Skip to main content

Full text of "Acta Sanctorum"

See other formats


Cc<ccc <_c C 11 " €L<s^<ggB&$SCs<> < &:- " 
cc<ccc c v <c . . c "c cc cc<ar c.'c*cC<c£C. 

_ccccc< c csc < ccc^cd csaBS «bsi^ - l ^ 

^cCCC. CC <_g»CL cc<C*PC<r<C^2__C <S <<r * < 
J_?C:ccc<C<!C<JC_<<C<0< ccc c 
E^-cccir'<SiQCOTcg5C <C<<Ccc< <- 
E « c«c c^<adc<lS:ac <^_2S ( - ( 

_ « <2< C« C«C5KC< c<o ' 

C«<C Cc CC^C^CCCCcC C<tCC 

CCC CCC «C33IC. « 

^j_Ccf <?CcC<^<C 
JjMSEl *« -C<cc cccc^C 
r ccccr ' < clc«cco c crccccc • 



CCC cc 



_CCCX<< C < <C « C<&« 

jTCCClC vC - <C_Cc C«_S 

accCCs C <€3Cc <CCCC<< 

C < CC i CC r- 
C CCc CC 

_cjC <c< c «<C ' 
CCC c Ci 

ccc cc< CJ 

C cC' <C 

CCiCC c c 
< «<cc < 
c- CC « ' c ____ <jl<»__ 

c cc<c ■ cc<c<<c_ ' 

C ... cc «c «.<_ <3«L^ 
C cc . «C «JC CC<J 

cCCCcC (CCCL^CCCC 
cccr c. ... c«r c <smXjj 

c cc. c <sc_i<c<*<Sc<<_: 

<<S|C <T <_?!*£. <C' "" 

<ccc c «c « 



C c_c___< c <c c . 

CCCicCCC' 

cccscocc 

v. CccC/fCCC 

•. c_ •■' clc<CC : "«- <J_CC 

•< C - ^CC^CCC <CC 

Ccc CC- <_L< 

CCc CC v Cc 
&. ' <S_fe<®_3KL_cc 

c cr <cc - . 

c< c.cC' <c 



. v Cc CC <C < cCc8CSC<3!C_« 
oc <__ cc<C cc/CC^C 1 
x occcc <_c CC^C' :< 

<C c cccCCCcc :<Cfs cCC^gt^ISL^^C 
< <c c • < «c f cc< <«<___!_: c< 
cccc cc<s:<i: <<cc: cs___c_lc <■ < 

ac cCCcccC 



cacccc c ccc< cccc 
<TC<c^<c c ccc m 
"CCXC C CC< Og 

<_tc ccl ^c <:c » <c < *^ee<C' 

c: ccc <c^ <cccc ccca 

CCI C<C ccm__: C Cic«_:«<_|c^C_:" (cc <Cc 
C^Cd.cCCL Cu<Cc<«_^CiC'Ci:C' e < .c_0 

:o c<^c(_c<cc<^^ c<cc«c:<cci< .« _c< 

^cCl«C<CC<C: C^ccCccCjcc c<C < 
C <CC<C fltjTOCTC" '< '<CcCcTccC C^^Cc. 

-. ccc.cr_icc:cv. Crc 



«t_^C c<c 



CCcCCcC 'CCC^ 

r_. c_c;< «rzj c^t_cc<sC. : _^'<^ 

^:C<C__<C '«CCc^ 

C: c<c: . « cr-cc.<4e__c ir '^ 

1. c«_c <__c__r< ?i ' & ' | €__S 
:..c«c_ <t_ cc < 
■ <c«c <c < > 



VILLANOVA COLLEGE LIBRARY 

Villanova, Pennsylvania 



This book was donated 
3-4-49 

by 
Rev.....J_...-Sulllv-an y ...O..S,-A, 



iCCciC <C« <3C c * < < ( cr 
i<X<^<l<g^ d €_?<! 

icrccfoc cci • <____" ccc 
£<r_c<iOc. cL'c__ c_ac< ■ 

s: cr ccq_cc< «c <c ccc 
_. Ccc<s_rcc:cc«c_: • ccc 

_ i 'Cccc:ccc ccc: ' c ccc 
[ <C«C cc^ Cg:; c ccc < 

(#r<. cOLcccm: ( c cq 
c «n <cc_ <cic c. < 

"C <f< CC_C'<CC<_ < •< a 

cccccC «cc !■< c< 
cj <__- << c; <0_: cccc C ■■• •<■ c < 
<_XS_cc"C"r <c__ccr cCC« < <-• - 

ccc <t <crcc c < ■•■ •- c< 

Ccc.C « c<j <1 C ' C^C<3t_C «CCccc 

CtCCCct « ' ccd, <C«. c r. c ccc ' C " 
CXCC_C r c<__:'' <S_L'«- < x <«C'C 

___|__£."c_C«®G <c_ ( -' -^ c<_cc<cccc<___c: c r < 

" x'c«__:' ■<*__<<-< .c^gscccs < 
_c.c_c:« «cc ccc<5<<s<cc c " 

_C< <CI_C c<- • C 
t C''<_c cc CCCCC3C 
CC cc C_c 

1 CC C "C< cC 

v,i__ Cc"CCc <<■.<< c 
CC C < CC '■ « C - 

CCVC..' «cC CCCCC '-'*&^£ 

cccco'-"<' c:ccc <c< C«G«C<:'; 

ccccc <h ccc<_C'"CC ccac.ifest 

_cccc c<cc__ ; rcC' ccccc < 
?1__c7< <c eco__D_C «cr «&4 
ccc^^^cccc *«i____<:" <ic< <«_!• c_c cccx 

_Cccc_i<_c< c <__?c_c ccc ccc «cr: cccs»,^. ^^^t<r 
c^rccc «c ^cc c<«_r cc • c^^rjcc «: 
cc «r<c"c<c <r '«crr"^ c <rc <_ c <<_:■ <rc « ccgcr ^: 
<<: <^ ccccc ^Hc c cfefe <c <^^ clc<?c<___ 

<C<C ccc c (CC «^fe « v" , c <r<Cl' c «^f^ ^cc#c_CC 
crcc <cc"' <-' c ccc €___t:«<c ■ <; <cc ^ c . <<_c: csc 

"cccccca c_s;__r3__i«r^' c<> c<«c cc cc^cc 
;<r<Mrtc <____^o»^ <r«c <cc_4C<c.crccc 

c. rc" c_:«__c«c< 



C^ c < 
«■ <3E^ C:<^ 

"- C<tsc c t<_K_3J__C< 

1 CCSCccC <3_t_____i___; 

• <<:<_<_ < c <sicr 



_Jf 
_c 



cc 4CCC 
cc <<C2<- ' c 

cc «C<1_..: 



. , <CC cC" 

' < c €__<^c: 

Cd C___cC:<C' 
'<<^_<CIC<«C ' ''CSC^C 
c<cCC_«_ECCCC: <S<Cj_| 

€<1_&c__r<__<c_c <_cc<c_ 

• c«s__cc <5RCC. <c:< c 

'C<_Kcc: cccc. <€__?'■■ cC 

< < € "C___£c:C" «C CC CC <C 

Mg c^: c Cc.cc C 

<CC^S_ <C'C(C< 

<c^C«_S_ - <^_ C__<:c :c < 

: c cc < 

,<<£"- ^sc:<c_if_i_Cc c <•_ 

' ccc- 1 <c:c<co^ c. c«<_c 
^: c<_se cc^_<e_ccc c<c2 

;; -c ^<BE^ «<C^Cc<<_<r__ 
"C- «c«_s_ccc<<c 

_ C cc<CS§SKCc< 

K/ c.<3c<acc:<_3t___; 
JE C<^c<ao<CC' 

^c^fe c<<cjic^c:<<< 

""C3^3^' ^'CC «:cc:: 
= C__CE_C (:/ r C- <<: aC<_13 

_i'<^:' ; c c«4 



:«cc <o 
_ cc ^ 

<_<_< «^cc <C< 
_? ___c< 

_?< 

. c 



% c cc <__5 

?*C ccrc c<? 



^S3T^Cc<3££c 



S&< 
CSX-C 

CCjCXc 



<<Cc 



<s^ccc; 






%5H C« 



* CC C 

c c 

i CL r o< 

<<Cj <r 

' <<3 ■*! '" <2 «CC r < 

^r == "<< <L CCC <TC <<?C3« < « 

^%c<: /3c <ifc ?« 



r c cc< cc < 

C cC<C<<C 

C ^5CT« ' 

<L< CCC<^C 

C^cc CCCCC 



JQCC 

cccc <jxl<lc 



L<«r«' CC cCcF^? «CJP 

sc*r< «Sff - « , , 

^ f • cc c«E« « <r 

<«:<c<lfe <r < ShP 1 ^ - 

=c c <r c <Jt 



xCC<£ <<XCL<r^? AcC - 

< ^cjg cc rccc <L 

%^-KXS, <£t c<rc 

r «/ «cjc c c 

:r «rc <rc 



cc cc c c cccc^ 

<c fe^g cc<jc 



W c S3S? <& 

§ ( -<MCZ' ci <g 

%C "<Cjcc c 

'CC<: f CG CC CL 

CC; Ccc <cr 

CC< . CJCC - 

C <<ccr« 

r 'CCTcr;<rKc 



JCC CT <3C® 

<? cr cascc: 



KiC^. <Cc 

CC< 
Of<r 

cc 
ccc 
«slc c 



'C <CC 

*°<c 

ccc 

*r <sc 



CCL «Sgb> 



<SC 



<I3Cf C <CC 



-'^.':" -.V<CT> 

fe c <Ct C<3 

-. . C c-c? _ 
f^ CCc c cT . 



tcc <r c;cc 



C C c 

<cccc C * 

^cm ccc-' c 
cccfcc r< <r<3 



c^« <f«^ 
? ^ £. S C cff| 

- cc CCCC C^CCC 

-cl -ttr^- 5T 

c:i c fe c -cro 

m cCC ( "^l 

<M «C- cc< ' " 
^C ^CICCC 
-^X CCC ' 



^C»lf <( ^ C ^ 



ccTCC 



^ ' C!T-«CCCX <«C~: cV CW^ c ^ 

; cc5SS^S^ ^ .-ossl.. 



. cjsi 

i 'c<e^ 
s.. cc«Er.^' c@ 

i c<c~ csaffi " «rccc 
i. C«C. CXMls^ cC-c 



CC 
CcC 
CCC 

ccrc 



^»:^ 



- c 

4C <SL 

• cc 

■T <c € c 



-1»^ 



ccr ^#.u* 



c«^s:c<^^ 



c« 



-^CC ccc<3 



"«kTccc ?f^ CC W St 

= **^cc c c CCCd < c C«l C3K- ; 
' Sf c c c<ccc C< CCdCCt 
^ 7 ' c cc^c- C c ct cc<? 
rrc' > ^ ^ ccrccfcc 
, r | S5C2.ct ^cccr-dc^ 

C C <| «r- CCCCCCC 

% Cj CLcc cc^ c, 



-C r<^(^crcccc 



<: c 

cc , 
:c 

rcc 



CCCCccCT 

'^i<CC '< 



■■ccc<r Cc cc 

ccc . c< <C <¥> ,'^V 

2sz F&^£ 



cCC^CcJ 



c cr«c^cccc><- 
c< <^epcjc <rc 

<^CWC c <*' c«- 
- " CcCccC'-- <0 ( ' 
«C<ircCs<JC «1 

c ^h^cC^ 

^ cccnccc: 

rV C<C:&c^ 
&C CC q <C 

Sf c C c^C- 

Z^ C C3GC 

-^^V" «C v< 

^C CC <BS^j« 



c.t/irc' 

C cCCCC<IC 
C(vCC«i 



c ^c. cacK^m < 
. c2^-c<jg:<c 



C c, < ^ 

. CLcc. 

r CLcC <- 

«TJCC cc 

^m cc 

<c 

CCCC < 

T*fc <C <« C 

c CC c - 

°c«r<,ccC 

^CC c 

cCC C^ CC 



ACTA 



SANCTORUM 



PAKISIIS. — KX TYPIS V. GOCPY, VIA C. A H A N C I KRE , 5 





e A / I V L I I 

o Lat ^ & Gr^ecis, al.arumque genhu* ^ Jfc«k 

^ ruaf a primigema^veteruxa ScnV^ ? 

COLLECTA, DIG^S^ ^^, 
Lom ^ntarmquedrObfervatwnibn& ' 

A JOANNE BAPT. SOLL^ 1 
IOANNE PIKIO 
GVILIELMO CVP£^° ^ 

•IETATE IESV .RESBYTSWS tHEO 

TOMVS UI 

dl « decimus, undecunus, duo&cAW^ 
■us tertius & decimus quartus oort»e 

^DITIO NOVISSIMA |ggi, 

ijpVE; CARNATSS 



Parisiis &c Rom-E.apvd Victorem Palme. m.dccc lxvih 



Digitized by the Internet Archive 

in 2012 with funding from 

Lyrasis Members and Sloan Foundation 



http://www.archive.org/details/actasanctorum30unse 



ACTA 

SANCTORUM 

quotquot toto orbe coluntur, vel a catholicis scriptoribus celebrantur 

KX LATINIS ET (iR/ECIS, ALIARUMQUE GENTIUM ANTIQUIS MONUMENTIS 
COLLECTA, DIGESTA, ILLUSTRATA A 

Joanne Bapt. SOLLERIO, Joanne PINIO 
Gulielmo CUPERO 



E SOCIETATE JESU 



KDITIO NOVISSIMA, CURANTE JOANNE CARNANDET 



JULII TOMUS TERTTUS 



OUO DIES DECIMUS, UNDECIMUS, DUODECIMUS, DUCIMUS TERTIU8 ET DECIMUS QUAIITUS CONTINENTLIt 




PARISIIS ET R0M.E 
apud VICTOREM PALME, bibliopolam 



1867 



1 



CAROLO VI 

ROMANORUM IMPERATORI 
AUGUSTISSIMO, POTENTISSIMO, INVICTISSIMO, 

REGI 



Germanise, Hispaniarum, HungariaB, Bohemise, Dalmatise, 
Croatise, Sclavonise, etc. 



■i 

i ARCHIDUCI AUSTRI^E, 

DCCI 

Burgundiae, Brabantise, Styriae, Carinthise, Carniolae, etc, etc. 



MARCHIONI MORAVI^E, 

K COMITI 

Hasburgi, Tyrolis, Goritise, etc. 



Tomus iii Julii. 



TURCARUM DOMITORI 

DOMINO, DOMINO NOSTRO CLEMENTISSIMO. 



Tuis iterum felicibus auspiciis, Tuaque Csesarea munificentia prodit hic tertius 
de Actis Sanctorum Julii tomus, AUGUSTISSIME IMPERATOR, REXCATIIO- 
LICE CLEMENTISSIME, non solum Augustissimo Sanguini jure debitus, sed peculiari 
titulo non alteri quam Tuse sacrae Csesareae et Catholicae Majestati consecrandus. 
Nimirum varios inter non infimae notee Sanctos, ex toto Catholico orbe, quinis, quot 
volumen complectitur, diebus celebratos, eum pra3 ceteris ostentat, qui ut inter 
Imperatores Romano-Germanicospraestantissimus, sanctissimus, gloriosissimus me- 
rito prsedicatur, sic Tibi, ex pientissima Austriaca progenie imperanti, occasione 
non prensata sed oblata, non quaesita sed data; sic, inquam, soli nomini Tuo in- 
scribendus est; et in Patronum, cujus prsesidio fortunate regnes, _et in ductorem, 
cujus auxilio hostes conteras, et in Christianarum omnium virtutum, quod imite- 
re, exemplar perfectissimum. Henricum loquor, C^ESAR AUGUSTISSIME, Henri- 
cum illum nomino, pium, victorem, clementem, Csesarum omnium Germanicorum 
immortale decus, quem satis laudasse sit, quod inter omnes solus hactenus similis 
factus glorice Sanctorum ea corona universos prcecellat. Henricum (non semel ap- 
pellare liceat) Longobardorum, Graecorum, Sclavorum aliarumque gentium barba- 
rarum, Imperio imminentium, domitorem, cui Josuanum illud rectissime quis 
olim accinuit, Fortis in bello... qui fuit magnus secundum nomen suum... expugna- 
re insurgentes hostes, ut consequerelur hereditatem Imperio debitam : dum ea quae 
a Magno Carolo ccepta erant, a proavo synonymo Aucupe feliciter promota, a cog- 
natis Ottonibus necdum perfecta, ingenti ipse robore ac fortitudine, per arma 
justitice omnia bella consummavit imperialemqiie dignitatem, necdum per ea tem- 
pora summum potestatis apicem adeptam, gloria et honore, teste Biographo, am- 
plificavit et ornavit : Henricum fidei Catholicse columen, propagatorem et aposto- 
lum; maximum utique in salutem eleelorum Dei : Henricum Ecclesia? propugnato- 
rem acerrimum, ordinisque omnis ecclesiastici patrem, patronum, fautorem; 
virum vere gloriosum in generatione sua, hominem divitem in virtute, pulcritudinis 
studium habentem^pacificantem in domibus suis; sacris videlicet supremo Numini 
templis, qiiaa sua ipse omnia incredibili munificentia fecisse videbatur: idque adeo 
ut ejus astatis poeta satis celebris prodigio simile canere non dubilaverit : Catho- 
licas dedit ecclesias numero quasi mille; possitque adeo de tanto Christiano lieroe 
vere pronuntiari, quod de Josia dictum accepimus: In omni ore qua^i mel indulca- 
bitur ejas memoria, ct ut musica in convivio vini. Talem porro in tota, quam late 

patet, 



patet, per orbem Catholica Ecclesia, ab annis jam septingentis Viri sanctissimi me- 
moriam perseverasse, omnium sludiis, omnium ore, omnium calamis celebratissi- 
mam, omnium Principum admirationi ac imitationi propositam; indeque novis 
continuo accessionibus illustriorem redditam ejus venerationem, id vero est quod 
longiori de eo tractatione in hoc volumine deductum, probatum, demonstratum por- 
rigimus. Talis autem Imperatoris imaginem, non levi multorum penicillo adumbra- 
tam, Tibi prsecipue deberi, C.ESAR AUGUSTISSIME, nemo diffitebitur, qui virtutes 
Tuas, Imperatore Catholico dignissimas, cum Henricianis collatas, memoria re- 
petierit, oculis ipse suis perspexerit, attentiori animo perpendere non detrectaverit. 
Age vero : Te in Henrico, IMPERATOR AUGUSTISSIME, Henricum in Te contueri 
non formidemus; dabit Sanctus, ut si quae lineamenta ad omnimodam similitudi- 
nem necdum plene efformata sint, suo munere, suo patrocinio adaequentur. Veram 
Christianam heroicamque sanctitatem qui in solis anachoretarum tuguriis aut mo- 
nachorum claustris sedem fixisse existimet, nae is profecto a rectis rerum perce- 
ptionibus longissime aberraverit. Sanctos omnes sequaces suosvoluissefalli nesciam 
increatam, tametsi carne nostra obductam Veritatem, Evangelica docent eloquia, 
utproinde hominum qualiumcumque ullam ab eo gradu conditionem excludi, vel 
cogitare nefas sit. Verum enim vero, ut suas singulis naturae dotes, non omnes 
omnibus quadrare novimus ; eo ferme pacto censendum, variam variis statibus 
definitam esse mensuram Sanctitatis, ut Regia et Caesarea, a viliorum hominum sci- 
tis repetenda non sit : Magnos Constantinos, Magnos Carolos, magnos alios Reges 
ac Principes sanctos agnoscimus, quorum heroicis vestigiis insistere, minoris sortis 
homines frustra conentur. Quaecum in confesso sint omnia, veniam dabit aequalis 
Tibi cum Henriciana modestia, AUGUSTISSIME IMPERATOR, si paralleli dimen- 
siones singulas pressius conferre aggrediar. Eas equidem in Henrico germanas Cae- 
sareae sanctitatis notas potissimum suscipere soleo : summam illam videlicet in 
Deum pietatem, ceteris omnibus virtutibus (quocumque demum nomine appeUen- 
tur) stipatam quodammodo coronatamque. Tum quae ad pietatem consequitur, 
eximiam religionem, Catholico cultu inviolabiliter commonstratam. Quibus qui in- 
defessam juste ac paterne Imperium administrandi tutandique solicitudinem adje- 
cerit, nihil opinor, ad Csesareae sanctitalis veram genuinamque imaginem desiderari 
patietur. Atque ut a prima exordiar, Te in Henrico depingi velim existimes, CiESAR 
AUGUSTISSIME; quotipsum lineis, tot Te coloribus repraesento. Nihil spirat,nihil 
loquitur Henrici Vita, nisi flagrantissimam illam pietatem, qua, me quidem judice, 
Imperio majorem se fecit Imperator integerrimus. De Te haec verbis totidem dicta 
intellige. Plenae sunt historiae, pleni annales, plena chronica omnia iis argumentis, 
quae Henricum ubique piissimum demonstrant, ubique fidei anchora inconcussum, 
spefirmum, caritate fervidum, ubique fortem, prudentem, justum, temperantem, 
ubique victorem sui, supra quam ferre soleat humana imbecillitas : continentia 
inimitabilem dicerem, nisi Te, castissima fide conjugali, imitatorem sui proximum, 
vel ipse attonitus demiraretur. Et harum quidem occultarum animi dotium, quae 
Tecum communes ipsi fuere, Deum ferme solum testem et consciumhabuit,verum ' 
quoties publicis Christianae vitae argumentis locusfuit, ea propalam exhibere mini- 



rae erubuit, quibus religionis suae apertissima documenta orbipatefaceret; dum per 
omnes Ecclesiae festivitates et Christi Servatoris, etaugustissimaeMatris,aliorumque 
Sanctorum solennia, quacumque Imperii partedegeret,ingentiapparatu ac celebri- 
tate, ad extremum usque spiritum constantissime recoluit. In orbis theatro loquor, 
AUGUSTISSIME IMPERATOR, testarique etiam audeo, aemulatorem Te in hac re 
Sancto haud inferiorem existere, dum pari zelo, studio, fervore Tuis omnibus, avita 
Austriacapietate, adeo Te praelucentem conspexi, ut annuis quibusque celebritati- 
bus ea sacellum Tuum Caesareum religionis exempla exhibeat, quae etiam piissimi 
quique imitentur : ut jam taceam Tuam illam in Deiparam Virginem singularem 
venerationem, qua Majorum Tuorum vestigia superans, unam illam, quam ipsi re- 
liquam fecerant, Praesentatse festivitatem non minori quam ceteras cultu et celebri- 
tate multo illustriorem reddidisti. Neque vero intactam praeterierim principem 
illam religionis Tuae palmaremque solicitudinem, qua redivivum Henricum, dictum 
Hungariee apostolum, quotidie refers, insigni illo Catholicae doctrinae puritatem 
conservandi propagandique studio, dum veteres in Imperio heereses comprimere, 
novis succrescentibus adversari non desinis, laudatissima ista et vere Henriciana in 
Romanae Ecclesiae supremum Caput veneratione, cujus oraculis dum obsequeris, 
Tuos quoque omnes obtemperare compellis; pulcra enimvero Sacerdotii et Imperii 
concordia, qua sola stante, haereses omnes pullulantesque inde errores conteri, 
rescindi, eradicari necesse est. Viceris, CiESAR CATHOLICISSIME, si Romanos 
ignes subsidiario ferro armisque istius sancti Regis, cujus diademate nuperrime 
redimitus es, potenter juvare perrexeris. Eadem religiosa pietas Henrico stimulos 
addidit, ut Christianae fidei hostes, Imperium srepissime infestantes, invictis armis 
retunderet, in Poloniam usque et in Rohemiam (Sclavorum ferme nomen ea aetas in- 
diderat) victrices aquilas expandens; quod quam gloriose a Te praestitum sit, non 
est quod hic repetam, cum multiplices Tuas de nominis Christiani infensissimo 
hoste victorias alibi recensuerim. Nec vero minor Henrico gloria accessit, quodre- 
gni interiora componere, inquieta ingenia compescere, districtae justitiae clemen- 
tiam adjungere noverit, quam quod externos hostes a finibus suis averterit. Te Te, 
IMPERATOR CLEMENTISSIME, in sancti Csesaris gemina praerogativa prae oculis 
habuisse videtur Chronographus Saxo, id Henrico proprium faciens, ut subditos 
lenitate permulcere prcedulci, districtione reos terrere, totaque industria patriam 
munire incomparabili sedulitate numquam destiterit. Ecquis autem, lenem juxta ac 
severam, in regnorum provinciarumque administratione industriam, ipsissiniam il- 
lam Tuam esse non agnoscit ? Jam quo commiserationis sensu miseros prosecutus 
sit, clamant tabulse omnes, Rurgundi meminere hactenus, Mosellani loquuntur, 
testati sunt gregarii milites ipsi, quos lue afflatos solatus est; nec Troianos um- 
quam deficiel memoria teneritudinis, qua ipsos vel rebelles in gratiam admisit. 
Procul remota non accersam, ut alterum rursus in Te Henricum exprimam, ubi hoc 
ipso anno paterna Tua viscera experti sunt Rudenses flammis prope absumpti, ubi 
tot alii, eodem ilagello attriti, Te consolatorem sensere, ubi recentissime in Bolie- 
mos Caesarei Tui affectus, tamquam benelici solis tot radios circumtulisti, ut re- 
giam S. Wenceslai coronam susccpissc non alia gratia videare, quam ut misericor- 

diam 



diam in afflictos, beneficentiam in pauperes, paterna in milites Tuosviscera,Tuam, 
ut verbo dicam, in omnes largitatem munifice profunderes ; usque adeo ut a3ter- 
num Tui desiderium Bohemis Tuis Te reliquisse, perspectissimum habeam, utpote 
a quibus avelli non potueris, nisi istic magnificentise juxta ac in emeritos milites 
pietatis Tuse Csesareae perpetuum Tibi monumentum erigeres. Liceat postremum 
adjungere, non minimam Henrici laudum materiam, ab ea in subditos pietate re- 
petendam, quod eorum bono, utilitati, opibus, fortunis vigilantissimam curam at- 
tulerit, favores illosineos derivando, quibushumani commercii vinculo, vitaecom- 
modis, ditionum nervo unaque securitati consuleretur. Diceres viam stravisse qua 
et Tu, PROVIDENTISSIME C^ESAR, ad benigni, propitii, munificique Principis 
lauream pertingeres, nempe qui Caesaream illam subditis paterne favendi solicitu- 
dinem in postrema felicissimi regiminis Tui parte minime reponendam censueris, 
erectis jam nunc confirmatisque Societatibus, ut mercimonia quaquaversum exer- 
ceantur, quo dominationem Tuam leviorem sentiant subditi, dum ditiores gazas, 
tum Asiaticas tum Indicas Austriaci Tui, et Germani Mediterraneo, etBelgse Oceano 
in terras Tuas, vicinis nequidquam obstrepentibus, accersunt invehuntque, Tua au- 
ctoritate, Tua potentia, Tuo muniti prsesidio, quse perpetua sibi fore confidenter 
augurantur. Nil modo reliquum est, nisi ut Tibi et Catholicis Principibus omnibus 
a sanctissimo Imperatore dictum existimes, quod ejus animo altissime semper in- 
situm fuisse, docettota Virivitae gestorumque series; quantum nempe discriminis 
aeternitatem inter et modicum vitae tempus intersit, ut a terrenis sordidus sursum 
evecta Christiana cogitatio, ad ccelestes thesauros nonnumquam ascendat. At enim 
Sancti ipsius quam nostris verbis ea referri malumus, qusepag. 759 num. 19 diser- 
tius exposita commemorantur. Sic Henricum propitiatorem eximium Tibi devinxe- 
ris, sic Henricum in Te totum expresseris, sic Henricum in Tua sacra Majestate per- 
fectissime redditum contemplabimur; eo etiam optatissimo ccelesti influxu cumula- 
tum, qui noster magis quam Tuus dicendus erit, ut quem Belgae nobiscum omnes 
ardentissimis modo votis et precibus postulant, Arcbiducem, paternarum virtutum 
aeque ac ditionum heredem e ccelo impetremus; Tibi vero, M/ECENAS MUMFI- 
CENTISSIME, prosperam, felicem diuturnamque incolumitatem. Sic demisissime 
vovent 

SACR^ C/ESARE/E AC CATHOLICjE majestatis tu^e 



Devotissimi Clientes : 

Joannes Baptista SOLERIUS 
Joannes PINIUS 
Guilelmus CUPERUS 

Societatis Jesu. 



SYNOPSIS 



TOMI TERTII 



DE ACTIS SANCTORUM 



ULII 



Paulo tardius, ob varia interjecta impedi- 
menta susceptamque nuper Hispanicam 
profectionem, prodit tomus hic de Actis 
Sanctorum Julii tertius, ab Operis prin- 
cipio vigesimus octavus, dies quinque, post no- 
vem jam editos, complexus, a decimo nempe ac 
decimum quartum, in quibus praeter varias ano- 
nymorum Martyrum classes, ducenti et undese- 
ptuaginta Sancti propriis nominibus exprimun- 
tur. Exhis vero, recepta jam pridemaMajoribus 
methodo, juxta triplicem in Ecclesia statum, 
Ecdesiaslicum nempe, Monasticum et Secularem, 
viris primum compendio hic in pares classes, 
ordine regionum, distributis, feminas, cujus- 
cumque status sint, in quartam classem collegi- 
mus. Has autem classes non ingrediuntur antiqui 
Fcederis Patres, tametsi Latinis Fastis alicubi 
inscripti, ut alias satis monuimus. In hoc volumi- 
ne, ad diem xm, soli duo prophetae recurrunt 
Joel et Esdras, quorum elogia propriis locis sub- 
jiciuntur. 

EX STATU ECCLESIASTICO. 

In hac principe classe debetur primus locus 
Mnasoni Cijprio, antiquo Christi discipulo, et Silee 
seu Silvano, Pauli Apostoli socio, cui et Apostoli 
appellatio tributa legitur. Neuter scitur fuisse 
episcopus ; neuter in plures dividendus est. Mna- 
son Cyprius, cum Jasone male confusus, in opti- 
mas notae Martyrologiis sub Nasonis nomine per- 
peram annuntiatur. Non minor, imo magis am- 
bigua de Phoca disputatio, ut Sinopensis episcopus, 
quem laudavit Asterius, ab aliis distinguatur ; 
cujus gesta cum aliorum, forte synonymorum, 
commixta videntur ; Acta vero Graeea tam impe- 
rite coagmentata, ut nec ad rerum, nec tempo- 
rum rationem exigi queant. De Heracla patria- 
cha Alexandrino non multa adjici potuere iis quae 
de ipso dicta sunt in Tractatu chronologico ante 
tomum v Junii. Petri Cretensis et Josephi Thes- 
salonicensis episcoporum clara quidem apud Grae- 
cos fama est, at de ipsorum gestis non nisi bre- 
via compendia supersunt. 

In Italia sanctissimi duo Romani Pontifices 
Anacletus et Pius I vix aliam materiam praebu- 
ere, quam quae de eorum temporibus gestisque 
et pridem et saepe agitata est, verosimiliter 
numquam exhaurienda, nedum concilianda. La- 
tiorem campum expandisset Scraphicus Ecclesix 
Doctor Bonaventura, ex Ordine Minorum S. R. 
E. Cardinalis, si, quemadmodum ipse sanctis- 
simi Patris sui Francisci, sic socii gesta ejus, 



paulo post obitum , in ordinem digessissent. 
Actorum vices supplent orationes nonnulla», cum 
aliquo Galesinii opusculo, quae omnia binis aut 
ternis seculis antiquiora cuperemus. Aliunde col- 
lecta sunt quae ad aliqualem vitaa seriem, meri-^ 
tissimamque tanti Sancti gloriam conducere pot-' 
erant. Hermagorx episcopo Aquileiensi, S. Marci 
Evangelistae discipulo, socioque ejus Fortunato 
etiam defuit, qui gesta et martyrium describeret. 
De' reliquiis disceptatur potissimum, uti et de 
sacris exuviis Martyrum Lucensium, duce Pau- 
lino episcopo, qui utrum a S. Petro primus isti 
ecclesiae antistes destinatus fuerit, satis explora- 
tum reddere non potuit Florentinius. Episcopos 
alios suggerit Italia, imprimisque Pateruianum 
Fani et Bononise, cujus identitas vel diversitas 
discutienda fuit. Bergomatibus datur suus Joan- 
nes episcopus, Brixiensibus Optatianus, Frequen- 
tinis demum Marcianus, aetatis incertae. 

Gallis eo solo titulo tribui potest gloriosissi- 
mus martyr, episcopus Carthaginensis Eugenius, 
innumeras icrumnas a Wandalis perpessus, cum 
aliis ei adjungi solitis; eo, inquam, solo titulo, 
quod Albigaa in Occitania praacipuum cultum con- 
secutus sit. Utrum gentes alise aut urbes eum 
Sanctum sibi recte vindicent, disquiritur. Acta 
aestimatissima sunt , utpote a Victore Vitensi 
accuratissime descripta. Hiduljus, ex episcopo 
Trevirensi Medii monasterii in Vosago abbas, ex 
hac classe excludendus non videtur. Egregia ejus 
gesta, insigni Commentario, operose illustravit 
Humbertus Bonhommius, ejusdem ccenobii ali- 
quando abbas; quem ad nos transmissum, atque 
ad normam nostram subinde reductum, nostrum 
fecimus. Praster hos e Gallia sunt Pascharius seu 
Paschasius Nannetensis, Viventiolus Lugdunensis, 
Turianus seu Turiavus Dolensis in Armorica, et 
Menulfus in finibus Biturigum episcopi. 

Nullos pro hoc tomo Sanctos proesules suppe- 
ditavit Germania, nisi si Hildulfum ipsis adscri- 
pseris, Trevirensem aliquando, ut diximus, an- 
tistitem. Ex inferiori ordine tribui ipse potest 
S. Kelillus Wiburgensis in Dania ecclesiae prae- 
positus aut saltem canonicus ; regularis, ut aiunt. 
sed ea opinor regula, quos Canonicis omnibus, 
eo tempore adhucdum communis fuisse perhi- 
betur. 

In Belgio episcopus regionarius fuit Etto, Lx- 
tiis modo depositus, cujus Acta seculum sa- 
piunt quo compilata sunt , variis difficultati- 
bus intricata , quas satis promptum non sit 
dissolvere, nisi illorum pars maxima repudie- 
tur. Marchelmus sive Marcelliniis presbyter, non 
ille supposititius, sed verus S. Gregorii Ultra- 

jectensis 



jeetensis discipulus, S. Lebuini soeius, Daven 
trise in Transisalania honorari solitus, huc etiam 
spectat, queraadmodum et S. Rumoldi discipu- 
lus Libertus martyr, ecelesise Mechliniensis prae- 
positus seu abbas, ut tum vocabant, cujus Acta 
Rumoldianis immixta sunt ad primam diem Ju- 
lii ; hic de prisco ejus cultu, atque de componenda 
aetate sola investigatio. 

EX STATU MONASTICO. 

Status hujus speculum et exemplar, luctuoso 
licet seculo, Orienti effulsit Stcphanus, in celebri 
S. Sabae Laura monachus, cognomento thauma- 
turgus, communius Sabaita dictus ; cujus Acta, 
tametsi acephala, pretiosa sunt, numquam ante- 
hac aut Latine aut Groece edita, a discipulo Le- 
ontio sincera fide composita, quae bibliothecae 
Seguierianae accepta referimus. An inter ceteros 
Graecos, seu martyres seu confessores, monachi 
aliqui fuerint, non usque adeo nobis perspicuum 
est. Neque vero Occidenti lumen suum monasti- 
cura deest Joannes Gualbcrtus, Ordinis Valium- 
brosani conditor, orbi Catholico adeo notus, ut 
eum appellasse sufficiat. Ac-ta nobis edere licuit, 
quse Majores nostri, Mabillonius et alii frustra 
qusesiverant : nimirum a B. Andrea, Sancti ipsius 
discipulo scripta ; quibus accessere ingenti nu- 
mero miracula, ab Hieronymo Radiolensi, opere 
bene magno collecta, quae omnia satis fuse dedu- 
cta invenies. Sunt et alii abbates duo non igno- 
biles Pctrus Pcrusinus et Lco Cavensis. Ex Gallia 
solus prodit Gcncrosus apud Pictones : nara Hil- 
dulfum ad alium ordinem retulimus. Ansbaldus 
abbas Prumiensis Germaniae debetur , uti et 
Udalricus in Brisgoia monachus. Hrosnata Bo- 
hemiae et Ordini Praemonstratensi non modicum 
decorem addidit. Ad eamdem classem spectare 
videntur Placidus et Sigisbertus in Rhaetia, ut- 
pote e S. Columbani familia; forte et Abundius 
martyr Cordubensis in Hispania, atque Drosta- 
nus in Scotia : Belgium certe vitae sanctitate mi- 
rifice ornavit Yincentius Madelgarius, uxoris iti- 
dera Sanctae conjux, et quadruplicis Sanctae pro- 
lis eximius pater, fundatis duobus ccenobiis Alti- 
montensi et Sonegiensi inclytus; quorum postre- 
mum, seculo decimo exeunte ad canonicos secu- 
lares transiit. Nec' praetereundus fuit Pacificus 
Minorita, primus a S. Francisco totius Galliae 
Provincialis 'destinatus, et Lensii in Artesia pri- 
dem honoratus. 

EX STATU SECULARI. 

Inter Graecos eminent Martyres xlv Nicopoli- 
tani, quorum dantur Acta Grseco-Latiua. Hisce 
adde Bianorem et Silvanum in Pisidia, Apollo- 
nium in Cappadocia ; tum Martyrockm, Marcia- 
num, Michaclem Malinum, Mamantem, Scrapio- 
nem, Onesimum thaumaturgum, Heraclium et alios, 
quorum Acta desiderantur. In Italia Roma? illu- 
strissimi sunt scptcm Fratres martyrcs cum he- 
roide matre Fclkitate, laudati a S. Gregorio 
magno. Hsec a S. Symphorosa distinguitur ; de 
reliquiis porro non una qusestio examinatur. Na- 
bor et Felix, quo apud Mediolanenses clariores 



fuere, eo spinosioris inter ipsos et Colonienses 
controversiae capita dici possunt : nos odiosae 
litis decisionem, argumentis ultro citroque pro- 
positis, aliorum arbitrio dirimendam reliquimus. 
Parem ferme difficultatem adstruunt Savinus et 
Cyprianus, Brixiae in Italia, an potius in Francia 
martyrio coronati? Justus martyr nescitur quo 
pertineat ; ast Uguzo ad Vallem Cavernise in In- 
subribus, Eufinus et Avenantius ad Sarzanenses, 
Lithardus ad Cornuetanos spectant, Sabinus in 
agro Pictaviensi, Justus apud Bituricenses, Ju- 
stus alter cum Amico, multarum discussionum 
occasio. Splendidissimum Germaniae sidus Hen- 
ricus Imperator scriptorem Vitae nactus est Adel- 
boldum Ultrajectensem episcopum, atcujussolum 
fragmentum habetur ; thesauri instar futurum est 
reliquum, si alicunde refodiatur. Tam dolendam 
jacturam non resarcivit vulgatus Anonymus ; ce- 
terum conjugii immaculati integritas, aliaeque 
praestantissimae dotes Sancto vindicatae, et quae 
prasterea ad vitae ejus seriem et posthumam glo- 
riam spectant, non levi conatu eruderanda et di- 
gerenda fuerunt. Insignem Sanctura porrigit Da- 
nia, regem suum Canutum martyrem, quem satis 
est nominasse. Justus confessor Trevirensis et 
Juvenianus magnus, Eystadii cultus, solo nomine 
noti sunt .- de Andrea puero, a Judaeis prope CE- 
nipontum dire necato, plura monumenta reperta 
et elucidata. Belgium honestarunt Sidronius mar- 
tyr, apud Messeniacenses, Basinus Trunchinien- 
sis prope Gandavum ; notiores longe cultu, quam 
verae sint gestorum historias. Dentlinus infans, 
S. Madelgarii filius, cur Resae in Clivia colatur, 
nullus satis certo hactenus tradidit. 

EX SEXU FEMINEO. 

In Oriente paulo notiores sunt Hxmorrhoissa 
Evangelica, Myrope, Sara et Cholinduch. Apud 
Italos Tuscana vidua Veronensis, Ordinis S. Jo- 
annis Hierosolymitani ; cujus Vitam mirurn est, 
accuratius descriptam non esse. Celebrior est 
Mildreda Anglicana , Tanetensis parthenonis 
antistita, e cujus Actis pars non minima melius 
rescinderetur ; tolerabiliora, ferme de transla- 
tione narrantur. In Belgio autem celebratissimae 
sunt binae Amalbergdc, altera vidua, Emeberti Ca- 
meracensis episcopi, ac Reineldis et Gudilse, sed 
non plurium Sanctorum foecunda parens ; altera 
virgo, in variis Belgii locis solenniter culta, 
verum non confundenda cum alia synonyma vir- 
gine, apud Susterenses in Geldria, paulo minus 
celebri. Ragenufhe Aiicuriensis in Gallo-Brabantia 
veneratio, constanti cultu in nobilium parentum 
sede hodiedum perseverat. 

Atque hi sunt praecipui Sancti, quorum Acta 
in hoc tomo illustrantur ; quo autem die qui- 
busve paginis reperienda sint singula, docet In- 
dex alphabeticus eorumdem toti volumini prajfi- 
xus. Cetera in subjunctis aliis Indicibus quseren- 
da sunt. 

Praemittitur nostri Conradi Janningi elogium, 
auctore Petro Boschio S. J. T., cujus Tractatus 
de Patriarchis Antiochenis, jam prselo paratus, 
occuparet frontem voluminis, nisi major hujus 
moles praescriptos terminos excessisset. 



FACULTAS 



FACULTAS R. P. PROVINCIALIS 

SOCIETATIS JESU FLANDROBELGKLE 



ET SUMMA PRIVILEGII C/ESAREI. 



Cum Edictis Philippi II Hispaniarum Regis, deinde Serenissimorum Archiducum Alberti et Isabellx 
Belgii Principum, rursumque Philippi III, ac novissime Caroli II Regum, confirmatis 2 Decem- 
bris 1692, et 19 Junii 1694, Provincialibus Societatis Jesu, per Flandrobelgicam pro tempore futuris, 
potestas facta sil eligendi Typographos et Bibliopolas, qui, ad quorumcumque exclusionem, sibi imprimere 
ac reimprimere possint libros et opera quxiibet, rite approbata, curantibusque ejusdem Societatis Patribus 
edita atU porro edenda, sub consueto sme Majestalis Privilegio , non aliter impetrando , quam in scriptis 
nbtentaet prxexhibitalicentia prxdicti Provincialis ; idque sub gravibuspcenis, in contraventores aut aliter 
impressa importantes statutis, ut latius in ipsis patentibus litteris apparet. Cum etiam sua Cxsarea Maje- 
stas idem valere voluerit in ditionibus, S. R. Impcrio subjcctis ; 

Ego infrascriptus, Societatis Jesu per Flandrobelgicam Prxpositus Provincialis, potestate ad hoc 
mihi facta ab Adm. R. P. N. Prseposito Generali Michaeie Angelo Tamburino, concedo Jacobo du 
Moulin facultalem sic imprimendi, et per se aliosque vendendi infrascriptum opus, ez more nostrx 
Societatis (quod hisce attestor) recognitum et approbatum ; videlicet , Tomum tertium de Actis sanctorum 
Julii, collectis et illustratis per Joannem Baptistam Sollerium, Joannem Pinium, Guilielmum Cuperum, 
Societatis nostrse Presbytcros Theologos. In quorum fidem hasce, manu propria subscriptas, consuetoque 
nostri offxcii sigillo munitas, dedi Antverpiee xxx Decembris mdccxxiii. 

ALOYSIUS SPAEN. 



SUMMA 

PRIVILEGII REGII. 



Cresarea: et Regife Catholicae Majestatis diplomate sancitum est, ne quis, praster voluntatem 
Joannis Baptistae Sollerii e Societate Jesu, ejusve ad illustranda Sanctorum Acta Adjutorum et 
Successorum, ullo modo imprimat vel recudi faciat, ex parte vel in totum, Tomos eorumdem, de 
argumento illo, vel jam editos vel porro edendos ; aut alibi excusos excudendosve invehat, vena- 
lesve habeat : qui secus faxit, confiscatione exemplarium, et aliis gravibus pcenis mulctabitur, ut 
Iatius patet ex litteris, Bruxelte datis. 

Signat LOYENS. 



Et egu Joanncs Baptista Sollcrius Societatis Jesu, permitto Jacoho du Moulin, ui Tomum Tertium de 
Actis Sanctorum Julii, meo permissu ab ipso impressum, pubiicet. 
Datum Antverpix pridie Kal. Januarii mdccxxiii. 



TomnsmJuhi. 2 APPROBATIO 



APPROBAi 10 

ORDINARU. 



rrvima* hic tertius de Actis Sanctorum Julii, totius Operis octavuset vigesimus, a PP. Joannc Baptnta 
•I Sollerio, Joanne Pinio el Guilielmo Cupero, Societalis JESU presbijteris Thcologis, solitis studio et 
diligentia, ml Dei ejusque Ccelitum gloriam, elaboratus est, nihil continens quod pdei aut bonis moribus 
repugnei ; ut proinde utiliter in lucem proditurus sit. Tta censeo. Antverpix iii Kalendas Januarii 

MHOCXXIII. 

F. G. ULLENS 
Can. Scliol. Offic. et Lib. Censor Antverpiae. 



PROTESTATIO 

AUCTORUM. 



Q noil identidem protestati sunt decessores nostri, In hoc de Actis Sanctorum Opere, se servatas 
< llc Urbani Papse VIII Constitutiones ; neque suis, aliorumve huc relatis Commentariis aliiid 
pondtis tribui, quam sit historiae, ab hominibus errori obnoxiis scriptse : idera ante hunc Tertium 
Toniiun Julii dcnuo protestamur. 



ELOGIIIM 



ELOGIUM 

R. P. CONRADI JANNINGl 

HAGIOGRAPHI SOCIETATIS JESU TOU MAKAPITOU 



/' Conrtidi 
Janningi 
obitus muiii 



humaniora 
studia, m- 
gressus in 
Societatem 
Jesn: 



§ /. P. Janningi natales, educatio, studia 
tum in seculo, tum in Socielate, acces- 
sus ad Museum Hagiographicum . 

Annus hic Museo nostro fatalis fuit, dum 
nobis eripuit P. Conradum Janningum ; 
virum de Sanctis omnibus, quorum Acta 
per annos facile quadraginta vel ipse 
magnam partem edidit, vel a majoribus edita de- 
fendit, vel a posteris edenda comparavit, optime 
meritum : ut gratissimum, credo, facturus sim 
non illis modo, sed et tibi, Lector hagiophile, si 
quidquid in hac parte gessit, atque adeo vitam 
ejus ornnem, aut summa potius vitae capita, pro 
instituto ab Hagiographis hactenus more, quam 
fleri poterit brevissime, delibavero. Palara cer- 
tehinc fiet, et quantum diuturnis ejus Iaboribus 
tribuamus ipsi, et quantum illis ab universa re- 
publica litteraria debeatur. 

2 Natus erat P. Conradus Groningae, urbe 
nobili, quae uni de septem fcederati Belgii pro- 
vinciis, cujus ipsa caput est, nomen dedit, pa- 
rentibus inter mercatores spectatis Arnoldo Jan- 
ninck ac Balduina.Tinga, anno superioris seculi 
quinquagesimo, decimo sexto Kalendas Decem- 
bres. Quam vero pie educatus fuerit, nihil opus 
est dicere ; quando utrumque parentem habuit 
Romano-Catholicum.quodquidem nomen in pro- 
vinciis illis vix usquam sine integerrima vita 
consistit. Et vero quidni domus illa religiosissi- 
me fuerit instituta, e qua Iiberi quinque prodie- 
rint, quorum tres peculiaribus votis divino cultui 
se manciparunt? Conradi enim exemplum, soro- 
res duaa secutae sunt. Accedebat huc etiam cura 
singularis et affectio, quam ad ncpotis hujus 
sui rectam educationem afferebat avunculus, ec- 
clesiae, neseio cujus, Catholicorum Groningag 
Pastor. 

3 Is porro cum jam id aotatis esse adolescen- 
tem videret, ut humanioribus litteris dare posset 
operam, eo animum ejus coepit impellere, qtio 
sponte inclinatum pridem adverterat. Destiuatur 
ergo ad studia litteraria Conradus summa cum 
sua tum parentum voluntate; qui tameu, uterant 
avitae religionis ac virtutis in paucis tenaces, 
committere noluerunt, ut academiara domesti- 
cam frequentaret, ne quid forte do utravis in filio 
suo vel magistrorum haoresis, vel nota sodalium 
heterodoxorum licentia societasque detererent. 
Tandem de Meppa cogitatuin, oppido non obscu- 
ro Westphaliae ac ditionis Monasteriensis. ubi 
sub disciplina Societatis Jesu studioruin illorum 
fundameuta jaceret, quibus postmodum Antver- 
piae in numerosiori gymnasio nostro gloriosam 
coronidem imposuit, primas ibi fere inter pluri- 
mos, non secus ac Meppas, sibi solitus vindicare. 
Ordinis interea nostri desiderium una cum litte- 



Al CTOBE fF,- 

rno boschio 

FJISDBM SO- 
CIETATIS PRE- 

MlYTKIIO. 



t) 



ris ac pietate non hauserat modo, sed etiam pro- 
diderat aliquoties ; nec vero ulla in Prasposito 
Provinciali mora fuit, quin candidatum ad Insti- 
tuti nostri rationera tum natura quodammodo, 
tum industriafactum, admitteret continuo ; modo 
ut parentes annuerent. Et faciles illos qnidem 
Janningus noster offendit ; at non item avinicu- 
lum illum, de quo jam facta est mentio, quique 
nullum nou movit lapidem, ut clero seculari ne- 
potem adjungeret. Restitit hic tamen et pervicit ; 
atque in Societatem receptus, Mechliniam ad Ti- 
rocinium ceteris aliquanto serius advolavii, octa- 
vo Kalendas Decembres anno Christi mdclxx. 

4 Ibi demum quanto studio ad virtutes viro quidmea 
religioso dignas Conradus incubuerir, id argu- /J/w' """ 
mento esse potest, quod etiam minutiora qua'- phiam. 
dam, istic fere tantum praescribi ac servari so- 
lita, ad ultimam usque aetatera constanlissimc 
retinuerit. Biennio inter haec elapso, nuncupa- 
tisque reliogiosis de more votis, Antverpiam mifc- 
titur, philosophorum placitis imbuendus , quaa 
altero post anno solenni publicoque certamino 
propugnavit. Inde porro Mechliniara redire jus- 
sus, lectissimam ac frequentem ibi tum temporis 
juventutem pietatis siinul et gramraaticae prae- 
ceptis informandam accepit. Quartum jam an- 
num id agebat , cum sub autumnum anni 
MDci.xxviii vapores pestiferi dira com. 
Belgium afflarent, atque imprimis Antverpiam ; 
ubi tum egregie sese prodidit probavitque ci\i- 
bus per domos pene singulas misere morientibus 
nostrorum caritas ; quam frequentia sacerdotum 
fratrumque ad «gros comitantium funera deco- 
rarunt. Neque vero Hagiographi nostri suam hic 
desiderari passi sunt operam, ne ipse quidem, H 
quamquam octogenario jara proximus. Hensche- 
nius. Hic tamen de se minus, quam de Papebro- 
chio suo, in quo spem omnera continuandi tam 
vasti Operis nostri habebat repositam, solicitus. 
id effeeit ut ex hac acie Lovanium secedere ju- 
beretur; sapienti quidem, at sero tamen consi- 
lio : jam enim contractum intra viscera morbuin 
gerebat, cum discederet. Lovanium vix attigerat, 
quando eum tristis nuntius eonsecutus est, mor- 
tem immaturam afferens P. Danielis Cardoni. de 
quo legi plura possunt ante tomum secundum 
Maii pag. xxxm. Redegerat hasc victima carita- 
tis labores iterum nostros, ad quos a biennio su- 
blevandos accesserat, ad solos Henschenium ac 
Papebrochium, quorum hic etiam Lovanii jam 
vix medicis spem vitse ullam faciebat ; convalnil 
tamen aliquanto post, ope, ut pie creditum est. 
S. Francisei Xaverii; utadeo sub anni sequentis 
Febrnarium incolumis rediret Antverpiam. Tntn 
vero Henschenius et acceptao in Cardono cladis, 
et vix satis depulsi a Papebrochio periculi, et 
suae demum senectutis menior, prospicere voluit 
in posterum, sociosque Operi suo promovendo as- 
serendoquc conquirere. Eos inter primus occur- 



2 



DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 



MJCTORS 
P. B. 



Fii Uagio- 
graphusan 

mi 16711; 



miUiltiT lif- 

iiiinu iul ,iii- 
diendam 
Tlwoloijiam 
1681, 



l-it .Tanningus noster, Graicis tum litteris Mechli- Museo nostro submittere jussus erat. Hanc ego 
nise tradendis occupatus, quem ob egregias do- instructionem inter schedas ejus adhuc reperi, 
tes potissimum delegit ex omnibus, tametsi nec Papebrochii manu exaratam ; quam et aliae sub- 



sacerdos adhuc esset, nec Theologiam edoctus. 

II. Janningi labores Antverpice; Tlieo- 
logia Romcc audita; Sacerdotium; iti- 
nera per Italiam, eorumque emolu- 
menta; reditus in Belgium. 



inde atque aliae secutae sunt , cum jam Romae 
consisteret, quo advenerat xvm Kalend. Decem- 
bres, paucis post diebus , quam exercitationibus 
istic Theologicis initium dari solet. 

8 Fovebat interim Janningus conceptum in 
Belgio desiderium vitam omnem ac studia San- 
ctorum obsequio devovendi ; quod quidem ut bene 
verteret, sacerdotio initiatus v Kal. Novembris 
anno mdclxxxiv, diem illum ad celebrandas pri- 
mitias optatissimum nactus est, qui Kalendas 
ipsis Novembribus Sanctorum omnium cultui sa- 
cer instabat. Anno deinde, qui supererat, Theo- 
logiae quarto feliciter decurso, Florentiam desti- 
natus est, ut ex instituto Societatis nostraa, pri- 
mos illos vitae religiosas spiritus, qui per assidua 
studia, crebraque negotia debilitari non raro so- 
lent, Deo ac sibi unice vacando instauraret. Ita- 
que jucundissima haec ei sors accidebat, tum quod 



Sacerdotium 

cjus ac teiiia 
Probatio, 



Antverpiam ut accessit anno mdclxxix, mense 
circiter Martio, statim Operi accinctus est ; 
et principio quidem, tetrico in pulvere nec admo- 
dum decoro versatus, corrigendis typis, maxime 
graecis, concinnandis indicibus, rebusqueejusmo- 
di obscuris aliis et fastidio plenis tara multam 
operam ac facilem dedit, ut anno sequenti dimi- 
dius Maius tria in volumina sectus prodiret in 

lucem ; quem deinde Papebrochius, una cum ad sancta ejusmodi exercitia suopte ingenio pro- 
Janningo (nam Henschenius aatatem gravem ob- pendebat plurimum, tum quod ea Florentiae po- 
tenderat) accitus Paderbornam detulit, Reveren- tissimum jubebatur obire : ubi bibliothecae essent 
dissimo ac Celsissimo Principi Ferdinando Fur- vetustis codicibus locupletes, in quas excurrere 
stenbergio, Episcopo Paderbornensi ac Monaste- non numquam per otium liceret, atque ingentem 
riensi, maecenati suo, repraesentandum. Rever- inde messem in horreum nostrum Antverpiense 
sus e Germania Conradus in Actis graacis S. Sy- congerere. Et vero ne spes illum sua in loco fal- 
meonis Stylitas Junioris, ac matris ejus S. Mar- 
thae, itemque S. Andrea? Sali, Iatine vertendis, 
atque eruditione, quanta tum quidem poterat, 
illustrandis totus fuit. Occupant illa in mense 
Maio tomi quinti ac sexti partem satis notabilem ; 



leret, fecit imprimis, clarum carumque eruditis 
omnibus nomen, Antonius Magliabechius, quo 
viro nemo laboribus Hagiographicis commodare 
magis poterat, nemo commodabat libentius, ut 
adeo Janningum humanitate sua utilissima, offici- 
habebat vero ea jam praelo parata priusquam ad isque propemodum obrueret; scribit hoc ipse ad 



studia Theologica mitteretur, tametsi priora an- 
no mdclxxxv, eo procul agente ; postrema vero 
anno demum mdclxxxviii, sint edita. 

6 Cum jam annos duos propemodum cum di- 
raidio in Hagiographias, ut ita dicam, tirocinio, 
sub magistrorum in ea versatissimorurn, Hen- 
schenii ac Papebrochii, disciplina posuisset, es- 
setque in eo (ut Papebrochii verbis utar) insigni- 
tcr probatus, ac Musei nostri statum omnem et 
rationes ita perspectas haberet, ut intelligeret 
facile, quidquid ad supellectilem ejus litterariam 
velutilibus, vel necessariis monumentis augen- 
dam quoquo pacto facere posset ; visum est Hen- 
schenio exorare superiores, utne in Belgio Jan- 
ningus, sed Romae potius Theologiam audiret ; 
aliusque interea sibi ac Papebrochio e junioribus 
sacerdotibus moderatorum arbitrio idoneus letre- 



Papebrochium die Natali Domini anno mdclxxxv 
his verbis : D. Magliabechius septimana superiori 
tota se mihi totum impendit, conducendo ad pi\rci- 
puas quasque bibliothecas, ac reducendo domum con- 
fusissimum ob nimiam ipsius humanitatem. Quanto 
autem id operae pretio factum sit, longum est di- 
cere ; satis erit ipsum, qui maxime sensit, testem 
infra Papebrochium adducere. 

9 Solent nostri in sacro illo recessu, qui stu- 
dia absoluta consequitur, annum fere integrum 
collocare ; sed perspectam nimis habebant Supe- 
riores Conradi nostri in solida quaque virtute 
constantiam, animique assiduam cum Deo con- 
junctionem, quam oris habitusque prodebat se- 



nni.lliu VllSCi 

noslri bono. 



consequentur : nara Henschenius ante diem ex- 



piiliiiiiinii 
reditus U 
Betgium. 



renitas ac raodestia sui semper ac per omnia si- 
milis ; quam ut ei totum illud tertiae probationis 
(sicenim dicitur) spatium indulgendum putarent. 
retur adjutor. Utrumque concessum est: Romam Romam igitur quinto circiter post mense quam 
Jannmgus Antverpia discessit anno mdclxxxi, inde Florentiam abierat, revocatus facultatem 
v Kalend. Septembres ; sub idemque tempus Lo- obtinet, quam pridem exoptaverat Papebrochius 
vamo Antverpiam Hagiographis suppetias venit excurrendi in regnum Neapolitanum, indeque 
Franciscus Baertius porr0j quacumque visum esset, in Be'l s ium re- 

7 MultasibiquidemHenscheniusacPapebro- deundi. Ea ipse, ut liberaliter erat concessa 
chras jam tum, cum de mittendo Romam juniori haud minus sane liberaliter usus est ut Neapo' 
illo socio cogitarent, itineris ejus et commoratio- lim usque totam pene lustrarit Italiam numouam 
nis in Itaha m rem suam ac Sanctorum emolu- vestigia relegens, sed alio seraper, quam ouo ve- 
menta spoponderant ; sed multo tamen inferiora, nerat, itinere revertens ; atque id cavens unice 
quam postea perceperunt; imo quara percepit ne quidquam praeteriret, quod ad Sanctorum 
1 apebrochras et qui eum secuti sunt ac porro Acta posset aliquid, quantulum id cumoue de- 

(•ohSfrnipnt.nr ■ nnm TTnncMipn.no o.,+ rt A: — .... «...w. „a p ^ ut 

mum esset, conferre; quae cura illum Venetis 



tremum obnt quam e Belgicis fin.bus dle prope- toto fere mense detinuit. Atque hujus quidem rei 

raodum m Gall.cos pedem extuhsset. Eniravero testis est libellus, quera sibi scribebat in via 

mimme otiosa erat Janmngi Romara adeuntis centura facile paginas complexus in quem conee' 

peregrinatio ; etemm ne fortuito , ut in urbem sta habemus ea tantum, quorum alia monumen- 

quamque ventum esset, ad visenda quaelibet va- ta non invenerat; ne memoria penitusexciderent 

gari posset, descnpta gerebat secum ac desi- Ita Domum tandera rediit affecto admodum anno 

gnata omma, qu» ex itmere sive in Gallia, sive mdclxxxvi ad Papebrochium suum et tot ante 

m Itaha exammare, requirere, transcribere ac submissis identidem Sanctorum thesauris, et tot 

modo 



P. CONRADI JANNINGI. 



Oestlnatur 
inAustriam; 



C 
lustrat Ger- 
ma>ii& lii- 
btiotliecas, 



modo secura allatis, et ipsius latoris conspectu, 
et suo atque Henschenii tam salubri consilio, 
quo socium illum in Italiam mittendum ante cu- 
rassent, mirifice exultantem. Quin etiam conti- 
nere se deinde non potuit, quin haec Janningi 
merita posterorura memorise, Tomo vm Maii in 
Vita R. P. Godefridi Henschenii num. 33, hoc 
elogio commendaret : Sane vix possim explicare 
verbis, quanlee per hos annos quatuor (imo fere 
quinque, quibus in Italia Janningus egerat) utili- 
tates ex Ulo consilio nobis emerscrint, et quantx 
porro cxiilurx prxvideantur . 



III. Iter in Bohemiam et Austriam, 
ejusque fructus. 



Opportunus hoc etiam ex capite Janningi ad- 
ventus fuit, quod jam exercere prsela ccepe- 
rant tomus sextus ac septimus Maii; qui cum 
simul ambo vulgandi essent, Papebrochium et 
Baertium oppido fatigabant ; donec utrumque 
novus hospes oneris parte magna levavit. Tenuit 
hic labor, annum totum mdclxxxvii, cum se- 
quentis mensibus aliquot. Tomum septimum de- 
dicatum volebant Serenissimo ac Reverendissirao 
Principi Maximiliano Henrico, Archiepiscopo Co- 
loniensi, S. R. I. Electori, etc; cui proinde 33- 
quam judicabant, ut ab aliquo ex Hagiographis 
coram offerretur in manus. Illud porro consiliura 
alterius occasio fuit : nam ut mercatorum avari- 
tiam lucro jam percepta non satiant, sed ad ma- 
jora tentanda proritant ; ita Papebrochii nostri 
insatiabilem sacrarum divitiarum aviditatem al- 
latae nuper tam feliciter ex Italia gazse acuerant 
potius, quam restinxerant. Quid ni, inquit, si 
Coloniam vel Bonnam eundum est, eadem opera 
procedatur ulterius, atque adeo Germania, tot 
antiquis instructa bibliothecis, spectetur univer- 
sa? Dictum factum. Janningo hsec sparta com- 
mittitur, et comes additur Baertius : nam licet 
hic setate tantillum et suscepto religionis insti- 
tuto prrecederet ; ille tamen erat in Opere prior, 
Italice Germaniceque peritior, et itineribus pri- 
dem saerisque spoliis conquirendis assuetus. 

11 Discessum est exeunte Aprili anno 
mdclxxxviii. Vix Coloniam advenerant, cum in- 
telligunt Serenissimum Principem Archiepisco- 
pum, Bonnse periculose decumbere : eo igiturse- 
se cum inscripto illi opere sine mora proripiunt ; 
quod quam gratura aagrotanti etiam gravissime 
Principi acciderit, et prsesenti muniflcentia, et 
amplis, si convalesceret, promissis testatum esse 
voluit. Ita feliciter ea itineris parte, quse totius 
expeditionis occasio fuerat, perfuncti, ulteriorem 
in Germaniam penetrant ; sed tam sedula ad rem 
suam attentione, ut si quam ad urbem accede- 
rent, non id notarent modo, quod ibi de Sancto- 
rum Actis, reliquiis, cultu, translationibus, in- 
scriptionibus cetorisque monumentis nancisci pot- 
erant ; sed in vicinos .etiara pagos nonnumquam 
atque abbatias excurrerent, cum vel minima pro- 
movendEe Sanctorum gloriae spes invitabat. Vo- 
lupe raihi sane fuit ea omnia cum in litteris, tura 
in libello, seu, ut vocant, itinerario a Janningo 
per loca diesque singulos consignata percurre- 
re; tanta in iis eruditio, tanta accuratio est. Di- 
vitiffl longe maximae Aschaffenburgi repert», 
scriptorum, inquara, R. P. Joannis Gamans, im- 
mensa congeries : unde seligere non pauca per 
superiores licuit, quoe ad Sanctos, undecumque 



P. B. 



collecta, pertinebant; sed ea (proh dolor!) cum 
Aschaffenburgo Francofurtum aliquanto post no- 
strorum discessum veherentur, invidus Mcenus 
lethaeis undis seternaque, uti subinde renuntia- 
tum est, oblivione demersit. 

12 Pari sagacitate pervestigata Pragam usque ulietBohe- 
Bohemia est. Et Pragam quidem tenuere vm 
Kal. Julias; ibique diebus aliquot substitere, 
emolumento suo rainime pcenitendo. Nam praeter 
Martyrologium membranaceum Danico-Franci- 
scanura, de quo videri potest Usuardinum no- 
strura, et quo Janningum donavit R. P. Criste- 
lius Praepositus Domus Professse, olim illi Romae 
cognitus ; itemque praeter ingentia volumina de 
rebus Bohemicis ab ipso Auctore R. P. Bohu- 
slao Balbino Hagiographis dono data, cum in 
usum eorum quovis pretio digna sint: praeter 
haee, inquam, aliaque domestica beneficia, alia 
illis oblata sunt ab externis : quarto enim die ex 
quo in urbem advenerant, non modo faciles ad 
Celsissimum Principem Archiepiscopum aditus, 
sed et facultatem ab illo obtinuere ipsius manu- 
scripta quoedam examinandi, et commendationem 
apud RR. Admodum DD. Ecclesia? metropolita- E 
nse Canonicos, ad eorura et tabularium, seu, ut 
dici solet, archivum, et bibliothecam, quaa ne 
Balbino quidem umquam patuerat, non ingre- 
diendam dumtaxat, verum etiam perscrutandam. 
Itaque dum alia istic annotant, alia describunt, 
dies, ut modo dicebam, aliquot abierunt. Non ni- 
hil etiam temporis sibi nobilis Abbatia Straho- 
viensis ac S. Norberti monumenta, non nihil 
alia per urbem amplissimara templa, sacris di- 
tata pignoribus, vindicarunt. Sed haec mihi cum 
Janningo persequi singula non licet. 

13 Minora hsec tamen fuerunt omnia prae iis et maximo 
quae Viennse retecta sunt. Venerant eo itinere ^,'",^*.- 
sex dierum continuo, fracti admodum et insom- bonensem, 
nes; nam et via difficilis, et perincommoda fu- 

erant hospitia , in quibus pro lecto pavimentum 
esset, raro stramine sparsum. Ubi primum in 
augustissimam bibliothecam Csesaream medio 
circiter Julio intromissi volvere coeperunt codi- 
ces, attoniti hosrebant ambo, nec satis certi quid 
agerent. Statuebant enim, si qu;e e re sua es- 
sent, describere omnia in loco vellent, menses 
bene multos exactum iri. Ac de latinis quidem 
instrumentis minor erat solicitudo, quam de grte- F 
cis : cum adjutrices ad illa manus conduci facile 
possent ; non item ad hsec. Simul ergo tum inter 
se, tum per epistolam cum Papebrochio de au- 
tumno atque hieme istic transigenda deliberant ; 
simul ita scriptioni se totos impendunt , ut Ba- 
ertius tentatam aliquoties in itinere valetudinem, 
indefesso labore non parum affecerit ; donec mi- 
sertus utriusque Augustissimus Imperator post 
menses circiter duos copiam fecit, Codices groe- 
cos, qui, ut erant praeeipui, ita plurimum operas 
ac temporis exigebant, secum asportandi, descri- 
bendos in Belgio, ac subinde Viennam, uti fa- 
ctum est, remittendos. Ita factum, ut non modo 
reditum maturare, verum etiam excutere ante 
illum varia per Austriam non sine magno rerum 
incremento inonasteria licuerit : fuerant enim 
pleraque, ut notat Janningus, a bello Suevico 
immunia; passa quidem expilationes Turcarum, 
sed qui ditiori inhiantes pr»d», obsoletos altoque 
obsitos pulvere codices facile contempserant. 

14 Confectis ex sonteutia negotiis litterariis, 
aliud sibi Janningus, priusquam Vienna discodo- ^- 
ret, audendum putavit. Sumptuosa nimiruiu ope- 
rum nostrorum molos ut munificentia nasci at- 

que 



juc niriK 

P. B. 



Reditus ea 
(usti io In 
BeJmum: 



4 ■ DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 

que adolescere cceperat aliena; sic nostris porro dicerant; dum obscuris illi nominibus libellisque 

viribus sustentari non poterat; neque ea jam pugnabant, sibi magis suoque nomini infesti, 

erant Belgii tempora, qu» spem ullam facerent quam nostro ; verum anno demum mdcxciii, cum 

cujuscumque subsidii. Obierant quoque mortem bellum acrius, aperto serioque marte, moveri 

non subditorum bono magis, quam nostro prae- coeptum est, prsesentissimam, nisi occursum es- 

maturam Serenissimi ac Reverendissimi Princi- set in tempore, laboribus nostris universis per- 

pes, qui dum viverent, et non nulla contulerant, niciem allaturum, tum vero Conradi ardor, quan 

etsperare jusserant omnia. Erat quidem qui se- tus in conquirendis hactenus Sanctorum Actis 



curos nos esse juberet; modo solum vertere, et 
Christianissimi Regis auspiciiscontinuare in Gal- 
lia Sanctorum Acta vellemus : sed ab eo consilio 
rationes tum temporis absterrebant gravissimae. 
Maluit ergo Papebrochius ad aulam Hispanicam 
sese vertere, ac benignissimum Regis Catholici 
explorare animum : et sane rem brevi tam op- 
portune promoverat, ut jam de prospero succes- 
su dubitari non posset, cum Janningus, probe 
conscius, quo loco apud Augustissimum Impera- 
torem haberentur Acta Sanctorum, anteverten- 
dum sibi Papebrochii conatum putavit; et vero 
antevertit. Tam promptam enim offendit Augu- 



tantus porro in defendendis eluxit. Primus ille 
arma, qua? ne tum quidem Papebrochius, vir 
pacis amantissimus, stringenda sibi putahat, 
eduxit; non ante reconditurus, quam pristinam 
suis ac majorum studiis gloriam, utilitatemque 
vindicasset. Scripsit ergo Apologiam triplicem, 
quam tomo primo Junii praefixam videre est ; et 
ita scripsit, ut propulsare adversarium vellet, 
non laedere; et ita scripsit, ut edendo proxime Ju- 
nio operam non subduceret ; ac proinde strenuos 
illos Hierosolymorum instauratore simitatus : Una 
manu sua faciebat opus, et aitera tencbat gladium. 
17 Tantillis opusculis immanes aliorum cona- 



stissimae piissimaaque Majestatis voluntatem, ad tus contusos abunde testabantnr, qui legerant. 



suscipiendam Operis nostri clientelam ; ut Viennao 
etiamnum consistens ad Papebrochium scriberet, 
ne apud aulam Hispanicam porro quidquam ur- 
geret. Prsesagisse jam tum Janningum Sancto- 
rum instinctu diceres, quae futura deinceps erant : 
nam Catholici quidem Regis larga, ut assolet, 
esse poterat gratia , diuturna esse non poterat, 
sive ob insecutam brevi, ut mox dicturi sumus, 
Sacrae Inquisitionis Toletanse procellam ; sive ob 
mutatam in Belgio dominationem ; qua id demum 
factum est, ut in uno Principe et Regem nacli si- 
mus Catholicum, et Magni Leopoldi aemulum er- 
ga susceptos olim clientes Imperatorem semper 
Augustum. Atquo haec expeditionis Austriacae ac 
brevissimi temporis emolumenta fuere prascipua; 
quaedum liisce laboribus insudabimus, nec Augu- 
stissimi Maecenatis, nec Janningi, qui eum nobis 
paravit, immemores nos umquam arguent. 



§ IV. Quid egerit Janningus ex Austria 
redux; et nova ejus expeditio Roma- 
na; tum quis eam consecutus eventus. 

Vienna excesserat cum suo Baertio Janningus 
x Kal. Octobris ; suadebatque adeo coeli au- 
tumnalis intemperies iter accelerare in Belgium ; 
sed nihil hoc illos ab instituta peregrinandi ra- 
tione dimovit. Itaque per Austriam et Bavariam 
ac deinde per Sueviam et Lotharingiam redeun- 
tes, quidqnid celebriorum abbatiaruin non longe 
aberat, discussere; et si quid in promptu erat, 
abstulere secum ; sin autem longiores exigebat 
moras, id viros religiosos per Sanctorum glori- 
am flagitabant, ut ne postea descriptum mittere 
ad se Antverpiam negligerent ; quod revera non 
nulh pro singukn sua hiun irnttte cumulatissime 



eruditi ; auctoresque erant, nequidsacris nostris 
lueubrationibus detractum temporis ulteriori ac 
minime necessaria velitatione absumeremus ; 
quando, ecce, dissipatam pridem ab Excellentis- 
simo D. Didaco Sarmiento Valladares, Inquisi- 
tore tunc Generali, in Hispania procellam intem- 
pestivus fortissimi ejusdem integerrimique judi- 
cis obitus excitavit, quae quam praecipiti, tam 
horrendo fragore detonans, in grandia quatuor- 
decim operum nostrorum voluniina, incogitan- 
tibus nobis, dirum fulmen intorsit, ipso illo, quo 
primum Junii tomum emiseramus in lucem, anno 
mdcxcv. Enimvero mirari hic licuit constantem 
ac mitem animum Papebrochii : perculsis enim 
omnibus infortunio alieno, solus ipse, cum pri- 
mum inaudiit, placide subrisit suo , promptus. 
ut aiebat, quae ut homo peccasse ostenderetur, 
pro ea, quam germanis Societatis Jesu filiis pro- 
priam esse voluisset S. Ignatius, submissione 
atque obedientia corrigere : sin ostenderetur ni- 
hil , non eam videri causam suam, cujus aequita- 
tem facile probare, attonito licet orhi, non pos- 
set. Quod quidem postremum superioruin horta- 
tu, tam prompte, tamaccurate, tam erudite, tan- 
taque modestia praestitit, ut nullo umquam alio 
facinore laudem ampliorem sit consecutus. Inter- 
ea qui Hispana procuderant fulmina, moliri etiam 
Romana sunt ausi. Ea res, ut intellecta primum 
est, Janningum denuo in Italiam compulit, mo- 
tus accusatorum omnes observaturum ; quod uti- 
nam in Hispania fieri potuisset! 

18 Ut Romam duobus fere mensibus attigit v 
Kal. Nov. anno mdcxcvii, sensit illico, quam ne- 
cessarius istic esset ; adeo jam apud plurimos ad- 
versa nobis praejudicia invaluerant ; quippe qua: 
et multi suggererent, et refelleret nemo. Quare 
ipse circumcursare ad omnes continuo coepit, 
quos ad res nostras, tot oneratas calumniis, con- 



2 Esdrse 4 

v. 10. 

Censura To- 
letanu est 
novi itineris 
liomani oc- 
casio. 



tam utiliter 
iIiiiiih neces- 



praestiterunt. Atque hoc pacto medius propemo- ferre aliquid sive secundum illas, sive contra pro- 
dum December abierat, cum durissima qineque nuntiando suadendove, posse existimabat. Pur- 
tum ab aeris injuria, tum a viarum asperitate puratorum inter eos Patrum (nam ceteros prae- 



scripUt apo- 

4ilis Snn- 
etorum. 



periculisque perpessi quidem, sed incolumes ta- 
men, atqne opimis tot sacrarum bibliothecarum 
onusti spoliis, in laetissimos uterque Papebrochii 
amplexus venerunt, optata deinde cum eo, uti 
sperabant, Musei nostri tranquillitate partisque 
commodis ad elaborandum Junium gavisuri. 

16 Sed enim quietis esse per adversarios, imo 
amicos nostros, non diu licuit. Nam eos quidem 
jam per annos viginti patienterferre tacendo di- 



tereo) nemo unus, opinor, tum Romae fuit, apud 
quem causam nostram tum voce, tum scripto, 
tum utroque non egerit solertissime; apud ipsum 
imprimis, qui tunc Ecclesiae praeerat, Sanctissi- 
mum Dominum Nostrum Innocentium XII, a quo 
perbenigne acceptus est. Tantum vero hac sua 
tam sedula industria mense uno profecit, ut eo- 
dem anno, xvn Kal. Januarii Eminentiss. Car- 
dinalis Norisius, in labores nostros (quod et in 

lihris 



B 

licet Homie 
nbrogtita 
Censura lli- 
spanica posi- 
tive non ftte- 
rit. 



P. CONRADI JANNINGI. ' 5 

libris suis dudum, et datis ad Papebrochium stylo gesta ab eo sunt ; eaque tanta mole et CO- 

MDCXCIII litteris prolixe testatus erat) mirifice pia ; ut, si enarrare opus esset singula, res et in 

semper propensus, asserere Janningo non dubi- volumen ingens atiret, et iis placeret parura, 

taverit, ne apicem quidem unum, qui quidem ad quos ego quia diligo imprimis ac veneror, usque 

Acta Sanctorum eorumque illustrationem perti- adeo merito nolim offendi ; ut etiam ab hac qua- 

neret, umquam prohibitum iri Romae : id se jam licumque rerum illarum memoria abstinuissem ; 

collegisse statutum esse in ultima Congregatio- nisi religio esset, praecipua Viri merita, dum 

ne, ubi tertius tomus Maii tertium relatus fuis- ejus elogium adornare jubeor, in<rato silentio 

set. Similia innuebant eodem die Eminentissimus praeterire. Sed redeo ad institutum. Conradus ab 



AUCTOIK 
P. B. 



Janningus 
Homa pcr 
iustnam re- 

Uii -..'. i.„,v- 
nati m obti- 
net impera- 
tnrem. 



Barberinus, ac biduo post Eminentissimi itidem 
Cardinales Petruccius atque Albanus, postea Cle- 
mens XI Pontifex re ac nomine Maximus; qui 
idem illi ineuute proxime Januario repetebat, 
hortatus eura, ne porro solicitus esset ; sibi modo 
curam de Actis Sanctorum omnem relinqueret. 
Nihilo de se aliisque pluribus inferiora deinde as- 
severabant Cardinales, Acciaolus, Carpegna, etc. 
Et vero quod addixerant, praestitere ; quando ad 
hunc usque diem in tam vasta tot voluminum 
mole. post tot tamque potentinm delatorum co- 
namina, post tam assiduas tot annorum discus- 
siones, post Hispanicura denique praejudicium, 
omnino nihil, quod Acta proprie Sanctorum spe- 
ctet, Romana censura notaverit. 

19 Gaudebat merito tam prompta rerum sua- 
rum conversione Janningus ; sed in ea nequa- 
quam sibi acquiescendum ducebat ; parum id 
esse ratus, quod sua libris nostris Romse, toto- 
que adeo orbe Christiano, fama constaret ; dum 
vel in uno regno Catholico infamia quam quae 
maxime, putahaereseosaliaqueejusmodi, stigma- 
ta circumferrent. Id ergo operam dedit, ut ea 
quacumque demum ratione inducerentur. Quam 
in rem urgere S. Officium non destitit, ut si quam 
in operibus nostris haeresira coraperisset, eam 
notare ne gravaretur ; sin offendisset nullara, 
id aliquo saltem indicio positivo, ut aiunt, orbi 
patefaceret. Saxura hoc volvit ad annura us- 
que mdcc ; quando tandem persuasit Cardinalis 
Norisius, id nec Romae sperandum umquam, nec 
in Hispania necessarium esse, imo vcro. inquie- 
bat, inutile : Cum enim constct (verba sunt Emi- 
nentissimi) lihro; post censuram Hispanicam Romee 
examinatos fuisse, et nihil simile contra illos statu- 
tum fuisse ; quivis judicare poterit, illis non conli- 
neri, qun- Hispanica Inquisilio tam graviler dam- 
nnt. Atque heec ipsa causa est, cur sancitura non sit 
Roma positivi quidpiam ad justificationem vestram. 

Imo si quid etiam tale statueretur Tum illa 

subdit, qnae pro ea, qua Janningum dignabatur 
[amiliaritate ac fiducia, dissimulanda non puta- 
bat ; sed quae ego, ne quid ofTendam uspiam, li- 
benler omitto. Permovit hasc tam candida de- 
mintiatio, ut cceptis desistere, ac proficisci tan- 
dem Roma statueret, ubi nec timore jam am- 
jilius ullo, nec spe detineretur. Cum discederet 
ineunte Junio, anno mdcc, tum vero apparebat, 
quantam sui existimationem in omnium, Emi- 
nentissimorum praosertim Ecclesim Catholicse 
Principum, animis spectatus toto fere triennio 
Conradus excitavisset : adeo singulari valedicen- 
tera honore tamque profusa benevolentiae atque 
officiorum suorum testificatione prosecuti sunt, 
quod et pluribus dcinde datis ad etim epistolis, 
quarum hic integrum adhuc fascem reperio, 
comprobarunt. 

20 Erit fortassis, cui jejuna haec narratio, ni- 
misque contracta videatur. At ego mo talem hic 
fateor affeetasse ex industria ; tamctsi nusquam 
potuerim esse prolixior; ctim accuratissime suis 
quieque tliebus ab ipso Janningo notata invene- 
rim omnia, quae toto hoc tempore qua voce qua 



Urbe non sine nova Actorum codicumque vetu- 
storum sarcinadigressus, iter inde denuo in Au- 
striam direxit; sed more peregrinanrli suo, ut in 
eam scilicet curam semper intenderet, ne quid 
negligeret uspiara, unde aliqua ad Bibliothecam 
nostram fieri posset accessio. Viennae id maxi- 
mo Hagiographorum cum honore, tum emolu- 
mento confecit, quod ante decenniura feliciter 
inchoaverat ; Sacram , inquam , ac Caesaream 
Majestatem eo adduxit, ut non jam praeteritis 
dumtaxat, sed etiam stabilitis in posterum ac 
perpetuis beneficiis Augustissimae Familiae nos 
habere vellet aeternura obstrictissimos. Totrebus 
tam praeclare gestis, Antverpiam demum ela- 
bonte propemodum anno seculari advenit. 



§ V. Janningus, abrogata Sacrce Inqttisi- 
tionis Toletance censura veteri, novttm 
ejusdem decretum obtinet, Ojieri no- 
stro perhonorifimm. 



1 functo nuper Pontifici Maximo suftectum 
intelligit SS. D. N. Clementem XI, antea Joan- 
nem Franciscum S. R. E. Cardinalem Albanum, 
quo neminem Romae aut privatim faciliorem aut 
acriorem publice causae nostrae patronum exper- 
tus erat. Gratulatus itl nobis est continuo Emi- 
nentissimus Coloredus datis ad Janningum. vn 
Idus Januarii mdcci, huraanissimis litteris ; nam 
Vestris quoque studiis, inquit, magnum profecto 
accessurum lumen confido ; et qui olim pars fxdt in 
translalionc e gra-co in latinum, nunc judex oppor- 
tunissimus evadet. Menologium praeter alia quaa- 
dam intelligit Basilianum, cujus raensem Apri- 
lem ac Maium elegantissime versum dudum ac- 
ceperamus hoc titulo : Acta Sanctorum ex Grseco 
Mcnologio Cryptee Ferratx, Interprctc Joannc 
Francisco Albano Urbinate Philosophiee ac juris 
utriusque consulto, setatis s«<r anno decimo octavo. 
Plura vide in Aclis nostris Commentario Praevio 
in S. Marcura Evangelistam die 25 Aprilis § 1. 
num. 5 et alibi. Haec de Judice opportunissimo, 
mirum in modum placebant, praesertim Papebro- 
chio, certum jam sibi Romas judicium pollieenti, 
quod frustra non serael invocasset ; quando. ecce, 
pendentcm ea spe optimum Senem tam violenta 
febris invasit , ut mortem in horas pene singulas 
ecrtissimam intentaret. Qnid ageret eo reriun 
articulo Vir Catholicus? Ejuraret haeresim, qua 
damnatus erat? At eam nec ipse in scriptis suis 
assequi potuerat, nec interpellati totijs ab co 
judices exhibebaut. Instrumentum ergo novum 
conficit, quod habes tom. 6 Junii. ubi de Vita <'t 
Virtutibus ejus, cap. 10. quo concipi fortius non 
potcrat ad raaturandam non quidem jam vivo, 
ut augurabatur, sibi, sed vel mortuo sententiam 
Pontificiam , qtia vel propositiones in libris no- 
slris hsereticas indicaret ipse, velper Inquisitio- 
nem Hispaniae indicandas mandaret. 



EUcto navo 

Pontifice, 
operi m 
faveute 



n„ 



M CTOUE 
P. B. 

/crtii) irclio- 
mam coailat; 
snt sistttur. 



22 Sed ne hxc quidem morientis, ut tum pu- 
tabatur, Viri vox exaudita. Itaque Janningus, 
UTgente flducia, qu&m de Summo Pontifice, suo 
miper in omnibus Achille, conceperat, iter in Ur- 
bem jam tertio meditatur, quo de negotio Hispa- 
niensi supremi in Ecclesia Judicis auctoritate 
decerni tandem aliquid aperte curet. Consulere 
tamen ante per litteras visum est Eminentissi- 
mum fardinalem Coloredum, qui hsec inter alia 
rescripsit pridie Kalendas Februarias mdccv : 
E.ramc» Tomorum vestrorum, quod pr.rpropera 
quadam urgcbatur sollicitudinc, modo tantisper sub- 
sistit, iic tardiori dcinceps perget itincre. Ceterum, 
qux olim ab Inquisitionc Hispanicaprodierunt cen- 
sune, non ab aliis, quam ipsius rcgionis auspiciis 
poterunt rcvocari; nec mullum, quantum ad hoc, 
adventus vcster prodesset ; scd magis innitendum, 
ut ipsamet (S. illa Inquisitio) ralionum vcsirarum 
momciita pcrpendat, factumque honcstiori quo pot- 
crit modo, aul rclraclet, aut declaret. Sensit inde 
P. Conradus, quam etiam sub hoc Pontifice vera 
essent, quae sub ejus olim decessore Cardinalis 
Norisius, ut modo narravimus, futura preedixe- 
rat ; quod et aliis subinde litteris confirmatum 



DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS 

cit, esse Malriti in Collegio Imperiali P . Josephum 
Cassani, Professorem et Qualiflcatorem Supremse 
Inquisilionis..., qui defcnsionem librorum R. V., 
libenter susciperet ; el putat, sc exemptionem a Cen- 
sura procuraturum , modo loqui posset, quod non 
potest, quamdiu debita auctorilale, scu procuratione 
insiruclus non est. Quare rogo R. V. nt instru- 
mentum procurationis, quo ipsum suum Agenlem 
instituat, slalim Matritum miltat, eique negolium 
commendel.... In mora pericitlum est; quia supre- 
mus Inquisitor curam demandavit Patri Cassaui, 
conficiendi Catalognm omnium librorum a Suprcma 
Inquisitione damnatorum, in quem convcnit non re- 
ferri libros R. V. Nimis enimvero aperte divinam 
hic providentiam agnoscebat, qui Papebrochii 
causam a?que ac suam sustinebat unice Jannin- 
gus, quam ut imperata differret. Confectum ergo 
instrumentum procurationis authenticum, et ad 
P. Josephum Cassani destinatum est, Idibus 
Aprilis ejusdem anni. 

25 Arduum erat sane, si quod umquam fuit 
negotium ; imo vero multorum judicio temera- 
rium : is enim defendendus erat, quem tota exe- 
crabatur Hispania; defendendus, inquam, hic 



tim causain 
nostram li- 
bcnte susce- 
perat, 

E 



Eventns <.n<- 
minis ope- 
runi nostro- 
rinn lioms. 



est. Quare anno mdccv omissa demum spe Ro- 
mana, de modo agendi cum ipsa iterum Sacra 
Inquisitione Hispanica deliberari cceptum. Nec 
mora in Janningo fuit, quin continuo in Hispani- 
am ipse contenderet; inhibuit tamen aliquamdiu 
justissimis de causis, quas Matrito rescripserat 
consultus hac de re, R. P. Balthazar Rubius. 

23 Lubet hic tamen, priusquam negotia Tole- 

tana prosequar, paucis attexere, quem tandem 

finem sortita sint Romaa apud Congregationem 

Indicis tam diuturna tomorum nostrorum, ut 

Acta Sanctorum continent, examina. Hasc sunt, 

quse certissimo Auctore, sed qui se nominari ve- 

tuit, ex Urbe accepimus vn Kal. Julii mdccvii : 

1. Ad eum usque diem decretum in eos omnino 

nihil quidquam esse in illa Indicis Congregatio- 

ne. 2. Jam remissos ab illa esse Tomos nostros ac 

restitutos accusatoribus..., ad quos pertinebant, 

et a quibus eos Congregatio commodatos liabue- 

rat. Ac proinde finitam esse causam. 3. Si quan- 

do contingeret eam denuo suscitari, ne rem qui- 

dem minimam statutum iri, nisi cum singulari ac 

magna benignitate et cautela in favorem (sic 

verba sonant Italica) ejusdem Operis. Hsec ille. 

Neque ulterius Romas res illa agitata ; nisi quod 

anno hujus seculi octavo et nono pronum se San- 

ctissimus Dominus ostenderit, ad causam nostram 

per se in Hispania promovendam, non decreto 

quidem ullo suo, at commendatione apud supre- 

mum Inquisitorem; sed voluntatem illam opti- 

mam suborta inter utramque curiam dissidia ad 

propria negotia distraxerunt. 



erat in ipsa Hispania contra adversarios et plu- 
rimos et potentes, contra gravissimi Tribunalis 
severissimam, eamque incredibili solennitate pro- 
mulgatam quaqua vastissima S. Inquisitionis au- 
ctoritas per orbem utrumque porrigitur, senten- 
tiam ; apud ipsam denique et per ipsam contra 
se Inquisitionem. Sed nimirum quanta res haec 
erat, tantum ad eam Pater Cassani alacritatis, 
laboris, industriae, constantiae attulit ; quibus 
equidem virtutibus dubitem, an parem huic Viro 
reperire sit uspiam ; sive cognatas illas habeat, 
sive Ccelitum ope in hac sua causa collatas. Ego 
me obstupuisse fateor identidem, cumeas episto- 
las relegerem, quibus ipse rerum a se gestarum 
gerendarumque rationem Janningo reddere con- 
sueverat; quasque ad Viri tanti memoriam ac- 
curate collectas servamus. 

26 Vix causam susceperat, cum a S. Fidei 
Tribunali exemplar obtinuit authenticum propo- 
sitionum Danielis Papebrochii, quas censura no- 
taverat; tum Operis nostri vindicias tam in Hi- 
spania pridem a pluribus conscriptas, quam ab 
Auctbribus ipsis excusas in Belgio corrasit : un- 
de suum ipse, ut appellat, defensorium verbis ac 
stylo curise, quem probe callebat, accomodatum, 
tanta sedulitate elaboravit , ut noctes diesque 
meditando committeret, gravesque capiti dolores, 
ac, robusto licet, pectori debilitatem accerseret. 
Deproperandum enim omnino hoc negotium fuit, 
aut in Indicem proscriptorum operum, cujus edi- 
tiouem vehementer urgebat supremus cum suo 
senatu Inquisitor, libri nostri referendi. Cum 



cl ursit iln 
per libellum 
suppticem, 
ct apologiam 
S.Inquisitio- 
■ni oblatam; 



24 Interea (ut redeam, unde digressus sum) parata tandem haberet omnia, implorato RR. 

IIIMI llllllllM- 1 -i . ,..■ ■ TT- • ■ ' Z — F 



HoneBcrpro- f ^ um ma t urunl expeditioni Hispanicae tempus ex- 
curalorem pectatur, commodum accidit, ut Romae tunc es- 
Cassum, sent, qui ad Generalem Societatis Jesu Prapo- 
situm deligendum convenerant ex provinciis, 
atque inter eos R. P. Isaacus de Bruyn, Provin- 
ciaD Flandro-Belgicaa tum Prapositus ; is enim 
ad P. Papebrochium, xvn Kal. Aprilis mdccvi, 
in bunc modum scribebat : Quo lcmpore hic Ro- 
mx sum, deliberavi multis...an nihil possem efficere 
apud Romannm Ponlificem conlra Censuram Tole- 
lanam circa libros R. V., quando incidi in P. Jo- 
anncm Marin, ekctorem provincix Tolclanx ct 
Professorem primarium ; (editis operibus Theolo- 
gicis jam tum clarum, nunc Serenissimo Astu- 
riarum Principi a. sacris Confessionibus) qui di- 



PP. Praepositi Provincialis, Rectoris, et qui tum 
Regi ac Reginae conscientiam moderabantur pa- 
trocinio, itum ab omnibus una ad Illustrissimum 
S. Inquisitionis Prpesidem, postulatumque sup- 
pliciter, ut ne judieem in hac re, sed patronnm 
agere vellet. Renuebat inilio ; verum ego, inquit 
P. Cassani, ab ipso solum petii, ut meum libellum 
supplicem audiret. Consensit ipse ; audiloquc in tan- 
tam raptus est admirutioncm , ut extcmplo in alium 
virum mutalus , non jus dicerc vellct ; sed causam 
dirigere optaret, ut fclici progressu fclicem conse- 
quamur exitum. Fortissima sane libellus ille ar- 
gumenta continebat, quibus hoc unum Papebro- 
chio concedi flagitabat Auctor, quod ipsi ex stri- 
ctissima ( verba sunt ipsa) rigidissimaque justi- 



P. CONRADI JANNINfH. 



A lin distributiva competit : nam Gratiam, inquit, 
benignitatem avl indulgentiam pelere meum nnn 
esl ; justitiam eamqve strictam expostulo. [dem «ut >- 
inde libellus una cum Dcfcnsorio Sacro Tribu- 
nali juridice oblatus. xi Kal. Febr. MDCOVII, tan- 
tum valuit, quantum P. Cassani aut suseautho- 
minurn quorumvis industrise tribui possi' negat. 
ut brevi nii- 27 Erant libri nostri atqiie eorum quod jam 
"umparan- diximus Defensorium apud Qualificatores se- 
mr; ptemdecim, Theologos omnes, et in liistoria ec- 

clesiastica magnam partem versatos : quorum 
tam assidua fuit in discutiendis, quse proposita 
fuerant, capitibus opera, ut miniine dubitaret P. 
.losephus, quin causam essemus ante mensem 
Augustum proximum obtenturi. Et vero ante 
elapsum ejusdem anni Novembrcm hsec ad Pa- 
pebrochium scribebat idem Pater: Sciat R. V., 
nos nullam in Theologis Qualijicatoribus, nullamque. 
in judicibus difjicultalem invenire. Ne apex qvidem 
nobis objicitur. Qu<v salvanda sunt, salva diu ex- 
tant ; qux expurganda videntur, expurgari dcbcnt, 
et in hoc concordes sumus : lieec enim exlra Prnpy- 
la-um duo aut Iria locti sunt, et qiuc nullam mere.n- 
'! lur Theologicam censuram... In Propylseo... tan- 
tum corrigentur qiurdam Conclavium historitc. Jam 
tum ergo absolutioni matura erantomnia, etqui- 
dem ea solennitate gravitateque perpensa, ut 
parem in S. Tribunali umquam alias vel vidisse 
se, vel audivisse senex quidam ejus minister, 
Cassano teste, negaverit. 
qiuMi anno_ 28 Sed nostra nimirum Actorumque Sancto- 

proMitab' ' '' um intererat, ut quse uno paucorum mensium 
Eminentissi- judicio damnata essent, non nisi postiterata per 
Giudiee : ' annos multos examina absolverentur. Nam quse- 
cumque demum tam lentse sententise causa fue- 
rit (quod silere consulto hic volui) eadem et in- 
nocentise nostrse, et ampliori glorise mirum in 
modum consuluit. Quamquam utrique cautum 
abunde fuisset, si uno saltem anno citius lata 
sententia superstitem adhuc Papebrochium re- 
creare potuisset ; sed et hic ante mortem habuit, 
unde sentiret haud dubiam appropinquare in 
Hispania redemptionem suam , tametsi obitum 
ejus toto amplius anno secuta est. Nam illustre 
Decretum, quod nonnulli probro sibi futurum ti- 
muerant, glorio? sibi merito vertendum putavit, 
qui edidit exeunte anno mdccxv Eminentissimus 
( ' S. R. E. Cardinalis, idemque supremus per Hi- 
spaniarum regna Inquisitor, D. Franciscus Giu- 
dice. Nequeedidit solum ; verum etiam tot.o men- 
se Januario affixum templorum valvis haerere 
toto regno voluit, ac promulgari palam in omni- 
bus cathedralibus aliisque majoris notae occlesiis, 
tam inusitato hactenus exemplo, ut exclamet in 
suis ad Janningum litteris P. Cassani : Video ego, 
et dum video, vix credo. Quam vero libenter id 
fecerit Eminentissimus Prsesul, neminem no- 
strum, ne ipsum quidem Janningum tam procul 
positum latere voluit ; dum non unas ad eum lit- 
teras daredignatus est. Habe illas, Lector, qui- 
bus ornare prsesidem studiorum nostrorum de- 
bita per epistolam gratiarum actione perfunctum 
vir tantus voluit; neque enim indigne feret, opi- 
nor, nos eas tanti facere, ut legi ab omnibus cu- 
piamus. Sic habent, quantum quidem lepores Ita- 
licos latino rudique calamo adumbrare mihi licuit : 
iiui iiiiui. iii- 29 Admodum Reverende Pater: suu illa tam 
iniiiii, tiben- '■"'"'' oninn sigmficatione cam tti mc voluptatem re- 
tercondidil, novat R.V., qttam liiin percepi, cuin licuil mihi 
1'ui'i/o,' inm prxstantibus P '. Papebrochii operibus jus illud 

trilmere, quod mcrito suo exigebant. Gaudeo equi- 
ileni, ciim quod rcslitucrc illn polui public.v onnitum 

Tomus III Julii. 



utilitati ; lum qnod factum istud mtnim R. V. lam u 
jucundum accidit. Neque vero immerito recreavil ''• '• 

enm, ut. qrnr tiinlopere kboravrrit <id sustinendam 
eorum dignitatem. Atqve utinom novx mihi sese 
occasiones offerant , in qutftta Irslificuri R. V. 
queam, et quanta sii ejus apud ifte existimatio, et 
quanhim desiderium illi commodandi me.um, quo et 
felicitatem ei perpetuam apprecatus, sum ac maneo 
obsequiis ejus ex animo addictissimus, etc. Matrili 
9 Martii 1716. 

30 Habet hic Janningus suorum in causa To- eiomnium 
letana Iaborum testem ac prieeonem nimis illn 
strem, quam ut alios reqnirat: nec enim vacaf 
gesta mihi minutatim omnia recensere, quse pos- 
sim. De Patre autem Cassani quid dicam, qui 
novem et amplius annoscontinuos ccelum, ut dici 
solet, ac terram commovere non destitit, quo 
rem hanc ad optatum aliquando finem perducc- 
ret? Certe si multa narravero, non feret ejus. 
etiamnum superstitis, modestia ; sin aliqua tan- 
tum delibavero, vereor, ut justitise faciamsatis ; 
quare ne quam ego in partem delinquam, alios 
pro me testes appello, atque in primis R. P. Pe- 
trum Blazquezium, Provincia? Toletanse Prsepo- K 
situm, qui in litteris, ad Janningum mdccxi de 
Patre Josepho scribens : Qui in hoc negatio, in- 
quit. promovendo instidavit, et, ut ita dicam, ad 
effusionent vsquc sanguinis srse fatigavit. R. P. 
Gabriel Bermudez, tum Collegii Imperialis Re- 
ctor, deinde Provincialis, acnuperad aures con- 
fitenti Regi Catholico prsebendas adhibitus, haee 
Janningo scribebat mdccxv statim ab evulgato 
Decreto : Hic (Eminentissimus Prseses) jecit ; P. 
Josephus Cassani promovit ; mtilti quidem optnrunt . 
laboraverunt multi; sed P. Cassani plus omnibus. 
incredibile, quo studio, quoardore, quibus laboribus. 
passibus, patientia, sudorc. Decssem mihi et meo 
muneri, si haec ad Rev. Vestram non deferrem. 
Quid plura ? Paucis omnia complectitur aliorum 
elogia epistola ejusdem, quem dixi, R. P. Petri 
Blazquezii super eadem re dataMDccxv exeunte. 
ubi asserit, P. Josephttm Cassani superiorem esse 
laudeomni, dignissimumque, ut illius nomcn vcl nb 
universa Societate celebretur. Celebrabimus certe 
nos, tametsi alia nulla ejus essent tum privata, 
tum publica apud Societatem Jesu merita,; quas 
tamen alia sunt et multa et maxima. Dum enim 
stabit Opus hoc nostrum, legetur in eo memora- K 
bile illud S. Inquisitionis Decretum (tomo vn 
Junii pag. 34) non modo ut palam fiat, quantum 
ei deferendura putemus : sed etiamad Eminentis- 
simi Judicis, qui condidit, eorumque qui promo- 
verunt, Cassani imprimis ac Janningi . majorum 
denique nostrorum, in quorum gratiam prodiit. 
gloriam gratique animi nostri memoriam sempi- 
ternam . 



N VI 



P. Janningi labores Apostolici 
et litterarii. 



Quis non miretur animum Janningi nostn tot Muttos vro 
cuns, tamque edacibus occupatum, tot mter ;l(i -/„ ,,.,,, ,.» 
dimicationes. tot inter ifinera longasque peregre habuit, 
moras atque intricatissima semper negotia po- 
tuissead scribendum appelli?At enim id multo 
etiam magis obstupescas, si labores ejus insuper 
Apostolicos noveris. Erant in augustissimo olim 
hoc templo nostro stupenda non pauca, quse atto- 
nitos in suiadmirationehospitesdeflgere consue- 
verant; at illud longe raaximum, et postflam- 
3 raas, 



DE VITA. OPERIBUS, VIRTUTIBUS 



UT.TOKE 

P. B. 



uii tl pueroi 
instruendos 

tlllll Sllllllll- 

rum detri- 
meiito ; 

B 



mas, quse cetera sustulere, residuum, incredibi- 
lis hominum ad sacra Exomologeseos tribunalia 
festis profestisquediebusidentidem recurrentium 
confluxus. Horum unum P. Conradus sub an- 
num Christi mdci.xxxvii occupare jussus, itabre- 
vi obsideri ccepit, ut nemo magis. Neque vero id 
mirum videri debet ; quando in ipso vultu gestu- 
que corporis modestiam, nescio quam, simplicis- 
simam certe constantissimamque et gravi qua- 
dam dulcedine dulcique gravitate mirifice tempe- 
ratam pra? se ferebat, qua vel intuentes ad sese 
alliceret ; ut autem quisque accesserat, maxirae 
si perfeetioris vitae desiderio gustuqueducebatur, 
ita porro divelli a Janningo non poterat, tantam 
in eo consiliorum luminumque coelestium copiam 
repererat. Jam vero ejusmodi hominum tantum 
est Antverpias (absit verbo invidia) quantum ali- 
bi nuspiam ; itaque familias adse facile pertraxit 
integras. 

32 Notum vero iis esse puto ; quibus Antver- 
piensium pietas utcumque perspecta est, quan- 
tum res hacc una per sefacessere negotii debeat; 
cum opportune importune officii, consilii, solatii 
causa accedentes arcere non liceat : et ad aegros 
excurrendum sit srcpissime, nec raro apud mori- 
bundos pervigilandae noctes, et plures quidem 
aliquando apud eosdem continuce. Mitto alia id 
genus plurima, quse non minus ab illo munere 
secerni difficile est, quam cum nostris hisce stu- 
diis componi. Senserat per annos jara multos Pa- 
pebrochius, non sine ingenti Operis nostri detri- 
mento adjutorem tam sedulum iis obrui curis, 
quae in alium quemvis exouerari facile possent : 
quod adeo ut deinde fieret, ipse apud Praeposi- 
tum Generalem accurasse creditus est, solatio 
quidem et suo et Janningi magno ; at longe ma- 
jori civium plurimorum mcerore ; plurimorum, 
inquam : nam oranes ne sic quidem amoliri po- 
tuerat. Accedebat ad hcec juventutis erudiendse 
studium singulare, quod tradendis publice per 
annos facile viginti quinque Christianse doctrinre 
elementis hac in urbe constanterexercuit, donec, 
moriente Papebrochio, gravioribus, quam ante, 
curis implicitus, abstinere tandem boc etiam ca- 
ritatis officio cogeretur. 



'cripstt tn- 
ni aecura- 

iuiiiiii. 
C 



tius, Galeardus, aliique permulti, quorum hic non 
modo officiosissimaj litterae, sed non nullorum 
etiam pretiosa Museo nostro dona servantur. Et 
de Eminentissimo Norisio quidem jam satis me- 
mini superius. Mabillonius ut primum hominem 
viditagnovitque Parisiis, continere senon potuit, 
quin suavissimo eum complexu stringeret. Quanti 
illum fecerit Magliabechius, modo etiam insinua- 
tum est , opcrae pretium tamenest audire, quibus 
eum verbis compellare sit solitus, si quando ad 
eum, quod saepe factum, scriberet. Sic orditur 
epistolam suam die vi Decembris mdcxcvih : Re- 
verendissime el Doclissime Puler, Domine, Domine 
mi, ac Patrone colendissime ; Litterx oinnes Reve- 
rendissimse P. V. tjratiores mihi semper accidunt, 
qttam sit datx ad me essent a Principe quantumvis 
illustri, etc. Schelstratius ac Saxius tanti ejus 
litteras faciebant, ut operibus suis non sine elo- 
gio inserendas duxerint; hic in Appendice ad 
Dissert. Apol. pro vindic. Mediol. SS. Corp. 
Gervasii et Protasii antiq. possess. Addit. 1 ; 
ille Antiq. Eccles. Chron. Diss. 3, cap. 2. Plus 
aliquid faciendum sibi putavit doctissimus Ludo- 
vicus Antonius Muratorius : is enirn cum lucu- 
brationes suas illustribus passim viris inscribat, 
Disquisitionem suam in Indicem Sanctorum Mar- 
lyrum, quorum corpora S. Gregorii Magni tempo- 
ribus Ronur quiesceban!, jam tura ab anno Christi 
mdcxcviii dicatam esse voluit Clarissimo P. Con- 
rado Janninijo e Soc. Jesu ; Adisis, lector, tomum 
ejus secundum Anecdotorum pag. 193 ; ubi alia 
invenies, quoe mihi longum est, huc afferre pra> 
conia. Mitto alios, etiam (quod rairere) Hetero- 
doxos complures : malim enim suis horainem vir- 
tutibus, quam alienis laudibus ornatum videri. 



ij VII. PrivatoB ejusdem virtutes ac pia 
exercitia. 



Quioumque ea perpenderit animo, quae de P. 
Conrado narrata sunt hactenus, is virum 
sibi finget, opinor, ita laboribus curisque publi- 
cis immersum, ut privatis ac suis attendere vix 
33 Scripsit interea tamen, et multa scripsit potuerit. Verum tantum abest, ut partes Insti- 

tuti nostri longe proeeipuas ipse in postremis dux- 
erit; ut sibi potius unice vacasse totus, ac sub- 
cisivam dumtaxat rebus extra se positis commo- 
dasse operam videatur. Et quamquam ceterarum 
artium rudis, eam tamen et calluerit optime, et 
prae omnibus, quos ego quidem noverim, soler- 
tissime semper exercuerit, qua virtutes illas at- 
que opera aliorum oculis caute subduceret, qui- 
bus ad eximiam vitae integritatem ; intimamque 
cum Deo conjunctionem viam sibi muniebat; 



Jannfngus : quemadmodum a torao quinto Maii 
usque ad secundum Julii videre est. Quae deGrse- 
cis latina fecit plurima, mihi quidera nihilo mi- 
nus exacta quam elegantia videntur. In ceteris 
ita versatus est, ut quamcuraque materiam tra- 
ctandam suscepisset, eam non ante dimitteret, 
quam exhausta funditus esset. Quin imo tanta 
rerum non numquam monumentoruraque copia 
undequaque petita delectatus est, uteorum ordi- 
nem ac symmetriam sus deque habuisse videa- 



tur, et est certe, ubi aliquid hac in parte desi- dissimulare tamen ita non potuit, quin ea salteiu 

assecuti simus, quse facilem ac certam de reliquis 
omnibus conjecturam offerant. 

36 Ac primo quidem, quantum universe ad 
vitam quam religiosissime ducendara afficeretur, 
inde palam fecit, quod selecta pleraque de hoc 
arguraento opuscula sibi compararet; praesertim. 
quae paucis multa proponerent, eaque ad accen- 
dendam potius voluntatem, quam ad pascendum 
curiose intellectum elaborata. Libellos etiam illos 



deres; vcrum id aliunde rerum, ut dixi, multi 
tudine ac varietate abunde compensat. Prolixus 
tamim haudquaqiiam fuit , nedum in scribendo 
praeceps ; sed lente, si quisquam, festinus ; irao 
in meditandis versandisque argumentis suis quo- 
rumdam judicio nimius, ut merito mireris tara 
multa tam lente tot inter negotia conscribi ab 
illo potuisse : sed nempe tarditatem, ut pene di- 
xerim, sedulitas compensabat, et quae in histori 



t.iini salutii 
iii- ucrfcclio- 
n is propria; 



studium el 
usus lectio- 
nis spiritua- 
lis; 



tt apuil eru- 

ditus iii pri- 
lio fuit. 



cis pendere ab hac utraque solet, eruditio atque et multos habebat et magno in pretio, qui virtu- 

accnratio singulans. tes omnes earumque exercitia ita per annum 

34 Hanc m hoc viro suspexere, quotquot ali- universum tribuunt, ut suis qua;que mensibus 

quam pridem mtcr cruditos laudem adepti sunt, hebdomadis, diebus, horisqne, quantum quidem 

Mabillonius, Magliabccbius, Eminentissimus No- stata quaedam, quara pne oculis habent Auctores 

risms, Schelstratius, Muratorius, Saxius, Lucen- vivendi ratio patitur, assignata sint Lucubratio' 



P. CONRADI JANNINGI. 



elqtta sibi 
nnrinam vi- 
vrndi con- 
• innut, 



camque,dum 
vivit, servat 
c.onstantissi- 



Prstcipva 
nus virlutes: 



nes porro istas non modo, ut solent alii fere, 
volvebat sedulo ; sed ita, ut faceret suas : nam 
quae sibi ac muneri suo congruere arbitrabatur 
maxime, ea scripto inde excerpebat, sibi deinceps 
pro legibus futura, ad quas vitam suam atque 
actiones omnes exigeret. 

37 Hiec scripta ut accuratam vitae ejus actio- 
numque singularum, atque adeo cogitationum, 
affectuumque rationem exhibent; ita ad insignem 
ejus pietatem ac religionem commendandam ni- 
hil illis uberius afferri posset aut luculentius, 
nisi tantae molis essent, ut ea hic insorore mihi 
nequaquam liceat. Miraretur in iis lector ordina- 
tissimam operum ejus omnium seriem ab uno ve- 
spere ductam ad alterum ; tum quid in singulis, 
ut sint numeris omnibus absoluta, servandum 
sibi , quid cavendum pranscribat. Huic ordini 
junctus est alius, diebus septem distinctus ; dies 
autem singuli in quinque capita divisi: quorum 
primum Sanctos exhibet, quos sibi die illo patro- 
nos deligit; alterum beneficia quaedam divina 
complectitur, quorum sibi imperat memoriam; 
tertium stimulos quosdam sacros ad ea, quas sibi 
praestituerat, alacri animo peragendasuppeditat; 
quartum virtutem suggerit praecipue exercen- 
dam ; quintum denique proponit fines, quo ce- 
tera omnia dirigantur : eos porro quoque die in 
quaternos fere aut quinos partitur, additis toti- 
dem ardentissimorum affectuum formulis, quibus 
per horas minimum singulas indulgendum sibi 
esset statuerat. 

38 Accedit horum omnium examen, bis quo- 
tidie juxta morem Societatis obeundum; sed a 
Janningo non divinis tantum et Religionis no- 
strae communibus, sed et suis illis privatis, ut 
ita dicam, legibus ac statutis accommodatum. 
Ne quid vero aciem ejus aut memoriam fugeret, 
universa rationum a sese exigendarum capita in 
sexaginta circiter interrogationes, totidem versi- 
bus, quos rhylhmicos vocant, expressas, digesse- 
rat: erat enim hoc genus metri non minus illi 
jucundum, quam facile, ut alia, qure sibi pepigit, 
istiusmodi sacra carmina bene multa testantur. 
Quam vero propositorum illorum omnium tenax 
fuerit optimus Pater, mirantur omnes, qui per 
annos plurcs cum eo convixerunt : nam quoe hic 
scripta jam legunt, quatenus quidem aliorum 
oculis objici poterant, notata olim in eo fuisse 
constanter omnia fatentur. Mihi vero id adeo 
mirum non est, ut qui ex ipsis schedis colligam, 
illas quotidianis diu manibus versatas fuisse : 
sunt enim obsoleta; penitus, et usu assiduo prope 
obliteratae ; cum in libris chartisque tractandis 
nemo quisquam csset Janningo nitidior. Mitto de 
alio insuperexamine, quod quia ad singularia vel 
vitia insectanda . vel virtutes acquirendas perti- 
net, particulare dici solet; mitto, inquam, de illo 
multa narrare, quod non nisi unum ejus libellum 
forte sim assecutus, sed et illum ad dics singulos 
exactissime pertusum; unde de reliquis.quosipse 
forsitan fiammis commiserit , prona est conje- 
ctura. 

