. myagres 
JDicunt. 
Tkps eum Nonnulliinterptetantur «Ao*as $1* to \XXuttw tw oVa/quoniam illis deficiat vifus. 
CaciUa c% Verum hi fcriptores hunc Serpentem cum Carcilia confundunt,quae Gra?cis ob cajcita- 
funditur, * cm Typhlops vocabaturjvtinpropriocapitcenucleatumfuit. AlijtradidcruntEb- 

pes,vel El<iphes dici quail ccruinos angties; forte ab IXclqos , qnae vox ccn u Tigniricat, 
Cap.iS, autquiahuiufmodiSerpentes,ceruorummore,fiurmqciculofi,autquia celencuifu 

feranrur.ClariflimusFaloppius in librodeTumoribus praetcrnaturam,ponderansau,- 
Ceruone. xilia addiflipandas ftrumas neceflaria, meminit Ceruonisanguis,dum retul.t longa~ 
Ceruera. confuetudme apui Nationem Apulam receptum efle, vtnoc igenus ang us pro dtflbl- 

uendis ftrumis vfurpetur : fed cum poftea hunc cumdcm Serpentem C>primulgam et- 
Cap .? 3, iamnominet, Boam intcllexiffe videtur, Deindeidem Author in eodem libro,prode* 

lenda lepra Cerueram anguem commendat, alio nomine, Anzam nuuciiparam : cum 

tamen!,intellexerimusangu5 AefculapijapudPatauipos Anzimcognominan.Vccum- 

que fitj. Authores m nommibus huius animalis conuenire noa videntur. 

DESGRIPTIO. 

ONACHI, quicommentati funt Mefuem,promulgaruitSerpente$ 
quofd3mccruinosfimileseiTenigrisilhs,qui multis miegionibus,& 
potiflimum in Apulia funt notiflimi,neq5 multum veneni participanr:. 
quapropter per hos forteBoas intclligere voluerunt. NosmMufeo 
IMuftriflimi Senatus Bouonienfis,quodolim fuit. do&iflimi Vlytfo 
Aldrouandi>inuenimus coloratam iconeSerpetvtis, lo^itudmis tnum 
pedum circJter «.cuills venter lutei eft coloris v & tergus coloris leucophxi,'cum tnbus 
Qefcrib.m jj ne j tn jg r i s ^ ca pi fe adcaudam vfq;percurrentibus. Sub iconekec norama extant 
Cernoms:, f cr |p ta ^ £lope,vel Elape,forteNicandri,Elaphis quorumdam,Laphiati lncolisLcm- 
cmus ic&n- ^. ^^^^ Bellonium. Elephantias forte,&CerUone. Quamobrem vcLcCtores 
44im buius animalis figuram contcmplaripoflint, lllamhoc in loco exhibcmus. 



ME- 





Elaphfs 
Ceraoae 




plmettca 



fqnuerwt . 




fomhuf 

laudattir. 



farea $t# 



Vlyffis Aldrouandi 
MEDELA ICTVS ELAPIS? /" 

I Serpens, dequo in pra?fentia verba fiunt, eftElaps, vt nonnulU pro# 
diderunt. Aetius ejpminans prsefidia beftiarum venenatarum iclus 
debellantia, fcribebat hunc in modum. EJapis porro morfum tormi- 
na voluulofa confequuntm jaliter communibus auxihjs curantur,ma- 
xime|veio ijs,qu£ torminaleniunt,& vrinam prouocant.His accedunt 
verba Plinij fic fcnbentis. Suntex pifcibus feruatis medicinx: namqj 
falfamentorumcibusprodettaferpentepercuiTis- necnon contra beftiarum ictusmc- 
ro fubinde haufto ; itaut circa vefpertinam horam cibus vomitione reddatur : pcculia* 
riter fi patiens aChalcide, Dipfaeje, aut Elape demorfusfuerit, 

DE ANGVE ^ESCVLAPII. = 
Cap XVI. 

&Q_VIVOCA. 



OSTE AQ V AM in capiteantecedenti naturam eorum Serpeutunt 

ponderare ca?pimusj qui a Nicandro inter innocuos enumerantur ; li- 

buit inprasfenriaanguis omniummitiflimihiftpriamexaminarc. Al 

quoniamSerpes hic, ad mentem Aeliani><w<*p«'*,fcilicet Pareasnun- 

cupatur>nonnulla circa ambiguitatem huiusnominis annotarede- 

creuimus. Etenim hoc vocabulum aliquando fubftantiue fumitur, 

lf4- & tUncex Aeliani fententia>Serpentem Aefculapijdefignat : quandoq>adiec^iuc,vfur? 

patur^ideoq; legimus apud Suidam>&Hefychium o<pw 7r*p'u'*c > nempe Secpentcs G 

bucculencos :fiquidembucculentum animal cognominatur, quod grandiorc, & gc- 

nis plenioribus eft infignitum.Idcirco Ammonius referebat, quod Tr&pua) oxytonum 

funt gena?ho,mmisifed m$£ctj penamflexum Serpentes quidam ore amplo efte pcrhi- 

kentur. 

SYNONYMA* EORVMQyE 
ETYMVM. 




>* 



4*gnis At 
kuhfij 
cur dica- 
fur. 

Jib. %. de 
Anim,cap. 



f Ott ! 

vtaioffia, 




VLTA , &rara pra?fidia,qua; ab Antiquis huic Serpenti inefieerc- 
debantur, ei tantum & fplendorem , cVdignitatem addiderunt , vt 
Aefculapionuminivaletudinistutelari dicauerint j-illumqj Aefcula- 
pijanguem, necnon etiam Anguem fimpli<&er,fci!icet per exccllen- i_ 
tiam nominauerint* Neqjimmerito idfadlum elfe conftat , quia fo- H 
lus interSerpcntes innocuus,& benignus ctfcfertur. Apud Aelia- 
num hic Serpens Pareas nuncupatur : propterea ab Anftophane in Plutointroducituc 
Carion feruusficloquenscum noc^uinsde Aefculapij janus^ollampulmenti plenam 
cuftodiret,&manumextendcretjclanculumfibilansarrepfi,&manummordicustan- 
quam PareasSerpens arripui: Ltaqjapud Aelianum,exfententia Apollodori^apw*» 
&^*p«* fcribitur:qaamuishoc nomenper fefcriptummukis nonplaceatj nampet 
& diphtofig&m propriam fcribedum erat^deriuando nomen a sr*p«*, aut per diphton- 
gum impropfiamfcilicetper y iotafublcriptojficenim Aeolice nomen maxillsfcri- 
bitur. Aut deducendum eratnomenavoce ?7«p«Vsvidem fignificante : quandoqu^ 
. h.evoces cik& /uiA707rapM; 7 mmiz\im habens miniatas maxillas,&x6tAA^*- 



Hifl> Serp. 5c Drac. Liber l i6g 

A fWj?ab;eragcnaspul^ 

cum a «rapttporigiaeai ducant, fed vfus obtinuit,vt per pfcnberentur.Adoertcnduta 
autemeft, qu6d<ar«p«atnomeneft commune, w«p«* Doricum, Scvetpaug pocticum. 
Itaq; Scrpens hic vocatur -arapffaf?, ypctpa. to <mQv<xiC0>/tvctg , ^ ^ydKcte, -r<tpeid$ 
%%m. QuoniammaxMasquodammodotumidas.&magnashabeat :cum srapaaLa- 
tinismaxilla,&genareddatur.- Alij deriuant ely mum a Wpow , qua? vox interdum ^# 4 £/> 
pro ^p^ mite, & manfuetum fignificans , vfurpatur . Vnde Paream Serpentem de- moloPtdPd 
nominatum comjciunt, quoniam tanquam manfuetus a cun^is innoxie pertractari rea% 
poflit : quarauis prior etymologia magis probecur. Legitur eriam apud Hefychium,& 
Varinum ^pp/ct^nempeuynhiasSerpensacoloreficnuncupatus. An verbidem fic 
cumPareamuln dubitant jnamcolor pyrrhius rufuseft, &qusdam Serpentes parea; 
Coloremaei-isrepnefentantipoteftautemcolorrpfusappeilari: etenimParoiequiaco- Pare } eau i 

