This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at http : //books . google . com/|
Digitized by
Goo
QTTO HARRASSOr
"UCHHANOIUS
3>2)
3
nz
AL>
v.l
Digitized by
Google
Digitized by
Google
m
SCRIPTORES RERUM
GERMANICARUM
IN USDM SCHOLARDM
EX MONUMENTIS GERMANIAE
HISTORICIS RECUDI FECIT
GEORGIUS HEINRICUS PERTZ
SERENIS8IMO BORUSSIAE REGI A CON8ILIIS REGIMINIS INTIMIS
BIBLIOTHECAB REGIAB BEROLINENSI PRAEFECTDS.
ABBONIS DE BELLO PARISIACO LIBRI III.
HANNOVERAE
IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANI
1871.
Digitized
zed^yGQQgle'
rfTRtk V
j
\
Digitized by
Google
hnK
&H
! ABBONIS
DE
BELLO PARISIACO
LIBRI III.
IN DSDM SCHOLARDM
EX MONUMENTIS GERMANIAE
HISTORICIS RECUDI FECIT
GEORGIUS HEINRICUS PERTZ
SKRENISSIMO BORUS8IAE RBGI A CONSILIIS REGIMINIS INTIMIS
BIBLIOTHECAE RBGIAB BBROLINBNSI PRARFECTIJS.
HANNOVERAE
IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANl
1871.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
«>«- __
PRAEFATIO.
joLbbo, patria Neustrasius, presbyUr 1 et monachus
Sancti Germani a Pratis Parisiensis, sub Karolo et
Odone regibus claruit. Scripsit sermones quinque
a Dacherio TomoIX. Spicilegii vulgatos, et quod iam
edituri sumus carmen de bellis urbis Parisiacae cow-
tra Normannos, quibus ipse non solum spectator, sed
qui proeliatores medias inter flammas elevata cruce
excitaret, interfuit 2 . Non igitur ut poeta canere, sed
historiam obsidionis et miracula a S. Germano per-
petrata versibus tradere conatus est 3 . Librum usque
ad annum 896 continuatum Gozlino monacho et
Aimoino alii S. Germani monacho, Miraculorum
S. Germaniprosa editorum auctori, inscripsit. Ad-
didit ei ut ipse fatetur, trinitatis causa — librum
tertium de clericis, hic prima vice edendum, et anti-
quis haud aeque ac recentioribus despectum. Inveni
enim Londini in codice Harleiano Nro. 3271. non
modo exemplum eius praefatione auctum, sed *et in-
1) Necrologium S. Germani apud Bouquct. Depositio eiut 7. Idus
Martii. 2) Praefatio. Lib. I, 25. 26. 593—597. II, 300—302.
3) Praefatio.
1
Digitized by
Google
2 ABBO DE BELLIS PARISIACAE CRBIS.
terpretationem Anglosaxonicam saeculo XI. in mem-
brana conscriptam, cuius specimen subiicioK
Opus stylo contorto et subinde valde obscuro
conscriptum , multis in locis explicatione egebat
Cuius rei conscius, ductor 2 glossas adiecit, quae et
ad textum intelligendum et ad mores eius aevi per-
spiciendos multum conducunt; qua ratione ductus
et multo maiorem earum partem hucusque ineditam
et voces singulas margini a poeta adscriptas retinen-
das duxi. Quis enim historiae eius temporis intelli-
gendae capax voces ut lib. II. v. 466.*„HYRONIA a
omitteret?
Primam librorum L et II. editionem ope codicis
unici Pithoeus in SS. coaetaneis XII instituit Quam
repetierunt Chesnius in SS. Franc. T. II. p. 499. et in
SS. Normannicis pag. 35, Iacobus Breulius ad calcem
Aimoini Paris. 1603. in fol. pag. 400, Iohannes de
Bouchet in Originibus primae et secundae stirpis re-
gum Francorum Paris. 1642. fol. Ultimus Bouquetus
in SS. Franc. T. VIII. pag. 1 sqq. editionem Pithoea-
nam iterum expressit, licet ipse plurima verba certis-
sime depravata coriqueratur, quae deficientibus codi-
cibus manuscriptis emendari ac sanari non possint
Adservabatur tamen unicus isque authenticus Abbonis
1) 3271. Harlei. mbr. saec. XI. fol. 114: Jncipit liber Abbonis Anglice
interpretatus. clerice . eala du cleric . ne dempseris . ne wana du
. umquam . aefre . dipticas . wexbreda . lateri . fram sidan . fugeas
fcorr. fugias) . forfleoh . fore . wesan . corcula . ealdor . labentis .
slidendej . ludi . plegan . ne letetur . p ne blissige . te . fedus .
fraete . snndapila . baer . ' neque toparchia . ne helle ealdor etc. fol.
117: Incipit prologus nobilis, dissertissimi didascali Abbonis. „Com-
perias lector etc. 117: Explicit prologus Abbonis. Incipit iiber
doctoris. „Clerice diplicas lateri ne dempseris umquam etc. —
119: Qua pariler tecum teneam tu cterice poscas. lt 2) Praefatio.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARISIACAE URBIS. 3
codex in bibliotheca monasterii S. Germani a Pratis,
cuius congregationis membrum ipsum Bouquetum
fuisse hovimus, indeque postea in bibliothecam regiam
Parisiensem illatus est. Quum igitur nostrae editioni
accingerer, ante omnia codicis illius in fata inquirere
eumque iterum accuratxssime evolvere proposui; et
favente V. Cl. Guerardmox voti compos factus sum.
' Siquidem ipse Pithoeus librum bibliothecae S. Ger-
mani obtuterat, ibique numero olim 535, postea 1633
signatus fuit. Est membranaceus in 4° minori, sae-
culo nono exeunte exaratus, atque 43 foliis constat,
quorum quodlibet bis 18 versus exhibere solet.
Opera igitur nostra in eo praecipue versata est, ut
textu ad instar codicis accuratissime expresso^ omnes
alicuius momenti glossas in ora paginae proferremus,
et liber tertius antea omissus reliquis adderetur.
Distinctiones in codice fere nunquam obvias introduxi-
mus, atque annotationes textui illustrando necessa-
rias, perpaucas tamen, addendas censuimus.
G. H. PERTZ.
SCEDULA SINGULARIS CERNUI» ABBONIS DILECTO
FRATRI GOZLINO.
. Cunctorum Dei plasmatum h extimus et conlemta indignus
AbbOy sincaere c omnemque terrigenam d superantis e igne di-
lectionis amplexando fratri GozHno, quicquid in ChHsto
utriusque utae manet iocunditatis. Tuae admodum mihimet
acceptissimae germanitatis affectio sibimet dudum destinari
a) humilis. b) formarum. c) pure. d) scilicet dilectio-
nem. e) tranecendentis.
r
Digitized by VjOOQIC
4 ABBO DE BELLJS PARISIACAE UBBIS.
crebro poposcit, ut bellorum Parisiacae polis, praecellentis-
simi quoque principis ab examine* regni hucusque Odonis,
nostro genitum labore codicellum didicit, tam contigui stu-
diosa ingenioH quam fraterni insuper non inmemor flagri c .
Eandem itaque ob gratiam fausiissime noveris germane,
tibi hancce dirigi pagellam, cum tam rara ne umquam pe-
nes me frustretur petitio, tum solamine omnium apud lec-
torem amicissimi, ut catra finetenus vice illam mittentis fun-
gatur; quin etiam a deviis* prudenti dextera* relevetur.
Numquam enim otio reficiendi ob scolarum pluralitatem,
cuius commoditati ubique locorum vacaverim. Verum qui f
primum fuerit prolata, constat adhuc sequens pagina mem-
branis semel tantum mutaiis, post quoque, ceu quopiam
Foebo, tuo sagaci lustretur arbitrio. Denique kuius aelimi-
nata% ditectionis causa, aequum autumatur depromi geminas n
etiam opusculi inchoationis. Quarum siquidem prima fuerit
causa exercitacionis. Tunc etenim adhuc Utteratoriae* ty-
runculus disciplinae, Maronis proscindebam k aeglogas. Altera
vero 1 mansuri aliarum tutoribus urbium exempli. Caeterum
tam tuae quam reliquorum quidem lectorum almae carUati
non isiud metricae conplecti volumen m , quod vates taxer n ,
notum fore molior. Nullatenus quippe hic°, quae penes
summos repperiuntur figmenta poaetas. Atqui Faunos ferasve
nusquam tripudio carminis in ludum more Sileni conglo-
meraverim, neu rigidas motare cacumina quercus coaegerim
tum vero silvae avesque menia quoque nunquam nostris sunt
comitata vestigiis prae dulcedine cantionis; nec quovis
modulamine Orco almve manibus animas tartarea aeripue-
rim caligine ritu Orphei. Plane etiam si quando affuerit, velle
nusquamtamen his actibus favit possae. Ergo nec positor*
quidem nuncupor nec figmenta Mc habentur; sed nostrae facul-
tatis adsint praesidia. Porro triadi nostros credidi biblos* visu
a) origine. b) propinqui. c) amoris. d) mendatiis. e) lua.
f) quoraodo. g) exposita. h) causas. i) gramaticae.
k) Prima vice lcgcbam. I) sc. causa inchoacionis. m) sc. ideo.
n) nominer. o) iu isto opusculo. p) pocta. q) libros.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARISIACAE URBIS. 5
et auditu modo* decusato$ h . Quorum duo quidem tam praeliis
Parisiacae urbis, Odonis quoque regis, quam profecto almi ac
heroys c praesertim mei Germani, eiusdem sedis ottm egregU
praesulis, effulgent miraculis, alias tamen quibuslibet inau-
ditis. Qui autem supplet trinitatem tercius, horumce ignarus
constqt. Nam cleronomos d , tametsi angustum e maneat si-
tum, decentissime ornat, tum scolasticis ambientibus glosas
suis in commentis obnixe complacet; allegoria oero aH-
quaniisper cui eius indago libuerit, renitet. Cum per semet
qnoniam mutis* inhaeret verbis, propria manu linguas* su-
perieci. Pedes autem in omnibus opusculi versibus adeo
delegerim, quo per rarissimos forte ignorantia potiusee ob-
livione liquerim clodos ; qui tamen periergia h quaeso indu-
striaque legentis debitae tirtuti restituantur. Pentimimeris
nempe seu cum cata triton trocheon eptimimeris rata' x simi-
litudine k per omnia 1 currunt cesurae, quanquam bucolice
ptomen perpauca. Communibus praeterea bannitae m modis
cum dieresi n et aepisinaHffa non dense^ usus extiti.
Igitur largiente divino munere, suggessit haecine mihi facul-
tas. Quid plura? Catalecticus cunctus existit versus. Tum
multa prorsus alia lectori seria* parebunt indita. Nec
tamen putetur hoc ob alwd factum, nisi materiam vel a
tua, dulcissime frater, prudentia hauriendam, seu cuiuspiam r
alterius diserti, cum ad manus venerit, metrici. Daclilici
quidem versiculi trimetri praepositi causam enucleant* sui,
sed minime exauditi. Verum quod haud apud magistrum,
saltem mereantur nancisci penes germanum.
Gaudia quot radii Febo, tibi sint et honores,
Cum fine in finem, clam quoque fine Deo.
EXPLICIT EPISTOLA.
a) tanlum. b) ornatos. c) domini. d) clericos. , e) stri-
ctum sit. f) obscuris. g) glosas. h) solertia. i) accepta.
k) exemplo. I) aliorum metrorum. m) sillabe. n) dissis-
sione. o) coniunctione. p) frequenter. q) utilia. r) scil.
prudentia. s) apcriunt.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARISIACAE URBIS.
VERSICULI AD MAGISTRUM DACTIUCI.
pedagoge sacer meritis
Aymoine piis radians
Digneque sidereo decore:
Perrogitat matites* liniens
Ore pedes digitosque iuos,
Cernuus Abbo tuus iugiter
Sume botros, tibi quos tua fert
Vitis h adhuc virides; rubeant
Imbre tuo radiisque tuis.
Continuo seris atque fodis*
Tu 9 telebrande, putas et eam.
Nuncque cupis, niteat pltwiis
Alterius, iubare alterius?
Dulce cui tribuas rogo mel.
Nam tibi palmes et uva manet.
Floruit has mihi Parisius
Nobilis urbs, veneranda nimis,
Bella precans sua ferre tibi.
Agnita cuius ut orbe eago
Sepiat* ethera palma volans,
Doxaque regnet ubique micans,
Ore tuo gradiente super.
10
15
INCIPIT LIBER PRIMUS BELLORUM PARISIACAE URBIS.
Dic alacris salvata Deo Lutecia summo,
Sic dudum vocitata, geris modo nomen ab urbe
Isia, Danaum latae media regionis,
Quae portu fulget cunctis venerabiliori ;
Hanc Argiva sitis celebrat peravara gazarum,
Quod nothum species metaplasmi modo nomen
O collega tibi, Lutecia, pingit honeste
Nomine, Parisiusque novo taxaris ab orbe,
Isiae quasi paris merito nollet tibi consors;
Nam medio Sequanae recubans, culti quoque regni
Francigenum, temet statuis per celsa e canendo:
Sum polis, ut regina micans omnes super urbest
Quae statione f nites cunctis* venerabiliori.
Quisque cupiscit opes Francorum, te veneratur,
Insula te gaudet, fluvius sua fert tibi giro
Brachia, complexo muros, mulcentia circum
a) discipulus. b) disciplus. c) doces atquc corrigis. d) repleat. e) per
sublimia, f) de portu, ug) portibus.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. UBER I.