39 Quis vero in tanto virtutum omnium stu- 
dio, virtutem ullam defuisse P. Janningo credat? 
Eminebant ante alias fides, spes, charitas, justi- 
tia, temperantia, fortitudo in adversis, amor, 
cultus et imitatio B. Vinjinis MarUe Mutris Dei, 
ut ipse scribit, el suse; sunt enim septem illae, 
quas in singulos hebdomadae dies sibi pra>cipue 
excolendas distribuit. Eas muniebat augebatque 
sacrificiis, precibus, meditatione, lectione sacra, 
quibus statas ex more Societatis horas impende- 



bat; quamquam et reliqua diei tempora toties, MJCTOO 
utjam monui, piissimis affectibus consueverit in- **• *'• 
terrumpere, ut, merito, dici potuerit ware semper Luc 18, ■ i 
e.t non deficere. Licet vero praasentern abique te 
Deo sisteret , rnajorem tamen expromebat ardo- 
rem, si quando ad eum sub Eucharistica specie 
salutandum accederet; quod utrumque quam fa- 
miliare ei fuerit, ex schedis conjicio, quibus ad 
eam rem usus est; cum et laceraj sint et digito- 
rum sudore prae ceteris obsitae. Divinum vero 
sacrificium tanto apparatu celebrabat quotidie, 
ut Iibellum ad opus illud augustissimum pro di- 
gnitate tractandum peculiarem sibi scripserit et 
satis prolixum, sed spiritu divino plenum. 

40 Jam cum ascendere ad Deum animus non mortificatio .- 
possit, nisi quantum se ab hujus vitae illecebris 
commodisque sejunxerit, quod mortificationis, ut 

vulgo dicitur, officium est; facile quisque statuet, 
quam insigniter exercitum eum fuisse in hac 
parte necesse sit, qui tam assiduis, ne dicam 
continuis, supplicantis fidei, spei, charitatis mo- 
tibus, tamquam pennis columbas Davidicae subni- 
xus, volabat et requiescebat in «bIo. Duae sunt 
virtutis hujus partes : altei-e in'macerando cor- E 
pore, alteroe in pravis cupiditatibus compescen- 
dis versantur. Quod ad primas attinet, non est 
mihi, fateor, usquequaquo exploratum, quid Jan- 
ningus egerit ; lioc unum constat, reperta esse 
in scriniis ejus arma plurima vexando corpori 
destinata. At paullo mihi aliisque notius est, 
quam absolutum in effhenes mentis corporisque 
motus imperium exercuerit. Hominem dixisses 
prorsus «raSov; itaconstanter et dictasua et opj- 
rationes omnes rationi subdebat, rationem vero 
ipsam divinis humanisque legibus. Memini certe 
ego, cum recens ad hasc studia vocatus. ipsura 
de recta in iis servanda ratione consulerem, ex 
ejus ipsius ore haec inter aliaaudireme; Conseius 
milii twn sum equidem, ex quo ad Museum accessi, 
umqunm n pluteopedem ummdimovisse me. nisiju- 
sta id ratio exigeret. Mirabar sane tum rem ipsam, 
tum quod eam ipse praedicaret, qui de se alioqui 
meminisse numquam quidquam assueverat. 

41 Hinc tam rara ejus ac brevis ad externos, 
etiam quorum confessiones excipiebat. excursio, ''"" 
ut si quando eum videre contingeret, id maximi 
beneficii loco reponerent : et vero magnum erat . 
quando ad neminem umquam acoedebat, quin F 
eum sanctissimis moribus et colloquiis ad omnem 
virtutem inflaramaret : fuit enim modestia morum 

per omnem vitain plane singulari, nihil in eis 
fraetum, nihil leve, dissolutum nihil. Vultus idem 
semper, serenus quidem, ut erat animus ; at 
numquam effuse laetus. Yerborum usque adeo 
parcus fuit, ut vitio sibi daret : utpote cujus 
einendationem non semel a sese in schedis exi- 
git. Irae ac tristitia; dominabatur imprimis : et 
quidem si justa erat causa, silebat in loco; donec 
de re cum Deo vcl per meditationem vel ad aras 
contulisset ; tum vero quod agendum sibi arbitra- 
batur, id agebat ita, ut nemo quidem moderatius, 
nemo tamen fortius. Sed naa ego finem numqiiam 
fecero, si persequi voluero singula : sufficiunt 
sane. quse dicta sunt, ut cetera conjectentur. 



§ VIII. Postremus Janningi morbus, 
patientia, obitus. 



M 



uiebat ea taiulem sors patreni Conradiun, ; 
quse emeritis fere hactenus Hagiographis 

nostris 



> 

P. B. 



10 * DE VITA, OPERIBUS, VIRTUTIBUS P. CONRADI JANNINGI. 

nostris obtigerat, qui fatiscente lahoribus assiduis umquam a se quemquam fuisse, qui ve! robusto 

corpore, extrema vita 1 tempora in valetudinario corpore tam cruda oertamina sttstinere tam iliu 

exegere; ufsint, qui hoc eis pro igne piaculari potuisset. Sed magis obstupuimus, cum sub ho- 

destinatum esse velint ; ne quid hinc migrantes ram noctis duodecimam ea paulatim interquie- 

eorum animasa Sanctorum consortio remoretur, scere, atquein placidum, utapparebat, somnum 



et convalc- 
scit; sett im- 

par uffivin. 
aibi aeincepi 
nc Deo vn- 



vo I: 



B 



iterum el sx 
l>ius eodv.m 
morbo corri 
pilur annii 
172-2; 



quormn unice obsequio vitam omnem insumpse- 
rint. Quod ego quidem de Janningo minime du- 
bitarim asserere; tanta in eo tamque diuturna, 
qu.v sane opus perfectum habet, patientia fuit. 
Delatus eo est ipso illo die, quo loco simul ac 
vita cessit P. Franciscus Baertius, vi Kalend. 
Novembris mdccxix, hemiplexias morbo, dum in 
prandio mensse accumberet, repente correptus ; 
nec membrorum tantummodo captus usu, verum 
etiam rationis; idque per hebdomadas omnino 
tres continuas. Cumque interea nihil de morum 
«•jiis habitusque gravitate decederet, opportuna 
pictori fuit occasio, ejus effigiom quam similli- 
ni.ini otiose exprimendi; id quod ille sui compos 
ficri wiJtre permisisset. 

43 Rcstitutis exinde tum animi tum corporis 
utcumque viribus, fidere ccepit baculo, ac per do- 
mum repere potius qnam incedere ; paulatim 
etiam ad aras atque ad Museum redire ; sed he- 
bescente brevi memoria, nec jam amplius cala- 
mum regentibus digitis.labore tandem pluteoque 
abstinuit; solo imposterum valetudinario, sacris- 
que. quos sibi, ut dixi, elaboraverat libellis sche- 
disque ac Rosario, ut vocant, Mariano conten- 
tus : nam cetera suis hactenus usibus concessa 
prorsus abdicabat. In iis porro volvendis medi- 
tandisque quod reliquum fuit vitae totum abiit. 
Atque hoc quidem ne sine ordine aut temere fa- 
ceret, exercitia illa sua pietatis in stata tempora 
ita tribuebat; ut si eadem diei hora accederem, 
eadem semper lectitantem offenderem ; sin alia 
venirem , alia meditaretur. Ita conjunctissime 
cum Deo vivebat, Eucharistico per dies pene sin- 
gulos epulo refectus ; imo quia nulla, dum hic 
vivitur, satis arcta cum illo conjunctio est, dis- 
solvi cupiebat identidem et esse cum Christo ; 
donec anno demum mdccxxii, tamquam immi- 
uentis jam proxime mortis, nescio quo argumen- 
to, praesagus, me, qui plane aliter sentirem, non 
semel monuit; et hoc, inquit, mihi crede, et 
me dixisse memineris, cum videbis ; prope ab- 
est cnm hinc migrabo. Cum haec diceret, mi- 
rificam vultu consolationem, qua delibutus erat 
animus, praeferebat : ut satis proderet, eam de- 
mum esse summam votorum suorum. 

44 Et quamquam tum quidem nihil esset, 
unde aliquid sinistri portendi posse videretur, 
non omnino tamen sua Senem optimum fefellit 
opinio : neque enim diu post, ineunte circiter 
Novembri, quse totum jam triennium intermise- 
rant symptomata convulsionesque apoplecticaa, 
ingruere tam frequentia cceperunt, ut aliis vix 
secta vena depulsis, rursum alia succederent ; ac 
tandem post mensem unum ita virum obruerent, 
ut mox ad aeternitatem consuetis Ecclesias prae- 
sidiis rite munitus, prope jam medicorum judicio 
pro deposito haberetur. Accessere singultus le- 
thales ceteraque preesentissimae mortis indicia, 
in quibus ad momenta singula credebatur a cir- 



resolvi animadvertimus. Postridie sorbere ali- 
quid ccepit ac deinde leviculos cibos admittere, 
convalescere denique, saltem ad medium usque 
Januarium anni mdccxxiii , quando iterum si- 
miles angustias non absimili miraculo elusit. 

45 Ceterum non sic cripi potuit e mortis fau- 
cibus, quin convulsi tam atrociter nervi fraotse- 
que vires officium deinceps suum negarent. Ita- 
que si moveri loco necesse erat, alieno adminiculo 
utendum fuit : sed oneri levi par erat bajulus 
unicus : tametsi ctenim justam viri staturam cor- 
pus sequabat, habititis tamen illud et numquam 
fuerat, et modo tot malis exhaustum vix ossibus 
hserebat : ut adeo frater unus, nec admodum va- 
lidus, vestibus onustum impeditumque facile de 
lectulo aut sella quocumque circumferret, non 
sublatum in humeros, aut medium complexus; 
sed, quod mirantes quotidie vidimus, instar pue- 
ri sedentem in ulnis. Et vel sic affectus gaudebat 
solita, qua; diximus, statis temporibus persol- 
vere se posse Deo, Virgini matri, Sanctis omni- 
bus pietatis officia ; quod praostare non desiit 
usque ad Nonas Julias ejusdem anni Mpccxxm ; 
tum enim supremam luctam sustinuit potius, 
quam sensit : primo enim impetu voce simtil ac 
mente privatus, hoc tantum distabat a mortuo, 
quod spiraret; atque illo in statu, quod incredi- 
bile videri potest, usque ad sequentis Augusti 
Idus perseveravit, vix umquam interea satis cer- 
tis prsesentis animi datis indiciis ; tum demiim 
sub horam septimam vespertinam, innocentissi- 
mum alioqui, ac tot insuper purgatum incommo- 
dis spiritum, commendantibus rite nobis, in ma- 
nus Creatoris placidissime reddidit, anno setatis 
73, ab ingressu in Societatem Jesu 53, a solenni 
quatuor votorum Professione 38 , ab accessu 
ad Hagiographiam , subducto quinquennio quod 
studiis Theologicis ac tertise Probationi ces- 
sit, 40. 

46 Jam quanto nostrorum luctu sublatus sit 
P. Conradus, assistentium morienti lacryraae te- 
statee ; illius in primis qui illi constantem per tot. 
annos operam in valetudinario coramodaverat, 
sibiquidem, ut aiebat, semper jucundissimam; 
quod nihil oegroto illo suo aut facilius vidisset 
umquam aut patientius. Nec vero illaj tantum 
virtutes, sed et ceterae per omnem retro vitam 
spectatse has fere accedentibus identidem ad rao- 
ribundi lectulum exprimebant voces : Moriatur 
anima mea morte justi hujus. Haud minor exter- 
norum qui virum noverant, luctus emicuit et se- 
stimatio; quippe qui satis nequaquam facturos 
sese piis adeo manibus putaverunt, si privatis 
eos tantummodo juvarent meritis, nisi illis etiam 
publica, uti in teraplo nostro fieri curarunt, ac- 
cinentibus musicis justa persolverent. Hiecsunt 
fere quse de optimo studiorum nostrorum Praa- 
side dicenda habt ' 



moritur in 

/luiivsii 17 



domcslicis 

externisquc 

lugenlibus. 



qutbus et illud addo, quod 
de vins vttae sanctimonia conspicuis vulgo ac 
cumfusis patnbus sine ullo dubio aut mora expi- vere pronuntiatur : miniraa eorum esse merita 
raturus. Suspensos ita nos omnes hahuit a sero quae patent hominibtts ; majorum enim Deuni s'o' 
vespere ad mediam usque noctem ; ut negarent lum Superosque testes admittunt, quibus placere 
Sacerdotes e nostris qui aderant seniores, visum unice student. 



INDEX 



INDEX 

ALPHABETICUS 



SANCTORUM 



AD TOMUM TERTIUM JULII. 



a: 



11 i bundius martyr, Cordubae in Hispa- 
nia. Ex Martyrologiis et S. Eulogii 
Memoriali 229. 

10-^- J^-Amelberga vidua, Laubiis et Binchii 
in Belgio. Commentarius pr.evius § 1. San- 
ctse nomen varie inflexum ; natales illustris- 
simi 61. § 2. Amalbergae conjugium, aetas 
et liberi 62. § 3. Amalbergae cultus, professio 
et Acta 64. § 4. Witgerus S. Amalbergae 
maritus quis fuerit, et an Sanctis annumeran- 
dus 65. — Vita, quae legitur aLaubiensibuse t 
Binchiensibus, desumpta ex Ms. Binchiensi 67 

10 Amalberga virgo, Tamisias et alibi in Belgio. 
Commentarius pr.evius § 1. Synonymarum 
sanctarum Belgicarum diversitas 70. § 2. Ve- 
tustus S. Amalbergae cultus ex B. Radbodi 
episcopi Ultrajectini elogio et Martyrologiis 
71. § 3. Recentiora S. Amalbergae elogia 73. 
§4. Peculiaris Sanctae cultus Gandavi inmonte 
Blandinio 74. § 5. Cultus Tamisiae et Mater- 
nae in Flandria 75 § 6. Historia translati sacri 
corporis ; ejus apud Gandenses veneratio, et 
per Calvinianos interitus 78. § 7. Sanctae Acta 
eorumque scriptores 80. § 8. Mabillonii et 
Cointii contra Legendam argumenta 82. § 9. 
Qua potissimum ratione explicaripossevidean- 
tur 83. — Tomellus seu sermo D. Radbodi 
sanctae Trajectensis ecclesiae episcopi, de vita 
et meritis paradoxae virginis Christi Amelber- 
gae. Ex codice S. Pauli in Sonia collato cum 
MabiUonii editione 85. — Vita auctore for- 
tasse Theodorico abbate Trudopolitano. Ex 
dicto codice Soniensi S. Pauli. Pr.efatio 87. 
Ordo capitulorum in Ms. 87. Caput i. S. Amal- 
bergaa illustris origo, pia infantia miraculis 
clara ; S. Willibrordj monitu ad B. Landra- 
dam Belisiam deducta, a Pippino agnoscitur 
et ad filii sui Caroli nuptias postulatur 88. 
Caput 2. Inutiles Caroli conatus in prosequen- 
da Virgine ; saniora Pippini consilia ; Hunrodi 
proditio ; post Pippini obitum in amorem S. 
Amalbergae per suos magis, sed frustra incen- 
ditur Carolus 90. Caput 3. Fuga Virginis 

Tomus iii Julii. 



cum fratre Rodino ; Paschae festivitas cum 
pastoribus celebrata ; furis per lupum punitio ; 
panis et vini miraculosa ubertas ; abigitur 
turba daemonum, variaque alia prodigia per- 
petrantur 92. Caput 4. Carolus Virginem 
denuo insequens, brachium ei luxat, sed a 
Domino sanatur. Secessus Rodini in montem 
Cassinum. Sanctorum visitatio ; Carolo resti- 
tuta sanitas, alia Virginis miracula, virtutes 
et felicissimus obitus 95. — Intentio, eleva- 
tio et translatio sacri corporis Tamisia Gan- 
davum, etc. Ex eodem codice Ms. cum aliis 
collato 98. — Miracula. Ex codice Tamisiensi. 
Pars prima, 100. Pars altera 103. Pars 
tertia 105 

13 Anacletus Papa et Martyr, Romae. Commen- 
tarius. De Anacleti a Cleto diversitate, anti- 
quo cultu, gestis et reliquiis 445 

12 Andreas miles et socii martyres. Notitia ex 
Menxis Grsecis 289 

12 Andreas puer a Judaeis trucidatus, prope 
ffinipontum in Comitatu Tirolensi. Commen- 
tarius historicus § 1 . Notitiae ad hunc Bea- 
tum ejusque cultum spectantes unde acceptae. 
438. § 2. Andreae martyrium illustrationibus 
interspersum 440. § 3. Andreae cultus ad no- 
stra usque tempora successive continuatus ; 
supplicationes ; status reliquiarum modernus. 
miraculum ; anathemata 443. — Appendix. 
Recentiora quaedam miracula, exMs. ab abbate 
Wilthinensi liuc misso 444 

12 Ansbaldus confessor abbas Prumiensis. Syl- 
loge historica. De cultu, aetate et gestis 294 

14 Antiochus et septem socii martyres Alexan- 
driae. Ex Hieromjmianis 621 

10 Apollonius martyr, in Cappadocia. Notitia 

c.!' MenxU Grscis 34 

14 Aquila et Hilarius martyres. Notitia ex Syn- 

axariis Grxcis 622 



4T)asinus martyr , Trunchinii in Flandria. 
J5 Commentarius pr^vius. De cultu. reli- 



quiis, adventu et Actis 699. 
monasterii Trunchinicnsis 



Acta. Ex Ms. 
671 

10 



INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM 



10 Bianor et Sirranus martyres, in Pisidia. No- 
titia ex Fastis Grxcis 33 

14 Bonaventura S. R. E. Cardinalis, episcopus 
Albanensis, Ecclesise Doctor, ex Ordine S. 
Francisci, Lugduni in Gallia. Commentarius 
pr.evius. § 1. Sancti nomen, cultus, reliquise, 
aetas, annus et dies obitus 776. § 1. Judicia 
variorum Scriptorum de S. Bonaventurse do- 
ctrina 778. § 3. Gestorum Sancti chronotaxis 
usque ad susceptum totius Ordinis generale 
ministerium 780. § 4.Vitse sequela asuscepto 
generalatu ad obitum 784. § 5. Gesta post 
obitum S. Bonaventurae usque ad canonizatio- 
nem et hsec tempora 786. §6. Scriptores qui 
de S. Bonaventura egerunt, et qusenam hic 
edantur 822. — Octaviania Martinis Sinues- 
sani U. J. Doctoris, de vita et miraculis S. Bo- 
naventurae Oratio, qua postulatur a Sixto IV 
summo Pontifice, in Divorum referri numerum 
788. — S. D. N. Sixti PP. IV diploma, quo 
S. Bonaventura episcopus Cardinalis Albanen- 
sis in Divorum refertur numerum 794. — 
S. D. N. Sixti PP. V decretales litter^:, 
quibus S. Bonaventura Cardinalis, Episcopus 
Albanensis, inter Doctores Eeclesise annume- 
ratur, festum xiv Julii, sub ritu duplici cele- 
brari mandatur, cum indulgentiarum elargiti- 
one 797. — Vita, auctore Petro Galesiano, Pro- 
tonotario apostolico ad Sixtum V Pontificem 
Maximum. ExedUioncHcnriciSedulii. Pr<elo- 
quium auctorisSOl. Caput 1. Nomen, patria, 
parentes, annus nativitatis, ordo Seraphicus, 
et res seculi ; corporis habitus et animi virtu- 
tes 803. Caput 2. Ingressus in Ordinem ex 
voto matris, vitse innocentia et alise virtutes, 
orationis et contemplationis studium 806. Ca- 
put 3. Eruditio et doctrina mirabilis, ejusque 
et in aliis progressus in studio Parisiensi 808. 
Caput 4. Sancti gesta tempore quo fuit Ordi- 
nis Minister generalis 811. Caput 5. Prsestans 
doctrina in expositionibus utriusque Testa- 
menti, et multiplex exponendi ratio 813. Ca- 
put 6. Dotes eximii Ecclesiae Doctoris, prae- 
claris actionibus non parum illustratae 816. 
Caput7. Gesta in Concilio Lugdunensi, obitus 
et miracula 817. Caput 8. Doctrinae post obi- 
tum commendatio. Canonizatio, et quse Cano- 
nizationem consecuta sunt 819. Caput 9. De 
iis quae ob ejus sanctitatem, et doctrinam exi- 
miam Sixtus V Pontifex egit 820 



10/^anutus Rex et martyr, Ottonise in Fionia 
KJ Danise. Commentarius pr,evius§1. San- 
cti genus, praeclara indoles, pietas, cultus, 
elogia in Fastis recentioribus et in Breviario 
Sleswicensi, ac novissime in Romano 1 1 1 . § 2. 
Singulare Sancti elogium scriptum, uti appa- 
ret, ab aliquo qui primse sacri corporis eleva- 
tioni interfuit 115. § 3. Acta ab aliis postmo- 
dum scripta, quo hic ordine recenseantur 117. 
§ 4. S. Canuti et fratrum regum Danise chro- 
nologia 119. — Historia vit^e et passionis 
auctore ^Elnotho monaeho Cantuariensi. Ex 
Ms. Thosano collatocum editione Meursii. Pro- 
logus ad Nicolaum regem 121. Caput 1. Prse- 
mittuntur varia de recepta seriusa gentibus A- 
quilonaribus fide Christiana, de victoriis et ge- 
stis Suenonis, S.Canutiparentiset Haraldifra- 



tris 123. Caput 2. S. Canuti prseelarae virtutes, 
misericordia in pauperes, cura justitise et cul- 
tus divini, rigida poenitentia, etc. Expeditio in 
Angliam, fratris Olavi proditione interversa 
125. Caput 3. Multa in Ecclesiae bonum san- 
cita, ministrorum nimius rigor, improborum 
seditio, sancti Regis secessus, direpta ac spo- 
liata curia, tumultuantium varia scelera 128. 
Caput 4. Fuga S. Canuti in Fioniam, Pipero- 
nis aulici nefanda proditio, furentium impetus 
in basilicam S. Albani, in qua Rex lancea per- 
fossus pro justitia martyr occumbit 130. Ca- 
put 5. Parricidarum in Benedictum, Sancti 
fratrem crudelitas, Dania divinitus multis pla- 
gis afflicta, Adela absterrita ab auferendo sa- 
cro corpore, quod pluribus signis clarescens, 
solenniter elevatur, et in theca venerationi ex- 
ponitur 133. — Vita alia auctore Saxone 
Grammatico 136 

13 Cholinduch martyr Hierapoli, ut videtur, in 
Syria. Sylloge historica § 1 . Cultus, sexus, 
distinctio , cognatio ; elogia ex Synaxariis 
Graecis 483. § 2. Alia qusedam ejus elogia : 
Acta Sanctse ex purioribus fontibus 485 

11 Cindeus presbyter et martyr Sidse in Pam- 
philia. Ex Marhjrologio Eomanoet Grxcis Syn- 
axariis 177 

14 Cyrus Carthaginensis episcopus. Ex Marty- 
rologio Romano 620 



D 



14"T\entlinus puer confessor, Resse in Clivia. 
Sylloge de cultu 659 

12 Divus, seu Dius, Cornius sive Cornensius et 

Laventius martyres, Csesarese in Cappadocia. 

Ex Martyrologiis 281 

12 Dostranus confessor in Scotia. Ex Monumen- 

tis Scoticis 190 



lOTTUto episcopus confessor, Lsetiis in Belgio. 

J_i COMMENTARIUS PR.EVIUS § 1. CultuS ex 

Martyrologiis, elogia, lectiones 47. § 2. Offl- 
cium proprium, Sancti invocatio ; confraterni- 
tas 49. § 3. Festivitas annua, tumba, miracula, 
locus ubi quievit olim corpus, abbatise Laetiensi 
subjectus, ac possessionibus ditatus ; corpus 
inde absorptari vetitum 51. § 4. Corpus San- 
cti primo Montes Hannonise, inde Lsetias trans- 
latum et honorifice reconditum 53 § 5. Reli- 
quise; tempus mortis, episcopatus ; manuscri- 
ptum quod hic damus 55. — Vita. Ex perve- 
tusto, Ms. monasterii Marcliianensis, collato cum 
duobus aliis Mss. Prologus Auctoris. 57. Ca- 
put 1. Qua occasione et quibuscum S. Etto in 
Franciam ex Hibernia profectus sit ; iter Ro- 
manum ; reditus in Galliam 57. Caput 2. S. 
Etto loco solitario moliendo intentus, non im- 
pune contemnitur ; familiaritas cum aliis San- 
ctis ;mutoloquelareddita; virtutes; obitus 59 
13 Eugenius episcopus Carthaginensis, Albigoein 
Occitania ; item socii ejus in persecutione 
Wandalica plurimum passi. Commentarius 
prj3vius § 1. S. Eugenii cultus et elogia 463. 
§ 2. Acta, eorumque scriptores 464 § 3. Eu- 
genii episcopatus et exsilium 405. § 4. Ejus 
mors et scripta 467. § 5. Adventus in Galliam 

et 



IN TERTIUM TOMUM JULII. 



et sepultura 468. — Acta, auctore Victore 
Vitensi. Ex Surio cum Chifjlelii ct Ruinartii 
editionibus collato. Caput 1. Hunerici simulata 
conniventia et barbara in suos crudelitas 471. 
Caput 2. Variae visiones et dira in Catholicos 
persecutio 473. Caput 3. Hunericus per epi- 
stolara Catholicos episcopos ad disputandum 
de fide convocat. S. Eugenii responsum et mi- 
raculum. Disputatio cum Arianis 475. Caput 4. 
Arianorum calumniae et fraudes 477. Caput5. 
Immania tyranni tormenta et Catholicorum 
constantia 478. Caput 6. Libertas Muritae dia- 
coni ; multorum exsilium ; puerorum in fide con- 
stantia, et Ariani episcopi impia saevities 479. 
Caput 7. Violentia Arianorum episcoporum ; 
feminae Catholicae zelus, et patheticus auctoris 
epilogus 481 

11 Eutychius martyr Alexandrinus. Ex Hie.ro- 
nymianis 179 



10"|7elicitas cum septem filiis, Romse 5. Com- 
M_ mentarius pr.evius. § 1. Antiquissima 
SS. Martyrum in sacris tabulis memoria ; cul- 
tus ; S. Felicitas distincta a S. Symphorosa. 
Versiculi trium ex his Martyribus nomen prae- 
ferentes 5. § 2. SS. Petrus Chrysologus et 
Gregorius magnus SS. Martyrum praecones; 
eorum reliquiae 7. § 3. Tempus mortis, locus 
sepulturae ; Acta sincera et spuria, qua? hic 
dantur 9. — Passio, auctore anonymo. Ex 
codice Ms. pergameneo, majoris formse abbatiee 
Valcellensis collato cum tribus aliis impressis 12. 
■ — Acta Apocrypha collata cum alio Ms. Ca- 
put 1 . S. Felicitas spreto decreto, ab Anto- 
nino contra Christianos edito, accusatur una 
cum filiis, et frustra ad idolorum cultum alli- 
citur 13. Caput 2. Publius consul S. Felicitati 
ac filiis ejus frustra conatur persuadere cultum 
deorum 15. Caput 3. Vario mortis genere 
septera filii Martyres occiduntur ; S. Felicitas 
capite plectitur ; corpora a volucribus intacta 
eorum sepultura ac translatio 16. — Analecta 
de septem Martyribus. Caput 1. Translatio 
S. Alexandri martyris, unius, ut volunt, e vn 
S. Felicitatis filiis, in abbatiam Ottenburanam, 
Ordinis S. Benedicti in Suevia, desumpta ex 
codicibus nostris Mss. 18. Caput 2. De pallio 
S. Alexandri martyris ex Mss. 20. Caput 3. 
Alia S. Alexandri translatio ; unius e septem 
fratribus, an alterius, in Westfaliara 21. Ca- 
put 4. Oratio in laudem septera fratrum, au- 
ctore anonymo, forte monacho Ottenburano, 
collata cum alio Ms. 24 



VT Pictones in Gallia. Notitia ex Actis S. 
Paterni episcopi Abrincensis 46 



12¥jra3morrhoissa Evangelica , Cassareoe Phi- 
XI lippi in Phcenicia. Com.mentarius histo- 



Ricus. § 1. Csesarese Philippi noti'a; Sanctae 
cultus ac nomen ; elogium ; confu o; statua 
Christo erecta 260. § 2. Alia eius elogia; ve- 
ritas statuae ab Haemorrhoissa < rectae stabilita 
262. § 3. Prsecipua statuae adjuncta ; quo sit 
delata ; a quo sublata 264 

14 Henricus Imperator Bambergae in Germa- 
nia. Commentarius pr.evius § 1. Sancti ge- 
nus, nomen et agnomen 682. § 2. Sancti 
aetas, annus et dies obitus, cultus, elogia 684. 
§ 3. Canonizatio, elevatio sacri corporis, et 
translationes 686. § 4. Reliquiae Bambergen- 
ses, sacra cimelia, mausoleum Henricianum, 
Officia ecclesiastica et antiqua Missa 688. 
§ 5. Reliquiae alio translatae, praesertim Ro- 
mam, ad templum Domus professae Societatis 

. Jesu 691. § 6. Scriptores Vitae, aliique de 
S. Henrico agentes 693. § 7. Vita S. Henrici 
Dilingae vulgata mdcxlviii 695. § 8. S. Hen- 
rici cum S. Virgine Cunegunde servata in 
conjugio castimonia 697. § 9. Ex Litaniis 
Bambergensibus incassum sugillatur S. Hen- 
rici castimonia 700. § 10. Prsecipua S. Hen- 
rici gesta ad temporum ordinem revocata : a 
regni principio ad fundatam ecclesiam Bam- 
bergensem 702. § 11. Episcopatus Bamber- 
gensisaSS. Henrico et Cunegunde fundatus 
704. § 12. Prosecutio a' constabilita ecclesia 
Bambergensi, ad susceptam Romae imperii 
coronam a Benedicto PP. VIII 706. § 13. S. 
Henrici Romae coronatio, et quae eara secuta 
sunt, usque ad adventum Benedicti PP' VIII 
in Germaniam 708. § 14. Reliquum vitae S. 
Henrici, usque ad felicem exitum mxxiv 711. 

— Adelboldi episcopi Ultrajectensis de re- 
bus gestis Henrici Imperatoris fragmentum. 
Ex editione Jacobi Gretseri. Procemium au- 
ctoris 714. Annus Christi mii, Henrici pri- 
mus 714. Annas miii, Henrici secundus 718. 
Annus miv, Henrici tertius 720. ■ — Vita au- 
ctore anonymo edita in Surio. Ex Jacobi 
Gretseri Divis Bambergensibus. Pr.emonitio 
723. Caput 1. Henriciin Imperium successio, 
S. Wolfgangi apparitio, munificentia in eccle- 
sias, victoria de Slavis, et restauratio episco- 
patus Merseburgensis 723. Caput 2. Funda- 
tio ecclesiae Bambergensis, synodi ad eam 
spectantes, ejusque a summo Pontifice appro- 
batio 725. Cafut 3. Brunonis in sanctum 
fratrem odium , S. Cunegundis innocentia , 
Sancti sanatio in raonte Casino , et causa 
claudicationis 72S. Caput 4. Adventus Bene- 
dicti PP. VIII in Germaniam, Sancti pere- 
grinatio Cluniacum, ejus pro Ecclesia et im- 
perio gesta, obitus, et de eodem mira visio 
730. Miracula S. Henrici. Observatio prse- 
via 732. Pars prima 732. Pars altera 734. 

— Appendix eorum qune ad superiorem Vi- 
tam, ad recentiora Sancti beneficia, Mantum, 
Crucem aliaque cimelia, ad hodiernam solen- 
nitatem, ad renovata Ofticia, ad terapla et 
sacella erecta spectant. Caput 1 . De diploma- 
tibus ex data Vita huc rejectis 736. Diploma 
Benedicti Papae VIII, ad S. Henricum 738. 
Aliud ejusdem ad Eberardum episcopum 73S. 
Diploma Clementis II Papse 739. Diploma 
duo Leonis IX 740. Diploma Henrici III Im- 
peratoris 742. Caput 2. De recentiori per 
Sanetum ecclesisa Bambergensis patroeinio 
742. Caput 3. De Manto. in acclesia Impe- 
riali asservato 749. Capdt 4. De celeberrima 
Cruce aliisque cimeliis 750. Caput 5. De ho- 

dierna 



INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM. 



dierna Sancti gloria in solennitate octiduana 

festive celebrari solita , in Officio pietatis , 

templisque et sacellis Sancto erectis, perquin- 

que paragraphos apag. 753 usque ad pag . 760 

14 Heraclas PatriarchaAlexandrinus. Sylloge. 

De gestis et cultu 617 

14 Heraelius martyr. Cullus apud Grxcos 621 

12 Hermagoras episcopus et Fortunatus marty- 

res, Aqnileiae in Italia. Commentarius pile- 

vius. Cultus. hymnus, elogium ; unusne anduo 

Fortunati Aquileiae ? Acta ; translatio Marty- 

rum 238. — Acta, ab auctore incerto conscri- 

pta. Ex Ms. S. Maximini Treviris cum aliis 

collata, Caput 1. A S. Hermagora Aqui- 

leiensium episcopo fides propagata ; poenarum 

contemptus 240. Caput 2. Sanctus immaniter 

cruciatur ; Pontianum ad fidem convertit, uti 

et Gregorium, liberato a daemone ejus filio ; 

successor S. Fortunatus : caeca illuminata ; 

Sanctorum martyrium 242. — Translatio. 

Ex Petro Calo, Ordinis Prxdicatorum 244 

11 Hildulfus confessor primum Archiepiscopus 

Trevirensis, deinde abbas Mediani monasterii 

in Vosago; item discipuli ejus Spinulus, Joan- 

nes et Benignus. Commentarius prjevius R. 

A. P. D. Humberti Belhommei ejusdem mo- 

nasterii abbatis. Pr.efatio editoris 196. § 1. 

Detriplici S. Hildulfi Vita 198. § 2. Deno- 

mine, genere et patria S. Hildulfi 209. § 3. 

De aetate S. Hildulfi in tres partes divisus a 

pag. 201. § 4. De archiepiscopatu S. Hildulfi 

206. § 5. De monasterio S. Hildulfi 208. § 6. 

De cultu S. Hildulfi 209. — Vita prima. Ex 

primigeniis Actis deprompta, cujus principium 

est : Incipiunt quaedam de vita viri Dei Hil- 

dulfi Treverensis Archiepiscopi 211. • — Vita 

Secunda. Descripta ex Ms. Ultrajeclino cura 

Heriberti Rosweydi, cum litulo : Vita S. Hil- 

dulfi Trevirensis Archiepiscopi 216. — Vita 

tertia. Ex Ms. Medianensi, cum Epternacensi 

et Paderbomensi Mss. collato, descripta per bre- 

via xxiv capita, a pag. 217 usque adpag. 226 

14 Hrosnata martyr Ordinis Praemonstatensis, 

in coenobio Teplensi in Bohemia. Commenta- 

rius PR;Evrus § 1. Ccenobii Teplensis conspe- 

ctus ; Beati nomen, cognatio, cultus, testa- 

mentum 760. § 2. Testamentumconfirmatum, 

privilegium impetratum ; munus in Ordine ; 

fundationes ; parentes ac sorores ; Hrosnata 

hic ab alio distingnendus ; an Ottocari frater? 

762. § 3. Vitae scriptores ; in nostram, quam 

damus, observationes ; ejusdem auctor ; B. 

Hrosnatse interfectores 765. § 4. Vita ad cal- 

culos chronologicos exacta; dedicatio ecclesiae 

Teplensis : rex Premislaus 767. — Vita, ab 

auctore synchrono religioso, ut videtur, Te- 

plensi scripta. A Sigismundo Kohel, deinde ab 

Auberto Mireeo edita ad Chronicon Preemonstra- 

tense apag. 270, collata cumea, quam vulgavit 

Balbinus in Syntagmate historico a pag. 66. 

Prologus770. Caput 1. Genus ; propositum 

perfectioris vitae ; votum adeundi Hierosoly- 

mam ; iter Romanum ; fundatio monasterii 

Teplensis ; templi dedicatio 770. Caput 2. 

Fundat monasterium Chotiessowiense : Ro- 

mamredit, ubiprivilegiaimpetrat ; institutum 

Praemonstratense ; Regis Boheniiae favores; 

miraculose a Deo servatur 772. Caput 3. 

Mortis praesagium, captivitatis aerumnae ; 

mors, sepultura, apparitio, miraculum, annua 

memoria 774 



10 Tanuarius et tres socii martyres, in Africa. 
«J Ex Martyrologiis 29 

11 Januarius et Pelagia, Nicopoli in Armenia. 
Ex Martyrologiis 180 

11 Joannes martyr episcopus Bergomensis, in 
Italia. Sylloge historica. § 1. S. Joannis 
cultus ; elogia; labores apostolici 191. § 2. 
Vitae compendium virtutes, ac martyrium 193. 
§ 3. Inventio ac translatio corporis ; duratio 
episcopatus: tempus martyrii 194 

12 Joannes Gualbertus abbas, Ordinis Vallum- 
brosani fundator, Passiniani in Etruria. Com- 
mentarius pr^evius. § 1. Sancti patria, no- 
men et stemma 297. § 2. Clementia Sancti 
ergahostem; prodigiosa Crucifixi inclinatio, 
et ejus descriptio 299. § 3. Quinam auctores 
S. .Toannis Gualberti Vitam scripserint, et quo- 
rumnam scripta a nobis sint edenda 301. § 4. 
De monasterio S. Miniatis, quod S. Joannes 
Gualbertus ingressus est, et quare illud dese- 
ruerit 303. § 5. Ordinis Vallumbrosani insti- 
tutio, incrementum, privilegia et laudes 305. 
§6. S. Joannis Gualberti scriptaetpreces 307. 
§ 7. Gesta S. Joannis contra Simoniacos 312. 
§ 8. Quid sentiendum sit de miraculo, quod 
Gregorio VII, S. Joannem Gualbertum repre- 
henderevolenti, contigisse narratur 314. § 9. 
De seriechronologicavitae S. JoannisGualberti 
referuntur variae opiniones, et manifesti erro- 
res refelluntur 316. § 10. An admissa Ma- 
billoniana aliorumque sententia, circa seriem 
chronologicam S. Joannis Gualberti, potuerit 
idem Sanctus cum Romualdo agere in eremo 
Camaldulensi319. §11. CanonizatioS. Joannis 
Gualberti 321. § 12. Cultus, reliquiae et glo- 
ria posthuma 324. — Vita. Auctore B. An- 
drea abbate Strumensi. Ex Ms. Vallumbrosa- 
no nuper eruto. Caput 1. Natales, ingressus 
in monasterium ; Simoniaci abbatis derelictio, 
et in Vallem Umbrosam adventus 327. Ca- 
put 2. Varios discipulos pietate illustres ad- 
sciscit, novosque rigide exercet, a quibus ob 
eximiam virtutem, abbatis officium acceptare 
cogitur 330. Caput 3. Factus abbas exacte 
regulas observari jubet, et discipulorum nu- 
mero auctus, varia monasteria aedificat, et pia 
opera exercet 331. Caput 4. Varia miracula 
quae in vita patravit 334. Caput 5. Alia ejus- 
dem miracula 335. Caput 6. Cordis arcana 
cognoscit, aliaque praebet sanctitatis argumen- 
ta 338. Caput 7. Alios excitat ad extirpan- 
dam Simoniacam haeresim 339. Caput 8. Epi- 
stola cleri et populi Florentiniad Alexandrum 
PP. data, qua prodigiosa ignis probatio con- 
tra Simoniacos facta exponitur 341. Caput 9. 
Zelus ejus pro Catholica fide ac fraterna cari- 
tate ; pia mors et sepultura ; varia monasteria 
post obitum ejus aedificata 344. Caput 10. 
Varia miracula maxime post obitum ejus pa- 
trata 346. — Vita altera. Auctore B. At- 
tone abbate Vallumbrosano postea episcopo 
Pistoriensi. Ex editis apud Joannem Mabillo- 
nium. Prologus 348. Caput 1. Sancti patria, 
condonatio offensae, conversio, monastica vita 
348. Caput 2. Recusata abbatis dignitate, Si- 
moniacos persequitur, ob quam causam deser- 
to monasterio, socios novi instituti congre- 



IN TERTIUM TOMUM JULII. 



gat 349. Caput 3. Ab Itta Abbatissa praediis 
donatus, et a suis abbas electus, rigide disci- 
plinam monasticam observari curat 351. Ca- 
put 4. Leoni Papae et suis mirabiliter cibum 
obtinet, et multa alia patrat miracula 352. 
Caput 5. Caritas erga segrotos et pauperes et 
varia ejus miracula 354. Caput 6. Arcana 
cognoscit, aegros sanat, multos instruit 356. 
Caput 7. Simoniaci varias contra eum perse- 
cutiones et turbas concitant 357. Caput 8. 
Epistola cleri et populi Florentini, qua Simo- 
niacorum clades narratur 358. Caput 9. S. 
Joannes post spiritale auxilium Mediolanensi- 
bus prsestitum, et dictatam de fraterna cari- 
tate epistolam, pie moritur 360. Caput 10. 
Exsequise, successores, et qusedam miracula 
362. — Miracula, auctore Hieronymo Radio- 
lensi, monacho Vallumbrosano. Ex bibliotheca 
Medicxa. Prologus 363. Liber i, in decem 
septemque partes divisus a pag. 364 usque ad 
pag. 402. Liberii. Prooemium ad Laurentium 
Mediceum 402. In quatuor partes dividitur a 
pag. 403 usque ad pag. 417. Liber iii, in tres 
partes divisus a pag. 417 usque ad pag. 429. 
— Appendix de translatione Crucifixi, qui 
Sancto Joanni Gualberto caput inclinavit. Ex 
libro Ms. actorum Congregationis Vallis Vm- 
brosx 429 

13 Joel et Esdras Veteris Testamentiprophetae, 
in Palestina. Sylloge. De cultu ex^ Martyro- 
logiis ; elogia ex Equilino 451 

14 Joseph episcopus et confessor. Ex tabulis 
Grxcis et historia ecclesiastica 680 

13 Justina et Zeno martyres, Tergesti in Istria. 
Ex Ferrario 458 

14 Justus confessor, Cambone in Biturigibus. 
Sylloge. De synonymis et cultu 618. Elo- 
gium Historicum. Ex Vitis Sanctorum Bituri- 
censium, in Bibliothcca Ms. Labbei 619 

14 Justus confessor Trevirensis. Ex Molano et 
Officiis ipsius ecclesix 622 

14 Justus martyr, Constantinopoli. Ex Synaxa- 
riis Grxcis et Romano Martyrologio 623 

13 Juvenianus magnus confessor, Eystadii. No- 
titia de cultu 460 



1 1 17" etillus confessor , Wirburgi in Dania. 
JV. Sylloge. De cultu, gestis, setate et pro- 
fessione 229 



12 T eo confessor abbas monasterii Cavensis, in 
.Li Italia. Commentarius pr.evius. Sancti 
cultus, elogia, tempus regiminis, Vita ejusque 
auctor ; monasterium Cavense 434. — Vita 
auctore Anonymo subsequali. Ex editionibus 
Surii et Mabillonii, cum aliis collatis 435 

11 Leo confessor. Notitia ex tabulis Grxcis 180 

10 Leontius martyr cum xxxiv aliis, Alexan- 
driae. Ex Hieronymianis 31 

14 Libertus martyr, Trudonopoli et Mechlinisa 
in Belgio. Commentarius historicus § 1. De 



cultu S. Liberto pridem exhibito 675. § 2. 

Martyrii S. Liberti verosimilior epocha 678 

12 Lithardus confessor, Cornueti ad mare Tyr- 

rhenum. Ex Ferrario 296 



M 



12 TlTamas martyr, Constantinopoli. ExMenxis 
111 Grxcis 289 

14 Marchelmus hodie Marcellinus presbyter con- 
fessor, Daventriaj in Transisalania Belgii. Syl- 
loge historica. De cultu, setate et gestis 673 

14 Marcianus episcopus, Frequenti in Samnio. 
Commentarius pr^evius. Decultu, veteri Offi- 
cio et Actis incertis 625. — Vita. Desumpta 
est ex vetustissimo manuscripto codice ecclesix 
Frequentinx 626 

11 Marcianus martyr, Iconii in Cappadocia. Cul- 
tus ex Martyrologio Romano atque Synaxariis 
Grxcis 177 

10 Marcianus, Domnus et plures socii martyres 
Tomi in Ponto. Ex Hieronymianis " 31 

11 Marianus et Januarius, in Africa. Ex Hiero- 
nymianis 179 

10 Martyres duodecim mUites. Ex Hieronymi- 
anis 33 

10 Martyres xlv, NicopoliinArmenia. Commen- 
tarius pr^vius. Cultus, elogia, Acta, reliquise 
34. — Acta Grasco-latina, ex codice Vaticano. 
Caput 1. Vulgato a Licinio edicto contra Chri- 
stianos, sistuntur coram Duce Lysia sancti 
Martyres36. Caput2. Sanctilapidibuspercussi 
etin carcerem conjecti variis exemplis a Leon- 
tioconfirmantur38. Caput 3. Sancti frustra ad 
cultum deorum incitantur ; in deos et tyran- 
num invehitur S. Leontius ; clam a muliere 
potantur40. Caput4. Orantibus apparet ange- 
lus ; convertuntur duo carceris custodes ; dam- 
nantur sancti Martyres ad ignem ; aqua e rupe 
elicita ; translatio et cultus reliquiarum 42 

11 Martyrocles martyr. Ex Fastis Grxcis 180 

10 Maximus et alii novem martyres, Antiochiae. 
Ex Hieronymianis 32 

11 Menulfus episcopus in finibus Bituricensium, 
in Gallia. Commentarius pr.evius de cultu, 
episcopatu, aetate et Actis 202. — Acta. Ex 
Labbei Bibliotheca Mss. 293. Item ex Breviario 
Bituricensi 294 

12 Michael Malinus confessor. Notitia ex Me- 
nxis Grxcis 289 

13 Mildreda virgo abbatissa, Cantuaria? in An- 
glia. Commentarius pr^vius § 1. Sanctre 
ccenobium in Taneti insula, ejusque fundatio- 
nis occasio 488. § 2. Sanctae cultus ex Mar- 
tyrologiis, elogia et reIiquia;4SS. § 3. Natalis, 
setas, Acta, leetiones, translatio et miracula 
489. — Vita. Ex Legenda Joannis Capgravii 
491. — Historia translationis a Guilielmo 
Thorn monacho Cantuariensi. JSx editione anni 
mdclii 493. — Miracula. E.c Sanctx Offcio 
et Thornio 496 

10 Milio et decem alii martyres Nicopoli in 
Armenia. E.v Hieronymianis 32 

12 Mnason Cyprius antiquus Christi discipulus. 
Sylloge historico-critica 237 

13 Myrope martyr iu Insula Chio. Notitia ex 
Synaxariis Grxcis 458 



INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM. 



12 TVTabor et Felix martyres, Mediolani et Co- 

11 lonia?. COMMENTARIDS PR.EVIUS § 1. 

Horum Martyrum ab aliis synonymis diversi- 
tas et vetustissima in Martyrologiis memoria 
267. § 2. Antiquus Mediolani SS. Naboris et 
Felicis cultus 268. § 3. De cultu eorumdem 
Sanctorum Coloniae Agrippinae 270. § 4. Re- 
feruntur testimonia scriptorum Mediolanen- 
sium pro possessione Coloniensi 272. §5. Alia 
pro eadem possessione argumenta 273. § 6. 
Auctoritates pro possessioue Mediolanensium 
274. § 7. Acta passionis apud Mombritium et 
in Mss. nostris non omnino conformia, nec 
satis sincera 276. — Passio. Ex codicc Ms. 
cosnobii Bodecensis, collala cum alio apographo 
in paucis mutilo 277. — Acta paulo ampliora, 
ex edilione Mombritii 279 



14 /""Wnesimus thaumarturgus. Ex Synaxariis 
\J Grxcis 



14 Optatianus episcopus Brixiensis 



619 
624 



P 



sii in Artesia. Commentarids pr.evius. 
De loco sepulturae, obscuriori Beati cultu, 
memoria in Martyrologiis recentioribus, et in- 
certo mortis anno 162. — Elogium. Ex Vita 
S. Francisci cap. 4 apud Surium 164. — Elo- 
gium aliud. Ex Francisco Gonzaga 165 

14 Papias et Donatus martyres Afri. Ex Mar- 
tyrologiis 620 

10 Pascharius episcopus Nannetensis, inBritan- 
nia Armorica. Sylloge. De cultu, aetate, ge- 
stis et Officio ecclesiastico 68 

12 Paternianus episcopus Confessor, Fani in 
Italia. Commentarius prjjvius. Cultus, elo- 
gium, notitia locorum, Vita Ms. quae hic datur 
282. — Vita, auctoreincerto. Ex Ms. S. Ma- 
ximini cumaliiscollato. Caput 1. Praemonstra- 
tus Sancto locus solitarius ; daemonis technae ; 
discipulorum diffidentia ; Sancti in Deum fi- 
ducia miraculo insigni comprobata 283. Caput 
2. Episcopus ; miracula ; virtutes ; mors prae- 
scita et sancte obita 285. — Fama posthuma. 
Ex Vita Itaiica Noljii et variis aliis 287 

12 Paternianus episcopus Confessor, alius an 
idem cum Fanensi? Bononiae in Italia. Syllo- 
ge historica. Sancti cultus , episcopatus ; 
an idem hic Sanctus sit cum Paterniano Fa- 
nensi 288 

12 Paulinus episcopus et socii varii martyres, 
Lucae in Etruria. Commentarius pr/Evius § 
1. Sanctorum cultus; Paulini patria, aetas, 
elogium ; an S. Petri discipulus ? 246. § 2. 
Sancti elogium ; inventio corporis ; praesens 
status reliquiarum 248. § 3. Erecta a Lucen- 
sibus in honorem Sancti ecclesia ; reclusa 
arca ; constructa nova basilica ; sarcophagus ; 
fama posthuma 250. § 4. Fama Sancti post- 



huma novis accessionibus amplificata ; Ofllcium 
proprium ; postrema sepultura: inspectio anno 
mdclxxx 252. § 5. Acta ; auctor translatio- 
nis, aetas Legendaa 254. — Acta. Ex codice 
Ms. collato cum impressis. Caput 1. Labores 
apostolici S. Paulini a sancto Petro Apostolo 
Lucam missi ; fustibus cseditur cum sociis 
propter Christum 256. Caput 2. Bestiae, ad 
quas damnatur Sanctus, mansuefactae ; mors 
ab ange'o proedicta et constanter obita 257. 
— Mihacula. ExMs. et editis Florentinii 259 

10 Petrus abbas, in monte Caprario prope Pe- 
rusiam. Commentarius pr.eyius. Publicus 
Sancti cultus ; Vita quae hic datur ; setas qua 
vixit ; qua occasione ad perfectiorem vitam 
conversus ; monasterium cui praefuit 107. — 
Vita. Ex archivio monasterii S. Petri de Peru- 
sia, cum Mss. aliis et editis collata. Caput 1. 
Natales ; ecclesiae restauratio miraculo appro- 
bata ; iter Romanum ; dignitas abbatialis, suis 
subditis ac popularibus utilis 110. Caput 2. 
Miracula a Sancto patrata, sanctus obitus 111 

14 Petrus episcopus Cretensis. Cultus ipsius apud 
Grxcos 621 

14 Phocasmartyret episcopus, Sinope in Ponto. 
Commentarius pr.evius § 1. Intricataj quae- 
stioni enodandae praemittuntur varii Sancti, 
nomine Phocae appellati 600. § 2. Triplex 
Phocas verosimillime distinguendus 602. § 3. 
Cultus, reliquiae et miracula Phoca? Sinopensis 
episcopi 604. § 4. Gesta S. Phocae ante epi- 
scopatum ; martyrii genus et tempus 606. § 5. 
Examinatis Latinis apographis , de Graecis S. 
Phocae Actis fertur judicium 608. — Marty- 
rium, auctore Anonymo. Ex Ms. Grteco Bi- 
bliothecse Vaticaname cum variis Mss. Latinis 
collata. Prologus 610. Caput 1. Disputatio 
Phocae cum Africano praefecto 611. Caput 2. 
Phocae colloquium cum Trajano imperatore, 
miracula, tormenta et mors 614 

11 Pifts PP. I, Roma?. Sylloge de cultu, aetate 
et gestis 170 

11 Placidus martyr et Sigisbertus confessor, in 
territorio Curiensi in Rhaetia. Sylloge. Ex 
Breviario Curiensi et Ferrario 227 

12 Primitivus martyr, Romae. Ex Hieronymi- 
anis 281 

12 Proclus vel Proculus et Hilarion martyres. 
Notitia ex Synaxariis Grxcis et Martijrologio 
Romano 266 

11 Prodocia, VeronicaetSpeciosa virgines, An- 
tiochiae. Ex Hieronymianis 179 



14 T> agenuflavirgo, Aiicuriae in Gallo-Braban- 
J\ tia Belgii. Commentarius pr/evius § 1. 
Sanctae natales, genus, aetas, cultus 661. § 2. 
Re^iquiae S. Ragenuflae, miracula, fons ejus, 
collegium canonicorum inde Lovanium trans- 
latum, Acta quaa hic dantur 663. — Vita. 
Desumpta et Rosweydi cura descripta ex Hagio- 
logio Brabanlino Ms. Rubex-Vallis , a Bollan- 
do collata cum Ms. Corsendoncano Cononicomm 
Regularium justa Turnholtum. Prologds 666. 
CaputI. Ragenuflaj illustre genus, singulares 
a teneris virtutes, aversio a nuptiis, et inde 
gravis cum parentibus lucta 667. Caput 2. 
Fuga in silvas, sancta istic exercitia, angelica 



IN TERTIUM TOMUM JULII. 



consolatio, piissimus obitus, procurata a pa- 
rentibus sepultura, templi exstructio et mira- 
cula 668 

10 Ruflna et Secunda virgines et martyres. 
Commentarius pr^evius. Memoria in sacris 
tabulis, publica veneratio, Acta 27. Passio. 
Ex Ms. S. Maximini Treviris, collata cum 
aliis 28 

14 Rufinus et Avenantius confessores, Sarzani 
in Italia. Ex Ferrario 622 



11 Oabinus Confessor, in territorioPictaviensi. 
O Notitia ex Usuardi Martyrologio 181 

13 SaraVirgoabbatissa, Sceti in Libya. Notitia 
ex tabulis Greccis et Vitis Patrum 459 

11 Savinus et Cyprianus, Brixise in Italia, an 
Antiniaci in Gallia? Commentarius pr^vius. 
Cultus ; Acta suspecta ; an Brixiae an Anti- 
niaco asserendi 181. — Acta suspecta ex 
lectionibus Mss. ad S. Catharime Brixix. Pro- 
logus 184. Caput 1. Sanctorum in flde con- 
stantia ac tormenta 184. Caput 2. Idolum 
prostratum ; frustra tentata novis tormentis 
Martyrum constantia 186. Caput3. Liberatio 
e carcere ; profectkt in Galliam ; mortuus vitaa 
redditus ; caeci illuminati ; plurimorum conver- 
sio ; martyrium 187 

10 Septem fratres martyres filii S. Felicitatis. 
fVide Felicitas.) 

13 Serapion, Trophimus et octo alii martyres 
Alexandrini. Ex Hieromjmianis 457 

13 Serapion martyr. Ex Synaxariis Grxcis et 
Martyrologio Romano 456 

11 Sidronius martyr, MesseniaciinBelgio.CoM- 
mentarius prjevius. Cultus Sancti ; Sidronius 
Messeniacensis ac Senonensis, idemne an di- 
versus? Passio ad trutinam revocata; apogra- 
phum ejus quod hic datur; brevis notitia mo- 
nasterii Messeniacensis 172. — Passio. Ex 
Ms. Messeniacensi, collato cum alio Trecensi. S. 
Sidronius plures ad Christum convertit ; im- 
maniter cruciatus, capite truncatur; mulier 
ad ejus sepulcrum illuminatur 174 

13 SilvassjVg Silvanus apostolus, S. Paulisocius, 
in Macedonia. Sylloge historica. De cultu, 
gestis et obitu 452 

1 1 Stephanus, Leontius et alii quadraginta mar- 
tyres Romani. Ex Hieronymianis 178 

13 Stephanus Sabaita thaumaturgus monachus ; 
in Laura S. Sabae prope Hierosolymam. Com- 
mentarius pr.evius. § 1. Brevis Laurse noti- 
tia; Sancti cultus ; distinctio 497. §2. Consan- 
guineus S. Joannis Damasceni; ingressus in 
Lauram ; annus ac dies mortis 499. § 3. Vi- 
tse chronotaxis ; Acta quae hic dantur, eorum 
auctor ; annotata ; versio 502. ■ — Vita ace- 
phala, auctore Leontio Sancti discipulo. Ex 
veteri Ms. Grxco Petri Seguierii Cancellarii 
Francix, interprete Petro Boschio. Caput 1. 
Moritur abbas Martyrius, S. Stephani sancti- 
tas miraculis declaratur 504. Caput 2. Bene- 
dictione sola ostium reserat; inter latrones 
inconspicuus ambulat. Helise Patriarchaa redi- 
tum ad suam sedem, Christophoro mortem in 
Perside praedicit 508. Caput 3. Energumenam 
et infirmam sanat; in eremo cognoscit quid 
agatur in Laura 513. Caput 4. Succurrit pe- 
riclitantibus discipulis, et cum invisibili ana- 



choretacolloquitur 518. Caput 5. Theodoro et 
Basilio episcopatum ambientibus, arcanum 
desiderium, ejusque eventum manifestat 522. 
Caput 6. Absentia videt ; futura prsedicit, se- 
creta cordium cognoscit 527. Caput 7. Varia 
S. Stephani miracula 533. Caput 8. Mona- 
chum fornicarium corrigit, sanctimoniali peri- 
clitanti succurrit 538. Caput. 9. Variis cor- 
porum aut animarum necessitatibus opitula- 
tur; abditas pecunias sibi divinitus revelatas 
ostendit; absentis peccatum intelligit ex cce- 
lesti visione, ejusque pcenam deprecatur, et 
auctorem hortatur ad poenitentiam 543. Ca- 
put 10. Leontius Vitae auctor, fit discipulus 
S. Stephani, ab eoque liberatur animi morbis 
et corporis 549. Caput 1 1 . Absentia, occulta, 
futura exponit, et cum secreto anachoreta col- 
loquitur ; cujus deinde formam et vitam brevi- 
ter explicat 555. Caput 12. Absenti apparet, 
discipulorum tentationes occultas et errata re- 
censet et corripit 561. Caput 13. Spiritu san- 
cto afflatus discipulos hortatur ad compunctio- 
nem atque ad attentionem ac fervorem in 
oratione et psalmodia 568. Caput 14. Officia 
in proximum ; summa exhortationum ejus, et 
commiseratio maxima, etiam erga bruta ani- 
mantia, atque adeo insecta vihssima 573. 
Caput 15. Visio S. Stephani de gloria S. 
Theoctisto parata ; curatio infirmi ; visio disci- 
puli de gloria S. Stephano destinata; appari- 
tio angelorum ; prasdictio mortis ; atque ipsa 
denique piissima S. Stephani mors, et vitse 
periocha chronologica 577. Epilogus 583. 



13 rpurianus seu Turiavus episcopus Dolensis, 

X in Britannia Armorica. Commentarius 
pr^vius. Nomen, cultus, aetas, tempus trans- 
lationis et Acta 585. — Vita. Ex Ms. Vallis 
Lucentis et Cartusix Divionensis ; a Chiffletio 
eruta ex cum Pontiniacensi coliala 588. — Vita 
eadem, a monacho Pratensi verbosius extensa, 
qux ex Vincentio Barrali Surio inserta est 590. 
— Miracula Parisiis patrata 595 

14 Tuscana vidua, Ordinis S. Joannis Hieroso- 
lymitani, Veronas in Italia. Commentarius 
pr.evius. Cultus in Fastis recentior, aetas in- 
certa, Acta serius scripta, hymni et alia vene- 
rationisargumenta822. — Vita, auctore Cel- 
so Maphseo Veronensi, Canonico regulari 
Lateranensis Congregationis. Ex editione Au- 
gustini Valerii S24 



TTd 

U in monasterio Cellensi Brisgoire in Ger- 
mania. Commentariusfr-Evius. § 1. Monaste- 
rii Cellensis conspectus, vicissitudo, primor- 
dia 142. § 2. Sancti obitus, cultus, aetas, con 
sanguinitas ; praeclare gesta, miraculum 144 
§ 3. S. Udalrici scripta, auctor Vitae, tempus 
quo ea fuit conscripta; exemplar Vitse quod 
hicdatur 145. — Vita, auctore Anonymo mo- 
nacho Cellensi. Ex editis a Mabillonio ad aliud 
Ms. collatis. Proloqus auctoris 146. Caput 1. 
Natalibus Sancti conjuncta educatio integer- 



INDEX ALPHABETICUS SANCTORUM IN TERTIUM TOMUM JULII. 



rima, et vel in ipsa aula incorrupta 147. Ca- 
put 2. Mulierem a calumnia liberat, visit loca 
sacra ; gentilium furorem evadit ; Romam pro- 
ficiscitur ; monasticum amplectitur institutum 
148. Caput 3. Vita monastica, sacerdotium ; 
patientia stimulis carnis et calumniis probata 
151. Caput 4. Patientia in infirmitate oculi ; 
secessus in locum solitarium ; hydropica et 
dasmomacus sospitati ; calumniator ad frugem 
reductus 153. Caput 5. Obloquia quia satage- 
batBurchardum episcopum corrigere; constru- 
ctum utriusque sexus monasterium ; sanatio 
puellae a cancro 154. Caput 6. Praclarse viri 
Sancti virtutes 157. Caput 7. Patrata a San- 
cto miracula 159. Caput 8. Infanti impetrat 
gressum ; caecitate affligitur ; obitus ; apparitio 
et miracula istum consecuta 160 

12 Uguzo martyr, in valle Cavarnia apud Insu- 
bres. Ex Fcrrario 296 



14 y 



incentius Confessor alias Madelgarius Con- 
fessor, Sonegiis in Hannonia Belgii. 



Commentarius pr^vius. § 1. Sancti nomen, 
ortus, patria, conversatio, aetas et obitus 628. 
§ 2. Sancti cultus in sacris Fastis, elogia, re- 
liquise 631. § 3. Idem cultus magis propaga- 
tus ab Episcopis Cameracensibus ; reliquiae 
solenniter circumferri solitse ; festivitas ad to- 
tam dioecesim extensa, et Officium Sonegiis 
proprium 635. § 4. Legendae de S. Vincentio 
scriptae crassioribus mendis expurgatae, et 
ejus miracula Sonegiis accepta637. — Vita, 
auctore anonymo. Ex duolms veteribus Mss. 
Pr.ef.atio 639. Caput 1. Vincentii ortus, mi- 
litia, conjugium 640. Caput 2. Provincia ei a 
Rege commissa ; Sancti filii et filise 641. Ca- 
put 3. Altimontensis monasterii admiranda 
initia, et Sancti ad meliorem vitam conversio 
643. Caput 4. Singulares virtutes in coenobio, 
secessus Sonegias et pius obitus 646. — Mi- 
racula antiquiora. Ex codice Ms. Valcellensi 
seu Moreliano. Praefatiuncula 648. Miraculo- 
rum series 648. — Miracula recentiora. 
Ex Ms. Sonegiensi, collato cum editione Gallica 
Fortii 653 

12 Viventiolus episcopus Confessor, Lugduni in 
Gallia. Sylloge. Decultu, gestis eta3tate290 



INDEX 



INDEX 

CHRONOLOGICUS 



SANCTORUl 



AD TOMUM TERTIUM JULII. 



ANTE CHRISTUM NATUM. 



Seculo III Venit Justus in Galliam cum S. Ur- 
sino 618 et 619 



roel et Esdras Prophetae Veteris Testa- 
menti 451 



SECULO I. 



Seculo I. Huc certo spectat Hemorrhoissa Evan- 

gelica 260 

Eodem seculo S. Paulo Apostolo fidus socius fuit 

Silas sive Silvanus 452 

Item Illustris fuit Mnason Cyprius Christi disci- 

pulus 237 

Eodem seculo Spectat HermagorascumjsocioFor- 

tunato 238 

Item Paulinus Lucensis cum variis sociis 246 
Anno xcv verosimilius Martyrium subiit Ana- 

cletus PP. 455 



SECULO IV. 



Anno cccm vel cccrv Martyres Mediolani Nabor 
et Felix 267 

Anno circiter cccxix Passi xlv Martyres Nico- 
poli in Armenia 34 

Seculo IV Adscribendus videtur Paternianus Fa- 
nensis 282 



SECULO V. 



Anno cdlxxxi Consignanda Eugenii Carthagi- 
nensis ordinatio 465 



SECULO VI. 



SECULO II. 



Sub initium hvjus seculi Martyrio affectus videtur 

S. Phocas Sinopensis episcopus 600 et 607 
Seculo II Martyrium fecisse videntur Proclus et 

Hilarion 266 

Item Septem fratres Martyres cum Felicitate eo- 

rum matre 5 

Anno clvii Ad ccelum migrasse videtur Pius 

PP. I 170 



Anno dv Exsul esse desiit illustris Confessor Eu- 
genius episcopus Carthaginensis cum sociis 
multa passus 463 

Seculo VI Floruisse videtur Sabinus Pictaviensis 
confessor 181 

Item S. Generosus abbas 46 

Anno dc vel circiter Celebris fuisse dicitur in 
Scotia S. Drostanus 190 



SECULO VII. 



SECULO III. 



Anno ccv Videtur S. Serapion martyrium con- 

summasse 456 

Forte anno ccxliii Passus est Marcianus martyr 

Iconii in Cappadocia 177 

Anno ccxlvi Mortuus est Heraclas Patriarcha 

Alexandrinus 617 

Anno cclvii Pass» Romae Rufina et Secunda 27 
Forte anno cclxx Passus est Sidronius mar- 

tyr 172 

Tomus iii Julii. 



Anno dcl Floruit S. Ragenufla Aiicuriensis in 

Gallo-Brabantia 661 

Anno dcliii verosimiliter Seculo renuntiavit Ma- 

delgarius alias Vincentius 630 

Anno dclxi Utrum velum susceperit S. Alde- 

gundis, et qua3 ad ejus et S. "Waldetrudis. 

setatem spectant 631 

Anno dclxxvii, non serius Vitam finit S. Madel- 

garius 630 

Anno dclxxxiii Obiisse videtur Joannes Bergo- 

mensis Episcopus martyr 191 

Seculo VII Floruit iu Belgio Etto Episcopus 47 

5 Item 



INDEX CHRONOLOGICUS SANCTORUM 



Item S. Amalberga vidua 61 

Anno dcc Celebris fuit in Anglia Mildreda Men- 

strei partheuonis in Tanetensi insula abba- 

tissa 489 



SECULO VIII. 



Anno dccvii Figenda epocha mortis S. Hil- 

dulfi 205 

Anno dccxlii verosimillime Mortuus est S. Wil- 

librordus 84 

Anno eodem, non dccxlvii, Natus est Carolus 

Magnus 85 

Anno dcclxxii Obiisse creditur Amalberga virgo 

Tamisiensis 70 

Anno dccxciv Extinctus est Sabaitarum Thau- 

maturgus Stephanus 501 

Seculo VIII Verosimihter translatum corpus S. 

AJexandri Martyris Uttenburram in Sue- 

viam 18 et seqq. 

Idem seculum Attigissevidetur Pascharius episco- 

pus Nannetensis 68 

Atque codem verosimiliter Obiit episcopus Tu- 

rianus 585 

Subfmcm hujusseculi Translatumet transpositum 

corpus S. Hildulfi 209 



Anno mvi Munifice conditus est a S. Henrico epi- 

scopatus Bambergensis 704 

Anno mvii Mortuus est, in monte Caprario, Pe- 

trus abbas Perusinus 107 

Anno mxiv Imperii coronam Romae suscepit S. 

Henricus 708 

Anno mxix In Germaniam venit Benedictus PP. 

VIII 711 

Anno mxxiv Vitam sanctissime finivit Imperator 

Henricus 684 

Anno mxxvii Obiit Adelboldus, episcopus Ultra- 

jectensis scriptor Vitae S. Henrici 694 

Anno mxxx Transfertur Cantuariam corpus S. 

Mildredae 495 

Anno mlxii Fundatum ccenobium Messeniacense 

cum sacerdotum collegio ; quorum privilegia 

postmodum confirmata 172 

Anno mlxx Corpora Sanctorum xxv Hasnonium 

deportata 636 

Anno MLXxni Vivendi finem fecit Joannes Gual- 

bertus 318 

Anno mlxxiv Obiit Sueno S. Canuti pater 120 
Anno mlxxix Obiit Leo abbas Cavensis in agro 

Salernitano 434 

Anno mlxxxvi A subditis martyrio affectus est 

S. Canutus 113 

Anno mxciii Moritur S. Udalricus Cellensis in 

Brisgoia monachus Cluniacensis 144 



SECULO IX. 



SECULO XII. 



Anno doccxxxv non serius Martyrium passus 

est S. Libertus 678 

Anno dcccliv Cordubae martyrium subiit Abun- 

dius 229 

Anno dccclxx A Carolo Calvo Imperatore expe- 

ditum diploma de Temseca monachis Blandi- 

niensibus concessa 71 et 78 

Eodem anno Translatum Gandavum S. Amalber- 

gae Virginis corpus 78 

Anno dccclxxviii aut circiter Translatum corpus 

S. Turiani 587 

Anno dccclxxxvi Vivere desiit S. Ansbaldus ab- 

bas Prumiensis 295 

Annum circiter cm attigisse videtur S. Amalber- 

ga virgo Susterenensis 70 



SECULO X. 



Anno cmxvii vel cmxviii Mortuus B. Radbodus 

Ultrajectinus episcopus 72 

Mediante hoc seculo Translatum est denuo corpus 

S. Hildulfi 210 

Anno cmlxxii Natus est S. Henricus Impe- 

rator 684 

Anno cmlcccv Natum aliqui volunt Joannem 

Gualbertum, alii serius 316 ct seqq. 



SECULO XI. 



Anno mii Ottoni III successit S. Henricus impe- 
rator 702 

Anno miii Conversionem Joannis Gualberti ad- 
scribunt, alii differunt 317 et seqq. 

Anno eodem Inventse reliquiae S. Hermagorae et 
sociorum martyrum 245 



Anno mcii Solennis corporis S. Canuti elevatio 

etfratrum ejus in regnum successio 121 

Anno mcvii Obiit Theodoricus abbas Trudonopo- 

litanus, variarum Legendarum compilator 81 
Anno mcxxxix In scrinio novo depositae S. Hil- 

dulfi reliquiae 210 

Anno mcxlv Henricum Imperatorem Sanctis ad- 

scripsit.Eugenius PP. III 686 

Anno mcxlvii Sacrum S. Henrici corpus publico 

cultui solenniter expositum 687 

Anno mcli Obiisse videtur S. Ketillus Wiburgen- 

sis praspositus 229 

Anno mclxiv Censentur Coloniam advecta sacra 

corpora SS. Martyrum Naboris et Felicis 272 
Anno mclxxxviii Canonizatur S. Ketillus Wibur- 

gensis praepositus 231 et 232 

Anno mcxciii Sacris Fastis adscriptus Joannes 

Gualbertus a Coelestino PP. III 322 

Anno mcxcvii Moritur Henricus Pragensium epi- 

scopus B. Hrosnatas eximius fautor 763 

Anno eodem Fundatur a B. Hrosnata coenobium 

Teplense 763 et 768 



SECULO XIII. 



Anno mccxvii Accidit B. Hrosnatae Ordinis Prae- 
monstratensis martyrium 769 

Anno mccxxi Natus supponitur S. Bonaventura, 
778, cujus vitaa totam chronotaxim habes a 
pagina 780 

Anno mccxxx aut circiter mortuus est Pacificus 
Ordinis Minoritarum primus Franciae Provin- 
cialis a S. Francisco statutus 162 

Anno mccl Concessae sunt Viennensibus in Gal- 
lia indulgentiae ratione corporis S. Phocaeepi- 
scopi Sinopensis 604 

Anno 



IN TERTIUM TOMUM JULII. 



Anno mcclxi Inventas reliquiae S. Paulini et so- 
ciorum Lucae 249 

Eodem anno Cultus Vincentii Sonegiensis solen- 
nior redditus 635 

Anno mcclxii In feretro novo depositum corpus 
S. Mildredae 493 

Anno mcclxxiv Vivendi finem Lugduni fecit S. 
Bonaventura 778 e t 784 

Anno mccxc Inventum corpus S. Joannis episco- 
pi Bergomensis et martyris.ac sequenti trans- 
latum \Qiet 195 



SECULO XIV. 

Anno mcccxxxi Instituitur apud Gandenses so- 
lennius S. Amalbergae virginis Tamisiensis fe- 
stum 80 

Anno mcccxliii Translatse dicuntur reliquiae S. 
Tuscanae Veronensis 823 

Anno mccclxix Reclusa est Lucae arca Pauli- 
niana 251 et 252 

Anno mccclxxx Facta inspectio reliquiarum S. 
Henrici Imperatoris 687 



SECULO XVI. 



Anno mdxiii In monumentum novum translat* 
reliquiae S. Henrici g87 

Anno mdxxix S. Turiani reliquiae Parisiis Leri- 
num translatae 537 

Anno mdlv A Paulo PP. IV concessa facultas 
transferendi reliquias S. Ettonis, et qu<e ad 
eam secuta sunt 53 et se q q . 

Anno mdlxii Dispersae sunt ab Iconomachis Cal- 
vinianis S. Bonaventurae reliquiae, in Ararim 
projectse 776 et 786 

Anno mdlxxi Dicuntur a S. Carolo Borromaeo 
repertas Mediolani Naboris et Felicis Marty- 
rum corpora £75 

Anno mdlxxvi Vulgata est Vita S. Tuscanae ab 
Augustino Valerio 823 

Anno MDLxxvnr Fosda Calvinianorum in Blandi- 
nio monasterio S. Petri Gandavi reliquiarum 
violatio et dispersio 80 

Anno mdlxxxvii S. Bonaventura SS. Ecclesise 
Doctoribus adscriptus ■ 797 et seqq. 



SECULO XV. 



SECULO XVII. 



Anno mcdiv Translatum S. Eugenii corpus in 

Cathedralem Albiensem 469 

ArmoMCDxxxiv Transfertur corpus S. Bonaven- 

turae, et nonnullae ipsius partes integrae repe- 

riuntur 784 e t 785 

Anno mcdliv Aiicuriense Canonicorum collegium 

Lovanium translatum 666 

Anno mcdlxii Crudeliter a Judseis in comitatu 

Tyrolensis necatur Andreas puer 441 

Anno mcdlxxiv Scriptaprimum a Celso Maphaeo 

Vita S. Tuscanae Veronensis 823 

Anno mcdlxxv Cceptum agi de Canonizatione S. 

Bonaventurae 785 

Anno mcdlxxxii In numerum Sanctorum relatus 

est S. Bonaventura 797 



Anno mdciv Abrogata per dicecesim Cameracen- 

sem S. Vincentii festivitas 636 

Anno mdcxii Translatae reliquia? aliquse S. Tu- 

scanae Jebetum in patriam 824 

Anno mdcxxiii Inventae sunt plurimae reliquiae in 

templo Hertfeldensi 461 

Anno mdcxxxi Exaltatae Mechliniae S. Liberti 

martyris reliquiae 677 

Anno mdcxxxvii Vallumbrosanum ccenobium ma- 

gnifice exstructum 305 

Anno mdclviii Restauratum ornatumque S. Hen- 

rici monumentum 690 

Anno mdclxxi Solennissime Florentiam transla- 

tus est celebris Crucifixus S. Joannis Gual- 

berti 429 et seqq. 



NOTITIA 



NOTITIA FIGURARUM 

ORNANTIUM HUNC TOMUM. 



Effigies P. Conradi Janningi. 

S. Ettonis repraesentatio. Ex recentiori imagine pag. 51 

Item S. Amalbergae virginis Tamisiensis. Etiam recentior 77 

Syngrapha S. Joannis Gualberti. Accepta ex Valle Umbrosa 312 

S. Joannis Guaberti ectypon. Etiam inde missum 326 

Insula Tanetensis cum monasterio S. Mildredae. Ex Monastico Anglicano. . . . 489 
Corona triumphalis et martyrium sancti et innocentis pueri Andreae. Juxta 

exemplar editum OEniponti apud Michaelem Wagnerum mdclviii 440 

Binae lipsanothecae S. Vincentii Sonegiensis. Inde acceptce 634 et 635 

Reliquiarium S. Ragenuflae. Ex recentiori delineatione 664 

Puteus ejusdem S. Ragenuflse miraculis clarus. Etiam recentior 665 

Corona S. Henrici. Ex delineatione Bambergensi 688 

Mausoleum SS. Henrici et Cunegundis 690 

S. Henrici lipsanotheca Romana. Ex delineatione inde missa 692 

Duo S. Henrici sigilla. Ex diplomatibus 737 

Mantum S. Henrici duplici imagine 749 

Crux S. Henrici cum aliis sacris cimeliis in folio expanso 750 

Sigillum Pontificium Sixti V. Ex Bulla apud Sedulium 801 



ACTA 



AGTA SANCTORUM 

JULII 

TOMUS TERTIUS 

DECIMA DIES 

SANCTI QUI SEXTO IDUS JULII COLUNTUR. 



Januarius 

Felix 

Philippus 

Silvanus 

Alexander 

Vitalis 

Martialis 

Felieitas eorum 

Ruffina 

Secunda 

Januarius 

Marinus 

Nabor 

Felix 

Marcianus 

Domnus 

Diomedes 

Joannes 

Sisinnius 

Aurelianus 

Emilianus 

et alii xxxvm 

Leontius 

Mauricius 

Mellitus 

Acliilleus 

Daniel 

Corionus 

Attonus 

Zesonus 

Eustasius 

Octavius 

Auicetus 

Theodorus 

Cristus 

Candius 

Gorgonius 

Arcelaus 

Cyrinus 

Euphrodisius 

Gilanus 

Anticius 

Azelus 

Attenus 

Gagius 

Sision 

Auxentius 

Valentinus 

Droditius 



Martyres 
Roma?. 



mater 

Virgines Martyres 
RomaB. 

[ Martyres in Africa. 



Martyres Tomis 
in Ponto. 



Martyres 
Alexandrife. 



Martyres 
Alexandriae. 



Martyres 
Antiochise. 



S. Faustasius 

S. Aurelius 

S. Gorgodianus 

S. Cyrion 

S. Corolus 

S. Nostinus 

S. Sisinnius 

S. Castricius 

S. Apollonius 

S. Maximus 

S. Rodigus 

S. Veronia 

S. Domnina 

S. Maxima 

S. Diogenes 

S. Macarius 

S. Timotheus 

S. Zachaeus 

S. Isicius 

S. Milion 

S. Decomedes 

S. Antonius 

S. Theolus 

S. Cessus 

S. Cagianus 

S. Cliricus 

S. Susanna 

S. Necdonus 

S. Theotus 

S. Cyrillus 

SS. xii milites Martyres. 

Islwanus | Martyres in Pisidia. 

S. ApoIIonius Mart. Iconii in Cappadocia. 
SS. xlv Martyres Nicopoli, in Armenia. 
S. Generosus Abbas Confessor, apud Pi- 

ctones in Gallia. 
S. Etto Episcopus La?tiis, in Belgio. 
S. Amelberga vidua Binchii, in fielgio. 
S. Pascharius Episcopus Confessor^Nan- 

netis, in Britannia Armorica. 
S. Amelberga virgo, Tamisia? et Gandavi 

in Belgio. 
S. Petrus Abbas Conf. Perusii in Italia. 
S. Canutus Bex Martyr in Dania. 
S. Udalricus monachus Confessor, in 

Brisgoia Germanise. 
B. Pacllicus Ordinis S. Francisci Lensii, 

in Belgio. 



Martyres Nicopoli 
iri Armenia. 



Tomus m Julii. 



PR.ETERMISSI 



PR ^TERMISSI ET IN ALIOS DIES REJECTL 



SAlbericus Cisterciensis abbas secundus, qui 
primus sui Ordinis confirmationera impe- 
travit, eumdemque mira virtutum gratia et 
sancti regiminis laude plurimum illustra- 
vit, nescio cur hoc die signetur a Saussayo, 
qui de. eodcin, scd absque Sancti titulo memine- 
rat xxvi Januarii, quo ejus Acta illustrata sunt, 
ut de eo nihil dicendum supersit. Vide igitur ad 
prxdictum diem xxvi Januarii 

S. Gildasius confessor absque ullo addito refertur 
in Additionibus Mss. Cartusix Bruxellensis ad 
Grevenum ; sed male hoc die : nam Gildasius 
alius notus non est prseter eum de quo actum 29 
Januarii, sub nomine Gildse Sapientis, abbate in 
B Britannia Armorka. Vide igitur xxix Januarii. 

S. Bertulphus hoc die a Saussaijo refertur occasio- 
ne venerationis, ei cum S. Amalberga Virgine 
communis; sedis colitur, quo die Acta ejus illu- 
strata sunt v Februarii. 

S. Eulaliae V. et M. translatio Barcinone in Hi- 
spania habetur in Ferrarii Catalogo generali : 
Omnia qus ad ipsam spectant, in ejus festivitate 
illuslrata sunt xn Februarii. 

S. Tusca virgo Veronensis hoc die posita est in 
Ferrarii Catalogo generali seorsim a S. Teute- 
ria, utpote cum illa obiisse dicatur vi/dits Julii; 
at cum utriusque gcstaxque ac sacra corpora con- 
juncta sint apud Augustinum Valerium, de utra- 
quejam pridem actum est ad diem v Maii. 

SS. Gildardi et Medardi translatio anrmniiatur iti 
Additionibus Mss. Cartusue Bruxellensis ad Gre- 
venum. Coluntur, et de omnibus ad eos spectan- 
tibus actum est viii Junii. 

S. Rumoldum episcopum Dublinensem et marty- 
rem hoc die in Hibernia memorat Ferrarius in 
Catalogo generali. Colitur ut Palronus Mechli- 
nix in Belgio, et de ipso egimus i Julii. 

Donatus martyr et apostolus Franconise signatur 
C a Camerario in Menologio Scotico, tibimonet vi- 

dendum Anonymum Aichstadianumtom. 4 An- 
tiq. Lect. pag. 643, nempe ut inde intelligamus 
Donatum aliquem fuisse inter socios sancti Ki- 
liani, dum esset in Hibernia; sed ubi, obsecro, 
legit Camerarius, eum in Franconia fuisse, aut 
ibidem martyrio coronatum ? Vide quse de his di- 
cta sunt ad diem vni Julii. 

S. Nathaliam seu Anathaliam in Samnio collo- 
cant Aidiiiones Mss. Cartusiie Bruxellensis ad 
Greveuum. Puto indkari S. Anatholiam V. M., 
qux in Hieronymianis hocdie repetitur,sed de ea 
egimus ix Julii. 

S. Januarius M. seorsim annuntiatur ante tres so- 
cios Marinum, Naborem et Felicem in Adone 
S. Laurentii Leodii, ubi additur, tres istos Me- 
diolanum translatos, de qua confusione hoc die 
suo loco agitur. 
Sancti Pelagiae martyris, absque ulla loci desi- 
gnatione aut alio quovis charactere distinctivo 
meminit Maurolycus hoc die, sic ut adjectivum in 
ntraque editione non mulierem sedvirumindicare 
videatur. Pelagios novi non unum, sed qui huc 
non spectent; quis Pelagias indicari possit, fa- 
teor, me ignorare. 



S. Waldaricus hoc die ponitur, iamquam mona- 
chus Cluniacensis et S. Hugonis ^Eteriarchae 
capellanus ac discipulus in Gallicano Saussayi 
Martyrologio ; at nomen ibi corruptum est : non 
enim Waldaricus sed Udalricus fuit, quemadmo- 
dum appellatur in Actis ipsius S. Hugonis ad xxix 
Aprilis. Porro Udalrici istius gesta hoc die suo 
loco illustrata invenientur. 

Ven. Mariae virginis, apud Herentals oppidum 
Brabantiae in Beghinasio depositio, quse obiit 
anno salutis 1452, aetatis suffi 55: verba sunt 
Florarii Sanctorum Ms., cujus xlas non ultra 
finem seculi xv di/ferenda est, ut si de cultu te- 
staretur, posset de ea ut beata agi hoc die ; at de 
eo prorsus non constat. Raissius in Auctario ad 
Natalcs Sanctorum Belgii, non alio eliam titulo E 
utitur, quam venerabilis Christi ancilte. No- 
men ei erat Maria van Lille, qux in oppido Die- 
stemio parentibus honestis et diviiibus orta, mun- 
dana omnia respuens, in ipsa tenera adhuc eetate 
virginitatis votum emittens, cailesli connubio sese 
Christo sponso copulavit. Vita apud nos bene lon- 
ga cxstat, descripta ex 2 parte Novalis Sancto- 
rum Rubeee Vallis, ex qua desumpsisse su/ficict, 
quse Raissius contraxit : Illius porro fides et 
animi constantia, vel maxime in superandis to- 
lerandisque tentationibus enituit, quas tam in- 
gentes, tamque continuas interius in animo 
sustinuit, ut tota illius vita vere aliud nihil 
fuisse quam certamen perpetuum, et railitia 
super terram videatur. Etenim hostis ille hu- 
mani generis diabolus ipsius sanctum Virgini- 
nitatis propositum omni conatu evertere stu- 
dens, ipsam inter alias molestias gravissimis 
et horribilibus carnis tentationibus afflixit, 
immissis etiam non numquam ad eam lascivis 
adolescentulis, qui procacibus verbis castam 
Virginis mentem sauciarent. Verum invicta 
Christi virgo, tam de his quam de aliis diaboli 
insidiis, ccelesti fulta gratia feliciter trium- F 
phavit, donec fide, spe et caritate.animi demis- 
sione, obedientia, Christianaque, tum in pau- 
peres tum in animas purgatorii ignibus deten- 
tas, caritate plane insignis, meritisque et bo- 
nis operibus prorsus onusta, ad Christum spon- 

sum gloriosa evolavit Et sicuti in vita sua 

Christi passionem, per tentationes et dolores 
innumeros, jugiterin corpore suo portaverat; 
ita etiam septem totos ante mortem dies, ma- 
ximis exantlatis raorbi molestiis, et continua 
veluti agonia constituta, eidera passioni plane 
conformis ad ultimum usque spiritum perstitit. 

Guido martyr, in pago Bituricensi ab hasreticis 
varie tortus et ad ultimum gladiis jugulatus, 
refertur ab Arturo, sed non ostendit, decretos ei 
hactenus Sanctorum aut Beatorum Itonores. 

Bernardo de Quintavalle ut socio Seraphici Pa- 
tris divi Francisci longum hoc die elogium texit 
idem Arturus, et apud nos extracta aliqua ex- 
stant ad ejus vitam spectantia : verum neque 
isla, neque Arturus satis nos docent, ubi, quattdo 
et a quo tempore vel ab ipsis Minoritis pro Sancto 
aut Beato cultus fuerit. 

Ferdi- 



DIE DECIMA .IULII. 



Ferdinandus a Secura quarto loco ponitur, ut con- 
fessor, cognomento pauper, apud Xaliscos In- 
dise occiduee populos. 

Antonius Paganus sequitur, pro cujus canoniza- 
tione actum fuisse Romx anno 1616 probat libel- 
lus supplex a Vicentinis oblatus, cujus apogra- 
phum apual nos exstat. Quid deinde actum, et 
quousque res promota sit, nobis perspectum non 
est ; proinde ipsum prdetermittimus, 

Catharina a S. Clara Beatix in Hispuniaultimum 
locum occupat, de qua etiam in Gynxceo. 

Cuanus Arbrensis, in regione Kennselach, inter 
varios alios Cuannas et Cuanos pro hoc die poni- 
tur a Colgano iv Februarii, pag. 251, col.2, 
nota 2, et cum ceteris pro Sancto habelur. Siri- 
nus in sxpe citatisMss. Lovaniensibus, sic ferme 
observat : Cuanus de Airbhre in Kenselachia 
regione Lagenise, quem GormanusetMartyrol. 
Dungat. eumdem esse dicunt cum Cuano de 
Maothail-Broccain inter Desios Momoniae , 
quemque JEngussius virum ait magnae glorise. 
De ea ideniitate nonnulla ibi quserit Sirinus ad- 
dens : Cuanum de Airbhre et Broganium.de 
quo supra vm hujus, esse tutelares abbatiae de 
Machtail Bragain in decanatu de Killbarrime- 
din, dicecesis Lismorensis, exstareque in eodem 
decanatuecclesiametvicinumfontem a S. Cua- 
no appellationem et reverentiam sortitos. Fi- 
delitcr refero, qux notavit vir doctissimus ; at fa- 
cile crediderim, sub alio nomine, alio die in Fa- 
stis aliis recoli : certe cum nihil aliud de ipso no- 
verimus, hxc annotasse sit satis. 

Sic Aidus diaconus de Crioch-maine, velut alii, 
de Cuil-maine hoc ipso die signalur, quem Mar- 
tyrologium Tamlactense et Gormanus coli asse- 
runt xxxi Augusti. Erit igitur idem qui in ta- 
hulis nostris Aidanus appellatur, eo die illa- 
trandus. Alium Aidum sive ^Edum habes inter 
Prxtermissos xxviii Fehruarii, qui ad x No- 
vemhris remittitur. 

De Senano semper virgine idem dixeris, qui facile 
ad Servanum seu Sernanum reducetar. 

Ultanus jam etiam alibi positus est. 

Isidorus aliquis, tamquam martyr Heliopoli in 
^Egypto, signatur hoc die in Martyrologio uni- 
versali Castellani, nulla apposita nota, unde is 
acceptus sit, aut cur hic colloceiur. Suspicor, vi- 
rum Hagiophilum, pro eo quo ferebatur studio 
Sanctos omnes ad proprios dies reducendi, hunc 
Martyrem ex aliqua classe excerpsisse, ubi repe- 
rerit, variis diebus martyrium passos, et istum 
hoc fortasse die, quod postea alicunde verosimili- 
ter eruetur. 

Oratio historica de iis quse Nicaeae gesta sunt a 
Synodo propter Arii depositionem hoc die a Su- 
rio et aliis refertur, nulla ejus rei apposita ra- 
tione. Neque certe hujusmodi historix ad Acta 
nostra pertincnt ; qux enim de variis istius Con- 
cilii Patrihus ibi cursim memorata sunt, ea hic 
singulorum festa illustrantur. Habent Grxci 
commemorationem sex Conciliorum ad xvi hujus 
mensis, et aliam Concilii septimi, seu Nicxni II 
ad diem xi Octobris, de quibus videri possunt ea 
qux ad Ephemerides Grxco-Moscas observavit 
Papebrochius. 
Antonius Peschiuricus hoc die signatur in Me- 
nologio Slavo-Russico, his verbis : Beatissimi 
P. N. Antonii Peschiurici, Chiovici, primi 
institutoris omnium Russise monachorum. 
Ccepit vitam vivere monasticam Kioviae an- 
no mxiii, sub Romano II Imperatore, Russia? 
vero Principe Wlademiro. Mortuus est an- 



no mlxx, subRomano Diogene III. In cryptis 
vixit et laboravit annis 56, vixit autem an- 
nis 90. Hxc ibi, qux haud duhio referenda sunt 
ad Antonium Pezerskie, de quo in Ephemeri- 
dibus Grxco-Moscis hoc ipsodie, ubi imaginem 
ejus describit Papebrochius, putatque auCorem 
esse, cum socio Theodosio, sacrorum hymnorum 
in Deiparx laudem cantandorum d Moscis, op- 
tans, de vita, miraculis et scriptis plenius edoceri. 
Id etiam addimus, constare debere , in unione Ca- 
tholica Antonium istum decessisse ; cum Mosci 
plerumque secuti sint Grxcos, de quorum schi- 
xmate, eo quo vixit seculo, non videtur dubitari 
posse. Crediderim, Castellanum, qui ipsum hoc 
die inler Sanclos connumeravit, secutum esse 
prxfatas Ephemerides ; nos paulo certiora et se- 
curiora desideramus, quamquam de cetero hic 
dicta sint omnia qux de ipso sciuntur. 
Decem millium Patrum Martyrum memoriam 
immerita solennitate hoc d.ie agunt Menxa im- 
pressa, Maximus Cythxrorum episcopus, Me- 
nxa Ambrosiana, aliaque Synaxaria, quos, ni- 
mirum, acerbae morti per fumum atque ignem 
tradidit Theophilus episcopus Alexandrinus, 
propter Isidorum presbyterum. Longiora elo- 
gia non describimus. quod idem non nisi pluri- 
bus verbis et fmdius memorent ; incredibili sane 
audacia, dum historia aliunde notissima in ipsis 
sacris Fastis turpiter depravatur. Quotquot scri- 
ptores, Origeni faventes, adversus Theophilum 
bilem suam evomuere, nihit tam atrox aut ferum 
ei affricare ausi sunt. Consule qux paulo pluribus 
diximus in Tractalu Chronico-historico de Patri- 
archis Alexandrinis, ante tomumv Junii paq . 52. 
Enormis in Theophilum calumnia velex eo patet, 
quod tametsi ut vera admittercmus quxcumque 
hahent Socrates, Sozomenus, auctor vitx S. 
Joannis Chrysostomi, et alii professi Theophili 
insectatores, a nostro Ludovico Dulcino enume- 
rati, id solum conslaret, cjectos ex JEgypto soli- 
tarios aliquot cum Isidoro et Longis Fratrihus, 
de Origenismo meritissime suspectis ; cellulas 
porro nonnullas expilatas et combustas; sic tamen 
ut nec de unius monachi cxde meminerint ; ttt 
proinde decem illa Patrum martijrum millia ad- 
mitti hic inter Sanctos prorsus non possint. Fa- 
cile intelligitur, Origenistamm commenta sic 
sensim excrevisse, utin apertam fabulam evanue- 
rint. Videatur laudatus Doucin inHistoria Ori- 
genismi, gallice edita, anno 1700. 
Philippus Povelus Ordinis S. Benedicti, Congre- 
gationis Anglicanx, Londini ob fidem Catholi- 
cam anno 1646 strangulatus, hoc die refertur a 
Bucelino, sed absque ullo titulo. 
Amator d'Espi et Dominicus de Monte-majore 
memorantur hoc die in Diario sacro Dominicano 
Marchesii, quorum epitaphium cxhibet his ver- 
bis : In hoc tumulo simul conservantur vene- 
rabilia ossa beatorum Christi martyrum Fra- 
tris Dominici de Monte-majore, ex illustri fa- 
milia de Corduba, sanctissimi reformatoris, 
qui auctoritate Clementis PP. VII eifecit , 
ut exacte observarentur nostra? sanctas con- 
stitutiones : et Fratris Amatoris d'Espi, vigi- 
lantissimi hujusconventusf ValentinensisJ Prio- 
ris, quorum animsa solutaj vinculis corporis 
gladiis iniquorum hominum, fortunatissime ad 
patriam coelestem evolarunt anno hujus seculi 
(sexti decimi) tricesimo, qui est ipsi 1534. 
Horatius Spacca, ut servus Dei hoc ipso etiam die 
refertur ab codem Marchcsio, qui satis longam 
de eo fiistoriam texit. 

Quadraginta 



PR^ETERMISSI. 



Quadraginta quinque nionachi peste simulsub- 
tracti in Grandisilva ipsis illis verbis hoc die 
memorantwr in Kalendario Ordinis Cisterciensis 
Divionc edito niino 1617 : de iisdcm agunt Ilen- 
riquei et Chalemotus, verum non ostendunt, cul- 
tum ecclesiasticum ipsis umquam fuisse delatum; 
ipsos proinde piwtermittimus. 

Robertus ejusdem Ordinis conversus Fontis-Mau- 
riniaci, in Bituria Galliae provincia ab Henri- 
q i(f;. etiam et Chalemoto cum titulo Beati nota- 
tur, ut qui vitse sanctimonia et admirandis si- 
gnis effulserit. Hscc et alia vera esse possunt, sic 
tamen ut non probelur cultus. 

SS. Savini et Cypriani fratrum martyrum et 
Albini et Luciani confessorum nomina sub una 
annuntialione hoc die connectit Florarium San- 
ctorum Ms., uti alibi alios ssepe confwidit ; ast 
apud alios melius referuntur, quando illustrandi 
et distinguendi eriint xi Juln. 

SS. Nabor et Felix MM. huc remissi sunt ex 
8 Maii, scd spectant ad xil Julii. 

S. Paternianus episcopus Fanensis hoc die me- 
moratur d Ferrario in utroque Catalogo, verum 
quia cum Marlyrologio Romano agendnm nobis 
esl, die duodecima hujus, de S. Paterniano epi- 
scopo Bononiensi, diverso an eodem cum prse- 
dicto, visum est utrv.mque differre in eumdem 
diem xn Julii. 

S. Phocas episcopus Sinopensis, pro mero, ni fal- 
hr, arbitrio hodie relatus est a Galesinio; mclius 
a Romano Martyrologio, annuntiatur, die quo de- 
ipso agemus xiv Julii. 

Panacii seu Pavacii diaconi meminerunt Addi- 
liones Mss. Carlusise Bruxellensis ad Greve- 
num, modo tam vago ut quid collector iste volue- 
rit, prorsus non intelligas. Ego Panacium nul- 
lum reperi hectenus. Si Pavatius indicetur, is 
non diaconus tantum, sed episcopus fuit Ceno- 
manensis, de quo in Additionibus ad Usuardum 



23 et 24 Julii. Nos de eo agemus cum sociis 
episcopis xxiv Julii. 

S. Antoninus M. huc remissus est ex 22 Aprilis; 
sed speclat haud dubie ad xxix Julii. 

Kunegundem Virginem hoc die signat Camera- 
rius in Menologio Scotico, remittens ad histo- 
riam Ursulanam, quo et nos ipsam remittimus, 
die scilicet xxi Octobris. 

.«Felix Monachus, ex aliquo Benedictino Ka- 
lendario hoc die a Bollando alieubi notatur, solo 
nomine indigitatus, utpote cujus vita et res gests 
hactenus latent. Si quid subinde ad Acta ejus 
speclans, reperiatur, conjungi poterit hisloriee 
translationis pro anno 1090, quee exstat in A- 
ctis Sanctorum Ordinis S. Benedicti seculo vi 
part. 2 a pag. 670, ad diem quo ea eelebrari 
dicitur vi Novembris. 

Sanctorum Willehadi et Theodoraj Alexandri- 
nae electae conjunctim hoc die memoriam facit 
Florarium Sanctorum Ms., copulatione sane im- 
perita, cum Sancti state et gente diversissimi 
sint, neque ad hunc diem prorsus pertineant. S. 
Villehadus primus Bremensis episcopus recte in 
Martyrologio Romano refertur die, quo de ipso 
agemus vin Novembris. 

Porro Theodora non videtur alia esse posse , ab ea 
quse in Romano ponitur xi Septembris. 

S. Victoria in Hieronymianis conjungi videtur hoc 
die cum S. Anatholia , ex die prsecedenti ibi 
repetita , quando de ea egimus , diximusque 
S. Victoriam coli xxm Decembris, 

S. Joannes Theologus, idem apud Grsecos cum 
Evangelista, hodie in eorum Menseis signatur 
coli in loco, Beati dicto , de quo Cangius in Con- 
stantinopoli Christiana lib. 4, pag. 113. Idemre- 
currit alibi hoc die apud Grsecos. Sed omnia, quse 
ad hunc Sanctum spectant, plenissime illustranda 
erunt ad diem in Martyrologio Romano ipsi ussi- 
gnatum, scilicet xxvn Decembris. 



DE 



DIE DECIMA JULII. 
DE SANCTIS SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS 

JANUARIO, FELICE, PHILIPPO 

SILVANO, ALEXANDRO, VITALE ET MARTIALE; 
ET S. FELICITATE EORIM MATRE, 

rom^. 



Uartyrologi 



qiwmoUo 
sanctam Fe- 
licitatem 



COMMENTABIUS 1'U.EVIUS. 

I. Antiquissiraa sanctorum Marlyrum 
in sacris tabulis memoria ; cultus ; 
S. Felicitas distinctaaS. Symphorosa. 
Versiculi trium ex his Martyribus no- 
men praeferentes. 



V 



'ix ulla inter Martyres celebrior, vix ulla 
in Martyrologiis classicis pervulgatior , 
quam sancta Christi ancilla, Christiano- 
rum malrum exemplar, martyr sexum 
supergressa, re et nomine Felicitas cum filiis suis 
septem Martyribus, quos, uti vita conjunxerat, ita 
mors non separavit. Fortissima hxc Mater, duplici 
titulo mater extitit, qux, quas mundo ediderat pro- 
les, Christo deinde meliori partu per martyrium 
peperit; iterum et sxpius, imo octies martyr,prx.ter 
suam mortem tot neces passa, quot Filios pro Cliri- 
sto mortem patientes oidit, omnes volens ad coelum 
prxmittere ne. qucmquam amilteret in terra ; trium- 
phans in suis, triumphans in se, quando, omnium 
postrema martyrio est coronata. De liac in tabulis 
sacris agitur die xxm Novembris; de illis hac die. 
Verum, quia omnium triumphus indivulse est con- 
nexus, de Matre simul ac septem filiis ejus eadem 
occusione tractabimus. 

2 Longum foret antiquorum simul ct recentiorum 
Martijrologorum de his Sanctis annuntiationes com,- 
memorare. Suffeceril Martgrologos classicos retu- 
lisse, e quibus in posteriores derivata eorum memo- 
ria est. Sanctam matrem hubent Hieronymiana : Et 
S. Felicitatis. Beda, prout a Majoribus nostris edi- 
tus est tomo 2 Martii : Eodem die (xxm Novem- 
bris) S. Felicitatis, matris septem filiorum Mar- 
tyrum, quae jubente Antonino, decollata est pro 
Christo. Romanum parvum sic eam refert : Et S. 
Felicitatis, matris vn Filiorum. Notatur etiam in 
antiquo Kalendario Frontoniano , e quo inferius 
plura, ubi de cultic. Ado ejus annuntiationi subne- 
ctit Acta, paulo contractiora, quam ea, qus nos da- 
turi sumus. Accedunt Wandelbertus et Usuardus. 
Ille sanctis Martyribus sic accinit : 

Tum quoque septena Genitrix cum prole , 

beato 
Pracellens radiat Felicitas alma triumpho. 



ALCTORE 

J. P. 



E 
et septem 
ejusfiliosan- 

nnntient. 



Hic vero iisdem verbis illam dat, quibus Beda, modo 
citatus. 

3 De septem Fratnbus, S. Felicitatis fUU», agi- 
tur in Hieronymianis ; at non sine confusione eorum 
nomina exprimuntur, prout nolatur in observationi- 
bus ad Usuardum, haud ita pridem illustratum; 
alienis auxiliis uso Florentinio, ut ea a ccemeteriis 
aliisque immixtis secerneret. Ut nomina distincte 
ac debite exprimantur, tanlum oportet recurrere ad 
Martyrum Acta, in quibus diserte omnia enumeran- 
tur; unde ad Martyrologos gradum fecerunt. Ro- 
manum parvum annuntial : Romae vn Fratres. Ado 
post Bedam, clare, tametsi non eodem ordine ipsos 
consignat, addito singtdis martyrii genere, quo ma- 
ctati sunt -. Romae vn Fratrum, filiorum sanctae 
Felicitatis, id est, Januarii, Felicis, Philippi, 
Syrvani, Alexandri, Vitalis et Martialis, sub 
Praefecto urbis Publio, tempore Antoninj Princi- 
pis. Primum auditi, deinde per varios judices, ut 
variis suppliciis laniarentur, missi : e quibus Ja- 
nuarius post verbera virgarum et carcerem, ad 
plumbatas occisus est. Felix et Philippus fusti- 
bus mactati. Sylvanus pracipitio interemptus 
est. Alexander, Vitalis et Martialis capitali sen- 
tentia puniti. Notkerus annuntiationi Adonianse 
brevem clausulam adjunxit : Quod a charitate 
Christi et unitate fidei non sunt vel in morte di- 
visi. Usuardus pauculis omissis Adonem descripsit. F 
quorum primo consonat Romanum. Confuse loquitur 
Kalendarium Frontonis : Septem Fratri Apii et 
Salarias; de quibus postremis vocabulis recurret 
paulo post sermo, alia opportunitate . Atque liinc 
certa et facilis redditur correctio sive Hieronijmiani 
Epternacensis, sive aliorum codicum, septem fitios 
S. Felicitatis, teste Florentinio, cum Riifiiin i S 
cunda sociantiiim. Epternacense apud eumdem Au- 
ctorem ita habet : vn Idus Julii. Rom» natalis vn 
Germanorum, id est Philippi, Felicis, Maximi. 
Silani, Januarii, Rufinse, Secund» et filiorum 
ejus. 

4 Cullus Mariijium qiiam sit antiquus, quani Cultussan- 
late propagatus ac celebris, Uquet ex sequenti/ms. < '<'™"< *»» 
5. Gregorius Magiius homiliam pro coiicione liabuit 
in laudem S. Felicitatis, idqite, ut ejusdem homilix 
litulus prxfert, in basilica sub nomine ejus dedicata, 
et in ejus festo, quam paragraplio proximo maxima 
e.c parte proferemus. Antiquissimum Kalendarium 
Bucherianum ita septem Fratres commemorat, ut 
siugulis loca singiila sacri citltus assignet : S('\t>> 
Idus Julii celebratur festum Felicis et Philippi in 
Priscill» coemeterio; et in Jordanorum, Martia- 

lis. 



6 



MXTOIIE 

J.p. 

■ forte Nova- 
tiani. 



DE SEPTEM FRATRIRUS MARTYRIRUS. 
et in Maximi aemeterio, Ar> complendum : 



quam sit an- 
tiqtlits, 



lis, Vitalis, Alaxandri 

Silani; (lninc Silanum martyrem Novati furati " 
sunt) et in Prjetextati ccemeterio, Jamiarii. Quidf 
quod Kalendarium antiquum Frontonianum recen- 
set tres Missas, antiquitus in honorem sanctorum 
Martyrum celebratas, pro vario, ut conjicio, corpo- 
rum situ: quarum priraa Missa ad Aquilonem po- 
nitur; secunda ad S. Alexandrum, addens secun- 
dum Lttc. cap. cxxxm : Dixit .Tesus discipulis 
suis : Nerao accendit lucernam et in abscondito 
ponit; usqtte, sicut lucerna fulgoris illuminabit. 
Scquitur Missa secunda. Item ad S. Felicitatem, 
secundum Matth. caput cxxx : Loquente Jesu ad 
turbas, ecce mater ejus et fratres ; usque, ipse 
meus frater et soror et materest. Observa obiter, 
aliam tum temporis capitum sancti Evangclii divi- 
sionem fuisse, quam nunc sit, uti etiam librorum, 
ut notavimus in annotatis ad cap. I Actorum SS. 
Epicteti et Astionis, littera b. 

5 Nec vero modice S. Felicitatis venerationcm 
commendant ea, qux memorix proilidit Anastasius 
Bibliothecarius locis variis, qux huc transcribo. Li- 
bro dc Romanis Pontificibus, impressionis regix Pa- 
risinx, paq. 24 sic loquitur : Hic Bonifacius fecit 
oratorium in ccemeterio S. Felicitatis juxta cor- 
pus ejus, et ornavit sepulclirura sanctae martyris 
Felicitatis et S. Livanii ', ubi et posuit haec : 
patenam argenteam, pensantem libras viginti, 
scyphum argenteum, pensantera libras decera; 
amam argenteam, pensantem libras xiii ; cali- 
ces minores argenteos duos, pensantes libras iv; 



probatur ex 
anliquis mo- 
numentis. 



Qusesumus , omnipotens 
Deus, ut illius salutaris capiamus effectum, cujus 
per haec mysteria pignus accepimus. Per Dorai 
num nostrum. Ln Missali Romano additttr, ut in- 
tercedentibus Sanctis tuis. 

Prxtcr Collectas proprias de S. Felicitate, Mis- 
sali Romano insertas die xxin Novcmbris, alias 
lego in Sacramentario apud Thomasium pag . 117 
in natali S. Felicitatis vmi Kal. Decembris, ubi 
habentur sequentcs : Intercessio nos, quaesumus 
Domine, sanctse Felicitatis Martyris tuse votiva 
confoveat , ut ejus sacrata natalitia et tempo- 
raliter frequentemus, et conspiciamus aeterna. 
Per Dominum nostrum. 

Secreta : Munera tibi, Domine, pro S. Feli- 
citatis gloriosa commemoratione deferimus, quse 
nobis hujus solemnitas effectu et confessione de- 
dicavit et sanguine. Per, etc. 

Postcommukio. Praesta, Domine, quaesumus, 
ut Sacramenti tui participatione vegetati, S. Fe- 
licitatis quoque martyris precibus adjuvemur. 
Per, ctc. 

7 Breviarium ecclcsix ac dia>cesis Osnabruqen- 
sis anni 1516 habct Officium S. Felicitatis et se- 
ptem Filiorum ejus, et quidem uno eodemque die x 
hujus mensis Augusli. 

Antiphona ad Magnificat : Conversa S. Fe- 
licitas ad filios suos dixit : Videte, filii, ccelum, 
et sursum aspicite, ubi vos exspectat Christus 
cum Sanctis suis. Pugnate pro animabus vestris 
et fideles vos exhibete in amorem Domini. Addi- 



E 
Breviarium 
Osnabrugen- 
se agit de S. 
Felicitate ac 
filiis hoc eo- 
dem ctie 10 
Augusti. 



coronas argenteas tres. pensantes libras xv tur duplex Collecta : prima quidem de vn Fratri- 



Qui etiam sepultus est in ccemeterio S. Felicita- 
tis martyris via Saiaria, viii Kal. Novembris. 
Quin etiam basilicam gloriosx Martgri quonclam 
consecratam fuisse, iterum constat ex Anastasio 
pag. 33 : Hic Symmachus reparavit basilieam S. 
Felicitatis, quae jam in ruinam imminebat. Et 
rursum : Hic fecit ccemeterium Jordanorum in 
melius propter corpus S. Alexandri. Adde, quod 
ideni Auctor narrat de S. Adriano L, pag. 117 : 
Qui ccpmeterium S. Felicitatis via Salaria una 
cum ecclesiis S. Silvani Martyris et S. Bonifacii 
Confessoris atque Pontificis, uno cohserentes so- 
lo, rairae restauravit magnitudinis. Agi autem hic 
de. nostra S. Felicitate, et non de alia, suadent pri- 
mo, nomen Livanii, id est Silvani, ibidem adjun- 
ctum, qui fuit unus e septem filiis. Secundo, basi- 
lica S. Felicitati nostrx dicata fuit Romx, in qua 
S. Gregorius homiliam dixit, de qua mox paragra- 
pho 2. Tcrlio, Alexander unus e septem extitit fi- 
liis. Quarto denique, concursus ecclesix S. Felici- 
tatis cum ecclesia S. Silvani martyris. 

6 In Sacramentario S. Grcgorii Magni, a Me- 
nardo edito, vi Idus Julii celebratur memoria se- 
pte.m Fratrum cum seqnenti collecta, quxcoincidit 
cum ea, qux habetur in Missali Romano : Praesta, 
qusesumus, omnipotens Deus, ut qui gloriosos 
Martyres fortes in sua confessione cognovimus, 
pios apud te in nostra intercessione sentiamus. 
Per Dominum nostrum. 

Super oblata : Sacrificiis praesentibus, Do- 
mine, quaesumus, intende placatus et interceden- 
tibus Sanctis tuis, devotioni nostrae proficiant et 
saluti. Per, etc. 

Pr^efatio : Vere dignum et justum est, aequ- 
um et salutare, nos tibi semper et ubique gratias 
agere, Domine sancte, Pater omnipotens aeter- 
ne : donari nobis suppliciter exorantes, ut sic- 
ut Sancti tui mundum in tua virtute vicerunt, ita 
nos a mundanis erroribus postulent expediri. Per 
Christum Dominum. 



bus, qux singulorum exprimit nomina; cetera non 
differt a collecta Missalis Romani, cui ea qux sc- 
quitur dc illorum Matre conformis est. Apponuntur 
lectiones sex proprix, ex Actis desumptx. 

8 Ln apographo, in quo recensentur reliquix mo- 
nasterii Ottenburani, Ordinis S. Benedicti, Augu- 
stensis dicccesis, notantur septem Fratres, filii S. 
Felicitatis esse ejusdem monasterii speciales pa- 
troni. Dabitur inter analecta brevis panegyris in 
landem septcm Fratrum adornata, post quam subnc- 
ctitur hxc Sequentia, ul vocant, ad usum, ni fallor, 
ejusdem monasterii Ottenburani, in hxc verba : 
Hunc iaeti diem cuncti venerantur populi, quem 
fore felicem sancta fecit Felicitas, pignorum se- 
pteno martyrizata numero : nam septera prae- 
missis, octava fuit cruciata, filiis, maternos per- 
pessa dolores singulorum martyrio. Primus 
Januarius, plumbatis plagatus obiit. Felix atro- 
cissimis cum Philippo mactatur fustibus. Sylva- 
nus per praecipitium occumbit. Alexander cum 
Vitale, simul addito Martiale, decollati sunt. 
Constanter illorum sanctissima Genitrix , tot 
passa dolores, novissima corporaliter occiditur. 
Exhis Alexandrum, fiorem nitidum, gemmaraque 
pretiosissimam, dulcem margaritam, dignis lau- 
dibus tota Germania celebrat, divina quem beni- 
gnitas de Romana sede nostrse salvationi trans- 
miserat his Alemanniae partibus. Hic multis 
fulgens rairaculorum signis, salutifera solet cla- 
rus solemnia suis ostendere civibus. Decus, o 
nostra salus, o Martyrum tu venustissirae floscule, 
cum fratribus et cum matre Felicitate perennem 
implorato beatitudinem , qui tibi servimus in 
terris, tuis precibus in ccelis fusis sis fausta no- 
bis. Araen. 