B lorerufonuncupatifueruiu,vcinhiftoriaEquorumrelatumfuit. , * 

Apud RauifiumTextorem, in ofncina,legitur Pharias Serpens ocuJfe velox, or«^> ^"Vkarids 
lato ,morfu non maligno , hac de re Aefculapio dicatus \ poftea aldit abfurdum—» Serpens ' 
di£tu,nimirum hunc Serpentem gradientem in terra fulcumcaiida imprimere, quo- 
niampropecaudampedeshabeat. Norieft reuocandum m dubium huncauthorem 
de Parea angue locutum fuiffe ; quandoquidem Lucanus idem nomen vfurpat , cman- r »l^ 
docanit. r y, *"'-***% 

Bt contenttts iter caudafulcarc pharias. ' J 

Sedmeliuslegitur Pareas,aut potius Pareasrquamuis cxpofitores Lucani idmetricau- 
fafa&um eftetradant. Albertusquoq;citans vcrfum Lucani Phareamappellar. Apud 
Vuotonum legitur Parous, vel Pareas . Ideo Gefiierus putauit tiuncSecpeorem-* 
c{feillum,quemCirculatorcs MarfiB3ron,quaiiParon,velPareum nominaot. Alij B4r$n **i 
Pagerina , nomine a Parea forte detorto vtuntur . Idem Gefncf u.s , ad ■ cx-jSrimcndum &"**' 
grecum etymum , Germamcevocat hunc Serpentem Ein Baggen fchfana ,quia Bag- Pa & ri ** 
gen Germanis ldem eft , quod bucca, vel gena Latinis. Italis dici.tur -Biiiabona,Pata- Ser f eft/ ' 

C utj Anza,Bononiae Biffa Angela,,non abAngelodefumpta nomenclatura ,vtmulti 
perperam exiftimant jfedmtexpbllatb anguisnomine,nimirum Biffa Ange: cuman- 
guis, vt fuperius fuit explicatum, per antonomafiam, hoc animal figmficet. ' 

DIFFERENTI/E. 

| VIVS Serpentis,ratione Ioci,yauas eftVdtrferentias cxifti|namus: 
.proptereaquod vatijauthores prbrnutgarfit in diuerfis regiobubus m- 
noxjosetiamSerpentes verfari. Gefnertis inprimis riarrat,ex £pifto- 
la cuiufdam virifided!gni>oppidum quoddam Vuifzhza cognbmma- 
tumaCracouia nouem miiliaria diftare,vbiplurimi Serpentes va- 
gantur,&al!quandoinkais etiam inueniuntur , fed venenatbs eife 
negant ,quia nemo vaquam ab illislaeditur . Sunt etiam ^exOlaoMagno , domeftici *»&**'*- 
Serpentesinextrema Aquilonisplaga squilaaevaccinojautouinoalcvcum infanti- x ' cui v ^' 
busfub tediscolludunt , & plerumqi in eorum cunabulis , Vanquam fidi cuftodes dor- 
miunt. Verumfiquandoq5 incendiodomusdeleatur, aiit incolaf, peftilcatia fa^uiente, 
pereant, in antris xdium Serpentes eonduntur, & fc "adeo propa;g3nt, vt nouishabita- 
tonbus magnamditficuitatem pariant. 

Rurfus loannes Leo,in defcr-iptionc "Afr-ica?,rem -recitat pen c admirandam,qu6d in 
nionte Ziz Mauritani^quidam Sefpentes innocui ftabulantur,qui cu homiuibus adeo 
familiaritervcrfanturjvtpradijtempore^nofecusacfelesjautcanesmjcasamenfisca Ser P e » te * 
denteslegantjneqKUipiamnifilaccffitiiniuriainferant.PriEdiaisfimilestraditluHus tnmx 9 tn 
ScdigcrapudPyrinajosBigeronesdiuagari,quinonfoluminnoxi|funt,fedetiamfub monnZt ^ 
codem tedo vcrfantes de eadem menfa cibum familiariter capiunt : Iterum G^ fnetus 

prodit,qubdcirculatorquidaraMarfusVen5tijsoftendebatSerpeiuc-uM^re t TV%ildefi^ . MmfPj , 
milem^capiteeleganth&fubfiauo^corporenigticante^macnlisptrfpurc.sd.lbr.ao^ir r J r Zl 
lateribus Iinea quatdam fecundum longitudinem confpicua erat, oL paulb fupra cau- ZiZ 
damterminabat s &infracaputperfpatiumpalmi ^^iefot.longuscratSerpens do- J 

Y ? drautes 




Mgw 







AnguisAefcu* 
lapijoigert 




27 i Vljffis Aldrouandi 

drantes quatuor cum dimidio , & ex plaga orientali delatus erat , infuper venenl nihitB, 

p^tiapabatiquoniamcirculatortotiHiianguiscaputoriluQinfettbat.Tandem Edoar- 

Vhi poti$* jfe Vuotonus fcriptis mandauit Paream Serpencem In Syn? iocis potimmum verfan- 

tnum vet" tem ^uplicis effe generis : nam alij colorem gris referunt, alij vero nigncant, & fi raor> 

ftitiU ^" Urn infetunt non enecant ; cum, ob i6ius, ieuis tantummodo infbmmatio Gbbriatur : 

hiprofe$aerunt fimiles noftratibus ,quorum altecs.^allidteft colotis 5 alterveroni- 

gtedme perfufus eft,quorum icones in fupcriori pagina exhibemus. 

DESCRIPTIO. 

AREAS , ex Aeliano, lato ore effe perhibetur, mordendo nihil nocer^ 

fedcum mitis fit,atq;benignushumanifIimo Deorum Aefculapiofuic 

confecratus. Et quamuis Aefculapi janguis, qui graflante peftilentia, 

Romam adue6tus fuit , criftas habuiffe tradat ur , vt Ouidius recitauit, 

l,\%Me~ \ HH! quandoficcecinit. 

f am crifts aureus altis 




tkfmftie. 



Jnfrpente Deuspr&nunciafbila miftt. 
Qusepraerogatiua noilro ferpeti Aefculapijnon affigna-tur, Nfhilominus notandum eft, 
poetasihterdum licentiofis carminibus quafdam ( profequi hiftorias, Ulafqjnon finc 
aliquofigmentaexarare.QuocircaQuidius huncanguem criftisforteinfignitumeffe 
finxic, non folum vc in animis homihum religionem, fed etiam vt magnam admiratio- 
nem augerec, prjeterquam quod multi fcripferunt illii anguem fuiffe draconem, quarc 
hiftoriadraconislegenda eft> Noftertamen Aefculapij anguis oblongus eft,fublutei 
coloris, aut reftius porracei obfcurioris, & magis circa tergus nigricatis. Color partis 
inferioris prorfus eft viridis,albefcens tamen,qua de re vulgo apud nos aliquando dici- 
tur Biffa bianca. Aucforce ad contradiftinclionem alterius anguis Aefculapij,qui totus 
nigricat.Dicuncaliqui, quodnotaqusedam inftac crucis in dorfohuius animabsap- 
paretjfortaffisexquodam fquamarum,autlaminarum prdine:quamuisin aliquibus G 
hoc fignura non deprehendatur. 