Dextra tui pontes habitant tentorio limfae I
Levaque claudentes * ; horum hinc inde tutrices
Cis urbem speculare falas b , citra c quoque flumen.
20 Dic igitur praepulchra polis, quod Danea 1 munus
Libavit tibimet soboles Plutonis amica,
Tempore quo praesul Domini et dulcissimus heros
Gozlinus temet pastorque benignus alebat.
Hec, inquit d , miror, narrare potest aUquisne?
25 Nonne tuis idem vidisti oculis? Refer ergo !
Vidi* equidem, iussisque tuis parebo libenter.
Haec tibi nempe litaverunt libamina saevi:
Septies aerias centum praeter iuniores
Quamplures numero naves numerante carentes,
30 Extat eas moris vulgo barcas resonare 6 ;
Quts adeo fartus Sequanae gurges fuit altus
Usque duas modicumque super leugas fugiendo,
Ut mirareris, fluvius cui se daret antro,
Nil parens; abies quoniam velaverat illum
35 Ac quercus ulmique simul, madidae sed et alni f .
Urbem quo tetigere quidem Titanes secundo,
Egregii Sigefredus adit pastoris ad aulam,
Solo rex verbo h , sociis tamen imperitabat,
Vertice flexo ad pontificem sic inchoat ore:
40 Gozline, tibi gregibusque tuis miserere,
Ne pereas, nostris. faveas dictis, rogitamus;
Indulge siquidem, tantum transire quaeamus
Hanc urbem; tangemus eam numquam; sed honores
Conservare tuas conemur, Odonis et omnes.
45 Hic consul 3 venerabatur, rex atque futurus.
Urbis erat tutor, regni venturus et altor.
Haec contra Domini praesul fidissima iecit:
a) scilicet pontes. b) turres. c) ultra. d) scilicet civitas. e)
f) ex istis enira arboribus erant naves compositae. g) die. h) nan
regno, ideo solo verbo erat rex.
1) i. e. Dauorum, Nortmaanorum. 2) Vox poetae.
Odo comes.
igitized by
Google
8
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
Urbs mandaia fuii Karolo nobis basileo*, A. 885.
Imperio cuius regitur totus prope kosmus*
50 Post Dominum, regem dominatoremque potentum,
Excidium per eam regnum non quod paciatur,
Sed quod salvetur per eam sedeatque serenum.
Ut nobis, si* forte tibi commissa fuissent
Menia, quodque perqgisses iustum tibi narras,
55 Quid fore sancires? Sigemfredus: Caput, infit,
Ensis honore meum, canibus demum quoque dignvm.
Toxica, ni tamen his prfcibus c$das, tibi tela
Nostra ministrabunt castetta die teniente,
Decedente 4 famis pestem, hoc peragentque quotannis.
oo Haec ait, atque dehinc abiit, sociosque coegit.
Sic caput Aurora rapuit perdente duellum.
Nempe ruunt omnes ratibus turri 5 properantes,
Quam feriunt fundis acriter complentque sagittis.
Urbs resonat, cives trepidant, pontesque vacillant;
Concurrunt omnes turrique iuvamen adaugent.
Hic comites Odo fraterque suus radiabant
Rotbertus, pariterque comes Ragenarius; illic
Pontificisque nepos Ebolus 6 , fortissimus abba.
Hic modicum praesul iaculo palpatus* acuto,
70 Hic eius iuvenis miles simili b Fredericus
Est ictus gladio; miles periit, seniorque
Convaluit, sese medicante Dei medicina. .
Hic vitae multis extrema dedere, sed acres
Pluribus infigunt plagas, tandemque recedunt,
75 Exanimes Danos secum multos referentes;
Iam occidui medium vergebat ad ultima Tile*
Climatis australis quoque Apollo secutus Olimpho 8 .
65
. a) est vulneratus.
b) scilicet cnm.
1) i. e. rege. 2) i. e. mundus. 3) i. e. si tibi, ut iam nobis,
moenia commissa fuissent, et peregisses quod nunc tibi gratum esse
dicis (scil. tradidisses ea). 4) XX scil. die. 5) hodie Porla Pa-
risiorum seu Magnum Castelletum. BOUQ. 6) Gozlini ex sorore
nepos, BOUQ. 7) i. e. Thule. 8) i. e. Olympo.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 9
Nil prorsus species turris renitens erat adhuc A. 885.
Perfectae, fundamentis tantum bene structis
80 Ac modicum ductis sursum factisque fenestris
Gaudebat; belli sed eadem nocte peracti
Altius haec circumductis crevit tabulatis;
Lignea sescuplae siquidem superadditur arci.
Sol igitur Danique simul turrim resalutant;
85 Praelia devotis 8 - 1 iaciunt inmania valde;
Pila volant hinc inde, caditque per aera sanguis,
Gonmiscentur eis fundae lacerareque balistae;
Nil terras interque polos aliud volitabat.
At turris nocturna gemit dardis terebrata —
90 Nox fuit eius enim genetrix, cecini quoque supra —
Urbs pavitat, qives strepitant, et classica b clamant
Absque mora tremulae cunctos succurrere turri,
Christicolae pugnant, belloque resistere curant.
Belligeros inter cunctos gemini radiabant
95 Plus aliis fortes, alter comes, alter et abba:
Alter Odo victor, beUis invictus ab ullis,
Confortando fatigatis vires revocabat,
Lustrabat iugiter speculam perimens inimicos;
Qui vero cupiunt murum succidere musclis c ,
100 Addit eis oleum ceramque picemque ministrans,
Mixta simul liquefacta foco ferventia valde,
Quae Danis cervice comas uruntque trahuntque.
Occiduunt autem quosdam, quosdamque suadent
Amnis adire vada. Hoc una nostri resonabant:
105 Ambusti Sequanae ad pelagos concurrite, vobis
Quo reparent alias reddendo iubas mage comptas!
Fortis Odo innumeros tutudit. Sed quis fuit alter?
Alter Ebolus huic socius fuit aequiperansque ;
Septenos una potuit terebrare sagitta,
a) ftdelibus. b) cornua. c) ferris . musculus est quo muri perfodiuntur • ninc
quasi murusculus dicitur . fit autem similis cuniculo.
1) i. c. christianis.
Digitized by
Google
10 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
110 Quos ludens alios iussit praebere quoquinae 1 . A. 885.
Hisce a prior b mediusve fuit circumve nec ullus;
Fortiter ast alii spreta nece belligerabant ;
Verum stilla quid est simplex ad caumata mille?
P geminum fidos d raro quamvis vegetabat 6 ,
115 Mque f truces posthac? chile ha — seranta* chile k id extat 1 —
Bice recenter eunt vicibiis turrim, iuge m foedi n
Ingeminant bellum; clamor fremitusque fit altus,
Ingentesque replent voces hinc inde ruentes
Aethera, saxa fremunt parnias quatientia pictas,
120 Scuta gemunt, galeae strident traiecta sagittis.
Huc° praeda redeunt equites, certamina stipant,
Incolumes adeunt speculam saturique ciborum,
Anteque durconesP multi repetunt morientes,
Quam lapides iaciant illamquei gravent lapidando.
125 Dulce quibus flamen r Danae 3 spirantibus aiunt,
Quaeque suo lacerans crines lacrimansque marito:
Unde eenis? fornace* fugis? scio, nate diabli,
Hanc nullus poterit vestri superare triumphus?
Non tibi nunc cererem eel apros bacchumque litavi?
130 Tamque dto quare repedas ad tegmina stratus?
Haec iterum gestisne tibi poni? redeuntne
Elluo, sic alii? similem mereantur honorem!
Clibanus ob humile quantum * speculae u sinuatus v
Saeva per ora duit w quamvis ignobile nomen.
135 Ima dehinc ardent eius disscindere scisci 4 ':
En inmane foramen hians, maius quoque dictu!
Apparent penitus proceres iam nomine citi,
a) scil. duobus. b) scil. in pugna. c) P Graecum si fuerit geminatum CC
significat . quia simplex C. Tot enim christiani erant intro. d) fideles. e) sus-
dnebat . confortabat. f) M similiter Graecum XL significat, Chile raille . tot
enim erant Normanni id est XL milia. g) deinde. h) I i) XL. k) I.
1) est. m) continuum. n) turpes. o) ad hunc locum de. p) naves.
q) speculam. r) animam. s) turrim vocabant furnum. t) quantitatem.
u) turris. v) curvus pandis. w) dedit
1) i. e coquinae. 2) i. e. mille. 3) Danorum mulieres; cf.
Taciti Germaniam capp. 7. 8. 4) i. e. sciri, scire.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 11
Cristatosque* vident cuncto§, quibus atque videntur, A. 885.
Conspiciuntque viritim omnes non introeuntes.
140 Horror enim vetuit, quod non audacia sumpsit.
Orbita b mox a turre teres iaculatur in iDos,
Bis ternis arcens animas direxit Averno,
Perque pedes tracti numerum complent morientum.
Tum foribus posuere larem c , Vulcania d cura;
145 Hinc multare viros rentes e et perdere turrim.
Fit rogus horribilis, fumusque teterrimus inde
Nubila militibus miscet, succedit et umbris
Scilicet arcs piceis, hora veluti diuturna.
Nam tulit haec minime sufferre diu sibi notos,
150 Sed nostri Dominus miserescens vertere iussit
In sortem caecam populi nebulam generantis.
Fortius ille furens Mavors regnare sategit f .
Signifer en geminus concurrit ab urbe benigna?,
Lancea bina gerens speculam conscendit, amictum
155 Auribus inmodicis croceum formido Danorum;
Tunc centena quium h pepulit cum sanguine vitam
Centeno catapulta* nimis de corpore pernix,
Hospiciumque comas k ducti lintresque revisunt.
Lemnius hic moritur claudus, magno superante
160 Neptuno, humectant latices incendia fusi.
Pestiferae gentis miles percussus acerbo.
Rotbertus felix iaculo spiravit ibidem,
Atque Deo pauci vulgo periere iuvante.
Erubuere tamen posthac veluti lupus audax
165 Nil rapiens praedae, repetitque quidem nemus altum,
Subtilemque nimis secum retulere fugellam.
Tercentum exanimos flentes Charone receptos
Nox comitans 1 , turris studuit vulnus medicari.
Haec duo bella sui residens in limite m currus
170 Ante November adest, gelidus supplere n Decembri,
Solibus is caudamP ternis quam caederet* anni.
a) galeatos. b) rota. c) ignem. d) scilicet qui est. e) speranles. f) stu-
duit. g) Parisio. h) pro quorum. i) sagitta. k) scil. per. 1) sequens.
m) fine. n) complere. o) Diebus. p) fioem. q) daret.
Digitized by
Google
12
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
U.
Sole suos fulvo radios fundente sub ethre A. 885.
Sorte a Dionisii lustrant b equidem recubantes
Macharii Sequanae ripas, et castra beatum
175 Germanum circa teretem 1 componere vallis
Commixto lapidum cumulo glebisque laborant.
Post montes et agros, saltus d , camposque patentes
Ac villas equites c peragrant peditesque cmcnli,
Infantes, pueros, iuvenes, canamque senectam,
180 Atque patres natosque necant, necnon genetrices:
Coniugis ante oculos caedam tribuere marito,
Coniugis ante oculos strages gustat mulierem,
Ante patrum faciem soboles necnon genitricum!
Efficitur servus liber, liber quoque servus,
185 Vernaque' fit dominus, contra dominus quoque verna.
Vinitor agricolaeque simul cum vitibus omnes
Ac tellure ferunt crudeles mortis habenas.
Francia iam dominisque dolet famulisque felicta,
Heroes gaudebat nullo, lacrimisque rigatur.
190 Nulla domus stabilis vivo regitur dominante.
A tellus opulenta gazis nudatur opimis,
Sanguivomis, laceris, atris, §dacibus h aequo*
Vulneribus, praedis, necibus, fiammis, laniatu,
Persternunt, spoliant, perimunt, urunt, populantur
195 Dira cohors, funesta falanx, cetusque severus.
Posse favebat eis actutum, velle quod ipsum
Omnia se visum gestabant ante cruentum.
Valles k diffugiunt humiles, tumidi 1 prius Alpes,
Arma, simul diamant m lucos cum corde fugaci.
200 Nemo patet, fugiunt omnes, heu! nemo resistit.
Sic decus a regni pro posse tulere venusti,
a) in parte. b) scil. gentiles. c) sancti. d) silvas. e) Normanni.
fj famulus. g) Domino. h) consumentibus. i) equali ... h) pauperes
valde fugiunt 1) superbi homines. m) valde amaat.
1) S. Germain d'Auxcrre, Ggura rolunda. BOUQ.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 13
Sic celebris specimen* cimbis portant regionis 1 A. 885.
Terribiles inter acies tamen adstitit acta
Parisius ridens media inperterrita tale.
205 Ergo bis octonis b faciunt mirabile c visu,
Monstra rotis ignara, modi d compacta triadi,
Roboris e ingentis, super argete 1 quodque f cubante
Domate sublimi cooperto. Nam capiebant
Claustra sinfts archanas uteri penetralia ventris h
2io Sexaginta viros, ut adest rumor, galeatos.
Cnius obtinuere modum formae satis amplae
Completis autem geminis, ternum peragendo'
Mittitur arte k fala 1 vexare m falarica 11 binos.
Artifices nervis iaculata uno quoque plectro.