"kyiz 'kli£,avdip Trpio-Ssue ump Yip.u,v. Tivoizo, 

yivoizo. 
Sancte Alexander, intercede pro nobis. Fiat 

fiat. 



Ciillus se- 
ptem /ra- 
trtim apud 
Ottenbitni- 



A 

S. Sumpliro- 
sa ct S. Feli- 
citas etsi i?i 
multis, simi- 



DIE DECIMA JULII. 7 

Tametsi inter S. Felicitatem et Symphoro- que in Matre septem Filios prxdicant. Primus sic 
sam, de qua postrcma agendum erit cum Marlyro- loquitur serm. 134. Quoniam varios Martyres, 
logio Romano, die xvm hujus, utramque Marty- multiplicesve triumphos, quos perseeutoris cru- 
rem, utramque septem filiorum purentem, uliqua delitas toties illusa cumulavit, tempus nos dinu- 
intercedat similitudo ; tanta tamen aliunde inter 
utramque mutrem est discrepantia, ut mirum videa- 
tur, incidere cuiquum potuisse dubilationem, an una 
non esset altera. Occusionem dubitationis et solulio- 
nem profe.ro ex Baronio, tom. 2 Annul. 193 sic lo- 
quente : Ob magnam quamdam similitudinem, 
quse inter S. Felicitatem et S. Symphorosam in- 
tercedit, dubitasse scio virum eruditum, familia- 
rem meum, num una eademque esset femina, 
quod eorumdem nominum eadem ferme significa- 
tio esset : nempe, quod interdum cpopi idem sit, 



AI.CTORK 
J. P. 



merare non patitur, ad aliam (de S. Felicitate lo- 
quitur) tota nostri sermonis confugit oratio, quse 
meruit filios tot habere, quot dies mundus acce- 
pit. Vere mater luminum, fons dierum, quse se- 
ptenario corusco germinis sui toto orbe splendet. 
Beata, quse non solum pro lege patitur, scd ipsius 
legis heptalismum ' meruit Mater sancta ge- 
nerare; heptalisraum, fratres, qui non unius, et 
temporalis tabernaculi illustraret arcanum, sed 
Ecclesiam sempiternam sacro illuminaret incen- 
so. Felix, quse meruit portare tot virtutum pigno- 
quod bonus eventus seu fortuna prospera; sicque ra, quot illa arca praceptorum volumina sacrata 



sunt tamcn 
personee di- 
slinctee. 



Au quinque 
carmina di- 
sticlia dc 
Martyribus 

roinposiirrit 
S. Damasus) 
C 



Pneclare ad- 
modum s. 
PetrusChry- 
sologus prii- 

ilicut 



pro bono eventu vel fortuna, Felicitas esset La- 
tine redditum : quod nomen magis conveniat fe- 
minae. Ceterum ejus vocis ambiguas diversa repe- 
ritur interpretatio. Verum cr-jf/.cfopo; a ffiifjwpepu, 
quod est prodesse, idem est, quod utilis vel com- 
modus : <7'Jf/<fopo; item, qui simul versatur, asse- 
cla vel comes, dictus reperitur. Quamobrem 
aaquius est, ut existimemus Symphorosse nomen 
deductum a <7-Jf/.<fopo;, quod est utilis vel commo- 
dus; quam a c-jf/.cpopa, voce ambigua, qme inter- 
dum bonum eventum, interdum vero infortunium 
adversamque fortunam significat. Quamobrem ut 
in bonam partem ea vox acciperetur, majores 
aliquid aliud addere consueverunt, ut habet Sui- 
das ex Simonide, quod ille dicat : 

Yltvz, TriV ett! <7yf/.<f0pai"c7iv ayzQxiz; 

Quod est: Bibe, bibe in bonum eventum. 

10 Sed qua? nomine discrepant, longius rebus 
esse distinctas ac plane diversas, res cujusque 
ipsarum evidentius manifestant : nam illa Tibur- 
tina sub Hadriano, Tibureque martyrio coronata 
est. Hajc Romana sub M. Antonino passa est, et 
Romse. Nomina quoque septem filiorum cujusli- 
betipsarum diversaprorsus esse reperiuntur. In- 
super et martyriorum genera hos ab illis omuino 
discriminant et distinguunt. Exstant enim tum 
illorum, quorum superius facta est mentio, Acta; 
tum horum, quae ex antiquioribus monumentis 
ecclesiasticis edita habentur ac sane fidelia. 

1 1 Martius Milesius Sarazanius in Notis ad car- 
minaS. Damasi, in lucem asedalis, pag. 182)'«- 
citat quinque carmina disticlia, cum isto eis titulo 
prxfixo: de sanctis Martyribus Vitali, Martiali et 
Alexandro; quod sive cpigramma , sive alio nomine 
voces, fatetur idem anctor, non esse Damasi, sed 
inter Damasi carmina sc posuisse affirmat, quia 
de Damaso et illius carminibus a Vigilio PP. po- 
situm. At sive Damasum hi versiculi auctorem ha- 
beant sive alium,parum refert ; nihil sane habent sin- 
gulare, quamobrem huc transcribi mercantur. Quare 
ubunde nobis est, verbulo sultem de iis meminisse. 



ij II. SS. Petrus Chrysologuset Gregorius 
Magnus sanctorum Martyrum Praeco- 
nes; eorum reliquiae. 



Sanctorum Martyrum nostrorum agmen duos hu- 
bet potissimumPrxcones, Petrum Chrysologum 
et Gregorium Magniim (quales quantosque viros ; 
seu iuicgritutem vitx, seu eloquii dotes considi res '< 

qiii egregic umbo forlissimam hunc Mutrcm, ctium- 



gestavit ; et ut illa verbo, ita hsec doceret exem- 
plo. Jam tunc cos fratres Martyresgenuit, quan- 
do eos partus septenario numero consecravit et 
mystico. 

13 Huc huc S. Paulus veniat, qui adhuc par- 
turit, donec Christus formetur in homine. Ecce 
mulier iterum atque iterum paturit, donec in 
virtutem mutetur infirmitas, caro transcendat in 
spiritum, terra transferatur in ccelum. Ardebat, 
anhelabat, ut eos uno die sacros Martyres pare- 
ret, quos vix parvulos per annorum curricula 
generaverat. Ecce mulier, ecce mater, quam vita 
filiorum fecit anxiam, morssecuram. Beata, cui 
in futura gloria totadstant candelabra, quot ger- 
mina ! Beata, quse tot prsemisit ad regnum ! Bea- 
tior, quse suum in seculo nihil amisit ! Discurre- 
bat lsatior inter confossa cadavera, quam inter 
cunabula chara filiorum ; quia internis oculis tot 
cernebat bravia, quot vulnera : quot tormenta, 
tot prsemia : quot victimas, tot coronas. Et 
quid plura, fratres? Non est vera mater, quse 
nescit filios sic amare. Ita S. Petrus Chrysoloijus, 
scrmone usus aureo, nomini consono. 

14 S. Gregorius Magnus in homilia tertiasuper 
lectione Evangelica capitis 12 S. Matthxi copiose 
ac diserte laudes magnee Heroidis nostrx udornut 
hoc titulo homilix proefi.ro : Homilia lectionis ejus- 
dem, quam modo diximus, habita ad populum in 
Basilica S. Felicitatis, die natali ejus. Pauca iyi- 
tur prsefatus, quinum frater Christi et soror ac ma- 
ter dici possit ; hunc nimirum fieri prxdicando ; 
illns, credendo ; hunc mysticum sensum comprobat 
ab exemplo S. Felicitatis, sic loquens: Ad quam 
rem nobis idonee confirmandam, adest beata Fe- 
licitas, cujus hodie natalia celebramus, quse cre- 
dendo extitit ancilla Christi, et prsedicando facta 
est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in 
gestis ejus emendatioribus legitur, sicpost se vi- 
vos timuit in carne relinquere, sicut carnales 
parentes solent metuere, ne mortuos praemit- 
tant. In persecutionis enim labore deprehensa, 
filiorum corda in amore supernoe patria? praedi- 
cando roboravit, et parturivit spiritu, quos carne 
pepererat, ut prsedicatione pareret Deo, quos 
carne pepererat mundo. Considerate , fratres 
charissimi, in femineo corpore virile pectus. Ad 
mortem stetit imperterrita. Amittere se in filiis 
lumen veritatis timuit , si non fuisset orbata. 
Numquid ergo hanc feminam martyrem dixerim? 
sed plus quam martyrem. Certe Dominus.cum <Ie 
Joanne loqueretur, dixit : Quid existis in deser- 
tum videre. Prophetam ? Utique dico vobis. et 
plus quam prophetam. Et Joannes ipse requisi- 
tus, respondit, dicens : Non sum propheta ; qui 
enim se plus quam prophetam Doverat, esse se 
prophetam negabat. Qui ergoplus quam prophe- 

ta 



' id est nu- 
merus septc- 
narius 
Exod. 23 a 
Graco it.-%, 
septem. 



de sancto Fe- 
licitatis 
Triumplw ; 



uti pariter 
S. Gregorius 
Magnus ; 



8 



DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 



i! I l.il.l 
J. P. 



txtoUtnsqus 

palnmm. 



et auditores 
prtwucans ttd 
parem con- 
stantiam in 
txercenda 
virtttte. 



Retiqune 
Marlyrum 



ta dicitur? Quia prophetae est officiura futura 
praumntiare, non etiam ostendere. Joanues vero 
plus quam propheta est, quia, quem verbo dixit, 
digito ostendit. 

15 Non ergo hanc feminam martyrem, sed 
plus quam martyrem dixerim, quas, septem pi- 
gnoribus ad regnum praemissis, tot ante se mor- 
tuos transmisit. Ad pcenam prima venit, sed 
pervenit octava. Aspexit materet cruciata et im- 
perterrita filiorum mortem, spei gaudio adhibuit 
dolorem naturae. Timuit viventibus, gavisa est 
morientibus. Optavit nullum post se relinquere, 
si, quem haberet superstitem, non posset habere 
consortem... Amavit ergo juxta carnem Felicitas 
filios suos, sed pro amore ccelestis patrias mori 
etiam coram se voluit, quos amavit. Ipsa eorum 
vulnera accepit ; sed ipsa in eisdem ad regnum 
praevenientibus excrevit. Fertur apud veteres 
mos fuisse, ut, quisquis consul existeret, juxta 
ordinem temporum honoris sui locum teneret. 
Et, si quis posterius ad consulatum veniens, con- 
sul non semel, sed bis fortasse aut tertio fieret, 
etiam illos laude et honore transcenderet, qui 
non plus quam semel consules extitissent. Vicit 
ergo beata Felicitas Martyres, quae tot ante se 
morientibus filiis , pro Christo frequenter occu- 
buit :'quia ad illius amorem sola sua mors ei mi- 
nime suffecit. 

16 Consideremus, fratres , hanc feminam ; 
consideremus nos, qui membris corporeis viri 
sumus, in ejus comparatione quid existimabiraur? 
Saepe namque agenda aliqua bona proponimus, 
sed si unicus contra nos vel levissimus sermo ab 
ore irridentis eruperit, ab intentione actionis 
nostrae fracti protinus et confusi resilimus. Ecce 
nos plerumque a bono opere verba revocant. Fe- 
licitatem vero a sancta intentione frangere nec 
tormenta potuerunt. Nos injuriam maledictionis 
in aurem maledictionis impingimus ; haec ad re- 
gnum etiam per ferrum exiit, nihilque esse, quod 
obsistebat, existiraavit. Nos ad praecepta Domi- 
nica largiri nostra saltem superflua nolumus; 
haee non solum Deo suam substantiam contulit, 
sed pro illo etiam propriara carnem dedit. Nos, 
cum ex divina jussione filios amittimus, sine con- 
solatione lugemus ; haec eos velut mortuos plan- 
geret, si non obtulisset. Cum ergo ad illud terri- 
bile examen districtus Judex venerit, quid nos vi- 
ri dicemus, cum hujus feminae gloriam videri- 
mus ? De debilitate mentis suae, quae tunc erit 
viris excusatio, quando hsec ostendetur, quae cum 
seculo et sexum vicit ? 

17 Sequitur, ut de sacris Martyrum exuviis disse- 
ramus. S. Meimvercus, Episcopus Paderbornensis, 
de quo actum die v Junii, inter aiias reliquias, qui- 
bus a BencdictoPP. ditatusfuit, etiam reliquias se- 
ptem Fratrum ab codem obtinuil. Id quod in vita ejus- 
dem Sancti, num. 23 narratur his ve.rbis : Denique 
Benedictus Pontifcx desiderium Meinwerci de re- 
liquiis Sanctorum ad constructionem monasterio- 
rum audiens, tertium dimidiura corpus vn Fra- 
trum, filiorum S. Felicitatis, qui sub Imperatore 
Antonino passi sunt, Philippi videlicet, Juvena- 
lis et Felicis... tribuit. Obiter nota, nomen pro- 
prium Juvenalis vel liic eese itttrusum, vel, quod 
malim in simili casu suspicari, pro Martiale aut 
Vitale Itk irrepsisee; cumnullus inter septem Fra- 
traJuvenalis fuissereperiatur ; quod tamen nomen 
perperam etiam legitur in Vita prxdicti Antistitis 
Paderbornensis tom. 1 de rehus Brunswic. apud 
Lcibnilium, pag. 526. In Clironico Mindensi apud 
Henrkxm Meibomiv.m tomo 1 rerum Germanica- 



1) 



E 



rum pag. 555, dicitur corpus Alexandri, filii S. 
Felicitatis, integrumde Romain oppidum West- 
phaliw Wildeshusen a Walberto, filio filii Wede- 
kindi, Regis Angarorum, translatum. ht eodem 
Chronico pag. 563, ubi agitur de rcliquiis ecclesix 
Mindensis, de Sanctis istis, de quolibet magna 
pars habetur, intcr quos ponitur nomen S. Felici- 
tatis, an lntjus nostrx, anvero alterius, non dicitur. 

18 Duorum e sanctis Fratribus Martyribus cor- 
pora, Brixix reperta sunt, si Ughello credimus, 
tomo 4 Italix sacrx, columna 754 sic loqucnli: 
Francisci Episcopi Brixiensis tempore fratres 
Servitae Regularesque canonici Brixiae diu exo- 
ptatum domicilium acceperunt, et duorum S. Fe- 
licitatis filiorum corpora in abbatia Leonensi in- 
venta sunt.quae olim Desiderius Longobardorum 
Rex Benevento transportarat anno dcclix. Ma- 
sinus in Bononia perlustrata pag. 376 refert in 
Basilka S. Stephani reliquias septcm Fralrum 
Martyrum conscrvari; corpus vero S. Philippi Ta- 
mayus in Hispaniam trahit, asserens in conventu 
S. Mariae Saliciensi in Carpetania, Ordinis S. 
Francisci honorifice custodiri. Sed quis facilc in 
lioc statim ipsi fidcm habeat ? Eam haberet, si loco 
Ulustrissirai D. D. Petri Gonzalez de Mendoza, 
dicti conventus Minorum auctoris etArchiepisco- 
pi Granatensis, quem citat in Historia Saliciensi 
lib. 4, cap. 6, fol. 790, et cap. 3, fol. 760, rem 
potius stabilirel antiquis monumentis, atque adeo 
fi.de dignis. In Ms., quod habemus de reliquiis mo- 
nasterii Otlenburani, de quo supra, sic lego: SS. 
septem Fratrura, filiorum S. Felicitatis reliquix, 
qui sunt nostri speciales patroni. Et postca inter 
reliquias sanctarum Virginum et Viduarum, ibi- 
dem itaproditur: Felicitatis Martyris, matris vn 
Filiorum. In Actis prolixioribus, qux ad apocry- 
pha releijamus, in finc narratur, jussu eximii ac 
veri Catholici Longobardorum Principis Sige- 
hardi, Ursus Beneventanae sedis electus, eadem 
Sanctorum corpora elevasse de Alisis, cum ma- 
gnohonoreBeneventumperduxisse. Resgestaplu- 
ribus quoque exponitur apud Ughellum tom. 8, col. 
57, adjecta ad Acta nostrorum Martyrum tjenuina, 
qux habet, clausula, qux fere coinciditcumiis,qux 
leguntur in Actis Sanctorum apocryphis, qux Actis 
sinceris postea subnectemus. 

19 Verum, quomodo corpora Sanctorum hu- 
maverunt haud procul a mcenibus urbis, quam 
Veteres vocaverunt Aliphas ? Ut scribit Utjhel- p 
lus, vel ut in Ms. nostro, hicdando, Alisas, viliose, 
utputo, pro Alifas, quod alibi lcgo ad Lymphas ; 
quomodo, inquam, corpora Sanctorumibidem huma- 
veritnl, etquidem, ut habetur e rei serie ibi narra- 

ta, proxime post eorum mortem? Cum per nrbcm 
Allipha, nunc Alife, non videatur intelligi alia, 
quam urbs Terrx laboris in rerjno Neapolitano ; qux 
nunc pene deserta jacet. Enimvero sancti Martyres 
Romx passi, Romxmortui, Romx vel saltem in loco 
Romx vicino,sepulti, quomodo intelligi possunt hu- 
mati in regno Neapolitano ? QuomodojussuSkhardi, 
Lungobardorum Principis, Ursus Beneventanus 
Episcopus ea, dc Alisis, Aliphis vel Alifis elevata, 
cum magno honore Bcncventum perduxit ? 

20 Gelenius de Colonix Agrippinx maijnitudine an vere ibi- 
pag. 266 aliis reliquiis, quasillic recenset annume- dem •""'* 
rat reliquias S. Felicitatis ; an vero sub nomine 
Matris septem Martyrum, an alterius, non expri- 
mit. Scio etiam ex litteris, quas habemus, pro- 
curanle Eminentissimo Domino Cardinalc Julio 
Spinola, dum defungeretur nunciatura Apostolica 
Viennensi apud Cxsarem Leopoldum, transmissum 
fuisse ad Augustissimam Viduam Elconoram cor- 



haheri i 
ritntur; 



pus 



DIE DECIMA JULII. 



quarum non 
mllntviden- 
lur esse alte- 
rius Fetiei- 
tatis, 



pus S. Felicitatis, et filii MM. ; an autem corpus 
istud sit hujus S. Felicitatis, de qua agimus, ntm- 
dum hactenus disccre licuit, quamvis ea swper re 
ultro cilroque scriplum faerit a Papebrochio et ipsi 
rcscriptum. Quoniam vero, sicut in approbatione di- 
clarum reliquiarum, ab eodem Eminentissimo data, 
referlur, corpus illud de ccemeterio S. Cyriacae 
Urbis extractum fuit, nequeo intelligere, quomodo 
extitcrit corpus hujus nostrse S. Felicitatis, procul 
a ccemeterio S. Cyriacx sepultx, ut mox dicetur. 
Hinc patet, plurima, qux de sacris exuviis S. Feli- 
citatis relata sunt supra, prorsus incerta esse, an 
sint hujus noslrx an alterius Felicitatis. Nec mi- 
rum, si hic fieret unius Sanctse cum altera confu- 
sio ; cum plures sub isto nomine reperiantur. 

21 Atque eadem ratio obiineret in translatione 
corporis S. Alexandri in coinobiuni Ottenburra- 
num, quod volunt esse illius Alexandri, qui fuit 
unuse septem filiis S. Felicitatis ; cum nihil sit 
magis pronum, quam ut unus Alexander cum altero 
hic confundi potuerit, in tanta Sanctorum cognomi- 
num multitudine. Sed in Translatione S. Augusti- 
ni, Episcopi Cantuaricnsis, de qua tom. 6 Maii 
pag. 424, auctore Gocelino monacho conscripta, ubi 
ex tribus apostatis monachis regressus unus narrat, 
quomodo ob latronem a furca raptum sepultumque 
periclitatus; deinde ad hostes cxpioratum missus ac 
deprebensus, incenso, ubi latebat, hospitio, sociisque 
extinctis, S. Auguslinum invocaverit, et per ipsas 
flammas erumpens, agnitusque esse clericus, serva- 
tus sit ; in translatione, inquam, illa narrator iste 
sic ait : Coloniam migravi ; indeque progressus 
apud inclitum Canonicatum B. Martyris Alex- 
andri, quiunus ex septem fratribus esse dignosci- 
tur, archidiacono hujus loci acceptissime adhae- 
si. Per locum hunc, dictum inclitum canonicatum 
B. martyris Alexandri, intelligi debere monaste- 
riumOttenburranum inSucvia,jam pridem observa- 
rnnt Majores nostri in notis ad istam translationem 
pag. 425, littera c. Sed quid si diversus locus ab 
Ottenburra intelligatur ; de quo in Ojficiis propriis 
ecclesix et ditecesis Osnabrugensis die x hujus ; ubi 
post verba illa Martyrologii Romani, capitali sen- 
tentia puniti sunt, subjunguntur hxc : Ex horum 
Sanctorum reliquiis corpus S. Alexandri, sub 
Leone IV Pontifice, in Saxoniam per Walber- 
tum, nobilem virum, delatum est Wilshusium, 
in dicecesim Osnabrugensem, ubi insignis eccle- 
sia ac canonicorum Collegium fundatum fuit,... 

22 Blasius Ortizius lib. 3 Misccllan. apud Ba- 
lusium pag. 451, expositis rebus Adriani PP. VI, 
subjiciens suum ab Urbe in Hispaniam reditum : 
Perreximus, inquit, in urbem nomine montis 
Flascon, alias Falisco ; quae licet parva inhabi- 
tantium numero, fulget tamen Cathedrali Eccle- 
sia, [in] qua corporum beatorum Margaritse et 
Felicitalis et vii Filiorum magna devotione colun- 
tur. Sed, sive ex populari traditione, sive ex idea 
propria adjcctitia, dictus auctor accepisse videtur 
S. Felicitatem virginem pro S. Felicitate septem 
filiorum matre. Ughellus tom. 1 Italix sacrx col. 
1056, agens de Monteflasconensibus et Cornetanu 
episcopis, ac de ecclesia S. Margaritx Cathedrali, 
refert; corpora ejusdem S. Margaritae sanctaoque 
Felicitatis virginum et martyrum requiescunt, 
huc translata Urbano III sedente, anno 1183; 
aitque extare in antiquo codice iliius ecclesise de 
eorumdem translatione fldelissimam narratio- 
nem, cujus exemplar habetur in bibliotheca Val- 
licellana. In dictx translationis narratione, quam 
ex eodem codice ibidem prolixe exponit a col. 1057, 
quod mox de S. Felicitate Virgine dixerat, ante- 

Tomus iii Julii. 



AtCTOP.K 

.1. 1' 



quam instrumcntum produceret pluries dictx trans- 
lationis, in contextu instrumenti islius plane aliud 
dicitur, et sermo est de S. Felicitate nostra. Trtin- 
scribo verba : Erat castrum quoddam quod Ro- 
villianum appellabant, ubi Genitricis Dei Mariae 
constructum stabatparvum templum, in qno di- 
ctae Felicitatis, matris septem filiorum, sub bo- 
na religione reliquiae asservabantur, cujus dies 
festus ix Kal. Decembris agitur. Clerici igitur 
ejusdem templi cum habitatoribus dicti castri, 
Margaritae virgini sacratissimum corpus S. Feli- 
citatis collocarunt , ubi caeci illuminati sunt, et 
variis languoribus laborantes, meritis et inter- 
cessione invocata virginis, bonam recuperarunt 
valetudinem. 

23 Deinde nonnullis interjectis de dictarum potius quam 
Martyrum corporibus, divinitus ostensis anno 1185, ^n^hieVm- 
subnectit idem instrumentum, fossores invenisse ta- mus. 
bulas marmoreas, accuratissime clausas, in qui- 

bus eae litterae sculptae patebant : Hic requiescit 
corpus beatse Margheritae et Felicitatis. Apertis 
autem tabulis locus ipse redoluit suavitatem odo- 
ris et sacrae reliquiae inventse sunt. Denique 
commemoratis miraculis sic narralio tota absolvitur : E 
Quarum sanctarum Martyrum Margaritx et Feli- 
citatis corpora ad mo::tem Faliscum translata 
sunt xviii Kal. Decembris. Sed non fit mihi vero- 
simile, corpus istud, in Castro Rovilliano invenlum, 
fuisse S. Felicitatis, de qua hic quxritur, sed alte- 
rius ; inscriptione, dc qua modo, non determinante 
cujus Felicitatis corpus esset detectum, an virginis, 
an martyris. Quibus positis, facile potuit continge- 
re,ut ex privato affectu creditum fuerit , refossumibi 
fuisse corpus S. Felicitatis martyris ac matris se- 
ptem filiorum, inter Sanctas, isto nomine nuncupa- 
' tas, celebritatis gloria non poslremx ; quo inventi 
sacri thesauri et ad Montcflasconenses translati di- 
gnitas altius cveheretur. 

24 Jacobus Gualla in Sanctuario Papix, lib. 4, 
eap. 2, a pag. 62, agens de Mie S. Joannis in 
Burgo, ejusque templi reliquiis, refert veneranda 
sanctorum Martyrum corpora, Felicitatis et Fi- 
liorum in eminenti arca suum in S. Archangeli 
Raphaelis capella habere domicilium. Et rursus 
desanctis hisce Martyribusagens, cap. 8, eoselogio 
prosequitur, addens horum reliquias in angelica 
capella,praecipuaveneratione coli. Demum sacras 
septem Fratrum exuvias in Galliam translatas fuis- 

se, docet Saussayus in Martyrologio Gallicano hac F 
die : Agendici Senonum susceptio sacrorum pi- 
gnorum septem filiorum S. Felicitatis, qui hodie 
sub Antonino glorioso triumpho fidem Christi 
propugnantes, immarcessibiles coronas, pro con- 
stanti pietatis assertioue reportaverunt. 



§ III. Tempus mortis ; locus sepulturse ; 
Acta sincera et spuria, qufe hic dan- 
tur. 



\ 



cta horum sanctorum Martyruin. atiique Au- Qno temvort 



ctorcs, qui corum ngoncm litlcris cclcbrarunt, 
eossub Antonino passos commemorant. Atnomen il- 
liul pluribus conccnit, ct ab antiquis, ut rcctc obscr- 
vat Tillemontius, indiscriminatim indituni fuit T. 
Antonino et M. Auirlio Antoniiio. succemri cjus. 
Prxcesscrat Baronius, dtwbus liiscc tcrtiitm Anto- 
ninum adjungens: nam. ut loquitur ad annitm 163, 
nuiii. 2, Antonino Pio defuncto Marcus Aurelius 
Antoninus, cognomento Pliilosophus, et Lucius 

7 ^Elius 



sancli Mar- 
tyres 



10 



DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 



MCTORE 
J. P. 



Qtutritur,an 

S. Felicitas 
eudcm tem- 
pore cum 
jiiiU marty- 
rium passa 
sil. 



jElius Verus Antoninus succedunt imperio. Pla- 
cuit Baronio Martyrum pnssioncm annectere anno 
175, quo regnabanl duo postremi Antonini, id est, 
Marcus Aurclius ct Lucius Verus; fortasse quia 
sub horum, quam sub decessoris imperio, multo 
gravius fcrbucrit persecutio. Calculo Baronii sub- 
scribit TiUcnwntius, eo, inquit, libentius quod 
Acta loquuntur de pluribus Augustis ; qux locutio 
7io» concordat cum regno Titi Antonini, sed bene 
admodum quadrat tempori, quo Aurelius regnabat 
cum L. Vero. Sed mera hxc conjcctura est : nam 
dum dicit Acta loqui de pluribus Augustis, oculos 
conjecerit in locum Actorum, qui est apud nos 
num. 4, ubi dicitur : Sacrifica diis, ut possis 
amicus Augustorum fieri. Et paulo post cxprobra- 
tur Martiali : Crudelitatis vestrae fautores effecti, 
Augustorum instituta contemnitis. Sed quam in- 
dubitatum est, in hoc ultimo loco respici a dicente 
potuisse ad Augustos superiorum. temporum, qui ab 
Ecclesix incunabulis egerant idolorum vindices et 
Christianorum tgrannos; vel, si hoc non vis, quam 
vulgo notum est, non raro apud Grammaticos usur- 
pari numcrum pluralem pro singulari, inoffensa 
construciione ; tam videtur certum e numero phirali 
Augustorum, bis tantum in Actis adhibito, confici 
ne quidem verosimiliter, nedum probabiliter posse, 
duos intelligendos esse Augustos, qui simul regna- 
runt, alibi semper recurrcnte solo Antonino. 

26 Jam vero, quia solius Antonini nomen alibi 
semper in Actis exprimitur, conjicit idem Tillemon- 
tius, sxpe nominatum marlyrium accidisse, quo tem- 
pore L. Verus versabatur in Oriente, bellum gerens 
cum Parthis, adeoque versus annum 164 ; quando- 
quidem L. Verus profectus fuerit Roma anno 162, 
eoque reversus 166. Sic ille opinatur ex conjectura 
non improbabili. A quo dissentit Ruinartius, as- 
signans annum circiter 150. Cum itaque nihil sup- 
petat prxter meras conjecturas ad determinate fi- 
gendum annum obitus sanctorum Martyrum , afji- 
gamus eum medio circiter seculo secundo, aut ali- 
quanto serius. Hinc argue calculum Petri de Na- 
talibus, agonem Martyrutn conjicicntis in annum 
Domini 110. 

27 Altera temporis nota, hic etiam non negli- 
genda, occurrit quoad mortem S. Felicitatis, qux- 
riturque an ea simul cum suis filiis eodem die et 
mense, an vero alio tempore e vila sit sublata. Til- 
lemontius, referens statui, sive, ut expressione ejus 
utar, praetendi sanctam Felicitatem lonrjo tempore 
in carcere confectam fuisse languore, antequam ca- 
put ei amputaretur, citat ad marginem Petrum de 
Natalibus, lib. 6, cap. 77, ubi narrat, exposito se- 
ptem Fratrum martyrio, Matrem Felicitatem post 
menses quatuor passam esse ; quam et libro 10, 
cap. 89 in carcere per menses quatuor et dimi- 
dium jussu, Prxfecti maceratam ; quam fecit de- 
collari ix Kal. Decembris. At quid momenti habere 
potest Petrus de Natalibus, tot seculorum interjectu 
distans a sunctis Martyribus, ad recte decidendam 
hanc rem; cum de illa nihil memorent Acta sive an- 
tiqua, sive interpolata et apocrypha; his ultimis tam 
diulurnx morx repugnantibus, ut vide num. 27; 
ubi dicilur Mater prostridie marlyrii filiorum occisa : 
tamelsi acta spuria nihil hic plus, quam alibi, fidei 
mereantur. Nihil igitur certi habetur, unde mors 
Matris, mensium aliquot, puta quatuor pene cum 
dimidio, a morte fdiorum ejus distincla asseratur. 
Concors Martyroloijorum antiquissimorum conscn- 
sio, natalem S. Felicitatis rcferetttium die xxm 
Novembris , videtur fundare posse conjecturam , 
illam isto die coli, quia eo die obiit. An Filii septem 
eodem omnes loco Romx interempti? Non opinor, 



cum Acta testentur, eos ad diversos judices missos D 
fuisse, et diversis pmnis interfectos. 

28 Nunc offert se locus sepulturx sanctorum Disscriturde 
Martyrum paucis illustrandus, nusquam in sinceris c(emet eno 
Actis vel in antiquis Martyrologiis expressus. Anti- 

quum Frontonis Kalendarium luccm nobis prxfert, 
cujus verba dedimus num, 3. Aringus in Roma sub- 
terranea lib. 5, cap. 29 agens de cxmeterio S. Fe- 
licitatis, censet nullius menti dubitandum suppe- 
tere, celeberrimum ejusdem ac filiorum coemete- 
rium via quondam Salaria extitisse ; idque conficit 
e verbis Anastasii Bibliothecarii in S. Bonifacio 
PP. I., asscrentis, eum habitasse in ccemeterio 
S. Felicitatis Martyris in via Salaria, ubi idem 
quoque Pontifex conditus dicitur a Bibliothecario : 
Qui etiam sepultus est in ccemeterio S. Felicita- 
tis Martyris via Salaria vm Kal. Novembris. 
Huc spectant loci alii, quos retulimus exeodem Au- 
ctore, num. 5. Addit Aringus, idem plane proba- 
tissimos scriptores Adonem et Bedam disertis 
verbis affirmare, qui itidem eumdem juxta ipsius- 
met S. Felicitatis sepulchrum illatum fuisse as- 
serunt. Undc colligas, S. Felicitatis ccemeterium 
in via Salaria fuisse ; quod vero illa sancta Martyr E 
Felicitas exliterit septem filiorum Mater, ulterius 
probabitur ex dicendis Sed prius observa, ccemete- 
rium istud aliter ab aliis vocatum fuisse cosmeterium 
Jordanorum, sicut ex Anastasio Bibliothecario jam 
diximus eodem num. 5; quibus addi potest locus al- 
ter ejusdem Auctoris in S. Adriatw PP. I, ab 
Aringo productus : Immo et ccemeterium Jorda- 
norum, videlicet SS. Alexandri, Vitalis et Mar- 
tialis Martyrum, seu sanctarum vn Virginum a 
novo restauravit. 

29 Deinde expositis iis, qux spectant ad cozme- uno.andi- 
terium sanctarum vn Virginum, recte observat, ce- versls > 
tera frequenter, quse hac via Salaria existunt, 
coemeteria recenseri, cum reliqua ejusdem sint 

partes, in quas illud subdividitur, uti de hoc prse- 
sertim Jordanorum pronuntiandum censet ; et 
aliud ejus designaturus nomen, ita prosequitur : 
Porro haec ipsa nobilissima ccemeterii Priscillae 
pars, Alexandri quoque titulum sortita est, ob 
veneranda nimirum beati ejusdem Alexandri, 
Felicitatis filii pignora ibidem condita , iisdem 
Bibliothecario, Adone ac Beda testibus. Systema 
Aringi, supra expositum, de, Matre cum septem fi- 
liis sepulta eodem quidem cosmeterio via Salaria, F 
sed diversis tamen ccemelerii ejusdem locis, ample- 
ctitur Fronto in annotalionibus ad hxc verba Kalen- 
darii sui antiqui, de quibus superius diximus : Die 
x mensis Julii natalis septem Fratrum Apii et 
Salariae. Pro quo haud dubic scribendum affirmat : 
Via Appia et Salaria; aut tantum : via Salaria. 
Nempe, inquit, S. Felicitas cum Sylvano in uno 
loco vise Salariae; SS. Alexander, Vitalis et Mar- 
tialis in altero ejusdem viae ; et SS. Januarius, 
Felix et Philippus in altero etiam hujus viae; 
atque ita existimare dicit Severanum Romx sub- 
terranex lib. 3, cap. 53; quamvis, ut addit, hoc 
certum ncm demonstrat. Qux omnia confirmatur 
ex iis, qux supra, num. 4 commemoravimus de tri- 
bus Missis. Ac de ea quidem ad Aquilonem, sic 
recte observat -. Si via Appia Aquilormris esset et 
vicina Salarias, non dubitarem dicere, hos via 
Appia jacuisse ; sed via Salaria multum distat ab 
Appia, et ei potius Aquilonaris est : unde cum 
Severano dicendum, ea via sepultos, sed non 
eadem parte ; et hinc distincta fuere illis cce- 
meteria, nec mirum cum a diversis judicibus 
passi sint. 

30 lta ille quidem, et recte; non ita tamen, ut 



DIE DECIMA JULII. 



11 



A omnem exhauserit difficultatem. Scrupulus enim ut diximus, Appia sepultum. Quod spectat ad in- 
lyreTsefiMi' restat auoad voculam A P"< id est > via A PP ia > ut scriptionem Bonifacii PP. I, el loculum ejus, de 
opinor, qnem ipse non exemit. Arbitror particulam quibus Ciacconius, in sacello isto existentia; re- 



40CT0S8 
J. P. 



Expendilur 
locus Ciacco- 



Apii »o» fruslra additam, aut otiose, quia unus e 
septem Filiis ibidem, id est via Appia sepultus fuit, 
et forte marlyrium passus. Opinio mea de hac unius 
e septem Filiis sepultura stabililur ex verbis Bu- 
cheriani Kalendarii antiqui, qux dedi num. 4, san- 
ctorum Martyrum sepulturx assignantibus loca qua- 
tuor, mmiVttm.-Priscillae, Jordanorum, Maximi et 
Praetextati. Duo prima ejusdem ccemeterii seu vix 
Salarix diversas partes diximus. Maximi autem 
cmmeterium esl in via Salaria antiqua ad Clivum 
cucumeris, ut videsis apud Aringum tomo 2, pag. 
236. At cmmeterium Praetextati situm est via Ap- 
pia, de quo Aringus tom. 2, a pag. 476. Atque hoc 
pacto videtur solvi posse nodus in vocula Apii, a 
Frontone non solutus, si dicamus, et multum fallor, 
si non cum aliqua verisimilitudine, Januarium, per 
quem, spectatis adjunctis fratribus, non videtur hic 
posse commode intelligi alius, quam unus e septem 
fratribus, hoc nomine nuncupatus; si dicamus, in- 
quam, Januarium in cmmeterio Prxtextati via Ap- 
pia, reliquos autem in diversis ccemcterii ejusdem 
locis via Salaria interfectos et sepultos esse; et pas- 
sim a Scriptoribus dici indiscriminatim sanctos 
Martyres via Salaria sepultos, quia omnes, uno 
dumtaxat excepto, ibidem sepulti fuerunt, desumpta 
denominatione a longe maxima parte. Qux mox di- 
cebamus de cmmeterio S. Maximi in via Salaria 
antiqua, non conveniunt cum iis, qux hic observat 
Florentinius : Coemeterium, inquit, Praetextati 
et Maximi parum inter se distabant via Appia, 
et utrumque erat portio coemeterii Majoris, quod 
Callisti dicebatur : nisi dicas duo ccemeteria, di- 
versis quamvis locis sita, idem S. Maximi nomen 
habuisse. 

31 His, qux de Martyrum sepullura hactenus 
a nobis disputata sunt, refragatur Ciacconius in Vi- 
tis Pontificum, tomo 1, col. 289, ubi Anastasium 
Bibliothecarium, in Gestis Bonifacii cmmeterium S. 
Felicitatis collocantem via Salaria, corrigit asse- 
reiis, perperam poni hic coemeterium S. Felicita- 
tis via Salaria ; cum constet, inquit, coemeterium 
S. Felicitatis fuisse proximum Callisti, via Ap- 
pia, ubi sacellum extat hodie S. Felicitatis mar- 
tyris; et ibi inscriptio legitur Bonifacii PP. I 
confessoris, et loculus ejus conspicitur, ubi quon- 
dam depositum fuit ejus corpus. Hxc aperte re- 
pugnant communi scriptorum opinioni, cum Ana- 
stasio Bibliothecario statucntium cmmeterium san- 
ctae Felicitatis, de qua liic agimus, non via Appia, 
sed via Salaria; a qua opinione judico non esse re- 
cedcndum, anliquitate vencrabili, et rccentioris au- 
ctoris placito longe prxferenda. Qux si vis conci- 
liare, dic, Felicitatem Martyrem, de qua Ciacco- 
nius, a nostra divcrsam esse ; dic aliquam fortasse 
corporis partem c via Salaria in viam Appiam fuisse 
translatam; vel fortasse Martyrem nostram etiam 
via Appia habuisse cultum, exstructo etiam in ejus 
honorem sacello, satis celebrem, non quia ipsa pri- 
mitus ibi sit scpulta, sed propter Januariitm, via , 



spondeo, clara esse verba Anastasii Bibliothecarii, 
qui diserte affirmat, S. Bonifacium sepultum in 
cmmeterio S. Felicitatis via Salaria; cui prx aliis 
adhxrendum censeo, relinquens in medio, an et quo- 
modo ea, qux apponit Ciacconius, cum eo combinari 
queant. 

32 Restat, ut de Actis Mss., qux hic dantur, Actorum, 
nonnulla subjiciamus. Duo Acta lypis committimus: au!e hi , c dan ~ 
quorum breviora, perquam genuina sunt atque sin- nuina, 
cera; qux autem prolixiora, apocryphis jure merito 
accensemus. De prioribus juvat observare sequentia. 
Habcmus ea pluries in codicibus pergamenis descri- 

pta. Exemplar unum ex illis abbatix Vallicensis, 
Ordihis Cisterciensis, ad impressionem selegimus, 
prxvie collatum cum tribus aliis codicibus pergame- 
nis, nec non cum editis apud Ruinartium, utietiam 
cum Adone Martyrologo, qui contractius ea habet ad 
diem xxiii Novembris. Latet Actorum auctor. Non 
mediocre illorum est pretium, non modicus valor, 
candida sinceritate brevitatem compensante. Veritas 
autem non obscure se prodit, sponte se ubique passim 
in legentium animos insinuans. Enimvero Baronius 
ad annum 175, num. 6, judicat ea fidelia. Videtur 
aliquid in eisdem desiderare Tillemontius, dicens, 
nihil ea continere nisi quod bonum ; verum non 
omnes in illis relucere characteres Actorum origina- 
lium, non edisserens cur ita sentiat. Sane pro ge- 
nuinis illa suspexit Ruinartius, quando Actis sin- 
ceris et selectis, a se vulgatis, inseruit. Optanduni 
foret, ut plura ejusdem generis ad posteros perve- 
nissent! Ceterum cum pluribus locis varient leclio- 
nes, de iis ratio habebitur in annotatis. An ex Grxco 
in Latinum sermonem conversa? Verosimile hoc fa- 
cit nomen Regis, loco Imperatoris, quod in iis le- 
gitur, prxter morem Romanorum, non Reges, sed 
Imperatores tunc habentium; et vero vox Grxca 
Bc.ui.1vjz, universe Regem xque ac Imperatorem 
significat Latine. 

33 Porro Acta longiora, interpolata, corrupta, alia sunt 
apocrypha duximus etiam prxlo subjicienda, nt di- 
spiciat lector, immane quantum utraque inter se di- 
screpent ; et non miretur tantopere, si alias pluries 
videat a nobis reprobari Acta, tamquam suspecta, 
fabulosa et apocrypha. Et vero inter utraque Acta, 
tam patens intercedit discrimen, ut, pene dixerim, 
manibus palpari possit, ut cuilibet observatu perfa- 
cile erit, illa conferenti. Forlasse prolixiora hxc, 
aut certe iis similia erunt Acta, qitx Baronius in 
notationibus ad Martyrologium Romaniim hac die 
x Julii dicit, se habere fusius in sua bibliotheca. 
Prxter dicta Acta, alia quxdam habemus Mss., 
qnx, tametsi non nndeqitaqite a nobis probentur, 
plaatit tamen ea, tamquam analecta, non negligere, 
ii, ■ vel tantillitm omittatur c.r iis, qux ad Martyres 
celebratissimqs pertinent, vel pertinere putantur; 
qux nimium parcx sunt supellectilis ttd propagan- 
dam eorum gloriam, meritissimorum, ut plura de 
ipsis antiqita nionumenta ad postcros transmitteren- 
tur. Nunc sequitur : 



apocrypha. 



PASSIO 



12 



PASSIO 

Auctore Anonymo. 

Ex codice Ms. pergameno, majoris for- 
mce, abbatice ValliceUensis, Ordinis Ci- 
sterciensis, collato cum tribus antiquis 
codicibus Ms. pergamenis, nimirum : 
hospitalisS. Nicolai propc Cusam,Pas- 
sionali, olim Collegii Fuldensis S. J., 
et alio anongmo ; nec non cum im- 
pressis apud Ruinartium ex codicibus 
compluribus Mss. et editis inter Acta 



Felicitas a 

Pontificibus 

ttelata. 



coram Pnt- 
fecto filios 
Iwrtatur; 



PASSIO SEPTEM FRATRUM MARTYRUM. 

mini / me conservat m, et faciet me ha?c omnia 
superare. Judex ergo n jussit eum virgis caedi, 
et in carcerem recipi. Secundum vero Felicem 
ejus tilium, adduci praecepit o. Quem cum horta- 
retur Publius ad immolandum idolis, constanter 
dixit : Unus est Deus, quem colimus, cui sacrifi- 
cium piae devotionis offerimus. Vide, ne tu cre- 
das *, me, aut aliquem fratrum meorum, a Do- 
mini Jesu Christi amore recedere. Etsi immine- 
ant verbera, et injusta consilia p, fides nostra 
nec vinci potest, nec mutari. Et isto amoto, jussit 
tertium filium, nomine Philippum, applicari. Cui 
cum diceret : Dominus noster Imperator Antoni- 
nus jussit, ut diis omnipotentibus immoletis , 
respondit Philippus et dixit : Isti nec dii, nec 
omnipotentes sunt; sed sunt simulacra vana, 
misera et insensibilia : et qui eis sacrificare vo- 
luerint, in aeterno periculo erunt ' . Et amoto 
Philippo, jussit adesse q quartum, Silvanum f; 
cui sic ait : Ut video, convenit vobis cum pessi- 
ma matre vestra hoc consilium, ut prascepta 



' Ado : Undc 
tu ue crcdas. 



' Ado : voluc- 
rit, in a:ter- 
num peribit. 

1 r 



MarUjrum sincera a pag. 26, secundce Principum contemnentes, omnes simul interea 



quiChristum 

confitentur, 

9 
h 



editionis. 



Temporibus Antonini Imperatoris orta est se- 
ditio Pontificum, et Felicitas, illustris femi- 
na, cum septem filiis a Christianissimis tenta 
est. Quae in viduitate permanens, Deo suam vo- 
verat castitatem, et die noctuque orationibus va- 
cans, magnam de se aedificationem castis menti- 
bus dabat. Videntes autem Pontifices praeconia 
per hanc Christiani nominis proficere b, sugges- 
serunt de ea Antonino Imperatori c, dicentes : 
Contra salutem vestram mulier haec vidua cum 
filiis suis, diis nostris insu'tat ; quae si non vene- 
rata fuerit deos, sciat pietas vestra, deos nostros 
sic irasci, ut penitus placari non possint. Tunc 
Imperator Antoninus injunxit Praefecto Urbis 
Publio, ut eam compelleret cum filiis suis deorum 
suorum iras sacrificiis mitigare. Publius itaque, 
Praefectus Urbis, jussit eam privatim adduci ; et 
blando colloquio ad sacrificium eam provocans, 
minabatur " poenarum interitum. Cui Felicitas 
dixit : Nec blandimentis tuis resolvi potero, nec 
terroribus tuis frangi. Habeo enim Spiritum san- 
ctum, qui me non permittit vinci a diabolo; et 
ideo secura sum, quia viva te superabo d, et si 
interfecta fuero, melius te vincam occisa. Publius 
dixit; Misera, si tibi suave est mori, vel filios 
tuos fac vivere. Cui Felicitas respondit : Vivent 
filii mei, si non sacrificaverint idolis ; si vero hoc 
tantum scelus admiserint, in aeternum ibunt in- 
teritum. 

2 Postera namque e die Publius sedit in foro 
Martis, et jussit eam adduci cum filiis suis, cui 
et dixit : Miserere filiis tuis, juvenibus bonis et 
flore primse juventutis florentibus. Respondens 
Felicitas, dixit : Misericordia tua, impietas est; 
et exhortatio tua, crudelitas est. Et conversa ad 
filios suos, dixit : Videte, filii, ccelum, et sursum 
aspicite, ibi vos expectat Christus cum Sanctis 
suis. Pugnate pro animabus vestris, et fideles vos 
exhibete in amorem Domini f. Audiens haec Pu- 
blius, jussit eam alapis caedi, dicens : Ausa es, 
me praesente, ista monita dare, ut dominorum no- 
strorum jussa contemnant? 

3 Tum vocat g primum filium ejus, nomine 
Januarium ; et infinita illi promittens bona prae- 
sentia, et mala verberum h comminatus est, si 
sacrificare idolis contempsisset. Januarius re- 
spondit : Stulta persuades i ; sed k sapientia Do- 



tis s. Respondit Silvanus : Nos, si transitorium 
timuerimus interitum, seternura incurremus sup- 
plicium. Et quoniam t vere novimus, quae praemia 
sint parata justis, et quae pcena sit constituta pec- 
catoribus, idcirco securi contemnimus legem Ro- 
manam u, ut jussa divina servemus, idola con- 
temnentes.ut Deo omnipotenti famulantes, vitam 
aeternam inveniamus x. Adorantes autem daemo- 
nia, cum ipsis in interitu erunt, in sempiternum 
incendium y. 

4 Et Amoto Silvano, jussit quintum praesto 
esse, Alexandrum, cui dixit : Misereberis % vitae 
tuae aa in infantia positae, si non fueris rebellis, 
et secutus fueris ea, quffi sunt Regi nostro Anto- 
nino gratissima. Sacrifica diis bb, ut possis ami- 
cus Augustorum fieri, et vitam habere et gratiam. 
Respondit Alexander: Ego Christi servus sum. 
Hunc oreconfiteor, corde teneo, incessanter ado- 
ro. Infirma aetas, quamvides, canam habetpru- 
dentiam, et unum Deum colit cc. Dii autem tui 
cum cultoribus suis erunt in interitum sempiter- 
num dd. Et isto araoto, jussit sextum Vitalem 
applicari, cui sic ait : Forte vel tu optas vivere, 
et non in interitum devenire. Respondit Vitalis : 
Quis est, qui melius optat vivere? Ipse, qui 
Deum ee, an qui daemonem optat habere propi- 
tium '? Publius dixit : Quisest daemon? Respon- 
dit Vitalis : Omnes dii gentium, daemones sunt, 
et omnis qui colit eos ff. Et hoc amoto, jussit se- 
ptimum Martialem adesse gg, cui dixit : Crude- 
litatis vestrae fautores hh effecti, Augustorum 
instituta contemnitis, et in vestra pernicie per- 
manetis. Respondit Martialis : si nosse poteras 
ii, quae pcenae cultoribus idolorum paratae sunt ! 
Et adhuc tardat Deus iram suam vobis et idolis 
vestris kk demonstrare. Omnes enim, qui non 
confitentur Christum, verum esseDeum, in aeter- 
no incendio erunt 11. Tunc jussit et hunc septi- 
mum amoveri, et gestis mm, omnia scripta Re- 
gi Antonino ingessit nn. 

5 Tunc Antoninus misit eos per varios judi- 
ces oo, ut variis supplicis laniarentur pp. Ex 
quibus unus judex fratrem primum plumbatis oc- 
cidit ; alter secundum et tertium fustibus ma- 
ctavit ; alius quartum per praecipitium interemit ; 
alius quintum qq, et sextum et septimum fe- 
cit subire sententiara capitalem ; alius rr ma- 
trem eorum detruncavit. Sic variis suppliciis in 
hoc seculo interemit eos ss. Facti sunt autem 
universi tt victores et Martyres Christi, qui 



necminisnec 
promissis 

territi. 



" Ado :uui 
d;emonia 
optat habere 
propitia. 

ff 

99 

hh 



11 
mm 



Ideo variis 
supplicismar 

cttmtur. 



PP 



DIE DECIMA JULII. 



13 



cum matre triumphantes, atl seterna praemia con- 
volarunt in ccelis ; qui pro Dei amore minas ho- 
minum, poenas et verbera contemnentes, Christi 
amici effecti sunt in regno ccelorum, qui cum 
Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in secula 
seculorum. Amen. 



ANNOTATA. 



a Godices hospitalis S. Nicolai, Passionitle olim 
Collegii Fuldensis et codex alius anonymus, cum 
Ruinart addunt suis. 

b Ruinart legit profecisse. 

c Ruinart legit Augusto. 

d Codex Colbertinus apud Ruinart : vivens non 
superabor. Nobiscum letjit Ado, die 23 Novembris. 

e Sic Codices 2 Colbertini cum Ughello: ceteri 
alia die, inquit Ruinart ; et sic habet Ado. 

f In amore Christi apud Ruinart et in Passio- 
nali Ms. A , olim Collegu Fuldensis cum Adone. 

g. Ruinart. vocavit ; Ado, convocans. 

h. Cum nostro Codice legunt Passionale Ms. A, 
olim Collegii Fuldensis, codex hospitalisS. Nicolai, 
codex anonymus et Mombritius. Ruinart legit, si- 
mul etiam verbera. 

i Melius Suades, apud Adonem et alibi, et apud 
Ruinart. 

k Alias, nam cum Adone. 

1 Sic Ado : Domini mei. 

m Ughellus confortat. 

n Ado, statimjudex cum Ruinart. 

o Ita tres supradicti codices; sed Ruinart habet: 
Secundum vero ejus filium, Felicem nomine, ad- 
moveri praecepit. 

p Conveniunt tres dicti codices. Hunc locum in 
aliis Mss. et editis mendosum, sic ex 1 codice Col- 
bert, restituisse se dicit Ruinart : Immineant ver- 
bera, stent cruenta concilia ; altero Colbertino ; 
ut observat, nobiscum legente : Etsi immineant 
verbera et injusta consilia. Sed Ado oniisit injusta 
consilia. 

q Ruinart : Jussit ad se adduci. 

r Est apud Ruinart : Silvanum nomine; de quo 
notat, hunc d Surio cum Ughello et 1 codice Colber- 
tino Silanum appellari, a codice Fossat. Silianum, 
a ceteris vero Silvanum. Sxpe dictum Passionale 
etiam habet Silanum ; Ado vero Sylvanum. 

s Curratis in interitum Ruinart cum codice Fu- 
liensi et uno Colbertino, et 1 Germano. Aliihabent 
incurratis interitum. Surius nobiscum intereatis. 

t Ita Ado ; sed quia Ruinart. 

u Consentiunt tres codices; Ruinart cum 1 codice 
Colbertino humanam ; Ado legit Romanas leges. 

x Ruinart : Idola enim contemnentes, Deo 
omnipotenti famulantes, vitam aeternam inve- 
nient. Colbertinus ttnus upud eumdem Ruinart legit 
ut nos. 

y Cum ipsis in interitu erunt et in incendio 
sempiterno, Ruinart. 

z Codex vetustissimus, miserere. 

aa Tres nostri codices cum Ruinart, ostati tuos 
et vitae. 

bb Unde sacrifica diis, Ruinart. 

cc Sic codex hospitalis S. Nicolai. Forte melius 
Ruinart : si unum Deum colat; qux verba Ado non 
habet. 

dd Ruinart, in interitu sempiterno. 

ee Ado, Qui verum Deum colit, cum Ruinart. 



hopitalis S. Nicolai ; sed anonymus : si nosse 
poteratis ; Ruinart autem : si nosses. 

kk Codices Colbertini quinque, Conchens. et 1 
Germanus legunt ita apud Ruinart ; qui tamen po- 
nit : in vos et idola vestra. 

11 Consonat codex hospitalis S. Nicolai; alii duo, 
in seternum incendium. Sie el Ado. Ruinart, in 
ignem aeternum mittentur. 

mm Ita habent codices nostri duo cum anonymo. 
in quo tamen superius aliquis adscripsit his ; unde 
alios corrigas, ut sit : His gestis. Ruinart scribit, 
gesta omnia. 

nn Ruinart, gesta omnia scripta per ordinem 
Imperatori suggessit; Passionale Collegii Fulden- 
sis etiam habet per ordinem ; sed cum nostro, quod 
damus, legit Regi Antonino ingessit; quibus conso- 
nant codex hospitalis S. Nicolai et anonymus. Ado: 
Judex gesta omnia scriptis Antonino innotuit. 

oo Consonant tres codices nostri, uti etiam Mon- 
britius. Ruinart, ad diversosjudices. 

pp Rursum conveniunt tres codices nostri. Rui- 
nart, afficerentur. 

qq Non recte Ruinart : alius in quintum. 

rr Ruinart : alius matrem illorum capite 
truncari jussit. Et posita nota post alius, obser- 
vat, sic esse in 1 Germano cui Ughelli leclio con- 
sentit : Et paullo post ab alio jussa est decollari ; 
idque etiam habere dicit codicem S. Mariani Auti- 
siodorensis; prxterea in uno codice Colbertino re- 
ferriprimam ab uno judice occisam, deinde primum 
filium ab alio, etc. At in aliis editis et Mss. jungi cum 
tribus ultimis filiis, sicut jungitur in 3 codices no- 
stris. Ado sic breviter : Quos ille jussit diversis 
suppliciis interire, matre novissime consummata. 

ss In hoc seculo, exprimunt tres codices nostri; 
quod non habet Ruinart. 

tt Variat in fine quoad paucula minutiora le- 
ctio Ruinart a nostra; quse, ne longior sim, negligo. 



ACTA APOCRYPHA 



Collata cum alio Ms. 



CAPUT I. 



5. Felicitas, spreto decreto ab Antonino 
contra Christianos edito , accusatur 
una cum filiis et frttstra ad idohrum 
cultum aUicitur. 



»3 de eximio Felicitatis martyrio, septemque 
pignorum ejus nimium quosdam invaserat error, 
an ejus reliquiis exhiberemus honorem, quam 
pandit Machabaeorum liber ab Antiocho interem- 
ptam, cum noluisset, praavaricando legem, suil- 
lam comedere carnem, simulque cum ea septem 
punitos filios. stabiles persistentes in fide : ;m 
post Christi Jesu, Salvatoris omnium, passionem 
evenerit, quamdam fuisse, velut priscam, sobo- 
ff Ruinart^, et^ quieumque eos colunt notans in leg septem geuu i sse> et pro Christi nomine simul 

cumfiliis genitricem martvrium pertulisse. Om- 
nipotentis autem juvamine confidentes, eviden- 
ter satagimus, hanc hebetudinem in lucisperdu- 
cere claritatem. 

2 A Caisare Augusto, eujus in tempore Chri- 
stus, humanum redempturus genus, veram ex 



Pntjiitur 
AuctorS.Fe- 
licitatem a 
matre Mu- 
cliabetorum 
ilistiiunien- 
tliuii. ' 



1 Colberlino hoc deesse 

gg Ruinart legit ingredi ; ei ita codices nostri tres. 

hli Sic leijit, codex hospitalis S. Nicolai. Sed codi- 
ces Collegii Fuldensis et anonymus, Factores cum 
Ruinart; apud qurm etiam legit Colberliniis 1, 1'au- 
tores. 

ii lta Passionalc Collegii Fuldensis cum codice 



11 



AfTA APOCRYPHA SEPTEM FRATRUM MARTYRUM. 



EX MS. 

Imptrator 
Antonintis 
cdit dtcre- 
tnm eontra 
Christianos; 



qliod $. Feli- 
citas sper- 
nens, 

B 



ud cjusdcm 
contemptum 
fltios hortata, 



Casarem ac 



virgine Maria carnem assumpsit, septimus deci- 
mus fuit Roznani regni Antoninus successor. Hic 
etenim ssevissimus Antoninus cum fallaciter regni 
habenas inciperet moderari, quasi sibi suaeque 
genti praesidium facere putans, innumera tem- 
pla ex nomine Jovis per orbem instruxit, prae- 
diis numeribusque ditavit, atque decretum per 
mundi jugera dedit, ut sponte hujus in Templo 
summisse omnes colla reflectant, ejus tuitioni 
fidentes, ipsum venerentur divum patrem ac de- 
fensorem patriae, et ab ipso contra hostes auxi- 
lium petant. Hunc eorum ignavia fatebatur deo- 
rum principem, pariter et reliquis diis consuetos 
honores exhibere praecepit. Hic, quia regno cce- 
lestis vitae extinctus erat, non Deum viventem 
cognoscere poterat, omnium creatorem, qui etiam 
et ingratos illos sibi rebelles misericorditer fere- 
bat ; sed Jovem deorum principem fatebatur, 
quem impium et sceleratum vetusta carmina 
praedicant. 

3 Fertur quidem virgines corrupisse, violasse 
conjugatas, polluisse germanam et mares impu- 
beres, verum etiam et ex filia genuisse mon- 
strum volatile. Merito eum gravi cruciatu 
tenet infernus ; et cum digne non homo vocatur, 
qualiter Deus poterit appellari ? Hoc etiam de- 
creto instituit, ut nolentes diis libamina ferre, 
vel Christi se confidentes esse ministros, diver- 
sis cruciatibus crucientur. Hoc in tempore quae- 
dam piissima mulier, nomine et mente Felicitas, 
illustris genere, a juvenilibus annis destituta a 
viro, casta corpore et impolluta mente manebat. 
Quas septem habebat filios, quos ab infantia re- 
cto tramite Deum colere docuit. Cumque mini- 
stri scelerum, Caesare imperante, nantes per 
aequora, currentesque per cunctaclimata mundi, 
multos a Christi charitate vi repellendo, perdu- 
cerent ad idoli cultum, haec beata Felicitas in- 
concussa manens, fidei subnixa loricam tenens, 
irrisit Regis jussa nefanda, et ad suos conversa 
filios, ait : 

4 Assumite, charissimi filii, galeam super 
capita vestra, cujus splendore radii solis obtene- 
brescunt, et pro clypeis corpora vestra tegite 
signo Crucis, et in Patris, ejusque Geniti et 
sancti Spiritus nomine armati, in cuneo matris 
consistite, ne valeant venenosa spicula cordis 
vestri arcana percutere, ne cum sanguine perea- 
tis et vita, pariterque ruamus per bella, et signa 
sonent ; e contra nihil haesitantes , quia fortis 
Israel ccelitus prosternithas acies. Peto, monitis 
meis assensum praebete, et illum manifeste prae- 
dicate, qui potest vos ad regna ccelorum per au- 
ras assumere, ubi prasfulgent gaudia perpetuae 
vitae, et per virentia prata fluunt nitoris et cla- 
ritatis flumina multa, in quibus patent aethereae 
sedes et alae beatae. Haec itaque requies, si hoc 
egeritis, erit vobis sine fine tenenda. Respicite, 
dilectissimi, hanc vitam, quae gestat acutos sti- 
mulos, et statiin post tribulos sata semina gignit. 
Haec mater ait, et pueri intentis auribus adprse- 
cepta parentis, acies parant contra bella dirigere, 
mente stabiles velut firmissima saxa, sui oerta- 
minis disponebant effectum ; velut nauta doctus, 
qui undique quassatus procellis, imperterritus, 
ne in profundum mergatur, laborare non cessat. 

5 His auditis, nimiofurore vates accensi, pras- 
dictam matrem cum septem pignoribus appre- 
henderunt, et per nuncii manus Caesari direxe- 
runt. Properante autem regio nuncio, ut crude- 
lissimum Caesarem vidit, curvato vertice pronus, 
ejus vestigia osculans, vatum litteras tradidit, 



et in verbis talia promit : triumphator, pieta- 
tis amator, cui universas nationes terrarum obe- 
diunt, pontus et tellus opes ferunt, tibi Jupiter 
cuncta subegit, et tuis praeceptis omnia obnixe 
parent, volatilia et animantia terrae, vel quid- 
quid aequore natat : suum namque decretum 
mundus implevit, ut omnes invictissimo Jovi col- 
la subjicerent, et nefandum nomen Christi ab- 
nueretur. Tuis enim praeceptis totus mundus 
obaudivit. Sola mulier cum septem natis tua 
praecepta contempsit : etiam Jovem irridet, cui 
tu compsistiplurimatempla perorbem, qui super 
aethera tonat et ejus obtutibus cuncta stabiliun- 
tur.Nisi pietas vestra jusserit mactarerebellem, 
mox iratus Jupiter, despiciet consortia nostras 
vitae, recondet se in aethereis arcibus silens, nec 
ab alto axe reddet responsa. Unde jam erit re- 
sponsum ? Aut quis supplicator ? Et dum tu 
posueris thura, a quo audieris ? 

6 Hoc audito, ira repletus Caesar, indignans 
abibat, et inquit: Cogit me femina parare cruen- 
ta tormenta. Ecce nunc mollia temnunt regalia 
jussa. Certe meum dolorem hac ratione sanabo. 
Nisi relicto hoc nomine, ad diis sacrificandum 
accesserit, saevio prius, illa praesente, in natos 
ejus, et ultimo eam, occisis filiis, a luce evellam. 
Haec dicens, Publio consuli dolosa voce praece- 
pit : Cito propera [perge ad locum, qui dicitur] 
Martyrolorum, ubi a centum columnis templum 
Saturni sustentatur, qui torquet numine bella ; 
ubi totidem fulgentia simulacra consistunt, et mi- 
cant atria longa, et compelle libamina rebellem 
ofFerre diis cum prole.Sin autem, diversis crucia- 
tibus sciat se vita privari. His dictis, diei jam fu- 
erat cursus expletus. Postera namque die, sur- 
gente primumEoo, Consul properans, petit ardua 
tecta, atque in mediumjussit deduci Sanctam. 

7 Illa vero perducta, ccepit assistere mente 
valens, ore jocunda, vultuque nitescens. Quam 
Consul aspiciens, blandis eam sermonibus allo- 
quens, ait : Magnis estis ex stemmatibus orti [et] 
decet, ut vos amici Caesaris effecti, ejus jussa 
complentes, magnas divitias obtineatis. Curdeos 
non pavetis, ac deorum ac Caesaris jussa contem- 
nitis? Quid fcedantes vestram progeniem, turpi- 
ter seculumvernansperditis? Haec audiens beata 
Felicitas, dixit: Verba, quae dixisti, aures no- 
stras tetigerunt, sed nequaquam in intima coj-dis 
nostri pertingere possunt. Unus enim immensus, 
quem colimus, mundi conditor, lux sine fine, 
Deus et sapientia totus, cui succedunt tempora, 
quoniam ipse condidit illa ; qui dat temporaneas 
pluvias, ut promat gramina terrae et lignis pomi- 
feris immittit dulcia mella, dulcesque sapores 
atque nidores, diversisque pectoribus foecundam 
copiam donat ; cujus imperio sol igneus arva il- 
luminat, et luna cum stellis nocturnas temperat 
horas, et ruptis nubibus ardentia fulgura jactat, 
ac mutat menses aestusque rigores. Hic homines 
castos diligit et vera loquentes, in quorum cor- 
dibus non est dolus, sed omnia pura simplicitas, 
pietas, pax et sapientia vera. 

8 Veraciter sacrilegus est, qui hunc Jovem 
credit regnare per orbem. Vos quidem falso cri- 
mine plures damnatis, [ignis] certe sine fine fer- 
ventis poenis damnabimini, sempiterna mancipati 
gehenna. Certus credito, quia nostrum virtute 
nulla retrovertimuscursum, quoniam necaspera 
verba cordanostra perterrent, necprosperamul- 
cent. Sancta itaquespes, nostra corpora vegetat, 
digneque tuetur, quaesemelDeoofferimus.Quam- 
quam verba saeva mineris, non vales nostram 



qui dira om- 
nia eis mi- 
nalus.a Con- 
sule quteri 
jubet, ut ido- 
lis litent: 
E 



at maler he- 
roice se oppo- 
nit, uniim 
cotendum 
Deuin prtedi- 
cans ; 



sacrilegum 
deorum cul- 

liim dam- 



spem 



DIE DECIMA JULII. 



15 



Duci, qui 
eam monet, 
ut consulat 
vitic filiorum 



quid respon- 
tlcat semel, 



atque ite- 
rum ; quibus 
vcrbis filios 
ad constan- 
tiam liortala 
sit. 



spem et fldem mutare : quia Christi nomine se- 
curi superamus insidias hostis. 

9 Tunc Consul contumaci vultu clara voce re- 
spondit : O miseranda nimis, cui nulla est spes' 
salutis, saltem permitte natis vernantis seculi 
gaudia frui, ut gliscat aetas per annos, et vernet 
senecta. Mox illa oculos palmasque tetendit ad 
ccelum, dicens : Hi digne cupiunt vivere post 
funera mortis, si supra omnia, observent prae- 
cepta nostra, ut colant Regem coeli et terrae, cu- 
jus imperio cuncta formantur. Hujus etenim si- 
nus omnia cingit, et nulla regiovel ambituseum 
claudit. Omnium elementorum creator est etau- 
ctor. Si vero Deum abnuerint, qui super omnia 
regnat, et invocaverint deos csecos surdosque, 
palma hominis factos, et sculptos de robore, et 
lapide, vel alios aurigeros, quos arte periti fin- 
xerunt, et in hac fuerint devoluti stultitia, ut 
credant Deum habitare per lignum vel quodcum- 
que metallum, quod nullo ordine fieri potest, in- 
dubitanter in stygiam paludem mittuntur, ubi 
dirus coluber potestatem accepit sacrilegos ine- 
narrabili cruciatu tenere. 

10 Pomposa illusio est, cum videtur larva 
dare responsa sub specie Jovis aut Veneris, vel 
aliorum, quorum ossa sepulcra tenent; at eos 
crudeliter sseva tartara contorquent, quorum 
imagines post debita mortis illorum, miseri ho- 
mines facientes, deos finxerunt. Hoc perpende 
Consul. Quod illis impia vita non potuit dare, ut 
essent dii, mors qualiter dedit ? His dicentibus, 
ortus est vesper, et paulatim noctis opaca cre- 
scentia finem imposuerunt fesso labori. Sequenti 
vero die, iterum Consul repedavit ad propositum 
opus, et hoc modo exorsus est : Infelix mulier, 
quid tibi manet tanta cupido, quia mavis e terra 
perdere natos tuos? Sine eos vivere, atque mo- 
neto, salutiferis monitis ut praabeant aures. 

1 1 At illa nimio commonita dolore, ter et qua- 
ter percutiens pectus, magnum praemisit gemi- 
tum, dicens : Miseratio tua clemens est, impietas 
pestifera est, labiis blanditiem lambis, sed fers 
in mente venenum. Quisquis enim talibus dictis 
sua pectora munit, depressus tenebris, caret 
gaudio perpetuse vitae. Statimque conversa ad 
filios, ait : Vos estis arma manus mese, germina 
foecundi partus, attentius haec mea dicta cordi 
vestro affigite, et altius ad speculandum subite : 
quia ecce veniet dies, in quo dirus et audaxprse- 
do instigamenta callidiora patris sui revolvat, 
qui invidus olim protoplastum parentem de flo- 
rigera sede ejecit, dum illi mandere pomum ve- 
titi ligni suasit. Ille autem superbus, alta ruens 
de luce, ajterno lumine primos expoliavit. Nunc 
mea dicta brachiis cordis vestri affigite, et a 
mente vestra omnia contagia fallacis mundi de- 
jicite, ne vos pulsando pellat a culmine recto ; si- 
mulque ad ccelos oculos et manus levate, ne ces- 
sent organa nostra pulsare precibus tonantem, 
Christum redemptorem nostrum, per quem lucis 
aperta est via Christicolis, qui dat vitam sine fine 
beatam, quam nongravat fessajuventa, nec cur- 
va senectus, neque clades, mcerores, nec sudor, 
sed semper pubertas illic sine fine pollet, et pur- 
purei flores per aequora vernant, lilia permixta 
rosis, croceseque viola? ; illic inhabitantes ambro- 
siis odoribus satiantur, in quo non apparet noctis 
imago, sed semper fulgida nox. Non ibi dolus, 
non ullus metus, nec ulla potestas ; non algor vel 
restus, aut tetra cupido, sed divino tantum satiati 
respectu, incessabili lootitia gaudent hi, qui di- 
gne eum coram hominibusconfitentur. 



CAPUT II. 

Publius Consul S. Felicitati ac Filiis 
ejus frustra conatur persuadere cul- 
tum deorum. 



Hoc audito, Consul frendens, ministris praece- 
pit, ut mulieri ora cautibus contunderent 
fortiter, et ait : Tune es, o miseranda, ut possis 
vincere ferreas pcenas, quas tibi et natis jussi 
parari? Cur audes talia depromere verba, ut 
Caesaris sacratissima jussa contemnatis ? Testor 
superos et micantia sidera cceli, et per numina 
juro, tonantia terra et mari, per magnas Nym- 
phas et Naiadas, Dryadesque Napaeas, et senem 
Silvanum, Satyrosque et Faunos, si ultra abnue- 
ris deos, quorum numen spirituale est, te tuas- 
que soboles diversis cruciatibus faciam interire. 
Haac et alia plurima dirus ille terrendo repetit, 
ut eos minis possit a culmine fidei pra?cipitare. 
Sed beata Felicitas inconcussa manens, nec mi- 
nis territa, nec blanditiis decepta, ex imo cordis 
deprecabatur Deum, ne callidus ille humani ge- 
neris invidus seductor puerorum martyrium im- 
pediret. Quos enim mundo pepererat, in ccelis 
parere conabatur. In illorum autem cruciatu 
martyrium et ipsa sustinuit. Sed venenum Che- 
lydri pavendo , ne illorum fidem necaret, se 
manente in corpore, cupiebat eos post funera vi- 
dere ad ccelorum regna properare securos. 

13 Saevissimus ille Publius erexit vultum, quo 
astabat primus illorum, cujus jocunda lanugine 
pubes vestiebatur. Tu es, inquit, omne decus 
tuorum, et prima progenies parentum ; movere 
piis precibus, et favens nostris laboribus adsis et 
saluti , dictis monitisque complectere nostris. 
Cave juvenis plectra matris, de falsa luee loquen- 
tis, quae maluit e terra perdere soboles; et cer- 
tius scito, quia post munera lucis, quse sideribus 
mundum illustrant, volventia dies et noctes, 
numquam in requiem intrant, sed statim ut fue- 
rint animse a pondere carnis solutae, est via de- 
clivis et funesta nubila, per quse descendunt ad 
stygiam paludem, teterrimam nebulam exhalan- 
tem, et per muta silentia ad sedes infernales fe- 
rentem. Illic pallor et hyems tenet, punita simu- 
lacra sepulcris, et exanguis umbra ibi sine ossi- 
bus et corpore errat. Urbs autem loci illius eapax 
est, mille aditus habens, et undique portas aper- 
tas. Sic autem locus ille animas accipit velut 
fiumina cuncta de terra [absorbet mare] et nulli 
anima; locus ille exiguus est. Illic animarum pars 
forum et tecta celebrant, pars ima tyranni, pars 
vero artes et imitantia [quondamj vitae antiquae 
[opes exercent]. 

14 Htec est lar' hominis, qui perdit siderum 
luces : nam vitae locus non erit alter, nisi tartara 
ditis. Siste juvenis gradum, ne pergas ad regna 
silentum, et ne ignifera luce occuperis in pueri- 
libus annis. Nunc ergo pandam tibi iter, quod 
ducit ad vitam. Tu scandito callem et omnigeni 
Deo Jovi colla reflecte. qui salutifera secula cun- 
cta, festa et gaudia prabet. Peto. accede huc 
libare Deo maris, ut clareas omnibus amicitiop 
Regis, et cum magnis opibus prseclaras accipies 
domos Csesaris pra? cunctis, ut non amplius ven- 
tosa verba loquaris. Deinde, jubente tyranno, 

atU-a- 



Consul Pu- 
blius matrem 
frustra Itr- 
rct; 



primum fi- 
liorum ina- 
nibus pro- 
missis sedu- 
cere conatus, 



16 



ACTA APOCRYPHA SEPTEM FRATRUM MARTYRUM. 



fortiter reji- 
citnr; 



niliil etiatn 
agens apud 
quarlum, 



attrahitur tertius, quem blande allocutus, ait: 
Decora puerilitas, si objussa Csesaris Jovi colla 
submiseris, erit tibi Becura quies atque innumera 
gaudiaper tempora longa. Praebe consensum sa- 
lubri consilio nostro, ut seculi hujus delitiis quie- 
te fruaris, ac Csesaris vooiteris amicus. 

15 Bxc puer audiens.ait : Infelix Consul, cur 
roihi haec dicere tentas? ut delubra daemoniorum 
adeam, etlitatis sacrificiis pacem a lege feracem 
repetam, vel a Phoebo et a miseranda Junone, 
quam dicitis libere jugalia vincula tenere, aut a 
Venere, cujus jure libidinem tenetis, vel a mini- 
culatrice aliena? Hasc numina non sunt, sed'vos 
mente tvrannica verendo vana, vani estis effecti 



esse potest, ut reus et Deus misceantur m unum ? 
Qui in talibus actibus pullulat, Deus non est. 

19 Quandocumque tu mihi poenas inferes, vel 
elausum me carcere ferreis catenis vincieris, in- 
cessanter deorum vestrorum facta clara voce ca- 
nebo, ut hoc audiat aether, et qui regnat in illo, 
qui corruptores sunt, victi cupidine Veneris, ra- 
ptores, bilingues et fraudatores, asperi moribus 
et mendaces, fures atque perjuri, manibus im- 
puri, humano sanguine fuso. Nunc isti, clausi 
tartaro, gravi cruciatu persistunt. Nam verus 
est Deus, quem nos colimus, qui solo verbo coe- 
lum et terram, pelagus et sidera fecit. Ille opi- 
fex rerum et summi olympi regnator primum ho- 



forMer in 
rleos inve- 
ctum. 



fac] vecordes. Quare vos caecitas meutis fatigat, minem condidit de pulvere terrae, qui casto cor- 

obcrecata gens Romanorum! Quid negatis facto- pore .servaret jussa tonantis. Huic dedit sensum, 

rem omnium, et indignejugulatisjustos? Prohis rationem et beatam animam, et donavit in suo 

autem prospera secula vobis consurgunt, in qui- jure, ut omnium dominaretur. Ast ubi peccando 

bus panduntur fortia bella, et quos nunc jure te- florigera est de sede repulsus, impia committen- 



netis, potestatem in nobis exercent. 

16 Hoc amoto, in medium deductus est quar- 
tus. Cui consul hoc ordine exitialia verba locu- 
tus : Dic, inquit, puer nate de orbataparente,cur 
tenetis monita crudelissimse matris, ut magni 
Caesaris jussa temnatis? Non jam vos viverepa- 
tiar, sed puniam ante oculos matris, et tunc ve- 
niat ille Deus ignotus, quem colitis, si potest, 



tes (homines) se seculo miscuerunt, et perpe- 
ram totum mundum replebant. Quae omnipotens 
intuens : Delebo, inquit, hominem a terra. Ipso 
autem imperante, ventorum agmina ruunt, et 
concusso cardine totus extremuit mundus. Fit 
fragor et densi imbres funduntur ab aethere, nec 
non et imo profundi inundatio facta, rabidi dilu- 
vii moles cuncta inhabitantia terrae peremit, di- 



eruens vos de manibus nostris. Ad haec puer re- vinoque nutu, uno remanente justo, cum natis 



spondit : Nihil agis, consul, sed tantum dentem 
fatigas in dente. Ego verba tua intrepidus decre- 
vi contemnere : nam pro Christi nomine munus 
est mihi mori. Est mese necis auctor, quoniam 
libenter haec suscipere cupio. Cui consul : Quam 
felicior, inquit, juvenis esses, si numquam hujus 
vitae lumina tetigisses ! Venit enim dies, quo si 
deorum templa non frequentaris, turpiter mo- 
riendo foedabis matrem matrisque parentes. 

17 Haecait, et quintum deducere jussit. Quem 
aspiciens, dulcia fatus est ei verba : Da dextram, 
fili, et magno fcedere junctus, non nobis contem- 
ptum porrigas, sicut fecere priores, sed pacifice 
sicut olivae porrige ramum, ut digne nobiscum 
celebrare possis munera digna. Ille vero tacitis 
precibus haec audiens, pulsabat mundi condito- 
rem, et, inquit : Vae tibi animarum raptor, et tu 



natorumque uxoribus, totum orbem hominibus 
repleverunt, iterumque facinoribus repletus est 
mundus. 

20 Tum pius ille sator atque Redemptor, mi- 
seratus, exalto respexit humanum perire genus ; 
non dedignatus, semetipsum exinanivit, ex virgi- 
ne formam servi accipiens, mundo illuxit, per 
populos mandata dedit praecepta parentis. Cum 
subito patres cunctos populos accersiri viderent, 
invidia ducti, eo capto, non sunt veriti omnium 
Redemptorem suspendere in ligno. Interea inci- 
pit magno murmure coelum turbari, et oriens sol 
obscuratus est, teterrimam caliginem praebens 
mundo, et magno pondere concutitur tellus. 
Tunc ille per se tartara adiit, sedes reseravit in- 
ferni, tenebrasque resolvit. Jam referens pedem, 
veniebat ad superas auras. Tertia enim aurora 



imii/osito 
mysterio re- 

demptionis 
liiiinaine. 



mihi displices, et consilium tuum, quod pandit sepulcro surrexit, in ccelum ascendens, suisque 



limina mortis. Quae tibi fuit fiducia ludere nostri, 
qui templa Christi vocamur ? Cui communem ce- 
lebramus honorem, illius et vultum hilari laude 
anticipamus, et quis alter, quem nos implorare 
valeamus? 

18 Protinus et sextus jussu Consulis deduci- 



sub pedibus omnia evertit. Nisi enim per illum, 
nemo salvabitur umquam. Inde judex venturus, 
fulmine cuncta terrendo , tunc ante ejus con- 
spectum superae atque inferae movebuntur virtu- 
tes, coelum et terra, mare et montes ardebunt, 
ruent astra, et atris tenebris obscurabitur Phce- 



tur. Quo viso, ait: juvenis, habeto nostrum bus. Fit languor et gemitus, luctus tristisque 



solamen. Hinc etenim secreto loqui tecum volui 
ut evidenter tibi viam salutis demonstrem. Sed 
ne spernas consilium meum, sed imple invictis- 
simi Caesaris jussa, qui tibi salutem praebet, ut 
Deorum misericordiam consequaris. Si vero diis 
modo cervicem [et] corda reflectas.haectua pro- 
bitas te defendet, et cunctas hostis insidias car- 
cere tundes, simulque in amplexu et osculis fixus 
ac dapibus florebis in aevo. Talia dicente Con- 
sule, sanctus puer respondit : Crudelis bestia, 
cur velis evertere nostras placidas vitas, ut de- 
mus thura Jovi et precantia verba, et in marmo- 
reas aras illi vina fundamus, quem priores veri- 
dici vates scelere damnaverunt ? Ille modo 
equus vel ales, modo bos aut cervus abibat, et 
multimodis in spurca contagia versus agebat, et 
postremo in suam redibat formara. Interdum 
Deus, interdum videbatur raptor atque adulter. 
Si verum nefas, et si falso nomine pius ; qualiter 



boatus. Qualis error erit tibi illic, Consul, qui 
simulacra colis et larvis dona freque"ntas ? Hsec 
puero dicente, coepit ille pallescere, et frigidus 
horror hujus artus invasit. 



CAPUT III. 

Vario mortis genere septem Filii Marty- 
res occiduntur; S. Felicitas capite jrte- 
ctitur ; corpora a volucribus intacta ; 
eorum sepultura ac translatio. 



Dum uterque per longum sermocinarentur, 
expleto diei cursu, vesper jam apparuerat 
mundo. Sequentique aurora, minimum sibi prae- 

sentari 



Frustra i/««- 

que /''"' '"'- 

lu iiiilililiu 

tentato, 



rem omncm 
ad Cxsarem 
defert ; 



DIE DECIMA JULII 

sentari jussit, et ait: Die, parve puer, quiteneris 
annis pullulas, quae insania vos traxit, ut abne- 
gatis Regum praecepta, et estis effecti hostes 
proprise vitae vestrae ac salutis ? Certe vos ipsi 
properatis ad vestrara perniciem ; et, insensati, 
videte, quiajam per opaca silentum tartara pro- 



17 



sententiam 

tnortis in eos 
fert. Jamm- 
rius plumba- 
tisceditur; 
Felix capite 
minuilur, 



uti eliam 

Philippus; 

Silanus prte- 

cipitatur; 

Alexandro 

cerebrum 

transfoditur; 



dente, ita concussa est terra, tamquam si onus e* hs. 
tanti corporis non valuisset portare. 

26 Protinus spiculator attolens animum, sex- Vitatu et 
tum, nomine Vitalem, ferire jussit. Cumque vi- 
disset eum tenera pube sua crescere, misericor- 
diter quasi hsesitare coepit, qualiter eum velo- 



Martiati* 
gtadio trans- 

fodiuntur ; 



peratis. Elige, quod vis, lucem an tenebras. Tu cius vita posset sine gravi cruciatu privare. Illi- 
potes et tui vitam servare et introducere mor- co reperto consilio, arripiens lanceam transfo- 
tem. Protinus insinua nunc, quid eligit animus dit pueri pectus. Cumque extemplo praecordia 



tuus ? At vero ultimus puer, intentos oculos et 
brachia attolens, inquit : Plura dicta salutis, 
Consul, tibi poteram loqui ; sed jam cares mente, 
jam ad infernalia regna pergis, et horrendus 
tuus pater et socius non te salutifera verba sinit 
audire ; jam et tartara ipsa te rapient. Hoc tibi 
superest, ut ssevicolubri perficiasmachinamenta. 
Eia age perfice, ne diu laniare [perge] quos cceli 
gaudia expectant. 

22 His auditis, infelixhorruit, totoque ore pal- 
lescens, furibundus regia tecta pervenit. Ut Cae- 
saris obtutibus [se] offert, supplicans, intimavit 
sub ordine rei congesta, [et] eum conabatur di- 
ctis excitare ad iram, et ait : Regnator inclyte, 
cui est rerum summa potestas, ecce superba 
gens irrita tua jussafecit. Non tantum tibi extat 
inimica, sed et deorum numinibus nimias inju- 
rias inferunt. Ego enim eis nunc sseva verbera, 
nunc divitias blandis sermonibus minitavi, et pri- 
us interitum , deinceps munera pollicebar; sed 
nulla attentione valui perituros revocare saluti. 
Velocius etenim molliuntur robora saxi, vel for- 
tissima ferri , quam queas revocare illorum for- 
tissima corda. 

23 Hoc audiens Rex, acri dolore congemuit, 
nullum tamen eodem est locutus de hac causa 
sermonem. Noctu tamen instigante diabolo, per 
cordis arcana Sanctorum necem volvere ccepit, 
qualiter sequenti luce, quasi deorum rebelles, 
crudeliter punirentur. Et orto die theatrum adiit, 
stipatus maximis turbis, medio ccetu excelso 
consedit solio, ac furiis accensus, haec populo de- 
promere ccepit : Heu mihi, quam duriter me co- 
gitationes mese angnstant de invisa stirpe, deo- 
rum adversatrice, quae vocibus sethera pulsant, 
et nomen ignoti Dei ferunt in astra, quem olim 
mundus in ligno crucians, interemit, atque in 
multis sepulcrum conclusit ! Certe non ultra per- 
ituros vivere sinam. 

24 Et hsec dicens, statim sententiam mortis 
dedit : Mactate, inquit, deorum rebelles, et 
truncos relinquite belluis ad devorandum. Tunc 
illo praecipiente, primus e natis, Januarius nomi- 
ne, senatui proponitur. Cujus viscera Csesar 
crudelis plumbatis caedere jussit, liquefacta pice 
ceraque et plumbo tamdiu membra ejus perfun- 
derejussit, donec sanctus vir moriens, polorum 
ineffabilia regna adiret. Deinde sanctus, nomine 
Felix, attrahitur ; cujus colla spiculator percu- 
tiens, uno ictu caput ejus aufertur. Sicille carne 
solutus, penetravit rothera cceli. 

25 Eodem martyrio et tertius est, nomine 
Philippus, coronatus, et devicta morte ineffabi- 
lia gaudia sine fine percepit. Prseterea nefandus 
Rex pr»cepit apparitoribus, ut quartum, Sila- 
num nomine, ex summo vertice rupis praecipita- 
rent. Quo facto, elapsus martyr vitam exhalans, 
atque inter Sanctarum agmina coruscus, non 
peritura gaudia cepit. Csesare quoqueimperante, 
minister scelerum, quintuin Alexandrum, per 
medium cerebri mucrone percussit, ita ut pars 



[gladius] perforasset, humi prostratus, mortis 
debita solvens, Christo comitante, super Eethera 
poli laetabundus ascendit. Tandemscelerator ille, 
reflectens lumina, quo ultimus adstabat frater, 
nomine Martialis, dentes infrendens, in ensem 
alte consurgens, media inter tempora pueri fixit, 
et ait : Nunc morere, demens, deorum rebellis, 
et celeri cursu vestigia fratrum sequendo, illis 
jungere, et dicito, quia cras genitricem mittam 
ad vos. Vix haec verba spiculator ediderat, tan- 
ta nubium tempestas exorta est, ut tonitruo ter- 
rarum ardua tremerent, et effusis imbribus sine 
mora et obscuritas esset. Hoc viso, omnes tur- 
bati, suum interitum advenisse timebant, dicen- 
tes : Quoniam injuste fuerant hi puniti. Hac tem- E 
pestate hujus diei cursus finitur. 

27 Postero autem die nequissimus Caesarbea- demumpaa 
tissimam matrem accersiri iussit. Quam ut vidit, 'L l °* mater 

...... _. J . ' Felicitas ca- 

concusso capite, dixit : _ia, saeva parens, si tua pite pteciitur 

visendi proles te movet alta ' cupido, vel prope- • aiias lanta. 

rare cupis silentum latebras, de quibus non cre- 

dendi tibi satis fuerat, aut contemptores deorum 

cupis videre, qua sint pcena damnati, quibus et 

tu citius efficieris consors ; noli diu superstes 

esse filiorum, sed statim a nobis tuorum scele- 

rum judicium sume, ut perditis hujus gaudiis vi- 

tae, ad stygiam paludem funebriis manibus dedu- 

caris. Tunc, eo praecipiente, furens minister 

candida colla beatissimae Felicitatis fortiter ense 

percussit, evulsoque capite, exanime corpuspre- 

tiosum tellure ccepit inhumatum jacere. Prasce- 

pit enim heros, ut nulli eorum corpora humare 

liceret ; sed volucribus ac bestiis relinquerentur 

edenda. 

28 Omnipotens tamen, qui verbo cuncta crea- CorporaSfar- 

vit, cujus potentiae nihil difficile esse videtur, "(""" vol "~ 

qui ssepius patitur in Sanctis suis, miram cu- cta, sed in- 

ram corporum eorum gessit ; dum sub sideribus '"'''"• s " a " 

r D , .... ,. vemque odo- 

mbumata jacerent, non volatuia vel quadrupedia rem spiran- 

terreeque reptilia illis propius accedere potue- "" 

runt , divinitus quoque prohibebantur, ne illos 

attingere possent. Tanta autem ex beatis corpo- 

ribus odoris fragrantia emanabat, ut cuncta loci 

vicina adinstar universorum odoriferorum fiorum 

nidore suavissimo replerentur. Denique Christi- 

anorum phalanx collecta, per opaca noctis vene- 

runt ad locum, ubi sanctas matris sanctorumque 

pignorum corpora cruenta jacebant, tacite Do- 

mino psalmodiam concinentes ; ex humo sancto- 

rum membra levarunt, imponentesque feretris 

silenti cursu, relictum callem repedaverunt. 

29 Postquam vero ad locum pervenerunt, ubi a Christumis 
terrore fugato, pariter illis dignas reliquias cele- 
brare possent, mirificis aromatibus sanctorom 
corpora condiderunt, pretiosissimis tegminibus 
involventes, et in psalmis et hvmnis palam Peo 

gratias referentes, honorifice humaverunt, haud 
procul a mcenibus urbis, quam veteres vocave- 
runt Alisas ". Juxta quorum sepulchra Christus,, *<Jtead 
omnium reparator et auctor, ad confirmandam jJJ^ as " 
•iventium mentem, eorum intercessionibus innu- 



luimantur tt 
i mira- 
hono- 



dextro, pars laevo humero superjaceret, et jam mera benehVia prastabat. Nam ex obsessis cor- 
exanimatum corruit venerabile corpus. Quo ca- poribus daemonia illic ejiciebantur, claudl in pri- 

Tomus m Julii. 8 stimlIU 



1S ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS 

stinura restituebantur gradum, diu luraen amis- 



Alio dcinde 

Irnnslala 

sunt. 



sum reddebiitur, multae varireque illic bominura 
depellebantur infirmitates. 

30 Cumque multapost annorum curricula, di- 
versis potentatibus diversarum gentium in Italia 
immutatis, locus ille, quo Sancti quiescebant, vi- 
luisset, et absque bonore debito tam prrecipua 
Sanctorum corpora essent, ex jussu eximii ac 
veri Catholici Longobardorum principis Sige- 
bardi", Ursus, Beneventanse sedis electus, ea- 
dem Sanctorum corpora elevans de Alisis, cum 
magno honore Beneventum perduxit, et magni- 
fice in beatae [Marise semper Virginis] ecclesiam 
cum aliorum plurimis consanctorum corporibus 
collocavit. Horum autem martyrium colitur ix 
Kalend. mensis Decembris. Dedicatio vero eo- 
rum ecclesiae Beneventi vi Idus Julii. Quorum 
festivitate diversis ex partibus orbis conveniunt 
plures, Christo Jesu omnium redemptori gratias 
referentes, quicum Patre sanctoqueSpirituvivit, 
et per imraensa secula regnat. Amen. 



ANALECTA 

DE VII MARTYRIBUS. 

CAPUT I. 

Translatio S. Alexandri Martyris, unius, 
ut volunt , e vii S. Felicitatis Filiis, in 
abbatiam Ordinis S. Benedicti in Sue- 
via,desumpta excodicibus nostris Mss. 



Jttclorhujus 
Translatio- 
nis habet fa- 
hulosa et non 
colixrenliu, 



Translationem hanc obiter atligimus in Commen- 
tario przvio § 2, num. 21, ubi de sanctorum 
Martyrum reliquiis, pleniore rei gestse narratione 
huc remissa. Tantum abest, ut illam quoad omnes 
sui partes veram censeamus, ut non pauca etiam in 
ea displiceant. Primo enim historia, qux referlur 
ab ipso principio, et exponit tonitruum, Pilati cau- 
sa,juxta urbcm Viennensemsepulli, excitatum, etc, 
commentum merum et fabula esl, ad aniles namias 
releganda. Secundo Goz-pertus nullus occurrit inter 
Episcopos Vicnnenses, qualis lamen ibi extitisse 
asseritur. Tertio, nullum lego inter Episcopos Au- 
gustanos Nidgerum, Carolo Magno ejusque conjugi 
Hiltigardi synchronum, quem habes num. 8. Nihil 
tamenvetat, quin historiae translationis substanlia 
possit esse vera; sed ambulat Auclor in falsis ad- 
junctis, qux historiam, si ipsi credimus, circum- 
stant, non coharentia perperam combinans. Adde, 
quod non satis constet, an S. Alexandri rcliquix, 
eo translatx, sint istius Alexandri, qui fuit unus e 
vil Filiis S. Felicitatis. Mabilio sane in Annal. 
Bencd. tom. 2, pag. 205 hanc controversiam inde- 
cisam reliquit, de monasterio Ottemburano sic h- 



2 Pergamus cum Mabilione : Conditum a Si- 
lacho tradunt cum consensu Ermiswintae conju- 
gis, filiorumque Gozperti Episcopi, Totonis cle- 
rici et Tageberti comitis ; e quibus Toto, cleri- 
cali toga monastica permutata, primus eidem 
monasterio pra?fectus est, ilhtdque rexit per an- 
nos xlviii, mortuus anno supra octingentesimum 
decimo septimo, xiii Kalend. Septembris '... To- 
toni suffectus Milo abbas... Nitkarius, ejus suc- 
cessor, Augustanae urbis Episcopatum adepttts est. 
Unde colligas, Gozpertum Episcopum, Totonem, 
Nitkarium, seu, ut vocatur hic, Nidgerura, vel, ut 
scribit Bruschius in Episcopis Augustanis , con- 
signans cjus obitum anno 869, Neodegarium, sup- 
ponere quide.m, ut cum Dialecticis loquar, pro veris 
personis, sed male hic a noslro Scriplore Transla- 
tionis connexos esse, locisque ac temporibus non suis 
aptatos. Hisce prxnotatis, subdo nunc instrumentum 
ipsum Translationis, quod sic sonat : 

3 Temporibus itaque bonre meraori<e digni et 
venerabilis serenissimi Augusti Caroli, gloriosis- 
simi Imperatoris, fuit quidam Prsesul in sancta 
Viennensi ecclesia, nomine Gozpertus, bonus et 
justus, atque in omnibus sanctus, ecclesias sibi 
commissas libentissime construens ; sed , resi- 
stente adversario, minime, sicut nitebatur, boc 
peragere valebat ; quoniam per diversa sua mem- 
bra diabolus ei resistebat, maxime per Pontium 
Pilatum, qui olim in eadem civitate ab Impera- 
tore Claudio custodiae traditus fuit, ob hoc quia 
Dominum nostrum Jesum Christum absque illius 
jussione crucifigi permisit; ibique mortttus, se- 
pultus est in quodam monte juxta civitatem , 
anima vero ejus procul dubio in inferno. Qttadam 
autem die manifestata ira Dei super eum, accidit 
tonitruum magnum super ipsam civitatem, et 
fulgur coruscans simul cum tornitruo percussit 
montem, in quo corpus ejus jacebat, et niraia 
percussione tonitrui et fulguris, longe lateque 
dispersa sunt ossa ejus. Jttbente ergo praefato 
Venerabili Episcopo Gozperto, congregata sunt 
iterum ossa ejus; initoque consilio cum sacerdo- 
tibus et canonicis suis, invenit, ut eum in fiumen 
Rhodanum projicere juberet, quod ita factum 
est; antiquus enim hostis sicut ccepit multa et 
innuraerabilia mala in tempestatibus, et in pesti- 
lentiis, et cladibus, quas ipsi civitati opposuit cum 
provincia sibi subjecta; naves etiam, quae per 
ipsum locum pergebant, ubi ipse projectus est, 
in profundum demergebat. 

4 His itaque accidentibus, Episcopus dolens 
et mcerens, quia nullum patronum habebat, qui 
ipsi adversario ibi resisteret, consilio inito cum 
congregatione sibi subjecta, venit ad Dominum 
Carolum serenissimum Augttstum, petens, ut ei 
licentiam daret visitare limina Apostolorum Pe- 
tri et Pauli, et epistolam suam daret ad Domi- 
num Papam Leonem, in qua eum deprecaretur, 
ut aliqua suffragia Sanctorum ipsi Episcopo da- 
ret, qui, Domino favente, aliquod municulum po- 
pulo illi praeberent, ne diabolus per membra sua 
tantam potestatem adversandi illi loco haberet. 
Imperator autem haec audiens, libenti animo fe- 



D 
ilitibits histo- 
riam suam 
infarsit. 



' An non De- 

(Tinbris, ttt 
stt/ira? 



Qtta occasio- 



cnrpits S. 
Alcxandri 



quens : Hujus, inquit, loci basilica nuncupata est cit, ut ille precatus est, et misit epistolam suam 
sanctis Martyribus Alexandro et Theodoro, quo- per legatum suum simul cum pradicto Episcopo 



rum reliquias eo transtulit Toto abbas primus, 
cujus parentes Silachus et Ermiswinta coenobium 
illud fundasse perhibentur in Kalendario dome- 
stico, cujus haec verba sic citat : xm Kal. Decem- 
bris obiit Toto noster abbas, qui corpus S. Alex- 
andri buc attulit, et cujus parentes locum istum 
fundaverunt. 



ad Dominum Papam, flagitans et petens ob amo- 
rem Domini nostri Jesu Christi, et petitionem 
ejus ita ageret, sicut ipse Episcopus deposcebat. 
Denique Gozpertus Episcopus, et legatus Impe- 
ratoris Romam venientes, cbtulerunt epistolam 
Domino Papae Leoni : quam ipse perlegens, affa- 
tus est, libenti animo exaudire depreeationem 

Impe- 



DIE DECIMA JULII. 



19 



Imperatoris, et petitionem ipsius Episcopi ; sta- cogitans, ne praefati Episcopi clerici aliquo modo 
timque interrogavit ipsum Episcopum cujus San- hoc discerent, nocte surgens Dei nutu, aliis cu- 
cti corpus impetrare vellet. Ille vero non audens stodibus dormientibus, accepit cum summa re- 



impetratvm 

apitd Leo- 
ncin Papam 
i't miraculis 
claruerit. 



ullum Sanctum nominare, posuit hoc in arbitrio 
Papse, ut qui suse Sanctitati placeret, ei eum tri- 
buere dignaretur. Venerabilis vero Papa perse- 
veravit interrogando, jubens, ut eligeret unum, 
quem sibi dari vellet pneter Petrum et Paulum, 
reliquosque Apostolos, et primates Sanctorum, 
quos non audebat tangere, quemcumque ipse eli- 
geret, ob amorem et petitionem Imperatoris li- 
benti animo se daturum. 

5 Tunc elegit ipse ei dari sanctum Alexan- 
drum ; atque in crastina die ipse venerabilis Papa 



verentia corpus beati Alexandri, recondidit illud 
in duobus scriniis, e.t pallium, quod super fe- 
retrum ipsius crevit , posuit supra. Quoniam 
postquam illa virtus de eo facta est, minime tam ■ 
saepe supra feretrum jacuit, aliud ibi supra po- 
nentes. 

8 Facto autem mane, direxit suos homines a Toione cle- 
cum scriniis suis et cum sancto corpore, videnti- r h ico tMe "~ 
bus cunctis partibus Alemanniae, nullo ex illis latum, 
hoc sciente, quid inde factum esset, pr?eter ho- 
mines ipsius. Moratus est autem cum eis postea 



proficiscens ad locum, ubi Sanctorum corpora tres dies, ferentes feretrum, et putantes, quod 

septem Fratrum recondita erant, facta oratione 

et iejunio cum psalmodiis et letania, ceterisque 

orationibus multis, tulit corpus S. Alexandri et 

dedit illud venerabili Episcopo Gozperto, atque 

in ipso loco, feretro imponens, et epistolam prae- 

fato venerabili Episcopo fieri jubens, permisit 

eum remeare ad propria, prsecipiensque per epi- 

stolam suam, ut, ubicumque prsefatus Episcopus 

simul cum sancto corpore veniret, ab hominibus 

ipsius loci honorifico susciperetur. Sed pauca de 

virtutibus, quse ibi acciderunt, narrare oportet. 

Profectus est autem Episcopus a Roma, et con- 

cepto itinere cum magna reverentia et digni- 

tate, sicut decebat, portabat corpus beati Alex- 

andri; occurrentes vero caeci nonnulli, videntes 

effectisunt, multiclaudi curati, daemones plurimi 

in adventu illius fugati, et alia innumerabilia 



llulicr (lii.vu 
sunguims la- 
borans sa- 
natur, pultio, 
feretru su- 
perposilo, 
proriigiose 
aueto. 



Corpus San- 



signa. 

6 Ut autem venerunt ad quamdam civitatem, 
quae vocatur Luca, obviavit illi mulier, a fluxu 
sanguinis ita debilitata, ut vix ad feretrum beati 
Alexandri pervenire posset; sed cum ad sanctum 
corpus pervenit, et feretrum tetigit, tunc sana 
facta est, ut etiam de loco, in quo jacebat, exili- 
ret; et elevato feretro, illud sana et incolumis 
portabat. Illico posuit unum pallium super fere- 
trum ipsum, sed non erat tantae magnitudinis, 
ut feretrum per omnia cooperire posset, ipsa vero 
nocte illa jacuit prostrata ante feretrum B. Alex- 
andri, gratias Deo referens, quod eam per me- 
rita Sancti sui pristin~e sanitati reddere dignatus 
est. Mane vero illucescente et orto sole, ut pro- 
ficisci deberent, subito illud pallium super fere- 
trum crevit, et ita ipsum cooperuit, acsi juxta 
ipsum feretrum contextum esset. Sic ccepto iti- 
nere, cum summo honore et reverentia pervenit 
Episcopus cum ipso thesauro optimo ad Augu- 
stam civitatem. 

7 Habebat autem idem Episcopus Gozpertus 
quemdam clericum ex Alemannia, nomine Toto- 
nem, valde sibi familiarem in omnibus, qui etiam 
suam cameram providebat, ipsique commenda- 
bat illud sacrum corpus, ut illud custodiret in 
omnibus mirifice, usque dum ad suum episcopa- 
tum veniret. Et ut Episcopus pervenit ad Augu- 
stam civitatem , aegrotare ccepit , et partim 
equum ascendens, partim in feretro jacens, per- 
venit usque in medium montem Gotar...., ibique 
ab ipsa -egrotatione defunctus est, et sic depor- 
tatus est ad S. Mauritium. Tum Toto, camera- 
rius ejus, qui etiam corpus beati Alexandri cu- 
stodiebat, creilo Dei nutu, ccepit tractare in cor- 
de suo, ut corpus B. Alexandri ad monasterium 
suum deferret in Alemanniam, quod constructum 
habebat in pago Hilargavve ex sua proprietate, 
parentumque suorum, cujus monasterii vocabu- 
lum esl Uttenburra. Latenter igitur hoc facere 



Augusta rei 

vcritatem 

audiente, 



ibidem sanctum corpus esset. Dicebat autem ipse 
Toto, se velle ad propria proficiscif et visitare 
parentes suos, atque cum illorum adjutorio cele- 
riter reverti ; postulans ut dum ad Wiennam ve- 
nirent, eum exspectarent, et sine illo nullo modo 
ad curtem proficiscerentur , impetrare Episco- 
pum. Quarta autem die, mane illucescente, tra- 
didit clavem feretri aliis custodibus, suis disci- 
pulis, et valefaciens omnibus clericis illis, pro- 
fectus est cum magna lsetitia ad Alemanniam 
sub omni festinatione ; et ut ad episcopatum 
Constantiensem venit , ultra Rhenum fluvium 
transiens cum licentia Episcopi ipsius parochiae 
iterum imposuit beatum corpus in feretrum, et 
sic cum magna reverentia et honore, virtutes 
multas Dominus per eum ostendens, allatus est 
ad monasterium, quod vocatur Uttenburra. et 
omnem proprietatem , quam habuit , tradidit 
beato Alexandro per manus suas et parentum 
suorum. 

9 Igitur sub omni festinatione loquens cum Hildegarde 
suis propinquis, iterum celeriter profectus est 
ad Aquisgrani palatium ad Dominum Carolum, 
serenissimum Augustum, et prius per legatum 
suum, et suam epistolam innotuit hoc factum 
Hiltigarda?, serenissimse Regina; , flagitans ut 
ipsa, ob amorem Domini nostri, suadere stude- 
ret Domino Imperatori, ut corpus sanetum ibi 
in suo monasterio persistere permitteret, et il- 
lud nullo modo reddi juberet. Qufe se ita factu- 
ram promisit, si praefatus Toto omnem suam 
proprietatem simul cum corpore sancto illi tra- 
deret. Hiltigardis vero serenissima Augusta jus- 
sit venire praefatum Totonem ad praesentiam 
suam, et diligenter scrutata est ab eo istius rei 
veritatem. Ille vero nihil de hac re celatus est, 
sed per omnia rei veritatem retulit, qualiter tam 
sacrum corpus acquisivit. Tunc ipsa prrecepit ei, 
ut suam proprietatem statim sibi traderet, si ullo 
modo vellet, quod ipsa inde adjuvaret. Ipse ergo 
libentissimo animo omnem suam proprietatem, 
quam habuit, simul cum corpore sancto tradidit 
in manibus prajfatse Hiltigardre, quatenus per- 
petualiter in sua potestate persisteret, et post 
ejus discessum in potestate Regum perpetuo es- 
set. Ipsa iterum tunc concessit in beneficium 
ipsam proprietatem piwfato Totoni. Tunc ergo 
ipsa veniens ad Dominum Imperatorem, prostra- 
ta ad pedes mansuetudinis sua\ retulit ei omnia. 
qualiter Gozpertus venerabilis Episcopus egit. 
et qualiter pra>fatus Toto istud sacrum corpus 
acquisivit, humiliter misericordiam suam depo- 
scens, ut ob amorem Domini nostriJesu Christi, 
et petitionem ejus, illud sacrum corpus nullomo- 
do reddere juberet. 

10 Credoautem,divina dispensante misencor- 
dia, mitigatumest cor Regis, et iixit, se statim 

inde 



20 



ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 



EN. US. 

ct at> Impe- 
ratore Caro- 
/<> impttran- 
te, ne eorpus 
cuiquamrcd- 
di aeberel. 



* prosienien- 



Aperlo sar- 
cophago, cor- 
poris odor 
spargitur, 



et sacrutn 
corpus sepul- 
cro coHditur. 



inde adjuvare velle per rectum judicium et re- 
ctam rationem. In crastino vero cum magno dolo- 
re et tremore venenmt Canonici ex Vienna civi- 
tate ad praefatum palatium, referentes in magno 
fletu gementesque et dicentes ; quod Toto illo- 
rum sacrum thesaurum et patronum furtim 
haberet, postulantes omnes primates et proceres 
Imperatoris, qui ibi erant, ut hoc cum Domino 
Iniperatore facerent, ut ipse juberet praafato To- 
toni, quatenus, sicut ipsum sanctum corpus inde 
furtim abstulit, ita iterum ipse illuc reportaret. 
Et sic pergente Domino Imperatore ad Missam, 
obviaverunt illi iidem Canonici, prostrantes* se 
ad pedes illius. Ut ergoDominus Imperator illo- 
rum audivit rationem, petiit sibi inducias dari 
usque mane ; quatenus cum fidelibus suis ei lice- 
ret tractaresuum responsum. Mane autem facto, 
venientes iterum ad praesentiam suam, dixithanc 
rationem nullo modo actam fore potuisse, nisi 
Dei nutu et divina dispensatione. Tunc praecepit 
eis, ut cum omni clero, in ipso episcopatu con- 
sistente, proficiscerentur ad ipsum monasterium, 
ubi ipsum sacrum corpus reconditum erat, et si 
Dei voluntas essetut inde illud auferrent, iterum 
feretro imponentes, reportarent illud ad illorum 
civitatem. Ipsi vero Canonici, audientes illius 
responsum, timuerunt in illas partes proficisci, 
quoniam nec linguam noverant, nec etiam pasto- 
rem habebat, ' qui eos in tali itinere custodiret. 
Tunc vero, divina dispensante clementia, versum 
est cor illorum in aliam partem, flagitantes sibi 
dari Episcopum, relinquentes per omnia istam 
rationem, rogante Hiltigarde illustrissima Re- 
gina. 

11 Tunc quippe supradictus Totocum licentia 
Domini Imperatoris et Reginae, et cum epistola 
illorum profectus est laetus ad Alemanniam, fe- 
rens epistolam Domini Imperatoris et Hiltigardis 
ad Venerabilem Episcopum Sanctae Augustensis 
ecclesise, nomine Kidgerum, per quem prascepit 
Dominus Imperator, ut ipse proficisceretur ad 
monasterium praefati Totonis, et videret ipsum 
pretiosum corpus, et illud mirifice et honorifice 
in sepulchro recondere studeret, atque per om- 
nem comitatum Hilrargaugensem, festivitatem 
illius cum fratribus suis celebrari juberet. Deni- 
que praefatus venerabilis Episcopus, complens 
jussionem Imperatoris , venit ad supradictum 
monasterium simul cum abbate Totone, et facto 
triduano jejunio, aperuit sarcophagum ligneum, 
ubi ipse Toto eum reconditum habebat. Et ut 
apertum est illud vas, tantae magnitudinis odor 
replevit ipsam ecclesiam et populum circumstan- 
tem, acsi unusquisque haberet in manu sua mo- 
dium thymiaraatis et thuris. Videns autem vene- 
rabilis Episcopus, illico omnibus pagensibus ip- 
sius loci virtutem ejus innotuit, et adventum il- 
lius, praecepitque, ut per omnem comitatum ip- 
sum festivitas ejus celebraretur. 

12 Tum vero tractare ccepit, quomodo, secun- 
dum honorem recondi posset, quoniam nec locus 
ibi pretiosus, nec etiam ullo modo talem petram 
invenire valebant, in qua eum recondere pos- 
sent. Tunc huc illucque pergentes homines loci 
illius, invenit quemdam juxta ipsum locum intus 
in sylva sarcophagum optimum de petra, et cu- 
currit cum magno gaudio ad Episcopum et Abba- 
tem, referens eis hoc. Ipsi vero cum magno gau- 
dio perrexerunt ad ipsum locum, et inde levave- 
runt sarcophagum, et detulerunt eum ad mona- 
sterium ipsius, posueruntque inpsalmis, et hym- 
nis, ceterisque orationibus corpus beati Alexan- 



dri in ipso sepulcro, quod permanet usque in 
praesentem diem, et virtutes plurimae postea ibi 
effectse sunt, et adhuc innumerabiles efliciuntur, 
adjuvante et cooperante Domino nostro Jesu 
Christo, qui cum Patre et Spiritu Sancto vivitet 
regnat Deusinseculaseculorum. Amen. 

EuAoyy;Tik 6 Ozbg iic, aicovx;. 



CAPUT II. 

De Pallio S. Alexandri Martyris 
ex Mss. 



