Skip to main content

Full text of "Status dioecesium catholicarum in Austria germanica, Borussia, Bavaria, reliquis Germaniae terris sitarum"

See other formats




V. 



■JSf^S 






■ -*%&*+ 



*\* • *1 






**/" 



■ 



<**£ 



ST ATCS 
DIOECESIUM CATHOLICARUM 



IN 



AUSTRIA GERMAMCA, BORUSSIA, BAVARIA, RELIQUIS 
GERMAIAE TERRIS SITARUM 



DESCRIPTDS 



J. FRIDERIOO SCHULTE 

J. U. D., JUR. CANONICI ET GERMANICI PROF. PUBL. ORD. IN TJNIVERSITATE 
PRAGENSI ARCHIEP. PRAG. JUDICII MATRIMONIALIS CONSILIARIO ACTUALI. 




GISSAE 1866. 

UMPTU E. ROTH. 



PRAEFATIO. 



Accuratam status dioecesium habere notitiam summi esse momenti, 
si, quae inde veniant commoda^ consideraveris, statim intelliges. 

Certo certius est, singulas dioeceses earumque conditionem inter 
se maxime differre, sive formam, ut ita dicam, exteriorem spectes, 
sive vitam internam. Ad has diversitates recte discernendas non 
sufficit, in promptu esse eos numeros, qui quodammodo ita circumscri- 
bunt dioeceses, ut mathematicorum more construi possint. Quaecumque 
in ipsam vitam ecclesiasticam vim aliquam exercent : situs, relatio inter 
ecclesiam et rempublicam, numerus et conditio incolarum ab ecclesia 
separatorum ipsa religione christiana vel confessione, relatio clerico- 
rum et regularium omnis generis ad populum Qaicos), relatio clericorum 
curae animarum deditorum ad eos, qui aliis funguntur officiis, numerus 
et conditio beneficiorum aliorumque officiorum, jura ordinaria quemad- 
modum aut secundum jus commune libere exerceantur aut fortasse 
legibus civilibus consuetudine statutis particularibus coarctentur vel in 
facto minuantur (praesertim in ordinandis clericis, conferendis benefi- 
ciis, administranda jurisdictione ecclesiastica, cura rerum temporalium 
gerenda cet.) : has reliquasque ejusmodi res haud ignorare eum omnino 
oportere, qui de statu ecclesiae, qualis in aliquo consistat territorio, 
judicare velit, primo constat aspectu. Talis etenim profecto notitia 
solum et valide efficit, ut, quaenam praecipue sint adhibenda ad statum 
dioecesis meliorem reddendum, possit dijudicari. Nam si intellexerimus, 
bonum certae dioecesis statum dici posse et qualis sit, comparatione 

• . t 



IV 

cum alia intercedente facile nobis persuadebimus, quid in altera sit 

mutandum. Nihil unquam periculosius est, quam errare de iis rebus, 

quae unice efficiunt, ut status natura recte intelligatur. Non sola cleri, 

beneficiorum, templorum, monachorum., religiosarum numerositate eccle- 

siam in aliquo territorio florere constat; vitam ipsam populi esse catho- 

licam oportere planum est. Ecclesiae finis minime est, ut hierarchia 

numerosa, opulenta existat, immo ut is adsit clericorum numerus, ea 

vigeat hierarchiae libertas, eae praesto sint opes, quas, ne ulla re ad 

assequendum finem ipsi propositum careat, ecclesia possideat est necesse. 

Ex iis, qui publici juris sunt facti, libris, neque, si cerlam sin- 

gulam dioecesim, neque multo minus, si dioeceses Germaniae vel ullius 

ampli territorii intuearis, res modo designatas satis perspici constat. 

Permagnus „schematismorum" , „elenchorum" aut quotannis aut bienniis 

trienniis cet. impressorum numerus fere nihil continet, quam nomina 

clericorum, beneficiorum, nudum animarum numerum. Deest in iis 

„ conspectus " congruus, summa difficultate notitiae inde hauriuntur- 

Neque vero ii hujusmodi libri, qui minime cancellis tam angustis sunt 

circumscripti, de omnibus rebus, quas supra attigi, lectorem reddunt 

certiorem. Catalogi dioecesium bavaricurum fere omnium mihi esse 

videntur optimi. Quae ad dijudicandum statum cujusve parochiae 

particularem, relative ad clerum, ordines religiosos, populum cet. 

pertinent, scitu digna vel necessaria sunt, continent. Catalogi quoque 

aliquot Austriae dioecesium quodammodo excellunt. Sed dum plerique 

catalogi bavarici etiam statum populi religiosum pro parte exhibent, 

frustra in catalogis austriacis, borussicis aliisve de rebus gravissimis, 

utpote de matrimoniis, numero liberorum legitimorum et illegitimorum, 

communtcantium cet. notitiam quaeris. Hae vero res primo per se 

nos juvant in statu dijudicando; accedit, quod „statisticae" , quas res- 

publicae edunt, plane alios scquuntur fines et maximam partem, id quod 

in terris et regionibus, ubi catholici cum acatholicis permixtim degunt, 

summi est momenti, in conscribendis numeris nullum ad statum eccle- 

siasticum habent respectum. Quodsi catalogi illas res continerent, 

fieri non potest, ut ad omnium deveniant notitiam, quippe quum aliquot 

extra dioecesis singulae fines fere nunquam egrediantur et summis 

tantum expensis acquiri possint. Sin autem haec superaveris, non 

cujusvis est, ad ea omnia attendere, quae lumen afferunt. 



Itaque rem omnibus gratissimam fore opinor, qu.um „staium 
ecclesiae catholicae" edam. 

In describendo statu ecclesiae catholicae Austriae germanicae, 
Borussiae, ceterorum sub confoederatione germanica unitorum territoriorum 
hoc opus se continet. Ad reverendissimos harum dioecesium Ordina- 
riatus preces direxi ante hos ;tres annos enixe rogans, ut certis 
quaestionibus responderent et libros hujusmodi impressos mihi trans- 
mitterent. Quae accepi opus offert. Aliquot curiae ad quaestiones 
propositas ita responderunt, ut paucissima jam desideranda sint, aliquot 
praeter catalogum paucas resolverunt quaestiones, accuratis de quae- 
stionibus ex catalogis haud resolvendis notitiis neque apud curiam 
existentibus neque brevi tempore habendis, aliquot porro re, silentio 
scilicet interposito, una denique verbis expressis inopportunum duxe- 
runt, quod intendebam. Hoc aliaque dubitationem mihi non attulerunt 
consideranti, ut librum ederem, unde maxima scientiis et praesertim 
juri canonico atque theologiae provenirent commoda. Quid ambiguum 
esse potest ? Publicare numeros omnis generis, qui partim ex libris 
vulgatis partim aliunde reperiri possunt ? Minime. Publicare fortasse, 
quantum mensae episcopales, dignitates et praebendae canonicales, 
seminaria habeant reditum, quanta debeatur camerae apostolicae taxa, 
quanta fortasse summa a republica quotannis solvatur ? cet. cet. Ubi 
nova dioecesium circumscriptio locum habuit, hae omnes res, excepta 
ultima, in ipsis bullis accuratissime continentur, bullae vero centies sunt 
impressae. Hoc in dioecesibus borussicis, bavaricis, rhenanis, compluribus 
austriacis quadrat. Ultima vero, quam attigi rem, ex ratione quaestuum 
et erogationum, quae vulgo Budget appellatur, publica singularum 
civitatum satis superque elucet. Ex hoc ipso fonte, quod pertinet ad 
Austriam, cujus episcopi et capitula plerumque ditissimi esse putantur. 
is quidem mensarum episcopalium et capitulorum reditus directe patefit, 
qui ex fundo religionis percipitur. Ceterorum vero episcoporum redi- 
tus, quum certa ad fundum religionis percenta solvere teneantur, ex 
percentis in illa ratione - Budget - annotatis in tantum deduci potest, 
quantum reipublicae ex fassionibus , quae vocantur, i. e. ex reditus 
confessione a singulo facta, constat. Idem est de praelaturis. Tan- 
tum vero abest, ut ecclesia ex redituum summa publicata detrimentum 
capiat, ut contra falsae illae opiniones de itnmensis ecclesiae catholicae 



VI 

divitiis et opulentis praebendis refutentur. Insuper summus Pontifex 
Pius P. IX., quem transmittendo easdem quaestiones, quas ad episcopos 
direxi, humillime rogavi, ut episcopis Italiae austriacae, Ungariae, 
Galiciae, Dalmatiae cet. preces meas commendaret, non modo annuit 
his precibus, sed etiam Nuntio Viennensi mandare est dignatus, ut 
voluntatem S. Patris illis aperiret. Quo facto Em. et Rev. Dom. 
Cardinalis de Luca, eo tempore Pro-Nuntius apostclicus, tanto me 
affecit favore, ut quaestiones a me propositas ipse imprimendas et 
ad episcopos transmittendas curaret, rogando, ut iis responderent. 
Reverendissimis dominis Archi- et Episcopis Agriensi, Weszprim., 
Quinque - Eccles. , Nitriensi, Scepus., Lugos. r. gr. c. , Rosnan., 
Szathmar., Vaciensi, Sabar. , Cassov. , Cracov., Premysl., Vicet., 
Spalat. et Macarc. , qui illas preces audiverunt, intimas debitasque 
gratias agens summopere doleo, quod contemptus humillimarum non 
propter commodum privatum factarum precum ex parte ceterorum 
episcoporum impediat, quominus hoc opus alterum, quod de dioecesibus 
illarum regionum tractaturum sit, sequi possit. 

De forma et consilio operis nihil dico, per se patet. Quaecumque 
mente benigna vituperabuntur ab iis, qui ipsa vituperatione probabunt, 
se et intelligere, de quibus agatur, quid opus sit ad finem propositum 
assequendum, et rem ipsam ante oculos habere, ea lubentissime acci- 
piam, considerabo, occassione data corrigam. 

De operis materia pauca jam sunt dicenda. Difficile immo usque 
adeo impossibile est, accuratam cujusque rei pro unaquaque dioecesi 
dare notitiam, quoad primo omnes Ordinariatus relationes et conspectus 
a parochis eo modo componendos curent, ut res scitu dignae pateant, 
secundo notitias omnis generis communicare non dubitent. In hoc 
libro offerri, quae possint, recte me affirmare posse opinor, Ne vagae 
darentur notitiae, multa praeterire quam incerta dare malui, quoties 
authentica deerat informatio. Quam ob causam opus tantum abest, ut 
perfectum dicere possim, ut a fine proposito longe distare coger 
confiteri. Sed quum omni data opera fieri non posset, ut opus ederem 
perfectum, aut plane editione desistendum aut opus minus perfectum 
edendum erat. Illud equidem volui. Ductus vero amicorum persua- 
sione, qui operam inutilem, expensas haud mediocres, praeprimis vero 
diutiorem rei cunctationem dolebant, alterum elegi. Quodsi inde vitu- 



VII 

peratione dignus sim, nunquam „statum perfectum" editum iri certum 
est eo, quod profecto fieri non potest, ut, antequam fundamentum sit 
positum, in quo pro futuro opus perficiatur, omnes res eo quo decet 
ordine et statu digestae in manus unius veniant. Ex aliis dioecesibus 
alia desiderantur; catalogus unius tantummodo singulis bienniis, trienniis, 
quadrienniis cet. apparet; notitiae scitu necessariae priusquam novus 
edatur raro mandantur. Quod quamvis postularetur, facile annus 
praeterlaberetur , sicque plurimi numeri non convenirent. Hoc vero, 
et id est quod porro attingere debeo, per se non nocet. Nam numeri 
absoluti, qui vocantur , raro aliud praebent commodum, nisi curiositati 
indulgere, numeri relativi soli lumen afferunt. 

Singularis occurrit difficultas in describendo congregationes mulie- 
rum religiosas. Dum virorum congregationes certis ordinum sive 
monachorum sive clericorum cet. regulis sunt conscriptae, illae mulie- 
rum congregationes multoties ad unam tantum dioecesim pertinent, 
earum regulae raro sunt publicatae. Inde evenit, quod persaepe 
nesciri potuit, cujus congregationis ex. gr. „sorores charitativae" hujus 
aliusve dioecesis existant. Quare si alicubi erravi, oro atque rogo, 
ut a censoribus corrigar competentibus. 

Hoc opus nihil offerre vult quam, ut vocant, statisticam, i. e. 
describere, quaecumque ad finem, quem supra indicavi, assequendum 
faciant. Cujus generis primo sunt numeri, deinde conditiones status, 
rationes ex iis sequentes, porro statutorum legumque dispositiones, 
quarum autoritate dioecesium, ut ita dicam, status efficiatur et recte 
intelligatur. 

Secundum opus, quod edere mihi proposui, 1° continebit suc- 
cinctam singularum dioecesium historiam, 2° fontes indicabit et quidem 
rerum in dioecesi gestarum scriptores, documentorum, legum, syno- 
dorum collectiones, ceteros hujus generis libros, 3° monasteria, capi- 
tula, ceteras corporationes ecclesiasticas, quae olim florebant, nominabit 
et breviter adumbrabit, additis, quantum fieri potest, de exitu, bonis, 
fine, cui haec nunc interviunt, notitiis, 4° alia omnis generis utilia 
atque necessaria Q)arochiae, archidiaconatus veteres cet.). Itaque 
Germaniam sacram edere spero; quo tempore juris publici fieri possit, 
hoc ipso momento ne indicare quidem possum. Multa collegi, aliquot 
partes prelum exspectant. Sed quum hic agatur de rebus praeteritis 



VIII 

aut nihil dabo aut omne id, quod saltem ex libris impressis reperiri 
potest. Eam vero rem quominus absolvam biennio aut triennio ingens 
laborum omnis generis copia plane impedit. 

Tabulae adjectae omnino necessariae esse mihi videbantur quippe 
quibus statim efficiatur, ut quasi uno aspectu singulae res intelligantur. 
Quapropter repetitio numerorum evitanda non fuit, nam et singulae 
dioeceses quoquoversus erant describendae et omnium comparatio 
facienda. 

Quum non res gestas sed statum dioecesium descripturus essem, 
ut plurimum spatii lucrarer, per titulos singulas materias digessi et 
descripsi. Spero, fore, ut hac ratione et perspicuitas augeatur et 
librum evolventi res, quam quaerat, extemplo facile appareat. 

Fontes operis, ut supra jam memoravi, sunt cataiogi officiales, 
litlerae Ordinariatuum ad me directae, colloquia cum viris peritis; 
quarnobrem neque libros citari neque de aliis similibus hic agi oportet. 

Sermone latino usus sum, quia et ecclesiae est sermo et efficit, 
ut opus ubique locorum possit adhiberi. Certe omnia me fallunt, nisi 
hoc opus fere eos tantum esse lecturos, qui sermonis latini compotes 
sint, jure existimo. 

Pragae Idib. Mart, MDCCCLXVI. 



Schulte. 



I. 



PROVINCIAE ET DIOECESES AUSTRIAE 



IN TERRIS CONFOEDERATIONI GERMANIOAE 
SUBJECTIS SITAE. 



IITRODUCTIO. 

Notitiae generales, quae ad oinnes has dioeceses sunt 

referendae. 



§• 1- 

De situ et circumscriptione. 

Pro regula dioeceses habent territorium antiquitus possessum, quum nullo 
tempore hoc teneretur, ut dioecesis cum terra hereditaria congrueret. 
Dioeceses inter se, quod ad circuitum pertinet, maxime differre, dioeceses 
bohemicas et Olomucensem imprimis nimias esse, primo aspectu apparet. 
Conditio quoque dioecesium geographica (physica, orographica cet.) deinde 
diversissima est, praesertim quum 9 dioeceses (Linc. , Salisb. , Trid., Brixin., 
Secov. , Lavant. , Gurc. , Labac. , G-orit.) aut in totum aut pro parte alpinae 
sint, aliae saltem montuosae. Curam vero animarum in terris Alpium et 
in montibus difficillimam esse, patet. Unde effieitur, ut ex solo majore, 
si alias dioeceses compares, clericorum in Brixin. et Trident. dioecesibus 
existentium numero nihil probetur. Facillimum quoque est intellectu, hanc 
complurium dioecesium conditionem esse, cur in iis tot mendicantium mo- 
nasteria existant, quippe quum primo in regionibus istis raro alii difficillimae 
curae se dedicent quam rusticorum filii, deinde paupertas incolarum talibus 
monasteriis maxime faveat, in Alpibus praesertim denique monasteria ad parochos 
juvandos tanto sint necessaria, quanto difficilior immo periculosior est presby- 
terorum singulorum conditio. Quodsi dioeceses bavaricas. compares cum 
austriacis, statim videbis, illas longe melioris esse conditionis. Beneficiorum 
curatorum in singulis dioecesibus existentium numeros comparanti statim patet, 
dioeceses rhenanas optime se habere, pessime vero austriacas. 

1 * 



§• 2. 
JJe statu animarum. 

Registra, quae vocantur, status civilis, de natis, mortuis, matrimoniis, sive 
matricae baptismatorum (et natorum), mortuorum, copulationum quoad Catholicos 
a solis parochis conficiuntur, et quidem dupla. Unum exemplar in archivio 
paroch. asservatur, alterum quotannis Ordinariatui transmittitur. Inspectio et 
revisio ordinaria quotannis per decanos rurales necnon apud Ordinariatum, 
extraordinaria in actu visitationis episcopalis per Ordinarium vel Commissarium 
delegatum instituitur. 

Singulis annis parochi tabellas confectas pro districtibus politicis, quibus 
parochia tenetur, magistratui civili tradere debent : 1) de obitu pupillorum. 
2) consignatio prolium (pro vaccinatione). 3) consignatio illorum, qui aetatem 
militarem attigerunt. 4) super statu populationis (nati, mortui, matrimonia cet.) 
secundum schema praescriptum. Documenta legalia baptismi, mortis, copu- 
lationis cet. a parochis conscribuntur. 

Praeter matricas, quas nominavi, parochi tenere debent librum denuntia- 
tionum matrimonialium et examinis sponsorum. 

§. 3. 
De Clero. 

1. E ducatio. 1. Seminaria puerorum post annum 1849, ut equidem 
scio, in plurimis dioecesibus erecta, sub sola Ordinariorum directione sunt. 
Fundata sunt maximum ex donis Episcoporum, capitulorum aliorumve et 
snstentantur partim reditu fundi ipsius, partim sumrais, quas Ordinarii, cano- 
nici aliive presbyteri quotannis voluntarie solvunt. Alumni plerumque, ubi 
controrium obtinet suo loco dicetur, in gy mnasio publico instruuntur. Si in 
ipsa domo instruantur, institutum gymnasii publici qualitatem solo „Ministerii 
status" decreto accipit. Quodsi hanc qualitatem non acquisierit, examen, quod 
vocatur maturitatis, in gymnasio caesareo regio locum habet. 

2. Episcopis liberum est, quos dignos existiment, ordinare, quum lex 
civilis secundum Concordati art. IV. lit. b. canones pure agnoscat. Generaliter 
ad theologiae studium non admittuntur nisi qui gymnasii classes bene se absol- 
visse et maturos esse, examine publico raaturitatis probaverunt. Sed sacer- 
dotum potissimuni urgente penuria factum est, ut in pcrmultis dioecesibus 
juvenes in seminario recipiantur, qui illud examen non superaverint, immo 
interdum numerus horum superet eorum, qui raaturi sint declarati. 

3. Pro theologiae studio aut „Facidtates theologicae u aut v Instituta theo- 
logiae dioecesana u sunt. Professores e fundo studiorum mercedem accipiunt, 
cui a fundo religionis restituitur. Professorum nominatio quoad instituta dioe- 
cesana in libero Ordinariorum est arbitrio, quorum porro est, studiorum rationem 



5 

praescribere. Norma vero in conventu episcoporum a. 1856 (Acta hujus con- 
ventus num. IV — X.) inter episcopos concordata ad verbum statuit : 1) ut pro 
regula „ii ad studia theol. solummodo admittantur, qui inferius superiusque 
gymnasium sufficienti cum successu absolverint. Hanc tamen normam conci- 
lium provinciale ad tempus saltem temperabit, ubi tanta sit sacerdotum penuria, 
ut nec ad parochialem animarum curam agendam pkne sufficiant." 2) „Theo- 
logia quatuor annorum decursu a sex aut quatuor saltem professoribus tradenda 
est." 3) „In cunctis institutis theol. tradatur aportet: theol. dogmatica et mo- 
ralis pastoralisque , eloquentia sacra, historia eccles. , jus canonicum, sacra 
scriptura tam veteris quam novi testamenti, nec non lingua hebraica, a qua 
tamen addiscenda Episcopus dispensare poterit alumnos, in quantum id condu- 
cere censuerit." 4) „In quantum pro rerum adjunctis iieri possit, praelectiones 
accedant extraordinariae de patrologia praesertim, sed et de aliis, quae ad 
Ecclesiae ministros amplius erudiendos inserviunt." 5) Lingua latina ordina- 
rium erit praelectionum theolog. idioma : exceptio non nisi in singulis quibus- 
dam disciplinis et gravi ex causa admitti poterit." Litteris die i6. Jun. 1856 
ad Ministerium c. r. cultus et instructionis datis Episcopi studiorum theol. 
normam proposuerunt his principiis fundatam. Haec norma Ordinat. hujus 
ministerii dat. 29. Mart. 1858 (Reichs-Gesetz-Blatt Nuim 50.) vi resol. supremae 
diei 8. Mart. 1858 publicata est, ut art. VI. et XVII. Concordati ad effectum 
perduceretur. Secundum hanc legem ii, quibus professionis theol. munus tra- 
dendum est, examen in scriptis superare debent et praelectionem probatoriam 
tenere, exceptis viris jam operibus literariis vel magisterio satis probatis. Pro 
cathedra vacante Episcopus concursum per dioecesim indicat, per complures 
vero dioeceses, si institutum pluribus est commune. Ubi fundus relig. merce- 
dem dat, vacatio Gubernio est indicenda, Episcopus dat quaestiones resolven- 
das et curat, ut candidatus optime inspiciatur. De resolutione et votum 
professorum instituti, de quo agitur, et alterius requiret. Praelectio censenda 
est per Commissarium episcopalem et professores. Sin dubitatur^ an concursus 
expediat, Episcopus „supplentcm" nominat, quem, si per annum spei in ipso 
positae satisfecerit, ad examen, quod descriptum est, admittere potest. Ex 
concurrentibus Episcopus quem elegit, ei, postquam 7 ,Locumtenentem" interro- 
gavit, num persona grata sit „circa res politicas", munus confert. 

Quoad facultates theologicas aut Episcopus virum Ministerio designat, audito 
professorum collegii voto, aut a Ministerio concursus indicitur. Quaestiones 
episcopus ministerio transmittit, cui jus est designandi aliud quoque institutum 
theol , ubi examen sit faciendum, quam illud, cujus in concursu mentio est 
facta. Praelectio probatoria praesente Commissario episcopali locum habet. 
Quaestiones ab alia facultate recensentur ; quo facto Ministerium cum Episcopo 
consilia confert. Episcopus auovis momento missionem docenoli theologiam potest 
revocare. 

4. Theologiae studiosi, paucis exceptis, qui „externi a dicuntur, in Semi- 



6 



n 



ario Clericorum. degunt, cujus Directores Episcopus libere nominat, 
praeterquam personas „circa res politicas minus gratas." Seminaria aut bona 
propria habent aut e fundo relig. sustentantur. 

§• 4. 
Clerus. 

II. Titulus ordinationis et cura emeritorum, deficientium. 

Clerici saeculares fere omnes ordinantur ad titulum, qui vocatur mensae 
fundi religionis; titulus patrimonii vel pensionis rarissime occurrit. Regulares 
ad titulos, quos jus canonicum pro regularibus habet, ordinantur. 

Sacerdotes, quibus cura animarum ordinaria nondum commissa fuit, et 
capellani locales, si ad curam anfmarum gerendam inhabiles redduntur, „defi- 
cientium" pensionem annuorum 210 fl. mon. austr. e fundo relig. accipiunt; 
parochi deficientes vero accipiunt 315 fl. ; quodsi causae graves adsint, 105 fl. 
adduntur. Ubi beneficii reditus permittit, parochus reservata pensione a succes- 
sore solvenda resignat. 

Sacerdotes demeriti aut in domo corrigendorum (apud singulas dioeceses 
indicatum est, si qua existat) aluntur aut e fundo relig. , nisi fortasse in opus 
publicum damnati in carcere publico detineantur. 

Ex „ratione quaestuum et necessitate erogationum" pro anno 1863 suo 
quaeque loco expensa notabitur. 

§. 5. 
De beneficiis. 

1. Congrua. Congrua parochorum veterum (i. e. in parochiis jam a. 
1782 erectis) est 315 fl. m. a. , novorum (i. e. post. a. 1782 erectarum paro- 
chiarum) est 420 fl. m. a. , localistarum 315 fl. , capellanorum, cooperatorum, 
coadjutorum 210 fl. m. a. In civitatibus capitalibus parochi congruam 420 ad 
1260 fl. habeat. Reditus aut ex agris, aut e summis sub hypotheca elocatis 
aut e syngraphis publicis proveniunt. Accedunt eleemosynae missarum funda- 
tarum aliaeve, praestationes pecuniariae vel naturales a patronis sive commu- 
nitatibus debitae. Usque ad annum 1849 parochi in plerisque dioecesibus 
decimas (non ex fructibus naturalibus agrorum metiendas, sed quantitatis fixae) 
percipiebant. Redemtione decimarum a. 1849 facta reditus permultorum paro- 
chorum valde sunt diminuti. Reditus singularum parochiarum maxime inter se 
differunt. Dum aliquot in singulis dioecesibus supra 1000, 1500, 2000, 3000 fl. 
recipiunt, multi haud muitum supra congruam habent. Quae ubi deficit, id quod 
deest, e fundo relig. suppletur. Loco decimarum redemtarum syngraphae publicae 
(„obligationes fundi exonerati") aut summae sorte victae (quum e syngraphis illis 
quotannis certa pars sorti submittatur) capiti annumerantur. In omnibus dioece- 



sibus magna parochiarum pars nullam praeter 420 fl. e fundo relig. solvendos 
dotationem fixam habent. 

2. Parochi ubique canonice investiuntur. Praeter parochias vero raro alia 
beneficia, quae proprie vocari possunt, existunt. Capellani, cooperatores cet. 
de regula beneficium non habent. Mittuntur aut parochis petentibus, quibus 
onus iis necessaria (victum, habitationem) subministrandi et certam summam 
solvendi incumbit, aut e fundationibus, si quae existant, aut e fundo relig. 
mercedem recipiunt in iis locis, ubi unus pluresve capellani adsint oportet, 
beneficii vero reditus ad praestanclum salarium minime suffieit. Eodem modo 
curatur, quum parochus, sufficiente ad hoc reditu carens, morbo affectus pro 
tempore curam gerere non possit. 

3. Parochiae omnis generis iis tantum committuntur, qui examine quod 
vocatur concursus parochialis; intra sexennium antecedens approbati aut dispen- 
sationem lege ipsa sive gratia episcopali nacti, concursu indicto de ecclesia 
vacante petierunt. Articulo Concordati XXIVto Concursus Tridentinus est 
praescriptus. In conventu episcoporum a. 1856, quem supra memoravi, num. 
XLIII — L., sequentes normae concordatae sunt : „Parochiae in omni Austriae 
Imperio non nisi publico indicto concursu conferentur. Tentamina a Vicario 
Generali et tribus ad minimum examinatoribus svnodalibus (seu prosynodalibus), 
ab Episcopo designandis bis vel semel saltem quovis anno instituantur. Inha- 
biles judicati tentamen instaurent oportet. Qui bene perfecerint, per sex annos 
ad concurrendum pro beneficiis parochialibus admittentur. Ad examen pro 
concursu parochiali accessus pateat sacerdotibus cunctis fide moribusque inte- 
gris, postquam in animarum curam peragendo per triennium laboraverint, vel 
sacramentum poenitentiae dispensandi facultatem per quinquennium potiti fuerint. 
Episcopus viris, qui scientiae vel rerum gerendarum peritiae specimina alio 
jam modo dederunt, permittere potest, ut examen extra tempus praescriptum, 
forma tamen debita, subeant. Cetera, quae praevium hoc scientiae tenta- 
men attinent, concilia provincialia ordinabunt. Concursu facto examinatores 
svnodales non pauciores tribus ab Episcopo designandi Vicario generali prae- 
side judicabunt, quinam competitores idonei sint. Episcopo integrum erit, eos, 
quos examinatores idoneos renunciaverint, propter conversationis sacerdotalis 
defectum reprobare, vel competitores in ipso concursu novo scientiae tentamini 
subjicere, si quidem ita conveniens censuerit. Inter idoneos Episcopus dignio- 
rem seliget, quem ad beneficium promoveat vel patrono commendet." Ilae 
normae a conciliis provincialibus receptae et magis declaratae sunt. Patronus 
ecclesiasticus, Imperator („lerrae princeps"), Gubernium (si fundus reltg. vel 
studior. patronus est) unum e tribus ab Episcopo in tabella concurrentium 
jprimo jpositis praesentare debet. Quodsi Imperator aut fundus rel. vel stud. 
patronus sit omnino is, qui primo loco positus est, ab Episcopo instituitur, 
nisi Gubernium ob causam politicam eum reprobaverit. Patronus (laicus) pri- 



vatus aliquempiam e sacerdotibus in tabella receptis praesentare potest. Vide 
amplius de hac re : Schulte Manuale juris ecclesiastiei. Gissae 1863. §. 74. 

4. Uti ex tabula II. in appendice posita apparet tantus ubique adest 
patronorum, imprimis privatorum, numerus, ut Episcopi, paucis casibus imprimis 
patronatus realis exceptis, re vera minimam in beneficiis providendo vim exer- 
cere possint. Nam difficillimum esse. ullum prorsus „inhabilem a declarare 
tanto magis apparet, quanto certius est, examen, de quo agitur, fere nusquam 
rigorosius esse. Ita fit, ut persaepe sacerdotes, qui curam exercent in parochia 
patroni, qui unam tantum aut paucas habet ecclesias ipsius patronatui subjectas, 
usque ad a. 50 mum capellani munere fungantur, alii ante 30 mum vitae annum 
parochi fiant. Hinc sacerdotum penuria! Cujus alia est causa merces profecto 
misera capellanorum et tot parochorum, labor vero ingens nullo modo con- 
gruens neque salario neque conditioni externae. 

5. Fructus omnium beneficiorum jparochialium intercalares, deductis admi- 
nistrationis et iis expensis, quae ad aedes reficiendas aliave similia faciendae 
sunt neque ab heredibus civilibus praestari debent, in fundum relig. conver- 
tuntur. Fructus intercalares praebendarum capitularium, quae e massa communi 
percipiuntur, reliquorum e massa participantium praebendas augent; sin prae- 
bendae e massa separata dentur aut e fundo- religionis, huic fundo addicuntur. 

§. 6. 
De Episcopis. 

1. Episcopi dioecesani ab Imperatore (qui ex art. XIX. Concord. „Antisti- 
tum imprimis comprovincialium consilio utetur") nominantur, exceptis 1) episc. 
Secoviensi, 2) Lavantino, quos Archiep. Salisburgensis nominat, confirmat, con- 
secrat, 3) Gurcensi, quem duobus vicibus Imperator archiep. Salisburgensi 
praesentat, tertia vice archiep. Salisb. nominat, 4) archiep. Salisb. et 5) archiep. 
Olomucensi, quem utrumque Capitula canonice eligunt. 

2. Mensa episcojoalis diversissima est. Congrua Episcoporum ex lege 
civili censetur 12 . 600 fl. m. a. archiepiscoporum 18 . 9000 fl. Qui plus 
habent, 7 j / 2 procent. redituum, quos confessi sunt, ad fundum relig. solvere 
tenentur. 

3. Taxa camerae aut fixa est aut quovis casu definitur, quodsi compares 
dioeceses Germaniae reliquas, minor esse videtur pro austriacis. 

4. Episcopi singulae terrae hereditariae, ubi dioecesis sita est, vi consti- 
tutionis statuum membra sunt cum voto virili. Exceptio in tantum adest, quod 
archiep. Olomucensis tantum in diaeta Moraviae, non Silesiae, jus sedendi 
habet, dum archiep. Salisburgensis tam in Salisb. quam in Tyrolensi sedet. 
Qui Episcopi Principis titulo gaudent (Wratislaviensis, Brixin., Trident., Secov., 
Lavant, Gurc, Labacens.) et omnes Arcbiepiscopi ex legis fundamentalis litt. 
patent. 26. Febr. 1861 publicatae §. 4. in „Domo Dominorum" (Herrenhaus), quod 



est primum Austrlae repraesentantium corpus, sessionem et votum habent. 
Ceterum omnes 4 Archiepiscopi, quorum provinciae in hoc libro describuntur, 
Princijpis titulum habent. 

4. Episcopi in omnibus, quae recensentur, dioecesibus in Jleligiosos iis 
fruuntur juribus, quae jus commune aut ordinaria aut vi delegationis (ex 
Conc. Trid.J iis attribuit. Eeligiosae ubique jurisdictioni Episcoporum ordina- 
riae subjacent. 

§• 7. 
De administratione. 

1. Vicarii foranei s. Decani s. Vicarii districtuum ab Episcopis nomi- 
nantur libere, nulla praevia parochorum electione vel commendatione, e paro- 
chis decanatuum. Hi decani ubique a republica ut „Inspectores scholarum 
district. u confirmantur. Quare, si gubernium parochum ut inspectorem appro- 
bare deneget, Episcopus aut alium nominet aut controversia a ministerio deci- 
datur oportet. Liberum est episcopis, eos destituere. Ubique mos viget, quod 
iis titulus „Consiliariorum consistorii", „Consil. eccles." tribuitur. Capitida 
ruralia nusquam existunt, neque „fundi decanatuum" ; impensae (pro victu et 
vectura) iis praestandae sunt a parochis, quos installant, visitant, aut a parti- 
bus (in causis judicialibus). Eorum est : 1) quotannis visitare ecclesiam, aedificia 
benef., scholas elementares, 2) matricarum revisio, 3) rationum de bonis ecclesiae 
administratis revisio, 4) referre de statu cujusque beneficii cet. ad Ordinarium, 
5) in fere omnibus dioecesibus fungi commissariorum munere in causis matrimo- 
nialibus, aliis ecclesiasticis ad forum judiciale pertinentibus, 6) concursum indicere 
et tabulam conficere pro scholis element. vacantibus, 7) decreta Ordinarii necnon 
magistratuum clericis communicare, relationes clericorum omnesque alias literas 
ad illos dirigere cet. Colloquia („Capitelsconferenzen") clericorum decanat. in 
aliquot dioecesibus introducta sunt. In iis themata in scriptis exarata recen- 
sentur aliaque pro vita pastorali necessaria et utilia discutiuntur. 

2. Superiora officia Vicariatus generalis, Ordinariatus ab Episcopis libere 
componuntur, maximum ex Canonicis eccl. cathedr. Impensae plerumque ab 
Episcopis sunt faciendae; iii aliquot dioecesibus e fundo relig. pro parte prae- 
stantur ; ubique etiam certae taxae existunt cancellariae (pro investitura, colla- 
tione canonicatus cet.) et disjpensationum. Consiliarii de regula munus mere 
honorificum habent. 

Eodem modo impensae pro Tribunali matrimoniali ab ipsis Episcopis sunt 
faciendae, quum taxae lege civili concessae minores sint, quibus resarciantur. 

Irihunale pro causis clericorum discrplinaribus et criminalibus (eccl.) in 
paucis tantum dioecesibus institutum est. Hae causae plerumque „administra- 
tive u finiuntur. 



10 



3. Episcopi auxiliares in part. inf. in aliquot tantum archidioecesibus : 
Prag., Olomuc, Vienn., Salisb. , institui consuetudo est, quamvis profecto aliae 
dioeceses, praesertim bohemicae, et satis amplae sint, ut Episcopus a Suffraganeo 
adjuvetur, et dotatio e fundo relig. optime praestari possit. 



§. o. 

De tribatis eccles. et civilibus. 

1. In Austria unum tantum viget tributum eccles., alumnaticum scilicet, pro 
seminario cleric. Legibus est praescriptum, ut parochus, cujus dotatio 420 fl. 
m. a. non superet, 1 fl. 57 1 / 2 kr., localista et benef. simplex 1 fl. 5 kr., parochi 
aliique, quorum reditus a 420 usque ad 1050 fl. est, */ 2 %> ^ supra 1050 fl. 
habent, 1 °/ reditus solvant. Quantum sit, apud paucas dioeceses notare 
possum. — Quae praeter alumnaticum solvuntur, naturam donationis vel elee- 
mosynae habent. 

2. Tributa publica omnis generis tam a beneficiatis quam a bonis eccle- 
siasticis (fabricae) solvenda sunt et quidem : a. vectigal agro impositum, b. vectigal 
habitationum mercedibus impositum, c. tributum quotannis ex censu conferendum, 
d. tributum quaestui varii generis, fabricationi similibusque impositum, uti et 
tributa pro signo reipublicae (Stempel), indirecta. Singulare, quod beneficiati 
et bona ecclesiastica solvunt, tributum est, loco tributi ab heredibus solvendi 
(„Gebiihren-Aequivalent") repartitum ad singula decennia, cujus decimae partes 
quotannis conferendae sunt. Hoc tributum a) pro rebus immobilibus fundatio- 
num, beneficiorum, ecclesiarum, communitatum ecclesiasticarum [ut et saecula- 
rium, collegiorum, institutorum, corporationum et societatum], quarum socii 
condominium bonorum communium non habent, est pretii communis centesimae 
ternae (3 : °/ ), b) pro eorundem rebus mobilibus pretii communis centesimae et 
dimidiae (iy 2 %). Liberae sunt : res mobiles cultui inservientes , ecclesiae 
(oratoria, capellae). Liberi sunt ad personam : possessores beneficiorum, 
quorum reditus purus summam annuam 315 fl. m. a. non superat. Quodsi 
fundus congruam suppleat, ab eo res ejusdem pretii (Aequivalent) est solvenda. 
Pretium bonorum immobilium singulis decenniis elapsis exploratur secundum 
reditum maximum minimumque, quem corpus, communitas, usufructuarius, admi- 
nistrator fateri debet , nullo habitu respectu juris tituli , quo res possidetur et 
terrae austriacae, ubi sita est, primo trimestri anni postremi decennium sequens 
praecedentis. Ad solvendum hoc tributum obligati sunt bonorum reditus et 
qui jus utendi fruendi habent pro tempore, quo possederunt. Quod ad rationem 
tributorum publicorum revocatum his additur pro impensis terrae (Landes-) 
districtus (Bezirks-) communitatis (Gemeinde-Auslagen) tributum ab ecclesia 
eodum modo est conferendum. 



11 

§. 9. 
De fwidis generalibus. 

I. Fundus religionfs, formatus est |decr. aul. (12. Jan.) 28. Febr. 1782, 
7. Jan. 1783, 18. Oct. 1792 cet.] e bonis monasteriorum, confraternitatum, 
canonicatuum, beneiiciorum simplicium, feudorum eccles. ab Imperatore Jo- 
sepho II. et postea suppressorum neque fini speciali dedicatorum, in dies 
augetur a) fructibus intercalaribus supra §. 5. num. 5. ; 6) tributo episcoporum 
auxiliari, supra §. 6. num. 2. ; c) eodem tributo solvendo a monasteriis (abbatiis) 
ita, ut singulis decenniis redituum et expensarum index faciendus sit et dodrans 
ejus partis, qua reditus expensas superat, illi fundo tribuatur; d) specialibus 
reditibus (ut in Bohemia vi pacti inter Imp. Ferdinandum III. et P. Urbanum 
VIII. a. 1630 a quovis sacco salis 7*/ 2 kr. mon. vienn. ; a. 1863 hoc titulo 
19.719 fl. m. a. fundus percepit). Anno 1863 tributa sub b. et c. erant: 1) pro 
fundo Austriae infer : ab archiep. Vienn. 873, ep. S. Hippol. 472, monast. 
Barnab. 860, Minorit. 163, Dominic. 756, ab octo abbatiis 16.044 in summa 
19.168 fl. 2) Austr. super. a capit. Linc. et 6 abbat. 10.999. 3) Bohemiae, 
archiep. Prag. 2.670, Dominic. et Johannit. 223, praepos. capit. Metrop. 2100, 
3 abb. et aliis monast. 8862 fl. 4) Morav. archiep. 2.743, episc. Brunn. 672, 
a monast. 2.280 fl. 5) Siles. episc. Wratisl. 617 fl. 6) Salisb. a monast. 
315 fl. 7) Tyrol. et Vorarlberg. a 2 abbat. 7.225 fl. 8) Stiriae, ep. Secov. 
416 fl., a 5 mon. et abb. 735 fl., 9) Carinthiae episc. Gurc. 610 fl. 10) Car- 
niolae, episc. Labac. 527 fl. 

Fundi singularum terrarum a Gubernio (Statthalterei, Landesstelle) sepa- 
rati administrantur (vide Concord. art. XXXI. XXXII.); „budget u episcopis 
ad monendum communicatur. Quae, deductis expensis, quotannis supersunt? 
1) conferuntur ad restituendas summas, quas respublica fundis ipsis mutuo 
dedit. Omnes fundi, etiam ditissimi adhuc debitores reipublicae sunt. Id inde 
venit, ut ex a. 1841 usurae syngrapharum publicarum (lege patent. financ. a. 
1811 reductarum et paulatim pro serie quotannis sorti subjectarum) plenae 
solverentur in antecessum. Hoc debitum tanto minus brevi tempore restitui 
poterit, quod necessitates sunt auctae. Ad illas usuras in antecessum datas 
accedunt impensae pro administratione debitae; — 2) si debita persoluta sint, ad 
supplendos defectus aliorum. Qui fundi, si omittas debita, quae memoravi, 
sufficiant, suo loco dicetur. Fundos ipsos in ecclesiae esse dominio certo cer- 
tius est et concordati articulo XXXI. exprimitur. 

E fundis suppeditantur : 1) tituli ordinat., 2) pensiones emeritor., deme- 
ritor. clericorum, 3) adjuvantur monasteria mendicantium, congregationes femi- 
narum rei scholasticae cet. deditarum, 4) novae parochiae (ecclesiae) eriguntur. 
reparantur, dotantur parochi, 5) capellanorum mercedes, 6) pro seminario 
cleric, facultatibus theol., institutis theol. necessaria, — paucis verbis omnes 
impensae ecclesiasticae, ad quas faciendas neque certus fundus, bona propria. 



12 

neque certa persona obligata est. Praeterea onera, quae ipsius fundi bonis 
irnminent, exempli gratia onera juris patronatus cet, portanda sunt. 

II. Fundus studiorum, formatus [resol. Imp. Mariae Theresiae 23. Dec. 
1774] e bonis collegiorum Societatis Jesu a Clem. P. XIV. suppressae et allis 
postea ei incorporatis bonis, destinatus fuit ad sustentandas vel adjuvandas 
universitates et gymnasia. In tantum quoque complures sufficiunt. Postea 
vero et scholarum realium, polytechnicarum cet. impensae iis fundis assignatae 
sunt, ita ut, excepto fundo Austriae super., nullns „sufficiat a , sed ubique aera- 
rium supplere debeat, quae desunt. De dominio idem dicendum est, quod de 
fundo relig., si ea bona respicias, quae, quum fundo incorporata sint, in eecle- 
siae dominio erant. Fundus administrantur a Gubernio. Vide concordati 
artic. XXXI. 

Utriusque fundi dispositio, id quod ex eorum statu et debitis facile appa- 
ret, post annum 1861 etiam a „Consilii Imperii" (Reichsrath) resolutioni- 
bus pendet. 

§. 10. 
Bonorum ecclesiasticoram administratio. 

Vi articuli XXX. Concordati austr. et resolutionis supremae diei 3. Octob. 
1858 decreta ab Episcopis a. 1856 Viennae commorantibus [contenta in actis 
hujus conventus num. LXI. et in litteris ad Minist. Cultus 16. Jun. 1856 datisj 
facta auctoritate civili confirmantis bonorum ecclesiasticorum (ecclesiarum pa- 
roch. , filiarum, aliarum fabricae cet.) administratio ubique jparochis tradenda 
erat. Statutis provincialibus et dioecesanis parochis certus magistrorum fabricae 
e parochianis eligendorum et ab Ordinario confirmandorum numerus adjun- 
gitur. Haec administrandi forma in dioecesibus, quae describentur, viget, 
exceptis quatuor provinciae Pragensis. Pro quibus quum anno demum 1861 
vertente Episcoporum ordinationibns Patroni bona tradere parochis jussi sint, 
magnus Patronorum numerus in «Domo Dominorum" interpeilationem fecerunt, 
qua factum est, ut Ministerium non modo patronos ullo modo ad tradendum 
cogere sed directe episcopos adjuvare rCcusaverit. Unde evenit, ut usque ad 
hoc momentum aqud paucas tantum ecclesias administratio canonica vigeat, apud 
plerasque vero bona, ut antea, administrentur a patrono laico, parocho non 
interveniente, inspiciente tantum Decano, Consistorio et Gubernio. — Bona 
mensae episcopalis ab Episcopis, capitulorum, corporationum et communitatum 
ab his ipsis administrantur. 

§. n. 

De scholis mediis et elementaribiis. 

1. Quot gynmasia et scholae reales ab Ordinibus regularibus regantur, e 
tabulis §. 15. 16. positis apparet. Quarum scholarum, si ut publicae a republica 



13 

agnoscuntur et testimonia pro foro civili valida dant, magistros Ministerium 
nominat ex iis, quos Superior regularis proponit. His jus est eos ad mona- 
sterium revocandi. Merces in paucis ab aerario datur, pleraeque a solo ordine 
sustentantur. Episcopus missionem religionem docendi confert. 

2. G) r mnasia laicalia sub sola directione (resp. Gubernii) Ministerii sunt, Epis- 
copis restat jus designandi catechetam et ordinandi Commissarium, qui omnes 
lectiones inspicere potest, ne quid dogmati et moribus catholicis contrarium 
doceatur, libros denique praescribendi pro religionis doctrina. Sed quoad hos 
libros episcoporum consilia communia intervenire debent. 

3. Catholici juvenes ea tantum gymnasia et scholas reales frequentare 
debent, quae magistros habent catholicos. 

4. Ad has scholas inspiciendas nominantur a Ministerio „Consiliarii 
scholarum. u 

5. Scholae elementares sunt a) normales, b. capitales (puerorum et puella- 
rum, aut unius generis) c) capitales et reales inferiores, d) capitales parochiales, 
e) triviales. 

6. Magistri aut a) magistri (magistrae) veri, aut b) soli cooperatores vel 
c) submagistri sunt. 

7. Scholae elementares aut a) e fundo generali (Normalschulfond), aut 
b) a communitate, aut c) a patrono et communitate sustentantur. 

8. Usque ad a. 1864 parochiae patronus ex lege erat scholae patronus. 
Legibus provincialibus generaliter ubique jus patronatus scholasticum solo legis 
titulo fundatum est abolitum. Ubi aliis titulis nititur, viget. 

Pro schola vacante triviali intra districtum scholarem (decanatum) Con- 
cursus indicitur. Tabula concurrentium dignorum a decano traditur patrono 
vel communitati. Quem hic praesentavit, ei, si agatur de magistro inferiore 
vel cooperatore, ab ipso decano, si agatur de vero magistro (scholae parochialis 
sive fllialis) ab Ordinario (Consistorio), magistri decretum datur. Ceterum 
patronus praesentationem directam dare potest, qua munitus candidatus se con- 
sistorio praesentet. 

Ad „scholam cajpitalem jparoch." patronus praesentat, Gubernium praesen- 
tationem „ad cognitionem confirmatoriam" recipit, Consistorium decretum confert. 
Directores hujus scholae pro regula sunt parochus cum uno e magistris. 

Pro scholis vero cajpitalibus patronus et consistorium praesentant voti 
modo. Gubernium munus confert et decretum expedit. Idem est de Directore. 

In scholis elementaribus de lege parochus religionem tradit, cujus lectio- 
nes magistri repetunt. Quum vero persaepe propter magnum scholarum 
filialium numerum hoc fieri non possit, parocho approbante, magistri laici reli- 
gionem tradunt. 

Apud scholas capitales proprius est catecheta, quem Ordinarius instituit. 

Inspectio scholarum trivialium et parochialium capit. fit per parochos, 
quibus additi sunt de regula inspectores laici a communitate electi. Supra 



14 



parochum duplex visitatio geritur per decanum et consiliarium scholasticum 
civilem. Suprema inspectio ecclesiastica fit per ^lns^ectores scholarum dioece- 
sanos", quos (art. VIII. Concord.) Imperator „ex viris ab Antistite dioecesano 
propositis nominat." Ad hoc munus ubique assumuntur Canonici capit. cathedr., 
imprimis Canonici scholastici. 

Depositio magistrorum, nullo habito respectu casus, quo criminis damnati 
eo ipso officio privantur, decernitur a Gubernio, audito patrono et Ordinario. 

9. Consistoria (Ordinarii) fere nunquam magistros directe et sine ullius 
personae interventu ordinant, quum aut patronus aut communitas proponendi 
magistros jure fruatur. 

§. 12. 
l)e Acatholicis. 

1. Post. a. 1849 nusquam acatholici parochorum catholicorum jurisdictioni 
sunt subjecti. 

2. Iisdem conditionibus expletis acatholicis liberum est, scholas erigere, 
atque catholicis. Quae scholae a Superioribus acath. et Gubernio diriguntur. 

3. Acatholici nusquam obligantur ad ferenda onera pro necessitatibus eccle- 
siasticis cath. suppeditanda. 

4. Nulla episcoporum catholicorum in acatholicos jurisdictio excrceri potest. 
Lege civili statutum est, ut causas matrimoniales matrimoniorum mixtorum 
tribunalia ecclesiae cath. tractent praeter certos casus in lege expressos. 

5. Registra status civilis ubique a pastoribus sive parochis acatholicis 
eodem modo eademque virtute ut a catholicis conscribuntur, cum modo parochia 
a Gubernio sit confirmata. 

§• 13. 
T a b u 1 a I. 

Nati stmt anno 1862 in Auslria, et quidem. 



in terra 




Vivi 


Mortui 


Summa 




Legitimi 


Illegitimi 


Legit. 


Illegit. 


Legit. 


lllegit. 


Austria inferior 

„ superior . . 
Salisburg. ducatus 
Stiria 




46.533 

17.180 

3.171 

24.033 

5.694 

12.315 

18.761 

23,838 

158.023 


18.267 
4.273 
1.260 
9.147 
4.009 
1.464 
1.789 
1.432 

26.873 


1.503 

418 

67 

470 

74 

202 

410 

246 

3.666 

1.059 

353 


843 
159 

30 
304 

77 

55 
100 

37 

1.001 

318 

61 


48.036 
17.598 

3.238 
24.503 

5.768 
12.517 
19.171 
24.084 
161.689 
63.209 
16.080 


19.110 
4.432 
1.290 
9.451 


Carinthia . . . 
Carniola . . . 
Tergest. Gorit. Grad 
Tyrol. et Vorarlberg 
Bohemia .... 




4.086 
1.519 

1.889 
1.469 

27.874 


Moravia .... 




62.150 9.032 
15.727 1 2.142 


9.350 


Silesia .... 




2.203 








395.893 


82.673 



15 



QO 



cs 

«3 









5 



© £ o .£ 

o ct © 

.2 g & 

& © 2 

a s a g 

£ s 2 d 

.a g S s 

_ « 1 1 

^ ^tfl r -rfl 

o .. a^ « 

^J © 

yy, © M f 

r*-4 Jh O © .23 

© CO »73 



a .S 
© S 



CO ' 

© 



o 

^ ce 



ryT 



ci 

O" 


CO 


J0 


© 

S 








s 





CT 1 





08 


s 


r— ( 


r^ 


-1 


£ 


C/J 

o 


o 

co 


Fl 


M 


n 


J N 


o 


© 


cm 






M I CO 

© P o 

w o o 

151 

X CS Oj 

03 ^fl © 

13 «* 

"-• 

c3 fl ?h 
co © 
CT»0 '► 

■ «J g 
co" O © 

+- 1 r 

S «r! «2 



O *H 

*-» © 



^ 
c3 



£ ^ PV 



Ph*+3 co 

'1 3 "3 

S 6.2 



° 
C34S 
fc 



s a^ 
s s § 

H fl o 
O O 



I! a 

*-" O © 

° 22 
*J0 ■*-* .0 c 

^ ».tJ g 

■+e ea S 



*rS S 



E s 



Q0 « 

2 S 



cs 'co 


h 


© co 


co O 


""0 *£» 

Jh 


O W 


© © 


© *CO 


&-.£ 


r >~> 


^^0 


CO 


CO 


•<— s 


*"TJ * 
tf 


© •- 
-u © 


© r-O 
fl © 


P-rc 


-+^ fH 



— © CO -H 

| o^ °- 

.a 1 1*1 
S B"8*i 

■s ^ao 



*3 M0 

cs fl 

© .0 



1« 



a-| © ** 
8 2 §3 a 

^.jQ © 

s *^ N ^l 

*H *"0 



a 

ee 

Cn © 



i^ 

*" 

O 



© • 

^» © G 

52 ^0 .0 

» 0O 



S-l C3 

.■0 

+.Q 

CO 



.a^ 



*-• o 2 



3< 

00 



^p 






GM ^f Oi 
CO GO CO 

N CO ^ 





OS 


lO 


O) 


C5 


CP 


m 


l^. 


00 


r^ 


05 


cp 


£ § o^ 


CO 


rP 


co 


c\» 


•^H 


G5 


ep 


lO 


TH 


♦^. 


(I) 


.1^« * 


e% 






TtH 


JlO 


co 


W 




l> 


^H 


o 




■^ 






^ 1 


1 






TH 


H^ 


•rH 



i> 

-rH 
JLO 



co 

ab 



*tf -TH 

CO ^- 

CP 1> 



^* ^f Cft o 
CO !> ^h CO 
C?5 00 00 <M 



-?h oo iO 
rt" Oi CO 

CO O) C5 



* 

s 


*H 

og 

"o 

© 
.9 
co 

U 
© 



O 

© 

s cs 



iQBpnp 



ioi|Oq^oy 



C$ ,_! 

O 



b 

o 
H 



os 



R CP 



r co oo 

i> 10 

co 



C5 Oi O 
CO N CO 
CO JlO cn* 



00 



co 



CO 
lO 
00 



lO 

00 
X 



40 



l> 



O aO 00 

00 ffi co 

CO CO CO, 

CP* -4h* 



CP 



■H ^ T|l 

o ao oi 

p oo oi 

05 jo CP 



i> 

<* 
00 

o 

lO 

co 



>o 
O 

co 
i> 
(0 



<N>. CO 

CO Oi 

-<H OS 

O rti 

Tft o 

^ o 



>p 

co 
1> 

o. 
co 



Cfl 

f> 

CO 



O d 
00 00 
00 GO 



CO CP 
iO 



o 

lO 



GO 



i> 

CO CP 00 

^ cd 

00 05 

1> 



o 

CO 



co 



^f ^H 



CO ^H 

00 



r: CO 



«5 04 OS O 1> 
Tf CO 



3 



CO Oi Oi 



■«rH lO Ol CO Tf 1> 
JlO "rt 1 »0 



CO rf 
05 ^h 
JlO 1> 



■^h OS 05 
N W th 

N CO CO 



CO 
JO 



Tt< CO 

^H O 

CO 1> 



O Oi 

co co 



co 



OS rf 



OOOCOrfOiOOSl^iOCOiO 
OiOiO»rt<COCO-rHOC001> 
l>l>OtCOCOiOC01>iOp'^f 

oi ^" co* oi 



'E 



Oh 


w 







H0 
*H 

o 



&0 

rH 


rO 

N 



c3 43 

w w 



r0 





-0 o 



o 



r-t 

03 

o 



^ 3 

© r*-> O 

H H PQ 



r» 

ea 

u 
o 



© ^ 2 



GQ 



1G 



§. 15. 
T a b u 1 a III. exhibens 

Gymnasia superiora et inferiora catholica. 



Nomen 

Dioecesium 

et 

numerus 

Gymnasiorum 



Magistri 



Directo 
res 



<o i— i 
a <o 
d > 



Mag. 
ordi- 
narii 



Mag. 
suppl, 



Discipuli 



a. religio 



c 



b. lingua 



PS 

"> 
CQ 



1. B r i x i n. 

a) Innsbruck caes. reg. sup. 

b) Brixen (August.) . . . 

c) Feldkirch (Jesuit.) . . 
d)Eall (Francisc.) gym. 

infer 

2. Brunnensis. 
Gym. sup. c. r 

3. Budwicensis. 

2 caes. reg., 1 Bened., 
1 Piar. gym. sup. . ♦ 

4=. Goritiensis. 
c. r 

5. G-ureensis. 

1 gym. super. , 1 infer. 
Benedictinorum .... 

6. Labacensis. 

1 c. r. sup. , 1 infer., 
1 sup. Franciscanor. . 

7. Lavantina. 

2 c. r. sup 

8. Litomerieens, 

(5 gym. super. , i c. r. , 

1 August. , i Cisterc. , 

1 Piar., 1 Pramonstr. 

1 Piar. infer.) 



18 



14 

l 4 



29 

20 

8 



9. Lincensis. 
1 c. r. , 1 Jesuit. , 1 Be- 
ned. sup i 2 



20 



1017 



393 , 
226 

328 

165 



129 

2 

32 



17 



10 



10 

11 
4 

1 

3 

6 



1395 

1634 
373 

412 

1015 
627 



12 



219 

59 
9 



1119 
159 

878 



387 
195 
309 

165 

960 



352 

48 

309 

70 



660 

1342 
204 

102 

943 



174 553 



109 1023 



15 



15 



6 
31 
17 



130 



208 
162 



880 6 „ 1 



17 



Nomen 

Dioecesium 

et 

numerus 
Gymnasior. 



Magistri 



Directo 
res 



Mag. 
ordi- 
narii 



Mag. 
suppl, 



Discipuli 



a. religio 



o 



cS 
3 



b. lingua 






o3 

"> 

c3 

m 



10. Olomue. 

2 c. r. sup. , 1 Piar. sup., 
3 infer 

11. St. Polten. 

1 Bened. sup. , 1 infer. — 
1 Piar. sup., 1 inferius 

12. Pragensis, 

3 c. r. , 1 Praem., lPiar. 
sup., 2 Piar. inf. . . . 

13. Reginaehrad. 

2 c. r. , 1 Bened. inf., 
1 Pram. inf. , 1 Piar. 
sup., 1 infer 

14. Salisburg. 
1 c. r. sup 

15. Secoviens. 

1 c. r. sup 

16. Trident. 

2 c. r., 1 Bened. , 1 
Franc 

17. Tergest. 

1 c. r. , 1 infer. priv. 
Mechitar 



18. Viennensis. 
2 c. r., 1 Bened., 1 Ci- 
sterc, 1 Piarist. . . , 



19. Wratislav. 



1 c. r. 



20 

28 
29 

11 

5 

8 

22 



33 



10 



29 

26 
9 
5 



20 



1993 

722 
2232 

1559 
380 

688 

989 
215 



23 

13 
2 
4 



87 



10 



259 



42 



1917 
261 



65 



1024 

730 

1011 

248 
380 
658 

464 



1057 



1493 



1365 



61 

242 
15 



25 



62 

1998 
100 



37 

139 
176 



58 



2 

7 

526 

177 
23 



Unicum Gymnasium evangel. confess. august. est Teschen. in Silesia caes. 
reg., quod 1 dir., 12 mag., 203 discip. acath., 23 jud. habet, e quib 56 germ., 
170 slavic. linguae. 



18 



T a b u I a IV. exhibens 

Scholas reales superiores et inferiores. 



Magistri 



Discipuli 



2 



m 



Brixin. 1 caes. reg. sup., 1 com- 
munalis inferior 

Brunnens. 1 c. r. sup. , 2 infer. 
communales 

Budwic. 1 c. r. sup 

Gorit. 1 c. r. super 

Gurcens. 1 c. r. super 

Labac. 1 c. r. inf. 

Lavant. 0. 

Litomeric. 1 com. sup. (Prae- 
monstrat.) 

Lincensis 1 caes. reg. sup. . . 

Olomuc. 1 c. r. sup., 2 comm. inf. 
(in Silesia), 1 c. r sup. . . . 

St. Pblten 0, 

Pragensis 2 c. r. , 2 comm. 
(1 Praemonstr.) sup 

Reginaehrad. 1 comm. sup. . . 

Salishurg. 1 c. r. inf. 

Secov. 1 sup. statuum terrae, 
1 comm. inf. 

Trident. 1 c. r. inf. 

Tergest. 1 comm. inf. 

Viennens. 2 c. r. , 1 comm. , 1 
priv. sup. ; 2 comm. inf. . . 

Wratislaviensis 0. 