215 Sic nobis loetum» primi meruere paratum;
Mox monadeP necata obiit saevissima dias^.
Mille struunt etiam celsis tentoria rebus
Tergoribus collo demptis tergoque iuvencum.
Bis binos tressisve r viros clipeare 8 valebant 1 ,
220 Quae u pluteos v calamus vocitat cratesve w latinus.
Nox nullam recipit requiem nullumque soporem;
Veloces acuunt, reparant, cuduntque sagittas,
Expediunt clipeos, veteresque novi efficiuntur.
Cumque senis Foebi fulgor iam scandit in almas
225 Quadrigas agilis, noctemque repellit opacam,
Atque suos oriens oculos demittit in urbem,'
En proles Satane subito castris fiiribundae
Erumpunt, trepidis nimium telis oneratae;
Ad turrim properant, tenues ut apes sua regna
230 Distentis adeunt humeris casiaque thimoque
a) ornamentnm. b) carri XVI rotis . LX hominum capaces. c) opus.
d) mensure, coniuncta trinitati. e) quercus. f) unumquodque. g) scil.
illius arielis. b) sc. arietis. i) i. e dum tertium perageretur. k) per
artem. 1) turri. m) alli.dere. n) balista. o) magislros. p) unitate
percussionis. q) dualitas Norm. r) tres. s) contegere. t) ten-
toria. u) tentoria. v) plutei sunt grates coreo crudo intexte. quae hosli
obiciuntur. w) coriatas.
1) i. e. ariete. 2) i. e. lethum.
Digitized by VjOOQIC
14
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER
Arboreisque simul vel ameni fioribus agri:
Haud secus infelix populus contendit ad arcem
Prpssis fornicibus* humeris ferroque tremente.
Ensibus arva tegunt, Sequanam clipeis, et in urbem
235 Plumbea mille volant fusa densissime mala
Atque serunt pontes validis speculas catapultis.
Mars hinc inde furit surgens, regnatque superbus;
Totius ecclesiae cumvexa b boando metalla 1
Flebilibus vacuas supplent clamoribus auras.
240 Arcs nutat, cives trepidant, ingensque tubarum
Vox resonat, cunctosque pavor cum turribus intrat.
Hic proceres multi fortesque viri renitebant;
Antistes Gozlinus erat primas super omnes,
Huic erat Ebolusque nepos Mavortius abba;
245 Hic Rothbertus, Oddo, Ragenarius, Utto, Erilangus;
Hi comites cuncti, sed nobilior fuit Odo,
Qui totidem Danos perimit, quot spicula c mittit.
Dimicat infelix populus pungnatque benignus.
Tres armavit atrox cuneos, quibus obtulit arci
250 Maiorem, picto d ponti e geminosque f parones,
Hanc h sat opinati superare, hunc* si potuissent.
Haec bellum patitur, multo maiora set ille;
Haec depicta gemit vario sub vulnere rubra,
Ille virum luget vires obitusque fluentes.
255 Sanguine nulla via urbis adest intacta virorum,
Prospiciens turrisque nichil sub se nisi picta
Scuta videt, tellus ab eis obtecta latebat.
Inde super cernens lapides conspexit acerbos,
Ac diras, ut apes dense, tranare cateias k .
260* [Iuppiter aspiciens dardos prospexit acutos] 2
260 Inter sese aliud turrimque nichil metit aether.
Vox inmensa, metus maior, strepitusque fit altus.
A. 885.
a) arcubus. b) curva. c) sagittas. d) cum picto. e) scil obtu-
lit. cuneos. g) navigio. b) turrim.
1) campanae. BOUQ.
i) pontem.
2) versus postea expunctus.
k) dardos.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 15
Hi bellant, isti pungnant, resonantibus armis A. 885.
Praelia Normanni exacuunt crudelia sane.
Nullus habet terrae totidem qui vivere natus** 1
265 Indutos gladiis pedites spectaret in unum,
Et tanta miraretur testudine picta.
Hac sibi confecere polum vitam nutrientem 3 ,
Quem nullum superare caput cupiebat eorum,
Ast infra capiunt tetre necis arma frequenter,
270 Mille dabant pungnam pariter stantes in agone,
MiUe simul, turrim quoniam contingere cuncti
Haud una poterant, turmis certare studebant.
Arcs speculans, nudis quoniam chelis* inimicus
Ingeminat populus certamen et ore patenti,
275 Erectas taxos c arcos convertit in uncos d ;
Unius hinc iaculum transmittitur os in apertum
Quem subito conans alius clipeare e migrantem,
Nempe cibum gustat primus quem repserat f ore;
Adveniens autem numerum qui clauderet almums,
280 Hos nitens geminos auferre latenter, et ipse
Perculsus faretra, turri vehiam quoque poscit.
Sub clipeo illos alii conduntque trahuntque,
Unde fiirore nimis pingues beUum renovarunt.
Scuta cient planctus, saxis ferientibus, ipsa,
285 Sanguineasque vomunt voces galeae subeuntes
Aethera, crudeli lorica mucrone foratur.
Respiciensque suas et quos fundaverat artus
Omnipotens fabricas modicum Danis superari,
Exhibuit nostris vires animosque valentes,
290 Inpertitus eis sensus equidem tremebundos.
Tum pereunt miseri, pluresque vehuntur ad altos
Ponentes animas torquentibus arma faselos h .
a) filius. b) brachiis. c) inos. d) id est arcos non tensos letendit.
e) contegere. f) traxerat. g) trinitatem. h) naves.
1) Nullus lerrae filius habet vivere (i. e. vivit) qui — 2) i. e.
protegentem.
Digitized by
Google
16 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
Iam Titan celeres missos praemittere curat A. 885.
Ocaeano, pompare thoros otium a quibus abdat.
295 Torvaque plebs quae iam cecini tentoria turri
Texta tulit silvis flenti, caesisque iuvencis,
Quis noctem quidam bello quidamque sopore
Praeteriere, quibus circumtrivere b meatus,
Pennivolas acies c vibrari d felle madentes,
300 Militibus noctu eximiam cernentibus e arcem.
Mane quidem flagrante novant certamina plenis
Arma trucum terris fixa testudihe giro.
Certabant plures alii fossata studere,
Quae circa resident illam f , sulcosque replere;
305 Hinc glebas specubus frondesque dabant nemorosas,
Atque suo segetes etiam fetu viduatas,
Prata simul, virgulta quoque, et vites sine gemmis,
Hincque senes tauros pulchrosque boves vitulosque,
Postremumque necant elegos, heu! quos retinebant
310 Captivos, sulcisque cavis haec cuncta ferebant,
Idque die tota stantes agitant in agone. <
Hocce pius cernens praesul, clara lacrymando
Voce vocat domini Salvatorisque parentem:
Alma redemptoris genetrix mundique salutis,
315 Stella maris fulgens cunctis praeclarior astris,
Caede tuas praecibus clemens aures rogitantis;
Si tibi me libeat missas umquam caelebrare,
Impius atque ferox saevus crudelis et atrox,
Captivos perimens, laqueo necis inretiatur!
320 Arce repente volans telum deferre sategit
Antistes Gozlinus, huic? quod flendo precatur,
Qui vinctos vinctus mortis dimisit habenis,
Atque miser sociis tendit clipeumque pedemque.
Os solvit, virtute ruit, sulcosque replevit
325 Mensurans terram, spirans animam male natam,
a) requiem. b) composuerunt. c) sagitlas. d) ad vibrandas. e) cu-
stodientibus f) turrim. g) Kormanno.
1
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 17
Captivos iuxta tritos gladio nimis eius. A. 885.
Urbs in honore micat celsae sacrata Mariae,
Auxilio cuius fruimur vita modo tuti;
Hinc indicibiles illi, si forte valemus,
330 Reddamus grates, placidas reboemus et odas,
Vox excelsa tonet, laudesque sonet quia dignum:
Pulchra parens salve Domini, regina polorum,
Nostra nites altrix, orbis constas dominatrix;
Quae saevis manibus Danfim gladioque minace
335 Solvere Luteciae plebem dignata fuisti,
Luteciaeque satis poteras conferre salutem,
Quae lubrico Salvatorem cosmo genuisti.
Caelicoli caetus, virtutes ac dominatus,
Primatusque, potestatesque, thronique polorum,
340 genetrix sobolis summi regis celebranda,
Te gaudent, recolunt, laudant, venerantur, adorant,
felix uteri thalamo quae claudere mater,
Quem coeli nequeunt, tettus, vastum mare, quisti;
Atque tuum delecta patrem nobis peperistu
345 Luna micans solem muUo plus te renitentem
Fudisti terris, et eas quo plena manebas
Inradiando, genus nostri lapsum reparasti.
Ergocui, regina poli, conponere quibo?
Sanctior es cunctis, sexu feHcior omni.
350 Cultorum miserere tui iam nata potentis;
Gloria, laus et honor, radiansque decus tibi semper;
Sit benedicta Dei mater sceptris in Iesu. DIERESIS.
Foebus abit, noctisque redit caligo serenae,
Excubiisque nequam a turris saepitur opimis b A. 886.
355 Aurora girante polos, girantur et arces;
Mortiferis siquidem telis quatientibus illas,
Arrietes confiant c , unumque locant ab eoo
In turrim, contemplatur septentrio celsa
In portas alium; tenuit contra latus eius
a) Normannorum. b) copiosis. c) movent.
Digitized by
Google
18 ABBO DE BELLIS PARIS. UBER I.
300 Oc- que- cidens ternum. Magno cura pondere nostri A. 886.
Tigna parant, quorum calibis dens summa peragrat,
Machina quo citius Danum quisset terebrari;
Conficiunt longis aeque lignis geminatis
Mangana quae proprio vulgi libitu vocitantur,
365 Saxa quibus iaciunt ingentia, seo iaculando
Allidunt humiles scaenas* gentis truculentae.
Sepe quidem cerebrum cervice trahunt elegorum,
Vah ! multosque terunt Danos, plures quoque peltas*.
Immunis c clipeus fractu nullus fuit hictus d ,
370 Quem 6 talis tetigit, non uHus morte misellus f .
Ast infelices foveas supplere falanges
Nequiquam tendunt, potuere replere nec ullam.
Nitebantur enim arietibus pessumdare turrim;
Quos quoniam nequaeunt aequis deducere campis,
375 Corripiunt ternas rabidi kimbas* satis altas
Frondivagis equidem silvis gravidare flagrantes,
Postremum Vulcanus eis inponitur ardens.
Flammivomas oriens dimittit eas pedetemptim.
Anguinisque h trahebantur ripas secus ipsae
380 Ad pontem, seu conspicuam conburere turrim.
Silva vomit flammas, arent latices pelagique,
Terra gemit, virides herbae moriuntur ab igni ;
Lemnius atque potens Neptuno stat pede trito',
Regna poli furvus penetrat, nubesque peragrat.
385 Hinc tellus et ager, limfae caelique cremantur ;
Urbs luget, speculaeque timent, et menia deflent;
Heu, quam magna oculis manant lacrimosa beatis
Flumina! Dant pulchri iuvenes, sed et alba senectus,
Merentes gemitus, matresque iubas laniando
390 Terga dabant siccae, crinesque per arva revolvunt —
Hae colafis nudata suis iam pectora tundunt,
At secuere genas aliae lacrimis madefactas!
Tum trepidant cives, cunctique vocant celebrandum
a) lobias. b) scuta. c) inlesus. d) percussio. e) clipeum.
f) scil. fuit immunis. g) naves. h) funibus. i) contrito.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 19
Germanum: Miserere tuis, Germane, misellis! — A. 886.
395 Parisius praesul fuerat sanctissimus olim,
Inlustrabat eam cuius venerabile corpus —
Menia Germani nomen recinunt,* et in omni
Exclamat miles specula primique virorum:
famulis, Germane, tuis succurrere disce!
400 Littora seu liquidi laticis 1 pelagus ciaet* altum,
Sidereosque thronos quibus emicat, ut iubar almus
Verberat innumerus, echo comitante, boatus;
Germanum respondet et urbs vocitantibus ipsum.
Concurrunt matres pariter iuvenesque puellae
405 Ad sancti tumulum, suffragia poscere grata.
Infelix et ob hoc populus subiit nimis alta
Gaudia, subsannans cives Dominique catervam.
Scuta dabant alapis reprobo risu saturatis,
Argutoque tument horum distenta boatu
410 Guttura, et, urbanis plangentibus, aera magno
Implentur sonitu, clamore minus nihil amplo;
Vox auditur in excelsis, et luctus in aethris!
At Deus omnipotens omnis fabricae raeparator
Orbis, adest praecibus sancti rogitatus, et ipse,
415 O Germane, venis humili succurrere plebi
Auxilio, lapidumque salire struem super altam
Flammivomas puppes, pontem ne lederet ulla,
Ipse coegisti; pontem sustentat is agger.
Continuo Domini populus descendit ad ignes,
420 Quos mergens in aquas, naves cepit sibi victor;
Hincque Dei sumpsit felix gaudere caterva,
Unde prius duxit gemitus magnosque dolores.
Sic nostris geritur, bellumque diesque recedit,
Noxque falam gurdis b mandat custodibus ipsam.
425 Sole suas nondum claras subeunte quadrigas,
Sub Iuce reveunt crates sua ad oppida furtim,
a) rocat. bj ineptis, stnltis.
1) i. e. Sequanae.
2*
Digitized by
Google
1
20 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
Arrietes, carcamusas vulgo resonatos, A. 886.