Verissime legimus in psalteriis nostris latinis, Mtrabilis 
juxta Graecam interpretationem, quae est : DeusinSan- 
&avjj.a<jTOi o Ozbc, h ayioiz avrov, Mirabilis Deus 
in sanctis suis. Nec otiose dixerira juxta Grae- 
cam interpretationem. Nam Hebraica veritas non 
idem sonat; sunt enim hsec Davidis verba..., 
quae ad verbum ita interpretari possunt : Terri- E 
bilis Deus de sanctuario suo. Porro quam sit mi- 
rabilis Deus in Sanctis suis, et Sanctorum histo- 
riae resonant omnes, et quotidiana miracula, quae 
Deus per eos operari dignatur, non tacent. Fe- 
cerunt miracula Apostoli, fecerunt et ceteri San- 
cti. Dicebat Petrus claudo sedenti ad Portam 
speciosam : Aurum et argentum non est mihi, sed, 
quod habeo, do tibi : In nomine Jesu crucifixi 
surge et ambula. Et continuo surrexit, et sanus 
factus est. Tantus etiam miraculorum operator 
fuit Petrus, ut etiam ad umbram ejus infirmi sa- 
narentur. Quid referam de S. Laurentio, qui per 
signum crucis CEecos illuminavit. Quid memorem 
divum Nicolaum, trium mortuorum resuscitato- 
rem mirificum ? Non charta, non tempus quod- 
libet etiam longum sufficeret, ad referenda sin- 
gula miracula per Dei electos operata. Tanta, 
enim miraculorum faciendorum efficacia nonnulli 
Sancti pollebant, ut etiam de vestimentis eo- 
rum mirifica vis egrederetur. Fuit Helias Thes- 
bites tantas sanctitatis, ut pallio suo Jordanem 
percuteret, et aquam divideret, ut Regnorum 
historia docet. 

14 Rapto vero Helia igneo curru, discipulus i? 
ejus Heliseus cum particula ejusdem pallii, quam 
forte sibi acquisierat, eumdem Jordanem percu- 
tiens, idem effecit, et sic Jordanem transvadavit. 
Quia itaque Deus per Heliae pallium miracula 
operari dignatus est, non mirum si Christi fim- 
bria remorissam * illam mulierem, quae omnem 
substantiam suam in medicos nequidquam ero- 
gaverat,. sanavit. Illud autem admiratione di- 
gnum, quomodo etiam vestes, qua3 ad protomar- 
tyris Stephani sepulcrum delatae fuerunt, tantam 
inde virtutem contraxerint, ut etiam mortuos 
resuscitaverint. Nam B. Augustinus in vigesimo 
secundo De civitate Dei libro.ita de hoc Martyre 
scribit: Sanctimonialis, inquit, quaedam in vicina 
possessione, qu» Caspaliana dicitur, cura a;gri- 
tudine laboraret, ac desperaretur , ad eamdem 
memoriam tunica ejus allata est, quae antequam 
revocaretur, illa defuncta est. 

15 Hac tamen tunica cooperuerunt cadaver fulgentibue; 
ejus parentes, etrecepto spiritu, salvafacta est; 
etrursum aliud miraculum subnectens: Apud 
Hipponem, inquit, Bassus quidam Syrus ad me- 

moriam ejusdem Martyris orabat pro aegrotante, 
et periclitante filia, eo quod secum vestem ejus 

tulerat ; 



liracitlo- 
iini iiuilti 
tudine 



' hieiiio» 
rhoissain. 



DIE DECIMA JULII. 



2] 



tulerat ; cum ecce pueri de domo cucurrerunt, gloriosissimique martyris Alexandri laudes et " ms. 



qui ei mortuam nunciarent; sedcum, oranteillo 
ab amicis suis exciperentur, prohibuerunt eos 
illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum 
domum rediisset, jam suorum ejulatibus perso- 
nantem, et vestem filise, quam ferebat, super 
eam projecisset, rursus reddita vitaest. Legimus 
praeterea de sancto Jacobo Majore quod liberavit 



mirabilis 
qunqiie in 
paltio S. 
Alcxandri 



quod prsesen- 
tissimum esl 
remedium 

contra flu- 
xum mutie- 
brem, ct alia 
niala, 



merita amplificemus in terris, quemadmodurn et 
nos volumus ab eo commendari in coelo Deo om- 
nipotenti ; dignishiceumobsequiispromerearaur, 
ut et ipse aeternam nobis vitam irapetrare digne- 
tur in patria. In hac vero miseriarum valle omnia 
incommoda et adversa clementer avertat, sub- 
levet paupertatem nostram et miseriam et in 



Phileum , mittens ei sudarium suum, ab incanta- omnibus ita nos regat, foveat et protegat, ut post 



ud Martyris 
inoocatio- 
nem leniri 

solita. 



tionis vinculo, quo eum Hermogenes magus con 
strinxerat, ne moveri posset. Sanctissimae quin 
etiam virginis Agathae velum ignis prohibuisse 
impetum, manifestius est, quam ut narrari de- 
beat. Sunt et alia multa miracula, quas etiam per 
vestes Sanctorum facta noscuntur, quse brevitati 
studens, silentio transeo. 

16 Hoc unum operae pretium duco , nonnihil 
dicere de miraculis, quae Dominus operari digna- 
tur per pallium divi Alexandri. Nec etiam minor 
in eo virtus refulget, quam in aliorum Sanctorum 
vestimentis. Fuit primum miraculum circa hoc 
pallium ostensum, quod crevit super feretrum, 
ita ut feretro per omnia coaptaretur, plene illud 
cooperiendo, ut in translatione glorissimi marty- 
ris Alexandri clare narratur. Et hodie quoque 
fiunt magna miracula circa mulieres, nimio pro- 
fluvio menstruali laborantes, quse pallio hoc te- 
ctae, sanitatem recuperant. Nimis longum esset 
si singula miracula hic inserere vellern, quae cir- 
ca mulieres sanctus Martyr per pallium suum 
operatur. Compertum enim habemus, nonnullas 
mulieres duodecim, nonnullas paucioribus annis 
fiuxum menstruum plus aequo passas, et frustra 
substantias suas in medicos erogasse, quam pri- 
mum autem sancto Alexandro votum voverant et 
cum munere sub ejus pallium venerant, mox in- 
columes, sanseque redditae sunt. 

17 Fiunt autem quotidie ejusmodi miracula 
multa, quae ad lucem non veniunt, eo quod mu- 
lieres natura verecundae sint, et has infirmita- 
tes, quibus possunt modis, occultant. Verecun- 
dia itaque superatoe Dei magnalia celant. Virilis 
insuper sexus, haemorroidarum fluxu molesta- 
tus, saepius pallii hujus beneficio liberatus est. 
Ceterum qui praegravi ac diuturno capitis dolore 
tentantur, si in bona devotione ad mirificum hoc 
pallium confugerint, illico precibus et interces- 
sione sancti Alexandri liberantur. Praegnantibus 
etiam et in partu laborantibus S.martyr Alexan- 
der praesentissimus patronus adesse dignoscitur. 
Contradenique tempestates et aeris intemperiem 
gloriosissimus hic Martyr specialis patronus in- 
vocatur. Hinc est quod municipes oppidorum Bi- 
berach, et Mindelhaim singulis quibusque annis 
S. Alexandro taurum deferre solent, ut interces- 
sione ejus aliorumque Sanctorum, quorum reli- 
quiae in laudabili monasterio nostro Ottinpurano 
habentur, fruges eorum a grandine et aeris in- 
temperie custodiantur. Cum itaque Dominus per 
hunc Martyrem magna miracula vel hodie opera- 
ri dignetur, non abs re nomen ei impositum vi- 
detur Alexander ; nam Alexander allevians an- 
gustias interpretatur. 

18 Inquacumque autem necessitate Martyrem 
hunc quis invocaverit de corde puro et devotione 
vera, sublevamen atque auxilium absquo dubio 
ab eo sentiet. Quisquis ergo es, qui sancti 
Alexandri virtutes mirificas aut legis, aut audis, 
a laudibus ejus ne sileas, precor; sed fiat sicut 
scriptum est: Laudate Dominum in Sanctisejus; 
honor enim qui Sanctis defertur, Deo exhibetur, 
qui mirabilis in Sanctis suis existit. Ergo sancti 



vitae hujus cursum ad gaudia venire valeamus 
aeterna, cum ipso perpetuo gavisuri. Amen. 



CAPUT III. 

Alia S. Alexandri translatio , unius e 
vn Fratribus an alterius, in Westfa- 
liatn. 



Paragrapho secundo hujus Commentarii prsevii, Dequalrans- 
num. 17, rctulimus ex Chronico Mindensi l a n a " tu w T hxc 
corpus Alexandri filii S. Felicitatis.integrum de E 
Roma in oppidum Westphaliae Wildeshusen, a 
Walberto, filio filii Wedekindi, Regis Angaro- 
rum, translatum. Vide etiam num. 21. Atque huc 
spectat unum c Mss. noslris, qux hahemus, liunc ti- 
tulum prxferens, de miraculis S. Alexandri, S. 
Felicitatis filii. Tum sequitur allocutio prosphone- 
tica, dilectissimo atque omhi charitatis officio 
praecipue colendo Sundrolto presbytero, Megin- 
hart, vilissimus servorum Dei servus, in Domino 
Jesu Christo perpetuam optat salutem. Post di- 
ctam allocutionem totus est Auctor, per tria parva 
capita excurrens, in narralione rcrum, hucminime 
pertinentium, quas idcirco prxtermittimus. Capite 
autem quarto referuntur tres epistolx commendati- 
tix, a Lothario scriptx in favorcm Walberti unius 
e proceribus suis et Saxonum ex genere, ut ibidem 
dicitur, et de quo supra, proficiscentis ad limina 
Apostolorum ; una quidem ad Ludovicum, Lotharii 
filium, Ltalix Regem ; altera autem Principibus 
post Regem et Primatibus ltalkx provincix ; tertia 
vero inscribitur Domino Apostolicae Sedis beatae 
inemoriae Leoni Episcopo, hujus nominis V. Ca- 
put vero quintum propius altingit prxsens argu- F 
mentumdc translalione S. Alexandri martgris, ejus- 
que miraculis, ubi sic lego : 

20 His itaque epistolis apud dictum Regem 
susceptis, propositum [iter] pergere ccepit. 

21 Transcensisque Alpium jugis, Italicae fi- Alexandri, 
nes... pervenit, atque Hludovicum ejusdem pro- ^ l f^^ 
vincia? regnatorem, ut jusserat, appetiit, nun- corpus 
tium quidem, quod portaverat, denudavit. Quo 

audito, Rex principibus suis intimavit, et patris 
imperium patefecit ; illum autem prajdictum nun- 
tium honorifice susceptum, muneribus ditatum, 
aliisque suffragiis sustentatum. tam prsesentibus 
suis fidelibus, quam absentibus dictis vel scriptis 
commendatum, dimisit in pace. Ille autem cum 
jam longa itinerum spatia pene peregerat, ccepit 
aegrotare ; sed Christo Domino auxiliante, levius 
habens, Romam usque pervenit, ibique a Priore 
digne in hospitium susceptus, mansit illic xiv 
dies, nuntiumque, quod portaverat, in prsssen- 
tiam Domini Leonis Papae attulit, eique omnera 
rei ordinem aperuit; quod pra?dictus Doniinus 
servus bene suscipiens, ac principibus civitatis, 
ad se accersitis, nuntiura, quod audierat, enar- 
ravit, et quid faciendum esset. sciscitavit. Cum- 

que 



ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 



accensis ul- 
tro et extin- 
ciis candelis 
translatur. 



Mulier oscu- 
lo capitii S. 
Alexandri 
prohitrila, 



ciaudus un- 
norum de- 
cem sanatur 



m muta et 

surda, 



que omnes Domini nutum faciendum esse judica- 
verunt, adsensum praebuit petitioni, eongregata- 
que multitudine civitatis, sanctae Dei Genitricis 
reliquias et aliormn Sanctorum quamplurium, nec 
noneiiam S. Alexandri martjris, beatae Felici- 
tatis tilii corpus integrum, praesente omni populo 
condonavit; mandans videlicet Regi Hludario, 
missoque praesenti praecipiens, ut illas ita hono- 
rifice in Missarum celebrationibus, et canonica- 
rum horarum solemniis, candelarum quoque et 
lucemarum luminibus. omnibusque divinis ex- 
equiis procurarent, sicuti in die judicii securi 
esse voluissent. 

22 Postea vero Apostolico more benedictione 
data, multa civitatis turba comitante, ire permi- 
sit. Cumque jam in via lassi prope frequentiam 
populi constitissent, ut paululum requiescerent 
et orarent, et adhuc populo civitatis praesente, 
candelas quse pariter portabantur incensae, extin- 
ctse fuerunt. Sed cito per merita sancti Alexan- 
dri martjris incensae, et relicti luminis munere 
honoratae, splendidiores, quam antea fuissent, 
exstiterunt. Hoc etiam in eadem via secundo ac 
tertio juxta fontem, qui dicitur fons S. Martini, 
factum fuerat. Quod vero videntes Romani Do- 
mino gratias egerunt, et cum magno tripudio re- 
vertentes, domno Apostolico signa, qua? facta 
fuerunt, narraverunt. 

23 Prsedietus igitur vir, nomine Waltbraht, 
cum suo comitatu honorifice portans Sanctorum 
reliquias, magnis undique multitudinibus, viro- 
rum scilicet ac mulierum diversarum regionum 
occurrentibus, atque venerationem praebentibus, 
signisque qnampluribus coruscantibus, fine tenus 
Francorum sospes pervenit. Cumque venissent 
in castellum, quod vocatur Bodbardo, et ibi San- 
ctorum reliquias deposuerunt, adveniente magna 
multitudine populi ad loculum, ut oraret, et Do- 
mini misericordiam imploraret, sanctique Alex- 
andri caput palliis involutum osculando saluta- 
ret, sicut domnusApostolicus imperaverat. Prae- 
cepit namque eis, aliis reliquiis sigillatis, ut ca- 
put ejus ad ostendendum et salutandum populis 
occurrentibus proebuissent ; quodvero cum fecis- 
sent, adfuit inter eos quaedam mulier, quae cum 
aliis viris ac feminis cupiens caput sancti Mar- 
tjris osculando tangere, ac suorum peccaminum 
veniam postulare ; sed mirum in modum accidit, 
aliis omnibus appropinquantibus, et sanctum ca- 
put osculantibus, illa minime, nescio quam ob 
causam, accedere quiverat, sed longe remota et 
sequestrata non adipiscens . . . quod cupierat, re- 
liquo populo hoc admirante, turbulenta et anxia 
mosrens recessit. Inde profecti usque Saxoniae 
fines cum magno gaudio pervenerunt. 

24 Cumque venissent in regionem Dreni, in 
villam qnae dicitur Stenvord, quidam vir, disci- 
pulus praedicti Waltberti, nomine Uverninger, 
qui jam x annis curvus et claudicans fustibus se 
sustentabat. Hic itaque veniens ante feretrum S. 
Alexandri martjris, ceterarumque reliquiarum, 
eorum suffragia quaerens, ut membrorum inte- 
gritatem recipere mereretur. Reptans itaque ma- 
nibus etgenibus, ad loculum venit multis adstan- 
tibus populorum turbis ; integram, quam potue- 
rat membrorum sanitatem recepit, acsi nullam 
antea laesionem pertulisset. 

25 In eadem vero villa fuit qusedam mulier, 
discipula viri nobis notissimi Theothardi scilicet, 
quae aurium et linguae officiis a nativitate penitus 
privata fuit, quam etiam amici et propinqui 
illius ad reliquias Sanctorum ducentes, Dei om- 



E 



item surda, 
et uucis ma- 
nibus labo- 
rans: 



nipotentis et sancti Alexandri martjris clemen- D 
tiam implorabant, ut illius mulieris et illorum in- 
firmitati consulerent. Quae Dei omnipotentis cle- 
mentia et sancti Martjris orationibus celeriter 
sanitati restituta est, ita ut loqueretur et audiret, 
multis illic. qui eam bene cognoscebant, adstan- 
tibus, gratiasque Domino et laudes referentibus, 
qui semper in Sanctis suis triumphat in arvum. 

26 Igitur quidam vir de pago Tuguviti prop- cscusunuset 
ter invidiam inimicorum suorum, qui sedem le- UemaUer : 
gislatorum possidebant, oculorum lumine jam xx 

annis aut eo amplius privatus, cum cognovisset 
quodprasdictus martjr adMonasterium, quoddi- 
dicitur Osnabruggaadvenisset, et miracula, quae 
in via ob diversas infirmitates acciderant, audis- 
set, festinus ad loculum, quosancti Martjris ossa 
vehebantur, perrexit. Jam autem eo appropin- 
quante, et loculum volente tangere ; Dei omni- 
potentis misericordia, et sanctiMartvrisprecibus 
adjutus, visum quem propter invidiam et inju- 
stum judicium amiserat, pleniter recepit. Alter 
vero vir, nomine Wetrich, oculorum lumine pri- 
vatus, in eodem itinere in villa Wallenharst, 
sancto martjri Alexandro occurrit, meritisque 
ejus adjuvantibus, visum recepit. 

27 Eodem vero tempore mulier quoque quae- 
dam, prffidicti Walperti famula, aurium auditu 
privata, venit ad praedictum Dei Sanctum in 
pago Dersaburg, in villa scilicet, quae dicitur 
Bochorna, illius auxilium ob detrimentum prae- 
dictae infirmitatis quod patiebatur, quaerens, ut 
Dominus omnipotens et memoralus ejus electus 
suae infirmitati subveniret. Quod cum mente et 
firma fide speque certa fieri posse credebat, per 
Dei omnipotentis misericordiam ac sancti Martj- 
ris meritaauditu recepto, laeta reversaest. Alte- 
ra vero veniens de pago Leri, de villa scilicet 
Hoozdorf, uncis manibus, occurrit feretro, quo 
praedicti Martjris corpus portabatur, manuum- 
que rectitudine recepta, propriam gaudens [re- 
petiitj domum. In eadem autem villa virgo quoe- 
dam unco pede claudicans advenit, sanctique 
Martjris ossa petivit, et sanitate recepta, ma- 
gnificans Dominum rediit in sua. 

28 Fuit ergo eodem pene tempore quidam vir, 
nomine Waldmann, qui in tantum claudus ex- 
stiterat, ut etiam ambulandi officium implere 
minime potuerat. Hic enim cum venisset ad lo- 
cum Wigaldinghus, ubi S. Alexander pretiosi 
corporis elegerat requiem, provolutus cpram se- 
pulchro illius, Domini suffragia praedictique Mar- 
tjris intercessionem postulavit, quem Dominus 
quoque omnipotens, more solito, ab imminente 
infirmitate per merita praedicti Martjris libera- 
vit, sanitatique restituit. Postea vero quidam 
puer, alias de regione Wihonote, ita curvatus 
corpore fuerat, ut locum, in quo jacebat, omnino 
relinquere nequiverat, quem itaque etiam tunc 
amici et propinqui ejus, audita fama virtutum, 
qua3 per merita memorati Domini famuli fiebant! 
feretro imponentes, ad eumdem Dei servum as- 
portabant, nihil haesitantes, quin salutem infir- 
mi, quam desiderabant, impetrarent. Qui cum 
adhuc longe positi essent in via, antequam ad 
ecclesiam sancti Martjris advenirent, is qui por- 
tabatur feretro, sanitatem recepit ; simulque cum 
aliis ambulando, Dominumquelaudando, ad praj- 
dictum Martjrem usque pervenit, ibique celebra- 
ta oratione, et gratiarum actione peracta, tandem 
viam, quam antea ab aliis portatus advenerat, 
nullis hominum adminiculis indigens, regressus 
est cum gaudio. 



29 



DIE DECIMA JULII. 



A 29 His ergo ita peractis, erat quidam vir in 

siirctus ci monasterio, quod dicitur Daventre, a nativitate 
mutus, gua S(]r( j us e i mu tus, nec non etiam caecus, cui 

certe loci illius incolae eleemosynarum largitio- 
nem aliarumque rerum necessitatem sufficienter 
propternomen Christi administrabant; qui etiam 
cum cogitabant. et causa et gratia orationis me- 
moratam Martyris ecclesiam peterent, ejusque 
misericordiam implorarent, occurrit eis animo, 
ut illum infirmum, quem antea praediximus, se- 
cum portare deberent. Quod cum omnes una vo- 
ce laudabant, ut facerent, ponentes in feretro, 
usque praedictum deportabant ad Martyrem, ba- 
silicamque ingressi. semivivum, quem portabant, 
deposuerunt. Illi videlicet manentes illic, vigiliis 
et orationibus nocte illa vacantes. Jamque post 
mediam noctem nolae sonabant, et clerici vigi- 
liam nocturnam canebant. Hac quidem finita, vi- 
giliaque matutina inchoata, illucescente cum 
die, multis coram populorum turbis adstanti- 
bus, solutum est vinculum linguae ejus, oculisque 
apertis auditus aurium pariter venit, sanusque 
effectus est. 
B 30 Libet me quoque adhuc aliquod miracu- 

cacus; lum, quod a dicentibus audivi, narrare de quo- 

dam viro nomine Genhard, qui Hludarii Impera- 
toris jussu obcaecatus, eo quod artem trapacce- 
■ an trapezi- tarum ' cum fraude exercebat. Qui cum multo- 
rum annorum curricula detrimentum adempti 
luminis patiebatur, tandem iter arripiens, S. 
Alexandri clementiam petivit, et coram ejus se- 
pulchro adorando oculorum lumen integre rece- 
pit. In hoc igitur signo aliisque quampluribus 
superius scriptis, clarissime ostenditur, cujus 
meriti fuit Sanctus iste vir, adhuc in corpore vi- 
vens, ante cujus ossa et cineres tam diversa mi- 
racula virtutum in tantum coruscant, ut claudi 
curantur, surdi auditum accipiunt, cseci visum 
capiunt, et diversis infirmitatibus obtenti, ejus 
precibus liberantur. 
brachio pu- 31 Cum ergo rumor iste longe lateque per- 
trido affcctus c .- v& \ m eva.t, et de diversis loeis undique infirmi et 
aegroti ad auxilium sancti Martyris confluxerant, 
adfuit interea quidam magno dolore in brachio 
detentns sinistro, ita ut vermes in eo crescerent, 
et putredo miserrimum fcetorem emiserat, in 
tantum sane, ut nullus circumadstantium unius 
C horae spatium penitus sufferre potuisset. Erat 
enim totum brachium ei ita maceratum, ut nihil 
in eo omnino carnis visum fuerat, excepta cute 
et nervis, nisi in illo loco quo superius diximus, 
in quo magnum pondus foedidoe carnis, tuberis in 
modum pendere videbatur. Ille autem indubius 
quin Dei clementia et sancti Martyris precibus 
sanaretur, cumque appropinquasset loco, in quo 
sancti Martyris membra quiescebant, protinus 
omnis tumor et dolor vulneris, quasilaccutissimo 
ferro abscissus, multis hoc miraculum cernenti- 
bus, in terram ceciderat, ac sic sanus effectus 
abiit in pace. 
devilis alius- 32 Postea vero Abbonis cujusdam viri liber- 
i/iic aecus tus _ nom [ ne Walotag, valde debilis in uno crure, 
ita ut limen januae domus suae sua sponte trans- 
ire non poterat : quippe crus, in quo debilis fue- 
rat, mirum in modum lumbos retro ut ungula 
circuibat, et ambulandi ordinem, quem jus na- 
turae expostulat , denegavit. Qui cum venisset 
adecclesiam sancti Martyris, et ejus beneficia 
firma fide et spe certa qusesierat, sanitatem, 
quam quaesivit, impetravit ; ita sane, ut rectis 
cruribus et pedibus ambulavit, quasi nullam ant- 
ea pertulisset laesionem. Igitur non post multos 



dies, dum haec agerentur, quidam homo, nomine R" ms. 
Adiuger de villa, quae dicitur Wilsheim, quse si- 
ta est in pago Divebenti, oculorum visu privatus, 
venit, ut pracdicti Martyris membra causa ora- 
tionis ac intercessionis expeteret, suaeque neces- 
situdinis aliquod adminiculum impetraret. Cum- 
que advenisset seseque ante tumbam ejus flendo 
et peccata suaconfitendo, humiliter inclinasset, 
visum recepit, statimque cum multitudine ad- 
stantis plebis, Domino et sancto Martyri ejus 
gratiarum actiones et laudes referens, pro acta 
sanitate laetus recessit. 

33 Eodem pene tempore audiens haec quidam juvenit sur- 
vir, nomine Meginger, cui filius erat juvenis, a f„"^™"„"f' 
nativitate sua surdus et mutus, quem cum cogi- vaia atiaque 
tabat ut ad ecclesiam sancti Martyris perduceret cxca " 
et ejus clementiam propter instantem in filio in- 
firmitatem imploraret, tandem viam, quae illuc 
tenderet, una cum filio festino cursu pergere 
ccepit : cumque jam appropinquassent loco, quo 
tetenderunt, et adhuc duorum milliarium spatio 
aberant, per intercessionem sancti Alexandri et 
illorum fidei firmitatem, auditus aurium rediit, 
solutoque vinculo linguae ejus, audiebat et loque- ^ 
batur, magnificans Dominum ; sicquepariter cum 
patre aliisque comitibus Dominum laudando et 
glorificando usque ad ecclesiam, quo tendebat, 
ibique oratione celebrata, cum magno tripudio 
domum reversus est. Interea mulier quaedam, 
nomine Reinbrunn, tortis membris atque curva- 
tis, de dicta regione venit, ut clementiam sancti 
Martyris, quam multis concessam audierat, ex- 
peteret et impetraret, quod quia procul dubio 
fieri posse crediderat, factum fuerat : nam sani- 
tatem, quam cupiebat, membrorum pleniter ac- 
cepit, ita sane ut vix illius postea aliquod vesti- 
gium debilitatis in ea potuit cognoscere. Caeca 
quoque quasdam mulier, nomine Bna, quae per x 
annos visus oculorum expers erat, per meritum 
et intercessionem memorati Martyris visum rece- 
pit, sanaque effecta est. 

34 Fuit ergo quaedam, muher nomine Weri- curantur, 
ca, de pago Haverun ex vilra Heribedd, quas ex 
tempore nativitatis suae cseca remansit, quam 

etiam ut parentes et propinqui ejus ad prsdi- 
ctumperduxerunt Martyrem, visum oculorum ac- 
cepit, et serenis obtutibus, eamdem viam, quam 
antea moerens et anxia advenerat, lseta et ju- p 
cunda regressa est. 

35 Eodem vero tempore homo quidam, nomi- Aiiusmaic 
ne Reginar, de villa Holttorp.in tantum [curvus] llf^cem 
fuit, ut omnino oculis coslum aspicere non po- sgroti; 
tuerat; cumque venisset ad Basilicam saneti 
Alexandri martyris, et ejus auxilia invocasset, 

per Dei clementiam et merita praefati Martyris, 
sanus effectus est. Factum est autem cum nata- 
litius memorati Martyris celebraretur dies, et 
multi aegroti et imbecilles ad hanc confluxerant 
festivitatem, quidam vero caeci et claudi, quidam 
quidem surdi et muti fuere. Sed ex hic omnibus 
qui convenerant, masculum auxilium et femi- 
neum Domino operante, et meritis prsedlcti Mar- 
tyris intervenientibus, decem sanitatem recepe- 
runt. 

36 In tempore vero illo qtuedam mulier, no- uti etiam 
mine Femburg, qum nata tuit m Fresia, mansit St . n . co „. 
exul in vicinitate loci illius, ubi jara prsefatus traeta , 
Martyr sacro quiescit corpore, cum muliere cu- 

jus nomen nobis modo ad memoriam non occur- 
rit, quae cum cogitasset, quomodo peregrinam 
illain vendidisset, eo quod peregrina esset et pa- 
tronum non habuisset ; Dei omnipotentis nutu, 

qui 



24 



ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 



qui omnia occulta cordium aperit, intellexit illa 
paupercula, quas ei cum dolo machinabantur, et 
fugit ad quemdam virum viribus potentem, ut 
quia Dei timorem non habebant, qui illi insidia- 
bantur, per hominis formidinem saltem a malo, 
quod concinnabant, cessasset ; et in domo ejus 
mansisset. Non postmultos dies ccepit infirmari, 
seilicet hoc modo : fiebant quippe ei subito mem- 
bra contracta et in tantum trementia, ut omnes, 
qui viderant habitum illius, obstupefacti mira- 
bantur. Tunc ergo mulieres, quoe ad auxilian- 
dum ei aderant, miserunt illam semivivam in 
aquam frigidam pene ad horam plenam, eo modo 
quaerentes medicinam cum qua hoc perfecerunt, 
et eam iterum de aqua extraxerunt : statim ex 
hoc tempore brachium ei remansit immobile, et 
digiti in modum pugni contracti ad palmam. Pes 
quoque ei ferme retrorsum usque ad nates retor- 
tus erat. Cum hoc membrorum stipendium jam 
multos pertulisset dies, tandem ad Dei omnipo- 
tentis clementiam, et sancti martyris Alexandri 
misericordiam confugit , coramque sepulchro ejus 
sana effecta est. 

37 Ad festivitatem etiam, quando purificatio 
'5™;-'/'!'' sanctse Mariw virginis, matrisque Domini nostri 
Jesu Christi celebraretur, qusedam mulier, ocu- 
lorum lumine carens, venit ad illum sanctum lo- 
cum, ubi Alexander martyr Christi quiescit cor- 
pore, visuque recepto, sana recessit. Similiter 
quidam vir, ad Missam sancti Joannis Baptistae, 
in eodem loco, praestante Domino, visum rece- 
pit. Postea vero ad festivitatem jam praescripti 
Martyris in utroque sexu, virorum scilicet ac 
mulierum, variis infirmitatibus detenti quinque 
sanitati restituti sunt. Derhebergi quidem quem- 
dam virum, nomine Eilo, inimici sui atrociter 
puniebant, eruentes omnino ooulos suos, ambas- 
que manus pariter cum pede procidentes, semi- 
vivum reliquerunt. Cumque amici et propinqui 
ejus hoc audierunt, venerunt usque ad locum, in 
quo eum hostes ejus quasi mortuum reliquerunt, 
lugentesque, [et] eum velut quasi extinctum ap- 
prehendentes, domum reportaverunt. Cumque 
viderent illum adhucvivum.medicosinquirebant, 
qui foverent eum, et sanarent. Tandem per ma- 
gnam difficultatem ulcera recentia mediocriter 
sanabantur. Interea quoque idem vir audiens, 
quanta miracula prcedictus Martyrper Dei virtu- 
tem fecerat, allocutus est proximos suos, ut eum 
illuc veherent, quo sanctiMartyris misericordiam 
et auxilium expeteret ; illi etiam consentientes 



resalii sospi 
tati resti- 
tuuntur. 



39 Ex verbis num. 25 : Discipula viri, nobis 
notissimi ; item ex iis, qux habcs num. 30 : Libet 
me quoque adhuc aliquod miraculum, quod a di- 
centibus audivi, narrare; ex hisce, inquam, verbis 
patet, auctorem vel synclironum fuisse rcbus, quas 
narrat , vel saltem ex synchrono ca huc transcripta 
esse. Postremum est, ut lectorem moneam, quoniam 
unum idemque corpus communi 7iaturx lcge non pot- 
est esse duobus locis : atque S. Alexandri corpus 
vcndicanl sibi Ottemburani ; quod et Wildhusiani 
in Westfalia suum esse dicunt, et quidem intcgrum, 
ut patet ex supra dictis : superest, inquam, ut lecto- 
rem moneam, vel neutro loco idem esse integrum 
corpus ; vel tantum esse in alterutro. Quod si utro- 
que loco situnum idcmque corpus; dicendum, haud 
esse integrum, sed sumipartcm corporis pro toto, uti 
non raro fieri assolet, quando de Sanctorum reli- 
quiis agitur. Dabo itaque lubens partem sxpe dicti 
corporis Oltcmburanis; ncque tantumdcm recusabo 
Wildhusianis ; si quidem corpus, quod hi et illi 
sibi attribuunt, sit corpus S. Alexandri, qui fuit 
unus e scptem filiis S. Felicitatis, et non potius S. 
Alexandri martyris ; de quo prxtcr dicta nihil ha- 
beo, quod adjungam, ut certius aliquid statuam, ma- 
lens eos in sua possessione, quam habcre se putant, 
rclinquere, quam temere aliquid de non possessione 
affirmarc. 



CAPUT IV. 

Oratio in laudem septetn Fratrum, Au- 
ctore anonymo, forte monacho Ottem- 
burano, collata cum alio Ms. 

Prospera lux oritur, linguisque animisque fa- 
vete ; nunc dicenda bono sunt bona verba 
die. Uluxit etenimhodie, fratres dilectissimi, dies 
festus gloriosissimorum Martyrum beatissimae 
Felicitatis ejusque natorum septem, quiChristum 
passionis constantia clarissime confessi, amore 
ejus terrena quseque parvi facere, mortemque 
oppetere non dubitarunt. Non fortissimos eorum 
animos tyranni blanditiae , plurifariaeque pollici- 
tationes enervare emollireve, aut quoquo modo e 
statione dimovere poterant. Nec rursum minae 
terriculamentaque metum incutere valebant, sed 
constanti fortique animo in passione manebant 



D 

Quxdam ob- 

servationes 

qunaddictam 

transtatio- 

nem. 



Orator, pau- 
ca prafatus 
dc fortitudi- 
m-lFratrum 
rnlt eos pari 
spiritualiter, 



Conclusio 
tcripUnii. 



petitioni ejus, ita utpoposcerat, impetrabat. Cum fundati enim erant supra firmam petram. Turpe 

ducebant fortissimi Dei milites, se nonposse mori 
pro Duce suo, qui prior pro eis sanguinem fude- 
rat, ne ipsi miserrimam, eamque perpetuam ser- 
vitutem sub hoste illo gravissimo dirissimoque 
servirent. Quidni autem legitime certaverint 
tanti Ducis freti auxilio, qui in se sperantes sua 
ope numquam destituit, quique suos interpellans 
milites : Confidite (inquit) quia ego vici mun- 
dum. Verum martyrium eorum nunc missum fa- 



illuc ad preedictum Martyrem pervenerant, po 
nebant eum cum vehiculo, quo portabatur, ante 
tumbam Sancti Dei. Ille vero, ut solitus erat, 
visu eum oculorum remunerabat, ceteris, ut 
erant, membris debilibus permissis. 

38 Explicatis ergo breviter, prout potuimus, 
signis et miraculis sancti Alexandri martyris, ex 
illo tempore, quo Roraa profectus est, finem sta- 
tuimus tacere narrationis nostras, quia quoe ad 



nostram notitiam pervenerunt hic scripta esse ciens, ad alia transire lubet, puta oppido, quam 
videntur. Quae si quis scire voluerit , ad princi- rectissime Felicitatis filii dicantur, quamque nu- 

merus beatitudini respondeat ac prorsus quadret. 



pia scriptionis istius recurrat, et inveniet quam 
plurima. Sed tam multipliciora sunt i.lla, quae ad 
nostram non pervenerunt notitiam.quam ea, quae 
hic nostris manibus in ordine arata videntur. 
Tum summa illorum signorum, quae hic scripta 
sunt, est pariter xxvim, prsestante Domino no- 
stro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu san- 
cto vivit et regnat Dais, per omnia secula secu- 
lorum. Amen. 



Ad quodostendendum, rem altius ordiamur ne- 
cesse est. 

41 In primis itaque animadvertere est, quam 
beatissima haec femina Felicitas cum suis filiis 
septem verse aeternaeque felicitatis beatitudinis- 
que typum ac umbram gerat : oportereque, nos, 
si etiam felices fieri velimus, septem hos filios 
spiritualiter parere, et tamquam ante-ambulones 

illao 



alludens ad 
eorum notni- 

7ia -.Januarii 
Imprimis, 



DIE DECIMA .TULII. 



25 



A illac prajmittere, quo tantopere anhelaraus. Non 
enim religiosissima haec Femina ante beatitudi- 
nem intravit, quam septem filios per martyrii 
palmam prsemitteret ; quibus et ipsa superaddita 
est octava, ut verse beatitudinis numerum com- 
pleret. Octonario quippe numero beatitudinem 
Salvator, discipulis in monte loquens, conclusit. 
Primus itaque filius ac natu major Januarius ap- 
pellatur, a janua nimirum nomen trahens, cui si 
recte (sed recte est) nomen impositum est, sacra- 
mentum magnum prse se fert; si enim Platoni 
in Cratilo de vera nominum impositione fidem 
habemus, affirmabimus, rebus singulis natura 
inesse rectam nominis rationem. Porro itaque, 
si proprise salutis cura nos tenet, primus filius 
Januarius a Janua, ut diximus, nomen habens, 
nobis generetur, qui haud dubie eam nobis ja- 
nuam figurat, de qua Salvator ait : Ego sum os- 
tium ; per me si quis introierit, salvabitur. 
quod nomen 42 Cum autem Pater et filius unum sint, Filio 
'nunmvcns dicente : Pater^et ego unum sumus, Spiritus 
fidei; quoque Paraclitus, ab utroque procedens, cum 

Patre et Filio unus sit Deus, relinquitur ; quia 
B janua hsec est, credere Trinitatem personarum 
in unitate essentise ; et alia, quse» orthodoxa fi- 
deshabet. Hancjanuam, qui non transierit, ad 
felicitatemnumquamperveniet, dicente Veritate : 
Qui non crediderit, condemnabitur. Fides enim 
porta est salutis, ducens nos ad aliam portam 
baptismi videlicet. Baptisraus enim ore omnium 
janua Sacramentorum esse perhibetur. Quse por- 
ta non nisi per Trinitatis confessionem patet, di- 
cente Domino : Ite, baptizantes in noraine Patris 
et Filii et Spiritus sancti. Per has portas Chri- 
stiano homini transeundum est, si veram conse- 
cuturus sit felicitatem. Hanc quia Pagani et Ju- 
dese aspides non attingunt, in perpetuo errore 
manent, et per devia ad seterna supplicia trahun- 
tur. Apertam ergo teneamus hanc portara 
fidei, nec vecte infidelitatis aut peccatorum no- 
strorura eam occludamus, ne cum fatuis virgini- 
bus, janua clausa, ab seterna felicitate excluda- 
mur. Nobis autem rite baptizatis et in vera fide 
manentibus, porta hsec aperitur salutis. Atque 
ita primum filium, Januarium nomine, parturire 
et prsemittere dicimur. 

43 Post Januarium Felix nascitur ; quod quam 
C concinne fiat, quis est qui non videat ? Quis enim 
Felicis, quia f e lix esse poterit, nisi baptizatus et Christo cre- 
teUtitasT dens? Fides enim est, quae nos salvat, dicente 
Domino : Fides tua te salvam fecit. Et item in 
alio loco scriptum legimus : Beata, quse credi- 
disti. Nato itaque in nobis Januario, id est aqua 
baptismi nobis renatis, et in vera fide radi- 
catis, Felix in nobis concipitur : tunc etenim 
vere felices, quantum vise conditiopermittit, nos 
existimare debemus, in fide nihil hsesitantes et 
exspectantes beatam vitam, quam reddet nobis 
Deus non mendax. Nec segre molesteve feramus 
prsemii dilationem : non enim nisi legitime cer- 
tans, coronatur. Scimus enim, Apostolo doctore, 
quia tribulatio patientiam operatur; patientia 
autem probationem ; probatio vero spem ; spes 
autem non confundit. Non ergo certaminis labo- 
rem, sed potius prsemii magnitudinem attenda- 
mus : illud enim temporaneum ac momentaneum ; 
hoc diuturnum et seternum est. Adde quod non 
sunt condignse passiones hujus seculi ad futuram 
gloriam, quse revelabitur in nobis. Verum, ut ve- 
rius dicam, bono ac felici viro nihil mali accidere 
potest, neque viventi neque defuncto : neque enim 
res illius a Deo negliguntur. Platonis hsec est, sed 

Tomus 111 Julii. 



vera, sed Catholicasententia : etsi enim nonnulli « ms. 

eorum [ab] hominibus tormenta patiantur, Deus 

probat eos quasi aurum in fornace. Felicem ita- 

que natum tibi existimo, si recte in fide initiatus 

fueris ; et quidquid adversi sustinueris, ad glo- 

riam tibi cessurum, ne dubites. Hunc igitur fi- 

liura secundura prsemittas, ut eam, quse est vera 

felicitas, tandem consequi possis. 

44 Huic mox tertius succedit, Philippus no- philippi ,ver 

mine, qui ut superioribus aetate minor, sic reli- i" e '" de "" 
. ^ r .»...,. , iinutur cha- 

quis quatuor natu major existit; cujus nomencla- ritas; 

turam si attendamus, os lampadis a interpreta- a 

tum videmus. Quod si his credimus, qui curiosius 

vocabula rimantur, lampas non tam lychnum 

pensilem, quam et facem aut certe omne illud, 

quod accensum lucet, significat. Per os itaque 

lampadis, partem illam superiorem facis accipia- 

mus, qum ardet. Nunc videamus, quam nomina 

rebus respondeant. Januarium Felicemque Phil- 

ippus nascendo succedit, et fidem quoque chari- 

tas. Quomodo enira amabunt, qui non credide- 

runt? Quid autem congrnentius per ignem, quam 

charitatem accipimus? Deus enim, qui charitas 

est, in ignis specie descendens, non tam capita p 

quam corda Apostolorum illustravit. Adde, quod 

sicut ignis sua levitate semper sursum ascendit, 

ita charitas semper ad superna tendit, et ad coa- 

lestia viam molitur, terrenis et transitoriis spre- 

tis omnibus. Numquid non ardebat ille, qui dice- 

bat : Cupio dissolvi et esse cum Christo? Ardebat 

sane, et quidem in tantum, ut etiam totus igne- 

sceret in ignemque verteretur, ipso dicente : Vivo 

jam non ego, sedvivit in meChristus. Philippus 

itaque, quem amorem supernorum interpretati 

sumus, tertius filius sit, quem in nobis non tam 

parturiamus, quam sincera, charitate foveamus. 

45 Ferventibus autem nobis absoluta consum- Sylvani, 
mataque (saltem hic nobis possibili) charitate; q t "° n d "u^soii 
quid consequens est, nisi ut terrena quseque con- tarium so- 
temnentes, soliDeovivamus, et mundum hunc im- '""• 
mundum cum suis vanitatibus relinquentes, soli- 

tariam agamus vitam ; solumque speculationi ac 
contemplationi supernorum dediti, ac cum Maria 
optimam partem eligentes, dicamus cum glorio- 
sissimo Hieronymo : Mihi oppidum carcer est et 
solitudo paradisus ? Ita autem agere, quid aliud 
est, quam Sylvanum parere? Sylvanum, inquam, 
a sylva dictum, quem non inepte eremitam inter- 
pretabimur. Fingunt et poetse Sylvanum quera- F 
dam sylvarum Deum, qui Cyparissum eximise 
pulchritudinis juvenem amavit : quo exstincto, 
et, ut fabulae ferunt, in cupressum arborem 
transformato, arborem ipsam pro solatio Sylva- 
nus portare solebat. Hic est illud nobile poetas 
carmen : 

Et teneram a radice tenens, Sylvane, cupressum. 

46 Dicamne, quod sentio, an minus? Sed di- faeta aigres- 
cam : licet enim Herculi clavam de manu eri- ^^f™ 
pere. Eremitse , quales in ^Egypto quondam spreta,sed 
erant, dii sylvarum dici possunt ; dii, quando- '^MaT 
quidem de eis dictum est : Dii estis et filii Ex- 

celsi omnes, qui eremura desertaque ac nemorosa 
loca colentes, illud Maronis astruunt : 

....Habitarunt dii quoque sylvas. 

Dii formosissimum et prse filiis hominum specio- 
sum juvenem casto amore et syncera fide ama- 
verunt. Qui ob salutem oranium nostrum in ar- 
bore crucis mortuus est. Ideo arborem ipsampro 
9 solamine 



26 



ANALECTA DE SEPTEM FRATRIBUS MARTYRIBUS. 



exprimente 

Alexandrum 
quintum fi- 
litim, si quis 
ccrlet spiri- 
tuali hac ar- 
matura con- 
tra diabo- 
lum. 



solamine in manibus portare solent gloriantes in 
Cruee Domini nostri Jesu Christi. Et signo sa- 
eratissimre crucis sese raunientes, contra tenta- 
raenta liostis antiqui vafrasque ejus injurias for- 
tissime constantissimeque pugnarunt; verius di- 
xerim, hostem expugnarunt. Ad signum enim 
crucis, ut fumus evanescit, alioquin callidissimus 
ille prseliator diabolus, nec in acie stare valet; 
sed turpissime terga det, necesse est. Nec cui- 
piam violentum illud videatur, si crucem Domini 
cum cupresso conferamus. Quid enim cupresso 
procerius ? Quid etiam cruce sublimius? Cujus 
utinam aliquando quae sit latitudo et longitudo 
et sublimitas et profundura cum omnibus Sanctis 
comprehendamus ! Adde quod cupressus Diti sa- 
cra est; et ideo funebri, Plinio teste, signo ad 
domos posita. Romanis enim consuetudo erat cu- 
pressi ramos ante fores domus, in qua esset ca- 
daver, ponere , ne quis per imprudentiam ingre- 
diens, pollueretur : unde illam inferis fuisse con- 
secratam, dixerunt, hoc est, lacrymis et lucti- 
bus. Sic etcruxquondamdespectaignominiosaque 
fuit, nec nisi perditi, planeque flagitiosi horaines, 
proindeque Diti mittendi, eo afficiebantur sup- 
plicio. Nunc autem Salvatore nostro Jesu Christo 
; t cruce mortuo, eam ab hac nota vindicavit et 
membris suis tamquam margaritis ornavit; et 
quao prius supplicium fuit latronum et perditis- 
simorum hominum, nunc facta est insigne et or- 
namentum Principum ac Regum ; et in quo olim 
pendebant rei, nunc ipsa pendetex colloRegum. 
47 Qui igitur vere sylvanus eremitave futurus 
est, crucem hanc jugiter manibus operum suorum 
portare debet, et sumere quotidie crucem suam 
et sequi Dominum, nec in alio glorietur, nisi in 
cruce Domini nostri Jesu Christi. Quidquid etiam 
adversi acciderit, totum ad passionem Christi re- 
ferat, ponatque sibi ante oculos quanta ille pro 
nobis passus sit, ne nos aeterna pcena daranare- 
mur ; qui cum dives esset, factus est pauper, ut 
sua nos paupertate ditaret. Puto autem, si ista 
cordi nostro altius insederint, omnia nobis, alio- 
quin aspera et difficilia, levia factuque facillima 
videbuntur. Et tunc demum nos Alexandrum, 
quintum fllium peperisse credamus : qui, Levans 
angustias tenebrarum, gloriosissimo Hieronymo 
in libro de hebraicis nominibus interpretatur. 
Quam recte autemimmissiones, per Angelos ma- 
los factse, angustiae tenebrarum appellentur, vide- 
amus. Apostolus Ephesiis scribens : Induite, in- 
quit, vos armaturam Dei, ut possitis stare ad- 
versus diaboli insidias, quoniam non est nobis 
colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed 
adversus principes et potestates, adversus mundi 
rectores tenebrarum harum, et spiritualia offi- 
cia " in ccelestibus. Quibus verbis luce clarius 
est, tentationes diaboli, seu immissiones factas 
per Angelos malos, quos rectores tenebrarum 
Apostolus vocat, angustias esse tenebrarum. Ha3 
insidiae diaboli tenebrarum Ducis studiosius 
homini religioso cavendaa sunt, qui jam per tot 
gradus bonorum operum , quos filiorum nomine 
peT«(f&pczM; significavimus, profectus, jamjam 
felicitatem sit comprehensurus. Solet enim crimi- 
nator ille (hoc enim dtiSo/o; interpretatur) vehe- 
mentius eos impetere, quos sibi fortius contraire 
viderit, et quo quis altius in virtutibus conscen- 
derit, eo majorem minatur ruinam. Scriptum 



est enim de eo : Esca ejus electa. Minus eos mo- D 
lestat, quos quietojure possidet. 

48 Verum quia admodum paucos , nec nisi g inc d j„ TO _ 
quos asquus amavit Deus, httjusmodi perfectionis *"« ad Vita- 
fastigium conscendisse videmus, ut numquam 
vincatur, numquam succumbat, et a callidissimo 

hoste, vario stratagemate contra nos pugnante, 
numquam superetur, reliquum est, ut si quando 
in bello ceciderimus, quaraprimum resurgamus, 
nec longiorem in peccatis moram ducentes, hosti 
manum demus. Cecidit claviger ille aethereus, et 
Ducemsuumnegavit; sednumquid nonadjecit, ut 
resurgeret? Ceciderunt innumeri alii, sed fortio- 
res semper surrexere, Antheo in hoc haud dissi- 
miles, qui, ut fabulae ferunt, ab Alcide in terram 
projectus, semper fortior resiliit. Idem nobis fa- 
ciendum est, ut cum fraude hostis circumventi 
fuerimus, et in peccatum quodpiam ceciderimus, 
proindeque gratise, quae spiritualis est vita, pri- 
vati fuerimus, ocius per pcenitentiara resurga- 
mus, et Deum, qui non vult mortera peccatoris, 
sed magis ut convertatur et vivat, invocemus, in ^ 
fide nihil hassitantes, et mox aderit, morteque 
destructa, vitam nobis restituet. Dixit enim Deus 
per prophetam : Impietas impii non nocebit ei, 
in quacumque die conversus fuerit ab impietate 
sua. Et post pauca : Si autem dixero impio, mor- 
te morieris, et egerit pcenitentiam a peccato suo; 
feceritque judicium et justitiam, in mandatis vitas 
ambulaverit, nec fecerit quidquam injustum, vita 
vivet et non morietur. Quod ubi in nobis imple- 
tum fuerit, Vitalis, filius sextus, in lucem eductus 
dicatur. 

49 Cavendum autem est nobis studiosius, ne ct Uartialem 
iterato cadamus, ne deterius quiddam contingat, 

fiantque novissima pejora prioribus. Ad hoc nobis 
maxime necessarius est animi vigor, quem Mar- 
tialemappellaverim, filiorum ultimum. Nisi enim 
magno fortique anirao in finem usque certaveri- 
mus, ad veram felicitatem pervenire non mere- 
mur : non enim initium, seu primus aggressus in 
milite, sed finalis victoria coronatur. Plures stre- 
nue laudabiliterque inceperunt , sed quia in fine tur- 
piter desierunt, mercede frustrati sunt. Martiales 
igitur bellicosissimosque athletas exhibeamus 
nos, fratres dilectissimi, et certemus diu noctu- 
que contra Leviathan illum serpentem ; et se- F 
ptera hos filios, quos spiritualiter jam parturivi- 
mus, per martyrii palmam prsemittamus, sumen- 
tes quotidie crucem nostram, sequendo Domi- 
num, et dicta factaque nostra omnia in Deum 
ordinemus. 

50 Superaddetur enim ita nobis facientibus perorat. 
mater octava Felicitas ipsa, ubi non erit luctus, 
neque clamor, sed omnia lseta et tranquilla. Vi- 
debimusque ea, quse non licet homini loqui, quae 

auris non audivit, et oculus non vidit, sed nec 
ullus umquam mortalium mente concepit. Ad 
quod gaudium perducere nos velit meritis et in- 
tercessione sanctorum septem Fratrum Deus, qui 
est in secula benedictus. Amen. 



ANNOTATA. 



a Philippus, quod interpreteris Hebrake Peh 
Lappidh, id est, lampadis os. 



DE 



DIE DECIMA JULII. 



27 



DE SS. RUFIM ET SECUNDA YV. MM. 



ROMyE. 



B 

Martyrolo- 
giorum anti 
quiorum 
eongeries, 



de sanctis 
hisce Marly- 
ribus tra- 
ctanlium. 



COMMENTAPJUS PLEVIUS. 

Memoria in sacris tabulis, publica 
veneratio, Acta. 



Sanctx Rufina et Secunda, virgines et marty- 
res, tam naturx lege quam fidei constantia 
sorores germanx, magna semper jam tum 
ab antiquissimis retro lapsx xtatis tempori- 
bus in veneratione fuere, ut liquet ex Martyrologio- 
rum testimoniis, ad posteros transmissis. Romanum 
parvum prxter nudam illarum memoriam, nihil ha- 
bet : Romae. Rufinse et Secundse. Necplura de iis 
memorant Hieronymiana, qux perperam duas lias- 
ce sorores septem Fratribus, S. Felicitatis filiis, de 
quibus jam proxime egimus, accensent. Atque idem 
hoc fieri in Martyrologio Antverpiensi aliisque co- 
dicibus, tradit Florentinius in notis hic, asserente 
Menardo in Observationibus ad Sacramentarium 
S. Gregorii Papx a pag. 169, in Missali Romano 
addiSS. Rufinam et Secundam sorores, quaenon 
habentur in excusis, neque apud Pamelium, ne- 
que in aliis nostris, ait, codicibus Mss. Ado san- 
ctarum Martyrum annuntiationi : Romae milliario 
decimo, natale SS. Rufinae et Secundae sororum, 
subnectit earum Acta, seu saltem Actornm compen- 
dium, qux consonant Passioni, hic vulgatx, si ex- 
cipias dialogismos aliquos seu parerga, ad distin- 
ctionem uncisinclusa, qux non male ab Adonis texlu 
absunt. Rabanus : Eodem die (x hujus) natale est 
Rufinae et Secundae, duarum, quae sub persecu- 
tione Valeriani et Gallieni Augustorum per sce- 
leratissimum Praefectum, eo quod fidem Christi 
negare et virginitatem perdere noluerunt, post 
varia tormenta, quae eis inflixit, ab ipso decolla- 
tae sunt. 

2 Notkerus sanctas sorores refert his verbis : 
Item Romae milliario decimo, fundo Plautill», 
qui dicitur Buxo, sanctarum Rufime et Secunda? 
sororum, patre clarissimo Asterio et matre Au- 
relia genitarum , sub persecutione Valeriani et 
Gallieni, Judicibus Junio praefecto et Archesilao 
comite, in loco praedicto, pro eo, quod sponsos 
suos, a Christo apostatas, accipere noluerint, 
capite caesae sunt. Usuardus quoque sic breviter : 
Item Romae, sanctarum Virginum Rufinae et Se- 
cundae, quae sub persecutione Valeriani et Gal- 
lieni tormentis sublatae, ad ultimum una, capiti 
illiso gladio ; altera caesa cervice, migraverunt. 
Ex annuntiatione Romani moderni, quoad omnia 
fere coincidente cum Usuardina, disce, quod sacra 
Martyrum corpora in Basilica Lateranensi prope 
baptisterium debito honore conserventur. De qua 
re in codice Ms.Lalcranensi Joannes quidam Diaco- 
nus sic enarrat apud Aringhum Romx Subterranex 
lib. 2 cap. 16, num. 5 : Retro Basilicam Salvato- 
ris quatuor sunt oratoria; unum, quod habet ap- 
sides duas : sub una est altare sanctarum vi-«'i- 



tio im/mgata 
E 



num Rufinae et Secundae, sub quo reconditae sunt J- P. 
pretiosa earumdem Virginum corpora, quse in- 
venta sunt sub Anastasio Papa IV, felicis me- 
moriae, antequam Apostolica dignitate sublima- 
retur, et post ipsarum inventionem fabricato al- 
tari ad honorem earumdem, propriis manibus 
consecravit ipsum altare, astantibus nobis om- 
nibus et praesentibus canonicis Basilicae Salvato- 
ris, et quam plurimis, tam de Urbe, quam extra 
Urbem. 

3 Hoc vero sacellum, seu oratorium SS. Rufinae Earum pu- 
et Secundae Episcopo Portuensi et Sylvx Candidx W* " venera 
a Gregorio IX concessum fuisse, constat, ul in ejus 
Bulla, edita, ut ibidem habelur, anno salutis 1236 
in hxcverba : Itera coneedimus ecclesiamSS. Ru- 
finae et Secundae, sitam Romae juxta palatium 
nostrum, cum omnibus pertinentiis suis. Atque ut 
perspicias, celeberrimam sanctarum Martyrum jam 
a longo tempore memoriam fuisse, observa, precor, 
sanctum Athelmum, Episcopum Schireburnensem, 
oratione ligata earwn elogium contexere, ut videsis 
libro de laude Virginum, a pag. 859, apud Cani- 
sium, Antiquarum lectionum tom. 5. Idem Auctor 
texuit earumdem laudes stylo soluto. Unde colligas, 
Martyrumnostrarum Acta satis tum temporis com- 
munia ac pervulgata fuisse, ut, quin ea prx oculis 
habuerit, dubitari non posse videatur. 

4 Ceterum publicam SS. Rufinae et Secundae 
venerationem late diffusam fuisse , id argumento est, 
quod hoc die aptata ipsis sit una eademque oratio in 
Breviario Romano, qux legitur de septem Filiis S. 
Felicitatis. Ad celebritatem nominis earum etiam 
facit, quod recte observavit Baronius in notationibus 
ad Martyrologium Romanum; videlicet locum, nbi 
sunt passx, via Aurelia, decimo ab Urbe lapide, 
auctum esse sede episcopali, titulo Silvx Candidx 
appellatum. Verum antiquissimus iste episcopatus, 
loco subverso, Portuensi unitus fuit a Callisto II, 
ut tradit Ughellus tom. 1, col. 104, anno 1120. 
Ibidem loci erecta fuit Basilica in honorcm sancta- 
rum Martyrum ; pro qua re Aringhus loco supra 
citato, num.4, liis verbis diploma producit Joannis 
XIX, datum anno tertio sui pontiftcatus, et Petro 
Episcopo Silvx candidx inscriptum : Item concedi- 
mus et confirmamus vobis fundum in integrum, 
qui vocatur Buxus, in quo Basilica SS. Rufinae 
et Secundae constituta esse videtur. De quo insu- 
per apud eumdem Auctorem legitur fragmentum di- 
plomatis, lati a Victore II anno pariter sui ponti- 
ficatus tertio, ubi sic ait : Concedimus et confir- 
raamus tibi, et pro te, atque propter te, in per- 
petuum reverendae ecclesiae sanctarum virginum 
et Martyrum Rufina? et Secundae, qu» nomina- 
tur Silva candida, in fundo, qui vocatur Buxus, 
quidquid auri, argenti, pallii seu cerae, vel qua- 
rumcumque rerum omnino jactatum, vel positum 
fnerit vel oblatum in toto altari majori S. Petri, 
sivn in ejus venerabili Confessione. Huc etiam 
spectat, quodjam pridem observatum fuit in anno- 
tatisadpassionemSS. Marcellini, Pctri ac socio- 
rum MM. die 2 Junii, hodieque superstes, ut ibi- 
dem dicitur, vicus dictus Casale S. Rufinae, civi- 

tas 



Qiialia en- 
rum Acla; 
qunndo ninr- 
tyrio coro- 
tiatx. 

B 



28 PASSIO SS. RUFIN^E ET SECUND^E VIRGINUM ET MARTYRUM. 

tas olim episcopalis et cardinalitia, a Callisto II, ti, quod ipsi perierant : insuper etiam et has Dei 

ut mox retulimts Portuensi conjuncta, utpole ab famulas detestabili persuasione, ut eos lmitaren- 

incolu deserta j unde dictura Casale, distat 7 p. tur, hortabantur a. ] Pro qua re volentes decli- 

m Inter utrumque autem locum sita esse ibidem nare eorum persuasiones msanas, ad praediolura 

mcmoratur Silvula, Kircheri judicio eo loco sita, suum, quod in Tusciae partibus videbantur habe- 

ubi veteres Silvam candidam nominarint. Tum re, basterns b pergebant vehiculo. Quodaudien- 

mittilur lcctor ad ipsius Chorographicam tabulam, tes Armentarius et Vermus, statim Comiti Ar- 

Latio illustrato praefixam. chisilao suggesserunt, [dicentes : Sponsae nostnB 

5 Adde ex Aringho, venerabilem ecclesise me- nos repudiaverunt ad infamiam deorum, quae 
moriam in quodam hospitalis S. Spiritus praedio Deum unum verum in ccelis colunt Chnstura 
ad hanc usque diem perseverare, quod hactenus Jesum esse testantes ; et omma templorum my- 
S Rufinaetitulo nuncupatur. Sxpe dictam vero steria veluti contagionem perhorrescunt.J Qua de 
ecclesiam a Damaso PP. absolutam fuisse. refert ex causa urbem hodie egressse fugerunt. 

ejusdem Actis Baronius ad annum 384. Pancirolus 2 Tum sceleratissimus Archisilaus cum mih- 

in Thcsauris absconditis Romanx Urbis meminit tibus suis equestribus, iter agentes sanctas Dei 

duplicis a-dis sacrx, Sanctarum, dc quibus hic agi- Virgines in via Flaminea milhano quarto deci- 

mus nomine nuncupatx. De quibus consuli potest mo comprehendit; atque revocans eas ad urbem 

paqg 130 et 600 Atque lixc sunt, qttx de antiquo Romam, Junio Donato Praefecto obtulit [dicens : 

Sanctarum apud Martyroloqos cultu ac publica ve- istas sacrilegas Virgines contralegemvivere, Deos 

neratione corraderc mihi licuit, deficientibus pluri- negare, templa deserere, contra salutem Pnnci- 

bus monumentis, qux me faciant in pertractandis pumagere, sponsis earura accusantibus didici. Et 

celeberrimarum Martyrum rebus prolixiorem. quia hanc curam mihi Domini nostrt mvictissimi 

6 Acta, de quibus Baronius in Notationibus, fxdelia Principes commiserunt, fas fuit ut fugientes com- 
esse afftrmat in Annalibus ad annum 260, quo San- prehenderem, et vestrae magnificentise discutien- 
ctarum agonem consignat. Sed an non nimium mul- das adducerera. Tum indignatus Praefectus] jus- 
tis diulogismis infarciuntur, quam ut eadem ubique sit eas in custodiam redigi, a se invicem separa- 
pura ac sincera, ubique ab interpolatoris manu in- tas, et die tertia in secretario adduci. In quo 
tacta, sine formidine asseveremus ? Quot et quibus Rufinam ingredi jubens, dixit ad eam : Cum sis 
exemplaribus apographum nostrum contulerimus, nobilis nata, quid est, quod ad ignobilitatem de- 
docebit titulus illis prxfixus; qux breviter etiam edi- voluta es ; et cupis esse captiva in vinculis ma- 



ab Archisi- 
lao compre- 
henduntur. 



dit Petrus de Nalalibus, ut eliam pluribus Italice 
Gallonhts in Eistoria sanctarum Virginum Roma- 
narum a pag. 138; et omnium recentissime ea ad 
brevem synopsim Gallice contraxit Tillemontius to- 
mo 4, pag. 5, rejectis eorum notis ad pag. 585, 
observans ibidem in ftne, videri colligi ex iis, qux 
Usuardus dicit de Sanctarum morte (verba dedimus 
supra, num. 2) aXiam de ipsis historiam extitisse. Li- 
belltts de Prxfectis Urbis apud Bucherium pag. 236 
refert anno cclvii Valeriano IV et Gallieno III 
Junium Donatum P. V. id est Praefectum Urbi, 
extitisse, sub quo passas esse Sanctus, memorant ea- 
rttm Acla ; unde statuas earum martyrium innecten- 
dum tempori, quod id muneris ille administrabat ; 
post quem ponitur anno sequenti ibidem : Cornelius 
Secularis P. V. Iste locus nos movit ad affigendam 
sanctarum Marttjrum passionem anno 257 potitts, 
quam cum Baronio anno 260 ; sed lantillum discri- 
men non debet nos multum morttri. En tibijam ea- 
rum passionem : 



PASSIO 



Ex Ms. S. Maximi Treviris, collato cum 
duplici codice Ms. nostro pergameno, 
nec non cum editis apud Surium ac 
Mombritium. 



R 



erant cives Romanse, patre clarissimo ge- 



Ra/tna cl Sc- 
cunda tem- 

tionisinfi.de nitae Asterio, matre clarissima Aurelia. Cumfer- 

constantes, yQT p erse cutionis jussu Valeriani et Gallieni Au- 

gustorum, in urbe Roma saeviret, contigit, ut 

sponsi earum Virginum Armentarius et Verinus 

a fide Christianitatis recederent, [nec hoc conten- 



gis, quam libera cum marito gaudere ? Rufina 
respondit : Captivitas ista temporalis aeternam 
captivitatem excludit, etvincula temporalia, per- 
petua vinculorum ligamenta dissolvunt. 

3 Preefectus dixit : Istas vanas fabulas, et 
aniles abjice, et sacrifica diis immortalibus, ut 
possis sponsum tuum cum gaudio deliciarum at- 
tingere. Rufina respondit : Duo sunt inutilia, 
quae persuades, et unum dubium, quod promittis. 
Nam dicis, me idolis sacrificare debere, ut in 
perpetuum peream ; et post haec maritum accipe- 
re, ut gloriam meae virginitatis amittam. Post 
ista duo tam aspera, tamque contraria promittis, 
quod usque ad senectutem cum gaudio deliciarum 
attingam, cum de te ipso incertus sis, si ad diem 
crastinum futurum attingas. [Praefectus dixit : 
Cessent ista verba ; quia parata sunt verbera : 
unde mihi videtur, ut consilio meliori corrigas 
cor tuum, et ab istis vanitatibus fugias ; et tem- 
pus, quod tibi superesse poterit, non amittas. 
Rufina respondit : Aliquantulum correxisti ser- 
monem, cum dicis tempus, quod mihi superest, 
ostendis vitam hominis non esse certam, quia in 
incerto est posita ; sed ego vitam illam amplector, 
quae in asternitate consistit, et nihil incertura 
suis amatoribus repromittit. Quam vitam Chri- 
stus magister veritatis edocuit. 

4 Cui cum dura Judaeorum pectora dubitatio- 
nis suae animos denegarent, mortuos illis de mo- 
numento excitans, hos jubebat suae assertionis 
edicere testimonium, ut virtutibus crederent, qui 
verbis credere noluissent. Junius Praefectus Do- 
natus dixit : Ista vaniloquia abjice, et nube viro 
tuo. Archisilaus Comes dixit : Ista sacrilegii rea 
est, et non poterit in matrimonii sortem admitti. 
Rufina respondit : Sicut tu dicis, in matrimonii 
sortem admitti non possum, quia si ego hominis 
uxor esse desiderem, constat me virginitatem 
meam Christo Dei filio non vere vovisse. Unde 
audi, Comes Archisilae : Minae tuae, quaere cui 
timorem incutiant ; me autem nec a virginitatis 
palma revocare poteris, nec ab amore et cultura 

Christi, 



et sacrijicarc 
jubenturido- 
lis, 



DIE DECIMA .IULII. 



29 



Sccunda, vi- 
dcns Ruji- 
nam flagellis 
aedi, in Ju- 
diccminve- 
hitur, 



'alias ageris 

B 



virginitatis 
tenacissima ; 



Christi, Dei filii, separare.] Tunc jussit adduci 
Secundam, ut Rufina soror ejus, in conspectu 
ipsius flagellis caederetur. [Sperabat enim sacri- 
legus, quod terrore ducta.Secunda, ejus persua- 
sionibus consentiret.] 

5 Sed cum vidisset sororem suam flagellis cce- 
di, clamare ccepit ad Judicem : Quid est, quod 
agis, sceleratissime, et regni coelorum invisor ? 
Quid est, quod sororem meam glorificas, et me 
exhonoras? Dicit ei Praefectus : Ut video, insa- 
nior sorore tua es. Secunda respondit : Nec so- 
ror mea insana est, nec ego insanio ; sed ambas 
Christianae sumus. Et justum est, ut simul cae- 
damur, quia simul Christum Dominum confite- 
mur. [Gloria enim Christiani nominis verberum 
ictibus ampliabitur et tot computat coronas per- 
petuas, quot temporalia susceperit vulnera fla- 
gellorum. Dicit ei Prsefectus : Hortare potius so- 
rorem tuam, ut vos ab hac injuria liberetis, et 
sponsis vestris cum gloria nobilitatis vestrae re- 
stitui possitis. Secunda respondit: Vanis terro- 
ribus angeris * et frivolis promissionibus agitaris. 
Nobis virginitatis ita est dignitas comprobata, 
ut magis optemus occidi, quam vinci. Dicit ei 
Praefectus : Et si ab invito ablata vobis fuerit vir- 
ginitas, quid eritis facturae cum Christo? Secun- 
da respondit : Virginitas in corde puro, Christo 
Dei filio, exhibetur. Non potest virgo integrita- 
tem suam perdere, si non consenserit a justitia 
declinare. Violentia enim passionem indicat, et 
passio prseparat palmam. 

6 En ad consensum nostrum arma sumpsisti, 
ut cogas nos, quod nolumus velle, et quod exe- 
crare jam coepimus, delectari. Applica ignes, 
gladios, flagella, saxa, fustes et virgas. Quot tu 
poenas intuleris, per tot ego gloriam martyrii 
nostri numerabo. Quot violentiasirrogaveris, tot 
ego martyrii computem palmas. Omnis enim no- 
bis gloria est poena, quam pro Christi amore su- 
spicimus. Nec corruptio dici poterit quae pro in- 
tegritate mentis non timet sui corporis subire 
jacturam. De consensu enim judicatur apud 
Deum, qui perfectam dilexeritvoluntatem.] Tunc 
jussit eas Praefectus in tenebroso loco includi, et 
fumum stercorum fieri. Sed cum hoc fuisset fa- 
ctum, fumus ille, quasi thymiama exhalabat, [et 
non pene foetorem, sed magis delectationem na- 
ribus ministrabat.] Ula autem obscuritas, quasi 
die mediavincebatur, [nec poterantibi dominari 
tenebrae, ubi tenebrarum auctor viso Dei lumine 
vincebatur.] Jussae sunt inde tolli, et in suis bal- 
neis includi : atque in dolium fervens c ac non 
temperatum jactari ; ubi dum fuissent post duas 



horas ingressi, qui earum corpora tollerent, in- 
veniunt dolium frigidum, et vaporatum. 

7 Quod audiens Praefectus obstupuit, et jussit 
eas duci, et in medio Tyberi mitti, et uno saxo 
ligato in collo ambarum, praecipitari. Cum quo 
saxo per mediam fere horam mersae sunt. Et 
quae missae fuerant d in superioreparte fluminis, 
siccis vestibus indutas apparuerunt, praedicantes 
triumphura Doraini, et Christi gloriam decan- 
tantes. Quod cum fuisset Judici nuntiatum, dixit 
Archisilao Comiti Prsefectus : Istae, quas mihi 
tradidisti, aut magica arte nos superant, autve- 
re in eis sanctitas regnat. Unde sicut mihi eas 
tradidisti, ita ego eas tibi reddam, ut tuo arbi- 
trio, vel sententiam accipiant, vel evadant. 

8 Tunc Archisilaus eas duci jussit in silvam 
in via Cornelia, ab urbe Roma milliario decimo, 
in fundo, qui vocatur Buxo ", et illic unam caedi 
capite, aliamque percuti, et sic earum inhumata 
corpora derelinqui, [luporum morsibus comeden- 
da.] Sed Domini gratia non defuit credentibus in 
Christo, nec defunctis. Denique Plautilla matro- 
na, in cujus praedio hoc factum est, vidit eas in 
visu sedentes gemmatas in thalamo, et dicentes 
sibi : Plautilla, desine a flagitiis idolorum, et ab 
incredulitateimpia cessa ; et credens Christo, ve- 
ni in prasdium tuum, et corpora nostra invenies. 
Ibi eadem corpora, ubi invenire potueris, sepe- 
lies. Exurgens autem Plautilla, pervenit ad lo- 
cum, et inveniens sanctarum Virginum corpora 
[sine foetore et sine aliqua laesione, adoravit] et 
credidit, et fabricavit sepulchrum Virginum Chri- 
sti. [In quo loco beneficia orationum earum fru- 
ctum magnum virtutum ostendunt, in laudem et 
gloriam Domini nostri Jesu Christi, qui cum Deo 
Patre et Spiritu sancto vivit et regnat in secula 
seculorum. Amen. Passae sunt autem sub die 
quinto Iduum Juliarum e.) 



ANNOTATA. 



a Hxc atque alia, uncis inclusa, non habetAdo; 
et fallor, si non redoleant interpolalionem. 

b Surius habet basternis vectae. Est vero bas- 
terna vehiculum tectum et feminarum ; lectica, ge- 
statoria sella. 

c Ado legit solio ardente. 

d CodexnosterpergamenusduplexetMombritius : 
et quas nudae missae fuerant. Iia etiam Ado. 

e Mombritius : passae sunt autem die vi Idus 
Julias. Ms. nostrum pergamenum, die xi Idus Ju- 
liarum. 



a quo in Ti- 
bcrim prxci- 
fiilari jussx, 
sednonsub- 
mersx 



altera ampu- 
talo capile, 
altera per- 
cussione cur- 
sum consum- 
marunt. 
" Busso 



x Julii. 



DE 5ANCT1S MARTYRIBUS AFRIS 

JANUARIO, MARINO, NABORE ET FELICE. 

Ex Martyrologiis. 

artyrologiorum prope omntum unanimis dum ct binos synonymos Mediolanenses, de guU^s ,no,uu,,us- 

cnsenL est in signandis hoc die et m agendum entad dtemW hujus n eu,s F» 

Africa oollocandis quatuor hisceMarty- ma ipsorum ann.mUaUo exstal l« d<u Hu^ 

- rbus, ut mirum stt. eos a Beda, Floro nynuanis apud FlorenUntum h ^' ; » 

et conseguenter a Rabano pr.teritos, guemadmo- men dtversttate, auod ,« «ostro Antverp^ seu 
' Epter- 



M' 



AUCTORE 

J. B. S. 



Iii quuluor 
Uartyres 



a duobus 
synonymis 

distinguiin- 



30 DE SS. MARTYRIBUS AFRIS JANUARIO, MARINO. NABORE ET FELICE. 

num sunt translata. Tum vcro ad xn Julii seu iv 
Idus, ita prosequitur : Mediolani translatio san- 



Eptcmacensi legatur Jwraatf» pro Januarii, el in 
Corbeiensi ac Blumiano, Marinte pro Marini ; de 
additione militum xii loquemur paulo inferius. En 
iqitur constans commemoratio : In Africa, Janua- 
rii, Marini, Naboris et Felicis, qualem omnino 
ctiam refert iwc ipso die Romamtm parvum a Ros- 



ctorum Martyrum Naboris et Felicis, qui vi Idus 
Julii cum Januario et Marino inAfrica decollati, 
hac die Mediolanum sunt deportati. De quibus 
beatum Victorem in passione sua credo suppli- 



■eudo editum. Notavi in Observationibus ad Usuar- casse : Ne separes me, Domme, a civibus meis 

dZ in seriejam dicti Romaniparvi expunclos esse Martyribus tuis Nabore et Fehce. Inde colhgere 

socios qui in Hieronymianis adjunqi videbantur; voluit Notkerus, et collegerunt ahi Afncanos esse 

quod brevi recte factum ostendemus. Neque vero ea oportere, quos cives appcllaverit S. Victor genere 

in re gravis difficultas ; majoremsuscitavitAdo, dum Maurus, quasi Afri omnes Maun dtcidebuennt 

hodiernos Martyres Afros cum Mediolanensibus seu et ex eadem patria cives compellan. J erum unde 



Laudensibus confudisse videtur 

2 Ita ipse primus, quod sciam, hoc die scripsit: 
Eodem die in Africa, natalis sanctorum Januarii, 
Marini, Naboris et Felicis decollatorum ; quo- 
rum corpora Mediolanum translata sunt. Suspe- 
cta fuisse Usnardo ultima ista verba, translationem 
innuentia, pridem eliam monui; sistit enim ejus an- 
nuntialio in voce decollatorum, ex quo ad verbum 
sumpta est hodicrni Romani commemgratio, ubi re- 
cte, ni fallor, observavit Baronius, Martyres hos 
Afros, a binis synomjmis Mediolanensibus, qui, ut 
jam diximus, coluntur xn Julii, distinguendos esse, 
qux etiam videtur fuisse Henschenii opinio, satis 
aperte indicata in Commentario prxvio ad Acta S. 
Victoris Mauri die vin Maii num. 7 paq. 288 



Notkero constitit, aut unde aliis constare potest, S. 
Victorem, tametsi Maurum genere (siquidem in 
hac parte satis indubitatx fidei sint ejus ActaJ Me- 
diolani natum non esse, alque adeo SS. Naborem et 
Felicem cives suos nuncupare ? Certe ex Actis qua- 
libuscumque educet nemo, S. Victorem in Africa 
natum, aut ex Africa in Insubriam profectum esse. 
5 Illud precterea displicet in Adone et iis qui ip- 
sum secuti sunt, quod Martyres nostri Africani de- 
collati dicantur, cum nusquam passionis ipsorum 
aut Actorum exstet vestigium, unde idAdo desume- 
re potuerit ; qui procul dubio alia gesta non precter- 
misissct, in describendis longioribus elogiis minime 
parcus : undefacile subnasci potest opinio, notitiam 
eum aliquam habuisse, sanctos Mediolanenses Mar- 



contra quam 
ccnseant Ado 
et Notkerns. 



dum ex Tristano Calcho admittit SS. Naborem et tyres capite plexos fuisse, quod supplicii genus ad 
Felicem Laude Pompeia occisos, et rursum in An- alios transtulerit, quos cum hisce confundendos exi- 
notatis pag . 290 ad litteram P, idipsum confirmat his stimabat. Nobis hactenus longe verosimilius est, dis- 
verbis : SS. Nabor et Felix, sub eodem Maximia- tinguendusprorsusistorumMartyrumclasses:aliam, 
no Imperatore et Anolino consiliario passi sunt de qua hic agimus, Africx incerto loco ; aliam Me- 
Laude Pompeia ; at corpora eorum Mediolani de- diolanensibus vindicando, de qua proprio loco plura 
posita. Coluntur xn Julii. 

3 Neque ignorabat Henschenius hodiernos no- 
stros Martyres Africanos, nam in ejusdem diei elen- 
cho Preetermissorum accuratenotavit, SS. Naborem 
et Felicem, cum SS. Januario et Marino in Afri- 
ca decollatos, perperam viii Maii signariab Usuar- 
dis auctioribus Florentinis, Stro^iano, Medicseo 
et ibidem excuso 1486, utpote qui in Martyrologiis 
Usuardi, Adonis, Notkeri et aliis referrentur hoc 
x Julii, ad quem diem eos remittit ; ut manifeste 
pateat, eum Africanos a Medioianensibus plane di- 
versos existimasse, tametsi opposita legisset apud 
Adonem et Notkerum; quorum sententiam postha- 
bendam putavit apertissimee auctoritati vetustiorum 
Martyrologiorum, quae ad xn Julii fusius enarrabi- 
mus. Fateor equidem, durum esse, binos hosce se- 
culi noni Martyrologos rejicere ; ast in aliorum ve- 
tustiorum concursu, horum polior habenda est ratio. 
Facile acciderit, ut nominum synonymia utrumque 
in errorem induxerit, qux ne multiplicare cogeren- 
tur, huic diei Sanctorum martyrium, alteri (xii) 
translationem adscripserint ; id quod apertius pree- 
stitit Notkerus, sic scribens x Julii : 

4 In Africa, sanctorum Januarii, Marini, Na- 
boris et Fehcis, ob constantiam Christianse fidei 



An Mariuus 
dici possit 



qui Laude 

Pompeia 

passi,colun 

iiirxnjuiii; decollatorum ; quorum corpora postea Mediola- 



buntur. De hodiernis preeter martyrii lau- 
ream, ex Martyrologiorum auctoritate, nihil uspiam 
deprehendimus. 

6 Atque heec quidem hactenus disputata, nemo 
est qui non tolerabilia etpiane verosimilia censeat ; HispimusT 
neque mihi in mentem venisset dubilare, utrum qua- 
tuor isli sancti Martyres et Africani fuerint, et 
passi in persecutione, seu Valeriani seu Diocletiani 
aut alterius ante Constantini magni tempora ; nisi 
nova dcnuo et ante inaudita prolulisset Tamayus in 
suo Martyrologio Hispanico ad hunc diem, magnifi- 
ca hujusmodi annuntiatione : Apud Caesaream 
Mauritaniae in Africa, S. Marini, natione Hispa- 
ni, qui cum aliis sociis advenis, pro Chri- 
sti nomine comprehensus, et variis tormentorum 
agonibus dilaniatus, tandem succiso capite, ad 
praemium Martyr properavit ajternum. Neque 
hic sistit ; sed in Notis Julianum apostatam appellat, 
sub quo hos Martyres passos contendit ; Acta propria 
comminiscitur , variaque alia huc contorquet, ex de- 
cantato fabulatore, qux recensere, nedum refutare 
est animus. Fontem consulant, qui discere cupiunt, 
quantx nobilitatis fuerit S. Marinus, civis Ulyssi- 
ponensis, cui priscas inscriptiones, gentilitia insi- 
gnia, et nescio quee alia aptavit Tamayus, a nemine 
qui Dextrinis non delectetur, admittenda. 



DE 



DIE DECIMA JULII. 
DE SANCTIS MARTYRIBUS TOMITANIS 

MARCIANO, DOMNO, DIOMEDE, JOANNE, SISINNIO, 
AURELIANO, ET ALIIS XXXVIII 



Ex Hieronymianis. 



J. B. S. 



S 



eptem hi Martyres nominibus suis sic recte 
exprimuntur in vetustissimo codice nostro 
Antverpiensi, quem nuncupamus Epterna- 
censem; sed in aliis nonnihil deformatasunt. 
Pro Diomedis enim, in Lucensi est Fromedi, in 
Corbeiensi Tromedi ; in utroque pro Sisinnii, leqi- 
tur Sesini, quod fortasse genuinum nomen fuerit. 
Turpius in Corbeiensi versum est Aureliani nomen 
in Aurelianidis. Iterum ambo illi codices differunt 



ab Epternacensi in eo quod socios anonymos addant 
dumtaxat xxxvi, sed in eo prxferendam putavimus 
Epternacensis lectionem ; in quo tamen Diomedi 
positum est pro Diomedis. Prxter nomina in hisce 
codicibus notata, nihil usquam de istis sanctis Mar- 
tyribus legimus. Vide qus. de frequentia Martyrum 
Tomitanorum, satis opportune hic annotavit codicum 
Hieronymianorum editor Florenlinius. 



DE SANCTIS MARTYRIBUS ALEXANDRINIS 



LEONCIO, MAURICIO, MELLITO, ACHILLEO, DANIELE, 

CORIONO, ATTONO, ZESONO, 

EUSTASIO, OCTAVIO, ANICETO, THEODORO, 

CRISTO, CANDIDO, GORGONIO, ARCELAO, EUPHRODISIO. 

CYRINO, GELANO, AUTICIO, AZELO, ATTENEO, 

GAGIO, SISIONE, AUXENTIO, VALENTINO. 

DRODITIO, FAUSTASIO, AURELIO , GORGODIANO, 

CYRIONE, COROLO, 

NOSTINO, SISINNIO, CASTRICIO ET APOLLONIO. 

Ex Hieronymianis. 



J. B. S. 



Ex hac Marlyrum classe et tot aliis Alexan- 
drise seque ac Tomis in hoc vetusto Marty- 
rologio sxpe consignatis, recte colligit lau- 
datus Florentiniusingentem Christianorum 
iis locis carnificinam. Ceterum enormis ferme est 
hoc die discrepantia inter Epternacensem et codices 
alios Lucenses et Corbeiensem ; in illo enim ex tota 
illa sex et triginta pugilum cohorte nonnisi octo 
enumerantur, ut mutilum hic esse facile perspicias. 
Itaque non ex eo codice, sed ex Corbeiensiferme de- 
sumpta sunt omnia nomina, potius quam ex Flo- 
rentinii textu, ubi postrema duo nomina sic distracta 
sunt, ut ex Castricio et Apollonio facta sint no- 
mina tria, nempe. Castri, Creta, Pollani. Interim 



tamen ex Lucensi malui legere Euphrodisio, quam 
ex Corbeiensi Eofrodisio : item Sisione, et Sisin- 
nio pro Sisinna, tametsi in Lucensi habeatur Si- 
senne. Crediderim et alia nomina corrupta esse, sed 
nolui pro arbitrio ea corrigere aut restituere, prx- 
ter nomen Daniel pro Danelus. 

2 Hic paucis monendum censui, quod ante me 
observavit Florenlinius, nomina aliqua in proposita 
turma recumre, qux propria videri possint Marty- 
rum Nkopolitanorum, qui numero xlv sub Licinio 
passi dicuntur, ducibus Leontio, Mauritio et Da- 
niele, quos ex Grxcorum Menologio in modernum 
Romanum transtulit Baronius, et quorum Acta Iwc 
die suo loco referenlur. Quid hic lateat, non est sa- 



MICTOBB 

J. B. S. 



30 ACTA SANCTORUM. 

i,\- obvium discernsre; confnsionem quidcm adver- lum xlv, sed socios binos supra numerum ,in quo 

timus al nobis BOH licet lheronymianorum textus facile Grxcorum Fasti xque ac codices Hierony- 

aut eorum positiones temere immutare. Si quis id miani aberraverint. Si vere Martyres isti xxxvi 

attentari posse existimet, jungat ipse hanc cohortem qui hic Alexandrix tribuuntur, ad Nicopohm per- 

pugilum sex ct triginta, cum paulo post secutura tineant, Acta qux infenus illustrantur, ommbus ap- 

classe, undecim Nicopolitanorum, invenict non so- tari poterunt . 



DE SANCTIS MARTYRIBUS ANTIOCHENIS 

MAXIMO, RODIGO, VERONIA, DOMNINA, MAXIMA, DIOGENE, 
MACARIO, TIMOTHEO, ZACCHM) ET ISICIO. 



J. B. S. 



Ex Hieronymianis. 



B 

X JULU. 



S' 



ub Maxirao antesignano, inquit Florenti- 
nius, libri nostri decem utriusque sexus 
sacros pugiles proferunt, parum in nomi- 
nibus a vetustissimo deflectentes. Unde- 
cim exprimit Corbeiense, quod post Isicium addat 
Moenim, quam nos ex aliorum consensu ommitten- 



dam putavimus ; si quis adjunctam velit, per nos qui- 
dem id ipsi liceat. In nominibus ea est notabilior 
differentia, quod Veronia in Lucensi transformetur 
in Nironicum, quem Corbeiensis Vironicum nomi- 
nat ; in reliquis tanti momenti diversitas non est, ut 
observari mereatur. 



DE SANCTIS MARTYRIBUS NICOPOLITANIS 1N ARMENIA 

MDLLIONE, DECOMEDE, ANTONIO, THEOLO, CESSO, CAGIANO, 

CLIRICO; ITEM SUSANNA, 

NECIONO, THEOTO SEU THEODOTO ET CYRILLO. 



J. B. S. 

c 



Ex Hieronymianis. 



Omnium codicum diserta positio est, seu ex- 
pressio loci martyrii : in Armenia civita- 
te Nicopoli, ubi vetutissimum expressius 
ponit, in Armenia minore ; ad qux ita 
hoc loco Florentinius : Cum plures sint urbes Ni- 
copolis nuncupatse, recte additur, in Armenia 
minore ; est enim ibi civitas episcopalis sub ar- 
chiepiscopatu Sebastensi, a Pompeio condita, ut 
refert Dio. Undecim apud eam Martyres reco- 
luntur in altero ex codicibus nostris, dum alter 
septem tantum indicat librarii incuria. Consentit 
in undenario numero, nonnihil in nominibus va- 
rium Vetustissimum. Corbeiense vero addit Ani- 
ticium, ut duodenarium numerum impleat, qui 
martyr etiam deficit in Vetustissimo illo, accura- 
tius sacros athletas in duos choros dividente, 
quorum primum ducit Milion, secundum vero 
Susanna. Menologium Graeeorum ad Nicopolim 
Armeniae pertinere docet sub Licinio rege, Lysia 
praeside, Leontium, Mauritium, Danielem et An- 



tonium, quos potius cum aliis Alexandrise tri- 
buunt codices nostri cum aliis adductis. Aniidem 
sint, non decerno. 

2 Neque mihi lubet arenam illam ingredi : de 
quadraginta quinque Nicopolitanis Martyribus hoc 
die agitur; classes non conveniunt, sitne forte olim 
facta aliqua confusio, quis modo salis prudenter de- 
finiat , cum nudx plerumque sint Hieronymiano- 
rum annunliationes. Prxstat igitur, rem in medio 
relinqui, neque de nominum varietale multa inulili- 
ter disquirere ? Textus fere descriptus est ex vetu- 
stissimo Epternacensi, in quo Decomedis ponitur, 
pro eo quod Lucense habet, Infomodis ; melius for- 
tasse Corbeiense Diomedis. Autoroni Lucensis, 
melius ab aliis redditur per Antonii. An recte di- 
vinaverit Florentinius Sisannae legi pro Susannae, 
parum interest. Perslat manipulus integer, nec de 
Martyrum numero, prout in codicibus exprimitur, 
dubitandum videtur, quod nobis satis est. 



DE 



DIE DECIMA JULII. 



33 



J. B. S. 



DE DUODECIM MARTYRIBUS MILITIBUS. 

Ex Hieronymianis. 



Bollandus, qui olim cx codicibus Hieronymia- 
nis solum Epternacensem, tunc tiobis com- 
modatum, noverat, putavit, se ibi reperisse 
duodecim Marlyrum millia ; utpote cum in 
eo corrupte legatur, via Penistri millia xu. Satis 
patet corrupta conslructio , pro qua codices alii le- 
qunt et militum duodeeim, ut Lucensis, qui ipsos 
quatuor Africanis, de quibus jam egimus, adjungit ; 



sed magis mihi placet dislinclior Corbeiensis annun- 
tiatio : Et alibi militum duodecim, qui forte via 
Prxnestina, nonprocul ab Urbe passi sinl, quod vi- 
detur insinuare vetustissimum exemplar Epterna- 
cense, per via Penistri , milites mutando in millia; 
nisi indicetur distuntia per tot passuum millia, qux 
sensum non faciunt. 



DE SANCTIS MARTYRIBUS 



BIANORE ET SILVANO 



j.p. 



IN PISIDIA. 
Notitia ex Fastis Graecis. 



S' 



■ Menol. Bu- 
sitiis Isau- 



acrum illud MarUjrumpar non mediocri apud 

Grxcos in veneratione habitum fuisse, abun- 

de liquet vel ex solo Menoloyio, a Sirleto 

Latine reddito, quod sic de ipsis prxdicat : 

as. Bianoris Eodem die (x Julii) beatorum Martjrum Biano- 

'nuius'"" r ' s e * Silvani, quorum S. Bianor ex provincia 

Pisidiae propter Christi confessionem a Severia- 

no Prasside Isaurororum civitatis Euphratesias ' 

jcomprehensus], cum cogeretur Christum abne- 

gare, nec persuasus esset, graviter csesus et sus- 

pensus, globis igneis adustus est; quin etiam 

dentes avulsi et aures abscissae sunt. Silvanus ve- 

ro quidam, videns Bianoris tolerantiam, Christo 

credidit, et statim lingua illi abscissa est ; postea 

et caput humeris avulsum est. Sanctus vero 

Bianor, perforatis talis, dextro effosso oculo, et 

capitispelledetracta, cervicem gladio supposuit, 

et sic martyrio coronatus est. Atque hinc in Ro- 

manum transiere, in quo sic annuniiantur hac die : 

In Pisidia sanctorum Martyrum Bianoris et Sil- 

vani, qui saavissima pro Christi nomine passi, 

demum cervicibus abscissis coronantur. • 

2 Menoloyio Sirleti pene verbatim consonant 
Menxa impressa hac etiam die, refercnte preeterea 
eosdem dictorum Menseorum Indice. Supplementum 
ad Menxa excusa ex Synaxario Sirmondi et Ms. 
Chiftktii notat sanctos hosce Martyrcs die ix hujus 
cum elogio, quod ad verbum fere coincidit cur Sir- 



ex latmlis 
Grscis ac 

Lalinls. 



letiano; notaturque ad dicti elogii finem, eademha- 
bere Sirmondum, sed ad diem hanc x. Qui elogio 
prxmittuntur versiculi, sic habent : 

Oiix r,3wrfiricav ilziv OTEppav (f-jurj, 
Mapru; Biivup, oiiSe ro-j liyvji jSia. 
"OfOr, -nxTxzOih lO.miys: rw llfti 
"Alloc 2i)Mi.u, eZMfievos iziOr,. 

Non potuere animos fortes, generose Bianor, 
Tollere, vi magna licet in te saeviit ensis. 
Silvane. gladio quando percussus cadis 
Siloe videris altera, expurgans mala. 

Vox fiia alludit ad nomen proprium Bianor ; ad Sil- 
vanum vero 2i>Ma,oi ; quo significatur fons Hiero- 
solymitanus, juxta quem piscina, Joan. cap. 9, v. 7 
nuncupata r\ x.ol-j[j.£r,Tpx rou iiJ.toap, id est natato- 
ria Siloe, cujus aquis cxeus a nativitate lotus, vi- 
sum recepit. Porro suus quoque Martyribus datur 
locus in Menxis Mss. Bibliothecx Ambrosianx et 
apud Maximum Cytbxrorum Episcopum; quibus 
adde Syiiaxarium Basilianum, cujus mensis Julius 
habetur Grxce ad calcem tomi 1 prxdicti mensis. 
Sed cum eloyium ibi positum fe.re coincidat cur Sir- 
letiano, supra dato, nihil necesse fuit illud hic lati- 
ne reddere et typis mandare, non magis quatn alia 
superius a nobis supressa. 



Tonius iii Julii. 



10 



DE 



34 



ACTA SANCTORUM. 



DE S. APOLLONIO IARTYRE 



j. P. 



ICONII IN CAPPADOCIA. 
Notitia ex Menaeis Grsecis. 



M 



'enxa impressa breviter de hoc Martyre 

referunt, quod ad Perinium, Iconii 

praesidem adductus, Christum profes- 

sus, idolis explosis, cruci clavis affi- 

Memoria lui- gatur, et martvrium absolverit. Habet ipsum in- 

eTwfia.' "' H su P er Supplementum ad dicta Menxa ex Synaxario 

Sirmondi et Ms. Chifjletii ubi ejus elogio duo se- 

quentes versiculi prxmittuntur : 

'A7ro).5.Mvico oraupos >i Tiptupia, 
B EtTTEiv o" a)j;0w;, oraupos y) ffcorripta. 

Apollonio poena crux, 
Ut vere dicam, crux salus. 

Subdo ejus elogium , quod ibidem sic adornatur : 
OvTOi r\v ex Tf,i tto).eco; iMaSiav rfjq \v AvSia, v.ax 
TtpoaayQ-ic Ilsptvtco rw "Apyovrt, Iv rco 1y.ovi.tA iv- 
oVjuoivrt, &>u.o\oyr : ~w iavrbv Xpiortavoy. Ei? Tt]v 
Tvyrcj Se tov Baoi).Ewc avayxaoSstc. optcooat, EiTTe, ptrj 
Eivai Qep-iTov tic BaotJia Ovv^rov oucocretv, v.at p.a- 
^icrra rov Trotrjryjv uai Sr}jj.iovoybv tov rravro? p.»j etti- 
ytvcoozovra. "E7rt rourotg araupco avaODlOEt; rco 0eco 
ro rrvEtJpta 7rapiS-ro. Oriundus ille erat e civitate 
Sardiensium, qu» est in Lydia, et adductus ad 
Perinium Praesidem, Iconii degentem, Christia- 
num se professus est. Cum autem coactus fuisset 
jurare per fortunam Imperatoris, dixit, non es- 
se fas jurare per Imperatorem mortalem, et ma- 



xime eum , qui factorem et opificem rerum om- 
nium non cognoscebat. Propterea in cruce sus- 
pensus, spiritum Deo tradidit. Quibus consonat 
Menologium Sirleti. 

2 Nec vero in Menseis Mss. bibliothecx Ambro- exvariis 
sianac, Menxo Chiffletii, Indice in Menxa excusa, cru i n 
nec non Maximo Cythscrorum Episcopo prxtermis- 
sa ejus memoria est. Romanum Martyrologiwm sic 
ipsum annuntiat : Iconii S. Apollonii Martyris, 
qui per crucem insigne martyrium consummavit. E 

Elogium aliquantulum superiore prolixius contexit 
synaxarium Basilianum, quod hic reddo Latine : 
Apollonius Christi Martyr oriundus erat e regio- 
ne Lydiae, civitate Sardensium. Circuibat autem 
omnem civitatem et regionem, docens sermonem 
veritatis, multosque infidelium ab Dominum con- 
vertens. Delatus itaque ab idololatris urbis Ico- 
nii Praefecto, comprehensus est, et in vinculis 
ad ipsum ductus, adstitit coram eo, et interro- 
gatus, se Christi servum confessus est. Unde 
coactusjurare per fortunam Imperatoris. dixit, 
non esse fas jurare per Imperatorem mortalem, 
et maxime, qui factorem mundi Deum non co- 
gnoscebat. Hsee fatus, jussu Praesidis, vehemen- 
ter caesus est, et in ligno suspensus, ac clavis 
ferreis eidem affixus, spiritum Deo tradidit ; et 
sic consummato martyrii cursu, regnum coelorum 
accepit. 



DE SS. XLV MARTYRIBLS 



J. P. 



NICOPOLI IN ARMENIA. 



NieopolU 

alias lauiia- 
ta, rursum 
laudanda, 
quia Marty- 
rum jialx- 
slra. 



COMMENTABIUS PMVIUS. 



N 



-icopolis inArmenia, ab aliis pluribus ejus- 
dem nominis civitatibus additione hujus 
provincix distincta, a Pompeio Magno 
condita ob Mithridatem ibi debellatum, 
Auctore Dione Cassio, lib. 36 Histmnarum Roma- 
narum, exlilit clarissimorum Martyrum xlv palx- 
stra constanlix eorum testis et spectatrix, ac glorix 
theatrum ; civitas sane tum insigni hoc triumpho no- 
bilis, tum mirifice prxdicari merita, quod tempori- 
bus Valentis Imperatoris inconcussa steterit adver- 
sus Arianorum procellas, ut pluribus meminit S. 
Banliusin epistol. addit., sicut signat Baroniusin 



Notationibus hic 6, 9, 10, 11 et 12 edit. Nut. Ce- 
lebratissimam vero sanctorum Martyrum memoriam 
fuisse in sacris tabulis, abunde constabit ex iis, qux 
de eorum cultu subnectimus. 

2 Menologmm BasUianum, ad calcem tomi pri- Etogium ex 
mi hujus mensis ex parte editum Grxce, post an- Menologio 
nuntiationem : Eodem mense (Julio) die x, pas- memoriaex 
sio sanctorum xlv Martyrum, qui in Nicopoli tabulis Grat- 
martyrio affecti sunt, ita de illis prxdkat : Qua- comm '' 
draginta quinque Christi Martyres vixerunt sub 
regno Licinii et prsefectura Lysiae, quorum prin- 
cipesfuere Leontius, Mauritius, Daniel et Antoni- 
us. Comprehensi itaque adstiterunt Duci Lysise in 
Nicopoli Armenia?, Christumque confessi et idola 
execrati, csesique ac lapidibus ora et faciem con- 
triti, in carcerem conclusi sunt, per dies plures 
absque cibo permanentes. Milites, eorum con- 

stantiam 



B 

versicvli ; 



ratio tempo- 



DIK DECIMA JULII 
stantiam conspicati, Christo crediderunt. Deinde 
e carcere ejecti, et crura securibus abscissi, hi 
quidem jam mortui, illi autem adhuc spirantes, 
in caminum ignis injecti, cursum consummarunt, 
accipientes immortale regnum , quod paratum 
ipsis fuit a Christo ante mundi constitutionem. 
Alibi ssepius horum Martyrum recurrit memoria in 
Grsecis fastis, ac plerumque cumparvo elogio , vide- 
licet : in Menseis impressis eorumque Indice et Ho- 
rologio Grsecorum ; item in Supplemento ad Mensea 
ex Synaxario Sirmondi et Ms. Chiffletii ; in Me- 
nseis bibliothecse Ambrosianse, Menseo Chiffletii, 
Menologio Slavo-Russico, quod pro Leontio scribit 
Leonis; Maximo Cythserorum Episcopo; quibus 
addi potest Ms. e.x libro linyuse Arabicsede vita non- 
nullorum Sanctorum, Typicum S. Sabse, nec non 
epitome excusa Menologii ; denique Menologium 
Sirleti , e quo postea eorum memoria transiit ad 
Martyrologium Romanum, sic illos referens : Nico- 
poli in Armenia, sanctorum Martyrum Leontii, 
Mauritii, Danielis et sociorum, qui sub Licinio 
Imperatore et Lysia Praeside varie excruciati, 
tandem in ignem conjecti, martyrii cursum con- 
fecerunt. Molanus illos etiam habet, et Galesinius. 
3 Mensea impressa, uti etiam dictum eorum 
Supplementum, sacro Martyrum agmini ita acci- 
nunt : 



35 



AOCTOU 
J. P. 



Ilapip£olr] rtc £upe9»i rw 0sw via 
ToAfr/5 TrapEy.Sa^otJtra xai Trupo; piaov. 
Kteivev apttjQivEac Sexarri 7Tup 'Hiy.onolizac. 
Nova castra Numen, militem invenit novum 
Audacter ausum tendere in medios rogos. 
Flamma necat decima generosos Nicopolitas. 

Idem Supplementum habet hoc singulare de eorum 
cultu : Ttlzizai Se f\ aiirav o-jva\ii zv r&> va&> -f,q 
ayiaz AkuXivjjj nlr&iov roij cpopou. Celebratur au- 
tem eorum solennitas in templo S. Aquilinse pro- 
pe forum. De Templo S. Aquilinse agit Cangius 
lib. 4 Constantinopolis Christianx pay. 144. 

4 Baronius tom. 3, pag. 162, num. 46, agens 
de hisce Martyribus, agonem eorum afflgit anno 
316. In Menologio Slavo-Russico ponuntur passi 
anno 307. Liber iinguse Arabicse, de quo supra, vi- 
detur ipsos alligare temporibus Diocletiani, cum 
post annuntiationcm ibidem addatur, Actorum vitse 
aut elogii, ut aulumo, principium : in diebus Dio- 
cletiani ; et adscribitur, fol. 13. Tomo 5 Maii, 
pag. 151 , in annotatis ad cap. 3 Actorum S. Donati 
et sociorum Martyrum littera f, ponitur Licinius caz- 
pisse perscqui Christianos anno 316. Secus opinatur 
Pagius in Critica hist. Chronol. tom. 1, pag. 381, 
censens, nullos Martyres in persecutione Liciniana 
fuisse passos ante annum 319, neque ante illud tem- 
pus Licinium persecutionem Ecclesise intulisse. 
Tillemontius tom. 5, pag. 512 obiter ex Grsecis ta- 
bulis sanctos Christi pugiles, commemorans, annum 
martyrii non detcrminat. Et vero ea temporis ratio, 
quam figit Pagius, non videtur improbabilis : ne- 
que enim apparet, quem potissimum martyrio ssepe 
dicto assignes annum, quamillum, quo Licinius va- 
ria in Christianos machinatus est, eos e palatio suo 
pellens, concilia celebrare eos vetans, aliaquc quam 
plurima contra eos statuens ac gerens in odium Con- 
stantini, de quibus Eusebius lib. 1 de vita Constan- 
lini capite 51, 52 et seqq. agit; quse Petavius alli- 
gatanno Christi 319, ut vidcre est in parte alterade 
Doctrina temporum, pag. 718 : addens, passos esse 
in ea persecutione xl Martyres in Cappadocia, fri- 
gore enectos, et Basilium, Amasise Ponticx Epi- 
scopum, martyrio affectum, citatque Euscbii Chro- 



scd dramali- 
ce adornata. 



nicon. Actum de illo est tomo 3 Aprilis, pag. 416. 
apposita epocha circa annum 322 ; de iis autem die 
x Martii. Ad hsec, Eusebii Chronicon Laline ver- 
sum apud Josephum Scaligerum pag. 180, ad an- 
num cccxxi habel ; Licinius Christianos de palatio 
suo pellit. Dicamus ergo, Martyres obiisse circa 
annum 319. 

5 Quid sentiam de Actis, e Grzco in Latinum Actanon 
sermonem a me conversis, paucisintellige. Non sin- s '""'™> 
cera illa esse, sed episodio plus uno adornata, dra- 
maticeque composita, indubitatum mihi videtur. 
Spirat enimvero in illis ingenium Metaphrastis vel 
saltem alterius cujusdam ei non absimilis, tragwAi 
sacri potius, quam sinceri historici nomen promeriti. 
Argumento sunt sequentes observaliones. Primo, 
preces, e verbis psalmorum nimis composite concin- 
natse, ul videsis num. 8 et 12. Secundo, inductio 
Marlyrnm utriusque sexus, nec non exemplum S. 
Potamiense, temporibus Maximiani pro tuenda pu- 
dicitia in lebetem, pice instructum, a suo Domino 
injectse, nonne theatrum spirant? S. Leontius, ea 
narrans ut animos excitet ad fortiter pro Christo di- 
micandum, dicil se ea accepisse amagistro suo qui, 
veniebat ex ^Egypto, et audisse se aiebat a S. E 
AntonioAsceta. Qusero quis hic Antonius Asceta? 
Anlonius Magnus, ut opinor, celeberrimus plurium 
monachorum abbas : si ille est, quem conjicio, sa- 

tis disparata connectere videtur scriptor; cum is 
tamdiu obierit post L. Leontium, anno utiqae 356. 
Res illse narrantur, a num. 8 in fine. Tertio, diabo- 
lus, JEsculapium mentilus, Ducemque Lysiam con- 
tra Martyres concitans, quidnam est nisi scena dra- 
matica, num. 12? 

6 Quarto, mors Martyrum, hoc modo accelera- 
ta, qui refertur num. 16, fallor, si plenam fidem 
inveniat. Quinto, prodit in scenam mulier, Sanctis 
aquam sub vestibus clam in carcere deferens, num. 
11 ; quse denuo redit num. 19. Erunt, ut opinor, 
quibus preces et aqua e rupe elicita non omnino ar- 
ridebunt, num 22. Denique Actorum sinceritali 
non mediocriter officit sequens clausula , a genuinis 
Actis abesse consueta, quse habetur num. 23, in qua 
Sisinnius ita Deum orat jamjam moriturus. Opis 
tu£e indigos, teque nostro interventu invocantes, 
statim exaudi, Domine, in quacumque necessitate 
et indigentia ; quamvis in paupertate quisquam 
existat; quamvisin viduitate et orbitate ; quamvis 

in peregrinatione ; quamvis in infirmitate corpo- F 
ris et animae ; quamvis in ;ere alieno et calum- 
niis ; quamvis in acerba servitute ; quamvis in 
hominum ac pecudum contagione ; quamvis in 
mari quispiam sit naufragus, etc. Tu illi, Rex, 
per nos solatio sis, et statim exaudi, ut cogno- 
scant mundi hujus incoke, multum nos diligi abs 
te, et exaudiri ; ac malo cuilibet fiat aqua hasc in 
medelam, nam ad invocationem tui ebulliit et in- 
novatum est vetus miraculum in gloriam Patris, 
et Filii, et Spiritus sancti in laudem et memoriam 
Martyrum tuorum quinque et quadraginta. 

7 Inter Martyres xxxvi Alexandrise passos, de Anprvsentes 
quibus hoc itidem die agitur superius , duo primi S'*J""^. 
Leontius et Mauritius, et quintus Daniel, tribus lexandrinist 
nostris Martyribns Nicopolilanis , quorum expres- 

sum vidimus nomen, prorsus homonymi sunt. Quse 
homonymia suspicionem fortasse nonnuili prsebere 
potcrit, liic xque, ac alibi plus semcl, inductx ali- 
cujus confusionis, una fortasse Martijrum turnia in 
duas distracta, vel, si hoc non vis, alterius in alte- 
rani nominibus dcrivatis. Vcriim quoniam qunl liic 
latcat mysterii, nobis assequi non est promptum, ni 
duas eos classes distinximus, seeuti Martyrologia 
Hicronymiana, uti indicavimus supra, «/" de dictis 

triginta 



36 



ACTA SS. XLV MARTYRUM. 



.UCTOHE 

.T. P. 
Reliquix S. 

Leontiian h 
Bispatiiam 
delnlx? 



tri<ii>ita sex Martyribus egimus , et diffiadtatem 
hanc non prxtermiswms. 

8 Tdmayus solius S. Leontii nomen cxprimit, 
et socios Martyres confuse : Nicopoli in Armenia, 
S. Leontii Martyris, qui cum aliis sociis agonem 
admirabilem complevit. Hoc recte ; sed clausulam 
scqucntcm : cujus exuviae sacra? in oppido Alcau- 
dete, dicecesis Giennensis in ccenobio monialium 
B. Clarae debita cultus lionorificentia servantur, 
quorsum adjunxit? Cum in notis ad hunc locum 
candidc profiteatur suspicari sc, errasse amicum 
eruditum, nimirum P. Martinum Xemena Jurado, 
ex cujus relatione prxdictis Sancti reliquiis istum 



locum assignarat, et hajc pignora esse alterius 
Leontii martyris Romse passi ; de quo agunt Mau- 
rolycus, Gaiesinius, et Philippus Ferrarius in 
Generali Catalogo Sanctorum die xi Julii fol. 284, 
etsuademur exeo, quod Comiti Beneventano ejus 
exuvias obtulit Paulus V Pontifex Maximus ex- 
tractas ex Romanis ccemeteriis; nec huc usque 
sciaturNicopolitani Romae advectas fuisse. Recte, 
ut opinor, hic se et alium suum ducem corrigit Ta- 
mayus. Utinam in pluribus aliis eadem felicitate et 
facilitate se correxisset ! Sic pluris fterent ejus mer- 
ces apud cruditos Hagiophilos, vel Hispanos, indi- 
gnatione potms ac risu saepe digniores, quam pretio. 



ACTA 

Ex codice Ms. pervetusto Vaticano 866 fol. 343. 



INTERPRETE J. P. 



CAPUT I. 



Yulgato a Licinio edicto contra Christianos, sistuntur coram Duce Lysia 
sancti Martyres. 



Atzivto; 6 fiaOiltiiq airecrreiAev dia-a.yy.aTa xara 
T.daav rr : v oiv.ovyivr,v, coc ei Ttvs; eupsGstv Xpicma- 

VOI, TOUTOU; TtCI.VTl Tp07rcp Y.ola^zaQai. '0 flk TU7T0; 

tov Si.aTayy.aToc, tovtov ziyzv rbv y_apa.y.Tr,pa ■ Aixt- 
vto; auTozparwp, yiyiaroc,, asSaaro; Tolc, v.a.Ta Trjv 
oixovuevnrv dpyovaiv yaipziv ' 'mziS'r\ ioiSa.yjir\ y) r)yz- 
rioa GstOTy];, oti tivs; tcov Izyo u.zvutv Xptartavwv oii 
p.6vov oii Guouatv toic euspyErat; 0eoic, alla v.ai 
evuSp££ouo*iv rjjv suasSyj rwv 6swv Bpr,av.ziav, rr/st- 
arou; c>s 8eou; xai zv vu£iv tTUverpnj/av rrpocpaast tou 
Gustv aiiTolc, xai TroHaxi; zoXaaGsvrs; oii u.ZTZTzBr\- 
aav, oii riy.alc, ziiavTZc,, oi> cpooco yzTaizziaBivTZc, cua 

T01IT0 ZsXsUEl TO VlfjtSTEpOV ZpaTO; 07T0U S' O.V EUp-GsiV 

XptOTtavoi, toutou; Quaai rot; 6sof;, .zai nptcov y.z- 
yiarwv zai $wpswv aTro/austv, touc cTs y.r, 7rsia8svra;, 
auv vuvat£iv zat rsxvot; 7rupi xai yayaipa TtapzOi- 
SoaBai, rr,v Siyz uirapEtv auTcov •aaaaii or,yooizvQr,vai 
ei; brifieXewtv vacov, rcov utt' auTwv y.XoTry" xaGatps- 
Gsvrwv, v.ai rstycov v.al Xourpcov Sr,yoaiav. Eioors; 
ouv to aTrapaSa.Tov ryj; yjf/.srspa; yzlzvazmc, Travri 
0"9evsi to KpoaTaydzv stc spyov kviyv.aTZ, tic ptyj xai 
up.a; o"uvzivouvsuo"at rot; aBzoTa.Toiq. Toutmv tcov 
■KpoaTayu.aT(,yj TTpoTsSsvToiv iv Talc TrAaTsiat; tmv 
7to).smv, oi aytot Sovloi tou Xptarou iyaipov, t6v 
y.atpov tou ^u.apTupiou azoTrouVTE;. 

2 Kai $r) y.ai zv Tr, Nr/.OTroXiToSv 7rpoTs6svTo; tou 
5taTaj<f;.aTo;, y.ai tmv csoStav ir.iazioy.ivav, y.ai twv 
y.olaaTripiiM suTpETricrGsvTtov, t;uXc.)V 6p6iwv si; avap- 
Gy;o"tv, ovvyonTZ atS/ipcov azp.aicov si; Etcr^satv, y.ai 
y.aaatctcov 7TSTrupa!cT0f/.svcov, rrqavuiv y.ai Tpoyav, y.ai 
>l'Xcov, zai (3ouvsupo>v 'Qnpwj, v.ai ETspcov ^aX£7rwTspo)v 
y.oXaar);piwv ■ zai 7rapaysvopsvou rov oouzo; Avaia, 
oTrsp vjv arrozEzXyipwyiv/) r\ Xsyswv 7raaa r) 'Apt/.svia;, 
auvsXy'cpG7]aav Ttvs;, saurou; zaTao/jXou; TroiyiTavTs;, 
oti Xptartavot siatv, Asovno; zai Maupizto; , zai 
AavirjX, avOps; 'ziziar,ij.oi twv ev rij TroXst ysvst tz 
zal 7rat5suast t.oym y.ai (3ic.) y.aTa XptaTov otairpE- 
Ttovres, auv o.vtoIc ai v.ai ZTzpoWz \j' VzyovTZc, saurou; 



Vulgatoa 

Licinio Im- 
pcratnre ad- 
vcrsus Chri- 
slianos edi- 
cto, 



Licinius Imperator quaquaversum edicta vul- 
gayit , ut , si qui reperirentur Christiani , 
omnimodis plecterentur. Edicti vero exemplar 
expressum erat sic : Licinius Imperator, maxi- 
mus, augustus, his, qui per orbem terrarum prae- 
sunt , salutem : Postquam divinitas o nostra 
facta est certior, quosdam eorum, qui Christiani 
appellantur, non solum beneficis diis non sacrifi- 
care, sed etiam pio deorum cultui injurias irro- 
gare ; quin imo praetextu eis sacrificandi, pluri- 
mos deos vel ipso nocturno tempore contrivisse ; 
punitosque saepius non resipuisse, aut honoribus 
affectos , aut metu absterritos. Ideo potestas 
nostra jubet, ut ubicumque invenientur Chri- 
stiani, diis hi sacrificent, magnisque honoribus 
ac donis fruantur ; reluctantes autem, una cum 
uxoribus ac liberis, igni ac ferro tradantur ; fa- 
cultates insuper illorum omnes publicentur, in 
templorum, furtim ab ipsis eversorum, nec non 
murorum, et publicorum balneorum utilitatem. 
Inviolabile itaque imperium nostrum edocti, quan- 
tum conniti potestis, id quod mandatum est, exe- 
quamini, ne una vos cum impiissimis periclite- 
mini. Hisce itaque vulgatis in plateis urbium 
edictis, sancti Dei Famuli gavisi sunt, oblatam 
martyrii opportunitatem considerantes. 