ANATOMICA. 

j X TERNIS huiusbeftia3partibusdiligenterobferuatis,internaset« 
iam aliquantifper ponderare,non a ratione alienum effe iudicauimus. 
Quamobrem omiffis interaneis, qua2 extis,& inteftinis aliorum fcrp e» 
tum nonfunt valdediftimilia,dequibusin Anatomicis alioruman- 
guium,& potiffimum viperarum difleruimusj Sceleton maxime terre- 
ftre,&proindearidiffirnum huius Serpentis exhibemus longumdo- 
Z^nfitada ^rantes quinqjcirciter, incuius fummitatecaputjproportioneoblongumproponitur 
feleti an- confiderandum ,vtrinqjin ceruice duabus pamiseminentijsconfpicuum ,inter quas 
euisEfcM" locusvacuus apparet. Maxillas dentibus vtrinq;multisvaldeacutis,&reftexis funt 
l a ■ armata*. PratereaSceletonacapiteadcaudam vfq^in magnam exilitacem paulatim H 

Exilitas ct attcnuatur: quemadmodum vnufquifq; in icone fequentis Sceleti meditari poterit. 
fideranda, 

■natvra; et locvs- 

i\ CSerpens,quamquambenignus,& mitis,ingentes tamcn irarum mo- 
tusaliquandoconcipiens,nonabfqueoffenfioniscaufa, ic"tum impri* 
mit. Etenim anguem huius generis duabusvlnislongiorcm. aquo- 
dam iuuene pertra&atum obferuauimus,qui iuucms,vt inmedio 
anguiscorporenodumformaretjillum inftarfunisirrpljcabat ^dum 
autem caput ex vna parte , & caudam ex altera traheret , vt nodus in 
mediomagis coiret,anguisiraper€itusmanum pertracl:antis momotdit^&ex vulne- 

re 





' I 




Sceleton anguis 
Aefculapij. 




*74 Vlyffis /Mdrouandi 

l JZmditt- re copiofus etiam fanguis effluxit, fed nujjum aliud inde incommodum emanauit: cum p 
fmipodum hocainmal veneni prorfusexperscifcfcratur. Vcrurotamcnnifiirntetur,aboronibus 
rx morfu faciietangitur,infinu fouetur 3 & refrigerij gratia, interdudiebuscanicularibusamuU 
puttts an-" t!S cantrecfotiir, & de collo fulpenditur . Amplius in fignum benignitatis erga huma- 
gtttsfiqua-. num genus , viperas hominibus exitiofe ab hoc angue vorari dicuntur . Prxterea hu- 
* Hr ' iiisanimalisexcrementagratummofciodoremfpiraretraduntur.Anverdomneshu- 

ius gcnerisSerpenres, & aa deterrqi.naro tantiiro tempore id pra?ftent , nondum nobis 
Jiicmguis eftcompertum. Meminimus itinerantesper alpes ,&moritana loca,aeftiuis diebus, 
%ratu\od(f' & cas aliquas fepes , &xudera , fuauem veluti mofci percepiflfe odorem , & incolas in- 
\efpirat^ terragitTb,an aliquaplanta iucundiodoris ihi fpontecrefccrct , &: refpondififetalcm 

odoremaquibufdaro alfcjis Secpentibus diroanave , Vndcilioseffeangues^iculapij 

conijciraus. 

Silocumnatalemhommanguium inucftigemus? notandumefthoe Serpentis gc- 
lacusttAta qiis , tam album , quani nigrutn vbiq; fete in agro Bononienfi , multifqj ahj^ m locis 
&"« Itali^ftabulari, & ita dome(ticecuhominibus{egerere,vcmultoticsdQimitum iruris 

finepauorein le&is inueniantur, Immo pucrihosfaspiirimemanibus,&finuabditos p 

geftant:, vt timjdas raulieres, &ca?teras pueros pcrtcrrcfjciant, 

SIMVUCRA; 

E S C V L A P I|V S mulris m locis,fed Roma; potiffimum in infula Ty- 

berina v fummis honoribus euroulatus , & cukus fuit, -Qua.' infula for- 

^ mam biremis habere videtur,cum eam formapi accepiffe dicatur a na- 

$ytthj< J|k£||iE^. ui, in qua /Efculapijanguis Romam aduectus fuit. Nunc etiam (anno- ' 

JMfuUTy^ ^^p^S^ tante GyraidoJinDiuiBartholomad hortis, naujs marmorea cemi- 

bertnacfua * tur,|n cuiusfpondaSerpentis reptantis effigies infculpta eft, netand 

forma ba* s er p Cin j s memoriasdeleretur, At fimulacrum ^fculapij ex auro,&cboreaTrafy- 

buertt. ma ^ e p ar j Q eUboratum defcribit Paufanias hunc in modum. Sedebat ^fculapius m 

throno virgammanutenens,altera fupracaputSerpentis collocata,cuietiamcanis 

AefuMpf a ^ft. cr)a ^ £ U rfus idem author narrat apud Sicyonios templum Aefculapij fui(Te,in cu- G 

jimu acru .^ s ve ftjkulo imberbfs, Aefculapiusex auro^atqjeborefabrefa&usconfpiciebatur, fce- 

WtmjmXy pcrumaltcramanu, altecaverofrudumdomefticaspinusftringens, Diuulgabmtau- 

cem illi populi ipfumexEpidauroin fpeciem Serpentisad fe mulorum bigis vc&uin 

fuiife. Hiiic colligendum eft hunc Serpentem non folum Romanis, fed etiam alijs po- 

pulis fuifife impcrticum. Eufebius quoqj'defcribens Aefc ulapij fimulacrum.bacuU quafi 

a?gi-atantiumfuftciitaculi > ScSerpentis inuolutitanquam auimje.j &4 corpari^ fatutarU 

figni meminit, 

Demdm Paufinias , in B.«oticis , metnorauit ad E'cyn» ripas a?dcm c0e j in qua Cu 
guum eft virgo anferem manibus praeferens, deinde ftuuios , &; f jntes intra f peluncam 
AliOi^-m»- eOfej&multa fimalacra ftantia,quorum fceptris angues circumuoluti obferuintur. 
lacra cum Hinc aliqui conijciunt eifc fimulacra Aefculapij, & Hygi^ j quamuis alij fufpicari pof- 
fguris aft. fent elfe Triph,auij ) &: Ercynaticum non magis Aefculjpio^quamTriphonio angues ab 
gtiium* Antiquls confecrati fuerint . Plura de his fimulacris legend i fu ic in primo capitq hu- 
iu's Ubrijad quad le&oiem relegamus.» 

MORALIA- 

1 1 cx natura maligni Scrpentis aliquod morale documentum haufimusj 
multomagiscx moribus huius benigni inomnesScrpentis,aliquid 
percipicnduro eft . Hyperides igitur mOratione contra Demademj 
rhecores ferpqntibusfimiles effe protulic.Serpentes enim omnes odio 
digni videntur, Sc ex his viperae hominibus improb«,&: exitiofc (mm% 
Parea?vero , nempe angucs Aefculapi) viperas deuorare feruntur. 
Hiue Hvperidesfcatice videtur (vt Suidas* & Varinus annotant) rhctores omne nu-. 

\os, 




Hift. Scrp*& Drao Liber V 275 

& losefle, vcrum cx ipiis alios alijsefife hominibus nocenciores,non impunecamen.quo- Vaufdici 
niamhipoftmodum ab alijs rhetocibus fuperantur. Nos nou derheconbus,feddecau- ajjimitftte* 
fidicishancfimilitudincm euulgarepofiumus,quicun&is nocuieifeferuntunprimi- Jnpetibut* 
tusobfuntaduerfarijs^dumeorumjuraquibufdamracioiubusdebeUarenitunturnna- 
gnoctiamfuntclientibus incommodo,dumeorumnumos,&muncra indiesexpe- 
&ant:pr3eterquamquodaIijalijsfunt nocentiores,coniequenterqiaIijabalijsfuperan» 
tur« jDchiscanebatquidampoetahuncinmodum. 