Dimisere duos; pallos vetuit removere;
Quos nostri capiunt gaudenter depeculantes.
430 Rexque Danos retulit Sigenfredus super omnes,
Quem turris metuit proprios sibi vellere ocellos*.
Sicque, iuvante Deo, durus Mavors requievit.
Ianuarii 1 suprema dies statuit triduana, EPISINALIFFA,
Haec finire sequens studuit certamina mensis.
435 Tercia lux huius fuerat belli, recolendae
Sancta genetricis tunc purificatio Christi,
Quae nostre tribuit plebi gaudere triumpho.
Praeterea conscendit equos avibus otiores
Infortuna cohors, repetens partes orientis,
440 Francia quas nondum populatas tristis alebat.
Cuncta prius dimisa necans r magalia* poscit
Quae Rotberto aderant Faretrato agnomine claro ;
Cuius erat miles tantum obsequio modo solus,
Una domus retinebat eos. Miles seniori:
445 Normannos contemplor, ait, cnrsim venientes!
Rotbertusque suum cupiens admittere c scutum,
Nil vidit, quoniam populus suus abstulit illud,
Quem Danicos iussit cuneos idem speculari.
Ense forum nudo petiit tamen obvius illis,
450 E quibus occidit geminos, et tertius ipse
Incubuit morti, nullo sibi subveniente.
Unde nepos eius nimium tristans Adalaelmus
Consulis d intererat populo, cui talia dixit:
Eia viri fortes, clipeos sumatis et arma,
455 Ulciscique meum raptim properemus amnclum!
Haec inquit, villam petiit, congressus acerbis
Ilicet hos vicitque trucidavitque nefandos;
Normanno villam victor moriente replevit.
Nil reliqui, prohibente fuga, retulere paroni e .
a) portas. b) casas. c) recipere. d) comitis. e) navigio.
1) Januari pronuntiandum, ex glossa marginali.
Digitized by
Google
ABBO BE BELLIS PARIS. UBER I. 21
460 Haec eadem Rotbertus erat nitens operari. A. 886.
Post aequor* residens almi niveam b secus aulam
Scandere Germani temptant crebrius vocitati,
Eius qua speciem conslat lucere sepulchri.
Hic iacuit suimet iugiter venerabile corpus,
465 Nobiliusque monasterium cunctis fuit illud,
Nustria quae refovere sinu discebat in amplo.
Hinc propriis fuerit famulis gestatus in urbem.
Ipse c Danos, quicumque dabant vestigia prato,
Militibus speculam cernentibus d urbis iri eius
470 Rure sitam, fugiente mora tradit capiendos.
Ecclesiam cuius e penetrans lacerare fenestras
Ictibus arboreis unus vitreas lanionum,
Continuo amenti rabie confunditur atrox
Curribus Eumenidum piceis artatug f ab almo£,
475 Morsque sequens miserum perdit, pietate remota,
Hisque fatigatus causis inferna petivit.
Mi Germane sacer, cura ne spiritus olim
Illa meus subeat, cuius miracula canto.
Haec et quo supplere queam, faveas precor, alme;
480 Summa patris summi, natique, rogato h , columba* '
Ore meo sedeat, mentem repleat, pie domne,
Actibus atque sacris virtutum fioribus ornet,
Expulsis sestrice 1 sacra k vitiis procul atris.
Torriculi scandens alius sublime cacumen,
485 Mutat iter per quod subiit, gressus quoque volvit
Ardua praecelsi nimium per culmina templi;
Ossa cui fraegere sacri fastigia tecti,
Germani meritis urgentibus. Hoc super urbis
Pergama 1 stans venturus m Odo rex prodidit omni
490 Stipanti semet plebi, digito manifestans.
a) pralum. b) pulchram. c) sanctus. d) custodientibus. e) sancti.
f) coniunctus. g) sancto Germano. h) postula. i) Spiritus sanclus.
k) columba. 1) menia. m) futurus rex.
1) vox obscura ; videlur esse femininum (propter sacra [columba]) vocis
hic tertiam divinitalis partem, i. e. Spiritum sanctum, exprimenlis.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
im semet retulit vidisse cadentem. A. 886.
ius adveniens oculos direxit in amplum
tn sancti, nolens quos liquit ibidem.
>iens quartus, superis est demptus ab auris,
le sub occidua mox sorte sopitus.
anate tui quintus, Germane, parentis
reserare thorum; primo sed adempto
iunc saxo proprium pectus, patientem
ra cogens animam decedere pestis,
lens baratrt tetigit caenacula tetri.
i sobolis sanctae servat genitorem
leva sacram prolis retinet genetricem;
therius pater, est Eusebia mater.
dolor! en medius cecidit pons nocte silenti,
illuviis tumida bachantibus a ira.
trsim Sequana circumfudit sua regna,
le 1 suis obtexerat aequora campum.
gestabat eum b vertex, sed et arcem
lure manet sancti fundata boati*.
ierebant c dextris, alter d sed et altri e .
tidem surgente Dani surgunt simul acres,
ites subeunt, armis onerant clipeisque,
b natant Sequanam, turrim cinguntque misellam.
ibant illi densis certamina telis.
muit, lituique f «boant, lacrimisque rigantur
rusque gemit totum, pelagusque remugit.
cumeunt lapides et spicula mixtim;
nt nostri, clamantque Dani simul omnes;
emit, nostri lugent, laetantur et illi.
volunt, cives nequeunt succurrere turri
iris bello deferre iuvamen anhelis,
ntibus. b) pontem. c) pons ct turris. d) pons. c) turris.
2) ita distincte codcx; fortasse i. q. inrocati saneti.
sndum coniicit beati.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 23
Quos valide numero beilantes sub duodeno A. 886.
Rumfea vel formido Danum non terruit umquatu.
Difficile est dictu bellum, set nomina a subsunt:
525 Ermemfredus, Eriveus, Erilandus, Odaucer,
Eryic, Arnoidus, Solius, Gozbertus, Uvido,
Ardradus, pariterque Eimardus, Gozsutnusque.
Seque neci plures b sociarunt ex inimicis.
Hi c quoniam nequeunt animis curvarier atris,
533 Aestibus accingunt carpentum arentibus arcis
Ante fores gurdid miserandae gramine plenum;
Fulmineisque velut Foebo sub rura proceliis
Nox vacua celi specie 6 confunditur alta,
Fas f nuili arridente suum contemnere doma 1 —
535 Haud secus occuluit fumus speculam catapultis
Inmersis aliquantisper fervore* tonante.
Quisque h rogi proprios flatus ne clade perirent
Accipitres loris permisit abire solutis,
Quem" dum iam cupiunt omnes extinguere, desunt
540 Vasa quibus possent latices haurire fluentes.
Namque Danum formidabant ausum fore nullum
Aequora iam confessoris contingere gressu,
Pansa prius propter meritis miracula sancti.
Haud k modicam retinent solum nisi quippe lagenam,
545 Quae claram iaciendo focos Sequanam super altos,
Servantum fugit digitis dilapsa sub illos 1 ;
Vulcano periit claudo Neptunus inermis.
Larque 01 super turrim saliit, contrivit et omnem.
Robora congeminant gemitus oppressa sub igni,
550 Plus bello dominante rogo. Dimittitur illa
Militibus, pontis subeunt extrema relicta.
Prelia constituunt" iliic noya savaque saevis,
a) bcllanVium.
b) quia XXX occiderunt.
c) XII. d) stulti Normanni
e) pulchritudine.
f) licito. g) ignis.
h) ex XII. i) rogum
k) scil. ideo.
l)Jbco9. m) ignis.
n) XII.
1) domum.
Digitized by
Google
24 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I.
Donec ad alta caput flexit Phoebus vada ponti. A. 886.
Pila dahat rupesque simul celeresque cateias
555 Plebs inimica Deo, pransura Plutonis in urna a ;
Sed quia conflictus talis* superare nequibat c ,
Militibus clamare: Fidem cepit, sed inanem,
Ad nostram properare, ©tri, nolite timere!
Pro dolorl alloquiis sese credunt male finctis,
5G0 Sperantes praecio redimi potuisse sub amplo;
Non alias vere caperentur luce sub illa,
Heu, nudi gladium subeunt gentis truculentae,
Et caelo mittunt animas livore d fluente;
Martyrii palmam sumunt caramque coronam.
505 Mox reliquis 6 ut visus adest f gentilibus Erveus,
Rex, quoniam facie splendens formaque venustus?,
Creditur, atque sui donis grassante b tuetur;
Protenus* intuitu fuso cernendo k sodales
Dilectos plecti 1 , tamquam leo sanguine viso
570 Ipse furit, conansque manus vitare tenentum,
Undique vi voluit semet ceu nexus, ut arma
Sumeret, ulcisci m proprios socialeque vulnus;
Obtentuque carens ipso, sic insuperata
Limphantes 11 potuit qua voce tonavit in aures:
575 Cedite me tensa cereice, pecurda prorsus
Nulla tneam tractet vitam, morientibus istist
Vivere quid sinitis? Frustratur vestra cupidol
Quae lux haud eius, micuit sed crastina flatu.
Quae voces, quae lingua, quod os, aedicere possunt
580 Bella tot his prato egregii commissa relati ?
Quotque necaverunt Normannos hic? quot et urbi
Duxerunt secum vivos? Iam nullus eorum
Tunc audebat agrum sancti conscendere latum.
Quorum, prae terrore, virum certamina promo,
a) olla. b) duodecim qui erant in turre c) scil. XII. d) sanguine.
e) i. e. paribus. f) a. g) scil. erat. h) praedone. i) longe.
k) dum cerneret. 1) decollari. m) ad ulciscendum. n) dementes
o) ab his ; Germani glossa taeadi XVI.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER I. 25
585 Corpora crudeles Seqaanae tradunt sine vit#, A. 886.
Laus corum* iugiter nomenque per ora virorum,
Insignesque simul mortes et bella volabunt,
Sol radiis donec noctis pompare tenebras 8 ,
Luna diem, stellae pariter conponere discant.
590 Prosternuntque dehinc speculam de morte dolentem
- Custodum. Cecidit telo quatiente Danorum
Signifer; hic artus misit flatumque Charoni.
Nemo meis super hoc dictis insurgere bello
Decertet; siquidem nemo nil verius ullus
595 Expediet, quoniam propriis obtutibus hausi;
Sic etiam nobis retulit, qui interfuit ipse
Atque natando truces gladios evadere quivit
. Tum Sequanam satiunt, Ligerumque petunt patriamque.
Has inter geminas peragrant praedam capientes,
600 Quam regio ipsa meo pandet iussu dominante.
Interea sperans Ebolus, fortissimus abba,
Gentiles quod in hanc issent cuncti, prope solus
Arce ruit b , d^rdumque ferens castella petivit
Illorum, hastamque vibrans proiecit in ipsa;
605 Non sonipes retulit nobis hunc, nec tulit illuc.
Confestim socium nixus munimine, saeva
Castra petit, murosque ferit; quo Lemnius adsit
Ipse iubet; pugnant nostri, constantius illi;
Argutus c nimium fremitus iam fumat ab iUis,
610 Exiliuntcme foras, vulgusque fugant sine tactu, *
Extiterant plures quoniam nobis; tamen iilis
Obvius hic Ebolus, sociique simul, stetit heros.
Haud iUum fuerant audentes tangere ferro;
Quingentis etiamsi tunc subnixus adesset
615 Qualis et ipse fuit, castris sese daret ultro,
Ast animas propria de sede repeUeret omnes ;
At quia militibus caruit, sic ludere cessat.
a) discaft. b) saltu cecidit, c) sonorus.
1) i. e. quorum.
Digitized by
Google
26 ABBO DE BELLIS PARIS. UBER I.
Nustria, nobilior cunctos regionibus orbis, A. 886.
Quae vaste fueras procerum genetrix dominantum,
620 Ne pigeat eapta turri producere, quaeso,
Quot vel quas hausere* Dani palmas tibi, necnon
Ubera quot pecorum mulsere tuum peragrando
Distentum variis tractum gazis tamen olim b .
Mi soboles c , aliquis censere potest? Etiamsi VOX NVSTRIAE.
625 Affuerint cunctae volucres, erumpere voces
Tot nequeunt, hommum quot equum pecudumque boumque
Sublegere d mihi natos natasque suumque;
Flumina baiatu agnorum, mea grammae iaeta
Prata sonant* denso mugitu tempe iuvenc&m,
630 Cervorumque nemus rauco clamore remugit,
Grunnitusque mei silcas scindebat aprorum.
Haec mihi subduxere truces, si noscis et audis!
Haec oculis equidem petii, sistens super urbis
Moenia, nec visu claudebantur neque ritmo f ;
635 At quoniam cingi nequeunt pratis nec ab agris,
Efficitur bostar Germani antistitis auia,
Completur tauris, sucutis*, simisque capellis.
Longa trahunt Olic suspiria tumque dehiscunt h ,
Corpora flant dulces ventos» cruciante dolore.
640 Adveniunt stabulatores k , ea ferre quoquinae
Nitentes, cum iam maneant epulae innumeratis
Vermibus, ecclesia quorum fetore repleta;
Exportant 1 , Sequanae referunt 1 , non nempe quoquinae,
Ecclesiamque piant bovibus, nec caeditur ultra.
645 Legisti praedas, etiam cognosce trophea ! VOX NUSTRIAE.
RestitU m oppida quaeque capi supraema voluntas;
Obfuit at, Domino tribuente, infirma potestas*.