2 Inter haec publicato Nicopolitarum in civi- 
tate edicto , quando timores ingruerent , et in- 
structse essent carnificinffi, erecta ligna ad sus- Lysiic; 
pensionem, ungulae ferreae acuta? ad abrasionem, 
cassides ignitae, ollae ferventes, rota?, clavi, nervi 
bubuli indurati, aliique cruciatus atrociores ; et 
dum advenisset Dux Lysias, ubi universa Arme- 
nise legio sortito erat distributa, comprehensi 
sunt nonnulli , qui Christianos se declarabant, 
Leontius et Mauritius et Daniel, viri natalium 
splendore conspicui, et doctrinarum eruditione, 
vitseque ad Christi leges conformatione illustres; 
etuna cum ipsis quadraginta alii, Christianos se 

dicti- 



sancti nostri 
Martyres si- 
tuntur Duci 



DIE DECIMA JULII. 



37 



cui dum ftdei 
sus ratio- 
nem reddit 
S. Leontius, 



dictitantes ultro ad Lysiam accesserunt. Qui ta- etvai XpKrriavou;, zai auro7rpoatpetre«; motMovrti 

lem in viris contemplatns animi celsitudinem, rw Auota. '0? 8eao-afievo; ryjv roaavnp rfiv faiSpaw 

percontatus illos est, dicens : Cujates estis, et itpoBvtitav, ripara aurou;, Xeycov • IltSflev eari; Kai 

quis auctor vobis est, ne cultum aut sacrificium ri; lo-us 6 ireioa; vpa$, u.r, euo-eSefv, pi rs 9uetv 

deferatis diis ccelestibus? Cui sanctus Leontius : rot; flsof; rof; oipavfot;; 'O ayto; Asdvrto; hfet ■ 

Omnes nos Christiani sumus, et nos quidem ur- >5ptef; 7ravre; Xptariavoi EOfiev. Kai oi ftev Wjv 7rdXtv 

bem lianc incolimus, illi vero e regione, quse urbi raurvrv otxouftev, oi Je xai ex r>j; yiioxc r>j; vrA rijv 

subest, advenerunt. Et patria quidem terrestris jtoXiv d>p«y;vrat. Kai rrarpi; ptev >jftfv aur>i 19 Mri- 

nobis eadem est, pater vero ccelestis Christus ; yetoc, rraryjp oe Xptard; eTroupavto; ; -/.ai aurd; 

atque hic est, qui nos docuit, et persuasit deos eorlv, (Jtoai-a; y^ua; xai iretoa;, flsof; xoutpof; v.xt 

mutos ac csecos non colere, nec opera manuum ru<pXof; ftyj Xarpsuetv, piyj re epyoi; yetpfiv a9pw7ro>v 

hominum adorare. irpooxuvefv. 



in idota in- 
vectus 



3 Dixit Lysias : Ubinam est Christus ? Num- 
quid cruci affixus et mortuus est? Cui S. Leon- 
tius : Non solum audi mortuum esse, sed resur- 
rexisse considera, et vivere in ccelis ; sed enim 
mortuus est lubens propter nos, et iterum resur- 
rexit, tamquam existens filius Dei. Dixit Lysias : 
Nempe etiam nunc vivit? Cui S. Leontius : 
Lysia, dii vestri, postquam mortui sunt, non vi- 
vunt ; at vero Dominus noster ac Deus , qui 
dextera sua gubernat omnia, coelum, terram, 
mare et homines omnes, pro nobis mortuus est, 
ut nos ex idolorum cultu extraheret. Vivit is, et 
docuit nos pro se mori, ut mortui, cum illo viva- 
mus. Dixit Lysias : Nonne duodecim dii ccelestes 
sunt? Qualem ergo tu alium dicis Deum, qui fecit 0ed 
ccelum et terram et mare? S. Leontius dixit : axv 



3 Auota; eiifev ' Kai rrou eoriv 6 Xptard;; oiiyi 
eoraupcM/) xai affeBavev; '0 dtyto; Aedvrto; \iyet ' 
Myj fidvov po alriflavei/ axouaet;, «XX' evvoyj9yjTi ort 
xai yjyepSyj xai £fiv iartv Iv roi; oupavof; ' sxwv ykp 
aitiQavev St r i v.ic, xai 7raXtv yqtep8>l, w; uid; mv ro3 
0sou. Auaia; etTrsv ■ ouz ouv £yj vuv ; 'O ayto; Asdv- 
Tto; Xsyst • &> Auaia, oi upterepoi Ssoi airoflavdvre; ofi 
^watv • d S'e r\u.irzpoc Szattbrnc, "at 0sd;, 6 rx itavra 
ryj i^ia Sz\tx xaraorTJoa;, ovpavbv, yr,v, Oklxaaxv, 
xai jidivTa; avSpuTrou;, u7T£p ylftwv krtzOxvzv, Iva r,u.xc. 
aToarcka-ri rf,c ei£wXoXarpeia; " sxsivo; 'Qr\, zai r,u.ac 
'eSiSx\zv vrtzpartoOvr t av.etv avrou, tva zai r,u.zic kizo- 
Savdvre; ouv^acaftev ai/7'p. Auoia; etirev.' Oi/i 5o>- 
oexa et0"tv Seot oupavtot; Trotov ovv av 'liyzic e-zpov 
e; eTrot'/]oev oupavov , zai yyjv 
a'yto; AedvTto; liyzi ' Tloio 



■zai Sa/.ao- 
totv oi S:oi 

Quinam dii vestri sunt? Lysias dixit : Jupiter upiuv; Kai Auatas liyet ' Zzbc, xal 'kxoTkmv, zai 

et Apollo et ^Esculapius, aliique, quos orbis colit 'Ao-zX/imo;, zai oi allot, ovc aiZzt r, avpmaa • 

universus. S. Leontius dixit : Jupiter ergo Deus ctyioc Aedvrto; liyzi • Zzbc ovv 0ed; eoriv ; Auoia; 

est? Lysias dixit : Vah! insanis, homo blasphe- eijrev : Ouat, eptaveie, avSpo>7ro $laaynu.&v, i.v-6c 

me ; ipsus est, qui coelos tenet, hominumque pa- eortv, d zpar&Sv rou; oupavou;, irar>;g avSpoyj rz xal 

ter et deorum. S. Leontius dixit : Si igitur deus Be&v. O ayioc Aedvrto; liyzt • el ovv Qzoc eartv 6 

est Jupiter, quia omnino fortis est, v.obis defen- levc, Travru;, ort zat io^upd; eotiv, zai upiuv t&v 

soribus, quando injuria lseditur, non indiget; hSUav ov ypr&ei kazZovu.evoc • ixavrac. Se xat 3i- 

omnino justus est et mali osor, osor fornicatio- zatd; etrrtv, zai p.to-o7rdvy;po;, p-towv u.oiyj.xv, (ttaSm 

nis, osor adulterii, osor obsco^nitatis nefandae, mpvziav, u.tam appVoriotiav, ptio-uv a&Atpoyafuav, 

osor incestus,'osor bellorum, et amans pacis. fitffSv Ttolzu.ovc, r.ai mtlm etp/jvnv. '0 yb.p Otbc 

Etenim Deus perfectus sit oportet, egestatisque itfzilet zzlztoc zhxt, zai airpoa3e>K, zat avau.i.p~r,- 

ac peccati expers : nam si peccat Deus vester, ro; • iotv yap au-aprn 6 Sed; uftfiv, eoriv auapxuilbc 

peceator est , et Deo eget altero peccare nescio, xai allov 8eou ypziav zyzt avapapHirou ei; otdpSuo-tv 

ad emendationem suam. eaurou. 

4 Lysias dixit : Tu causam dicis eorum, quee 4 Auo-ta; st7tev ■ 2u st d Stxafav -k rm Qzm 

ad deos attinent, malum caput? Per deorum et «axri xe(pa/\ii; y.k rr.v aurr.piav rm Beav, r.ai zr.v 

meam salutem, male vos perdam. S. Leontius eftyjv, xzruc knoliaco vu.dc. '0 «yto; Aedwio; h- 

dicit : Neindigne feras audire veritatem. Homi- yzt • Myj ayavaxret ryjv klnOztav kr.ovm ■ roZq&v- 

nibus omnibus tam ratio, quam natura prsescri- SpuTroi; irtxo-iv vdp.ot re8>rvrai, oi u.r,v Xoyreoi, a\ 

psit leges, non esse par, ut homo alienam habeat o"e tputrixoi, tb; ov ypr, Mpoyitov aklorpiav zyivj 

uxorem, utque committat incestum , aut bella yuvatxa, ovzz kozlyoyzu.zi-j, oSre 7roXip.ou; ayairav, 

diligat, aut hominibus perniciem inferat. Si eos xai r.polzvziv ShBpov roic av9p»™t; • slirep tJtarij- 

vocas sospitatores, deberent potius ex pace ser- pa; aurou; zaXet; , fitpeiXov ft«"XXov ex rij; eipn^ 

vare et de cultoribus suis bene mereri. Si deus vyj; «iGnv, xai npimurofl» rovc azoouzvovc,. Et 

vester ista facit, suadeat hominibus solvere le- Sz 6 Ozbc vu.m rotaura ^taTrpaTTirat , xai rou; 

ges ; vel sicut homo, deus vester agat, et homi- avSpdkou; 7r-t T ar« Xuoat rou; vouovc^ • „ xat »; 

nes imitetur. Nam si illi, qui faciunt ea, quae lex avSpu^; TrpaTriroy d 

non jubet, prsevaricatores dicuntur, summoque tou; 
supplicio et morte ipsa digni sunt; dii vestri 
praevaricatores quali tandem mortis genere sunt 
digni? Homines novimus, qui ab istis se spurci- 



zrrera 
peoTTou; • et yap oi itparrovrec, 



Christique 
Iwnorein tu- 
tatus 



tiis continuerunt ; et justi appellantur, libidinem 
aversantes. Ergo homines continentes diis incon- 
tinentibus preestantiores sunt. Si non ita res se 
habet, sed male dixi, testimonium mihi perhibe. 
Neque enim male dixi ; nam dii non sunt, qui 
servant, sed pessimi dsemones, animis perniciem 
afferentes. 

5 S. Daniel dicit S. Leontio : belle dixisti, 
Pater, et nobis omnibus animos addidisti. Dux 
dixit : Malum caput, et omni dementia plenum ; 
nonne Deus vester, tamquam maleficus, cruci af- 
fixus est ? Ecquis autem deorum nostrorum affi- 



U/J vo- 
uoi xeXeuet, rcapavoftot Xsyovrat, zai rttttopta; u-z- 
yiazr,c, zai Oavirov a\tot etatv, oi Oeoi uftfiv 7T«pa- 
vouovvTZi, Ttbam flavaruv aitoi ziatv ; Oioauev 
avSpuTrou; tyzparsuofivou; a7rd rtov axaflapotuv rou- 
rm, zai Xsyovrat Stxatot, yuXacffdftevoi ajrd aosX- 
yiac, • ouz ouv oi zyy.pxrzic. avflpw7rot rdiv Qefia) k/.ox- 
tmv xpetrroufftv ' ei 3e ouz ^ei outcoc, aXXa zazw; 
eirrov, f/.aprupyjodv ftot, ■ oix eiirov yxo zazt.j;. ort 
o\jv. eiatv 8eoi ota&svrs; kXi.x Sxiuovzc zaztorot, 0X0- 
SpsuovTs; ^uy_a;. 

5 '0 xytoc AavtijX Xeysi ™ kyia Asovritj) ' 
Xdi; etTra;, ttxrzp , zai Travro 
'O Aou? SlTtev ■ zazy, r.efxlr,, zai T.xar, 
TrXyjpwulvyj, ovyi 6 Gebc iftfiv eOT«upt>S8>j «; z: 
yoc; ric • 



Ka- 

Trapsflaidpuvas. 



8efiv >5ft5v eoT«upoS8>>; 'O ayioc 
Asdvrto; 



35 



ACTA SS. XLV MARTYRUM. 



Aeovnoc A.yst • '0 ww >5f~npes 0eo; .araupeoOr;, xus est Cruci? S. Leontius dicit: Deus noster 



xai £yxaux6f/£0a £V rco araupeo aurou, 
Oeo! uuwv eux eti layyowtv) ' 6 yap Xptaro; (Bou- 
/6f/svo; o-uaai rov avOpcoTrov c^ia rr> ETrtxparriaaaav 
raurr;v a0£6rr.ra, sxouaico; Eaurov wapiStOKtV rof; 
'Iou&cioi;. irpoxr;puEa; raura <5ta ruv Trpoefr;Teov, 
}ta rov araupou TrapaSaotv apyaiav rou Trpo' 



Cruci affixus est ; quin irao in Cruce ejus gloria- 
raur, contra quam dii vestri nihil quidquam va- 
lent. Christus enira volens hominem, servare a 
tali, qu_e invaluerat, impietate, voluntarie setra- 
didit Judseis, hsec per Prophetas vaticinatus, ut 
antiquam primi hominis praevaricationem per 



iriUtorou ..J<77., xai xars/Or, ei« rov SSrp), xai avotErj crucem solveret, ad infernum descenderet, eum 

aperiret, animos liberaret, et resurrectionem no- 
bis donaret. Dii autem vestri, Jupiter quidem 
propter luxuriam factus est cygnus, taurus ac 
serpens. Quidnam ergo amabilius est, Deumne, 
postquam homo, quem fecerat, mala sua volun- 
tate perierat, Deumne, inquam, pro ipso mori et 
resurgere, atque hunc ipsum simul resurgere, 
misericordiam consecutum ; an ob luxuriam fieri 
ciconiamet repereoblibidinem? Similiterquoque 
Apollo, deus vester, fulmine periit, ut in fabulis 
vestris in scenam datur. ^Esculapius vero et Her- 
cules fulmine itidem icti et igne ccelesti consum- 
pti fuerunt : non enim dii erant, sed impostores. 



rovrov xai aTToAuar) ^X"* > xa ' avaaraatv rifj.iv 
(Jeopriar/rat. Ot 8i uuErspoi Osoi, Zsi/c ptsv 8i aaor- 
rtav, xuxvo;, xai raupoc, xal .pTrsrov sysvEro ' Tt 
ouv sarlv EpaordrEpov, 0eov t6v .roiriaavra avOpeo- 
7rov, xai aTro/.co/6rra <5ia ic)t'av aurou xazr;v Trpo- 
aipEfftv, aTro0av£i"v rov 0e6v 6V avrov, xai avaarr]- 
vat xai avvavaarrjoat rourov i/.sr,0£vra, r, 31 aaeo- 
riav ysvsoOat TrsAapyov, xai spTrstv ota Tropviav; 
'Optoio.; 8i xai 'knollav , 6 0so; vpc<ov , sxspav- 
veoOr;, eo; sv rot; ptuOotc r,pteov rpaycoiJsirat. 'Aox/.rj- 
ttioc 3'z zai Hp-ez/r,; exepauveoOrjOttV zai avroi, xai 
xarsi-'aTravri0r;aav Trvpi oupavico" oi/ yap r,aav 0£oi, 
a//' aTrarr;/.oi. 



ANNOTATA. 

a Isto quondam (ihdo Imperatores fuisse nuncupatos, colligitur ex epistola Valentiniani ad Theodosium 
Imperatorem data, quee est numero vigesima quinta, et habetur parte I Concilii Chalcedonensis a col. 512. 



CAPUT II. 

Saticti lapidibus percussi et in carcerem conjecti, variis exemplis 
a S. Leontio confirmantur . 



Kai y_o/.eoaa; 6 AovE, iy.ilzvazv AiOot; ra; ocpst; 
avreov o_p£aOat, xai Xeyei ' Tutttete ra aropeara au- 
reov, 6'0sv e&jXBev (SXaa<pr;pcia ei; rov; Osou;. Ot 8h 
"Aytot ruiCToptevoi, Xsyouatv ro) rupavvu ■ TuirrEtv ai 
fj.iD.ei 6 0eo;, uirr;o-ra rou aarava, 6'rt rr;v aXriOetav 
axouojv, f/E0UEt; --fi i.azciix. ayto; Aeovtio; liyu " 
"Ao£..(poi, ftjj xarapaaOE rou; auroxarapaarou;, i.Wo. 
pallov eiiloyzize, inzi8ri o : jtu>z ETrty .ypairrai ■ eu/lo- 
yEtr- rou; Stdr/.ovTaz v\i.at, zvkoyeiTt, xai ii.r\ xara- 
paaGE. O Aou^ eittev ' Aeovtis, aa rou; Oeou;, iav 
TrtaOrlr. p.o\ xai Ouete, o, _av (3ou).Ea0-, Trap.^co i/f/tv" 
E(o; yap rou Trapovro; r j vtayop.r\v uf/tov, axoirwv rr;v 
f/EraSoXriV. 'Eav ouv TrapaxouaETE roov auroxparopcov, 
xai f/r; TrooaEXOovrs;, Ouar;TE rot; Oeoi;, ra f/E/.r) Uf/oiv 
rot; xopactv xai roi; xuatv copav TrapaOriaor, xai oii- 
8'zv uf/a; cbcpeXr.cxei rj f/._-.raia Evaraat;. '0 ayioz 'Av- 
rorvto; Aiyzi ' Iloiot; Osot; xeXeui; Ouaat rjfia; ; Au- 
aia; liyzi ' 0uaarE rco Atf, xai rco ATToX/covt. '0 
ayto; Aeovtio; eitteV 'O 0e6; upccov, saurov acoaat f/y; 
duvat/svo; , Att6X/o)V Xsysrat ■ rouro uf/st; f/ap- 
rupsirs. 

7 'Ayavaxrrjaa; ouv o Auaia;, xai ex tou Oufjtou 
tou; ocpOaXuou; c5taTruoou; Trotr;aa; , xat rpr;aa; rou; 
ooovOa;, sxe/Euasv at8r,pv> 0/jvat aureov ra; ^stpa;, 
zat rouc TroOac, xai xXoiot; (Sapurarot; Y.aTaayr,y/ ( jiv- 
ra; airorsOrjvai si; ro iJsaf/corriptov si; rov Trupyov rr;; 
-6/S'o; r/;; (3Xe7COUff>JS xara (Eopsav, zvOx xai TTrjyr] 
uTrsxTpsysi , psouaa s;co0sv rr;; Tru/y;; r/;; TroXeco;. 
Hapayysi/a; roi; (puXaaaouatv ai/rou; arpartcorat;, 
Msv-cta zai Br / /'/,p_co/;, Xeycov aurot; - BXsTrETE, eo Me- 
vata xat B/)/i.pao>i , „£>; ai/rou; (puXarrsTS ■ pta tov 
yap 'AaxXriTrtov, 6'rt sav f/aOto, 6'rt apro;, rl uijcop 
eooO_l auroi; Traoa rtvo;, -r,v sxsivcov Ttt/oroiav i/f/tv 
£Trt0/iaco, xai Trupi auv szsivot; uu.a; ava/.oraco. Oi c5s 
arpartcorai ra Osapca TrsptOsvrE; rot; ayioiq, svsoaXov 



Tum Dux iratus lapidibus vultus eorum caedi sim«{ cum 
jussit. Et dixit: Ora eorum percutite, ex ^",7^".^-" 
quibus blasphemia erupit contra deos. Percussi dibus, 
Sancti dicunt Tyranno : Deus te percussurus est, 
minister satanse, quia audiens veritatem, ebrius 
es impietate. S. Leontius dicit: Fratres, ne male- 
dicite his, qui ex se ipsis maledicti sunt, sed be- 
nedicite potius. Quoniam ita scriptumest: Be- 
nedicite persequentibus vos ; benedicite et non 
maledicite. Dux dixit : Leonti, per Deosjuro, si 
obtemperetis mihi, et sacrificetis, quidquid vo- F 
lueritis, dabo vobis : nam huc usque vos sustinui, 
considerans futurum, ut mutaremini. Si itaque 
Imperatoribus refragamini, et si non veneritis 
diis sacrificaturi, membra vestra corvis et cani- 
bus cibum proponam, et nihil vobis proderit stul- 
ta pervicacia. S. Antonius dixit : Cujusmodi diis 
sacrificare nos jubes? Lysias dicit : Sacriflcate 
Jovi et Apollini. S. Leontius dixit : Deus vester, 
qui semetipsum servare non potest, Apollo dici- 
tur. Id confitemini vos ipsi. 

7 Indignatus ergo Lysias, oculis inflammatis vincuiis con- 
pra. furore, ac dentibus frendens, manus eorura slricli ca : rce ' 
ac pedes catenis vincin jussit, et catems gravis- tur.eloranl, 
simis excarnificatos , in carcerem compincri in 
turri civitatis, qua Boream respicit. Unde etiam 
fons excurrit. fluens extra portam civitatis. Mi- 
litibus, qui eos custodiebant, Menae_eet Beleradae 
icl mandati dedit, dicens : Videte, Menaea et Be- 
lerade, quomodo ipsos custodiatis. Namper^Es- 
culapium, si rescivero, aut panem aut aquara eis 
a quopiam data esse, pcena illorum vos mulctabo, 
et igne simul cura illis vos perdam. Milites au- 
tem, vincula Sanctis circumponentes, in turrira 
conjecerunt. Sancti ex uno quasi ore dicebant: 

Bene- 



recitantes 
verba psat- 
morum, 



hortante il- 
los S. Leon- 
tio exemptis 
mutierum 



el S. Pota- 
mienet, 



DIE DECIMA JULII. 39 

Benedicimus te, Domine, regem glori» , qui ei; rov rrupyov. Oi rJk "Ayioi w; i\ hb; arou.xro; e/e- 
propter peccata nostra coram Pontio Pilato ad- yov euXoyouu« «, Kupie, rov /3ao-iXea rjjs JdrjrK, 
stitisti judicandus. Tu enim vera es vita, qui pro rov liA riovriou ritXarou jrapao-ravra ei; xptrrjptov 
nobis peccatoribus, in hostiam datus, veri Dei d\a ra; uuerepa; «uaprta? ■ ou y&p -J. f, ilr. c nvf iwr„ 
verus filius, patrisque tui Pontifex; ne separa ujrep fy&v r<5v «uopruXSv 8utri« oo0;t:, rou a- 
nos a misericordia tua, neque ab hac fraterna Xrj8tvou Beou uid« «Xrjetvos, xai roO «5 Ttarpo? «0%«- 
conjunctione ; qui omnes nos unis tui confessio- psu;, ptrj yapfar,; fu.a; rov eXeou aov, p-re raurrjs 
ne, et unius efficis voluntatis, mortem quoque ry;; *Sil%irr,ro';, hiaa; rju« s rravra; t» ovj duoXo- 
nostram uni, nec permitte ut alter ab altero in yia, y.a\ i:oi.f,aa; fp.d; bp.o$ivypv; , SWov %.wv xat 
aliquo separemur, ut videntes egregiam nostram rijv reXeiWtv, zai ptjj -KOi.r,o-r.; r]u.d; h ptncJevi ywpt- 
alacritatem impii ministri exemplo nostro mo- e8f,v*i &n' aXX/jXwv, orrw; tcJdvre; j\mv rvjv v.xlfv 
veantur. Ecce enim in tenebras detrusi sumus, r:poOvp.ixvoixae^il;ipykrx\h:\.vv]j:f,aova\.vrf,vy.xVr,v 
esurientes ac sitientes, et animus noster in vin- r\u.wv irp«?tv. 'IcJou ykp h mcdret xare6Xrj8»)uev t:u- 
culis tabescit; sed tu, Domine, patientiam nobis vwvre; x«i cJu{/wvre;, v.ai fi ^vyf, rjptwv ev Seayol; 
da, cursumque ncstrum perfice, ut nullum e no- exrrixerat • HVa av, Kupts, ya.pto-ai rjftiv rrjv utcouo- 
bis satanas capiat. vrjv zai reXeiwffov r;f/.wv rov cJpouov, i'vx ptrjrjeva el; 

Jiuwv ffarava; J(eipwffrjrai. 

8 Kai xXivavre; ra yivxrx t:poar,vc\avro, zat ava- 
ffravre; eza6r;ff6'//ffav, cJii ro p.f, cJuvaffSat aurou; 00- 
6ou; arrivai ' rjcav yap ev rof; Siou.oi; Kaxaxau.m:6- 
uevot, v.at eijiaXXov eruf/.cpdvw; Xlyovre; ■ Trrof/.lvwv 



8 Et fiexis genibus orabant ; et postquam sur- 
rexissent, consederunt, eo quod recto corpore 
stare non poterant (erant quippe in vinculis in- 
curvati) et una voce canebant, dicentes : Expec- 

tans expectavi Dominum et intendit mihi, et urceuetva rov Kuptov, xai Ttpooiffysv u.oi, zat eiffyj- 
exaudivit orationem meam, et eduxit me de lacu zouffe rf,; Sefaea; ptou , xai avmayiv u.i h. Xaxxou 
miseri» et de luto fecis. Atque expleto psalmo, raXatTropfa; y.*l arro rrr;Xou i/Xew;. Kai TcXrjpoWavrs; 



ceciderunt in faciem, et surgentes rursum ceci 
nerunt, dicentes ; Exaudi Deus orationem meam, 
cum deprecor ad te, a timore inimici eripe ani- 
mam meam : protexisti me a conventu malignan- 
tium, a multitudine operantium iniquitatem. At- 
que expleto psalmo et tertia facta oratione con 



rov t[/aXu6v, srrsffav eiti TcpoffwTrov , xai avaffravre; 
TcaXtv etpaXXov, Xsyovrs; ' "Etffffaxouffov 6 0so: rrpoff- 

evyf,; y.ov , ev rw SwaQai \xt rrpo; ffe , arto oo'Sou 

iyPpov etleXou rf,v ^vyf,v uou ■ effxercaffa; ij.i «tco ffu- 

arpo(ff,; rrov/;peuouevwv, arro tt/^Sou; epya^ouevwv a- 

y.ixv ' Kai rrXyipwffavre; rov '|a).,u.ov, zai rrot^ffavre; 



sedere, alter alterius vincula osculantes, et se rptr/;v ilyf,v, haBi^ovro, aXXy-Xwv ra 8-ap'x 
mutuo stringentes exultabant. Sanctus vero Xouvre;, zat moaeyovre; aXX/jXot; /jyaXXtwvro. '0 Se 
Leontius hortari ipsos coepit et dicere : Fratres ayto; Aeovrto; f\p\aro itapaxaXeiv aurou; zai Xsyetv 
venerandi, famulique ac servi Christi, generoso 'A&Xrpot rif/.tot zai Beparrovre; xai cJouXot rou Xpt- 
animo omnia toleremus : nostis enim esacris Lit- orou, yevvaiw;, arravra uTropieivwpiev ■ otrJare y'*p h. 
teris, quanta sustinuerit Job (sed enim vos non rwv 6et'wv ypacpwv, offa urceuetvev 'IwS, *tX* zai ro 
latet finis Domini) memores estote, quod Joannes reXo; Kupiou eyvwraf Meptv/|ff8e rcavrw; ort'Iwavv/|; 
Baptista capite truncatus sit, Stephanus autem uev (3aTcrtffr/;; arcezecpaXtffS/; , Iretpavo; o*e eXtSo- 
lapidatus, Petrus Apostolus Romae crucifixus , 6oX»;6/i, Ilerpo; arcdo-roXw; ev 'Pwpt/j effraupw8yj, 
Paulus capite minutus, Thomas spiculis confos- IlauXo; arrezecpaXiffS'/; , 0wf/.a; h.evrffirj • 6'ffot Se 
sus. Quot vero sancti temporibus Maximianilm- aytot ev rot; yjpovoi; Ma^tutavou rou /3afftXew;, zai 
peratoris, Decii et Adriani, aliorumque impio- Aeztou, zat 'AcJptavou zai rwv aXXwv ao-eowv |3afft- 
rum imperatorum, martyrio sint affecti et glo- Xewv, efj.apropr,aav , ejctcJd?w; zai rou; aretfivov; 
riose coronas consecuti, et fortunati ab omnibus a7reXaSov, zai f/azaptcjovrai -Kxpa rravrwv, zai eyvwre 
prsedicentur, et nostis omnino et audistis. rravrw; zai azouere. 

9 Quorsum autem viros pugiles commemorare 9 Kai rt cJei rcepi avcjpcov a6Xy]ffavrwv Xeyetv ; 
attinet? Ubi mulieres quoque, religione et virili or.o\>ye v.a\ yuvatze; BeoffsSef; xai avSptixi aTOSeuevat 
animo prsstantes, imbecillitate sexus deposita, r6 ryj; rpuffew; arovov zat aaQeve;, evioyyoav rf,v ei; 
in Christo posuerunt spem, ob repositam in ccelis Xpturov eXrricJa, rJti rf,v ca:oyei.p.ivr,v h obpavol; Si- 
gloriam. Dicit enim Dominus in Evangeliis: Qui \xv. '0 yxp Kupio; eirrev ev roi; euayyeXiot; '"0; av 
me confitebitur corara hominibus, confitebor et optoXoyrjo-ei pte 'iutzpoa^ev av8pwTrwv, i[ioloyf,aa m- 
ego eum coram Patre meo, qui in coelis est ; et rovzayw ejj.T:poaOev rou irarpd; ptou rou ev oupavoi;- 
qui negaverit me coram hominibus, negabitur et xx\o;xvxT:xpvf,Or,aerai p\eep.T:poa9iv rwv av6pwrrwv, 
ipse coram Angelis Dei. Itaque si mulieres, qua- arcapvy;6y;fferai zai auro; eurrpoff6ev rwv ayyeXwv rou 
rum natura infirma est, viriliter decertarunt ; Qtov • ei ouv yuvatxe;, wv f\ cpilfft; aaShtia, avopizw; 

aywviaxvro, rrdffw fj.dllov dcpeiXouev yjfiet; oi roiourot 
zai roffouroi imep Xpiffrou uaprupyjffai ; Azouere 
rcepi ry;; ayta; Eurprjptta;, zai KarrirouXtV/;; zai 'Iou- 
Xirry;;, zai rwv aXXwv ayiwv yuvatzwv, wv ra ovi- 
uara ev (3t'SXot; rwv oupavwv eifftv avaypa7rra, tcw; 
Xaurrpw; yjywvtffavro, zai EVtxrjffav rov cJiaSoXov ' ev 
ot; Sir,yf,aopiai ryj ayarcvi u,u.wv f.iyov arjtov, pi.vr,uo- 
veuwv, a xy.fy.ox Tcaoa dvSpo; , cJtcJaerzaXou fuav, 
eXOdvro; aTro ry;; AiyuTrrou, zai aurd; e/eyev a/.y;zoe- 
vai naoa roCi ayiou 'Avroviou rod affzy;rou. 

10 "Ort ev rol; zaipot; MaSjtpiiavou rou otwzrou 
zdpyj n; iv 'AXecjavrJpeia, cJouXri rivo; uTrapyouoa rwv 
ezetffe rcXoufftwv, aury; cje eXeyero ITorautyjva. Hvay- 
zaff8yj rcaoa rou icjiou cJeffTrdrou ffuvxafleurjeiv aurw. 
H cje slirev ' "Ort Xptorou etptt tJouXrj, zai 011 r.op- 
veuw. O cJe cJeffrrdry;; erpyjcjero x-Jrf,; ta; rtvo; ■ f oe 



rum natura m 

quanto magis nos tales ac tantos pro Christo mar- 
tyrio perfungi oportet? Audistis de S. Euphe- 
mia, Capitolina et Julitta, aliisque sanctis mulie- 
ribus, quarum nomina scripta sunt in libris cce- 
lorum, quam strenue dimicarint, et diabolumde- 
bellarint. E quibus dilectioni vestrae recensebo 
dignura sermonem,commemorans ea quse accepi 
a viro, magistro nostro, qui veniebat ex^Egypto, 
et audisse se aiebat a S. Antonio asceta. 

10 Temporibus Maximiani persecutoris fuit 
puella quaedam Alexandrias, alicujus e divitibus, 
istic degentibus, ancilla. Nomen ipsi erat Pota- 
miena a. Cogebatur a suo Domino ad concubi- 
tum. Illa dixit : Ancilla Christi sum, non scor- 
tor. Dominus vero ad tempus aliquod ipsi insul- 
tat. Ipsa autem non gessit morem. Is itaque si- 



ou/. zT.daOr, 



ro; f/.ev ayx ayarrwv, 



xu.x 06 y.x: 

JXswv, 



40 



ACTA SS. XLV MARTYRUM. 



IXeSv •&■ InhirH. *»* *«pe3o«ev «fefe> r$ 4p- mul diligens, siraul miserans non cecidit, sed 



t, Xeyeov • 'Eiv auvOyire rco oxottco juou, cpy;aai 
auroFc, ei tH "»;, ittJXaoov airf.v coc Xptffriavy)». ITa- 
oarJoOecaa o*: rej> yr/ey.dvc, xal TtoW.a irap' airou xoX- 
azeuOeraa rou Treuxflyivai rotc rou SeoTroVoi) xtXwfiacn, 

«-ozotOeraa eiirev. My; yevotro rocouro Trore cStxaary;;, 
S_ xeXeuet aawria thoTrdrou oW.yiv iTroraaaeoGat ' 
rou cje yjyepcdvo; cpo§y;aavro; , ort ev rcjj Xegyjri ae 
eucaX.M, auvxaieoOat ryj Triaay) coc Xpcarcavyjv ouaav ' 



Prafecto eara tradidit dicens : Si proposito meo 
obsecundet, annuntia; sin minus, puni illam, ut 
Christianam. Prsefecto itaque tradita, multisque 
adulationibus ab ipso tentata, ut heri jussis ob- 
temperaret, respondens dixit : Ne talis umquam 
fiat judex, qui jubet ancillam obedire libidini do- 
mini. Cumque Praefectus timorem incuteret : In 
lebetem te conjiciam, ut pice comburaris, cum 
Jm airco • r>V xngife aoc rou f3aacXe W ;, Christiana sis ; ha?c dix.t ilh : Per caput impe- 

M ftoXi zok-r, airdv, U **■*«« ««* ^ ^ ^ ™ ( mUlt " m ^™ ^™ ™ e f rlS ) "*, ^T 

Mwrf ue ev rco ).eSr,rc , «Ha ,a,a utxpdv yala- simul et semel me proj.c. m lebetem sed paula- 

Svai. ?v« yvcoc, rrda.v ftot utropcovirv o Xpcard; tim demitli, ut nons quantum pat.ent.a, Chr.stus 

•_• r mihi donet. 
* 5i L Ka! PMfac airyj; ev reo Xeg.rc, cb; ^Oev 11 Ipsa itaque in lebetem injecta, simul atque vropumua 

npt rdv rpWov * irtm, MtW r*v ^v pix ad collum pervemt, spintum suum tiadidit ^^. 

«£ft 'Opa-re , 6'rc ywft F dvy, xai douXy, iTrap;_ouoa, Videtis, quod mulier, quae erat sola et ancilla, et 

x«c pc* eyoua« brtfc Zovaw, oureo; ryj W «^ qu* non habebat potestatem sm.ps.us , tam ma- 

inoLn Uf ™" "¥"»"■ T '' *» * w, r tti S " a Pati6ntia ^ T&mnm f n / ude " t - Quld er =° 

frft • '« Troia iirepOeai; earat, rou p, aTtoOaverv nos dicemus? Aut qualis dilatio er.t non mon pro 

forep roO »pfau wtSv 'I.aoO Xpcarou ; Mera yap r^v Domino nostro Jesu Christo ? Nam post mortem 

reXefcao-tv £&» «c «b *«yal %5v «tto ayfcov 'A 7 - nostram, animse nostra? Sanctorum Angelorum 

veJ.cov 3opucfopo0vrac, xac ev ryj (3aac>eca rcov oupa- satellitio stipabuntur, et in regno ccrforum coro- 

vcov arJavoc, x«l riuiA eaoJrac • r« ^e ).ei|«v« na3 et honores erunt ; rehquia autem nostrae h 

fefiv aer« yapac xac HU, xara Ttaaav r^v oixou- cum gaudio et honore per uniyersum orbem trans- 

lAm* famtitmyni. Kai raura ecrrcov, Travrac ^rape- mittentur. H»c fatus, omn.bus ammos add.d.t, 

Gappuvev, coare xai aurouc ecTiecv ■ rou Kupiou rd 0Q*r adeo ut ipsi quoque dicerent : Domim voluntas 

F a yeviaOco ^yo-o mi Si dvro; acpopy^rou , yp/ixa flat. Cum autem, quo tempore haec evemebant 

raura roi ? kvioic eauvepcgacvev, xai exxato^evcov au- Sanctis , aestus esset intolerab.l.s , et pr» s.ti 

rcov r^ Sifa, wi xo),uopcevcov rdiv oixeicov errctoac exurerentur ; cumque insuper interd.ctum dome- 

auroic' aprov, f, Mcop, yuvyj ng OeoaeGyjc dvdpcarc Ba- sticis esset prsebere eis panem aut aquam ; muher 

trtav/j, eua X yi(itdvco; IvoVcxajutevyi r^v yuvatxiov aroXyjv, quaedam pia, nomine Basiana, muhebn amictu 

xat ptacpdpiov TrXarurepov rfc auvyiOeia; mptgaUo- decore induta, maforio 6 latiore, quam solebat, 

ptevrj, xoOcova; udVo; TiXripet; ScaHcoaapcevri, xac coc circumdata, poculis aquae plenis cincta et tam- 

erccaxe'}eco; >_apcv avuTidjrrco; itpd; airou; etoiropeao- quam visendi gratia sine suspicione ad eos pro- 

ptevyi, ejrdrt5ev airou; XavOavdvrco;. fecta, clam ipsis potum dedit. 



ANNOTATA. 

a De hac S. Polamiena juniore actum tomo 2 Junii pag. 6. 

b Vox ista significat operimentvm captis, maxime feminarum, de qua Cangius. 



CAPUT III. 

Sancti frustra atl cultum deorum incitantur ; in deos et Tyrannum invehitur 
S. Leontius; clam a muliere potantur. 



Acavuxrepeuaavre; oe ev rco axdrec yjoav i.yctlli- 
duevoc, co; ev -^uepa, xac -:c}/aA?.ov ou.om Ttaareq hiyov- 
re; " 'EEeXou p.e ex ruv e__9pcav y.ov d 0ed;, x«t ex 
rcov eiravioTaptevtav ett' epe /.urpcoaai pe ■ puaat ue 
e/. rcov epya£opcevG>v ryjv avofj.iav , xac i\ avSpcov 
atuarMV acoadv pte, xai ra e^y;;. Oc yap 7rAetoroi 
aircov ex veapac vi/.txia; y;aav ex-uepta0y)xdre; roi; 
ipa/pcou;. Kac reXeffavre; rrjv vuzreptvyiv ei/_y;v, exa- 
0y;vro exoeydp.evot ry,v rrapa rou 0eou (3ovj0eiav. '0 cle 
AouE ev cppovrioc yevauevo;, Troia rtUMpia xoXaaet 
roi; Ayiou;, auTivo; dtereXet rr,v vuxra. llEpt 8k rdv 
opOpov acfUTtvcoaavro; airou, irapeary) aird) d aara- 
va; , XtVUV ' 'Avopt£ou , 'j Auaia ' iyw ykp etut d 
'Aa/.J.yiirto;, ei; ov ^Oe; cop.vue;, aXXa avaara; rc- 
u.copcaov roi; avOpMTtou; rourou; " a7iai; yap (3Xaacpyi- 

uyjaavrec, xai evugpiaavre; oux eiatv ai;tot r>i; r,u.c- 
repac Oeoryiro; " ijeffov ouv airou; ■ oioa yap ry;v 

evaraatv -airMV, drt oure Ououacv yjpiv, oury; 7tpoa- 

xuvouatv " rro/Xa yap ilzyov v.a.? iu\o\/ iv ryj cpuXaxyj. 

Ei0u; ouv v.lb.aac airdiv ra dara, xauaov aira rrupi, 



Dum vero pernoctarent, in tenebris tam exul- Dum Sancti 

tabant, quam in luce, cantabantque una "',!__"_ __}_£ 

omnes : Eripe me de inimicis, Deus meus, et ab Dux a pia- 

insurgentibus in me redime me ; libera me ab l ! ol ''\,'''\ r "',,. 

° , , lUjllUlll lltLn 

operantibus imquitatem, et de viris sanguinum tito.mone- 
salva me, etc. Quippe plurimi illorum ab ineunte lur ' 
astate psalmos perdidicerant. Nocturnis precibus 
absolutis sedebant, expectantes a Deo auxilium. 
At Dux cura confectus, quonam supplicio San- 
ctos afficeret, noctem transigebat insomnis. Sed 
ubi sub auroram obdormivisset, adstitit ipsi sa- 
tanas, ac dixit : Macte animis, Lysia. Ego nam- 
que ^Esculapius sum, per quem hesterno die ju- 
rasti, at strato te proripe, et illos homines ple- 
cte : nam semel blasphemiis et injuriis usi divi- 
nitate nostra indigni sunt. Proin caede illos : 
scio quippe pervicaciam ipsorum, quod nec nobis 
sint sacrificaturi, nec cultum delaturi : nam mul- 
ta adversum me dixerunt in carcere. Mox ergo 
confracta ipsorum ossa, flammis combure, et flu- 



qui Sanctos, 
accersi jus- 
sos, nua pro- 
missis, qua 
minis ad sa- 
criflcandum 
urget; 



iii frustra, 
S. Leontio 
contra ieos 
arguentc, 



DIE DECIMA JULII. 
vium Lycum inquire , et ibi hsec disperde. At 
enim vereor, ne, si Christiani inveniant, qui 
domos magnas a?dificaverunt et illustres , ibi- 
dem eos defodiant, illosque reverentia et honore 
prosequentes me pessumdent : perde itaque ipsos 
sine ulla mora. 

13 Dux itaque cum mane surrexisset multa 
cum festinatione, visionis imagine ac militum 
multitudine, atque egressus esset extra civitatem 
quasi ad spatium passuum centum et quinqua- 
ginta, locumque sublimiorem invenisset, sedens 
in tribunali, Sanctos accersi jussit. Nec mora ; 
milites ejecerunt ipsos, ac vinctos stiterunt. Dux 
autem fixo obtutu illos pererrans, sic fatur : 
Scitis pepercisse me vobis heri, ne tormentis 
cruciaremini, et in hodiernum usque diem con- 
nivisse, ut hodie diis sacriflcantes, Imperatori- 
bus fiatis amici, et nobis; et postquam vestrum 
quilibet sacrificaverit ad ducentos aureos acci- 
piat, vestesque et dona alia imperatoria. Ecce 
enim, plerosque vestrum sacrificare velle video; 
si ergo morem mihi geratis, mox tauros huc ad- 
duci mandavi, ut diis immoletis, prandium vobis 



41 



et tyranmin 
metcpante; 



v.c.i em^qmvoy rov Avv.ov TTorap.ov, v.c.i v/.ii c.vry 
aitolzaov ■ tpoSouuat ydp p-r-w; , ia.v supwctv v.ura 
01 Xptffriavoi, oi/.oOop.y;cavT£; oiv.ovc y.zyy/.ov; /y'i. 
mpiyavzii , iv.zi a.vrov; iwsropultao-iv, za/.Etvou; cs- 
covr:; /ai riyovri;, hi\ zcovjv/ioovov/ ' omvSrj ovv 

aTTO/SCOV C.VTOVi. 

13 'Avatrrat ovv 6 AouE ™ jcpcd ptera aizovifc 
r.o~/.'/.f,; xa\ favracia;, xal rjrjiovc oroy.rioyroy/, 
xa\ srs/Owv zcot rr~,c -o/ew; o>; dr.b |3r;uaT«v pv', 
zai eupwv to-kov u^iJ.orepoy, xaOr.ox; zr.i rou G/'- 
IJ.ci.toz, ixilzvazv i.yOf t vai Toiiq 'Ayiovz • xa\ oi 
crpaTtwrai to ra/o; iy.1xi.otic cvtovz r.a.oiarr,- 
OWV ozozyivovz.. Ka! arsvica; iic c.vrov; 6 \ov; , 
sirtEv • OtdarE , oTi yO'z; cetoayjvoc f,y.wj rov y'r, 
npoaaytiv iiyXv (3aoavcu; , ei; r>ju cyjptepov \rc- 
yizvocyr,/ , "vjc. rr,v ar.yzpov Ovoxvtzz toi"; Oeof;, 
ot').ot yzvioOai t&v auroxparopwv, v.cX f,u.0y/ ■ z.ai 
Quca; "zv.aaroi vu.av lazy r.pb; o ypvoov; , z.ai 
atcO>;ra; , z.ai aO.J.a; otapeas (3ao-t5.iz.ac ■ idou yy.o, 
opw rou; nlziorov; uptoiv Ge/ovra; Ovoai , iav ouv 

TTEtOO^TE ptOt, EVTEuOev fflr, V/.U.ZVOC c.yOfycx TC.j- 

povc,, 'iva BuoTjTe roi; Oeou, v.cX yivr-ci ju.lv aot- 
o-rov, z.ai ev Tyj zvoyyic. /\y;t|/y;cOe v.cX r'a; owoea; 



paretur, et inter epulas splendida quoque accipi- 
atis dona ; sin obedire recusatis, ad aliud tormen- 
torura genus, procedere oportet. Proin vos hor- 
tor ne dulcissimse lucis usura privari, neu ab uxo- 
ribus, liberis et amicis separari vos patiamini ; sed 
sacrificetis et, cui lubuerit deo, thus adoleatis. 

14 Tunc uno quasi ex ore Sancti dixerunt : 
Anathema tibi, Tyranne, congruum furori tuo 
cognomentum sortite : jubes enim nos a Deo vi- 
vente deficere, et impuris et abominandis dsemo- 
nibus sacriflcare. Enimvero et indumentum, et 
cibus et potus, et thesaurus, et pater, et amicus, 
et frater nobis est Dominus noster JesusChristus, 
qui nos vocavit. Dux dicit : Etiamnum vobis par- 
co vel injuria lacessitus : nam et amicorum ferre 
defectus, sequum est. Relictisque omnibus, S. 
Leontio dixit : Pra? reliquis mysteria gentilium 
probe callere te video, plane a puero iisdem in- 
stitutum. Quid ergo? Quandoquidem Jupiter, 
Apollo et yEsculapius dii tibi esse non videntur; ArcoWtysv z.ai 'Acz./\y;7rtoc, xa.0f,oarz rw ncceiow 



~/,cy.r.pd.c. 'Ea.v $'z p.yj Tt£tc6y;TE p.ot, c.vc.y/.r, eiri ro 
ZTZpov ziooz rwv |3ac-avo>v zViiiv. Ylyrjav.a/.oi ovv 
•jp.a; p.y; CTTSpy;9>;vat rou yhixvraTOV Tyoycoc, u.r-iz 
/toptaOyivat ywavkSyv v.cX izaioiav vcX taOitnv, c.l- 
la OJoai , v.y.X Oup.tao-ai /tcavov oto) (3ouAso6s 
Ozm. 

14 Tor£ -avr:; ot "Aytot i>z iz\ ivoz, aTOfiaroc, 
Eiiroy ' ava.6z[i.a o-ot, rupaws, ry;c oiv.zicc XvtraYfc 
'zTior/V[i.z ' xzlzvzii 'r)ud; KICOOTYJVCU c.ro 0£oj Cwi- 
ro;, z.ai Gucat Saiy.oor/ axaSaCTOic v.y.i fjoz/.vv-oic ' 
f,uXv ya.p v.aX ivdvjj.a, v.cX fipoioic, v.aX r.orsic, v.cX 
Gy;o-aupo;, z.ai Traryjp, v.cX rpiloc , v.cX aoz't."Soc o 
Kupto; yjptwv 'Iyio-ou; Xptoro; eo-rtv, 6 za/iaa; r/i.y.c. 
'0 Aovi liyzi ' "Ert Uftmv <r,ziiou.ai. v.ai vc.piC.ouz- 
voc, • dixaiov yap zotw v.yX ra ro>v tptAuv i/arro- 
p.ara (3ao-ra?£tv. Kai z.a.Ta).trrav Travra;, ).£y£t ru 
ayiu) A^ovrto) ' 'Opto c£ [lallov zvziSoTa ra roiv 
E/?.y;vo>v ptucryip ta , -avrto; ort zv. r.ciooc zpvffir,;. 
Tt cuv; 'Errsioyi ov Soxovaiv ooi etvai G^ot Zeu; v.c.i 



Neptuno aut Dianae hostiam litate. S. Leontius 
dicit : Erratis, dum eos dicitis esse Deos. At 
enim immortales hominum mentes diis mortali- 
bus praestant. Etenim si e ccelo et terra deorum 
vestrorum esse generationem dicunt, ccelumque 
ac terra obnoxia sunt corruptioni elementa ; pror- 
sus, quoniam genitores suos imitantur filii, cor- 
rumpuntur ipsi, ut genitores. Jam vero si corra 



yjrt 'ApTZuiSi. O dyioc Asovrto; /.iyzi ' Il£7:).a- 
vr,tjQz, Ozoiiz tovtovc liyo/TZi ' oTrori at tyvyaX tmv 
avOoo>rro)V a.Oavarot oucat , /psirrou; siotv ro>v Ozw 
roiv Gvyiroiv. Ei yap ic\ oupavou zai yfi liyovoiv 
zivai rr,v yv/vr,ov/ roiv Bs&v uawv, ovpavbc oz xcX 
yfi tpOaora. oroiyzia sio-iv ' -ivro>;,ort zai ri r£/.va 
li.iu.ovvr ai rovc yzv/r-opy.c, z.ai iO:t'povrat z.ai auroi, 
o>; oi yovst; ' £i 5"t siciv tpOaproi, 7rw; 6/ou.cZo-ir y.i 



ptioni obnoxii sunt, quomodo dii appellantur? Et Gsoi ; z.ai ei ai ^vycX rwv avGpoJ-wv c.r.oor.ou.z- 

si mentes hominura. vinculis corporeis soluta?, vai rwv cwp-arwv, ou/. sTravs^ovrat to; \>.f, a&\ta- 

non sustinent permanere, cum corpus non exi- ro; r.apcuv/zv/ , c.)./.a rv/c. Oziov ror.ov v.crclc.y- 

stit, at divinum quemdam locum occupant ; diine Savouciv, st Gso! yjcav sz-fvot, Si ^rouctv a ai 

erant hi, qui quaerunt ea, quse hominum mentes tyvyal rwv av0pw7rwv (uoovaiv, z.ai /aipouciv Trop- 

oderunt, et venereae libidinis pruritu gaudent? viat; uat xvyjcatc ; Ei ouv ro/y.i rt; eiiwfv ■ Qri 

Si quis ergo audeat dicere : Deus ego sum,pra3ter Gso; ziy.i , Tta.pii svo; rou Kupiou yjuwv Yroov 

unumDominum nostrum Jesum Christum; alium Xptcrou, Ttovr.o-n xcX ovro; srspov xotsyov, v.xi z<- 

mundum condat, dicatque : Hunc ego mundum rrrj ■ on rourov rov v.ooyo-/ syw srrotVca, v.yX rorz Iz- 

condidi, ac tum Deus vocetur : is enim Domini yscOw &zo;- olrocyxp rov v.vpiov /.a!(3aci/£o); f.y.w 

ac Regis nostri Jesu Christi ars et opificium est. 'Iy;coO XpioTou icrtv riyyr, v.ai or,uiovpyr,u.a. 



15 S. Leontiusiratumacperturbatumconspi- 
catus ducem sic infit : Dux, audi sequo animo : 
quia me dixisti rebus gentilium initiatum, audi, 
qus dicam contra tuos deos. Quemadmodum tu 
si Csesar nominareris, et Imperatori bilem move- 
res, supplicio dignus fores; sicdeiquoque vestri, 
daamones, deos sese nuncupare ausi, maximse 
poBnse rei sunt. Quin imo alteram quoque rem 
incredibilem vide. Cur vos, deorum vestrorum 
vindices. in dies deficitis? Nos contra servi pro 

Tomus III Julii. 



15 Kai Gsacaysvo; -o dyio; Azovrioc rov \ov/.x 
Ovy.tyjOivra xai o-Tpz&~\ovy.zvov, liyzi auro") ' w ^ou?, 
dvziv/-dxty>i dxovaov ' zr.zi$r, yxp zirz; yz yvsrr.v 
stvat rwv D,lr,vv/.o~>v Ttpcyyarav, dv.ovz rx v.xrx rwv 
Gso)V cou • ov rpojrov ycp av ixv Kafcap v.).r,Ozic, 
z.ai Ttaoopyf,tja; rov fiaoilzc rtawpiat; a?to; zi. ovtm; 
xa.i oi G-oi au.wi ot oxiyovz; rolyrpx-irz; zxvrov; 
Ozovi xahiv, svo/oi stctv yzyitjrr.c v.olxazac ' 6'pa os 
xai iTzpov tt:xpd$oiov. Atari u.usf; oi zxoiv.oi rwv 
Gstiv u«t5v xaGE/acry)v s/\arrouo-9£ ; ^"si"; Si oi urrsp 
11 Xptcrou, 



'F 



42 



ACTA SS. XLV MARTYRUM. 



Xptarou So-jlot dtcoxdfuvot, xai a7toGv>;axovrE; 7:5.»;- 
Biivottsv; xai roiro 7rEtaarto as, rupavvs, drt Soiiloi 
iaatv rou 0sou rou riyairr,u.ivov . Kai OuucoGsi; 6 
Aouc >.ivi t ' Guaars roi; Gsofc, Ersi ua rov AaxXrj-, 
irtov xai rov "HXtov, ouy_ JTXtpii^ataOt ry;v auptov. Oi 
ds "Aytot Travrs; co; e£ evo; ardftaTo; Et7rov ' Husf; 
Kuptco 'Irjaou rrpoacpspofiEV ).oytxy;v Xarpsiav, xap7rov 
ytO.aiv rjucov, xai laurou; dXoxXr]ppu; rcov puoptEVCOV 
rjua"; rr;; p.sXXouar,; xpiasco; ' a£ 0£, Auaia, oifta rof; 
Osotc aov y.olat,ovra iv ytivvri Trupo; aaoiarou. 

16 Kai yolaaaz 6 Aout; ezsXeuoev 7ravra; yuftvco- 
Gyjvat si; £uXa ftaxpa, xai icEEoOat ovuijiv atSrtpoic, 
zai oarpazot; o^satv ' xai sxsXsuasv |3oav t6v xrjpuxa' 
oi roi; Osof; ft>) Guovte;, alla zai EvuSpiiJovrs;, 
raura nxayovaiv. Ot Si aytot ^sousvot, sXsyov ' w 
rupavve, si s^stc tJeivdrepa y.olaarr,pta, rzpoaayayt ' 
raura yap r,u.iv sartv Euzaracppdvyjra. Kai rjdr; copa; 
ezt/,; zaraXacouor;; , zai ro-j rj^iou zara<pXsi;avro; 
rr,v y>;v Ttaaav, r,aav oi aytot ijsdftsvoi. O os Aoui; 
TtEivaaa;, sxs/suosv aurou; zarsvEyJJrjvat zai arrorE- 
O/jvat £v r-p cpuXazyj, EvrstXaftsvo; uriSiva Gtaaat aii- 
rou;, ftrjrs udcop aurof; a7rouoG>;vat ' y;v u£ rtc 7:0X1- 
TEury;; iv rrj TtdXst Touvopa 'Hpcodr,; Xptortavo;, 
u7:ozpivdusvo; 0£ rov EXXr;viau6v, Ttap' co eusvsv 
Aoulj. "Eay_Ev ds voraptov <I>t'Xtvov ovouart, ouro; rjv 
aya7:<ofiEvo; 7:apa rou ayiov Asovriou, zai ptsraarst- 
lautvoc aurov d aytoc Asdvrto;, Xevei ' Ad£X<p£ $1- 
J.tvs, aTTsX0d>v eitte 'Hpoid'/), 'iva, st s'y_£i rtva si; rov 
Aouza 7rappr,aiav, auptov r;ua; T£/£t(dar;, /iuXa££fro 
yap ftrirtc rtov ayitov JrjXtaaa; a7:ayop£ua£t. O ds 
a-£/.Gd>v aitr,yyultv Tiav-a ro> ttoXiteuouevo). '0 tJe 
Aou^ >iv xaXiaac aurov et:' aptarov, zai jtsptsttevev 
airov. 'Hpa>d>;c (Js napriTtiro liyav ' "Ort, mEtiJrj 
y_Osc ioov rwv zaraoizcov szsivtov rac 7:).supac $£0- 
ptsvac , atavOsic avsrpaTrriv rou arop.ayou , zat ou 
duvapat aptar>;aai ' zat Aout; £7:£pcorr;asv aurov 
/Uytov ' Ti ouv /3ou/.Et 'iva 7:ot>iao) ; O c)e eitiev ' Ou^i 
co; avOEar>jzdT£c rofc rcov aurozpardpcov vtanicaaaiv 
actoi £iatv Oavarou; Ti ouv sux a7ToGv>;azouaiv auv- 
r6fj.UK;; '0 ds iirtiaytro, rrp avptov 7Tupi 7tapac)ouvat 
ajroxjc, y.ara ra St.arayy.ara roii (SaatXscoc. ' 

17 Kai 'tiXtvoc ar.oiiaa: raura, dpaftcov arrrq- 
ystXsv rofc Ayiotc ' oi ds cpatdpuvGsvrsc ra; J/uya;, 
Etisds^ovro ro 7:£pa; ptsra zaX>;; 7:poOuptiac, zai eu- 
16yr,aav navrtc, tov $tXtvov dta. r>;v -J7razo'/;v, zai 
Hpcoorrv tfta rr,v a7:oud'/;v. H dk auvrJOco; arocpEpouaa 
aurot; ro uocop sXsuGspa , siysv uev to udcop, co; to 
auvr.Os;, S7ti ro^dtaZcoaua ■ zco/uGsfaa ds sias/Osiv, 
rjpcoraro 7:apa tcov ayicov , si s)/£i iidcop. 'H ds dta 
rouc rcapsarcora; r\pvr,aa.TO ■ zai Xsysi auro d ayto; 
Aeovtio; rr\ 'App.svico cpcov>) Baatav>i ■ Ei pty] >)v£yxa; 
aprt ro i/dcop £v raurr; r/1 avayy.-i), ort zaratpXsyd- 
psGa zai ai zapoiat r,p.cov aoEvvuvrat, zai inoir,aai 
rjufv za/6v, o>; oudsv zarscpav/) , zai w; outs 6'Xco; 
ytyoviq. Touro dk sXsysv i:porps7:d|USvo; aur>5 ev- 
syzat ro udcop. H cJs iltlOoiiaa Trjs tcuX/;; , xai 
Eupouaa ttixpav zai cfrevr)V Gupida , dta raur>); u- 
Trsdcozsv aurof; ro i/dcop. Kai TTtdvrs; xai avatLu- 
t 'C > - ' . . . . 
CavTs; ETcriUc-avTO aurr; rou; utou; , xat utou; rcov 

uicov aur/;; si; isp£a; yEVEaOat diauot6/iv r>;s rotau- 
rr;; GspaTCEiac. 



Christo persecutionem patientes, et morientes, 
crescimus? Vel illud tibi persuadeat, Tyranne, 
dilecti nos Dei servos esse. Dux furore accensus 
dicit : Diis immolate : quia per .'Esculapium et so- 
lem, non ultra crastinum vivetis. Sancti autem 
ex uno quasi ore dixerunt : Nos Doraino Jcsu offe- 
riraus rationabile obsequium, fructum labiorum 
nostrorum, qua? nos ipsos integre liberabunt a fu- 
turo judicio ; te vero, Lysia, una cum diis tuis, 
ignibus gehennao addicent incxtinguibilibus. 

16 Dux iratus ad ligna oblonga nudari omnes 
jussit et ungulis ferreis ac acutis testis radi, pra?- 
conemque clamare : Qui diis non sacrificant ; sed 
potius injuriam inferunt, hajc patiuntur. Dum 
Sancti excarnificarentur, dixerunt : tyranne, 
si acerbiora tibi sint tormenta, profer : haec enim 
contemninus. Cum jam esset hora sexta et sol 
accenderet omnera terram, Sancti radebantur. 
Inter haec Dux, consilii inops, jussit eos abduci 
et carceri mancipari, praDcipiens ne quis eos vi- 
seret, neu aquam praeberet. Erat quidam rei- 
publica? administrator in civitate, nomine Hero- 
des, Christianus, sedgentilium sacra simulabat; 
apud quem Dux habitabat. Habebat is notarium, 
nomine Philinum, qui a S. Leontio diligebatur. 
Postquam illum accersivisset, S. Leontius dixit : 
Philiue frater, vade, Herodi dic, ut, si quid 
apud Ducem valet, impetret, ut nos cras 
morte afficiat : timebat enim, ne quis Sancto- 
rum prae timore defecisset. Ille autem abiens 
renuntiavit omniareipublica? administratori. Dux 
vero invitabat ipsum ad prandium et jam expe- 
ctabat. Herodes excusabat se, dicens: Quia,post- 
quara heri vidi istorura reorum latera radi, male 
affecto stomacho reversus sum, et nequeo pran- 
dere. Dux interrogavit eum, dicens : Quid igitur 
"vis, utfaciam? Ille autem dixit : Nonne hi, qui 
edictis Imperatorum obsistunt, mortedignisunt? 
Cur ergo non moriuntur propere? IUe vero pro- 
misit, cras eos igni addicturum juxta Imperatoris 
mandata. 

17 His auditis, cucurrit Philinus, et Sanctis 
renuntiavit ; qui animis hilares, expectabant finem 
cum egregia alacritate, et omnes bene precaban- 
tur Philino, quod gessisset morem, et Herodi, 
quod festinaret. At generosa ista mulier, quae 
aquam ad Sanctos deferre consueverat, aquam 
de more sub cinctura condebat ; verura ingressu 
prohibita, interrogabatur a Sanctis, an aquara 
haberet.Negavitipsapropteradstantes. S. Leon- 
tius hoc dixit sermone Armeno Basianas : Si non 
attulisti aquam in hac necessitate (nam comburi- 
mur, et corda nostra extinguuntur) sane quod 
nobis fecisti bonum, tamquam nihil apparuit et 
tamquam prorsus non factum. Hoc autem dixit, 
hortans eam, ut aquam afferret. Illa vero porta 
egressa, parvamque et angustam nacta fene- 
stram, aquam eis per illam tradidit. Et postquam 
bibissent et refocillati essent, precabantur, ut 
filii ejus et filii filiorum ejus sacerdotes fierent, 
in tanti servitii compensationem. 



<7«! nnvispoz- 
nis Mosju- 
bet cruciari. 



Potum acci- 
piunt a mu- 
liere ; 



CAPUT IV. 

Orantibus upparet Atujelus; convertuntur duo carceris custodes ; damnantur sancti 
Martyres ad iynem; aqua e rupe elicita; translatio et cultus reliquiarum. 



'Ea7t£pa; ds xara/aSouar/; , eij/aXXov Xsyovrs; ■ 
Kuois siaazouaov Trj; 7:poasu;/r,; ptou, zai r\ xpauy/j 



Vespere facto, cantabant dicentes : Domine Deumorant; 
exaudi orationem meam, et clamor meus ad 



DIE DECIMA JULH. 



4:: 



te veniat, etc. Et expleto psalmo, corroboraban- y.ov rrpi; oe eXOstm, xai ri e?>5s. Kai ir3l»ip«S«(irrg« 
tur in vinculis, gratias agentes Deo, orantes et rov i{«tXu.dv, jjcrav Eppyiusvot, sv roi"; $eouot$, suya- 
dicentes : Domine Jesu, qui portas mala omnis pterreuvres rd> Kupita, osdptsvot xai /syovrs; • Kuois 

Trioou, |3aoTa£cav rA xaza. rrio/;; r<; xrtVeeas, oi 



creaturae, nihil absconditum est coramte, qul 
scrutaris corda, et probas renes : tu scis, quo fla- 
gremus tui desiderio, cernis tormenta, animabus 
nostris medere : nam corpora nostra tradidimus 
propter te : dele iniquitates nostras in corrupti- 
bili nostra vita : parva quippe haec nobis sunt, et 
minime molesta, ob multam in te, Domine, cari- 
tatem : te desideramus, te timemus. Aspice e 
coelo, et nos erige j tu etenim consolaris nos in 
omni tribulatione nostra, ut possimus sustinere. 
Nihil loci habeat satanas. Ne nos a fraterno hoc 
amore separa : omnium enim nostrum mater est 
fides in te. Et Tu, Domine, Pater noster, glori 



Slv xpurrrdv rrapa, 001, d spsuvcav xap-Jfa; xxi ooxtaa- 
?wv v;<ppou; ■ a'v eitloTaoat rijv y)f/.erspav si; a'c ffpo- 
vvyiav, opd; ra; |3aaavou;, Wai f\p.mv ra; tyvY&i ' 
-a yap awy.cr.Ta fy.wj Sta os napzSorxayvj • truvajra- 
Xettj/ov «jfzeav ra avouiuata ev rd> (pOaprw y^ucov 61'u • 
f/txpa yap fy.iv iortv raura, xai ivilyr-x, J«4 ry-v 
Tro).).y;v Trept oe, Asarrora, kf&mfl ■ os rroOouu :v , a; 
<poSouf/.sv. Kartos oiipaviOzv xai rrapaOapp'uvov ylftaV 
ou yap £i irapaza).wv yjf/a; irri rraay) rvi 0).i'|st 
vjftwv, si; ro oS/vaoOat vipia; srrsvsyxsfv ■ zar u'r, 
sysrw rdrrov 6 oaTavac • y.f, yvpfanc fydc. Tfc i.ozl- 
yirriroc, rauryj; ■ y.f,Tr,p yap rravrwv riptwv f u; o\ 



apparel An- 
gelus, eujus 
speetalo iu- 
mine.duoeu- 
Siodes carce- 
ris conver- 
tuntur: 



fica nomen tuum in membris nostris, et tamquam Trtori;. Kai eru, Kupts, Ttarfp yjuwv, Silxaiv erou rd 

in holocaustis arietum et taurorum et in nfyria- ovoua sv rof; yzhatv yjptwv, xai itpoo$zy<iiir,uzv 

dibus pinguium ovium admittamur. Sic fiat sa- ci>? ev ihxavTooyaatv xptcav xa! raupwv , xai &i 

crificium nostrum in conspectu tuo Domine, et iv yvptaatv aav&v Trtdvtuv. Ouro ysvsaOw f, Suoia 

perficiatur coram te ; quia benedictus es et glo- fp- wv svorrtdv trou, Kupts, xal sxrs).sa5w d-toSsv 

rificatus in omnia secula. Et cum omnes dixis- oou, ort su),oyyird; st xai SzSocxay.ivoc. si; rravra; 

sent, amen, noctem traduxerunt insomnes. Ad r ooq ateava;. Kal rravreav eirrivreav, atMjv, oWeJleerav 

noctis medium, magnum psalmum sibi funebrem «uTtvot. rispi S'z ri usaovuxriov tyallov rdv y.iyav 

cecinerunt. (JiaXfiov, einraepiov sauroi;. 

19 Hunc postquam implevissent et orassent, 19 Kal «^iptacravreov airtav xal eirtjaptevtas, Woi, 



ecce AngelusDomini adstitit et luce implevit ha- 
bitaculum, et dicit ipsis : Gaudete ; prope adest 
vester finis, et nomina vestra in libro viventium 
scripta sunt : Confidite, Dominus vobiscum. Ha?c 
fatus discessit ab eis Angelus. Adoraverunt San- 
cti, et gratias egerunt Deo. At vero milites, 
qui custodiebant fores carceris, Meneas et Bele- 
rades spectarunt quidem lumen, et vocem Ange- 



"Ayysloi Kupiou smora; Err)y;pwasv voTic ro otxyrua, 
xat liyzi avToiq • yaipiTi • iyybc, vu.&v f, rsJ.sttoat;, 
x.ai ra ovifJCTa utteav sv (3t'S).ea twv t/wnav kvtypa- 
<pr,aav ' BcpoziTt, 6 Kupto; fj.iV upteav. Kai raura 
sirrwv ayyiloc airfj.Ozv arr' aiiTorj. Oi os aytot -000- 
exuvygerav, xai r)vyapiarr,aav rw Kupt&j. Ot os c-toz- 
TtiiTat, oi (pu)aaoovrs; ra; Supa; rijs <pu)axii;, Me- 
vsa; xat TSr]).npa$ric tSeaeravro ftev ro zo>c, v.at t.';v 



li audierunt ; sed vultum ejus non viderunt. Di- epeaviiv rou 'Ayyilov jfxouerav, ro os jrpdoearrov aurou 

cit Beleradi Meneas ^Egyptiorum lingua (erant oi " E ^ov. Kai Xsyst Msvsa; rta Br]).r;paar) r-/i rcav 

quippe genere ^Egyptii): Viden' etaudin', Frater Aiyuirrfta» tpeavf, foav yap AJyurrrtot ri yevot; ■ 

Belerade, qualis regis milites sintisti ? Ego sane 'Opa? xal axoust;, «Mtpe B»iX»)paon, olou (3aat).sco; 

ab initio Christianis amicus fui : neque enim stu- £ '°"' v 5iro ' orpartcorat ; xayca \\ aoyr.c, ajiloc rcav 

dent quemquam lsdere; sedpotius attendunt sibi Xptortavcav rvyyavw • ov y'ap OTtaui&Xovoiv arYtxstv 

ipsis, jejunia vacantes, etDeum suum precantes, "''■ /a . *iX" Saurofs rrpoasxouatv v*ioreuovres, v.ai 010- 

maxime in aurora, et nullo non tempore illum l JVJ01 roi ° £oii «urcav, uahora ev rot"; opBpotc, xai 

adorantes. Nihil injusti, iniqui nihil faciunt; ev rrao^ 34 cSpa vrpomtuvouvres otViv, prjcJev aSiltxev, 

hospitales sunt, omnes diligunt. Et sicut tu prae ifirapavouov oiarrparrdftsvot, cptWts^t, rrivra; aya- 

me nosti, quot solitarii in -rEgypto miracula fa- ndivrs;. Kai, ci; xai a.uro; oiSac, rrpo ifxou, rou; sv 

ciunt? Curergo moramur, aut tardamus? Nunc Aiyurrra spsfxira;, ottooa Oaufiaroupyouotv. Ti ouv 



certaminis tempus est. Una cum ipsis in carce- 
rem introire mihi placet, ipsosque obtestari, ut 
me in suum accipiant consortium. Quid autem 
tibi videtur, frater? Et Belerades dixit : Si mor- 
tem illi non timent, sed propter Deum suum mo- 
riuntur cum gaudio, et tale lumen aspiciunt, 
quali nos quoque dignatus est ille, qui his appa- 
ruit ; quippe ni gaudii ipsorum participes fiamus 
etiam nos ? Vellem, ut quis ducem cogeret ad 
moriendum pro deo suo yEsculapio aut Apolline, 
eumque apprehenderet ; sed enim ille amat val- 
de vitam ; nostras vero annonas et alia benefi- 



fts/Xof/-SV, r\ (3pac5uvousv ; Nuv xatpo; ay&voc. 'Ef/.oi 
ooxst siasXOstv ouv aurof; ev ryi cpuXaxy), xai irapa- 
xa).saat aurou; §H\aoBai fiz ovv avrolc,. lot oi rt 
ooxst, aos^cps; Kai 6 Bs)y]pao/j; scpy; ■ Ei ourot oux 
s<po6yi0y;oav rov Oavarov, a/X' vTtip tov Ssou aurcov 
usra yaodc aixoBvfoy.ovciiv, xairotourovcpM; (3J.sr:c-j- 
atv, dtov xai yiysT; iosTv xary)t;«B6»)fxev rw srr' aurof; 
tpavevrt, o*tart xai fuiic, fj.iToyot Tf,c yapdc avrav ov 
ytvdctsOa ; yjOs^ov os et rt; tov Aouxa, tva fviyxa- 
osv aTroOavsiv urrsp rou Ssou airou 'Aax/.y;rrtot< , fj 
'ArrdXXcavo;, xai ov zaOs^aro ■ d).).' ixetvoej ftev cpt- 
),o£cosf, y/uwv $1 xai ra; avvwva; a, xai ra; di.lxc 



quare omrtet 
a Duce ad 
ignem dain- 
nantur, 



cia succidit, ac viros justos occidit. Accedamus tvipy.atac vmreuev, 
itaque. 

20 Et accurrentes acciderunt Sanctis , dicen- 
tes: Domini nostri, et servi Christi, nos quoque 
in numerum vestrum admittite: credidimusenim 
nos in Dominum nostrum JesunTChristum, qui 
dilexit nos. Orate itaque pro nobis, ne tamquam 
tarde venientes excludamur. Sancti omnes illos 
amplexi osculum dederunt cum laetitite. dieentes : 
Fratres nostri estis : nam Dominus noster Jesus 
Christus hora undecimse operarios admisit in vi- 
neam : nolite ergo timere ; nam Dominus, cui 
credidistis, qui nobis apparuit, et nobiscum locu- 
tus est, ipse vos vocavit, tamquam dignos. Orta 



avOpa; dtxatou; aitox.TVJtt 
Ttpoailvafxtv oiiv. 

20 Kai sioooaptdvrs; Ttpoaiiriaov Toic Ayiotc, 
hyovTzc ' xuptot y)f*wv , xai oou^ot rou Xptorou, 
Js^aoOs xai yjf/a"; sv rw aptS,uw uuwv ■ srrtOTEuaa.usv 
ykp yjf/sf; si; rdv Kuptov >if/wv Tyjaouv Xptardv, riv 
ayaivr,oavTa fu.dc • suHaaOs ouv xat rrsoi fjfiwv, tvx 
fxf, w; (3pa<5uvavrs; IxxXetScaptev , xai rravrs; df/ou 
■KWtnlaxivTic aurof; oi "A-/ioi xars(pi).y;oav zirojc 
ptsra yapdi, Xsyovrs; ■ 'AosX^oi fuwv eors ' i yio 
xupto; yjptwv Tiioou; Xptord; xai rou; t?c EvOsxaTT); 
d5pa; spyara; iSilzTO si; rdv ifj-ndti-jx • fxf, ovv 
c5st)taay)rs ■ w yap srrtarsuaars k'^ ; ' : ), r^ d^Ssvrt 
iutv xal )a)y;oavri, aurd; vu.dc ixihorj w; a;t'ou; 



44 



ACTA SS. XLV MARTYRUM. 



dvra;. npt.ua; 31 vevausvy)? , y-xouaOv; raura :u 
Aouz.i, oVi zai oi cpu/a/f; Trapiov;aav, zai Eiatv auv 
rof; dsaudrat; ' d Se Aoul; (3/aacpv;y.y;aa; rou; Oeou; 
aurou, eittev, drt sva xar vjx arrco/EaEV, fty; duva- 
juevoi iaurof; /3ov;0y;aai, a).X' E/.cJe^ovTat rvjv Six reov 
avOpeorreov iz.di/.y;aiv. Kai UeXGcov rijq ttoXeco;, iza- 
Gtasv Iv reo cruvyjSei roTreo, za! dsdeozeo; xpooSov zara 
reov ayccov, exeXeucrev aurou; TipoxyOf,vxi, x.at Oex- 
cxu-vjo; rov Mevsav, z.al B>)Xy]pao»)v, iaurou; auvcJi- 
oavra; roic Ayiotc iy.EidiaaEv, z.a! Xeyct ATTTnaveo rco 
Trpiyz.iTTi b ' 0Ecop-tc, AriTTtavE, ort iariv ri; /.ai iv 
rotc yiipocw tvcJov/j »j Oxvxzov cptpouaa ■ idou yap ot 
crrparicorai rov Gavarov f/aXXov f,yxTrriaxv, r\ rv;v £eo- 
>;v. Arr-cavoc stTTEV, dioTrora, r.olacov aurou; \ivr, rt- 
ficopia. '0 ds Aouc; /iyst " Ou, jua rouc 0Eoi>;, ou xoXa- 
Ceo aicou;, y./'r:coc, z.o/.a'dy.Evoi x.ai iuo).oyf,cavTii 
rou; Osou; £yjcrcocriV, a//' arcocpatvoy.at z.ar' aurcov o- 
rrco; auv rofc aHoic xatoenv, o ETrEOuf/.yjaav, Xaocoaiv. 

21 ArrECpy;varo ouv z.ar' aircov, Xiycov ' Ouroe oi 
EarcoTEC tito rou $f,p\xToc. u.ou ot ttevGe z.ai Tiocxpa- 
zovra r/c reov Xpiartaveov Spgoxstac Op/jOzsuovTE; 
ruvyavovrs;, z.at Trapaz.ouoavrEC. reiov auro/pardpeov 
(3aoiXscov, z.ai fty; Ouoavrs; roc; OeoTc, rrpdrEpov uev 
TriXexEOtv rsftvioQojoav /sfpa; zai Trddac, sTrstra Trupi 
TrapadoQvireoaav, xai aTTcoXeia rou Aux.ou Troraftou. 
Ot 0£ uTryrpirat Trotv;aavrE; v.xOzcOfvxi rou; ayiou; 

ETTl TOU idacpou;, Z.aTETEUVOV Z.at 6UsXl£oV EV OTTOudv) ' 

zai oi uev reov ayieov ev rv; rcuppa rou zauacovoc 
£caiu.xrc.)0EVT£c, aTTEiJcoz.av rac ^u^ac " ot ds etc Ept- 
ttveovtec >;aav ' ev oic z.at o aycoc 'Avtx/iroc Osaaa- 
jj-ivcc tov ptupov aiirou z./,aa0£vra, o\j rravrt 0£ ru/;- 
Givra, xlla arp£o/.coc xefuevov, z.arayEXcov rou aco- 
ftaroc aurou, eXeyev ' Aeute, ccJete, acJtXcpoi, dp£- 
~avr,v z.ap7Ttz./;v " z.ai auroi $i aurco auvECpatdouvovro. 
'0 oe aytoc Ziaivvioc xareayEt{ ra trxeuyj, zai acpodpa 
/.aracp5.£^0£ic ra iyv.x-y. \v. rjjg ii 1 }/;; xaretrupj], 
xu/JiaBets -:ic ryjv UTtoxetuevJlv TiErpav ou uax.pav rcov 
a/./.ov aytcov, zai avoicac ro crrdua aurou, £c5e/,0/i 
tou Kupiou, /Eycov ' 

22 KuptE p.£ya?.oocop£ , o Iz rcErpac axporouou 
Djjuov ftiyav, zai /\aov dnjicovra 7roriaac, o 0£i; ry;v 
ip-jOpxv GaXaaaav rpi/Iy.ara duo , tva 6 ao; Xaoc a.Tro 
/Etpcov avdp.ou puaOyJ, d avotlas rouc z.arapazra? rou 
ouoavou, d TTpoaz.a/ouuEvoc ro udcop r/]c Oxi&o-ar,;, 
zai Exviov auro E7ri 7Tpdaco7Tov 7raa»;c r/;c yjjg, d 
ivloyr,axc ra udara ev rc.) 'Iopdavv; dia rou ayiou aou 
Pairrttruaros, d eittmv ■ 'Eyw elut rd udcop ro (Jcodv, 
dtavotcov ri)V jrerpav raur/v, xat iv.ytov udcop, xat 
Trdrtadv ue f/i/.pov, xat ev touto yvcoaoftat el r,yxvrr,- 
aac /,y.a;, xai ei Sijioi EO""' - '' Ta; cr>]S Jrrcz/./crf.j;, 
AiaTrora ■ dpa; yap ori Traaa 7r/,y 1 u.ac rou acop.aroc 
irjuuv eljsoajravjjd»], xai \i\pa\ yeyovapsv co; darpaxov ■ 
irt Oe rourou eu^ouevou ev r/j Trirpa aOpdov, Tapavyj 
rt; yiyovEv ez. ryjs Trirpa;, xat (3df/6o; udaro; ■ xai 
pxyziax r, -irpa E^ioXua-v udeop di£tdi; te xai xaAiv, 
Bltep Becopeirai ue^pi ry]s cryjuepov ■ xat rrtcov d ayto; 
itaivvto; rfAoyrpiv rdy 0eov, Xiycov ■ 'Tuvco oe, 
Kupi£, ort iydpraaa: •}uy;/,v xevyjv. Aivci a£, /3aat- 
/eu, xat doi;o/oyco rdv 7rpoaieoviov rE^Givra ex r/;; 
GEordzou Mapia? , ort ixopiaG/v rou aou z.riauaro;, 
xa0a7TEp 7ratdiov yaJ.a ftvirpdc. 

23 KaTaejtcoadv fie z.ai rou; yiytaausvou? adsX- 
cpows /xou reXeico9yjvai ryj avj /aptn , z.ai i/.Ttidt ■ 
zai coarcEp y)vco8>)uev ratc <Jfu/at; adtaraxrcoc, ivco- 
Oeoy.-v z.ai rot; dariot; ■ z.at reov ^pstav iyovToyv 
ryjs a/; (3o>)9eiac;, zai 7rapaxaXouvrcov as dt' y;ptcov 
ra^sco; E7raxouaov , Kvpte , iv exaoryj xvxyv.r, zai 
ypsia • z.av iv nevia rcc urrap^Et, xav ev ypiia , 
xai dpcpavta, z.av iv UTrodic/p.ia, xav iv aaOivda aco- 
faroc xat juyyjc, xai £v /piEatv, xai auxo^avriaic, 
xa* ev TTtz.pa Sovhia, xav iv cpOopa avOpcoTrcov /) 



autera luce, Dux accepit, cu?todes esse prrevari- 
catos, et a vinctorura partibus stare ; et deos 
suos conviciatus dixit, eos unum post alterum 
periisse, qui non possent sibi ipsis auxiliari, sed 
ab liominibus poenas pati. Givitate egressus con- 
sueto consedit loco, et misso ad Sanctos qui in 
via praeiret, adduci eos jussit: Exin Meneam et 
Beleradem contemplatus, cum Sanctis vinctos, 
subrisit et Appiano principi dicit : Cernis, Ap- 
piane, quod vel in inferioris notas hominibus vo- 
luptas quoedam sit, perferre mortera. Ecce enim 
milites mortera dilexerunt potius, qiram vitam. 
Appianus .dixit : Domine, inusitato cruciatu eos 
plecte. Dux vero dixit ; Non, per deos, non cru- 
cio ipsos, ne cruciati, et deos confessi vivant ; sed 
pronuntio sententiam contra illos, ut una cum 
aliis comburantur, et, sic festinanter quod opta- 
runt.-accipiant. 

21 Sententiam itaqun adversus eos tulit, di- 
cens : His, qui ante tribunal meura adstant quin- 
que et quadraginta Christianae superstitionis cul- 
toribus, Iraperatoribus Augustis reluctati, diis 
non immolarunt, primo quidem bipennibus am- 
putentur manus ac pedes, dein igni tradantur, et 
Lyci fluvii undis pereant. Ministri autem Sanctos 
humi collocantes, sine mora membris trunca- 
runt : quorum alii in pyra ardente sanguinolenti 
animam exhalabant: alii vero adhuc spirabant. 
Inter quos Anicetus, contemplatus fractum esse 
crus suum, non prorsus abscissum, sed deformi- 
ter tortum, corporissui mala ridens, dixit: Ade- 
ste, fratres, videte falcem frugiferam; atque illi 
simul cum ipso gaudebant. At unus ex illis 
sanctus scilicet Sisinnius, fractis organis et ma- 
gno praecordia inflammatus aestu, prae siti di- 
scruciabatur, ac volutatus in subjectam petram 
haud procul ab aliis Sanctis, aperto ore, Domi- 
num oravit, dicens : 

22 Domine, donorum magnorum dator, qui 
multitudinem plebis ac populi sitientem pra^rupta 
e rupe potasti, qui rubrum mare bifariam secui- 
sti, ut populus e manibus iniqui eriperetur; qui 
cataractas cceli aperuisti, qui evocasti aquas ma- 
ris, et efludisti illas in fasiem universae terras, 
qui benedixisti aquas, qua? sunt in Jordane, per 
sanctum baptisma tuum, qui dixisti : Ego sum 
aqua viva; petram hanc aperi, aquam effunde, 
pauxillum potus mihi praebe : et ex hoc cogno- 
scam si nos diligas, et si digni simus, Domine, qui 
invocemus te. Cernis enim, et compagem corpo- 
ris nostri omnem consumptam et aridos nos esse 
tamquam testam. Illo h<ec orante in petra, in- 
gens e petra murmur insonuit, et strepitus aqua- 
rum ; ruptaque petra effudit aquam lirapidam ac 
nitidam, quae in hodiernum usque diem specta- 
tur. Etpostquam sanctus Sisinniusbibissetbene- 
dixit Deum, dicens: Benedico te, Domine, quod 
animam satiasti inanem. Laudo te, Rex, et glo- 
rifico, qui existens ante secula, natus es e Deipa- 
ra Maria, quia, tamquara puer per lac matris, 
peropus, quod condidisti saturatus sum. 

23 Largire mihi et Sanctis fratribus consum- 
mare cursum in tua gratia et spe ; et sicuti inter 
nos uniti animis fuimus constanter, ita uniamur 
ossibus. Opis tuae indigos, teque nostro inter- 
ventu invoqantes, statim exaudi, Domine, inqua- 
cumque necessitate et indigentia : quamvis in 
paupertate quisquam existat : quamvis in vidui- 
tate et orbitate : quamvis in peregrinatione : 
quamvis in infirmitate corporis etaniraae ; quam- 
vis in aere alieno et calumniis : quamvis in acerba 



c/ membris 
truncati 
comburun- 
tur, excepto 
Sisinnio; 



qui precibus 
nqun e rupe 
elicita, 



ci sanctos 
Martyres in- 
vocaluris be- 
ne precatus, 



niE DECIMA JULII. 
quamvis in hominura aut peeudum 



45 



servitute : quamvis in hominura aut peeudum £<uwv, xav iv bahkaa-n vetMa?o«evos ti; eir,, x&v 

contagione : quamvis in mari quispiam sit nau- Iv aXi.-r, itzptaTaau ttpooayOf,, ov, (iaoiXtv, 6Y w&v 

fragus: quamvis denique in aliis rerum tempo- Trapazinoiv ra/y htaxmooy', tva yvaotv Ttavrvc oi 

rura, aclocorum adjunctis; tu illum, Rex, per xaT& riiv oixoufxevrjv, ort itokv mamioae, r]udc, xat 

nos interpellatus statim exaudi, ut cognoscant axoueie jjftcov ■ z.ai to iiap rouro yeveoflw eie tao-tv 

omnes mundi hujus incolae, multum nos diligi h navrl 'iraOsi • ay yap ejrixXjjo-ei lUy&piotv, z.ai 



eliam citm 
iisdcm in 
ignem injlci 



a te, et exaudiri : ac malo cuilibet fiat aqua haec 
in medelam : nam ad invocationem tui ebulliit, et 
innovatum est vetus miraculum in gloriam Patris, 
et Filii, etSpiritus sancti.inlaudem et memoriam 
Martyrum tuorum quinque et quadraginta. 

24 Atque hoc orante in petra, milites, qui ac- 
cenderant pyram in campo prope civitatem, 
ignem lignis in sublime nutrientes in similitudi- 
nem fornacis Babylonicae, venerunt, ut ipsos tol- 
Ierent ; numerum ineunt, et unus desiderabatur. 

Sanctus autem Sisinnius clamavit, dicens : Hic '0 ol aytoc Itoiwtoc, i£6r,aiv liya>v • 7 Q5 
sum, hic sum. Venientes vero hunc quoque sus- fiptt. "EXSdvTec $1 r.ai iitapavrzc, y.ai rovrov, fr/ayov 
tulerunt, et adduxerunt inignem.Et dicunt San- ettI ro irup. Kai liyovoiv oi "Aytot ouaSjvyioc ■ Ei« 
cti unanimiter : In manus tuas Domine tradimus yftpai aov, KuptE, TtapaQr,o6n$a rac iyv/ac, Jjfiov • 
animas nostras; et: BenedictusDominus,quinon xai, euXoyrrroc. Kupto^, o; o&x eoWev xjfiae. ei? 6/jpav 



Translatio ct 
cidtiis reli- 
quiarum. 



xlaibv Oaupta avzy.atviaOr, eie. Oolav Harooc, 
y.ai Yiou , y.ai ayiov Ilvzvuaroc , i-atvov oi xal 
pvziav rwv Maprupwv aov rwv ttivrz xai rzaaapa- 
y.ovra. 



24 Kai rourou zvy_o\j.ivov ev ryj r.irpa, oi orpa- 
rtwrat zauoavrs; z.autvov, iv rv"j /wpa itknaiov 
rf,i jTo/ewc, zai si; fdfoc, OpS'|avrs; ;u/ot; ro Trup, 
z.ai TrouioavrE; dptoiav r/j; BaStXwvia;, r,/Gov Eirapat 
aurouj, y.aX 'Cr,roiiat rov aptOptov, z.ai 6 v.c s/eittev. 

siut, o>oi 



dedit nos in captionem dentibus eorum ; et can- 
tantes in ignem injecti sunt. Porro lictores accen- 
demntpyram, imitantes Chaldeeos. Eodem, quo 
obierant die, quse est, in decima Julii. jussit Dux 
colligi eorum ossa, ac projici in fluvium, cogno- 
mento Lycum, milliaribus sex a civitate distan- 
tem. Quo ubi detulissent, qusesiverunt aptum lo- 
cum ad perdendas sanctas reliquias. Profundus 
est vortex prope pontem, in quo evacuarunt sac- 
culos. 

25 Atfluvius depositiinstarSanctorumreliqui- 
as accipit, utque pro eo, ac debebat, salvas atque 
incolumes redderet, eas unum in locum collectas 
conservavit. Lictoribus vero inde digressis, viri 
religione insignes, servi Dei, et Sanctorum mori- 
bus consimiles, assumptis quibusdam, fiuvii pro- 



roi"; 00OUO-tv aurwv ■ xai i/aU.ovTic ic/.ffjr.a av £t; ro 
TTup. Oi 81 o\*utot zi'r,Ttrov rf;j v.xu.tvov, uvj.oJu.ivot 
rou; XaXoaiou;. Kat tsXeiw9evtg>v aurwv iv rf, 
■r)v.ipa ravrri, 'f\tic. lartv rou 'Iou).iou dexaryi, IxlXeu- 
ffcv 6 Aou£ av)./.zyf;jat aurwv ra bari, zai pt<ff;jat 
lv~T(p Troraptw, rw \iyou.iva Auz.o), rw 6'vrt aTrotTVj- 
fxsta '('£ rfic tto"Uw;, z.ai z.opttVavr;; E^Jjrouv tottov 
EiriniuEiov rrpo; arroj?.£tav rwv ayiorj Xeupavoiv. Et/.t"; 
Si iartv ~pbc rf, yztfvpr, [laOvc, zai zv aurw v.arzy.i- 
vaaav rou; p.ap(7tTTTrou; c. 

25 oe Trora^uo; y.aQaitzp rrapaxaTa8»}xrjv /a£wv 
rwv ayiav ra Izvhava, zai w; ocpeiXwv, trwa zat 
az.Epata aTrocJouvat aura avvayayav iv £vi rdrrc.) rra- 
p£(pu5.arr£v. Ava^wpJltravTWV oz rwv OJJptiwv, avopE; 
BEOOESEi;, 5ou).ot rou 0EOu,zai o.udrpoTrot twv ayiwv, 
y.a&ovrzc, rtva; EptrrEipou; si^dra; itoXujrpayptovflffa 



funda explorare peritis, integras sustulerunt, ra ^aBn rov -orauov, avrpavro olx u.zra rf]c [yr,c] 

cum sanctificata ipsis [terra] ut impleretur Scri- ouvir/iao-fieviis aurotc, cic ■nlr^Jjfvat rf,v ypafr.v • 

ptura : Custodit Dominus omnia ossa eorum. Et yvlaaozt Kupio; jravra ra dtrra aurwv. Kat ivzy/.av- 

postquam in civitatem invexissent, in oratoriis ea rs; Iv rii tto/ei aveflevro Iv roi;* luxnjpiotc otxotc, 

reposuerunt, cum profunda esset pax, dante Dei ziprm; 31 (laQziac, rf,; rov XptoTou tptiavBptaireiac, 

benignitate, piissimo Constantino regnante, et xai rf, fiaoiXeia reu euo-eSeoTarou Kwvcravrtvou, xai 

turris ipsi sunt fidei inconcussa, stellae ratione eiotv wJpyot rije rrio-rsw; ao-sto-roi, aorepec **.o/tzot 

praedita^ Christianis lucentes, flores ecclesiarum, Aaptirovrec Xptortatjois, avOr, rwv z.ara rf,v oizoupte- 

quae per orbem terrarum sunt, intercessores pec- v/jv hxkrjoitbv, Trpsoosurat rwv auaprwXwv, tpuAaxe; 

catorum, piorum custodes, civitatis suae et orbis twv suoeSwv, rtpooraTai rf,c rs toia; ttu).sw; zai r^; 

universi praesides, benefactores eorum, qui se oixoupUvris, £usp-/srat rwv xexTyiftlvuv auroi/c sv Xpt- 

possident in Christo Jesu Domino nostro, quem orw 'Ijioou rw Kupiw --?ptwv, w Ttpijret 36'Za au.a rcjj 

decet gloria simul cum Patre, et S. Spiritu, nunc riarpi xat rw iavayia IIveufiaTt, viv zai «5, xai 

et semper, et in secula seculorum. Amen. dq rou; atwva; rwv aiwvuv. Aftjjv. 



ATs T NOTATA. 



a A**oia(« est Latinis vox annona ; hic forte sumitur pro salurio. 
b Latine Princeps, de quo Caiujius in utroque Glossario. 
c Vox barbara, qux liic saccus sianificat. 



DE 



16 



ACTA SANCTORUM. 



DE S. GENEROSO ABBATE ET CONF. 



J. B. S. 



ENIXIONE APUD PICTONES IN GALLIA. 
Notitia ex Actis S. Paterni episcopi Abrincensis. 



D 



; u 

nolns. 



quam cx .-/- 
ctis S. Pn- 
lerni; 



prubaturvi- 
xisse seculu 
vi, 



S. Paterno episcopo Abrincensi seu 
Abrincatensi actum fucrat in Actis San- 
ctorum Ord. Benedict. secnlo prirno, pag. 
152; ibique nonnulla stabilita, qux post- 
modum a Mabillonio melius retractata sunt in Sup- 
plcmcnto seculi2, apag. 1100; postquama Cl. D. 
tVHcrouval communicatam liabuit Vitam, a Fortu- 
nato Pictavicnsi scriptam. Prdprio dic, xvi Aprilis, 
Acta ejus ex variis aliis Mss. etiam illustrarunt 
Majores nostri, adjuncto fido socio S. Scribilione, 
qui uli nec in vita, ncc in morte, sic nec in cultu a 
S. Patcrno avelli debuil. Ex horum Sanctorum 
Vita potissimum innotescit is, de quo hic agimus, 
S. Generosus (Gallice Generoux) sub cujus disci- 
plina in monasterio Enesione , aliis Enestione, 
Enexione, Enixione, Hensione (quod nunc credi- 
lur monastcrium S. Jovini de Marnis, S. Jouin de 
Marnes, dicecesis Pictaviensis, de quo videndus dies 
primus Junii pag. 73) religiosam vilam instituerit 
laudatus S. Paternus, postea episcopus, ut habes in 
Actis nostris, citata die xvi Aprilis cap. 2, num. 6, 
ex quo hic subjiciam qux de sancto nostro Generoso 
prxcipue memorari possunt. Sic ibi legitur : 

2 Cujus rei crescente fama, vir venerabilis ab- 
bas eorum Generosus, post triennium, ad requi- 
rendos monachos, tam bene ad Christum fugiti- 
vos, perrexit. Quibus inventis, agnoscit S. Pa- 
ternum in valde arduam vitam conscendisse, ita 
quod praeter panem et aquam , vel olera sale 
condita, nulla sumebat edulia. Aspectum vero 
non solum a feminarum, sed etiam ab ami- 
corum removebat praesentia, ut ab omnibus re- 
motus, melius exspectaret adventus angelicos, et 
cresceret in divinitate, quod deesset in homine : 

lectulo numquam utens Quod abbas suus 

conspiciens, esse ultra propositum regulae, velut 
impatientem fraeni equum, ad moderata revoca- 
vit jejunia; imperans, ne reclusus esset tam ar- 
due, ut virorum conspectu vel colloquio se frau- 
daret. Insuper ut cellulas, quas ipse construxerat, 
vicariis vicibus visitaret. De quo, quia de bonis 
parentibus esset, tam a Pontifice Leontiano, 
quam civibus testificatum est. Quem in loco 
commendans, B. Scubilionem revocans ad mo- 
nasterium secum, parvo intervallo ad fratrem 
redire~permisit. 

3 Ad nomen Generosi sic observavit Hensche- 
nius : Fuit S. Generosus abbas Ausionensis ; sed 
qui sequenti (adeoque seculo vn) dicitur vixisse in 
veteri Lectionario, nisi sit error, quod ad x Julii 
erit examinandum, quo die colitur in monasterio 
Ausionensi, et in ecclesia prioratus S. Generosi, 



vulgo S. Generone, in quo ejus reliquise servan- 
tur. Qux omnia confirmat Mabillonius in citato 
Supplemento seculi 2 Benedict. ubi ad idem nomen 
S. Generosi hxc annotatio apponilur : Hinc mani- 
festum est, Generosum abbatem, non ad secu- 
lum vii (ut alias diximus) sed ad seculum vi per- 
tinere. Corrigendum proinde vetus Lectionarium 
Ausionense, in quo S. Generosus floruisse dici- 
tur eo tempore quo Romanum imperium Constan- 
tinus Augustus, tertius ab Heraclio gubernabat, 
et Childebertus filius Theodorici regis, Dago- E 
berti primi nepotis, Francorum reipublicae prae- 
sidebat. Generosus monasticum habitum in mo- 
nasterio Ausionensi sub S. Launegisilo suscepisse 
legitur. Anno mclix textor quidam apud Toar- 
cium oppidum, ob violatum S. Generosi festum 
diem, membrorum stupore punitus, in ecclesia 
S. Generosi facta pcenitentia, sanatus est. Item 
Aimericus quidam, cognomento de Villia, Toar- 
cii senescallus, ob rapta ejusdem ecclesiae orna- 
menta, pcenas dedisse fertur. S. Gerterosus vi 
Idus Julii colitur in monasterio Ausionensi, seu S. 
Jovini de Marnis, et in ecclesia prioratus S. Gene- 
rosi, vulgo S. Generoux, quse una leuca distat ab 
ipso monasterio, ejusque reliquias adservat. 

4 Lectionarium , de quo jam dictum est, num- etcoliltac 
quam vidimus; neque alia, ad S. Generosum spe- dic x ■'"'''■ 
ctanlia, reperiri potuere, cum nulla ejus Vita aut 
Legenda scripta sciatur : certe ea nec ad Mabillo- 
nium, nec ad nos pervenit hactenus. In sacris Fastis 
nusquam notus est, ne quidem in magno Gallkano 
Saussayi, qui demum in postrema operis appendice 
pag. 1251 producit excerptum e sacris Pictavien- 
sis ecclesiae monumentis, nuper, post hoc opus 
ferme editum, ex Rev. Domini Episcopi mu- F 
nere acceptis, mense Septembri anni mdcxxxvi. 
in quo ad xvi Julii sic haberi testatur : Generosus 
Romanus, cum ad occiduas partes transiens, in 
pagum Pictaviensem devenisset, monasteriique 
Heulionensis celebritatem oculis percepisset, ibi- 
dem a S. Lemiegisilo abbate habitum religiosum 
suscepit. Post cujus obitum Generosus (licet re- 
luctans admodum) eidem ccenobio praefectus est ; 
migravitque deinceps ad Dominum, ut fertur' 
reparatae salutis anno sexcentesimo vicesimo 
primo. Quanam in hisce paucis lineis corrigenda 
sint, ex supradictis abunde patet : natalis, saltem 
festivitatis dies certo videtur esse hic dies, non xvi 
Julii, quo a Castellano consignatus est in Martyro- 
logio Universali, addita epocha anni 682. Sed hxc 
circa cultus diem dissensio et postremus error chro- 
nologicus ex modo adductis facile etiam corriguntur. 



DE 



DIE DECIMA JULII. 



47 



DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONF. 



L^ETIIS IN BELGIO. 



.i. p. 



ANNO CIRCI- 
TER DCL Al'T 
UCLXX. 

. B 

Abbalia Ls- 
tiensis habet 
vurpus S. 
F.ltonis. 



cjus annun- 
tiationes e 
Martyrolo- 
giis; 



Etogia ex 
Balderico et 
Saussayo, 



COMMENTARIUS PLEVIUS. 

§ I. Cultus e Martyrologiis, elogia, 
Lectiones. 



Lxtix seu Lxtia, Nerviorum vel Hainoen- 
sium oppidum haud ignobile in dicecesi Ca- 
meracensi, vulgo JJessies aut Liessy, ce- 
leberrimx abbatix Ordinis S. Bencdicti, 
pluribus titulis in hoc Opere de Actis Sanctorum 
promovendo meritissimx, nomen indidit; qux sita 
est ad flumen Helpram, secundo lapide, n>f scribit 
Hadrianus Valesius, ab Avesnis, ejusdem Hanno- 
nix oppido; de qua plura idem Valesius in Notitia 
Galliarum, pag. 260. Egregie hallucinatur Ferra- 
rius in Catalogo Sanctorum, qui in Martyrologio 
Romano non sunt, dum ad annuntiationem S. Etto- 
nis, ita loquitnr in notis : L.etijs: oppidum est 
Hannonias cum coenobio, quod Leuze vulgo ap- 
pellari videtur, Condato et Tornaco urbi Flan- 
dricse proximum, a Tornaco 3, a Valencenis 5 
M. Belg. distans : vel, ut alii aliqui scribunt, est 
oppidum ejusdem regionis , quod Lessen vo- 
cant, ad Teneram fluv. non longe a Brabantias 
limitibus, a Tornaco 5, a Montibus 7, a M. S. 
Gerardi, op. Brabantise, 4 M. Belg. recedens, 
cum ccenobio Virg., a S. Lamberto dicato. Flo- 
rentissima Lxticnsis abbatia inter alia sacra cime- 
lia, qux recenset Baissius in Hierogaz-ophilacio Bel- 
gico, a pag. 267, thesaurum non infimum possidct 
corpus S. Ettonis, Etthonis seu Ethonis, Gallice 
S. Ze. A Balderico Tornacensium et Noviomen- 
sium Episcopo iib, 2, cap. 34, vocatur sanctus vir 
Domini Hetto, Datione Scotus. 

2 Molanus in Addilionibus ita illum annuntiat 
hoc die : Laetiis ex Fisciaco, natale S. Ettonis, 
Episcopi et Confessoris ; quem etiam habet in Na- 
talibus Sanctorum Belgii. His accedit Mirxus, in 
Fastispag. 392 sic de S. Ettone memorans : S. 
Etto sive Hetto Episcopus et Confessor, natione 
Hibernus seu Scotus quiescit in Lsetiensi Hanno- 
niae ccenobio. Obiit in Fisciaco, olim monasterio, 
nunc prioratu, dependente a Laetiensi abbatia, 
juxta Avesnas, Hannonia? oppidum. Ferrarius 
ita ipsum refert : Laatiis in Hannonia S. Ettonis 
Ep. Hiberni. Martyrologi Benedictini Wion, Dor- 
ganius et Menardus eum signant cum dicto titulo 
Episcopi et Confessoris ; quos sequitur Saussayus 
in Martyrologio Gallicano. Castellanus Sanctinostri 
memoriam altcxuit Martyrologio Universali, ita lo- 
quens : Fisciaci (a Fescau) in conflniis Artesia? et 
Picardias, S. Etto Hibernus, cujus reliquiae ex- 
istunt Lsetiis in Hannonia, ubi honoratur tam- 
quam Episcopus. 

3 Elogium breve quidcm , sed sua antiquitate 
venerabile, proferocx laudato Balderico, loco supra 
citato : In villa etiam, inquit, Fescau monaste- 



rium est, ubi sane sanctus Vir Domini Hetto vi- 
delicet Scotus, divinaprovidentia dirigente, deve- 
niens, aliquantotemporeconversatusest; tandem- 
que cursum suse peregrinationis finiens, migravit 
ad Christum. Ad cujus meritum declarandum, 
divina pietas multa dignata est operari docu- 
menta virtutum. Unde quidam ex religiosis viris 
sancto Viro tantorum emolumenta bonorum tra- 
diderunt, ut aliquot canonicos admitterent. Au- 
diatur insuper Saussayus, post hanc annuntiationem, 
Fisciaci prope Avesnas Hannoniae, depositio S. 
Ettonis Episcopi et Confessoris, ita excurrens in 
ejus laudes ; qui cum S. Furseo ex Hibernia in E 
Galliam Belgicam profectus, magna ibi religionis 
incrementa edidit ; postqile innumera animarum 
lucra, ad superna? remunerationis perrexit gau- 
dium. Cujus praeclara merita divinae virtutis, 
quae ad ejus tumulum in prioratu Fisciaci, abba- 
tise Laetiensi subjacenti micavit, documenta uber- 
tim declararunt. Fallor, si non nugas venditet Bu- 
celinus, dum in Menologio Benedictino hxc profert : 
Is fS. Etto) Philtani, Hiberniae Regis filius, con- 
tempta regia, humilis monachus, exmonachoEpi- 
scopus, rursumque, relicto pontificatu, ex Episco- 
po monachus et peregrinus, ctc. Citat quidem di- 
ctus Auctor monumenta Laetiensia, Joannem Mo- 
lanum, et reliquos rerum Belgicarum scripto- 
res, tom. 2 SS., etc. At nihil simile in monumen- 
tis Lxtiensibus, huc missis ; nec plus speret in Molano 
aut rerum Belgicarum scriptoribus (recentiores haud 
dubie intelligit, qui fidem non faciunt, si aliqui ea 
asserant) tacente Batderico et Auctore vitx ; uti 
planum fiet ex iis, qux pcr decursum hujus argu- 
menti dicentur. Molanus in Natalibus nonnulla col- 
legit, ex historia, ut ibidem notatur, Laetiis, Lova- 
nii et alibi manuscripta; sed nihil producit singu- 
lare, huc referri dignum, quod aliunde a nobis non F 
proferatnr. Elogium etiam sancto Attoni (evidenter 
pro S. Ettone) contexuit Ghinius, ac Veniulxus 
libro de propagationc fidei per Belgium per sanctos 
ex Hibernia viros cap. 5. 

' 4 Locus alter, e quo sancti Confessoris elogia peti ilem ex Lc- 
possunt, sunt proxime hic sccuturx de S. Ettone, ' '".""'f"/ 
Episcopo, ut prxfert titulus, Yberniensi, Lectio- 
nes in ejus solemnitatis Octara, excerptae ex an- 
tiquo Ms. codice monasterii S. Lamberti Laetien- 
sis, ad Bosweydum missx anno 1620 a F. Petro 
Lorignairt, monacho ct bibIiothccarioLxtiensi,sunt- 
que sequentis tenoris : Lectio i. Est in confinio 
urbis Atrebatis villa qunedam Buyun-villarenun- 
cupata, B. Ettoni mira quadam et praecipua ve- 
neratione ideo quam maxime devota, quod ipse 
eam divina sui corporis, adhuc vivens, dignatus 
sit praesentia ; seu etiam, quod ejusdem villas ec- 
clesia, in memoriam nominis Viri Dei exstructa, 
ejus in se clarescentibus meritis, incolis loci ha- 
beatur venerabilis. Lectio ii. Verum, quoniam 
ipsa solius sacerdotis domui contigua, remotior 
est villa, visum est viro illustri Hellino, ipsius 
villae domino, aliam domui suas viciniorem ec- 
elesiam intra villam construere, quo tam ipse, 

quam 



18 



DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 



M CTORE 
J. P. 



iii quibus 
, rutolapide 
r priori S. 
Ettonisecck 



rrttra inir- 
rnnlnr ilr 

Sancto in- 

rrnln fuUse 

n.r . redibi- 
lia, 



illt hn 00- 

, r rulu, 



quam omnes loci ineolas, divina celebraturi, fa- brevi legerit. Id si verum est ; utinam id legerit 

cilius valerent conourrere. Lectio iii. Cumque, in documento fide digno, et non apocrijpho ! Displi- 

quod meirte eonceperat, exequereturopere.jactis- cet prxterea clausula, qua probat S.Ettonem fuisse 

que fundamenfis ecclesise structura ccepisset emi- Episcopum, quia in gestis ejus sacerdotem novis- 



nere, apposuit etiam terram.quam B. Etthoni fi- 
delis quidam moriens reliquerat possidendam, ad 
sumptus a?difieii vendere, aflfirmantibus nonnullis, 
haec, quia non recte fiebant, Viro Dei displicere. 

5 Lectio iv. Jam parietes templi in immen- 
sum excreverant, cum die quadam latomis lapis 
praegrandis cuilibet loco aptandus defuit, a qui- 
bus in omni cirea regione diu quaesitus inveniri 
non potuit. Lectio v. Designatus est autem eis 
in interiori cancello prioris ecclesiae lapis unus, 
qui squera circumducta*, ita loco, cui inserendus 
quoerebatur, inventus est congruus, acsiperitis- 
simi caesoris studio ad id operis esset excisus ; ad 
quem ut illaesus muro abstraheretur, cum qui- 
dam latomus accessisset, ferrum toto nisu vibra- 
tum injieiens, aliquantulum caementi ejecit, in- 
trorsusque feriens, plumbeum vas inter duos la- 
teres ccemento signatum, produxit ; nec tamen 
ipse, operi attentius insistens, quid egisset, de- 
prehendit. Puer vero parvulus prope eum stans, 
visis lateribus, cum se aliquid invenisse, gratula- 
bunda voce saepius exclamasset, omnes, qui ade- 
raut, sibi intentos reddidit. 

Lectio vi. Amisardus quoque presbyter, quem 
nuper ab urbe Roma redeuntem B. Etto invisi- 
bili quadam potentia a ferreis compedibus eduxe- 
rat, advenit; dissolutoque caemento, stupentibus 
eis, sacratissimum vas aperuit. Eo igitur aperto, 
inventi sunt duo breves, vetustissimis litteris in- 
seripti ; portio quoque cujusdam pallii, reposi- 
tum servans humanum dentem, juncturamque 
quasi digiti. Lectio vn. Continentia autem unius 
brevis, quem ipse, multis coram positis, legi, in 
quantum meminisse datur, haec fuit. In hoc loco 
clarissimus Yberniensium Episcopus Ettho man- 
sionem habuit, qui propter equum. quem aliquan- 
do concupivit, oculos, per quos concupiscentia ir- 
ruperat, mancipii sui officio , severus vindex 
eruit, et in hoc sacro vase reponens, caecus Ro- 
mam, Apostolorum suffragia petiturus, perrexit. 
Peregrinatione autem feliciter peracta, ad locum 
istum denuo rediit, oculosque suos propriis ma- 
nibus suis reconsignans loculis. Deo misericor- 
diter opitulante, lumen recepit. Lectio viii. In 
alio autem brevi hoc tantummodo scriptum le- 
gisse me memini : Hic reposuit Ettho, Ybernien- 
sis Episcopus de corpore S. Clementis Papae et 
Martyris. Attendat prudens lector hujus Viri 
tam afTectuosam erga Deum devotionem, et pro 
momentanea concupiseentia tam severam corre- 
ctionem. Attendat, inquam, et miretur omnis 
mundus Etthonis, spontanee excaecati tam per- 
fectam justitiam, oculosque recondentis tam sa- 
gacem prudentiam, Apostolos requirentis mira- 



se se ilicit appellatum. Lectiones alix, in promptu 
sunt ex Ms. Breviario monasterii Lxtieusis. Verum 
cum illx non conlineant nisi fragmenlum vitee, 
qiiam hic damus, parco eas transcribere.Aliudprx- 
terea Ms. habemus cjusdcm farinx; circa quod ni- 
hil vetat novare observationem, Lectioni 8 subne- 
xam ■. Hae suprascriptas Lectiones leguntur in die 
natalis ipsius Sancti ; quatuor in primo Nocturno ; 
reliquiae quatuor in secundo. PerOctavam ipsius 
nullae leguntur Lectiones, sed fit tantumcomme- 
moratio de eo in fine Laudum ac Vesperarum 
per Antiphonam aliquam et Collectam. Unde 
colligas, non fuissc unam eamdemque ubique loco- 
rum Officii canonici in honorem S. Confessoris no- 
stri recitandi rationcm. 