Finguius & melius Jiquidem decUmat, agitq\ 

CaufidicuSypdpet quem tua Urga manus» 
Sape Oratores fpatiofo ex orbe\ petuntur^ . 

Vt prolongari iurgia noftra queant. 

Vtq; phaleratis verbis dijfundefe caufam 

' "* Pojjtnt, & legum garrula verba loqui. 

Caujidicoatali Iudex eiib fallitur is qui 

ludieijfceptruntfimplicitateregit. 

* Poffumus quoqjhosSerpcntcscomparare adilloshomines,aquibus,firmaanimicon* 

ftantia 5 aduerfa nonfecus acprofpera-^funtur. Quandoquidem hi angues benigni ffmlwes 
fumma patientia, a pueris,a mulieribius, & deniq; a cun&is innocue fe cootrectari per- ^ f , j^ p£ 
tnittunt,&nonni(iacriterlaccflitimordenc. Idqjnoneftmirandum,qu6daliquando t i n *. [• 
raordeant : cum patientia Ia?fa in furorem degenerare foleat : mxta iliud dillichon» * * ' 

£ui patitur vincitJandempatientiaUfa £ 

Fitfuror,& patiens fit)furiofus komo. * 

Viriautcm prudentes vocem popultcu are non debent, & linguas mordtcus foceflcn* 
tctftabilipaticntianihilipendere^iuxtaprxceptumhotdiftichocontentum. 
Niljapiens curet vani ludibria mundi, 
Attendatqinihil^quod vaga turbaferat. 

c DE HYDRO. SIVE NATRICE. 

Cap. XVII- 

jqvivoca; 

VM inAdftotelispraeclaraanimantiumhiftoriahocfcriptumlegeri. m r £Mi s 
mus,Serpentiu alios terreftres, aliosaquatilcs e(Te,rationi confonu ef- /; - 
feexiftimauimus,examinataterreftrium natura,adaquatitiummoics 
ponderandos accedere . Verum quoniam hydrus apud H.fychium, 
& Varioum prodeterminataSerpentis fpccte vfurpacur, qu* tn aquis 
dulcibus vitamdegit. Aelianus,&SolinusmarinosctiamSerpentcs tydri **>- 
hydrosnuncuparunt,quosalij Authores graxi opw; &tAaVr/a; ) nimrurn jig»esma g*fi'"**+' 
rinos vocicarunt: nos io pra?fentia d y e hydris (implicitcr dt&is per aq i rs dulces vagan- ™* x « 
D tibus,prima fronte, diiteremus, vt deinceps de marinis etiam verba fiant. 

Itaqj nominis ambiguitatcm contemplantcs , Hydrum aequiuocum effe nomen 
compcrimus:fiquidem hoc vocabulum a Poctis,pro quocumqj Scipente iiterdum 
fumitur : vt patet in hoc difticho , quod de Hcrculc m cunabulis dcgente , & Scrpt itcs 
manuftrangulantecircumfertur. 

Fertur adhuc infans tlifos faucibus Hjdros 
Aleides nuda dilaceraffe manu. 
Ouidius quoq; in fuotranfmutationum opcrc vcrbafaciens dccapillis Mcduf* inan- 
gues transfiguratis, (ic canit. 

Gorgoneos crines turpes mutauit in Hjdrts. 
Sexcenta huius generis exempla, queapud Vtrgtlium, & alios Poeras !cgumur,in mc- !•**& 
dium af&rre pofterausi fcd,breuitati ftudentes,adalia «quiuoca huuis nominise- 
nucleanda defccndcmus. Hydrusigitunahiftoriaquadrupedumdigitatorura lufra, 

alio 




%j6 Vlyffis Aldrouandi 

tutra En- alionominccnydrus^fiucenydnsnominabatur. A.IijtraduntHydrumnomcnfluui;,& E 
bydrus vg montis f ji(fe ; fed Hubercus Golczius authores fentenrijs variare aiteuerat : fiquidem 
9 atur. funt', qui Hydrum, funt, quiHydruntum pro eodem oppido in Meifapijs fcnbanr. 
Hydrusflu Eft quidem(eodcm Goltzio teite)Hydrus Cretenfium colonia; quoniam hi popu- 
ptius^ li,obSoiificcitatem,rerum omnium penuria opprefli, oraculomoniriadlocum ir- 
[v Colonlu» riguum » nempe ad Hydruntum , nondum xditicacum confugerunc . Hydrus hydrun- 
Crettfum tis,ex Perotto, vtbseltin licoremaris Adriatici incer Leucas,& iirundulium tira. Im- 
hydrus di- mQinLexicogeographico hydius,fiue hydrumum Otranto vuigo dicirur vrbsSalen» 
(ia^ tinorum,vbi eciam eit rluuius. eiufdem nomini$,^uem forte memorauii Lucanus, quan- 

Hydrus do cecimc, 
vrbsvbi fit JPt cuncfas remcare rates, quas auius Hydrus 

Li. y , Phajt- -■ Antiquufj\ Taras. 

jal. Fuicdeniq;ranti mumenci Hydrus apud Veteres , vt Iocum inter caftera fydera merue- 

'Hydrmca- ric. Etenim Hydruscfl-conftellatio auftnna ,quajper cria Dodecacemorii , nimiium 
JkUaHo* L^onjs, Virginis, &Lihra? extendicur , cui alia conftellacio Coruus nuncupata miidet. 

HuiUsfabulamQuidius infaftisprofequitur,dum narrac,quod Coruus ab Apolline * 
Fabql&hy- aquatummiiTus, cum diutiifime expe£hiTet,dum ficus matucefcerent,ijfqjtandem ftrffc 
dri. turisfaciacus lojngumHydrum vnguibus apprchendit ,huncq> aquarum obfeiforem„ 

lik.z.fajf. &? longa: mora? authorem caram Apollinefibifuiifefinxit. VerfusaucetnPoetae&if* 
hab.ent, 

Forie loui phxbus fc [ium folenne parabat t 

Nonfaciet longasfabula noflra moras. 
J, mea, dixit auis, ne quid piafacra more tur % 

. Et ttmcm viuisfmtibus a-ffer aquam . 
Cornus inauratumpedibus eratera recuvuh 

TcJlit,& aerewn petmlat altusiter* 
$takdt adhuc durisficus denfijjima pomis v 
Tentat ea.m roftro, non erat aptalcgi. 
, Immemwimperijfedijfe pib arborefertun 
hum fierent tarda dulcia poma mo ra. 
lamq-yfztur nigris longum tapii. vnguibus Hydrum ** 

Ad Dominum redij t, ftclaq; verba refert. 
Hic mihi caufa wor<e, viuaxum okfejfox aqftarum % 
\ Hktenuitfontes,&jficiumq; mcum. 