Carnoteno* innumeros confdctus appUcuerunt
a) traxerunt. b) fuit plenum divitiis* c Nustrigena enim fuit hic metricus.
d) furati sunt. e) sonabant. f) numero. g) vitulis. h) ora aperiunt.
i) spiritus. k) Nonnan. 1) extra ecclesiam. m) superfiiit.
1) illa animalia. 2) Hic versus deerat olim in editis. 3) Chartres.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PAIJIS. LIBER I.
AUofilh verum Hquere cadacera mille
050 Hic quingenta simul, rubeo popukmie duello.
Una dies istum voluit sic ludere ludum,
His ducibus, Godefredo, nec non et Odone;
„ Belligeri fuerant Uddonis consulis ambo.
Idem Odo praeterea opposuit se saepius illis,
655 Et vicit iugiter cictor. Heu 9 liquerat illum
Dextra manus bello quondam, cuius loca dnxit
Ferrea, pene tigore nichil infirmior ipsal
. Nec satius qmcquam sortiti apud hi Cinomannos,
Haud equidem reliquae cesserunt suatius urbes.
660 Iam quia Apollo* rogat, calamus requiem mereatur.
TERMINATUR PRIMUS.
27
A. 886.
ORDITUR SECUNDUS BELLORUM PARISIACAE POLIS
CODICELLUS.
Surgito Musa celer, lampas accendit eoa b
Climata, luciferam propera praevertere plantam.
Saxonia vir Ainricus fortisque potensque
Venit in auxilium Gozlini, presuUs urbis,
5 At tribuit victus illi loetumque cruentis
Heu paucis, auxit vitam nostris, tulit amplam
His predam. Sub nocte igitur quadam penetravit
Castra Danum, multos et equos illic sibi cepit.
Agmen Ainrico cedente nimis lanionum,
10 Efficitur celsus nimium clamor fremitusque;
Deserit unde quies nostros, et menia c vallant.
Inmodicas voces flavere Dani morientes,
Inmenso resonant cives clangore, paventes
Ut soiitum paterentur ab his ex more laborem.
15 Sic et Ainricus postremum castra reliquit,
Culpa tamen, fugiente mora, defertur ad arcem.
Pila ministrabant acidas* referendo salutes.
A. 886.
a) sol. b) orientalia. c) urbis. d) acres.
Digitized by VjOOQlC "
28 ABBO DE BEyJS PARIS. LIBER II.
Ianua militibus reseratur, comminus acre A. 886.
Urgetur bellum, clipei labuntur et enses.
20 Vita meos adamat dextros oditque sinistros,
Infestos adamat mors, vita gubernat amicos.
Inde sopor repetit cives miserosque fugella.
Rege Sigemfredo simul ast Odone loquente,
Protenus a a specula currentes agmine multo,
25 Ducere forte truces secum conantur Odonem;
Qui primum feriendo, falae fossata volatu
Transsiliit propero, clipeum gestansque cateiam b .
More suo functus bello versus stetit heros;
Exiliere viri domino suffragia dantes,
30 NobiUbusque stupent eiussuper artibus omnes.
Conspiciens Sigemfredus nostros in agone
Esse feros, inquit sociis: Hanc linquite sedem,
Hic non stare diu nostrum manet c , Mnc sed abire!
Ergo suas ut Ainricus secessit ad aulas
35 Germani teretis contemnunt litora sancti,
Aequivocique legunt, cuius factis bene vescor,
Circumeunt castris aequor d , seo et undique vallo
Clauditur k dominusque meus, quasi carcere latro,
Ipse nichil peccans; murus circumdedit eius
40 Ecclesiam nostro celsam cogente reatu.
Denique rex dictus denas capiens argenti
Sex libras nitidi nobis causa redeundi,
Normannis sese cunctis comitantibus, optat
Mel dulcis fluvii limfis conferre marinis,
45 Qualiter osque freti caudam Sequanae rapit albam
Equoreumque caput pennis quatitur Sequaninis
Ostentare 6 ; sed his f autem nolentibus, infit:
Eia Dani, muros urbis lustrcUe potenles;
Pergama circumquaque viri vestiie valentes,
50 Et scapulas arcu validisque honerate sagiltis!
a) procul. b) dardum. c) est. d) pratum. e) optat. f) paganis.
Digitized by VJjOOQlC
ABBO DE BELLIS PAWS. LIBER II. 29
Quisque feral lapides, sed et undique tela ministret! A. 886.
Hoc etiam bellum conabor et ipse videre!
Quo sermone quiescenti, surgunt simul omnes,
In-que-sulas penetrant, urbis sedes quibus* extat,
55 Menia circumeunt trucibus gladiis honerati.
Degressique foras nostri circumdare turres,
Occidunt reges geminos pluresque aliorum,
Fallacesque fugam diamant* verique triumphum.
Aranis in auxilium nobis Sequanae fuit altus,
G0 Quos c sorbens penitus mersit, transmisit Averno.
Sigemfredus ovans, ridens morientibus inquit:
Nunc mllate viri pinnas 9 urbem capitote,
Mensurate metris aedes, quas hic habitetis!
Inde suis: Abeamus, ait, tempus venit ecce,
65 Quo gratum fuerit nobis istinc abiisse!
Mox hilaris Sequanam liquit pro munere sumpto.
Sic alii facerent, eadem d si*tunc meruissent.
Quis sentire potest, patula quod subditur aure?
Terra gemat, pontusque, polum, latus quoque mundus:
70 Gozlinus, Domini praesul, mitissimus heros,
Astra petit Domino migrans, rutilans velut ipsa e ,
Nostra manens turris, clipeus, nec non bis-acuta
Rumphea f , fortis et arcus erat, fortisque sagitta!
Heu! cunctis oculos fontes terebrant lacrimarum,
75 Atque pavore dolor contritis viscera scindit.
Tempestate sub hac Hugo princeps obit abba,
Evrardo Senones viduantur praesule docto;
Gaudia tunc hostes adipiscuntur sua laeti.
Qui? vigiles madidae per opaca silentia noctis
8 q Germanum nitida clarum vidisse figura
Se nerhibent, moetasque h sui lustrasse locelli,
Lumine gestantem rutilanti sepe laternam,
Quo sancti redolent artus forsan tumulati.
Instabant eius festae sollemnia lucis;
a) scil. fnsnlis. b) valde amant. c) aliqiios. d) munera. e) astra.
f) gladius. g) nostes. h) fines.
Digitized by
Google
30 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II.
85 Obiurgantur et hi castellanis, quia sacra A. i
Non celebrant, alto inde ruunt cum mente cachinno.
Mergitibus* plaustrum per rura movent gravidatum,
Cuspide terga boum verso nimium stimulantes.
Protinus his propriae claudis sine crimine causae
90 Connectunt alios, pluresque dehinc aliosque;
Certabant elegi b scapulis cornuque iuvenci,
Iamque lavant proprias rubeo de sanguine costas,
Nonque valent axem terris disiungere fixum,
Attonitique stupent domni miracula nostri.
95 Solvuntur tauri, stimulusque ferox requievit.
Lux segetis recidiva rotas spoliis vacuavit,
Atque suis clodum revocavit motibus axem.
Effugiens horum c quidam iussus iugulari,
Templa subintroiit sancti, tenuit quoque bustuin d .
100 Pellitur inde miser profuga pietate necandus;
Vae miseris! multant elegum, niultantur et ipsi;
Quod munus dederant socio, simili pietate
Germani meritis nactum* cuncti meruerunt,
Caelitus afflicti nimium pro talibus ausis.
105 Unde sacerdotes statuere, locum venerantes,
Qui missas cursusque f sacros illis celebrassent.
Tunc omnes* cuiquam prohibent hinc tollere quicquam;
Quod violans unus, proprio deferre cubili
Ecclesiae tegmen studuit; sub quo manifeste
110 Effigies 1 eius repetita fuit puerilem,
Scilicet eventu nulli simflante minuta,
Nota quibus fuerat pridem, nec noscitur ullo
Oppido, miror ubi venae nervique laterent,
Ossaque fugerunt pariter fugiente medulla,
115 Viscera speluncae tenuis foveam petiere.
Maior habebatur magnis — mirabile factum —
a) garbis. b) miseri. c) Normannoram. d) sepulchrum. e) consect
f) horas canonicas. g) scil. saevi.
1) effigies eius repetita fuit (i. e. repetivit, imitaU est) puerilem (
efBgiem), scilicet minuta (imminuta eventu) unico.
Digitized by
Google
1
ABBO DE BELUS PARIS. LIBER II. 31
Is qui niinque minor pueris moriens patet esse, A. 886.
Vitaque* cum.gemitu fugit indignata sub umbrasl
Visus adest cuidam Domini sanctissimus idem.
120 Pectore carpenti requiem per nubila noctis
Marcelli sanctis precibus necnon Clodoaldi
Accipiens liquidam manibus benedicere limpham,
Unde rigans urbem, graditur per menia circum;
Huicque viro proprium promsit nomen, sed et urbi
125 Spem spondens, faciem liquit se conspicientem.
Nobilis hac et in urbe fuit vir carne liquescens,
Deficiens etiam flatu metuebat obire,
Castellumque capi Normannis tempore in ipso.
Attulit huic cives somnus se linquere velle,
130 Urbs armis quoniam cunctis deserta manebat;
Clericus inde venustatis mirae astitii illi
Ore loquens placido, rutilans vultuque sereno:
. Quid metuis? surgens tremulos depone timores,
Obtitaque fuga quamplures cerne paratos
135 Ad bellum! Surgens alacer, muros videt omnes
Vallatos cuneis iuvenum galeis oneratum.
Voxque tonat: Tutoribus his defendUur haec nrbs;
Ast ego sum Germanus, ait, huius quoque praesul.
Confortare 9 nihil formidabis, quoniam nunc
140 Faucibus haud sceleratorum grassabitur haec urbs!
Affatur sanctus, redamatque virum caro flatus;
Affatur felix, fugitque virum mala pestis;
Alloquitur sanctus, lecto surrexit egrotus;
Almis faminibus sospes procedit egrotus,
145 Explicuit visu noctis quod noverat ipse.
Luce dehinc quadam, dum gestabatur et almi
Militibus propriis corpus per moenia circum,
Urbanis septum sectantibus omnipotentem
Perrogitando Deum votis sub voce canora,
150 Caeditur allofilo b de portatoribus unus
Nomine Gozbertus calclo*, percussor in umbras
a) illius. b) a pagano. c) lapide.
Digitized by
Google
9 DE «ELLIS PARIS. LIBER II.
moriens, icto a patiente A. 886.
apidis iactu, sancto auxiliante.
alidae corrupta procellis
idium exterius, loeti quoque pestis
plebes penitus b laniabat;
tt nobis tellus, obeuntum
sepulturam membris potuisset
a dies nec erat, quae non generasset
[ue suburbanos truculentos
abiit prope quae non interfectos
i duxisset ad antra gehennae.
venturus e Odo transmittitur inde
010 suprafato basileo,
> caeleri succurreret urbi.
ferum remanet nisi Marcius abba 1
is memoratio scripta relucet.
l more Danum vestire coegit
imte die quadam, super arva
t illi f Sequanam camposque peragrant.
» armis sevoque sopore
aecant totidem fuerant quot et ipsi.
repitus castris; horum resonante
rpunt clipeos nostrique carinam.
irisii tondebant Uttora sancti
ixere& sibi crebro speculata;
lus iugiter fuit obvius abba,
nitem quadam stravit vice telo ;
lunt ripam, referuntque cadaver.
ios equites dimisit ab arce,
aosque necant certamine diro.
3m cives crebrius pecorum sub opaca
;, quosdamque fugant, aliosque
is, hoc egeruntque frequenter;
b) intrinsecus. c) prope id est cum manibus. d) cives.
g) Normanni.
(
1
— ^,,.J8
ABBO DE BELUS PARIS. LIBEK II.
185 Indieioque tulere* Danos urbi sine flatu
Atque simul vivos, ut sic credi potuissent.
In-que-sulam penetrant solito quadam vice riti
Moenia qua resident urbis saevi trecenli;
Protinus ense quium b bino stravere c novenos,
190 Vulnera deposuere d qnibus triginta, nec extat
Posse datum quarti lumen spectare diei.
Congressi nostrum gemini, qui morte fruentes
Egregia sanctos vexere pedes super astra;
Nam senior Segebertus erat, iunior Segevertus.
195 -Forte deinde tribus cuneis cinctus galearum
Armipotens montis super Odo cacumina Martis *
Enituit, cuius clipeos novus inradiavit
Sol, croceo Oceani thalamo vastipede spreto;
Hunc prius elios* adamans quam rura salulat,
200 Quem visu capiunt cives, et amore sub aito.
Ast hostes prohibere fores turris cupientes,
' Transsiliunt Sequanam, vallantes littora circum.
Reddidit Odo tamen castellanis equitando
Se, medios inter sevos, Ebolo reserante
205 Huic portas 6 , cunctique stupent hoc nobile factuni.
Hinc eius socios retro statim redeuntes
Ferreus insequilur hostis, post terga meando;
PIus geminis etiam leugis interfuit illis
Dictus Adalelmus superis pridem comes; idem:
210 Eia, suis inquit, satius pergamus in illos,
Quam nos hic ilU invemanl! Adalaelmus hoc inquit;
Pestiferi petiere fugam, nostrique tropheum.
Scuta tonant; dardiqne volant, et corpora Danum
Consulis arva tegunt, gladio regnante Adalelmi.