7 In manibus versantur Lectiones, de quibus in 
carum ecgrapho adscribitur, quod sint Lectiones 8 
Octavae solennitatis S. Patris Ettonis, quoe nus- 
quam reperiri dicuntur in antiquis Breviariis ; 
nonnullis autumanlibus, Abbatem Blosium easdem 
composuisse et immiscuisse aliqua miracula, me- 
ritis Sancti patrata, in 5 et 6 Lectione. Et recle 
ibidem observatur, videri aliquibus absurdum, id 
quod legitur in 6 Lectione, quod propter equum 
concupitum eruerit sibi oculos, et caecus Romam 
ierit, conclusis oculis in vasculo, et quod pffstmo- 
dum naturalibus orbibus reposuerit incorruptos, 
et viderit ; de quibus nos modo. Quare, rescissis 
iis ; quae agunt de prxtenso hoc miraculo, subjicio 
reliqua : Lectio i. Justum et dignum est, Fra- 
tre charissimi, ut congratulemur sanctissimo Pa- 
tri nostro Ettoni, quem Dominus eductum ex 
hoc exilio, honorificavit aeternae beatitudinis prse- 
mio. Nimirum gloriose modo fulget in ccelis, qui 
Christum ardentissime dilexit in terris. Perve- 
nit feliciter ad beatum locum permanentis jocun- 
ditatis, cujus amcenitati et suavitati, omne, quod 
oculus vidit, vel auris audivit, vel in cor hominis 
ascendit, comparari non potest. Deus opcultapul- 
chritudinis suae ei jam manifestans, incompre- 
hensibili consolatione eum laetificat, torrenteque 
divinae voluptatis inebriat ; pium ejus laborem 
merces subsecuta est. 

8 Subditur ibidem Lectio ii. Ipse pro Dei 
amore Hyberniam, in qua natus fuerat, relin- 
quens, egressus de terra et cognatione sua, ut 
peregrinus veniret Romam ad visitandum limina 
beatissimorum Apostolorum ; et saneta peregri- 
natione peracta, habitaret in hac Galliarum re- 
gione, quam monstraverat illi Dominus ; reliquit 
honores, contempsit mundum, et omnia transito- 
ria arbitratus est ut stercora, ut Christum lucri- 
faceret. Verbo vitae seminando et sanctae charita- 
tis operasoliciteperficiendo, aeternum Regem sibi 
proraereri summa diligentia studuit. beatum 
Virum ! qui pro Dei honore animarumque salute 



bilem constantiam, et oculos resumentis spem 
atque temperantiam. Absurdum est itaque prae- 

sulatus honore eum negare sublimatum, quem et fatigari, liulce habebat 

hie legimus Episcopum et in gestis ejus sacerdo- Lectio iii. Beati gressus ejus et speciosi nedes 

tem novimus . appellan ; cum in sacra pagina no- evangelizantis pacem, annunciantis bona' qui 

men sacerdotn, uon ms. solis Pontificibus soleat toties pro pietate et sincera erga proximum di- 

assignan lectione lassati fuerunt. Beatae manus ejus ! quae 

6 Male credulus sit , ul arbtlror, qui mox sine humilibus operibus exerceri semper amaverunt- 

idoneo teste aut vade admUtat tamquam vera, quee qusB Dominici corporis hostiam salutarem in odo- 

narrantur lectwne 6, 7, ei 8. Enimvero prudenter rem suavitatis Deo toties obtulerunt- qu» sine 



ea omissa sunl in alio Ms., quod habemus, cetera 
cum jam prolato convcnienle. Fides itaque sit penes 
Auclorcm, qui ut sttpra dicititr, horum continentiam 
asserit se legisse ; adjundtns deinde quidnam in alio 



ira et disceptatione in oratione toties in ceelura 
levatae sunt ; quae indigentibus et infirmis tam 
multiplicia beneficia benignissime praestiterunt. 
Beata labia ejus ! quaj custodiebant scientiam. 

Beata 



qim iiiitiitiu- 
nc (limriim 
Lcctionum, 



F 
qnas litc 
damus,rtfei- 

litnliir. 



DIE DECIMA JULII. 



49 



Omillitur 
lectio sexta, 
tamquam fa- 
bulosa. 

c 



Beata lingua ejus ! quse judicium et misericor- 
diamloquens, tam multipliciter et opportune vul- 
neribus animarum mederi solebat. Beati oculi ip- 
sius ! qui sanctissimis fletibus Deum et peccato- 
ribus placabilem, et sibi familiarem ac suavem 
reddere consueverant. 



tantse sanctitatis jubar oculos, tamquam pii lucis 
filii, et ejus exemplis instructi, in proposito vi- 
tae spiritualis proficiamus. Postulemus devote 
auxilium illius inter multiplicia hujus vitse dis- 
crimina, ut post resolutionem corporis nostri, 
sanctis ejus intercessionibus acmeritis pervenia- 



AICTORE 
J. P. 



Lectio iv. Cordis puritatem a prima astate mus et nos ad Dominum Deum nostrum ; qui vi- 
studiosissime sectatusest. Proposuitapud seiter vit et regnat benedictus per omnia secula secu- 
immaculatum tenere, prsecavens sancta animi vi- lorum. Amen. Proxime huc spectat Officium San- 



gilantia, ne vel mundo vel diabolo se subjiceret. 
Viriliter egit, et Deum mente gerens, mundum 
ac diabolum superavit. Ipse per arduum vitae te- 
norem, per secularium curarum abjectionem, per 
spiritualium exercitiorum assiduitatem, oculos 
cordis seculo mundavit, ut eos ad veram et aster- 
nam lucem aperire posset. Vivifico splendori, se 
menti ejusofferenti,occurrere nonneglexit. Abs- 
traxit cor suum a rerum visibilium et suipsius 
amore inordinato, non cessans inhiare creatori 
suo : unde et suffultus vigore contemplationis, 
impletus est lumine deifico. Quietem ethumilita- 
tem eligens, etiam Angelis (quantum fragilitas 
humanapatiebatur) conformare se studuit inpree- 
senti exilio. Pax Dei.quae exsuperat omnem sen- 



cli projrrium, de quo parafjrapho subsequente. 



§ II. Officium proprium ; Sancti 
invocatio ; confraternitas. 



Q 



\uanlopere S. Ettonis cultus fuerit cordi incolis 
locorum, in quibus vel hominem exuit, vel in- 
ter homines vixit, intelligi datur ex apographo Ojfi- 
cium, magnam partem metricum, complexo, recita- 
ri et decantari solitum in ecclesia pagi, dicti 
Buyn-Villare, quod est in Artesia, medio fere 
inter Bapalmas et Atrebatum itinere. Officium 



Officium 
propriumuh 
reatari so- 
lilum, eta 
quo huc mis- 



sum, requievit super eum ; et ipse delectatus est prxdictum, sicut et plura alia instrumenta, de qui- 



in multitudine suavitatis ejus, Sabbatum Domini 
delicatum agens in corde suo. 

Lectio v. Sed cum nos ad conversationis ejus 
excellentiam digne exponendam, nullo modo suf- 
ficiamus, melius esse judicavimus, ut silendo 
eam humiliter veneremur, quam balbutiendo, de 
ea plura dicamus. Quamvis, si meritorum ejus 
sublimitatem lingua taceat, eam miracula, ab illo 
per gratiam Dei edita, nequaquam permittent 
esse occulta : nam quod cuidam Jovino manum in 
momento sanam reddidit, quse ob temeritatem 
in se patratam inaudito modo prsepedita erat, et 
intolerabili dolore cruciabatur ; quid nisi singula- 
rem ejus sanctitatem loquitur ? Rursum, quod 
quemdam bonum pastorem, qui a nativitate mu- 
tus fuerat, in agro dormientem reperiens, et ba- 
culo suo leniterexcitans, ad loquendi facultatem 
revocavit ; quid nisi vitse ejus perfectionem de- 
monstrat ? 

9 Prxtermissa Lectione sexta oh rationes supra 
allegatas, transilio ad alias. Lectio vii : Quamdiu 
fuit in hoc seculo, vitam sanctam et Deo placen- 
tem egit, quam etiam sancta et pretiosa in con 



bus illico, ex diversis, ut apponitur scriptis olim 
a se collecta misit ad P. Bollandum R. D. Luy- 
tens, mense Novembri anno 1637, tum temporis 
Lxtiensis supprior et magister Juniorum, et postmo- 
dum laudati monasterii Abbas longe dignissimus, 
eodem anno, mense Decembri Antonio de Winghe 
suffectus, utdicitur in annotationibusde calcem vilx 
V. Ludovici Blosii, littera a ; cui Antonio, ejusdem- 
que religiosissimo Caztni quantum debeamus, palam 
professus est jam pridem prxdictus Bollandus in 
Prxfatione ad Acta Sanctorum, tomo 1 Januarii 
prxfixa, et laudato Abbati dedicata; et Rosweydus 
antea ostenderat, quantx venerationi sibi esset An- 
tonius de Winghe in proccmio secundx editionis ad 
Vitas Patrum. Ne longius abeam a proposito, Offi- 
cium, de quo hic agimus, ita habet : 

11 Ad Vesperas superpsalmos Antiphonx. Anti- 
phona 1 : Ave pie pater Etho, ave sancte sacer- 
dos, avedulcisconsolator moerentium, ora patrem 
pro filiis ; roga Regem pro devotis tibi famulis. 
Antiphona2. Justumdeduxit Dominus per viasre- 
ctas, et ostendit illi regnum Dei, etdedit illiscien- 
tiam SSanctorum, honestavit illum in laboribus et 



pectu Domini morte consummavit : nam ubi jam complevit labores illius. Antiphona 3. Isteest,qui 



ex revelatione divina cognovisset obitum suum 
esse proximum, gaudens et exultans in spiritu, 
gratias egit benignissimo Deo, quo auxiliante, 
bonum certamen certaverat, fidem servaverat ; 
unde et finitis laboribus coronamjustitia?, de ip- 
sius Domini confidens pietate, exspectabat. Mu- 
nivit diligenter exitum suum divinis Sacramentis, 
et sacram Eucharistiam summa devotione susce- 
pit ; sicque adstantibus et psallentibusdiscipulis, 
soluto carnis ergastulo, interorationesexspirans, 



ante Deum magnas virtutes operatus est, et om- 
nis terra doctrina ejus repleta est, ipse interce- 
dat pro peccatis omnium populorum Antiph. 4. 
Iste cognovit justitiam et vidit mirabilia magna, 
et exoravit Altissimum et inventus est in numero 
sanctorum. Antiph. 5. S. Etho, tu dulcedo pau- 
perum ; tu pius consolator miserorum ; ora pro 
nobis. Capitulum. Justus cor suum tradet ad vi- 
gilandum diluculo ad Dominum, qui fecit illum, 
et in conspectu Altissimi deprecabitur ; aperiet 



felicissime migravit ad Dominum; cujus sacrum os suum in oratione et pro delictis suis depreca- 
corpus cum ingenti luctu et piissimis lacrymis bitur, et ipse tamquam imbres mittet eloquia sa- 
ab eisdem discipulis ac aliis fidelibus terrse com 



mendatum, exspectat in pace diem resurrectio- 
nis novissjmum, perpetua tunc immortalitate ve- 
stiendum. 

Lectio viii. Ecce, Fratres charissimi, habe- 
mus beatissimum Patrem nostrum Ettonem uo- 
bis propositum, tamquam ductorem quem se- 
quamur, et velut doctorem, quem audiamus. Ip- 
se nobis est protector et susceptor fidelissimus, 
ad quem securi confugiamus, et cui nos acnostra 
fiducialiter commendemus. Aperiamus ergo ad 

Tomus iii Julii. 



pientiae suse, et in oratkme confitebitur Domino. 
Deo gratias. Responsorium. S. Etho, Christi con- 
fessor, audi rogantes servulos, et impetratam 
nobis ccelitus tu defer indulgentiam. Versus. S. 
Etho, sidus aureum Domini gratia, servorum 
gemitus solita suscipe clementia. Et impetratam. 
Gloria Patri, etc. Et impetratam. 

12 Hijmnus. Prsesulis eximii meritis emicat Bymnus; 

ecce dies celebris, Qua Deus, orbis ab ille- 

cebris hunc removens, sociat Superis. Etho 

decus specimenque Patrum, terrea calcat, amau- 

12 do 



50 



DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 



avctorb do Jesum, Moribus exsuperat vitium, dum puer 
■■ ^" est, agit ipse virum. Traditur ergo sacris stu- 
diis, scire Deum satis esse piis, Prsedicat ore fi- 
deque magis, aut quibus est caro nexa dolis. 
Etho flagrans in amore Dei, barbara regna, 
thronumque Petri Pauper adit, sed in arce spei 
fixus.aniat probra cuncta pati. LiminasacraPetri 
subiens, stratus humi rogat ora gemens, Ac pre- 
ce castra Dei feriens, audit acroama polo ve- 
niens. Gallia pangat, ait, Domino, teque patrem 
foveat gremio ; Corbrioli locus ipse tuo clareat 
Etho patrocinio. Doxa Deo sit et imperium, cui 
jubilant siraul astra, solum, Quique perenne poli 
solium det famulis Patris ob meritum. Amen. 
Amiphona ad Magnificat. Adte Christe, fili Dei, 
ad te clamant omnes rei, ut in hoc vitae stadio 
fessos idem paracletus refoveat divinitus, Etho, 
cujus imperio ccelestem sumpsit vitam, mentem 
jacentem visitet, consuscitet sopitam. quam 
felix Dei donum, quod perenne confert bonum! 
Collecta. Deus, qui animse famuli tui Ethonis, 
Confessoris atque Pontificis aBternee beatitudinis 
praemia contulisti; concede propitius, ut qui 
" peccatorum nostrorum pondere premiraur, ejus 
apud teprecibus sublevemur. Per Dominum, etc. 
Benedicaraus Domino. Ad Completoriam, ut in psal- 
terio, vel ut in die dedicationis ecclesiee, ut infra, 
ratione Octavarum Ecclesis Atrebatensis. 

Ad Matutinum Invitatorium metricum sicsonat: 

Invitato- Etho Deum laudet, per quem super sethera 

rium metri- aa „A P t . 

cum Respon- gauaet , 

soria, eic. ad Nos igitur psalmis illi jubilemus et hymnis. 

Matutinum. y enite exultemus . 

Sequuntur Antiphonx in 1 Nocturno. 

Germine foeta sacro laatetur Hybernia, fructu 

Quod tam multiplici regna superna replet. 
Haec septem radiis tenebras illuminat orbis, 
Sideribusque novis latius emicuit. 
Septem namqueviros,meritorum lumine claros 
Edidit, et claris condecoravit avis. 
Vers. Amavit eum Dominus et ornavit eum. 
Resp. Stola glorise induiteum. 
Lectiones tum hic, tum alibi supprimo: quia sunt 
fragmentum vitse. 

Resp. i. Ad laudem Domini produxit Hybernia 
septem 
C Fratres, insignes coeli quos gloria fecit. 

Vers. Par spes, par animus erat illis, et Deus 

unus. Insignes. 
Sequitur 2 lectio ; et post hanc Resp. 2. 

Hos decoravit honor mundi, fulgens et origo, 

Sed magis ingenuos dedit actio mensque beata. 

Vers. Dignos laude viros, tibi, sacrum Flamen, 

alumnos Dedit actio. 
SequiturLectio3, etpost hanc Resp. 3. 

Horum de numero venerandus claruit Etho, 
Cum pia progenies mores sacravit heriles. 
Vers. Unctio sancta Dei, quae doctrix affuit illi 
Mores sacravit. GloriaPatri. Mores. 
In 2 Nocturno Antiphonx sic sonant : , 
Voti concordes effecit gratia Fratres, 

Quos spes atque fides fecerat esse pares. 
Hi natale solum liquerunt, sequora, Christo 

Remige sulcantes, extera regna petunt. 
Fluctibus emensis nebulosi post juga montis 
Sacra Petri subeuntcumprece, cumlacrymis. 
Vers. Justum deduxit Dominus per vias rectas. 
Resp. Et ostendit illi regnum Dei. 
Sequitur Lectio 4. 

Resp. Traditus Etho sacris animo vigili docu- 
mentis, 



Prsedicat esse pium, super omifia quserere D 
Christum. 
Vers. Mundum cum flore, divino sprevit amo- 

re. Praedicat. 
Lectio 5 ; et post hanc : 

Resp. Etho domura, patriam, raundum cum flore 
relinquens, 
Verna bonus, Domini gremio meruit refoveri. 
Terrea cuncta terens , coeloque potenter in- 
haerens. Verna. 
Sequitur Lectio G, et deinde : 
Resp. Plenus amore pio mare transiit, ac duce 
Christo, 
Solvit Apostolicis Romae sua vota trophseis. 
Solvit. Gloria Patri. Solvit. 
In 3 Nocturno Antiphonee : 

Ccelitus implorant, quibus haec mortalia con- 
dant 
Membra sub hospitiis, ossa quibus tumulis. 
Christus servorum miserens, ubiquisquis eorum 

Jus caperet sedis, innuit a superis.' 
Sedit ab his unus Etho, qua fonte refusus 
Manat Corbriolus, ccelitus exhibitus. 
Vers. Justus ut palma florebit. k 

Resp. Sicut cedrus Libani multiplicabitur. 
Sequilur lectio 7, ct mox : 
Resp. Etho sacris precibus lacrymisque peram- 
plius instans 
Mente polum penetrat,dignis affatibusadstans. 
Vers. Extera transgressus, ad spiritualia raptus 

Mente polum. Lectio 8. 
Resp. Summus apex celsi solii moderator et arvi 

Orantem famulum recreavit acroamate tali. 
Vers. Gallia laetetur, et te pastore regatur. 

Orantem faraulum. Lectio 9. 
Resp. Etho divinas per secla ferax medicinae 
Clade piatpopulum,fugat impia, gentisasylum 
Subvenit afflictis, miseris solatia prsestat. 
Clade. Te Deum laudamus. 
Vers. Os justi meditabitur sapientiam. 
Resp. Et lingua ejus loquetur judicium. aULaudes 

Ad Laudes Antiphome : 
Felix Confessor, trinae Deitatis amator, 
Audit de ccelis semel et bis oroma * salutis. ' acroama. 
Mansio signatur primum, post tumba jubetur 
Quaeri, cumque dies vitae postrema vocatur, 
Posthuma facta Patris, dando suffragia multis, 
Lucis eum sedem testantur habere perennem. F 
Vota sacerdotis acceptans, carcere vinclis 
Ereptum recreat, spondensque salubria firmat. 
vEger abit sanus, moerens solamen adeptus, 
Nullus inexpertus opis est, Pater omnibus 
aptus. 

Capitulum. Collaudabunt multi sapientiam justi, 
et usque in seculum non delebitur ; non recedet 
memoria ejus, et nomen ejus requiretur a gene- 
ratione in generationem. Deo Gratias. Hymnus. 
Praesulis eximii, ul supra. Vers. Justus germina- 
bit sicut flos. Resp. Et florebit in seternum ante 
Dominum. Antiphona ad Benedictus. Exultemus 
hodie simul, et cantemus, Patris nostri glorise 
pia vota demus, qui de mundi voragine feliciter 
sublevatus, gaudet cceli lumine divinitus illustra- 
tus, nullam timens jacturam. Pro nobis Deo sup- 
plica, sancte Pater, et vendica tetitiam futuram. 
quam felix Dei donum, quod perenne confert 
bonum ! Canticum Benedietus. Oratio ut supra. 

Ad 2 Vesperas antiphonae de laudibus super etadivespe- 
psalmos feriales. Capitulum. Dedit Dominus con- ras ' 
fessionem S. Ethoni, et excelso inverbo gloriae ; 
de omni corde suo laudavit Dominura, et dilexit 

Deum 



DIE DECIMA JULII. 



51 



B 

Pro quorum 
maloriim sii- 
spitatc invo- 
cari solcat 
S. Etto. 



Deum, qui fecit illum. Deo gratias. Hymnus : 
Prsesulis, ut supra.Ad Magnificat Antiplwna. Je- 
su Christi bonitas, ogratia! dirige nostras semi- 
tas ad prsemia, quse servas Fidelibus ob meri- 
tum virtutis ; da tuis supplicibus Ethonem refu- 
gium ad gaudium salutis. Oquam felixDeidonum, 
quod perenne confert bonum ! Oratio ut supra. 

13 Huc spectat, quod in Missis particularibus 
Ordinis S. Benedicti et ecclesiae S. Lamberti Lee- 
tiensis ex Missali Ms., impressis Montibus anno 
1640, xvii Maii in festo commemorationis S, Et- 
tonis Ep. et Conf. dicatur Missa Protexisti. Epi- 
stola : Dilectus Deo et hominibus. Evangelium : 
Homo quidam peregre, ul notatum reliquit Pape- 
brochius, addens preete.rea, quod x Julii in die na- 
tali ejusdem dicatur Missa Statuit. Utrobique 
oratio .-Majestati tusenos, qusesumusDomine, B. 
Ettonis Confessoris tui atque Pontificis interces- 
sio sancta conciliet, ut a vitiis et impedimentis 
hujus seculi absoluti, te solum vere diligamus, 
et libero corde ad seterna festinemus. 

14 Idem Ms. a laudato Domino Abbate huc mis- 
sum, docet, in quorum morborum aut necessitatum 
remedium solcat hic Sanctus invocari, materiam 
hanc explanans verbis sequentibus : Sicut plerique 
Sanctorum in coelo regnantium particularem ha- 
bent ex divini dispensatione decreti gratiam, me- 
ritis suis et intercessione juvandi in hoc exilii 
carcere degentes, atque e variis morborum mo- 
lestiis relevandi (si tamen debita cum invocatio- 
ne ex toto corde eorum patrocinia requirantur) 
ita noster hic Sanctus obtinuit a liberali dispen- 
satore Deo virtutem prolongandi iis vitam (si 
tamen expediat) qui in extremis agunt. Solet 
etiam ad eum peregrinatio institui a Fidelibus ad 
dictum Prioratus locum pro conservatione ac so- 
spitate boum, vaccarum et animalium caballini 
generis, ac ereptione ab iis, quibus interdum de- 
tinentur malis ac languoribus. Id quod videre est 
in subjecta tabella ; partim ex dictis intelligenda, 
partim ex dicendis in vita a num. 12. ubi narratur 
Sanctus bubulco, muto a nativitate, loquelx usum 
dedisse percussione baculi sui ; quod miraculum hic 
expressum cernis : 




15 Istud etiam, inquit laudatum Ms., maxime 
prodit cultum et venerationem eximiam fidelium 
erga dictum Sanctum, quod in parochiali eccle- 
sia loci Doni-Petri, erecta sit confraternitas sub 
patrocinio nominis illius, cui multi inscribunt no- 
mina sua, estque de ejus institutione, ut primo 
in illam ingressu 12 stuferi in oblationem ero- 
gentur ; ac demum quotannis tres semisses pro 
augustissima unius Missse hebdomadatim cele- 
brandse actione. Quo anno dicta confraternitas fu- 
eril erecta, ibidem non lego. Constat Confraternita- 
tem aliam in pago Bienvillers, lllustrissimo Atre- 
batensi subjeclo, nondum erectam fuisse die xvi 
Junii anno 1630, quamvis tum temporis ordinatum 
esset ab eodem Illustrissimo Atrebatensi, ut erige- 
relur, sicut fidem facit in suis litteris Guilielmus 
Wallet, pastor dicti pagi Bienvillers ; causam di- 
lationis esse scribens, magnam divisionem, quse 
est inter parochianos, (duse enim existunt eccle- 
siee in eodem pago) qualibet parte contendente, 
suam esse ecclesiam parochialem. Atque ex his 
manifestum est, non vulgarem S. Ettoni in parli- 
bus Hannonix impendi venerationem ; qux preeter- 
ea solidissime probatur ex iis, qme mox ad idem 
propositum prosequemur. 



§ III. Festivitas annua ; tumba ; mira- 
cula ; locus, ubi quievit olim corpus, 
Abbatiae Laetiensi subjectus, ac pos- 
sessionibus ditatus; corpus inde ab- 
sportari vetitum. 



D 

De ejus con- 
/raternitate. 



I 



S. ETTO HYBERNVS EPISCOPVS. 



dem, quod supra, Ms. prseterea quotannis, »n- 
quit, redeunte solenni die Ascensionis Domi- 
nicae , celebratur dedicatio capella? Prioratus, 
Missarumque solenniis peractis, fit celebris pro- 
cessio, ad quam tam ex Belgii nostri, quam vi- 
cinarum provinciarum propinquis et remotis lo- 
cis congregatur ingens populorum agmen, voto- 
rum Sancto persolvendorum gratia. Decima au- 
tem Julii, qua ejus natalis recurrit, incolis loci 
admodum celebris habetur. Ab omni servili opere 
abstinent, tantusque tamque extensus est pro- 
cessionis circuitus (sub qua lipsanotheca quadri- 
ga transvehitur, plurimorumque comitatus equi- 
tum subsequitur) ut facile trium leucarum spatio 
producatur. Officium natalis in paroecia loci idem 
prorsus est cum eo, quod canitur in monasterio 
Lsetiensi, omnesque Octava? dies celebres inibi 
habentur. 

17 Tum nullo verborum interjectu ita disseritur 
ibidem de sancti Confessoris tumba : Quomodo au- 
tem et quando corpus e terra elevatum fuerit, 
non est litteris proditum. Hoc tamen silentio non 
est praetereundum, quod in navi ecclesios paro- 
chialis Doni-Petri, videre sit e regione summi 
altaris antiquam tumbam lapideam, erectam in 
memoriam ejus, super qua visitur jacens sculptus 
in candido lapide picto, forma pontificali cum 
mitra et pedo. Et de miraculis quidem sequuntur 
hxc pauca .- Quod spectat ad signorum et mira- 
culorum virtutem ; non dubitamus haetenus iu 
illis officiendis eum mirabiliter excelluisse utro- 
bique locorum (intelligo tam Lastiis, quam in ca- 
pella Prioratus) ac etiamnum in iis continuamlis 
mirabilem esse ; quod satis patet ex frequentibus 
invocationibus ac etiam crebris peregrinationibus 
fidelium, quibus illum venerantur et ad sua devo- 

cant 



Annua San- 
cli veneratio, 
sotenni sup- 
pticalione 
freqiienlnta 



in tuinbaan- 
tiqua scut- 
plus exhibe- 
turtamqtiam. 
Episcopus ; 
tiiiracula 
tetipto non 
consignata. 



DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 



AIXTORE 
.1. P. 

Diploma.ita- 
linn a .Vkv- 

taoBp. Ca- 

meracensi, 
tria pottsH- 
mum capita 
romple.vum, 
hir exhibe- 
lur; 



videlicet : 
donationes 
ecctesix 
Lstiensi fa- 
ctas, locuni 
Doni-Petri 
cidem sutije- 
cluin, corpus 
S. Ettmiis 
nufcrri nii- 
t II m. 



cant auxilia. Verum hactemis in neutro fuit loco 
consuetudo, ea in scripta redigendi. 

1S Nicolaus, episcopus Cameraeensis , numero 
apud Sammarthanos inter islos Prxsules xlii, di- 
ploma edidit in favorem loci, ubi corpus Sancti no- 
stn olim rcquievit, tria potissimum capita comple- 
.riim. niinirum: donationes, a loci illius Domino ab- 
batix Lsetiensi factas; tum locum ipsum, Donum- 
Petri, vulgo Don-Pierre, prxdictx abbatix subje- 
ctum, cum privilegio ibidem constiluendi monachos 
tot, quot ex assignatis ibidem donalionibus sustenlari 
poterunt ; denique prohibitionem severam, qua in- 
terdkitur, ne quis Sancti corpus alio transferre 
prxsumat. Habeto ipsum diploma, in quo singula 
tute videas expressa : In noraine Domini. Ego Ni- 
colaus, Dei gratia Cameracensis Episcopus, ge- 
nerationi huic, et ei, quse ventura est in perpe- 
tuum. Quia ea, quae legitime et ordine canonico 
ab Episcopis et Principibus, et ceteris Christi fi- 
delibus, ecclesiis contraduntur, tempore, inter- 
veniente longaavitate, frequenter a memoria ela- 
buntur, ea, quae a nobis pie et canonice acta 
sunt, scripto notare et posterorum memoriae com- 
mendare, utile duximus. Sciant igitur tam pra> 
sentes, quam futuri, quod Willelmus de Dono- 
Petri ob salutem animae suae et praedecessorum 
et successorum suorum altare de Fissau cum ap- 
penditio suo, Dono-Petri, cum omnibus, quae 
posidebat, tam in allodiis, quam in manibus fir- 
mis et allodio de Florbech in servis et ancillis, in 
terris censualibus, in campis, pratis, nemoribus, 
aquis et omnibus usibus, ad ipsum et ecclesiam 
B. Ettonis jure pertinentibus ; duo etiam altaria 
Scarbes et Florsies, cum omnibus ad eam perti- 
nentibus in nostras manus libere et absolute ad 
opus ecclesiae de Leties resignavit. 

19 Nos vero ob nostram nostrorumque salu- 

tem et remedium animarum, haec omnia supradi- 

cta libere et absolute eeclesiae de Leties (salvo 

synodali et Episcopi, ministrorumque ejus jure) 

tradidimus, eo tamen tenore, et conventione, ut 

ecclesia de Laetiis in ecclesia de Dono-Petri mo- 

nachos tot, quibus supradicta ad victum et ve- 

stitum sufficere queant, collocabit. Dominus vero 

Abbas ipsum locum ad honorem Dei et corporis 

sacri, ibidem requiescentis in acquisitis et acqui- 

rendis honorare et manu tenere, servitiumque 

ibidem ordinare debebit. Quoscumque apponere 

vel deponere voluerit, in ejus voluntate et dispo- 

sitione erit. Illud etiam non credimus praater- 

mittendum, quod sacrum S. Ettonis corpus nul- 

lus abbatum, nullus monachorum, nulla omnino 

persona a loco suo, ut alibi translatum remaneat, 

removere debebit. Quod si totius hujus conditio- 

nis pactio minus caute vel negligenter ab eccle- 

sia de Laetiis vel Abbate observata fuerit, quali- 

ter corrigi debeat, in Domni Episcopi et ecclesiae 

Cameracensis consilio permanebit. Ut autem haee 

rata et inconvulsa perpetuo perseverent, prae- 

sentem paginam conscribi, et sigilli nostri im- 

pressione muniri fecimus, data conservatoribus 

benedictione et pace, in violatores sententiam 

excommunicationis promulgamus. Acta sunt haec 

publice in conspectu ecclesiae nostrag anno Do- 

mini mclxii, Episcopatus nostri xxvi. S. Theo- 

dorici Praepositi et Archidiaconi, S. Joannis Alar- 

di, S. Eurardi Archidiaconi, S. Hugonis Decani, 

S. Gualteri Cantoris, S. Joannis Gualteri Sa- 

cerdotum, S. Bartholomaei Gualteri Levitarum, 

S. Roberti, Anselmi sublevitarum. 

20 Huic diplomati subnectit pluries memoratum 
tum Ms., hic obiter declarandum, quid de pras- 



dicto Guilielmo de Dono-Petri liber obituum do- 
mus nostrae La^tiensis ; ubi sic legi, ibidem perhi- 
betur : Pridie Nonas Octobris piae memoriae Gui- 
lielmus sancte obiit ; cujus beneficium est ecclesia 
de Dono-Petri , corpus B. Ettonis, altare de Fi- 
ciaco, altare Sclarbis, de Floresies, allodium de 
Florbec, totaque villa cum appendiciis suis, cum 
classico et xn pauperibus. In cujus anniversario 
Prior deDono-PetriConventui xx solidos procu- 
ravit. Chronicon Lxtiense sic breviter in eodem Ms. : 
Guilielmus de Dono-Petri dedit Lajtiensi coenobio 
ecclesiam Doni-Petri, corpusque B. Ettonis, si- 
mul conferens multas possessiones. Scribitur hic 
Guilielmus fuisse monachus et acolythus. Obiit 
Octobris die, vi anno mclx. Porro ad pleniorem no- 
titiam istius Guilielmi, apponuntur inMs. ea, qux 
Ludovicus Blosius ad prxdietum locum in Chronicis 
Lxtiensibus observavit. Qux cum contineant seriem 
genealogicam, aliquos e familia Dono-Peiri descen- 
dentes complexam, tacitus prxtereo, tamquam a no- 
stro instituto aliena. 

21 Pergit Ms. ad mwnificas donaliones, immu- 
nitates ac privilegia, quibus ecclesia Doni-Petri cu- 
mulatissime ornata fuit. Neque vero solum Wil- 
helmus de Dono-Petri ecclesiam B. Etthonis lar- 
giflua patrimonii sui donatione locupletavit, sed 
et alia? devotaa personae hanc eamdem ecclesiam 
studuerunt dotare et augere teraporalibus bonis 
ad animarum suarum salutem ; inter quas elucet 
etiam Juinus de Dono-Petri, prout patet ex binis 
litteris confirmationis Petri Electi Cameracensis, 
quarum priores in hunc modum se habcnt : In nomine 
sanctae et individuae Trinitatis. Petrus Dei gratia 
Cameracensis Electus, tam praesentibus, quam 
futuris in perpetuum. Diligenter sibi cavit in in- 
ventione litterarum humana industria : nam per 
earum monumenta, quaecumque in praesentia se- 
cularium seu ecclesiasticorum Judicum facta vel 
recognita sunt, posteritatis memoriae retinenda 
traduntur. Ea propter tam praesentes quam po- 
steros scire volumus, quoniam Juinus de Dono- 
Petri pro salute animae suae et Pradecessorum 
suorum, quidquid in eadem villa omnimodis pos- 
sidebat cum cespite et ramo in ecclesia S. Ettho- 
nis, cujus personatus est ecclesiae Laetiensis, so- 
lemniter super altare posuit, et coram omnibus 
parochianis in eleemosynam eidem ecclesiaa do- 
navit et concessit, uxore sua et filiis praesentibus 
et ratum habentibus. Ea tamen in hac donatione 
interposita est conditio, quod prsedicti Juinus et 
uxor ejus et filii in vita sua ejus possessionis usura 
fructum perciperent, ecclesia retinente rei domi- 
nium et proprietatem. 

22 Testes : Helgotus Abbas Laetiensis, Wilel- 
mus clericus de Dono-Petri, Gonterus clericus, 
Bernardus et Ingobrannus presbyteri, Symon et 
Emelinus milites ; duo villici Joannes de Condet, 
Joannes de Lessuel. Postmodum autem in obitum 
filii sui Philippi saepe dictus Juinus, et filii ejus, 
quod prius fecerant, secundo recognoverunt , 
Emelino fratre ejusdem Philippi praesente et 
concedente, qui priori non interfuerant dona- 
tioni. Quidquid etiam citra Haiam Avesnensem 
aut in vicinia Doni-Petri possidebant cum cespite 
et ramo, super altare S. Lamberti Laetiensis, 
nomine eleemosynae, Deo et ecclesiae obtulerunt. 
Testes : ArnulphusvillicusAvesnensis, Symon et 
Willelmus juvenis, totusque Conventus Laetien- 
sis. Tertio autem Robextus filius Juini, astante 
patre suo jam monacho Lastiensi in praesentia 
nostra apud Laetias, quod bino firmaverat con- 
cessu,tertio complevit hissubtestibus : Willelmo 

de 



D 

Donalor ec- 
clcsis dcDo- 
no-Petri /'«- 
ctus mona- 
chus Lxlien- 



Iteccnsentur 
inslrumenta 
autliciilica 

E 



DIE DECIMA JULII. 



.-,:: 



B 



A de Dono-Petri, Rogero de Vaurin, ^Egidio de 
Contricort, Magistro Gerardo et aliis plurimis. 
Ut igitur hsec donatio firma permaneat, eam con- 
firmamus et sigillo nostro corroboramus. Actum 
anno Domini mclxxii. 
' ' ' '"' ,: n d i e - 23 Posteriores lilterse Pelri Electi Cameracensis 
n'iici:sstt- Ae eadem donalione Juini de Dono-Petri, facta ec- 
runi, clesiee sancti Ettonis, et de recognitione filiorum 

Juini his verbis concinnatee fuerunt : In nomine 
sanctse et individuse Tiinitatis, Patris et Filii et 
Spiritus sancti. Amen. Ego Petrus Dei gratia 
Cameracensis Electus, universis ecclesise filiis, 
tam prsesentibus, quam futuris in perpetuum. 
Non parum quibuslibet in negotiis emolumenti 
confertur, dum id, quodamicitiaeopera etimpen- 
sis collectum et adunatum fuerit, matris concor- 
dise studio et tranquillitate conservatur. Ideo ec- 
clesiasticis in pactionibus ne discordise tenebris 
obscurentur, quas luce claritatis gaudere debent, 
omnimodis est elaborandum. Agamus igitur, quod 
posterorum illuminationi , ignorantise discussis 
involucris, proficiat, cui quodlibet sinistrse partis 
occurrere metuat. Notum tam praesentibus, quam 
eorum posteris, fieri volumus, Juinum de Dono- 
Petri ad animse suse salutem sibi vigilanter pro- 
spexisse, et quidquid in parochia villse prsedictae 
omnimode possidebat cum cespite et ramo, so- 
lenniter in ecclesise S. Etthonis, ad ecclesiam 
Lsetiensem pertinentis, annuente uxore sua et fi- 
liis, in conspectu totius ecclesise, post suum et 
filiorum suorum decessum et Uxoris suse, Deo 
obtulisse, usufructuario, dum adviverent, sibi eis- 
que reservato. 
in prssentia 24 Huic donationi testes adfuerunt : Domnus 
es lum. Abbas Helgotus, Guillelmus clericus de Dono- 
Petri, Gonterus clericus, Bernardus etlngoleran- 
dus presbyteri, Symon et Emelinus milites, duo 
villici Joannes de Cuyndet, Joannes de Lessuel. 
Postmodum autem in obitu filii sui Philippi, 
quod prius fecerant, secunda recognitione allega- 
verunt, et Emmelinus frater ipsius Philippi, qui 
priori donationi abfuerat, huic secundse interfuit, 
et quidquid citra Haiam Avesnensem, aut in vi- 
cinia villse, quse Donum-Petri vocatur, aut Fis- 
ciaci omnimodis possidebant cum cespite et ra- 
mo superaltare S. Lamberti in ecclesia Lsetiensi, 
Deo obtulerunt. Hujus donationis testes sunt : Ar- 
C nulphus villicus Avesnensis, Symon Guillelmus 
juvenis, atqueomnis conventus Lastiensis. Tertio 
autem Robertus, filius ipsius Juini, astante patre 
suo, jam monacho Lastiensi, in prsesentia Domni 
Petri, Cameracensis Electi, apud Lsetias, quod 
bino firmaverat concessu, tertio complevit. Hu- 
jus concessionis testes sunt: Willelmus de Dono- 
Petri ; Rogerus Wauurin, Gilio de Gondricort, 
Magister Gerardus, et alii quam plurimi. Actum 
anno incarnati Verbi mclxxii. 
Alia ciona- 25 Theodoricus quidam, Dominus de Wallecu- 

ria suum quoque affectum erga ecclesiam Doni- 
Petrisxpe dictam, testatum esse voluit annua solu- 
tiune ; de qua exstat instrumentum sequens : Univer- 
sis, prsesens scriptum inspecturis, Theodoricus, 
Dominus de Wallecuria, veritatem agnoscere. 
Noveritis , quod nos divina inspirante gratia 
ecclesise B. Etthonis de Dompierre, ut ipsius 
apud Christum adjuvemur meritis, duodecim Na- 
nummos. murcenses * in die beati Andrese Apostoli de 
redditu meo eidem ecclesia? vel nuntiis suis apud 
Wallecuriam persolvendos in perpetuum contuli- 
mus. Utautem hoc ratum et inviolatumpermane- 
at, prsesens scriptum sigilli mei munimine dictse 
ecclesise tradidi. Actum anno Domini mccxxxiv. 



26 Quod vero privileqia ct immunitates loci in acctoke 
Priorutu Doni-Petri quondam extiterint, colliqi vi- ; , J ',, P ' 
detur vel ex solo rescripto Illustrissimi Cameracen- rnimunU * 
sis, Guidonis de Laon, hac verborum forma exa- Mes - 
rato: G. fidest Guiarftaa de Lauduno, alias Guido, 
uti est apud Sammarthanos) Dei gratia Camera- 
censis Episcopus, omnibus, prsesentes litteras 
visuris, salutem in Domino. Cum ad prioratum 
S. Etthonis de Dono-Petri, quas est domus eccle- 
sise Lsetiensis, nostram visitantes dioecesim, di- 
vertissemus, ibidemque, nostris urgentibus ne- 
gotiis , pernoctassemus ; notum esse volumus 
universis, quod pro aliquo jure nostro vice illa 
non divertimus ibidem, nec quod per hoc nobis 
vel dictae domui prsejudicium generetur. Datum 
anno Domini mccxlii. Feria v ante Dominicam, 
quse cantatur : Esto mihi. Observat horum docu- 
mentorum collector Jaudalum Antistitem operam non 
segnem attulisse cum aliis quibusdam ad institu- 
tionem festi Venerabilis Sacramenti, revelatam 
S. Cornelise, dictse de monte de Corvillon; atque 
etiam corpus S. Gaugerici in ea, qua nunc re- 
quiescit, capsa collocasse anno mccxlv; quem 
Sammarthani ponunt naturee debitum persolvisse in E 

Affligemiensi.ccznobio, Ordinis S. Benedicti in Bel- 
gio, anno mccxlvii. 



IV. Gorpus Sancti primo Montes Han- 
nonise, inde Laetias translatum et ho- 
norifice reconditum. 



T~U raque hxc translatio asseritur in copia scripti, Episcopus 

U ab illustrissimo Domino Roberto de Croy, tomeracenr 

Episcopo Cameracensi, super hac re exarati, cujus 

ecgraphum iiic exhibeo, a manuscriptorum collectore 

aliis rebus, huc pertinentibus, insertum : Universis 

et singulis, prsesentes litteras inspecturis, vi- 

suris, lecturis pariter et audituris, Robertus de 

Croy, Dei gratia Episcopus et Dux Cameracen- 

cis, Princeps sacri imperii, Comes Camerace- 

sii, etc. Judex et executor ad infrascripta, aucto- 

ritate Apostolica specialiter commissus et depu- 

tatus, salutem in Domino, et nostris hujusmodi 

imo verius Apostolicis firmiter obedire mandatis. 

Litteris sanctissimi in Christo Patris ac Domini p 

nostri, D. Pauli, divina providentia Papse IV in 

forma Brevis sub annulo Piscatoris, chordula 

pergaminea circumdato, expeditas, sanas quidem 

et integras, non vitiatas, non cancellatas, nec 

aliqua sui parte suspectas, sed omni prorsus vi- 

tio et suspicione carentes, nobis pro parte Reve- 

rendi Patris, Domini Ludovici de Blois, moderni 

Abbatis, et Conventus monasterii Liessiensis, 

Ordinis S. Benedicti, Cameracensis dicecesis, 

principalium in eisdem litteris principaliter no- 

minatorum, coram notario et testibus infrascri- 

ptis prsesentatas, Nos, cum ea, qua decuit, re- 

verentia recepimus hujusmodi sub tenore : 

28 A tergo videlicet : Venerabili Fratri, Epi- exiiibct tit- 
scopo Cameracensi ; intus vero in superiori mar- a 
gine : Paulus Papa IV, et deinde post. [Venera- 
bilis Frater, salutem et Apostolicam benedictio- 
nem. Exponi nobis nuper fecerunt dilecti filii.Lu- 
dovicus de Blois, modernus Abbas et Conventus 
monasterii Liessiensis, Ordinis S. Benedicti, tu« 
dioeceseos, quod dictum eorum monasterium ha- 
bet in capsa lignea reconditum corpus S. Ettho- 
nis Confessoris, quod in oratorio seu capella 
cujusdam dicti monasterii regularis seu ab eo 

depen- 



:.i 



DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 



AIXTORB 
J. P. 



u Paulo IV 
PP.ad se 
datas, 



quibusindut- 
get corpus S 
Ettonis Lz- 
lias deferri , 



dependentis loci, Prioratus nuncupati, siti in 
pago seu villa, qui vel quae Donum-Petri dicitur, 
etiam tuffl dicecesis, ab uno monacho ejusdem 
monasterii, de illius pro tempore existentis Ab- 
batis licentia, in dicto loco habitante, custodiri 
solet, etiam nunc propter bellum, eo quod pagus 
sive villa hujusmodi in finibus Comitatus Hanno- 
niae juxta Franciam situs est, ad quamdam ipsius 
monasterii domum in oppido Montensi, similiter 
tuae dicecesis, sitam, prout semper tempore belli 
transportari cousuevit, trausportatum existit. 
Et, sicut eadem expositio subjungebat, ipsi, ut 
dictum Corpus in majori habeatur veneratione, 
ipsisque inde major proveniat consolatio spiri- 
tualis, cupiunt illud ad locum digniorem, ipsum 
videlicet eorum monasterium, in quo divina Offi- 
cia quotidie religiose et devote celebrantur, et 
disciplina religionis debite et honeste servatur, 
transferri seu transportari facere ; id tamen 
absque nostra licentia sibi licere dubitant. 

29 Quare nobis humiliter supplicari fecerunt, 
quatenus eis dictum Corpus (ut preefertur) trans- 
ferendi seu transportari faciendi licentiam con- 
cedere, aliasque in praemissis opportune provi- 
dere de benignitate Apostolica dignaremur. Nos 
igitur, qui religioni deditarum personarum votis, 
per quse eorum spirituali consolationi consulitur, 
quantum cum Deo possumus, libenter annuimus, 
hujusmodi supplicationibus inclinati, de praemis- 
sis certam notitiam non habentes, Fraternitati 
tuae per praesentes committimus et mandamus, 
quatenus, si est ita, eisdem Ludovico Abbati et 
Conventui, ut dictum corpus de Oratorio seu ca- 
pella aut domo hujusmodi, ad dictum eorum mo- 
nasterium reverenter et cum debita pompa sive 
reverentia transferre seu transportari facere, ac 
in aliquo ecclesiae ipsius monasterii condecenti 
loco reponere et ibidem perpetuo retinere, cu- 
jusvis licentia super hoc minime requisita j ita 
tamen, quod ipsi in oratorio seu capella hujus- 
modi, aliquod os seu particulam ejusdem corpo- 
ris, ad consolationem populi dicti sive villse re- 
linquere seu illuc transmittere teneantur, libere 
et licite valeant, licentiam auctoritate nostra con- 
cedas ; contradictores quoslibet per censuras ec- 
clesiasticas et alia opportuna juris remedia, ap- 
pellatione postposita , compescendo , invocato 
etiam ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secu- 
laris. 

30 Non obstantibus quibusvis Apostolicis, nec 
non bonse memorise Nicolai, olim Episcopi Ca- 
meracensis, ac in provincialibus et synodalibus 
conciliis editis generalibus vel specialibus consti- 
tutionibus et ordinationibus, ipsiusque regularis 
loci fundatione ac monasterii et Ordinis praedicto- 
rum etiam juramento, confirmatione Apostolica, 
vel quavis firmitate alia roboratis statutis et con- 
suetudinibus, privilegiis quoque indultis ac litte- 
ris Apostolicis etiam monasterio, Ordini et loco 
praedictis sub quibuscumque tenoribus et formis, 
ac cum quibusvis etiam derogatoriarum deroga- 
toriis clausulis, irritantibusque et aliis decretis, 
etiam iteratis vicibus quomodolibet concessis, 
approbatis et innovatis ; etiamsi in illis inter alia 
caveatur expresse, quod nullus Abbatum, nullus 
monachorum, nullave alia persona dictum cor- 
pus a loco suo, ut alibi translatum remaneat, 
amovere possit. Quodque si id ab Abbate minus 
caute et negligenter observetur, qualiter corrigi 
debeat, in Episcopi pro tempore existentis et 
ecclesise Cameracensis consilio permaneat. Qui- 
bus omnibus tenoris illorum ac si de verbo ad 



verbum, nihil penitus omisso, insererentur prse- D 

sentibus, pro expressis habentes, quoad prse- 
missa specialiter et expresse derogamus, contra- 
riis quibuscumque, aut si aliquibus communiter 
vel divisim ab Apostolica sit Sede indultum, quod 
interdici, suspendi vel excommunicari non pos- 
sint per litteras Apostolicas, non facientes ple- 
nanj et expressam ac de verbo ad verbura de in- 
dulto hujusmodi mentionem. Datum Romse apud 
S. Marcum sub annulo Piscatoris, die xxn Julii 
mdlv, pontificatus nostriannoprimo. Hieronym. 
Gadicen. V. Macharanus.] 

31 Post quarum quidem litterarum Apostoli- quarumvi- 
carum prsesentationem et receptionem, nobis, et Episcopus 
per nos (ut prsemittitur) factas, fuimus pro parte 
eorumdem Dominorum Abbatis et Conventus 
principalium, in eisdem litteris principaliter no- 
minatorum, debita cum instantia requisiti, qua- 

tenus ad executionem prseinsertarum litterarum 
Apostolicarum et contentorum in eisdem proce- 
dere, eisque corpus S. Etthonis confessoris, re- 
conditum in quadam capsa lignea, quod in orato- 
rio seu capella cujusdam dicti monasterii regu- 
laris, seu ab eo dependentis loci, Prioratus E 
nuncupati, siti in pago seu villa, qui vel quae 
Donum-Petri dicitur, nostrae Cameracensis dice- 
cesis, ab uno monacho ejusdem monasterii custo- 
diri solet, et quod pro nunc occasione guerrarum 
proxime prseteritarum ad domum dicti monaste- 
rii, sitam in oppido Montensi dictse nostrae dice- 
cesis, prout hactenus consuevit, occurrentibus 
guerris transportatum reperitur, ad dictum mo- 
nasterium Liessiense transferendi ac in ecclesia 
dicti monasterii in aliquo loco condecenti hono- 
rifice reponendi, licentiam concedere dignaremur 
juxta traditam seu directam per eos a Sede Apo- 
stolicanobis formam. 

32 Nos igitur Robertus Episcopus, judex et commisso 
executor prsefatus , attendentes requisitionem suonfusaue 
hujusmodi fore justam, et rationi consonam, vo- debitareiin- 
lentesque mandatum Apostolicum, nobis in hac i° rma lone ' 
parte directum, reverenter exequi, ut tenemur, 

quia informationi fiendae super verificatione con- 
tentorum in eisdem litteris ob nostram gravem 
infirmitatem interesse non valemus, reverendum 
patrem, Dominum Martinum Cuperum, Episco- 
pum Chalcedonensem, Abbatem de Crispinio, 
suffraganeum nostrum, ac venerabilem Dominum p 
Magistrum GabrielemCaille, Officialemnostrum, 
qui una cum provido viro, Adriano Loir, notario 
publico et audientiario nostrse curise spiritualis 
Cameracensis, hujusmodi informationem, nobis 
postea reportandam, debite facere habeant, viva 
voce deputandos duximus et deputavimus. Qui 
quidem Domini Suffraganeus et Officialis, onere 
deputationis hujusmodi in se suscepto, informa- 
tionem super contentis in eisdem litteris fece- 
runt, ac illam nobis reportarunt. Et quia tam ex 
productione diversorura jurium et munimento- 
rum pro parte eorumdem Dominorum Abbatis et 
Conventus, coram eisdem Dominis suffraganeo 
et Officiali facta, quam testium etiam producto- 
rum et per eos diligenter auditorum et examina- 
torum, dictis et depositionibus exposita, deducta 
et narrata in prseinsertis litteris Apostolicis fore 
vera reperimus; idcirco auctoritate Apostolica, 
nobis commissa, et qua fungimur in hac parte, 
prsefatis Dominis Abbati etConventui, ut dictum 
corpus B. Etthonis Confessoris a dicta domo ad 
prsefatum eorum monasterium Liessiense reve- 
renter et cum debita pompa sive reverentia trans- 
ferreseu transportari facere, ac in aliquo ecclesiae 

ipsius 



DIE DECIMA JULII. 



65 



ipsius monasterii condecenti loco reponere, et maximum pulcherrimumque os praefati Sancti, 

ibidem perpetuo retinere, cujusvis licentia super cum sua veteri theca lignea, ad similitudinem 

hoc minime requisita ; ita tamen, quod ipse Ab- brachii humani facta, cui erat insertura. Reposui 

bas et Conventus in dicto oratorio seu capella item in eodem tecto venerandas particulas de sa- 

de Dono-Petri aliquod os seu particulam corporis cro capite ejusdem Sancti anno supra memorato, 

ejusdem S. Etthonis ad consolationem dicti pagi xxn die mensis Junii, praesentibus religiosis et 

seu villae effectualiter transmittere teneantur, li- probis sacerdotibus : Domno Paschasio Sestre- 

bere et licite valeant, auctoritate Apostolica prae- bech, Priore Laetiensi, Domino Ursmaro Dasson- 



facultatem 
clat, eorpus 
ad dictum 
locum trans- 
ferendi. 



Ornalus re- 
liquiarum 



ALCTOBE 

J. P. 



missa, nobis in ea parte concessa, licentiam de- 
dimus et concessimus, damusque et concedimus 
per praesentes. 

33 Quae omnia et singula vobis omnibus et 
singulis supradictis vestrumque cuilibet in soli- 
dum intiraamus, insinuamus et notificamus, ac 
ad vestram et cujuslibet vestrum notitiam dedu- 
ciraus et deduci volumus per praesentes, nec de 
prsemissis aut eorura aliquo ignorantiam aliquam 
praetendere valeatis, seu etiam quomodolibet al- 
legare. In quorum omnium et singulorum fidem 
ettestimonium prsemissorum, praesentes litteras, 
manu nostra propria subscriptas, processum no- 
strum in se continentem fieri, et per eumdem 
Adrianum Loir, notarium et audientiarium no- 
strum, supra et infrascriptum subscribi et publi- 
cari mandavimus, sigillique nostrifecimusetjus- 
simus appensione communiri. Datum in eivitate 
nostra Cameracensi anno Domini mdlvi, die 
xvn mensis Julii, pontificatus ejusdera Sanctis- 
simi Domini nostri Papae anno secundo, praesen- 
tibus ibidem discretis viris, Dominis : magistro 
Guillelmo Claix, canonico ecclesiae Cameracen- 
sis et Joanne Ricquier, clerico Morinensis dice- 
cesis, familiari nostro, testibus ad praemissa vo- 



leuille, Procuratore Laetiensi , magistro An- 
drea Franquart, pastore Avesnensi, et magistro 
Remigio Jonnequen, capeUano prioratus de Do- 
no-Petri. 

35 Exstat aliud prxterea testimonium laudati 
Abbatis de renovatione feretri in hxc verba : Sub 
idem tempus ipsum parvum feretrum seu capsel- 
la S. Etthonis, quae multum vetusta et deformis 
apparebat, fuit denuo exterius renovata, id est 
deaurata. In praedictarum rerum testimonium 
ac memoriam, ego Ludovicus de Blois, et alii 
praenominati sacerdotes huic syngraphae propria 
manu nomina nostra ascripsimus anno et die su- 
pradictis. Subsignatum erat : Ludovicusde Blois, 
Abbas Laetiensis, Paschasius Destrebach, Prior 
Laetiensis, Ursmarus Dassonleuille, Procurator 
Laetiensis, Andreas Franquart, Remigius Jan- 
nequen, capellanus in Prioratu de Dono-Petri. 

36 Alia sacri depositi ornamenta quid comme- 
morem? dicente eodem collectore in Ms. ; Quae ve- 
vo Laetias translata sunt praedicti Sancti pigno- 
ra, tali decentia et ornatu decorata visuntur, ut 
quidem sacrum corpus claudatur capsa lignea 
inaurata, cui superinducitur holoserica vestis, 
flammis stellulisque distincta. Caput vero a re- 



verbis abba- 
tis Lxtiensis 
Blosii firma- 



cui accedit 
ornamenlum 
corporis, el 
capitis a cor- 
pore separa- 
ti. 



catis atque rogatis. Paulo infra ex latere erat liquo corpore separatum Illustrissimus ac Reve- 
scriptum R. de Croy. Et parura inferius sub pli- rendissimus Dominus, D. Franciscus vander 
ca erant haec verba : Et ego Adrianus Loir, cle- Burch anno Domini mdcxviii sacro omnium San- 
ricus, Atrebatensis dicecesis publicus Apostolica ctorum die, peractis a Conventu Missarum so- 
et Imperiali auctoritatibus, et in archivio Roma- lemniis, imposuit nobili admodum thecae argen- 
naecuriae descriptus notarius.juxtaCaesareae Ma- teae, similitudinem humanae Pontificis figuras 
jestatis sanctionera adraissus, quia prsemissis om- referenti, quam piae memoriae Reverendus ad- 
nibus et singulis interfui, ideo hic me cum prae- modum Dominus Antonius de Winghe, Abbas 
fati Reverendissimi Domini, D. Episcopi Came- Laetiensis meritissimus, manu aurificis quam ac- 
racensis manus propriae subscriptione et sigilli curatissime fabrefieri invigilavit. Novam de sa- 
appensione subscripsi, rogatus et requisitus, cum crarum reliquiarum communicatione notitiam, de 
signo ejusdem notarii ex latere, cui subscriptum quarum ornatu jam egimus, suppeditabit paragra- 
erat : Fides justitiaefundamentum. Super plicam phus sequens. 
erat scriptum : Per Dominum Reverendissimum 
et Illustrissimum Lemanguier. 

34 Habesde sacris S. Ettonis exuviis, occasione 
bellorum primo Montes Hannonix, ut tutiore loco 
essent, deinde in abbatiam Lxtiensem, majoris ve- 
nerationis gratia translatis ; nunc cognosce eas, qux 
sxpe dictam translationem consecuU sunt reliquia- 
rum decoraliones, Amplissimi Abbatis Blosii testi- 
monio authentico conplrmatas, quibus testatum facit 
de lipsanothecis, ad continendas dictas reliquias 
deslinatis, quid actum fuerit. En tibi ejus verba : 
Anno tertio, postquam corpus S. Etthonis in ec- 
clesiam Laetiensem ex consensu et ordinatione 
tam summi Pontificis quam Episcopi Cameracen- 
sis translatum fuerat, hoc est, anno Domini 
mdlix, ego Ludovicus de Blois, indignus Abbas 
monasterii Laetiensis, curavi fieri et deargentari, 
deaurarique ad honorem praedicti Sancti, taber- 



V. Reliquise; tempus mortis; Episco- 
patus; Manuscriptum, quod hic da- 
mus. 



Blosius, Abbas Lxtiensis, cujus memoria in ve- 
neratione est, quem § proxime antegresso vidi- 
mus obtinuisse a Paulo IV, summo Pontifice, cor- 
pus S. Ettonis, non primus in Abbaliam suam cum 
eodem corpore sacro reliquias intulit, dudum anle 
illud tempus eisdem gavisam, sicut testatur memo- 
ratus collector in Ms. , cujus recito verba : Hic in- 
terim dicendum, quod Iicet Reverendus admo- 
dum Dominus Ludovicus Blosius impetrarit a 
Sede Apostolica ecclesiae Laetiensi venerandum 



Jbbatia I.x- 
tiensis iiu 

liabuil reli- 
quias Sancti, 
antequam 
corpus eo 
Iranslatum ; 



naculum quoddam, quatuor columnis fulcitum, ad corpus S. Ettonis, mhilominus ab aliquot ante 

repouendum in medio ejus parvum feretrum seu actis seculis gaudebat eadem quibusdam sacn 

capsellam reliquiis ejusdem sancti Etthonis no- corporis ejus exuviis, prout auctor Chromc.no- 

,-,■> ..._ '_ „: i m ,;™ «„timinfiiie fe- stri posteris scriptum rehquit m hrec verba : 



bilitatam, quae simul cum majori antiquoque fe- 
retro, corpus ipsius B. Etthonis continente, dra 
in oratorio prioratus nostri de Dono-Petri ser- 
vata fuit. In cujus etiam tabernaculi parte supe- 
riore ac tecto reposui (antequam clauderetur) 



stri posteris scriptum reliquit 
" Agnes Avesnensis aedificavit Lastiis basilicam 
» beatae Marire in monasterio, et basilicam S. 
« Joannis Euangelistae extra monasterium. Suis 
» etiam sumptibus jussit fabricari anno Domini 



56 



DE S. ETTONE EPISCOPO ET CONFESSORE. 



MCTOUK 
J. P. 



quiblu rcii- 
quiis hi 
Dotw-Pelri 



jussu Blosii 
alia supcrnd- 
ditte. 



mcxxvhi feretrum S. Hiltrudis, uudique te- decim mille Virginum, et alia, quae Dominus 
ctum laminis argenteis temiissimis, in quo fe- Reverendus Episcopus Atrebatensis visitavit an- 
retro posita? fuerunt reliquia- ejusdem virginis no nuper elapso, visitationes suas instituens in 
intra cistellam eburneam inclusM. Reposit» nostra parochia. 

41 Utde tempore mortis, quo nostcr Sanctus ad 
Superos niigravil, aliquid brcviter addamus; scien- 
dum nihil in hoc puncto occurrere molestix, cum sa- 
tis conveniat inter Auctores, vita functum medio 
circiter seculo scptimo, aut aliquanto serius. Eo 
conspirant notx chrotiologicx ab scriptore vitx con- 
glomcratx num. 7, ubi varios enumerando Sanctos, 
circa medium seculum septimum florentes, significat 
eos S Ettoni coxvos fuisse. Eadem epocha confir- 



" fuerunt etiam ibidem pulohrae reliquias S. Et 
.. tonis, ad gloriam Dei omnipotentis et consola- 
» tionem nostram. » 

38 Quanta vero cum accuratione ct fide laudatus 
Abbas conditioni, in pontificio diplomate cxpressx, 
quam vidc supra num. 29, feceril satis, liquet ex 
iis, qux subdit Ms. , cujus verba profero , cum no- 
vam de reliquiis Sancti notitiam suggerant : Nec 
hic praetereundum istud, quod cum in Bulla sum 



ac tempore 
mortis, quo 
Sanctus 
obiit; 



mi Pontificis permissus fuerit Reverendus admo- tur ex vita tertia S. Aldegundis, de qua xxx Ja- 



dum Dominus Ludovicus Blosius tollere et trans- 
ferre de oratorio villse Doni-Petri in oratorium 
S. Lamberti Laetiensis corpus sanctissimi Ettho- 
nis, sub ea tamen lege, quod teneretur in orato- 
rio seu capella dicta? villae Doni-Petri relinquere 
seu illuc transmittere aliquod os seu particulam 



nuani, mortux, ut ibidem ponitur anno circiter 
673 ; nam in dicta vita num. 12, monasterio, a 
S. Anberto, episcopo Cameracensi in honore S. 
Dei Genitricis et perpetua? virginis Mariae, san- 
ctorumque Apostolorum dedicato, refertur inter 
alios adfuisse S. Ettho. Acccdunt recentiores. Wion 



ejusdem corporis, ad consolationem populi dicti Sanclnm nostrum signat ad annum circiter 650 ; 

pagi seu villse ; ipse injuncto obediens fidelissi- Mirxus in Fastis pag. 392, anno 651 ; Castcllanus 

me et promptissime os de corpore praadicto di- autem anno 652 ; Cointius longiuscule eum diffe- 

miserit asservandum in eademS. Etthonis capel- rens, innectit anno 674. Unde colligas, natales 

la ; insuper et feretra seu capsellas, injuria tem- ejus affigendos csse circiter seculo sexto exeunti aut 

poris inveteratas, in quibus reconderentur hn- septimo inchoato, nullibi, quod sciam, certiore tra- 

jusmodi reliquiae, innovarit, decorarit ac nitori dita natalium epocha, quam sequamur. 
restituerit ; prout patet ex scriptis super hac re 42 Qui Commentarium hunc prxvium perlcge- 

factis. rit, abunde perspcxerit Confessori nostro aptari locis 

39 Et primo quidem de collatis reliquiis ita plurimis titulum Episcopi, uti habcs in annuntia- 

testatur ad posteritatis memoriam hoc Brevi Do- tionibus Martyrologiorum num. 2. In lectionibus 



denique de 
ejus Episcn- 
patu. 



De retiquiis 
in pago Bien 
vilters, 



minus Nicolaus Murgaux, Decanus Christianita- 
tis Avesnensis, cujus verba proferuntur : [Anno 
Domini mdlix, die xn vero Maii ad instantiam 
Reverendissimi Abbatis Laetiensis Ludovici de 
Blois, et ex permissione Dominorum Vicariorum 
ecclesiae Cameracensis, ego Nicolaus Murgaux, 
Decanus Christianitatis Avesnensis, prasentibus 
infrascriptis testibus, cum honore, et majore, 
qua potui reverentia, aperui parvum feretrum 
S. Etthonis in prioratu de Dompierre, ubi inveni 
quoddam os dicti Sancti, et alterum os simul 
imposui et reclusi, exhibitum a preefato Reve- 
rendissimo Abbate, ad tollendam parochianorum 
et confratrum confraternitatis de Dompierre su- 
spicionem credentium nullam infuisse dignitatem ; 
imoquaeinerat, sublatamaFrancis, praesentibus : 
magistro Rolando Gilliart, curato de Marbaiy, 
magistro Remigio Jonnequen, capellano priora- 
tus de Dompierre, presbyteris, Joanne Baligand 
de S. Hilario, Joanne Lescohier Avesnensi, lai- 
cis ; item Nicolao Lobbes Machoniensi, et Nico- 
lao de Marbaiy, clericis, testibus fide dignis, ad 
hoc vocatis. Subsignatum erat : Ita est, Nicolaus 
Murgaux, curatus ecclesiae S. Ursmari de Eppe 
le Sauvaige, nec non Decanus Christianitatis 
Avesnensis, omnia et singula, ut prsemittitur, 
esse vera, hoc mea attestor etfateor syngrapha. 
40 Inter alios dixcesis Atrebatensis pagos, unus 
numeralur , nominc Bienvillers, cujus supcrius inci- 
dit mentio, Atrebato meridionalis, cumque eadem 
civitate et Bapalma triangulum conp.cie.ns, xquali 
fere distantia utritnque remotus. Pastor istiuspagi, 
de quo supra num. 15, consultus de variis, qux 
quxri possunt de S . Ettone, loci patrono, ab aliquo 



propriis num. 5 audit non Episcopus tantum, sed 
iteraio vocatur Episcopns Hibernus. Quin eliam, 
ut ibidem asseritur, absurdum est prassulatus ho- 
nore eum negare sublimatum, quem et hic legi- 
mus episcopum, et in gestis ejus sacerdotem no- 
vimus appellari ; cum in sacra pagina nomen sa- 
cerdotii non nisi solis pontiflcibus soleat assigna- 
ri. Antiqua tumba ecclesix parochialis in Dono- 
Petri, S. Ettonem reprxsentat in forma Pontificis 
cum mitra et pcdo, ut habes num. 17. Qux omnia, 
tametsi non ita multum urgeant, ut rem evincant, 
Balderico, antiquissimo scriptore, Scotum ipsum 
nominante, sed titulo Episcopi abstincnte, facile pa- 
tior Sanctum nostrum episcopum haberi et Episco- 
pum vocari, ratus utiquid deferendum communi ap- 
pellationi,quxvidetur quodammodo abiisse in tradi- 
tionem, quam venerar. De.mus itaque, si episcopus 
fuerit, regionarium vel Apostolicum Episcopum 
fuisse, quales in Belgio antiquis tcmporibus plurimi 
extiterint, Scoti, Angli vel Hiberni ; de quibus con- 
sule Commentarium prxvium S. Rumoldi die l Ju- 
lii, § 7, a num. 78, ubi varia ad prxscns institu- 
tutn collecta reperies. 

43 Vitam, qux hicprxlo committitur, misitD. 
Clirislianus le Roy Lxtiis, anno 1636, hoc titulo 
notatam : Vita S. Ettonis, Confessoris Christi, 
prxtermisso titulo Episcopi a««Pontificis. Quo Au- 
ctore, quando, quo loco fuerit conscripta, non prodi- 
tur. Parergis, priusquam perveniat Auctor ad San- 
cti gesta, ita immodice indulget, ut tertiam faciie 
partem iis insumat. Num. 7 Pyrenxos montes et 
Alpes designat itineri Romano. Ibidem Algisus et 
Aldegisus dividilur in duas personas, quem Baer- 
tius, ex institulo de ipso tractans die secunda Junii 



Obsermtw 
in vitam, 
quie liic da- 
tur, 



monacho Lxtiensi, eodem fortasse supra landalo pag. 223, num. 5, unicum ubique rcperisse 



Thotna Luytens, datisjivi Junii 1630, de reliquiis 
ejusdem Sancti ita respondet Gallice, qux sic verti 
possunt Latine : Quaeris, num reliquias aliquas 
babearnus hujus Sancti ? Respondeo, nos habere 
os quoddambrachii, ut fide bona credimus, alia- 
que plura singulatim, ut puta S. Clementis, un- 



bit. Proinde inlerjectis auctoris verbis, distiuctio- 
nem dictam dcsignantibus, recte concludens Baer- 
tius : Ego vero, inquit, ubi de uno laboramus sa- 
tis, alterum quaerendum non existimo, ut labore- 
mus magis ; praesertim cum scriptor Vitx S. Et- 
tonis non alia ratione ad divisionem illam motus 

videa- 



DIE DECIMA JULII. 



57 



videatur, quam aliquali apud varios auctores non 
antiquos reperta nominis dissimilitudine. Ita il- 
le ; qui ibidem preeterea non multum htijus vitee Au- 
ctori deferendum censnit. Prxter hecc pauca, nihil 
habeo, de quo lectorem moneam, rationem habitums 
in Annotatis eorum, qux per decursum videbuntur 
indigere modica explanalione . Itaque ipsam nunc 
Vitam subjicio. 



VITA 



risius missus ; sanctus Clemens c Metensibus de- 
stinatus ; Valerius d Trevirensibus directus, et 
ipse cum plurimis discipulis etsodalibus ; quimi- 
raculis suis multos in multis locis Christo lu- 
crantes, non usquequaque potuerunt pertingere 
prsedieantes. Unde interlimitaneam Francorum 
gentem reliquerant Christo omnino incredibi- 
lem ". Post eorum vero ab hac luce discessum 
(qui quamdiu vixerunt orationibus suis quodam- 
modo detinuerunt regnum Francorum) refrige- 
scente paulatim charitate, matre omnium virtu- 
tum, abundare ccepit iniquitas multorum. 



Ex pervetusto Ms. monasterii Marchia- 
nensis, collata cum duobus aliis Mss. 
D. Preudhomme, Canonici Camera- 
censis, etcum Alnensi. 



PROLOGUS AUCTORIS. 



Ecclcsia Ca- 
tholica tnul- 
lis dolibtts 
exornata 



signis etSan- 
ctis miriftce 
propagatUT. 



Sancta fidelium mater Ecclesia sacrosancti la- 
teris dormientis in cruce Christi postquam 
est cruore a peccatorum fecibus expiata, atque 
maritali jurevero jam'Moysifideiornamento sub- 
arrhata, multiplici filiorum prole tanto potiora 
quotidie accipit incrementa, quanto plures gene- 
rare videtur, qui tanti testimonii ferre possint in- 
signia ; et salutari baptismatis fonte, nigredine 
peccatorum evacuata, non est jam (cuijure invi- 
deatur) aethiopissa, sed [ea] cujus non mediocri- 
ter admiretur sapientia. Etenim cur sapientem 
sestimare non possis, quse a finibus terrae venit 
audire sapientiam Salomonis? Venit igitur Regi- 
na Saba ad Salomonem, ut exquireret ab eo sa- 
pientiae secreta. Venit Ecclesia dealbata super 
nivem, non ad ^Egyptum ignorantiae tenebris ca- 
ligantem ; sed ad Jerusalem, ad videndam super- 
nse visionis claritatem. Venit non ad Moysen, 
vicinius cum Domino loquentem; sedad Christum 
divinitatis suae suis fidelibus arcana reserantem, 
captivis indulgentiam praedicantem, clausis aper- 
tionem. Ejus corporis et sanguinis medicamine 
recreata, ejus perunctione unguinis delibuta, 
ejus ligni est interpositione a fiuctibus seculi se- 
gregata, et salutiferi baptismatis diluvio super- 
vecta, novae prolis profert Christo quotidie ger- 
mina. Invenit per Eunuchum in deserto fontem 
Ecclesia, quod in deaurato non reperit templo 
Synagoga : in Apostolis crevit, cum in omnem 
terram sonus eorum exivit : eorum est super pe- 
tram fidei firmitate fundata, cum illorum in fines 
terrae dilatata sunt verba. 

2 In martyribus est confirmata, cum illorum 
in conspectu, pretiosamultipliciterest morte de- 
corata. Innumeris modis testificata, innumera 
accepit signorum miracula : cui contulerunt Mar- 
tyres ornamenta, roseo sanguinis sui imbre*ru- 
bentia; Virgines, virginitatis suae insignia can- 
dorem liliorum vincentia ; quam Doctores egre- 
gii super verticemmontiumasdificaverunt; quam 
Confessores egregii simul et gloriosi super alti- 
tudinem collium extulerunt; pro cujus statu con- 
tra occursores usque ad mortem decertaverunt : 
quales fuerunt, quos aRomamisit beatusPetrus, 
vel successores ejus, verbum fidei praedicare 
Francorum o gentibus, Sanctus Dionysius b, Pa- 

Tomas i Julii. 



ANNOTATA, 



a Intellige hoc nomen per prolepsim. Monarchix 
Francicx initia referenda snnt ad seculum quintum, 
neque citius auditum in Gallia Francorum nomen. 

b Notissima de apostolatu S. Dionysii controver- 
sia est ; de qua agitur in Responsionibus ad Exhi- 
bitionem errorum parte 1, a pag. 230; ac plenius 
agi poterit mense Octobri. 

c Ponitur ille apud Sammarthanos primus Me- 
tensium Episcopus; de quo vide inter Prxtermissos 
die 16 Maii, pag. 559 ; ubi notalnr de ejus venera- 
tione Ecclesiastica nihil suggeri. 

d Quse ad S. Valerium spectant, habes die 29 
Januarii, ejus cultui sacro. 



CAPUT I. 

Qua occasione et quibuscum S. Etto in 
Franciam ex Hibernia profectus sit; 
iter Romanum; redihis in Galliam. 

Invalescente itaque enormitate peccaminum, 
post Incarnationis Doniinicse ferme quadrin- 
gentorum annorum curriculum, de latibulis suis 
egressa effera gens Hunnorum a, permittente 
Domino Deo ultionum, Galliam ingressa, ad so- 
lum usque deduxit regnumFrancorum. Ecclesiae 
ergo dirutse, civitates sunt ad solumusque dedu- 
ctaa ; monasterium nullumrelictum, praeterunum 
in Mediomatricensi urbe beati Stephani oratorio- 
lum, quo sanguinem ejus pullulare scimus vene- 
randum. Interfectio hominum magna, Christia- 
nitas est omnis abolita ; cujus abolitionem Mon- 
tano b monacho ad orbitatem usque luminum de- 
flenti, visum est supernorum Spirituum expeti- 
tione beatum Remigium pro Belgicae ac Gallica- 
nae salute ecclesiae nasci debere. Beatus itaque 
Remigius nominis sui officium expleturus, Regem 
ClodovKum c cum omni Francorum populo Chri- 
stianitatis titulavit insignibus. 

4 Abhinc deinceps, paulatim crescente quo- 
tidie numero Christianorum redintegratum est in 
fide Christi regnum Francorum; donec surrexit 
Clotharius Magnus d, pater Dagoberti, amator 
et nutritor totius regni ; qui postquam praefecit 
filium suum tam Austrasiis quam Saxonibus « ; 
eisdem Saxonibus contra filium suum rebellanti- 
bus, spafca sua majorem nullum reliquit ex om- 
nibus : et quantum tam ipse quam filius regna 
diversatenueruntpotentius, tantum ecclesias fi- 
delium in Christianitatis titulo roborare studue- 
runt attentius. Quorum tempore tam numerosi 
in Omnipotentis famulatu claruerunt Confesso- 
13 res 



Hunms in 
Francorvm 
ditione gras- 
satis, 

a 



ct poslea Re- 

ge Clodovso 
a S. Remigio 
baptizato; 
dum /loret 
religio Chri- 
stiana sub 
Clotario, 
d 



5S 



VITA S. ETTONIS EPISCOPI ET CONFESSORIS. 



giso in loco quodara habitaverunt, ab hominibus 
reraoto intra Elpram ' s fluvium, et Iseram ' t in 
Theracensi " u pago, usquedura animabus suis lu- 
cratis Christo, excesserunt vita prasenti seculo. 



vet 


<it Madet- 


Fr, 


viciam; 


• al 


iasMalde- 


gai 


ius. 
f 




9 



res Christi, ut prope nullum in regno Francorum 
inveniatur ccenobium, quod non ejusdem tempo- 
ris, etsi non plures, vel unum modo retineat hu- 
roatuni corpore Sanctum. Quod revera felicissi- 
mis felicius pronuntio tempus, eo quod tam plu- 
ribus et tam perfectissimis floruerit patribus. 

5 Eodem igitur tempore quidam vir, nomine 
Madelgarius " f, venit in Franciam, nobilibus or- 
tus in Hybernia insula g natalibus. Est autem 
Hybernia proxima Britannioe Insula, spatio ter- de Galliarum vastatione; quam memorans S. Hie 



ANNOTATA. 



rarum angustior, sed situ fcecundior. Haec ab 
Africo in Boream porrigitur ; cujus partes prio- 
res ab Hiberia et Cantabrico oceano includuntur. 
Unde jam dictus Madelgarius veniens, aceepta 
uxore, Walberti nobilissimi filia, Waldetrude 
h nomine, sub Dagoberto Rege militavit multo 



tempore. Cognita vero beata? Waldetrudis erga n0 rum rege factam : de qua ibidem Mirxus ad 
Christi servitium voluntate; dumque ab ea, ut annum 451. 



qui ab u.rorc 
stia Halde- 
Irudc ad frtt- 
qem reduci- 
tur; 



Christum sequeretur instigaretur quotidie, coa- 
ctus est, se ita facturum, simulare. Relicta ergo 
beata Waldetrude , reversus est Hyberniam , 
terram scilicet nativitatis suse, cogitans illicaliam 
uxorem ducere. 

6 Comperto autem hoc, beata Waldetrudis 
abiit Hyberniam post virum suum, cum comiti- 
bus multis, cupiens Apostoli dictum adimplere 
exhortationibus suis : Salvabitur per mulierem 
fidelem vir infidelis. Ubi cum pervenisset et 
multis blanditiis et hortationibus eum adorsa 
fuisset, tandem optato adepta, in Franciam cum 
eodem Madelgario, cognomento Vincentio, re- 
versa est gratulabunda. Eo quoque tempore non 
solum gens Britonum, sed et confines ejus (eo 



quod mari ambiuntur Britannico) Pictonum et *f?" 1 uan ) 1 u ° d in yita 'P 8 ' 113 S - Madelgarii 14 

Auglorumet Hyberniorum in Dei cultu florebant ^ us m , en f; aba ^tore sat fabuloso compilata 

j j w _. r i i •• i j-fi i dicitur Madelgarram ex Francorum et Vascomo- 

admodum. Nam hcet antea vanis ludincarentur 



quibuscum 
S. Etlo et 
alii sex in 
Galliam per- 
fecti sunl. 
k 
l m. n 
C 



superstitionibus daBmonum, tunctamen fervebant 
in Christi fide non modicum, conversee per bea- 
tum Augustinum i jam dudum, ut vere in eis illa 
impleretur sententia, ubi abundavit peccatum, 
superabundaret gratia. 

7 Erant igitur tunc teraporis septem fratres, 
uno spiritu et fide in Christo concordes. licet de 
omnibus non simus certi, utrum fuerint carnali 
nativitate germani : Foillanus k Episcopus, et 
fratres ejus Ultanus ' et Furseus m, Eloquius n 
et Algisus o, Etto et Aldegisus *. Hi ergo pari 
consensu et una voluntate, scientes raro quem- 
quam in patria sua perfectum esse posse, cum 
jam dicto Madelgario et (beata Waldetrude, na- 
vigio in Franciam venere, cupientes inde oratio- 
nis gratia Romae limina Apostolorum adire, Tran- 
scenso igitur jugo Pirenaei et Alpium altitudine, 
nivium semper congelata congerie, ut optave- 
rant Romam meruerunt videre. Ubi Sanctorum 
ecclesiis perlustratis, eorum postulantes sibi suf- 
fragari suffragiis, ut unicuique eorum a Deo de- 
legaretur locus habitationis, talium ccelitus sunt 



rum gente ortum esse. Sed quam parum vere id 
putet, vide die prxdicta. 

h Agitur deista Sanctatomol Aprilisapag. 829. 

i Intellige potissimum hxc de Anglo-Saxonibus. 

k De illo tractari poterit die 31 Octobris. 

1 Vide de illo diem i Maii a pag. 818, ubi si- 
gnatur annus dclxxx. 

m Illum habes 16 Januarii a pag . 35. 

n S. Eloquium habet Castehanus in additioni- 
bus ad Martyrologium Romanum die 6 Decembris. 

o Male S. Adelgisum et Algisum in duas dividi 
personas, prxvie monuimus a num. 43. 

p Interpolator vitx S. Gerlrudis apud Mabilio- 
nem sec. 2 Bened. pag. 466 in annotatis litteraa., 
agit de ejus situ; appellans silvam Sonesiara, Ni- 
vialla? contiguam. 

q Oppidum non procul Namurco situm inter 
Mosam, et Sabim. 

r Interpolator vitx Gertrudianx, de quo mox, 
postquam retulisset necem S. Foillani Martyris, 
cujus funus Gertrudis curavisse dicitur, ita narrat : 
Dedit beato Viro in vicino loco, quem Fossas ap- 
pellant, ubi monasterio constructo et fratribus 
prodesset, et sibi propter propinquitatem loci 



Deinde Ro- 
ma tustrata, 
m Calliam 
reduces, in 
vuria loca 
dispersi 
sunt. 

P 
' al. abest 
martyrio. 



aftaminum solati responsis, quibus unusquisque "°n ^T^ ^t^ monas terium construxit, 

t • n «• uuus.iiuis.que collegit ammas, qmbus sanctitat s v am nronosi- 

scre posset ,n Gal hara reversuns, qm sibi locus tara noverat ; eisque germanum suum DoZTm 

esse debere perpetuae inhabitatioms. Ultanum pramciens, rebus pro tempore ordinatis 

8 In Galham lgitur reversi, unusquisque abiit ad virginem remeavit. Ibat itaque frequenter ac 

ad locum destinatum ccelitus sibi. Venerabilis redibat, modo fratres, modo sponsam Christi vi- 

Episcopus Foillanus cum germano suo Ultano, sitabat. Dum ergo quadam die iter arripuisset, 

usque dum consummatus est in sylva Soneffiap contigit eum per silvam Sonesiam, Nivialte con- 

martyrio *, moratusest in loco, Fossas^ nuncu- t 'g uam errare, et in impias latronum manus in- 



pato, a beata Gertrude sibi r dato j ubi et corpo- 
re humatus requiescit modo. Beatus vero Fur- 
seus cum Adelgiso, locis pluribus peragratis, 
verbum vitae seminando, pervenit Peronam in 
Vermandensi pago ; ubi obitu defunctus est san- 
ctissimo. Sanctus autem Eloquius cum beato Al- 



cidere : a quibus cupiditate spolii cum tribus di- 
scipulis peremptus, palmam martyrii est ade- 
ptus. Verum heee et alia remittimus ad 31 Oclobris. 

s Fluvius Hannonix ad monastevium Lxliense. 

t Alias Hisa, vulgo Oyse. 

u Vulgo la Tierache, tractus Gallix in Picardia. 



pniin, viitqo 
Hespre. 



' al. Teora- 
censi. 



a Mirxusin Chronico Belgico ad annum 407 agil 



ronymus innumerabiles, inquit, et ferocissimoe na- 
tiones universas Gallias occuparunt. Quidquid 
inter Alpes et Pireneum est, quod Oceano et 
Rhodanoincluditur.Quadus, Vandalus, Sarmata, 
Alani, Gepides, Heruli, Saxones, Burgundiones. 
Alemanni et hostes Pannonii vastarunt. Nisi 
forte respiciat auctor vastationem ab Attila Hun- 



b De isto etiam in Vita S. Remigii, auctore 
Hincmaro, referri, observat Sirinus in notis Mss. 

c Rex iste a S. Remigio baptizatus anno 494 : 
de quo videri potest dies vi Februarii ad vitam S. 
Vedasti, pag. 783, num. 7. 

d Ille ab anno 584 rex Neustrix; a 613 mo- 
narcha ; obiit 628. De quo Henschenius in Indice 
Chronologico ad tres Dagobertos. 

e Dagobertus rex Auslrasix creatur 621 ; factus 
Monarcha anno 636, Chariberto Rege Aquitanix, 
ejusque filio mortuis, uti habes in mox dicto Indi- 
ce : ubi morluus ponitur 644, die 19 Januarii. 

f De illo actum tomo 1 Aprilis in annotatis pag. 
839 ; pluribus acturi sumus 14 hujus, ipsi sacro. 
Cetera male hic mixta vide ibidem. 

g Hoc verius putamus, inquil Siiinus in nolis 



CAPUT II 



DIE DECIMA JULII. 



59 



CAPUT II. 

S. Etto loco solitario moliendo intentus, 
non impune contemnitur; familiaritas 
cum aliis Sanctis ; muto loquela red- 
dita; virtutes; obitus. 



S. Elto toco 
parando in- 
tenlus, 



a Jovino, toci 
Domino, im- 
peditur, ct 
contcmni- 
tur; 



liaud impu- 
pune. 
d 



A Sanctis 
plurilnis lia- 
Inla ciiiii S. 
Eltone faiiii- 
liaritas. 



Gloriosus vero Doraini sacerdos Etto, bonorum 
actuum dignus praeconio, in delegatum sibi 
locum a aDomino, coelitus advenitsuper fluvium, 
nomine Corbriolum b; ubi dumis excisis, vepribus 
eradicatis, et superfluis quibusque ex parte jam 
extirpatis, locellum exstruere nitebatur corporis * 
post diuturnam peregrinationemrepausationis, et 

liberse in Dei cultum vacationis. Quo cum labori decipi. Sicut etiam mutum quemdam eo tempore 
manuum insistens, diutius lassescendo defatiga- restituens sanitati, voluit omniraodis oranibus 
retur, bonorum omnium invidus hoc tota inten- occultari. Sed Christus accensam lucernamnoluit 
sione evertere moliebatur. Incitavit enim adver- sub modio videri tectam, verum candelabro ira- 
sus Dei servum, quemdam virum, nomine Jovi- positam, ingredientibus voluit fieri perspicuam. 
nura, ejusdem fundi, unde Vir Dei superflua Nam quod sanctus sacerdos Etto omnino optavit 
evellebat, Dominum. Qui dictante ira, nimia ac- occultum, Dominus (ut narrabitur) ad insinuan- 



Monte e, quem secutus ex Hybernia cum ceteris ex hs. 
jam dictis fratribus fuerat, arrepta peregrina- e 

tione. Ubi etiam confluebant quotidie, velut, ad 
alvearia apes assidute, insignes Christianae du- 
ctores militiae: beatus Amandus f, veniens ex f 

Elnoneff,sanctusUrsmarus/i,cumCoepiscoposi- tJ h 
bi i Ermino ex monasterio Laubiacense ; sanctus i 

Walnulphus k * ex loco Condatense j beatus k 

Gislenus / ex monasterio Cellense; sancta Alde- \ aL Wasnul - 
gundis m ex loco Malbodiense ; beata Waldetru- fus! Basanul " 
dis a Castriloco n monte ; mirabilis virgo Gertru- ' 

dis o a villa Nivella ; venerandus Sacerdos Foil- m 

lanus cum Ultano fratre a monasterio Fossense, " 

innuraerabilesque sancti Patres totius Franeise . at ° b 
florentes eodem tempore *, colloquentes sibi de dem tem- 
aniraarum utilitate * suarum. l' orc - 

13 Beatus sane Etto hanc frequentiam non Muto loquela 
sua^assumptioni, sed Christo conferebat, in San- reddita 
ctis suis mirabili. Malebat enim humilia de se 
sentiri, quam falsis adulantium existimationibus 



census furia, crudeliora verbis Dei Homini cogi- 
tabat infligere facta. Sed Domino ejus efferos 
mentis conatus mitigante, qui Saulem, malo spi- 
ritu agitatum, spiritu propheti* induit, jam dictus 
vir Jovinus a beato. Ettone simpliciter non aliud 
quam vadium c ccepit expetere. 

10 Non licet, inquiens, homo nostris homini- 
bus ignote, silvam juris mei, me inconsulto, ex- 
tirpare. Quapropter justum a te vadiura licet 
mihi suscipere. Beatus vero Etto, moras nullas 
innectens dicto, securim suam pro vadio eidem 
obtulit viro. Sed Dominus, qui induravit corPha- 
raonis, ut in eo ostenderet potentiam suse virtu- 
tis, obdurari permisit ad tempus Jovinum, ut 
omnibus notum faceret beati Ettonis meritum. 
Sanctum quippe virum despiciens ; ejus vadii 
parvitatem vilipendens , securim oblatam cum 
jurgio in vepribus abjecit, cappam ejus inibi ja- 
centem contingere praesumpsit, et statim abire 
velle coepit ; quoi Dominus inultum transire non 
sivit. 

1 1 Protinus quippe ejus manui eadem cappa 
adhaesit. Ast ille tanti reatus pcenam pro byrro rf, 
[viro] Dei ablato, in semet retorqueri conside- 
rans, clamoribus nimiis indulgentiam petebat 
expostulans, genua manusque illius indefatigabi- 
liter exosculans. Tandem sancto Sacerdote mise- 
rante, pristina donatus est sospitate, omni tamen 
tradita Ettoni, quam ibidem habebat , posses- 
sione, pro hac prius fratre suo dato fidejussore, 
habendam illic Deo militantibus perpetuo jure. 
Abhinc deinceps ccepit fama virtutum ejus exu- 
berare, omnesque affines orationibus ejus sese 
festinabant committere : verborum Dei ex ore 
illius reficiebantur semine; suorum reddituum 
illum suosque solabantur largiflua benedictione. 
Ipse vero Vir Dei jam dictum locum non retar- 
dabat exstruere sub Domni ' Petri honore, quo 
etiam usque in praesens eadem Ecclesia vocitatur 
nomine. 

12 Circummanentes autem in hoc eum juva- 
bant opere, irapendentes, quibus indigebat, ex 
propria possessione. Idem denique beatum Ma 



dum beati Viri meritum , esse voluit in propa- 
tulum. 

14 Dum quippe quodam die iter carperet, percusstone 
nescio quaversum, quemdam bubulcum invenit, "''■ 

in pastu gregis sui occupatum ; (qui mutus, 
numquam cuiquam verbum dederat ullum) tunc 
forte sibi opportunum carpentem somnum. Qui 
bacello Sancti percussus, tale beato Viro verbum 
primum est locutus : Quid me Sancte caedis? 
Quid percussura sanctis tuis commiscetur meri- 
tis ? Anne aliter me nequivisti mutum a nativi- 
tate sanum restituere, nisi me baculo tuo vide- 
reris percutere ? felix tua peregrinatio ! Per 
quam loquelae mihi facta est redintegratio ! Ad 
cujus vocem B. Etto ultra, quam credi potest, 
miratus, stabat obstupefactus. 

Mutus ad haec coeptis instabat talia dictis : 
Quid mirando stupes? meritis quid vero per- 

horres, 
Muta tuis tacitas si fudit lingua loquelas? p 

Num ne recordaris Dominantis, Sancte, fidelis 
Angelicis tremefacta minis quia fatur asella 
Sessori per verba suo ; linguaque rudenti 
Edidit humanas animal pecuale loquelas ? 
Immemor es rerum, quoniam Sapientia mu- 

tum 
Ssepius os reserare solet, puerisque disertas 
Efficiens linguas, cogit deproinere laudes? 
Talia fante viro. gratulans venerabilis Etto, 
Congrua pro facto referebat munia Christo. 

15 Inter hujuscemodi miraculorum insignia, ''""'* uirtu- 

persistebat in oratione continua, quotidie existens a ius. tan- 

Sacerdos et victima in odorem suavitatis, Domiuo te ™ 

. . nwrlisprz- 

Deo deorum accepta, crucinxus huic mundo, vi- scius.suosde 

vens Redemptori suo, pauperum receptor, orpha- ca mnnet; 

norum adjutor, viduarum susceptor, mcerentium 

in tribulatione consolator, captivorum redem- 

ptor , omnibus in quacumque necessitate beni- 

gnissimus suffragator. His et aliis quamplurimis 

pollens virtutibus, confirmatis in Christi fide 

discipulorum cordibus, videt in visione quanto- 



delgarium non desinebat visitare quotidie, Deo cyus properare diera sui obitus. Vocatis itaque, 
apud sanctum Ansbertura servientem in Alto- quos Christo aggregaverat, fratribus, intiraavit 

tempus 



60 



VITA S. ETTONIS EPISCOPI ET CONFESSORIS 



ac prxparato 
sarcaphago 



cl sacro via- 
tico muni- 
tus, ad Supe- 
ros migrat. 



tempus imminere sui sanctissimi obitus. At illi c Vadium idem quod vadimonium, pigmts, fide- 

nimium turbati, nesciebant prte tristitia, quod jussio. 

vel quale solamen tantas suorum posset cordium <1 Vox ista signifkat quamvis vcstem , tumcam 



obviare mcestitudini. Tandem benignissima beati 
Patris consolatione relevati, petiverunt, se sal- 
tem ejus largiflua benedictione Christo Domino 
eommendari. Quod postquam non renuit facere, 
coepit plus solito sanctus Etto orationi incum- 
bere , in vigiliis pernox , in jejuniis assiduus, 



aut chlamydem ; hic cappam. 

e Altus mons, monasterium in paqo Hainoensi 
ad ripas Sabis , quo Ansbertum Rotomnqensem 
Episcopum Pipinus Herstalltts releqavit. Vide Ha- 
drianum Valesium in notilia Galliarum paq. 14, 
Baldericum in Chron., paq, 255; Comm. prsevium 
S. Ansberti die lxFebruarii paq. 342, ubi de Alto 



in eleemosyna indigentibus largienda paratissi- monte aqitur; el vitse ejusdcm Sancticap. 8, ubi rf. 



16 Eadem vero nocte, qua in crastinum de 
hac vita erat transiturus, vidit visionem pro se- 
pulcro, ubi erat tumulandus, a Domino sibi osten- 
sam coelitus. Mox autem a somno expergefactus, 
jussit quemdara compatrem suum ad curbam * 
stratam p ire quantocyus, ad alium compatrem 
suum (quorum filios ex sacris susceperat fonti- 



ejus exilio. Utrum vero sancti. Etto, Madalqarius 
e.t Ansberlus una in Alto monte agere potucrint, in- 
venies ad 14 Julii. 

f Vide tom. i Februarii a pag. 815 ; ubi apponi- 
tur annus 684. 

g Id est Amandopoli, vulgo saint-Amand : de 
quo die vi Februarii ad vitam S. Amandi. 

h Actum de ipso est 18 Aprilis a pag. 557. 
Ponitur 698 aut potius ut minimum 697 factus 



bus) adferri sibi sarcophagum, quod ille alter ex a bbas; mortuus autem 713. Vide notamproxime se 
sylva suis in carpento adducebat bobus, nescius quentem 



(sicut ipse est postea professus) quis in eo humi 
esset tumulandus. At ille statim egressus domum, 
in curba strata sarcophagum ab alio compatre 
(sicut Vir Domini dixerat) invenit delatum ; quod 
tamen Viro Dei non distulit deferre videndum. 

17 Percipiens igitur Dominici corporis et san- 
guinis Sacramenta, percepturus digna meritis a 
Domino in ccelestibus prsemia, sancta ejus, disci- 
pulis astantibus, anima inter orationes et psal- 
modiam, ergastulo carnis est soluta. Corpus ejus 
a discipulis et fidelibus terrae est humatum, post 
hujus seculi decursum a Domino resuscitandum, 
et perpetua immortalitate vestiendum ; ostendens 
assidue virtutibus in seculum, cujus meriti anima 
sit apud Dominum. At vero anima Angelicis ma- 
nibus evecta, inter consortia supernorum civium 
est collocata, exultans cum Angelis, gaudens 
cum Prophetis , tripudians cum Apostolorum 
choris, sociata Martyribus, coadunata Confesso- 
ribus, laetabunda cum sanctis Virginibus, reve- 
lata facie Sanctam conspiciens Trinitatem, veram 
et unam, sicuti est, confitens deitatem, postu- 
lans pro nostris excessibus Dominum Deum deo- 
rum, regnantem per omnia secula seculorum. 
Amen. 



ANNOTATA. 



a Jacet non procul Avesnis, Hannonix oppido. 

b Fortasse hic designatur rivus, vulgo Crinchon, 
qui transiens Atrebato, Scarpse se miscet ; vel alius 
aliquis obscuri nominis. 



i Siqebertus adannum 713: S. UrsmarusEp.et 
abbas Lobiensis coenobii obit ; eique S. Erminus 
in regimine succedit ; qui hic per prolepsim vide- 
tur vocari Ursmari coepiscopus: quia, ut dicitur in 
annotatis ad Ermini vitam die 25 Aprilis, S. Er- 
minum in locum 5. Ursmari subrogatum fuisse 
anno dccxii, aliqui tradunt ; atque, ut ibidem ob- 
servatum litlera g, neque verosimile est , prius 
episcopum consecratum, quam abbas eligeretur ; 
ergo stante hac supputatione non erat episcopus dum 
viveret S. Etto, anno 660 aut 670 mortuus. Nec 
porro familiaritas ipsius cum S. Ettone intelligi 
potest, nisi des Erminoannoscirciter centum : cnm, 
ut in vita dicitur provectus quidem setate, et ple- 
nus dierum in senectute bona ; sed anno septin- 
gentesimo et trigesimo septimo, ab Incarnatione 
Domini nostri Jesu Christi, septimo Kalendas 
Maias, perrexerit ad Dominum. Quod fere tam in- 
credibile est, quam quod S. Erminus in vita tertia 
S. Aldequndis cap. 3, narretur interfuisse dcdica- 
tioni manasterii Malbodiensis, tamquam tum episco- 
pus, sque ac alii , qui ibi nominantur. Vide, quse 
ad hunc locum notata sunt ibi. 

k Castellanus eum siqnat Kal. Octobris, appo- 
sita nota chronoloqica versus annum 700. 

1 Gesta ejus erunt illustranda die 9 Octobris, 
quo colitur. Hunc Castellanus consiqnat versus an- 
num 680. 

m Consuli possunt, quse de illa dicta sunt die 30 
Januarii , ubi notatur annus dclxxiii. 

n Castri locus olim, nunc Mons Hannonis di- 
citur. 

o Actis inserta est die 17 Martii, quo colitur ; 
mortua anno 664. Atque hinc collige, pleraque 
omnia, de Sanctis hic inserta, posse combinari, tam 
quoad locum, quam quoad tcmpus. 

p Forte nomen alicujus vici aut pagi. 



DE 



DIE DECIMA .IULII. 



ftl 



DE S. AIALBERGA VIDIA 



LOBIIS ET BINCHII IN BELGIO. 



J. B. S. 



GOMMENTARIUS PR.EVIUS. 

§ I. Sanctae nomen variae inflexura ; 
natales illustrissimi. 



i^ 



obiensis seu Laubiensis ccenobii situs, vetu- 
stas, et a monachorum sanctimonia claritudo 
non semel in Actis describenda fuerunt ; uti 
et sacrorum corporum ex eo in Binchianum 
B oppidum translatio, cujus non ita pridem memini- 
Tiil^feminis mus in P rdetermi ssis secunda Julii, ubi dies nota- 
communeno- tos invenies, quibus de singulis Sanclis eo spectan- 
men tibus suo tempore actum est et porro agetur. Eos 

inter octava ordine est ipsa, qua de hic loquimur, 
S. Amalberga vidua, virtutibus non minus quam 
origine illustris, accurate distinguenda ab alia syno- 
nyma nobili virgine, qux alterius, ut perperam ali- 
qui volunt, occasione, ipso hoc die etiam colitur, 
toto seculo vidua posterior. Ab utriusque et forte 
etiam ab alterius cognominis abbatissse Susterensis 
ad Mosam (qux xxi Novembris colitur) celeberrima 
vitx sanctimonia, venerabile et sacrosanctum Amal- 
bergae, Amalabergae, seu Amelbergas nomen ad 
posleros transmissum est, apud Beigas et Germa- 
nos pervulgatum, e quorum lingua profluxisse ma- 
nifestum est: sive ex Amal, voce Saxonica, quam 
aliqui catlum interprelantur, et berg, qux montem 
indicat , quasi quis diceret coelestem montem ; sive 
ex alia Aventini nomenclatura, qui per Amalperg 
seu Amelperg inielligit nutritionis montem. Utram 
autem etymologiam prxferas aut sequaris, mihi sus 
deque est. 
C 2. Ast eam penitus respuendam censeo, quamin- 

twn ex dua- fra invenies ultimo nuniero Actorum S. Amalbergaa 
v./ cj: aaxo- OTr ff""s Tamisiensis, ubi imperitus scriptor hanc 
mca pru- nobis fingit ex gemina lingua venerandi nominis 
balbuliem : Sed nunc de nobilissimo ejus nomine, 
divino quodam vaticinio eidem imposito, pauca 
dicturi, finem sermonis sic faciemus. Nomen 
quippe sanctissima? istius virginis ex duabus lin- 
guis, latina videlicet atque thiudisca compositum 
esse, gemina verba declarant : prior enim pars 
a. malo, posterior berga, meritum ejus felicissi- 
mum fuisse, alterna voce proclamant. Amalberga 
namque a malo custodia, sive a malo cautela ex- 
primitur ; quod utrumque ipsius sancto proposito 
convenire, nemo est quiambigat. Nam quod cor- 
pus et animam suam perpetua Cliristo castitate 
dicaverit a malo se custodisse dubium non est. 
Quoniam vero daemonum insidias semper suspe- 
ctas habuerit, pedesque suos a laqueis iniquitatis 
retraxerit, malajugiter cavisse, bonaque seraper 
egisse, perspicua ratione probatur. Alioquin ut 
aliter, nescio quo docendi genere, nonlen ejus 
quilibet interpretabitur, an eam aliter, quam su- 
pra dictum est, fecisse mentietur ? Minime vero : 
jam dalum est medium, ut Scholx loquuntur. Sed 
parum ad rem nostram hujusmodi notitix. 



3. Plusculnm inleresset perspicue dignoscere, moltioriln- 

sitne id nomen Amalberga cum eo quod modo mol- f[ ex jp ne 
,...„. , . . ,. . nodic Ama- 

twri inflexione Amala seu Amaha seu etiam Ame- tia. 

lia Aicitur, in Germania freqnentius usitatum, et 

ab ejus nominis Auguslissima Imperatrice, Opt. 

Mem. Josephi I Cxsaris relicta, ejusdemque Sere- 

nissima Archiduce filia augustius redditum ; quod 

mihi quidem plane fit verosimile. Sic enim accidcre 

existimo, ut dum in sacro Baptismate imponitur no- 

men Amalbergas, patrio more id exprimatur aut per 

Amalberg et Amelberg, aut forte frequentius per 

Amel, Amal, Amale et diminutive Amaltie ; quod 

idem in sexcentis Belgarum nominibus propriis, 

qux dempto fine, per apocopen frequentissime de- E 

curtantur, observare licet : unde nova inflexione 

vulgus hodie etiam Latine scientium, atque exteri, 

forte apocopen istiusmodi ignorantes, cum inde vo- 

cem lalinam exprimere volunt, quemadmodum pri- 

sci, addita terminatione Latina, ex Amalberg for- 

marunt Amalberga, sic isti ex Amale Amal et 

Amel passim nunc forment Amalia seu Amelia, 

adeo ut feminis omnibus, eo nomine insignilis, pa- 

trona sit S. Amalberga, seu vidua, seu virgo, pro 

cujusque erga alterutram convenienti studio et vene- 

ratione. Hxc dc nomine. 

4. Porro Sanctx natales mira genesi a Phara- Mira Sanctx 

mundo deducunt scripturienles neoterici aliqui, plu- jwtwiim s^ 

rima miscentes, qux nulla prorsus veterum aucto- nealogia, 

ritate fulciuntur. Haud temere fortasse dixero, 

viam iis prxstravisse Petrum Divxum, dum lib. I 

Rerum Brabanticarum cap. 3. satis liberali cala- 

mo nonnulla expressit, qux paulo solidiori funda- 

mento subnixa cuperem. Ita habet pag. 7 : Ejus 

(S. Arnulfi Metensis episcopi) tempore, Pipinus 

Carolomauni filius, Auslrasianorum nobilissi- 

mus, in Hasbanio ac Brachbanto potenter domi- 

nabatur. De Carolomanno nihilfide dignumvete- 

res prodidere, quam quod Pipinum et Amalaber- F 

gam liberos habuerit; quorum Amalabergam 

Valbertum peperisse aiunt ; Valberto et Bertilia 

genitas Amalabergam. Aldegondim et Valdetru- 

dim. Amalabergam ex his Vitegerio viro nobili, 

Condati et Verginiaci Domino nuptam, Emiber- 

tum Cameracensem episcopum, Pharaildim, Er- 

melindam, Gudulam ac Reinildem sustulisse. Ita 

Divxus paucis multa asserens, qux difficillimum 

sit ad veritatis limam exigere. 

5. Unde tam mira acceperit, nec notat ipse, nec qus a multit 

mihi vacat inquirere, id rectissime ad marginem " 

apponi curavit, alios aliter sentire ; addere poteral, 

aliter omnino, si quid cerebri habeant, sentire de- 

'bere. Nam Amalaberga illa, Pippini soror, mater 

Walberti, mihi nota non est, non magis quam Ama- 

laberga altera , sanctorum Walberti et Berlilix 

filia, soror autem sanctarum Aldegundis et Walde- 

trudis, qux eadem fuerit mater S. Emeberti Came- 

racensis episcopi et quatuor illarum sanctarum I ir- 

ginum qux omnes Sanctx nostrx kodiemx attri- 

buuntur. Et postrema quidem quo ex fonte hause- 

rit, facile intelligo, quamquam ct ipsa infcnus refu- 

tanda sint. Verum qui S. Amalbergara Witgeri, 

quem Divxus Vitigerium appellat conjugem, soro- 



62 



DE S. AMALRERGA VIDUA. 



UICTOM 

J. B. S. 



rem faciat sam-tarmn Aldegundis et Waldetrudis, in plurimis aliis quotidie. expenmur. Verum, ut 
hactenus, quod sciam, inventus est nemo, saltem jam diximus, scriptori Vitx S. Amalbergse fides 



lllustrem gc- 
nere (uisse 
constat, 



qui fidcm aliquam mcrcatur. Nc liis rcfcllcndisdiu- 
tius inh.rrcam, vidcantur S. Aldcqnndis Acta xxx 
Januarii, S. ~\Valdetrudis ix Aprilis, utriusque 
parcntis XI Maii ; in quibus nec. iota apparet, unde 
quis colliqat, S. Amalbergam tanta propinquitate 
eos atliqisse, utut consanguineam aliquo in gradu 
fuisse, inficiari non ausim. 

6 Ceterum illustria Divxi in aliis progenitoribus 
vestigia premere, imo altius extendere ausus est 
JEgidiui Waulde, Binchiensis ecclesix Canonicus 
et Pastor in opere dc S. Vrsmaro e,t aliis septem 
Lobiensibiis Sanctis gallice edito 1628; ubi capite 2 
longam S. Amalbergae genealogiam exhibct, ita 
concinnatam, ut avosejus, abavos, tritavos ad Pha- 
ramundum usque protcnsos, memoriter recitet, cum 
ego, post operam non segniter positam, candide fa- 
teri coqar, me verum S. Amalbergse parentis no- 
men necdum certo deprehendere potuisse. Crevit 
sensim oratio, auctaque immensum S. Amalbergae 
genealogica series, sic ut alii scriptores libellorum 
de vita S. Reineldis consanquineos e.i accenseant 
Duccs et Archiduces plane innumeros, Reges, sed 
anonymos, plusquam septuaqinta, Imperatores Occi- 
dcntis omnino viginti, quorum octo Franci jucrint, 
duodecim vero ex anqustissimo sanguine Auslriaco. 
Vides quam brevi tcmpore immensi prope tituli 
Divxi elogio accesserint. 

7 At enim funium homines illi accersere viden- 
tur, quo S. Amalbergse gloriam inficiant potius 
quam illustrent ; neque enim a majorum aut poste- 



scd cujus pa- 
rentes ncc- 
dum certo 
noti sint ; 



haberi potest, quod illustri sangtiine genita et B. 
Pippino genere proxima fucrit : si non soror, sal- 
tem neptis ex sorore. 

9 Fallor vehementer ni hactenus disputatis sub- 
scribant Belgx universi; non ita forte consensnm 
extorquebo in aliis, qux supersunt, difficullatibus, 
circa unicum S. Amalbergse an duplex conjugium, 
ac proinde circa libcros ex uno an cx gemino viro 
susceptos. Rem ita proponit laudatus Molanus : 
Sunt qui eam asserant bis fuisse maritatam ; ex 
posteriore conjuge Witgero suscepisse tres jam 
dictas proles sanctas (Emebcrtum, Reineldem et 
Gudilam) ; ex priore vero marito similiter tres : 
Gengulfum martyrem, Venantium martyrem et 
sanctam Pharaildem. Verum hujus conjugii nul- 
lum apparet vestigium in historiis Gengulfi, Ve- 
nantii et Amalbergae : imo Binchiensis ecclesia? 
historia, cujus compendium posui, plane contra- 
rium habet; eam nempe. parentum orbatam so- 
latio, adhuc teneram aetate, nec puellares jocos, 
nec quselibet lubrica curasse. Hinc inimicum ca- 
stitatis diabolum puellaremadmiratum continen- 
tiam, ad ejus matrimonium parentes, hoc est 
consanguineos, instigasse ; cui renitenti maritum 
nominarunt Witgerum. Alii unicum agnoscunt 
cum Witgero conjugium, et ex eo sanctas pro- 
les quinque : Ablebertum, Reineldem, Pharai- 
dem, Ermelendem et Gudilam. Sed ut de tribus 
omnes consentiunt, sic de sanctis Pharailde et 
Ermelende a multis contradicitur, et nominatim 



nec minut 
ambigua, 

tjiix c.d libc- 
rns spectant. 



scunt. His discutiendis serviet. 

§ II. S. Amalbergae eonjugium, aetas 
et liberi. 



rorum serie emendicari ea debuit, quee a virtutum ab iis ecclesiis, in quibus hae Virgines requie- 

et miraculorum fama longe splendidius coruscavit. 

B. Pippini Landcnsis soror germana, an ex sorore 

neptis fuerit, cum id vetera monumenla aut ambi- 

gue explicent aut invoivant, quis audeat certo defi- 

nire ? Pippini proximam fuisse consanquineam ejus- 

que cuiw commissam, non tam scrupulose ncqave- 

rim. De £elero, in variis densisque tenebris, vix 

est ubi pedem figas. Obscura sunt alia, tum ad 

unum an duplex conjugium, tum ad libcros spectan- 

tia. Nec illud quis satis cxplicuerit, qua ralione hxc 

nostra S. Amalberga dici possit fuisse mater S. 

Pharaildis, qux patre Theoderico genita, ut in 

ejus Actis dicitur, non videtur sorores habuisse 

Sanctas virgines Reineldem et Gudilam, multo mi- 

nus S. Ermeiendem, quidquid, diversa confundens 

Actorum collector, id diserlissime asserat, et post 

ipsum Baldericus, Divxus, Cointius et alii. Sed de 

hac re paulo uberius paragrapho sequenti. 

8 Ad veram Sanctz oriqinem quod attinet, seclu- 
sis hic Divsei, Wauldei et variorum libellorum ge- 
nealogiis, id tnto admittendum est, illustrissimis 
exortam natalibus, ut testatur Legenda, quantum- 
vis in multis parum accurata. Ait eadem, sororem 
fuisse Pippini. patris S. Gertrudis, a quo nempe 
nuptui tradita sit Witgero. Aliqui autem, inquit 
Molanus in Natalibus, sororis filiam asserunt, et 



Ouod de duplici S. Amalbergae conjugio scripsisse 
^, aliquos jam aiebat Molanus, idem ipse asse- 
rueral in Indiculo, ubi diserte legit, S. Amalber- 
gam viduam, matrem fuisse S. Pharaildis, et ex 
secundo, S. Emeberti episcopi, Reineldis, et Gu- 
dilae virginum ; idem in Pharailde et alibi tradide- 
rat, aliisque post ipsum in libellis gallicis de S. 
Reinclde, ut dicemus ad xvi Julii. Potuit fortasse 
hscc sola consuluisse nuperus Legendista gallicus, 
quousque Acta nostra ei prxluxerunt, non adeo ex- 
tra oleas vagatus , ubi vero ad has aliasque anqu- 
slias proqressus est, audacter multa definicns. Alibi 
alia degluliit ; hic vero rotunde admisit bina S. 
Amalbergse conjuqia : alterum qnidem cum Theodo- 
rico quem gratis viduum facit, ex quo solam Pha- 
raildem susceperit, prxterilis Gengulfo et Venantio, 
de quorum priore jam satis dictum est ad xi Maii, 
de postremo non minus adynata suo tempore osten- 
dentur. Cum Witgero matrimonium alterum unde 
utramque Amalbergam nuncupant. Sed cum, geniti sint Emebertus seu Ablebertus qui in vro- 
pergit Molanus, Nordmannorum gravissima per-. vecta Mate Atrebatensis et Cameracensis episcomn 
secutio multas Sanctorum scriptas historias, fuerit; Reineldis porro et Gudila 
justo De. judicio deleverit ; mirum non est, si in 11 His alia temcre admiscet, quee cx nullis Fa- 

minutionbus discrepent, qui eas post dictam per- stis Belqicis aut Clivensibus depromere potuit ■ nem- 
secutionem undequaque coll.gere sunt conati. pe R. Reineldis festivitatem in Clivia celebrari- 
Verum h»c latius proseqm. non est prasentis forte quod alicubi legerit, Sanctas oppidum in ea 
loci ; satis sit ig.tur lectorem admonmsse, ut hu- rcgione silum esse : ignoraverit autcm Sanctas ubi 
jusmodi benigne legat et pari humanitate, pro Reineldis virgo et martyr colitur, in nostra Hanno- 
ut potent, dyudicet. Heec ille prudenter sane et 



Bina S. 