Akddis, ait,cujp* mendacia, Phfbits, & audes 

Fatidkumvtrbisfallere vclk Bcum. 
A't tibi dum latiens hxrebit in arbore ficus y 

X>e nullogelidffojite bibantur aqu.v. 
Vixity& AHttqm monumsntaperenniafacH 
Hydrus, Auis, Cratcrfyderafatia,micanh 
Vatrtcis .Hicte-nus nominis graeci huius ferpent!sambiguicacemraediratifumus:mod*d>adI'ats>. 
auiuoca- nnra, vocabuUuii nofm.ec conucrtemus.. Itaqu" ^po?, nempe Hydrus, Lacinis red-ditur 
• Mjcrix,qu.a3Voxfuanoncareta3quiuocacione;ctciiimiiNnrixtftferpens,Nacrixet- 

iammuLeremnatandipericara figniiicat fc Asntplius Natnx fcuticam hui-us ferpencis 
Wamx-mii fort^- figuram,£mukrttemindicac : idcirco Defpaucerius fcribebatNatricemcraflam 3 ** 
K er , Si capJtatam natib.us impreitam in penultiraa fyllaba corripi , & Nnricempro mulierc 

\airi:x : fcu- nandipc«taproducL licmura planta Onoms non fpinofa luteo Eore nuncupata,Na-- 
tica. tr ' x PlinijHerbariorum Lobellio nominatur ,n.ectorcepraJter catiGnera^ua-nJociuk 

yatrix-p!:4. &m>m a|uei§ 0,uoru^um fsepinimeinucnitar .. ' 
t4 : qu_4^ 




Hift.Serp^StDraoLiberlr t 77 

A SY.NONYMA: EORVMQVE 

ETYMVM- 

V M hlc ferpens aquatilis , nominibus varijs , infigniatur ; pnmum a 
grzecis inchoabimus . NamapudHefychium,&Vaiinum i*'cTpo$, xa) 
v^etXtig ferpens aquaticus exponitur a?ro ™ bStnos, nimirum ab tfomina. 
aqtia, qua hic ferpens plerumquedele&atur. Aiioquin ex eifdem Lc. ^^ca. 
xicographisgia?cisfcapoptk HydraeftapudCretenfes. Itemprohoc 
ferpente svvcTpos , iiue hvfyn; legitur : fed hoc nomen eft uimis genera^ 
Ie> comprehcndir enim quicquid ia aquis degitjquamuis Plimus, prasdidis nominibus 
adhunc indicandum ferpentem , aliquando vtatur. Potius Xipavfpos idem nomen, 
quod vfrpoi fumatur, quoniam hic ierpens terram, & aquam colat . Vnde Nkandri in- cpinio *V- 
B terpres id totum explicat hunc in mudum-. o X f ipavSpog Upog -rpoTtpov iK&teiro, v?i P0V ter p rat j s ' ' 
^xipcv^o^aroiv i)^T h x^h X'sp<ro> eWp^fahcCt Ghetfydrus primumHy- mcandfi. k 
drus dicitur, dum coht aquas,poftef iu$ vero Cherfydrus , quoniam in aquis, & ln ter- C f. r/idnts 
tii diuagetur. Quamobrcm diuerfa huius fcrpentis natura cfrecit, vt hoc animal varias cw JJf 




fortiretur nomenclaturas, quae non folumapud Graecos , verum quoque apud Latinos 
legurrtur . Lacini enim ,hunc ferpentem in aquis verfantem , Grafcos imitati Hydrum, 
&Natticem appellarunej quando vero , vrgente jeftu, exficcatis ftagnis, & paludibus, 
hunc ferpcntem in terris diuagatitem obfcruamnc,paritera;muiatiGra2cos animal 
Amphibium, & Cherfydrum indigitarunt. 

Animaduertit tamen Perottus ,<iu6d Hydtus pro anguc aquatili marc ,& Hydra 
pro fa?mina fumitur: dumm6do,per Hydram, monftrum illud Lemeum ab Hercule in- Vtfirtmen^ 
terfe&um nonintelligatur,dequo poftea fuo loco verba fient.Et qnado AelianusHy- intcrhydm 
drasfaeminino genere nominautt in Corcy ra genitas, & maligno flatu hominem perfe- & hydra. 
quentem reprimentes, proculdubbD. yuios mtelhgere voluit, qui tetro odorefemi- 
tasreplent . Pra?terea Larini hunc Serpcntem a nandi peritia Natricem cognomina- ' . , 

^runt s fednotandum,quodvox,Natrix /peciemanguis indieansmafculmogeuereeF- f^jTt'^ 
femlr, vt voluit Pnfcianus. Quocucaapud Lucinumlegitur. \lliano7 

EtNatrix violatoraqua, laculij^olucres. * / ~ 

EtapudBaptiftamMantuanumh»betur. Natrixinimicusaquis, Gilliusin Aelianum ' *** 
hoc animal Colubrum nuncupauit , nec prarter rationem j cum Hydrus, &Coluber Co i u y erA - 
aquatilis minime difcrcpcnt : quamuis Piimus fcripferit iecur aquatici Colubri, item ati ^ s J 
Hydri tritum,& potum Jitbiafi bborantibus prodeife,quafi Serpentes diiieffos eife fta- ma [ ts Ser , 
tuerk.Nos tamen vnacum Gefaero v'num,& eumdemeife Serpentem opinamur.Geor- -^ 
giusAgvricolaCalabncumVirg'hjSerp6teminhocNatricumgenerecollocauitHer. ^alabricus 
molaUsBirbarus iaPhnuim admiratur,cur aTheodoro Gaza riomcn gra-cum hu- Se rpens. 
Jusanimalisreddatur Lutrix, uouumpotius nomcnfingens , quamprifcoNatricisvo- z J trtx ' G4 , 
cabulo vti ,quoCicero , Columella, Lucanus,& alij Authores claifici vfifunt. Qua- « 
mobrem concludendum eft Natricem Latinorum , & HydrumDiofcoridis aCherfy- ^ * 
droNicandrihaudquaquamdifcrepare. Neq; alTentiridebemusLucano, qui, vtopti- 

£) me notat Georgius Agricola, Natricem a Cherfydro difcnminauir. 

Sophocles verba faciens de Setpente , qui PhiIo6ketcalaefit ,mod6Hydra? , mod6 
Echydnse, fciiicet vipera? meminit : ideoq; Euftathius iure optimo ponderandum pro- 
ponit , numduabus his nominibus diuerfi Serpentes defignentur . Nos , quoad nomi- 
na,diuerfa eifeanimantia, fcd,quoadmentem Authoris,vnum.tantum eileanimalar- 
bitramur : tum quia Poeta?aliquandofpeeiem profpecie, & inrerdumfpeciem pro ge- 
nere vfurpant 5 tum etiam, quia nonnulli, viperarum aquatilium nomine, Natrices in- Viprx 4* 
telligunt, vt Cardanus, qui viperas aquam incolentes (voluit dicere Natrices^ autpa- guatiks 
rum,autnihilveneniparticiparcretulit, Cardani 

Munfterusin.Di6lionariotrilingui,Zepha,nomenh3ebraiciim,Hydruminterpreta- tpuu 
tuiscum aiiter haec vox, -in Didionario haebraicolatino , afpis , vel rcgulus exponatur. 
Prcterca multa nomina barbarahuius animalis apud Auicennaj interpetes,Arnoldum, 

Aa &A1- 



278 Vlyflis Aldrouandi 

Nawtn/u & AlberrumleguntunvtHandrius, Andrius, Abides,Kerfudurus,& fimilia: fiquidem g 

farbara, Amcennas. t) U nc Serpentem jn aquis viuentero, cx Graecorum fentcntia, Andrium , 5: 

UkifyftPt \n campisdegentemJs.erfuduruiti,proHydro,c , v: Cherfydro,cognormnauir. Infupec 

f>, trtff, l, Auicennasdubitat,anBydra,& Andrius,pronominevnius,&eiufdemSerpentispro- 

€->l9x ferri poffint r Veruro cum Auicennas figna morfus Hydrae fymptomatibus idusHydri 