215 Non dimisit eos, donec repedare coegit
Ad fluvium, posthac et ovans victorque reversus.
a) civei. b) qaorum. c) scilicet duo ex nostris. d) comn
e) lurris.
1) Mont-Martre. 2) TJJitos.
3
Digitized by
Google
34 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II.
En et Ainricus, superis* crebro vocitatus, A. 880,
Obsidione volens illos vallare, necatur.
Inque suos, nitens Sequanam transire, Danorum
220 Rex Sinric, geminis ratibus spretis, penetravit
Cum sociis ter nam quinquagenis, patiturque
Naufragium medio fluvii, fundum peliturus,
Quo fixit, comitesque simul, tentoria morti.
Hic sua castra prius Sequanae contingere fundum
225 Quo surgens oritur, dixit, quam linquere regnum
Francorum, fecit Domino tribuente quod inquit.
Denique cum medius Titane b incenditur orbis,
Cumque sitit tellus pecorique libet magis umbra,
Sibilat et gratus silvas zephyrus per amenas,
230 Pergama loetiferis stipantur ab hostibus urbis,
Quae c passim patiebatur certamen, et unum
Bellabant muri, speculae, pontes quoque cuncti,
Pugnabat pelagus, contra tellus magis ampla.
Classica d valde tonant, mensis 6 discedere cives;
235 Eus, clamant litui f , convwia temnite cuncti!
Drbs terrore, simul cives, invaditur omnis;
Nullus in urbe locus fuerat, qui bella lateret.
Pila falass, laceraeque tegunt nimium catapultae
Arva, velut pluviae, plumbi nec non onerosi
240 Poma dabant peltis gemitus et grandia saxa;
Haec nobis illi tribuebant praemia semper.
At contra lapides rapidos pariterque balistas
Direxere feris nostri, celeresque sagittas.
His aer seritur hiuc inde volantibus amplum;
245 Non inler caelos aliud tranabat et arva.
Mars magis atque magis regnat tumidusque superbit:
Virgo Dei Genovefa caput defertur ad urbis,
Quo statim meritis eius nostri superarunt;
Inde fugaverunt etiam pinnis procul illos.
Robore h qui multus fuerat sed corpore parvus,
a) in superis. b) a titano. c) scil. urbs. d) cornua. e) scil. a. f) cornua.
g) turres. . h) n\
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER Et. 35
Gesserit hoc miles quinis comitatus ab armis*, A. 886.
Gerboldus, nusquam cuius petiit catapultae
Sanguinei rostrum siccam b sine fluminis unda.
Partibus ex aliis c longe surgunt acriora
255 Praelia, plangores clipeique cient galeaeque
Stridores; nostri bellant, sed fortius illi.
Defecere fatigati bello quoque dextri.
Pro dolorl alta nimis flentes lamenta trahebant.
Cana senecta gemit multum florensque iuyenta;
260 Plorabant monachi, lacrimatur clericus omnis,
Aera voce tonant, luctus sed et ethra facessit d .
Hi tristes animos urbem metuendo revelant
Hoste capi; caelo laeti torquere cachinnos,
Moenia vocisonos rentes lucrare, severi.
265 Femineusque iubas sexus lugens lacerando,
Verrebat terras proprio de crine soluto.
Eheu! nuda suis quatiebant pectora pugnis,
Un-que-gulis facies secuerunt tristia ac ora.
Voce rogant lacrimosa omnes: Germane beate,
270 AuxUiare tuis, aUoquin nunc moriemur!
pie, nunc succurre citus, succurre perimus!
Germanum reboat tellus necnon fluviusque,
Littora, et omne nemus pariter circum resonabat:
Germane sacer, nobis miserere, rogamus!
275 Templorum campana e boant merentia, clamant,
Vocibus his et humus tremuit, flumenque remugit;
Urbs extrema verens instantis carpere lucis
Omina, lamentis lacrimans spargebat f amaris.
2go Omnibus, en Germanus adest, recolendus in Orbe,
Corpore subsidioque simul, nil vota moratus,
Quo maiora tenebantur certamina Martis,
Signiferosque Danum lucrari mortes coegit,
Atque dehinc alios perplures, protenus h urbe
a) armatis. b) terrflm. c) scil. urbs. d) replet. e) signa. f ) replebat.
g) «cil. a. h) longe ab urbe.
3*
Digitized by
Google
36 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II.
Ponte simul pejlens illos; quem maxima turris A. 886.
2 85 Ante suos domnum speculans congaudet ocellos.
Unde fatigati vires revocant sibi fortes,
Atque resistere decertant bellando protervis,
Qui a turrim repetunt, pontem vel menia linquunt.
Mille simul speculae stabant, omnes quia pugnae
290 Multo non una poterant numero prohibente.
Dilabuntur humi vario traiecta mucrone
Viscera, quo* pluvie celo ratibusque feruntur c .
Iam capiente iubar migrans sub marmora Tetis
Oceano, foribus turris submittitur d altus
295 Valde focus; flammae praecelsa cacumina turris
Cingebant, armis pugnant ignique sinistri.
Linquilur arcs dextris, valvasque iubent aperire,
Optantes prorsus praeciosam scandere mortem
Plus, quam fallacum fidei committere semet.
300 Nemo stetit supra speculam, solus nisi sepe
Iam Sancti famulus 1 dicti, lignum Crucis almae
In flammas retinens, oculis haec vidit et inquit;
Densus enim fumus nimium velaverat illam.
Tum portis igitur reseratis, aridus ense
305 Portu ni madido moritur Vulcanus inermis,
Subtilemque fugam petiere cadavera torvi
Multa reportantes secum, Mavorsque quievit.
Haec virtute Crucis sanctae victoria nostris
Caeditur, et meritis Germani antistitis almi,
310 Quem reveunt ad bassilicam Stephani quoque testis e ,
Gaudentes populi praecelsa te, reboantes
Voce: Deum t% laudamus, dominumque fatemur!
Urbis erat praesul clarus, tutamen et urbis
Mesticiam alterutrim nactae sic letitiamque.
315 Funditus his animo versus f tamquam mare choro*,
Cernere, Francigenis inquit, proparate sub urbem
a) protervi. b) sicwt. c) scil. Normanni. d) a gentilibus. e) martyris.
f) scil. Karolus. g) vento.
1) scil. ipse poeta.
Digitized by VJjOOQlC
ABBO DE BELLIS PARIS. UBER II. 37
Sexceniis stdtum nostris suggestibus* aptum. A. 886.
Talia me coram fures b ? lussis opus addunt c .
Dum tamen hos d trames revehit primatis ad aulam,
320 Sectantur, glomerant cuneos posterga e nefandi f ,
Committuntff, superant h , cedunt, fugiunt', moriuntur.
Templa fugax coetus k penetrat confinia muris
Victorum, gemini quandam — mirabile narro —
Ecclesiam inrumpunt, farsam de morte 1 relinquunt;
325 Post et ^quos saltu repetunt m parihusque coherent.
Sic ternis Sequanam Martisque cacumina stratis
Sexcenti copulant ex milibus, hinc remeantque;
Namque triumphantesi fratrum promsit geminorum
Fama fuisse Teoderici procerum ast Aledramni.
330 En princeps de quo canitur, circumdatus armis
Omnigenis, caelum veluti splendoribus astreis,
Induperator adest Rarolus, comitatus opimo
Diversi populo labii, tentoria figens
Sub Martis pedibus montis, speculamque secundum.
335 Redditur ecclesiaeque diu pastor viduatae
Nobilis egregiusque sacrae pompatus honore
Totius Anschericus virtutis germine clarus;
Annuiturque feris licitum Senones adeundi, A. 387
Septies argenti libris causa redeundi
340 Martis mense datis centum sua ad impia regna.
Tunc glaciabantur" torpentis saecla Novembris;
Sic Earolus rediit, moriturus fine propinquo.
Nomina, tunc ensem quorum perpessa fuisti, A. 88 G.
Nec vocitare prius, pigra o Burgundia bello,
345 Nustria praecluibusP thalamum nisi comeret altis^
Iam tibi consilio facilis, verum modo iam scis r .
Inde revertentes j|||to sua castra reponunt A. 887.
Iam dicto, templum sancti velut ante colentes.
Quattuor.hic dominusque mei Germanus in usum
a) sedibus. b) servi scil. ausi sunt agere. c) scil. Francigeni. d) DC Francos,
e) eorum. f) pagani. g) scil. Normanni praclium. h) scil. Franci. i) scil.
Normanni. k) pagan. 1) pagan. m) scii. illi duo. n) gelascebant. o) pro
Tooitabas. p) nobiiibus. q) nutritis filiabys. r) scil. nomina Norm.
Digitized by
Google
38 ABBO DE BELLIS PARIS, LIBER II.
350 Contractos nimium membris priscum revocavit, A. 887.
Motibus atque suis admoverat organa a fibris,
Subducto genibus dudum pedibusque parato b
Iure suo; extinctisque fenestris unius orbi
Restituit radios solis spectare micantes.
355 Beisino huc adiens inter saevos comitatu
Laesa nihil quodam, meritis sed tuta beati
Femina, post quaedam meruit lumen quoque caeca.
Cuius c ad accubitat puteus* vestigia, cuius
Qui potabit aquas, extemplo d , febre laborans,
3G0 Auxilio sancti fidens capiet medicinam.
His e panem cupiens quaedam componere, iussit
Vi sibi scotta* Danum deferri — namque sacerdos
Templa tuens, puteum vendebat egris praecio amplo —
Depositus f flammae panis, mox ipse figuram
365 Sanguinis accepit rubeam; posts altera h forte
Scitur vi conans* latices, hausisse cruorem.
Quis tanti peragrare potest miracula sancti?
Ora mihi si mille aderant, totidem quoque linguae
Vocibus explentes aer caelumque boatu,
370 Gesta mei narrare patris numerumve nequissem.
Hic Germanus, hic est, qui passus adhuc renitere
Haud mundo, cunctis nimiumque stupenda per^git,
Fundere signa prius didicit genetricis in alvo,
Anteque virtutem celsam quam cernere lucem.
375 Talia quis, lector, sanctorum gesserit umquam?
Caedo k , sacer forsan, sodes 1 , babtista Iohannes;
Ergo meus similis Germanus huic habeatur.
Iste cadaveribus ternis vitam revocavit,
Restituens lapsis proprias sedes animabus.
a) nervos. b) reparato. c) sancti. d) mox. e) aquis. f) commendatus.
g) denique. b) dana. i) baurire. k) dic. 1) si audes.
1) Exstat etiamnum puteus iste. BOUQ. 2) Legendumne scorta?
i. q. scortum; cefte. scotta quaedam Danorum hic mulierem quandarn
Danam significat,
Digitized by
Google
j
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II. 39
380 Urbs age Parisius sub quis defensa fuisti A. 887.
Principibus? Me quis poterat defendere, primas VOX URBIS.
Hic nisi Germanus, virtus et amor meus omnis?
Post regem regum sanctamque eius genetricem
Rex meus ipse fuit, pastorque, comes quoque fortis;
385 Hic ensis bisacutus adest meus, hic catapulta,
Is clipeusque, patens murus, velox sed et arcus.
His a quia sat silvae b resonant, filomela quiescat.
Plectra revolvamus vocis post terga stuporum c .
Foedere quo fragili fuerant infecta, loquamur,
390 Agmiua Normannum Francis e finibus antra
Ad sua nolentum descendere, sed Sequanina
Immo fluenta cupiscentum, tua rursus adire.
Quae argentum sibimet retinendo novalia monstrent,
Burgundia non d ; simulata cupido latebat;
395 Quod sequitur cordi affuerat, sed hoc tamen ori.
Concipiunt igitur Thetis nitendo quadrigas
Munere clarn 6 gratum pontes transcendere iusto.
Uicet Anscherici defertur episcopi ad escas;
Ast Ebali ferchV inerant Titane secante
400 Lucifluam cernente poli gnomone* figuram
• Multiplici remo contundere pocula h limfae.
Scandere gentiles undas conclamat eoas
Parisius; surgit securus uterque ciborum,
Arma ciunt, ripasque legunt, pinnasque 1 facessunt.
405 Hic Ebalus raptat cordam vibratque sagittam;
Quam nauclerus in ascellam per navis iatum
Praevius accepit, modicum terebroque foratum.
Sic auriga necis casus pelagique faselus
Quin k patitur; restant igitur 1 caeduntque sub arcem
410 Acephali" 1 ; quoniam Christum perdunt, caput ipsum".
At° vero veniamP deposcunt, obsidibusque
Iusiuranda parant, aliud non tangere litus
Ni Sequanae, gressumque referre cito, velut ante;
a) scil. de. b) populi. c) miraculorum. d) scil. cupiebant. e) sine.
f) mensis. g) borologio. h) alveos. i) muros replent. h) certe. 1) Norman.
m) cur dicuntur acefali? n) scil. perdunt. o) deinde. n) paceip,
Digitized by
Google
1
40 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II.
Nam nobis dederant tranquillmn Matrona flumen A. 887.
415 Quidquid alit, solito securum quod a vocitamus.
Hoc b nostris violare Danos ingens erat horror,
Unde fortim foedus pariter commune fiebat,
Una domus, panis, potus, sedes, via, lectus, k
Commixtum sibimet populum mirantur utrumque,
420 Quod pactum Senones primum statuere migrando
Hactenus et servaverunt, quoad usque secundo
Menibus invitis superos latices adipisci
Fas c meruere dato d ; barcas per flumina raptant.