12 
1 
1 

3 
2 
3 



30 
15 
12 
15 

7 



7 

17 

28 
25 



61 
13 

8 

26 
6 

7 

93 



192 

946 
353 
218 
225 
146 



356 

254 

532 
438 



1422 
354 
134 

382 

55 

150 



2 

26 

n 

5 

7 
4 



1 

10 



51 

18 
3 

23 



1594 63 



215 
9 

8 



15 

14 

65 
42 



133 

8 



W 

16 
114 



172 

763 
19 
26 

177 

48 



308 

239 

310 
377 



577 

11 

137 

366 

6 

13 



426 

343 

64 

49 

92 



65 

36 

280 
113 



1028 
369 



24 

13 



1503; 172 



17 



7) 

141 
6 

10 



10 

49 

140 

18 78 



19 



S3 



s 



w 
tt 


2? 




k 




1 










• 


53 


£ > 


s 




•*«* 




tt 


<uh c$ 


5 




-*i 


^^ 


© 




k£ 


P 


£ 






o 
CG 





05 




<u 


O QO 


o> 


r>- 


o 


ao 


00 CO lO 


CM TH 




s 


i 


»o r> 


co 




03 


O 


CO CO GO 


cn r> 


s 


■+-» 


p3 


iO co 


QO 


co 


<M 


iO 


00 o> "^f 


I> TH 


o 


d 


3 


CO IO 


o> 


rt< 


*rf 


(t) 


co Tf r>- 


0> <M 


-M 


o3 

d 

o 

p 
o- 1 

C 


<M TH 










<M o 


lO TH 


O 




o ■<* 


o> 


T* 


Irt 


T-l 


0> Tf lO 


Tf TH 


1 CL, 

<V 


•c 


C- CO 


03 


O 


QC 


o> 


00 00 o 


(O lO 


Tf r> 


o 


00 




Tf 


O O TH 


CO TH 




3 


th co 


co 


00 


iO 


r» 


io co co 


<M CO 




Ph 


Tf TH 










C» <M 


CO TH 


*Q 


«C 














■<H 






co co 


_ 


CO 


co 


r> 


o a> o> 


o> co 


^3 






T- 




CT5 


o 


•f o> iO 


00 lO 


snioumu 


TH Tt< 




co 


cv 


w 


<M co r> 


CO 00 


CO 




T-l 










TH CO 


tH 




OD 


o 
eS 


0> co 


TJ1 


r^ 


o 


cv> 


<M TH Tf 


r> co 


o 


co r> 

cq ao 

O r> 


9» 


<M 

r> 

cd 


o 
c6 


iO 
00 

co 


00 w <o 


t* <M 




1 

fl 


-3 


O Tf t> 


eo r> 




P< 


QB CO 




■«f 


T- 


*" 


TH lO 0> 

<M 


<M d 

TH 




0> r> 


co 


co 


o 


o 


iO 00 co 


00 iO 




P 

cr" 
fi 


■•4 


co CN 


M 


iO 


« 


r>» 


o> o> r> 


t>. "«f 






o l> 


a> 


T- 


co 


<M 


<M r> oo 


o co 




s 


m r> 


CD 


TH 


w 


»o 


CO lO "* 


ao o> 




Ph 


O CO 




iO 




^ 


T-l lO T- 


<M <M 


«4-1 














co 


r< 






i 


o> o 


J^ 


05 


cx 


co 


GO 00 CN 


<M <M 


TJ 




r> o 


<~; 


CO 




r» 


O CO 05 


CO 00 


o3 




CO <M 


O 


o» 


l^ 


iO 


CO CO CO 


<M <M 




~3 02 


4> 


<M 00 


r^ 


lO 


lO 


co 


O <M tn 


lO o> 


'-P r 





O CO 




lO 




<M 


CO lO TH 


<M <M 


o£>"T! rri 


fiV 












CO 


TH 




CO 0> 


co 


00 


CO 


<N 


O co CO 


r> co 






XI 


rf 00 


<M 




o 




iO 00 co 


o o 


o 


rf t-< 


X 


"«t 1 




"^ 


co io r> 


"f co 


«+h 


P 


lO 00 


CO 


1"» 


co 


CO 


<M co co 


oo o 




P* 


o> CO 




lO 




O) 


CO lO <M 


<M CO 


















CO 


TH 




*g 1 IP°S 


•o io 


R 


T 


K 


K 


<N k CO 

CO 


r> T-i 

<M 


Q 


.2 1 o^siSbj^ 


o o> 

<M th 


R 


00 


<M 

CO 


<M 


th CN O 
O* — 


O r> 

oo co 


o3 
O 

O 
t^> 

8 


OJD 


!io *Sbi\[ 
















•uooit-O 


CO <M 

TH 


K 


lO 


iO 


*" 


CO t-i iO 


r> r> 

>o 


09 


•fjond 


TH K 


K 


R 


K 


K 


th k th 


<M TH 




co a> 




in 


-* 


TH 


<M th rn 


O0 tO 


< 


O 

CO 


•atjii 




K 




co 




O 

TH 


iO iO 


•ouiid 


TH R 


K 


T-l 


K 


j; 


<M k CN 


<M CO 






•o -q 


O T-l 


r^ 


o> 


ro 


CQ 


rf th r> 


CO o 






O <M 


ot 


iO 




r>- 


o> <M 00 


o> CO 




*s 


-Bcaumg 


t-« 00 

<n 


c* 


T-l 


co 


CV» 


hh< r> o> 
oj »o 


CO tO 
<M 




<M "«* 


dn 


^- 


<N 


o 


o> r> io 


<M 0> 






noog '0 


I> O* 


i- 


o 


if 


iO 


o> O 00 


o> ao 




&n 


o co 




co 






l> lO 


r> th 




ct 














CN 




OBilsiSi-j^ 


00 r> 

Tl C5 


Oi 


lO 


r- 


<M 
<M 


iO •<* <N 

0> TH O 


Tf TH 

O T> 


c5 




u^siSbj^ *q 


o» ^f 


*" 


00 


CM 


<M 


co p "^f 

<M 00 


CO CO 


ot^otio 


Tf co 


T-l 


iO 


(O 


O 


r> TH Tf 


<M <M 


O 




00 p> 


03 


r^ 


00 


Tf 


0> 00 <M 


oo o> 


Q 

,25 




-O^Q -B 


I> w 




Tf 




TH 


TH CO <M 
H-< TH 


■«f TH 






eo •* 


Tf 


CV> 


co 


^- 


lO 00 TH 


"f o> 


c3 




■euiumg 


io r> 


co 


05 


o 


co 


<M TH CO 


CO CO 




r< ^ 


w 


CO 


co 


<M 


co o> r> 


co CO 


© 

o 




TH 










T- CO 


TH 




o co 


oa 


CO 


m 


rf 


^f TH O 


TH Q0 




ranxBTjand 


co 


n 








io <m r> 


<M 




Jfl 




co O 


JV) 


00 


CO 


lO 


<M O 0> 


co co 




3 

C£ 


sap.tAT.xi, 


T* CO 
O "Sf 


-t 


co 
co 


CT3 

CN 


<M 


lO 00 00 

<M "^f »0 

T-" CO 


O iO 

p co 


SOT^d 


TH CO 


co 


00 


iO 


W 


o> r> <m 


r> oo 






r> 




TH 






T-l TH O 


co 






-iouiid 












TH 


















rq £ 








S .2 








ci i—i 

•h ti 

o 2 . 








Jn «5 










o 








*§ & 








d > . 








a a 


























! 










eS «* 


p 




•fi 


i 4 


\ O " .3 


e3 






•C T 


2 ee 


c 


1 *r 


} . r4 g 

j bD p <p 


P _e3 






5 5 




3 t- 
J *-£ 


k 

e 


i o 


3 *h t ^a 

J «> i>» O 


© M 










<j <j 


c/ 


2 v: 


c 


) C 


5 H E-i pq 


ri W 



CS 
« 

C3 
"O 

•1—9 

cc 
o 
o 






.2 

*C0 

co 



C3 

O 

3 



co 

o3 
| 

a> 
o 



c3 

rH 

o 



>» 

H 

co 

•"d 
g 



o 



o 

H 



III. Lingua scholarum. 



in terra 
hereditaria 


germanicae 


slavicae 


italianae 


mixtae 


Austria inferior . . 


1.154 


3 





4 


„ superior . 


493 











Salisb 


164 











Stiria ....... 


477 


41 





180 


Carinthia 


250 


23 





64 


Carniola 


19 


123 





90 


Terg. Gorit. Grad. 


123 


42 


30 


135 


Tyrol. Vorarlb. . . 


1.055 





848 


16 


Bohemia 


1.705 


2.018 





142 


Moravia 


510 


1.129 





88 


Silesia 


216 


102 





109 




6.166 


3.481 


878 


828 



Provinciae et Diocceses. 



I. Provincia Bohemiae sive Pragensis. 

§. 18. 
Generales notitiae. 

I. Continet regnum Bohemiae, 943.7 mil. □, et comitatum borussicum 
Olatz in Silesia borussica situm. 

Incolae in Bohemia : cath, 4,947.686; acath. 96.652; jud. 83.253, in 

summa 5,127.590. 

(secundum „catalogos u ab ipsis Curiis episcopalibus a. 1865 editos.) 
Clerus a. 1865 : sac. saec. 3.402 — s. reg. 837 ; — in summa 4.239. 
Begulares: masc. 1.200 — fem. 544 universim 1.744. 
Addito comitatu Glacensi habet: incolas cath. 5.103.039 — acath. 100.712 — 

jud. 83.542. 
Clerum: s. s. 3.512 r. 837, i. s. 4.349; reg. m. 1.200 — f. 583. 

univ. 1.783. 

II. In stituta provinciae communia : 1. Fundus religionis bohe- 
micus, cujus redditus secundum Budget a. 1863 sunt : 967.868 fl. mon. austr. 
Deductis expensis supersunt 27.985 h\, qui aerario publico traduntur (sed 
videas supra §. 9). 2. Fundus studiorum (vide supra § 9), cujus redditus 
sunt 252. 560 fl. , deficiunt 195.209, qui ex aerario solvuntur. Ex aerario 
publico ecclesia hujus provinciae ne unum quidem denarium accipit. 3. Domus 
corrigendorum, quae Pragae ad S. Georgium est (ex fundo rel. 3.498 fl.). 

III. Benejicia. A. in BohCmia: 1791 paroch., 140 alia. B. in summa 
1839 paroch., 150 alia; summa totalis 1979. 

IV. Pro sacerdotibus dejicientibus secundum Budget a. 1863 solvuntur ex 
fundo rel, quotannis 98,000 fl. m, a. 



22 

pro congruis supplendis, cooperatoribus , parochiis in bonis immobilibus 

non dotatis similibusque ex eodem 75.800 fl. 
pro conventibus mendicantium ex eodem 45.960 fl. 
pro aliis conventibus et monasteriis ex eodem 21.397 fl. 
pro ecclesiis et domibus parochorum aedificandis et reparandis ex eodem 

50,000 fl. 
V. Suffraganeum habet solus Archiepiscopus. 

§. 19. 
A. Archidioecesis Pragensis. 

Erecta a duce Boleslao II. et Ioanne P. XIII. circa a. 971 sedi Mogun- 
tinae subjecta fuit usque ad 3. Mart. 1344, quo Clemens P. VI. eam in metro- 
polim promovit. Ab a. 1421 ad 1560 praesulem non habuit. Bulla Pii VII. 
dat. IV. Id. Mart. 1807 districtum Egrae a dioecesi Ratisbon. avelli et Pra- 
gensi incorporari jussum est. Habuit 27 episcopos, 27 archiep. 28™" est 
Archiepiscopus et Metropolita : Fridericus, Princeps de Schwarzenberg , S. 
R. E. Tit. S. Augustini Presb. Cardinalis. Sedis Apost. Legatus natus 
per regnum Boh. , Bambergensem , Misnensem et Ratisbonensem dioeceses, 
Princeps S. R. J. (titularis ex a. 1603), regni Bohemiae Primas, universitatis 
Pragensis Cancellarius perpetuus. (natus Viennae 6. Apr. 1809, ord. 25. Jul. 
1833, consecr. in Archiep. Salisburg. 1. Maji 1836, Card. nom. 24. Jan. 
1842, inthroniz. in Sed. Prag. 15. Aug. 1850.) 

Mensa: constans ex bonis immobilibus [in summa supra 42.000 jugera 
habentibus] cum reditu circ. 100.000 fl. mon. austr. Taxa camerae apost. circ. 
6.000 fl. „Taxa nominationis" aerario solvenda ultra 50.000 fl. 

I. Situs. In regno Bohemiae, maximam partem circulorum Egrensis et 
Pragensis, magnam partem circulorum Boleslav,, Pilsnens., deinde partes circul. 
Czaslav. , Litomeric, Pisec, Saatec, Tabor., mil. □ 278 circa. in regno Bo- 
russiae continet comitatum Glatz mil. □ circ 34. 

II. Dividitur in 37 Districtus Vicariales s. Vicariatus e quibus in Bohemia 
sunt Vicar. Generalis et 35 alii, in comitatu Glatz 1. Vicarii arcltiep. eorum- 
que Secretarii ex parochis districtus ab Ordinario libere nominantur. Hi vicarii 
sunt „Consiliarii Consistorii tf titulares et „Commissarii Tribunalis matrimonialis" 
ad interrogandos testes cet. fungi solent, per delegationem ab una vel duobus 
denunciationibus matrimonialibus dispensant. 

III. Status animarum (1864). In Bohemia : Cathol. 1,438.860. — Acath. 
a. c 22.960, h. c 9589, angl. 16. — Jud. 36.977 i. s. 1,508.402. 

In Borussia: Cath. 155.353; Acath. a. c 4029, h. c 31., Jud. 290., 
i. s. 159.703. 

Summa Cathol. 1,594.213, omnium incolarum 1,668.105. Matrimoniorum, 



23 

baptizatorum, mortuorum numerus Consistorio notus non est, quum parochi 
„consignationes" officiis imperialibus tradant, „notitiae statisticae" vero non 
secundum parochias sed districtus politicos conscribantur. 

Communicantium numerus neque in Catalogo adnotatur neque Consistorio 
communicatur. 

Confirrnationis sacramentum quotannis recipiunt circa 20,000. 

Matrimonia mixta a. 4861 inita sunt : 141 praevia dispensatione et datis 
„litteris reversalibus* (syngraphis) de educandis liberis nascituris in fide catho- 
lica, 20 nulla obtenta dispensatione cum „assistentia parochi passiva." 

Matrimonia contracta sunt a. 1861 praevia disjpensatione ab imped. dirim. 
consang. in gr. 3. attingente 2. ex facult. quinquenn. 39, ab imp. cons. gr. 2. et 
affin. gr. 2., affin. 1. gr. lineae collat. aequalis et inaequ. in summall6; affin. 
inhonestae notoriae 1. et 2. gr. ex facult. 15. — Dispensationes ab imp. gr. 3. 
et 4. cons. vel affin. speciatim non adnotantur. 

IV. Status Cleri. a. Institutio. Adest 1) Seminarium puerorum Pragae, 
quod habuit fine anni schol. 1 864 alumnos 59, gymnasium publicum frcquen- 
tantes; expensae a. 1864 flor. 8.608, bonorum summa erat circ. 145.000 fl. — 
2) Seminarium Clericorum Pragae, quod habet 1 Directorem, 2 Vice-Dir., 1 Spi- 
ritualem, 123 alumnos, qui collegia facultatis theol. audiunt. Per quatuor 
annos ibi degunt. Extra seminarium raro theologiae studiosus vivit. Praeterea 
clerici regulares (10) aut in seminario aut in conventibus degunt : Redditus 
Seminarii (ex bonis propriis et fundo religionis) sunt circa 60,000 fl. m. a. 

b. Titulus ordinationis usitatus est, qui vocatur „fundi religionis", rarissime 
alius occurrit. 

c. Cura emeritorum, demeritorum, quiescentium. Nisi pensio in resignando 
beneficio sacerdoti debili cet. reservari potest, deficientes ex fundo relig. aluntur. 
Vide supra §. 9. 

d. Status : in Bohemia: s. s. 1.018, r. 465, i. s. 1.483 in Borussia: s. s. 
110, reg. 0; — summa totalis 1593, sacerdotes curam animarum gerentes 1052. 
A. 1864 ordinati sunt 31 saec. 8 regul. mortui 37. — Emeriti, pensionati ; 
deficientes 73 ; jubilati (50 mum sacerd. annum perfic.) 45 ; extra dioecesim moran- 
tur 42 ; sac. extranei in archid. commorantur 72. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1) Ord. Equit. Johannit. (Pragae) 1 dom. 
cum 30 sac, cler. prof. 5, non prof. 1, novit. 3, i. s. 39. 

2) Ord. mil. Cruc. c. r. st. (Pragae, cum multis parochiis, commend. et 
resid.). Sac. 77, cler. p. 6, nov. 2, i. s. 85. 

3) Praemonstrat. (Canoniae Pragae et Teplae) cum. sac. 177, cl. p. 16, 
n. p. 4, nov. 9, i. s. 206. 

4) S. Benedicti (abbatia in Emaus Pragae, in Brzevnov) s. 28, cl. p. 7, n. 
p. 1, n. 3; laic. prof. 1, i. s. 40. 

5) PP. Piar. Schol. 5 coll., 2 resid. cum s. 29, cl. p. 18, n. p. 3, i. s. 50. 

6) Coll. ss. Redempt. cum 15 s. , 6 laic, p. , i. s. 21, 



24 



7) Domic, 2 convent, 11 s., 1 laic. p., i. s. 12. 

8) Minorit. 1 conv., 6 s., 1 L. p., i. s. 7. 

9) August. Eremit. (calc.) 2 conv.; 9 s. 8 cl. p. 1 n.; 3 L. p.; i. s. 21. 
10) Eeformat. 8 conv. 2hosp.; 49 s. 1 cl. p. 4. n. p. 11 nov.; 29 L. p., 

10 n. p., 1 nov., i. s. 105. 

11) Capuc. 4 conv., 2 hosp.; 31 s.; 21 L. p. 4 n. p. 2 nov.; i. s. 58. 

12) Fr. Misericord. (Pragae) 3 s., 21 L. p. 9 n. p. 7 n., i. s. 40. 

Summa omnium religiosorum 684. 

B. Eeligiosae. a. in Bohemia, 1) Anglic. Herul. 1 dom. cum 19 pers. 

2) Ursul. 1 conv. cum 48. 3) Elisabeth. 1 cum 44. 4) Carmelit. 1 cum 
19. 5) Sor. Mis. a S. Carolo Borr. (8 dom. vel instit.) cum 115. 6) Sor. 
Schol. Paup. 6 dom. cum 34. 7) Sor. 3. Ord. S. Franc. 1 d. cum 33. 
Summa totalis 312. 

b. in Borussia. 1) Sor. Mis. S. Car. Borr. 1 d. cum 5. 2) Sor. Mis. 
3 Ord. S. Franc. 4 d. cum 18. 3) Sor. Schol. paup. 4 d. cum 16. Summa 
totalis 39. 

Summa omnium Religiosarum 351. 
Summa omnium Regularium 1.035. 
VI. Sac. in cura animarum laborantes 1052. 
Unus sacerdos est ad Catholicos in Bohemia 
n » r> 7) » 7, Borussia 

» r, „ „ „ „ generaliter . 

Unus regularis est ad Cathol. in Bohemia 
t> » „ „ „ „ Borussia 



Unus sac. curatus 
9 



generaliter 
Bohemia 
Borussia 
generaliter 



970 
1412 
1001 
1444 
3982 
1540 
1327 
1412 
1515 



VII. Status Beneficiorum cet. 

1. Cap. Metropol. Eccl. Metrop. S. Viti cum Praeposito [redditus : 
minimum 20.000 fl. ex bonis immobil. supra 2200 jugera continentibus 
et massam dignitatis separatam formantibus; collationis papalis praevia 
usitata electione; sine jurisdictione in capitulo], Decano (jurisd. exer- 
cente) Praelatis (Personat.) Archidiacono, Scholastico, 8 Canonicis. Praebendae 
Decani et Canonicorum dantur ex massa communi, cujus reditus provenit ex 
bonis immobilibus supra 20.000 jugera continentibus , a decano et canonicis 
portionariis administratis. Decanus habet portionem duplam, sequentes 5 can- 
sen. simplam, quae minimum est ad 6 — 7000 fl. m. a. , reliqui 5 canonici 
accipiunt summam fixam additis obventionibus ad 2000 fl. ascendentem. Collatio 
decanatus et 8 canonicatuum est apud Capitulum, ita, ut ultimus semper vacet 
canonicatus, optio fiat in locum altiorem, excepto Decano, qui eligitur. Ad 
canonicatum vacantem eligitur unus e candidatis, qui indicto concursu publico 



25 

per Bohemiam et Moraviam, sermonem probatorium tenuerunt. Alternatim 
canonicus linguae czechicae (bohemicae) et germanicae eligendus est. Duo 
canonici ab Imperatore nominantur ex tribus candidatis per Capitulum no- 
minatis. Hi canonicatus regii non vacant, nisi mortuis can. regiis vel in 
decanum aut praepositum promotis. Duo can. juniores sunt praedicatores do- 
minicales, duo anteriores festivi, duo hos praecedentes pro 4 festis maximis. 
Horae canonicae ex mente juris communis non fiunt, neque missa conventualis 
quotidiana assistentibus canonicis, attamen permagnus numerus missarum hujus- 
modi fundatarum. Distributiones quotidianae non existunt. Omnes sunt infulati et 
Pontificalibus ubique utuntur, a 1863 a. S. Pont. privilegium acceperunt, rogante 
Em. Card. Archiep., Crucem capitularem cum catena aurea portandi. Accedunt 
Sacrista, 2 Boenitentiarii } 3 Vicaristae, 4 Psalteristae. Curam exercet parochus 
singularis. 

2. Cap. Collegiatum eccl. SS. Petri et Pauli in WyseTirad cum Prae- 
posito (massam separatam 816 jug. bonor. immobil. redit. maximum 6000 fl. 
habente, collationis regiae) Decano (jurisd. excercente) et 6 Can. residentialib. 
(duo vacant). Dec. et Can. habent massam communem bonor. immobil. 1150 
jugera contin. ; dec. portionem duplam, can. simplam, quae maximum est 1000 fl. 
Omnes hae praebendae electione capitulari conferuntur, ut et 6 Canonicatus 
honorarii. Omnes sunt infulati. Unus e canonicis curam exercet. Horae 
canonicae vigent* — 

3. Cap, Eccl. coll. Vetero-Boleslaviensis ad SS. Cosmam et Damian. 
cum Praeposito, Decano (cui imminet cura animarum) ,6 can. (e quibus actu 
duo resident) et 6 can. honorariis. Praepositum nominat Imperator, Dec. et 
omnes canonicatus sunt liberae collationis archiepiscopalis. Capitulum reor- 
ganisatur, quare superfluum est, praesentem. exponere conditionem. Habet 
praedia et alia bona circ. 1.300 jugera continentia, quorum redifcus est ad 
10.000 fl. m. a. Est antiquissimum Bohemiae capitulum. Omnes sunt infulati. 

4. Cap. Eccl. colleg. ad omnes Sanctos in castro Pragae, cum Praeposito, 
Decano, 3 canonicis (1 vacat), omnes collationis regiae. Fundatum erat ab 
Imp. Carolo IV. pro professoribus theologiae emeritis vel iis sublevandis, actu 
viris de re scholastica meritis. Habet praedium 503 juger. Reditus Praepositi 
et Decani actu sunt maximum 1000 — 1200 fl. ; unus canonicus habet ad 350 fl., 
alter nullam praebendam. Pars reditus asservatur ad dotandos reliquos canoni- 
catus. Neque residentia sensu stricto locum habet, neque missa conventualis. 

5. E capitulo eccles. colleg. B. M. V. quod olim Carlsteiniae erat, superest 
benef. simplex Decani (cum praedio 543 juger. , reditus circ. 4000 fl. m. a.) 
collationis regiae. 

6. Beneficia curata: in Bohemia 2 Praepositurae , 2 Archidiac. , 42 
Decan., 508 Parochiae simpl., lJLocalia, 8 Expositurae, 9 Capellaniae arcenses, 
384 Cooper. et Capell., 9 Administraturae ecclesiasticae (ecclesiarum incorpora- 
tarum), — in Borussia: 48 par., 6 Local., 3 Exposit., 52 Coop. et Cap., 



26 

i Admin. eccl., in summa: 629 benef. et 436 coop. et cap., 10 admin. eccl. 

Jus providendi. Vide Tabulam II. 

Reditus beneficiorum sunt diversi; eorum magna pars certe summam 
6 — 700 fl. non excedit, multa numerum 5—600 non exaequant, aliquot supra 
1000, 1500, 2000 fl. sunt. 63 benef. e fundo relig. dotantur, reliqua habent 
bona propria et aliquot e fundo relig. subsidium recipiunt. 

Ecclesiae (templa) parochiales ad eundem numerum 629 perveniunt. 
Numerus ecclesiarum filialium , capellarum , oratoriorum , cet. non liquet. 

VIII. Scholae omnis generis. 
a. Universitas Pragensis Carolo - Ferdinandea fundata a. 1348, cujus Cancel- 
larius est Archiepiscopus ; haec dignitas reapse solum jus tribuit con- 
ferendi „licentiam u in unaquaque facultate „doctoris gradum petendi et 
assequendi" candidatis, qui praeter candidatos theologiae neque interve- 
niente per se aut per mandatarium neque approbante Ordinario a facultate 
respectiva admissi sunt. Aut mandato generali aut — si Archiepiscopus 
extra provinciam moratur — legali ut Vice-Va7icellarius fungitur Rector. 
In professores ordinandos aliave universitatis negotia tractanda Cancel- 
larius nullam vim exercet. Auditores facult. theol. et alumni iidem sunt. 
Praeter hos scholares aliarum facultatum fere nunquam ullum collegium 
theologicum frequentant; contra theologiae studiosi praeter unum colle- 
gium 3 horar. per hebdomadem philosophicum et paedagogiam rarissime 
aut fere nunquam ullum philosophiae , historiae, scientiarum naturalium, 
juris cet. collegium frequentant, immo frequentare possunt. Dotatur uni- 
versitas, quae bona propria non habet — facultas juridica et medica 
habent praedium a gubernio administratum — ex fundo studiorum cum 
summa 149.765 (secundum Budget a. 1863), in qua omnes expensae pro 
universitate et institutis cum ipsa conjunctis continentur. Expensae pro 
facult. theologica ex fundo religionis fundo studiorum restituuntur. Itaque 
ex aerario publico — nam fundus studiorum boh. habet reditum 
252.560 fl. — omnino nihil in universitatem insumitur, quae contra ex 
reditibus bonorum ecclesiasticorum sustentatur. (Adsunt in facultate theol. : 
6 Prof. ord. 2 privatim docentes 2 „adjuncti; ft jurid. 10 Prof. ord. 
(1 acath. 1 jud.), 6 extraord., 2 privatim docentes; medica 12 Prof. ord., 
9 extraord., 14 privat. doc. (2 jud.), 13 assist. (1 jud.) ; philos. 18 Prof. 
ord. (1 acath.), 6 extraord. (1 acath. 1 jud.), 4 priv. doc, 6 „magistri a , 
1 adjunctus speculae astronomicae , 3 assist.) — 

b. Schola polytechnica , quae vocatur, fundata et dotata per „status regni; a 
cum qua Ordinario et Ecclesiae nullum est commercium vel societas. 

c. Gymnasia catholica: superiora 2 eccles. , 3 civil. , inferiora 2 eccles.; 
acatholica non existunt. 

d. Scholae reales catholicae: superiores 3 civil. 



27 

e. Scholae normales: 2 civil., sch. „capitales", principales et reales in- 
feriores 10, sch. „principales" 16, sch. „triviales« 1150. Magistri et ma- 
gistrae i. s. 1871; liberi ad frequentandas scholas obligati 183.949, reapse 
frequentantes 178.144, inter quos: pueri cath. 90.643, puellae cath. 
83.936, i. s. 174.579; pueri acath. 519, puellae acath. 418, i. s. 937 — 
pueri jud. 1416, puellae jud. 1212, i. s. 2628. Reliqua vide §. 15 seqq., 
quum pro singulis dioecesibus non constent. 

IX. Administratio. a. Consistorium. Vicarius Generalis (idem atque 
Episcop. auxiliaris) et 11 Consiliarii, 8 Secretar., Cassar. , Registr. , Registrat. 
cet. Impensae ab Ordinario sunt faciendae. b. Judicium matrimoniale cum 
Praeside (idem atque Gen. vic.) et 6 Consil. 1 actuar. 1 cursore. 

Hoc Tribunal est 1. judicium dioecesanum. 2. metropolitanum. 3. ex vi 
delegationis apost. II. instantia pro tribunalibus dioecesanis archidioecesium 
Viennensis et Salisburgensis. 4. ex aequali ratione III. inst. pro jud. dioeeesano 
et metropolitano artjhid. Leopoliensis ritus latini et Olumucensis. Pro jud. 
archid. dioecesano ex vi delegationis est II. instantia jud, archiep. Olomucense, 
pro eodem et jud. metropolitano III. inst. jud. Viennense; pro jud. Prag. Dele 
ato II. inst. est III. inst. jud. Olomucense. Anno 1863 tractatae sunt: a) causae 
separationis athoro et mensa in l ma inst. 75, II da metropol. 14, II da deleg. 73, 
III a del. 1, i. s. 163, e quibus 23 sep. sunt concessae, 27 in annum 1864 
sunt translatae. b) nullitatis matrimonii i. s. 5, e quibus in 2 causis nullitas, 
in una validitas declarata est, duae in a. 1864 translatae. c) sponsalium: 63. 
(De annis prioribus vide v. Moy Archiv f. das kath. Kirchenrecht Vol. X. 
(1863) pag. 182 sqq.). Pro causis disciplinaribus aliisque causis ecclesiasticis 
Tribunal nondum existit. 

X. Synodus provincialis ultima habita fuit a. 1860 (post 255 annos prima), 
dioecesana 1863. 

XI. Quod pertinet ad linguam, e 37 vicariatibus in 10 in Bohemia cum 
375. 802 cath sola germanica, 1 potissimum germanica, in 3 germ. et bohemica 
lingua obtinet; comitatus Glacensis mere germ. est. Itaque archidioecesis habet 
fere 600.000 incolas germ., reliquos bohemicos. 

§. 20. 
B. Dioecesis Litomericensis (Leitmerit%). 

Erecta per bullam Alexandri VII. diei 3. Jul. 1655, denuo circumscripta 
bulla Pii VI. d. 12. Jan. 1784, paululum immutata per bullam „De salute 
animarum" Pii VII. d. 16. Juli 1821. Habuit 11 Episcopos. Sedes vacat, 
nominatus est Aug. Vahala, can. honor. capit. colleg. Cremsir. et parochus 
Muglic. in Moravia, nat. 1802, ordin. 1827. 

Mensa episcopalis ex bonis immobilibus supra 3.500 jugera continentibus 
constat et potest habere reditum supra 20,000 fl., si praedia bene administrantur. 



I. Situs. In regno Bohemiae, et quidem in circulis: Boleslav. (Bunzlau), 
Jicin., Litomeric, Prag. , Saatec. (Saaz) ita, ut l 1111 , 3 tu 5 t! longe maximam 
partem complectatur , circa 172 mil. □• 

II. Dividitur in 26 districtus Vicariatuum Foraneorum (reliqua ut in dioec. 
Pragensi). 

III. Status animarum a. 1864. Cath. 1,139.358; Acath. 13.606; Jud. 
12.160., i. s. 1,165,124. 

De reliquis, quum nihil mihi communicatum sit, non constat. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1) Seminar. puerorum (Mariascheinae) rectum per 
Patres Soc. Jesu, qui pueros docent. Gymnasium non est publicum, quare 
alumni, ut 'maturi declarentur, apud gymnasium aliquod caes. reg. vel ecclesiast. 
publ. examinandi sunt. 2) Seminarium Clericorum Litomeric. conjunctum cum 
„Instituto Episcopali studii theologici dioecesano", quod habet rectorem , vice- 
rect. et „rectorem a spiritu", 7 professores et circa 50 alumnos. Dotatio 
Seminarii ex fundo relig. est 33,000 fl. m. a. Titulus ord., cur, emeritor. cet., 
ut in §. 19. b. Status: s. s. 799, r. 171, univ. 970. — In cura animarum 
(saec. 680, reg. 50) 730. 

Extra dioecesim vivunt 51 ; extranei 6; emer. pension. et defic. 86; mortui 
a. 1864 30; jubilati 46. 

V. Begulares. A. Beligiosi. 

1) Cisterciens. (Ossegg) abb. cum 46 presb. 1 cl. p. 12 n. p. 2 nov., 3 L. 
n. p. i. s. 64. 

2) Patres Soc. Jesu (Mariascheina) 1 coll. cum 14 Patr. 9 mag. 8 fr. laic, 
i. s. 31. 

3) Patres PP. Schol. $ coll. cum 17 sac 1 cl. p. 1 n. p. , i. s. 19. 

4) Dominic. 1 conv. 5 sac 

5) August. Erem. 4 conv. , 16 sac, 2 L. p. , i. s. 18. 

6) Beformat. 3 conv. , 17 sac , 8 L. p. 2 n. p. , 2 nov., i. s. 29. 

7) Minorit. 1 conv. , 3 sac , 1 cl. nov., i. s. 4. 

8) Capuc. 6 conv., 27 suc, 9 cl. n. p., 11 L. p., 10 n. p. 1 nov., in 
summa 58. 

Summa universa Religiosorum 228. 

B. Beligiosae. 1) Elisabeth. 1 conv. cum 17. 2) Sor. Mis. S. Car. Borr. 

8 instit. cum 49. 3) Sor. Schol. 3. ord. S. Franc. 1 d. cum 5. 4) Sor. Schol. 

de Notre Dame. 1 inst. cum 5. 6) Sor. Mis. Congr. a s. Cruce. 4 dom.. cum 30. 

Summa omnium religiosarum 106. 

„ „ regularium 334. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 1174. 

„ „ curatus est ad Cath. 1560. 

„ regularis „ „ „ 3411. 

VII. Beneficia. 

1) Cap. Eccl. Cath. ad S. Stephanum cum Decano (collat. papalis), 5 Canon. 



29 

resident, 6 can. honor. et 2 vlcar. (cura habltualis imminet Decano). 
Dec. et 1 can. sunt infulati. Provisio partim per Ordinarium, partim per 
electionem, partim per regem et reginam iit. Decanus habet praedium 
418 jug. contin. , reditum circ. 2000 fl. ; praebendae canonicor. partim ex 
praediis propriis dantur, ex fundo rel. pro 5 can. capitular. 3,421 fl. 
singuli habent 1050 fl. 
2) alia: 2 archidiac. , 31 decanat. , 375 parochiae, 4 local., 10 exposit., 
15 capell. arcenses, 1 resident, i. s. 438. De jure providendi vide Tab. II, 
de reditibus idem dicendum est, ut apud Pragensem dioec. — 
De Scholis notitiae nullae mihi datae sunt. 

VIII. Administratio. a. Cpnsistorium habet Praesidem et 8 assess. , in- 
super 6 officiales et 2 alios. E fundo relig. quotannis pro eo dantur 2,153 fl. 
b. Tribunal matrimoniale cum Praeside, Vice-Praes., qui et defensor matrim., 
5 consil. , 1 secr. 1 adjuncto. 

IX. Synodus dioecesana ultima (et prima) a. 1863 habita est. 

X. Lingua (secundum catalogum) est in 316 locis paroch. mere ger- 
manica, in 95 mere bohemica, in 13 potissimum germ. , in 7 potiss. boh., ita 
ut fere partes quintae dioecesis quatuor germanicae sint. 

i §• 21. 
C. Dioecesis Reginae - Hiadecensis (Kbniggrcltz). 

Erecta ab Alexandro VII. bulla d. 10. Novembris 1664, paululum immu- 
tata per bullam cit. „De salute animarum." Habuit 16 Episcopos. Decimus 
septimus est 

Carolus Borrom. Hanl, nat. 4. Sept. 1782, ord. 8. Sept. 1805, 

inthroniz. 10. Jun. 1832. 

Mensa episcopalis est fundata in praediis supra 4.700 jugera continent. 

reditus circa 20,000 fl. m. a. 

I. Situs. Amplectitur totos circulos Chrudim. et Reginae Hradec. magnam 
partem circul. Caslav. et Jicinen. , aliquam Boleslav. et Taboren. in Bohemia, 
mil. □ circa 198. 

II. Dividitur in 31 districtus vicariat. (reliqua ut in Pragensi). 

III. Status animarum (1864): Cath. 1,304.025, Acath. 47.568, Jud. 
16.777., i. s. 1,368.370. 

A. 1862 erant: neo - communicantes 22.803, communicantes universim 
986.740 (!), bapizati 42.056 (masc. 21.588, fem. 20. 463), confirmati 22. 442. 

A. 1862 matrimonia sunt contracta 11.561, et quidem: a) mere cath. 
11.405; b) mixta 156 — inter quae cum educatione prolium cath. 147, mixta 
sec. sexum 9. c) cum disp. in 1° gradu aff. ex copula licita 31, ex cop. illic. 2; 
in 1° et 2° g. aff. ex cop. lic. 9, 2° g. aff. ex cop. lic. 12, 2° g. consang. 8, 



30 

in 3° g. tang. 2 um cons. et aff. 27, in 3° vel 4° g. puro vel tang. 3 um cons. 
et aff. 280, i. s. cum disp. ab imped. dirim. 369 i. e. fere tricesima matrim. pars. 
A 1862 sunt mortui 31.347 (masc. 16.655, fem. 14.692). 

IV. Clerus. a. Institutio. 1) Seminarium puerorum Reginae-Hradecii 
cum alumnis 118, qui gymnasium publ. frequentant. Reditus ex „capitalibus" 
et annuis praestationibus. 2) Seminarium Clericorum cum Instit. iheolog. episcop. 
habet rect., „moderatorem spiritualem" et vice-rect., 7 Prof. , 105 alumnos. 
Reditus (ex fundo relig.) est 27.815. De titulo ordin. et cura emerit. vide 
apud Pragensem. 

b. Status: s. s. 817, r. 111., i. s. 928.; sac. curati 800. 

Sac extra dioec. commor. 19, extranei 7, jubilati 48, a. 1864 mortui 34. 

V. Hegulares. A. Beligiosi. 1) Praemonstrat. 1 abb. Seelau, 1 resid. 
Deutschbrod, 27 sac. , 5 cl. n. p., 2 nov. , i. s. 34. 

2) Benedict. 1 abb. Braunau, 41 sac. (unita cum abb. Brevnov. in dioec. Prag). 

3) PP. piar. Schol. 2 coll. , 13 sac. , cl. v. s. 5 , cl. n. 1 , i. s. 19. 

4) Bedemptor. 1 coll. , 7 sac. , 2 L. p. , i. s. 9. 

5) August. Eremit. 1 mon., 3 sac. 

6) Servi B. M. V., 1 mon. , 3 sac. , 1 L. p. , 2 nov. , i. s. 6. 

7) Beformat. 1 conv., 4 sac, 4 L. p. , i. s. 8. 

8) Capuc. 2 conv., 10 sac. , 1 cl. p. , 7 L. p., i. s. 18. 

9) Fr. Mis. S. Joh. 2 conv., 3 sac, 15 L. p., 3 n. p., i. s. 21. 

Summa Religiosorum 159. 
B. Beligiosae. 1) Ursul. 1 mon. , 22 pers. 

2) Sor. Schol. paup. 5 dom. , 32 p. 

3) Sor. Mts. s. Car. Bor. 1 dom., 20 p. 

Summa Religiosarum 74. 
Summa Regularium 233. 

VI. Unus sacerdos est ad Cathol. . . . 1.405. 

„ „ curatus est ad Cathol. . 1.630. 

„ regularis est ad Cath. . . . 5.596. 

VII. Status Beneficiorum. 1. Capit. Eccl. Cathedr. ad S. Sjdritum cum 
Decano infulato (collat. papal.) et 7 can. capitul. quorum primus archid. in- 
fulatus est, 6 can. honor., 2 vicaristis. Dec. et duo alii can. seniores pcrcipiunt 
fructus praedii Bischofstein 1.391 jugera continent. (singulus circ 2500 fl.), 
can. curatus praebendae loco habet parochiam civitatis Reg. Hrad. (2000 fl.), 
quatuor reliqui sustentationem ex usuris primitivae dotationis praebendarum 
suarum percipiunt ex fundo relig. ad 4.284 fl. m. a. (singulus 1.071 fl.). Duos 
can. nominat Imperatur, duos Archiep. Pragensis, duos Ordinarius, can. curat. 
Imperatrix ut Regina Bohemiae. 2. Alia: 1 archidiac, 30 dec, 393 par., 
2 administr. eccl. 15 regul, 9 Capell. loc, 3 Exposit., 19 Cap. fund. et 
arcenses, in summa 472. 



31 

De jure jprovidendi vide Tab. II. De reditibus benef. vide , quod apud 
dioec. Prag. dictum est ; e fundo rel. 98 benef. dotantur, reliqua ex bonis propriis. 

VIII. a. Gymnasia catholica: 3 superiora, 3 inferiora. b. Scholae reales : 
1 sup., 12 infer. c. Aliae: 26 „capitales", 977 elementares. In his et scholis 
real. inferiorib. docent 1495 magistri et coadjutores saeculares, ludimagistrae 
puellarum regulares 24, magistrae laborum industrialium , partim saeculares? 
partim regul. 34. Scholares sunt 171.760. 

Scholae acath. elementares 24. 

IX. Administratio dioecesana. a. Consistorium cum Praeside, 8 assessor., 
4 officialibus. E fundo religionis numerantur pro Consistorio quotannis 2.258 fl. 

b. Judicium matrim. cum Praeside, 5 Consil., Defensore et Secret. c. Jud. 
ecclesiasticum (pro aliis causis) cum Praes. , 4. Consil. — Anno 1862 in jud. 
matrim. tractatae fuerunt causae separat. a thoro et mensa 25, sponsal. 13, 
secundarum nuptiarum vi declarationis de morte conjugis ineundarum 1. 

X. Synodus dioecesana prima fuit habita a. 1863. 

XI. Lingua in locis beneficiorum 93 est mere germanica, in 16 potiss. 
germ., in 24 potiss. bohem., in 326 mere bohemica. 

§• 22. 
D. Dioecesis Biidvicensis. (Bu&weis'). 

Erecta bulla Pii VI. d. XII. Cal. Octobr. 1785. 

Habuit 3 Episcopos. Quartus est : 

Johannes Valerianus Jirsik, natus d. 19. Jun. 1798, ord. 28. 
Dec. 1820, inthronis. 1. Nov. 1851. 

Mensa episcopalis (e fundo religionis percipienda) est 1260 fl. m. a. [et 
3150 in compensationem ususfructus praedii tempore recente venditi; num 
titulus hanc summam a fundo relig. exigendi indubius sit, ignoro]. Taxa 
Camerae est 448 flor. aureor. (i. e. circa 2420 fl. m. a.). 

I. Situs: In Bohemia complectitur totos circulos Budwicensem et Pise- 
censem, magnam partem Tabor. et Pilsnens. et partes Pragens. Caslav. et 
Egrensis, circ. mil. 294 Q 

II. Dividitur in 8 Archipresbyteratus cum 34 Vicariatibus, quorum archi- 
presbyteri et vicarii ab Ordinario nominantur. Reliqua vide apud Prag. archid. 

III. Status animarum (a 1864): Cathol. 1,065.443, Acath. 2.913, Jud. 
17.338., i. s. 1,085.694. 

Confirmantur per annum supra 20.000. ' 

Matrimonia mixta a. 1862 inita sunt 17, e quibus 11 cum educatione 
prolium mere cath. 6 cum mixta. 



32 

Ab imped. dirim. usque ad 4 gr. consang. vel affin. dispensatum fuit in 
327 casibus. 

De reliquis apud Consistorium nihil constat. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1) Seminar. jpuerorum Budvicii, cujus alumni 
(56) gymnasium frequentant. Reditus ex donationibus similibusque percipitur. 

2) Seminar. Clericorum cum Instituto episc. studii theol. Budvicii, quod 
habet Rectorem, Vice-Rect. et Spiritualem, 6 Professores, 99 alumnos et sum- 
mam annuam 29.197 fl. m. a. e fundo religionis percipit. De reliquis ut in §. 19. 

b. Status. s. s. 768, r. 90, i. s. 858. 

Sac. curam animarum exercentes circ. 750. Sac. jubilati 23, pcnsion. 
emer. et def. 44., extra dioec. viv. 21, extranei 13, mortui a 1864 sunt 18, 
ordinati 19 (a. 1863 ord. 15). 

V. Begulares. A. Eeligiosi. 1) Cisterciens. 1 abb. (Altovadum; 
Hohenmauth), 48 sac. 2 cl. p., 6 n. p. (voti simpl.) 3 nov., 1 L. v. s., i. s. 60. 

2) Patres Piar. Schol. 1 coll. , 7 sac. 4 dl p. i. s. 11. 

3) August. Erem. calc. 1 mon. , 4 sac. 

4) Aug. Erem. discalc. 1 mon. , 4 s. 2 L. p., i. s. 6„ 

5) Servitae 1 mon. , 4 sac. 1 cl. nov. , 2 L» p. , i. s. 7. 

6) Minorit. 1 mon., 5 sac. 1 L. n. p., i. s. 6. 

7) Keformat. 2 mon. , 9 sac, 7 L. p. 1 n. p. , i. s. 17. 

8) Capuc. 2 mon., 7 sac. , 6 L. p. 2 n. p., i. s. 15. 

Summa sac. 88 (ad hoc 2 extran.) 90. Summa religiosorum 129. 
B. Religiosae. 1) Sor. Mis. S. Car. Borr. 3 dom. , 20 p. 
2) Sor. Schol Paup. 4 dom., 32. 

Summa Religiosarum 52. 

Summa Regularium 181. 

VI. Unus sacerdos est ad cath. 1.128. 

„ „ curatus est ad cath. 1.420. 

„ regularis „ „ „ 5.886. 

VII. Status Beneficiorum. 1) Capitul. Eccl. Cath. ad S. Nicol. Ep. C. 
cum Praeposito infulato (collat. Papalis), Decano infulato et 5 can. capitul., 
qui omnes ab Imperatore nominantur. Praebendae e fundo relig. dantur, et 
quidem Praep. Dec. et Can. custodi 1260, reliquis 1050 fl. m. a. 

2. Alia; 1 Praep., 2 archid. , 37 decan., 367 par. , 4 admin. parochiales 
reales, 7 local., 1 exposit. , 1 cap. resid. , i. s. 420. insuper 1 admin. , 14 cap. 
arc. , 6 cap. resid. , 1 expos. quae sunt 22 benef. simpl. ; summa totalis 442. 
De jure prov. vide Tab. II. 

VIII. Scholae. a. Gymn. cath. super. 1 eccl. (Piar.) 2 caes. reg. — 
b. Schol. reales et princip. 6 , princip. 8 , princ. paroch. 1 , 5 schol. trivial. 
pueror., 12 puellar., 685 mixtae, 16 schol. „necessariae a (Nothschulen) , i. s. 
733, e quibus germ. 220, bohem. 454, mixtae 59. schol. industriales puellarum 



33 

19, opific. 2, repetit. 718. Schol. jucl. 6, acath. 2. Catech. 265, magistri 687, 
coadjut. 479, magistrae 26. Pueri ad frequent. obligati : cath. 67.786, acath. 78, 
jud. 907; puellae cath. 65700, acath. 62, jud. 836., i. s. 135,369. Frequentantes : 
i. s. 127,734 et quidem: pueri cath. 65.072. acath. 73, jud. 747: — puellae 
cath. 61.103, acath. 59, jud. 680. Schol. repet. frequentare debebant 56.664, 
frequentabant vero 48.745 (cath. 26.136 et 22.345 — acath. 20 et 12 — jud. 
121 et 111). 

IX. Administratio dioecesana. a. Consistorium habet Praes., 8 Assess. 
(et omnes Vicar. foran.) actuales, 4 Ofhciales. E fundo religionis dantur 
2205 fl. m. a. b. Tribunal matrimoniale cum Praes. , 6 Consil. et Secretario. 
A. 1862 tractatae sunt 42 sep. a thoro et mensa (9 concessae), 18 sponsal., 
nullitatis causa nulla. c. Judicium dioecesanum cum Praes. et 8 Consil. 

X. Synodus dioecesana (prima) habita est a 1863. 

XI. Lingua in 106 benef. est mere germ. , in 20 potiss. germ. , in 277 
mere bohem. , in 27 potiss. bohemica. 



II. Provincia Moraviae seu Olomucensis. 

§. 23. 
Notitiae generales. 

a. Continet (in Austria) Markgraviatum Moraviae cum 403.77 mil. □, 
partem Silesiae austriacae, partem Silesiae borussicae. 

b. Incolae (sec. catalogos eccles.) in Austria : cath. 2.137.512., acath, 
60.427; jud. 52.357. 

Clerus: s. s. 1.697, r. 205, i. s. 1902. 
Begulares: m. 329, f. 291, i. 620. 

c. Instituta prov. ( Austr.) communia : Fundus rel. cum red. 606.538 h\, 
ex quibus supersunt in aerarium tradendi 35,085. Fundus studiorum 
cum red. 126.020 fh, deficiunt 44.884 fl. ex aerario solvendi. 

E fundo relig. solvuntur pro congruis parochorum supplendis, loca- 

listis, cooperatoribus 86.608 fl. 

pro sacerd. emeritis, deficient. cet 31.796 fl. 

pro aedificiis reparandis cet 65.000 fl. 

pro mendicantibus 17.691 fl, 

pro. monast. monialium . . . . , 13.105 fl. 

Domus demeritorum (Wischau), pro qua e fundo rel. dantur 6.550. Re- 
liqua in tabulis §. 13. sqq. 

3 



34 

§. 24. 
A. Archidioecesis Olomucensis QOlmilt%). 

Ab a. 973 [res priores omitto] usque ad a. 1063 ad dioecesim Prag. 
Moravia pertinuit. A. 1063 Alexander II. episcopatum Olomuc, erexit. Ha- 
buit usque ad a. 1776 episcopos 55. Anno 1777 a Pio VI. in archidioec. et 
Metropolim erecta fuit, cui Brunnensis dioecesis subjecta est. Habuit 5 archiep. 
Sextus est : 

Fridericus e Landgraviis de Fiirstenberg, 

natus 8. Oct. 1813, can. capit Olomuc. a. 1832, ord. 1836, electus archiep. 

6. Juni 1853, inthronis. 8. 1853. 

Suffraganei dotationem fert mensa episcopalis. 

Mensa episcopalis constat ex principatu feudali Olomuc. , qui continet 
9 domania feudalia in Moravia 1 in Silesia austr. cum praediis unitis sita, 
1 praedium camerae in Borussia situm, quorum omnium fructus ipsa mensa 
percipit, insuper ex certis reditibus 68 subfeudorum coronae boh. , quorum 
unum (Katscher) in Borussia est situm. Reditus minimum est 200.000 fl. m. a. 
(Fundo religionis annuatim solvit 2.743 fl. Sed haec summa tanto minus 
certa regula esse potest, quum archiep. Prag. fere eandem summam — 2670 fl. — 
immo praepos. Cap. Metropol. Prag. 2100 solvat, quamvis certe illius mensa 
longissime distet ab Olomucensi.) 

Taxa camerae est 2215 fl. a. 

I. Situs. Continet in Moravia 223.37 mil. □ et quidem circulos Olomuc, , 
Neutitschin. , maximam partem Hradisch., Silesiae austr. fere mediam partem 
cum cire. 43 mil. □, in Borussia partem Silesiae cum circ. 30 mil. □. 

II. Dividitur in 9 Archipresbyt. (8 in Austria) cum 53 Decanatibus (50 
in Austria), quos Ordinarius nominat. Vide supra §. 7. 

III. Status animarum: 1) in Austria (1863): cath. 1,309.664, acath. 
38.127, jud. 23.810, i. s. 1,371.601. 2) in Borussia : cath. 108.798, acath. 
5657, jud. 959, i. s. 115.414. 

Summa totalis. Cath. 1,418.462, acath. 43.784, jud. 24.769, universim 
1,487.015. 

Cetera notatu digna ignoro. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. puerorum Kremsir. cum Dir., 
Vice-Dir., 6 Praef, , 200 alumnis prima tonsura clericali initiati : 2. Seminar. 
Clericor. „majus„ Olomucii cum Super. , Dir. spirit., Vice-Super. , Sacror. Rit. 
Magistro, 119 alumnis, qui aut subdiac. aut minoristae aut tantum tonsurati. 
Insuper aliquot alumni dioecesis Vratislav. ibi student. Adest Olomuc. Fa- 
cultas theologica, quae instituti dioecesani loco habetur, cum 6 Profess. et 2 
„adjunctis." E fundo relig. solvuntur pro alumnatu 8416, pro profess. 6.090; 
ceterae impensae ex propriis reditibus fiunt. — De reliquis vide supra §. 3 sq. 



35 

b. Status (1863): A. in Austria : s. s. 1,042; r. 138; i. s. 1.180; sac. 
in cnra animar. 927. B. in Borussia : 80 sac. s. cur.. universim 1260 sac. 
1007 curati. 

Sac. extra dioec. commor. 30, extranei 16, jubilati 49, a. 1862 mortui 35. 

V. Begulares. A. Beligiosi. 1. Sac. Ord. Equ. Teutonici, sac. (prof. 
27, nov. 1) 28. 

2. Praemonstrat. (Heiligenberg) 1 praep. et resid., 8 s. 

3. Bedenvptor. s. 6; L. p. 2, n. 3, i. s. 11. 

4. Piarist. 7 coll. 1 resid,, 53 s.; 2 cl. p. 6 n. p. 14 n.; i. s. 75. 

5. Dominic. 2 conv., 6 sac. 

6. Minor. 2 conv., 9 s. 2 L. p.. i. s. 11. 

7. Beformati 2 conv. 10 s. 6 L. p.; i. s. 16. 

8. Capuc. 2 conv 18 s. 7 L. p. 2 n. p.; i. s. 27. 

9. Fratres Mis. 2 conv. 2 s. 8 L. p. 5 n. p.; i. s. 15. 

Summa Religiosorum : 197. 

B. Beligiosae. 1. Ursul. 1 conv. 26. 2. Soror. Teutonicae 4 dom. 1 1 1 . 

3. Sor. ScJiol. paujp. de Nostra Domina 1 dom. , 4 sor. — 4. Sor. Mis. S. 

Vinc. a Paulo 4 dom. cum 62 sor. 5. S. Car. Borr. 1 dom., 22 sor. 6. Sor. 

Schol. S. Franc: 3. Ord. 3 dom., 34 sor. 7. Sor. Mis. S. Franc. 3. Ord. 
5 dom. 77 sor. 

Summa Religiosarum 336. 
„ Regularium 533. 

VI. Unus sacerdos est ad Cath. 1.125. 

„ „ curatus est „ „ 1.309* 
„ regularis „ „ „ 2.661. 

VII. Status Beneficiorum. 1. Cajpitul. Eccl. Metropol. S. Venceslai, cum 
Decano infulato (prima Prael. ; collat. papalis), Praep. infulato, Archid. inful., 
Schol. infulato, 19 can. capitul. Jus providendi : a) liberae coll. sunt Archid. 
et Scholast., rectoratus ad S. Annam inful. (perpetuo unitus primae canoniae), 
benef. custodiae et 2 honoris Vicariatus. b) Imperator nominat tres canonicos 
regios quovis casu, reliquos alternis mensibus cum c) capitulo, quod insuper 
eligit Praepositum, et praesentat ad benef. vicarialia. Capitulo perpetuo uni- 
tum est beneficium Praepositurae eccl. coll. Cremsiriensis, alius ecch praepos. 
Olomuc. , praepos. eccl. coll. Nicolsburg. (in dioec. Brunnensi). Praebendae 
partim ex beneficiis specialibus, partim ex bonis immobilibus capitulo commu- 
nibus porriguntur. Reditus, ut fertur, praelatorum usque ad 15000, canoni- 
corum ad 6 — 7000 fl. ascendit. Accedunt 12 vicarii. 2. Capitul. eccl. coll. 
SS. Mauritii et Sociorum Mart. Cremsiriense ; Praepos. (capit. Olom. eum prae- 
sentat e canon. Olomuc), Dec. (lib. coll.) 6 Can. (quatuor sunt lib. coll. ; duo 
jurisp. Praepositurae sunt), 4 vicariis (jurispatr. Praepositurae), 3 Can. honor. — 
3. Alia : A. In Austria : 3 Praep. cur., 428 par., 115 Cur. loc, 3 Cap. cur. 

3 * 



36 

arc, i. s. 549. B. In Borussia : 37 par. , 2 adm. par. , 8 Cap. loc, i. s. 47. 
Summa totalis 596. De jure providendi vide Tab. II. 

VIII. Scholae: a. Facultas theol. Olmuc (vide num. IV.), b. gymnasia: 
2 sup. caes. reg. 1 sup. eccl. (Piar.); 2 infer. c r. , 4 infer. Piar., i. s. 9. — 
c Schol. real. sup. 1. c r. , 3 real. infer., 10 capitales (1 archiep., 4 Piar. , 5 
c r.), 7 cap. et real. (4 Piar., 3 c r.). Vide supra §.15 sqq. 

IX. Administratio. 1. Consistorium cum Praeside, 7 Referent. perpet. (Con- 
siliarii cum voto sunt omnes Can. Olomuc, Vicarii foranei et aliquot alii), 7 
auditoribus, 1 secret. , 9 official. cet. 49 sac habent insuper „Consil. Consist." 
titulum. 2. Tribunal matrimoniale cum Officiali, 15 ^Judicibus", Defens., De- 
fens. sustit. , secret. , actuar. 3. „Forum inquisitoriale" pro parte archidioec 
borussica habet 2 Jud. delegatos et syndicum. 

X. Synodus provincialis [vel dioecesana ex pluribus saeculis] nulla est habita. 

§. 25. 
B. Dioecesis Brnnnensis (Briinn). 

Erecta per bullam Pii VI. dat. 5. Dec 1777 (usque ad hunc annum pars 
erat dioecesis Olomuc, administrata per Vicar. Gener. Brunnae residentem, 
plerumque Praeposit. eccl. coll. SS. Petri et Pauli, quae in cathedralem erecta 
est). Habuit 5 Episcopos. Sextus 

Antonius Ernestus Comes de Schaaffgotsche, 
dictus liber dominus de Kynast et Greifenstein (natus 16. Febr. 1804, 
ord. 8. Sept. 1827, inthron. 5. Mai 1842). ' 

Mensa ejpiscojpalis : ex duobus dominiis Chirlitz et Prisenitz (illud est 
subfeudum) cum redit. circ 35,000 fl. m. a. 

I. Situs. In Moravia, continet circulos Znaim. , Ig]av. Brunnens. et partes 
Hradisch. et aliquot Bohemiae vicos, 180.40 mil. □. 

II. Dividitur in 7 Archipresbyteratus cum 36 Decanatibus, quorum recto- 
res ordinarius nominat. 

III. Status animarum (1863): a. Cath. 827.848. Acath. [conf. aug. 
4.100, helv. 18.200] 22.300, Jud. 28.547, summa 878.695. 

b. Cecho-Slavi circ 680.000, germ. circ 171.000. 

c. Nati sunt (1858) masc 16.310, fem. 25.830, summa 32.140, 

e quibus cath. 31.721 (legit. matr. 26.237 — illegit. 5034). 
acath. 455 (legit. . . 400 — „ 55). 

jud. 4«4 ( ^ . .-.-■ 388 - „ : 26). 

d. Quoad communicantes, Ordinariatus in litteris mihi datis ^supponendum 
esse censet, omnes adultos (excepta fortasse civitate Brunnensi) generaliter 
bis per annum , in permultis parochiis quater vel quinquies s. communionem 
recipere", id quod mihi nullo modo verisimile esse videtur. Scholarium fere 



i 



37 

4 a pars quotannis primo s. comm. recipit, majores et discipuli „scholarum me- 
diarum" quater vel quinquies recipiunt. 

e. Matrimonia mixta a. 1862 inita sunt 70; 36 patres acath. educationem 
liberorum mere cath. promiserunt; assistentiae passivae erant casus 16. 