Amatberga 

conjugia 



a multis cer- 
tatimaiislrii- 
unttir, 



sapienter, nihil fingens, quo res obscurx magis in- 
tricentur. Perindc ambigue loquitur Mirxus in 
Faslis, nosque eadem in Actis Sanctorum Belqii et 



nia quxrendas esse, Hallis Deiparx proximas, quas 
o S. Reinelde et sanctis martyrii sociis nomen tra- 
xisse memorix proditum est : ut cetera mittam non 
minus crude digesta, in qux, ductore destitutus, pro- 



labi 



DIE DECIMA JDLII. 



63 



scd unicum 
admitten- 

diiin esl. 



Ex sanct&x- 
talc oslenUi- 
lur, 



solos tres li- 

tieros pcpe- 
rissc 



lah necesse Imbuit. Duces ipsi fuerunt aliqui in ad- sed SS. Autberto et Vindiciano successerit, ul m 

struendo duplici S. Amalbergae conjugio, sed quos Commentario de rjus gestis parugraphoA pag. [078, 

scire polerat, pridera refutatos fuisse a laudato su- et in Commentario de S. Gudila VIII Januarii pug 

pra JEgidio Wauldeo operis sui cap. 8, pag. 292. 513, contra BuLdericum et alios probutum exislimo. 

Eos hic sigtllatim enumerare nec vacat, nec operx Et quis, obsecro, satis intellegat, S. Ablebertum ab 

pretium est; nec prorsus curari debet longior neote- anno 630 vel cilius fuisse epitcopum,udeoque natum 

rici alicujus additio ud vitam S. Reineldis, xvi Ju- ut minimum unno 600, et tamen tnulrem ejtt.-i S. 

lii repudianda, in qua eliam sancti Gengulfus et Amalbergam fllium peperisse S '. Gudilam circa an- 

Venuntius S. Amalbergae filii perperum nuncupan- num 650, quum S. Gertrudis lavacro salutari sus- 

tur. Diceres, in id certatim studia contulisse, ut qux ceperit et in Christo divini verbi lacte enutrive- 

perplexa conciliare non poterant, accitis aliunde ne- rit? Cui rei vix eo tempore upta fuerit S. Gertrudis 

bulis magis involverent. Sed his, quoad poterit, illu- non ante annum 632 in lucem edita. Est ilaque 

strandis modo pressius insistendum est. multo verisimilius, eumesse Hildebertum S. Amel- 

12 Bona igitur scriptorum istorum omnium ve- bergae filium, qui et Ablebertus et Aldebertus et 

nia,nonvereborasscrere,virosillosbonos,quipost Emebertus dicitur, quemque non solum S. Aut- 



ai <.r<ih» 

J.Ii. s. 



Normannicas grassutiones Legendas Belgicorum 
Sanctorum ex superstite rudis vulgi tradilione com- 
pilurunt, ut erant pleriquc ordinundoi^um recte tem- 
porum ignari, plurima temcrasse et confudisse, qux 
nobis post tot secula elucidure longe difficillimum est 



berto sed etiam S. Vindiciano successisse oportet 
circa annum 695, utpote qui sorori S. Gudilx, cir- 
ca annum defunctx, teste ipso Bulderico, supervi- 
xerit. 

15 Gruvior lapsus uuctoris Vitx, Bulderici et SS. Eweber- 
ut toties fussi sunt Molunus, Mirxus ct nos alibi aliorum est.quod contra constuntem, ut ferme aiebat a u ^ m '^ einei ' 
cum Majoribus nostris. Ut rem semel dicum, censeo Molanus, propriarum ecclesiurum opfnionem, quu- Gudilam, 
cum uuctore Vitx S. Reinildis ct aiiis a Molano su- tuor virgines sorores faciunt, quarum xtates non ma- 
pra citatis, sanctam Amalbergam non nisi semel gis componi possunt, quam S. Emeberti seu Able- 
maritatam fuisse, ncc alios liberos cx unico suo con- berti episcoputus Cumeracensis ante S. Antberti 
juge Witgero suscepisse prxter S. Ableberlum seu tempora collocari ; qua in re id etium observatu di- 
Erembertum Cumerucensem untistitem, de cujus x- gnum est, uuclorem Vitx S. Amelbergae trudere, 

ipsam ub eodem S. Autbcrlo sucrum velamen susce- 
pisse. Manifestu est, ni fallor,contrudictio insnncta 
Ermelende, qux a Cointio et aliis inconsequenter 
rejicitur, quxque certe ex eadem cum S. Gudila 
matre gigni omnino non potuit, nisi miraculum fin- 



E 



tate proxime agemus, et sacrns duas virgines Reinel- 
dem et Gudilam, quarum illa Sanctis marlyrio co- 
ronata fuerit. Aliter loquitur S. Amalbergae Legen- 
da, hic a nobis danda et discutienda, verum post 
operosiorem disquisitionem deprchendissc videor, non 



una in re lapsum istius Vitx scriptorem, cujus pe- gamus, quod in Sara, Abrahami uxore, admittere 

riocbam, omnis offensionis lapidem , primum subjicio : nos cogit sola sacrarum Litterarum divina auctoritas. 

Dedit autem Deus eis sobolem sanctissimam, Al- De S. Ermelcnde, iisdem prope verbis meminit 

debertum sanctae Cameracensis ecclesiae pasto- Molanusin Indiculo et in Natalibus Sanctorum Bel- 

rem beatissimum quatuorque dicatas Deo so- gii ad diem ■K.\mOctobris,sic deea scribens : Post 

rores, quarum una Reyneldis, altera Pharaildis, mortem vero per quadraginta octo annos a cultu 

tertia Ermelendis, quarta Gudila fuit. secnli latuit, donec miraculorum gloriam eam ma- 

13 Ad difficultates omnes utcumque enodandas gnificante, permotus DuxPippinus, pater S. Ger- 

(cum ambiguu sint ferme omniaj aliquousque e.rplo- trudis, sacrum corpus levavit e tumulo. 



16 Plura de hac re ex ipsa S. Ermelendis Vita exclusaS. 
referuntur Commenturio ad Acta B. Pippini para- rme '" ' 
graplio 4, prxsertim nitm. 45, pag. 258, ubi dici- 

tur, quod praedictus Prineeps prasdiorum per- 

maxima multitudine locum ditavit, jaciens fun- 



randa estS. Amalbergae xtas, qux indecolligiposse 
videlur, quod proles ejus natu minima et postrema 
fuerit S. Gudila, de qua angeius ei prxdixerit, quod 
paritura esset filiam Deodilectamsummaeque con- 
tinentiae et castitatis flore perornatam, quodque 
post ipsam, alteram non conciperet filiam ; demum damenta monasterii ubi Christum recoleret plebs 
quod natam filiam traderet S. Gertrudi, lavacro Dei. Vide ibidem alia,ad eamremspectantia,paulo 
salutari suscipiendam, et in Christo verbi divini fusius explicata. Jam vero diem ultimum obiit bea- 
lacte (ut Apostolus monet fieri debere) enutrien- tus iste Pippinus, pater B. Gertrudis, per eam ap- 
dam. Notant hxc certissime tempusquo S. Gertru- positionem clarissime ab omni alio sijnonijmo distin- 
dis fama jam per Bclgium vulgata eral, adeoque ctus, anno Domini 646, quo ipsotantisper, sed gra- 

tisconcedam, otnnia jam relata peragi ab eo potuis- 
se : si jam annis totis octo et qttadraginta sepultn fu- 
ernt S. Ermelendis, vel in eu lujpothesi plune 
admittcndum est, ipsam ut minimum vita fitnclnm 
anno 598. Dentur ipsi tinni vitx dumtaxat viginti, 
natam oportet rursits ut minimuin anno 578. Et erit 



dum Nivellx suncliinoniulem ageret. AtquiS. Ger 

trudis natu unno 632, velata est a S. Autberto 650 , 

consequens est, ut ante eum annum nata non sit S 

Gudila. quandoquidcm eam xtatem ut minimum ut- 

tigisse debuerit sancta institutrix, priusquam ad sus- 

cipiendam puellulx curam idonea fuerit. Verosimilli- 

me igitur quis conjiciut, natamesse S. Gudilam circa qui nobis persuadeat, sanctnm nostram Amalbergara, 

annum istum 050 aut paulo serius.Cum veroultima qux S. Gudilam enixa est circa annum 650, ejus- 



fuerit S. Amalbergx prolcs, eadem prope vcrosimi- 
litudine deducetur, malrcm ad eos circiter annos 
pervenisse, quibus concipere desinunt miilieres,quod 
est dicere, ab anno xtutis quinquugesimo non procul 
abfuisse, ut proinde nata sit seculo septimo ineunte, 
seu circa annum Domini sexcentesimum. Nunc ad 
Anonymi biographi textum redeamus. 

14 Admitto imprimis cum Majoribus ad xv Ja- 
nuarii, S. Amalbergae filium fuissc, itidem San- 
ctum et Cumerucenscm episcopuin Aldebertum, seu 



dcm istius virginis Ermelendis genitricem fuissc, 
totis ante annh ditobtts et septuaginta? Hxc qtiiap- 
teconciliavcrit, poterit unaflammas interei nqunm, 
vcntos et mnre coiicordiain induccrc. 

17 Sed neque S. Phnrnildcin vidco fitissc S. <t S. Pha- 
Amalbergae filiam, iieqitc potitit ca opinio alitimle 
oriri, quum ex Actis SS. Bmeberti, Gudiir, et liu- 
jits Amalbergse, qtioriim crrorcscnnndarc conainiir. 
S. Pharaildis certam xtntcin ncnio cst qttt dctcrmi- 
navcrit hactcnu.s, ncc id crplorarc potuit Opcris nc~ 



Ablebertum, aut Hildebertum, vel qitocumque alio stri conditor Boltandas tvJanumt ; ttd H. Cruaitam 
simili uppelles nomine ; verum qui non Bertoaldo, notans, bts nuptam fuisse S. Amalbergam, si 6. 

Pha- 



64 



DE S. AMALBERGA VIDUA. 



.UT.TOHE 

J. B. S. 



Pharaildis mater rxstitii; quod nobis mrflo modo 
probatur. Sed tteque id exprimunt S. Pltaraildis 
Acla, dum pr.rlcrito matrisnomine, sohim innuunt, 
patrem ei fuisse Theodoricum, intra fines Lotha- 
ringiae et Gallia? imperantem, cui natorum etiam 
gemina fuerit soboles, sed innominata ; quibus fe- 
minea? sortis tertia accesserit Pharaildis nomine, 
nbi rotunde sororcs excluduntur. Adde his VitamB. 
Rcineldis, ad xvi Julii illustrandam, in qua sicut 
purior cxstat in nostro codice Ms. Signato >J< Ms. 
50, sic leges : Ex hae ergo (S. Amalberga) dedit 
ei f Witgero) Dominus sobolem sanctissimam, 
Emebertum, postea sanctae Cameracensis ecclesiae 

pastorem beatissimum duasque filias, quarum 

una Gudila, altera Reineldis vocabatur. Nihil hic 
de Ermelende aut Pharailde, quse eliam exclusx 
sunt in Yita S. Berlendis ad iii Februarii ; sed 
quarum sanclitati nec hilum subtractum cupimus, 
tametsi eas aliarum sororcs fuisse, prorsus existima- 
re non possimus. Scd de libcris salis dictum sit, ad 
S. Amalbergae cultum et Acta procedamus. 



§ III. S. Amalbergae cultus. professio 
et Acta. 



Recenlior 
hujus quani 
firginis ciit- 



Inler varios Legendarii gallici errores, de quibus 
supra locuti sumus a principio paragraphi prse- 
cedenlis, et hic computandus est, quod satis confi- character primus 7 in 6 : quis enim ille Pippinus 



ex ecclesia Laubiensi, cum aliis septem Beatis, D 
quiescit sacra ejus gleba in theca argentea. Tabu- 
las non satis sinceras consuluil Sanssnyus, si aliam 
S. Amalbergae transitus festivitatem, reperit, prse- 
ter, eam quam hoc die signant monumenta omnia 
Belgica. 

20 Varia inter elogia unum subnectere liceat a Ejus clogia, 
Constantino Ghinio satis recte conceptum, si solam 
epocham eximas, ut infra dicam : In Laubaco cce- 
nobio, depositio S. Amalbergae viduae, quae illu- 
strissimo genere nata, patre orbata, etsi reluctans, 
Witgero Lotharingia; Principi in matrimonium 
data, ex eo prolem sanctam in lucem edidit, 
nempe Ablebertum Cameracensem episcopum, et 
Deo dicatas virgines Reyneldem martyrem et 
Gudilam. Postea cum viro seculum deserens, ve- 
lamen accepit a B. Autberto Cameracensi anti- 
stite, et se totam Deo dicavit in Malbodio. Cum- 
que in dies magis ac magis jejuniis et precibus 
carnem domaret, [et] spiritum roboraret, febre 
correpta, sentiens diem vocationis adesse, saepe 
repetens verbailla: Domine, dilexi decorem do- 
mus tuae, et locum habitationis gloriae tuae ; ad 
eamdem gloriam vocata, quievit inDomino. Cor- E 
pus Lobium delatum.inde Binchium translatum, 
miraculis illustratur. Claruit tempore Pippini, 
circa annum Domini 790. Excusandus error in 
syfris 790, typographi, opinor culpa, quemadmo- 
dum de Molani Indiculo diximus ; mutandusqu 



denter enuntiet, S. Amalbergam Virginem hoc 
die recoli, occasione synonymx sanctx viduse, cujus 
hic ge.sta illuslramus ; cum utraque Acta eumdem 
transitus dicm xqualiter signent, aliundevero plane 
oppositum dicendum videatur : patebit enim infra, 
multis ante seculis notam fuisse in Martyrologiis 
jam dictam S. Amaibergam virginem, ut in Ros- 



in Brabantia, Carolo Magno jam pridem imperante ? 
21 Vulgati monastici omnes Martyrologi Bene- 
dictini S. Amalbergam sibi certatim vendicant, 
Wion, Dorganius, Menardus, Bucelinus, quos ni- 
hilominus Mabilio minime seculus est, de ipsa nec 
in Actissuis, ne quidem inter Prsetermissos, nec in 
Annalibus ullam faciens mentionem. Bucelini en- 



uvydino seu Trajectensi codiceseculiy.il et pluribus comium, jam dato haud multum absimile, Actorum 

aliis ; multis, inquam, anle seculis, quam hodiernam synopsis est, qualem dedit Molanus in Indiculo et in 

sanctam Viduam additionibus suis ad Usuardum in- Natalibus. Wion nonmrfla perperam explicuit, quse 

sereret Molanus, in Indicnlo, forte per mendum ty- superioribus paragraphis satis refutata sunt: in eo 

pographicum, signans x diem Junii, unde factumest erroris socios habuit, seu potius ipse in errorem in- 

ut Baronius, in suis ad Marlyrologium notalioni- duxit Dorganium el Menardum, utpote qui omncs 



bus, occasione Virginis, quse sola Fastis vetusliori- 
bus et in hodierno Romano locum habet, scripserit, 
fuisse praeterea et aliam ejusdem nominis Amel- 
bergam viduam, et ipsam sanctitate celebrem, 
cujus Acta describit Surius tomo 4 hac die : porro 



S. Amalbergam abbatissam nuncnpent. Wionis 
verba sunt : Eodem die Laubaco ccenobio, depo- 
sitio S. Amalbergae viduae, et abbatissae Malbo- 
diensis, qua? signis clara, mira veneratione fide- 
lium colitur. Dorganius paulo brevius : Eodem die, 



in recentio- 
ribus Fastis 
salis cctebris 



festa dies ejusnon vi Idus Julii, sed Junii agitur, S. Amelbergae viduse et abbatissae, quae signis 

ut testatur Molanus, de ipsa agens in Indiculo clara, magna veneratione colitur. Symmistas se- 

Sanctorum Belgii. Verum hic in Natalibus optime quitur Menardus, qui sic habet: Eodem die Lau- 

restituit eorum edilor Lowius, ad hunc diem omnia baco coenobio.depositiosanctaeAmalbergse viduae 

reducens, quee de nostrasancta Vidua dicenda erant et abbatissae Malbodiensis. Ita ipsi, mutua placita 

aut retractanda. adoptantes e,t describentes. 

19 In dictisadUsuardumadditionibussicposue- 22 At enim tota ista S. Amalbergae abbatialis 

rat laudatus Molanus ad hunc diem in prima edi- dignitas, tam speciose obtrusa, nulla omnino proba- 

tione : Binchii, Amalbergae electae viduae, quae bilitate nititur, nec ulla Malbodii ejus exstat me- 

cuminpace quievisset, conditaest inLaubias.in moria. Certe abbatissa prima sancta Aldegundis, 

basilica B. Ursmari ; et signis clara, mira vene- ut xxx Januarii diclum est satis, videtur obiisse anno 



qui pcr- 
peram ipsam 
abbalissam 
faciuiit ; 



ratione fidelium colitur. In posterioribus paulo ali- 
te.r et brevius: Eodem dieLaubaco coenobio,depo- 
sitio S. Amalbergae electae, quae signis clara, etc. 
Adjecta est Sancta recentiori manu Adoni Lobiensi 
manuscriplo. Ejusdcm meminere : Kalcndarium Le- 
odiense, Martijrologium Germanicum, alque item 
Belgicum, Galesinius, Ghinius, Ferrarius et recen- 
tiores alii. Fallor ,ni Saussayus Molani dicta conci- 
liare voluerit, dum elevationem a nalali perperam 
distinxit : Eodem die elevatio sanctae Amalbergae 
viduae sanctimonialis, cujus transitus Laubiis et 
Bincbii quotannis festivatur iv Idus Junii. At 
Binchii praecipuo cultu pollet, ubi delata pridem 



675 ; cui successit in monasterii regimine S. Alde- 
trudis, de qua egimus xxv Februarii, qiue duode- 
cim annis preefuisse dicitur. Hanc abbatissa tertia 
subsecula est S. Madalberta, ut patebit ad diem vn 
Septembris ; heec vero usque ad annum 696 super- 
vixit. Non est autem verosimile, sanctam Amalber- 
gam, qux circa annum 650 S. Gudilam ultimam 
prolem enixa est, aut tamdiu vixisse, aut sallem 
fuisse tum regendo monasterio aptam. Ipse Wion 
(qui forte nominis similitudine deceplus, Amalber- 
gam pro Madalberta abbatissam facit) illam circa 
annum 690 obiisse scribit ; salis probabili conjectura : 
nam quod nosler Andreas Boyus in Vitis sanctorum 



DIE DECIMA JIJLII. 






sulis csl. 
sanclimonia- 
tciu appel- 
lare. 



conjugatorum, Surium liaud dubic seCUtus, scribit 
circa annuni 650 obiisse, id dici non potest, cum 
posl S. Alderjundem deeessisse , ex Vita ipsius, 
quam mox dabimus, manifeste constet. Constantini 
(,'Iiihii, vel ejus typographi errorem jam supra ex- 
cusavimus. 

23 Sed a proposito nostro ferme deflectimus. Ab- 
batissam numquum fuisse S. Amalbergam, extra 
controversiam positum censemus, attamcn sanctimo- 
nialis habitum induisse, a S. Autberto, Cameracensi 
episcopo, sacro velamine amictam, et sub S. Alrle- 
rjundis rdiarumquc jam dktarum abbatissarum suavi 
guberiiatione sanclissimam vitam exerjisse, minime 
dubium videtur ; nam et id anrjelus ei diserte prse- 
nuntiaverat num. 3, cum viro tuo, mutatis vesti- 
bus, acceptoque monachali habitu, vosmetipsos 
gratas immolabitis Deo hostias, atque in sancta 
conversatione ad flnem usque perdurabitis. Sic 
porro perdurasse Sanctam, id enimvero probant 
Acta a num. 5. De ejus habitu hxc notata invenio 
ad eorumdem Actorum calcem, eadem manu, qua 
ipsa olim descripta sunt, et a zelosissimis Operis no- 
stri, tunc necdum inchoati, promotoribus monaclds 
Leeticnsibus ad Rosweijdum transmissa. Pingitur 
hic (Binchii opinor) sancta Amalberga moniali 
indumento vel soutana coloris nivei, pallio atri; 
albo super caput velamine, uti Canonica ; et manu 
sinistra novaculam gestans (dextra libruml qua 
opus in angustia partus divas Gudilas traditur 
fuisse. Satis de cultu. 
Actorum 24 Acta primus, quod sciam, edidit Surius, prx- 

ritecompila- f' xo hoc tiiulo: Vita S. Amalbergae vidua?, matris 
torum S. Gudiloe virginis, ut in Mss. codicibus habetur. 

Stylum mutavit F. Laur. Surius. Hic Surii in 
omnibus ferme Lcgendis mos fuit, de quo ssepe alibi 
conquesti sumus ; nos genuinam ipsius et primige- 
niamphrasim, intcgra fide, rcstituendamcensuimus, 
notaturi hinc inde rjraviores variationes, qux ad rem 
facere videbuntur. Auetorem suspicari quis possit, 
fuisse monachum Lobiensem, verum ipse nulluin ejus 
rei vestigium prodidit, ut satius sit, nihil idcirco 
definire. Nec facilis est conjectura, quo primum 
tempore scripta fuerint, quamvis indubitutum videa- 
tur, pluribus post Sahctx obitiim seeulis compilata 
fuisse fcerteposi seculum x, dum tiotissimus esset m 
Belgio Lotharingix ducatus) ab homiue historix 
_, Belgicx et elironologuc non satis perito, qui res et 
tempora male confuderit, paucissima memorans, quee 
ad rectam gestorum seriem pertineant ; signa autem 
jejuue etiam et brevissime complexus, hac formula : 
Quanti cujusque meriti fuerit beatissima Christi 
famula, testantur ad tumulum ejusdem, orationi- 
bus ejus, diversorum signorum multiplicibus cu- 
rationibus, per gratiam Dei facta miracula; ne 
uno quidem aut altero e tanta copia sigillatim enar- 
rato. 

25 E.v istiusmodi spiciminibus de Actoruin me- 
rito et sestimatione facile statuet hamm rerum non 
imperitus arbiter. En modo brevem eoruindem tina- 
lysim. Numerus primus virginibusinstituendisaptus 
est, ubi vi tenera aetate parentum solatio orbata 
dicitur Sancta ; et tamen numero 2 iidem inducunttttr, 
tamquam a diabolo ad matriinonium ejus instigati. 
Dum ait scriptor, a Pippino fratre suo nuptui da- 
tam, contradicit Vitis SS. Reineldis et Gfudila, iu 
quibus sancta earum mater Amalberga, Majoris- 
Domus inclyta Pippini sorore progenita asserilur, 
ut tradunt etiam alii. Quod autem de Witgero me- 
morut, totius Lotharmgiaa ducatus officinm ges- 
sisse, eiim num. I appellans regem prudentissi- 
rmim, refutatum est in Commentario prxvio ad 17- 
tttiu B. Pippini, ut dicemus paragrapho sequenti ; 

Tomus iii Julii. 



compendia- 
ritt anatysis. 



qua snltemin Te non tanlopere viluperanda est Surii 
mutatio, dum Lotharingix Ducis nomini substituit, 
Witgcro homini prapotenti conjurjem traditam 
fuisse S. Amalbergam. De liberorum numero supra 
abunde disputavimus. Cetera, tametsi non salis hi- 
storica, tolerari possunt. Superest, ut Majorum fi- 
dem liberemus, ea eliam annectendo, quee de Wit- 
gero, S. Amalbergae, marito, et postea monacho 
dici merentur. 



§ IV. Witgerus S. Amalbergse maritus 
quis fuerit , et an Sanctis annume- 
randus? 



Pridem pollicitus est Joannes Bollandus in citato 
non semel Commentario ad Acta B. Pippini et 
alibi, acturos nos etiam hoc die de S. Amalbergs 
beato, ut ipse vocavit, Witgero, sanctissimx uxoris 
conjuge ; cujus nulla seorsim Acta exstant ; nec vern 
alia de ipso produci possunt przter ea quse leguntur 
in Vitis jam datis S. Emeberti seu Ableberti xv Ja- 
nuarii, S. G-udilz viii Januarii, S. Amalbergae 
quee datur hoc die, et S. Reineldis, de qua agendum 
diximus hujus mensis xvi, quando patebit clarius, 
aut unum eumdemque fuisse plurium Actorum scri- 
ptorem, aut certe alia aliis preeluxisse, sic ut eorum 
genesis ferme deprehendi possit. Ne autem Bollando 
hic in nonnullis videar contradixisse , id accurnte 
nottindum, in, citato jam Commentario de B. Pip- 
pino rtd xxi Februarii, circa jam dictee S. Reinel- 
dis Legendam, secutum ipsum manuseriptum paulo 
recentius, cui nomen tertiee sororis S. Pharaildis 
insertum reperit, quod plane abesl ab antiquiori 
codice , a nobis supra laudato, ut ex relatis ibi 
verbis perspicuum est ; sed id pluribus et ex pro- 
fesso, ad dictum diem xvi Julii discutietur. Heec 
cursim observata volui, ne quis heereat, dum rliver- 
sas S. Reineldis Vitas a nobis adferri intelligit. 

27 Porro qtuv ad Witgeri, seu Dttcis, seu Comi- 
tis, certe viri prxpotentis originem, titulos ac pos- 
sessiones in Brabantia, seu ejus temporis Bracbanto 
(tle cujus voeis etymo et signifkatione fusius disserui 
in Actis S. Rumoldi, seorsim editis anno 111$) 
multa curiose et erudite disputavit laudatus Bollan- 
dus in prxdicto Commentario de B. Pippino, para- 
graplw 1, numeris 4 et 5, quos Iiic denuo pro ma- 
jori pttrte exhibere visum est, in eorum gratium, 
qui, cum Februarius Actorum nostrorum mensis 
rarissimus factus sit, iis carerent, quibus tota hxc 
res paulo clarius illuslraiida est, simalque refellenda 
non una Cointii assertio in sttis Franeorum ecelesia- 
sticis Annalibus ad annuin 053 num. 22, ubi de 
Witgero, ejusque possessionibus toquens, opposita 
Bollando sensisse visus est, pi\rsertun eirea castrum 
vurie e.vpressum Condacum, seu Condatum, quod 
alter pro Condato Hannonis, alter pro Condaco 
Brabantise, medio itinere Antverpiam inter et Me- 
ehliniam sit", vulgo Contick. accepit, quod certe tul 
Lobienses propius pertimtisse, indubitatum est. Sed 
Bolliintluin ipsum autlitunits. 

28 Et in Braebttnto quidem (Bollandi verba 
siinii ejusdem Pippini sororis maritus aut gener 
Witgerus opimas habuii fortunas, </>• quibus itn to- 
quitur Vita S. Reineldis vinjinis et martyris, xvi 
Julii a nohis edeiultt : Igitur beatissima virgo Ray- 
neldis nobilissimis natalibus, tJondaoensj oastro, 
quod super Seelt tiuvium situm est, exstitit oriun- 
da. -Xam regnante Pippino duce, patre sanctissi- 
moe virginis Gsrtrudis pater illius Gotnes 

H Wigerus 



MXTORP. 

J.B. S. 



Qux dc mt- 
rjero poilici- 



hie rebus 
stttietx l'xo- 
ris subjun- 
guntur. 



Oriijo ejus et 
polentia, 



ai cToni 
.1. B. S. 



ui'{ eliam de 
possessioni- 



De monaclm- 
tu non diitri- 
lulur. 



66 DE S. AMALBEROA VIDUA. 

Wigerus nomine, totius Lotharingige ducatus professos, habes num. 4 : Placuit denique etiara 
officiura gerebat, et inter palatinos Principes patri et matri seculum deserere, quo Christo 



primatum tenebat Fuit autem possessio ejus 

supradictum castrmn, nomine Condacum, et Am- 
niacmn, Uginiaeumque, eum aliis praediis multis. 
quorum nomina non expedit hic recitari. Con- 
junxit ergo sihi in matrimonio puellam regiam, 
supradicti Ducis sororis filiam, nomine Amel- 

bergam Ex hac ergo dedit ei Deus sobolem 

sanctissimam Emebertum, etc. Notat dcinde Bol- 
landus S. Reineldis vitam reccntiorem esse, unde 
nec mirum, si mendis respersa sit; quale illud, quod 
Witgerus Comes dicatur totius Lotharingiae du- 
catus officium gessisse, quod idem etiam habes 
infra in vita S. Amalbergae ; ut facile pateat, Vi- 
tarum istarum scriptores nonnulla affinitate conjun- 
ctos fuisse. 

29 Probat deindc BoIIandus, Lotharingix seu 
rcgni Lothariensis nomen, non nisi annis ducentis 
et amplius post B. Pippini Witgerique obitum, cog- 
nitnm fuisse, quando Lothario, Lothnrii Imperato- 
ris filio, Ludovici Pii nepote, anno dccclxix sine 
liberis defuncto, ditionem ejus inter se patrui ejus 
Ludovicus Gcrmanicus et Carolus Calvus, ac deinde 
hic idem Calvus, et Ludovicus, Germanici filius, 
partiti sunt, non sine bellis. Nec in eo solum Bol- 
lando videtur Vitx illius scriplor hallucinatus, sed 
perperam quoque Condacum castrum super flu- 
vium Scelt collocare, ratus Condatum esse Hanno- 
nix oppidum, ad Hainx Scaldisquc confluentes : 
cum Contacum esse videatur, pagus insignis, medio 
inter Mechliniam et Antverpiam spatio , aliquot 
ntillibtis passmim a Scaldi. Nam cum patrimonium 
mum S. Reineldis, Witgeri Comitis filia, Lobiensi 
monasterio tradiderit, fatentur Lobienses, se am- 
plissima bona Contaci (quocl vulgo nunc Contick 
dicitur) possedisse, el jura etiammem quxdam reti- 
nere, ceteris Cardinali Granvellano venditis : Con- 
dati vero negant, se. quidqnam possidere, aut memi- 
nisse a majoribus suis possessum. Atque hoc prxci- 
puum est in quo Cointium a Bollando perperam re- 
cessisse existimamus. 

30 Iidem Lobienses Sanctas pagum veteris 
Bracbanti, ubi corpus asservatur S. Reineldis, 
etiamnum tenent ex ejus donatione, licet parte ju- 
risdictionis alienata. Et in Bracbanto fuisse Wit- 
geri possessiones, sive avitas sive dotales uxoris, 
conjicere est ex S. Gudilx Vita, in qua cap. 1, 
Rum. 3 ista leguntur : Beata igitur Gudila virgo 
dignissimum habuit ortum in Brabantensi pago. . . 
parentibus secundum seculi dignitatem excellenti 



possent liberius militare. Nam Witgerus rex 
prudentissimus, sicut ab angelo prsenuntiatum 
fuerat, monasticae regulae disciplinoe se subdidit ; 
uxor vero illius Amalberga, sacro velamine sus- 
cepto ab Autberto Cameracensi episcopo, se 
Domino dedicavit. Expressis verbis liic non asse- 
ritur, Witgerum ad Lobienses se contulisse, ast ea 
receptissima est scriptorum prope omnium opinio, 
pronius inde et facilius admittenda, quod ambx 
sanctorum paretitum sanctx he.redes Reineldis et 
Gudila, potissimam bonorum suorum partem mo- 
nachis Lobiensibus subinde obtulerint, ut e.x Vita 
S. Reineldis constat, et jam a Bollando satis di- 
ctum est. 

32 Quo primutn anno vitam monasticam ample- 
xus sit Witgerus, quamdiu in cwnobio vixerit, quo 
tempore e vita exccsserit, tacentibus sanctx uxoris 
et liberorum Legendis, nemo, nisi temere divinave- 
rit ; nec milii lubct in rebus tam obscuris pro arbi- 
trio quidquam statuere, quod fecit Cointius, dum 
annum 666 assignavit, quo cum uxore seculo renun- 
tiavcrit. Haud equidem dubitaverim , fclicissimo 
exilu comparem vitam coronasse, unde eum Balde- 
ricus sanctum virum merito appellaverit. Ceterum 
exstat apud nos responsum monachi alicujus Lobien- 
sis ad Bollandi quxsita, huc missumab Operis nostri 
patrono D. Thoma Luytens, Lxtiensi postmodum 
abbate, in quo articulo tiltimo sic scriptum invenio : 
Baldericus in Chronico suo Cameracensi lib. 1, 
cap. 16, dicit, S. Ablebertum parentibus siqui- 
dem et vitaa et generis dignitate clarissimis, pa- 
tre videlicet Witgero Comite, sancto viro atque 
Amalberga matre editum. In quibusdam tabulis 
Sanctus dicitur, sed nulla apud nos ejus habetur 
memoria. Gazaeus in sua historia pag. 73 ponit 
eum obiisse ultima Decembris, quo anno vero 
ignoratur. Satis ingenua confessio est, Witgerum 
apud Lobienses et Binchienses numquam pro Sancto 
habitum fuisse. 

33 Vellem addidisset, quibus in tabulis Sancti 
appetlalio ei adscribatur, quam ego hactenus non 
reperi. Citat Bollandus Kalendarium Sanctorum 
ditionis Leodiensis, cujus auctoritatem non magnam 
esse oportet, cum noster Fisen interFlores suos, ne 
venerabilis quidem nomen Witgero tribuere ausus 
sit; in elogio S. Amalbergae id solum tradens, 
quod uti beatissima uxor, et ipse sanctissimam vi- 
tam instituerit, non minori laude, priorque de- 
functus sit; hocaulempostremum, nescio unde liau- 



lice. tcmpus 
depniri 
nequeal : 



nequc scitur 
culluin us- 

(/110111 

habuisse. 



uisignitis prosapia, et in admimstrationem rei- serit. Molano etiam plane prxteritus est nec Mi 



publica. adeptis honorum fastigia. Pater siquidem 
ejus exstitit Witgerus, quem in fascibus comita- 
tus egisse accepimus. In altera ejusdem Gudilx 
Vitacap. 1, num. 1 ista habentur : Igitur Sio-e- 
berti Regis temporibus, qui fuit Dagoberti Regis 
filius, exstitit quidam Comes Witgerus nomine, 
in pago Brabantensi, probabilis moribus, etc. 
Laudatus supra Baldericus in Chronico suo Ca- 
meracensi de S. Emeberto sic scribit : Hic ex 
Bracbantensi pago oriundus, parentibus siqui- 
dem et vitae et generis dignitate clarissimis, pa- 
tre videlicet Witgero Comite, sancto viro, atque 



rxus, utut in titulo Beatum vocet, de eo aliud asse- 
rit, quam quod jam diximus ; nempe a Balderico 
sanctum virum et Comitem nuncupari, qui seculi 
curis valere jussis, demum factus sit monachus 
Laubiis ad Sabim fluvium. Verum hxc nondum 
demonstrant, vel incohatum aliquem cultum Wit- 
gero umquam delatum. Id vero peremptorium vide- 
tur argumentum, quo vetamur Sanctos aut Beatos 
inler eum connumerare, quod in ipso suo Lobiensi 
cmnobio nullam prorsus venerationem habuisse scia- 
tur, quo circa nos omni titulo abstinendum censui- 
mus, hxc de ipso in sanctx conjugis gratiam colle- 



Amulberga matre editus est. Hactenus ferme^c J£ ^ent ,'X.~ m^eT ^ntZ 



Bollando. 

31, Atque hxc quidem sunt qux cum aliqua ve- 
risimilitudine de Witgeri prxclarissimis natatibus 
et possessionibus disputari possunt. De ejus cum S. 
Amalberga conjugio iterum agitur in Vitaproxime 
subneclenda; ubiet pios conjuges, mutuo consensu a 
se invicem recessisse et monasticam toto reliqua vita 



que, ex Ms. Binchiensi, S. Amalbergae Legendam 
subjiciamus. 



VITA 



DIE DECIMA .1ULII. 



67 



IPitaero 

nupttii 

traditur. 



J)< ultima 
prole angeli 
vaticinium, 



et de conju- 
(jum oolunta- 
rio secessu. 



VITA 



Qtue legitur a Laubiensibus et Binchien- 
sibus. Desumpta ex Ms. Binchiensi. 



Beata Amalberga illustrissimis exorta natali- 
bus, sed moribus elegantioribus adornata, 
Sanctas a oppidum excoluit : cujus ductrix et 
Domina usque ad assumptam religionis beatitu- 
dinem jure hereditario extitit. Quae parentum or- 
bata solatio, tenera licet aetate, familiam, quae 
successione hereditaria sibi inhaeserat, pervigili 
cura, suaviterque tractabat, non quia servorum 
aut ancillarum numerosa turba, quod inter mor- 
tales primum putatur, delectaretur, sed quia in- 
justum esse putabat, si paternum censum avide 
retinens, fame et inedia quemlibet eorum patere- 
tur perire. Non ipsa puellaresjocos, non amato- 
ria carmina, non ludicra quaelibet, ac frivola au- 
dire, vel videre curabat, sed quasi Maria secus 
pedes Domini residens, quod actura fuerat, actu 
et habitu praemonstrabat. 

2 At vero inimicus castitatis diabolus puella- 
rem admiratus continentiam, spe tamen frauda- 
tus inani, ad ejusdem puellae matrimonium insti- 
gat parentes ; denominatur renitenti maritus , 
et tandem a fratre suo Pipino, patre sanctae 
Gertrudis, Vuitgero, totius Lotharingiae Ducatus 
officium b gerenti marito traditur, aequali gene- 
re, nec dispari meritis. Dedit autem Deus eis so- 
bolem sanctissimam Aldebertum, sanctae Came- 
racensis ecclesiae pastorem beatissimum, cujus 
gesta plena miraculis atque virtutibus in eadem 
ecclesia usque in hodiernum florent ; quatuorque 
dicatas Deo sorores, quarum una Reyneldis, 
altera Pharaildis, tertia Ermelindis, quarta Gu- 
dila fuit. 

3 Cumque oppressione junioris, sanctae videli- 
cet Gudilae, ante paucos dies uterini partus ma- 
terno ritu angustiaretur, indictura est ei ab an- 
gelo hujusmodi solatium : Paries filiam Deo si- 
quidem dilectam, summaeque continentiae et ca- 
stitatis flore praeornatam ; haec omnibus diebus 
vitae suae Deo gratum exhibebit obsequium ; tu 
vero post ipsam, alteram non concipies filiam, 
sed ex eo die in castitate manens, cum viro tuo, 
mutatis vestibus, acceptoque monachali habitu, 
vosmetipsos gratas immolabitis Deo hostias, at- 
que in sancta conversatione in finem usque per- 
durabitis : natam vero filiam trades sanctae Ger- 
trudi, lavacro salutari suscipiendam, et in Chri- 
sto verbi divini lacte (ut Apostolus monet fieri 
debere) enutriendam. 

4 Tunc illa : Gratias, inquit, ago tibi, Domine 
Jesu Christe, qui ad consolationem angelum tuum 
de ccelis mittere dignatus es. His et aliis vocibus 
hujusmodi ccelum pulsans, se Domino precibus 
commendabat. At vero ceterse ipsiusfiliae cum ab 
infantia sua vitam castissimam ducere propo- 
suissent, multique illas regni primores (ob nobi- 
lilatem et divitias) copulari sibi in conjugio cu- 
perent, placuit eis in virginitate permanentibus, 
sponso coelesti niagis adhaerere toto desiderio 



animi, quam mortalium conjugiis copulari ; pla- 
cuit denique etiam patri et matri seculum dese- 
rere, quo Christo possent liberius militare. Nam 
Vuitgerus rex prudentissimus, sicut ab angelo 
praenuntiatura fuerat, monasticae regulae disci- 
plinae se subdidit; uxor vero illius Amalberga, 
sacro velaminesusceptoab Autberto Cameracensi 
Episcopo, se Domino dedicavit. 

5 Igitur sanctissima Amalberga, sicut ab ine- 
unte aetatis suae tenerae primaevo flore moribus 
bonis composita, divinis operibus attentius in re- 
liquo desudare decrevit ; moxque ad haec totis vi- 
ribus conversa, incredibile dictu est quantae se 
abstinentiae dederit, quam assidue jejuniis et 
orationibus corpus suum afflixerit. Cumque in 
dies magis ac magis carnem domando, spiritum 
roboraret, disponente Deo tanto ejus labori finem 
imponere, febre correpta est, et incidens in gra- 
vissimam invaletudinem, id quod desiderabat 
adepta est, scilicetut Domino copiosius uniretur. 
Sentiens itaque prudentissima feminarum diem 
su33 vocationis adesse, quasi quae humana despi- 
ceret et ad suos jam invitaretur, usque ad exspi- 
rationem animae istos versiculos susurrabat : Do- 
mine, dilexi decorem domus tuae et locum habi- 
tationis gloriae tuae. Adsunt denique sanctibeato- 
rum spiritus, ejus animam ad ccelum usque de- 
ferentes. 

6 Tota ad funus ejus Malbodiensis turba c 
convenit ; omnis inopum multitudo matrem et 
nutriculam d se perdidisse clamabat. Tanta vero 
dignitas ejus ora compleverat, ut cunctis liquido 
claresceret, quia aerumnas beatitudine, labores 
requie commutaverat. Verum quia tunc tempo- 
ris Malbodii nulla spectabilium personarum se- 
pulturae tradita fuerat, sed neque beata Alde- 
gundis e, quae eumdem locum a fundamento ex- 
truxerat, majores natu ecclesiae quid facto opus 
sit consulunt, et quonam loco sanctum corpus 
sepulturae tradi oporteat, alternatim colloquen- 
tes, nihil certi statuunt. Tandem salutari reperto 
consilio Laubiense monasterium sepulturae corpo- 
ris Dei famulae constituitur, quod quia divinae 
considerationis ordinatione gestum fuit, ab omni- 
bus unanimiter concreditur. 

7 In eodem autem tum temporis coenobio non 
minima monachorum, Deo sub jugo regulae beati 
Benedicti militantium, continebatur congregatio, 
et in divini cultus profectibus sanctitatis florebat 
religio, et quamplurima beatorum Christi Con- 
fessorum inibi quiescentium corpora non mini- 
mam venerationem conferebant eidem monaste- 
rio : accepto itaque ab omnibus consilio, beatis- 
simum corpus condigna sui veneratione, sancti- 
monialibus cum canticis et hvmnis prosequenti- 
bus, effertur, laudibusque delatum, quanta de- 
buit cum devotione ab Abbate loci, fratribusque 
decenter suscipitur, et in ecclesia sanctae Dei Ge- 
nitricis Mariae, beatorumque Confessorum Chri- 
sti Ursmari et Ermini, cum ceteris plurimorum 
Sanctorum pignoribus sepultuwe traditur. In 
conspectu vero summse pietatis quanti cujusque 
meriti fuerit beatissima Christi famula, testan- 
turad tumulum ejusdem, orationibus ejus. di- 
versorum languorum multiplicibus curationibus, 
per gratiam Dei facta miracula. Requievit auteni 
Christi famula beata Anialberga sexto Idus Juhi 
in pace, regnante Domino nostro Jesu Christo, 
cui est honor, etc. 



ANNOTATA 



Ipsa sancti- 
inoniatis 
facta sancle 
moritur; 



Lobium sc- 
petiendum 
defertur. 

F 



68 



DE S. PASCIIARIO EPISCOPO ET CONFESSORE. 



AXXOTATA. 



a Jamsupra monuimus, non hic Sanctas Clivix 
indicari, sed pagum, Hallis Deiparx in Hannonia 
vicinum, ubi celebris est sanctx Reineldis et socio- 
rum martyrum cultus. 

b De hoc officio et de S. Anialbergae iibcris, in 



Commentario satisetiam disputatum est : ubi et re- 
liqua expensa sunt, qux hic explicationem aliquam 
mererentur. 

c Religiosas intelligo, quse funus comitatse sint. 

d Potuit inopum nutricula esse etiam sanctimo- 
nialis ; ut cui a sauctis filiabus eleemosijn.r suppedi- 
tarentur, in pauperes erogdndx. 

e Hinc Bollandi et nostra, superius in Commen- 
tario expressa, confirmatur asserlio; quod S. Amal- 
berga post S. Alde gundcm superstes fuerit. 



DE S. PASCHARIO EPISCOPO ET CONF. 



J.K. S. 



APUD NANNETES IN BRITANNIA ARMORICA. 



In solis 
recentiori- 
bus Fastis 
nolus est. 



Ejus xtutem 
docent Acla 
S. Ansberti 
Kolomag, ,,- 
tii episeopi 



SYLLOGE 

De cultu, aetate, gestis et officio 
ecclesiastico. 



Oui hic Pascharius communiori appellatione 
nuncupatur, is alibi Pasquarius, Pascha- 
sius, e t alio ferme nomine indigitatus est 
s*^/ a Claudio Roberto, nempe Poscarius seu 
Pascarius ; a quo tamen Sanctus vocatur, addito 
fcsto hoc x Julii. In Episcoporum Nannetensium 
serie, multis locis haud parum implexa, eum ipse, 
per nescio quam conjccturam, facit ordine vicesimum 
qui apud Sammarthanos cst xxn, non ante Tauri- 
num et Hairconem, sed post ipsos, ante Salappium ; 
cujns postremi xtas colligenda proponitur ex eo, 
quod Chaddo archidiaconus, ejus vicc, signum ap- 
posuerit concilio Cabilonensi anno 650, ut conse- 
quenter dicendum sit, S. Pascharium, siSalappium 
prxc.esserit, ante eum annum e vivis exccssisse ; 
quam opinionem amplexus est Castellanus, in Mar- 
tyrologio Vniversali, obitum ejus consignans circi- 
ter annuin 677, idque breve ipsielogium apponens, 
quod universum patrimonium suum pauperibus 
distribuerit. Antiquis omnibus prxteritus est, scd 
inter recentiores de ipso meminitSaussayus in Sup- 
plemento ad Martijrologium Gallicanum pag . 1144: 
Nannetis in Armorica, depositio S. Paschasii 
episcopi, viri apostolicis virtutibus clari; qui di- 
vina simul virtute et eloquentia praestans, mul- 
tos, dum in ecclesia pracdicaret, Dei amore in- 
flammavit, et seculo abductos, Christum sequi, 
crucemque post eum ferre ad consequendum ejus 
regnum edocuit. Brevius Ferrarius in Catalogo 
generali, his verbis : Nannete, S. Pascharii, ejus- 
dem urbis. Ubi satis patet, typographi vitio inter- 
cidisse titulum episcopi , et forte confessoris. 

2 De ipso in Vita S. Ansberti Rotomagensis ar- 
chiepiscopi ad ix Februarii cap. 3, num. 16, ita le- 
gilur : Sub cujus (nempe sancti Lantberti) etiam 
regimine B. Hermelandus ex praedicto monaste- 
rio Fontanella, rogante venerabili pontifice Pa- 
schario Nannetensis urbis, in eamdem regionem 
Nannetensem ab ipso Patre Lantberto directus, 
in quadam insula alvei Ligeris, quae vocabatur 
Ahtrum, juxta nominis ejusdem proprietatem, 



monachorum venerabile redificavit ccenobium. In 
cujus largitione pra?dictus antistes Pascharius E 
statuit, ut post decessum ejusdem venerandi Pa- 
tris Hermelandi, ex monasterio Fontanella, per 
cuncta succedentia tempora sibi instituant recto- 
res; veluti largitiones ejusdem loci, quae adhuc 
in prsefato monasterio Fontanella servantur, 
apertissime declarant. Ad qux recte observavit 
Henschenius in citati capitis annotatis, S. Pasch.a- 
rium Nannctensem episcopum a recentioribns statui 
sub Dagoberto Francorum rcge, qui e.r connexione 
S. Hermelandi, cum nostro Preesule corrigendi 
sint ; magisque id adco patebit ex Vitse S. Her- 
melandi scrie, ab eodem Henschenio ordinata, ad 
xxv Martii in Commcntario prxvio, num. 7, quein 
ad totius rei illustrationem hic describendum censui .- 

3 De aetate S. Hermelandi aliqua ex Vita cer- et s. Berme- 
to constant; e quibus id primo statuendum, S. lnn ' l ',cui 
Landbertum fuisse abbatem Fontanellensem an- riumcon- 
no dclxxiii, usque ad annum dclxxxiv, atque ab str >'^' • 

eo fuisse S. Hermelandum in monasterio illo sus- 
ceptum, ac sacro habitu vestitum ; peractaque 
novitiorum probatione, ad professionem admis- 
sum, et cum in virtutibus excelleret, ejus man- 
dato sacerdotem consecratum, ac tandem ad S. 
Pascharium, episcopum Nannetensem, ut novo F 
monasterio erigendo prseesset, cum aliis duode- 
cim monachis ablegatum. Hinc colligimus, eum 
sub S. Landberto abbate, si non fere toto tem- 
pore, saltem pluribus annis Fontanellse vixisse. 
Secundo constat, eum maturam jetatem attigisse, 
cum Fontanellam veniret, scilicet qui ante, cum 
esset studiis praclare instructus, vixerat in aula 
regia, et cor Regis omniumque optimatum, gra- 
tia suae venustatis, in amorem sui converterat. 

Rex autem Francorum, cum S. Landbertus 

fieret abbas Fontanellensis, erat ChlothariusIII, 
qui Chlodoveo II patri suo, anno dclxii vita 
functo subrogatus, rexit annos fere xiv, mortuus 
an. dclxxv aut initiosequentis.... Clothario suc- 
cesserunt fratres : Childericus , et hoc anno 
dclxxix interempto, Theodoricus, cujus tempo- 
re constructum est monasterium Antrense. 

4 Pcrgit Henschenius defxnire lempora quibus ex quibus 
floruerit S. Hermelandus ; cumque in Vita dicatur ostemli '" r > 
longaevo confectus senio, sic ea ordinat, ut San- 

ctum existimet vixisse ut minimumusque ad aiinum 
715. Porro Antrensismonastcrii initia, ejusexstru- 
ctionem et dotationem explicant lectioncs Officii pro- 
prii Nannetensis, in quibus res tota satis aceurate 



DIE DECIMA JULII. 09 

si temporumconfusionemexcipias,narraturhisver- qui bcatum Pascharium, urbis Nannetic® anti- 

bis : Sed timens (S. Pascharius) ne ad prsedica- stitem, in confe iom erae fldei mundum relin- 

tionis Euangelicae munus obeundum, solus ipse quere voluisti : adesto piia Bupplicationibus no- 

sufficere non posset, Lambertum abbatem mona- stris, etpraasta, ut ejus meritis et inter 

sterii Fontanellensis, dioncosis Baiocensis, roga- tecum sine fine lcetemur. Per Dominum. Cetera 

vit, ut quosdamesuismonachisreligiosissimoset sumuntur de communi Pontificis Confessoris, verum 

doctissimos ad se transmitteret, ad erudiendum cum hnmilia in Evangelium : Sint birnbi vestri 

in fide Catholica et bonis moribus populum sibi praecincti. Omnino proprix sunt trei secundi No- 

commissum. Venerabilis autem Lambertus, ut cturnilectiones,guashic]fidverbumdescribenda cen- 

sancti Pontificis cognovit desiderium, Hermelan- suimus, ut magis pateant ea qux ex ipsis desumpsi- 

dum monacbum summas integritatis virum, una mus. Ita habent : 
cum aliis quibusdam, itidem probatae vitae sociis, 7 Lectio iv. PaschariuscivisNannetensis, mi 



Al r.TOKR 

J. B. S. 



ad eum transmisit. Quos Pascharius summo cum 
honore et gaudio excepit : eisque monasterium 
erexit in loeo, qui vulgo dicitur Antrum, ad lit- 
tus fluvii Ligeris, distans ab urbe per quatuor 
milliaria; quod decimis, censibus, praadiis et re- 
ditibus, multisque ecclesiasticis ornamentis dota- 
vit. Hactenus Officium, personas recte appellans, 
sed, ut mox patebit, tempora nimium prxcipitans, 
quse ad chronologicam normam melius exigendasunt, 
atque ex iis refutanda quxcumque A Ibertus le Grand, 
in suis Brilannix Armorkx Sanctis, turbatos Le- 



vtxisse usque 
ad jinem 
seruli 7. 



Deejusgestis 

inltil nlnid 
superest, 



przlerqtian 
ris virtutibus et bonis operibus clarus, floruit i ^ u l s eclioni ' 
circa annum sexcentesimum quadraggsimum, He- 
raclio Imperatore, et Dagoberto primo Rege 
Franeorum. Fide erat robustus, spe patiens, ca- 
ritate fervidus, eleemosynis profluus, castitate, 
abstinentia, et lenitate conspicuus ; mundum et 
omnia quas illius sunt fugiens, nihil cum eo pro- 
prium babere voluit. Cum autem ejus virtutes 
cunctis hominibus lucerent, mortuo Nanneticae 
urbis Episcopo, ab omnibus Dei nutu, unanimi- 
consensu Pontificem postulatus, eligitur. Quili- 



ctionum cakuIossecutus,perperamdige.ssit:decetero cet multum renitens, divinam tamen non potuit 

non nisi verbosius deduccns, qux tutius ex prxfato effugere voluntatem. Ulrum hxc ex vetustiori ali- 

officio infrasubjkientur. quo Nannetensi Breviario accepta sint, an 

5 Ut igitur ccrto quidquam de S. Pascharii monumentis prxterito primum seculo collecta, mihi 

xtate statualur, ea ex Actisjam editis omnino con- quidcm perspectum non est. Ceterum prxter epocham 

ferenda et connectenda est cum temporibus sancto- jam abunde rcfutatam, nihil magnopere habetur, 

rum Lantbcrti ct Hermelandi, quxcxtra conlrover- quod non aliis sanctis Episcopis Nannetensibus ap- 



siam posila sunt. Atqui lii duo floruerunt sub finem 
seculi vil, ut citatis locis ab Henschenio demonstra- 
tum est; neque Antrcnse monasterium ante annum 
079 xdificari cmptum cst , ncc ante id lempus a S. 
Paschario decimis, censibus, praediiset reditibus 
dotari potuit ; fallit itaque Sancti epocha in prima 
lectione Oflkii Nannetensis tam diserte expressa: 
Pascharius civis Nannetensis, miris virtutibus et 
bonisoperibusclarus.floruit circa annum sexcen- 
tesimum quadragesimum, Heraclio Imperatore, 
et Dagoberto primo Rege Francorum. Aberrant 
prxterea etiam omnia qux de anno obitus, a lauda- 
tis nuper scriptoribus, determinata sunt ; ea enim 
prorsus subsistere non posse, ex Antrensis monaste- 
rii cxordiis manifestum existimo. Ut paucis dicam , 
siquid c.v supra allegatis rcctc colligendum ; id de- 
mum est : circa annum sexcentesimum quadrage- 
simum, Heraclio Imperatore et Dagoberto I Re- 
ge, Francorum, natum esse S. Pascharium, 7»/, 
procul dubio, ad seculum usque octavum cuin S. Hcr- 
mclando, quem singulari pietate et favore coluisse 
ccrtum cst, vitam protraxerit : unde et corrigendi om- 
nino sunt Episcoporum Nannetensium Catalogi, et 
S. Pascharius Salappio saltem et Agatheo verosi- 
millime postponendus, quidquid de anno, quo morta- 
litatem exuit , nihil certi hactenus deprehendi po- 
tuerit. 

Non minus obscura sunt reliqua, adS. Pa- 
scharii res gestas spectantia, frustra a nobis disquisi- 
ta, prxterea dumtaxat, qux /11 prxfatisecclesix Nan- 
netensis lectionibus recitantur; veriora, opinor, ct 
sinceriora, quam temporum ratio, exsanctorum Lant- 
bcrti ct Hcrmclaiidi setate su/ficienter convulsa.Non 
semel alius adducendx fuerunt lectiones exprxdicto 
Nannetensi proprio, cujus editio aliquousque colli- 
gitur cx appasito rcijio privilegio anni 1022, de quo 
itcrum in altero tomo dictum est, ubi de S. Felice 
ejusurbis episcopoad vn luijiis mcusis pag. 471. Of- 
ficium ponitur ritu duplici cum liuc oratione : Deus 



tari commode valeat : in sequentibus duabus lectioni- 
bus pluscula sunt ad peculiarem S. Pascharii histo- 
riam spectantia, qux supra decerpsimus. 

8 Lectio v. Eo tandem episcopatus munere Officii pro- 
cum humilitate suScepto , ne torpescentis servi pr " 
crimine notaretur, super gregem sibi commissum 
vigilarecoepit, et talentum sibi creditum, Domino 
duplicatum reportare curavit ; terrenas vero , 

quas a Deo acceperat, facultates, pauperum inopi- 
am, et viduarum ac pupillorum oppressiones sub- 
levando, eidem tradenti reddebat. Constitutos 
in carcerevisitabat, ac infirmos sua consolatione 
recreabat. Ante sibi commissas oves, bonorum 
operum exemplo gradiebatur, easque verbi veri- 
tatis prasdicatione vocabat. Sed timens ne ad 
prasdicationis Euangelicse munus obeundum, so- 
lus ipse sufficere non posset, Lambertum abba- 
tem monasterii Fontanellensis, dicecesis Baio- F 
censis, rogavit, ut quosdam e suis monachis re- 
ligiosissimos et doetissimos ad se transmitteret, 
ad erudiendum in fideCatholica et bonis moribus 
populum sibi commissum. 

9 Lectio vi. Venerabilis autem Lambertus, ut Piannetensit. 
sancti Pontificis cognovit desiderium, Hermelan- 
dummonachum, summae integritatis virum, una 

cum aliis quibusdam, itidem probatre vitse sociis, 
ad eum transmisit; quos Pascharius summocum 
honore et gaudio excepit, eisque monasterium 
erexit in loco, qui vulgo dicitur Antrum, acl lit- 
tus fluvii Ligeris. distans ab urbe per quatuor 
milliaria; quod decimis, censibus, prsediiset re- 
ditibus, multisque ecclesiasticis ornamentis dota- 
vit. At vero infideles Normanni, a coede Nar.ue- 
tica revertentes, anno Domini octingentesimo 
quadragesimo tertio, illiul etiam ecenobium incen- 
deruntet vastarunt, cujus adhuc vestigia intuen- 
tibus patent, His tandem et aliis bonis operibus 
plenus, ad Domimim migravit sexto Idus Julii. 
Atquehxc stmt quxde S. Paschario dici potuere. 



DE 



70 



ACTA SANCTORUM. 



DE S. AMALBERGA VIRGINE 



j. B.s. GANDAVI TAMISLE ET MATERN^E IN BELGIO. 



ANX'0 

DCCLXXH. 



B 

Dislinguen- 
da S. vidua a 



c 

ei maxime 

virgines 



COMMENTABIUS PR.EVIUS 

§ I. Synonymarum sanctarum Belgi- 
carum diversitas. 







uam notumesl et toto prxserlim Belgioper- 
vulgatumS.Ama.lbergcevenerabilenomen, 
tam persuasum habeo, paucissimas essefe- 
minas, eo nomine insignes, qux satis nove- 
rint, qux demum Sancta ut Patrona sibi prxfigcnda 
et proponenda sit ; quin et viros non omnino indo- 
ctos invcniri, quibus non satis explorata sit utriusque 
Sanctx virginis a vidua distinctio. Jam superius a 
pag. 61 nominis ipsius Saxonicumetymon, et hodier- 
nam modificationem dicam, an Ixvigationem, insuavi- 
orem Amalia; inflexionem, abunde,ni fallor, expo- 
sui. Tum vero discutere et illustrare conatus sum 
qux de Sancta vidua ejusque veris sanctis liberis 
Emeberberto, Reinelde et Gudila, a suppositis dis- 
tinguendis, satis ambigue e.t implexe ab imperitis 
Legendariis post Normannicas grassationes compi- 
lata fuerunt. Ex iis igilur qux ibi disputata sunt, 
quam manifestissime patel, non nisi a rudibus et 
rusticis hominibus ad sanctam virgincm Tamisien- 
sem,dequa hocloco nobis agendum est, ea transferri 
posse, qux de conjugata et vidua ibi disseruimus, ut 
plane confidere audeamus, non superfuturos imposle- 
rum, qui nullam inter utramque Sanctam distin- 
ctionem inveniant, nec Virginis cultores repertum 
iri, qui Binchii in Hannonia sacras sanctx sux Pa- 
tronx exuvius depositas esse affirmare non dubitent. 
2 Atque hxc quidem historix Belgicx mediocri- 
ter peritis satis obvia esse existimo. Ignolior pluri- 
bus est virgo alia ejusdem nominis, et ipsa Sancto- 
rum honoribus donata, in finibus Geldricx el Julia- 
censis ditionis satis celebris, a loco ubi sepulta est et 
religiose colitur, oppido nempe Susteren , in pago 
Mosano, non procul Rurxmunda sito, Susterena, 
Sustria, Susteriensis et Susterenensis dictu; quam 
noster Barlholomxus Fiscn in historiaLcodiensi lib. 
6 num. 2, ad annum 900 Amalbertam, in Flori- 
bus ad xxi Novembrisrectius Amalbergam appellat. 
Hanc a Virgine Tamisiensi et vidua Lobiensi seu 
Binchicnsi operosius distinxit F. Arnoldus Hert- 
sworm, Prior sanctx Crucis Venlonx, qui in opa- 
scuto Belgico, non ita pridem sua manu descripto, 
historiam complecti voluit illustris capituli S. Sal- 
vatoris virginum nobilium canonkarum in prxdicto 
jam oppido Sustereno, idque dedicavit pcrillustri D. 
Wilhelminx Elizubethx, Baronissx de Hompesch, 
capituli istius abbatissx, dum hxcscribo (anno 1721,) 
adhucdum superstiti, cujus exemplar naclus sum ope- 
ra noslriP.Ludovici Toebast, Serenissimx Ilenricx 
Chrislinx, natx Principi Brunswicensi et Lune- 
Ourgensi,asacrisconfessionibus, undenonnullaexcer- 
psi, quz hic prxvie cxaminanda veniunt. 
. 3 Supervacanea videri potest laudali Arnoldi 



curain prxmonitione , quam posuit libelli suiparte.2 
§ 9, dim magna solicitudine sanctam viduam a dua- 
bus synonymis virginibus distinguit, ipsam appellans 
S. Amalbergam primam; nostram hanc hodiernam 
S. Amalbergam secundam ; et tertiam demum 
Amalbergam, quam contendit fuisse , non primam 
ccenobii seu capituli Suslerenensis fundatriccm, ut- 
pote cum illud a S. Willibrordo conditum exstiteril 
temporibus sanctorum Gregorii et Alberici episco- 
porum Trajectensium , sed magis proprie restaura- 
tricem, ope parentis sui Zwenteboldi Lotliaringix 
regis. post vastitatem a Normannis toti fere Belgio 
illatam : de quibus exprofesso agendum erit ad diem 
xxi Novembris, quosancta ista Amalberga Sustereni 
colitur cum tribus, ut ipsasvocatArnoldus.sororibus 
Benedicta, Cxcilia et Relinde, quas etiam Sanctis 
adscriptas volunt, sed quxhucnon pertinent. Tanta, 
inquam, cura viduam a Virginibus discriminandi 
superflua videri potest ; jam enim abunde ostendimus, 
historix Belgicx non prorsus imperitis satis notam 
esse viduam inter Binchiensem et virginem Tami- 
siensem distinctionem. 

4 Utiliorem operam posuit in tollenda ea confu- 
sione, qux paragraphi hujus, ad ceteros prxvii, ar- 
gumentum est ; in tollenda, inquam, confusione in- 
ter sanctas duas virgines, Tamisiensem nimirum et 
Susterenensem, qux quod ambx virgines et syno- 
nymx essent, a non paucis pro eadem habitx sunt, 
sic ut utriusque historix facile commisceri potuerint. 
Et id nobis pernecessarium visum cst, ne latius ser- 
pat temere prxtensa identitas, qux usque adeo pri- 
dem invaluit, ut Tamisienses ipsi, apud quos ho- 
dierna sancta sepulcrum habuit, el a tot seculis reli- 
giose honorata est, reliquias Sustereno acceperint, 
quas tamquam S. Amalberga?, peculiaris Palronx 
sux pignora venerentur ; saltcmsialiasnon habeant. 
prxler eas qux in ipsa approbatione , Tamisix asscr- 
vata, explicantur; exilla enim, mihi exhibita, con- 
stat acceptas esse reliquias ex ecclcsia Susterenensi, 
et per nostros Patres ad R. D. Pastorem Tamisien- 
sem transivisse anno 1643. Crediderim ego haud in- 
verisimile. exstare etiamnum Tamisix veteres San- 
ctx reliquias, quas ibi olim cxpositas fuisse, testan- 
tur miracula, ad calcem Legendx subjungenda, ali- 
asque istas, Sustereno acceptas, priscis superadditas 
esse, ne dicere cogamur, alterius Sanctx reliquias, 
sanctse Amalbergae Tamisiensis exuviis suppositas, 
adeoque religiosum cultum non satis sincere, saltem 
ad ipsas reliquias dirigi. Sed utriusque AmalbergEe 
diversitatem pauto distinctius eiucidemus. 

5 Ex iis qux toto hoc commentario discutientur, 
patebit clarissime, S. Amalbergam Tamisiensem 
ullra seculum octavum vitam producere nequaquam 
poluisse, floruisseque adeo ante Normannicasgrassa- 
tiones, a cmlesti suo sponso evocata anno!12. Con- 
stat autem, Zwenteboldum, Arnulfi Cxsaris filium, 
capitnli Susterenensis fundatorem, ct ibide.m sepul- 
tum, vixisse circa finem seculi ix ; sic ut ejus filia 
S. Amalberga, sive vere filia fuerit, sive, ut ulii 
volunt, filiarum Zwenteboldi solummodo institutrix , 
ad annum circiter 900 pertingere potuerit; unde. 



TamisienHt 

ct Sustcre- 
nensis. 



quarum am- 
fuss sunt 
retiquia. 



Amalbcrgx 
Tamisiensi 
toto seculo 

seniori, 



DIE DECIMA JULII. 



71 



mo.lt adscri- 

bunturnon 
itulla, 

B 



consequens est, toto minimum seculo disjunctas esse 
prxdictas duas sanctas Virgines, origine etiam, ge- 
stis et habitatione diversissimas : ut mirum sit, mo- 
nachos quoquc Blandinienses S . Petri apud Gavda- 
vum Susterenum recurrisse anno, ut inquit laudatus 
Arnoldus, 1688, ut et ipsi inde reliquias obtinerent, 
iis subslituendas, quas hxrelicornm Calvinianorum 
furnr fcede contaminaverat el disperserat, ut pluribus 
infra demonstrabitur . Equidem haud diffitebor, re- 
liquias etiam S. Amalbcrgx Sustercnensis a multis 
seculis Catholicam venerationem consecutas ; at sa- 
cra diversorum Sanctorum lipsana confundere veti- 
tum csse, quis itjnoral ? Ceterum ne hic diutius in- 
hseream, ex dictis satis liquere existimo, iliversam 
plane esse sanctam virginem Amalbergam, qux Ta- 
misiee in Flandria colitur, ab allera Sustcrenensi, 
cujus sanctitatis fama longe maqis restricta est; au- 
deo dicere, aliarum duarum celebriorem cultum, 
istius in hac Behjii parte memoriam quodammodo 
obliterasse. 

6 At enim ulriusque confusioni locum dare potuit 



cogitata po- 

lius qiiam 
imtbala. 



ctio; nunc ad Virqinem Tamisiensem propius acce- 
damus. 



§ II. Vetustus S. Amalberga; cultus ex 
B. Radbodi episcopi Ultrajectini elo- 
gio et Martyrolo<_ r iis. 



AIXTORE 

.1. B. S. 



Temseca, nobis Tamisia, vultjo Temsche seu 
Temst in, Flandrix nostrx regione, qux Wasia 
dicitur, inter Anlverpiam et Tenerxmondam, ad 
sinislram Scaldis fluminis sita, a Sandero in Flan- 
drin sua ilhislrala describitur tom. 2 pag. 546, 
tamquam municipium elegantia et amceno pro- 
spectu nulli secundum. Peculium olim fuit beatae 
Amelbergae virginis, quae illic sepulta, post ad 
ccenobium Blandiniense translata est ad annum 
dccclxx, ut in Annalibus Belgicis notavit Mi- 
raeus, quo etiam anno Carolus Calvus, diplomate 



Tamisix se- 

pulta et 

GiiiHlunim 

tran lata, 



historia, mihi undequaque suspecta, quam prxdictus Compendii in palatio regio dato, donavit Blandi- 
Arnoldns scriptionis sux% 10 inseruit, deS.Amal- niensibus in pago Wasiae, ut vocat, villam quae 
berga nostra Tamisiensi, tamquam confundatrice vocatur Temseca, cum ecclesia bene ornata, ad 



vnobii Susterenensis, nnde et ibi cum alia cultum 
obtinuisse, frustra, ut mitissime dicam, comminisci- 
tur. Memorat ibi Arnoldus ex Tamisiensi Legenda, 
qua ratione S. Willibrordus, ad ejus parentes Chri- 
stianum ct Evam deflectens, tenellam virqinem S. 
Landradx commendandam curavit , ubi Carolus 



honorem S. Mariae et S. Petri consecrata, ubi S. 
Amelberga, virgo gloriusa, a seculo migra\it ad 
Christum. Lucis non parum dabit ad illustrandam 
translationis historiam diploma ipsum inteqrum in- 
ferius exhibendum ; hic suffecerit Temsecam de- 
scripsisse, dominium olim Abbatum Blandiniensium, 



Martellus vi ipsi brachium luxaverit : nam, ut infra nunc Principum Bornovilliorum, ut item Mirxus 
ostendam, tola scena illa amatoria, si vera est, non accurate notavit. 



ad Carolum Magnum, sed ad ejus avum Marteltum 
haud dubie referenda est, atque adeo non in villa 
Materna, ut in Legenda traditur, sed potius Beii- 
six contigisse censenda est. Ex hoc capite scriptorcm 
non redarguo; id quxritur, quo vade, quo te.sie as- 



9 Habes locum postremx habitationis et sepultu- 
rx S. Amalbergae virginis, a qua sacrum ejus cor- 
pus transiit ad celeberrimum et Sanctorum reliquiis 
locuplcs olim sacrarium, cwnobium Blandiniense, 
seu S. Petri juxta Gandavum, de quo, occasione 



Muterme 
ctiain, loco 
Itabilationis, 



scrat, post acceptum anno 690 a sanctis Willibrordo translationis sancti Bertulfi, ad eumdem locum, jam 

et Landrada velum, Belisix egisse S. Amalbergam, pridem actum est die v Februarii ; rursus ubi de 

Tnmisiensem totis viginti et amplius annis; tum sancto Ausberto ix ejusdem mensis Februarii ; dis- 

vero Spirilu sancto plenam, anno 714 Susterenum tinctius vero ad vitam S. Gudwali vi Junii, ut de 

ab eodem S. Willibrordo evocatam, ut novellx plan- prxcipuo venerationis S. Amalbergae loco nihil ob- 

tationi invigilarel , non quidem ut abbatissa , sed servandum supersit. Hxc prxnotanda fuerunt ad 

ut superior et magistra erecti istic qualiscumque cce- notitiam locorum ubiprxcipue Sancta colitur, quibus 

nobii ; quo munere fidelissime pcrfuncta sit, inde vero addendus est pagus alius Materen seu Materne, in 

in Flandriam secedens, felicem mortem obierit anno Actis villa Materna dictus, non procul Aldenarda 

xtatis sux centesimo. etiam in Flandria, in cujus ecclesia, teste Sandero 

7 Hxc ego tanlum non somnia appello otiosorum pag. 527, est etiamnum capellania castralis S. 

Iwminum, quibus ad corruptam ingenii pruriginem Amelbergse, in memoriam ejus habitationis mu- 



quidlibet ornare lubet, el dubiis dubia sic cumulare, 
ut nusquam pateat cxitus, nisi ipsorum figmenta, ut 
vcrilates cxce amplectamur. Legendx ipsius naira- 
tionem talem qualem admiltendam supponamus; ut 



nificentissime dotata, in patronatu Domini Schor- 
nacensis. Quid Mabillonium moverit, uteamHer- 
beccae collocaret, hactenus non perspicio; ibi colun- 
tur III Februarii Berlendis, Nona et Celsa ; nt 



quid ex nominum afjinitate nova comminisci, qux peculiarem ibi aliquam esse S. Amalberga? renera- 
nusquam tradita sunf! Affatim profecto laboris et tionem, necdum intellexi : voluit procul dubio Tem- 



molestiarum suppeditat Legenda ipsa.utcumque sal- 
vanda, et ab enormibus parachronismis expurganda ; 
ut facile erit perspicere ex paragragbis sequentibus. 
Intelligant porroistiusmodi scriptores, non argui im- 
possibilitatem eorum, qux ipsi venditant ; nihil enim 
implicat, quo minus S. Amalberga, utpote S. Wil 



secam scribere is qui indices composuit. 

10 De S. Amalbergae nominis origine et infle- 
xionibus jam supra nosegissediximus ad vitamsyn- 
onymx sanclx Vidux, ubi et verbo correptus est, 
qui ab istins hoc die x Julii cultu, hanc alteram ea- 
dem die consignatam, perperam asseruit. Longe an- 



antiquisstmo 

rttitu ftie- 
brila t'»'. 



librordi discipula, ab ipso prxponi potuerit canobio tiquiorem esse, eumque celeberrimum, saltem toto 

Bflgio, istius sanct.r Virtjinis cultum, clamant mo- 
numenta omnia, hic ordine recitanda, dum interim 
Vidua illa seculo primum xvi .vacris Fastis a Mo- 
tano inserta esl. El prinium qiiidem vetustissimi 
citlliis iirtjumriitiiin nobis porrigit vir sui srculi et 
prosa et carmtnr rriitlitissimus, idrmque Sanctorum 
honoresxxix Novembris promrrittts, Raibodus Epi- 
scopus Ultrajectensis, ordine xiv, iwl, »' "'" *''''- 



suo Susterenensi primum condito, quin et ipsum Ul 
trajectum usque et etiam Epternacum prosequi, et, 
cum ita vis, ad centenariam xtatem pervenire ; ve- 
rum quis nisi temere et ridicule itl genus commenta, 
nulln prxeunte, hodie procuderr tiudrat '! De fnrtis 
grstisque hic unicc quxritur, iisqttr siifficirnti fide et 
auctoritate subui.vis, qit.v utintun in ipsis S. Amal- 
bergae Actis paulo uberius cluccrcut '. Sed de Itis 



obiter; ad propositam in titulo disquisitionem satis bunt, xiii; quem Mabillonius ait amio uno ante 
est demonstrata Sanctanim sijnoniimarnm distin- initium seculi x mortuum. mrlius dicturus, si eo 

circitrr 



DE S. AMALBERGA VIRGINE. 



ABCTORE 

J. B. S. 



UUrtyectensi 
episcopo 



ni virgo i a- 
radoxa, uno 
pf-i obilum 
scculo. 



Nola in Mar 
tyrologiis a 
teculoT.n, 



eirciter anno sacras ittfulas consecutum asseruisiet ; 
nam c.r commttniori caleulo ad seculum deeimum 

vilam pivlniril, non antc annum 917 vel 918 ad 
Superos evocatus, niuliis titulis apudBekam etHe- 
dam, aliosgue scriptores Belgas laudatissimus. 

11 Scripsit is, non Yitam ci translationem S. 
Amalbergae, ut Valerius Andreas et alii perperam 
tradidere, sed homiliam seu librum unum, quo pree- 
clarissimarum Virginis virtutum laudes prosequitur; 
qui quod brevissimus sermo sit, Tomelli nomine in 
codicibus Mss. nuncupari consuevit, quem verosimi- 
liler pro coneione ad suos rccittivcrit ; forte, ut ali- 
cubi notutuni inveni, quod S. Amalberga, cum S. 
WUlibrordo, Ullrajectensium patrono, ajfaiitatem 
aliquam spirilualcm contraxisse sciretur, quo titulo, 
mque ac S. Bomfaeius, singulare encomium prome- 
ritti fuerit. Idcerte inditbitatum vidclur, jam seculo 
ipso nono, a. Virginis obitu proscimo, clarissimam 
fuissc. toto Belgio S. Amalbergcc Virginis virlutiini 
et miraculoriim famam, adeo ut sanctus Antistes, 
modn quodam antonomastico , eam Virginem para- 
doxam appellare non dubitaveril, nota satis voce, 
weisque etymologia, quse hic accipitur pro stupendx 
suncliliilis atque incredibilibus signisaDeo exornata 

qualem eam censuisseS. Radbodum, omnino 
existimandum cst. 

12 Hoc argttmento nixum crediderim eum, qui 
diu post S. Radbodi tempora Lcgendam de integro 
compilavit, plurimis sane refcrtam S. Amalbergae 
mirabilibus signis et prodigiis, per capita novem 
omnino ctviginti distributis, qux utinam eadetn fide 
subsisterent qua sancti Antistitis oratio! Idvero do- 
lcndtim tnaxime, lot mendis et parachronismis faida- 
tam esse, ut eam eruditissimus Mabillonius dignam 
non censuerit, qux in Ordinis sui Actis locum occu- 
parel; dc quti re pluribus infra disputabitur. Hxc eo 
solum dicta sunt, ut pateat, quam celebrem fuisse 
oporteat S. Amalbergam, qux vel sub seculi noni 
finetn et decimi principium jam tum Virgo para- 
doxa, a tam illuslri Prxsule, vero sanctitatis ejus 
xstimatore, appellari mereretur. Certe satis rara 
sunt de Sanctis nostris Belgicis tam insignia monu- 
menta, qus ad cam xtatem pertingant ; rarx istius 
temporis Legendx ; rarissima tantx auctoritatis elo- 
gia ad posteros transmissa, utpote qux rapacissimas 
grassantium Normannorum aliorumque barbarorum 
niuinis effugere debucrint. S. Radbodi verba hic non 
transcribo, cum totum ipsum opusculum infcrius ante 
Acta ipsu c.rhibcniltim sit. 

13 Vidit procul dubio sanctissimi Antistitis de 
B. Amalberga orationem is quipro ecclesia Ultra- 
jectensi Martyrologium Usuardinum , alicubi in 
Anijliu auctum, el eo deportatum descripsit, et San- 
ctis popularibus ampliavit circa annum 1132, ut 
liabes in nupera prxfalione ad noslram Usuardi edi- 
tionem paij. lvii, ubi codex iste Rosweydinus, a 
Rosweijdi patria etprima monumentorum, ad Opus 
nostrum loudiicciitium, collectione appellatur. Pri- 
mus ille est, quod sciam, qui sanctx Virginis nomen 
Usuardo suo lioc die adjunxcrit, ttis verbis : Item 
sanctae Amalbergse virginis. Eum certatim seculi 
sunt Antvcrpiensis maximus, Ultrajectensis, Ley- 
densis, Lovaniensis, Albergensis et Danicus,phrasi 
paulo longiori -. In portu Gandavo, monasterio 
Blandinio, sanetae Amelbergse virginis. Quin et 
Centulensis, vetustus eiium eodex in Gallia scriplus, 
ejusdem Sanctx mcminit : Coenobio Blandinio, 
natale S. Amalbergae virginis. JEque simplices 
sunt annuntiationes codicum Ilagenoyensis, Aqui- 
einctmi, Matriculx Cartusix Ultrajectinx, editionis 
Lubeco-Col. Grcvcni ct ipsius Molani in Additioni- 
bus : ut ferme suspicer, primos istorum codicum scri- 



E 



ut nmle tegi- 
ttirin Vsuar- 
du liruxel- 
lensi. 



ptores nullti Suuctx Acta vidisse prxter laudatum D 

jiim s. Radbodi panegyrim. 

14 Aliam viam iniit, aut alia secutus est vesli- twn fuit nc- 
gia, plusculum memorans, sed et aberrans auctor |JJ" s - Gudi 
Usuardi Bruxellensis, gloriosum sibi, iyi/»or. du- 

cens, si sanctain suam Patronam Gudilam sangui- 
nis propinquitate B. Amalbergae conjungeret; quod 
qua ratione fieri potuerit, nec qiucsivit ipse, ncc c.r- 
plicare potttit, prxsertim, ut non solnm consangui- 
iieam, sed neptem diceret. Etenim utul verum ad- 
mittamus, S. Gudilam filiam fuisse allerius S. 
Amalbergx vidux, neptem eam habuisse Sanctam 
hanc nostram, cum frtitcr cjus Episcopus fuerit, so- 
ror aiitem Rcincldis virijinitatem seque coluerit, ut 
suis locis ostensum est, non nisi inepte asseritur. 
Augesi ita lubet, sororumS. Gudilx numerum, iis- 
que adjunge sanctas Pharaildcm et Ermclendcm ; 
neqtte sic tamen neptis ulla ci uinquam nata fucrit, 
cum e.t hx dux intactam pudicitiam ad mortem usque 
servaverint. Neque ex prxdicto S. Radbodi elogio, 
neque ex longiori Vita accipere usquam potuit sce- 
nas illas amatorias, a Carolo Martello perpetratas ; 
quamvis si ad ullum Carolum refetri possint, ci 
certe longe potius, quam Corolo Magno adscribcnd.c 
sint, at infra disculiclur . Nunc Bruxelleiisis iiniiiiu- 
tiationem audiamus. 

15 Sic scribit : Apud Temsecam secus Scal- 
dam, depositio sanctse Christi virginis Amel- 
bergae, neptis beatae Gudilae, nostrae Patronoe; 
cujus brachii os fregit Karolus Martellus Prin- 
ceps, cum ipse junior esset, ut eam sibi raperet 
sponsam : quam et ipse plane cepisset, si non 
virginalis pudicitia penitus obstitisset. Hujus sa- 
crae virginis reliqui* postea Gandavi in monte 
Blandinio sunttranslatae. Eamdcm venam sapiunt, 
qux habet Arnoldus Wion in Ligno vitx ad liiinc 
diem, in notis varia admiscens, qux nulla prorsus 
fide nituntur. En ejus textum : In portu Gandavo, 
in monte Blandinium dicto, sanctissimas virginis 
Christi Amelbergae; cujus brachium confregit 
Carolus Martellus Princeps, dum eam sibi spon- 
sam rapere volebat : quam plane cepisset, nisi 
pudicitia virginalis, de eo triumphans, obstitis- 
set. Dorganius Principis nomen reticuit; Menar- 
dus paucioribus verbis rem eamdem complexus est, 
quam deinde more suo ampliandam susccpit Buceli- 
nus. Mitto Trithemium, Cratepolium, Galcsinium, 
Maurolgcum, Felicium, Ghinium et alios, eadem 
fere sentientes. Pro omnibus sit hodiernum Roma- 
num : Apud Gaudavum, sanctae Amelbergae vir- 
ginis. 



§ III. Recentiora S. Amalberase elojjia. 



De prisco et constanti S. Amalbergae virginis in In Hlolaiu 
Ecclesia cultu, atque adeo de longe antiquiori clofl '° 
et celebriori, quam qui S. Amalbergx vidux dela- 
tus est, ex jam dictis dubitari twn potest. Neque hic 
diversam facimus vetustam a recentiori religiosam 
venerationem, verum id unice ostendendum suscipi- 
mus, singulari officio et ritu nonnullis Belgii parli- 
bus in hodiernum usque dicm ejus festivitatem x 
Julii, et aliis dicbus translationum memoriam ccle- 
brari, prxsertim Gandavi in monte Blandinio, Ta- 
misix et Maternx, ut jam ordine prosequemur , 
poslquam Moluni , Mirxi et Sandcri aliaque e.v 
Mss. codicibus elogia prxmiscriiiius ; tum i/tt.r 
Saussayus bubet, tumctsi, dc suo errorem adjecerit, 
dum Sanetm virginis depositionem non Temsecx aut 
Gandavi, sed Laubiis collocavit, qui locus scpullurx 



DIR DECIMA JULII 



73 



observanda 
sunt aliqua 



ifux Mirsus 
pmleriit. 



Ptura colli- 
gitSanderUi 



e.sl synomjmx sanclx Vidux, ut supra diximus. Sic 
de virqine, loquitur Molanus in Indiculo et in snis 
Natalibus : In portu Gandavo, in monte Blandi- 
nio, sanctissimaa virginis Christi Amalberg». 
Hajc virgo ex Arduenna, consilio S. Willibrordi, 
Belisiam venit instruenda, ubi sanctissima Lan- 
drada prseerat monasterio, quod exstruxerat. 
Brachii ejus os confregisse putatur Carolus Mar- 
tellus Princeps, ut eam sibi raperet sponsam : 
quam etiam plane cepissetuxorem, nisi pudicitia 
virginalis, de eo triumphans, penitus obstitisset. 

17 Migravit ad Dominum anno septingente- 
simo secundo aut circiter, sexto Idus Julii, se- 
pulta in Temseca, sui juris villa ad Scaldim, ubi 
ostenditur ejus sepulcrum; sed corpus virgineum 
Balduinus ferreus Gandavum transtulit ad Blan- 
diniense S. Petri monasterium; ubi conjunctum 
est reliquiis S. Bertulfi. Maffaeus scribit, cives 
Gandavenses una cum Wilhelmo episcopo Tor- 
nacensi diem festum sibi instituisse anno mille- 
simo trecentesimo primo. Sed Blandinii frequen- 
tior est ejus memoria, unde in Martyrologio le- 
gitur, sexto Kalendas Novembris: In Blandinio, 
adventus corporis sanctissimae Virginis Christi 
Amelbergaa. Kalendis Maii : In Blandinio mo- 
nasterio, translatio corporis sanctissimae Amel- 
bergse. Decimo tertio Kalendas Junii : In Blandi- 
nio , translatio corporum sanctorum Gudwali, 
Bertulfi, cum reliquiis sanctse virginis Amelber- 
gae. In picturis manu gestat pedum instar abba- 
tissae, vel palmam ceu virgo. Sub pedibus piscem 
habet, vulgo sturionem, quem alii acipenserem 
vocant. His enim piscibus navem comitantibus, 
fertur corpus ejus divino nutu, adverso flumine 
vectum esse. Hactenus Molanus. 

18 Qnod de pisce Sanctx appicto tradit, nescio 
unde hauserit ; neque enim in tola translationis hi- 
storia vel verbum habetur, quod comitatum illum 
insinuel, prxte.rquam in Legenda majori Belqica, 
quam non salis sinceram postea ostendemus. Forte 
melius quis censnerit, indicari piscem alterutrum 
de quibus in Legenda agitur num. 27 et num. 43. 
Breviora sunt qux Mirxus subtimide tradidisse vi- 
detur; solerter advertens, nonnulla in his narrari, 
qux connecti omnino nequeant, nisi S. Amalberga 
ad decrepitam xtatem vitam produxerit; utpote qux 
sub S. Landradx disciplina prima posueril reli- 
giosx vitx rudimenta, a Carolo Martello adamata 
fuerit, vixcritque interim usque ad annum 772. Sed 
crunt hxc alterius paraqraphi argumentum, quod 
clironologicam vitx rationem, quoquo modo fteri po- 
terit, sinon conciliare, sallemab absurdis eximere 
conabimur. H.cc Mirxi verba sunt de S. Amalber- 
ga : Belisite a S. Landrada piis moribus institu- 
tam fuisse tradunt. Diu vixit, ac demum anno 
dcci.xxii obiit in sui juris villaTamisia seu Tem- 
pseca ad Scaldim in dicecesi Gandensi; ubi ho- 
dieque tumulus ejus ostenditur, et vitse historia 
Ms. asservatur. Corpus virgineum Balduinus 
Ferreus, Flandrire Comes, anno dccclxx ad 
Blandiniense monasterium transtulit. 

19 Ex binis jam adductis elogiis suum paulo 
■ lonqius concinnavit laudatus etiamsupi-a Flantlrix 
illustrator Sanderus in Hagiologio paq. 6, annum 
translationis male signans 800 : mendo, opinor, 
typographico, cum Mirxi ipsius verba recitet , re- 
ctissime cum eo observans Sanctam diuvixisse. Sed 
prioribus adjungit , S. Amalbergre Vitam scripsis- 
se S. Radbodum Ultrajectinum episcopum xiv, 
ex regia Frisiorum et Francorum stirpe, virum 
spiritu prophetico clarum. Scripsisse item eam- 
dem Theodoricum abbatemad S. Trudonem Ordi- 

Tomus iii «Tuftt. 



AIXTORK 

J. B. S. 



nis S. Benedicti, in dimeesi Leodiensi, exmona- 
sterio Blandiniensi, uti recte notavit Valerius 
Andreas in bibliotheca Belgarum. Srd h;ec pmtlo 
post examinanda erunt, ubi et prolixiorem aliam Vi- 
tam Flandrice scriplam discutiemus ; ad hunc ar- 
liculum modo spectal de sancta Amalberga eloqium, 
jam citatis paulo antiquius, quod nobis suggerunt 
citali non semel alibi codices Adonis manuscripti 
cmnobii S. Laurentii apud Leodios, de cujus xtate 
certo statui nil potest, et Florarium Sanctorum, 
ilem manuscriptum, in quibus eadem exhibetur ora- 
tio, prxterquam quod positionem distinctius deter- 
minat Florarium sic annunliationem exordiens ; 
Apud Temsecam, depositio Amelbergae virginis, 
de stirpe Karolidarum, cujus corpus Gandavi 
apud sanctum Petrum in monasterio Blandinio 
quiescit. Cetera plane conveniunt cum iis, qux ex 
jam dicto Adone Leodiensi describo, accepta ex ipsa 
Legenda, sic tamen ut Caroli nomen ferme xque 
ad Martellum, atque ad Magnum referri possit. 
Ita habet : 

20 In Gandavo, sanctae Amelbergse virginis, ^ldoS.Lau- 
quse nobihbus orta natahbus, nimio corpons de- 
core omnibus erat amabilis ; sed vilis et despica- E 

bilis humanis desiderabat apparere oculis. Quae 
cum omnes illius temporis Virgines superaret, 
propter honestatem corporis pene incurrit pudi- 
citise detrimentum. Nam cum ejus opinio ad re- 
gem Carolum pervenisset ; continuo ipsius amore 
captus.coepit cum illa indesinenterde nuptiis per 
internuntios agere. Postquam autem sensit vo- 
luntatem suam a beata Virgine, quae se meliori 
sponso, id est Christo devoverat, omnimodis re- 
probari ; quod blandimentis et potestate regia 
non ;potuit, per insidias et quaedam latrocinia 
clanculo nisus est tentare. At illa contra ha;c 
omnia orationum clypeos obtendebat. Quadam 
vero die, cum ipsa intra domum sola resideret, 
orationi incumbens, puer familiaris repente per 
posticum irruit, proclamans et nuntians Re- 
gem cum satellitibus suis adesse pro foribus. 
Tunc ipsa nihil sui oblita, oratorium. quod domui 
adhsrebat, celeri cursu ingressa est ; ubi se illi- 
co cum gemitu et lacrymis ad orationem prostra- 
vit, fiebili voce obsecrans, ut eam Dominus de 
imminenti periculo liberaret. 

21 Tum vero Rex nimium temerarius post cum Ftorn- 
eam in oratorium instans, coepit illi multis adu- {"',, co s r ' aat ' s 
lationibus blandiri, honoresque promittere tem- F 

porales, quo sic illam suis persuasionibus acquie- 
scere faceret. Verum ipsa sponsum, quem elege- 
gerat, nullo modo derelinquere volens, jacebat 
immobilis, et ita solodefixa, ac si quibuslibet ra- 
dicibus implicita teneretur. Postquam autem Rex 
cuncta vaniloquia adhibuit, nihilque se proficere 
vidit, regiam auctoritatem vertit in sa^vissimam 
tyrannidem, arreptaque ejus manu, violenter eam 
foras trahere conabatur. Sed cum etiam ita nul- 
lus eum sequeretur effectus, tandem puell* bra- 
chium fortiter excutiens, summaque vi contor- 
quens, fracto humeri ejus osse, quasi qui se vin- 
dicasset, abscessit. Tunc illa, ut erat tenerrima. 
vulneris dolore gravata, coram Domino aliquan- 
tulum flevit. Tamdiu autem oravit, donee Chri- 
stus, qui eam sibi desponsaverat, eam sanitare 
integra restauraret. Ex illa dienullumsecularem 
passa amatorem. solius mdestis amatoris dile- 
ctione flagravit, donec carne soluta, post quem 
desiderio suspiraverat, ad Christum cumvirgini- 
tatis et sanct;e vitte remuneratione pervenit. 

22 Superesi encomium Saussayi, cujus errorem 

jam palam fecimus, in eoquod Laubiis sanctam no- 

15 stram 



74 



DE S. AMALBERGA VIRGINE. 



ai ctohe stram Virginem collocet, uii nm ipsa sed senior syn- 
,1. h .0. onunia Yidua dcvosita olim fuit, nunc Bincliium 

Sottwoyt cn- translata, ut suo loco ostcndimus. StC tcrsiori paulo 

comio phrasi lequitur in suo Martyrologio Gallicano acl 

liunc diem: Laubiis, sancte Amalbergae virginis, 

• lcge Beiisix qua; sanctissimse Landradae in hesilia; * ccenobio 
se ad instituendum committens, ejus disciplina, 
ad tantam castitatis et religiosre vitse gloriam 
evasit, ut veluti totius sanctimoniae portentum a 
cunctis suspiceretur. Tanta autem praestabat 
pulcbritudine, ut Carolus Martellus eam sibi in 
uxorem adsciscere cum ardentius percuperet, 
rapereque niteretur, reluctantis os brachii con- 
fregerit. Qua de re suppudefactus, pudicitise vir- 
ginali, Christi amore seculum aspernanti, de se 
triumphum agere permisit. In Christi igitur fa- 
mulatu quiete Amalberga perstitit, magna gra- 
tiae fenoraaccumulans, donec tandem ccelesti suo 
sponso ad optatissimum consortium invitata, 
carnem exuens purissimum spiritum in ejus ma- 
nus lastabunda effiavit. Obiit autem in sui juris 
villa Tamisia ad Scaldim prope Gandavum, ubi 
hodieque in ejus nominis basilica sepulcrum ejus 
B ostenditur. 

corrigenda 23 Errat hic denuo Saussayus, ne.scio quem du- 

ctorem secutus ; ostenditur quidem Tamisix vacuum 
S. Amalbergaa sepulcrum, ubicapclla et altareipsi 
dedicata sunt; at basilica nulla ejus nomini inscri- 
pta; nam templum. parteciale, quod ibi unicum, 
beatissimx virgini Deiparx sacrum novimus. Sa- 
tis accurata sunt, qux dcinde subjungit : Sed vir- 
gineum corpus, amplioris venerationis affectu, 
halduinus Ferreus, Flandriae comes, ad hlandi- 
niense S. Petri ccenobium transvexit, ubi una 
cum reliquiis S. hertulphi ab incolis condigno 
frequentatur honore, hoc ipso die, quo jam mul- 
tis abhinc retro seculis, sibi festa ejus exequen- 
da a Wilelmo episcopo Tornacensi, tum dioece- 
sano indici postularunt. Ex hisce suismet verbis 
colligere poterat Saussayus, non Laubiis deposilam 
esse aut peculiari veneratione coli sanctam Amal- 
bergam virginem, sed istic maxime ubi basilicam 
ei exstructam, etsi non recte, mcmorat. Quodmagis 
eliam mirere, cum verbis proxime sequentibus refe- 
ral, elevationem sanctse Arnalbergae viduae et 
sanctimonialis ; cujus transitus, inqv.it, Laubiis et 
Binchii quotannis festivatur iv Idus Junii ; male 
C iterum pro vi Idus seu x Julii. Nunc ad singula- 
rem ejus cultum Gandavi, Tamisix cl Malernx 
progredimur. 



§ IV. Peculiaris Sanctae cultus Gandavi 
in monte Blandinio. 



TVe eo hic cultu solummodo agimus, qui Blandi- 



Bremarii 

Tis7l'"[di- ^ n ' ensibus monachis, post sacrum corpus eo trans- 
citer reyerti latum, proprius fuit in Officiis eccclesiasticis : nam 
qux ad ipsam translationem, et S. Amalbergae ge- 
neraliorem apud Gandavenses venerationem spe- 
ctant, suum inferius locum opportunius invenient. 
Mihi quidem dubium non fuit, quin singulari olim 
Ofjkio gavisa fuisset hodierna Sancta in ctenobio 
Blandiniensi, tametsi nullam ejus memoriam hodie 
superesse intelligerem apud ccenobitas illos, causan- 
les, reliquiarum omnium, et sacrorum suorum lum 
cimeliorum, tum monumenlorum supcllectilem, irre- 
parabili jactura, a furentibus seculo xvi Culvinianis 
iconomachis aut igne absumptam, aut uliter destru- 
c tum fuisse. Id vero mihi satis perspcctum erat; ve- 



rum non ita periisse omnia existimabam, ut saltem I) 
prxdicti Officii exemplitmaliquod impiorum istorum 
manus non effugisset. Feliciter evcnit, ut quod ibi 
non reperi, aliunde in maiius meas opportune inci- 
derit ; nempe codex Ms. in forma, ul ainnt, quarta, 
paginarum ferme quadringenltiriim, rudi cbaractere 
Belgico cum suis rubricis, haud dubie ex vetustiori 
aliquo descriptus, sub fincm seculi xvi, vel prin- 
cipium seculi xvn : ipsa enim illa narrat, qux in 
coenobii excidio anno 1578 ab impiis hxrcticis per- 
pctrata fucrunt. 

25 Prxdicti codicis titulus est, Officia de San- Officia vro- 
ctis nostris ; et paulo inferius nomen suum distincte '" ''" 
exprimit is, qui totum codicem propria sua manu 
descripsit, in hunc modum : Ad usum fratris An- 

dreae vander Meere, monachi sancti henedicti 
Ordinis, sancti Petri in monte hlandinio. Sequi- 
tur Kalendarium, ex quo, primo slatim inluitu, 
perspicias qux et quot Officia propria in eo Brevia- 
rio Ms. contineantur, licet in decursu mensium or- 
dine disposita non sint, cum S. Amalbergas memo- 
ria primum in corpore locutn occupet : remittit ila- 
que ad varia folia, ubi singula officia invenienda 
sint. In Kaiendario prima est depositio S. Hertul- E 
phi ad v Februarii. Die sequenti, vi Februarii A- 
mandi et Vedasti ; et ejusdem mensis ix Ansberti 
episcopi et confessoris. Pro Martio, ad in diem 
Winwaloei abbatis ; ad xx S. Wulframni epi- 
scopi; ad xxxi, translatio SS. Wandregisili, Ans- 
berti et Wulframni. Mense Aprili sola habetur 
elevatio S. Florberti ad xix. Diei Maii, Comme- 
moratio S. Amalbergaj virginis in utrisque Ve- 
speris ; tum vero ad diem xx translatio sanctorum 
Gudwali et Bertulphi. 

26 Rccte hxc omnia an perpcram ordinata sint, ordini enu- 
non est hujus loci disquirere; Sanctorum seriem mer antur, 
prosequimur. Junii die vi Gudwali Episcopi ; xm 

octava S. Gudwali. Ad x Julii,, Amalbergas vir- 
ginis ; ad xvn, octava Amalbergae. Ejusdem men- 
sis xxii, depositio S. Wandregisili abbatis. No- 
tabile est festum S. Annae, matris E. Mariae hic 
insertum, tamquam ccenobii istius proprium ; unde 
colligas, prius ibi in usu fuisse xxvi Julii, quam 
ab universa Ecclesia celebraretur. Die xxix est Oc- 
tava S. Wandrigisili. Mense Augusto sola habetur 
commemoratio Winwaloei in utrisque vesperis, 
i die. Pro mense Septembri signatur adventus SS. 
Wandregisili, Ansberti et Wulframni die m, etoc- F 
tava ejusdem adventus die x. Octobremomant ele- 
vatio S. Wulframni diexv, translatio S. Amandi 
xxvi, atque adventus S. Amalberga? xxvn. Mense 
Norembri celebratur feslivitas Florberti abbatis, 
dic iii ; tum vero die x octava S. Florberti. De- 
mum pro m Decembris adventus SS. Gudwali et 
hertulphi. Hxc sigillatim enumerare visum est, 
ut brevi in schemate totius operis, hodie rarioris, 
teconomia reprxsentetur. 

27 Habes igitur notiliam codicis, in quo, uti di- prssertim S. 
cebam, primo loco ponitur Officium de S. Amalber- Amail >c r 9Z< 
ga, per paginas plusquam quinquaginta sic disposi- 
tum, ut principio occurrant capitulumet hymnusad 
Vesperas; tum invitatorium, hymnus aiiaque pro 
singulis Nocturnis propria, cum octo Lectionibus cx 
Vita excerptis, non servato ordine; nam tres prio- 
res Legendx, infra exhibendx, ex num. 1 et 2 ac- 
ceptx sunt; quarta vero et celerx ex num. 33 et se- 
qucntibus profluunt ; octava vcro finem Vitx com- 
plectilur. Evangelium, simile est regnum ccelorum 
decem virginibus; et S. Gregorii in illud homilia, 
nihil pr.cter commune continent. Ad Laudes et per 
horas proprix sunt Antiphonx, quxet Vesperis con- 
veniunt, de quibus plusculum infra. Scquitur totius 

Vilx 



DIR DRCIMA JIJLII. 



7.-, 



de qim liiim- 
nus ad Ve- 
speras, 



item ad Ma- 

tiititittiii, 

c 



Antiphonu, 
orationes, 



Vitse reliquum, in varias Lectiones inlra octavam di- 
stributum totis paginis quatuor et viginti ; quibus 
omnibus demum subjungitur : Officium in adventu 
S. Amalbergffi pro xxvn Octobris, ul e.r Kalenda- 
rio paiuit, in quo omnia sunt sicut in officio prae- 
dicto, exceptis paucis, quse illic extenduntur. Le- 
clioncs porro ad e.am solennitatem acceptsesunt ex hi- 
storia invenlionis sacri corporis ct translationis, 
infra a nobis paulo accuratius examinanda. Liceat 
modo nonnulla cx illis specimina seligere, ex quibus 
de ceteris facilis sit conjectura. 

28 Primum occurrit Vespera7'um capitulum (nam 
anliphonas easdem esse diximus, quse. sunt ad Lau- 
des) Sapientia vincit malitiam, attingit ergo a flne 
usque ad flnem fortiter, et disponit omnia suavi- 
ter. Hymnus dein non satis terse digestus est in 
hunc modum : Agnum sponsum virgineum roge- 
mus unanimes, ut nostra roret pectora superno 
spiramine, in explicandis laudibus Amalbergae 
virginis •• A magnis traxit regibus venam clari 
sanguinis, sed clariorem reddidit virtutum insi- 
gnibns, quod claret in miraculo restituti brachii •• 
Phalanx fugatur dsemonum ad occursum virginis, 
piscis in sicco palpitat, hoc ingens miraculum, 
rorante mundo, pluvia sudo sedet aeris •• Hinc 
contemptis sponsalibus Caroli clarissimi, ipsius 
ob tyrannidem passa estmartyrium, quam Chri- 
stus sponsus virginum fovens sanat sauciam - 
^Egros saluti reddidit vocis medicamine, nam 
caecus ad lumen redit, claudus jam rectus salit ; 
largam medelam sentiunt, qui salute indigent » 
Multis claram virtutibus cceli cives visitant, ut 
Deo chara filia poli petat gaudia, quo nos tecum 
fac scandere, Virgo felicissima •• Gloria et honor 
Deo usquequo altissimo, una Patri Filioque, in- 
clyto Paraclito, cui lausest et potestasper aeter- 
na secula. Amen. Hsec et sequentia pleraque om- 
nia non nisi ex ipsa vita satis intelligi possunt. An- 
tiphona ad Magnificat sic habet : Euge Amalber- 
ga pulchra Christo, splendida Dei filio, Angelis 
et Archangelis omnibus grata, cum quibus casti- 
tate nites, pudicitia gaudes;o imperii coelestis 
augusta, Agni comitatibus hserens, exaudi sup- 
plices tuos de ccelis, et interpella sponsum tuura 
pro nobis. Oratio : Deus qui nos annua beatse 
Amalbergse virginis solennitate laetificas, da ut 
quam veneramur officio, pise conversationis se- 
quamur exemplo. 

29 Ad Matutinum, Tnvitatorium : Adoremus 
Dominum regem cunctorum pie viventium, qui 
beatam Amalbergam coronavit in ccelestibus. 
Hijmnus : Claris psallendo vocibus, hymnum ca- 
namus Domino ; in Amalbergae beatse gaudentes 
solennitate •• Regio alta pabulo, nobili lacte po- 
tata, pullulans in infantia, sanctitate gloriosa •• 
dilecta mundali regi, plus polorum chara regi ; 
juste vivens feliciter, triumphat inccelo semper •• 
Obenigna Amalberga, audire nostrum dignarein 
tuo melos honore, ac pro nobis intercede •• Inve- 
cta choris angelicis, nostris miserere culpis, jugi 
prece nos conserva, ac te colentes adjuva •• Glo- 
riam Patri psallamus, ejusque soli Filio, atque 
Spiritui sancto, nunc et omne per seculum. Amen. 
Tunc sequuntur sex Antiphonx pro primo Noctur- 
no, scd quas describere opus non est, cum eumdem 
prorsus stylum sonent, quem ex pnecedentibus bijm- 
nissatis degustavimus. Ejusmodi sunt Responsoria 
post singulas lectiones, sic pergendo per totum Ofli- 
cium, bis quodammodo referens, qux sniis erit se- 
mel in Actis percurrere. 

30 Sublimiores nonsunt antiphonsequas Laudibus 
et Vesperis tam primis quam secundis aptatas tli.it- 



mus. Ex antiphonaad Benediclus stalue de ceteris: 
Laudemus Dominum Deum nostrum in beatae 
virginis Amalbergae gloriosa solennitate, quae in 
hac peregrinatione nuptias seculares contemnens, 
Christum sibi sponsum elegit. Alleluya. Ad Lau- 
des et ad Tertiam eadem. est oratio, quam supra de- 
dimus ; ad Sextam autem hsec subjicitur : Da, 
qusesumus, omnipotens Deus, utquibeatseAmal- 
bergae virginis tuse natalitia colimus, et annua 
solennitate lsetemur, et tantse fidei proficiamus 
exemplo. Tumdemum ad Nonam : Prsesta, quse- 
sumus, omnipotens Deus, ut beatae Amalbergae 
virginis tuse natalitia recensentes, meritis ipsius 
protegamur et precibus. In secundis Vesperis ni- 
hil notandum occurrit prseter antiphonam ad Ma- 
gnificat, quse precationem redolet, primse non mul- 
tum absimilem ; oratio vero eadem cum ea, quse 
primo loco relata est. 

31 Et hxc quidem hactenus de proprio Oflxcio, 
a monachis Blandiniensibus decantari solito, dicta 
sufliciant, qua id ratione hodie observetur, vel inde 
satis patet quod nec illud ipsumsese hoc tempore ha- 
bere, necnovisse fateantur; adeoque omnia ex com- 
muni sanctarum Virginum desumenda sint , quem- 
admodum de S. Rumoldo, sancta Godeleva aliisque 
factum ostendimus; qnns cum variee ecclesir pro- 
priis Officiis olim celebrassent , ea sensim in desue- 
tudinem abierunt : sive quod Ordinarii ad normam 
Concilii Tridentini ea omnia exigenda censuerint, 
sive quod forte per grassationes Calvinianas codices 
ipsi consumpti sint, sive quod aliunde interruptus 
Ofliciorum islorum cursus, demum omnino negle- 
ctus fuerit. Qusenam preeterea apud Blandinienses 
olim eluxerint in S. Amalbergam pietas et fiducia, 
quo tunc in honore habitx reliquiz, quee miracula 
ipsi adscripta, nusquam scriptum aut traditnm re- 
peri. De generaliapud Gandavenses solennitate jam 
verbo diximus, et porro in sequentibus plura dicen- 
tur. Hanc eliam plane spectat singularis et con- 
stans veneratio, quse in locis Flandrise, ipsius San- 
ctse commoralione quodammodo consecratis, a mul- 
tis retro seculis perseverat, Tamisise prsesertim in 
Wasia, ut principio dicebamus, et Maternse, seu 
Materenae, nonprocul Aldenarda; quse erit para- 
graphi sequentis argumentum. 



I V. S. Amalbergae cultus Tamisise 
et Maternae in Flandria. 



AOCTORE 

.1. B. S. 



quorum om- 
nium nullus 
liodie usus 



D 



.e horum locorum situ abundc dictum est sub hu- Cetebris pu 



_ jus Commentarii initium, ct de utroque memi- 
nit Legenda ipsa, ut, licet ibiplura incerta sint, mi- 
nime dubium videri possit, quin utriusque Domina 
temporalis fuerit S. Amalberga, et utrobiquc tum 
modicam sanctissimse vitse parlein exegerit. A primo 
ut exordiamur, fama istic est ac multorum seculo- 
rum traditio, rudera qusedam, adhuc c.vstantia, non 
procul a celebri puteo, ruinas esse priscx domui seu 
castri inquo Sancta habilnrerit, ubi modo speclalur 
horreum, vel eo titulo venerabile. Pnteus autem, 
medio circiler horse quadrante a Tamisiensimunici- 
pio dissitus, in sacelli cujusdam formam decenter 
hodie cooperlus est, ad quem non solum incolse, scd 
ex tota fermc Wasia ctmcurriint populi, salubrem 
adversus febres aUosque morbos aquam hausturi, 
7ion sine certo levamine, el tota sxpius sanitatis re- 
cuperationc, ut publica istic fama contestatur. Au- 
diamus adm. R. D. Joannem BaptisUim Buyst, 
Oratorii D. J . presbijtcritm. moJermiin Tamisien- 



teus adrer- 
sus febrts. 



76 



DE S. 



XITTOKE 
.1. B S. 



Sanctx pn- 
trociniwn ii 

imiifinillis. 



ilcm in aliii 
morbis et ac- 
ris tempestn- 
tibiis. 



Sott nnii sup- 
plicatio feria 
iv Penteco- 
stes 



scm pastorcm, ila ad mc scribcntcm : Qusesitis de- 
nnim superaddo, puteum exstare lapideum, qui 
viventi Virgiui liiit in usu, et jam populo locus 
est sacer, atque in formam sacelli devotissime 
ornatur, ad quem turmatim quam internus quam 
externus populus eximia devotione accurrit, qui 
aqua dieti putei seu fontis refectus, non infre- 
quenter a morbis, prresertim febribus liberatur. 

33 Neque ibi sistit samctx Virginis in suos exte- 
rosque superua protectio; cum enim et de aliisejus 
prxsidiis favoribusquc interroqassem, diserte re- 
spondet hnulatus Pastor : Peculiare omnino est 
Sanctaj patrocinium, soletque in omnibus maxi- 
me naufragorum periculis, et pro felici segete 
etiam invocari. Ad particularia autem descendens 
pctieram, an non exstaret memoria rccentiorum 
miraculorum, aut saltem bcneficiorum, qux Sanctx 
meritis adscriberentur ; qux vero fierent piorum ad 
ipsam vota, tum in ipsa festivitate, tum aliis anni 
temporibus? Ad utrumque quxsitum : Tanta est 
inquit, erga Virginem devotio, concursus tantus, 
ut de beneficiorum seu miraculorum approbatio- 
ne praedecessores nostri parum fuerint soliciti. 
Verum hoec inter innumeradeclaro, me saepius a 
viroamplissimo, Congregationis Oratorii Praeposi- 
to, ac per xliv annos hujus parochiae rectore, ac 
divae Amalbergae cultore devotissimo audivisse, 
ad se venisse nautas, qui, ni impedisset, juramento 
affirmassent, se in naufragii periculo Divam in- 
vocasse, eodemque quo in ecclesia nostra habitu 
imago exponitur, in navi auxiliatricem spectasse. 
Hxc paulo distinclius litteris mandata non esse, fru- 
stra conquerimur. 

34 Subdit Buystius miraculum aliud paulo ma- 
gis expressum : Huic adjungatur, ait, venisse ad 
praefatum Amplissimum, Patrem quemdam Ca- 
pucinum, quondam collegii nostri Tamisiensis 
alumnum, (docent enim istic litteras humaniores 
Oralorislx) qui ex maligna febri morti proximus, 
Divae auxilium implorans, et aliquot sacrorum in 
sacello ejusdem celebrandorum voto se obstrin- 
gens, fatebatur, se illo habitu, utsupra, sibi, vix 
spiritum trahenti, sanetam Virginem adstantem 
vidisse, et brevi sanitatem pristinam obtinuisse. 
Prsefata vota hic persolvens, praedecessori meo 
rem candide aperuit. Quod iste Pater sincerius et 
apertius explicv.it, alii tacite profitentur, nam teste 
eodem Buyslio, frequentiora etiam fiuntsacra vo- 
tiva, quae a personis et locis dissitis, prout nu- 
per Amstelodamo, hic persolvuntur, ut debitas 
gratias pro sanitate, quam divae Virginis hujus 
auxilio adscribunt, referant. Alque hxc non solis 
Tamisiensibus, sed etiam remotissimis quibusque 
clientibus communia sunt ; non item quod sequitur : 
Omnibus profecto patriae hujus incolis apprime 
estnotum, omni vicinarum parochiarum segete 
grandine saapius devastata, hanc unam fuisse in- 
columem, quam incolumitatem Virginis patroci- 
nio, quae ad fructuum terrae conservationem spe- 
cialissime invocatur, indubitanter adscribunt. 