Eheu, catholicos secum e per littora vitae
425 Bisdenos siquidem aut necibus lorisve plicarunt.
Mox adhiberit propriis vitam sine mandere castris
Vallatam geminis f mortem sine tegmines prunas h ,
Quae 1 nostri praecibus sperarunt tuta tenere.
Securum frangunt, Senones tempnunt, Matronamque
430 Aequoreo curru sulcant. Mandatur et urbi. i!
Guttura millenis crepitant, planctu quoque, bombis k ; 1
Pax communis 1 abit, foedus pessumdatur omne. «
Continuo cuncti torvos m disquirere cives
Urbe, foro, currunt, aliqui si forte paterent. >
435 Euax n , inveniunt quingen, plagisque trucidant.
His micuit praestans Ebolus Mavortius abba,
Ni cupidus nimium, lascivus, et omnibus aptus;
Nam pulchre nituit studiis' quae gramma ministrat.
Foederis antistes causa permisit abire
440 Anschericus tentos, potius concidere debens.
Inde feri Meidis feriunt, urbem quoque vallant.
Interea Karolus, regno vita quoque nudus, A. 888.
Viscera OpisP divae conplectitur abdita tristis,
Laetus Odo regis nomen regni quoque numen?,
445 Francorum populo gratante faventeque multo f
4
a) scil. tranquillum. b) scil. securum c) litilum. d) scil. licito subeundi.
c) scil. qui erant fines. f) i. e. lignis et cineribus. g) scil. duorum. h) carbo
si fuerit munitus flamma et cinere semper vivit. alioquin moritur. i) scil. castra.
k) sonis. 1) quae luit inler ehrislianos et Normannos. m) crudeles. n) inter-
ectio laetantis. o) scil. csset. p) dc^ terre. q) scil. eonplectitur.
Digitized by
Google
ABBO DE BELUS PARIS. UBER II.
41
Ilicet, atque manus* sceptrum, diademaque vertex b . A. 888.
Francia laetatur, quamvis is Nustricus esset,
Nam nullum similem sibimet genitum reperire c .
Nec quia dux illi Burgundia defuit, eius
450 Nustria ad insignis nati concurrit honorem.
Sic uno ternum congaudet ovamine regnum.
Praeterea astutos petiit praeceps Aquilanos;
Mox sibi sabiectis, Francorum regna revisit,
Moenia Meldis adhuc Danis stipantibus urbis,
455 Cui praesul fuerat residens in ea Segemundus;
Praesulis Anscherici Tetbertus, belliger heros,
Germanus, consul d . Minime Delius neque Febe 1
Apportabat ei spatium e , iuge sed sibi bellum
Undique constat, eisque tamen per multa f resistit.
460 Perdidit innumeros, quotiens? ex agmine saevo
Exiliens, citra muros pessumdare tetros.
Flamina quot tulerat telis, orare h nequibo.
Pro dolor! armipotens inter mortalia defit
Arma ruens, nunquam sibi principe* subveniente,
465 Exitiumque polis k posthac cum praesule capto
Passa luit 1 ; regi hinc felix micat omen Odonil HYRONIA.
Denique Luteciae revolant ad culmina tutae. A. 889.
Convocat huc omnes proprios per regna morantes,
En, sine iam numero numerum praestans Odo nectit.
470 Francigeni approperant alta cum fronte superbi;
Calliditate venis acieque, Aquitania, linguae,
Consilioque fugae Burgun- adiere -diones.
Sessio fit non longa satis frustrata triumpho.
Nescio quis socios lusit Danosque cecidit
475 Non paucos, modico quamvis, ut fama m , popello,
Quo n ventus veniens, Ademarus nomine dictus.
Sclademarusque dehinc binos iugulis dedit, isque
a) Odonis. b) scil. complectitur. c) pro reperiebat. d) scil. erat. e) re-
quiem. f) i. e. multum. g) sepius. h) loqui. i) rege. k) urbf.
1) sustinuit. m) scil. fuit. n) sicut. o) Normannos.
1) i. e. Phoebe.
Digitized by
Google
42 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER. II.
Deditus est idem primus; primum duit a umbris A 889.
Luteciae torvum, postquam primo patuere.
480 Principium gladii tenuit finemque recepit,
Hoc b super iiifidos, illum c corpus super eius.
Rotberti fuerat pugnax comitis Sclademarus.
Dispulerat e galeas terror propriumque sub urbem
Lunatas stadiis libitum peltas trecentis.
485 Praeterea quadringentis a mille remotis
Acefalos prostravit humi peditum comitatus
Agmine tercentum pastor, certamine acerbo
Nobilis Anschericus, pollens ex Virginis ore;
Sic alacres spolium revehunt ad moenia multum
490 Urbani, praestante Deo qui regnat ab alto.
Expediamus abhinc dignos Odone triumphos.
Falconem vocitant equitum quo milia vicit
Dena novemque dehinc Montem d peditumque profana.
Hoc illi vicibus peperit natale tropheum
495 Lux praecursoris Domini catecasta e Iohannis.
Quippe lalus utrimque viris comptus clipeatis
Mille, legebat iter, quando tyronis ab ore
Venantis canibus lepores nemorosa per arva,
Pandilur adventare aequites per millia sevos.
500 Id f scutumque simul recipit, colloque pependit;
Armaque cum sociis stringit, penetrans inopina
Praejia. Solamen celeste petit, rapit atque
Viscera, deponunt alii clipeos, animasque;
Terga parant reliqui regalibus in quibus armis
505 Ex pueris libuit ternis requiescere Odonis.
Tunc dixits propriis: Istos fortasse secuntur
Ast alii, idcirco pariter statum glomerate;
Si fuerit verbum super hoc, ne differat ullus!
Adiecit: Subeam tumulum* specularier ipse;
a) dedit. b) scil. principium gladii. c) Gnem. d) disperserat. e) una,
singularis. f) scil. nuncium. g) scil. Odo. h) montem.
1) Montfaucoi) inter Mojsam et Axonam oppidum. BOUQ.
Digitized by
Google
ABBO DE BEtLIS PARIS. LIBER II. 43
510 Si vos perculerit clangor, nullum mora eincai! A. 889.
Coinu suum poscens, scopulum scandens, videt ecce
Armisonos lento pedites incedere gressu;
Tunc tuba cuius ab ore boans, mox omnia late
Excitat, anfractusque per astra per arva volabant,
515 Omnibus atque modis solido a fractoque ciebat.
Omne nemus responsa dabat voci b famulando,
It tuba cum celeri bombo per cuncta elementa.
Nil mirum, quoniam regale caput tonat, inquam.
Ergo sui infrenant currus c , saltu quoque scandunt,
520 Allofilum in medium migrant, unusque d securis
Vibratu pepulit conum 6 de vertice regis,
In humeros lapsum; Domini verum quia christum f
Tundere praesuinpsit, ventum s de pectore iecit
Hospite continuo iaculator principis ense.
525 Pugna adolet, ponunt animas cum sanguine gurdi b ;
Infames traxere fugam, primasque tropheum
Milia tot 1 Foebo stravit spectante sub uno,
Perpete tum gladio, donec a finibus illos
Francorum sequitur k , prohibet 1 . Verum nihil illud
530 Ad suimet" 1 requiem iuvit, quia mox Aquitanos A. 892.
Linquere se, numenque sui postponere, novit.
Appetit ergo furens illos, vastans populansque
Arva modo n vulgus quamvis concludere nisusP
Urbes adversus, minimum tamen aucta? facultas.
535 Forte sed insurrexit eis, spreto aetheris arce
Sole sub undivaga posito testudine ponti,
Consul Ademarus, regi copulatus eidem
Progenie, cuius memini r . Proserpina dudum
Huic cessit, cuneos dum profligavit Odonis;
540 Umbra fugat stellas, Ademarus ab agmine 9 vitas;
Dormit Odo, consanguineus l sua proterit arma.
a) sc. modo. b) regis. c) equos. d) Normannus. e) helmum.
f) unctum. g) animam. h) inepti. i) decem et VIlII. k) persequitur.
1) eicit. m) Odonis. n) solummodo. o) vastabat. p) esset. q) est ei,
r) scil. Ademari. s) Odonis. t) Ademarus.
Digitized by
Google
44 ABBO DE BELLIS PARIS. LtBER II.
Astra micant, primas* vigilat, sed et avolat ipsa A. 892.
Regia mox consanguinilas b de sanguine laeta c .
Talia cur siquidem recinam cum gesserit olim?
545 Nam libuit regi dare propugnacula fratri
Rotberto Pictavis, Ademaro tamen haud sic d .
Nempe sibi ce,pit e , plus se quia diligit illo r .
Inde Limovicas adiens* Arvernicaque arva,
Praevalidas Wilelmi acies secum h videt hostis,
550 Ni congressuras fluvius medio prohiberet.
Perdidit ergo suos illic Wilelmus honores,
Ugoni regnante * datos, qui Bituricensis
Princeps extiterat consul; quare fuit actum
Hos inter geminos comites immane duellum.
555 Mille super centum defleverat inclitus archos
Claromontinsis Wilelmus Ugone negatos 1 ;
Iste k minus 1 , numero secum m maiore remotum".
Hic Ugo dum tandem capitur mucrone Wilelmi,
Supplicat, ut pietas eius succurreret illi.
560 oili tam sero per verba measse respondit,
Ocius et dicto trans pectora lancea transit.
Ugonis intererant cuneis Rotgarius atque
Valde viri Stefanus fortes, perplura Wilelmi
Loeta suisP dantes, alter comes Ugoniusque
565 Ipse nepos?, alter miles Stefanus nimis audax.
Proh dolor! Ugo necem flesti, Wilelme tropheum r .
Nuncius interea regalem concutit aurem, A. 898.
Gallia quod mentita sibi sit, portat in ore.
Gnati pressa iugo Karoli collum 8 Lodovici,
570 Qui vocitatus ut* celo prenomine Balbus.
Inde movens", callem, Germanica quis sibi regna •
a) rex. b) Ademarus. c) fertilis. d) libuit. e) scil. Pictaros.
f) Rotberto. g) rex. h) cum rege. i) rege k) Vgo. 1) scil.
deflcvit. m) i. e. a millenario. n) scil. illud minus. Hoc dicit quod Wil-
elmus in illo praelio mille et centum perdidit, et Ugo centum cum se ipso. o) i.
e. tarde locutum eum.esse. p) propriis. q) Rotgarius. r) scil. ce-
pisti. s) per c. I) ad. . u) Odo.
1) i. e. necalos.
Digitized by VjOOQIC
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II. 45
Naviter acciperet, temere disquirere vadit. A. 893.
Clarus Odo castella petit, vincitque duelles*,
Hincce b fugat Karolum facie 1 cunctosque sequaces, A. 894.
575 Delius ut pellit tenebras, ut Lucina athomos ;
Admittit d humiles dudum cervice .superbos.
Sermo quis effari poterit, quotiens fuga celsi A. 895.
Arnulfi induperatoris genitum tulit ense
Odonis Cendebaldum post terga tonante?
580 Subsidium Karoli, virtus, spes, hic in e Odonem;
Cuius ad obtutus audacia non tamen umquam
Applicuit; verum nihil id requiei fuit illi
En iterum misero gemitu loquor affore sevos A. 896.
Allofilose. Terram vastant, populosque trucidant,
585 Circumeunt urbes pedibus, regnantis h et aedes,
Ruricolas prendunt, nexant, et trans mare mittunt.
Rex audit, neccurat, Odo; per verba respondit.
O quam responsi facinus non ore dedisti
Tale tuo. Demon certe proprium tibi favit;
590 Non tua mens procurat oves Christo tibi missas?
Longius ille tuum forsan nec curet honorem.
Haec ubi fata* receperunt probitate neglecti k ,
Exultant hilares, barcas agitantque per omnes
Gallia quis amnes fruitur, terram pelagusque
595 In ditione tenent, totum tutore ferentel
Francia cur latitas vires, narra, peto, priscas,
Te maiora triumphasti quibus atque iugasti
Regna tibi? Propter vitium triplexque piaclum 1 ,
Quippe supercilium m , Veneris quoque feda venustas",
600 Ac veslis preciosae elatio te tibi tollunt!
Afrodite adeo , saltemP quo? arcere parentes
Haud valeas lecto, monachas Domino neque sacras;
a) rcbelles. b) dehinc. c) praesentia, non gladio. d) Odo.
e) contra. f) Odoni. g) paganos. h) Odonis. i) dicta.
k) despecti. 1) scil. lates. m) superbia. n) turpis pulchritudo.
o) in tantum. p) ve). q) ut.
Digitized by
Google
46 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER II.
Vel quid naturam, siquidem tibi sat mulieres, A. 896.
Despicis, occurrant? Agitaraus fasque a nefasque b .
605 Aurea sublimem mordet tibi fibula vestem;
Efficis et calidam tyria c carnem preciosa.
Non praeter clamidera auratam cupis indusiari*
Tegmine, decusata 6 tuos gemmis nisi zona;
Nulla fovet lumbos, aurique pedes nisi virgae;
610 Non habitus humilis, non te valet abdere vestis.
Haec facis; haec aliae faciunt gentes ita nullae;
Haec tria ni linquas, vires regnumque paternum f
Omne scelus super* his h Christi, cnius quoque vates,
Nasci testantur bibli: fuge, Francia, ab istisl
615 Psallere non tedet* ; defit k tamen actus Odonis,
Nobilis is quanquam mulcet superas adhuc auras.
Flagito, quo positor 1 possim per amena polorum
Hoste m canas, lector, gratarier" ajria victo.