Obtenta dispensatione ab imped. l mi cum 2 do gradu cons. vel. aff. 29, 
2 di cum 3° 21, 3 tii cum 4° 80, i. s. 130 matrim. facta sunt. 

f. Confirmati sunt a. 1862—27.596. 

g. Ad fidem cathol. a. 1862 reverterunt 36 Protest. ; ab ea defecerunt (ad 
lutheran.) 5 Cath. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1) Seminar. 'puerorum Brunn. fundatum a. 1853 
(ex donationibus corporationum eccles. , collectis cleri cet.) habet 2 Praefectos, 
96 alumnos gymnasium publicum frequentantes. 2) Sem. Clericorum cum Dir. 
et 2 Vice-Dir., 102 alumn. (10 regul., 75 in domo, 17 extra viventes et 
stipendio annuo 84 fl. m. a. fruentes). Alumni 2. 3. 4. anni tonsuram vel 
ordines minores recipiunt. Cum seminario cohaeret Institut. theolog. dioeces, 
ex a. 1807, quod habet 1 Dir., 6 Prof. , 1 Docent. E fundo relig. solvuntur 
pro semin. 14.794 fl. [accedit seminaristicum | instit. theol. 6.090 fl. De titulo 
ordinat. et cura emerit. , pension. cet. vide supra §. 3 sq. 

b. Status (1863): s. s. 669 (in dioec. 642, extra commor. 27) et quidem 
4 dignit., 387 curati, 9 canon., magisterio addicti 34, vicarii, capellani, rectores 
158, .capell. castrenses (militares) 8, pension. deiic. 64, mission. 3. S. r. 105 
(cur. 52, magist. 19, cura milit. 1.), in summa 774 sac. Doctores s. theol. 
sunt 11 , phil. 7. Sac. extranei in cura anim. 20 reg., magist. 1 s. 1 r. , cura 
milit. 3 s. 2 r. , pension. 5 s., i. s. 32. Summa presb. saec. 678, reg. 128, 
totalis 806. Summa sacerdotum curatorum 634. Annos 50 nati sunt 170, 
supra 60. 123, supra 70. 56, supra 80. 15. Jubilati sunt 32. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1) Praemonstrat. abbat. (Neu-Reisch) 
10 sac, 3 cl, i. s. 13. 

2) Bened. (abb. Raigern), 16 s., 6 cl., i. s. 22. 

3) August. (abb. Alt-Briinn) 12 s. 3 cl. i. s. 15. 

4) Piar. 2 coll. 17 s. 9 cl. 1 L., i. s. 27. 

5) Domin. 1 mon. 6 s. 

6) Minor. 2 conv. 10 s., 3 cl., 5 L., i. s. 18. 

7) Reform. 1 conv. 5 s. , 5 L. , i. s. 10. 

8) Capuc. 3 conv. 27 s., 15 L., i. s. 42. 

9) Fratres Mis. 2 conv., 2 s. 19 fr., in s. 21. 

Summa Religiosorum : 174. 

B. Religiosae. 1) Ursul., 1 mon. 27 sor. 2) Elisabeth. 1 mom, 18 sor., 
3) Sor. Miseric. S. Vinc. 2 dom. 14. 4) Sor. Mis. S. Caroli Borr. 1 dom. 4 sor. 

Summa Religiosarum : 63. 
„ Regularium : 237. 



38 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos: 1027. 

„ „ curatus est ad Catholicos: 1305. 

„ regularis „ „ „ 3450. 

VII. Status Beneficiorum. 1. Capitul. Eccl. Cathedr. SS. Petri et Pauli 
Brunnae cum Decano inful. (collat. papalis) ; Archid. inful. 4 Can. capit. et 8 
can. honor. , quos omnes Imperator nominat. Habet massam communem (do- 
minium Kritschen), cujus reditus in 17 portiones dividitur, quarum quartas 
percipit Episcopus, tertias Decanus, reliqui 5 canonici binas. Accedunt emo- 
lumenta ex multis, quae apud ecclesiam cathedralem existunt, fundationibus. 
2. Capitul. Eccl. Colleg. S. Venceslai Nikolsburg cum Praepos. inful. (Canonico 
ecclesiae metropol. Olomuc), 5 Can. (jurispatr. privati), 4 Can. honor. 

3. Alia: Parochiae 409, coop. local. 3 [par. saecul. 311, local. 73, ad- 
ministrat. 3, i. s. 387 curatiae saeculares ; par. regul. 20, admin. 2]. Beneficia 
simpl. 28. Quoad reditum aliquot beneficia 3000—4000, alia 1000—3000 
multae parochiae non habent nisi 400, Jocaliae 300 fl. Reditus fere ordinarii 
sunt ex pecunia numerata [e fundis certis, decimis redemtis, juribus stolae 
stipendiis missarum cet.] et praediis (fere semper plures hujusmodi tituli con 
currunt). 93 beneficia totam, 80 ex parte dotationem e fundo religionis habent, 
Capellani vel cooperatores plerumque a parochis aluntur, 38 (summa 200, in 
urbibus 250 fl.) omnino, 22 pro parte e fundo religionis. 

De jure providendi vide Tab. II. 

4. Templa. Ecclesiae parochiales 409, filiales 94, succursales 33, local. 
cooperat. 3, capellae 233, i. s. 772. Inter Capellas 194 publicae, 39 privatae 
i. e. arcenses sunt. 9 eccl. peregrinationibus sacris traditae sunt. 

VIII. Scholae. Vide num. IV. — a. Schola polytechnica Brunn. (1850 
fundata). b. Academia statuum Moraviae. c. Gymnasia : 3 caes. reg. super., 
1 Piar. sup. d. Beales: 1 sup. caes. reg., 1 infer. communalis, 2 scholae 
operariorum et mercatorum. e. Elementares: Paedagogium (8 mag. , 105 can- 
didati; seminarium pro 25). Scholae capit. et reales infer. 5, capit. paroch. 3, 
capit. pueror. et puellar. 9, capit. puellar. 2. Scholae triviales pro solis pueris 1, 
puellis 3, mixtae 661. Scholae „excurrendo" habitae 29. Magistri 678, coad- 
jutores 368, magistrae 11, magistrae industriales 15. Domus scholasticae 716. 

Pueri ad schol. frequent. obligati 53.528, frequentantes 53.943. 
Puellae„ „ „ obligatae 52.403, „ 51.697. 

In scholis cath. instruuntur Acath. masc. 652, fem. 525. Judaei: masc. 403, 
fem. 289. 

Scholae repetit. frequentantur a pueris 23.431, puellis 21.115. 

Scholae acatholicae: conf. aug. 1 capit., 3 elem. cum 12 magistris, 415 
scholaribus; — helv. conf. 17 elem. cum 17 mag. et 1785 scholar. 

Scholae judaicae: 1 cap. puerorum, 1 trivial. puellar. , 17 mixtae cum 40 
mag. , 2287 scholar. , 19 domibus schol. 

1 scholam habent sorores S. Vinc. 



39 

Accedunt: 1 institutum pro surdo-mutis, 1 pro caecis, seminar. pueror., 
5 schol. et instit. privata pro puellis, 2 judaica; instit. curandorum infantium: 
cath. 3, jud. 4. 

IX. Administratio. a. Consistorium cum 1 Praes., 30 Consil. et assessor, 
(4 non - dioecesani), 1 Secret., 5 official. Praeterea 84 sacerdotes titulo „Consil. 
Consistorii" donati sunt. 

b. Tribunal matrimoniale cum 1 Praes., 1 Vice-Praes., 5 Consil., 1 Defens., 
1 Secret. Ex 1 Jan. 1857 usque ad finem a. 1862 sunt tractatae: separ. a 
thoro et mensa 120, nullitat. querelae 3, causae sponsal. 76. Separationes 
concessae sunt 35, nullitas declarata 1. Accedunt 9 requisitiones aliorum tri- 
bunalium. 

Causae disciplinares non per tribunal speciale seci a Consistorio judicantur. 

X. Synodus dioecesana nondum habita est. 

XI. Societates, Confraternitates religiosae: Societas Catholicorum — Soc. 
opificum sociorum — Mariana — Virginum — Rosarii — Immac. Concept. — 
SS. Cyrilli et Methudii pro convertendis paganis et schismaticis — S, Bonifacii = 
Missionum Africanar. — S. Michaelis cet. quae in permultis parochiis vigent. 
Accedunt multae societates piam causam sequentes, quas enumerare longum est. 



III. Provincia Viennensis. 

§. 26. 
Notitiae generales. 

a. Continet Archiducatum Austriae inferioris et superioris (infra , supra, 
Anisin) cum 360.08 et 217.90 mil. □ (in summa 577.98). 

b. Incolae (secundum „statum" a curiis episcopal. editum a. 1863) cath. : 
2,405.538. 

c. Clerus: s. s. 1.882, r. 932, i. s. 2.814. Regulares: m. 1.673, f. 1.776., 
i. s. 3.449. 

d. Instituta provinciae communia: 

Fundus rel. Austriae inferioris (communis archid. Viennensi et dioecesi 
San-Hippolytanae) habet redit. 606.132 fl. m. a. Supersunt 95.775 fl. 
Fundus studiorum (iisdem dioecesibus communis) habet red. 235.022. 
Qui deficiunt 298.608 fl. ex aerario solvuntur. Pro ecclesia longe minima 
pars redituum hujus fundi datur. 

Solvuntur e fundo religionis quotannis: 



40 

1) pro dandis vel supplendis congruis parochorum (58), localistarum (53), 
cooperatorum (132), curat. 16 i. s. 110.618 fl. m. a. 

2) pro supplendis congruis 118 par. , 39 localist., 22 cooperat., 
3 curat. cet. cet. ...... 43.433. 

3) pro mendicantibus (Reform. et Capuc.) . . 32.526. 

4) pro catechetis ...... 8.500. 

5) pro eccles. , parochorum domibus cet. . , 45 217. 

6) pro 137 defic. sacerd. ..... 38.846. 

Dioeceses. 

§• 27. 
A. Archidioecesis Viennensis (Wien). 

Dioecesis Viennensis a. 1469 erecta per bullam Innocentii XIII. dat. 1. Junii 
1722 in archidioecesim et Metropolim est promota. Ab imperatore Ferdi- 
nando II. Episcopi a. 1631 „Principum Imperii u titulo donati sunt. 

Habuit 25 episcopos, 6 archiep. Septimus Archiepiscopus et Metro- 
polita est : 

Josephus Othmarus Eques de Bauscher, S. R. E. tit. S. Mariae de Victoria 
Card. presb., nat. Viennae 6. Oct. 1797, ord. 21. Aug. 1823, Episcop. Secoviens 
29. Jan. 1849, Viennae inthronis. 15. Aug. 1853, Cardin. 17. Dec. 1855. 

Mensa: bona immobilia, decimae redemtae cet. reditus circ. 40,000 fl. m. a. 

I. Situs. In Austria inferiore sita continet territorium Viennense et duos 
circulos (Viertel unterm Wiener Walde, Viertel unter'm Manhardtsberge). 
166.22 mil. Q 

II. Dividitur in 27 Decanatus, decani ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (1863) Cath. 1,169.838. Reliqua non constant. 
Vide supra §.13 sqq. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1 . Seminarium puerorum Viennae cum 1 Dir. 
4 Praef. stud. Alumni gymnasium frequentant. 2. Seminarium Clericorum, 
cum Direct, Vice-Dir. et Oeconomo, Spirit, Subrectore, Praefecto studior., 
81 alumnis. Hi instituuntur in faeultate theol. universitatis, quae est 3. Studium 
theol dioec. cum 9 Profess: Praeterea hic existit 4. caes. reg. Institutum superius 
ad S. August. pro instruendis Sacerdotibus saecularibus , in quo hospitantur et 
partim in domo partim in universitate erudiuntur sacerdotes, ex singulis 
dioecesibus Austriae ab Ordinariis missis. Habet Direct. super., Dir. spirit, 
3 directores studiorum, 25 sac. Impensae solvuntur e fundis rehgionis singu- 
larum terrarum, secundum Budget a. 1863 ascendentes ex terris haereditariis 
germanicis et slavicis ad summam 17.102 fl. 5. Collegium Pcizmdny-ium 
(erectum a. 1623 a Card. Petro Pazm&ny Archiep. Strigoniensi , pro Clericis 



41 

dioecesium hungaricarum, confirmatum per Urbanum VIII. dat. 14. Nov. 1626) 
cum Rect, Vice-rect., Spirit, Praef. stud. et 55 theologiae studiosis, collegia 
facultatis theol. frequentantibus. 6. Domus sacerd. aegrotorum et deficientium 
cum Dir., Oeconomo, Secret. De reliquis vide supra §. 3 sq. 

b. Status. s. s. 660, r. 230, i. s. 890. In cura animarum 700 ; extranei 35 ; 
emeriti, pension., deflc. 41, a. 1862 mortui 30, ordinati 22. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Praepositura Canonicor. Lateran. S. 
August. Klosterneuburg. 53 sac. 2 cl. prof. 9 n. p. 2 nov. , i. s. 66. 

2. 2 Abbatiae Cisterc. Heiligenkreuz et Neukloster (Wiener-Neustadt) 
59 sac. 1 cl. prof. 5 cl. n. p. 6 nov., i. s. 71. 

3. Abbatia Bened. ad Scotos (Schotten) Viennae, 66 sac, 2 cl. p. 5. n. p. 
5 nov. , i. s. 81. 

4. Abb. general. Mechitar. armen. Viennae 11 s. 2 cl. p. 21 n. p. et nov., 
8 L. p. i. s. 42. 

5. Jesuit. 2 coll., 21 s. 10 cl. 16 L. i. s. 47. 

6. Piarist. 2 coll. (et in 3 instit.) 47 s. 1 1 cl. , i. s., 58. 

7. Redempt 2 coll., 21 sac. 5 cl. 16 L., i. s. 42. 

8. Servit. 2 mon. 13 s. 3 L., i. s. 16. 

9. Bamab. 4 coll. 32 s. 6 cl. , i. s. 38. 

10. Lazar. 1 coll. 7 s. 8 L., i. s. 15. 

11. sacerd. mission. 1 coll. 3 s. 2 L. , i. s. 5. 

12. Dominic. 2 conv. 14 s. 3 cl. 6 L., i. s. 23. 

13. Reform. 3 conv. 35 s. 14 L. , i. s. 49. 

14. Minorit. 3 conv. 22 s. 3 cl. 3 L. 1 nov. , i. s. 29. 

15. Capuc. 2 conv. 19 s. 2 cl. 13 L., i. s. 34. 

16. Fratres Miser. 3 conv. 5 s. 71 L. 10 nov. , i. s. 86. 

17. Fratres schol. christ. 22 L. 10 nov., i. s. 32. 

Summa Religiosorum 734. 
B. Religiosae. 1) Elisabeth 55. 2) Salesian. 61. 3) Ursu2.74. 4) Sor. 
Miser. 176. 5) Sor. Schol. (in 5 urbibus) 70. 6) Sor. boni Pastor. 63. 7) ss. 
Redempt 31. 8) Sor. 3. Ord. 104. 9) Sor. charit. christ 6. 10) Sor. paup. 
inf. Jesu 20. 11) Filiae Salvat. 36. 

Summa Religiosarum 696. 
„ Regularium 1430. 

VI. Unus sacerdos est ad Cathol. 1.314. 
* „ „ curatus est ad Cath. 1.671. 

„ regularis „ „ „ 818. 

VII. Status Beneficiorum. 1. Capit. Metropol. eccl. S. Stephani cum 
Praeposito (coll. Papalis), qui Cancellarius universitatis Vienn. perjpetuus est, 
mensam separatam habet redit. circ. 6000 h\, inful. Praelatis: Dec, Cust, 
Caniore, Scholast, 12 Can. (8 sunt nominat. Imperat. , 4 jurisp. universitatis 
liter. Vienn., 4 jurisp. Principis de Lichtenstein) , 10 Can. honor., 4 curatis, 



42 

2 praedicator., 4 cooper., 3 levitis. Praebendae canonicorum a 1000 usque ad 
3000 — 5000 ascendunt, sumtae ex domorum reditibus, fundationibus cet. 

2. Alia: 439 par. 82 loc. 10 vic. 57 benef. 13 coop., i. s. 588 resp. 601. 
De provisione vide Tab. II. 

VIII. Scholae. Gymnasia et scholas reales vide supra §.15 sq. Scholae 
capitales 63, puellar. 35, triviales 571. Ex iis, quae de dioecesi San-Hippo- 
lytana dicta sunt, plura elucent. 

IX. Administratio. 1. Suffraganeus (Praeposit. Cap.) dotatur e fundo rel. 
cum 2100 fl. 2. Consistorium cum Praes. (Vic. Gen.), 4 Referent. , 26 aliis 
Consil. , 29 Consil. titular. („Consiliariis ecclesiasticis"), 2 secret. ordinar., 
6 secret. et official. Consist. 3. Tribunal matrimoniale cum Praes. (Vic. Gen.), 
Vice-Praes., 6 Consil., 2 assessor., defens., 2 secret. , 1 actuar. Causa tractatae 
sunt a. 1861 : 1) separ. a thoro et mensa in I Inst. (novae) 241 , II J. 14> 
III J. 0; 2) sponsal. I. J. 27, II J. 1 , III J. 0; 3) nullit. matr. I. J. 5, 
n J 1, III J. 1. — a. 1862: Sejparat. I J. 252, II J. 15, III J. 2; spons. 29 •, 
nullit. I J. 3, III J. 1. Vide Moy Archiv. jur. eccl. cath. Vol. IX. pag. 330, 
vol. XI. pag. 474. Hoc tribunal praeter causas archid. et provinciae tractat 
in 2 da instantia delegata causas archid. Olomuc. et Goritiensis, necnon a 
Vicariatu Apostol. militari in I. Inst. judicatas, in HI. Inst. causas a tribunali 
dioecesano et metropolitano Prag. dijudicatas. 

X. Synodus prima provincialis habita fuit a. 1858, dioecesana nulla. 

§. 28. 
B. Dioecesis San-Hippolytana (St. Pblteri). 

Usque ad a. 1784 ad dioecesim Passaviensem pertinuit. Hoc anno epis- 
copatus Novae urbis Viennensis (Wiener Neustadt), fundatus a. 1476, in civi- 
tatem San - Hippolytanam translatus fuit et bulla Pii VI. d. V. Cal. Febr. 
a. 1784 dioecesis San - Hippolytana fuit erecta. Habuit 10 Episcopos. Unde- 
cimus est: 

Josephus Fessler, nat. 2 Dec. 1813, ord. 30. Jul. 1^37., Episc. Nyss. 
i. p. 7 Apr. 1862 (Suffrageneus Brixin. et Vicar. gen. Vorarlberg.), praeconis. 
27 Mart. 1865. 

Mensa. 15.750 fl. e fundo relig. 

I. Situs. In Austria inferiora continet 2 circulos duos (Viertel 0. W. W. 
et V. O. M. B.), mil. □ 193.86. 

n. Dividitur in 20 Decanatus. Decani ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (1863): Cath. 527.133. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar, puerorum (qui in gymnasio Piarist. 
Kremsii educantur) cum 61 alumnis. 2. Seminar. Clericorum in civitate epis- 
copali cum Dir. et Sjpirit., 58 alumnis, qui instruuntur in 3. Instit. theolog. 



43 

dioeces. cum Pro-Dir., 7 Prof. Dotatum est sufficienter cum propriis fundis. 
De reliquis vide supra §. 3 sq. Domus demeritorum fundabitur. 

b. Status. s. s. 558, r. 403., i. s. 961. S. curati 643, extra dioec. commor. 
21, extranei 4, jubilati 47, emeriti cet. 56, mortui a. 1862, 25. 

Y. Begulares. A. Eeligiosi. 1. 4 Abbatiae Benedict. (Altenburg, 
Gottweig, Melk, Seitenstetten) cum 209 sac. 28 cler., 12 nov., i. s. 249. 

2. Can. regul. lateraneus. (Herzogenburg) 33 s., 4 cl. , 2 nov. i. s. 39. 

3. Abb. Praemonstrat. (Geras) 28 s. 3 cl. 2 nov. , i. s. 33. 

4. 2 abb. Cisterc. (Lilienfeld, Zwettel) 74 s. 12 cl. 3 nov. 1 L., i. s. 90. 

5. Redempt. 1 coll. 7 s. 1 nov. 5 L. , i. s. 13. 

6. Piar. 2 coll. 25 s. 5 cl. 10 nov. , i. s. 40. 

7. Reform. 1 conv. 9 s. 3 L. , i. s. 12. 

8. Capuc. 1 conv. 6 s. 6 L. , i. s. 12. 

9. Servit. 3 conv. 12 s. 2 L., i. s. 14. 

Summa Religiosorum 502. 
B. Religiosae. 1. Anglican. 2 inst., 27 sor. 2) Sor. schol in 4 locis, 38. 
3) Redemptorist. 25. 4) Filiae charit. in 2 urbibus 36. 

Summa Religiosarum 126. 
„ Regularium 628. 
VL Unus sacerdos est ad Catholicos 548. 

„ „ curatus est ad Catholicos 819. 

„ regularis „ „ „ 839. 

VII. Status Beneficiorum. 1. Cap. eccl. cath. ad B. V. Mariam in coelum 
assumt. habet Praepos. inful. (collat. papalis, praeb. 1715 fl. e fundo rel.), Dec. 
inful., Schol. inful. (uterque habet 1365 fl. e fundo rel.), 5 Can. capitul. (singuli 
habent 1155 fl M quatuor e fundo rel. , theologus e fundo seminarii); Dec. et 
4 can. ab Imperatore nominantur, 1 can. lib. coll. ; 6 Can. honor., parocho 
(lib. coll.) 5 curatis. Praeterea existit 1 Praepositura realis, 2 titulares. 
2. Alia: 318 par. 67 local. 15 vicar. 18 benef. , i. s. 418. 

VIII. Scholae. 1. gymnasia, 2 super. eccles. (Bened. et Piar.), 2 infer. 
(1 Bened., 1 Piar.). 2. Scholae reales superiores 2 [a. 1864 fundatae, quare 
in tab. §.14 nondum receptae suntj, 1 schola capit. et realis; capitales 8, cap. 
paroch. 4, soholae puerorum 2, puellarum 4, triviales pro utroque sexu 478, 
industriales 16. 

Catechetae (parochi, curati, cooperatores) 558. 

Magistri 476, mag. necessarii („Nothschullehrer 3), coadjutores 230; 
magistrae (religiosae) 16, magistrae industriales 25; candidati magisterii 
clerici 9, laici 49. 

Discipuli (1863) 61.616 utriusque sexus, inter quos 14 acath. 84 jud. — 
359 pueri obligati ad schol. frequentandam non frequentabant. — 1 schola acath. 

IX. Administratio. 1. Consistorium , Praes. 31 Consil. (inter quos omnes 
decani), 40 honor. , 9 official. cet. Pro consist. e fundo rel. 2520 fl. solvuntur. 



44 

2. Tribunal matrimoniale , Praes., Vice-Praes., 4 Consil. 1 Cons. substitutus, 
1 defens. , 1 secret. A. 1862/63 tractatae sunt 47 separ. a thoro et mensa, 
23 sponsal. causae. 

§• 29. 
C. Dioecesis Lincensis (Linz). 

Ad dioecesim Passaviensem pertinuit usque ad a. 1784, quo, instante 
imperatore Josepho II. bulla Pii VI. dat. 28. Jan. 1784. erecta fuit. Habuit 4. 
Episcopus, quintus est: 

Franc. Josephus Rudigier, natus 6 Apr. 1811, ord. 12, Apr. 1835, 
inthronis. 12. Jun. 1853. 

Mensa: (initio monasteria saecularisata Mundsee, Garsten et Gleink tradita 
sunt : primum postea principi bavar. Wrede datum est) ex maxima parte reditus 
ex decimis redemtis summae circ. 15.000 fl. m. a. 

I. Situs. Complectitur totum ducatum Austriae superioris, 217.90 mil. □• 

II. Dividitur in 28 decanatus; decani ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (1863): cath. 708.567, 15.403 acath. conf. august. 56 
helvet. 1 unitar. Judaei circ. 400. Ex lege civili in Austria sup. Judaeis 
tantum licet, ad tempus ibi commorari, bona immobilia acquirere non licet. 

Communicantes 462.634. 

Baptizati universim 20.354. 

Anno 1862 nati: 22.030, inter quos vivi: pueri legitimi 8847, illegit. 
2160, puellae legit. 8333, illegit. 2113; mortui pueri legit. 237, illegit. 95, 
puellae iegit. 181 illeg. 64. (Itaque supra quartam partem liberorum fuerunt 
illegitimi). Matrimonia contracta 5354, morte soluta 3581. a. 1863 cum 
dispensatione inita sunt matr. mixta 10. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminarium puerorum Lincii directum per 
Societatis Jesu sacerdotes cum 185 alumnis, qui in ipso instituto instruuntur 
per 13 magistros. Fundatum est legatis aliisve. 2. Seminarium Clericorum 
Lincii cum „Regente", Subreg. , Spirit, Praef. stud., 85 alumnis (alumni 1 mi 
anni tonsuram, 2 di minores recipiunt, ex alumnis 4 tt semper aliquot presbyt. 
ordinem) instruendis in 3. Instituto theolog. dioeces. cum Vice-Dir. et 7 Prof. 
Reditus maximum e bonis propriis est (e fundo rel. pro semin. 3.100 fl., e 
fundo stud. pro profess. 5.040 fl.). Alumnaticum annuam summam 2371 Y 2 A* 
ascendit. De titulo ord., cura emeritor. cet. ut supra §. 4. 

Domus corrigendorum adest Mitterbergae cum Dir. spirit. 

b. Status. s. s. 664, r. 299, i. s. 963. Sac. curati 700 circ. Extra 
dioecesim 4, extranei 11, nec. ordinati 27, mortui 30, e dioec. alienis reccpti 5, 
emeriti, pension., defic. 52, jubilati 27. Supra 90 annos natus 1 , supra 80. 8, 
supra 70. 48, supra 60. 125, supra 50. 252. 



45 

V. Begulares. A. Religiosi. 1. Bened. 2 abbat. 102 s. 2 cl. p. 12 cl. 
n. p. 5 nov. , 5 L. p. 4. n. p., i. s. 130. 

2. Can. regul. Lateran. 2 abb. 97 s. 15 cl. n. p. 8 nov., i. s. 120. 

3. Praemonstr. 1 abb. 27 s. 2 cl. n. p. 3 nov., i. s. 32. 

4. Jesuitae 1 coll. 16 s. 5 cl. n. p. 11 L. p. , i. s. 32. 

5. Piarist. 1 coll. 3 sac. 

6. Cisterc. 2 abb. 40 s. 7 cl. n. p. 5 nov., i. s. 52. 

7. Reform. 2 hosp. 8 s. 3 L. p. 1 n. p. , i. s. 12. 

8. Capuc. 2 mon. 1 hosp. , 15 s. 12 L. p. , i. s. 27. 

9. Carmel. (discalc.) 1 conv. 8 s. 2 cl. p. 6 L. p. 4 n. p. , i. s. 20. 

10. Fratres Miseric. 1 mon. 1 s. 23 L. p. 2 n. p. , i. s. 26. 

11. Redemptor., 1 coll. 8 s. 3 L. p. 1 nov. , i. s. 12. 

Summa Religiosorum 437. 
B. Religiosae. 1) Carmel. 1 dom. 26 sor. 2) Sales. 1 d. 42. 3) Ursul. 
1 d. 43. 4) Elisabeth. 1 d. 40. 5) Sor. Schol. Paup. d. N. D. 2 d. 10. 
6) Redemptor. l^d., 16. 7) Sor. schol. S. Franc. 4 d., 38. 8) Sor. Boni 
Pastoris 1 d., 24. 9) Sor. Charit. S. Car. Bor. 3 d. 12. 10) Sor. Char. S. 
Vinc. 6 d., 64. 11) Sor. Char. S. Crucis 4 d. , 14. 

Summa Religiosarum 354. 
„ Regularium 791. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 736. 

„ „ curatus est ad Cath. circ. 1000. 

„ regularis „ „ „ 895. 

VII. Status Benejiciorum. 1. Capit. Eccl. cathedr. ad B. M. V. in coelum 
ass. et ad S. Ignat. cum Praepos. inful. (collat. Papaiis) , Dec. inful. , Schol. 
inful., 4 Can. capitular. , 6 Can. honor. 2 praedicator. 4 vicar. Praebendae 
dantur ex massa communi fundata tribus dominiis; reditum ignoro. Quum 
vero a capitulo fundo religionis annuatim 2.800 fl. solvendi sint, reditus totalis 
minimum 20.000 fl. est. E fundo rel. pro praedicatoribus et vicariis solvuntur 
3.066 fl. 

2. Benef. curata. 304 par. 38 local. 49 vicar. paroch. 20 expos. 43 alia 
benef.. i. s. 454. E quibus 5 par. dotantur ab aerario secundum conventionem 
cum Bavaria (erant nempe incorporatae abbatiae Canonicor. lateranens. Rams- 
hofen saecularisatae) , ab aerario salinarum dotatae 9 parochiae et 5 benef. — 
E fundo relig. dotantur: 4 par. 1 expos. 6 benef. 55 coop. cum 15.840 fl., 
supplentur congruae: 118 parochorum, 4 vicar. 4 expos. 10 benefic. 11 cooperat. 
cum 33.623 fl. — De jure providendi vide Tab. II. 

VIII. Scholae. Vide supra §.15 sqq. , qui, quum dioecesis cum Austria 
superiore congruat, omnes res hujusmodi exactissime describunt. 

IX. Administratio. 1. Consistorium cum 8 Consil. praesentibus, 2 secretar. 
41 Consil. absent, 30 „Consil. ecclesiasticis." Accedunt 6 official. cursores cet. 



46 

E fundo relig. solvuntur pro Consistorio 1890 fl. Insuper pro administratione 
eccl. ab ecclesiis 1% redit. solvitur, 1% P r ° ephemeridibus dioecesanis 
(Diocesanblatt). 2. Tribunal matrimoniale cum Praes. 4 Consil. , 2 Substit, 
1 defens. , 1 secret. Ex 1. Jan. 1857 usque ad finem a. 1863 (vide Moy 
Archiv. jur. eccl. cath. Tom. XII. p. 175) tractatae sunt causae separ. a thoro 
et mensa 244, nullit. matr. 10, sponsal. 38. 

X. Fundus religionis reditum habet 142,288 fl. et secundum Budget a. 1863 
expensas ejusdem quantitatis. Ex eo solvuntur (praetcr ea, quae num. VII. 
dicta sunt) pro 48 deficient. 11.655 fl. , pro mendicantibus monast. 2100, pro 
eccles. paroch. dom. cet. 10.140 (atque extraordinarie insuper 13.300). — 

Fundus studiorum habet reditum 45.563 fl. , expensas 36.993 , plus 8.570 
ad aerarium deducitur. 



IV. Provincia Salisburgensis. 

§. 30. 
Notitiae generales. 

a. Continet a) ducatum Salisburgensem cum 130.15, b) comitatum Tyro- 
lensem et Vorarlbergensem cum 532.04, c) ducatum Stiriae cum 407.84, 
d) ducatum Carinthiae cum 188.42 mil □» in summa 1258.45 mil. Q 

b) Incolae: (ex catalogis eccles.) cath. 2,495.276, acath. 22.006, jud. 554. 

c. Clerus: s. s. 4.364, r. 1.215, i. s. 5.579. 
Begulares: m. 2.084, f. 2.006, i. s. 4.090. 

d. Quum fundi rel., stud., secundum singulas terras dividantur et admi- 
nistrentur, apud dioeceses ipsas de iis tranctandum est. 

Dioeceses. 

§. 31. 

A. Archidioecesis Salisburgensis (Salzbur gj. 

Primus episcopus fuisse fertur S. Rupertus (582—623), primus archiep. 
Arno (798—821). 1803 saecularisata hulla Pii VII. dat. VI. Non. Maji 1818 
de novo circumscripta, bulla Leonis XII. Non. Mart. 1825 „Ubi primum" 
organisata est. Habuit 71 Archiep. , 72. est : 

Maximilianus II. Josephus de Tarnoczy: 

Legatus natus S. Sedis Apost., Primas Germaniae, Princeps-Archiep., natus 24. 

Oct. 1806, ord. 25. Oct. 1829. elcctus 25. Oct. 1850, confirm. 17. Febr. consecr. 

1 et palli insignitus 2. Jun. 1851. 

Mensa: 21.000 fl. e fundo relig. Taxa camerae : 1.000 fl. aur. de camera. 



47 

I. Situs. Continet ducatum Salisburgensem mil. □ 124.5 et 5 decanatus 
in Tyrol. comitatu sitos circuitus circ. 35 mil. □. 

II. Dividitur in 18 decanatus (13 in duc. Salisb., 5 in com. Tyrol.). 
Decani ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (1863): Cath. 204.699: acath. circa 200. Jud. 
(idem dicendum, quod in Austria superiore valet). De reliquis, quum Con- 
sistorium nullas mihi dare posset notitias, nihil habeo, quam ea, quae ex tabulis 
in §. 13 sq. elucent. % 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminarium puerorum (colleg. Borromaeum) 
cum Regente, Subreg., 8 mag. clericis, 3 mag. laicis et 128 alumnis. Reditus 
in fundationibus, donationibus cet. consistit. 2. Seminarium Clericorum cum Dir., 
Spirit., Subdir. et 42 alumnis. 3. Facultas theologica, quae est etiam Studium 
theol. dioec. cum 9 Profess. E fundo stud. solvuntur 5.040 fl. [Reditus : bona 
propria.] De titulo ordin., cura emerit. cet. vide supra §. 4. Pro 12 defic. 
solvuntur e fundo rel. 3.234 fl. 

b. Status. s. s. 424, r. 89, L s. 513. Sac. curati 400. extra dioec. com- 
mor. 9, mortui a. 1862, 16, emer. pens. cet. 23, jubilati 9. 

V. Regulares. A. Beligiosi. 1. 2 abb. Ord. S. Bened. (St. Petri Sa- 
lisburgi, Michaelbeuern) 54 s. 5. cl. n. p. 2 nov. 3 L. n. p., i. s. 64. 2. Servit. 
1 conv. 5 s. 3. Reform. 1 conv. 1 hosp. 16 s., 11 cl. nov. , 9 L. p. , 1 n., 
i. s. 37. 4. Cajpuc. 3 conv. 1 hosp. ; 26 s., 13 L. p. 1 nov., i. s. 40. 

Summa Religiosorum : 146. 
B. Religiosae. 1) Bened. nobiles 1 domus, 58 sor. 2) Ursul. 1 dom. 44. 

3) Sor. Schol. S. Franc. 2 dom. 25. • 4) Sor. S. Vinc. a P. 12 d.; 123. 
5) Mon. ad S. Mar. Lauret. 1 d., 28. 

Summa Religiosarum : 278. 

„ Regularium : 424. 

VI. Unus sacerdos est ad Cath. 399. 

„ „ curatus „ „ „ 511. 
„ regularis „ „ „ 482. 

VII. Status Beneficiorum. 1. Capit. Eccl. Metrop. ad Rupertum et Vir- 
gilium cum Praep. (coll. Papalis) inful. , Dec. inful. , Schol., Cust. , 8 Can. 
capitular. , 1 domicellar. , 3 can. hon. , 2 praedicat. , 10 vicar. Omnes ab 
lmperatore nominantur. Praebendae (e fundo relig.) : 4 dignit. sing. 2.625 fl., 
4 can. 2.100 fl. , 4 a 1.575; distrib. quot. in summa 1.890 fl., praedicat. 
a 525. 2. Cap. colleg. Mattsee cum Praep. Dec, 7 Can. capit. , 3 domicelhir., 
2 hon. , 1 vic. Omnes ab Imp. nominantur. 3 Cap. coll. Seekirchen, Dec. 
par. administr., 3 Can. curati, 3 can. non cur. 4. Alia : 113 par., 7 local., 
51 vicar., 8 cur. et capell., 7 expos., 43 alia benef., i. s. 229, ad quae fere 
omnia Imperator (ex resol. aulica de 6. Sept. 1806) praesentat. E fundo rel. 
dantur ad supplendam congruam 8,807 fl. 



48 

VIII. Scholae. De iis, quae in ducatu Salisb. sunt, vide supra §. 15. In 
comitatu Tyrol. scholae triv. 95, repet. 85, industr. 7; magistri 104, magistrae 
7; discipuli masc. 2973, fcm. 3036, i. s. 6009. 

IX. Administratio. — Suffraganeus (Praep. Cap. Metrop.). 1. Consistorium 
cum Praes., 12 Consil. referentib., 2 extra statum, 1 assess. 7 offic. 2. Offi- 
cium rationem cum 6 pers. 3. Administratio fundationum cum 5 pers. Pro 
consist. solvuntur e fundo rel. 2657 fl. 4. Tribunal matrimoniale cum Praes., 
5 Consil., 1 Assess., 1 def., 2 actuar. 5. Trib. metrojpolit. Praes. 7 Cons., 1 
Assess., 1 def., 2 act. (plurimi in utroque funguntur). Accedunt 26 „Consil. 
eccles." — 

X. Fundus rel. liabet redit. 1.195 fl. , expens. 68.943. Quae deficiunt, 
ex aerario supplentur. 

Fundus stud. habet redit. 23.276, expens. 44.249. Defectus ex aerario 
suppletur. 

§• 32. 
A. Dioecesis Brixinensis (Brixen). 

Erecta saeculo 6. est dioec. Saeben., Aquileg. ditionis, ex 790 Salisbur- 
gensis, saeculo 10mo Brixin. translata; 1803 saecularisata, 2. Maji 1818 bulla 
Pii VII. denuo circumscripta, bulla Leonis XII. dat. 7. Mart. 1825 n Ubi 
primum" organisata. Habuit 89 episc. 90tus est : 

Vinc. Gasser, Princeps-Episcopus, nat. 30. Oct. 1809, ord. 
28. Jul. 1833, inthronis. 8. Mart. 1857. 
Mensa : 1 5.780 fl. in bonis stabilibus assignata. 
Taxa camerae : 750 fl. aur. 

I. Situs. A. In com. Tyrolensi siti sunt 22 decan., reliqui 6. B. in 
Vorarlbergia sub Vicario Generali Vorarlherg. (Episcopo i. p.), 302 mil. □ . 

II. Dividitur in 22 decanat. (Tyrol.) 6 decan. (Vorarlb.). Decani ab Or- 
dinario resp. Vic. Gen. nominantur. 

III. Status animarum (1863): in Tyrol. cath. 272.224, Vorarlb. 108.395, 
i. s. 380.619. De reliquis non habeo, nisi quod supra §.13 sqq. elucet. 
acath. circ. 120, jud. 500 (idem dicendum quoad Tyrol. ut apud Linc. dioec). 

IV. Clerus: a. Institutio. 1. Seminar. Clericorum Brixin. cum Reg., 

Subreg., Spirit., Praef. studior. et 79 alumnis (69 in seminar., 3 extra, 4 cler. 
regul., 3 extranei). Reditus : e fundo rel. 12.327, alumnaticum. 2. Instit. 
iheol. dioec. Brixin. cum 8 Prof. 3. Universitatis Oenopontanae (Innsbruck) 
facultas iheologica (a soc. Jesu directa, cui e fundo studior. solvuntur 8400 fl.) 
cum 9 Prof. In convictorio sunt theologi 65, extra 49. (e soc. Jesu 42). 
Universim in facultate collegia frequentant 146 studiosi. De reliquis supra et 
quae infra apud Trident. dicentur. 



49 

Btatus. (1863) s. s. in Tyrol. 747, Vorarlb. 183, i. s. 930; regul. iri 
Tyrol. 338, Vorarlb. 75., i. s. 258. Summa sacerdotum 1343. Sac curati 
saecul. in T. 665, V. 177, i. s. 832, reg. 78, i. s. 910. Sac. extra dioec. 
commor. 43, neo-ord. 27, mortui 27. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Can. reg. Lateran. 1 abb. (Neustift) 
55 s. 3 cl. n. p. (7 in Trid. 34 in Brixin. expositi), i. s. 58. 

2. Praemonstrat. 1 abb. (Wilten) 41 s. 4 cl. n., i. s. 45 (24 in cura 
anim. expositi). 

3. Jesuitae 2 coll, 48 s. 62 cl. n. p. 10 L. p., i. s. 120. 

4. Benedict. 2 abb. (Fiecht, Marienberg) 46 s. 6 cl. p. 4 nov., 2 L. 
p. , i. s. 58. 

5. Cisterc. 1 abb. (Stams) 1 prior. (Mehrerau), 52 s. 7 cl. p. 5 nov. 10 
L. p. 1 nov., i. s. 75. 

6. Reform. 5 conv. 3 hosp. 1 resid. ; 90 s., 6 cl. p., 46 L. p., i. s. 142. 

7. Capuc. 9 conv. 3 hosp.; 96 s. , 10 cl. p., 45 L. p., i. s. 151. 

8. Servit. 7 mon. 2 hosp. , 14 s. 5 cl. p. 2 nov., 5 L. p.; i. s. 26. 

9. Redemptor. 1 coll., 10 s. 6 L. p., i. s. 26. 

Summa Religiosorum (in dioec. comm.) 672. 

B. Religiosae. 1) Cisterc. 1 dom., 16 pers. 2) Clariss. 1 d., 47. 

3) Dominic. 4 mon., 149. 4) Carmel. 1 d., 18. 5) Sales. 1 d., 28. 6) Ur- 

sul. 2 conv., 79. 7) Francisc. 5 m., 48. 8) Virg. Angl. 1. d., 43. 9) Sor. 

S. Vinc. 54 d., 361. 10) Filiae SS. Cordis Jesu 1 d., 43. 

Summa Religiosarum : 827. 

Summa Regularium : 1.499. 

VI. Unus sacerdos est ad Cath. . . . 283. 

„ „ curatus est ad Cath. t . 418. 

„ „ regularis „ „ „ . . 254. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cath. B. M. V. in coelum ass. cum Praep. 
inful. (collat. Pap.). Dec, Schol., 4 Can. capitul., 3 honor., 17 benefic, 4 
benef. non ad chorum oblig. Omnes canon. ab Imperat. nominantur. Prae- 
bendae (in bonis stabil.) : Praepos. 1890, Dec 1680, Schol. 1470, Can. a 1050. 
2. Capit coll. Innichen cum Dec, 4 Can. Praeterea 1 Praep. Ehrenburg.; 1 
Praep. St. Gerold (Vorarlberg) , incorporata Monasterio Einsiedlen (in Hel- 
vetia sito). 3. Alia: 197 par., 156 ciiratiae, 34 local., 77 exposit., 235 benef. 
et capell., i. f s. 464 resp. 699. 

VIII. Scholae. De superioribus vide. quae §. 1 5 sqq. exhibet; triviales 741 . 

IX. Administratio. 1. Ordinariatus (pro parte Tyrol.) cum Consil. 9 
(inter quos 7 capitulares), 6 officialib. Omnes can. honor. , decani et 11 alii 
habent titulum „Consiliar. eccl. tf — 2. Officium rationum, 3 indiv. — 3. Vi- 
carius Generalis in et pro Vorarlberg. (Episc in p.) cum 2 Consiliar., 2 offi- 
cial. E fundo rel. Vorarlberg. solvuntur: pro Vicario 5.250 fl., 1 Consil. 840, 
1 secret. 630. ■ — 4. Tribunal matrimoniale cum Praes., 6 Consil., def., notario. 



50 

§. 33. 
C. Dioecesis Tr identina (Tr i enf). 

Erecta 2 do saeculo, 1803 saecularisata, 2. Maji 1818 denuo circumscripta, 
1825 reorganisata. Habuit 113 episcopos 114tus: 

Benedictus Riccabona de Reichenfels, 
Princeps-Episcopus, natus 23. Maji 1807, ord. 8. Aug. 1830, episc. Veronensis 
consecr. 16. Jul. 1854, inthronis. episc. Trid. 26. Jun. 1861. 
Mensa : 1 5.750 fl. (in bonis stabilibus). Taxa camerae : 750 fl. aur. 

1. Situs : In comitatu Tyrolensi, mil. □ 1 64. 

II. Dividitur in 35 decanatus. Decani ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (1864) Cath. 464.770. Acatholici pauci. Judaei 
nulli (vide quod apud dioec. Linc. dictum est). 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. Clericorum et 2. Studium iheol. 
dioecesanum cum Prodir., 3 Moderatoribus, 7 Prof., 2 Consultor. pro studiis et 
disciplina, 4 pro oeconomia et administrationis ratione (Conc. Trid. Sess. XXIII. 
c. 18. de ref.), 110 alumnis (praeterea 5 extra dioecesim). E fundo rel. 
annuatim 13.913. 

b. Status (1864): s. s. 1.406, reg. 258, i. s. 1.664. Sac. curati saec. 
1.300, reg. 44, i. s. 8. 1344. 

V. Begulares. A. Ueligiosi. 1. Sac. ord. equestris Teut. 1 abbat. 
8 sac. 7 cl. n. p., coadj. 3., i. s. 18. 

2. Bened. 1 Prior. 1 Abb. ; 41 s. 8 cl. n. p., 3 nov., L. p. 7., i. s. 59. 

3. Eeform. 10 mon., 97 s., 12 cl. p., 36 n. p. 2 n., 64 L., i. s. 211. 

4. Capuc. 12 mon., 1 hosp.; 110 s. 11 cl. p., 37 n. p., 7 nov., 88 L., 
i. s. 253. 

5. Servit. 1 hosp. 2 sac. — Accedunt jam 21. 

Summa Religiosorum : 564. 
B. Religiosae. 1. Bened. 1 mon. 34 moncales. 2) Dominic. 1 m., 17. 
3) Virg. Angl. 2 coll., 69. 4) Sor. Schol. Paup. S. Franc. 5 d., 52. 5) Sor. 
S. Vinc. 19 d., 117. 6) Filiae SS. Cordis Jesu 2 d., 43. 7) Servit. 1 m., 26. 
8) Filiae charit. 1 d., 26. — Accedunt novitiae, candidatae. 

Summa Religiosarum : 435. 
. Summa Regularium : 999. 
VL Unus sacerdos est ad Catholicos: 279. 
n „ curatus est ad „ 345. 

„ regularis „ „ „ 465. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cath. S. Vigili Ep. et Mart. cum Dec. 
(collat. Pap.), Praep., Archid., 6 Can. capitular. 1 hon., 25 vic. et benef. 
Omnes Can. nominat Imperator. Praebendae (in bonis stabilibus assignatae) 
Dec. 1890, Praep. 1680, Archid. 1470, Can. a 1050. 2. Capit. colleg. Bo- 



51 

zenii cum Praep., Dec, 6 Capitul., 11 chori capell. 3 Capit. Colleg. Arco 
cum Archipr. 8 Can. 

4. Alia: 144 par. 457 alia. De jure providendi v. Tab. II. 

VIII. Scholae (vide supra §. 15 sqq.). Scholae triviales 1078. Disc. 
schol. ord. : pueri 32.415 puellae 31.174, scholae dominicalis : pueri 10.377, 
puellae 11.797. 

IX. Administratio. 1. Ordinariatus : Episc, Vic. gen., 2 Cancell., 1 Secr., 
1 Actuar., 1 Cursor. 2. Tribunal. eccles. 2 Praes., 5 Consil., 2 substit., de- 
fensor matr., Secr., Cancell., Cursor. 

X. Linguae italicae sunt 25 decanatus cum 351.022, germanicae cum 
113.748 animabus. 

Dioecesibus Brixinensi et Tridentinae communia. 

I. Fundus religionis Tyrolensis reditus 125.868, expens. 127.985, defectus 
ex aerario suppletur. 

Pro dotandis, supplendis congruis 33.965, 
„ pensionibus, titulis . . . . 5.617. 

„ deficientibus, 33.526. 

„ corrigendis clericis .... 1.389. 

(Fundus rel. Vorarlberg. red. 1.147, expens. 11.401.) 

II. Fundus studiorum Tyrolensis, redit. 46.582, expens. 138.945. 

(Vorarlberg., redit. 1.212, exjpens. 19.830.) 

§. 34. 
D . Dioecesis Secoviensis (S ecka u). 

Residentia episc&pi: civitas Graecium (Gratz). 

Erecta 27. Febr. 1219 ab archiep. Salisburg. Eberhardo II, denuo 
circumscripta 1786. Ex die 1. Sept. 1859 secundum bullam Pii IX. dat. 26. 
Nov. 1857. episcopatus Leoben- sis [erectus a. 1786, ex 1. Maji 1808 ab episc. 
Secov. administratus] ei est incorporatus ; pars dioecesis tradita fuit eodem tem- 
pore dioecesi Lavantinae. Iiabuit 50 episc. 51mus est 

Ottokarus Maria comes deAttems, 

natus 18. Febr. 1815, install. 20. Nov. 1853. Ex fundatione Episcopi Princi- 

j)um titulum habent (confirm. per Maximil. I. a. 1491). Nominationem et 

confirmationem episcoporum habet archiep. Salisburgensis. 

Mensa : dominium Seggau, red. circ. 20.000 fl. 

I. Situs. In Carinthia continet circulos Graec. et Bruck. mil. □ 299.40. 

II. Dividitur in decanatus circuli : 8 saeculares 2 regular. cum decanati- 
bus : saecul. 37, regular. 6, i. s. 43. Decani ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (1862): Cath. 704.317, Acathol. [gr. n. u. 8, aug. 
conf. 4.903, helv. 117, aliar. conf. 3.] i. s. 5.031. Judaei nulli (vide quod 
apud dioec. Lincensem dictum est). 

4 * 



52 

Baptizati a. 1862 masc. U.036, fem. 10.500, i. s. 21.536. 
Confirmati circ. 15.000 per annum. 

Matrimonia: mere cathol. 4.320; mixta: cum educatione liberorum cathol. 
18, mixta (cum assistentia passiva) 9. Erant 25 sponsi acath. — 
Matrim. praevia dispensatione ab imped. dirimentibus 53. 

et quidem : cons. in gradu 2 d0 7, 3° tangente 2 dum 5. 
„ „ „ 3«« 17, 4« „ 3«- 3. 

J.to Q 

» n n * °- 
affin. „ „ 1° 11. 

„ „ „ 2 d0 2, 2 d0 „ 1— 1. 
3W0 2 dum 1 . 

„ inhon. in gr. 1° 2, 2 do 1. 

Mortui a. 1862: masc. 10.862, fem. 10.182; i. s. 21.044. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminarium puerorum cum Reg. , Spirit., 
8 mag. cler. , 6 laic. cum 168 alumnis. Bona propria. 

2. Seminar. Clericorum: Dir., Spirit., Subdir., Praef. studior. et 86 alumnis 
instruendis in instituto theol. dioec. , quod idem est atque 3. Facultas iheol. 
Universitatis Graecensis , cum 6 Prof. 

3. Status (1862) s. s. 654, r. 292, i. s. 946. 

Sac. curati vel in aliis officiis 808 (saec. 561 , reg. 244) ; dtffic, extranei 
cet. 93 s. 48 reg. , i. s. 141. In cura animarum maximum laborant 708. Extra 
dioec. 12, neo-ord. 12, mortui 28, jubil. 32. 

V. Eegulares. A. Religiosi. 1. Can. reg. Lateran. 1 abb. (Vorau 
fund. a. 1163 ab Ottokaro I. markgr. Stiriae), 23 s. 4 cl. n. p. 4 nov., i. s. 31. 

2. Benedict. 2 abb. (Admont fund. 1074 a Gebhardo arch. Salisb., St. 
Lambrecht fund. a 1066 a Marquardo Carinthiae duce) 128 s. 14 cl. n. p. 
10 nov., i. s. 152. 

3. Cisterc. 1 abb. (Rein fund. a. 1129 a Leopoldd markgr. Stiriae) 29 s. 
2 cl. n. p. ? 1 L. p. 1 nov. , i. s. 33. 

4. Dominic. 1 mon., 5 sac. 5 cl. p. 8 n. p. , 1 L. p. 6 nov. , i. s. 25. 

5. Minorit. 1 m. , 9 s. 2 L. n. , i. s. 11. 

6. Beform. 2 m. 2 h., 36 s. 3 cl. n., 15 L. p. 2 n., i. s. 56. 

7. Capuc. 6 m. , 27 s. 5 cl. n., 13 L. p. 6 n., i. s. 51. 

8. Carmel. discalc. 1 m. , 7 s. 8 n. , 2 L. p. 5 n. , i. s. 22. 

9. Servit. 1 m., 6 s. 2 L. p. , i. s. 8. 

10. Fratres Mis. S. Joh. 1 m. , 1 s. 23 L. p. 5 n. , i. s. 29. 

11. Bedemptor. 2 coll., 19 s. 16 cl. p. 5 n. p., 9 L. p. 3 n., i. s. 52. 

12. Fratres Mariae 1 m., 15 L. p. 4 nov., i. s. 19. 

Summa Religiosorum : 489. 

B. Beligiosae. 1) Carmelit. 1 m., 20 mon. 2) Ursul. 1 m. , 54. 
3) Elisabeth. 1 m., 35. 4) Sor. schol. S. Franc. 4 d., 50. 5) Sor. Boni 



53 

Pastor. 1 m., 11. 6) Sor. S. Vinc. 6 d., 133. 7) Filiae SS. Cordis 
Jesu 1 d. , 46. 

Summa Keligiosarum : 349. 

„ Rcgularium : 838. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 744. 

„ „ curatus est ad Catholicos 994. 

„ regularis „ „ „ 840. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cath. S. Aegidii cum Praepos. inful. (collat. 
Pap.) et parocho habit., Dec. inful., Custf. inful., 4 Can. capituh, 6 hon. 4 vicar., 
5 choral. laic. Praebendae: singuli dignitarii 1.260 fl., can. 1.050, vic. 420, 
e fundo relig. Providet Imperator. 2. Praepositurae Graecii ad s. sanguinem 
(zum h. Blut) et Bruck. 

3. Alia: 206 par. saecul. 56 reg. , vic. i6 saec 1 reg. , local. 38 saec. 
14 reg., 6 cap. loc. saec, benef. cur. saec. 25, capell. 281 saec. 65 reg., i. s. 708. 

VIII. Scholae. 1. Universitas Graecensis, inter quam et ecclesiam, excepta 
facultate theologica, nulla existit conjunctio. 2. Schola Graec. , quae dicitur 
polytechnica, quae in nulla cum ecclesia est conjunctione. 3. De scholis mediis 
vide supra §.15 sqq. 4. c. r. schola normal. cap. et reaJ. inf. 5 Schol. capit. 17 
(inter quas 2 real. inf.) ; scholae trivial. 466 , dominic. 423 , industr. 50. 
Magistri 499, coadjutores 200; magistrae 63, coadjutrices 16. Discipuli schol. 
ord. 37.368, dominical. 22.346. — SchoJae acath. 4. 

IX. Administratio. 1 . Consistorium : 1 4 Consil. 2. Offic. rationum 5 indiv. 
3. Cancell. Ordinariatus : Cancell., 2 Secret., 1 adjunctus, 4 alia indiv. 4. Offi- 
cialatus (simul tribunal matrim. cum Officiali (Praes.), 6 Consil. , 1 ass. , def. 
matr. et prof. rel. Anno 1862 sunt tractatae causae spons. 5, sep. a thoro et 
mensa 36. — 9 Consil. titulares, 59 Consil. eccles. titulares. 

§. 35. 
E. Dioecesis L avantina (LavanQ. 

Residentia episc. civitas Marburg. 

Erecta a. 1228 per archiep. Salisburg. Eberhardum II, de novo circum- 
scripta a. 1786 et 1859 (vide Secov. dioec). 

Ex a. 1446 episcodi titulum „Principis u receperunt. 
Habuit 52 episcopos, 53 tius est: 

Jacobus MaximiJ. Stepischnegg, 
natus 22. Jul. 1815, ord. 2. Aug. 1838, consecr. Episc 18. Jan. 1863. 

Mensa: 12.000 fl. (partim ex bonis propriis, e fundo rel. 4.200 fl.). 

I. Situs. In Stiria continet G mil. 108.44. 

II. Dividitur in 24 decanatus. Decani ab Ordinario instituuntur. 



54 

III. Status animarum (1863): Cath. 417.650. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. Clericorum cum Dir., Subdir., 
Spirit, 55 alumnis, qui instruuntur in 2. Instit. theol. dioeces. cum 6 Prof. et 
3 aliis docentibus. 3. Status: s. s. 457, r. 38, i. s. 495. Sac. curati 386, 
extra dioec. 14, neo ord. 11, mortui 11, emer. pens. defic. 46. 

V. Begulares. A. Beligiosi. 1. Minor. 1 mon. , 11 s. 

2. Beform. 2 mon. 1 hosp.; 19 s. 2 cl. n., 12 L. p., i. s. 33. 

3. Cajpuc. 1 mon., 3 S. 3 L. p., i. s. 6. 

4. Lazar. 1 m., 5 s. 3 L. p., i. s. 8. 

Summa Religiosorum: 58. 

B. Beligiosae. Sor. S. Vinc. 1 mon. , 7 sor. 
Summa Regularium: 65. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 844. 

„ „ curatus est ad Catholicos 1.082. 

„ regularis „ „ „ 6.425. 

VII. Beneficia. 1. Cap. Eccl. Cath. (Marburg.) S. Joh. Bapt. cum Praep. 
infuJ. (collat. Pap.), Dec. , 5 Can. , 6 hon. , 2 vic. , 3 choral. laic. Praebendae: 
Praep. 1.260, Dec. 1.050, Can. 840, vic, 420, Choral. 262 % Organista 315 
(e fundo relig.). Providet Imperator. 2. Curata: 172 par., 46 loc. 194 cap., 
6 benef. cur. et arc, i. s. 418 resp. 224. 

Ecclesiae et capellae 620. 

VIII. Scholae. Vide supra §.15 sqq. 

IX. Administratio. 1 Consist: 8 Consil.: 1 seeret., 3 offic. laici. 2. Tri- 
bunal matrim. Praes. , 5 Cons. , 2 assess. , def. matr. , secret. 

Dioecesi Secoviensi et Lavantinae communia. 

Fundus religionis Stiriae habet reditum: 250.891, expens. 300.655. 

Ex eo solvuntur: pro dotandis et supplendis congruis 112.600. 
„ mendicantibus monachis 

(82 Francisc. 59 Capuc.) . . 24.550. 

„ Seminar. Graec. et Marburg. . 24.964. 

„ corrigendis clericis .... 2.760. 

„ cancell. Ordin. Secov. . . . 525. 

„ 109 deficientibus 28.232. 

„ aedificiis conserv 23.000. 

Fundus studiorum Stiriae habet reditum 60.591 expens. 134.454. 

Ex eo solvitur pro fac. theol. Graec. (e fundo relig. compensatur) 
6.195 fl. 



55 

§. 36. 

F. Dioecesis Garcensis (GurkJ. 

Residentia episc. civitas Klagenfurt. 
Erecta 6 Mart. 1071 per Gebhardum II. archiep. Salisburg. (conf. ab 
Alexandro II. bulla 21. Mart. 1071, Heinrici IV. 9. Jan. 1072), partim de 
novo circumscripta 1. Jun. 1859. Habuit 55 episc. 56 tus est 

Valentinus Wiery, Princeps. Episc, nat. 12. Febr. 1813, ord. 4. Aug. 

1835, inthronis. 8. Dec. 1858. 
Mensa: fundata in bonis immobilibus red. minimum 25.000 fl. (ad fundum 
rel. annuatim solvit 965 fl.) 

1. Situs. Complectitur totum Carinthiae ducatum, mil. □ 188.42. 

II. Dividitur in 24 decanatus. Decanos instituit Ordinarius. 

III. Status animarum (1863): Cathol. 323.221., Acath. 18.013. Judaei 
nulli (ut apud dioec. Lincensem). 

Neobaptizati cath. 9435. 
Matrim. mere cath. 1466, mixta 13. 
Mortui cath. 8218. 

IV» Clerus. a. Institutio, 1. Seminar. pueror. (dirigitur per dir. seminarii 
cleric.) cum 30 alumnis educandis in gymn. publ. 

2. Seminar. Cleric. cum Dir. , Vicedir. , 37 alumnis. 

3. Instit. theol. dioec. cum 7 Prof. — Pro seminario solvuntur e fundo 
rel. 10.138. — Pro clericis corrigendis e fundo rel. 680, pro deficientibus 11.892. 

4. Status. s. s. 493, r. 81, i. s. 574. Sac. curati 430, in aliis officiis 13, 
pension. et defic. 40, extra dioec. 5, neo-ord. 5, mortui 13, demeriti 1. 

V. Begulares. A. Beligiosi, 1. Bened. 1 abb. (St. Paul. fund. a comite 
de Sponheim a. 1091), 44 s. 1 cl. p. 4 n. p. 4 n., i. s. 53. 

2. Jesuit. 1 coll., 15 s. 15 cl. n. p. 6 n., 17 L. p. 10 n., i. s. 63. 

3. Capuc. 2 mon. , 12 s. 1 cl. p. 5 L. p. 2 n. p. , i. s. 20. 

4. Servit. 2 mon. , 8 s. 3 L. p. , i. s. 11. 

Summa Religiosorum : 148. 
B. Beligiosae. 1) Dominic. 1 mon. 13 monial. 2) Ursul. 1 m. , 56. 
3) Elisabeth. 1 m., 30. 4) Sor. schol 3 d., 11. 

Summa Religiosarum : 110. 

„ Regularium: 258. * 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 563. 

j, „ curatus est ad Catholicos 751. 

„ regularis „ „ , 1.253. 

VII Beneficia. 1. Cap. Eccl. Cath. SS. Petri et Pauli Klagenfurt. cum 
Praep. (coll. Pap.), Dec, Schol. , 5 Can., 5 Can. hon. , 4 vic. chori, 1 praed. 
Praebendae ex massa communi in bonis immobilibus fundata; reditum ignoro. 
Provisionis jus ignoro. 