£Vf »31* JpiofcoridisvaldefimiliaeiTepromulget5proculdub<oHydram,cx:Andriumvnum,& 

eimdero Serpentem effe pronuneiarous.SyluaticUs Ecbydrum,& Afpifticon^angueia 

i 1 aqujs viucntem, obvehementiam fuae ficdraris , eflfe protulit . Italisdicitur Maraf- 

fQd ? Acqiia,AnglisVuatterader,PolonisVuodnyuua^,nempeaquatiiisSerpens.Gec- 

, . ,. manisNarernomine ? qua(i deflexoalatina voce,Narri3t)VndeAlbertusvoccm ger« 

p d' f " maoicam,latinamreddensNaderambuncSerpentcmnuncupauit. Paderaabaliqui- 

• Jf^ bqs profeftur, fed nomen, pro Nadera, aut Nater corrupturo cft. At quem Serpcnrera 

no'»m*. q ^. m ^ nac nomine, Narer, intelligant, Authores ambigunt.Gefncrus tamen Natri- 

cemivelCherfydrumcnc arbitratur. Belluacenfis,& Authorlibridenatura rcrum 

. ' monimentis mandarunt NaderamerTeSerpcntcminGermania,crallitudine brachij, 

Defcripttg c Q lqreventrisiureo,& dorfo virenti,euiushalitusade6 noxius efle fertur,vt incorticc jf 

N4&T4, virga? rececer ca?fa?,& ori ahimalis admota? vefic* fellea: cxcitentursimmo fulgens gla- ' 

d ius pariter ori beftia? admotus lingua veneno inficitur, quod ad fummitatem vfqj gla- 

dijdefertiirt Ampliusfipes hominisadcntehuius aniroalisvulneretur,illic6 mali- 

gna qualitas^ob vinvignearo veneni,roricorporicommunicarur. Idcircoparienspcr 

pedem confeftiro fufpenditur, ne venenum afcendere.poflit . Hinc Gefnerus ab hac 

ignea vi veneni, Paderaro, feu Naderaro prasdi&oruro AuthoruroaCherfy4roNtau> 

cMflpifiimf! difcrepare exiftjmauit, 

D1FFERENTI&* ET DESCRIPTIO; 

^%^^^f YDR VS in terra verfans Nicandrofqualidus,& decolor etTcpcrhN 
if d, • wFWtW betur;quafiinaquisdegens pulchriQr,&mridiorrefulgeat. Hjcqj 
Hpm w jd| , ^^-l h afteitum a do#rina PUnij minimc rccedcrc videtur, qu t aliquSdo pul- 
amt^m |$ r||Pj. fc cherrimuro anguiuro genus in aquis diuagans Hydros nuncupauir. Q 
^^S^^^ Alioquin Hydrus forma afpidem rcferr , pra?ter ceruicem,qua? non ita 
^* 5 ^ jata confpicirur , deinde cinereo eft colorc, & nonnulli* notisfpc&a* 
biU^vrVirgilius meminithis verfibus. 
Ll.Qwt^ *M (t * am M* md* s Calabris infaltibusangms,, 

Sqpamed conuoluensfubU.tafettore terga, 
4t£notislongam macukfus^randtbus aluum % 
Nicander ohm figuramDcymi perpendens,eicapnt planum,&humilc,qualehyf^. 
. dro atrribuebar ; poftea pamo infsrius hunc Serpcntem afpidi aflimilabat his vcrb», 
Nunc mea Cherfydrumfacilidic carmine mufa y 
£lui pare producJu,fmilanti% afpida vultu 
Exprimit. 
ScholiaftesNicandriChcrfydroduas linguas affignauitj fcd hanc proprictarcm om- 
nibusSerpentihus communemeiTe opinamur ;cum angues cua<ailinguasbifidas,& 
Tk Ftiptio nonduasexerere videant^ur, Gefncrus tradit inbalneo Thermarum ad Limagumflu- 
h d G T- uiurn ^P^^g^ 5 verfari,a quibus neminem lsefum intellexit.Hi funt dodrante paulo " 
■ ] X - longiores, colorefufco,velcinereoobfcuro,cauda tenui,ventrcalbo,maculisnigris 
diftmc^o,qualesinalijsfer^Serpentibusobferuantur,capitelongiufculQnonlato,quos 
Serpentesaliquandoinamptammagnitudinemexcrefcereaudiuit.IconemhuiusSer- 
pentis apud Gefnerfi intuens B.ellonius,Hydrum eiTe afleuerauit.Hos Hydros vulgares 
e(fe exiftimamus, qui circa noftras Thermas Porre6tanas aflidue veriantur ; interdum 
ab.ore fontis Porre6ta? veteris vna cum aqua exeunt, & illico per terram reptantes au- 
fugiunt : illucenim rationecalorisaquarumconfluere arbitramur:imm6incol»nc- 
. minivnquamnocuilfereferunt, 
lt,\$,4^ £ xa lt(rapa.rtemultialiarum regionumHydrimaximamperniticm afferrefolcnc, 
Anm, capt ^^. trgj^q^fcias. G.nidius ,referente Aeliano, in flumine Argadead PcrficamSic- 
4 2 - * taccra 



ift. Serp- & Drac Liber T* 279 . 

|V taeem fuo, copiofos Serpentes capite albo,reliquo co|£i6r\nigro, & longitudine qua- _ 

tuorcubitorumgcnerari,quiinterdiufubaquanatantesviatbnbusminimcfuntc6ipi- ! , ; 
cui,no&uver6 aquantibus,vellintea lauantibusexitib e{fefole"t.Iuba quoq; rccisat,re- ~ >&)"** w* 
ferente Plinio, inTroglodytis eiTelacum amalefica vi infanurn appellatum,quiterfin- cus ' v *' t * 
gulo quoqj die fapore aquz mutat, qui primo amaius r deind|p falfus,& mox dulcis eua- 
dit,vbiSerpentesvicenum cubitorum in vndisveriaptes bjbferuantur» ItcmGefne* 
rusexchronicisTigurinorum manufcriptis pronunciauit j^uod dievigefima quinta 
Jviaij anni nonagelimi noni fupra millefimum , & quadringentefimum ,in Heluetijs 
Vrbeprxclara,Serpens immenfsemagnitudinis,fub Ponteyrfiamnis,natarevifuseft, ^J^uswa 
&Spe&atores vigintiquinqjcubitorum drciterSerpentemfmlfeconie&arunt. Nec Z. ms ° 
mirum,quiainNoruegia etiameftlacus,inquoSerpcnsVafta?molis interdum appa- 
rct,quememiausintuentcs longitudinisquinquaginta cubitorum efte exiftimarunt. 
Profe&o non credimus eifelacus , qui aliquibus non fcaceaut anguibus : nam &Ioan- 
nesBoccaciusin libro deLacubushascbabet. Anius lacuslP.uteolis vicinus eft, quern 
hodiefudatorijlacum ,obbalneum ineius marginciitum,nuncupariopinor. Immi- 
• net huic ad Auftrum mons ftlicibus plenus ,ex ^uo.aduenientf*e lunio menfe multiSer- 
'". pentium inuicem permixtorum globi iivfubditum lacumfe pra?cipitant. 

Demum Boam ab hoc Serpenrisgenere excludendam non efieatbitramur: quando* i 04V€f9ld 2 
quidem Geoi gius Agricola B ^arO vernacula,& domefticamNatricem appellauitrpre- ^ ~^ 
terquamqHodGloffxNatriceAeiidem^trinBoaSerpentem eifepromulgant. Solinus . J 





tAHiS* 



rpentis fpe 
quin HydruSjfiueHydra,ek fententia Leonis AfricanijeftSerpens breuis,cauda tenui, 
circa collum gracilis, per Liby<eDe{erta,diuagans, & veneno perniciofiiiimo fcatens, 
cuinullum aliud prxfidiurri % prseter%tnputationem partis faucise , refiftere perhibetur» 

\ 

NATVRA-ET MORES. 

YD R I, fiue Cherfydri in vndis verfantes voracitati fu*deferaiunt, 8c 
infatiabilem,prcfundumq,ventrem , femperpifces,aut ranasefitan- 
do, diftendunt : quapropter noniniur ia Ariftides , referente Nicandri .1 .?* '*£ 
ilPP^K ScholiaftCjCherfydrosA/^a^aefnpcgtilofoscognominauit. Quate Pft* 
^E-w audiamus Virgilium dehis loquentemliunc in modum. 