EXPLICIT SECUNDUS PARISIACE URBIS BELLORUM
PRESULISQUE GERMANI MIRACULORUM LIBELLUS.
INGREDITUR TERTIUS CLERICORUM SCILICET DECUS
TYRUNCULORUMQUE EFFECTUS*.
Clerice, dipticasP lateri ne dempseris umquam;
Corcula* labentis fugias ludi fore, ne te
Laetetur foedus r sandapila 8 neque toparcha 1 ;
Machia u sit tibi, quo ierarchia v , necque cloaca w
5 Non enteca x nec alogia v , verum absida z tecum
a) monendi. b) agendi. c) purpura. d) indui. e) decorata.
f) scil. linques. g) de. b) scil. III viciis. i) scil. me. k) de-
ficit. 1) poeta. m) diabolo. n) laetari. o) utilitas. p) tabellas.
q) princeps ludi. r) obscenus. s) baccaulus. t) princeps unius loci
i. diabolus erebi. u) pugna. v) sacer principatus s. sit tibi. w) festa
tartari. x) pecunia. y) conyiyium. z). lucida.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER III.
47
Commaneat, menles acrimonia* non quia mordet.
Agoniteta b tuus fiat ambasilla c , tui mens
Ne uranium d praeter crpmam e legat; is quia multis
Esse deus solet; auodiam f sectare gemellam.
10 Sistere sincophanta? verere, boba h tamen adsis.
Gripphia» te tangat, carchesia k , togaque 1 crebro.
Grammaton m sinteca 11 frequens sistat tibi longe,
Absistat vero glauconia , criminis offaP.
Brathea? blatta r dehinc, enclitica s , prosapiaque
15 Militi^ Christi per te nullatenus absint.
Amphytappa* laon u extat, badanola v necnon;
Effipiam w diamant x , stragulamy pariterque propomam 2 .
Agagula* c^lebs aginat b pecudes nec ablundam c .
Effipia et stragula praetexta* est aulica e cura.
20 Utitur anabola f mulier, set abutitur ipsa.
Convenit invalidis apozimas nec ne placenta".
Cleronome Codrus 1 maneas k unaque disertus;
Cum fisco 1 teneas yppos m ; uxorius 11 haud sis.
Nomine limphatici careas, crisostomusP ut sis
25 Aposicrarus^ ades p , aforismos 8 os tibi servet.
Basileus 1 constes 11 , abstemius y , antigraphusque w ,
Cosmographus x , solumque tui catasscopus y esto. '
Gimnus ab inlicitis, ne sisque biotticus 2 actor.
Acrizimum a celebres oroscopus c esque d didasclus 6 .
30 Inque thoro amphyballum f habeas, effebus^ et absit.
Canterus sit habunde tibi, sed amasius h absit.
a) rigor animi vel corporis induslria. b) praeliator. c) venter. d) cele-
stem. e) colorem. f) medicinam. g) calumniator. h) vehemens,
robustus. i) scriptura. fc) vasa pastoralia. 1) vestis poetaiis.
m) litterarum. . n) compositio. o) caligo oculorum. p) massa. q) auri
lamina. r) purpura. s) inclinativa, humilis. t) tapete undique villose.
u) laicorum populorum. v) lectus in itinere. w) ornamentum decorum.
x) valde amant. y) vestem putam vel gumfan. z) claram potionem per
linteum. a) lenocinatio. b) fugat. c) paleam. d) C. vestis.
e) palatina. f) ornamentum muliebre. g) aqua cum variis cocta condi-
mentis. h) pultis. i) nobilis rhetor vel poeta. k) sis. 1) saccus
testiculorum. m) equos. n) servator uxoris. o) dementis. p) os
aureum habens. q) minister secretorum. r) adesto. s) breves ser-
mones. t) rex. u) sis. v) sobrius. w) cancellarius scriptor.
x) mundi descriptor. y) explorator. z) secularis, mundanus. a) panem
leviter fermentatum. b) frequentes. c) horarum inspector. d) prae-
cor. e) magister. f) birrum undique villosum. g) inberbis. h) qui
ob turpitudinem amatur.
Digitized by
Google
48 ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER III.
Cerritus* caveas fore, perifrasticus b atque.
Abbachus G manui, niteatque teologus d ori.
Baccaulum e fauste r videas te ferre cloac^*;
35 Prodigus, obliquus h , monotalmus >, subdolus, haud sis.
Ludibrium vites, baratrum k , sectare tropheum 1
Amphyteatra m procul tibi stent, egilopia 11 necnon;
Nam scrupulum generant YIXH, vexantque pupillas.
Scandito analogium, crisis nitet ore docentis;
40 Declina birotumP, bravium? capito ac cliotedrum 1 *.
Culleum 8 - 1 habe, diametra 1 scias, ergastula u nesci.
Apponas emistichium v , cum distica w sculpes 2 .
Enoforo r liba, lotium 1 laxare suesce.
Dilige tu xenodochium a , zelotipiaque b odi.
45 Hinc acitabula doma tuum seu congia d stringat.
Pomerium e - * curti, pomaria f congrua & malis h .
Fulgeat ecclesiis ostrum, longe sit oletum*.
Praedia quala k tibi statuant, agitent flabra 1 flogra m .
Eminus ut gorgon ° fugiat, potaP diamoron*.
50 Sperne platon r olon 8 , sinposia, quatinus odon 1
Te lustret; temeson u vigeas, si non potes insons.
Lar v tibi, quo nectar fraglet w , lucarque* nec absit.
Gallonisy memor esto tui, arnbro 2 timeto cieri a .
Mulio b strabo tuus c neque sit, neque agason d inermis.
a) fomosus, iracundus. b) circumlocutivus. c) tabula putoria. d) di-
vinus sermo. e) feretrum. f) feliciter propter. g) fosse. * h) distortus..
i) luscus. h) infernum s. vites. 1) laudem rictoriae. . m) loca spe-
ctaculi ubi pugnant gladiatores. n) vulnera oculorum. o) aurum. p) currum
duarum rotarum. q) coronam. r) sellam plectibilem. s) vas pice
oblinitum. t) medietatem sperae, horologium. u) loca exilii. v) diuri-
dium versum. w) II versus, x) scribes. y) vaai vinario. z) urinam.
a) domus qua pauperes colliguntur. b) odia. c) vas quo fertur acetum.
d) mensuras. e) locus vacuus. f) viridiaria. g) s. sunt. h) pomis.
i) stercus humanum. k) corbes. 1) venti. m) virgas, viridiaria. n) longe.
o) serpentis proprium. p) bibe. • q) morittium. r) lutum. s) totum. t) via.
u) medius sons. v) penus. w) redoleat. x) pecunia de lucis. y) mer-
cennarii. z) elluo, luxuriosus, dissipator. a) vocari. b) custos mulorum
c) uuekus. d) provisor equorum.
1) secundum legem Romanam saccus parricidalia est, quo ponutUur
parricida, gallus, serpens. 2) Beda pometa dicit ubi poma oriun-
tur, pomaria quo aervanlur.
Digitizedby VJjOOQlC
'V -"
ABBO DE BELUS PARIS. LIBER IU.
49
55 Abbaso* quo fuerit, sit hirudo b frequens 6 comitata.
Disparet d ac validos intercapedo e citatim f ,
Si qua virago* tuum penetret h , reminiscere, doma*.
Bule k tegat Christi mentem tibi, gausape 1 mensam.
Entole m te comat, regesque baben n proceresque.
60 Abdomen minime superet corpus mage teche .
UraneiP neotericus?, atque neofitus r haud sis
Dogmatis ac fidei, iugiter sed priscus ab olim.
Quattuor immo tuum hec ut item s comitentur in aevum :
Teche Dei, ieron*, archonque u , palinodianque v .
65 Ancisus w vivas, quin cardiacus x moriare.
Ceruleas T vestes si gestas, posce colimbum 2 .
Ducitur anguina* limbus a arcippio b nec non.
Canterius" antelis* et postelis d equitatur.
Aporiam 6 sed et atrophiam f patiaris, ut acam*
70 Atervam h appodix* tua mens sibi congerat k eius.
Algemam 1 mentis anquirunt m talia verum,
Aphatiam 11 amendant , anteceniamP quoque largam
Edificant; agapem r suffert agape 1 nimis apta.
Nisibus aegidiam u in giro secteris acutis.
75 Agnatos y teneas aregidiam w quoque verbi
Anheles, hostis 1 ne sis atratus y in aslum z . .
Aulea a ne angustent animam sceleris, set aprilax b
Alluat aethereus, noxis ne apostata fias.
Leva ancile d geras, dextra agoniamque 6 fidei.
a) domus infirma. b) sanguisuga. c) assidua. d) disiungat.
e) iiitervallum. f) agiliter. g) femina ririlis animi. h) intrat.
i) tectum. k) consilium, sermo. 1) mantile. m) mandatum. n) torques
aurea cum gemmis. o) mandatum. p) celestis. q) norus. r) novus
in fide. s) utinam. t) sacer. u) princeps. v) laus iterata et
duplex. w) circumcisus. x) cardian id est pulsum cordis patiens.
y)nigras. z) lavandariam. •) fune; corda. a) navis. b)arcus. c)equus.
d) que. e) anxietatem. f) tenuitatem corporis. g) amenitatem,
h) perpetuam. i) socia. k) congreget. 1) dolorem. m) vaide
quaerunt. n) inpassibilitatem. o) effugant. p) merendam. r) alienum
u) capram. v) consanguineos, propinquos.
y) lugubris. z) spolium. a) vela.
d) scutum. e) confidentiam, alacritatem.
laborem. t) dilectio.
w) pluviam. x) daemonis.
b) calor. c) transgressor.
V .*
1) hic et scriptum ac deletum.
Digitized by
Google
ABBO DE BELLIS PARIS. LIBER III.
cio a a maneas, apogeum b aliquam c ampliet d altum.
num e cordi tollas, arcisterium f addas.
triclinus? amicalo h amineum* colit atque
malis etiam apofereta k autumnus honustat.
pus 1 ast agamus m caelibatum" colat, et sic
ipain cernet, patriamP civesque beatos.
huic est apoplexia* cure, sed et astu r
stat nullos, amartetes 9 solet idem
uare 1 , aginat u venerem, anaboladia* portat.
ieis w albent x pomis huic apofereta;
tes cunctae comitantur amiciter illum;
non allidunt affurcillando t sinistriV
echo quoniam bittunt* geniti bibiones 8 ,
srat b amineo c si constiterint et eidem
aum referens brancho d prorsusque brutescit,
illa e bittit f , quo quisquis honore bimetur*
i n probum 1 , fateor, buteonem k qui arva bidentat 1 .
et et ingenuus similem retinent genituram.
5us m apparat" et burgosP> verum biliosus?
rat atque boson 8 taphiiim 1 sibi sibiliosum u .
animae corpus vita conponit amarum",
i set Omnipotens, si mens felix x , parat astra.
ter hoc cunctos moneas tu, miles herilis.
erea cum quis noxam clandestinat antro^
tat atque coagmentat 2 si crimina virtus,
Qunit mentem, coalescens a comiter eius
ris in portu clandestina nam cluit b illic
a. b) edificium sub terris, antrum. c) annonam. d) pro-
protelet. e) velum. r) monasterium, id est singularitatem Dei ser-
g) princeps domus. h) amicitiae aptum. i) album ornum.
[ pomis ferendis apta. 1) homo. m) sine coniuge. n) casti-
o) urbem. p) paternam. q) mors subita. r) astutia.
ros. t) ad statum revocare. u) fugat. v) amictorium lineum.
dis. x) splendent. y) labefactando, concutiendo. * z) diaboli.
iciscuntur. a) mustiones, qui nascuntur de vino. b) stulte loquitur.
albo. d) gutture. e) illuc. f) it, ambulat. g) duplicetur.
, nigra. . i) bonum. fc) iuvenem. 1) fodit. m) spado.
nat, construit. . p) habitacula, castra. q) tristis. s) caro.
lchrum. u) triste. v) datur. w) lugubre. x) s. est.
rno. z) constringit. a) crescit. b) pollet, viget.
Digitized by
Google
ABBO DE BELUS PARIS. LIBER III.
Clancule, non constare diu tamen ipsa* valebit
Clancula, teste Tonante super b sacrata per ora c .
Cum videas astum d pessumdare e saecla nefandum,
110 Immo clientelae tutor f Domini velut haeres
Hic* maneas, clivos h virtutum quatinus almos
Scandere, concinnas 1 0HO k tu clangere 1 laudes
Nomine sistenti ternis m valeas rnodo 11 soli
Magestate tamen nutuP doxaque* perhenni,
115 Quam pariter tecum teneam tu clerice poscas.
FINITUR CERNUI OPUSCULUM CATECASTI EXIMII'
FESSORIS GERMANI SUGGESTUSQUE PARISIACI PI
HUMILLIMIQUE LEVITAE ABBONIS.
a) virtus. b) desuper. c) per euuangelistas. d) astutiam.
nare. f) familiaritatis servator. g) in hac vita. h) ascensu
i) breviter et ornate compositas. k) deo. 1) personare. n
sonis. n) solummodo. o) uni. p) potestate. <
r) i. scanti.
ADDENDA.
Cateia telum Gallis et Germanis usitatum, dardum, clavj
supra libro primo vocatar, et apad Ammianum Marcellioum li
occurrit.
Digitized by
Google
I
Digitized by
Google
^m
\ Digitized by LrOOQ lC
Digitized by
Google