56 

2. Capitula collegiata: a. Maria-Saal cum Praep. (unita episcopatui 
Gurcensi), Dec, 4 Can. (Imper. et Ordinarius alternis vicibus provident). b. Sti 
Bartholomaei (St. Barthlmae) Friesach cum Praep. 5 can. (Imper. nominat). 
c. S. Nicolai Strassburg cum Praep. (idem atque Schol. eccl. cathedr.), Dec, 
4 Can. (omnes collationis liberae). d. S. Magdal. VbTkermarkt cum Praep., 
Dec, 4 Can. , quorum unus unitus pro tempore cum alio beneficio. Accedunt 
7 Praepos., quarum unam habet Episcopus, una abbatiae S. Petri Salisburg. 
est unita. 

3. Curata alia: 353. 

Pro dotandis vel supplendis congruis e fundo rel. annuatim 52.666 fl. 

VIII. Scholae. Quum dioecesis cum ducatu congruat, de his rebus §.15 sqq. 
optime informant. 

IX. Administratio. 1. Consistorium cum 13 Consil. 2. Offic rationum. 
3. Cancell. episc. 2 secret. 2 cancellist. 1 serv. 4. Tribunal matrim. Praes., 
Vice-Praes. , 4 Consil. , 2 substit. , defens. matr. , secret. Anno 1862 tractatae 
sunt 6 causae sep. a thoro et mensa , 3 sponsal. 

X. Fundus relig. Carinthiae habet redit. 61.500, expens. 108.709. 

„ studior. „ „ „ 9.848, „ 20.003. 

Defectus ab aerario pubJico suppletur. 



V. Provincia Goritiensis (Gorz). 

Erecta 18. Apr. 1752, suppressa 10. Dec 1787, restaurata bulla Pii VIIJ. 
„In swpereminenti u VI. Cal. Aug. 1830. Suffragneas habet dioec Labac, 
Tergestinam - Justinopolit, Parent. - Polens. , Vegliens. 

Dioeceses. 

A. Archidioecesis G oritiensis (Gorz). 

Erecta a. 1752 post suppressam Aquilejensem , suppressa fuit a. 1787 et 
Gradiscam translata (episcopus Goritiae residebat), a. 1830 ut metropolis 
restaurata. Habuit ex a. 1830 duos, 3 tius . 

Andreas Gollmayr, Princeps - Archiep. , natus 28. Nov. 1797, ord. 

23, Sept. 1821, inthronis. 24. Jun. 1855. 
Mensa: 12.000 fl. (6.173 fl. e fundo rel., reliqui e bonis propriis). Taxa 

camerae: 3000 fl. M. Conv. 
I. Situs. Continet comitatus Goritiensem et Gradiscensem , mil. □ 46.6. 



57 

II. Bividitur in 15. Decanatus, Decani ab Ordinario instituuntur. 

III. Status animarum (1863): Cath. r. 1. 198.539, r. g. u. 2; Acath. gr. 
n. u. 4., conf. aug. 145, helv. 20, angl. 1; Jud. 395. 

Neo - communicantes 3886, communicantes generaliter 122.704. Baptizati 
cath. masc. 3397 fem. 3172, i. s. 6569. Confirmati 3897. Matrimonia mere 
cath. contracta 1319, — mixta 3 (2 cum educat. liberor. cath., 1 cum educat. 
mixta), — cum dispensat. ab imped. dirim. inita 47 [4 ab imp. l mi gr. aff. 
transv., 5 imp. aff. 2^ tang. 3 tium ; 6 cons. 2 di tang. 3 tium , 22 cons. 3 gr., 10 
cons. 4 gr.]. Mortui sunt 2269 masc. 2246 fem., i. s. 4515. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. pueror. (Werdenbergicum) cum 49 
alumnis. Seminarium est fundatum bonis propriis; discipuli frequentant gym- 
nasium publicum. 2» Seminar. Clericorum (archiep. et centrale jpro dioecesibus 
litoralibus) cum Rect. , Spirit. , Dir. stud. , Vice-Dir. et Oecon. , cum alumnis 
archid. 31, Terg. Just. 36, Par. Pol. 11, Vegl. 6. E fundis rel. Gorit. Terg. 
et Jetriens. solvuntur 20.472 fl. annuatim. 3. Instit. theol. dioeces. cum Vice- 
Dir. et 7 Prof. 

4. Pro 36 deficientibus e fundo rel. solvuntur 7.605 fl. 

5. „ clericis corrigendis e fundo rel. „ 256 fl. 

6. Status. s. s. 364, r. 20, i. s. 384. Sac. capitular. 6, curati 284, alia 
munia obeuntes 29, pensione donati et quiesc. 35, simplices 10, mortui 7. — 
Supra annum 50 mum 136, 60 mum 23, 7 omum 7, 80 mum 11., jubilati 29. 

V. Begulares. A. BeligiosL 1. Beform. 1 conv., 8 s., 2 cl. p., 17 n. p., 
i. s. 27. 

2. Capuc. 2 conv. , 11 s., 8 L. p. , i. s. 19. 

3. Fratres Miser. S. Joh. 1 conv., 1 s. 10 L. p. , i. s. 11. 

Summa Religiosorum : 57. 
B. Beligiosae. 1) Ursul. 1 conv. 34. 2) Sor. S. Vinc. 2 d., 19. 
3) Sor. Schol. de N D. 2 d., 15. 

Summa Religiosarum : 68. 
„ Regularium: 125. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 517. 

„ „ curatus est ad Catholicos 699. 

„ regularis „ „ „ 1588. 

VII. Beneficia. 1. Cap. Eccl. Metropol. SS. Hilarii et Tatiani MM. („Can. 
effectivi et Protonotarii Apost. ad instar participantium" in catologo super- 
scribitur) cum Praep. mitr., Dec, Schol., 4 Can., 7 honor. Frovisio: Praep. 
jur. patr. priv. , Dec. jur. priv. (ita in hac archidioecesi lex articuli Concordati 
austr. XXII. locum non habet), 2 can. lib. collat., 3 jurisp. caes. Praebendae: 
Praep. 1575 fl. (ad personam insuper 525 fl.), Dec. et Schol. 1260, can. 1050, 
6 vicar. chori et coop. a 315. 

2. Curata. par. (praeter metropolit.) 70, curatiae 13, vicar. 98, capell. 9, 
cooperat. 79, „subsidiariatus et scholae magist. munera" 11, sanctuaria 2, alia 



58 

benef. 15, universim 310. De jure providendi Tab. II. Omnia per concursum 
generalem conferuntur. E fundo rel. totam dotationem 1 par. (630 fl.) 1 expos. 
(315 fl.) 11 coop. (2.467), 2 cap. local. (630), magnam ejus partem recipiunt: 
17 par. 47 cap. local. 15 expos. 25 coop. i. s. 12,940 fl. 

VIII. Scholae : Studium theol. — 1 gymnas. super. — 1 schola realis 
super. — Elementares: 139 inter quas: 1 normalis, 3 capit. pueror. , 2 capit. 
puellar. Magistri 129, „submagistri" 5, magistrae 27, submagistrae 2. Pueri 
frequent. 5290 catb., 6 acatb. , 11 jud. ; puellae frequent. 4400 cath., 4 acatb. 
Scholam dominic. frequent. 1078 pueri, 1014 puellae. Candidatos magisterii 
pro scholis elementar. instituit per cursum duorum annorum Director scholae 
capit. norm. una cum magistris scholae norm. — Scholae acatholicae non 
existunt. 

IX. Administratio. 1. Consistorium cum 10 Consil. , 4 official. 1 cursor. 
Pro eo e fundo rel. solvuntur Annui 1923 fl. 

2. Tribunal matrim. cum Praes., 5 Cons. 1 substit., 1 def. matr., 2 secret. 
Pro II da inst. delegatus est archiep. Viennensis, pro III. Episc. Tridentinus. 
Archiep. Goritiens. in II inst. judicat causas ab archiep. Jadrensi (Zara) in 
l ma inst. dijudicatas. Anno 1862 tractatae sunt 6 causae sep. a thoro et mensa, 
9 sponsal. — Causae disciplinares ab Ordin. et Consist. pertractantur. 

X. Fundus relig. Gorit. habet reditum 29.431 fl. , expens. 89.740. Praeter 
expensas jam enumeratas: pro 19 Franciscanis 2.541, 5 Capuc. 557, 25 monial. 
3.113., aedif. conservandis 5.610. 

Fundus studiorum habet redit. 15.057 expens. 33.473 fl. 

§. 38. 
B. Dioecesis Labacensis (LaibacK). 

Erecta 6. Dec. 1461, 1787 in metropol. promota (cum suffrag. Zengg, 
Modrussa, Gradisca , Tergest), bulla Pii VII dat. XIV. Cal. Sept. 1807 qua 
metropol. suppressa et sedi apost. immediate subjecta (ut antea) est, suffraganei 
eodem tempore exemti redditi. A. 1830 metrop. Goritiensi subjecta et parochiis 
aliquot e Tergest. et Gorit. dismembratis est aucta, Habuit 24 Episc, 25*us 
Princeps - Episc. („Principis" titulus 1830 expressim confirmatus est) cst: 

Bartholomaeus Widmer, natus 11. Aug. 1802, ord. 12. Aug. 1827, 
inthronis. 1 Julii 1860. 

Mensa: in bonis immobilibus et decimis aliisque censibus redemtis reditus 
circ. 15.000 fl. 

I. Situs. Continet totum ducatum Carniolae mil. □ 173.5. 

II. Dividitur in 20 decanatus. Decani ab Ordinario instituuntur. 

III. Status animarum (1863): Cath. r. 1. 513.448, r. g. u. 101. Acath. r. 
gr. n. u. 240, aug. et helv. conf. 147. Jud. nulli (ut supra). De reliquis 



59 

nihil comperi ab Ordinariatu. Quum dioecesis cum ipsa terra hereditaria con- 
gruat, ex tabulis §.13 sqq. plurima elucent. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. pueror. (coll. Aloysianum) cum Dir., 
2 Praef. , 52 alumnis , qui gymnasium publicum frequentant. 2. Seminar. 
Clericorum cum Dir. , Subdir. et Oecon. , Praef. spirit. , 76 alum. (e quibus 
4 presb.). 3. Instit. theol. dioec. cum Dir. , 6 Prof. , 1 Lectore, 3 docentibus. 
Pro seminario solvuntur e fundo relig. 1 5.960, insuper pro profess. 3.240 fl. 
Alumnaticum circ. 1200 fl. per annum est. 

b. Pro deficientibus solvuntur e fundo relig. 14.539 fl. , pro corrigendis 
100 fl. 

c. Status: s. s. 644, r. 53, i. s. 697. Sac. capitulares 15, curati 515, 
alia numia obeuntes 26, pensionati 52, extra dioecesim 21, non dioecesani 13; 
1862 neo-ordin. 12, mortui 18. Sac. octogenarii 7, septuagenarii 31, sexa- 
genarii 127, quinquag. 124, quadrag. 112, tricenarii 151, vicenarii 70., jubilati8. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Reform. 3 conv., 43 s. 2 cl. p. 16 L. p., 
i. s. 61. 

2. Capuc. 2 conv., 6 s. 6 L. p. i. s. 12. 

Summa Religiosorum : 73. 
B. Religiosae. 1. Ursul. 2 mon. , 70 mon. sor. cet. 2) Sor. char. 
S. Vinc. 1 mon. 20 sor. 

Summa Religiosarum : 90. 
„ Regularium: 163. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 737. 

„ „ curatus est ad Catholicos 997. 

„ regularis „ „ „ 3.150. 

VII. Beneficia. 1. Ca/p. Eccl. Cath. S. Nicolai Ep. C. cum Praep. (coll. 
Papal., fundat. caesar.) mitrata, Dec. mitr. (fund. et patr. caes.), 10 Can. (duo 
sunt pro temp. uniti propter reditum exiguum), quorum 4 fundat. et patron. 
caes. , reliqui fundat. et patron. privati sunt. Praebendae: dignitates et can. 
fundationis caesareae habent massam communem constantem in bonis immobili 
et decimis redemtis , — cujus reditus aequis partibus inter illos 6 dividendus 
est; dignitarii praeterea reditum ex propriis fundationibus habent — reliqui 
habent suam quisque massam separatam secundum fundationem. Reditus 
plane ignoro. 

2. Capit. coll. curatum S. Nicol. Neostadii cum Praep. mitrato et parocho, 
4 Can. curat. , 1 vic. capit. et par. (omnes patron. caes.). 

3. Alia: 193 par. , 81 capell. local. , 3 vicariatus, 11 capell. veteres, 
20 exposit, 230 cooperat., 6 manemissariatus, 42 alia beneficia, i. s. 586, cum 
16 praeb. capit. 602. Dotationem totam 7 par. et vicar. , 8 capell. loc. et 
curati, 32 coop. in summa 12.652 fl., ex parte 91 par. et vic. , 78 capell. loc. et 
curati, 58 coop. in summa 38.901 fl. e fundo relig. percipiunt. 



60 

VIII. Scholae. Quum dioecesis cum ducatu Carniolae congruat, §.15 sqq. 
notitias necessarias offerunt. 

IX. Administratio. 1. Consistorium cum Vic. gen. et 14 Consil. 2. Can- 
cellaria episc. cum Cancell. , 2 capcll. episc. 3. Tribunal matrim. cum Praes., 
4 Cons., 2 Cons. substit. 1 def. matr. 1 secret. Anno 1862 tractatae sunt 11 
causae sep. a thoro et mensa. 

X. Fundus relig. Carniolae habet redit. 88.928, expens. 137.322. 
Fundus studior. „ „ „ 31.737, „ 49.074. 

§. 39. 

C. Dioecesis Tergestina-J ustinop olitana. 
(Triest-Cap odistria~). 

Ex a. 524 ad a. 1788 dioec. Tergestina habuit 79 episc. A. 1788 dioe- 
cesis Terg. unita est Gradiscensi, 1790 vero restituta. Dioec. Justinop. ab 
a. 524—1810 habuit 52 episcopos (ab a. 948 — 1187 ab episc. Terg. administrata 
fuit), deinde sedes vacabat usque ad a. 1831, quo in perpetuum Tergestinae 
est unita per aequalitatem. 84tus episc. est 

Bartholomaeus Legat, natus 16. Aug. 1807, ord. 19. Sept. 1830, 

inthronis. 18. Apr. 1847. 
Mensa: bona propria et suppl. e fundo rel. 7.540 fl. Taxa camerae 
„non fixa et speciatim determinatur." 

1. Situs: Continet civitatem et territorium Tergest. et partes circulorum 
Mitterburg. (Pisino) et Gorit. , mil. □ 47.4. 

II. Dividitur in 14 Decanatus. Decani ab Ordinario instituuntur. 

III. Status animarum: Cath. 260.082. Gr. u. 141, arm. 30, i. s. 260,253; 
Acath. gr. n. u. 1.498, conf. aug. 655, helv. 580, i. s. 2733. Jud. 4029. 
(Omnes fere acath. et jud. in civitate Terg. degunt.) 

IV. Clerus. a. Institutio. !• Seminar. puerorum deest. 2. Semin. Cleri- 
corum (in quo alumni 4. anni studii theol. degunt, reliqui Goritiae student) 
cum 6 Prof., 8 alumnis. b. Pro 13 deficient. e fundo rel. solvuntur 3.203 fl. 

c. Status. (1863) s. s. 293, r. 54, i. s. 347. Sac. curati 268, extra dioec. 
18, emer. pens. def. 17, mortui 12. 

V. Begulares. A. Beligiosi. 1. Bened. 1 hosp. 3 s. 2 L. p. , i. s. 5. 

2. Mechitar. 1 res., 4 s. 2 cl. n. i. s. 6. 

3. Minor. 2 conv., 13 S. 11 cl. n. pr. 8 L. p., i. s, 32. 

4. Beform. 1 conv., 14 s. 5 L. p. , i. s. 19. 

5. Capuc. 2 conv. 1 hosp. , 20 s. 2 cl. n. p. 13 L. p., i. s. 35. 

Summa Religiosorum : 97. 
B. Beligiosae. 1) Benedict. 1 mon., 32 mon. 2) Elisab. 2 m., 36. 
Summa Religiosarum : 68. 
„ Regularium: 165. 



61 

VI. Unus sacerdos est ad CathoKcos 758. 

„ „ curatus est ad Catholicos 971. 

„ regularis „ „ „ 1577. 

VII. Beneficia. 1. Cap. Eccl. Caih. divi Justi M. cum. Praep. , Dec, 
Schol., 4 Can., 4 Can. hon., 4 vic. choral. et coop. Patron. Civitatis Magistratus. 
Praebendae: partim in bonis immobil. et decimis redemtis consistunt; partim e 
fundo relig. dantur et quidem Praep. 1.131 fl. et pro aedibus 525, Dec. et 
Schol. a 906 fl. 15 kr. 4 Can. a 754 fl. 95 kr. et unicuique horum sex pro 
aedibus 262 fl. 50 kr., 4 vicar. a 367 fl. 50 kr. — 2. Capit. concathedral. Eccl. 
B. V. M. Assumpt. Justinopolit. cum Praep. mitrat, Dec, 3 Can., 4 Can. hon. 
Praebendae ex bonis propriis. ; 3 vic. choral. et coop., qui e fundo rel. a 220 fl. 
50 kr. supplem. dotationis habent. — 3. Capit. colleg. Aemoniae (Cittanova, 
Novigrad) cum Archipr. , 2 Can. cur. , 2 aliis. jurispatr. caesarei. — 4. Capit. 
colleg. Pyrrhani cum Archipr. , 5 Can. cur. , 2 aliis, jurispatr. caesar. 

5. Alia. Par. 85, vicar. paroch. 6, capell. local. et cur. simpl. 25, capell. 
eccl. filial. 40, cooper. paroch. 112, benef. simpl. non curata 50, additis 35 
praeb. canonical. 353. E fundo relig. dotantur: 3 par. (1.665 fl.), 3 cap. loc 
(945) 2 expos. (630 fl.) 31 cooperat. (9.555 fl.), dotationis supplementum habent: 
5 par. (655 fl,), 1 vicar. (473 fl.), 3 cap. loc (496 fl.), 8 expos. (404 fl.), 
11 cooperat. (1.411 fl.). Accedunt 2.699 fl. pro diversis. De jure providendi 
vide tab. II. 

VIII. Sckolae. Gymn. 3 , scholae real. infer. 3 , normalis 1 , capit. 5, 
Praeterea 1 acad. commercii, 1 acad. nautica. 

IX. Administratio. 1. Consistorium cum 7 Consil., Cancellario, 4 offic 
2 cursor. E fundo relig. dantur 2.063 fl. — 2. Tribunal matrim. cum Vice- 
Praes., 5 Consil., 1 def. matr., 1 Secret. Anno 1862 sunt tractatae 40 sep. a 
thoro et mensa, 36 sponsal. causae. 

X. Fundus relig. Tergest. habet redit. 13.696, expens. 77.591. 

„ „ 23.828, „ 36.333. 



§. 40. 
D. Dioecesis Vegliensis (Veglia). 

Erecta saec Xlmo ineunte, continet insulas et districtus Vegl., Chersin. 
Lussin. Arbe, Pago, mil. □ 20. 

Episcopus : Ioannes Josephus Vitezich, natus 27. Aug. 1806, 
ord. 30. Sept. 1829, inthron. 23. Mart. 1855. 

I. Status animarum: Cath. 42.702. 

II. Clerus: 1) Capit. Cathedr. Praep., Dec 4 Can. cap., 2 hon. 2) Capit. 
colleg. a) Ossero cum Archipr. et 4 Can., 6) Cherso cum Archipr. et 4 Can. 
3) 6 capit. rural., 7 Decan., 19 par., 23 cur., 3 cap. expos., 139 sac saec. 



62 

III. Regulares : 10 conv. Reform. cum 17 sac. 13 L. p. — 3 conv. Mo- 
nial. Benedict., 1 mon. Francisc, cum 20 soror. 2 nov. 

(Quum neque Schematismus, neque ulla informatio alia mihi in promptu 
sit, plures notitias dare nequeo.) 

§• 41. 
E. Dioecesis P arentinae et Polensis (P aren%o-P ola.~) 

Utraque est erecta a. 524, saeculo XlXmo ineunte partim Tergestinae, 
partim dioec. Zengg adjecta est; — a. 1828 quae reliqua erant, unita sunt. 
Episcopus residet Parenti. Est : 

Georgius Dobrila, natus 16. Apr. 1812, ord. 11. Sept. 1837, 
inthronis. 16. Maji 1858. 

I. Status animarum : Cath. 62.946. 

II. Situs: In Illyria, habet 6 decanatus. 

III. Clerus et beneficia : 1. Capit. Cathedr. Parent. cum Praep., Dec, 4 
Can. capitul., 6 hon. 2. Capit. concathedr. Polense cum P., D., 4 Can., 6 
hon. 3. Capitula collegiata : a) Rovigno (Praep. , 7 Can. cur.). b) Montona 
(Dec, 3 Can. cur.). c) Albona, (3 Can. cur.). d) Barbana (3 Can. cur.) 
4. 48 par., 8 expos. — 118 sac saec — 1 conv. Reform. cum 4 sac 6 Laic 



E fundo relig. illyr. (redit. 18.239, expens. 76.414 fl.) s olvuntur dotationes : 
3 vic choral. Parent. a 262 fl 50 kr., 4 vicar. Vegl. a 252 fl. 50 kr., 12 
cooperat. (2.520 fl.), dotat. supplem. pro : episc et capit. Parent. 1.918 fl., 
capit. Vegl. 420 fl., 99 parochis 14.374, 1 cap. loc 29 cur. 20 expos. 34 
coop. in summa 15.122 fl.; pro 19 Reform. 3.339 fl., pro aedibus episcoporum 
915 fl., pro Consist et Ordinar. 1344 fl. 

Fundus studior. illyr. non existit. 



II. 



PROVINCIAE ET DIOECESES 



IN 



REGNO BORUSSIAE SITAE. 



IITRODVCTIO. 

Notitiae generales, quae ad omnes dioeceses borussicas 

sunt referendae. 



§. 42. 
De situ et circumscriptione. 

Reorganisatio et circumscriptio dioecesium borussicarum facta est per bullam 
Pii VII. „De salute animarum" dat. 26. Jul. 1821. Hac bulla factum est, ut, 
exceptis partibus Silesiae, quae ad dioeceses Pragensem et Olomucensem jam 
antiquitus pertinebant, Catholici regni borussici Ordinariis borussicis tantum 
subjecti sint. Contra vero, ut apud singulas dioeceses patebit, Ordinarii bo- 
russici partim in regiones aliorum principum jurisdictionem exercent. 

Quoad situm dioecesium, diversitates quidem existunt, quum dioeceses 
Vratislaviensis, Paderbornensis, Coloniensis, Trevirensis partim regiones mon- 
tuosas contineant. ceterae vero campos patentes. Ast ejusdem momenti, ut in 
Austria vel Bavaria hujusmodi differentiae non sunt. 

Circuitum si spectes, dioeceses omnes satis amplae sunt, aliquot nimiae, 
praesertim Vratislaviensis et Paderbornensis. Beneficiorum, imprimis parochia- 
rum numerum considerantem haud fugit, quam sint numerosae relative ad 
dioeceses austriacas. Clericorum numerus generaliter sufficere videtur. Acce- 
dit, quod monasteria, conventus, congregationes virorum pauca existunt, ita ut 
totus clerus, exceptis haud multis rei scholasticae vel administrationi dcditis, 
curam animarum exerceat. 

In dioecesibus Vratislav., Varmiensi catholici in plerisque regionibus cum 
acatholicis permixtim vivunt; idem est de aliquot regionibus reliquarum dioe- 
cesium, quae eo inter se differunt, ut in majoribus et praesertim antiquis 

5 



0(i 

partibus catholici aut soli aut certe inajor incolarum pars sint, in partibus 
novis vero acatholici longe praevaleant. Qua re saepe curam animarum et 
ipsam jurisdictionem esse difficilem constat. 

§• 43. 
De statu unimarum. 

Registra, quae vocantur, status civilis (cf. §. 2.) in dioecesibus Varm., 
Culm., Gnesn. et Posnan., Vratislav., Paderborn., Monast. quoad catholicos a 
parochis catholicis conficiuntur et fundamentum habentur status civilis quoad 
rempublicam. Exemplaria indicum mortuorum trimestrium et fine anni 
registrorum ceterorum tribunalibus l m ae instantiae a parochis traduntur. Ad 
conficiendos indices juvenum ad militiam obligatorum et populi numerus baptis- 
morum , matrimoniorum , mortuorum officiis regiis (Landrathsamtern) dantur. 
Ordinariatibus indices communicantium et animarum cujusque parochiae quo- 
tannis traduntur. Revisio matricarum fit in visitandis parochiis. 

In dioecesibus Coloniensi et Trevirensi, ubi jus franco-gallicum viget, 
(exceptis iis regionibus, ubi jus borussicum vel commune obtinet, pro quibus 
idem, ut supra, dicendum est) matricae ecclesiasticae in foro civili non agnos- 
cuntur; „officiales status civilis* eventus illos referunt in indices publicos ex 
hisque in documentis publicis testantur. Nihilominus vero eaedem matricae a 
parochis geruntur, qui quotannis Ordinariatui indicem matrimoniorum cathol. 
et mixtorum, conversionum ad fidem cath., apostasiarum a fide cath., et nova 
schematismi editione facienda conspectum animarum, beneficiorum, schola- 
rum cet. tradere sunt jussi. 

§. 44. 
De clero. 

1. Educatio. 1. Seminaria puerorum hocce momento in omnibus dioece- 
sibus existunt, quae Ordinariis tantum subjecta sustinentur ex donationibus cet. 
(§. 3.). Alumni gymnasium publicum frequentant, nisi cum ipso seminario 
gymnasium episcopale (privatum) sit conjunctum (ut in dioec. Monaster.). Qui 
examen, quod vocatur maturitatis, non superaverunt, ad theologiae studium non 
admittuntur. Episcoporum est libere ordinare, quos Canones permittunt. 

2. Candidati theologiae studentes aut in universitate vel academia publica 
trienniuin academicum absolvunt, id quod valet in dioecesibus Coloniensi et 
Monasteriensi, quo facto per annum sive annum et dimidium in seminario 
degunt. Quam universitatem vel academiam adire velint, eorum arbitrio relin- 
quitur. Aut in academia s. lyceo cum seminario conjuncto, ut in dioecesibus 
Posnan. et Gnesnensi, Varmiensi, Culmensi, Paderborn., Trevir., triennium 
absolvunt et deinde in seminarium recipiuntur. Hoc casu plurimi in seminario, 
aliquot vero in ipsa civitate vivunt. Sed in his quoque dioecesibus nihil 



67 

obstat, quin juvenes aut totum triennium aut saltem annum vel biennium in 
facultate aliqua theologica versentur. Ubi cum facultatibus ipsis convictus s. 
convictorium sit conjunctum, suo loco indicabitur. Professores institutorum 
theol. Trevir., Paderborn., Gnesn. et Posn., Culm. a solo Ordinario, reliqui 
theologiae professores praevio Ordinarii consensu a gubernio civili nominantur. 

3. In seminarium clericorum ii tantum recipiuntur, qui examine 
ex omnibus theologiae partibus superato dignos se praebuerunt. Omnes dioe- 
ceses seminarium habent, cujus dotatio partim bonis immobilibus, partim reditu 
ab aerario solvendo consistit. Alumni plurimi suis vivunt expensis, pars gratis 
alitur. Directores cet. ab Ordinariis libere nominantur. 

3. Titulus Ordinationis constituitur aut ex obligatione ab aliquo 
privato possessore facta, qua victus necessarius promittitur (ut in dioecesibus 
Monasteriensi, Paderbornensi, Vratislav.) aut est mensae episcojpalis vel semi- 
narii (ut in iisdem dioecesibus et in Culmensi, Varm., Posnan. et Gnesnensi) 
aut est missionis (hic in dioecesibus Colon. et Trevir. fere unicus viget). 
Titulus patrimonii vel pensionis raro, beneficii rarissime occurrit. Pro regula- 
ribus tituli regularium speciales vigent. 

5. Cura emeritorum. In omnibus dioecesibus existunt domus emerito- 
rum, quarum dotatio ex aerario venit secundum bullam „De salute animarum." 
In hac domo recipiuntur sacerdotes, qui aut beneficium nondum habuerunt et 
alio modo non adhibentur, utpote in cancellaria cet., aut quorum beneficia 
minora erant, quin pensio sufficiens iis detur. Domus ipsae Ordinariis 
subsunt. 

6. Cura demeritorum. Suam quaeque dioecesis habet demeritorum 
domum ex aerario fundatam secundum bullam „De salute animarum" et Ordi- 
nariis subjectam. 

§. 45. 

De beneficiis. 

i. Congrua. Quoad parochias in dioecesibus Colon. et Trevir., ubi jus 
francogallicum viget, vide quae §.51. VI. dicentur. Pro nliis dioecesibus nulla 
existit lex generalis, quae certam congruam statuat, sed ordinarii est, pro 
locorum diversitate ejus quantitatem finire. Plerumque summa 400 thalerorum 
minima congruae parochialis habetur. Longe plurimae ubiquc parochiae majo- 
rem habent reditum ex bonis immobilibus, hypothecis, decimis, fundationibus cet. 
provenientem ; reditus inter se valde differunt. Decimae in multis regionibus 
sunt redemtae, aut antea parochis non competebant; census vero reales (ut 
avena missae et similes) in multis regionibus adhuc solvuntur. Aerarium publi- 
ciim pro aliquot parochis, quae congruae desunt, supplet. 

2. In quibusdam dioecesibus usus obtinet, sacerdotes in paro^chias vacantes 
mittendos non statim ut parochos investiendi, sed per aliquod tempus, saepe 
per multos annos, ordinandi in administratores. 

5 * 



3. Plurimi parochorum cooperatores, qui niox capellani mox vicarii vo- 
cantur, in dioecesibus Paderborn., Monaster., Culm., Varm., Posn. et Gnesn., 
Vratislav. beneficia habent, pauci meri sunt cooperatores, quos Ordinarius ad 
nutum amovibiles ordinat. In dioecesium Colon. et Trevir. regionibus juri 
gallico subjectis omnes sacerdotes curam animarum exercentes, solis parochis 
„cantonalibus" exceptis, „ad nutum sunt amovibiles." 

4. Parochiae iis tantum conferuntur, qui in concursus parochialis examine 
sunt approbati. Hoc examen est generale ex facultatibus a S. Sede in sin- 
gula triennia concessis institutum ad normas iis similes, quae supra (§. 5. 
sub 3.) expositae sunt. Aliqua parochia vacante fere nusquam concursus indi- 
citur, sed, quum agatur de parochia collationi liberae subjecta, Ordinarius ei, 
quem dignum existimat, confert, quum vcro patronatui subjaceat, patronus ex 
approbatorum numero unum praesentat. 

5. Uti e tabula II. apparet, in aliquot dioecesibus longe maximus benefi- 
ciorum numerus liberae est collationis, in aliis magnus quidem patronatuum 
numerus, sed minime talis, ut ordinarii viros dignos promovendi facultatem 
non habeant. Quapropter, si addas magnum beneficiorum numerum et conside- 
res, plurima beneficia ad vietum honestum praebendum sufficere, recte dicen- 
dum est, clericorum conditionem multo meliorem esse, quam austriacorum. 
Itaque fit, ut in aliquot dioecesibus non modo non adsit sacerdotum penuria, 
sed etiam abundantia, et clerus regulariter suppleatur non tantum ex inopibus 
et humili loco natis verum persaepe ex honestioris loci juvenibus. Profecto 
denique affirmari debet, totam cleri conditionem bonam esse, ubique eum 
auctoritate florere, praesertim quum singuli non alieni sint a literis. 

6. Fructus beneficiorum intercalares deductis administrationis expensis ple- 
rumque ipsius beneficii fiunt. Ubi vero communitas, ut in dioecesibus Colon. 
et Trevir. parochi vel vicarii salarium aut totum aut pro parte solvit, vacante 
beneficio non solvitur, excepto administratoris salario. 

7. Collatio praebendarum capitularium, Praeposituras capitulorum archiep., 
cathedral. et A.quisgran. et canonicatus mensibus papalibus vacaturos confert 
summus Pontifex, qui Eegi per indultum provisionem concessit et nominato, 
idoneitatis testimonio ab Ordinario accepto, institutionem dat canonicam. Ca- 
nonicatus reliquis sex mensibus vacaturos et omnes vicariatus s. praebendas 
libere conferunt archiepiscopi et episcopi respectivi. 

§. 46. 
De Episcopis. 

1. Omnes episcopi secundum bullam „De salute animarum" eliguntur 
a capitulis, quae ex brevi pontificio diei 18. Jun. 1821 ante electionem certi 
esse debent tenentur, ne persona eligenda regi sit minus grata. 



2. Mensa e/piscopalis (summa apud singulas dioeceses constat), ex aerario 
datur, quum bullae memoratae de hac re stipulatio, ut „super publicis regni 
silvis nominatim designandis tot census auctoritate regia imponantur, quot sint 
dioeceses dotandae" cet. ad executionem nondum sit deducta. De dioecesibus 
Vratislav. et Culm. vide quae ibi dicentur. 

Taxa camerae in bulla memorata finita ubique est adnotata. 

4. Libera episcoporum jurisdictio secundum jus canonicum ex legis regni 
fundamentalis articulis 15. („Ecclesia evangelica nec non romano-catbolica, 
ut omnis alia societas religiosa, ordinat et administrat suas res libere et manet 
in possessione et fructu institutorum, fundationum, fundorum, quae ad earum 
cultus, instructionis, caritatis fines sunt destinata") 16. („Commercium societa- 
tum religiosarum cum superioribus nullomodo impeditur. Publicatio ordinationurn 
ecclesiasticarum iis tantummodo subjacet conditionibus, quibus omnes reliquae 
publicationes subjaceni") 18. („Jus nominandi, praesentandi, eligendi, confir- 
mandi in providendo beneficiis ecclesiasticis, in quantum reipublicae competit, 
neque in jure patronatus aut titulo speciali fundatur, sublatum est. a ) libere 
exercetur. Libertas, qua ecclesia catholica gaudet, nusquam Germaniae 
major est. 

§. 47. 
De administratione. 

1. Vicarii foranei sive decani (hoc nomine recensentur in omnibus dioece- 
sibus, excepta Vratislav. , ubi archipresbyteri nominantur) in plerisque dioecesi- 
bus (Colon. Trevir. Monast. Paderborn. Culm.) a parochis eliguntur, ab Ordi- 
nario confirmantur et instituuntur, in aliquot ab Ordinario nominantur. Eorum 
officium ecclesiaslicum idem est atque in Austria (§. 7.). Inspectores scholarum 
expressa tantum gubernii vocatione constituuntur. In aliquot dioecesibus 
vicariatus subdividuntur in definitiones cum definitoribus eodem modo insti- 
tuendis. Colloquia cleri ubique semel aut pluries per annum fiunt. 

2. Superiora officia : Vicariatus generales, Ordinariatus , ab episcopis 
libere, praesertim e canonicis, componuntur. Expensae partim ex aerario, 
partim e taxis fiunt. Tribunalia pro causis matrimonialibus (quorum senten- 
tiae ex lege civili d. 2. Jan. 1849 nullam in foro civili habent vim) et cleri- 
corum discvplinaribus ubique existunt. In omni dioecesi laicus jureconsultus 
(syndicus, cancellarius) apud vicariatum generalem cet. adhibetur. 

3. Episcopus auxiliaris in part. inf. pro unaquaque dioecesi secundum 
bullam „De salute animarum" nominari solet. 

§• 48. 
De Iributis ecclesiasticis et civilibus. 

1. Tributa ecclesiastica sensu stricto non vigent. De alumnatico in dioe- 
cesi Vratislav. vide ibidem. In singulis dioecesibus pro ecclesia cathedrali 



70 

tributum viget; solvuntur enim a locupletibus in actu baptismi 5,. copulationis 
10, sepulturae V/ 2 grossi (ord. reg. 23. Mart. 1830). A clericis ad fines 
generales libere certae summae annuae dantur, ex. gr. pro fundo emeritorum, 
seminario puerorum cet. Clerici rogari solent, quantam summam annuam 
solvere velint. — Collectas ad fines ecclesiasticos indicere episcopi libere 
possunt. 

2. Coemeteria, areae aedes sacras cingentes, ecclesiae, capellae, reliquae 
aedes ad cultum divinum destinatae, aedes, quae ad ministerium pertinent epis- 
coporum, canonicorum, sacerdo/um curatorum, seminariorum aedes, bona fabricae 
vectigalis agro impositi sunt immunes. Reditus, quem clericis munus dat, 
eodem modo tributi ex censu conferendi communalis est imniunis. Reliqua 
tributa ab ecclesia sunt solvenda, singularia vero non existunt. 

§. 49. 
Ue fundis generalibus et bonorum ecclesiaslicorum administratione. 

1. Fundus generalis (vide §. 9.) neque pro regno neque pro singulis 
existit provinciis. Recenti vero tempore in singulis dioecesibus fundus colligi 
coeptus est ex variis reditibus, e quo expensae feruntur, ad quas ferendas 
neque specialis fundus existit, neque ullus obligatus est. 

2. Bonorum administratio ex lege fundamentali (vide §. 46. num. 4.) 
omnino est libera, nullis aliis nisi ipsius ecclesiae legibus finita. Respublica 
nullum aliud exercet jus, nisi quod ex titulo speciali (ex. gr. jure patronatus) 
possidet. Etiam patroni privati iis tantum juribus fruuntur, quae dispositiones 
juris ecclesiastici tribuunt. Administrantur bona ecclesiarum a (parochis et 
aliquot parochianis) collegio, qui vocantur vitrici, magistri fabricae (Kirchen- 
rath, Kirchenvorstand) secundum ordinationes ab Ordinariis emissas. Membra 
collegii ab Ordinariis confirmantur. 

§. 50. 
De scholis. 

1. Omnes scholae elementares sunt confessionales i. e. aut „catholicae" aut 
„evangelicae" ; magistrum s. magistros eandem habere confessionem oportet. 
Ille scholae character religiosus aut fundatione aut traditione nititur aut, ubi 
dubium adest, a gubernio secundum certa principia firmatur vel agnoscitur. 
Character scholae non vetat, liberos in scholae districtu viventes et alteri con- 
fessioni addictos scholam frequentare. Lex fundamentalis (art. 24.) statuit, 
„ut in instituendis scholis elementaribus publicis conditionum confessionalium 
quantum fieri possit, ratio habeatur", et legem promittit, qua haec res funditus 
ordinetur. Quae lex nondum est promulgata. Scholae „ simultaneae *, in 
quibus magistri utriusque confessionis in classibus diversis docent aut per 



71 

turnum magister catholicus et evangelicus ordinatur, secundum ordinationem 
regiam d. 4. Octobr. 1821 institui non debent, nisi urgeat necessitas et 
utraque communitas religiosa cum parochi respectivi consilio et approbantibus 
superioribus ecclesiasticis et civilibus id statuat. Hujusmodi scholae pau- 
cissimae sunt et in dies magis tolluntur. Conira persaepe fit, ut pueri 
puellaeve catholici scholam acatholicam frequentent et vice versa, praesertim 
in regionibus, ubi catholici et evangelici permixtim vivunt, ut in Silesia et 
Borussia occidentali. 

2. Superioris ecclesiastici est, institutionem religiosam dirigere, catechismos 
reliquosque libros religiosos, modum docendi religionem designare; hoc jus 
exercet aut certus commissarius aut inspector circuli ecclesiasticus aut inspector 
loci i. e. parochus. Methodufci inspiciendi gubernio fas est, materiam hujus 
instructionis respicere non est. 

3. Jura episcoporum diversissima sunt. In dioecesi Vratislav. episcopus 
magistris, quisquis eos praesentaverit, elegerit, nominaverit, postquam guber- 
nium eos approbavit, decretum confert; idem jure proprio scholas cum gubernio 
inspiciendi gaudet. In dioecesibus Colon. et Trevir. Ordinarius neque in 
vocandis neque instituendis magistris partes agit; vocantur magistiy a gremio 
quodam communali, cui interest paroehus. In dioecesibus Monaster. et Pa- 
derborn. gubernium , priusquam magistrum instituat , Ordinarium interroget 
oportet, num quid contra instituendum ex ratione ecclesiastica dicendum sit. 
Si Ordinarius non excipiat, gubernium decretum confert, episcopus missionem 
dat canonicam ad instructionem religiosam, quae omni momento potest revo- 
cari. Num magister, cujus missio canonica revocata est, in officio permanere 
possit, adhuc ambigitur. Haec res litibus ansam praebet. Nam aut magister 
statim dimittendus est. ne schola instructione religiosa careat, aut scholae 
adsunt, in quibus religio non docetur. Magistris deponendis Ordinarii non 
intersunt, de hac re valet „lex disciplinaris" d. 21. Jul. 1852. Ubi magister 
simul officio quodam ecclesiastico fungitur, utpote sacristae, organistae cet., 
utraque postestas in eadem persona consentiant oportet. Quodsi magister ab 
officio tali per Ordinarium deponatur, gubernii, cui sententia communicatur, est 
videre, num quoque a magisterio deponi possit vel debeat. 

4. Seminaria magistrorum sub inspectione et ordinatione gubernii sunt, 
praeter religionis doctionem , quam Ordinarius per commissarium regit. Ut 
directores instituuntur sacerdotes consentiente Ordinario. Si tale seminarium 
majus est, alter sacerdos pro catechesi aliisve disciplinis ordinatur, reliqui 
magistri sunt laici et a gubernio tantum vocantur. Examinibus, a quibus 
pendet docendi facultas, commissarius episcopalis quoad examen e religione 
cum voto decisivo interest, quoad reliquas disciplinas voto caret. Qui pro 
religione docenda non approbatur docendi facultate caret. 

5. Gymnasia quoque secundum confessiones discernuntur in catholica aut 



72 

evangelica; pauca tantum „simultanea« existunt. Si scholares respicias, fere 
omnia sunt mixta, quare catechetam utriusque confessionis habere solent. 

6. Scholae reales, quas tempore recenti communitates fundaverunt et 
sustinent, de jure confessionalcs non sunt, quum tam catholici quam acatholici, 
immo partim et judaici magistri a communitatibus vocentur. Ministerium cultus 
operam dat, ut harum scholarum „ characterem christianum" conservet vel 
inducat. Scholae mediae inter elementares ex una, et gymnasia vel schoks 
reales ex altera parte adhuc confessionales sunt. 

7. Omnis res scholastica supremae reipublicae inspectioni subjacet, excepta 
religionis doctrina. Respublica vero cum ecclesia eo agit conjunctim, quod 
inspection.m fere per sacerdotes tantum exercet. Primus scholae inspector 
quoad res scholarum internas est loci parochus, qui membrum, ut ita dicam, 
„nativum a ^praesidii scholastici" habetur. Circa majorem scholarum com- 
plexum „inspectores circuli scholarum" inspectionem habent ex utriusque con- 
fessionis clericis assumendi et immediate gubernio subjecti. In omni gubernio 
pro re scholastica elementari consiliarii scholastici in hoc genere versati in- 
stituuntur, fere omnes clerici (quondam parochi cath. et evang. directores, 
inspectores), quos ministerium prius habita deliberatione eum episcopis, quantum 
spectat ad catholicos, nominat; in dioecesibus Monast. et Paderb. nullus nisi 
sacerdos instituitur, qui decretum ab utraque potestate confirmatum recipit. 
Ubi hic consiliarius laicus est, inspectio religiosa alteri ab episcopo confertur, 
qua re rixae ansa praebetur. Consiliarii catholici non existunt apud gubernia 
Gumbinn. , Coeslin. , Stralsund. , Stettin. 7 Francofurt. ad Viadram , Potsdam., 
Magdeburg. , quum in his districtibus pauciores sint scholae catholicae, ita ut 
res scholarum cath. ibi a consiliariis evang. tractentur. Contra consiliarii 
evang. in ipsis guberniis Trevir. et Aquisgran. adsunt, quamvis paucissimae 
ibi existant scholae evangelicae. — Gymnasia et scholae reales primi ordinis 
subsunt „collegii<i scholast. provincialibus" , quibus tota provincia subdita est. 
Habent „consiliarios schol. provinciales" cath. et evang. laicos, qui plerumque 
directores hujusmodi scholarum fuerunt. Tam hi quam magistri, exceptis 
catechetis ab episcopis missione canonica donandis, a gubernio libere nominantur. 
Institutio religiosa et sacrorum ordinatio Ordinariorum eorumve commissariorum 
est; regendis reliquis disciplinis non intersunt. Si mala occurrant, eorum est, 
collegium schol. prov. certius facere et rogare, ut remedium inveniat. Reli- 
gionis magister consentiente episcopo ordinatur. 

8. Universitates immediate Ministerio cultus subsunt. In hoc res catholi- 
carum schol. elem., gymnasiorum, scholarum realium, fucultatum cath. theolo- 
gicarum in universitatibus existentium, earum cathedrarum in universitatibus 
existentium, ad quas vocetur catholicus ex statuto oportet [una cathedra philo- 
sophica et historica et juris canonici in universitatibus Bonnensi et Vratislaviensi 
catholico professori dari debet], academiae Monasteriensis, lycei denique Brauns- 



73 

bergensis (Hosiani) a consiliario catholico tractantur. Universitates Bonn. et 
Vratislav. de jure pares habentur fi. e. tam cath. quam evang. docere et pro- 
fessores institui possunt], E.allens., RegiomonL, Gryphiswald. evangelicae ha- 
bentur; de Berolinensis „charactere" certatur. Vide de hac re libros: Be- 
leuchtung der Paritdt in Preussen auf dem Gebiete des hohen und mittleren 
Unterrichts. Freiburg i. B. 1862., Benlcschrift iiber die Paritat an der Uni- 
versitat in Bonn. Freib. i. B. 1862. 

9. Be scholis sustentandis leges provinciarum inter se differunt, In pro- 
yincia Rheni (dioec. Colon. , Trevir. et pars Monast.), et Borussiae, quae e 
fundationibus sustineri nequeunt impensae a communitatibus civilibus sunt 
faciendae, in Borussia secundum ordinationem schol. a. 1847. Anni 1848 
eventus impediverunt, quominus illud principium in singulis provinciarum ordi- 
nationibus scholast. statueretur. Ubi communitates omnes expensas ferre 
nequeunt, aerarium subsidium praebet. Quae titulis specialibus nituntur pri- 
vatorum obligationes lege non sublatae sunt. In reliquis provinciis obtinet jus 
borussicum (AUg. Landr. Th. II. Tit. XII, praesertim §§. 29 sqq.) , quod 
statuit, ut sustententur <ex collectis a possessoribus praediorum faciendis, et 
mercedem postulari vetat. Ast merces praeceptoris fere ubique exigitur. 
Permultae communitates, praesertim magna oppida, voluntarie ad sustentandas 
scholas se obligaverunt , ita vero, ut regulariter tantum scholas ejus con- 
fessionis sustineant, quae majorem populi partem numerat, minor pars ad 
alterius partis scholas contribuat, proprias vero suis impensis sustentet i. e. 
duplum solvat. Lex, quae contra talem iniquitatem remedium praebeat, deest. 

Scholae majores e reditu bonorum propriorum et subsidio reipublicae vel 
communitatis sustentantur. Qui scholas sustinet, plerumque jus eligendi atque 
instituendi magistros habet. 

Quae hucusque exposita sunt, statum rei scholasticae actualem apprime 
describunt. Hic vero minus legibus quam ordinationibus et principiis administra- 
tionis nititur. Generaliter dici non potest, in tractanda re schoJastica catho- 
licorum et evangelicorum difFormitatem esse. Num lex de hac re promulganda 
easdem sequatur rationes, quaeritur. Duae inter se confligunt opiniones diver- 
sissimae. Alii intendunt, ut exacta mutuaque aequalitas adsit et utriusque 
ecclesiae vis in scholam lege ipsa confirmetur; alii talem vim necessariam 
quidem esse fatentur, sed eam lege ipsa firmari nolunt, quum, nisi ecclesia, 
quae civitas postulet, concedat et „ultra terminos progrediatur", totam rem 
scholasticam soli reipublicae de jure legeque addici malunt. 



74 

I. Provincia Coloniensis. 

§. 51. 
A. Archidioecesis Coloniensis (Cohi). 

Erecta esse fertur a S. Materno (88—138), S. Petri Ap. discipulo; eam 
jam temporibus secundi S. Materni, qui sextus dicitur fuisse episcopus 
(285 — 315), erectam fuisse constat. In metropolim a. 798 erecta dioeceses 
Leodiens., Monaster., Osnabrug. suffraganeas habuit. Anno 1803 saecularis 
reddita (ex parte jam decennio ante occupata) bulla Pii VII. „De salute 
animarum u 16. Jul. 1821 restituta, episcopatu Aquisgranensi a. 1801 erecto et 
metrop. Mechliniensi subdito suppresso, dioec. Trevir., Monaster., Paderborn. 
suffraganeas recepit. Usque ad a. 1803 numerantur 87 ep. et archiep., exinde 
3 archiepiscopi 88vus est 

Paulus Melchers, nat. 6. Jan. 1813, episcopus Osnabrugensis 20. Apr. 
1858, a Sua Sanctitate nominatus et praecon. archiep. Colon. 8. Jan. 1866. 

Mensa: 12.000 Thaleri. Taxa camerae : 1.000 fl. aur. 

I. Siius. Continet districtus gubern. boruss. Coloniensem, Aquisgran., 
magnam partem Dilsseldorp. etparvam Trevirensis. Circuitum habet 205 */ 4 □ mil. 

II. Dividitur in 44 decanatus, quorum quisque in duas dejinitiones sub- 
dividitur. Decani ab Ordinario nominantur ad dies vitae e tribus candidatis a 
decanatus parochis nominandis. Definitor unus ab Ordinario, alter a parochis 
eligendus Ordinario confirmandus proponitur (Concil. prov. a. 1860. P. II. 
cap. VII. pag. 103). 

III. Status animarum (1862) : CatJi. 1,368.100. Acath. 457.194. Ju- 
daei 16.373. 

Per annum circ. 27.000 per diversos decanatus confirmat. sacram. refi- 
ciuntur, ita ut singulis septenniis per totam dioecesim porrigatur. 

Circiter ad 27 incolas 1 nasciturus est, puerorum numerus puellarum 
superat, sunt ad invicem ut 50.96 : 49.4. 

A. 1861 matrimonia mere cath. 9.046, mixta 510 [et quidem 418 cum 
promissione educat. liberorum cath. coram parocho catholico; 92 coram ministro 
acatholico, e quibus liberi aut omnes aut unius sexus acatholice educabuntur] 
sunt inita. Matrimonia mere civilia (lege civili permissa) „rarissime" (ut dicit 
relatio Ordinariatus) occurrunt. 

Mortuorum numerus annuatim est 2.67 pro cent. vivorum. 

Eegistra (libfos) matrimoniorum, natorum, mortuorum quoad effectum civi- 
lem a parochis geruntur tantum in decanatu Essen (11 paroch.), ubi „jus 
territoriale borussicum" et in decan. Erpel (12 par.), ubi Jus colon. vetus" 
obtinet. In reliquis hi libri effectum mere eccles. habent; pro foro civili 
tenentur a magistratibus (secundum jus francogallic. civile). In reliquis indices 
ulli a parochis civitati non dantur. 



75 

Converterunt ad cccless. cath. a. 1861 acath. 132, ab ecclesia ad prote- 
stantismum defecerunt 2. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminaria pueror. 2, Neuss fundat. a. 1852 
cum 46, Milnstereifel (fundat. 1856) cum 43 alumnis, qui gymnasium publ. 
frequentant. 2. Seminar. cleric. Coloniae cum Praes., subreg., 4 Prof., 1 
rationar., 68 alumnis (11 diac, 3 subdiac, 54 minorist.). Convictorium Bon- 
nense, cum Insp., Oecon., 3 repeientibus, 94 alumnis. Alumni seminarii studii 
theolog. triennium absolverunt, alumni Convictorii studiis theolog. in Facultate 
theol. universitatis Bonnensis occupantur. Haec facultas habet 4 Prof. ord., 
3 extraord., 1 privatim docentem, et circ 240 studiosos. Pro seminario et 
convictorio ex aerario annua summa 7.470 thal. datur, reditus est 19.190 thal. 

b. litulus ordinationis ordinarius est missionis, raro patrimonii et beneficii. 
c Pro domo emeritorum ex aerario datur summa annua 4.000 thal. 

Praeterea „fundus cardinalis u , factus in memoriam creationis archiep. 

de Geissel in Cardinalem, necessarium supplet. 

d. Pro domo demeritorum ex aerar. datur sum. an. 2.000 thal. Ea 
commissa est PP. Lazaristis, quorum duo in ea funguntur. 

e. Status (1862): sac saec 1673, et quidem : 3 dignit., 11 canon. 
numerarii, 6 honor. ; 780 par. , 713 vic, 22 jubilati, 14 extra dioec 
Neo-ordinati 9i. Sac curati 1.487, regul. 91. Summa sacerdotum 1.764. 

V. llegulares. A. lieligiosi. 1. Jesuit. 3 coll., 43 sac — 2. Dominic 
1 conv., 4 sac 2 1. p., 6. — 3. Reform. 3 conv. , 18 sac , 7 cl. p., 16 1. p. 
3 nov., 44. — 4. Lazarist. 5 mon., 1 9 sac — 5. Redemptor, 1 coll. 6 sac — 
6. Trappist. 1 mon. 4 sac 2 cl. p. 1 nov., 12 1. p. 5 nov., 24. — 7. Alexiani 
3 coll. 3 hosp., 42 Laici p. 5 nov., 47. — 8. Fr. paup. S. Franc 2 mon. 
15 1. p. — 9. Fratres scholar. (Lasalle) 1 mon. 5 1. p. 

Summa 209. 

Alexianorum et fratrum 3. ord. congregationes jurisdictioni Ordinarii 
subsunt, reliqui Generalibus resp. Superioribus regularibus. Exceptis mona- 
sterio uno Reformat. et tribus Alexian. omnia monasteria novae fundationis 
(i. e. post saecularisationem) sunt. 

B. Religiosae. 1. Bened. perp. adorat. 1 mon., 23 moniales. — 2. Cla- 
riss. 1 m. 15 mon. — 3. Carmelit. 2 mon., 25 m. — 4. Ursul. 7 m., 118 
mon. — - 5. Christens. s. August. 1 d., 12 sor. -- 6. Sor. S. Vinc 2 d., 14 
sor. — 7. Mon. Cust. S. Mariae 1 d., 14. — 8. Sor. Cust. S. Elisab. 2 d., 
33. — 9. Franc paup. 3. Ord. 15 d., 180. — 10. Franc S. Familiae 3 d., 
28. — 11. Sor. S. Elisab. 8 d., 110. — 12. Sor. car. Congr. a S. Cruce 5 d., 
90. — 13. Cellit. ad St. Gertrud. 1 d. , 13. — 14. Recollect. 1 d., 34. — 
15. Filiae SS. Cord. Jesu 1 d., 4. — 16. Sor. schol. paup. de N. D. 1 d., 
3. — 17. Sor. Inf. Jesu paup. 16 d., 196. — 18. Sor. Boni Past. 2 d., 23.— 
19. Ancillae paup. Christi (Dernburg) 22 d., 78. — 20. Sor. car. S. August. 



76 

2 d., 17. — 21. Sor. car. S. Car. Borr. 11 d., 106. — 22. Sor. SS. Salva- 
toris 1 d., 9. — 23. Sor. dictae Stephanshof 1 d. 2. Summa : 1124. 

Ex his domibus mon. Christens., 3 Elisab., Stephanshof, 1 Cellit., 1 Re- 
coll. 1 sor. custod,, 1 S. Mar,, 3 Ursul. et 1 SS. Salvat. jam ante saeculari- 
sationem exstiterunt, reliquae postea sunt fundatae. Congr. sor. Inf. Jesu 
Paup. a. 1862 a S. Sede „laudabile institutum" approbata fuit. 
Summa omnium regularinm : 1.333. 

VI. TJnus sacerdos est ad Catholicos : 775. 

„ sac. curat. „ „ „ 920. 

TJna pers. regularis „ „ „ 1026. 

VII. Beneficia. 1 Cap. eccl. Metrop. ad S. Petrum Apost. cum Praep., 
Dec. (inful.), 10 can , 4 can. honor., 8 vic, 6 psalterist. (1 cler.), 9 officiant. 
(1 cler.). Jus providendi §. 45. n. 7. — Praebendae : P. et D. a 2.000 thal. ; 

3 can. a, 1.200, 6 a 1.000, 2 a 800 thal.; vic. a 200 thal. Summa ex aerario 
pro capitulo danda 17.384 thal., pro fabrica eccl. cath. 19.830 thal. — 2. Cap. 
coll. B. M. V. Aquisgran. cum Praep., 6 can., 4 honor. , 8 vicar. , 4 psalt., 
8 offic. Summa ex aerario danda est 6.037 thal. — 

3. Alia. 786 par. ; 800 officia diversi generis, comprehensis beneficiis 
manualibus, quae ob exiguum reditum proprium beneficiatum raro habent. E 
parochis 616 sitae sunt in sinistra Rheni ripa, quarum 16 tantum sunt lmae 
classis (i. e. secundum jus francogallicum cum dotatione ex aerario 1.500 
francor.), 31 secundae class. (i. e. cum dotatione franc. 1.000 ex aerar.), 569 
tertiae class. (i. e. cum dotat. 500 fr.). Inter parochias 3tiae class. 40 sunt, 
quae nullam ex aerario habent dotationem, sed aut propria bona, aut susten- 
tantur a communitatibus cet. Vocantur paroch. episcojpales. Ceterum fere 
omnes hortum, agros aliquot et insuper dotationem pecuuiae ex aerario com- 
munitatis habent, ita ut, quamvis permultae misserrimae sint, nulla tamen 
infra summam 300 thal. sit. Aliae parochiae habent bona propria, pauca, olim 
monasteriis incorporata a republica dotantur. 

Jus providendi vide in Tab. II — 

Ecclesiae 786 paroch. ; 606 filiales et capellae, quarum 1 74 in dextra Rheni 
ripa sitae sunt. 

VIII. Scholae. 1. Universitas Bonnae, quae facultatem theologicam (vide 
supra IV. a.) cathol., acath. , jur» med. philos. habet; cum ea conjunctum est 
academia rustica. In Universitate ex fundatione utraque confessio (cathol., 
„evangel. u ) aequam habere debet conditionem. — 2. Gymnasia: 8 cath. (inter 
quae „academia equestris" Bedburg), 1 mixtum (i. e. magistris cath. et evang.), 
19 „pro"-gymnasia cath. quae non 9 classes, sed 4, 5, 6, 7 tantum habent) 
plurimum a communitatibus aut privatis fundata et dotata. Scholae reales jure 
secundum confessionem religiosam non separantur. — 3. 1 seminarium pro 
magistris cath. et 4. scholae elementares 1639. Catechetae ab Ordinario mit- 
tuntur, reliqui magistri scholarum mediarum et superiorum a republica; ma- 



77 

gistri eleraentares nominantur a („curatorium", „Schulvorstand«) collegio, cujus 
membrum parochus et magistratus communales sunt. 

IX. Administratio dioecesana. 1. Ordinariatm cum Dirig. (Vic. gen.J, 7 
consil. residentibus 2 extraneis, 5 honor., 2 assessor. 2. Vicariatus generalis 
sub Vic. gen. in pontif. et V. g. in spirit. (pro regula idem utroque fungitur 
munere), 3 Consil., 1 assess. Accedunt 8 officiales minores. 3. Camera ratio- 
num cum Dir., 6 offic. 4. Officialatus (tribunal disciplinare et matrim. lmae 
inst.) idemque Tribunal metropolitanum cum Officiali s. Praeside, 5 Consil., 1 
assess. et 1 actuar., 1 consil. in causis matrim. defensoris munere fungitur. 

§. 52. 
B. Dioecesis Trevirensis (Trier). 

A discipulis S. Petri Apost. erecta esse fertur; a. 314 in synodo Arelat. 
Episc. Trevir. adfuit. Saeculo nono ineunte Metropolis, cui dioeceses : Mettens., 
Tulens. f Virdun, Nancy, St. Diez suberant, a. 1802 saecularis reddita (maxima 
pars jam ex a. 1793 occupata fuit) et metrop. Mettensi subdita a. 1821 
restaurata et metrop. Colon. subjecta est. Usque ad saecularisationem nomi- 
nantur 115 episc. Tempore gubernii gallic. 1 episc. fuit, qui 1816 resignavit, 
quo facto usque ad a. 1824 sedes vacavit. Exinde fuerunt 2 episc. Tertius est 
Leopoldus Pelldram, nat. 3. Maji 1811, ordin. 5. Apr. 1835, 

inthronis. 11. Jun. 1865. 

Mensa: 8.000 thal. Taxa camerae: QftG 2 /^ fl. a. 