Eft etiam ille matus Calahris infaltibus anguis^ 
Squamea conuolucns fublato peciore terga, 
Atq; notis longamjtiaculofus grandibus aluum 
jgui , dum amnes vlli rumpnhtur fontibus cr dum 
Vere madent vdo terrx , ac pluuialibus auftris 

Stagna colit yripifq; habitans hic pifcibus atram ■ 

Improbus ingluuiem . raniff, loquacibus explet. 
PoflqUam exhaufta palus, terraq;; ardore dehtfcutit 
Exilit in ficakm \ & flammantia lumina torquens 
j Sauit dgris^a^befq^iti , atq; exterritus aftu. 

Quamobrem exdoclxina VirgiJijjColligimus naturam huius anguis efie talem, vtpalu» 
dibus aqua redundantibus dclectetur, quibus exceifu caloris exhauftis, per Solum va- 
gansterreftiibusetiamranis mfidiatur : quocirca Aratus,inPhaenomenis» ranasHy- 
drorum cibum mervto appellabat.' Dehocetiam Nicander inTheriacis fic canit» 

■ ■ ac viridis celeberrimusincola ftagni 

jhfeftum ranis odium^ non molleq^hellum 

Infert->ac ficcis vbi deCtnitvnda lacunis, , 

Egrefus terra fe continet hic fua metnhra 
Squalidu^informifq; fouet^feruent^fib &ftu. 
Addit Kiranides Hydrum efeanimal vaframenris refertum: quapropter rana ,ex fen^ lih.zdefc 
teatia Aeliani,huius anguis nTetu duc"ta,magQO clamorc,ilIum pertcrrefaccrc tonatur, ri m. €% j e 

Aa % Ex 



\ 



2§G 

Cherfydrus 
Greuini. 












. 







' 



Hift. Serp, 6c Drac, Liber 1« 2 2 1 

Ex altera parte rana Aegyptiaca,miro aftu Hydru Nili fallcre nititur, dG eminus illum 
" confpicata, illtcoiruftutn arundmis mordens, illud obliquum gerit,ne ab Hydro poffit Afiutidrd 
deglut<n':.:u Hydrus tam amplo ore nori fit rcfercus,vtranam,& arundinem abforbere H * ^Sjp" 
queat HincnonulIiranatfiNiliaearUmprudcnriaroburHydrorum fuperariaffirmanr. '«. 

Modo quale fit venenum huic animah a natura congenitum inueftigandum eft.Scn- 
pfit Apollodorus,referente Aeliano,virus Cherfydri ita perniciofum efie,vtetiam con- &** 8.<sfe_j 
tactus animalis mortuiperimat. Hascfententia non muitum recedita do&rina Phnij, Anim *• 5« 
quiHydros caeteris Serpentibtis veneno minime inferiores effe rctuht: nam Daedala ^•4*»*?*' 
vrbs Lyciae aDa?da!o ibi cumulato cognominata fuit , quoniam Hydrus ex amne Nili 
in paludem egrefTuseum ad interitu,momordif . Euridiccs quoq; Orphei coniux Ari- Naturave 
fteumfugiens,fecusfluuijripam,la2thali i&uHydriobijiTefertur. Q^amobremPro- *f*ifa* r i» 
teus Ariiteum fic alloquens introducitur a Virgilio his verfibus. 

Non te nullius exercent numinis irx: 

Magna lues commifsaxtibi has miferabilis Orpheus, 

Haudquaquam ob meritum p&nas (ni fatarefi ftant ) 
B Sufcitat, ejr rapta grauiter pro coniuge feuit : 

Illa quidem cum tefugeret per flumina pr&ceps, 

Immanem ante pedet Hydrum moritura puella 

Seruantem ripas alta non •vidit in herba. 
Praterea nonnulh func opinati aquam, in qua Hydrus vel moratur, velmoritur, ob te- 
trumaimalisvirus, eadem, cjujecantharidesjfymptomataparere. Hac igiturratione 
motusLucanuscanebat. - fh&n 

Et Natrix ruhlator dqus t lacu/iq; volucres. r^ ' * 

dem repeticGeor gius Pidtorius in Lerna malorum,quando canit» 

Natrix humorem circa vitaliafundit 
Lethiferum^pura^quiviolator aqua. 
Huic opinioni adha?rens fot te Columella monebat no oporcere paludem gdificijs efle 
proximammam exficcaca,ob calorem a*?liuum,vligine,Natricu venenata? pcftes erum- 
punt,exquibus casci morbifa?peeontrahuntur,quoruc3ufas medici pcrfcrutarimini- 
c roe poffunt.Amphus hunc Serpewtem incerra verfante leuiorcm eiTeCxJius pfedie^ " . . 
quafi in aqua minus veneni participet . Hoc autem aflertum conforme Aenjd cr 'ox -~ afrtx ** 
I eife videtur, quiCherfydrum iu bumectis locis effe quidem venenatum, fed per Solurrr* nrra . ma 'f 
reptantemnocetltiusadipifcivenenumafteuerauit. Idcirco Virgilius exficcatis palu- *& tsv *" 
dibus,inherbaiacereminimetutumeiTemonuit. Verfus Virgijjjfuuthi. tUS ' 

Pofiqu^mexhaufiapalus^terrtnq^ardoredehifiun^ L.^.Qeorg. 

lExilit infieeum, & flammantia lumina torquins. \ 

Sauit agris , afperq\fiti , atq- y exteritus afiu. 

Ne mihi tum molles fubdio carpere fomms. 

Neu dorfo nemoris libeat iacuifji per herbas:: 

Cum pofitis nouus exuuijs nitidufq; iuuenta 

Voluitur , aut catulos teclis, aut oua rtlinquens 

Arduus ad Solem,& Imgais micatore trifuUiu 
Aliterhoc Serpentis genusinaquis degerre minus venenatum e(fe fertur 5 quoniam 
CardanusdeNatricibusagens, viperas vndamincolentes,ajtparum,aut nihilvene- 
D mpartictpare prodidit,neq;-mirandum efthosangues a prarcUniiim,) da^nb viperse viper&d-* 



iiominefuiifedonatos:iiquidem meminimusin Geopomc srgraScis • g Te.Hyd u, tx- 
ficcatisftagnis, in^/»', nempein Viperamdegenerare. ld aiiti m nc A << udqraqu?m ./ 
fiteredibile; fedpotuiSjNatrices, vel Hydros viperas aquanhs vi;!god)ci sibrtramur. 



Dcniqjhacfwgulariproprietate gaudec -'Hydrus ,w lapidem . multis v.ir,t«nibus re- La^isveni 
fertum incapite generec, quem aSerpenCe deglubto euomi afTerunr. AlijSei penteni tmlnhy-* 
per caudam fufpendunt , & folijs lauri aduftis fuffiunt , eumqype,- toliis Murdi orifi-- dris. ■'■■ 
eem, obfecrant, vt !apidemdeponat,quam excaDtandi rattonem ranqts;.. (ahl . f ,l:o- 
iamdeceftamur; Tandem lapillumaboreanguiseteCtum pamtofkri&Q dxcmicntes^d . .■ -v -■- 
vfumfermnt , quem pofteaadcaieem huius capiris tmmjjl "s. Al j £■& Ijcobo' >r<u ic^ /.i- 

HoIleHo^anguipercaud^mfufpenfovasaquapIenum i-,:. ,. u l , : swdaliqcot poft pdis^bhy, 
harasj vel dies, er udat lapidem, qui tandem vafe excci tus ;:3it, Ab dro «Udjm 