I. Situs: Continet districtus gubern. boruss. Trevir. (l 3 / 4 □ mil. ad 

archidioec. Colon. pertinent) Confluent. (Coblenz, 13y 4 mil. □ ad Colon. per- 

tinent), principatum Bi?*kenfeld magnoduci Oldenburg., et landgravio Hasso- 

Homburgensi subjectum Oberamt Meisenheim. Habet circuitum 213 mil. □. 

H. Dividitur in 26 decanatus, decanatus in definitiones. 

III. Status animarum (1859; schematismus recentior ad manus meas non 
pervenit: 775.256 (a. 1851 — 736.680). Acath. et Jud. numerum approxi- 
mative tantum affere possum , quare me refero ad tabulam I. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1 . Seminar. puerorum cum Dir. , Subdir. , 1 89 
alumnis. Oeconomiam gerunt sorores S. Car. Borr. Bona administrantur a 
„consilio admin." sub Vic. gen. 4 cons. 1 ration. continente. Reditus e dona- 
tionibus, collectis cet. est. 2. Seminar. cleric. cum instituto theol. habet Reg., 
subreg., spirit. , 7 profess. 56 alumnis in domo ipsa viventibus, 28 externis. 
Reditus est 17.000 th. (ex aerario 2.851 th.) Bona administrantur a „consilio 
admin." sub vic. gen. cum 2 cons. , 1 ration. , 1 oeconomo. 

b. Titidus ordinationis ordinarius est missionis. 

c. Domus emeritorum, in qua vivunt 3 presb., oeconomiam curant fratres 
Miseric. Bona administrat -commissio administr." cum Praes. et 3 consil. 



78 

Reditus 3.791 (ex aerario 2.788) thal. Existit praeterea hospitium Cusanum 
(fundat. a Card. Nic. Cusano) pro presbyteris et laicis infirmis. 

d. Domus demeritorum (fratribus miseric. tradita) cum rectore. Reditus 
1.459 (ex aerario 1.371) th. 

e. Status. sac. saec. 840, reg. 28, i. s. 868. Parochi 657, coop. 125, in 
aliis officiis 36. — 

Neo-ord. 28, mortui 17, emeriti pensionati cet. 22, extra dioec. 13., 
jubilati 11. Sac. curati 782. 

, Ab a. 1851 — 1860 ordinati sunt 207 et totidem mortui. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Jesuit. 1 coll., 5 sac. 1 1. p. 2 n. p., 8. — 
2. Minorit. 2 conv., 7 s. 2 1. p.; 9. — 3. Reform. 1 res. 4 s. 2 1. p. 1 
n. p. , 7. — 4. Fratr. mis. S. Joh. 1 conv. 2 hosp., 14 1. p. 16 nov.; 30. — 
5. Redempt. 1 coll. , 12 s. 5 1. p. 2 nov.; 19. — 6. Fr. schol. paup. 2 coll. ? 
16 1. p. 1 n. p. , 11 nov.; 28. — Summa: 101. 

B. lleligiosae. 1. Bened. perp. adorat. 1 mon. 11 m. — 2. Ursul. 2 m. ? 
44 m. — 3. Franc. paup. 3. Ord. 1 d. , 9 sor. — 4. Sor. schol. paup. de 
N. D. 1 d., 22. — 5. Sor. Inf. Jesu paup. 1 d., 15. — 6. Sor. schol. S. 
Franc. Ser. 6 d., 84. — 7. Sor. Boni Past. 1 d., 7. — 8. Sor. car. S. Car. 
Borr. 18 d., 136. — 9. Sor. car. et schol. S. Spirit. 1 d., 6. — 
Summa: 332. — Summa omnium regidarium: 443. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos: 893. 

„ sac. curatus est ad Catholicos: 999. 
TJna pers. regularis n „ ; , 1 790. 

VII. Beneficia. 1. Cajpit. eccl. cath. ad S. Petrum Ap. cum Praejp. Dec. 
8 Can. 4 honor. 6 vic. 4 psalt. 6 officiant. Jus providendi §. 45. n. 7. — 
Praebendae: P. et D. a 1.400, 2 can. a 1.000, 2 a 900, 4 a 800, vic. li 200 th. 
Fabrica ecclesiae e bonis propriis habet redit. 5.615 th. 

2. Alia. 713 parochiae, quarum 679 in sinistra Rheni ripa sitae sunt; 
11 sunt l mae , 54 secundae, 583 tertiae classis (vide §.51. num. VII.) 31 epis- 
copales. 34 parochiae in dextera Rheni ripa sitae propriam habent dotationem. 
57 parochiae vacant et a parochis vicinis administrantur. Ecclesiae cath. 
existunt 808, 82 „simultaneae" (i. e. in quibus et acatholici cultus functiones 
exercent), 697 capellae. 

VIII. Scholae. Praeter Lyceum (num. IV. a.) adsunt 2 gymn. cath., 
3 progymn. cath. , 1 schola realis et industrialis provinc. , 1 1 aliae scholae 
majores pro pueris, 11 pro puellis, 1693 scholae element. (58 hiemales). 

IX. Administratio dioecesana. 1. Consil. eccles. generale (omnes Capitulares). 
2. Vic. gen. cum 1 Vic. gen., 4 cons. eccles., 1 justitiario (laico). 3. Cancellaria 
episc. cum registr. et archiv., 2 secret, 1 cancellista, 1 bedello. 4. Officialatus 
cum 1 Offic, 1 def. matr., 3 assess., 1 actuar. 5. Camera revidend. rationum 
sub Vic. gen. et 4 revisor., 1 secret. Pro Episcopo auxil. (Vic. gen. in pontif.) 



79 

dantur 800, pro Vic. gen. 800, pro consil. et official. Vicariatus generalis 
3.300, pro expensis administrat. 970 thal. ex aerario. 

X. Societates et confraternitates. 1. Soc. christ. historica et archaeol. 
2. Soc. mulierum sub protect. S. Helenae (ad procuranda paramenta cet. 
ecclesiis pauper.). 3. Soc. mission. S. Franc. 4. Sti Bonificii. 5. Soc. Inf. 
Jesu. 6. Soc. S. Car. Borrom. (ad propagandos bonos libros). 7. Soc. Opi- 
ficum cath. (in H locis). 8. Soc. S. Sepulchri. 

§. 53. 
C. Dioecesis Paderbornensis. 

Fundata a Carolo M. a. 780 primum episcopum a. 795 recepit et hodie 
57mum habet. A. 1803 saecularisata, a. 1821 restaurata, et metropolit. Co- 
lonien. subdita (antea Mogunt. metrop. suffraganea erat) et valde aucta est. 
Episc. 57mus es t 

Conradus Martin, nat. 18. Mai 1812, ord. 27. Febr. 1836, 

inthronis. 17. Aug. 1856. 
Mensa: 8.000 th. Taxa camerae: 666 2 /s fl. aur. 

I. Situs: Continet a. in Borussia, et quidem a) in provincia Westphal. 
districtus gubern. Mindensem et Arnsbergensem, (3) in prov. Saxoniae district. 
gub. Erfurt. Merseburg. Magdeburg; — b. territorium ducatus Saxo.-Qothani, 
principatus Waldeccens. et Lipjpensem. Circuitus est 758.50 Q mil. 

II. Dividitur in 31 decanatus: decani a parochis eliguntur, ab Ordinario 
approbantur. 

III. Status animarum (1862). Cath. 627.083. Acath. circ. 2,760.000 
Jud. circ. 7.000. 

a. In Borussia. Cath. 623.667, b. In principatu Lippe : 2.163, c. in princ. 
Waldeck 1.123, d. in ducatu S. Gotha 130. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminaria jpuerorum Paderbornae et Heiligen- 
stadt. 2. Semin. Clericorum cum 1 Reg., 1 Suhreg. 1 Repet. 1 Procurat. f cum 
quo conjunctum est Lyceum episc. theolog. et philos. cum Praef. , 6 Profess. 
et Convictor. theol. sub 1 Praes. Redit. 9.843. ex aerario 2.131. Plurimi 
alumni proprio sumptu vivunt. b. Titulus ordinationis ordinarius est seminarii 
aut mensae privatae. c. Domus emeritorum ex aerario 3.000, d. domus deme- 
ritorum ex eodem 1.500 thal. annuatim percipit. e. Status. sac. saec. 925. 
reg. 41, i. s. 966. Curati 850, extranei 10, extra dioec. 18., jubilati 26. 
Senior 90. annum aetatis complevit, 65 m um sacerdotii. Sacerdotii annum 
40mum 29, 30mum 167, 20mum 182, lOmum 184 compleverunt. 

V. Begulares. A. Religiosi. 1. Jesuit. 1 coll. 14 sac. 2. Reform. 
4 conv. 1 hosp., 26 s. 12 cl. p. 32 1. p. , i. s. 70. 

Summa : 85. 



80 

B. Beligiosae. 1. Sales. 1 mon., 17 monial. 2. Ursul. 1 m. 20 m. 3. Sor. 
S. Vincent. 37 dom., 157 sor. 4. Sor. Car. fund. a Clem. Aug. 2 d., 27. 
5. Franc. paup. 3 Ord. 3 d., 7. 6. Sor. car. a. S. Cruce 2 d., 12. 7. Filiae 
SS. Cord. Jesu 2 d., 27. 8. Sor. schol. paup. de N. D. 1 d., 15. 9. Sor. 
schol. S. Aug. 3 d., 32. 10. Ancillae paup. Christi (Dernburg) 9 d. , 29. 
11. Filiae carit 7 d., 37. 12. Congr. B. M. V. ad S. Michael. 1 d., 15. — 
Summa 344. Summa omnium regular. 429. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 650. 

„ „ curatus est ad Catholicos 737. 

Una pers. regularis „ „ „ 1461. 

VII. Beneficia. 1. Cap. eccl. cath. ad S. Liborium cum Praep. Dec, 
8 can., 4 honor., 6 vicar., 1 synd., 1 secret. et registr., 1 ration., 16 officiant. 
ecclesiae. Jus providendi §. 45 n. 7. Praebendae: P. et D. a 1.400, 2 can. 
a 1.000, 2 a 900, 4 \ 800, vic. a 200 thal. 

2. Alia. 432 par. et missiones curatae. Praterea magnus vicariar. numerus, 
quae regulariter beneficia sunt. Fere omnes agris cet. sunt dotata. 

VIII. Scholae. 1. Lyceum. 2. Gymnasia 4, jprogymnasia 3. 3. Seminar. 
magistror. elem. 2, magistrarum elem. 1. 4. Scholae elementares in quavis 
parochia una pluresve adsunt. 

IX. Administratio. 1. Vic. gen. sub Vic. gen., 5 consil., 1 justit. 1 archi- 
tecta, 3 secret. 1 registr. 2 calculat., 3 canccll. 1 ration. 1 bedello. 2. Official. 
sub Offic. et 4 consil., 1 justit, 1 def. matr. 3. Commissar. Heiligenstadt cum 
Dir., 2 assessor., 1 justitiar., 1 rationar., 1 secr. et registr., 1 cancell., 1 bedello. 
4. Judic. eccles. Erfordiae cum Dir. , 2 assessor. 1 justit. , 1 secret. , 1 registr. 
1 bidello. Pro Vic. gen. 800, pro episc. auxil. 800, pro consil. et oftic. Vic. 
gen. cet 4.680, expensa administr. 200, pro jud. eccl. Erford. 533, pro com- 
missar. Heiligenst 1.219., pro fabrica eccl. cath. 3.880 thal. ex aerario 
annuatim dantur. 

§• 54. 
D. Dioecesis Monasteriensis (Miinster). 

Fundata a. 791, a. 1801 occupata, a. 1803 saecularis reddita est, terri- 
torium postea divisum; a. 1821 restituta fuit, separatis 38 parochiis (bulla 
„Impensa a dioec. Osnabrugensi additis) , additis vero aliis. Habuit 65 epis- 
copos. 66^s 

Joh. Georgius Miiller, natus 15. Oct 1798, ord. 9. Sept 1821, 
Episc. Thaumac. i. p. et Suffrag. Trevir. 22. Jul. 1845, Episc. 
Monast inthronis. 22. Dec. 1847. 

Mensa: 8000 thal. Taxa camerae: 666 2 / 3 fl. aur. 



81 

1. Situs. Continet in Borussia distr. gub. Monaster. provinciae Westphaliae, 
partes prov. Rhenanae et Magnum ducat. Oldenburg. Circuitus: 251.46.mil. □ 
(in Borussia) et 98.44 (in Oldenb.). 

II. Dividitur in 20 Decanatus. 

III. Status animarum (1860): Cath. 706.732. Incolae omnes 944.220. 

IV. Clerus. a. Status. sac. saec. 1 137, reg. 56, i. s. 1193., curati 907. 
Apud eccl. cathedr. 28, in magisterio 87, sinc cura et officio 77, extra dioec. 38. 

b. Seminar. pueror. 2 (Monast. et Gaesdonck) cum alumnis 83 et 113, 
qui Monasterii gymnasium publicum frequentant; in altero vero est gymn. 
episc. cum Rect. et 11 magistris. Seminar. cleric. Monast. cum Reg., Subreg., 
Repet., Oecon. cum alumnis 18 presb., 2 diac, 37 subdiac, 6 laic. Frequentant 
Academiam regiam Monast. quae habet 1) facultatem theol. cum 7 Prof. 1 pri- 
vatim docente, 2) facult. philos. cum 9 Prof. 3 priv. doc Seminarium habet 
reditum 9.308 thal. (2.587 ex aerario) ; academia habet redit. 18.879 th. (ex 
aerario 2.250 th.). 

c. Pro domo emeritorum 3.000, demeritorum 1.500 th. ex aerario an- 
nuatim dantur. 

d. Titulus ordinationis est seminarii vel mensae privatae. 

V. Kegulares. A. Keligiosi. 1. Jesuit. 2 coll., 19 sac 41 cl. n. p. 
16 1. p., i. s. 76. — 2. Dominic 1 resid., 1 s. 1 1. p., 2. — 3. Reform. 
2 conv. 1 res., 15 s. 1 cl. p., 18 1. p. 12 nov., i. s. 46. — 4. Capuc 2 conv., 
14 s. 3 n., 17. — 5. Redemptor. 1 coll., 8 s. 6 n., 4 1. p. 4 n., i. s. 22. 
Summa 163. 

B. Religiosae. 1. Clariss. 1 mon. 13. — 2. Ursul. 1 m., 26. — 3. Sor. 
car. fund. a Clem. Aug. 41 dom. , 165. — 4. Franc paup. 3. Ord. 16 d., 
131. — 5. Sor. a S. Cruce 5 d., 65. — 6. Filiae SS. Cordis Jesu 1 d., 42. — 
7. Sor. schol. paup. de N. D. 14 d., 112. — 8. Sor. Inf. Jesu paup. 1 d., 8. — 
9. Sor. schol. S. Franc Ser. 3 d., 54. — 10. Sor. Boni Past. 1 d., 19. — 
11. Sor. S. Caroli Borr. 1 d., 10. — 12. Sor. Provid. div. 13 d., 56. 
Summa 701. 

Summa omnium regularium 864. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 592. 

„ , ? curatus est ad Catholicos 804. 

Una pers. regularis „ ,, „ 818. 

VII. Beneficia. 1. Cap. eccl. cath. ad S. Paulum Ap. cum Praep. , Dec, 
8 can., 4 can. hon., 8 vic, 8 camerar., 2 praedicator., cet. Jus providendi §. 45. 
n. 7. Praebendae: P. et D. a 1.800, 2 can. a 1.200, 4 a 1.000, 2 a 800, 
vic a 200 th. Fabrica red. habet 13.182 th. (1.000 ex aerario). 

2. Alia. 356 parochiae (33 in Oldenburg). 

VIII. Scholae. 1. Academia. 2. Gymnasia cath. 6 in Boruss. 1 in 
Oldenburg., 3 progymn. — 1 schola real. prov. et industr. cath. 19 scholae 

6 



*2 

rector. — 3 semin. magistror. (I in Oldenb.), 1 magistrarum. — Seholae 
elementares 353 cum 792 magistris masc. , 296 femin. 

IX. Administratio. Vic. gen. cum Vic. gen. in Pont. et Vic. gen. in 
Spirit. , 4 cons. eccl. , 1 not. ap., 1 justit. , 3 secret. , 2 calculat. , 4 aliis offic. 
Ex aerario datur pro Vic. g. i. p. 800, i. sp. 800, consil. et offic. 4.550, 
expens. aliis 1.405 th. 



II. Provincia Posnaniensis Gnesnensis. 

Bulla „de salute animarum" epise. eccl. Posnaniensis ad SS. Petrum et 
Paulum Apost. ad Sedis Metropolitanae gradum extulit eamque alteri archiep. 
eccl. Gnesnensi ad S. Adalbertum aeque principaliter perpetuo univit, eique 
ecclesiam Culmensem suffraganeam assignavit. 

§. 55. 
A. Archidioeceses Posnaniensis et Gnesnensis. 

Metropolita: Die 8. Jan. 1866 praecon. est Miecisl. Ledo chovski. 
Mensa: 12.000 th. (ex aerario). Taxa cam. 1000 fl. a. 

I. Situs. Archidioeceses unitae continent provinciam borussicam Posen 
cum 536.21 mil. D 7 cath. 919.614 (ita ex registr. civil. a. 1861; catalogus 
eccles. minus exhibet), evangel. 491.263, menonit. 1, aliis 278, jud. 74.379. 

II. Dividitur arch. Posn. in 22, Gnesn. in 16 decan., summa 38 dec. 
IIL Status animarum (1864): Posn. cath. 618.784, Gnesn. 292.255, i. s. 

911.339. 

IV. Clerus. 1. Sem. cleric. Posnan. cum lleg. et 8 Prof. (incluso regente), 
76 alumn., — Gnes. cum Reg. , 2 repet. , 30 alumn. Pro iis ex aerario 
dantur annui 18.473 thal. 2. Pro domo emeritorum dantur 4.396, demeritorum 
2.466 thal. ex aerar. 3. Status (1864) arch. Posn. s. saec. 479, reg. 25, i. s. 
504. emeriti 12, sine off. 8, demeriti 3., in magist. publ. 17. curati 428, 
mortui (a. 1864) 12. Arch. Onesn. sac. 260, morfui 8, curati 245. In duabus 
archid. unitis: sac. saec. 739, reg. 25, i. s. 764, curati 673. 

V. Kegulares. A. Religiosi. 1. Oratoriani (S. Philippi Neri) 1 coll., 
8 sac. — 2. Reform. 2 conv. 1 res. 14 s., 8 cl. p., 5 1. p., 1 n. p., i. s. 28. — 
3. Dominic. 1 res. , 3 s. — Summa 39. 

B. Keligiosae. 1. Ursul. 1 monast. 38 m. — 2. Fil. SS. Cord. Jesu 1 d;, 
34, _ 3, Sor. car. S. Vinc 11 d., 59. — 4. Mon. S. Elis. 1 d., 4. — 5. Sor. 
schol. paup. S. August. 1 d., 2. — Summa 138. 

Summa omnium regularium 177. 



83 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 1.193. 

curatus est ad Catholicos 1.354. 
TJna jpers. regularis „ „ „ 5.424. 

VII. Beneficia. 1. Capitula Metrojpolitana. a) Posnan. cum Praep, Dec, 
8 can., 4 hon., 2 poen., 6 vicar. Jus providendi §. 45. n. 7. Praebendae: 
P. et D. a 1.800, 2 can. a 1.200, 4 a 1.000, 2 a 800, vic. a 200. b) Gnesnens. 
Praep., 6 can., 1 hon., 3 poenit., 4 vic. et concion., 4 mansion. Praebendae: 
P. 2.080, pro reliquis (una cum officialibus) 9.934 thal. ex aerario. Pro fabrica 
eccl. Posnan. 3.709, Gnesn. 2.422 th. ex aerario dantur. 2. Capit, colleg. in 
archid. Gnesn. a) S. Georgii in arce Gnes. cum Praep. (capit. metrop.) 
4 commendariis. b) Kruswica cum Praep., 4 can. curatis (parochis in diversis 
locis). De jure providendi et praebendis notitiae desunt. 3. Alia. In Posn. 
par. 341, Gnesn. 211. Ecclesiae filiales in Posn. 83, Gnesn. 11. 

VIII. Scholae (praeter Seminaria cleric). 4 Gymn. 1 prog. 1 sch. real. 
2 paedagogorum. Elementnres ignoro. 

IX. Administratio. In utraque archid. Consistorium. 

§. 56. 
B. IMoecesis Culmensis (Sedes episc. Pelplin). 

Bulla „de salute animarum" circumscripta et sedi metropolitanae Posnan. 
subjecta est. Episcopus: 

Joan. Nepomuc. a, Marwitz, nat. 20. Apr. 1795, ord. 10. Apr. 

1830, inthron. 8. Nov. 1857. 
Mensa: 8.000 thal. (7.294 thal. ex aerario, insuper praedium reditus 
706 thal.) — Taxa camerae: 666 2 / 3 fl. aur. 

I. Situs. Provinciae Borussiae regni Borussiae partem occidentalem 
continet. 

II. Dividitur in 26 decanatus et 4 delegat. (Commissar.). Decani a 
parochis electi ab Ordinario approbantur et instituuntur. 

III. Status animarum (1863): Cath. 488.231, Acath. paulo plus. 
Baptiz. (a. 1862) cath. 22.182, confirm. 6.995, mortui 13.710 (Nota. Hi 

numeri ab Ordinariatu mihi dati nituntur in registris „tributi cathedralis." 
Numerum baptism. matrim. cet., quorum occasione nulla ^stolae taxa* nullumve 
tributum cathedrale perceptum est, Ordinariatus ignorabat). 

Matrimonia mere cath. 4.322 , inter quae inita sunt cum dispens. sup. 
imp. 4. et 3 cons. vel affin. gradu 40, super 3 et 2. gr. 23, 1 et 2. 
gr. 11 , in summa 74. 

Matrim. mixta cum educat. liberor. cath. 56. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. jpueror. cum 1 Rect. , 9 Praecept. 
cum 174 alumn. 2. Semin. cleric. cum 1 Reg. 1 Spir. (simul Prof.) 3 aliis 
Prof., 1 Praccept. ritus et cantus, 1 procur. et 42 alumn. Absoluto gyrnnasio 

. 6* 



84 

candidati per 3y 2 annos in seminario vitam communem agentes edocentur. 
Redit. est 7.125 thal. (ex aerar. 5.558). 

b. Titulus ordinationis , qui viget, est mensae episcopalis et paupertatis 
(apud regulares). 

c. Pro domo emeritorum summa 2.815, pro domo demeritorum 1.241 thal. ex 
aerario suppletur. 

d. Status. s. s. 340, r. 20, i. s. 360, — curati 286, dignit et can. 10, 
parochi (inclusis can. honor. et decanis) 218, administr. par. 16, 1 mis- 
sion., 1 curatus, 4 vic. local., 46 vicar., in magisterio 23, in studiis 2, emeriti 
11, demeriti et sine off. 7; jubilati 4, supra 50mum aetatis annum 67, 60mum 
35 ; 70mum 10, octuag. 3. — 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Reform. 3 conv. , 19 s. 4 cl. n. p. 4. 1. 
p. 13. nov. i. s. 40. — 2. Lazarist. 1 conv., 3 s. 1. 1. p. , 4. — Summa 44 

B. Religiosae. 1. Sor. car. S. Vinc. 5 inst., 52 sor. 2. Sor. car. S. Car. 
Borr. 1 d. , 9 sor. — 3. Sor. schol, paup. de N. D. 1 d. 2. — Summa 63. — 
Summa regularium omnium 107. 

VI. Unus sacerdos esl ad Catholicos : 1.356. 

n sac, curat. „ „ „ 1.700. 

Unajpers. regul. „ „ „ 4.563. 

VII. Beneficia. 1. Cap. eccl. cath. cum Praep. , Dec. , 8 can., 4 hon., 
6 vicar. , 6 psalt. organ. , 4 officialib. Jus providendi §. 45. n. 7. Prae- 
bendae (maxima reditus pars ex aerario quotannis solvitur, insuper habet prae- 
dium in vim dotationis capitulo traditum) : P. et D, a 1.200, 1 can. a 1.000, 
1 a 900, 6 a 800, vic. a 200 thal. Summa reditus est 12.017, ex aerario 
6.135 thal. Fabrica redit. habet 4.193 (ex aerar. 3.112). 

2. Alia. par. 233. Ecclesiae par. 233., cap. publicae 26., eccl. filial. 
105., cap. aliae 11. 

VIII. Scholae. 3 gymn. cath. numerus schol. elementar. . magistror., 
schol. acath. cet. ab Ordinariatu mihi communicari non potuit. 

IX. Administratio. 1. Vicar. episc. sub Vic. gen. , 4 consil. , 1 justit. 
Pro episc. titul. 800, pro vic. gen. 800, pro consil. et offic. 4.510, pro ceteris 
expensis 775 thal. ex aerar. dantur. — 2. Cenerale Consist. episc. (pro causis 
disciplinar. et matrim.) A. 1862 tractatae sunt 7 causae matrim. (2 annullat.) 
et 9 disciplinares. — 3. Jud. prosyn. 3tiae inst. cum Praes., 2 cons. , 1 justit. 

§. 57. 
III. Dioecesis exemta Wratislaviensis (BreslaiQ. 

Erecta saeculo Xmo, bulla „de salute animarum" Pii VII. de 16. Jul. 
1821 partes dioecesis Cracoviensis et aliquot parochias Lusatiae recepit, duobus 
deeanatibus eodem tempore dismembratis et dioec. Posnaniensi unitis; eadem 



85 

bulla parochiae cath. in provinciis borussicis Marchiae et Pommeraniae sitae 
Episcopi Wratislav. Administrationi ut Delegato Apost. , vi subdelegationis 
Praepositi S. Hedwigis Berolinensis administrationi , subjectae sunt. Habuit 
56 episcopos. 57mus e st Princeps-Episcopus 

Heinricus Forster, natus 24. Nov. 1800, ordin. 17. Apr. 1825, 
electus 19. Mai 1853, inthron. 18. Oct. 1853. 
Mensa : ab aerario borussico annuatim 12.000 thaleri (18.000 fl.) et prae- 
dium (Wiirben); in Austria dominia (Johannisberg cum praediis incorporatis), 
reditus totalis circ. 70.000 thal. Taxa camerae : 11 66 2 / 3 fl. aur. de cam. 

Habet Suffraganeum (cui ab aerario boruss. 1.200 thal. sunt solv. 

1. Situs. Continet circ. mediam partem Silesiae austr. mil. n 50.50, 
Silesiam boruss. (excepto comitatu Glacensi archid. Pragensis et territorio ad 
archidioeces. Olomuc. pertinente) mil. □ circ. 667.74, prov. boruss. Pommera- 
niam mil. □ 576.72, Brandenburg. mil. □ 734.14, in Summa mil. Q 2.073.10. 

II. Dividitur in 77 archipresbyt. (in Silesia boruss. sitos), 4 archipr. De- 
legaturae Brandenb. , 12 archipr. austriacos. Illi 77 archipr. subsunt 11 Com- 
missariis (vicariis foraneis), 4 march. uni (Berol. Praeposito), 12 austr. 2 Com- 
miss. Commissarii et archipresbyteri ab Ordinario instituuntur. 

III. Status animarum (1862). A. in Austria. Cath. 226.175, Acath. 
circ. 9.000, Jud. circ. 11.000. 

B. In Borussia. Cath. 1,457.026, Acath. 5,414.000, Jud. 83.678 (Silesia 
borussica plus Cath. quam Acath. habet, in duobus reliquis provinciis calh. 
sparsim degunt. In Silesia : cath. 1.674.724, acath. 1,670.317). 
Summa totalis eathol. 1,683.201. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. jpueror. Wratisl. cum 52 alumnis 
Neisse cum 14 alumnis. 

2. Seminar. Clericor. Wratislav. cum Bect., Spirit., Subreg. et 38 alumnis 
dioec. Praeterea aliquot e dioecesibus Pragens. et Olomuc. contra in seminar. 
Olomuc. sunt 14 alumnis dioec. partis austriacae. 

3. Convictorium studiosor. theol. Wratislav. cum Praef. et Repetente 83 
alumnis. Redit. seminarii sunt (secundum Budget boruss. a. 1861) 8.026 thal., 
e quibus 2.465 thal. ab aerario solvuntur. 

b. Domus presbyt. emeritorum (apud Neisse) cum Dir. et 9 emeritis. Redit. 
6.830 thal. e bonis propriis. c. Domus demeritorum presbyt. (apud Neo- 
stadium) cum Inspect. et 10 demer. Red. 1.568 (298 thal. ex aerario). 
d. Status (1862). A. In Borussia: s. s. 1239, r. 9, i. s. 1243. Sac. par. 
et curat. 683, local. 51, alior. curat. 358, summa sac. curator. 1091 ; benef. 
sine cura 50, in aliis olficiis 38, commor. 40; — sacerd. utriusque linguae vul~ 
garis (germ. et polon.) 413; jubil. 19, neo-ordinator. 34, mortuorum 24, dimis- 
sor. 1, in aliis dioec. 8. 



86 

B. In Austria: Par. et curati 82, local. 17, alior. curat. 51, summa sac. 
cur. 150, in aliis offic. 9, commor. 12, reg. 3. sac. universim 171, utraquistar. 
115, jubil. 2, neo-ordin, 2, mortuor. 4, ertra dioec. 6. 

Summa totalis: sac. saec. 1402, reg. 12, omnium 1414, curatorum 1241. 

V. Regulares. 

1. In. Borussia. A. Religiosi. 1. Jesuitae 1 resid. 2 s. 

2. Reform. 1 conv. , 6 s. 2 L. p. 6 n. p. 1 n., i. s. 15. 

3. Fratres S. Joh. de Deo 5 conv. , 5 s. 45 L. p. i. s. 50. 

Summa Religiosorum : (67) 79. 
B. Religiosae. 1) Ursul. 4 mon. 123 mon. — 2) Elisab. 1 mon. , 30. — 
3) Sor. schol. paup. de N D. 9 dom., 44. —4) Sor. Boni Past. 2 m. , 17. — 
5) Ancillae paup. Chr. 2 d. , 8. — 6) Sor. S. Car. B. 24 d. , 207. — 7) Sor. 
Char. Ord. Teut. 1 m., 10. — 8) Sor. S. Vinc. 1 m. , 5. — 9) Sor. char. S. 
Hedivigis 3 d., 21. — 10) Sor. cust. S. Elis. 20 d., 95. — 11) Francisc. 
paup. 3. Ord. 3 m., 16. — 12) Sor. S. Mar. Magd. de Poen. 1 m. , 19. 
Summa Religiosarum : 605 (professar. 503). 
„ Regularium : 684. 

II. In Austria. A. Religiosi. 1. Piar. in cura anim. 2 sac. 2. Eratres 
S. Joh. de Deo 1 conv. 1 s. 10 L. 

B. Religiosae. 1) Elisabeth. 1 m. 12. 2) Sor. paup. de N. D. 2 m. 11. 
Summa I. et II : Religiosi (additis aliis extra conventns viv.) 93. 
Religiosae 630. 
Omnium regularium : 723 (profess. 528). 

VI. Unus sacerdos est ad Cath. in Borussia 1.172. 

„ „ „ „ „ „ Austria 1.323. 

„ „ „ „ „ generaliter 1.190. 

„ sac. curat. „ „ „ in Borussia 1.355. 

„ „ „ „ „ „ „ Austria 1.507. 

„ „ „ „ „ „ generaliter 1.356. 

Unus regularis „ „ „ in Borussia 2.130. 

„ „ „ „ „ „ Austria 5.799. 

„ „ „ „ „ generaliter 2.328. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cath. ad S. Johannem Bapt- cum Praep., 
Dec.y 10 Can. ca])., 6 Can. hon. , 2 titularib. (qui quondam fuerunt honor.), 
syndicoy 8 vicar. Accedunt 3 alii vicarii, 2 sacrist. sac. , 2 poenit. 9 alii 
beneficiati. Chorus habet 10 laicos. Capit. insuper habet magistrum rationum 
et actuar. Praebendae : Praep. et Dec. 2000 thal. Can. schol. 1500, duo 
sequentes 1.100, 7 ultimi 1.000, vicar. 200. De provisione, vide quae dicta 
sunt §. 45. n. 7. 

2. Curata. I. In Borussia: Par. et cur. 683, local. 51, cooper. et capell. 
358, benef. sine cura 50, summa curator. benef. 734. 



87 

II. In Austria : Par. et cur. 82, local. 17, coop. et cap. 60, summa cur. 99. 
Summa parochiar, et curatiarum independentium 765. 

De jure providendi vide Tabul. II. 

Exceptis 18 curatiis, quae e fundo relig. siles. dotantur, parochiae aliaque 
beneficia propria bona possident, sive immobilia, sive hypothecas cet. 

VIII. Scholae. I. In Borussia. 1. Universitas Wratislav. (fundata a. 1 702 
bulla aurea Leopoldi I. dat. 21. Oct. , a. 1811 unita cum univ. Francofurt. 
Viadrina, quae a. 1500 fundata erat et a. 1811 Wratislav. translata) , cum 
facultate cath. theologica, quam theoldgi frequentant. In eadem actu docent 
5 professores. 

2. Gymn. cath. 7 reg. , in quib. 8 sac. religionem tradunt. 5. Schola 
real. cath. 1» 4. Seminaria pro magistris elementar. schol. 3 cum 3 directo- 
ribus clericis. Scholae elementares : 1521. Magistri et magistrae cath. 2353; 
pueri et puellae schol. frequent. 231.405. 

II. In Austria. 1 Gymn. c. r. sup. cum 9 (dir. et mag.) sacerd., schol. 
elem. 177, mag. 260, disc. 27.493. 

IX. Administratio. I. Pro parte borussica (resp. tota dioecesi) : 1. Can- 
cellaria secreta Principis Episcopi cum Vic. Gen. , 5 Consil. , 1 secr. , 1 can- 
cellista, 2 offic. laicis. — 2. Officium Vicariatus Generalis cum Vic. Gen., 12 
Consil. eccles. 2 Consil. laicis, quorum unus secret. munere fungitur. — 3. Con- 
sistorium sive Tribunal matrim. l^ae Inst. Offic. et Praes., 3 Cons. eccles., 
4 laic. 2&ie Inst. Praes. , 2 Cons. eccl. 1 laic. 3tiae Inst. Praes. , 2 Cons. eccl. 

1 laic. Accedit defensor matr. et secret. — 4. Commissio administrandorum 
oonorum parochiarum extinctarum in Silesia. Praes. , 3 Cons. , 1 Registr. — 
5. Cancellariae : Insp. , Interpres (pro linguis slavicis). Exactor sportularum, 

2 Calculatores , 2 Registrator. , Scriptor actorum diurnorum, 4 Cancellistae, 
2 domestici. — 6. Cassae Episcopatus (6 pers.), Depositorii Officii Vic. Gen. 
(3 pers.), Collectarum (1 pers.). — 7. Societas dioecesana, quae cavet de peri- 
culo ignis. — 8. Institum pro sublevandis magistrorum elem. viduis atque 
orphanis. 

X. Ecclesiae (templa). 1. In Borussia : matres et m. adjunctae 792, filiales 
258, curatar. universim 886, aliar. ecclesiar. et capell. 414. 

II. In Austria : paroch. 87, fil. 21, curatar. universim 91, aliar. eccl. et 
capell. 57. 

Summa eccles. par. 879, fil. 279, curat. 977, aliar. et capell. 471. 

XI. Tributa ecclesiastica. 1. Alumnaticum a quovis parocho annuatim 
20 grossi, capellano 10 gr. 2. Pro fundo pension. et emerit. a quovis parocho 
2 thal. , capeil. 1 thal. 3. „Adjutum dioecesanum" (pro portandis expensis 
Uiner. capellanorum , mandatorum Episcopi imprimendorum cet.) a quovis 
parocho ad arbitrium. 



88 

§. 58. 

IV. Dioecesis exemta Varmiensis (Ermland). Sedes episc. 

Frauenberg. 

Bulla „de salute animarum" de novo circumscripta est et immediata ejus 
conditio approbata. Episc. 

Jos. Ambros. Geritz, nat. 3. Apr. 1783, ord. 5. Apr. 1806, 
Episc. Abderitanus et suffrag. Varm. 27. Apr. 1840, intronis. 
26. Jun. 1842. 
Mensa : 9.000 thal. Taxa camerae : 666 2 / 3 . 

1. Situs. Continet provinciae Boruss. (regni Borussiae) partem orientalem, 
mil. □ 706.35. 

II. Dividitur in 13 decanatus. 

III. Status (1861): Cath. 278.382. 

IV. Clerus. a. Status : s. s. 283, reg. nulli.; par. 110, cur. 7, ben. 5, 
Vic. 10, cap. 101, sac. in cura animarum universim 233, jubil. 9, emer. 9, 
extra dioec. 6, extranei 3; mortui 5 (a. 1860). 

b. Seminar. cleric. cum Reg., Subreg., 30 alumnis, qui in Lyceo Hosiano 
(Braunsberg.) praelectiones frequentant. Hoc lyceum 5 profess. habet. Reditus 
sem. cst 6.256 (ex aerario 2.471) thal.; pro lyceo 2.140 thal. (ex „fundo sae- 
cularis. boruss. occid.") annuatim dantur. 

c. Domus demeritor. habet redit. 2.363 (ex aerar. 1.465), emeritorum 1.370 
ex aerario recipit. — 

Unus sacerdos est ad Cath. 983; unus sac. curatus est. ad cath. 1194. 

V. Beneficia. 1. Cajp. eccl. caih. cum Praep. , Dec», 8 Can. , 4 honor., 
6 vicar. Jus providendi §. 45. n. 7. Praebendae : P. et D. 1.200 thal. ; pro 
reliquis 9 can. et official. datur summa 9.550, pro expensis admin. 1.021 thal. 
(summa redit. capituli 12.971 — ex aerario 12.075 — ); pro fabrica eccl. cath. 
3.606 (ex aerar. 2.027). 

2. Alia. 122 par., 5 benef., 2 cap. loc. 

VI. Scholae cath. 1 Lyceum, 1 gymn., 1 progymn., 1 instit. paedagogicum. 

VII. Administratio. 1. Vic. gen. cum Vic. gen. et 3 consil. 

2. Jud. deleg. in causis matrim., 1 def. matrim., 2 jud. prosyn. sub Offic. 
et 2 Consil. — Pro Episc. titul. 800, vic. gen. 800, Cons. et offic. 4.453, 
ceteris expensis 1.511 thal. ex aerar. dantur. 

De regularibus ceterisque rebus nihil constat, quum ab Ordinariatu litteris 
meis responsum datum non sit, e catalogo alia non appareant. 



III. 



PROYINCIAE ET MOECESES 



REGNI BAVARIAE. 



INTRODUCTIO. 

Notitiae generales, quae ad omnes has dioeceses sunt 

referendae. 



§. 59. 
De situ et circumscriptione. 

Dioeceses octo totum regni bavarici territorium continent, ultra quod 
Bambergensis tantum archidioecesis extenditur cui parochia urbis Coburgi sub- 
dita est. Singulae dioeceses cum circulis politicis non congruunt. Inter se 
eo differunt, quod Monacensis et Augustana regiones alpinas continent. Gene- 
raliter dioeceses bavaricae comparatae cum austriacis et partim quoque cum 
borussicis excellunt magno clericorum numero , beneficiorum , praesertim paro- 
chiarum multitudine, minore circuitu. Quodsi regulares respicias, numerus 
religiosorum relativus multo minor est, quam in plerisque' Austriae dioecesibus, 
sed major quam dioecesium borussicarum orientalium. Numerus vero religio- 
sarum caritatis officio deditarum magnus adest. Circumscriptio dioecesium, 
compositio capitulorum cet. nituntur in bulla Pii VII. „Dei ac Domini" diei 
1. April. 1818, postquam conventio inter s. Pontificem et Regem diei 5. Junii 
1817 res ecclesiasticas ordinaverat. 

§. 60. 
De statu animarum. 

1. Kegistra status civilis (§. 2.) conficiuntur a parochis, excepta dioecesi 
Spirensi, ubi jus francogallicum valet (vide §. 43). 

2. In reliquis septem dioecesibus parochi tradunt : a) tabulam eorum, qui 
anno praeterito nati sunt, medico districtus; b) officio politico tabulam eorum, 



92 

qui aetatem militarem compleverunt et conscriptioni subjacent; c) medico districtus 
tabulam natorum, copulationum, mortuorum; d) officio districtus tabulam nobi- 
lium, qui anno praeterito nati, mortui, copulati sunt. 

§. 61. 
De clero. 

1. Educatio. 1. Seminaria puerorum in singulis dioccesibus existunt 
Ordinariis subjecta ab iisque sustentata; alumni scholas publicas frequentant. 

2. Seminaria clericorum ubique existunt, quorum alumni in ipsa domo 
vitam communem gerunt. Haec seminaria ita, ut art. V. concordati exposcere 
videtur, ordinata non sunt. Nam in sola dioecesi Eicbstettensi cum seminario 
conjunctum est lyceum episcopale, quod 4 cursus tbeologicos 1 pbilos. babct 
et soli episcopo subest. In reliquis dioecesibus candidati theologiae in lyceis 
regiis aut in universitatibus tbeologiae et pbilosopbiae student. Cum lyceis 
plerumque convictoria sunt conjuncta, in quibus mox omnes, mox ii tantum 
degunt tbeologiae studentes, qui annum 2<lum et 3 tium perlustrant. Circa eos, 
qui in seminariis recipiuntur aut s. ordinibus initiantur aliquot jam existunt 
praecepta, praesertim quum agatur de titulo mensae regiae, quae cum concor- 
dati art. XII. b. consentire negaveris. Vide §. 63. 

II. Titulus ordinationis. Plerique clerici ordinantur ad titulum 
mensae regiae, aliquot ad titulum mensae ab aliqua communitate datum, pauci 
ad titulum patrimonii, religiosi ad titulos solitos relig. professionis vel pauper- 
tatis. In singulis dioecesibus sunt fundi emeritorum. Sacerdotes emeriti, qui 
senectute vel morbo correpti curam gerere nequeunt et ii, qui ex rationibus 
disciplinaribus ab officio depositi sunt i. e. demeriti, aut e summa ab aerario 
pro titulo mensae annuatim danda aut e fundo dioecesano sustentantur. Tituli 
mensae regiae fructus expostulatur pro sacerdote ad eum ordinato, quum 
a) pauper sit et antequam institutionem canonicam in aliquo beneficio sit 
adeptus, propter causam pbysicam vel spiritualem inbabilis reddatur, qui 
necessarium victum quaerat, b) sacerdos sententia criminali beneficio depositus 
sit eoque titulum' beneficii perdiderit, c) beneficium tam tenue babeat, cujus 
reditus sufficientem ad vitam sustentationem non praebeat. Dupla tituli summa 
annuorum 208 fl. rhen. postulari et dari solet in casu a, in casu b summa 
annua 182 fl. 30 rhen. , summa 104 fl. in casu c. et quum agatur de subsidio 
extraordinario, utpote pro balneis cet., triplex titulus pro sacerdotibus in domo, 
qua mente capti detinentur, dari solet. Tituli mensae fructus denegatur sncer- 
dotibus, qui aut ex investitura canonica victum ad vitam sufficientem habent, 
aut quum beneficium canonice renunciaverint, e fundo dioecesano plenam pen- 
sionem 400 fl. vel pensionis partem recipere possunt. 

Clerici criminum ecclesiast. rei aut in ^domo sacerdotum", si qua in 
dioecesi existat, aut in aliquo monasterio detinentur. Pro emeritis nulla dioe- 



93 

sesis domum propriam habet. Pro omnibus vero Jiospitium sacerdotum Neo- 
burgii (dioec. August.) destinatum est. 

§. 62. 
De beneficiis. 

1. Congrua parochorum generalis est 600 fl. [eadem est „evangelicorum a 
coelibum, 800 „evang." maritorum !] , reliquorum beneficiatorum 400 fl. rhen. 
Ubi reditus beneficii proprius congruam non dat, plerumque ab aerario subsi- 
dium praebetur. Beneficia curata plurima bonis immobilibus sunt fundata, 
apud singulas dioeceses constat, quot alio modo sustinentur. Inter se beneficia 
quoad reditum valde differunt. 

2. Parochiae reliquaque beneficia in titulum conferuntur. Capellaniae s. 
vicariae multae beneficia sunt. Beneficia simplicia eaque, quae ad praestandam 
congruam non sufficiunt, cum aliis unita inveniuntur aut in casibus singulis 
conferuntur beneficiatis, quorum beneficium minus congrua habet. 

3. Collatio. Vacante beneficio liberae collationis petitores episcopum adeunt, 
vacante beneficio collationis regiae pergubernium circuli Regem, vacante beneficio 
jurispatronatus privati patronum rogant. Collatio libera gubernio communi- 
catur, ut confirmetur. Gubernium petitiones, quum de parochia agatur, semper, 
quum de alio beneficio agatur, saepe ante praesentationem Ordinario commu- 
nicat, ut, si quae excipere velit, dicat. Patronorum privatorum praesentationes 
aut per gubernium, aut per patronum, aut per ipsum praesentatum ad episcopi 
manus perveniunt, institutiones regia confirmatione indigent. Conventione 
intcr Ministerium regium et Episcopos a. 1854 inita (resol. suprema diei 
28. Sept. 1854) statutum est, ut omnes parochiae, beneficia praedicatorum, 
curatiae (quibus imminet jus ipsum munus exercendi parochiale) iis tantum 
conferantur, qui in examine concursus probati sint. Hoc examen singulis 
bienniis in civitate episcopali coram commissione ab Ordinario composita locum 
habet; commissioni interest referendarius a gubernio circuli nominandus, cujus 
cst examinare, num candidati e jure publico [imprimis re scholastica, admi- 
nistratione rerum spirit. et temporalium eccles. , re pauperum] didicerint, quibus 
curati indigent. Examen eccles. easdem res continet, quam alibi. — 

Tabula II. docet, existere patronatuum multitudinem, multo vero minorem 
quam in Austria, singulas vero dioeceses inter se maxime differre. — ■ 

In capitulis cathedralibus omnibus Praepositura collationis est Papalis, 
Decani dignitas et canonicatus mensibus papalibus vacaturi nominatione regia 
conferuntur; reliqui canonicatus alternatim tribus mensibus ab Ordinario libere 
conferuntur, tribus aliis electione capituli iis providetur; omnes vero vicariatus 
libere ab Ordinariis conferuntur (Concordat. art. X.). 

4. Fructus intercalarQs beneficiorum omnium de regula fabricae ecclesiae 
respectivae tribuuntur, quum agatur de beneficio curato deductis administrationis 



94 

expensis. Quodsi fabrica ecclesiae sufficientem habeat reditum, tertiae partes 
fundo emeritorum dantur, interdum quoque, approbante gubernio, fructus inter- 
calares fundo beneficiorum novorum, qui nondum sufficit, tribuuntur, aut etiam? 
approbante gubernio et fundationis respectivae defensore sive curatore, ad iines 
speciales, utpote ad fundum beneficii meliorem reddendum, destinantur. 

§. 63 
De Episcopis. 

1. Ad omnes ecclesias archiep. et episcop. vi articuli X. concordati Kex 
viros iis dotibus praeditos, quas sacri canones requirunt, nominandi jure gaudet. 

2. Mensa episcopalis ex concordati articulo IV. ; ,in bonis fundisque stabi- 
libus liberae archiepiscoporum et episcoporum administrationi tradendis consti- 
tuenda" erat, quorum reditum ille articulus refert (vide singulas dioeceses). 
Huic vero statuto respublica nondum satisfecit. Reditus debitus adhuc ex 
aerario pensionibus in singulos menses divisis solvitur. 

3. Taxa camerae apud singulas dioeceses est memorata. 

4. Archiepiscopi (Lex fundam. 26. Maji 1818 Tit. VI. §. 2. n. 3., lex 
9. Mart. 1828 Art. I. n. 1.) eo ipso membra „Camerae consiliariorum regni u 
sunt, ex episcopis unus ad dies vitae a rege vocatur; archiepiscopi „Excellentiae u 
titulum ex lege habent. Certus iis in dignitatibus rcgni locus addictus est. 

5. Vi concordati (art. XII.) „pro regimine dioecesium archiepiscopis et 
episcopis id omne exercere liberum est, quod in vim pastoralis eorum ministerii 
sive ex declaratione, sive ex dispositione sacrorum canonum secundum praesentem 
et a sancta Sede adprobatam ecclesiac disciplinam competit." Hoc vero Jus 
multum gubernii ordinationibus et legibus civilibus infringi notissimum est, 
quod hic exponere longius esse videtur. Quodsi statum ecclesiae bavaricae 
cum conditione ecclesiae cath. borussicae compares, hanc ex omni parte libe- 
riorem esse facillime intelliges. 

6. Jus conferendi beneficia ecclesiastica (vide §. 62. num. 3.) in concordati 
art. XI. verbis expressis Ordinariis tribuitur quoad omnia bencficia, ad quae 
1. Regi sive jurispatronatus titulp antiquitus et modo legitimo acquisito sive vi 
illius articuli [^Majestas sua praesentabit ad ea beneficia, ad quae corporationes 
eccles. actu non existentes praesentabant"] , 2. privatis titulo jurispatronatus 
legitimo jus praesentandi non competit. Illud vero conferendi jus eo restringitur, 
quod v personis majestati suae gratis u tantum conferri possunt. 

§. 64. 
J)e administralione. 

1. Decani (quomodo instituantur, apud singulas dioeceses memoratur) 
munus simile est ut in Austria (§. 7. sed vide §. 68.). Praeter eos in 



95 

unoquoque capitulo rurali existit Camerarius et aliquot testes synodales eodem 
raodo ut decani nominandi. 

2. Superiora officia haud multum ab aliarum dioecesium differunt et infra 
recensentur. — Tribunal pro causis matriraonialibus dijudicandis Consistorium 
vocatur. Quae pro 2 da et 3* ia instantia delegata sint curiae, suo loco indi- 
catum est. 

3. Vicario generali (e capitularibus sumendo) 500 floreni annui, iis, qui 
secretarii episcop. partes agunt, 200 fl. ex aerario solvuntur (concordat. art. III.). 
Reliquae officiorum impensae aut e fundis generalibus aut ab Ordinariis feruntur. 
In causis matrimonialibus a partibus taxae solvendae sunt; idem loeum habet 
quoad dispensationes ordinario jure dandas. 

4. Episcopi auxiliares in nulla dioecesi existunt. 

§. 65. 
De tributis ecclesiasticis et civilibus. 

1. Tributa ecclesiastica non- ubique eadem vigent. Excepta dioecesi Spi- 
rensi ubique seminaristicum s. alumnaticum a beneficiatis in summa consueta 
datur. Praeterea in quibusdam dioecesibus, (August. ; Eichstett. , ubi annuos 
128 fl. 52 kr. refert) consuetum annnum s. commissio annua viget, i. e. taxa 
pro renovatione jurisdictionis annua vel antiquitus pro visitatione episc. debita. 
Accedit cathedraticum (August. , Monacens), mortuarium (August.). Taxae 
denique solvuntur, utpote pro institutione , consueta jpedelli gratificatio. Ex 
liberalitate tempore recenti a clerici? ubique certae summae annuae dantur, 
praesertim pro seminariis puerorum, orphanotrophiis rel. 

2. Tributa -publica a bonis ecclesiasticis secundum leges generales sol- 
vuntur |e. gr. vectigal agro impositura, habitationum, quaestui impositum]; 
immunia vero sunt tributi pro impensis communitatum. Ex lege 31. Maji 
1856 omnis reditus, qui neque vectigali agro imposito, neque dominicali, neque 
aedium, neque quaestus imposito, neque denique censu ex reditu mutuorum 
solvendo oneratus est, census tributo subjacet (Einkommensteuer). Duorum tribu- 
torum posteriorum immunis est 1) reditus fundationum et institutorum pro cultu, 
caritate, instructione, 2) capita (sortes) fundationum, quae deductis tributis fine 
suo non sufficerent, 3) capita beneficiorum, quorum usuras sive reditum benefi- 
ciarius adhibeat oportet a) ad onera in natura vel nummis reipublicae vel 
privato ex titulo speciali praestanda, b) ad alendos et stipendio donandos 
cooperatores, quos assumere debet. 

3. Singularia a clericis jam praestanda tributa sunt taxae occasione 
muneris conferendi solvendae. (Hae praeter taxas pro beneficiis patronatus 
regii sunt decima (10 °/o) reditus annui, pro beneficiis collationis liberae vel 
jurispatronatus privati vicesima (5 %)• Insuper omnes in beneficio suscipiendo 
ad cassam Ordinariatus solvunt centesimas ternas (3 %). 



96 

§. 66. 
De fundis generalibus. 

Neque pro regno neque pro singulis provinciis aut dioecesibus fundus 
generalis subsidiarius (§. 9.) existit. In aliquot dioecesibus similes fundi in- 
veniuntur. In dioecesi Augustana adestfundus religionis suevicus (ab imperatore 
Josepho II. ad normas supra (§. 9.) expositas formatus) pro partibus dioecesis 
olim austriacis, qui, quum de finibus curae animarum, ex. gr. beneficiis parochia- 
libus adjuvandis agatur, subsidium praebet. Pro dioecesi Eichstettensi usque ad 
annum 1857 pecuniae, quae ex diversis pro cultu dedicatarum fundationum 
reditibus supererant, in unam cassam relatae ad eas impensas dioecesis eccle- 
siasticas tribuebantur , quae nulla alia opera fieri poterant. Illa quidem cassa 
nondum existit, summae vero ipsae perspicuae habentur. Quartae partes 
(25 %) redituum superfluorum semper, si minimum summa 50 fl. supersit, 
approbante Rege, ob causam extraordinariam plus erogari potest ad tales fines. 
Quae in reliquis dioecesibus ex reditibus fundationum supersunt, secundum 
ordinationem regiam d. 24. April. 1857 aliis tribuuntur, de regula vero 
mutui titulo. 

§. 67. 
De administratione bonorum ecclesiasticorum. 

1. Fundationes et pecuniae, quae supersunt ex saecularisatione, a republica 
administrantur, nisi administratio statuto ipso ordinario sive alicui personae 
ecclesiasticae data sit. 

2. Bona fabricae secundum leges civiles a communitatibus vel collegio 
quodam administrantur , quod componitur ex laicis, parochus ei vero interest. 
Inspectio principalis reipublicae addicitur, cujus est approbare vel confirmare, 
quaecunque administrationem transgrediuntur. Episcoporum jus adhuc in mo- 
nendo, remonstrando consistit. 

3. Lege regni fundamentali bona ecclesiastica integra esse conservanda 
neque ullam ob causam ad fines alterius confessionis sive ad alios fines quam 
cultus, instructionis, caritatis esse convertenda est sancitum. 

4. Bona tempore recenti acquisita pro seminariis puerorum, fundo emeri- 
torum, reliquis finibus dioecesis generalibus ab Ordinariis administrantur. 

§. 68. 
De scholis. 

1. Suam quaeque parochia, ut fere fit, et curatia habet scholam elemen- 
tarem cum uno aut in oppidis vel majoribus parochiis pluribus magistris (sive 
„adstantibus scholae". Longe plurimae scholae tam pueros quam puellas 






97 



scholares habent; ubi scholae puellarum publicae sunt, saepe curae religiosa- 
rum subjacent. 

2. Praeter scholas elementares („germanicas a ) existunt v scholae latinae u 
[quae 2, 3 vel 4 classes habent et cum gymnasiis inferioribus s. progymnasiis 
aliarum civitatum congruunt], gymnasia (quibuscum scholae latinae plerumque 
sunt conjunctae), lycea, quae mox scientias tantum philosophicas, quae vocantur, 
mox quoque theologicas continent, scholae polytechnicae, commerciales et oeco- 
nomicae, industriales , seminaria magistrorum, „seminaria studiorum u , insti- 
tuta pro pueris superiora, pro surdo-mutis, superiores puellarum (filiarum) 
scholae cet. cet. 

3. Magistri omnium scholarum publicarum a gubernio instituuntur nulla 
cum Ordinaiiis habita deliberatione. Pro quibusdam scholis magistratibus 
civitatum a gubernio jus tributum est nominandi magistros a gubernio confir- 
mandos. Hoc in eo potissimum nititur, quod agitur de scholis a communitati- 
bus fundatis et sustentatis. Antequam vero professores lyceorum, magistri 
religionis gymnasiorum et scholarum iis similium , catechetae, inspectores scho- 
larum elementarium districtus, inspectores paedagogiorum a gubernio nomi- 
nantur, votum Ordinariorum exposcitur, quoad theologiae professores praesertim 
de fide et moribus candidati. Episcoporum est, missionem canonicam dare et 
retrahere, inspicere fidei et morum doctrinam, vitam omnium institutorum pro 
instructione et educatione fundatorum religiosam custodire. Episcopus catechis- 
mum aliosque libros religiosos designat; fas ei est, examinibus in paedagogiis 
habendis per commissarium interesse et, quae sibi videantur, gubernio commu- 
nicare. Via pastorali in magistros et scholas vim exercere ei licet. Ne haec 
Episcoporum jura laedantur lege sancitum est, ut, si ordinationes scholasticae 
gravis momenti religionis doctrinam, disciplinam, mores concernentes emittendae 
sint, antea episcopi audiantur. 

4. Curam scholarum gerunt inspectores a gubernio nominandi. Pro scholis 
germanicis assumtur semper districtus parochus ; pro scholis cujusque districtus 
judicialis unus ex parochis districtus scholarum inspector ordinatur. Episcopi, 
ut fere fit, suos quoque scholarum decanos ordinant, qui, qualis sit scholarum 
status quotannis referant; plerumque iidem, qui inspectores gubernii sunt, ab 
Ordinariis nominantur. Circuli gubernia habent „circuli scholarchas u semper 
e sacerdotibus (ex. gr. canonici) sumtos. 

5. Pueri et puellae usque ad 13tium annum completum scholam quotidia- 
nam, usque ad i6tum scholam dominicalem frequentare debent. Ultra hunc 
terminum catechesim ut juventus frequentet, episcopus ordinare potest; in exe- 
quenda vero hac ordinatione a civitate non adjuvatur. 

6. Nulla sancitum est lege civili, ut scholae secundum confessiones discernantur, 
re vero omnes scholae elementares sunt confessionales i. e. aut catholicae aut 
evangelicae. Pro scholis aliquot latinis, gymnasiis cet. hic character in ipsa 
fundatione (statuto) nititur; ita catholicum est gymnasium Sti Stephani 

7 



98 

Augustae, acatholicum gymnasium St. Annae in eodem oppido situm. In 
regionibus, ubi catholici longe major populi pars sunt, magistrorum scholarum 
mediarum munus, ut fere fit, catholicis mandatur, et contra in regionibus ab 
acatholicis praecipue obtentis acatholici vocantur. Sed hoc neque certo prin- 
cipio nititur neque semper neque ubique locum habet. Ubi denique schola 
unius confessionis non existit pueri ei addicti alterius scholas frequen- 
tent licet. 



§. 69. 
De acatholicxs. 

Acatholici utique iisdem legibus subsunt; eadem jura, quibus catholici 
fruuntur, iis competunt; ex omni parte a civitate paribus tractantur principiis, 
immo dici potest melioribus. Nam quum comparaveris, quae ex aerario publico 
pro catholicis, quae pro protestantibus erogentur, hos magis diligi existiman- 
dum est, id quod tanto magis elucet, quum bona ecclesiastica catholica, a 
re publica occupata et possessa satis superque necessitatibus ecclesiasticis suffi- 
ciant, dum acatholici, quod habuerunt, adhuc possident. 

§. 70. 
Be civitatis erga ecclesiam obligatione. 

Quaecumque ab aerario pro dotatione mensae episcopalis, capitulorum 
cathedralium, administratione dioecesana, seminariis, fabricis ecclesiarum cathe- 
dralium, parochiis olim monasteriisex anno 1803 suppressis incorporatis, emeritis 
et demeritis clericis erogantur , non liberalitate sed juris titulo privato nituntur, 
ecclesiae in §§. 35. 36. recessus deputationis a. 1803 ecclesiae tributo. Hic 
titulus in Concordato re ipsa est denuo confirmatus et in certis summis 
expressus. Summae a republica annuatim dandae sufficiunt quidem ; quodsi 
vero immensa bona a republica acquisita respicias, liberales non esse haud 
difficile confitearis. 



99 



Provinciae et Dioeceses. 



I. Provincia Bambergensis. 

§. 71. 
A. Archidioecesis Bamberg-ensis. 

Erecta et fundata est ab Imp. Heinrico II. a. i007. Erat ab initio 
exemta usque ad a. 1803, quo principatus saecularis est redditus. Antiquitus 
habuit 4 archidiaconatus, post saeculum 16mum paene dimidiam prioris circuitus 
partem perdidit. Goncordato bavarico dat. 5. Jun. 1817 et bulla Pii VII. 
dat. 1. Apr. 1818 „Dei ac domini Nostri" restaurata, circumscripta, in metro- 
polim promota est. 

Habuit usque ad a. 1808 episc. 62, ex a. 1818 tres archiepiscopos. 
Quartus est: 

Michael Deinlein, nat. 26. Oct. 1800, ord. 18. Nov. 1824, 
Episc. Adramyttum. i. p. et Suffrag. archiep. Bamb. prae- 
con. 27. Jun. 1853, Episc. August., Archiep. inthronis. 10 
Novemb. 1858. 
Mensa: 15.000 flor. monetae rhenanae ex aerario. 
Taxa camerae : 800 fl. aur. de cam. 

I. Situs. Fines : ducatus Sax.-Coburg. et Meining., princip. Reuss. ; regn. 
Saxoniae, Bohemiae ; dioec. Ratisbon , Eichstettens. ; regn. Wurttemb. et dioec. 
Herbipol. Continet partes districtuum gubern, Franconiae supei\ et mediae, 
Palat. sup. et Ratisbon. Mil. □ 68. Territorium maximum est quoad religio- 
nem mixtum, quum cath. et acathol. permixtim degant. Exceptis iis regionibus, 
quae veteris principatus Bamb. sunt, acatholici major incolarum pars sunt. 

II. Dividitur in 1 decanatum Civitatis et 20 rurales. Decanus eligitur 
a parochis decanatus et ab Ordinario confirmatur. 

III. Status animarum (1862) : Cathol. 253.795. Acath. 308.341, Ju- 
daei 12.095. 

Neo-communicantes 68.066, Gommunic. generaliter 185.729. 

Neo-baptizati : 6395 legit. 2314 illeg., i. s. 8709. 

Mortui: masc. usque ad 12. annum 1597, fem. 1277, supra 12. a. masc. 

1564 fem. 1663, l s. 6101 
Matrimonia : a) mere cath. 1517; b) mixta: a) cum educat. cath. 176, 

p) mixta 26, y) acath. 120, i. s. 322, i. e. circ. 5 3 / 4 omnium 

matrimoniorum. 



100 

Conversiones acathol. : 1856 — 18, 1857 — 5, 1858 —11, 1859 — 9, 

1860 — 5, 1861 — 4. 
Confirmat. sacram. receperunt (a. 1861) 8503. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. pueror. (fundat. a baronibus de 
Aufsees) cum Reg., Praef. , 45 alumnis, qui gymnas. frequentant. 2. Semi- 
nar. Cleric. cum Reg., Subreg., 30 alumn. ; e quibus 26 frequentant. 3. Lycei 
regii a) sectio theologica, quae habet 6 Prof. cum Dir. (3) sectio philos. cum 
4 Prof. cler. 21 candid. Absoluto cursu philos. theologicum frequentant. 
Lyceum fundatur ab aerario; item seminar. cleric. — 

b. Jitulus ordin. solus in usu est mensae regiae. 

c. Pro cler. emeritis (bene meritis) existit fundus, qui a. 1861 redit. 12.175, 
expens. 9093 habuit. Plena pensio est 400 fl. Ex hoc fundo etiam adjuvantur 
parochi in cooperatoribus tenendis et sacerdotes, si qua necessitas urgeat. 

d. Demeriti clerici recipiunt 200 fl. 

e. Status (1862): Sacerdotes saec. : can. 12, par. 187, capell. 122, benef. 
resid. 22, emeriti et commor. 58, demer. 1; in summa 392. Sac. reg. 21; in 
summa 413. — Sac. jubil. 8. 18 60 / 6J : neo-ordin. 14, recepti in dioec. 8; 
mortui 11, dimissi 4. Auctus igitur est numerus sac. ad 7. Ab a. 1832 — 1861 
in summa 500 sac. aut ordin. aut receptione accesserunt, 500 aut morte aut 
dimissione abierunt. Summa sac. curator. 332. 

V. Regidares. A. Religiosi. Reform. 3 conv. 1 hosp., 21 sac, 32 Laic, 
i. s. 53. 

B. Religiosae. 1) Virg. anglic. 8 inst. , 64 virg. 2) Sor. schol. paup. 
6 d. , 21 sor. 3) Sor. S. Vinc. 2 d. , 12 s. 4) Francisc. paup. Pirmas. 
3 d., 14. 

Summa Religiosarum : 111. 
„ Regularium : 1 64. 
Accedunt e Congr. Eremitar. (3. Ord. S. Franc.) 2 fratres. 

VI. TJnus sacerdos est ad Cathol. 614. 

„ sac. cur. „ „ „ 764. 

„ regulares „ „ „ 1547. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Metrop. SS. Petri et Georg. cum Praep., 
Bec.y 10 Can., 6 Vicar. ; 1 Organ, 1 Cant. (laicis). De jure providendi vide 
supra. Praebendae (vide supra) : P. et D. 3.500 fl., 5 can. sen. 1.800, 5 jun. 
1.400; 3 vic. 800, 3 a 600 fl. 

2. Alia. Par. et curatiae 187, cur et capell. local. 26, benef. resident. 
22, simpl. 37, capell. 89, cooperat. 8. Summa benef. 272. 

De jure providendi vide Tab. II. 

Reditus puri beneficiorum curator., quae habent bona propria , sunt secun- 
dum fassiones auth. flor. 400 usque ad 500 habent benef. 37, 500 — 600 fl., 
benef. 43, fl. 6—700 ben. 35; 7—800 ben. 42, 8—900 ben. 24, 9—1000 



101 

ben. 17, 1000—1100 ben. 18, ad 1200 ben. 13, ad 1300 ben. 1, ad 1400 
ben. 2, ad 1500 ben. 4, ad 1600 ben. 1, 1700 ben. 1, ad 1900 ben. 1, supra 
2200 ben. 1. — Eeditus totalis purus horum 243 benef. si aeque dividatur, 
ad unum sunt flor. 754. 

VIII. Scholae cath. 1. Lyceum (vide num. IV). 2. Gymn. et scholae 
latinae 1. 3. Seminar. Magistr. element. 1. 4. Schola agricult. commercii et 
industr. imae class. 1. 5. Elementares : 495. 

IX. Administratio. 1. Consil. eccles. cum Dir. (Praep.) 12 Consil. (Canon. 
cap. et 1 alio), 1 secret. 2. Vic. Gen. cum 4 Consil. (3 sunt canonici), 1 
secret. 1 protocoll. 3. Consistorium (Tribunal matrim. lmae inst.) cum Offic, 

4 Cons. , 1 defens., 1 secr. 4. Tribunal. metropol. (quod qua 3*ia inst. fun- 
gitur in causis matrim. separ. pro archid. et suffrag. Monaco-Fris.) cum Dir., 

5 Cons. (canonicis), 1 def., 1 secret. — Cancellaria Ordinariatus habet Dir. 
(can.) administrat. et expeditor. , registrat. , 5 cancell. , revisor. , cursor. (inter 
quos 4 laic), 

X. Societates et confraternitates. 1. Foedus sacerdotale Ottonianum ad con- 
servanda et propaganda in clero, quae exercitiis spiritualibus seminata sunt, 
oratione, bono exemplo, admonitione fraterna, missar. sacrif. pro mortuis, vene- 
ratione S. Ottonis. Habet 88 socios. 2 Societas Ludov. Missionum. Collecti 
sunt a. 1859, fl. 4723, a. 1860, fl. 4205. 3. Soc. S. Bonifacii pro missionibus 
cath. in partibus acathol. Germaniae et Septentrionis Missionis. Reditus a. 
1861, fl. 650. 4. Soc. SS. Jesu Infantis. Collectae a. 1859, fl. 900, 1860 
fl. 825. 5. Soc. Piana. 6. Soc. ad paramenta fac. habet 513 socios et 1683 fl. 
redit. 7. Societas pro divulgandis bonis libris caiholica habet 460 soc. (qui 
per mensem 6 cruc. solvunt et quovis semestri unum librum recipiunt). 8. Soc. 
cath. opificum sociorum in 3 urbibus existunt. 

XI. Fundationes, legata pia etc. Annis 1860 et 1861 approbatae sunt: 
fundationes missarum in summa 61.929 fl. ad diversas pias causas (eccles. 
repar. , pauper. etc.) supra 118.600 fl. Praeterea ecclesia cath. Coburgi per- 
fecta est; exstructio expensam 84.084 fl. attigit (e quibus supra 40.000 fl. 
dux Augustus S. Coburg. Gotha dedit). Pro denario S. Fetri collecti sunt 
11.654 fl., pro S. Sepulchro Jeros. 760 fl. — 

Ad supplendam congruam dedit episc. Otto (a. 1642 — 1653) 15.000 fl., 
quos auxit alteris 15.000 fl. archiep. Bonifacius a. 1853. Hic fundus O tto 
Bonifacianus habet summam 30.000 fl. (quos Ordinar. administrat). 

§. 72. 
B. Dioecesis Herbipolensis QWilrzburg). 

Erecta a. 741 a S. Bonifacio; a. 1803 principatus saecularis est redditus, 
dioecesis a. 1817 et 1818 de novo cireumscripta. Episcopus est 

Georgius Antonius Stahl, natus 29. Mart. 1805, ord. 10. Apr. 
1830, inthronis. 4. Oct. 1840. 



102 

Mensa : 10.000 fl. rh. (ex aerario). 
Taxa camerae : 600 fl. aur. 

1. Situs : in Franconia inferiore. 

II. Dividitur in 30 Decanatus et Civitatis Decan. Decani a parochis 
eligendi ab Ordinario confirmantur. 

III. Status animarum (1863) : Cath. 455.601. 
Communicantes : 319.475. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. jpueror. (Aschaffenburg.) cum 1 
Reg. 1 Subreg. 2 Praef. 56 alum. 

2. Seminar. Cleric. cum Reg. , Subreg. , Assist. ; 57 Alumni collegia fre- 
quentant in Facult. theol. univers. Herbipol. Jul. Maximil. Facultas theol. 
habet 6 Profess. 

b. Titulus ordinationis est mensae regiae; pauci alium habent. 

c. Pro emeritis sacerdotibus existit fundus proprius. 

d. Status (1863): Sac. saec. 780, reg. 97, i. s. 877, Sac. curati 723, 
extra dioec. 9, neo-ordin. (1862) 29, mortui 26, jubil. 6. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Minor. 2 conv., 13 s. 2 cl. p. 2 nov., 
9 L. p. 2 nov., i. s. 28. 

2. Reform. 6 conv., 27 s. 35 L. p., i. s. 62. 

3. Capuc. 6 conv., 27 s. 1 cl. p. 27 L. p. 1 nov., i. s. 56. 

4. Carmel. (discalc.) 1 mon., 8 s. 8 L. p., i. s. 16. 

5. August. (calc.) 2 mon., 22 s., 1 cl. p. , 19 L. p. 1 nov., i. s. 43. 

Summa : 205. 
B. Religiosae: 1) Carmel. 1 mon. , 20 monial. 2) Ursul. 1 m. , 25. 
3) Virg. Anglic. 3 d. 63. 4) Sor. schol. paup. de N. D. 18 d., 83. 5) Sor. 
S. Vinc. 2 d., 12. 6) Francisc. paup. 3. Ord. (Pirmasens) 8 d., 46. 7) Filiae 
SS. Redemptor. 11 d., 59. 

Summa 308. 

Summa Regularium 513. 

VI. TJnus sacerdos est ad Catholicos 519. 

„ sac. cur. „ „ „ 630. 

„ regularis „ „ „ 888. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cath. cum Praep., Dec, 8 Can., 6 vicar., 
1 praedicat. Praebendae : P. et D. a 3.500 fl., 4 can. a 1.600, 4 a 1.400, 
3 vic. a 800, 3 a 600 fl. 

2. Alia: 415 par., 54 benef., 21 curatiae, i. s. 490. Accedunt 202 
capell. (incl. local.), 2 off. praedicator. , 29 cooperaturae. Reditura omnium 
benef. 485, qui in catalogo recensetur, si dividas per beneficiorum numerum, 
unumquodque habet 738 fl. rh. Sunt vero: usque ad 100 fl. 1, ad 200 — 2, 
ad 300 — 4, ad 400 — 10, ad 500 — 42, ad 600 — 84, ad 700 — 106, 
ad 800 — 74, ad 900 — 59, ad 1000 — 43, ad 1100 — 22, ad 1200 — 13, 



103 

ad 1300 — 5, ad 1400 — 5, ad 1500 — 9, ad 1600 — 1, ad 17 — 1, 18 — 1, 
19 — 1, supra 2. 

VIII. Scholae. 1. Universitas (vide num. IV.). 2. Gymn. et scholae latinae 
cath. 3, schol. lat. 7. 3. Scholae real. et industr 2. 4. Seminar. magistror. 
elem. 1. 

IX. Administratio. 1. Ordinariatus : Dir., Cons. omnes capitul. , secret, 
actuar., registr., cancell., cursor. 2. Tribunal. eccl. II. inst. deleg. pro archid. 
Bamberg. habet eosdem, quos Ordinar. , assessores. 3. Consistorium (trib. 
matrim.) cum Offic. , 9 Consil. (canon.) 1 secret., 1 registr. , 1 cursore. Hoc 
collegium sub praesidio ipsius Episcopi fungitur in Ilda instantia deleg. pro 
causis matrim. archid. Bamberg. 4. Commissio pro administr. fundo emeritor' 
habet Dir. , 4 consil. (parochos), cassar. es secret., cursor. 

§• 73. 
C. Dioecesis Eichstett-ensis. 

Fundata a. 745 a Pippino rege et S. Bonifacio, approbante P. Gregorio 
III. et Moguntinae metropoli subdita. A- 1015 aliquot partes dioec. Bam- 
berg. subjectae sunt, saec. 16^0 valde diminuta est, a. 1802 saecularis reddita, 
1817 resp. 1821 restituta et de novo circumscripta (vide Bamberg.). 
Sedes episcopalis vacat. 

Mensa : 8.000 fl. (ex aerario publico). Taxa camerae : 500 fl. aur. 
= 1135 sc. 65 baj. 

I. Situs. Continet circulos : Regen-Rezat - Oberdonau-Krcis. 

II. Dividitur in 17 Decanatus praeter Civitatem. Quisque decanatus habet 
Decanum et Camerarium, qui ab Ordinario instituuntur. 

III. Status animarnm (1863): Cath. 154.778. 
Neo-baptizati a. 18 6 y 62 : legit. nati 5.475, illeg. 1.176, i. s. 6651. 
Mortui: adulti 2333, infantes : legit. 3166, illegit. 791, i. s. 6290. 
Matrimonia : cath. 1.122; mixta : 26 [— 23 cum educat. cath. , 1 cum 

educ. mixta, 2 cum educ acath. — ]. Ab a. 1854 usque ad a. 1861 incl. 161 
mixta matr. sunt contracta (146 cum cath., 3 cum mixta, 12 cum acath 
educat.). Dispensat. ab imped. dirim. inita sunt 50, ab imp. 
consang. 2 di gr. 5 ; cons. 3tii gr. tangent. 2 dum 4 ; 
3tii „ 16; „ 4ti n n 3tium 2; 

n 4ti „ 7. 
affin. lmi n liytiffin.2& „ „ lmum 1- 

2di „2; „ 3tii „ „ 2dum 1; 

^ n 3tii , 1. 
Confirmati : 3938. 
Neo-communicantes circ. 2819. Communic. generaliter 119.719. 



104 

IV. Clerus. a. Institutio. a. Seminarium Eichstett. in quo recipiuntur 
pueri et usque ad presbyt. educantur. Classes latinas et gymnas. in schola 
lat. resp. gymn. publ. frequentant ; philosophiam et theolog. in seminario, quod 
habet Lyceum episc. cum Rect. et 5 Profess. Seminar. habet Reg., Praef 
musicae, 10 alumnos diac, 32 acolyth., 5 tons. philos studios., 51 scholar. 
gymn. et schol. lat., in summa 98. Praeterea 3 theol- et 6 philos. stud. in 
civitate degunt. Seminarium habet fundum 122.859 fl. (e quibus pro tempore 
tantum 13.590 oneribus reditum fere exaequantibus sunt liberi), a gubernio vi 
compromissi judicialis 2 Mart. 1847 annuos 2942 fl. rh. Seminaristicum sum- 
mam annuam 274 fl. dat. 

b. Titulus ordinationis fere solus est mensae regiae. 1 sac. ordin. est ad 
patrimonii, 6 Romae ad tit. missionis, 1 ad tit. mensae dat. a quadam 
civitate. 

c. Sac. emeriti e fundo emeritorum (domus, ubi degere possunt, deest), 
cujus reditus ad circ. 6.292 fl. sufficit, partim 400 fl. recipiunt, partim 
adjuvantur (summa 300 fl. vel minori), ut cooperatorem sibi adjungere 
possint. Ex eodem fundo beneficia, quorum dotatio minor est, adju- 
vantur, denique necessitatibus sacerdotum (morbis cet.) subitaneis occur- 
ritur. In schematismo accurata redditur ratio. 

d. Demeriti aut solam tituli (104 fl.) aut duplam tituli summam recipiunt 
aut in monasteriis collocantur ad resipiscendum et inspectioni decanorum 
parochorumque subjunguntur, in quorum districtibus domicflium collocant. 

e. Status. Sac. saec. 369, reg. 31, i. s. 400. Sac. in cura animarum 
342, extra dioec. 8, neo-ord. (1862) 9, mortui 16, dimissi 8, recepti 9 
(numerus diminutus ad 6), jubil. 1, emeriti 10 (anno 1865 quatuor 
50mum sacerdotii annum attingent). 

V. Begulares. A. Religiosi. 1. Reform. 2 conv., 2 hosp., 20 s. , 3 cl. 
nov., 28 L. p. 1 nov. , i. s. 52. 

2. Capuc. 2 conv. , 11 s. , 9 L. p. 3 nov. , i. s. 23. Summa 75. 

B. Beligiosae. 1) Bened. 1 m. , 43 monial. 2) Sor. paup. schol. de N. D. 
7 d., 63 s. 3) Sor. S. Vinc. 4 d., 16. 4) Franc. 3. Ord. (Pirmasens) 4 d., 
13. 5) Sor. SS. Salvator. 1 d., 6 s. — Summa 141. 

Summa Begularium 216. 

VI. TJnus sacerdos est ad Catholicos 387. 

„ sac. curat. „ „ „ 458. 

„ regularis „ „ „ 726. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cathedr. cum Praep., Dec, 8 Can., 6 
vicar. De provisione vide §. 62. ^n. 3. Praebendae P. et D. a 2.500 fl. , 4 
can. a. 1.600, 4 a 1.400 fl., 3 vicar. a 800, 3 h 600 fl. 

2. Alia. Par. et cur. 202, ben. 61 (inter quae 10 simpl., quibus offic. 
tantum s. missam persolvendi incumbit; 18, quorum benef. „pro posse a tantum 



105 

obligantur ad curam, reliqua habent certam in cura sustinenda obligationem), 
cooperat. 67. Summa 263. Institutio beneiiciorum fit per Vic. Gen. aut, 
petente candidato, per Decanum s. Camerarium ad hoc delegatum. Pro 
decanis, camerar. et 4 parochis vocatur ^investitura" , pro reliquis „commenda u . 
Quae in hoc differunt, quod „commendati ft jurejurando profitentur „jus Ordi- 
narii permutandi, quando utilitas vel necessitas urgebit juxta laudabilem Eccle- 
siae Eichstettensis consuetudinem", de caetero non differunt. Installatio per 
Decanum et „regium districtus officium" conjunctim fit. 

A republica ex his 263 benef. dotata sunt 3 (curati regior. carcerum), 
17 par. ex aerario annuatim 566 ad 1000 fl. et supra habent, quippe quae 
ante saecularisationem monasteriis incorporata essent, quorum bona respublica 
confiscavit. Ex eodem titulo 5 ben. reditum 300 ad 500 fl. habent. Praeterea 
haec beneficia alios habent reditus, jura stolae cet. Permulta alia ex aerario 
habent aliquem reditum (ex titulis diversis maximum Ordinatui ignotis) partim 
pecuniae, partim naturalium (granum, lignum cet) ad 50 fl. , 31 par. et 3 
benef. 2 coop. a 50—100 fl., 13 par. et 2 ben. a 100—200 fl., 13 par. et 1 
ben. a 200—300 fl., 11 par. et 1 benef. a 300—400 fl., 6 par. et 2 benef. 
a 400-500 fl. 

VIII. Scholae. 1) Gymnasia et scholae latinae cath. 1 cum 9 mag. 
2) Schol. lat. 3. 3) Schol. real. et industr. 1. 4) Schol. elem. Quaevis 
parochia habet unam pluresve. 5) Seminar. Magistr. elem., gymn. et schol. 
lat. acath. non existunt. 

IX. Administratio. 1 . Consil. eccles. (Ordinariatus) cum Dir., Consil. eccl. 
(canonicis), 1 secret. 1 archiv. 2. Vicariatus Generalis cum Vic. Gen., 5 
Consil. (can.) 1 secret. Hoc officium fungitur qua tribunal pro causis discipli- 
nar. 3) Consistorium (Trib. matrim.) cum Offic, 5 Cons. (can.) 1 secret. 1 
defens. matr. Anno 1862 tractatae sunt causae : crim. nulla, annull. matr. 
nulla, separ. a thoro et mensa 4. 

X. Fundationes et stipendia a. 1862 facta sunt ad piam causam usque ad 
summam 22.234 fl. , ad quas accedunt multae aliae donationes ad restaurandas 
et acquirendas res eccles., utensilium : calicum, paramentorum cet. 

IX. Tributa ecclesiastica. 1. Seminaristicum, quod a singulis parochis 
quantitate consueta debetur et 274 fl. est. 2) Consuetum annuum, a parochis 
solvendum, initio ad sumtum visitationum episcopalium ferendum destinatum, 
quod in dioecesi redit. 128 fl. 52 cruc. habet. 

§. 74. 
D. Dioecesis Spirensis (SpeyerJ. 

Erectam esse saeculo septimo sub Dagoberto I. Francorum rege veri est 
simillimum. Qui enumerantur primi episcopi minime certi sunt. Subdita erat 



106 

ex temporibus S. Bonifacii Moguntinae Metropoli. Anno 1802 saecularis red- 
dita a. 1817 resp. 1821 restaurata et denuo circumscripta est. Episcopus 

Nicoraus Weis, nat. 8. Mart. 1796, ordin. 22. Aug. 1818, 
inthronis. 20. Jul. 1842. 

Mensa: 8.000 fl. rh. Taxa camercue 500 fl. aur. (1135 sc. 65 baj.), 

I. Situs. Continet territorium Palatinatus (rhen.) bavar. circuitus mil. 
□ 107.87. 

II. Bividitur, ut territorium politicum in 12 ^commissariatus rurales", in 
12 decanatus districtibus civilibus correspondentes. Decani et definitores cujus- 
que decanatus a parochis electione proponuntur, ab Ordinario nominantur. 

III. Status animarum (Dec. 1861) : Cath. 252.953, Acath. (evang. unit. 
conf.) 322.019, menonit. cet. 2.948; judaei 14.582. 

Ab a. 1852 — 1857 numerus animarum cathol. propter emigrationem 10.187 
diminutus fuit. Mense Dec. a. 1858 erant 247.851 cath., ita ut intra hoc 
triennium (ab a. 1858 — 1861) numerus 5.102 auctus sit. 

De reliquis, quum „registra status" quoad effectum civilem non a parochis, 
sed a magistratu civili conscribantur, apud Ordinariatum nihil constat. 

IV. Clerus. a. Status (Oct. 1863): S. s. 288. [1 episc, 2 dignitar., 
8 can., 5 vicar. eccl. cathedr., 180 parochi, 1 reg. semin., 1 subreg., 1 repet., 
1 dir. convictorii, 1 praef. conv. , 2 prof. gymn. , 1 insp. seminar. magistr. , 1 
praef., 22 administrat. paroch., 3 curati carcerum, 30 capell. , 14 par. emeriti, 
7 titulo mensae viventes; extra dioec. 8]. Sac. curati 240, jubil. 1. Annis 
1850 — 1858 ordinati sunt 86 sacerdotes. 

b. Institutio. 1. Seminar. jpueror. (Reg., Dir., Praef.) cum 110 alumnis, 
qui in gymn. publico instruuntur. 2. Seminar. Clericor. Reg., Subreg., Repet., 
3 Prof. et 6 alumni. Theologiae studiosi absoluto philosophiae studio et 
biennio theol. in univers. (Monac. aut Herbipol.) in seminar. recipiuntur. 
Erectio seminarii secundum accuratam Conc. Trid. regulam collisionis cum 
ministerio bavarico ansam dedit anno 1864. A civitate pro seminario annua- 
tim solvendi sunt 8.330 fl. rh. 

c. Titidus ordinationis solus est mensae regiae. 

d. Pro emeritis parochis existit fundus emeritorum, formatus ex fructibus pa- 
rochiarum intercalaribus, ex antiquo hoc fundo, certa summa a republica solvenda 
annuatim, fundationibus et legatis ad hunc finem destinatis, pecunia solvenda 
ab iis, qui foederi cum eo conjuncto adscribuntur, et quum recipiantur, et 
annuatim. Est enim cum fundo emeritorum conjuncta ^societas libera pro 
adjuvandis clericis aegrotis", quae habet 117 socios. In schematismo a. 1859 
fundus recensetur 146.954 fl. Pensio emeriti maxima est 500 fl. 

e. Pro demeritis neque domus neque certus fundus adest. Aut ad titulum 
mensae reducuntur, aut supplementum ex fundo emeritorum iis praebetur. 

Y. Begulares. A. Beligiosi. Minorit 1 conv., 6 s. 4 L. p. 



107 

B. Beligiosae. 1) Dominic. 1 mon. 15 monial. et laic. 2) Virg. Angl. 
1 d. 4 sor. 3) Sor. Inf. Jesu Paup. 1 d. 21 sor. 4) Francisc. Paup. 3. Ord. 
(Pirmasens) domus materna et 6 fil. cum 90 sor. et nov. Praeter has 168 
sorores hujus congregationis in dioeces. Monac. , Bamberg., Ratisb., Eystett., 
August., Friburg. laborant. 5) Sor. schol. Paup. 1 d. 36 sor. et nov. 
Summa 166. 

Summa Hegularium 176. 

VI. Vnus sacerdos est ad Catholicos 860. 

„ sac. curat. „ „ „ 1.054. 

n regularis ,, n „ 1.439. 

VII. Beneficia. 1. Capit. Eccl. Cath. ad B. M. V. Assumpt. cum Praep., 
Dec, 8 Can., 6 Vicar. Provisio §. 62. n. 3. 

Praebendae: P. et D. a 2.500, 4 can. a 1.600, 4 a 1.400, 3 vic. a 800, 
3 a 600 fl. rh. 

2. Alia. 214 par. cum multis filialibus. Benefic. resid. 3. Omnes parochi 
(quum jus franco-gallicum in hac dioecesi vigeat) ex aerario 500 francos 
recipiunt et, ubi reditus e bonis propriis vel percepti communales non sufficiant, 
ad congruam 700, 800 et 1000 fl. supplendam necessaria summa subminstratur 
ex eodem. Ex indice in schematismo contento reditus beneficiorum sunt : 200 
usque ad 300 fl. — 45, ad 400 fl. — 48, ad 500 — 28, ad 600-^-31, ad 
700 — 11, ad 800 — 16, ad 900 — 9, ad 1000 — 3, ad 1100 — 1, ad 
1200 — 4, ad 1300 — 3, ad 1500, 600, 700, 900 singulae. Quoad reliquas 
nulla notatur fassio apud 1 ; 2 sunt infra 200 fl. 

3. Fructus intercalares praebendarum et vicariarum eccl. cath. fabricae 
eccl. cath., parochiarum vero fundo emeritorum assignantur. Si parochiae sint 
pauperes aut templum s. aedes paroch. reparatione indigeant, toti vel pro parte 
ad hunc finem destinantur. 

VIII. Scholae. 1 Lyceum (Spirae) philos. 2 Gymn. 4 scholae reales, 13 
scholae latinae (quot ex iis catholicae sint, ignoro), 630 scholae element. 
cath. cum totidem magistri (masc. sive fem.). Scholae elem. acathol. 825, jud. 
61. Pro regula scholae elem. aut mere cath. aut acath. sunt. Ubi vero pau- 
pertas communitatum vel parvus unius confessionis scholarium numerus obstat, 
scholae mixtae existunt, quibus magistri, si numerus discipulorum utriusque 
confessionis aequalis sit, alternando cath. et acath. praeficiuntur. 

IX. Administratio. 1. Ordinariatus cum Dir., 9 Cons. (can.) 1 Secret. 
Hic. Ord. et causas matrimon. judicat et causas discipl. cleric. in lma inst. 
Anno 1862 unus proeess. discipl. fuit. 2. Officialatus cum Offic. et 1 Secret. 

3. Consil. administrandi fundi emeritor. cum Praes, , 4 Consil. , Rationario. 

4. Consil. administr. fundi decanalis cum Praes., 3 Consil., 1 Rationar. Hic 
fundus, formatus ex paucis, quae revolutio reliquerat, resol. regia diei 18. Jun. 
1830 ad sustentanda onera decanatibus connexa et ad remunerandos decanos 
ex resol. 8. Dec. 1855 ab ecclesia administratur. 



108 

X. Tributa ecclesiastica nulla existunt. Voluntarias summas tribuunt clerici 
annuatim 1) pro convictorio ab anno 1851 usque ad a. 1857 in summa 
12.528 fl. , 2) pro domo dioecesana orphanorum aliisque piis causis. 

XI. Societates et Confraternitates. 1) „Societas pro adorando SS. Sacra- 
mento et adjuvandis ecclesiis pauperibus" habuit 22. Dec. 1858 socios 613, 
redit. 360 fl. 2) Soc. Sti Johannis. 3) Societas Inf. Jesu. 4) Soc. Ludov. 
Missionum (per annos viginti in summa 40.800 fl.). 5) Soc. S. Nicolai pro 
orphanis. 6) Societates S. Vicentii, S. Elisabethae ad adjuvandos aegrotos. 

Fundationes missarum omnis generis ab a. 1851 usque ad a. 1858 factae 
sunt ad summam totalem 51.318 fl. (1143 fund.) 



II. Provincia Monaco-Frisingensis. 

§. 75. 
A. Archidioecesis Monaco-Frisingensis. 

Concordato a. 1817 sedes episcopalis Frisingae Monachium est translata 
eaque in metropolitanam erecta, cui pro dioecesi datum fuit territorium, quod 
eo tempore dioecesis Frisingensis habebat; Antistites „Archiepiscopi Monachii 
et Frisingae" nuncupandi sunt. Frisingae dioecesis a. 718 a S. Corbiniano 
est fundata et metropoli Salisburgensi erat subjecta. 
Tertius Archiepiscopus est : 

Gregorius Scherr, Ord. S. B., nat. 22. Jun. 1804, ord. 4. Aug. 
1829, inthronis. 28. Aug. 1856 (ex a. 1840 abbas mon. S. B. 
Mettensis). 
Mensa : 20,000 fl. ex aerario. Taxa camerae apost. 1.000 fl. aur. 
(= 5.000 fl. rh.). 

I. Situs. In districtibus Gubernii bav. superioris et inferioris sita. 

II. Dividitur in 2 Commissariatus archiep. (Monacens. et Landshutens.) 
et 36 Decanatus. Cuique decanatui praesunt: decanus, camerarius, testis syno- 
dalis (ex parochis), qui a clero decanatus curato aut in concilio publico 
aut suffragiis ad curiam episcopalem mittendis eliguntur et ab Ordinario 
confirmantur. 

III. Status animarum (a. 1865). Cathol. 550.871, Acath. ad 20.000, 
Jud. 4.000. 

Communicantes (excepta civitate Monac.) 350.113. 

Nati 21.741, inter quos legitimi masc. 8.101, fem. 7,455, i. s. 15.556; 
illegit. masc. 3.157, fem. 3.028, i. s. 6.185. 



109 

Mortui: infantes 11.113 (inter quos 443 non-baptizati), adulti 8.611 (inter 
quos 730 sine sacramentis) in summa 19.724. 

Matrimonia sunt contracta 5.378 mere catholica. 

Mixta 182, inter quae cum educat. mere cath. 124, mixta 1, acath. 57. 

S. Conjirmat. sacram. receperunt 4895. 

Anno 1864 numerus animarum auctus est 14.465. Nati a. 1864 erant 
ad incolas univ. ut 1 ad 20, mortui ut 1 : 20 , nati illeg. ad natos legit. ut 
1: 2V4. Nati sunt plus quam mortui 2017. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminaria puerorum Frisingae et Scheyern, 
quorum aiumni (54 et 133) Frisingae in gymnasio publico, Scheyern in gym- 
nasio PP. Benedict. instituuntur. Ex iis alumnis 41 et 128 gratis aluntur. 
2. Seminar. Clericorum Frisingae cum Dir., Subreg. et duobus presb. habet 
67 alumnos, qui in Lyceo publico scholas frequentant. Reditus est aut e bonis 
propriis aut ex aerario. Accedunt 1000 fl. ex seminaristico , a clero antiquae 
dioecesis partis solvendo, et alumnatico a clero ejus partis solvendo, quae a. 
1808 ab archidioec. Salisburgensi et dioecesi Chiemensi separata et Monac. 
adnexa est. 3. Collegium Georgianum cum universitate Monac. conjunctum, 
in quo 60 alumni (ex archid. 11, dioec. August. 33, Ratisb. 10, Passav. 4, 
Spir. 2) gratis aluntur. In eo est seminarium Jiomileticum cum 50 alumnis. 

Facultas theologica univ. Monac. habet 7 Prof. 2 privatim docentes. 
Lyceum Frising. habet Dir. sacerd. et in sectione theol. 5 Prof., in philos. 2 
(cum direct), gymn. Fris. 6 magistros sacerd. 

b. Titulus ordinationis. Plurimi sacerdotes ordinati sunt ad titulum 
mensae regiae, pauci ad tit. mensae a communitate datae vel patrimonii, regu- 
lares ad tit. prof. rel. vel paupertatis. 

c. Clerici bene meriti (emeriti) aluntur aut ex aerario publico (ex quo 
annuatim pro regno bavarico dantur 16.500 fl.) aut e fundo emeritorum dioe- 
cesano, aut e beneficio. Eodem modo clericis demeritis providetur. Titulus 
mensae regiae datur sacerdotibus, qui, antequam beneficium ecclesiast. con- 
gruum canonice adepti sint morbo corporis aut animi inhabiles sunt redditi, 
aut qui sententia criminali depositi sunt, aut denique beneficium tam tenue 
habent, quod sustentationem ad vitam sufficientem non praebeat. Si presbyteri 
deficientes beneficium congruum habent aut resignatione canonica pensionem 
annuorum 400 fl. e fundo emeritorum merent, titulus regius denegatur. Pro 
regula duplex titulus 208 fl. datur, pro demeritis 182 fl. 30 kr., triplex fere 
tantum pro sacerdotibus mente captis. Simplex titulus datur ad supplendam 
congruam aut ad adjuvandos clericos (e. gr. pro salubrium aquarum usu). 
Quinquennio postremo annuatim ex aerario dati sunt 7.500 fl. Fundus emerit. 
est 365.248 fl., e quibus 263.712 fl. actu reditum dant. A. 18 62 / 63 reditus erat 
49.874 fl., expensa 45.831 (pro pensionibus 10.452. adjum. 3.004, cooperato- 
ribus tenendis 1303). 



110 

d. Sacerdotes puniendi detinentur in „domo presbyterorum" Dorfenii, aut in 
monasteriis. Praeterea hospitium presbyterorum Neuburgense (in dioec. August.) 
interdum sacerdotes recipit. 

e. Status (fine a. 1864) : sac. saecul. 1165, regul. 133, i. s. 1298. Inter 
sac. saec. sunt praeter Archiep. et Auditorem Nuntiaturae can. vicar. benef 
eccles. metrop. et collegiatar. 44, parochi 350; benef. 201, expos. et vicar. 62, 
cooperat. 164, coadjut. 115, praedicatores professor. cet. 107, commorantes 120. 
(Magnus numerus est sacerdotum aliarum dioecesium in hac dioecesi com- 
inorantium) 

Compleverunt 90mum aetatis annum 1, 88vum 2, 87tum l ? 86tum 4 ? 

85tum 2, 83tium 3, 80mum 4, 75tum 13 ? 70mum 33, 65tum 54, 60mum 156, 

50mum 264, 40mum 305, 30mum 256, 25tum 50. Annum presbyteratus 50mum 
peregerunt 25, 40mum 65, 30mum 283, 25mum 125. 

Anno 1864, neo-ordin. sunt 18, in dioec. recepti 24, mortui 31, e dioec. 
dimissi 22. Itaque numerus diminutus est 11. Decennio proxime praeterito 
sunt: neo-ord. 293, recepti 338; mortui 300, dimissi 286, itaque numerus 
totalis auctus per hoc tempus 45. 

In aliis dioec. degunt 8. Monasteriorum saecular. redditorum adhuc 
vivunt 2 ex-religiosi. Summa sac. curatorum 917. 

V. Begulares. A. Beligiosi. 1. Benedict. 2 abbat. (Scheyern, Mo- 
nachii) cum 47 sac. 1 cl. prof. 1 nov., 32 laic. prof. 7 nov. 3 cand., i. s. 91. 

2. Capuc. 3 conv. 28 sac. 17 laic. p., i. s. 45. 

3. Reform. 3 conv. 1 hosp.: 33 sac. 7 cler. prof., 29 laic. p., i. s. 69. 

4. Redemptor. 1 coll., 20 sac, 14 laic. prof., i. s. 34. 

Summa 239 (accedunt 2 ex aliis dioec. 

B. Beligiosae. 1. Soror. Miser. S. Vincent. in 29 instit. cum 71 Prof. 26 
nov. 26 cand., i. s. 123. [In dioec. August. fine a. 1864 erant in 13 instit. 
56, in Passav. in 6 instit. 22, in Ratisbon. in 18 instit. 61, in Eichstett. in 4 
instit. 15, in Herbipol. in 2 instit. 13; m toto regno Bavariae erant 453 prof 
52 nov. 36 cand., in summa 541]. 

2. Benedict. 1 mon., 13 prof. 1 nov. 13 laic. prof., i. s. 27. 

3. Brigitt. 1 mon., 22 prof. 9 laic. prof., i. s. 31. 

4. Virg. anglic. 12 instit. et filial. dom., 333 sor. [in toto regno fine a. 
1864 in 12 dom. et 40 filial. 972 sor. et 80 cand., quae 1341 puellas educant 
et 10.925 docentj. 

5. Sor. schol. pauperes 1 dom. mat. et 24 fil. cum 183 prof., 50 novit., 
27 cnnd., i. s. 260. 

6. Franeisc. 2 dom., 33 prof. 2 nov. 6 laic. prof., i, s. 41. 

7. Sor. Pastoris boni 1 dom., 26 prof., 20 laic. prof., 11 aliae, i. s. 57. 

8. Salesian. 3 mon., 70 prof. 26 laic. prof, 22 aliae, i. s. 118. 

9. Servit. 1 mon., 41 prof. 5 nov., i. s. 46. 



111 

10. Ursul. 1 mon., 41 prof. 4 nov., i. s. 45. 

11. Filiae SS. Redempt. 5 inst. 16 prof., 11 nov., i. s. 27. 

Summa Keligiosarum 1108. 
„ Eegularium 1 347. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 424. 

„ sac. curatus „ „ „ 600. 

„ regularis „ „ „ 409. 

VII. Beneficia. 1. Capitulum Metropolit. Eccl. B. M. Virg. cum Praep. 
et Dec. (infulat), 10 Gapitul. 6 Vicar., 3 ad honores. De jure providendi vide 
supra §. 62. n. 3. Praebendae ; Praep. et Dec. 4.000 fl., 5 can. sen. a 2.000, 
5 jun. a 1.600, vicar. 3 a 800, 3 a 600 fl. 

2. Capitid. collegiat. a) ad S. Gajetanum Monachii cum Praep., Dec. et 6 
Capit, 6 honor., 1 ad honores, 6 vicar. chori, 1 praedic. , 1 cacremon. 
b) Cap. coll. Laufen cum Dec. et 3 Can. cur. 3 incur. c) Cap. coll. Titt- 
monning cum Dec, 3 Can. cur. 2 incur. 

3. Alia : parochiae 365, benef. et manualia (comprehensis iis, quae ob 
tenuem dotationem proprium beneficiarium non habent sed aliis adjunguntur) 
437, vicar. et exposit. 60, cooperat. 189, coadjutoriae (quarum numerus differt, 
quum aliquot tantum parochi obligati sint ad coadjutorem assumendum, pro 
regula ibi coadjutor adsit, ubi numerus missarum fundatarum aliaeque obliga- 
tiones , senectus vel valetudo tenuis aliaeve rationes personales et locales 
postulant), alia (officia praedicatorum, confessariorum monialium, capellaniae 
arcenses cet) 81, in summa 1339. 

De jure providendi vide Tab. II. 

Beneficia omnis generis propria possident bona. 25 parochiae, quondam 
monasteriis incorporatae ex §. 37. conclusi deputat Imp. R. G. a. 1803 ab 
aerario dotationem pro parte habent. 

Congrua parochorum censetur 700 fl. 

VIII. Scholae. 1. Universitas Monacensis (vide num. IV. a.). 2. Lyceum 
Frisingense (ibid.). 3. Gymnasia : 5 publica a civitate dotata, 1 archiep. Ma~ 
gistri illorum 5 a republica nominantur. Catechetae et inspectores scholarum 
district. ab Ordinario missionem eccles. recipiunt 4. Elementares 843. Ma- 
gistri a republica nominantur, scholarum regii inspectores locales sunt parochi. 
Scholae elementares aut catholicae aut acath. sunt, in mediis et superioribus 
religio et historia a magistro cath. et acath. traduntur. Scholae elem. acath. 
in 5 locis adsunt. 

IX. Administratio dioecesana. 1. Consilium archiep. ecclesiasticum generale 
|ad quod omnes Capitulares metrop. vocantur; Ordinarius vero alios quoque 
presbyteros ordinare potestj cum Direct, qui absente Ordinario praesidet, 
jurisdictionem vero non exercet; ad tranctandas res temporales [administrat. 
bonorum fabricarum et beneficiorum, res ad decimas redemtas pertinentes, 
aedificationem, administrat seminariorum, monasteriorum temporalia, fundum 
emeritorum (administrandum a praeside e capitularibus sumto et aliquot e clero 



112 

dioecesano presbyteris eleetis et cassario clerico)] res scholasticas, societatis 
dioec. artificiae, fines parochiarum et decanatuum regundos cet., praeterea res 
graves, quae ad rempublicam pertinent. Adsunt praeter Canonicos 19 Con- 
sil. eccles. 

2. Vicariatus generalis sub Vicario generali habet eos Consiliarios (8) et 
assessores, quos Ordinarius e capitularibus aliisve nominat. Sessionibus Ordi- 
narius praesidere solet. Tractat a) spiritualia omnis generis (ordinationes, 
approbationes, collationes institutiones cet. , causas disciplinares clericorum, res 
decanatuum, curam, sacram. administr., fundationes, dispensationes matrimo- 
niales aliasve causas matrim. non contentiosas, casus conscientiae, res regula- 
rium, fraternitatum, societatum, ecclesiast., censuram librorum cet.) Vic. gen. 
jurisdictionem secundum jus commune exercet, insuper executionem facultatum 
quinquennalium aliarumve extraordinariarum. Vota consiliariorum sunt mere 
consultativa, quum decisio Ordinario (Vic. gen.) competat; b) qua tribunal 
Imae instantiae causas litigiosas, exceptis matrim. 

3. Consistorium s. tribunal matrimoniale lmae instantiae cum Dir. (Offic), 
2 Consil. 1 assess. 1 secr. 1 Cancell. 1 Def. matr. 

4. Tribunal metropolitanum cum Dir., 3 Consil., 2 Assess. 1 Secret, 1 
Def. matr. Praeter causas litigiosas dioecesium suffrag. est 3tia instantia pro 
provincia Bambergensi, partibus facultate competente in 3*ia inst. ad Curiam 
Romanam £>rovocandi. 

Secunda instantia pro archidioecesi in omnibus causis litigiosis delegata 
est a Papa Episcopo Augustano (decreto 12. Jun. 1863 in tres annos). In 
3*ia instit. ad Curiam Rom. in causis a Vic. gen. decisis appellatur; moderno 
vero Nuntio apost. facultas data est, in casu unum ex episcopis Bavariae 
delegandi. 

X. Societates et Confraternitates. 1. Soc. S. Corbiniani (ex a. 1859) ad 
suppeditanda et fundanda ea, quibus seminarium puerorum dioecesanum susten- 
tetur. Reditus a. 1864 erat 51.614 fl. , expensa 34.977 fl. Bona, quae redi- 
tum actu dant, sunt 157.663 fl. , in summa 255.340 fl. 2. Soc. Missionis 
Ludoviciana. Ex archidioecesi a. 1854 dati sunt 30.127 fl. 3. Soc. S. Vin- 
centii a Paula. 4. Soc. ad educandos infantes neglectos, qui red. 3655, 
expens. 3263, bona 16.231 fl. habuit. 5. Soc. SS. Jesu Infantis (cujus consi- 
lium generale Parisiis sedet) ex archid. a. 1864 summam 7934 fl. recepit. 
6. Soc. Opificum cathol. 7. Soc. S. Elisabethae (ad adjuvandos pauperes, 
aegrotos cet.) circ. 600 pauperes adjuvit, red. 6685, exp. 5642 habuit. 8. In- 
stitutum Marianum pro catholicis mulieribus servientibus 1017 puellas apud 
dominos collocavit, 496 hospitavit 53 reconvalescentes aluit, habuit red. 8674, 
exp. 7728 fl. rh. 9. Domus, in qua mente capti, quos vocant „Cretins a , 
aluntur et societas ad hunc finem erecta red. 24.523, exp. 13.181 fl. habuit et 
92 aegrotos curavit. 10. Soc. perpetuae adorationis SS. Sacramenti et ad 
adjuvandas ecclesias pauperes habuit red. 1407, exp. 1249, fundum 3258 fl. 



113 

11. Soc. dioec. arti christianae dicata. 12. Soc. pro restauranda ecel. 
Metropolitana. 

XI. Fundationes, legata pia cet. Pro s. sepulchro Hierosol. collecti sunt 
a. 1864, fi. 12.242, praeterea 4 collectae generales pro aedificandis ecclesiis in 
aliis dioecesibus habitae sunt. Pro denario S. Petri a. 1864 recepti sunt ex 
collectis 17,851, a confraternitate S. Michaelis 4666. i. s. 22.518 fl. Funda- 
tiones a. 1864 pro anniversariis aliisve rnissis 491 factae sunt cum fundo 
14(X761 fl. destinatae pro 202 parochiis (pro parochiis Monachii 68). — 1 benef. 
erectum 2 benef. fundata et erecta sunt, 3 officia praedicatorum, 2 expositurae 
cum obligatione scholam tenendi, 2 expos. curatiales creatae, 6 dismembra- 
tiones factae. 

§. 29. 
B. Dioecesis Augustana (Augsbur g). 

Erecta saeculo VI> exeunte, saeeularis reddita a. 1803, per concordat. 
a. 1817, bulla „Dei ac Domini" a. 1819 restituta et de novo circumscripta 
est Episcopus 

Pancratius Dinkel, nat. 9. Febr. 1811, ord. 31. Aug. 1834, 
inthronis. 21. Nov. 1858. 

Mensa: 10.000 fl. Taxa camerae : 600 fl. aur. = 3332 fl. rh. 

1. Situs. In district. Gubern. Schwaben et Neuburg, Bavariae super. 
et Franconiae mediae. 

II. Dividitur, si adnumeres civitatis decanatum et archidiaconatum in 40 
decanatus. Decani aut a parochis electi aut ab Ordinario nominati ab hoc 
ipso instituuntur. 

III. Status animarum (1863): Cath. 616.947, Acath. 70.000 ad 80,000, 
Jud. ad 5.300. 

Neo - communicantes 11.000 — 12.000. Idem numerus confirmatorum per 
annum adest, a. 1862 extraordinarie 17.531. 

Matrimonia mixta sunt contracta 123, quorum 100 cum educat. Jiberorum 
cathol. , 23 cum educat. aut mixta aut acathol. Reliqui numeri ignoti sunt 
Ordinariatui. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. puerorum Dillingae (fundat. a. 
1861) cum Inspect., Praef. et 24 alumnis. 

2. Seminar. clericale (ibidem) cum Reg. , Subreg. et 39 alumnis; prae- 
terea in collegio Georg. Monacensi aliquot (vide supra) student. Theologi 
Dillingae per tres annos Lyceum frequentant, cujus sectio theolog. cum 6 

• 8 



114 

Prof. Alunmi 2 di et 3tii anni in una domo degunt, lmi anni in civitate 
commorantur. 

b. Titulus ordinationis ordinarius est mensae regiae. 

c. Pro emeritis adest fundus emeritorum (qui iisdem atque in aliis dioe- 
cesibus nititur principiis et iisdem mediis augetur et sustentatur). Membra sunt 
1295. Reditus a. 1862 est 35.350 fl., exp. 33.248 fl.rh. Bona sunt 137.427 fl., 
qui reditum dant, in summa 166.468 fl. Accedit hospitium pro presbyteris 
dioecesium bavaricarum Neoburgii fratribus Misericordiae traditum, in quo 
19 degunt. 

d. Demeriti et poenitentes in domo presbyterorum degunt conjuncta cum 
seminario clericaJi, cujus reditus ex fundo 45.000 fl. sufficit, quum ipsi corri- 
gendi beneficiati sumtum ferre debeant, aliis vero titulus simplex 104 vel 
182 fl. praebeatur. 

e. Status (1862): sac. saec. 1504, regul. 68, i. s. 1572, si addas 19 
extra dioec. commorantes 1591. Inter sac. saec. 2 dignitarii, 8 canonici, 810 
parochi, 235 curati et benef, 58 administratores paroch. et benef., 281 capell. 
et cooperat., sacerdotes curati 1.384. Jubilati 21, emeriti 9. 

Neo-ordinati 34, ingressi dioec. 6; egressi 4, mortui 37. Itaque numerus 
a. 1862 diminutus 1. * 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Benedict. 1 abb. 1 prior. 1 hosp., 
33 sac. 32 laic. i. s. 65. 

2. Reformati, 1 mon. 2 hosp- , 12 sac. 17 laic. prof., 29. 

3. Capuc. 3 conv. 2 hosp., 20 sac. 3 cl. p., 23 1. p., 46. 

4. Fratres Miseric. S. Joh. 2 conv. 2 hosp., 3 sac. 24 1. p. 4 nov., 31. 

Summa 171. 

B. Religiosae. 1) Cisterciens. 1 mon. , 17. 2) Dominic. 6 conv., 117. 
mon. 3) Francisc. 3., Ord. 13 inst., 247 sor. 4) Virg. Anglic. 8 dom. 178 
pers. 5) Sor. schol. paup. de N. D. 16 inst. 67 sor. 6) Sor. car. S. Vinc. 
11 dom. , 77 sor. 7) Franc. paup. 3. Ord. (Pirmasens) 4 dom. , 15 sor. 

Summa : 718. 
Summa ommium regularium : 889. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 388. 

„ sac. cur. „ „ „ 445. 

Una persona regul. est ad „ 694. 

VII. Beneficia. 1. Capit. eccl. cath. B. M. V. Assumpt. cum Praep., 
Dec, 8 Cap., 6 vic, 1 praed. Jus providendi §. 62. n. 3. Praebendae: P. 
et D. 3.000; 4 can. a 1.600, 4 a 1.400, 3 vic a 800, 3 a 600 fl. 

2. Alia: 833 par., 92 curat., 209 benef,, i. s. 1134. Eccl. paroch. 840, 
fil. circ 840. De jure providendi vide Tab. II. Beneficia plurima habent 
bona propria, parochiae non 700, curatiae non 500 fl. reditus dantes aut ab 



115 

aerario adjuvantur aut omnino dotantur; parochiae monasteriis ex a. 1803 
suppressis pleno jure incorporatae vi rec. deput. imp. a. 1803 ab eodem 
dotantur. 

VII. Scholae. 1. Lyceum theol. (supra IV. a. 2.) et philos. Dillingae 
et Aagsburg (cum 4 Prof.). 2. Gymnasia sunt 5 cum scholis latinis 4 classium 
adjunctis, 10 scholae latinae (7 cum 4, 3 cum 2 classibus). 3. Schola poly- 
tecbnica, oeconomica et industrial. , commercial. et industrial., 1 seminarium 
magistrorum cath., 1 institut. pro educandis orphanis, 1 pro pueris surdo mutis 
et 1 pro puellis, 1 institut. majus pro educandis pueris et 1 pro puellis, 1 
„schola major" pro puellis cath., 1 instit. pro pueris pauperibus „derelictis", 
1 pro puellis. Praeterea quaevis parochia et curatia unam scholam elemen- 
tarem cum uno, si major est urbs, duobus vel pluribus magistris vel coadju- 
toribus („adstantibus a ut vocantur). Scholae, in quibus magistrae puellas 
tantum docent, existunt 42, omnes cum congregationibus regularibus con- 
junctae. Pro regula una scholae element. classis 100 tantum pueros habere 
debet. — Acath. parochiae suas scholas acath. habent. 

IX. Administratiodioecesana. 1. Vicariatus generalis sub Vic-gen., 
6 Consil. 2. Consil. eccles. gen. cum Dir. , 10 Consil. 3. Consistorium s. tri- 
bunal matrim. cum Offic, 4 Consil., Def. matr., quod fungitur vi delegationis 
apost. qua instantia II. pro appellationibus ab Archiep. Monacensi et qua III. 
inst. , quum appelletur a dioecesanis Rothenburgensibus a Metropolitano Fri- 
burgcnsi. Reliqua uti apud archid. Monacensem. In 3. inst. 1 matr. nullum 
fuit declaratum. 

X. Fundationes cet. A. 1862 erecta sunt 4 benef. et factae duae dis- 
membrationes paroch. — Anniversariar. fundata sunt 876 cum dote summar. 
86 995 fl. — 34 parochiis donationes diversi generis et valoris sunt factae. — 
Collectae erant : pro mission. soc. Ludov. 14.572 11. pro soc. S. Bonif. 757. — 
pro soc. SS. Infantis Jesu 12.852 fl. — pro s. sepulchro Hierosol. 3094 — 
pro monast. mulier. Boni Pastoris Monach. 118 fl. — pro SSmo Patre Pio 
PP. IX. 15.316 fl. 

§. 77. 
C. Dioeceses Passaviensis (Passau'). 

Dioecesis Laureacensis circa a. 100 p. Ch. n. erecta esse iertur; 737 sedes 
Passav. translata fuit. Dioecesis a. 1802 saecularisata, a. 18lf restaurata est. 
Numerantur ab a. 737 usque ad saecularis. 75 episc, exinde 2. Tertius 

Heinricus Hoffstatter, nat. 16. Febr. 1805, ord. 5. Aug. 1833, 
inthronis. 17. Mart. 1840. 

Mensa : 8.000 fl. — Taxa camerae 600 fl. a. (3332 fl.). 

8 * 



iie 

I. Situs. Major dioecesis pars ad circulum Bavariae inferiorem, minor 
superiorem pertinet. 

II. Dividitur in 18 Decanatus. Decani a benefic. capituli ruralis per 
vota majora eliguntur et, Gubernio communicatis nominibus , ab Ordinario 
nominantur, instituuntur. 

III. Status animarum (1862): Cath. 287.269 (a. 1861 — 284.955) 
Acath. 617 (a. 1861 — 616). Jud. 4. 

Nati 9443 (a. 1861 - 9710). Mortui 3939 (a. 1861 — 3913). 
Matrimonia 1960 (a. 1861 — 1872). 

Matr. mixta pauca a. 1862, omnia exceptis 2 cum promissa educat. liberor. 
cath. inita sunt. 

S. Confirmat. sacr. receperunt 5637 (a. 1861 — 5376). 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. jpueror. (2 sectiones) sub 2 Reg., 
3 et 6 Praef. cum 84 et 110 alumnis, qui gymnasium regium frequentant. 
Soc. Maximil. et Valent. a. 1863 summam 9.273 fl. dedit. 2. Seminar. Cleric. 
et domus presbyter. ad SS. Cor Jesu (Mariahilf) cum Reg. , 14 alumnis 
presbyt. Semin. ad S. Stephanum (Passav.) cum Reg., 2 Praef., 65 alumnis. 
Praeterea 4 in sem. Georg. Monac, 1 Herbip. est. 

b. c. De titulo ordinationis et cura emeritorum ac demeritorum idem 
dicendum est, quod in dioec. Monac. valet. Adest domus presbyterorum, e 
cujus reditu 44 sac. a. 1862 adjuvabantur cum 5.249 fl. Titulum mensae 
regiae hoc anno percipiebant 41 sac. ad summam totalem 8.030 fl. Praeterea 
existit „domus commorantium u sac. et „domus poenitentium" (Mariahilf). 

d. Status : sac. saec. 526, reg. 43, i. s. 569. — Inter saecul. 144 parochi, 
56 benef. et provisores benef., 13 vic. paroch., 17 expositi, 237 admin., coop. 
coadjut. cet. , sac. sine off. 26, can., vic. choral., praef. semin., prof. 33. Sac. 
curati 467. 

Sac. jubilati 11. — Neo-ord. 17, ingressi 7; mortui 10, egressi 15. 
Numerus diminutus est 1. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Capucc. 1 conv. 1 hosp., 19 sac. 22 
L. p. , i. s. 41. 2. Redempt. 1 coll., 24 sac. 4 nov., i. s. 28. 

Summa 69 et 1 Bened. e mon. saecularisato. 
B. Religiosae. 1) Virg. Anglic. 17 dom., 277 pers. 2) Sor. schol. paup. 
de N. D. 2 inst., 6. 3) Sor. car. S. Vinc. 6 dom., 21. 

Summa 304. 
Summa omnium regularium 373. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos 505. 

„ sac. curat. „ „ „ 616. 

Una persona regularis „ „ 770. 

VII. Beneficia. 1. Cap. eccl. cath. S. Stephani cum Praep. , Dee, , 8 
Can., 6 Virar., 10 capell. episc. es presb. choral., Jus providendi supra §. 26 



117 

n. 3. Praebcndae: P. et D. k 2.500, 4 can. a 1.600, 4 a 1.400, 3 vic. a 800, 
3 a 600' fl. 

2. ^.Zm; par. 149, benef. 57, vic. par. 13, expos. 23. 6 benef. unita 
sunt exposituris, 1 benef. vicariae paroch. In pluribus parochiis benef. 
manualia data sunt aut parochis aut aliis presbyteris cum obligatione persol- 
vendi s. missas cet. 

VIII. Scholae : 1 Lyceum (Passav.), 1 Gymn. et schola latina, 1 schola 
industr. (cum 10 Prof. cler.). Praeterea 1 schola lat. et 2 reales. Scholae 
elementares cath. in 274 locis existunt, in 18 eorum praeter scholam puero- 
rum scholae quoque puellarum sunt, quarum 2 sor. schol. 16 virg. angl. habent. 

Scholae acath. in 2 locis sunt. 

IX» Administratio dioecesana. 1. Ordinariatus sub Vic. gen. et cum 9 
Consil. (Dec„ et Can.) 3 secret. 2. Consist. s. tribunal matrim. l m ae inst. cum 
Offic, 2 consil., 1 def., 1 secret. A. 1862 tractatae sunt 30 sep. a thoro et 
mensa, annullationes nullae. 

X. Legata pia, fundationes cet. Denarius S. Petri a. 1862 erat 13.000 fl. 
(a. 1861 — 17.400); soc. Miss. Ludov. dedit 7.209 fl. (a. 1861 — 6.775), 
soc. Boni Pastoris 166 fl. (a. 1861 — 317), SS. Jesu Inf. 527 (a. 1861 — 528). 
Fundationes anniversariorum cet. factae sunt 386 cum summa 40.407 fl. (a. 
1861 vero 485 cum summa 45.376 fl.). Collectae ad fines eccles. a. 1862 
habitae dederunt summam 3.906 fl. (a, 1861 — 2613 fl.). Fundat. est 1 
benef. non cur. summa 15.700 fl. pro par. emer. et resign. Parochiae 
redit. 550 fl. non habentes ex resolutione aulica usque ad hanc summam 
augeri statutum est. 

§. 78. 
D. Dioecesis Ratisbonensis (Regensburg). 

Erecta a. 739 usque ad a. 1803 habuit 66 episc. A. 1803 sedes archiep. 
Moguntina translata est Ratisbonam (bulla Pii VII. d. d. 1. Febr. 1804 con- 
firmavit translationem) ; a. 1816 (pacto diei 16. Febr. inter Napoleonem et 
Archiep. Dalberg inito) saecularis reddita 1817 restituta est et 1821 novum 
episcopum recepit. Quintus exhinc est : 

Ignatius Senestrey, nat. 13. Jul. 1818, ord. 19. Mart. 1842, 
inthronis. 2. Mai 1858. 

Mensa:, 10.000 fl. Taxa camerae : 600 fl. (3322 fl.). 