Aa 1 beitus 




1 8 % Vlyffis Aldrousndi 

feertus aliquadq fe lapjdem dracqnitem. vidiuyfatet^r a Chelydro, aut reftius. Chcrfy* I 
dro,velHydroexemptuni j,nigrutr5,&pellucidurn,incircuitu coloris pallidi>cuius 
fuperfjcies Serpcntjs icqne refulgebat . Jtem Chriftophorus Encelius , cum de lapide 
draconire vbertim per?r^c\a,flet s fubdit poftea ha?c verqa, Noftri quoq, Hydri,& Cher- 
fydri geuimas nonnunquam in cjapicibu^ ferunt , quas vidi. Qugr? lapides ab hoc au- 
thore vifos fuiffe cqnftat : an verq in Serpentihu^ yel ahbi nafcantur, nonobieruauit* 
Genevdtie, Forfitan,vtalij volunt,exfpumamutu£Serpentumatfcitionis,vernotemporejexei- 
Itpidss. cata, & Sole exjjjccata |enerantur: qucmadraodum etia.m deBufonibus cxplicatufoito 

l O C V s« 

E^IANVS fcriptum reljquit Hydras in Corcyra ftahuUri>&acle® 

tetrum fpirare odorerfijvt appropinquantibus naufeam gencrcnt.Vc* 

tu,m,vt noftra fert Qpinio 4 hic authornQiideHydris,fed potiusde 

Pryinisverba fecicqui, vt cxplicatum fuit fuQ ]oeo>oh infigncm 

^ fietoremjhominibusnaureabundicxiftunt.Traduntquidera nonnulU 

7<t*4(i»4 circa Terraeinamltalia:, lacfi Mycleam nominatum > iuxta ciuitatero " 

Jt.di^ dcfertam e ^i^iT e »CuiusciuesHydrorum multitudinepulfifuerunt, NamqjexGcor- 

giQAgricolaoomnespaludes^putridisfcatentesaquiSj^pifcibus.carentesjHydrisjSe 

ranistedundant, vt pajus Agnani interPuteolos,ci NeapolimfitascVrnulta?aliaeapu(i 

&?..$w:- nos ^ ^ U a rum npmina , hrcuitatis ftudio, reticernus.Quarruis Hermolaus B.arparus Hy* 

Qtff versa,- ^ ros p r j m ^ m p er tcrram rcptare, & Cherfydros, norninari s poftca vero in aquis natarC 

t¥Xi. fcripferit , Njhilom.inus Prifci A.uthores totum oppofitum fentire videntur 5 nimiruna 

Jiydros in aquis prirr\itus verfari,cuubus ex(iccatis,p.er terrarpjvidusconc^uirendi gjra* 

tia, ferperc, 

Hancqi fcntentiam pqtiflimum amplc&i debemus,cum Ariftotelesinhiftoria Ani 4 
roalium tradiderit,N*trices m vndis degerc \\Gt\x conquircntes, fed t epore opportuno 
o.uaextra aquas parereJdcircoOlausMagnus>in cabula feptcntrionau>auesaquatiles 
fbt&mfAr f ecus qucmdam lacum anguem fortc Hydrum roftro ftringentes pinxit : dele&antur 
nmt*. enimHydri aquis,fedpra?cipuecalidis:hac de redcfideriocaiorisalle<5tj,in aquisTher- 
rnarurn> lihcnciflime natare folent«Vnde Gefnerus obferua uit,quqd Redemptores. bal- ^ 
neorum.ad Limagum lacum , caucntes > neHydri alueos fubeantjlaminas ferreascre^ 
b.ris foraminibus peruias emiirarijs addunt, Tamcn hi quoq,Serpentcs,a4uentant<j 
£($uk caH ^ hruma s aUorumSerpentu.m morc, fubterrancos,meatus ingredientcs a^tempusvfqi 
4is4decia- vernumoccukantur, Neq; putandumeft,licetin aquis corruptis verfentur,quodcraf« 
gjfy, fante,obaerisco,rruptionemjpeftilentia,im.m u , a .es iint; c.uandoquidem Virgiliu*4ep«« 

(teagensficcanjr. 

Interit, & curuis fru/lra defenfd latebris* 
^iperdid- dttonip ifjuamis djidntibus Hydri. 

SIGNA VENENI* 

'^^^0^M, l P ro cognitione fymptomatum morfushuius anguis, ad Diofcoridcro 

Sdntes ^^S^S^^S cqnfugiamus,is prodidit vulnus £ Natrice inflidtum dilatari,liuidumqs 

yulneris. fJ^^^^^; & ingens fieri, faniernqs indeatram,&: maleokntem dimanareJnamqi w 

qttajs. ^v^O^H pusvlcerum semulari videturc Alioquinex Nicandro ,fymptomata 

i^^^iWw concomitantia morfum Natricis , praeter enarrata 4 Diofcoride ,func 

Tartis fau>. extrema t.otius corporis aricjitas,cV praefertim illiys part.is,qua? vulnc- 

eU dridi,- riproximaeft, Namcumveneni naturaficcaftt,om.nesetiampartes. «grqtantisari- 

USt dasreddit, Deindepuftula»paflimpercorpusexoriuntur,&dolores. veh.erpenti(firni 

Cdlka ocu cxcitantur . Immo, quoniam a vaporibus malignis , & venenatis ad caput, yfq^ clatis r 

hjum.£i-. humores liquantur 3 hinc magna oculorum caligo oritur , & vomitus bilis in naturara 

lis vomi- veneni tranfmur,ata?^|rotantem3ffliguntjeanjt igitur NieanderinTheriacishuncJ» 






Hift- Serp. & Drac. Liber h 2 83 

A fefima quar fecit pLgas hac figna fetjuuntur, 

sitida tota cutis circum putret t horribilemq; 

tUuat afpcclum^magni, igniticj; dolores 

Tandtm hominem interimunt,mox plurimapuJtuU furgit* 

Ac alU exalia bulU fe parte rtfrndunt^ 

Et mifritm diris turbant affeclibus agrum. 
Quamoi>rem Aetius demorfisa Cherfydro accidere llla fyropcomata retulit,qnaMn 
J6taaliorumSerpentum pnmafronte contingimt,vttumorlociaffv&i,dolor conti- Symptom* 
nuus,vertigo,&vamitusbiIiofus. DemumAuicennasinduobus diftin<5bscapitibus, ta mgr f MS 
&fub duobus nominibus , nempe Andrio , & Hydra , de hoc angue verba faciens pro- fecundum 
mulgauit ; ex ictu Andri ,dolorem vehementem ,& partis laefa? lnflammationem , nec Aetium. 
non vertiginem,& vomitum cholera? fanida» generari ; hinc fic, vt patiens plerumqj-ho- 
ra terda percat . Aetiusautemlegitdiemtertium, Quocirca fiaegrotans hunccermi- 
numeuadit,hocindefieri fcribic Auicennas,quoniam Hydrus nondum interrameft 
egreflus 5 tunc enim nocentior euadcre perhibetur. Amplius Auicennas agens de mor- 
B fu Hydra? pronunciauit vulnus huius Serpentis dilatari, & nigredinem adipifci,ex quo 

deincepsnigra,&frtidaextillathumiditas. H^cigitur Amcenna? veibaAIbertusMa- . 

gnusjncapicedeAudrioomniareculic, ' .'* 

M E-DELA." 

HILQCTETEM aliquocnauiumDucemin Lerrfno infula ab Hy- JJ.uJlUd. 
drovulneratum narratHomerus, Quamuisaltjipfum»dumaram Mi- 
neruae aureajcognominata? purgaret,demorfum fuifle memorent. Vc- 
cuq> fit, eum aGraecis ibi rehftum fuifle, & magnis ami&atum crucia- 
tibus legimus ^quoniam nouerant Sacerdote&Yulcani a cuiinfula fa- 
crataeratimedicinamfalutaremiclisabangueconfercte&priftinajfa* 
nitati eos reftituere. DenuoOrpheus Menalippaconfobnnofuojck venatori