I. Situs. In district. Gub. bav. Palat. super. , Ratisbon. , Bavar. super, 
et infer., Francon. super. cum 234 */ 2 mil. G- 

II. Dividitur in 3 Commissar. et 29 decan. 



118 

III. Status animarum (1862): Cath. 673.180 (Acath. et Jud. ignoro). 
Communicantes 513.564, primum confitentes 20.678, confirmati 513.554 

(a. 1862 — 15.091). 

Neo-Baptizati : legit. 20.078, illegit. 6.307. 
Mortui: infantes 12.055, adulti 9.563. 
Matrimonia : 4.606. 

IV. Clerus. a. Institutio. 1. Seminar. puerorum ad S. Wolfgangum 
cum 139 alumnis (Metten, patribus Ord. S. Bened. traditum). Donationes pro 
eo erant 4.336 fl. (a. 1861 — 3986), legata cet. 11,905 fl. Redit. erat 
91.651, exp. 89.067, fundus 292.663 fl. (plus quam a. 1861 — 11.784 fl.). 

2. Sem. Cleric. cum Reg., Subreg., Praef., 2 cooperat., 50 alumn. acclyth. 
17 tonsur. Dotatum est nuperrime bonis monasterii Benedict. Scotorum vi pacti 
inter Papam et Regem brevibus litt. diei 2. Sept. 1862 suppressi. Pro fine 
seminarii sotici cum illo monasterio conjuncti certa summa Congreg. de Pro- 
paganda Fide data est ecclesiae sot. destinata. 

b. Tit. ordinationis plurimorum sacerdotum est mensae regiae. 

c. Fundus emeritorum (membra 964) habet red. 37.563, exp. 38.806. 
bona 99.837 fl. Pensiones, adjumenta ordin., pro cooperat. cet. recepeiunt 
69 sac. 

d. Status : sac. saec. 1.306, reg. 115, i. s. 1421. Inter saeculares : par. 
et cur. 430, Vic. admin. 34, praedicat. 6, benef. 130, admin. benef. 20, 
expos. cet. 60, cooperat. 420, profess. et magistri 25, commorantes et alii 98. 
sac. curati 1.094. 

Extra dioec. 52 (15 in offic. publ. , 10 studiorum causa, 5 aegroti, 22 
quiesc. et commor.) , jubilati 20. 

Neo-ord. 28, ingressi 2. — Mortui 28, egressi 4. Numerus minutus 2. 

V. Regulares. A. Eeligiosi. 1 Benedici, 1 abb. (Metten), 1 prior. 
(Weltenburg), 49 sac, 9 1. p. , 58. 

2. Reform. 2 conv., 3 hosp., 23 sac, 36 L. p. 1 nov., 60. 

3. Carmel. calceat. 1 conv., 7 sac 2 cl. p. 7 1. p. , 16. 

4. Carmel. discalc 1 conv., 7 sac 2 cl. p. 7 1. p., 16. 

5. Fratr. Mis. S. Joh. 1 conv., 1 s., 16 1. p. 1 nov., 18. 

6. Redemptor. 2 coll. 1 hosp., 22 sac, 9 1. p. 4 nov., 35. 

7. Confrat. Eremit. 1 dom., 1 sac 19 1. p. 1 nov., 20. 

Summa 222 (addit. 4 e mon. suppr. 226). 
B. Keligiosae. 1) Cisterc. 1 conv., 56. 2) Clariss. 3 conv., 52. 3) Do- 
minic 2 conv., 61. 4) Sales. 1 conv., 37. 5) Ursul. 1 conv., 43. 6) Sor. 
schol. paup. de N. D. 34 dom., 160. 7) Sor. schol. S. Franc 1 dom., 18. 
8) Sor. Boni Pastor. 1 dom., 5. 9) Sor. Cust. S. Elisab. 1 dom., 19. 
10) Franc paup. (Pitmasens) 18 inst, 61. 11) Sor. car. S. Vinc 16 dom. 51. 

Summa 563. 
Summa omnium regularium 789. 



119 

VI. Unus sacerdo8 est ad Catholicos : 474. 

„ sac. curat. „ „ „ 615. 

TJna pers. regul. „ „ „ 853. 

VII. Beneficia. 1. Capit. eccl. cath. SS. Apoth. Petri et Pauli cum 
Pratp., Dec, 8 Can., 6 vic, 1 praed., 2 benef. Jus. providendi §. 62. n. 3. 
Praetendae: P. et D. a 3.500, 4 can. a, 1.60, 4 a 1.400, 3 vic a 800, 
3 a 600. 

2. Cap. colleg. N. D. ad Capell. veterem cum Dec, 6 Can., 6 vic 
chor. , — cap. coll. ad SS. Joh. B. et Joh. E. cum Dec , 3 can. , 1 presb* 
chor. , 2 vic chor. 

3. AUa. 464 par., 148 benef., 52 expos. , 199 coop. lmae 177 coop. 
2dae classis, 16 cur. 

VIII. Scholae. 1 Lycea 2 cum a) sect. theol. habet 2 Rect. et 7 Prof. 
cler. b) sect. phil. 1 prof. cler (reliquos laic). 2. Gymnasia et scholae lat. 3, 
seminar. studior. 3, seminar. magistr. 1. 3. Scholae element. in quavis 
parochia. Numerum ignoro. 

IX. Administratio dioecesana. 1. Ordinariatus cum Vic gen. , 12 cons. 
2 secr. , archiv. , registr. , taxat. , exped. , cancell. 

2. Consist. s. tribunal matr. sub. Offic cum 2 consil. , 1 def. , 1 secr. ; 

3. Administratio episc. cum 1 admin. 1 cassar. 

4. Admin. cap. caihedr. cum 1 administrat. 

X. Fundationes donationes cet. Anno 1862, — 1231 anniversaria cet. 
in summa 88.667 fl. sunt facta. Ad soc Miss. Ludov. dati sunt 13.125 fl. ; 
pro s. sepulchro 1.613, denario S. Petri 16.709, SS. Inf. Jesu 5,688 fl. rh. 



PROVINCIAE RHENI SUPERIORIS DIOECESES 

IN 

WUERTEMBERGIA , BADENSI M. D., UTRAQUE 
HASSIA, NASSOVIA, S.-WIMARIA 

SITAE. 



§. 79. 

Provincia ecclesiastica superioris Rheni, 



Rex Wurtembergiae, Magni duces Badensis, Hassiae, Megalopolitanus, 
Oldenburgensis, Elector Hassiae, Duces Saxoniae, Dux Nassoviae, Princeps 
Waldeccensis, Liberae civitates Francofurt. Lubecc. et Bremens. a. 1817 Fran- 
cofurtum a. M. nuntios miserunt, qui de ordinandis catholicorum in respectivis 
territoriis habitantium rebus ecclesiasticis inter se tractarent, ut conventio cum 
sede liomana iniretur. Qui nuntii famosam illam „Pragmaticam eccles. caih. 
germ. u et „Fundamenta conventionis de rebus eccl. cath, in terris confoed. germ. u 
fecerunt, quae documenta Pius P. VII. celebri illa nota diei 10. Aug. 1819 „Ex- 
positio sententiae Suae Sanctitatis de declaratione principum et civitatum unitorum 
confoed. germ." rejecit. Permultis hinc inde tractatis, compluribus principibus 
et civitatibus liberis rem inchoatam destituentibus, die 16. Aug. 1821 bulla 
„Provida solersque" apparuit, quae provinciam superioris Rheni constituit, 
archidioecesem et dioeceses suffraganeas circumscripsit. Sed bulla demum 
„Ad Dominici Gregis custodiam u Leonis P. XII. diei II. April. 1827 erectio 
dioecesium facta et electio antistitum ordinata fuit. Notum est, edicto guber- 
niorum diei 30. Jan. 1830, pacto cum s. sede inito valde contrario, juris- 
dictionem episcopalem fere sublatam esse. Contra hoc edictum breves litterae 
Pii P. VIII. „Pervenerat non ita u diei 30. Jun. 1830 solenniter sunt pro- 
testatae. Ex anno 1848 ordinarii hujus provinciae recta via aut transactionibus 
jurisdictionem ipsis debitam vindicarunt. Concordata inter magnum ducem 
Badensem et regem Wurttembergiae et s. sedem sunt inita, a guberniis, 
instantibus statibus, abrogata, lege civili relatio inter ecclesiam et rem publicam 
sancita. Unde evenit, ut, quae sit in quaque dioecesi ecclesiae conditio, a 
cujusque terrae pendeat constitutione civili, suo loco exponenda. 

Archiepiscojpus et Episcopi ad normam bullae „Ad Dominici Gregis custo- 
diam u a respectivo capitulo modo sequenti eliguntur. Intra mensem a die 
vacationis computandum Capitulum Principem certiorem facit de nominibus 



124 

Candidatorum ad clerum dioecesanum spectantium; qui Principi minus gratus 
est, e catalogo deletur; manere vero debet numerus sufficiens, ex quo eligi 
valeat novus Antistes. De electione valent juris communis praecepta. Idem 
valet de processu informativo uni ex Episcopis provinciae vel alii provinciae 
dignitario committendo. Si electio non fuerit canonica, aut electus idoneus non 
reperiatur, S. Pontifex ex speciali gratia indulsit, ut Capitulum ad novam 
electionem canonica methodo valeat procedere. 

Dioeceses. 

§• 80. 
A. Archidioecesis Friburgensis. 

Complectitur totum territorium Badense, cujus parochiae olim ad dioeceses 
Constantiensem , Argentinensem , Spirensem, Wormatiensem, Herbipolensem, 
Basileensem et Ratisbonensem pertinebant] , circuitus 278.065 D nril. et princi- 
patus Hohenzollern - Hechingen et H. - Sigmaringen [7. Dec. 1849 regno 
borussico traditos et incorporatos] , qui ad dioecesim Constant. pertinebant, cir- 
cuitus 21.15 mil. □• Erecta fuit bullis, quae §. 79. memoratae sunt. Habuit 
2 archiep. 3*"» et metropolita est : 

Hermannus de Vicari, nat. ^3. Mai 1773, ord. 1. Oct. 1797 
episc. Macr. i. p. 8. Apr. 1832, archiep. inthronis. 26. Mart. 1843. 

Mensa episc. 14.710 fl. mon. rhen. [qui secundum bullam „Provida a cum 
omnibus aliis episcopatus reditibus ex agris fundisque provenire debent, sed 
usque ad praesens in pecunia numerata dantur, exceptis reditibus praedii 
equestris Linz, cujus reditus, inclusis fructibus naturalibus, archiep. suos facit] 

Taxa camerae 668 V 3 A. [3.000 fl. rh.]. 

I. Dividitur in 35 dec. in Bad., 4 in Boruss. sitos. Decani eliguntur a 
parochis capitulorum ruralium, sive in conventu sive per vota clausa ad Ordi- 
nariatum mittendis et ibi aperiendis. Electus aut confirmatur ab Ordinario, 
aut, si opus est, nova electio ordinatur. Quisque decanatus insuper habet 
can.erarium, et dividitur pro magnitudine in 2, 3, 5 „regiunculas u , quibus 
definitores praesunt. 

II. Status animarum (1863): 1. in Bad. cath. 897.008, acath. 429.618, 
jud. 23.258. 2. in Boruss. 64.839, acath. 1.396, jud. 958, universim cath. 961.847. 

Indices natorum, mortuorum, neo - communicantium ordinariatui non trans- 
mittuntur, quare numeros afferre nequeam. Numerus confirmatorum item ordi- 
nariatui ignotus est, cum s. confirmat. sacramentum a quatuor episcopis vieinis 
propter archiepiscopi senectutem administretur. 

Matrimoniorum mere cath. numerum annuum Ordinariatas ignorat; mixta 
cum educat. prolis utriusque sexus cath. (a die 13. Apr. 1859 ad 15. Apr. 



125 

1863 universim 939] a. 1862 univ. 259, a 1. Jan. 1863 ad 15. Apr. 1863 
vero 132 sunt inita. Quot contrahantur matr. mixta cum educat. acath. sive 
mixta apud Curiam ignoratur, quippe quae pro his dispensare non possit 
neque sibi referri ob hanc causam jubeat. Dispensationes ab imp. matrim. 
dirim. datae sunt, 

a. in gr. 1<> aequ. affin. a. 1862 — 64, a 1. Jan. ad 15. Apr. 1863 — 34, 

b. „ „ 2o atting. lm. a ff. „ „ 19, „ „ „ „ „ 3, 

c. „ „ 2o aequ. „ „ „ 10, „ „ „ „ „ 2, 

d. „ „ 2o aequ. consang. „ „ 126, „ „ „ „ „ 35, 
Dispens. a gr. 3 et 4 aff. et consang. singulae non adnotantur. Ut matrimonia 
mixta, multo magis vero civilia evitentur, Curia facillima esse debet in utendo 
facultatibus a s. sede concessis et in expetendo dispensationes a s. sede. 

Matrimonia mere civilia [lege 9. Oct. 1860 statutum est, ut, si denuntia- 
tiones matrimonii lege civili permissi a parocho denegentur aut intra 14 dies a 
data schedula officii civilis permittente non iiant, matrimonii denuntiationes et 
ipsa copulatio per officiales civiles fieri possint] a. 1862 conclusa sunt 9 
(ex quibus unum inter christ. et judaeum). 

Registra ecclesiastica baptismat. cet. eo ipso sunt quoque status civilis 
registra a republica habita; cui parochi quotannis tradunt : 1) exemplum horum 
registrorum, 2) indicem natorum (pro medico publico propter variolas inseren- 
das, 3) indicem juvenum aetatis 20 annum atting. propter milites conscribendos, 
4) indicem virorum 65. aetat. annum transgressorum propter libertatem ab 
auraria (Grewerbsteuer) , 5) indicem mortuorum medico publico propter morbos 
inquirendos. 

III. Clerus. a. Institutio. 1. Seminaria puerorum 2 unum Frib. cum 
100 alumn., alterum Sigmaring. cum 26 alumnis, qui in utroque gymnasium 
publ. frequentant. 2. Colleg. iheol. Friburgi , in quo studiosi theologiae 
universitatis Badenses vivunt 113. (a. 1864 — 129) sub 1 Dir. et 3 repetent, 
quorutn est, lectiones theologicas repetere; anno tertio currente studiosi tonsu- 
ram et 4 minor. ord. recipiunt. 3. Sem. cleric. Frib. cum 1 Reg., 1 subreg., 
2 repet. , 1 oecon. et 48 al. (a. 1864 vero 42), in quo recipiuntur qui studia 
theolog. absolverunt et per annum commorantur. Pro seminario 25.000 fl. ex 
aerario solvendi sunt (secundum bullam „Provida a ), qui partim in natura- 
iibus dantur. 

b. Titulus ordinat., qui viget, est fundi ecclesiae universalis (num. IX.) 
ab archiep. datus; in princ. Hohenzollern interdum communitates tit. mensae 
constituunt; tit. patrimonii rarus est. 

c. Sacerdotes emeriti curati, qui in parochiis vel beneficiis residere nolunt, 
aut ex eorum fructibus pensiones sufficientes aut ex fundo eccl. universali 
recipiunt Domus, in qua vivere possint, non existit; domicilium ex arbitrio 
pendet. Bemeriti in domo speciali — Discolorium — retinentur et aluntur. 
Pro sustentatione horum et illorum summa annua 8.000 fl. destinata est. 



126 

Status. I. in Bad. sac. saec. 1061, reg. nulli. Inter quos apud eccl. 
cath. 15, in magist. et admin. 14, curati universim 981 [et quidem praeter 
can. par. et praebend. 535 parochi — 37 a parochia absunt cum licentia 
ordinarii — 218 administratores parochiarum; 2 curati, 6 administr. curatiarum ; 
22 eapellani — 1 absens — 29 administr. capell. ; 8 benef. , 11 administr.; 
130 vicarii; 11 cooperatores]. Resignati parochi, cur. , benef. , vel emeriti 43, 
sine officio 15, extra dioec. 2. — II. in Boruss. sac. saec. 98, reg. 13, i. s. 
111, curati 98 [4 par. absentes a parochia; 63 par. 13 admin. par. ; 4 cur. ; 
5 cap. , 3 admin. cap. ; 1 benef. , 1 admin. benef.; 7 vic. , 1 cooperat.]. In 
summa: sac. saec. 1159, sac. universim 1172, curati 1079. 

IV. Regulares. 1. In Bad. parte religiosorum monasteria non existunt. Reli- 
giosae in 9 monasteriis antiquis sunt, quae ordinis (sunt Dominicanae, Cistercien- 
ses, Ursulinae, de Nostra Domina) habitum portant et secundum ordinationem 
a. 1811 ab Ordinariatu et gubernio communi consilio latam („Regulativ a ) singulis 
trienniis in triennium vota profitentur; haec vero ordinatio a s. sede nunquam 
fuit approbata. Gubernium has religiosas nominat „Femi?ias magistras instituti 
scholast. et paedagog. N. N. u Quae quum ita sint, n ordines u habere non 
possunt. Haec instituta habent universim 224 membra. Praeterea Sorores S. 
Vincentii in Bad. parte 32, in boruss. 7 domus vel instituta omnis generis 
habent, in quibus 104 sorores laborant. 2. In Boruss. est 1) abbatia Bened. 
(Beuron) cum 4 sac. 3 i. p. ; candidat. et novit. numerum ignoro. 2) 1 Colleg. 
Soc. Jesu cum 9 s. 20 cl. nov. , 10 1. p. 9 nov., i. s. 48. 

Summa religiosorum 52, summa regularium 380. 

V. Unus sacerdos est ad Catholicos, (in parte Bad.) 845, (boruss.) 584. 

„ sac. curatus „ „ „ . » 914 „ 661. 

Una pers. regul. „ „ „ 2531. 

V. Beneficia. 1. Cap. eccl. Metropol. ad B. M. V. Assumpt cum Dec. 
(praeb. 4.000 fl.), 6 can. (1 a 2.300, reliqui 1.800 fl.) , 6 vic. s. praebendatis 
(a 900 fl.). Onmes praebendae (incl. dignitate) alternis vicibus aut ab Ordi- 
nario libere conferuntur aut electione capituli. Unus alterumve intra sex heb- 
domades a die vacationis numerandas proponere debet Principi quatuor Candi- 
datos in s. ord. constitutos iisque praeditos qualitatibus, quas s. canones in 
capitularibus requirunt. Quod si forte aliquis ex ipsis candidatis Principi minus 
sit gratus, id archiep. vel capitulo Princeps quamprimum indicari curabit, ut 
ab elencho candidatorum deleatur; tunc vero archiep. ad collationem seu capi- 
tulum intra quatuor hebdomades procedet ad nominationem unius ex reliquis 
candidatis, cui archiep. canonicam dabit institutionem (bulla „Ad dominici 
gregis custodiam" art. IV.). — Pro fabrica eccl. cath. 5.264 fl. secundum 
bullam „Provida« dantur. Fundus fabricae est 220.000 fl., fundus praesen- 
tiarum (ad sustinendos praebend. et cooperat.) ,244.000 fl. , fundus musicae 
8.200, fundus pauper. paroch. 6.700, f. campi sancti 13.000. Praeterea fun- 
dationes diversae cum bonis 106.600 fl. 



127 

2. Alia : parochiae et curatiae in Bad. 731 in Boruss. 80, i. s. 811 
(complures parochiae excurrendo ab aliis parochis administrantur) ; capellaniae 
et alia benef. in Bad. 121, in Boruss. 12, i. s. 133; vicariae fundatae in Bad. 
225, in Boruss. 5, i. 8. 230. Summa benef. 944, benef. et offic. 1174, incl. 
benef. et praeb. capitular. 1187. -- Beneficia simplicia non existunt , quum 
omnes sacerdotes in his officiis positi obligentur ad parochos juvandos. 

Jus providendi (ante a. 1861 archiep. in possessione juris unum beneficium 
libere conferendi erat!). Liberae collat. subsunt 240 benef. (163 quondam ba. 
dens., 15 princ. Furstenberg., 15 princ. Leiningens. , 10 neo-erecta, 37 quon- 
dam Hohenzoller. et jurispatr. privati); jurispatr. principis territ. 304, pri- 
vatorum laicorum 265, universit. Friburg. 3, incorpor. 3 (inter benef. lib. 
eoll. numerata); mixta 132 [parochiae, quae vocantur „ Tern - Pfarreien" , ad 
quas vacantes Ordinarius magno Duci tres nominat, e quibus hic unum 
praesentat. Idem modus quoad circ. 60 benef. jurispatr. laic. adhibetur]; juris 
patr. personalis 400, realis 250. — De vacante benef. decanus statim ad curiam 
refert, adjungens loci circumstantias et qualitates a promovendo desiderandas ; 
benef. vacans indicitur, statuto termino juris communis (6 mens. pro patrono 
cleric. 4 pro laico). Intra 6 hebdomades competentes petitionem |cujus partes 
sunt : litterae baptism., testimonium de examine concursus paroch. , de moribus 
cet.] facere debent. Qui praesentantur , intra tempus statutum praesentationis 
documentum ad curiam transmittere debent. Index competentium Gubernio 
traditur, ut deleat quos „propter causas civiles vel politicas minus gratos" 
existimat. Qui praesentandus est et cui libere conferendum est benef. , die 
domin. vel fest. in eeclesia communitati paroch. denuntiatur; 9 diebus elapsis 
testimonium parochiale hujus actus curiae mittitur per decanum, adjectis ex- 
ceptionibus forsitan factis. Libera collatio fit, explorato examinatorum synodal. 
(vel prosynodal.) voto, dignissimo habendo; praesentatis institutionis documentum 
datur „admissionem ad curam" continens. Investitura fit per decanum mandato 
speciali munitum, cujus documentum, a decano investito et testibus rogatis 
subscribendum in archivio paroch. deponitur; investitura ipsa publicatur ab 
ecclesia et gubernio; investito, qui ipsa die jus fructus percipiendi acquirit, 
testimonium datur. (Ordinat. archiep. diei 30. Nov. 1861). — Nullus pa- 
rochiam aliamve curatiam accipere potest, nisi apjprobatus sit in examine con- 
cursus. Leges (ordin. archiep. diei 19. Jan. 1860) ea praescribunt , (quod 
spectat ad qualitates examinandorum , tempus , intra quod examen feliciter 
peractum valet cet.) quae in Austria valent. 

A. 1863 prodiit: „Realschematismus der Erzdiocese Freiburg. Heraus- 
gegeben vom Erzbischofl. Ordinariate. Freib. i. B. 1863. Yerlag der Erzbisch. 
Kanzlei", quo melior schematismus pro nulla orbis cath. existit dioecesi. In 
eo enumerantur omnes ecclesiae, beneficia, vicariae cet. , notitiae historicae 
maximam partem accuratissimae adjunguntur, reditus benefic. , bona fundorum 
omnis generis (fabricae, scholae, pauperum, musicae, fundationum cet.), reditus 



128 

sacristarum et organistarum , filialia loca, scholae omnis generis, ut uno verbo 
dicam, continentur quaecunque scitu sunt digna et necessaria. Utinam talem 
schematismum omnes dioeceses haberent ! Sed longum est tot numeros addere. 

VI. Scholae. 1. Universitas catholica Friburg. Albertina (fundat. litt. 
Alberti ducis d. 28. Aug. 1456, confirm. bulla pont. d. 3. Sept. ej. a.) cath. 
cum facult. theol., quae 6 prof. ord. 1 extraord. 1 privatim docent. et 158 
auditores habet. In ea existunt 48 stipendia (pro circ. 100 stipendiatis) quae 
aut soli theologi aut theoiogi et alii studiosi acquirere possunt. — Univers. 
Heidelberg. (in qua confessiones aequum jus habent) sine facult. theol. cath. 
(adest theol. acath.) . — 2. Lycea : 3 cath. , 2 acath. 2 mixta. — 3. Gymnasia 
5 cath. (1 in Boruss.) 1 acath. — 4. Schola polytechnica (Carlsruhe). — 
5. Paedagogia: 3 cath. — 6. Scholae communales superiores: 29, partim cath. 
partim mixtae. • — 7. Scholae elementares. A. In Badensi parte 1.228 cum 
1719 magistris 131.486 discipulis; scholae puellarum 22 cum 5106 puellis. 
B. In Boruss. 107 cum 152 magist. 11.864 discip. , 1 schola puell. cum 65 
puellis. Summa: 1335 schol. cum 1871 magistris, 143.350 discip.; 23 schol. 
puell. cum 5171 puellis. — 

Usque ad a. 1864 scholae elementares secundum confessionem separatae 
erant et communi gubernii et archiepiscopi ordinationi s. inspectioni suberant. 
Lege civili totum regimen ad communitates resp. ad officiales reipubheae esse 
delatum, inde vero magnam inter utramque potestatem rixam, et maxima 
dissidia orta esse, notissimum est. 

VII. Administratio dioecesana. 1. Ordinariat. archiep. , qui administrat 
dioecesim sub praesidio Archiep. cum Vic. gen. , 6 consil. (Dee. et can.) 

3 assessor. , 1 refer. jurid. — 2. Tribunal metrop, sub Vic. gen. et consil. 
iisdem, atque ordinariatus. — 3. Officialatus archiep. sub praes. Vic. gen., 

4 consil. , 1 refer. jurid. — 4. Commissiones pro exam. synodali et pro semi- 
nario. — 5. Cancellaria archiep. cum 1 dir. , 1 secr. , 2 revisor. , 1 registr., 

1 expedit. , 1 archiv. , 5 alliis offic. et ministris. — 6. Officium architect. cum 

2 archit. — Anno 1862 tractatae sunt: 10 causae crimin. in l m a, 1 in 2 da 
instani; 7 causae separat. in l m », 4 in 2da; 3 annullat. in l m », 4 i n 2^a; 
18 causae civiles. — 

Pro expensis cancellariae dantur annui 7.000 fl. 

VIII. De bonis ecclesiasticis. 

a. Beneficia aut bona immobilia habent aut fundum hypotheca munitum. 
Ex aerario nulla parochia dotata est, sed tantum tribus supplementum datur. 

b. Fructus intercalares beneficiorum curatorum , deductis administrationis 
expensis, ita dividuntur, ut fructus primo vacationis mense percipiendi in arca 
capituli ruralis reponantur aut in aliquot decanatibus decani fiant, reliqui fundis 
eccles. generalibus aut ipsius loci fabricae conferantur, si haec egestate laboret. 



i29 

c. Tributa publica omnis generis tam a beneficiatis quam a bonis eccles. 
solvenda sunt eodem modo et mensura, ut reliqui cives et corporationes ; sin- 
gularia tributa ex bonis ecclesiast. non debentur. 

d. Tributa ecclesiastica non existunt; quae olim vigebant (cathedraticum 
s. synodaticum, subsidium charitat. , quarta decimarum , legatorum, mortua- 
riorum s. portio canonica) jam ex longo tempore in usu esse desierunt. Pro- 
curationes quoque canonicae non modo antiquo debentur sed in hospitalitate 
consistunt, cujus expensas aut arca capituli ruralis, aut parochi beneficia optima 
possidentes, aut fundus intercalaris beneficiorum portant. 

e. Fundi generales sunt: 1) Brisgoviae f. religionis, 2) tres fundi inter- 
calar., 3) arca eccles. cath. gener., quorum reditus ad eas portandas necessitates 
destinatus est, quae nulli privato cet. ex titulo legali incumbunt, ex. gr. sup- 
plementum ad ecclesias construendas , parochias dotandas cet. Hos fundos 
generales et reliquos hujusmodi fundos eccles. , qui in magno ducatu badensi 
existunt, administrat simulque fundorum localium inspectionem gerit ex ordinat. 
d. 20. Nov. 1861 „Consilium fundationum cathol. superius", cujus membra ab 
archiepiscopo et gubernio instituuntur. Bona mensae episc. , capituli metrop., 
ecclesiae metrop. , seminarii, et fundorum inspectioni archiep. vel capituli 
metrop. immediate subjectorum ab archiepiscopo , resp. capitulo libere admi- 
nistratur. Bona capitulorum ruralium ab his ipsis , ordinario inspiciente , bona 
beneficiorum ab ipsis beneficiatis, vacantium a camerario capituli ruralis, cetera 
(bona fabricae, fundi ad aedificandas ecclesias ct domos parochorum destinati, 
bona corporationum ecclesiast.) singularum locorum a n commissione fundationum" 
(Stiftungscommission) , bona fundorum districtuum eccles. a propriis commis- 
sionibus administrantur. Omnes has commissiones archiepiscopus et gubernium 
communiter instituunt, inspiciunt. Pro princip. Hohenzollern „consilia admi- 
nistr. u ab ordinario instituta sunt et inspiciuntur. 

Secundum schematismum realem cit. anni 1863 bona immediate „consilio 
fundat. cath. sup." subjecta habent reditum annuum 386.892 fl. expensam 
annuam 283.760 fl. , et sunt valoris 7.667-832 fl. — Fundi duo generales 
hohenzolleriani habent red. ann. 8.366 fl. exp. ann. 5.725 fl. valorem 
182.226 fl. — Fundi capitulorum ruralium badensium habent valorem 
237.853 fl., hohenzollerianorum 31.742. 

§. 81. 
B. Dioecesis Rottembnrgensis. 

Erecta et circumscripta est bullis, quae supra §. 79. memoratae sunt. 
Constat ex partibus dioesesium antiquarum Augustanae, Spirensis, Wor- 
matiensis et Herbipolensis et ex parochiis ad supressam Praeposituram Sti. 

9 



130 

Viti Elvacensis (Elwangen) nullius dioecesis pertinentibus. Habuit 1 episc. 
Secundus est 

Josephus L i p p , nat. 24. Mart. 1 795 , inthronis. 1 9. Mart. 1 848. 

Mensa: 10.000 fl. rhen. Taxa camerae: 490 fl. aur. (3.197 fl. rhen. 
a moderno Praesule soluti sunt). Dotatio realis mensae episc. 
cet. in bulla citata promissa nondum est effecta. 

I. Situs. Continet territorium regni Wurttembergiae, circuitus 354.28 mil. □ 
Catholici in iis regionibus, quae olim ad Austriam et territoria dioecesium, 
quas supra nominavi, pertinebant, majorem populi partem constituunt, in 
regionibus veteris ducatus Wiirttemberg. et aliquot territoriorum regno in- 
corporatorum et civitatum imperii germanici liberarum inter acatholicos 
sparsi vivunt. 

II. Dividitur in 29 decanatus. Decani a clero capituli ruralis curato 
eliguntur, ab Ordinario confirmantur. 

III. Status animarum (fine a. 1858): Cath. 540.630, Luther. 1,222.718, 
alii 2.305, jud. 12.206. Inter 100 incolas sunt cath. 30.41, luther. 68.77, 
alii 0.13, jud. 069. 

S. Confirmat. sacramentum annuatim 11.712 personae recipiunt. 

Lege civili diei 1. Maii 1855 matrimonia, quae vocantur civilia permissa 
sunt, si neque parochus cath. neque lutheranus assistere vult. Usque ad 
a. 1863 septem casus acciderunt, quod femina cath. cum viro ejus sectae, qui 
„germano-catholicos u se vocant, civiliter contraxit. 

Begistra s. libri eccles. baptismal. cet. et ipsi status civilis sunt, publica 
praediti autoritate; conscribuntur a solis parochis, qui quotannis die 3. Dec. 
„officio districtus" civili „indicem populationis" tradere debent. 

IV. Clerus. a. Institutio* 1. Seminaria (s. „convictus u J puerorum 
existunt dua, conjuncta cum gymnasiis mere cath. Ehingen et Rottweil; 
utrumque habet 4 „cursus annuos", in cursum recipi possunt 30 alumni. 
2. Semin. cleric. Rottenburg. cum 1 reg. , 1 subreg. , 1 repet. , 18 alumnis 
(numerus normalis est 30), qui studiorum theol. cursum compleverunt. Theolo- 
giae enim studiosi in 3. Facultate theol. universiatis Tubingensis collegia 
frequentant ; studiosi theol. wiirttemb. cath. 75 convivunt in domo Wilhelmsstift. 
Praeterea theol. studiosi 40 — 50 aliarum dioecesium Tubingae manere solent. 
Jura episcopi in has scholas et seminaria conventione cum s. sede inita 
8. Apr. 1857 continentur, cujus praescripta hujusmodi, quamvis conventio 
ipsa a. 1861 a gubernio sublata fuerit, valent. 

b. Titulus ordinat regularis est mensae principis, qui datur a fundo 
intercal.; tit. patrimonii rarior est. 



131 

c. Pro clericis emeritis singularis domus vel fundus non existit. (Vide 
infra num. IX.). 

d. Status (1863): 1 episc. 13 capit. (cum Dec), 604 par. , 122 capell. 
243 administrat. paroch. et capellaniar. et vicarii. Extra dioec. 15, jubil. 13, 
emeriti 6, demeriti 3. Summa sac. saecul. 983, regul. nulli. A die 31. Dec. 
1851 ad 1. Juni 1858 ord. sunt 261, recepti 2, egressi et mortui 205, ita ut 
58 clerus sit auctus. Unus sac. est ad cath. 550, unus curatus ad 557. 

V. Eegulares. Masculi nulli. Religiosae. 1. Sor. car. S. Vinc. 1 dom. 
46 sor. 2. Francisc. paup. 3 ord. (Pirmasens) 1 d. 24. 3. Sor. schol. paup. 
de N. D. 1 d. 16. 4. Sor. schol. S. Franc 3 d. 33. Summa 119. 

VI. Beneficia 1. Capit. eccl. cath. Sti Martini Episc et Conf. cum Dec 
(praeb. 2.400 h\), 6 can. (a 1.800 11. praeb.), 6 praeb. s. vic (1 k 900, 
5 k 800 fl.). Jus providendi idem atque in archidioec Frib. — Fabrica eccl. 
cath. 1.400 fl. , pro expensis cultus 2150, pro aedituo aliisque inservientibus 
ecclesiae 800. — 

2. Alia: 660 par., 156 capell. (benef. curata resident. praeter 6, quae 
sunt benef. simpl.), 93 vicar. 8 par. incorporatae sunt universitati Friburgensi 
1 univ. Tubing. Jus providendi reliqua vide in Tab. II. 

Omnia beneficia iis tantum dantur, qui in „concursu pastorali", secundum 
Conc Trid. praescripta ad normas analogas, ut in archid. Friburg. , vi facul- 
tatum apostol. instituendo, examinati et approbati sunt. 

Plurima beneficia bonis immobilibus sunt dotata; quae olim abbatiis, mo- 
nasteriis cet. incorporata erant, ex aerario vi conclusi deputat. imp. a. 1803 
dotantur. 

VII. Scholae. 1. Universitas Tubingensis cum facult. theol. cath. quae 
habet 6 Prof. ordin. 2. Gymnasia 2 mere cath. (vide supra num. IV.a.), quae 
sicut institutum Guilelm. ex aerario resp. e bonis eccles. saecularisatis sustentata 
Ordinarius dirigit et inspicit, quantum spectat ad educationem religiosam, 
disciplinam domesticam; Ordinarius rectores et repetitores horum institutorum 
ex viris gubernio „circa res civiles et politicas" haud „minus acceptis" eligit. 
Praeterea 1 lyceum et 1 gymn. existit,. quae magistros majorem partem 
catholicos habent. 3. Scholae mere eatholicae elementares (a. 1858) 823 cum 
1190 magistris, quos gubernium nominat exceptis casibus, ubi privatus juris 
nominandi titulus existit. Ordinarius per parochos institutionem religiosam 
dirigit et inspicit. 4. Insuper fere unumquodque oppidum scholam latinam 
et realem habet. 

VIII. Administratio. Ordinariatus episc consistens ex Ord. et capitula- 
ribus, 1 syndico, 1 secret, 1 registr., 2 cancell., 2 aliis offic Quodsi Decanus 
cap. ad munus Vicarii Gen. ab Episcopo eligatur, alii floreni 1100 ipsi per- 






9 * 



132 

solvuntur; si vero simplex Canon. Capit. ad hoc munus designatur, eidem 
flor. 1700 augmentum attribuitur. Cancellariae episc. 6916 dantur (bulla 
„Provida«). 

Causae judiciales ab Ordinariatu dijudicantur. Anno 1862 unum matrim. 
(„ex multis annis primus casus") nullum fuit declaratum, 12 sep. a thoro et 
mensa concessae. Episcopus ex delegatione apost. in 2 da inst. cognoscit causas 
ab Archiepiscopo Friburg. s. Vic. capit. in lma inst. judicatas. 

IX. De bonis ecclesiasticis (vide num. VI) : 

a. Fructus intercalares deductis administrationis expensis in „Fundum 
intercalar. generalem" vertuntur. Hic fundus destinatus est ad: 1) supplendam 
minorem parochorum congruam; 2) beneficiatis morbo vel senectute laboran- 
tibus ea, quibus ad assumendos vicariis indigcnt, praestanda; 3) ordinandis 
titulum mensae praebendum ; 4) omnes res ecclesiae necessarias suppeditandas, 
quibus alio modo provideri nequeat. 

1 b. Tributa omnis geaeris publica tam a beneficiatis quam a fabricis et 
fundationibus ecclesiasticis secundum leges reipublicae generales sunt solvenda; 
tributis singularibus ecclesiae bona non subjiciuntur. 

c. Tributa ecclesiastica nulla existunt. Curia episcopalis nullas taxas s. 
tributa, utcumque nominentur, percipit. 

d. Summa totalis pecuniae secundum bullam „Provida" ab aerario publico 
episcopatui (pro mensa episc, capitulo, seminario (8.092 fl.) cet. est 49.422 fl. 
(inter quos pro Metropolitano 864 fl.). In hge financiali pro annis 1861 — 1864 
statuitur, ut aerarium solvat per annum 1) pro salario ministrorum eccles." 
201.800 fl. 2) pro damno ex decimis cet. redemtis iis emergente 36.450 fl. 
3) pro episcopatu et seminario 50.706 fl. 4) pro institutis (supra num. IV.a. 
recensitis) convict. 63.000 fl. 5) pro suppellectili eecles. 1.909 fl. 6) pro 
cultu 8.211 fl., in summa 362.077 fl. 11 kr. 

Bona abbatiarum et praepositurarum immediate imperio germanico sub- 
jectarum, quae in § 6. Concl. deput. imp. a. 1803 Wurttembergiae data sunt 
(cf. Berghaus, Deutschland vor 100 Jahren. II. 1. pag. 290 sqq.) jam 
a. 1803 reditum habebant 340.000 fl. Quodsi annumeres bona aliorum mo- 
nasteriorum cet. 42, quae vi §. 35. ejusdem conclusi imperii saecularia sunt 
reddita [ex. gr. monasterium Carmelit. Rottenb. fundum 120.000 fl. habuit pro 
missis legendis cet.] et partem principatus Magni Magistri Ordinis Teutonici 
Mergentheim pacto cum rege bavarico d. 18. Maii 1810 inito regi Wurttem- 
bergiae cessam, patet: 1) reditum ex bonis olim ecclesiast. cath. multo ma- 
jorem esse quam summam ab aerario ad fines eccl. cath. dandam; 2) summam 
vero ab aerario datam sufficere ad necessaria ecclesiae subministranda , in 
quantum bona ecclesiae propria non sufficiant; 3) re ipsa §. 82. constitutionis 
wurttemb. , qui statuit, „ut ecclesia cath. recipiat ad procuranda ecclesiae 



133 

necessaria, pro quibus fundi locales non adsint, aut non sufficiant, imprimis 
pro expensis institutorum scholast. superiorum, fundum ecclesiast. proprium 
ad hos fines destinatum" a bonis reipublicae separandum , impleri ; 4) quae 
aerarium dat, non in liberalitate sed in obligatione fundari (Vide de hac re, 
quae scripsit syndicus episc. V o g t in : Archiv. jur. eccl. cath. edit. a 
lib. dom. Ern. de Moy et Frid. Vering. Mogunt. 1863. Tom. IX. 
pag. 37 sqq.). 

E fundo intercalar. a. 1860 solvebantur: 1) pro clericis demeritis (ex §. 81 
constit. ab aerario sustentandi) et titulo mensae cet. 3.640 fl. 2) pro eccles. 
aedificandis 14.556 fl. 3) pro cura animarum paup. catholicorum in locis 
remotis (a parocho cath.) inter protestantes degentium 186 fl. 4) pro in- 
structione relig. et alimentatione catechumenorum in talibus (num. 3) locis 
638 fl. , 5) pro vicariis 7.988 fl. — 

Metropolitano solvuntur annui 864 fl. ex aerario. 

§. 82. 
C. Dioecesis Moguntina (Mainz). 

Jam exeunte saeculo tertio sive ineunte quarto S. Crescentius Episc. 
Moguntiam venit ibique propter fidem martyrium subiit; numeratur primus 
episcopus. Usque ad a. 745 numerantur 16 episcopi. Bulla P. Zachariae 
d. 4. Nov. 748 sedes in metropolitanam erecta fuit. Ei subditae erant sedes 
episc. Wormatiensis , Spirensis, Argentoratensis , Constantiensis , Augustana, 
Curiensis, Eystettensis, Wirceburgensis, Paderbornensis, Hildesiensis, Verdensis 
et Halberstadiensis, ex a. 1753 Fuldensis [Pragemis usque ad a. 1344.] Usque 
ad a. 1801 habuit 79 archiepiscopos. Sedes metropolit. a. 1803 concluso deput. 
imper. Ratisbonam translata fuit, quod bulla Pii VII. d. 1. Febr. 1804 con- 
firmavit, postquam Concordato inter Papam et rempublicam franco - gallicam 
d. 15. Jul. 1801 sedes Mogunt. in suffraganeam depressa et sedi Metropolit. 
Mechliniensi subjecta erat. Bulla „Provida solersque" sedes restituta et sedi 
Metropolit. Friburgensi subjecta est. Ex a. 1801 erant 4 episc. Quartus: 

Guil. Eman. liber baro de Ketteler, nat. 25. Dec. 1811, ord. 
1. Jun. 1844, inthronis. 25. Jul. 1850- 

Mensa: 8.000 fl. rh. (ex aerario). Taxa cam. 348 */ 6 fl. aur. 

I. Situs. Continet territorium magni ducatus Hassiae circuitus 152. 30 
mil. Q 

II. Dividitur in 17 decanatus. 

III. Status animarum (1862): Cathol. 225.775, acathol. 599.466, 
jud. 28.700. 



134 

n Registra status civilis" in parochiis in sinistra Rheni ripa sitis ab 
officiali civili, in aliis a parochis geruntur. In his vim habent publicam 
registra ecclesiastica. 

IV. Glerus. a. Status. sac. saec. 260, reg. 15, i. s. 275. Sac. curati 206. > 
Apud capitul. 11 , in magist. 19, militares 3, pension. cet. 25, jubil. 3. 

b. Seminar, cleric. cum 1 reg. , 9 profess. (partim capitularibus canon.), 

2 aliis magist. , quod bona ex antiquo possessa, 3.700 fl. ex fundat. posterio- 
ribus et alios reditus habet. 

c. Domus emeritorum habet bona stabilia (1.822 fl. redit.) et quae „subsidii 
charitativi" nomine annuatim colliguntur. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Jesuitae, 1 resid. 5 sac. 3 1. p. , 8. 

2. Capucc. 1 conv. 1 hosp., 10 s. 2 cl. n. p., 4 1., i. s. 16. 3. Fratres schol. 
(Congr. de Lasalle) 1 d. 5 1. p. — Summa 29. 

B. Religiosae. 1. Sor. S. Vinc. 4 d., 50. 2. Franc. paup. 3. Ord. 1 d., 12. 

3. Virg. Anglic. 7 d., 72. 4. Sor. Boni Past. 1 d., 11. 5. Sor. S. Car. Borr. 
1 d., 2. 6. Sor. provid. div. 10 d. , 77. 7, Sor. S. Franc. ad adorat. perpet. 
1 d. 18. 8. Fil. SS. Redemptor. 1 d. , 10. — Summa 252. — Summa 
Regularium 281. 

VI. Unus sacerdos est ad Catholicos: 821. 

„ sac. curatus est ad Catholicos: 1.096. 
TJna pers. regularis „ „ „ 803. 

VII. Beneficia. 1. Cajrit. eccl. Cathedral. ad S. Martinum habet Dec. 
(praeb. 2.500 fl.), 6 Can. capitular. (a 1.800 fl.), 4 vic. s. praebend. (1 a 900, 

3 a, 800 fl.). Jus providendi, ut apud Friburgense capitulum. Fabrica ecclesiae 
habet praedia, fundos, alios reditus, summam circ. 3.335 fl. attingentes. 

2. Alia. 158 parochiae, quarum 88 in sinistra Rheni ripa sitae sunt. 
Hae 88 parochiae dotationem ex aerario habent. (vide quae supra §. 51. 
num. VII. 3. dicta sunt), reliquae ex bonis propriis. 

VIII. Scholae. 1. Universitas Giessensis, cujus facultas theol. cathol. ex 
anno 1851, quo Episcopus apud seminarium clericale studium theologiae creavit, 
studiosis carebat et ex anno 1859 existere desiit. 2. Gymnasia. 2 catholica 
(Mogunt. et Bensheim.) 1 mixtum (Worms ; fundus maxima ex parte cath. est) ; 
3 acath. 3. Scholae reales 6, quae characterem stricte confessionalem non 
habent. 4. Scholae element. in unaquaque parochia una pluresve adsunt 
praeter magnum privatarum numerum. Magistri quoad institutionem religiosam 
Ordinario subjecti sunt; si organistae vel ministri cet. munus exercet idem 
valet. Eos nominat ministerium aut immediate aut praevia patroni privati 
praesentatione. Magistri religionem docent ; ubi magister alterius est con- 



135 

fessionis, parochus catholicus obligatus est. Inspcctionem quoad institutionem 
religiosam gerit Ordinariatus et ministerium. Inspectio scholae localis est 
„curatorii localis scholastici", cujus membra parochi ex lege sunt; in com- 
missione districtualis scholis inspiciendis duo sacerdotes sunt (quodsi scholae 
diversarum confessionum sint, ex utraque unus) a ministerio nominandi in 
quinquennium ; „in consilio schol. supremo" unus sacerdos cath. esse debet. 
Methodus docendi religionem, modus inspiciendi cet. lege civili accuratissime 
praescribuntur ita, ut praescripta civilia ecclesiasticis contraria esse dici non 
possit, legem civilem vero ordinare, quae ecclesiae sint, recte affirmetur. 

IX. Administratio. 1. Ordinariatus episc. (Episc. praeside) cum Vic. 
gen. (cujus locum Decanus secundum bullam „Provida solersque" obtineat 
oportere videtur et hucusque semper decanus obtinuit) et can. capitul. aliisque 
membris, 1 secret. 2. Consistorium s. tribunal eccles. cum Offic. , 6 consil. 
quorum unus et defensoris matrim. , unus etiam secretarii officium habet, 
1 procurat. causarum. 3. Cancell. episc. cum 1 registr. 1 exped. 1 ministro. 
4. Officium administrandae dotationis episcopatus ; pro quoque fundo (fabricae 
eccl. cathedr. , arcae capit. et fundi presbyter., seminarii fundi) 1 respiciente, 
1 secr. , 1 architecta, 2 rationar. 

X. De bonis ecclesiasticis. 

a. Administrantur bona fabricae et fundationum singularum parochiarum cet. 
sub Ordinariatus et summa ministerii inspectione a consilio, cujus membra sunt 
eo ipso : a) parochus (vel administrator) vel plures beneficiati curati, b) consul 
vel, si consul alterius confessionis sit, unus e senatoribus vel alius ab officio 
civili districtus nominandus. Accedunt in communitatibus , quarum incolas 
2000 non attingunt tres, in communitatibus hunc numerum superantibus quinque 
catholici supra 30. aetatis annum , integra fama , a communitate modo statuto 
eligendi. Omnes alienationes cet. etiam gubernii consensum expostulant. 

b. Fructus intercalares [beneficium vacans administratur in temporalibus a 
speciali rationario] deductis expensis in „fundum eccles. cath. generalem u con- 
vertuntur; taxae stolae, manualia et stipendia missae, taxae pro testimoniis, 
oblationes vicarii sunt, non dividuntur. 

c. Fundus generalis a) formatur ex antiquo fundo intercal. paroch. , inter- 
calar. omnium beneficiorum, exceptis praebendis capitularibus, ex tributis qui- 
busdam („Cathedratico", „nummo quinquagesimo et ferdone") a sacerdotibus 
solvendis et quibusdam aliis reditibus; b) administratur a gubernio ordinariatu 
simul inspiciente, c) impenditur ad ea eccles. cath. necessaria praestanda, quae 
nulli ex juris titulo incumbunt, et quidem : pro clericis emeritis, augendo 
vicariorum et capellanorum salario, pro cooperatoribus alendis, si parochus in 
longius tempus munere fungi nequeat, vicarium dotare incapax, ad theologiae 
studiosos adjuvandos, ad adjuvandos clericos morbo vel aliis infortuniis subito 
egestate loborantes (sive mutuo sive donis). 



136 

d. Ut ecclesia inimobile vel capitale acquirere possit, cujus valor 100 fl. 
transgreditur, consensu ministerii opus est, infra illam summam ordinariatus 
consensus sufficit. 

e. Iributa publica secundum leges generales a bonis eccles. solvuntur, 
singularia non existunt. 

f. Tributa ecclesiastica ex a. 1834 sublata sunt. 

g. Aerarium revpublicae solvit quotannis : 1) additamenta ad honorandos 
clericos cath. in provinciis Oberhessen et Starkenburg (in dextera Rheni ripa) 
4.434 fl.), Hassia rhenana (ubi jus francogallicum valet) 22.644 fl.; 2) pro 
episcopatu 28.148 fl., pro stipendiis alumnis seminarii dandis 940 fl. ; 3) pro 
paedagogio cath. 4789 fl. ; 4) pro gymn. cath. 2274 fl.; 5) pro scholis cath. 
4678 fl. ; in summa 64.473 fl. — Ad eosdem fines ecclesiae protestant. dantur 
n summa 138.022 fl. — Pro universitate dantur 80.019, pro summo studio- 
rum consilio 12.572 fl. — 

§. 83. 
D . Dioecesis Fuldensis (F ulda). 

Abbatia Fuldensis a. 742 a S. Bonifacio fundata bulla Benedicti XIV. a. 
1753 in episcopatum elevata est. Anno 1803 concl. deput. imperii §. 12. 
territorium Fuldense [circuitus 33 mil. □ cum 90.000 incolis et reditu 
600.000 fl. rhen.] principi de Nassau-Weilburg addictum est, post varias 
donimorum vicissitudines et divisiones in actis Congressus Vindobonensis a. 
1815 divisum est inter Borussiam, S. -Wimar. , Bavariam et Hasso-Cassel. 
Bulla „Provida solersque" dioecesi Fuldensi Friburgensi Metropol. subjectae 
territorium datum est : totus electoratus Hassiae [eo tempore 40 par. antiquae 
dioecesis Fuld., 20 par. ex antiqua Mogunt. postea Ratisbon., 1 par. ex antiqua 
Paderborn. continens, demptis parochiis in Bavaria sitis] et 9 parochiae in 
magno ducatu Saxoniae VVimariensi sitae. Habuit 2 episcopos. Tertius est 

Christoph. Florentius Kott, nat. 7. Nov. 1801, episc. 11. 

Dec. 1848. 
Mensa: 6.000 fl. rh. Taxa camerae : 332 fl. aur. 

I. Sitics. Continet Electorum Hassiae circuitus 174.105 mil. □ et in 
magno ducatu S. -Wimar. (circuitus 66 mil. □) 11 parochias. Extra territo- 
rium antiqui principatus Fuldensis Catholici inter Protestantes sparsi vivunt. 

II. Dividitur praeter civitatem episc. in 9 decanatus et 1 decan. Wimar. 

III. Status animarum: Cath. supra 130.000. Acath. circiter 600.000. 
Jud. circ. 5.000. 



137 

IV. Clerus. a. Status : sac. saec. 123 (in Hassia : apud. eccl. cath. 10 
(praeter Episc.) apud. semin. 2, parochi 65, capell. 30, curati 2, primissar. 1, 
coop. 1; in S. -Wimar. par. 8, cap. 2, primissar. 1), sac. reg. 21, i. s. 144. 

b. Institutio. Seminar. cleric. cum instituto theol. cum 1 reg. , 1 subreg. 
et praef., 4 prof. (3 prof. resp. reg. sunt capitulares), Reditus: 7.000 fl. 

V. Eegulares. A. Beligiosi. Reform. 2 conv., 21 sac, 17 laici 
prof. , i. s. 38. 

B. Beligiosae. 1. Benedict. 1 conv. , 31 prof. 4 nov. , i. s. 35. — 2. Virg. 
Anglic. 1 dom., 19 prof. 2 nov. » 21. — 3. Ursul. 1 conv., 18 prof. 2 nov., 
i. s. 20. — 4. Sor. S. Vinc. 6 inst., 30. Summa : 106. 
Summa personarum regularium : 144. 

VI. TJnus sacerdos est ad Catholicos 903. 

n sac. cur. „ n „ 1140. 

Una pers. reg. » „ „ 903. 

VII. Beneficia. 1. Capit. eccl. cath. cum Dec. (praeb. 2.600 fl.), 4 can. 
(praeb. 1.800 fl.), 4 vic. s. praeb. (a 800 fl.). Fabrica habet redit. 2-000 fl. 

2. Alia : in Hassia 65 par. (cum 64 filialibus eccl.), 31 capell. , 2 curat., 

1 primissar. , in Wimar. 10 par. (cum 7 filial. eccl.), 2 capell. , 1 primissar., 
in summa : 75 par. 33 cap. 2 prim. 2 cur. 

VIII. Scholae. 1. Institutum theoL 2. Gymn. Fuldense (mixtum). De 
reliquorum numero nihil prostat. 

Episcopus cum capituli consilio secundum legem civilem diei 31. Aug. 
1829 praesides et professores seminarii nominat, in ceteras scholas nullam 
aliam exercet vim, nisi quantum spectat ad religionis doctrinam. 

IX. Administratio. Ordinariatus constat e capitularibus (Dec. est vica- 
rius generalis) et assessore capituli. 

X. Dotatio totalis episcopatus ab aerario publico secundum bullam „Pro- 
vida" in bonis immobilibus constituta est reditus 26.370 fl. (170 fl. annui 
Metropolitano solvuntur). 

§• 84. 
E. Dioecesis Limburgensis. 

Erecta bulla „Provida solersque" e partibus antiquarum dioecesium Ra- 
tisbon. (Mogunt. ; 58 paroch.) , Trevirensis (52 par.) , recepit pro territorio 
ducatum Nassoviensem et territorium liberae civitatis Francofurtensis ad Moenum 
et parochias 25 ad nullam dioecesim ex anno 1648 pertinentes. — Habuit 

2 episcopos. Tertius est : 



138 

Petrus. Jos. Blum, nat. 18. Apr. 1808, ord. 17. Mai. 1832, 
inthronis. 2. Oct. 1842. 

Mensa : 6.000 fl. rh. Taxa camerae : 332 fl. aur. 

I. Situs. Continet totum ducatum Nassoviae circuitus 85.5 mil. □ et 
territorium liberae civitatis Francofurt. circ. 1,83 mil. Q 

II. Dividitur in 1 5 decanatus et commissariatum liberae civit. Francof. — 
Decanus ab Ordinario nominatur e duobus parochis, quos beneficiati decanatus 
in votis scriptis praesentaverunt , postquam nominandus a gubernio persona 
grata declaratus est. 

III. Status animarum (1863) : in Nass. Cath. 208.645 (in calendario 
Gothensi a. 1865 recensentur 213.335) acath. 241.747 (secundum hoc calendar.) 
jud. 7252; in territ. Francof. 15.788 cath., acath, 71.730 (secundum hoc 
calendar.) summa cath. 224.433. Intra 12 annos numerus cath. auctus 
est 20.478. 

Matrimonia mere civilia Francofurti tantum contrahi possunt, sed rarissime 
occurrunt. 

Mense Januario parochi tradere debent indicem natorum, copulatorum, 
mortuorum anni praeteriti gubernio, aestate indicem militiae sacramento obstrin- 
gendorum et tempore paschali magistro indicem infantium sexennium, quippe 
qui a paschate scholam elementarem frequentant. 

IV. Clerus. a. lnstitutio. 1. Seminar. pueror. (Hadamar.) sub 1 reg., 
1 subreg. (oecononomiam 6 „ancillae Christi" gerunt) cum 66 alumnis, qui 
gymnasium publicum frequentant. — 2. Seminar. cleric. (Limburg.) sub 
1 reg. 1 subreg. et oecon. cum 3 alumnis dioec. 6 extraneis. Theologiae 
studiosi Moguntiae vel in aliqua facultate theol. cursum theol. absolvunt, si 
opus est, stipendiis adjuti. Pro semin. assignati sunt in dotationis episcopatus 
instrumento 1.500 fl. ! 

b. Titulus ordinationis regularis est mensae principis. 

c. Sacerdotes emeriti e beneficio redit. 4 — 500 fl. recipiunt, quae summa, 
si opus est, e fundo centrali suppletur. 

d. Pro demeritis sacerdotibus domus specialis adest e fundo centrali 
dotanda; parochus loci eam dirigit erga remunerationem 150 fl. 

e. Status : sac. saec. 256, reg. 10, i. s. 266. — 

Inter saeculares sunt : apud. capit. 7, par. 148, primissarii 14, capell. 57, 
emer. 20, in magisterio 8, extra dioec. 1 ; jubil. 8, demeriti 3. — Annum 
aetatis 50mum nondum compleverunt 54, supra 50 annos sunt 73, supra 60 annos 
24, supra 70 an. 7, supra 80 an. 3, supra 90 an. 1. — Sac. curati 221. 

V. Regulares. A. Religiosi. 1. Redemptor. 1 coll. (domus missionum et 
exercitiorum sub Provinc. Trevir. ad provinc. Germ. infer. pertinens); 10 sac. 



139 

4 1. prof., 1 nov., i. s. 15. — 2. Fratres miser. 1 dom. et 4 fil, 14 1. prof., 
19 nov. 6 post. , i. s. 39. — Summa 54. 

B. Beligiosae. 1. Sor. S. Vinc. 2 d. , 7.-2. Ancillae paup. J. Christi, 
domus materna Dernbach. et 20 fil. cum 128 sor. Extra dioecesim in dioe- 
cesibus Colon., Trevir. , Paderborn., Vratislav., Roermund. (Hollandiae) haec 
congregatio habet 35 domus fil. cum 159sor. , ita ut summa totalis sit 1 dom. 
mat. 55 fil. 165 sor. prof. 92 nov. 30 postul., 287 personarum.. — 
Summa religiosarum 155, omnium regularium 189. 

VI. JJnus sacerdos est ad Catholicos 844. 

„ sac.curat „ „ „ 1.015 (et circa 4 loci). 

Una pers. regul. „ v „ „ 1.187. 

VII. Beneficia. 1. Capit. eccl. cath. ad S. Georg. cum Dec. (praeb. 
2.400 fl.), 5 Can. cap. [1 a lib. civ; Francof. dotatur cum 1.800 fl.; 1 est 
paroch. eccl. cath. cum 1.800 fl.; 1 est parochus Dietkirchens. cum 1.800 fl. ex 
aliquot annis Limburgi residens, parochia a vicario perpet. administrata ; 1 est 
par. Eltvillae cum 1.800 fl. et 500 qua commissar episc. ; 1 est par. Franco- 
furt. et habet reditum hujus parochiae], 2 vic. s. praeb. (a 800 fl.). Jus pro- 
videndi ut apud Friburg. archidioec. — Fabricae ecclesiae cathedr. dotatio 
incumbit „fisco doman. ducis" (vi concl. deput. imper. a. 1803, quod agnoscit 
dotationis instrumentum diei 8. Dec. 1827). 

2. Alia. Parochiae in ducatu 144, Francof. 4, benef. (fere omnia primissa- 
riatus) 20, capell. 50. 

Jus jprovidendi in Tab. II. — 27 benef. et longe major paroch. pars 
jurispatron. privati sunt. Senatus Francofurt. qua possessor praepositurae saecu- 
larisatae jus patron. praetendit in 2 par. , quod Ordinarius negat ; idem usque 
ad tempus recentissimum nominabat ad 4 par. Francof. , hodie res inter eum et 
Ordinarium quovis casu amicitia componitur. Parochia Ordinis Teutonici a 
Magno Magistro confertur. Exceptis praebendis capitularibus et benef. juris 
patr. privati, reliqua beneficia Ordinarius vi pacti provisorii cum duce initi 
confert sacerdotibus ab ipso duci praesentandis, quos dux personas sibi gratas ad 
beneficia nominavit, nullo vero nominationis factae decreto interveniente. 

Beneficia vacantia de regula edicto publico indicuntur pro concursu, com- 
petitores ab examinatorihus prosynodalibus examinantur. Praesentati instituuntur, 
postquam guhernium praesensationis documento communicato circa res poiiticas 
vel civiles non excepit. 

A duce dotantur 3 parochiae (1 ex mera liberalitate, 2 eam ob causam, 
quod olim a monasteriis mendicantium curae animarum providebatur) ; civitas 
Francof. 3 par. dotat vi obligationis concluso imperii a. 1803 contentae. 

VIII. Scholae. A. In Nass. sunt : 1. Gymnasia : Hadamar. (11 mag. 
cath., 1 acath. ; 217. disc, 167 cath. 5 acath.), Weilburg. (9 mag. acath., 
3 cath.; 135 disc. 122 acath. 13 cath.), Wiesbaden. (9 mag. acath. 4 cath., 



140 

209 disc. 179 acath. 30 cath.); gymn. reale Wiesbad. (7 mag. acath., 88 
disc. 71 acath. 17 cath.). 2. Paedagogia : 1 cath. Montabaur (5 mag. , 64 
disc. , cath.), 1 acath. Usingen. (5 mag., 75 disc, acath., 1 mixtum Dillenburg. 
(7 mag. acath. 1 cath., 82 disc. 76 acath. 6 cath.). 3. Instit. surdo - mutorum 
Camberg. mixtum (2 mag. acath. 2 cath., 54 disc. 29 acath. 25 cath. — 
4. Schola civium super. Wiesbad. mixt. (12 acath. 3 cath. mag. , 364 disc. 
296 acath. 68 cath.) ; schola filiar. super. Wiesbad. mixta (9 mag. acath. 1 cath., 
189 disc. acath. 47 cath.). — 5. Scholae reales 5 cath. (15 mag. 253 disc), 8 acath. 
(21 mag. 386 disc ) — 6. Scholae element. cath. 506 cum totidem magistris cath.. 
acath. 642 cum totidem mag. acath., turni 7 (in quibus per turnum mag. cath. et 
evangel. instituitur). Disc cath. pueri 17.733, puell. 17.181, i. s. 34.914. — evang. 
puer. 18.953, puell. 18.936, i. s. 37.889 — jud. puer. 590, puell, 929, i. s. 
1.519 — menonit. puer. 3, puell. 1 — germ.-cath. (!) puer. 19, puell. 22, 
i. s. 41 — vetero-luth. puer. 23 puell. 26, i. s. 49. Summa scholarium 
element. 74.113. — Ex his sequitur, ut systema scholarum confessionalium in 
tantum valeat, quantum ex locorum circumstantiis necesse est. Edictum a. 
1815 Sept. 11. stafcuit, ut apud gubernium 1 „consiliarius eccles. et schol. u 
cath. et 1 evangel. adsit, 1 gymn. praecipue cath. 1 evangel. 1 aeque cath. 
et evang. magistros habeat, — - Expensae jpro scholis swperioribus fiunt e 
r fundo studior. centrali u (formato edicto 24. Mart. 1817 e fundationibus schol. 
in diversis ducatus partibus existentibus), cujus defectus ab aerario suppletur. 
Red. fundi a. 1861 erat 124.000 fl. (incluso didactro cet.), supplem. aerarii 
64.000 fl. Expensas scholar. elementar. portant communitates civiles, quibus 
edictum 24. Mart. 1817 omnes fundos et fundationes schol. parochiales et 
locales assignavit. Quae communitates, si 3 simpla tributi communalis exigant, 
necessaria dare nequeunt, ex aerario supplementum recipiunt. Didactri maxi- 
mum ex lege sunt 2 floreni, quod vertitur in acquirenda necessaria minora 
scholae, bibliothecam et apparatus instructioni inservientes. Magistri a gu- 
bernio nominantur; idem salarium destinat intra minimum et maximum legale 
(175—250 fl. pro vicariis et cooperat, 250—500, immo usque ad 800 pro 
magistris). — 

Ordinarius in scholas nullam exercet vim, nisi quoad instructionem reli- 
giosam; catechetae cum ejus consensu instituuntur, sine beneficio ecclesiast. 
vero vivere non possent. Parochi ex lege consilii localis schol. membra resp. 
praesides sunt pro scholis elementaribus ; ex iis gubernium Inspectores schol. 
singulorum districtuum nominat. 

B. Francofurti est 1 progymn. cath.,, 1 schola cath. realis, 1 scliola 
elem. pueror. 1 puell. cath., 1 schola puell. super. , in summa 27 magistri 
5 magistrae. — 

In Nassov. a 6 ad 14 aetatis annum liberi utriusque sexus scholam 
elementarem frequentent ex lege civili oportet, Francofurti hujusmodi necessitas 
non est. 



141 

IV. Administratio dioecesana. Ordinariatus episc. sub praesidio Episcopi: 
membra ; Vic. gen. , omnes capitulares canonici, 1 registr. et secret. , 2 official. 
cancell , 2 minores. Pro cancellaria episc. dantur annui 2.130 fl. 

Ordinariatus etiam jpro tribunali fungitur. Anno 1862 sunt tractatae 
causae : 1 disciplin., 4 annullat. matrim. Separationes a thoro et mensa quoad 
effectum civilem a tribunali eccles. non tractantur; sponsalium processus non 
occurrunt. 

X. De bonis ecclesiasticis. 

a. Tributa publica omnis generis (reipublicae ct communalia) tam a bonis 
ecclesiast. quam a clericis sunt solvenda, singularia non existunt. Clerici 
praeterea ad fundum eccl. centralem solvere debent tributum annuum, et qui- 
dem a beneficiatis usque ad 1.000 fl. reditum habentibus 1 pro centum fl., 
supra 1.000 fl. V/ 2 % totius reditus. 

b. Tributa ecclesiastica omnis generis edicto civili 9. Oct. 1827 sublata 
sunt. In eorum locum cessit pro fundo eccles. centrali ex haereditatibus cleri- 
corum taxa solvenda : 1) si beneficium habet reditum 500 ad 750 fl. taxa 25 fl., 
2) a benef. red. 750—1.000 taxa 50 fl., 3) a benef. red. 1.000 ad 1.200 taxa 
75 fl., 4) a benef. 1.200 ad 1.500 fl. 120 fl., 5) a pinguioribus 200 fl. 

c. Fructus intercalares a mense gratiae usque ad installationem novi bene- 
ficiati, deductis administrationis expensis, convertuntur in „Fundum caih. cen- 
tralem ecclesiasticum. u 

d. Hic fundus, erectus lege civili diei 9. Oct. 1827 (impressa est in 
libro: Schulte, Die Erwerbs- und Besitzfahigkeit der deutschen Bis- 
thiimer und Bischofe iiberhaupt und des Bisthums und Bischofs von Limburg 
insbesondere, Prag 1860, pag. 112 sqq.) , a. formatus est ex 4 fundis anti- 
quioribus, fundis veterum capitulorum ruralium, capellaniarum et beneficiorum 
suppressorum bonis, beneficiorum forsan supprimendorum bonis ad augendas 
congruas non convertendis, parochiarum vacaturarum reditibus summam i.800 fl., 
transgredientium de regula supprimendis, fructibus intercalaribus, supplementis 
et taxis a clericis dandis (vide quae paulo prius dicta sunt), poenis clericis 
infligendis pecuniariis, legatis cet. ei factis, reditum ex libris catechismis cet. 
vendendis cet. , reditibus fundorum localiu superfluis, — b. vertitur ad erigen- 
das novas parochias sive capellanias necessarias; augendam et supplendam 
congruam parochorum, capellanorum cet. ; stipendia candidatis theol. danda; 
pensiones clericis emeritis, quorum beneficia cooperatorem' sustentare nequeunt, 
praestandas; adjuvandas ecclesias et communitates, quae necessaria cultui cet. 
dare non possunt; ea praestanda, quae administrationi eccles. necessaria aut 
utilia sunt, ex fundo vero speciali dari nequeunt, — c. administratur, „inspi- 
ciente et cooperajite ordinariatu" a gubernio. 



142 

e. Ex aerario reipublicae pro ecclesia catholica nihil datur. Dotatio epis- 
copatus in summa (pro episc, capitulo, semin., metropolitano 276 fl. , cancell. 
episc.) 21.606 fl. 45 kr. est, ad quam libera civitas Francofurt. 5.000 fl. dat, 
ita ut a duce Nassov. 16.606 fl. 45 kr. tantum dentur. 6.000 fl. re vera non 
dantur, quum proveniant e beneficiis parochialibus reditum singularem habentibus 
cum praebendis capitularibus unitis. Restant igitur 10.606 fl., pro quibus bona 
immobilia resp. census reales aliique certi assignati sunt. Reditus vero bono- 
rum ex a. 1802 saecularisat. (vide librum meum supra citatum pag. 101), 
quae duces suis domaniis incorporaverunt, annuus erat 905.000 fl. Illa summa 
10.606 fl. nondum 721 e J u? reditus est, quem fiscus ducalis annuatim e solis 
abbatiarum et monasteriorum saecularisat. bonis percipit. Fiscus ducalis („Do- 
manenfiscus"), qui plene separatus est a fisco terrae („Steuerfiscus") ex titulo 
privato obligatus est ad ferenda onera, quae olim instituta regularia aliaque 
portabant, quorum bona saecularia reddita ei incorporata sunt. 



DIOECESES IN REGNO HANNOVERANO SITAE 



ET 



VICARIATUS GERMANIAE APOSTOLICI. 



I. Dioeceses Regni Hannoverani, 



§• 85. 
Nolitiae generaks. 

1. Dioeceses Hildes. et Osnabrug., quae totum regnum continent, usque ad a. 
1803 principatus erant. Terrae reliquae regnum Hannov. formantes antea aut 
nullius erant dioecesis, quippe quum in aliquot regionibus post saeculum 16tum 
rcligionis cath. exercitium esset proscriptum, aut pluribus dioecesibus subjectae, 
Monastcriensi scilicet, Hildes. cet. Usque ad a. 1803 terrae hannoveranae 
missioni Saxoniae orientalis et inferioris et moguntinae erant subjectae. Ex 
a. 1816 intcr regem et curiam Romanam tractatum fuit et bulla Pii VII. 
, 7 Impensa Romanorum Pontificum sollicitudo" 26. Mart. 1824 dioeceses duae 
Hildes. et Osnabrug. restitutae et de novo circumscriptae sunt, iisque regnum 
Hannoveranum pro territorio addictum. 

2. Bulla hac statutum est, ut Episcopi eligdntur a Capitulo. Modus idem 
est atque in provincia Rheni superioris. 

3. Utraque dioecesis immediate subjecta est sedi Apostolicae. 

4. Utraque dioecesis capitulum habere debet secundum bullam aequali 
modo constitutum , iisdcmque reditibus praeditum. Omnes praebendae alternis 
vicibus ab cpiscopo et capitulo conferuntur ita, ut intra sex hebdomades a die 
vacationis proponantur quatuor candidati gubernio, cui jus est unum ex iis ut 
„invisum" designandi , qui expungendus est. Quo facto episcopus ad colla- 
tionem , respcctive capitulum intra quatuor hebdomadas procedit ad nomi- 
nationem unius ex personis gubernio non invisis nec suspectis, cui episcopus 
canonicam dat institutionem. 

5. „Ad reditus dioecesium constituendos intra quadriennium a data bullae 
numerandum tot fundi ac bona stabilia, decimae et census reales episcopis et 
capitulis ea, qua par erat quantitate, tradenda erant, quot annuis adsignatis 
reditibus ab omni cujuscumque generis onere prorsus liberis et immunibus 

10 



146 

responderent." Indultum fuit, ut dioecesis Osnabrug. erectio suspenderetur et 
interdum a Vic. gen. Osnabrugae residente administraretur. Haec dotatio 
realis ad exitum perducta non est. 

6. In regno multa exstiterunt monasteria catholica omnis generis, quae, 
dum ea, quae ad protestantismum se converterant , usque ad nostrum tempus 
conservata sunt , etsi ad alios fines, saecularia sunt reddita. Quorum bona ad- 
ministrantur ab officio publico, quod vocatur „Klosterkammer" (Camera mo- 
nasteriorum). Reditus annuus est 552.122 thal., e quibus pro sola universitate 
Gottingensi protest. quotannis impenduntur 121,781 thal. , pro cultu cath. 
utriusque dioecesis a. 1863 tantum 46,006 th. , reliqui maximum pro cultu et 
instructione protest. 

7. Episcojri, quamvis aliquot existant restrictiones et interdum difficile sit, 
in regno, cujus veteres partes protest. sunt^ et protestantes fere omnibus alicujus 
momenti officiis publicis funguntur, suum ecclesiae catholicae jus tribui , gene- 
raliter jurisdictionem secundum jus commune libere exercendi potestate fruuntur. 

8. Begistra status civilis a parochis geruntur, qui quotannis eorum copias 
tam Ordinariatui quam Gubernio tradunt. 

9. Beneficia longe plurima liberae sunt collationis; parochiae iis con- 
feruntur, qui in concursu generali, quotannis instituendo approbati fuerunt. 
Antequam vero beneficium ullum conferatur, regis confirmatio adsit oporteU 

10. Titulus ordinationis ita constituitur , ut a quodam possessore magni 
praedii obligatio detur aut patrimonium hypotheca oneretur. 

11. Bona ecclesiastica administrantur secundum jus eommune; iisdem 
tributis subjacent, quam reliqua. Tributa ecclesiastica non existunt praeter 
eleemosynam tempore quadragesimali a catholicis non pauperibus pro institutis 
dioecesanis (seminario cet.) dandam et ea, quae in singulis communitatibus pro 
necessitatibus ecclesiasticis solvenda inter catholicos dividuntur. Fructus inter- 
calares, deductis administrationis expensis, beneficii fiunt. 

12. Scholae elementares cath. Ordinariio subsunt, qui magistros instituit, 
cooperante „Consistorio" ; magistri et scholae ab ordinariis inspiciuntur. Omnes 
scholae elementares secundum confessiones discernuntur (Vide leges 14. Oct. 
1848, 26. Maii 1845). Gynmasia (quibuscum scholae reales sunt conjunctae) 
a Ministerio reguntur, Hildes. vero est episcopale. 

13. Consistoria (formata a catholicis sacerdotibus et directore jureconsulto) 
tractant externa scholarum, causas matrimoniales , res civiles clericorum. Sunt 
vero officia civilia. 

§. 86. 
A. Dioecesis exemta Hildesiensis (Hildesheim). 

Fundata a Ludovico Pio a. 822 primum recepit episcopum. Subjeeta 
erat sedi Moguntinae. A. 1803 saecularis reddita a. 1824 restituta et circum- 
scripta est. Quartus exinde episcopus est: 






147 

Eduardus Jacobus Wedekin, nat. 1796, consecr. 1850. 
Mensa: 4.000 th. Taxa cam. 756 fl. aur. 

1. Dividitur in 13 decanatus. Decani , auditis parochorum votis, ab Or- 
dinario nominantur. 

II. Status animarum (1862): cattt, 72.951, acath. 1.300.000, jud. 
circ. 8.000. 

III. Clerus. a. Seminar. cleric. cum Reg., Oecon. et 7 (incl. illis duobus) 
professoribus, 8 alumnis presbyt. b. Semin. pueror. qui in gymnasio episcopali 
edocentur. — 

c. Status: 184 sac. saec. , curati 146. 

Unus sacerdos est ad cath. 396, unus curatus ad 500. 

IV. Beneficia: 1. Cap. eccl. cath. cum Dec., 6 can., 4 vicar., 4 lectoribus. 
Jus providendi §. 85. Praebendae: D. 1.500 th., 2 can. a 1.400, 2 a 1.000, 
2 a 800, vic. a 400 thal. (ex aerario). 

2. Alia. 85 par. Eccl. par. 85, filiales 36. 

V. Scholae cath. 1. Instit. theol. 2. Gymnasium episc. cum Dir. (qui 
canonicus est), 13 prof. (1 est can. , 1 vic. eccl. cathedr.). 

VI. Administratio. Vic. gen. sub Vic. gen., 1 consil. , 1 synd., 1 secret, 
1 registr. , 2 cancell., 1 bedell. 

§. 87. 
B. Dioecesis exemta Osnabrug - ensis. 

Annus fundationis 783 esse dicitur; ex saeculo nono medio episcopi certi 
numerantur. Pace westphalica a. 1648 art. XIII. §. 6 sqq. statutum fuit, ut 
alternis vicibus catholicus et acatholicus (e domo Brunsvic. Luneburg.) Praesul 
eligereretur , et, acatholico Praesule regnante omnis jurisdictio in Catholicos 
ad Metropolitanum Coloniensem devolveretur. A. 1803 saecularis reddita bulla 
„Impensa ft restituta, circumscripta , immediate sedi apost. subjecta fuit. 

Ab a. 783 usque ad a. 1801 numerantur 66 episc. Exinde usque ad 
a. 1858 administrata fuit per 2 episc. in p., et per 4 episcopos Hildesiensis. 
A. 1858 primus episcopus creatus est: 

P a u 1 u s M e 1 c h e r s , qui die 8. Jan. 1866 ad Sedem Colon. est 

translatus. 
Mensa: 4.000 th. Taxa cam. 666 2 / 3 fl. aur. 

I. Dividitur in 10 decanatus. Decani, receptis votis parochorum, ab 
ordinario instituuntur. 

II. Status animarum (1864). Cath. 156.678, acath. 364.022, jud. 
circ. 5.000. 

Confirmantur quotannis 5 — 6.000. 



148 

III. Clerus. a. Institutio. 1. Semin. pueror. 2 curn 9 resp. 23 alumn., 
qui gymnasium frequcntant. 2. Seminar. cleric. cum 13 alumnis. Theologiae 
candidati studia theol. in universitate aliqua vel academia absolvunt, quibus 
absolutis in seminar. recipiuntur. 

b. Titulus ordinationis constitui solet obligatio magnorum possessoruni 
aut hypotheca candidati (patrim. tit.). 

c. Status: s. s. 275. curati 250. Unus sac. ad cath. 560, unus cur. 
ad 626. — 

IV. Regulares. Religiosi nulli. Religiosae. Adest 1 mon. Benedict. 
perpet. adorat, 1 Ursulin. , 8 hosp. et aliquot orphanotrophia , quibus sorores 
carit. praesunt. Hae quoque scholas et instit. pro recipiendis infantibus ne- 
glectis habent. Numerus personarum neque ex catalogo apparet neque mihi 
communicatus est. 

V. Beneficia. 1. Cap. eccl. cath. ad S. Petr. et SS. Mart. Crispin. et 
Crispinian. cum Dec, 6 ean. , 6 vic. Reliqua ut in dioec. Hildes. — 

2. Alia. 92 parochiae. Eccl. par. 92, filiales et cap. 150. Vicar. et 
capellaniae 134, quae fere nulla excepta beneficia sunt residentialia. 

Juri patronatus admodum pauca subsunt beneficia , viget libera colJatio. 

VI. Scholae cath. 2 gymn., 1 paedagog. , 314 scholae paroch. 

VII. Administratio. Vic. gener. sub Vic. gen. , 1 assess. , 1 secret. 



II. Vicariatus apostolici. 

§. 88. 
A. Regni Saxoniae. 

m 

Lusatia superior nullius est dioecesis sed Capituli Budissinensis jurisdictioni 
ordinariae subjecta. Quum actu eundem atque vicariatus apost. habeat ordi- 
narium, utraque dioecesis regnum Saxoniae contineat, descriptio utriusque 
conjungitur. 

Lusatia superior olim ad dioecesim Misnensem pertinens ex tempore, quo 
haec dioecesis ab ecclesia cath. defecit, jurisdictioni ordinariae Decani et 
Capituli Budissinensis (Lusatia superiore usque ad pacem Pragens. a. 1635 ad 
regnum Bohemiae ut „pars adnexa" pertinente) ab Imperatore et Papa fuit 
subjecta. Pro v terris Saxoniae hereditariis u Vicarius apostolicus delegabatur, 
cujus jura mandato regio diei 19. Febr. 1827 circumscribuntur. Vicarius 
apostolicus a rege proponitur, a Papa nominatur et semper Episcopus in 
partibus praeconisatur. Actualis est: 



149 

Ludovicus Forwerk, Kpus Leontopolit. i. p. , natus 29. Aug. 
1816, ord. 14. Nov. 1839, consecr. Episc. 24. Dec. 1854. Idem 
est Decanus Budissin. ex die 6. Sept. 1854. 

I. Situs. Dioecesis terrarum hereditariarum complectitur antiquas pro- 
vincias ; dioec. marchionatus Lusatiae su/perioris habet circ, 45 68 mil. □, totum 
regnum 271.83. Catholici ubique, exceptis aliquot Lusatiae locis, sparsim 
inter Protestantes degunt. 

II. Status animarum (3. Dec. 1861): Cath. in terris heredit. 17.001, in 
Lusat. 24.362, i. s. 41.363, ■ — confess. august. addicti in toto regno 2,175.392, 
hclvet. 4.515, anglic. 233, rit. graeci non. un. 460, „germ.-cath." 1.722, jud. 
1.555, i. s. 2,225.240 incolae. — 

Communicantes (cath.) 37.473 [in dioec. Dresd. 10.895, neo-com. 100, 
dioec. Budissin. 26.580, neo-com. 300], — baptizati 432 in dioec. Dresd. 
805 in Budiss. , i. s. 1.237, — confirmati 912, — mortui et cath. sepulti in 
dioec. Dresd. 324, Budiss. 564, i. s. 888, — matrimonia a. 1862 contracta 
sunt 281, et quidem: in dioec. Dresd. 114 [26 mere cath., 88 mixta], Budiss. 
167 [144 mere cath., 23 mixta]. 

Registra status civilis quoad effectum civilem a parochis scribuntur ; indices 
ex iis gubernio nulli traduntur, 

III. Clerus. a. Institutio. Adest Seminarium Pragae situm ad Lusatiam 
pertinens , quod sorabicum vocatur , e bonis propriis sustentatum , in quo tam 
juniores gymnasium publicum Micro-Pragense frequentantes quam theol. in 
facultate theol. Pragensi studiosi sub jpraeside (a Vic. apost. resp. Dec. Budiss. 
nominato) aluntur seminarii ipsius expensis. Aerarium (cassa ministerii cultus) 
quotannis 400 thal. et 300 thal. pro 6 alumnis e terris hereditar. oriundis et 
in eo receptis confert. Absoluto triennio jam per annum in seminarium aliud 
(ex. gr. Colonien.) mitti solent. 

b. Titulus ordinationis est mensae regiae pro omnibus ex Saxonia oriundis 
sac. saecularibus. 

c. Emeritis sacerdotibus pensio regia ex titulo ordinat. regio 200 thal. 
conceditur, quae ex gravibus causis augmentatur; parochi emeriti e proventibus 
parochiarum sustentantur. — Domus emeritorum vel demeritorum deest. 

d. Status: sac. saec. 61, reg. nullus. — In dioec. Dresd. 29 et quidem 
5 serenissimae aulae inservientes (1 can. honor. Budiss. 1 jubil.) 1 capell. reg. 
in contubernio Josephino, 9 par., 2 administr. par., 9 capell., 3 emerit. (1 par. 
et can. Budiss.); — in dioec. Budiss. 30; 3 canonici capit. , 12 par. (2 simul 
canonici), 1 capell. fund. , 1 capell. domesticus, 1 dir. semin. ludimagistr. 
Budiss., 4 vic. capituli, 7 capell. 1 emerit. — Extra dioec. 1. Supra annum 
50 sunt 9, supra 60 sunt 5, supra 70 vero 3. Sac. curati 45. — Unus sac. 
est ad cath. 678, unus curatus ad 919. — 

V. Begulares. Ordines Religiosorum non existunt. — Religiosae : 2 abbatiae 
Monial. Cisterciensium [quarum ; , Visitator natus u vi conventionum juris publici 



150 

est Abbas Ossecensis (Ossegg in Bohemia) ord. Cisterc. , quare abbatiae a 
jurisdictione Ordinarii sunt exemtae. In Praepositura apud has abbatias 
funguntur in illa 3 religiosi in hac 6 religiosi OssecensesJ, Mariae-Valle 
(Marienthal) et Mariae - Stellae (Marienstern) in Lusatia cum resp. 29 virg. 
prof. 2 n. p. 8 nov. 6 sor. conv., 1 nov. conv., i. s. 46 — et virg. prof. 35, 
n. p. 1, sor. conv. 4, i. s. 40. Summa totalis 86. 

VI. Benejicia. A. In Lusatia. 1. Capit. exemtae eccl. ad S. Petrum 
Budissae (Bautzen) cum Dec. , 3 Can. capitular. (senior, cantor, scholast, 

4 non resident. praebendas non habent, gaudent vero voto eligendi Decanum 
activo et passivo). Capitulum habet massam communem ex fructibus bonorum 
immobilium constantem et quoad mensam vitam quoque communem gerit. 

2. Alia. 12 par. (6 habent incolas germanicos, 6 sorabico . slavicos), 

1 administr. par. . 1 capell. fundata. 

Decanus et canonici a capitulo eliguntur. Beneficia alia aut jurispatr. 
sunt aut a capitulo conferuntur: habent bona propria. Vicarii 5 capituli (qui 
etiam curam in altera loci ecclesia gerunt) cum capitularibus mensam coni- 
munem habent. 

B. In dioec. Dresdensi: 9 par. , 2 admin. par. (3 filiales). Omnes sunt 
liberae collationis per Vic. apost. efficiendae; consistorium cath. - eccles. ex 
mandato a. 1827 jure praesentationis (Vorschlagsrecht) gaudet. Concursus 
Trid. non viget. 

„In hac dioecesi omnes sacerdotes partim e Cassa Serenissimi Regis, 
partim e cassa ministerii regii cultus et instruct. publicae, cui affluunt taxae 
stolae a parochianis solvendae nec non tributa a catholicis laicis in terris 
heredit. degentibus pro parochiarum indigentiis solvenda, reditus annales 
recipiunt." 

VII. Scholae. A. In Lusatia. 1 sem. ludimagistr. 26 scholae elem. cum 
37 magistr. 2.526 scholar. 

B. In dioec. Dresd. 1 progymn. 14 sch. elem. cum 27 mag. 1.360 scholar. 
[Inter 26 illas scholas sunt 1 capitularis, 2 monasteriales puellarum, 6 paroch., 

5 filial. linguae germ. , 6 par. et 6 fil. ling. sorabico. slav. ; in dioec. Dresd. 

2 capitales, 12 elem.]. Scholae acath. in regno Sax. sunt circ. 2.000. — 

Viget systema scholarum confessionalium non solum quoad elementares, 
sed etiam quoad medias (gymn. , sch. reales), et universitatem ; unde fit, ut 
catholicus munus magistri in gymnasio vel schola reali aut professoris in uni- 
versitate adipisci non valeat. 

Expensas scholarum (vide leg. civil. 6. Jun. 1835) ferre debent com- 
munitates. Inspectionem superiorem omnium scholarum exercet (§. 171 hujus 
legis) respublica per ;? ministerium cultus et instruct. publ. a et ^circuli 
directionem"-, quoad scholas cath. ita exercetur, ut nullum gravamen adsit. 



151 

Parochi cath. eo ipso sunt inspectores locales (§§. 147. 160 sqq. leg. 9. Jun. 
1835); iis imrnediate proprositum est pro dioec. Dresd. consistorium cath» 
eccles. , pro Lusatia capitulum Budiss. (§. 148 ibid. et ord. min. cult. 7. Mai. 
1840). Magistros cath. dioecesis Dresd. nominat, praesentante consist. cath.- 
ecclcs., Vicorius apost. ; in Lusatia [scholae in patronatu duorum monaster., 
capituli Budiss. , et 2 patron. acath. sunt] nominat magistros patronus , con- 
sistorium Capituli eos confirmat et approbat. Ex §. 56. leg. 6. Jun. 1835 
officia cath. - eccles. in dimittendos magistros summam vim exercent. Infantes 
cath. (et vice versa) in scholas protest. locorum, ubi schola publica catholica 
adest. ; recipi non debent, in aliis locis sub quibusdam conditionibus, quae 
nominatim quoad prolem ex matrimonio mixto pro catholicis inter acatholicos 
sparsim degentibus durissimae sunt. 

Visitationes scholarum cath. a canonico Budiss. a Decano in inspectorem 
schol. dioec. nominato et a Vic. apost. instituuntur. 

VIII. Administratio dioecesana. Pro dioec. Dresd. adest „Consistorium 
catholico - ecclesiasticum u qua instantia media in administranda dioec. et qua 
tribunal eccles. pro causis matrimonialibus conjugum catholicorum. Constat e 
Praeside clerico, 2 consil. cleric. et 2 consil. laicis cath. Pro Lusatia adest 
Consist. capituli Budiss. qua instantia eccles. et tribunal matrimon. non 
tantum pro conjugibus cath. , sed etiam pro matrimoniis mixtis in casu, quo 
reus catholicus est. Constat e Praeside (Decano) , 3 • canon. capitul. , 1 assess. 
laico cath. ; in causis matrim. mixtor. accedit assessor acatholicus. Pro utroque 
consistorio apjpellationis instantia constituitur Vicario Apost., 2 consil. Vicariatus 
eccles., 1 consil. laico cath. et 2 supremi appellat. tribunalis civilis con- 
siliariis acath. 

IX. De bonis ecclesiasticis. 

a. Bona eccles. nulla immunitate gaudent, solvunt pro domibus benefic. 
tributum fundi (Grundsteuer , Immobiliarbrandversicherungssteuer). — Tributa 
eccles. non vigent. 

b. Fructus benef. intercalares in dioec. Dresd. cassae ministerii cultus 
affluunt, ex qua presbyteri et ludimagistri maximam salarii partem recipiunt; 
in Lusatia pro arbitrio a consistorio convertuntur deductis administrationis 
expensis. 

c. Fundus generalis nullus adest. 

d. Aerarium publicum (Cassa ministerii cultus) solvit quotannis pro 
Vicfiriatu apost. , appellationis instantia et consistorio Dresd. 4.555 thaleros, 
pro sustentandis parochis, capellanis et scholis 3 Dresd. 11.017 thal. — 
Capitulum et beneficia Lusatiae a civitate nihil recipiunt. — 

Quaecumque in libro „Mejer, Die Prop a ga nd a , ihre Provinzen und ihr 
Recht" , Gott. 1853. II. pag. 506 de subjectione Saxoniae sub Archiepisc. 
Pragens. dicuntur, inter fabulas sunt numeranda. 



152 

§. 89. 
B. Vicarialus Anhaltinus. 

Missiones Dessav. et Zerbst. olim ad Vicariatum saxonicum spectabant; 
terrae illae ante reformationem dioecesibus Magdeburg. , Brandenburg. , Mer- 
seburg. erant subjectae. Anno 1825 dux Anhaltino-Cothen. ad ecclesiam 
catholicam se convertit et parochiam cath. fundavit, quam Leo P. XII. brevibus 
litt. d. 17. Maii 1826 vicario apost. Saxoniae subjecit. Anno 1834 terrae 
Anhaltinae Nuntio apost. Monacensi subjectae sunt. Cujus sub jurisdictione 
parochus Dessaviensis delegatam qua subdelegatus in catholieos terrarum Anhalti- 
narum jurisd. eccles. exercet. 

Vicariatus continet ducatus Anhaltinos ex anno 1863 sub duce Anhaltino- 
Dessaviensi rursus unitos, nempe A.-Dessav. (Dessau), A.-Coethens., A.-Bern- 
burgensem, circuitus 43.28 mil. □ et incolis (3. Dec. 1861) 181.824. 

Habet 4 parochias (a Nuntio Flavio Chigi circumscriptas) : Dessaviensem, 
partem orientalem, Zerbst. septentrionalem , Coethen. meridionalem, Bernburg. 
occidentalem continentem. A gubernio duae tantum (Dessau , Coethen) pro 
parochiis agnoscuntur, quarum registra (Kirchenbucher) et sigilla pro foro 
civili effectum habent; Zerbst qua vicaria Dessav. , Bernburg qua vicaria 
Coethen. agnoscitur. 

Catholici possessores pauci existunt; longe eorum maxima pars constat e 
mercenariis (messoribus) praesertim e regionibus Eichsfeld venientibus, qui per 
hiemem in sacchari fabricis operas praebent. Sacerdotes plerumque Nuntius 
ordinat ex iis, quos Episcopi vicini Hildesiensis et Paderbornensis ad ejus 
petitionem dimittunt. Nullus est regularis. Olim regnante duce catholico 
Jesuitae aderant. 

Adsunt 6 sacerdotes: 1 Dessav. , 1 Zerbst. , 2 Coethen., 2 Bernburg. 
(unus hic qua cooperator parochi aegrotantis). 

1. Parochia Dessau circ. 5 horar. habet 250 cath. 1 parochum, 1 eccles. 
a. 1858 consecratam, domum parochialem, 1 scholam cum 1 mag., 20 scholar., 
nullam vero propriam scholae domum neque coemeterium. Salarium r%cipit 
parochus partim a duce , partim a fundo eccles. , magister ex hoc fundo. 
A. 1864 baptizati sUnt 9, mortui 6, matrim. inita 4 (mixta). 

2. Parochia (vicaria) Zerbst, circ. 5 hor. — 80 cath. , 1 par. (vicarius 
scholae), 1 capella, 1 schola cum 20 scholar. , sine domo parochiali et 
coemeterio. Salarium vicarii e cassa eccles. Coeth. cath. datur. A. 1864 
baptiz. 4 , mortui 1 , matrim. nullum. 

3. Par. Coethen, circuit. 6 horar. ; cath. in urbe degentes 280, in fabricis 
cet. operas praebentes circ. 1.200, inter quos 20 familiae liberos habentes; 
2 sac. , 1 ecclesia, 1 domus paroch. et schol. , coemeterium cath., 2 scholae 
(pro puer. et puell.), 1 organista et 1 sacrista, 23 pueri et 23 puell. scholar. 



153 

Ecclesia habet bona immobilia, e quorum fructibus expensae omnis generis 
liunt. A. 1864. baptiz. 31, mort. 17, matrimonia 7, e quibus 2 mixta. 

4. Par. (vic.) Bernburg, circuit. 5 horar., 400 cath. et circa 1.500 merce- 
narii cath. , 1 par. Cultus administratur in capella protest. in coemeterio 
communi sita catholicis pro cultu pcrmissa; ecclesia cath. aedificari coepta est, 
1 domus paroch. (debitis onerata), 1 schola, 1 mag., 40 scholar. Expensae 
cultus eleomosynis , salarium parochi et magistri a vicario apost. praebetur. 
A. 1864 baptiz. 23, mort. 18, matrim. 10, e quibus ; mixtum. 

§. 90. 
C. Vicariatus apost. Missionum septentrionalium Germaniae et Daniae. 

Vide historiam in libro, quem supra citavi: Mejer, Die Propaganda, 
II. pag. 248 sqq. 

Hic Vicariatus continet ducatus Holstein, Slesvig, iiberas civitates Bremen, 
Hamburg, Liibeck, magnos ducatus Megalopolitanos (Mecklenburg) et princi- 
patum Lippe - Biickeburg in Germania, praeterea Daniam. Vicarius Apost. est 
Episcopus Osnahrugensis vi delegationis apostolicae. Missiones sustentantur e 
fundationibus a. 1682 a principe episc. Monaster. et Paderborn. Ferdinando 
de Fiirstenberg factis, quae a. 1817 summam 153.740 thal. habebant 
(Vide Mejer 1. c. pag. 314 sqq.). 

Parochiae sive curatiae sunt: in Scklesvig - Holstein 5, nempe 1. Mtona, 
750 cath., 2 schol., 1 par.; 2. Friedrichstadt 220 cath. 1 schol., 2 sac. (1 apud 
privatum), 3. Qluckstadt, 4. Kiel, 200 cath. 1 schol. , 1 sac ; 5. Flensburg, 
1 sac. — 6. Bremen 2000 cath. 3 schol. , 2 sac. , 7. Bremerhafen 250 cath. 
1 schol., 1 sac. — 8. BucJceburg 225 cath. , 1 schol. , 1 sac. — 9. Hamburg 
7.000 cath. 6 schol. , 4 sac. — 10. Lubeck 205 cath. 1 schol. 1 sac. — 
11. Ludwigslust 100 c, 1 schol. 1 sac, 12. Neustrelitz, ubi excurrendo, 1 sac 
fungitur, nam domicilium sacerdoti cath. a gubernio interdicitur., 13. Schwerin 
760 c 2 schol. 3 sac (1 apud privatum). — 14. Copenhagen 950 c 3 schol. 
4 sac 15. Fridericia 200 c 1 sch. 2 sac, 16. Nordstrand 250 c 1 sch. 2 sac 

Hi catholici degunt, uti primo aspectu apparet, ubique sparsi inter 
Protestantes. 

In hospitiis Hamburg., Flensburg., in orphanotropheis Hamburg., Bremen., 
Copenhag. religiosae sunt; accuratiora ignoro. 

§. 90. 
D. Vicariatus apost. Luxemburgensis. 

Continet magnum ducatum Luxemburgiae , cum regno Hollandiae unione 
personali conjunctum et Confoederationi Germanicae subjectum circuitus 46.60 
mil. □ et (a. 1863) 206.245 incolis fere mere catholicis. 

11 



154 

Vic. apost. Nicol. Adames. 

I. Dividitur in 13 decanatus. 

II. Clerus. sac. saec. 362, reg. 9, i. s. 371; in cura animarum 320.; 
emeriti pension. defic. 24, jubil. 8; in magist. 11, apud semin. 7., apud 
militiam 1 , secretar. vic. apost. 2. 

III. Regulares. A. Religiosi. 1. Coll. Redemptor. Luxemb., 9 sac. 5 1. p. 
2 nov., i. s. 16. — 2. Fratres Miser. 1 mon. 5 1. p. 1 nov. Summa 22. 

B. Religiosae. 1. Franc. paup. 3. Ord. (Aquisgr.) 1 inst. — 2. Sor. 
schol. de N. D. 1 inst. — 3. Sor. inf. Jesu paup. 1 dom., 11 sor. — 4. Sor. 
schol. S. Franc. Ser. 24 domus et instituta. — 5. Sor. S. Car. Borr. 1 dom. 
Numeri in schematismo desunt. 

IV. Beneficia et officia: par. 244, vicar. 91, capell. 91, profess. sem. 7, 
secret. 2 , curat. milit. 1 , catechet. off. 4 , directiones scholar. 4 , professiones 
gymn. 3, universim 448. Quatuor unita sunt aliis. Ex his 444 benef. et 
offic. a. 1863 vacabant 106, et quidem mere ex tribus prioribus (par. vic. cap.). 

Quoad jus conferendi obtinet jus francogallicum (valet ergo libera 
collatio); idem est de beneficiis et reliquis (vide dioec. Coloniensem). 

V. Scholae. Praeter seminar. cum instituto theol. [1 Praes. et 6 aliis 
professor. cleric.] 1 gymn. (athenaeum Luxemb.) cum 5 mag. cleric. et convictor. 
1 schola normalis (Dir. et catech. cler.) 1 media et industrial. (dir. et 
1 prof. cler.) 1 progymn. (1 dir. et 1 prof. cler.). Scholarnm element. 
numerum ignoro. 



I 



155 

Tabula I. exhibens statum Cleri , Regulariwn, relationem ejusdem 

ad Laicos. 





























habet 

Catho- 
Jicos 


habet Sacerdotes 


u 

B 

# 'S> 

w • 

02 "3 

^O 
<*> — 

O T5 
cS c3 

m 

1 


•i-i 

fl to 

« o 

* '2 
°|- 

dO 

a «a 
<u m 
o 

02 | 

1 3 


habet 

Regulares 

omnis generis 


V2 «2 

'S 8 




«3 
O 

O 
<L> 
o3 

QD 
U 


co 
E 

J-i 

ia 


a 

'i 

"3 


8-S 

r? e 
& § 

03 s 

. e 

5 


"3 "o 
gU 


Dioecesis 


05 

o 
o 

;fb 

o3 


OD 

e3 

02 

.2 




o 

es ^ 

O <3 
02 . 




Laicos 


"o 


o 

"8 
B 

o 


Una per 
est igitur 


Augustana 


616,947 


1527 


68 


1591 


1384 


388 


445 


171 


718 


889 


694 


Bambergens. 


253,795 


392 


21 


413 


332 


614 


764 


53 


111 


164 


1547 


Wratislaviens. 


1,683,201 


1402 


12 


1414 


1241 


1190 


1356 


93 


630 


723 


2328 


Brixinensis 


380,619 


930 


413 


1343 


910 


283 


418 


672 


827 


1499 


254 


Brunnensis 


827,848 


678 


128 


806 


634 


1027 


1305 


124 


63 


187 


3450 


Budwicensis 


1,065,443 


768 


90 


858 


750 


1228 


1420 


129 


52 


181 


5886 


Coloniensis 


1,368,100 


1673 


91 


1764 


1487 


775 


920 


209 


1124 


1333 


1026 


Culmensis 


488,231 


340 


20 


360 


286 


1356 


1700 


44 


63 


107 


4563 


Eichstettensis 


154,778 


369 


31 


400 


342 


387 


458 


75 


141 


216 


726 


Varmiensis 


278,382 


283 





283 


233 


983 


1194 


? 


? 


? 




Friburgensis 


961,847 


1159 


13 


1172 


1079 


820 


891 


52 


328 


380 


2531 


Fuldensis 


130,000 


123 


21 


144 


114 


903 


1140 


38 


106 


144 


903 


Goritiensis 


198,541 


364 


20 


384 


284 


517 


699 


57 


68 


125 


1588 


Gurcensis 


323,221 


493 


81 


574 


430 


563 


751 


148 


110 


258 


1253 


Hildesiensis 


72,951 


184 





184 


146 


396 


500 





? 






Reginaehradec. 


1,304,025 


817 


111 


928 


800 


1405 


1630 


159 


74 


233 


5596 


Labacensis 


513,549 


644 


53 


697 


515 


737 


997 


73 


90 


163 


3150 


Lavantina 


417,650 


457 


38 


495 


386 


844 


1082 


58 


7 


65 


6425 


Litomeric. 


1,139,358 


799 


171 


970 


730 


1174 


1560 


228 


106 


334 


3411 


Limburgens. 


224,433 


256 


10 


266 


221 


844 


1015 


54 


135 


189 


1187 


Lincensis 


708,567 


664 


299 


963 


, 700 


736 


1000 


437 


354 


791 


895 


Moguntina 


225,775 


260 


15 


275 


206 


821 


1096 


29 


252 


281 


803 


Monaco - Fris. 


550,871 


1165 


133 


1298 


917 


424 


600 


239 


1108 


1347 


409 


Monasteriens. 


706,732 


1137 


56 


1193 


907 


592 


804 


163 


701 


864 


818 



156 





habet 

Catho- 
licos 

Laicos 


habet Sacerdotes 


ti 

g 

o >n 


* g 

3 rd 

.s° 

© « 

o o> 
o 

c3 d 




haho 




V. 

g 

ee 

c 
o 

cc 

Jh 

o 
P. 




CQ 

c3 

O 
O 
«3 

OQ 

03 


O 
c3 

O 

tf 

J2 


J 

*» 
u 

O 
> 

P 
O 


4i 

'8 § 

o t 
o «s 


ReguWes 
omnis generis 


Dioecesis 


00 

o 

w 

o 

Td 

"o 


GQ 
3 

ce 

o 

!§p 

*o 


B 

i 

t > 

"g 
3 














s 


ja 


c3 


-Q 


d 


j£, 


Olomucens. 


1,418,462 


1122 


138 


1260 


1007 


1125 


1309 


197 


336 


533 


26(i 


Osnabrugens. 


156,678 


275 





275 


250 


560 


626 





? 


? 




Paderborn. 


627,083 


925 


41 


966 


850 


650 


737 


85 


344 


429 


146 


Passaviens. 


287,269 


526 


43 


569 


467 


505 


616 


69 


304 


373 


77 


S. Hippolyti 


527,133 


558 


403 


961 


643 


548 


819 


502 


126 


628 


83 


Posnan. - Gnesn. 


911.339 


739 


25 


764 


676 


1193 


1354 


39 


138 


177 


542- i 


Pragensis 


1,594,213 


1128 


465 


1593 


1052 


1001 


1515 


684 


351 


1035 


154«' 


Ratisbonens. 


673,180 


1306 


115 


1421 


1094 


474 


615 


226 


563 


789 


85r 


Rottenburg. 


540,630 


983 





983 


970 


550 


557 





119 


119 


— 


Salisburgens. 


204,699 


424 


89 


513 


400 


399 


511 


154 


278 


432 


4& 

84( 


Secoviensis 


704,317 


654 


292 


946 


708 


744 


994 


489 


349 


838 


Spirensis 


252,953 


288 


6 


294 


240 


860 


1054 


10 


166 


176 


143£ 


Tridentina 


464,770 


1406 


258 


1664 


1344 


279 


345 


564 


435 


999 


465 


Trevirensis 


775,256 


840 


28 


868 


782 


893 


999 


101 


332 


433 


1790 


Tergestina 


260,253 


293 


54 


347 


268 


758 


971 


97 


68 


165 


1577 


Viennensis 


1,169,838 


660 


230 


8 


700 


1314 


1671 


734 


696 


1430 


818- 


Herbipolens. 


455,601 


780 


97 


877 


723 


519 


630 


204 


308 


512 


888 


Vic. Luxeinb. 


200,000 


362 


9 


371 


320 


539 


625 


22 


100 


122 


1638. 


Vic. Saxonicus 


41,363 


61 





61 


45 


678 


919 





86 


86 




Vic. Anhalt. 


3,710 


6 





6 


6 


— 


: — 


— 


— 


-- 


— 


Vic. Septentr. 


13,155 


27 





27 


27 


— 


— 















Tabu 



et dignitatibus capitularibus. 



Dioecesis 



Augustana *) 

Bambergens. 2 ) 

Wratislaviens. 

Brixinens. 

Brunnensis 

Budwicensis 

Coloniensis 
Culmensis 
Eichstettens. 
Varmiensis 

Friburgens. 

Fuldensis 

Goritiensis 

Gurcensis 

Hildesiensis 

Reginaehradec. 

Labacensis 

Lavantina 

Litomericens. 

Limburgens. 

Lincensis 

Moguntina 

Monaco-Fris. 

Monaster. 

Olomucens. 

Osnabrugens. 



Nume 
rus 

Bene- 

ficio- 

rum. 



Inter 

)enef. sunt 

jurisp. 

realis 



! fere omnes 
253 laic. 



1134 
209 

1301 4 jlonge major 



387 
437 
441 

7867) 
240 
263 
129 

974 
112 

203 
353 

85 
472 
345 
418 
428 
218 
434 
158 

35 
356 
596 
226 



pars. 

fere omnes 

privator. 

idem 



1 

> 2 



Annotationes 



225 3) 



6 



circa 

250 



161 



fere omnes 
privat. 

77 
71 

fere omnes 
privat. 

2 



79 



21 



plurima 



!) Pacto inter Gubernium bavaricum 
et Episcopos Bavariae statutum est, ut 
beneficia curata omnis generis iis tan- 
tum conferantur resp. ad ea illi tantum 
praesententur , qui in examine pro con- 
cursu pastorali quovis biennio habendo 
approbati fuerint. Ad hoc examen ad- 
mittuntur, qui jam per 4 annos curam 
animarum exercent. 

2 ) Benef. simplicia in hoc numero 
non continentur. 

3) Inter Gubernium borussicum et 
Ordinarium de jure patr. fiscal. resp. 
libera collatione controvertitur. 

*) Benef. simplicia et iilialia non nu- 
merantur. 

5) Neque ex catologo neque ab ordi- 
nariatu informatio fieri potuit. 

6 ) numerantur inter jurapatr. eccles. 
etiam incorp. et vice versa. 

i) 800 alia sunt fere omnia mere 
xofficia", quae confert Ordinarius. 

8) De permultis in dextra Rheni ripa 
sitis inter Gubernium et Ordinar. con- 
trovertitur. 

9) Ordin. regia de 1. Sept. 1848 Ordi- 
nario collationem mensibus episcopalibus , 
regi praesentationem mensibus papalibus 
vacaturorum assignavit beneficiorum, 
quae quondum ab Episc, Capit. vel 
monasteriis conferebantur. 

10 ) Inter Ducem et Ordinarium con- 
ventio inita est in parte speciali com- 
municata. 

M) 2 alternando cum privato. 

*2) 1 altern. cum privato. 

!3a) alternis vicibus. 

M) accedunt 5 (realia) ex eo, quod 
possessor (judaeus) jus exercere nequitr 

15 ) 3 alternis vicibus cum privatis. 



subjacent, et quidem 



Annotationes 



e. patronatui 
Privator. laic. 



S E 

5 o 

? S 



22 
151 

385 
100 
292 

52 

55 

circa 

20 

29 

166 



Summa 
totalis 

omnium 
patro- 

natuum 



Inter 

benef. sunt 

jurisp. 

realis 



187 
435 

609 
596 
626 
229 

316 
146 

497 

20 

99 

533 



16 

pleraque priv. 
et alior. 49 



plurima 

56 

plur. privat. 



supra 

100 



supra 

50 



29 
195 






7 17) 



16 ) Quo ad alias rubricas nihil re- 
sciscere potui, quum catalogus tareat et 
Ordinariatus notitiam desideratam non 
dederit. 

17 ) jurispatr. regii. 

1S ) 1 alternis vicibus cum privatis. 

19 ) 1 alternis vicibus cum privatis. 

20 ) Imperator Franc. I. resolutione 
diei 6. Sept. 1806 omnia quondam a 
Metropolita vel capitulo conferenda be- 
neficia sine exceptione juripatr. et no- 
minationi principali reservavit, id quod 
jam in jpraxi obtinet. 



NB. De concursu parochiali, de aller- 
nativa aliisque rebus in parte speciali 
quoad singulas dioeceses disseritur. 

Statim patet, interdum inter numerum 
beneficiorum et numerum patronatitum 
intervenire differentiam. Hoc inde venit, 
quod in uno alterove numero tantum 
beneficia simplicia, vel etiam parochialia 
tantum continentur. Fieri non potuit, 
quin primo tam accurate omnes afferam 
numeros, ut nihil desiderandum restet. 



ans. 



Ordo 



A. Sacerdotes 
Ord. Equestris 

Teutonici. 

B. Cler. regul. 
Ord. equest. 

1. Melitensium 
S. Joh. Hieros. 
2. Crucigerorum 

c. r. st. 

C. Canonici 

regulares. 

1. S. Aug. Later 

2. S. Norberti 
Praemonstrat. 



D. Clerici regu- 

lares. 

1. Jesuitae. 



2. Barnabitae. 

3. Pauperes 

M. D. Piarum 

Scholarum. 

E. Ordines 

Monachorum. 

1. S. Benedicti 



2. Cistercienses. 

3. Antoniani 

Bened. Congreg. 

Mechitaristicae. 

4. Fratres a. Ord. 

Praedic. S. Domi- 

nici. Dominicani 

b. Ord. S. Franc 

Conventuales 

s. Minoritae. 



Olon 



ci con- 

g. ss. 

or. Re- 

tae s. 
riani. 



Bri^j 

S. H 



in dioecesibus 



habet 



;oriani 
Neri. 



pistae. 

Bri*rega- 
Regii;s. 
Olonciani. 



Jtn 



Brixi 

censi, 
Linc, 
Paderh 



es 
ic. 



aup. 
►rd. 



anc. 



Brurffrat 



nt. 



Mariae. 



Regin 
Linc, 

Prj 
Auguitres 
FribufCongr. 
naehrfille). 
S.Hi 
Salisl 
Te 
Brix., 
S. Hi 

Ter 



Brixin., Coloniensi, Regi- 
naehr. , Limburg. , Linc, 
Monac, Monast., Olomuc, 
Passaviens., S. Hippolyt., 
Prag. , Ratisbon. , Secov., 
Trevir., Viennens., Vicar 
Luxemburgensi 

Posnaniensi 



Coloniensi 

Coloniensi 
Limburgensi 

Coloniensi 

Ratisbonensi 

Secoviensi 

Coloniensi, Mogunt., 
Trevir. , Vienn. 



8 Jg 



180 

8 
4 



Rec apitulatio : 



Bruni 

Mona 
Seco^ 
Baml 
Laba( 
Olom 
Spire 
Vieni 



Summa domorum religiosarum : 
„ sacerdotum religiosorum 
„ omnium Religiosorum : 



461. 
4387. 

7482. 



P <D 



300 

8 
24 

47 
39 

15 

20 
19 

70 



subjacen 


t, et 


quidem 




Annotationes 


e. patronatui 


Summa 
totalis 




•Ss 
3 


16 ) Quo ad alias rubricas nihil re- 


Privator 


laic. 


Inter 


o -*- 
o S 


sciscere potui, quum catalogus tareat et 






benef. sunt 
jurisp. 


rH P 


Ordinariatus notitiam desideratam non 
dederit. 


■ 


1 1 


omnium 

patro- 

natuum 


U 8 


g . s 

O P Vi 

n -g o 


S o 

P-lr^ 


realis 




17 ) jurispatr. regii. 

1S ) 1 alternis vicibus cum privatis. 


« 


. - 






19 ) 1 alternis vicibus cum privatis. 

20 ) Imperator Franc. I. resolutione 


E _ 




















diei 6. Sept. 1806 omnia quondam a 


: 7 


22 


187 


16 

pleraque priv. 


7 V) 


Metropolita vel capitulo conferenda be- 
neficia sine exceptione juripatr. et no- 


! 21 


151 


435 


et alior. 49 


— 


minationi principali reservavit, id quod 




— 


— 


— 


— 


jam in praxi obtinet. 


: 59 


385 


609 


plurima 


— 




| 27 


100 


596 


56 


1 




i — 


292 


626 


plur. privat. 


— 




3 _ 


— 


229 


supra 


— 


, 


i 


52 


316 


100 


— 




i 


— 


146 


supra 


— 




312 


55 


497 


50 


— 




i _ 


circa 

20 


20 


— 


— 


NB. De concursu parochiali, de aller- 
nativa aliisque rebus in parte speciali 


32 


29 


99 


29 


■ — 


quoad singulas dioeceses disseritur. 


r 16 

[ _ 


166 


533 


195 


— 


Statim patet, interdum inter numerum 
beneficiorum et numerum patronatuum 












intervenire differentiam. Hoc inde venit, 




— 


— 


— 


— 


quod in uno alterove numero tantum 


i — 


2 


— 


— 


— 


beneficia simplicia, vel etiam parochialia 
tantum continentur. Fieri non potuit, 


> — 












quin pr 
numeros 


imo tam accurate omnes afferam 
5, ut nihil desiderandum restet. 



ans. 



Ordo 



Olon: 



in dioecesibus 



habet 



© «5 
2 O 



, a 



D © 



A. Saccrdotes 
Ord. Equestris 

Teutonici. 

B. Cler. regul. 
Ord. equest. 

1. Melitensium 
S. Joh. Hieros. 
2. Crucigerorum 

c. r. st. 

C. Canonici 

regulares. 

1. S. Aug. Later 

2. S. Norberti 
Praemonstrat. 



D. Clerici regu- 

lares. 

1. Jesuitae. 



2. Barnabitae. 

3. Pauperes 

M. D. Piarum 

Scholarum, 

E. Ordines 

Monachorum. 

1. S. Benedicti. 



2. Cistercienses. 

3. Antoniani 

Bened. Congreg. 

Mechitaristicae. 

4. Fratres.a. Ord 

Praedic. S. Domi- 

nici. Dominicani 

b. Ord. S. Franc 

Conventuales 

s. Minoritae. 



ontci 



con- 

ig. ss. 

or. Re- 
>tae s. 
:iani. 



toriani 
Brb Neri. 



S. Hi 



■ pistae. 



Brixi.f! res 



rega- 



Brt 
Regiiis 
Olondani 



*ic. 



censi. 

Ijinc.,i- aU p. 
Paderprd, 
anc 

Brurjfrat 
Regin^- 
Linc, 

Augui 
Fribu 



Mariae 



tres 
Congr. 
naehralle). 
S.Hii 
Salisl 
Te 
Brix., 
S. Hi 
Ter 



Brixin., Coloniensi, Regi- 
naehr. , Limburg. , Linc, 
Monac, Monast., Olomuc, 
Passaviens., S. Hippolyi, 
Prag. , Ratisbon. , Secov., 
Trevir., Viennens., Vicar 
Luxemburgensi 

Posnaniensi 



Coloniensi 

Coloniensi 
Limburgensi 

Coloniensi 

Ratisbonensi 

Secoviensi 

Coloniensi, Mogunt., 
Trevir. , Vienn. 



180 

8 
4 



Bruni 

Monai 
Seco^ 
Bamt 
Laba< 
Olom 
Spire 
ieni 



Recapitulatio: 

Summa domorum religiosarum : 461. 

„ sacerdotum religiosorum: 4387. 

„ omnium Religiosorum : 7482. 



300 

8 
24 

47 
39 

15 

20 
19 

70 



mgregalionum Mulierum. 



vel 




cc 


09 




habet in dioecesibus 


O e3 


2&I 


atio 




o -2 

OD 


- ■>. E 
o 


>todes S. 


Coloniensi 






ti. 




1 


14 


todes S. 


Wratisl., Colon. , August. , Ratisbon. 






lae. 




24 


162 


5. paup. 


Colon. , Mogunt. , Trevir. , Luxemburg. 






luisgr.). 




18 


204 


i. paup. 


August. , Bamb. , Eichstett. , Ratisb. , Rottemb. , Spir. , Herbipolensi 






masens). 




45 


262 


5. paup. 


Wratislav. , Monast. , Olomuc. , Paderb. , Prag. , Viennensi 






naster.). 




37 


378 


Familiae. 


Coloniensi 


3 


28 


Elisab. 


Coloniensi 


8 


110 


i S. Cruce. 


Colon. , Linc. , Litomer. , Monast. , Paderb. 


20 


211 


» ad S. 


Coloniensi 






d. 




1 


13 


llect. 


Coloniensi 


1 


34 


S. Mar. 


Salisburgensi 






t. 




1 


28 


3. Cordis 


Brix., Colon. , Monast., Paderb., Posnan. , Secov., Tridentina 










9 


239 


l. Servor. 


Monacensi , Tridentina 






V. 




2 


64 


^aritatis. 


Paderborn. , S. Hippolyt. , Tridentina 


10 


114 


Salvatoris. 


Colon., Eichstett. , Viennensi 


3 


46 


i dictae 


Coloniensi 






,hof. 






2 


d. divinae. 


Monaster. , Moguntina 


23 


133 


M. V. ad 


Paderbornensi 






elem. 






15 


lar. Magd. 


Wratislaviensi 






;entia. 






19 


)1. S. Do- 


Spirensi 






)rdinis. 






36 


rancisi ad 


Moguntina 






erpet. 






18 


SSmi 


Mogunt. , Vienn. , Herbipolensi 






toris. 




13 


105 


. et schol. 


Trevirensi 






rit. 




1 


6 



Recapitulatio: 

Summa domorum, institutorumque a mulieribus religiosis procuratorum : 1.146. 

„ mulierum in illis domibus vel institutis operantibus: .... 12.080. 

„ domorum vel institutorum relig. regularium utriusque sexus: . 1.607. 

„ regularium personarum utriusque sexus: 19.562. 

„ sacerdotum saecularium: 30.340. 

„ sacerdotum omnium: 34.727. 

„ sacerdotum et omnium regularium: 54.289. 



cesibus distributorum. 










Clero 


Regularibus 


Sunt in territorio 


saecul. 
sacerd. 


regul. 
sacerd. 


uni- 
versim 


mas- 
cul. 


femin. 


uni- 
versim 


I. Austria 

continente terras Con- 

foederationi Germanicae 

subditas. 


3,369 
1,697 


869 
205 


4,238 

1,902 


1,203 
329 


575 
291 


1,778 
620 




1,882 


932 


2,814 


1,673 


1,776 


3,449 




4,364 


1,215 


5,579 


2,084 


2,006 


4,090 




1,558 


148 


1,706 


267 


248 


515 




168 


3 


171 


14 


25 


39 




13,038 


3,372 


16,410 


5,570 


4,921 


10,491 


II. Borussia. 


4,431 


216 


4,647 


569 


2,419 


2,988 




1,079 


45 


1,124 


83 


201 


284 




283 





283 


? 


? 


v 




1,239 


9 


1,248 


79 


605 


684 


- 


98 


13 


111 


52 


104 


156 




94 





94 





4 


4 




110 





M0 





39 


39 




7,334 


283 


7,617 


783 


3,372 


4,155 


III. Bavaria. 


1,829 


155 


1,984 


343 


726 


1,069 




4,501 


359 


4,860 


708 


2,693 


3,401 




6,330 


514 


6,844 


1,051 


3,419 


4,470 


IV. Hannovera. 


459 





459 





? 


? 


V. Hassia - Cass., 
H.-Darmstad., 

Badensis M. D., ^ 

Wiirttemb., Nassovia, 

Francof. Civ., 

S. Wimar. M. D. 


2,700 


46 


2,746 


121 


855 


976 


VI. Reliqua Germaniai 
terrae. 


partim 


apud singulas 
partim i 


dioe 
gnorai 


seses nui 
itur. 


nerantur, 


Summae totales I—V. 


29,861 


4,215 


34,076 


7,525 


12,567 


20,092 


r> t> 






- 









GISSAE TYPIS OFFICINAE BRUEHLIANAE ACADEMICAE (FB, CHR. PIETSCH). 









■ % 



&*• 



?¥** j 



**j 






■I* * A 






?■•«* 



■ - . • % 

9 i 


















I v