35 Sic deinde prosequitur : Merito etiam no- 
tanda devotio, quae quotannis feria iv post Pen- 
tecosten divae Amalbergae ab iramemorabili tem- 
pore exhibetur, quae solennitas vulgo intitulatur: 

CIRCUITUS LIPSANOTIIECE RELIQUIAKUM S. AmaL- 

berg.e. H;ec series dictae solennitatis. Inter se- 
cundam et tertiam matutinam fit sacrum, quo 
finito, processionaliter ad puteum praedictum 
proceditur, ibidemque cantata illius diei antipho- 
phona, propter nimium concursum, se in turmas 
dividunt, abeuntque per totam viam, quae ad 
quatuor horarum spatium extenditur, rhvthmum 



AMALBERGA. VIRGINE. 

de S. Amalberga indesinenter canendo : an. tono 
Litaniarum, an proprio alio, parum interest. Car- 
men ipsum seu ode panegyrica Flaudrica, in tresei 
quinquuijinta articulos, palriaruin cautilcnaruin mo- 
re divisa, totam Vitx seriem cx ordine decurrit, 
Virginis laudes exLegenda ipsa potissimum excer- 
ptas, rudiori quidein minerva, scd intimo pictatis 
sensu, et gramli iu sanctissimam Patronam fiducia 
exprimit, post singula cantionis segmenta recurrente 
metro precatorio intercalari : Adjuva nos Deus 

PER SANCTAM TUAM VIROINEM, ADJUVA NOS DEUS 
PER EAM QU.E TIBI PLACUIT. 

36 Testati mihi sunt, qui supplicationi interfue- 
runt, ad eam conflucrc. innumerabilem prope homi- 
num ex tota Wasia turbam, inter quos, ut itcruin 
habet Bmjstii cpistola, ingens nudipedum multitu- 
do, quse vix numerari possit. Quod autem in hac 
supplicatione stupendum, multi senes et infirmi 
hoc magnum horarum quatuor spatium sine ullo 
laboreperficiunt; et pro certo hic habemus, mul- 
tos, quibus iter illudprae febribus aut tibiis pedi- 
busve caducis videbatur impossibile, sanos ab iti- 
nere rediisse. In hac supplicatione etiam plurimi 
videntur, qui, prae nimia infirmitate, curribus 
circumvehuntur ; atque ad majorem dictae solen- 
nitatis pompam, aliquot centeni equitatim suppli- 
cationem comitantur. Hocque quam maxime mi- 
randum, quod ob nullam aeris injuriam, vel via- 
rum difticultatem haec supplicatio umquam in- 
termittatur. Hisce (prosequitur) innumera pos- 
sent addi, quaeclarius et plenius ore quam calamo 
possint exponi. Ceterum jam data narratio Tami- 
sicnsium ceterorumque accolarum constantem in S. 
Amalbergae patrociuium fiduciam tam abunde de- 
monstrant, ut pluribus inquirendis supersedendutn, 
existimaverim. Quam vero poenam olim tulerint ob 
preedictx supplicationis neglectum, docebunt mira- 
cula, ex codice Tamisiensi Legendx subjuncta, ubi 
sub ipsum principium funesta historia describitur. 

37 Ad cetera cultus Tamisiensis argumenla pro- 
gressus, quxsiveram num ibi recitaretur Officium 
proprium, pertotam octavam distributum, qualiusos 
noveram monachos Blandinienses. Reposuit Buij- 
stius : Ex praedecessoribus nostris traditum habe- 
mus, proprium Ofticium ibidem fuisse decanta- 
tum, et ad probam facit, quod et hactenus illud 
Officium Ms. in archivis nostris asservetur, licet 
a multo tempore Officium de communi Virginum 
solum sit in usu. Quod nisi x Julii incidat in ip- 
sam Dominicam, festum Virginis Amalbergse 
transfertur in Dominicam subsequentem, quo ca- 
su solum festum a confraternitate solenniter co- 
litur, et cum octava finitur ; etilla ipsa Dominica 
sunt parochiae encaenia, quia universalis est Pa- 
trona. Ad sequentem quxstionem; utrum quemad- 
modum Blandinienses etiam Tumisienses celebrarent 
translationes, quibus diebus et quo ritu? Responsum 
est : Inventionemre liquiaruum (quse Blandiniensi- 
bus adventus est) incidere in xxvn Octobris ; trans- 
lationem earumdem in Dominicam ante festum 
S. Michaelis, utrumque ritu duplici celebrari. Ex 
quibus facile intelligitur in quo cum monuchis conve- 
niant, in quibus vero, ob nescio quas rationes, de- 
flexerint. 

38 Sequebatur quxstio; an S. Amalbergse reli- 
quias haberent, qux in templo exponerentur ? Solu- 
tiofuit : Reliquiashaberi, quaa festis solennioribus, 
et oranibus Sacris, in sanctae Virginis honorem 
cantatis, exponi soleant. Sintne illx solummodo 
S. Amalbergae Susterenensis, «» forte adjunctx ali- 
qux proprix, quasolim ibi fuisse constat, noii habeo 
unde certo explorem. Satis modica videtur particula 

thecx 



magno popu- 
li concursu 
ffetjuentari 
solila. 



Officium liu- 
dicrnum esl 
de communi 
I irginum. 



reliquiarum 
veneratto; 



locus senul' 
,ri et alia 
cultiis iiuli- 



Imaginis 
explicatio, 



DIE DECIMA JULII. 

thecx argentex orbiculari inserta, et lapillis pretio- 

sis circum exornata ; qux in majori duplicata quo- 

dammodo capsa, et ipsa a/fabre facta reponi consue- 

vit ; dum populi veneralioni reprxsentatur. Quanta 

porro con/luentium undequaque hominum multitu- 

dine, et reliquix ipsx, et locus primx sepulturx, 

qui hodiedum ibi mtmstratur , quolidiana ferme sup- 

plicatione, et lontjioribus sxpe pei*egrinationibus fre- 

quententur, non est qui paucis explicare valeat. Di- 

ceres, Flandros orientales pro sanctx Virginis sux 

gloria pia xmulatione certare, ut de sancta Godeleva, 

singulari uccidentalium Patrona, alibi me indicare 

memini. Sacrura in honorera ejusdem sanctre Vir- 

ginis (verba iterum 'sunt D. Pastoris) perpetuum 

singulis feriisquartis, magno populi concursu can- 

tatur, praeter innumera votiva, quae fere indies 

ibidem celebrantur. 

39 Jam dictus veteris sepulcri locus ad dexlram 

intrantibus ostenditur, sub altari Sanctx dicato, in 

cujtts summitate eminet Carolus, Virginem brachio 

apprcltendens ; statua S. Willibrordi partem unam, 

alia S. Landradx partem alteram eleganter conde- 

corant. Ut verbo dicam, eximix erga sanctam Pa- 

tronam reverentix ubique occurrunt indiciain pictu- 

ris, vexillis, cathedra concionatoria, aliisqtte exte- 

rioribussignis, qux omnia eximiam prorsuserga S. 

Amalbergam Tamisietisium clientelam apertissime eoniuncta; his vllimis turbulentis lemporibits periii. Huit 

Guilieimus Rpisccinis Tornacensis anno 1331, die 9. Octob. 
per totam Christianitalem Gandensem [estuni cum imtul- 
geutiis 40, dierum die sua consuela indixit. 
Ilic urc llic seca. 

41 Tamisiensibus S. Amalbergae eximiis culto- 
ribus, laudanda xntulationc proximi accedunt Ma- 




Al CTORE 

.1. B. S. 



S. yirgo AMELBERGA Itoduit Ardenwt nata. Betuia tnsti- 
tuta. Temseca injurissui villa ad Seaidim anno 77-2, mor- 
tua et sepulta, a Robcrto Blandiniensis Wonasterii Abbate 
iniicnta, ibidcmque uuspice ISatdunw Ferreo Primo Ptan- 
drix Comite anno 87(1 transtata, et reliquiis S. Berlttlpbi 



demonstrant. Sacellum ab ipsa olim exslructum tem- 

pli partem facere censetur, unde ipso ejus fronti- 

spicio Flandrica inscriptione siqniftcatur , S.Amal- 

bergam sanctissimas Dei genitrici Mariae sacellum 

istud erexisse anno dcclxx. In ejus efftgie refe- 

renda variant pictoresel scuiptores,apud quos ferme terniani seu MaterQenses, a pago, hotlie Materen 

sanctimonialis habitu exprimitur; sic tamenutR. dicto, quem in territorio Alostano Ahlenarda non 

D. Paslor Merlebecanus Jacobus Eeyndricx, magnx procul situm, ex Sandero supra descripsimus. Roga- 



Uuteiuz ce- 
ius sacellum 
castrate. 



vitx Belqicx auctor, diversam vestium rationem se 
repcrisse fateatur ; de quibus hic non lubet contcn- 
dere. Tamisix et per Wasiam sic passim exhibetur , 
ut sanctimonialem quin et abhatissam fuisse existi- 
mes, apposito grandi pisce, quem sturionem seu 
acipenserem vohtnt; de quo superius mentem satis 
expressi numero 18 ; quidquid et alia de slurioni- 
bus Tamisiensibus circumferantur , qux vulgi opinio- 
nibus facilius concesseris, qnam hic a me referenda 
contendas. 

40 Imaginem, quam potuit accommodatissimam, 
ex variis aliis contractam effuigi curavit citatus pro- 
xime Henricius, protottjpa sua enumcrans a pag. 



tus a me modernus loci paslor R. D. Pieraers pau- 
cis clare exposuit, tum superstites ibi de sancta sua 
Patrona tradttiones, tum vero, qux maxime postu- 
laveram, cultus et venerationis erga ipsam vestigia 
et monumenta. Ex ejus responsis interrogata mea 
intelligentur. Ita scribit: Est inpraadicta parochia 
sacellum castrale S. Amalberga? virginis, amplum 
et valde vetustum, ab illa, ut traditur, seculo 
septimo fex decursu patet, ab ipso intelligisec. viilJ 
dum in Materen habitaret, sedificari jussum, ad 
jactum lapidis ab ecclesia parochiali, S. Martino 
dedicata ; in quo illa (dum viveret, ex parte ma- 
tris parochhe domina) nunc ut Patrona, ritu et 



396 ; qux e.tsi Tamisiensibns, propria non sit, neque officio primaj classis, cum festo solenni x Julii 

satis omnitto constet, S. Amalbergam virginem re- colitur; quo die fit etiam solennis supplicatio, 

ligioso umquam habitu indutam fuisse, qux simpli- eam omnibus circumvieinis DD. Pastoribus sua 

citer in Vitanarratur velumsibi imposuisse, utvio- prsesentia honorantibus; uti quoque in dedica- 



lentas proci manus ejfugeret; locutn hic tamen mc- 
reri videtur, tum ob singularem prx ceteris elegan- 
tiam, tum quod phtra sub unum aspectum exhibeat, 
qux sparsiindivulgaiilur; quorum pleraque ex Vila, 
et ex jtim dietis satis obvia sunt. Notandum diinila- 
xat stantiiieunt le.rtnm seu eribrumpiiteo appensum, 
quo memorant, dicerei aliquis comminiscuiitur, Satt- 
ctam ex altero puteo, multorum inte.rvicinos litigio- 
rum causa, aquam hausisse, atque alio detulisse, 
ubi in arido fundo aquam elicucrit, unde modo pu- 
teus exuberet, sub S. Amalbergae notnine. sive is 
sit, qui hodie Tamisix, ut censet Henricius, sive 
qui Mnternx sanationum fama celebris habetur. 
Ilit pie opinatur ipse, satis feliciler, sixque solide, 
productis nliciiiide vetttstis litbulis, probaretiir. Sub- 
stratum pedibus caput, nte tncciite satis loquitur, 
quisquisdemumCarolus eodenotari prxsumatur. Ex 
ttdjecla lamclla collata cum Actis, quid anseres et 



tione ejusdem sacelli Dominica post festum Visi- 
tationis B. Mariae Virginis, cum summa devo- 
tione, magnoque concursu. Subjuitgtt alia de Cn- 
rolo Magno Stincttim in Mntercn ad nuplias solici- 
tante, qux fusiits in Legenda recitantur: Itic ea so- 
litnt tradimus, qux ad cultum, a Materneiisibus c.t - 
hiberi solitum, pertinent. 

42 In Officiis ecclesiasticis nulla ratio trans- 
lationis ejus hlc habetur, sed Tamisiis prope 
Scaldim, non procul Teneraraunda haberi credo; 
cura tradatur et legatur, illara ex Materen ad 
illud municipiura, cujus etiam domina erat, de- 
migrasse, ibidemque anno dcclxxii obiisse, et 
tempore Roberti abbatis S. Petri in monte Blan- 
dinio juxta Gandavum, atque Balduini Ferrei, 
primi Comitis Flandri», sacrum ejus eorpus.per 
integrum fere seculum deperditum, tandem posl 
multos labores, a monachis S. Petri quasi mira- 



^reliqua siijitilicciit, ullni perspicies; duiii interim ad culose inventum, Tamisiis ad dictam abbatiam 
alteram paragraphi partem procedimus. esse translatum. Citat in hanc rem soliim aitctorem. 



78 



DE S. AMALBERGA VIRGINE. 



HJ( row 
J. B. S. 



<7 Ifl vnrii 
nwrois inc 
ileln. 



aueiH de S. Amalberga legerit, landatum supra translationis narrator, quasi de re obscurissima 
Merlebecanum Pastorem R. D. Henricium ; tum ve- acturus, satis frigide historiam suam orditur nnm. 
ro remitHt ml abbaHam Blandiniensem, in qna 49. Transcursis enim post felicissimum ejus obi- 



plura alia particularia inveniri posse existimat. Sed 
neque Benricius multum contu.Ul ad Sanctx vitam 
soUde elucidandam ,• qui grandes por achronismosin- 

trepide deglutiit, ncque ex canobio Blandiniensivel 
hilum licuit impetrare. Qux de sacri Sanctx corpo- 
ris inventione et translatione memorat , paulo diligen- 
tius a nobis cxplorabuntiir paragrnpho sequenti. Au- 
diamus modo rescripti partem alteram : 

43 Momimenta istius Sanctse nulla hic sunt 
prseter dictum sacellum, ab infidelibussaepiusde- 
vastatum, ab aliis restauratum, et modo in bouo 
et honesto statu ; item vestigia illius castri, fon- 
temque solennem, qui a S. Amalberga denomina- 
tur. Nullae hic sunt reliquiae, quod summopere 
deploranduni; Tamisiis esse dicuntur, atque in 
prasdicta abbatia, in quam totum corpus Tami- 
siis translatum dicitur. Pluries desuper locutus 
sum religiosis id ipsum affirmantibus. Sed dum 
seculo xv (patet, indicari sec. xvi) hseretici Gan- 
davum occuparent, atque etiam ipsorum abbatiam 
arcis loco tenerent , omnes thecas argenteas, 
(plurima enim sancta corpora habebanl) abjectis 
reliquiis, rapuerunt, quae inter sese mixtae etcon- 
gregatae, modo in una theca indistinctim conser- 
vantur. Invocatur Sancta in omni specie febrium, 
contusionum, aliorumque dolorum in scapulis et 
brachiis, atque etiam in morbo, vulgo J)nx lon- 
qcil rtifl. quem latine dixeris \ ol\n\um, seu morbum 
ilium , alias miserere. In ipsins festo, et per to- 
tam octavam, aliisque anni temporibus, pro ra- 
tione voti aut praedictarum .afflictionum grassan- 
tium, fit frequens peregrinatio et concursus po- 



tum multis dierum curriculis, loculus ille, omni- 
bus Christianis honorabilis, in quo sacrum ejus 
jacebat corpus, cunctis mortalibus, excepto uno 
solo eodemque ipsius beatissimae Virginis verna- 
culo, erat incognitus. 

45 Hinc illx multorum, nescio an satis recte co- 
gitatx, et magno ambitu exaggeratx pervestigalio- 
nes, nimirum monachorum Trunchiniensium et S. 
Bavonis, quibus omnibus in Tamisiam juris omniiw 
niliil ; hinc perlinax silcntium illius veraaculi, vel 
ut alibi legitur, sacellani ipsius Virginis, acsi hic 
centenario major fuisset ; tum vero singuiare Blan- 
diniensinm studium, jejunia, preces, acdemumfacta 
ccelitus revelatio, et furliva quodam modo sacri cor- 
poris subductio: qttx omnia non multo sensatitts dis- 
posita sunt, quam totitts Legcndx contextus. Equi- 
dem non diffitebor, potuisse occultari sacrum cor- 
pus metu grassantitim et sacra profanaqtie diripien- 
tium Normannorum ; at nulli fidelium, pr.rtcr- 
quam prxtenso illi vernaculo, notum fuisse loculum, 
figmentum puto, poeticis non absimile, qnasi e la- 
tebris cdtici debuerit. Potuisset sane scriptor itle 
retn simplicius narrare ct sincerius, si dixisset, Ca- 
roli Calvi liberalitate Temsecam ad monachos Blan- 
dinienses eodem ipso anno 870 transcriptam, ut do- 
cebit diploma mox producendum ; unde factum sit, 
ut illi cx villa, tunc sui juris, S. Amalbergse cor- 
ptts transferendum censuerint, ne barbaris fortasse 
in preedam ccderet, quemadmodum tot alia Saticto- 
rum corpora Blandinium, tamquam ad securum re- 
fttgium, circa ea tempora translata novimus, ut 
SS. Winutaloci, Wulframni, Wandrigisili, Gud- 



unum aut alterum, in protestationem beneficii, a 
Domino Deo, per intercessionem illius Sanctse 
prius collati, uni infirmo ad mortem, de quo vide 
Legendam infra num. 28, undc pancs offerendi con- 
suetudinem ortttm habere existimat. Atque hxc de 
cultu hactentis. 



§ VI. Historia translati sacri corporis, 
ejus apud Gandenses veneratio, et per 
Calvinianos interitus. 



Qux ud 
ti-iiii.sliilio- 
nem /irodigia 
finguntur, 



Solennilali isti prxcipux, de qua sttperius egimus , 
apud Blandinienses occasionem dedit adventus 
sacri corporis, ex loco sepulturx Tamisia ad istud 
cmnobium translati anno 870, imperante Flandris 
Balduino Fcrreo, gcnero Francorum Regis et Im- 



cum cceiiobio acccsserat fortttnarum incrementum. 
Translalionis historia Actis ipsis subjuncta est; 
non eodem, uti videtur, auctore scripta, sed qui 
xque ac alius prodigiis mirum in modum delecte- 
tur ; nam tota inventio et translatio ut miraculosa 
depingitur. Dixerat Legcndista num. 47, S. Amal- 
bergam sepultam fuisse in ecclesia, quam ipsa, 



contmode ex- 
plicari pos- 

sunt, 



puli, cum magna devotione offerentis panem uiali, Ansberti, Bertulfi et aliorum, quorttm festi- 



vilates in prxdicto ccenobio annue celebrari solitas 
ex vetusto Kalendario Ms. ostendimus. 

46 Sic rem contigisse, eqtiidem plane exislimo, 
ad qtiam tot circuitionibus et ambagibus minime 
opus fuerit ; brevius etiam quis dixerit cum Chri- 
stiano Maffxo, cttjus verba infcrius referemus, jussu 
Balduini Ferrei peracta esse omnia. Caroli Calvi 
donationis diploma eruit Cl. Mirxus in Donationi- 
bus Bclgicis cap. 9, unde ipsum non uno loco de- 
scripsit Sanderus. Titulus est : Temseca, Wasia? 
villa ad Scaldim fluvium, datur monachis S. Pe- 
tri Blandiniensis juxta Gandavum, a Carolo 
Calvo Francorum Rege, anno dccclxx. En modo 
diploma ipsum : In nomine sanctae et individuae 
Trinitatis. Carolus Dei gratia Rex. Notum esse 
volumus omnibus sanctse Ecclesias fidelibus, ac 
nostris, prsesentibus scilicet et futuris ; quia ve- 
nerabilis vir Balduinus, abbas monasterii, quod 
vocatur Blandinius, a S. Amando in vico Gan- 
peratoris Caroli Calvi, cujns munificentia non modi- densi constructus, in honore Apostolorum SS. 



r.e Caruli 
Calvi diplo- 

IIHIW. 



Petri et Pauli consecratus, et ubi modo corpus 
B. Amelbergae virginis quiescere dignoscitur. . . 
qualiter pro remedio animse nostrae, fratribus, 
in eadem ecclesia digne Deo militantibus, ut ali- 
quas res per auctoritatem praecepti nostri dare- 
mus : quod et fecimus. 

47 Ad perfectam constructionem videtur ad pun- 



ccelestis oraculi jussu, in honorem Dei Genitri- cta deesse verbum rogavit, supplicavit, vel aliud 

cis semperque Virginis construxit apud sui juris simile. Observa item, Abbatem hic vocari Baldui- 

villam Temsecam, positamque ad dexteram alta- num, qui in hisloria translationis Robertus appel- 

ris, anno nimirum 772, in magno fidelium ad tam latur. Pergit prxceptum : Dedimus praefatis Deo 

celebres exequias concursu ; qui proiul dubio tam servientibus, in pago Wasiae super fluvium Scal- 

venerabiles reliquias frequenlare non desierint, ea- dae, villam quae vocatur Temseca, cum ecclesia 

rumdemque cullum filiis suis ac nepotibus commen- bene ornata, et in honore S. Mariae, et S. Petri 

dare, ut rei gestx memoria facillime manarit ad Apostolorum principis consecrata, ubi S. Amel- 

posteros, necdum toto seculo ab ca remotos. Interim berga virgo gloriosa migravit a seculo ad Chri- 

stum... 



Temsecam 

lllniiiluiieit- 
sibut iin- 
dcnte; 



unrie et San- 
i-Oe COtpus 
sibi vindicu- 
verint. 



Sunctx cum 
«liis /esta 
liliinriinii, 
C 



DIE DECIMA JIJLII. 
stum . . . Quse ut pleniorem in Dei nomine obti- 
neant vigorem, et a fidelibus sanctae Dei Eccle- 
siae, ac nostris verius credantur, et diligentius 
conserventur, de annulo nostro subter jussimus 
sigillari. Signum Caroli gloriosissimi Regis. Ilde- 
boldus Notarius, ab vicem Gosleni, recognovi. 
Data Idibus Aprilis, Indictione tertia, anno tri- 
gesimo, regnante Carolo gloriosissimo Rege 



7'i 

50 In transferendis S. Bertulphi reliquiis, glo- 
riae ejus gloriam hanc Christus adjunxit, ut rie- 
ut gaudii Sanctorum consors est in ccelis, ita 
etiam reliquiarum eorumdem secum transferen- 
darum consors fieret in terris. Cui hoc speciale 
mox transferendo decus fuit, quod sacratissi- 
mamChristi virginem Amalbergarnhac sui trans- 
latione sociam habere meruit. Quod ut factum 



.1. B. S 
:■.' alia i "" 
S Bertutfc 
tramlaUo, 



Actum Compendio palatio Regis, in Dei nomine sit, lectori paucis indicare non pigebit. Erat in 



feliciter. Amen. Sitjnati charactere.s plane denotant 
annum Christi 870, quo mense islo Aprili adliuc flu- 
ebat annus tricesimusregni Caroli,utpotequiinNeu- 
stria regnare cceperat anno 840 a xx die Junii vel 
paulo post, ut in sua Chronologia ostendit Labbeus. 

48 Ex diclo diplomate, quod anno illo 870 dedit 
Carolus, quo et translalionem ipsam contigisse indu- 
bitatum credimus ; perspicue, ni fallor, colligitur, 
quod supra dicebamus, fingendas omnino non fuisse 
tot sacri corporis disquisitiones, pnesertim a mona- 
chis camobiorum Trunchiniensis et S. Bavonis, qui 
absque patenti injuria in aliorum opes involare non 
poterant ; nec vero ab ipsis Blandinianis , qui villee 
Tamisiensis possessionem a Rege conseculi, pote- 
rant pro suo arbitrio, praesertim grassantibus per 
Belgium barbaris, sacrum sanctse Virginis corpus 
in tuliorem locum transferre : in quo moram non 
longam positam fuisse, manifestum putamus. Idi- 
bus Aprilis donationem firmavit Carolus ; prima 
porro inventio et translatio facta memoratur mense 
Octobri proxime secuto ; quid igiturad obvium plane 
negotium tam mira adferuntur? Posset quispiam 
non improbabiliter objicere, molivum aliud Tami- 
siensibus esse potuisse, sacri corporis abscondendi ; 
nempe pretiosarum exuviarum retinendarum cupi- 
dos, ad talem occultationem recurrisse, ne a novis 
dominis tanlo thesauro privarcntur. Sit ita, per me 
licet ; neque sic causam adornandde id genus narra- 
tionis sufficientem invenio. Miracula adinvenienda 
non fuere, ut subditi ad revelandum Dominis suis 
Sanctse corpus compellerentur ; nec verosimile est, 
ita conspirasse omnes, ut ansam inde sumeret trans- 
lationis scriptor asserendi, loculum, in quo sa- 
crum corpus jacebat, cunctis mortalibus, excepto 
uno vernaculo, fuisse incognitum ; quod cui pru- 
denti suaderi possit, equidem doceri cupio. 

49. Ututeatamen gestasint,de reisubstantixve- 
ritate nemo est qui dubitet. Adi, si placet, Meyerum 
in Annalibus ad dictum annum 870, ubi prdeter- 
ea notatum invenies, confirmasse Balduinum om- 
nia bona ac privilegia ejus ccenobii. Celebrantmr 
in monle Blandinio, prxler dictam paragrapho ter- 
tiohoc die cum solenni octava festivitatem, primum 
commemoratio S. Amalbergas I Maii in utriusque 
Vesperis, quae cur ei diei affixa sit, expositum non 
invenio, nisi quod ibi translationem aliquam collocet 
Molanus in recitato supra elogia. Proprium Blan- 
diniense nostrum de sola Sanctx commemoratione 
eo die meminit. Sclieda, infra citanda, ait comme- 
moralionem fieri de translatione ; sed de qua aga- 
tur, prorsus non indicat. Magis patet, unde lauda- 
tus Molanus acceperit translationem aliam reliquia- 
rum S. Amalberga? pro xm Kalendas Junii, quam 
e.tipse etpost eum alii annuntiant in lucc verba : In 
Blandinio, translatio corporum SS. Gudwali, 
Bertulphi, cum reliquiis sanctae virginis Amal- 
bergae (tametsi in Officio solum aijatur de SS. Gud- 
walo et Berlulfo) ; nam istam S. Amalbergas reli- 
quiarum invenlionem, et cum Bertulfianis transla- 
tionem et repositionem apertissime insinuat ipsa 
S. Bertulfi Vita adv Februarii cap. 10 num. 40 
pag. 686, cujus textus, ob mensis istius Actorum 
raritalem describi meretur. Sic liabet : 



orientali sanctae Blandiuiensis ecclesiae apside 
scrinium, immensa jetate in abdito repositum, 
quod a quibusduam Fratribus, devote eo admis- 
sis, est apertum, et in eo quiddam divini horro- 
ris repertum. Nam erat in eo cernere omnem 
pene virginei corporis Virginis Christi Amal- 
bergae pulverem, et plures castissimorum ossium 
ipsius particulas, una cum vestimentis ejus et 
peplo, pera quoque et baculo, cilicio etiam, et 
sacrato pretiosi operis colorisque velo ; velo, in- 
quam, quo divinitus per B. Willibrordum san- 
ctamque Gertrudem legitur velata, Deoque con- 
secrata. Fratres ad tam sacrum spectaculura se- 
cretius admissi, reperto tam pretioso thesauro, 
non parum gaudebant, eumque cum corpore 
S. Bertulphi collocare dignum ducebant. Quod et 
factum est. 

51 Narratur deinde insigne miraculum, quo 
inundationis incommoda quibus universa regio Ia- 
borabat, quxque laborantibus agricolis omnem 
futuram messis spem aJemerant, subito cessave- 
rint ; ita ut unura idemque esset, Fratres loculum 
aperuisse, cataractasque cceli pluvias retraxisse. 
Plura ibi videri possunt, qux jam dictis lucemaffe- 
runt, nempe quod in crastino Pentecostes, quse in- 
cidebat in xix mensis Maii placuerit Fratribus 
sacrosanctum corpus B. Bertulphi cum S. Amal- 
bergae reliquiis, de locello vetusto in novum 
transferre. Totum reliquum caput impenditur de- 
scribenda: insolitx istius diei solennitati, quod hic 
pro inserto haberi cupimus. Quod de sacro peplo 
a SS. Willibrordo et Gertrude accepto arroserat 
Fisenus, a Bollando explicatum invenies: non quod 
a Sanctis vivis id ipsi datum fuerit, cum totis secu- 
lis eetate distent ; sed ab iis jam feiici xtemitate do- 
natis, uti ad Vilam annotabimus. Cerlissima est 
etiam alia in Blandinio festivitas, eaque satis explo- 
rata, xxvn Octobris, videlicet, Adventus Sanctae 
Amalbergse, sub ritu duplici minori, quod procul 
dubio ea anni tempestate sacrum corpus eo adve- 
ctum fuerit, postquam monachi, prxcurso mense 
Aprili, Tamisiana ditione donati fuissent. 

52 Et hdcc quidem cullus ratio hodiedum perseve- 
rat in eodem monasterio, ut fidem facit scheda Gan- 
davo transmissa a nostro P. Francisco Cocquyt : 
qui a merogatus, dignaretur a Blandiniensibus e.i- 
quirere quidquid ad illuslranda Sanctx sux Acta 
conducere posset: causati ipsi, ut supra dicebam. 
suorum omnium sacrorum cimeliorum interitum, id 
solutn suppeditare potuerunt, quod recepta ibi con- 
suctudine supererat; nempe tribus jatn dictis diebus 
S. AmalbergDe tn choro menwriam fieri. Datam 
notitiam ad verbum describo : S. Amalbergse festi- 
vitas x Julii celebratur a Blandiniensibus solen- 
niter cum octava. Ejus adventus apud Blan- 
dinienses celebratur xxvn Octobris. Duplex. 
Et prima Maii de ejus translatione fit com- 
memoratio. Quoad lectiones proprias, qusa per- 
tinet ad Officium, non habemus. JVwi recitari, 
facile crediderim ; at non haberi nec reperiri in eo 
aenobio, mirum profecto videri debet; cum scriptx 
pnmum sint sub fincm seculi wi. posteaquam jatn 
plena tranquillitas ei camobio restituta essct. ut tx 

scriptoris 



in qun sin- 
gulare mira- 
culum. 



Qux festa in 
Btanatnio 
supersint : 



80 



DE S. AMALBERGA VIRGINE. 



M i rOBE 

.1. B. S. 



peenliarepn 
Gandavensi- 

bus. 



n Guiliefm 



C 
" lege implo- 



scriptoris ipsius verbis, infra recitandis, manifc- 
stiim erit.Sed de iis lectionibus, quxapudnos Mss. 
exsttmt, ad proposiium satis diximus. 

53 Superest modo, et illud etiam narrabat Mo- 

lanus c.r Maffxo, ncmpe Gnndavcnses S. Amal- 
bergee festum sibi instituisse. Chronographi istius, 

anno 1540 Anlvcrpi.r apud Joannem Crinittim 
cditi, verba sunt pag. 204 : Ralduimis Ferreus 
transtulit ossa (S. Amalbergse) Blandinium Gan- 
davi; cujus cives, una cum Wilhelmo episcopo 
Tornacensi, diem festum ejus instituerunt sibi 
anno mcccxxxi. Indict. xiv. Institntionis istius 
instrumentiim opportune nobis suggessit, VitxFian- 
dricx scriptor, paulo post conveniendtts, cui tiluium 
fccit : Qualiter dies S. Amelbergae solenniter ce- 
lebranda est per totam Christianitatem Ganden- 
sem, cum Indulgentiis quadraginta dierum. 
Addcrc dcbucrat, ordinata omnia et concessa esse 
auctoritate prxdicti Guilirlmi Episcopi. Ita habet 
descriptum programma : Gloriosus Deus in San- 
ctis suis, et in majestate mirabilis, cujus ineffa- 
bilis prudentiae celsitudo cunctos ejus ministros 
magnificat, altis decorat honoribus, et coelestis 
efficit beatitudinis possessores ; cujus alma ma- 
ter Ecclesia, sacra sequens vestigia studiis hono- 
rat solicitis, ac honores laudibus efferre non de- 
sinit incessanter. Ideoque per ministros et prae- 
latos ipsius Ecclesiie ad jugem ac devotam San- 
ctorum venerationem, in quorum veneratione 
Deus ipse laudatur, monitis inducere salubribus, 
ac muneribus spiritualibus invitare, et animare 
devotionem fidelium consuevit. 

54 Haec igitur intenta meditatione pensantes, 
ac cupientes clerum et populum Gandensem, op- 
pidi ac decanatus Christianitatis ipsius, nostrae 
Torn. dioecesis, ad venerationem debitam beatae 
et gloriosae virginis Amelbergae, cujus corpus in 
S. Petri Gandensis coenobii monasterio venerabi- 
liter quiescit, piae devotionis studiis incitare, ac 
donis spiritualibus animare ad honorem Dei, et 
devotionem Sanctae praedictae, pie et rationabili- 
ter duximus ordinandum, ut deinceps festum ip- 
sius S. Amalbergae, die sua consueta, et dictis 
oppido et decanatu Gandensibus, a clero et po- 
pulo ipsorum solenniter ceiebretur, ut quanto ce- 
lebrius et devotius illuc confluentes, devoti clerus 
et populus memorati, assiduis et devotisprecibus 
et orationibus, Salvatoris gratiam implorando ', 
tanto celerius delictorum suorum veniam ac gra- 
tiam in praesenti, et aeternam gloriam in futuro, a 
bonorum omnium largitore consequi mereantur. 
Ut autem ad devotumconcursum et venerationem 
solennem praefatae virginis Amelbergae facilius in- 
clinentur, ac devotius animentur clerus et popu- 
lusmemorati: Nos, praefatusEpiscopus, omnibus 
vere poenitentibus et confessis, qui in dicto festo, 
causa devotionis, orationis, sive peregrinationis, 

dicti ccenobii monasteriumvisitaverint ; de omni- chronologix non satis peritus, et res quandoque et 
potentis Dei misericordia et beatorum Petri et tempora certo confuderit,receptasatis consuetudine, 
Pauli Apostolorum ejus auctoritate confisi, qua- dum Sanctorum Vitx ad xdiftcationis magis, quam 
draginta dies, de injunctis sibi pcenitentiis, in ad veritatis libram exigebantur. Miror interim, 
remissionem suorum peccatorum, misericorditer nullum hactenus fuisse,qui dictam Legendam, xque 
in Domino relaxamus. In cujus rei testimonium ac tot alias, Latine ederct, cum tamen toties apud 



Uullorum 
SS. Sacra 
lip ana ab 
luereiieit vio- 

lnta. 



rum Sanctorum corporain templo Blandiniensi rcpo- 
sita olim fncrint ; lum vero qitam fa-de et sacrilegea 
fnrcntibus icanomachis Calvinianis temerata,disper- 
sa ct forte combusta fuerint. Primttm docuit is qui a 
Bollando citalur in Commcntario de S. Bertulfo 
num. 11. In choro ecclesiae S. Petri ferreum ta- 
bnlatum visitur post summum altare.tam affabre 
efformatum, ut quasi crescere e pavimento videa- 
tur: itaad omnem modernorum symmetriam pro- 
portionemque flexum, curvatum implexumque, ut 
ferrum cerae instar, ductile fuisse videri possit. 
Ita hoc pretiosae illse capsae asservantur, quibus 
Divorumcorpora condita sunt, videlicet: S. Ber- 
tulphi. .. S. Godewali.S. Ansberti, S. Wandregi- 
selii, S. Wulfranni, S. Amelbergaeet aliorum qua- 
tuor. De horum omnium interitu meminit Henschc- 
nius in Commenlario ad S. Ansberlum ix Fcbruarii. 
Rem omnem ex Proprio Blandiniensimn dcscribo : 
Quorum proh dolor ! reliquise et sacratissimorum 
corporum sacratissima pignora, quae Deo favente 
et propitio, nobis, non sine magno ejus beneficio 
fuerant concessa, eodem non immerito nobis ira- 
to, fuere ab hostibus fidei violenter erepta anno 
mdlxxviii, persequente Ecclesiam Catholicam in 
Belgio Principe Auriaco Calviniano, non sine in- 
aestimabili damno quod supra septennale exilium 
passi sumus in hoc nostro monasterio, quod tunc 
foedis admodum ruinis horribiliter defoedatum 
fuit. Ubi advertas velim, scriptorcm istum scculi xvi 
exitu antiquiorem esse non posse. 



VII. Sanctse Acta eorumque scriptores. 



Jam abunde egisse videmur de. iis qux ad velustis- Certiorest 
simum et celeberrimum, prcpscrtim in monte cuttusquam 
Blandinio, Tamisix, Matcrme et tota Gandavensi ''' * ' " na 
christianitale. S. Amalbergae virginis cultum perti- 
ncnt, ut satis pateat meritissimaejus virttttumetmi- 
racutorum apud populares memoria, qux omnia 
plane subsistunt et perpetua patrum nostrorum re- 
cordatione receptissima sunt, quidquid demttm sta- 
tuatur de vitse ejus Legenda, non omnino accurata. 
nec tanta ftde digna, ut non magnam in ipsa aucto- 
ritatcm desideremus. De auctoribus vitx, Sanderiex 
Valerio Andrea aliisque judicium jam supra expo- F 
suimus. Censent illi nimirum, et S. Radbodum eam 
scripsisse, et Thcodoricum abbatem Trudonopolita- 
num ; non satis designantes, quid antbo ad rem con- 
tulerint. Primus enim, ut supra ostensum est, non 
Acta Sanctee, sed encomium ejus seu orationem ad 
populum dixit ; alter, quisquis is fuerit, Legendam 
adornavil ; tum nempe cum sola populari traditione 
nonnulla mcmorarentur , qttx, per varia secula trans- 
eundo, sic a verilale dcgencraverant, ut scriptor, 



sigillum nostrum praesentibus litteris duximus 
apponendum. Datum apud Gandavum mcccxxxi, 
ix die mensis Octobris. 

55 Quousqtte Gandavensium in S. Amalbergam 
pietas tam solennem cullttni protraxcrit, cum illi. 



varios scnptores citata inveniatur, ct sxpius aut re- 
futala, aut cum stomacho rejecta. 

57 Sic de Vita ista locuti sunt Mabillonius, 
Cointius, et nuperus Lcgendista Gallicus, tacinias 



rejecta Iiac- 
tenus et a 

ex ea hinc inde recitantes, quas facile refcllerent ; "ditn."'"'"' 
quorum interest, quxrerc sttpersedeant , nec mihi easprxserlim, quae ad temporum rationem, pessime 
promptum est explorare; quod novimus, inquit Apo- a scriptore ordinatam, pertincnl ; sed ita, ' ut quasi 
stolus, testamur. Gratum erit, opinor, postremum dato studio, historiam ipsam, tamquam typis indi- 
id intelligere, quo loco ct S. Amalbergae et tot alio- gnam, lectorum oculis subtraxerint. De ea sic lo- 



quitur 



DIE DECIMA JULII. 



81 



quitur Mabillonius Actorum Benedict. sec. 3, parle plurium Sanctorum Legendas, qux ipsi constantissi- 

2, pag. 240: Librura de gestis S. Araalbergae me tribuuntur,quules sunt : S. Bavonis,S. Rumol- 

virginis, novem et viginti capitulis a quodam di, S. Landradx et sancti Trudonis; de quarum 

Anonymo descriptam, exhibuit nobis Ms. codex singulis verum esl dicere, Theodoricum sane non 

bibliothecae Bigotianae, sed eum tot fabulis re- indoctum, nec Latini sermonis impcritum ea colle- 

spersum, incertisque narrationibus, ut satius vi- gisse, qux a senioribus per traditiones audiverat. 



Scriptor Bel- 
iju Radbocto 
Legendam 
tribuit; 



sum sit, quaodam ex eo decerpere, quam librum 
integrum exhibere. Quauti porro a nobis fiat prx- 
dictus liber, jam satis insinuare cmpimus, et mani- 
festius deinceps ostendemus. Ceterum de re incogni- 
ta temere judicium proferre noluimus, sed ipsammet 
Vitam omne.m sincere proponere, ut quilibet, eam 
evolvendo, de nostris aliorumque argumentis statuere 
queat. Prima modo sit in auctorem, altera vero in 
Legendx ipsius prelium disquisitio. 

58 Non unum ejus apographumMs. reperit Lau- 
datus supra R. D. Jacohus Hegndrix, presbyter 
theologix baccalaureus et pastor Merlebecanus prope 
Gandavum ( Henricium appellavimus), qui anno 
1625 sanctx nostrx Virginis vitam Belgice edidit, 
volumine bene magno, ad paginas434 in forma duo- 
decima extenso, utpote quem innumeri observationi- 
bus piis ac moralibus, in virginum Deo devotarum 



scd sutis pa- 
let motmehi 
npus esse, 



forteTheodo- 

rici nbbatis 
Truttonopo- 

titimi 



magis solicitumbonadicere, et qux ad xdificationem 
auditorum ac lectorum confervent, quamqux ud hi- 
storicam et chronolotjicam crisim expendi possent, ut 
jam satispatuit in Actis S. Rumoldi et S. Landra- 
dse; putebitque porro, ubi ad i Octobris de S. Ba- 
vone agendum erit, cujus Lfgendx non unum erro- 
rem jam in Opere nostro retectum invenies. Scitum 
est, ex hujusmodi scriptis ea prudenter seligere, qux 
apud cordatos fidem reperire queant ; ea porro mo- 
derate repudiare, in quibus ignorantiam suam, sive 
Theodoricus, sive alius quislibet nimis manifeste 
prodidit. 

61 Asscrit quidern, citato superius loco Mabillo- 
nius, auctoris Anonymi aetatem nullo indicio col- 
ligere licuisse, adeoque nec nomen eruere; at si 
omnia perpendere potuisset, qux de Theodorico et in 
Commentario ad S. Rumoldum et hicjam diximus, 



mello, ei Vitx subnexo , de quo superius locuti 
sumus. Non crediderim,opinionis sux sequacesmul- 
tos reperisse Hcnricium : nam quicum ipso senserint, 
fateantur necesse est, se nec ipsam scriploris prxfa- 
tionem vel a liminesalutasse,ubi sic plane loquitur, 



nioribus laudare nomen Domini per Psalmistam 
jubemur. Sed ego, cujus aret ingenium, accingi 
jubeor in vita sanctissimos virginis Christi Amel- 
bergae, atque aeterni sponsam Regis laudare.... 
Sedquid agam 1 cogor contra torrentem niti, dum 
videor imperari posse, quodnon possum, et puer, 



Amalbergae, in eo cienobio tam illustris, vitam et 
qesla, prout tum temporis monachorum ore fereban- 
bantur, litteris mandure ; qux cur Theodorico ad- 
scribi non possint, hactenus non video. 

60 Siceum depingit Valerius supra acsi exmo- 
naclio Blandiniensi ftictus esset abbas ad S. Tru- 
donem; at varios ejus cusus melius explicatos invc- 



iiiilucuntur. 

63 His postmodum accessit Vita manuscripta 
Tamisiensis, quam cum sxpius ab Henricio et nliis 
citatam invenissem, tumquam nionumcutum vetu- 
state siia venerandum, ipsam demum obtinui favore 
laudati supcrius Adm. Reverendi Domini Joanms 
Baptistx Buyst, presbyteri Oratorii DominiJesu, 



AKTORP 



... ndarum 
compitatorit. 



aliarumque gratiam interpolavit,ut in prxfatione sua forte non abhorruisset ab hac etiam Legenda ei tri- 

candide confiletur. Qux omnia ei facilius condona- buenda,unde xtatemplane collegisset,cumvita fun- 

vero, quam ea qux textui suo Flandrico inseruit a ctus dicatur anno 1107 : satismultispost S. Araal- 

Latino aliena, ut edilionemjianc nostramcum ipsius bergam seculis, ut ex confusis rumoribus multa per- 

Belgica conferenti ultro patebit. Agnoscit Pastorille peram connecteret. Ceterum aut ego vehementer fal- 

Henricius, prxfatam Vitam Theodorico abbati Tru- lor, aut Theodoricus,sive alius Legendx istiuscom- 

donensi pridem adscriptam ; addere poterat Belga- pilator, Encomium Radbodianum,prxoculis habuit; 

rum prope omnium eam esse sententiam, at mavult in quo Carolidas et Carolum legens, haudquaquam 

ipse auctorem fucere Dominum B. Radbodum xiv duhitaverit, quin tota illa proci S. Amalbergae hi- 

Ultrajectensium episcopum, deceptus, opinor, To- storia, ad eum transferenda esset, qui in ea progenie 



omnium celeberrimus fuit. Quo argumento semel as- 
sumpto, non adeo inepte fluerent Caroli Magni amo- 
res, si supponere potuisset, ipsum ante parentisPip- 
pini mortem nuptias non contraxisse, quod ei otium 
non fuit ad examen revocare, nec tempora S. Willi- 



utnon Bpiscopum se esse, sed monachum satisma- brordi et S. Landradx dispicere, utpote eo solum 

nifeste demonstret, quod ex ejus verbis perspicue da- collimanti, ut Legendam suam redderet quam orna- 

tur intelligi. Sic prologum suum contexit : tissimam. 

59 Gloria et honor Dei viventis est, merita 62 Quidquid interim sitde vero Legendxauctore, 

virtutesque Sanctorum narrare, easque scriptis quem nos certo explorare non posse, ultro fatemur; 

commendare, quatenus semula virtus incitetur habemus ipsam in tribus diversis codicibus Mss. 

bonorum studiis et pia imitatio proroget memo- Musei nostri; at non in omnibus adjecta est homilia 

riam in aeterna secula. Quod licet perfectorum, seu Tomellus Radbodi et trnnslationis historia, qux 

imo sapientissimorum sit, qui, quod mente con- omnia integre referuntur in codice notato *Ms. 50, 

cipiunt, verborum significationibus explere que- qui olim fuit S. Pauli in Sonia. Jn magno More- 

unt, tamen juvenes cum virginibus, senes cum ju- tiano seu Valcellensi signato P. 157 deest sola Rad- 



Diinlur Acta 
c.c codicibut 

Jlss. 



bodi homilia; in tertio ^. Ms. 11 nonnulta con- 
tractiora exhibentur. Jam dixi superius. eamdem 
historiam, in varias lectiones distributum. huberi in 
Oficiis propriis cienobii Blandinicnsis. ubi nurratio 
translationiscum Tomello Radbodi confundi videtur. 
Dubium non est quin prior noster codex cum Bigo- 



qui necdum cymbam impuli, clavum onerariae tiuno ut plurimum conveniut, atque adee cum eo 

navis, inter amfractus Euboici littoris regere libro de gestis S. Amalbergas virginis, quem se 

compellor. Nihil ego in tali oratione invenio quod expendisse testatur Mubillonius, scd ilignum non 

Episcopum scribentem supiut ; nihil quod non ap- censuisse, qui iu Onlinis sui Actis iocum inveniret. 

tissime ad mouachum atiquem in Blandinio moran- Habuit vpse, cur ita senserit; alia est nostra Acto- 

tem referri possit, qui inter celeros latini sermonis rum colligendorum ratio, qui nec apocrypha omitti- 

paulo peritior, a superioribus suis jussus sit S. nius, prxmunitis tamen lectoribus, nc in errorem 



catlatis cuiu 
Tamisiensi 
membraneo. 



nies in Comineiiturio ud Acta S. Rumoldi i Jutii ct in ipso loco Pustoris, cui plures alias notittas, nd 

§ 2, a pug. 171 ; ubi etiuin ostendinius, otium ei Snnct.e cultum priecipue spectantes, acceptas rctuli. 

fuisse, diim in Blandinio moraretur, ud scribendas Est is codex membraneus paginarum qumquagtnta, 

Tomus m Julii. 1G '" 



82 



DE S. AMALBERGA VIRGINE. 



.«■CTont 
.1. B. S. 



in qito tirlji- 
eiuntur mi- 

raculu. 



£.c Pijipino- 

rumcunlii- 

sione 



in folio minorisformx ;quarum dux ettriginta prio- 
rcs vulgatam I.cijcndam ct translationis historiam 
continent, cmlcm modo ct ordine quo ex codioibus. 
nostris descripla sunt omnia. Constat enim prxdicta 
Vitn capitulis illis suis riginti novcm, quam sequi- 
turprsfatio ad translalionem, et hujus descriptio, 
atm addiliuuciila tcmporis, iu qua auctorem pluscu- 
Iiiiii supcrc voluisse, iwlatum infra invenies num. 56. 
Ea occurrit a uoslris codicibus discrepantia, quod 
ubi iu his legitnr. solum vernaculum beatx Virgi- 
nis conscium fuisse sepulturx, istum codex Tami- 
sicnsis vocet sacellanum ; inlellige illum, cui for- 
tasse saceili aut altaris custodia commendata fucrat. 
Quod autem mirere potissimum, abest omnino Rad- 
bodi Tomellus, quem prxcipuum e.t vetustissimum 
monumcnlum esse, jam satis ostendimus. 

64 Sequuntur in eo codice paginse alix duode- 
viginti, miracula nonmdla complexa ab anno 1311 
ad 1327, alibi nusquam reperta, quibus ad calcem 
subjungitur programma Guilielmi Episcopi Torna- 
censis datum anno 1331, die ix Octobris, de S. 
Amalbergas festo pro Christianitate Gandensi ; cui 
decernendo occasionem fortasse dederint prxfata mi- 
racula, lanto numero, tam brevi temporis spatio pa- 
trata. Decretum ex Henricio supra exposuimus : an 
ipse inde acceperit, scire parum interest. Id maxime 
in miraculorum scriptore desidero, quod nullum in 
eorum serie annorum ordinem servaverit; in quo 
corrigi potuisset, ni maluissem genuinum ejus tex- 
tum reprxsentare , potius quam in eo quidpiam tran- 
sponere. Fidelem ipsum in Sanctx beneficiis referen- 
dis fuisse existimo, eaque adeo tutius admitti posse , 
quod ita nonnumquam loqui videalur, acsi praesens 
interfuisset ; ut a vero minime aberraturus sit, qui 
scripta omnia asserat circa annum 1340. Optandum 
ptane esset, et aliarum gratiarum S. Amalbergaj 
intercessu seculis postea seculis impetratarum, tam 
accurata ratio a Tamisiensibus habita fuisset ; in- 
nnmera miracula confuse memorant, quorum nulla 
litleris debite mandata exhibere queunl. Nunc tem- 
pus est ea expendendi, qux contra Legendam oppo- 
nuniur. 



VIII. Mabillonii et Cointii contra 
Legendam argumenta. 



Prxmonere hic verbo lieeat, vitium esse apud me- 
dii xvi scriptores Belgas, ad Pippini celebrio- 
ris tempora Sanctos nonnumquam revocare, quorum 
xtas cum aliquo Pippino connecli polerat. Sic habes 
ad viii diem hujus mensis Julii, tomo 2 pag. 625 
confusam S. Landradx xtatem, qux, teste Sandero 
aliisque, Coenobium sacrarum virginum Belisiae 
construxisse dicitur temporibus Pippini et Carolo- 
manni, cum intcrim ipsa multis prius annis mortua 
sit, quam duo illi fratres rerum in Francia poti- 
renlur : ul mirum adeo nemini videri debeat, si 
Legendx nostrx auctor, eruderandis temporum cal- 
culis minime assuetus, eadem male confuderit, dum 
S. Amalbergse virginis ortum ad illam ipsam aeta- 
tem retulit, cxcus ipse prxgressos cxcos secutus ; 
qui nimirum rotunde S. Landradam, et hanc S. 
Amalbergam sub iis principibus xquales fecerint. 
Hinc primum et tjravissimum offendiculum cur Ma- 
billonius Sanctae Acta prorsus contemnenda putave- 
rit, ut quee S. Landradam, S. Willibrordum , Pip- 
pinum, Carolomannum, Carolum Magnum aliosque 
cum S. Amalberga conjunxerint, quos vera tempo- 
rum ratio disparalissimos demonstrat, praesertim ubi 



Sanctac anni dumta.rat unus ct Iriginta altribuiinlur, I) 

ejus morte anno 772 innexa. 

66 Ut rem propositam exequamur, expendenda pluriwa ma- 
veniunt Mabillonii adversus Anonymi , se.u forte '" 1 '"""' ,a 
Theodorici Legcndam argumenta. Ptwmonilionis 

ejus exordium ex secnlo 3 Benedictino, parte 2, 
pag. 240 jam dcdimus, qna nempe ait, satius sibi 
visum, quoedam ex eo codice. decerpere, quam li- 
brum integrum exhibere. Sic pergil ibi num. 2. 
In capite 1. Anonymus agit de nativitate et in- 
fantia beataj Virginis, quse vitas sumpsit exordia 
in pago Ardenna, in patrimonio, villa Rodingi 
mmcupato, tempore quo divse memoriae Pippinus 
una cum fratre Carlomanno honeste agebat in 
sceptris. Ejus pater Christianus, materveroEva 
nuncupati dicuntur, a sanguine magnorum re- 
gum regnique principibus originem ducentes. Fa- 
bulosa videntur ea quae refert auctor iste de con- 
sanguineis Amalbergae, quae beatissimis Gertru- 
di, Aldegundi atque Waldetrudi, propinquitatis 
agnatione proxima fuisse, et Beggam amitam 
habuisse fertur capite primo. Fuit quidem Amal- 
berga, filia sororis Pippini Majoris-domus, cog- 
nomento Landinensis, consobrina beatae Gertru- E 
dis, abbatissa? Nivialensis et sanctse Beggae, ma- 
ter vero S. Gudike ; at Amalberga illa, quae 
forsan huic fabulae dedit locum, annis centum vi- 
xit ante Pippini et Carolomanni principatum. Vi- 
deri possunt ea quae nos paulo superius de ea disputa- 
vimus. Pergit Mabillonius : 

67 In capite 2 Amalberga nostra, adhuc puella, qme in his 
propriis manibus oratoriolum in viridario paren- ^otis-merUe 

f • , ., , . ., . r . cxagilinitiir; 

tum construxisse perhibetur ; et capite msequenti, 
puero, ob furtum contracto, sanitatem restituisse. 
Dein sanctus Willibrordus, dum Asternacum mo- 
nasterium, a se conditum, visitatum iret, per 
Ardennam iter agens, ad illustris Christiani do- 
mum divertisse, et Amalbergam optimis monitis 
instruxisse memoratur capite 4 ; quibus accensa 
Virgo tradita est beatae Landradae, quatenus eam 
sacris erudiret litteris, virtutumque informaret 
exemplis. Praeerat autem Landrada ccenobio vir- 
ginum quod ipsa in Beila, regio saltu, construx- 
erat, in loco Belisia dicto, unde nomen coenobio 
Bilisiensi, ex capite 5. Landrada virgo et abba- 
tissa Belisiensis prima et auctor ea est, cujus res 
gestas Theodoricus abbas Trudonianus amplifi- 
cavit apud Surium. et ipsa annis amplius quin- F 
quaginta Caroli aetate superior. Capitis sexti ar- 
gumentum est, quod ab inclyto Rege Pippino, in 
conjugium filio suo sit adoptata Amalberga, in 
ccenobio licet Belisiensi degens, quam renitentem 
Carolus ipse, assumpto secum Rodino fratre bea- 
tae Virginis, inviserit, et ad conjugii copulam fru- 
stra pellexerit. 

68 Sed ille, cum immanem bestiam in con- praserttm 
tigua villa Gersbellia, prsetereuntibus infestam Ca ™UlUa- 
interemisset, Virginem ad consensum sui pertra- ""' 
here tanto molimine aggressus est, ut ea in ora- 

torium Dei genitricis confugerit, Carolo fores ec- 
clesiae confringere volente. Carolo in patris au- 
lam reverso, Amalberga sibi consulere volens, 
ccepit Andanam pergere, ad beatam Beggam, 
potius ad monasterium B. Beggae, quae falso ejus 
amita dicitur hic capite 10. Sed parentibus almse 
Virginis e medio factis, Hunrodus quidam, in 
aula Regis inter nobilissimos primus, hoc praeno- 
scens, eam intercepit, et relictam orphanam. 
quasi ex jure propinquitatis in substitutione pu- 
pillari suscipiens in sua, in domum genitricis 
suae, nomine Riquerae, invitam atque reluctan- 
tem traduxit, ut opportune filio Regis eam tra. 

deret. 



cum Virgine 
S. Landrads 
synchrona 



cupita uu- 

filis, etc. 



Tiiiu cogna- 
tio cumSS. 
Begga, Ger- 
trudeetaliis 



DIE DECIMA JULII 
deret. Pippino mortuo, Francorum principes de 
nuptiis Caroli eum Amalberga consilium iniisse 
dicuntur capite 12. Sed ipsa a Rodino fratre sub- 
monita, venit ad locum, cui Achouis vocabulum 
est, ubi venerabilis soror ejus tunc morabatur ; 
et velo capiti suo imposito, fugam capessivit. 

69 Miraculis variis in itinere patratis, quse 
auctor a capite '14 ad caput 21 describit, Ca- 
rolus capite insequenti, ex Aquitanico adversus 
Hunoldum prselio reversus, Tornacum castrum 
contendisse, et Amalbergam trans mare fugere 
meditantem, in villa Materna pagi Bracbanten- 
sis delitescentem convenisse fertur. Verum illa 



83 



a Waldulfo presbytero, qui in ejus comitatu erat, 
pramonita, in loci oratorium, S. Martino ab se 
positum, confugisse, quo Carolus temere irru- 
perit, eique martyrium, hoc est brachii luxatio- 
nem, intulerit; sed mox a Domino sanatam. His 
gestis, Carolo Valentianas castrum profecto, in 
facti pcenam inflicta febris : qui per Fulradum 
abbatem, virgini in villa Tempseca degenti cum 
muneribus missum, sanitatem impetravit. Deni- 
que Amalberga e vita migravit anno incarnati 
Verbi dcclxxii Indictione decima, vi Idus Julii, 
anno setatis xxxi : sepulta in ecclesia, quam ipsa 
in honore Dei genitricis construxit, apud sui 
juris villam Tempsecam, positaque ad dexteram 
altaris. 

70 Quse hactenus de Caroli cupitis cum Amal- 
berga nuptiis relata sunt, nullo scriptorum ve- 
terum nituntur testimonio. Ratbodus quidem, 
Trajecti ad Rhenum Episcopus, anno uno ante 
initium seculi decimi mortuus, consimilia refert 
de Amalberga, sed Regem ejus procum haud no- 
minat in homilia de hac Virgine composita, quse 
sic habet paucis resecatis. Sequilur apud ipsum 
preedicta homilia, quam cur mutilaverit, non video ; 
qux resecta sunt, relinqui poterant, tametsi ad hi- 
storiam non tantopere conducerent. Errorem in S. 
Ratbodi xtate. supra correximus. Quod vero ait, 
procum ab eo non nominari, verum esse potest de 
exemplari Bigotiano ; nam in nostro codice nomen 
Caroli diserte exprimilur, sed absque distinctivo 
agnomine, ut non adeo incongrue referri possit ad 
sijnonijmum Carolum Martellum, ut mox dicemus 
in propositorum argumenlorum.si non solutione,sal- 
tem explicatione, ubi paucis Cointium audiverimus. 

71 Hic in suis ecclesiasticis Francorum Anna- 
libus ad annum 772 a num. 12 Lucam Acherium 
et Joannem MabiUonium citat, eorumque verba hinc 
inde nonnihil amplificat, aut prcssius vcrtit in ar- 
gumenta, quibus Legendam, qua de agimus, om- 
nino encrvet. Primum itaque impugnat proputqui- 
tatem S. Amalbergse Virginis cum SS. Gertrude, 
Aldegonde, Waldctrudc et Begga, quarum fixis 
recte temporibus, xtate vero S. Amalbergae con- 
tracta ud annos triginta et unum, sic ut nasci non 
potueri! ante annum 742 aut 743, consequentcr in- 
fert, fabulosam esse agnationem illam proximam, 
i/iuc in Vita asseritur. Rursns.obituS. Willtbrordi 
jam dicto anno 742 inne.ro, recte ostendit, in ca hij- 
pothesi nec ii Saniio illo Amalbergam nostrtm vi- 
stitui potuisse, nec ad B. Landrudam Belisiam de- 
stinari. Fabulosa quoque sunt, inquit, quae de 
Carolo, Pippini regis filio subjiciuntur, nempe 
quod Amalbergam, licet in camobio Belisiensi de- 
gcntcm, Carolo filio rex Pippinus in uxorem expe- 
tierit, renitentem vero Carolus ad conjugii copulam 
frustra conatus sit allicere. Tnteremptam deinde be- 
stiam, secessum S. Amalbergse Andaitam ad S. 
Beggam amitam, aliaque liitjusmodi ud incrti ji- 
gmenta amandare non dubitat. 



72 Num. 17 prioribus fabulis alias subnecii 
ait, etiampost I J ippini obilum, cum Carolus, cogno- 
mento post Magnus, regno Francorum jam potire- 
tur. Quo maxime adducit Hunrodi prxdationem, 
qua orphanam Carolo adducere conatus sit, tum opti- 
malum Francix consilium de S. Amalbergae cum 
eo nuptiis, Sanctde fwjam cum fratre Rodino, po- 
strema Caroli lentamina in villa Materna, illatum- 
que martyrium, denique inflictam Valencenis Ca- 
rolo pcenam, a qua nonnisi per Virginis-merita li- 
beratus fuerit. Ad qux subjicit : Totam hanc fa- 
bellam destruunt nuptiae Caroli et Himiltrudis; 
celebrata sunt enim regnante Pippino, et Hirnil- 



.!. B.g. 

,.. tt i'" <■".- 



trudis post ejusdem Pippini mortem superstes 
aliquot annos vixit. Supererat anno Christi se- 
ptingentesimo sexagesimo nono, cum Carolus de 
Hunoldo sive Hunaldo in Aquitania triumphavit. 
Supererat et anno Christi septingentesimo se- 
ptuagesimo primo, cum idem Carolus generalem 
Franeorum conventum ad Scaldim fluvium in 
villa Valentianas peregit. Ergo Rodinus iram 
Caroli Regis haud incurrit, eo quod Amalber- 
gam sororem ex aedibus Hunrodi clam subdu- 
xisset. 



§ IX. Qua potissimum ratione explicari 
posse videantur. 



Agnoscenl mecum eruditi omnes, talia esse docto- 
rum istorum virorum argumenta, prxcedenti 
paragrapbo proposita, ut Legendx textui inhxrendo, 
nullatenus dissolvi possint. Neque vero mihi animus 
est , scriptoris enormes lapsus et parachronismos 
omnimode excusare; id unum meditor et conor, 
quod muneris nostri est, ut salva rei ipsius substan- 
tia, auctoris imperitiam, quousque fieri polerit re- 
stituam, exclusis crassioribus falsitatibus, temporum 
ordinem aliter distribuendo : qui si tantisper suppo- 
natur, possint pleraque cum historica veritate con- 
sistere. Memorem itaque lectorem volo eorum, qux 
articuli prioris principio paucis insinuaci, et sxpku 
alibi usuveniunt, nempe Belgas scriptores, post Nor- 
mannicas grassationes, superstites rerum ante ge- 
starum spicas colligentes, ita res et tempora confu- 
disse, ut plures Pippinos, Carolos et Carolomannos 
aliquando pro uno eodemque acceperint, eorum vero 
consonguineos, licet gradibus multis remotos, fratres, 
sorores. neptes aut nepotes continuo appellavcrint, 
sicuti dc S. Amalberga vidua, Pharailde, Erme- 
lende, Latulratla, Itisberga aliisquc ostendi potest. 
Id autcm facilius itt sancta hac Amalberga, ac- 
ciderit, quod alteri seniori synonyma, talibus or- 
nata fuerit cum iis Principibus propinquitatis ti- 
tulis , qui ad sanctissimam viduam votius perti- 
ncrcnt. 

74 Ne ad singula argumenta eiulcm non sine 
nausea repelantur, semel dicant, Acta Amattergia- 
na, maximc in ratwtte temporum, male consutii esse 
ct imperiie digestd, sic tamen ut atm aliis, xque 
iniilc consarcinatis, in Opere nostro, prxsertim cum 
litictenus, qtwd sciam, lalinc edita non fucrint, lo- 
cum habere possint; titm potissimum, si scriptoris 
ignorantiam corrigcndo, aliqua liccttt rcstituerc. ai 
cuiii modum quem hic exposituri sumta. Dabimus, 
si ita necesse fuerit, I, Anonijmum. S. Amalber- 
gse virginis Ulustrem originem cum alterius senioris 
natalibus cohfudisse, quamquam non videamus, cur 
id alitcr salvari prorsus nequeat. DabimusII, Na- 
tivitatem ejtts adPippini ct Carolomaimi tempora 

pcssimc 



Sed coaptalu 
noii iiiliit 
temporibus, 



citlciitiir ali- 
liita exptita- 
riposs 



^t 



DE S. AMALBERGA VTRGINE. 



u i roRi 
J. B. S. 



pessime revocatam. III, Non minus errasse, dum 
atmos vitx ai «»"'» dumtaxat et triginta contraxit; 
siquidem id ipsi vere imputari debeat. lVDemum, 
Caroli Magni amores,ei prxteiisum cum S. Amal- 
berga conjtigium, xque fictitium esse; quamvis hu- 
jusmodi amatoria exempla de Belgicis virginibus ali- 
isque saiis frequenter tradita sint. Hisce tantisper 



tfata fuerit 

Sancta adul- 
to secnto vii, 



rata miracula, quod Virqo tnm ob eximias plane 
virtutes, lum ob signa quibus coruscavit, a 8. Rad- 
bodo, non nisi unico ab ea seculo distante, singulwri 
prorsus titulo Paradoxa nuncupetur. Jam ad Ma- 
billonii et Cointii argumenta paucis respondeo. 

78 Primum ab utroque urgetur, quod S. Amal- 
berga agnatione propinquitatis proxima exsti- 



Quin ct coij- 
lintio aliqna 



erasis, postulo, concedi milii facultatem, ut Virginis tisse dicatur beatissimis Gertrudi, Aldegondi at- 



etaliorum gestn cum ejus .rtnte pauln alitcr concilicm, 
sicquc et tempora et res ilistribuam, ut a veritate non 
adeo aberrcnt, sed, qua ratione fieri poterit. tolera- 
hilia redilantur. 

75 Cum satis appareat exigua scriptoris in dige- 



que Waldetrudi ; tum vcro confugisse Andanam, 
ad S. Beggam amitam, qux postrema verba in ali- 
quo nostro codice melius absunt. Sed scriptoris scn- 
tentix inhxreamus. Ad explanandam eam dijficulta- 
tcmfaciunt, qux jam a nobis prxstructa sunt : spe- 



rcndis liistoriis peritia, haud adeo mirum, si multa ctant Sanctx istx ad seculum vii, a quousque adeo 

commiscens, quemadmodum scnioris S. Amalbergoe remotior censenda est S.' Amalberga virgo, quo ju- 

prosapiam et parenlelam liuic nostrx fortasse attri- jiior fuisse supponitur quando obiit mortcm. Jam 

buit, sic xtatem variarum Sanctarum cum ejus tantisper admisimus, Anonymnm forte confudisse 

temporibus perpcram copulaverit ; et cum verosimil- binas Sanctas synonymas Virginem cum Vidua ; 

lime octogenaria fuerit Sancta, divinaverit ipse qux posterior cum Pippini Landensis neptis ex so- 

eam obiisse anno xtalis tricesimo primo ; si, ut su- rore fuisse supponatur, id fortasse indicare voluerit, 



pra dicebam, ex ejus verbis id vcre conficiatur. Con- 
cedam ipsi, quod sub Pippino et Carolomanno florue- 
rit, vitamque protraxcril ad tempora Caroli Magni, 
mortua utpote demum anno, ut tam expresse definit. 



in similibus expendendis non satis accuratus. Ve- 
rum quemadmodum ob Legendam S. Amalbergse 
vidux inducere oportuit Pippini sororem aliquam 
anonymam, cujusipsa filia fuerit, quid tantumpia- 



112;adquam epocham admittendam, aliam plane culi in historiam inlrudetur, si ex qualicumque 

rerum Injpothesim constituere necessse crit. Sic igi- scriptoris hujus fide admittatur, patrem aut avum 

tur disponatur vitx serih, ut nata dicatur sancta S. Amalbergae virginis Pippinum propinquo aii- 

Virgo circa annum 680 vel puulo post, pervenerit- quo consanguinitatis gradu contigisse, unde et ipsa 

que adco ad grandxvam xtatcm, qua in re nihilpa- dici possit ex ea agnatione progenita, quamquam 

radoxi adstruitur. Nativitas eo removenda erit in certus gradus determinari a nobis nequeat. 

ea suppositione quod sanctx Landrada, cujus xtatcm 79 At S. Begga ejus amita nuncupatur, adeoque 



sic cnmmodc 
sub Landra- 
da rixeril. 



Christianum, Sanctx nostrx patrem, fingere opor 
tebitPippinifilium, S. Beggx fralrem, quod vete- 
rum nemo somniavit hactenus. Nec mihi profecto 
somniare id lubet ; quamvis nemo negaverit, S. 
Beggam fratrem habere potuisse, nobis hactenus in- 
cognitum, qui Cbristiani pater fuerit, sicque com- 
mode salvaretur titulus amitae seu potius abamitae. 
id quod Legendista non satis distinxerit ; imo, quod 
facilius crediderim, amitam appellaverit, qux cog- 
nala dumtaxat dicenda erat. Ilac vel simili ratione 
intelligi dabitur S. Amalbergas cum tot insignibus 
Christi Virginibus et viduis consanguinitas, pro qua 



et a Marlelli 
adamari po- 
lueril. 



certo determinare ausi non fuimus, obierit anno 
690. 

76 In ea, inquam, suppositione, nam ut mini- 

mum octennis fuisse dicenda est S. Amalberga, 

dum sanctx illius Abbatissx institutione commitle- 

retur. At quid si modo cum aliis supponamus, S. 

Lambertum Lcodiensem Episcopum, a cujus marty- 

rii epocha cetera pendent, non ante annum 708 istud 

subiisse ; polerit sane S. Landrada seculum octavum 

fuisse ingressa, et usque ad annum 704 supervi- 

xisse, quod cur fieri non potuerit, nemo facile evin- 

cct. Hoc autem posito, nihil magnopere occurrit, 

quod obstet, quo minus S. Amalberga nata primum mihi ce.rtare haudquaquam lubet. Actum est tomo 

sit circa annum 690, ut proinde vix octogesimum prxcedenti ad diem vm Julii de illustri S. Lan- 

vilx annum attigerit, dum ad meritorum coronam a dradx origine, qux etsi accuratius explicari nequi- 

sponso evocaretur, quod in virginibus tam rarum verit, certe negari non debuit, eam etiam B. Pip- 

non esse quotidiana exempla demonstrant. Atque pino propinquam fuisse. Utut interim dicta omnia 

hac rerum gestarum basi admissa, solventur, aut accipienda censuerisjam satisinsinuavi,neutiquam 

saltem explicabuntur argumenta pleraque, qux a mihi propositum essc, Mabillonii et Cointii argu- 

male ordinata chronologia potissimum repetuntur, menta adxquate dissolvere, quod fieri prorsus non 

illudque imprimis, quo sub S. Landradx disciplina posse, ultro fassus sum ; sed ea dumlaxat sic expli- 

institui non potuerit S. Amalberga, quoniam medio care, ut ad tolerabilem sensum Legenda reducatur. 

et amplius seculo illa hanc antecesserit. 80 Chronologicos scopulos potissimum explanan- 

11 Rursus, quid dici poterit obfuisse, quo minus dos esse, satis patet. En alterum undecumque insu- 

cum S. Willibrordo agere potuerit, et in domo pa- perabilem, nisi ad modos nuperrime prxscriptos 

terna Rodingi-villa, quod memorat Actorum scri- accessus pateat. S. Amalberga nata dum Pippinus 

ptor, et sxpius alibi ; quidni etiam in ipsa Temseca et Carolomannus honeste agebanl in sceplris (vixe- 

seu Tamisia, dum Anlverpiensibus prxdicaret San- runt hi simul in summa auctoritale ab anno 14\,ad 

ctus ? Demum et istud aliquatenus conciliabitur, 141) : Willibrordus Sanclx inslructor, dum Eptcr- 

quod a Pippino, non quidem Brevi seu Caroli Ma- nacum pergeret, aut inde rediret, qui mortuus est 

gni parente, sed a Crasso seu Heristallensi, filio anno>142: Landrada, de cujns xtate etiam egimus, 

suo Carolo Martello in conjugem postulari pntuerit, pcr id tempus abbatissa Belisiensis, cui commissa 

atque ab hoc petulantius incessi, procari et brachii. fuerit S. Amalberga, e vivis erepta anno 772, xta- 

luxalione affici; qux est Molani aliorumque ad hunc tis sux anno tricesimo primo : totidem monstra sunt 

scopulum ex hac et Landradiana Legenda evellen- in ralione temporum. At enim apertissimos lapsus 

dum receptissima solutio. Ad rccurrentia identidem jam agnovimus, ad quos corrigendos, substituendus 

prodigia, id reponendum est, quod [requentissime in est Pippinus Crassus, seu HeristaUensis, Caroli 

Aclis nostris dicendum fuit, in eo probabilitatis et Martelli pater, qui rerum in Francia potitus est ut 

verisimilitudis gradu talia consistere, quo ascendit minimum usque ad annum 714, cujus tempore na- 

scriploris ipsius auctoritas, qux tametsi non maxima tam omnino supponimus S. Amalbergam, ut paulo 

sit, inde ponderis multum accipiunt varia iilic nar- superius, qua potuit verisimilitudiue disputatum est. 

JEtas 



cum Pippi- 

nis suvponi 
potest. 



Restituuntur 

errores alii 
chronologici 



die DECIMA JULII. 



85 



ad S. iiiiii- 

lirinilinn spe 

clantes. 



Male nulem 
ex Vila ar- 
guitur, 



Sanctam 
obiisse annt 
iikilis 31. 



Aitas Martelli apprime concordal cum- annis San- ad Carolum; est autem tam cerlum, huic apprime 
ctx, nisi quod junior fuisse ■■ videalur, ut ei aptentur quadrare, quam supra ostenderimus, impossibilem 



omnia, qux de amoribus memorantur, si ea aecide- 
rint vivente adhuc S. Landrada. Verum nxvi isti 
minuliores Legendi&tse condonandi sunt, modo in- 
tacta servetur rerum suhstanlia. 

81 Ad S. Willibrordum quod attinet, et eam 
diffieultatem perviam fecimus in liac nostra hypo- 
thesi. liem omnem non discussit Willibrordus Bos- 
schaert in sua de Frisise opostotis dissertatione 141; 
ceterum controversum illum Sancti ad Virejinis pa- 



esse tol personarum connexionem. si Sancta tam ju- 
venis e vita migraverit. Carolum vero, non anno 
747 (ut Labbens et alii pridem lenuere) sed anno 
742 natum esse, hodie exploratum est : rectissime 
igitur prxdicari potest, mortuam esse S. Araalber- 
gam, dum Carolus ageret rcgni annum quintum, 
aetatis vero ipsius trieesimum prirnum. Si id a 
mente scriptoris alienum dixeris, at certe non difpl- 
tebere, vel incogitantem, rimam aliquam reliquisse, 



rentum villam accessum componere pridem conatus per quam paradoxa ejus ad congruam veritatis spe- 



est. Sic loquitur pag . 544: Si quaeras, quo anno 
quove tempore S. Amalberga directa sit Beli- 
siam ad S. Landradam ? Respondeo, hoc de- 
buisse accidere ante annum dcxcvi, quo alii, 
sive ante annum dcxcviii, quo alii S. Lamber- 
tum martyrizatum asserunt ; nam ante S. Lam- 
bertum terras deseruisse, et per eumdem sepul- 
turae traditam fuisse, affirmant omnes historiae 
Landradinae. At ut quid propinquius calculemus, 
juxta Molanum Landrada obiit anno circiter 
dcxcii : quo posito, Amalberga missa est ad eam 
a S. Willebrordo in primo ipsius ingressu in 
Austrasiam, dum vel Romam pergens, vel Roma 
rediens, apud Pippinum Austrasiae Principem 
de negotiis ad Frisiorum conversionem pertinen- 
tibus tractaret. Elige, quod magis placet; salis 
mihi est, utcumque composuisse quiquid adynati 
occurrebat in conciliandis xtatibus Sanctorum Wil- 
librordi, Landradx et nostrx Amalbergse. 

82 Nequid intaclum maneat, supersunt cupitx a 
Pippino pro Carolo filio Sanctx nuptix, haud ali- 
ter intelligendx, quam quod Pippinus jam dictus 
Heristallensis eas expetere potuerit, Carolus vero 
Murtellus, ejus filius, ea fermc omnia perpetrare 
qux Carolo Magno in Legenda perperam tribuun- 
tur: nam S. Amalberga decrepita, parum apta fue- 
rit, ut Principem illum ad sui amarem alliceret. 
Milto controversiam, Cointium inter et Pagium de- 
rimendam, fueritne Hilmintrudis Caroli Magni 
conjux an concubina ; nam quidquid ejus sit, satis 
exploratum puto, Carolum Magnum conjugatum 
fuisse, ante parentis Pippini obitum : quod licet da- 
remus falsum esse, in jam proposito vitx S. Amal- 
bergae systemate, ut itcrum dicam, nemo sic desi- 
puerit, qui Caroli Magni amoribus vetulam di- 
gnam existimet. Porro xtate grandxvam fuisse 
S. Amalbergam, dum in xterni sponsi complexum 
evolavil, videmnt anle me Molanus, Sanderus, Fi- 
senus, Bosschartius, et quotquot alii vel minimam 
operam posuere, ut qux in Legenda turbate narran- 
tur, ad aliquem chronologix ordinem rcducerentur. 
Has vero crassiores macidas si absterseris, nihil tan- 
topere reliquum erit, cur a producendis B. Amal- 
bergse Actis, Mabillonii, Cointii aut aliorum aucto- 
ritate abslerreamur. 

83 Id demum adducitur, tamquam Legendx to- 
tius eversivum, quod Sancta supponalur ex Actis 
mortua anno setatis tricesimo primo, quod equi- 
dem fateor, admittendum esse, si obierit anno 772 
in ea adhucdum xtale, ut paulo ante a Carplo Mar 
gno tantis conatibus in conjugem postulata sit, quem- 
admodum vita tota perpetuo inculcat. Verumta - 
men Anonymi verba non adeo expresse rem eon/i- 
ciunt, ut aliter et verius accipi non possint. Sic ha 



ciem componerentur. Quxulterioriexplicatione opus 
habere videbuntur, in annotalionibus observata inve- 
nies. Enmodo S. Radbodi Tomellum, de quo su- 
perius ita actum est, ut hic prxterea nihil dicendum 
supersit. 



TOMELLUS 



Seu Sermo Domini Radbodi , sanctee 
Trajectensis ecclesise Episcopi, de vita 
et meritis paradoxae Virginis Christi 
Amelbergae. 



Ex codice Ms. S. Pauli in Sonia, collato 
cum editione Mabillonii. 



Quotiescumque, dilectissimifratres, Sanctorum 
Dei memoriam, ad laudem et gloriam nomi- 
nis ipsius agimus, toties a peccatorum nostrorum 
sepulcris resurgimus. Reviviscit enim tunc quo- 
dammodo fidesnostraetredivivainnovatur dulce- 
dine vox nostraperofficialabiorum nostrorum a. 
ac per hoc fit in nobis quod dicit Apostolus : Re- 
novamini spiritu mentis vestrae, etinduite novum 
hominem. Quid namque est aliud male mori in 
sepulcro ac jacendo foetere, nisi peccatorum sor- 
dibus inquinari ? Et quid aliud est ab hoc tumulo 
resurgere, nisi per confessionem et poenitentiam 
ad vitam, qui Christus est, redire ? Habemus sa- 
ne hujusmodi mortis plurima in Scripturis exem- 
pla, quas illos solet mortuos appellare, qui num- 
quam volunt a peccatis resipiscere ; sicut est 
illud in Evangelio : Sinite mortuos sepelire mor- 
tuos suos. Neque enim ii quicorpora sepeliebant, 
corporaliter mortui erant ; sed cum essent scele- 
rati, ac propterea mortui, sepeliebant eos, quos 
mors corporis a vita subtraxit. Quocirca nos quo- 
que mortis hujus detrimenta caveamus : quinimo 
de sepulcris vitiorum cito per gratiam Christi re- 
surgere festinemus, ut cum ipso in aeterna beati- 
tudine vivere mereamur. 

2 Itaque laudemus Dominum Deum nostrum 
in Sanctis suis, eosdemque vieissim collaudemus 
et honoremus in ipso ; quandoquidem Deo et San- 
ctis ejus servire, vere est vivere; atque in hoc 
omni terapore permanere, prudenter est laqueos 



Ad spiritua- 
lem resurre- 
cliiinem suirt 
adhorlans 



luiidat I ir- 
ginem stm- 

etus Prxsul 



bet num. 47 : Migravit autem beatissima delictorum devitare. Ecee autem occurrit nobis 



cesimo primo. Postrema ea verba in rigore accepta, hac peregrinatione Deo et homimbus gratissima 
non magis ad S. Amalbergam referuntur, quam exstitit, tum splendore geminae pulcntudims, 

tum 



TOMELLUS DE S. AMALBERGA VIRGINE. 



'alias ami- 

nb omnige- 

ucre virfit- 
linii ; 



scd prz- 
scrtim 
it custodia 
virginitatii 



repulsU Ca- 
rnti blandi- 
tiie: 



tum etiam merito pudieitioe virginalis. Hsec cum 
esset primis orta natalibus, et propter nimium 
corporis deoorem omnibus amabilis, elegit se 
ornare virtutum gemmis, potius quam vestibus 
pretiosis ; vilemque se et despicabilem statuit 
humanis ostendere oculis, quo pretiosa atque 
honestissima conspectibus appareret divinis. Non 
auro utebatur aut margaritis, quia sciebat Chri- 
stum sponsum suum non iis fuisse usum in ter- 
ris- ; non purpuram diligebat aut byssum, quo- 
niam non ignorabat propter hujusmodi multos 
demergi in abyssum. Non delectabaturrumuscu- 
lis frequentise popularis, quia secretum locum 
noverat esse opportunum * moeroris. 

3 Porro autem, iis contemptis, longe aliter 
factitabat. Nam pro cognatis et amicis seculi, 
diligebat pauperes Christi : pro auro atque mar- 
garitis, ornabatur sententiis doctriuae spiritualis : 
pro byssinis purpureisque vestibus, cinere et ci- 
licio utebatur : pro frequentia populari, quam pe- 
nitus respuebat, in excubiis templorum Domini, 
circa sacra altaria, orando et vigilando jugiter 
morabatur. Verum quomodo et quali ordine ad 
tantam disciplinae coelestis pervenerit summam, 
non est silentio transeundum, propter exemplum 
bonum, et propter meritorum ejus dignum nar- 
ratione prseconium. Erat quippe hsec pudicissima 
puella in hereditate patrum suorum temporibus 
Francorum Principum, quos quidem a Karolo 
Magno Karolidas possumus appellare, qui ob 
multiplices victorias, et adrairanda in Christiana 
religione studia hic solus inter ceteros vocabu- 
lum promeruit, ut merito magnus et optimus di- 
ceretur. 

4 Horum, ut dictum est, in diebus sancta et 
Deo placita Virgo Amelberga, defunctis jam pa- 
rentibus in possessione, quse ei secus Scaldam 
fluvium latissima ex progenitorum successione 
provenerat, cum unico fratre suo religiosissime 
commanebat, jejuniis et orationibus serviens die 
ac nocte, eleemosynasqueplurimas et largissimas 
faciens cum maxima hilaritate ; habens semper 
in memoria illud Apostolicum : Hilarem datorem 
diligit Deus. Cumque esset speciosissima, usque 
adeo ut reliquas omnes sua pulcritudine supera- 
ret, propter honestissimi corporis praerogativam 
pene incurrit pudicitiae detrimentum. Nam cum 
ejus opinio ad regem provincise, Karolum b vi- 
delicet tunc temporis pervenisset, is ejus amore 
continuo captus, coepit cum illa indesinenter de 
nuptiis per internuntios agere. Postquam vero 
sensit, voluntatem suam a beata Virgine, qua; se 
meliori sponso, id est Christo devoverat, omni- 
modis reprobari, quod blandimentis et potestate 
regia non valuit, per insidias et qusedam latroci- 
nia clanculo nisus est attentare. At illa contra 
haec omnia orationum clypeos et coelestis arma- 
turae frameas obtendebat. 

5 Quadam vero die cum beatissima puella in- 
ter domesticos parietes sola resideret, psalmos- 
que more solito caneret, puer familiaris repente 
per posticum irruit, proclamans et nuntians Re- 
gera cum satellitibus suis adesse prae foribus. 
Tunc ipsa, nihil sui oblita, oratorium, quod do- 
mui adhaerebat, celeri cursu ingressa est, ubi se 
illico cum gemitu et lacrymis ad orationem pro- 
stravit, flebili voce obsecrans, ut eam Dominus 
de imminenti periculo liberaret. Tum vero Rex 
nimium temerarius, post eam in oratorium in- 
trans, ccepit illi multis adulationibus blandiri, 
honoresque promittere temporales, quo vel sic 
eam suis persuasionibus adquiescere faceret. Ve- 



' alias vani- 
loquia 



E 



rum illa sponsum, quem elegerat, nullo modo 
derelinqnere volens, jacebat immobilis et ita so- 
lo defixa acsi quibuslibet radicibus implicita te- 
neretur. Postquam autem Rex cuncta blandi- 
menta * adhibuit, nihilque se proficere vidit, re- 
giam auctoritatem vertit in saevissimam tyran- 
nidem, arreptaque ejus manu, violenter illam fo- 
ras trahere conabatur. Sed cum etiam it.a nullus 
eum sequeretur effectus, tandem puellaebrachium 
fortiter excutiens, summaque vi torquens, fracto 
virginalis humeri osse, quasi qui se vindicasset, 
abscessit. 

6 Tunc illa, ut erat tenerrima, ob vulneris sui 
gravissimum dolorem, coram Domino aliquantu- 
lum quidem flevit ; tamdiu autem oravit, donec 
sponsus suus Christus adesset, eamque sanitate 
integra restauraret. Ex illa autem die nullum 
secularem passa est amplius amatorem, sed H- 
bere in sponsi sui Domini nostri Jesu Christi di- 
lectione permansit. felix commercium ! o ni- 
mium prudens electio ! ubi rex terrae, pro crea- 
tore cceli et terrae contemnitur, ubi Deus pro 
homine adamatur, ubi pro luto isto coelestes di- 
vitise conquiruntur. ! beatissima Virgo, si 
multum tibi sublimitas generis obfuit, at multo 
magis tua spontanea dejectio, et carnis propter 
Deum contritio profuit. Si splendor tuae pulcritu- 
dinis periculum incurrit, at contemptus regiae 
majestatis perenni te gloria coronavit. Si ad ho- 
ram passio contristavit, at tibiindecontubernium 
Martyrum et requies sempiterna provenit. Ecce 
nunc omnibus, quae in hac vita desiderasti, per- 
frueris, quoniam Rex regum, et Dominus domi- 
nantium concupivit speciem tuara, tuque, o au- 
gustissima regina, assistis a dextris ejus in vesti- 
tu deaurato circumdata varietate c. 

7 Nunc igitur in te fides, spes, caritas ful- Illustris in 
gent, humilitas regnat, patientia triumphat, vir- 
ginitas candet, pudicitia nitet, prudentia discer- 
nit, temperantia moderatur, fortitudo superat, 
justitia judicat ; atque ut epilogum faciamus, vir- 
tutum omnium in te et a te militia continetur. 
Quamobrem in seterna beatitudine bona ineffabi- 
lia, non solura beatissimis oculis vides, et felicis- 
simis manibus tenes, verum etiam reliqui sensus 
eadem felicitate fruuntur. Nam et beatis auribus 
coeleste organum audis, et laeto ore novum can- 
ticum canis, et venerandis naribus perennes mo- 
do delicias odoras. Itaque non erit ulterius quod 
tibi solicitudinem pariat, vel quod anxietatera 
importet. Habes quippe gaudium absquetristitia, 
delectationem 'absque fastidio, securitatem abs- 
que formidine, pacem absque dissensione, dulce- 
dinem absque amaritudine, satietatem absque 
defectione. Lux tibi sine tenebris lucet, munditia 
sine inquinamento resplendet : totam habes re- 
quiem, totam possides vitam, quae nec lassitudi- 
nem pateris, nec morti succumbis. 

8 Quid ergo melius? Quid jucundius? Opes 
terrenas aut fortunse rota subtrahit, aut conditio 
mortalitatis extorquet ; thesauros vero coelestes 
ipsa sui perpetuitas oppido concupiscibiles facit. 
Hos tu, o beatissima Virgo, cum angelis, pro- 
pter caelibem tuam vitam; cum Apostolis, pro- 
pter fidem Catholicam ; cum Martyribus, propter 
passionis constantiam ; cum Confessoribus, pro- 
pter innocentiam sanctam ; cum Virginibus pro- 
pter specialem corporis et animae pudicitiam, 
vere nunc, patriam tuam post limina repetens, 
hereditario jure participas, et gloriaris insponso 
tup Jesu Christo Domino nostro : per quem te 
oramus ac suppliciter petirnus, ut pro nobis apud 

ipsum 



innplit ejux 
(jtoria, 



DIE DECIMA JULII 
ipsum intercedere non desistas, qui te in hac 
mnrtalitate ita roboravit, ut regem terrenum ca- 
stitatis gloria vinceres, et infernorum principem 
diabolum sanotitate praecipua superares, auxi- 
liante ipso, qui cum Patre et Spiritu sancto glo- 
riatur Deus per omnia secula seculorum. Amen. 



ANNOTATA. 



a Qux sequuntur usque ad proximi numeri hxc 
verba, ecce autem occurrit, in editione Mabillonii 
prxtermissa sunt, substitutis punclulis, quasiad rem 
non spectent. 

b Hic clare exprimitur nomen Caroli quod plane 
aberat a codice illo quo usus est Mabillonius ; at 
ve.ro, quod supra dicebamus, non minus ad Martel- 
lum referri potest, quam ad Carolum Magnum, 
nam et ille xque ac alius fuit de slirpe Carolidarum, 
alias Carlovingiorum, qui a B. Pippino originem 
ducunt. Neque obe.st quod dicatur Rex provinciae, 
nam et alibi Rex appellatus est Carolus Martellus. 
Henricius Carolum Magnum in versione sua Flan- 
drica exprimit, quem ego in nullo codice latino re- 
perire me memini. 

c Hic sistit Mabillonii editio, suppressis duobus 
sequenlibus numeris, forte, quod ad historiam nihil 
conferre visisint ; nos nihilsubtrahendum putavimus. 



VITA 

Auctore fortasse Theodorico Abbate 
Trudonopolitano. 

Ejc Ms. codice S. Pauli in Sonia, cum 
aliis, item Mss. collato. 

PR^EFATIO. 



Gloria et honor Dei viventis est, merita virtu- 
tesque Sanctorum narrare, easque scriptis 
commendare, quatenus aemula virtus inciteturbo- 
norum studiis, et pia imitatio proroget memo- 
riam in aeterna secula. Quod licet perfectorum, 
imo sapientissimorum sit, qui quod mente conci- 
piunt, verborum significationibus explere queunt, 
tamen juvenes cum virginibus, senes cum junio- 
ribus laudare nomen Domini per Psalmistam ju- 
bemur. Sed ego, cnjus aret ingenium, accingi 
jubeor in vita sanctissimae virginis Christi Amel- 
bergse, atque aeterni sponsam Regis laudare. 
Non quod ipsa humana laude egeat, cujus laus 
ipse Christus est; quae etiam, cum adhuc homi- 
nem ageret, terrena velut inania calcavit ; sed 
quo vita ejus gloriosa, semper angelicae puritatis 
aemula, exemplum commendet pise conversatio- 
nis. Sed quid agam? Cogor contra torrentem ni- 
ti, dum video imperari posse, quod non possum; 
et puer a, qui necdum cymbam impuli, clavum 
onerarise navis, inter amfractus Euboici littoris, 
regere compellor. Et quis me tanto oneri parem 
faciet? Meritum scilicet piissimse Virginis, cujus 
interest, ne tam videar, hanc tantce laudis mate- 
riam qualibet temeritate prsesumpsisse, quam de- 



bitae venerationi, velut devotus minister inservis- 
se. Quae nnnc pendulum per tabulata titubantis 
gressum regat, tum sensum et articulos scriben- 
tis, sui Deo commendet preoibus et meritis, qua- 
tenus officium laudis suae, quod devota mente 
gerimus, officaciter impleamus. Neque hoc dixe- 
rim, quod omnia ejus gesta hic perstringere cu- 
piam, quod nequaquam vel omnes valemus, eti- 
amsi velimus ; sed sicut qui immensam totius or- 
bis sphaeram in arcto situ depingunt, ita hic non 
omnia ejus facta videas comprehensa , sed ea 
tantum, quae fidelibus propterea contingit esse 
nota, quia fuere publica. Explicit prologus. 



Ordo Capitulorum in Ms. 



i De nativitate et infantia beatae Virginis. 

ii Quod adhuc puella propriis manibus oratorium 

in viridario parentum construxit. 
iii De puero, furtum aggresso, mirabiliter con- 

tracto, sed meritis beatae Virginis sanato. 
iv De B. Willibrordo et ejus admonitione divina. 
v Ubi adccenobium, B4isia vocatum, deducitur, 

et famulae Dei Landradae, educanda commit- 

titur. 
vi Quod ab inclyto rege Pippino in conjugium 

filio suo Karolo sit adoptata. 
vn Qualiter ad orationem Virginis Dei Karo- 

lus stare non potuerit, sed divino nutu loco 

cessit. 
viii Quod in oratorium Genitrieis Dei confu- 

gerit, Karolo fores ecclesiae perfringere vo- 

lente. 
ix Quod Karolus patrem suum Pippinum pro 

Virgine multimoda interpellaverit prece. 
x De Hunrodo iter et votum beatae Virginis im- 

pediente. 
xi De obitu gloriosi regis Pippini, atque succes- 

sione filii ejus Karoli. 
xii De consilio a Francis principibus habito su- 

per desponsatione Virginis Dei. 
xin De oraculo divino, per beatam Gertrudem 

Virgini revelato. 
xiv Quod fugam iniens , diem festum Paschae 

in pastoralibus solennizabat. 
xv De latrone a lupo suffocato. 
xvi Quod ad benedictionem Virginis Dei panis 

et-vini ubertas excreverit. 
xvn Qnod obviam turbam daemonum signo cru- 

cis conterruerit. 
xvm De pisce ab alveo fluminis egresso. 
xix De qnadam muliere Ianguente, meritis bea- 

tae Virginis sanitati reddita. 
xx Quod inundationem imbrium a proprio sus- 

penderit agro. 
xxi De grege avium divino nutu ijaperato. 
xxn Quod a facie Regis in oratorium confu- 

gerit, crinesque capitis sui ipsa absciderit. 
xxni Quod post Virginem Dei ecclesiam Ka- 

rolus temere irrupit, eique martyrium intulit, 

sed mox a Domino sanata et visitata fuit. 
xxiv De illustri Rodino, fratre Virginis, san- 

ctae conversationis habitum assumente. 
xxv De Panctorum visitatione et allocutione . 

et sanctissimi obitus sui revelatione. 
xxvi De Karolo rege , divina animadvarsione 

percusso, sed interventu beata? Virginis sa- 
nato. 
xxvn De aqua in sanguinem mutata, et mira- 
culo piscis, sibi divinitus collati. 

XXVIII 



A Rcgibus 
ducem orfg 
neni, 

b 



SS 

xxviii De cornmemoratione virtutum ejus, ipsius 

que laude digna. 
xxix De feliei ejus in Christo dormitione. 



CAPUT I. 

S. Amalbergce illustris origo, pia infan- 

tia , miraculis clara ; sancti Willi- 
brorrii monitu ad B. Landradam Be- 
Usiam deducta, a Pippino agnoscitur 
et ad fdii sui Caroli nuptias postu- 
latur. 

Gloriosa Christi virgo Amelberga hujus vitse 
sumpsit exordium in pago Ardenna, in pa- 
trimonio, Rodingi-villaft nuncupato, tempore quo 
divse memorise Pippinus una cum fratre suo Kar- 
lomanno honeste agebat in sceptris c. Hujus pa- 
ter Christianus, mater vero Eva est nuncupata, 
a sanguine magnorum regum, regumque princi- 
pibus originem ducentes. Quod ut clarius pro- 
mam : exstitit quippe hsec sacratissima Virgo 
agnatione proxima propinquitatis beatissimis 
Christi virginibus Gertrudi d, necnon Aldegundi 
et Waldetrudi. Et illud quidem egregium fuit, 
quod tam a clarissimis quam religiosis parenti- 
bus alti sanguinis venam traxit ; verum plus glo- 
riosum, quod eamdem vita et virtutibus illustra- 
vit. Deinde sacro ergo fonte regenerata, post- 
quam est ablactata, per singula setatis incre- 
menta , virtutum germinavit augmenta. Quam 
parentes divino magisterio informantes, fovebant 
sicut unicam, sicut Dei sponsam. Ipsa nimirum 
divinis sic semper intenta erat, sic ecclesiarura 
limina frequentans, ut Annam de Euangelio cre- 
deres, quse non discedebat de templo, jejuniis et 



adhuctenella 
oratorium 
conslruit. 
C 



obsecrationibus assidue vacans ; unde conspicuum 
mortalibus dedit, quod eam jam tunc ccelestis 
sponsus elegit. 

2 Pomerium e spatiosum et jucundum erat 
domui parentum beatissimse Virginis contiguum. 
Illic lilia vernantia rosis sanguineis decertantia, 
illic cinnamomi et balsami odor aromatisans, 
paradisiacae suavitati contendens ; fontes irrigui 
amcena virentia commendabant. Tum distincta 
fiorum varietas, atque frondium proceritas invi- 
tabat ; ut non magis oblectareris cedris Libani, 
aut cypressis Sion montis jucundissimi. Cumque 
adhuc almse indolis puella, sub tutela parentum 



VITA S. AMALBERG.E VIRGINIS. 

minibus celebris habita, ab auditoribus conje- 
ctari coepit, clariora per ipsam futura, cujus tam 
gloriosa essent principia. 

3 Cernens igitur hostis humani generis quod 
venerabilis puellae infantia tanta adolesceret gra- 
tia, extimuit damna suse nequitiae, sic ut Dei 
Virginem tentaret impedire. Et parans congredi, 
corrupit unum, qui in comportanda ligni et lapi- 
dis materia, adjutor et cooperator exstitit bea- 
tissimse Virgiuis, quatenus de oblationum fructi- 
bus furtum faceret. Qui impudice dexteram ad 
altare extendit, atque de sacra oblatione aliquid 
surripuit. Sed peracto scelere, brachium nequa- 
quam ad se ultra valuit retrahere; nam sicut 
ipsum extendere ad iniquitatem prsesumpsit, ita 
stupens repente diriguit. Stabat adhuc contra- 
ctus pusio coram altari attonitus, et prseter so- 
lurn lacrymari, ignoravit penitus quid ageret. 
Ad raanum autem eum trahentes socii , sunt 
etiam et ipsi illacrymati, intenti oculos in solara 
Dei Virginem, utpote tanti languoris medelara. 
Sed et parentes ejusdera contracti illustrem 
Christianum , ejusque Deo devotam conjugem 
adeuntes, preces offerunt, si quo modo, per in- 
terventum almae Virginis, obtineant fllio salutis 
gaudiura. Invitatur proinde pia Virgo suorum 
precibus parentum, tum lacrymis omniura, pro 
hoc signo confluentium, ut si quam in ccelo habet 
gratiam, inde contracto eximat pietatis medelam. 
Tum oratum est ; et ecce ferreus ille rigor ccepit 
paulatim lentescere, et pristini usus statum re- 
sumere, ut videres uno eodemque momento, et 
precem virginis ante conspectum agni et sponsi 
sui evolasse, et dolorem abscessisse ; sicque ab 
universis conclamatum .- Gloria Deo, gloria Chri- 
sto suo; ita ut a quibus prius dolor gemitum effu- 
derat, postmodum affectus lacrymas extorqueret. 

4 Sanctus igitur Willibrordus, merito et officio 
divse memoriae antistes, iis diebus sanctae eccle- 
siae Trajectensium honeste aurigabat currum ; 
qui tunc temporis construebat ccenobium, cui 
antiquum Aternacus f haesit vocabulum ; hoc 



Puer ub jur- 

llllll /lllllitllS 

elsiinilali 
restUutut. 



detenta, in schola virtutum proficeret, solebat sima Virgo, ad sublimandum virginalis glorise 



illuc ingredi, ibique cum cosetaneis virginibus 
jam tunc superna contemplari. In quo sedificio 
instar oratorioli propriis manibus constructo, at- 
que altari in honorem Domini ibidem erecto, ec- 
clesise nomen ei indidit, quod et ita sibi hsesit. 
Deinde optima quseque fructuurapoma cum nuci- 
bus, raala punica cum castaneis, thymiama cum 
aromate supponens, sacrificium laudis cum tacita 
prece Domino libavit. Et ut cum admiratione di- 
ctum sit, cum ob infantiam tenerse indolis, per- 



fastigium, divina pietas sic contulit gratiam san- 
ctitatis : virginitate, qua immortali sponsi thala- 
mum ascendere meruisti, laudera et gloriam in 
ajternis seculis peperisti. Hostis antiquus per 
puerum, amicum sibi mancipium, te illudere ge- 
stiebat, sed fractis viribus defecit, unde et Chri- 
stus sponsus honorem tibi prsestitit et splendo- 
rem. Floreas igitur cum Tecla, valeas cum Agne- 
te, et cum Maria optima sit pars tua. Qui tanti 
meriti elogio et virginale meritum sublimavit, et 



pendere necdum posset, quid in ea setate ipsa sacri Chrismatis unctione Dei sponsam confir- 

tunc egisset, taraen adimplevit officia perfecto- mavit. 

rum Patrum, imo sanctissiraorum virorum, quo- 5 Beyla regius saltus est, etin eo locus Beli- 

rum unum est sacris altaribus adstare, alterum sia g dictus. Ibi per id tempestatis beata Lan- 

votis et precibus Deum compellare. Quapropter drada, virtutum dote coruscans, coenobium con- 

in ipsis annorum crepundiis, pro sui merito ho- struxit, quod sanctse Dei Genitricis honori et 



S. H ' illibror- 
di hnrlalu 



tunc denique visitatum adiit. Sed dum per Ar- 
dennara iter agit, ut ad illustris Christiani do- 
mum diverteret, divino nutu accidit ; futurum 
quippe erat, ut ipse meritum Virginis declararet, 
et rumoris magnam partem ampliaret. Nam inter 
exhibita humanitatis officia interque colloquii di- 
vini suspiria, quibus sese mutuo vicaria relatione 
reficiebant, ad Dei Virginem pervenitur, atque 
de vita et moribus ejus sermo protenditur. Tum 
miraculura nuper factum, de restitutione arefacti 
brachii infantis celebre memoratur. Tunc ait An- 
tistes : Nos qui portavimus pondus diei et aestus. 
nil tale adhuc consecuti sumus, et tibi, beatis- 



ilain ttirigi- 



dik DECIMA ji:lii. 



9» 



nbi ii Pippi 
no agnita 



illl fllll Sli 

Caroti nv 
ptias iiin 
lnr: 



nomini intitulavit ; ad quam monitis atque hortatu 
beati Willibrordi antistitis dirigitur almae indolis 
virgo Amelberga/i, quatonus eam sacris erudiret 
litteris, virtutumque inforniaret exemplis. Qua 
suscepta, atque choro Virginum, pro vitce bra- 
vio ibidem decertantium, adunata, agnoscunt 
virgines in Virgine angelieae vitae insignia, quam 
tam st.upent quam amant. Tenerum vero corpu- 
sculum sericis adopertum vident , sed lactea 
membra ita cilicio attrita pavent : admirantur, 
quasi eam quotidie novam de virtute in virtutem 
!ascendentemj cernerent, nec tamen invident. 
Itaque in singulis virtutibus egregia eminebat, 
quasi ceteras non haberet ; sed instantia oratio- 
num, atque frequentia Scripturarum templum 
cordis sui domicilium constituit Spiritus sancti. 

6 Interea Karlomannus i , cingulo militiae de- 
posito, atque sanetae conversationis habitu as- 
sumpto, monachus efficitur in rrionte Sarepti, la- 
tibulo scilicet sancti Silvestri. Frater autem ejus 
Pippinus, ex jure successionis, et generali Fran- 
corum conventu solenniter habito, sublimatur in 
regno ; qui et bella quidem multa gloriose pere- 
git, et in causis civilibus serenissimus exstitit. 
Qui eo tempore Beylam desertum, cum Franco- 
rum inclytis venatum devenit. Cui cum interim 
memoriae occurrisset, venerabile templum nei 
Genitricis in vicino positum, praeterire noluit in- 
salutatum; atque ineo, inclinatajam die, descen- 
dens, a beata Landrada ejusque sacra congrega- 
tione magnifice susceptus, atque ad hospitandum 
ibidem est invitatus. Rex autem attolens oculos, 
prceclarae indolis puellam in choro virginum per- 
spicit, simul elegantise praerogativam morumque 
generositatem in ea tacite contemplans ; inter 
prandendum de ea sciscitatur, cujusnam esset 
filia, quibusve majoribus orta. At ubi eam claris- 
simis procreatam natalibus agnovit, ad se accer- 
sitam, osculis et complexibus virginis aliquamdiu 
haesit. Jam enim deliberaverat secum, eam in 
matrimonii commercio copulare suo filio Karolo. 

7 Unde super, hoc consilio cum Francorum 
principibus tunc praesentibus habito , invenitur 
nil tam generosum in magnorum familiis regum, 
cui non contendat nobilitas Amelbergas virginis. 
Hoc ipse Rex fatetur, idemque Regis principes 
confitentur. Sic inquiunt : Cum claritudo gene- 
ris, elegantia corporis, tum amplitudo patrimo- 
nii, et cetera id genus Virginem faciant appeti- 
bilem, merito, Bomine Pippine, regum vietorio- 
sissime, Amelberga tui, imo nostri Karoli voca- 
bitur sponsa. Hoc autem ad honorem Regis, ad 
munimen regni, hoc ad proventum gloriae, no- 
stro adoptamus Karolo. Rex autem desiderii sui 
spem talibus optimatum suorum dictis erigens, 
assensumque prcebens, nei Virginem de nuptiis 
filii sui interpellat, quasi qui uberius pro eo pe- 
teret, et regia auctoritate facilius impetraret. 
Sed Virgo nomini , Spiritus sancti vigore ar- 
mata, totaque facie in ipsum Regem conversa, 
hujusmodi responsum dedit : Amo Christum 
sponsum, cujus speciem intendo, cujus eastissi- 
mis amplexibus solvi nequeo ; et quomodo tui 
filii nuptias eligam, qui Regis aeterni filio inse- 
parabiliter hasreo? Jam ejus sponsalia suscepi, 
jam ejus thalamum introivi ; et qualiter amore 
hominis mortalis, excludere possum amorem Dei 
viventia et sponsi immortalis? Illi virginalispu- 
dicitias privilegium devovi, illi candidse meae vir- 
ginitatis lilium reservavi. 

8 Iis Rex auditis, o! Virgo, inquit. et virgi- 
num decus, responsum divinum, et niiniquani 

Tutniis iii Julii. 



nisi ore divino prolatum. Ter et arnplius beata, kx mss. 

ex cujus pectoris domicilio talia Spiritus sancti J^,,',' 

personant organa ! Potuit, o! inclyti mei, haec mmti, ,„.,/,,- 

aetas tam tenerae indolis, talia numquam mente 

concipere, nisi afflata divino munere. Vere ad- 

mirabilis et gloriosus neus in Sanctis suis ! Sic 

Rex et cum Rege omnis illa curia hymnum neo 

dixit et alleluya resonuit. niscedens autem, ve- 

nerabili Landradae nei Virginem commendat, 

atque alta reverentia, velut Bei sponsam colat, 

et virtutum disciplinis instituat, item repetens, 

monet; Rex, inquam, sapientia et pietate miri- 

ficus, qui non solum in sponsa sua Beo honorem 

dedit, verum ipsam postmodum, acsi filiam, in 

sua suscepit. Posthaec palatio receptus, Bartradae 

reginae exponit sui itineris casus, itemque fit ce- 

Iebre nomen Virginis in aula Regis. Et Regina: 

Ita, inquit, et frater ejus Rodinus ab ipsis pri- 

mordiorum crepundiis, virtutum inolevit augmen- 

tis ; et nunc quidem, licet in aula administratio- 

nem rerum publicarum, inter primos ut nobilis- 

simus gerat, tamen, sub obtentu militiae, devote 

inservit Christianae religioni. Nutriantur ergo 

ambo, ait Rex, alta reverentia, hic in palatio, E 

atque illa in ccenobio ; atque in omnibus famu- 

landi Bomino, libero utantur arbitrio : forta c sis 

olim ipsorum meritum nobis et regno nostro pro 

videbit patrocinium. 



ANNOTATA. 



a Ex modis id gemis loquendi ostendimus sttpra, 
Vitam istam von a sancto Radbodo, Ultrajectensi 
episcopo, cujus est prsemissus Tomellus, sed ab ali- 
quo monacho , verosimillime in monte Blandinio 
scriptam esse ; an a Theodorico, an ab alio non de- 
finiam. 

b Villa Rodingi, sive vicns aut pagus olim fu- 
erit, sive forte arx aut castrum familix ; non facile 
quis hodie vestigia ejus inveniet, saltem sub eo aut 
satis affini nomine. Ardennce seu Arduennae silvae 
satis notus est tractus, modo ditioni Luxemburgensi 
pro majori parte subjectus. 

c Implexa lurc temporum confusio aliquo usque. 
et quantum fieri potuit, explicata est Commentarii 
preeviir§ 9, quemadmodum ad Acta S. Landradee 
ad viii Julii polliciti fueramus. 

d De qualicumque cognatione cum hisce Sanctis, F 
licet antiquioribus, eliam egimus in Commentario 
prsevio § 8. 

e Tersior oratio hic exigenda non est; dum scri- 
psit pomerium, voluit dicere pomarium, imo hor- 
tum, non solum arboribus fructiferis, sed et floribus 
varie consitum, siquidem recte quadral inflata ejus 
descriptio. Aliud plane est pomivrium. ad urbium 
mcenia extensum, ut vulgo notum existimo. Sed hu- 
jusmodi miiiutias in talibus J.egendisobservarc,ope- 
rx pretium non judico, modo constructiones satis in- 
telligantur. 

f Hodie Epternacum , abbatia Treviris et Lu- 
xemburgo non adeo procul dissita, quam sacris de- 
mum exuviis suis ditarit Sanctus, anno 7-11, aut 
742, ut loco suo examinabitttr ad vn Novembris. 
InterimS. Willibrordi,S. Landrad.v, rtS. Amal- 
bergae nostr.r lemporn superius etiam composita 
sunt. 

g Vide Commentarium pr.rvium ad Acta pns- 
fatxS. Landradx vm Julii num. 1 et 30. 

h Videiterumpr.rdicttmi Commentarium num. 36. 

i Carolomanni et Pippini fratris . cognomento 
Brevis, postea Franci.v regis, nomina hoc loco per- 
peratti intrusa, in Cominentttrio abunde diximus. Si 
cui CaroIidttriim,alias CtirleiHiujiorum.tidvribi pos- 
sit tota procacis adolesceniis comadia, ad 1 itam S. 
17 Lan- 



0(1 



VITA S. AMALBERGjE VIRGINIS. 



B 
Virginis nu 

ilitn ja 
rolus 



LV 



eam blandi- 

His fruslra 
uellicere co- 
nalur; 
C 



Landradx, ex mente Mabillonii tantispir rejecta, 
soli Carolo Martello cam convenire necesse est, ut 
jam saHs demonstrdtum putamus, Admixta subinde 
consequentia parerga, cx auctoris ingenio composita 
inteUige. Non quod ea negemus alicubi accidisse, 
cuiii Paradoxae virgini apprime competant ; scd 
ijiioil rcrum series nuile ordinata sit. Itlcm etiam de 
seguentibus censendum. 



CAPUT II. 

Inutilcs Caroli conatus in prosequenda 
Virgine ; saniora Pippini consilia ; 
Hunrodi proditio ; post Pippini obi- 
tum in amorem S. Amalbergce per stws 
magis, sed frustra incenditur Carolus. 



Igitur Karolus a, forraa et dote virtutis digna 
regia proles, ut persensit famam beatse Vir- 
ginis, anhela trahens suspiria, totum se transfu- 
dit in amorem Virginis, nec prius desistere cre- 
didit, quam quid robur et impetus juvenilis ani- 
mi posset, experiretur. Et primo quidem palatio 
egressus, assumptoque secum Rodino, fratre bea- 
tissimae Virginis, sub obtentu venationis, Beylam 
desertum advehitur ; expositisque circa venatio- 
nem militibus, perpaucis sibi junctis tironibus, 
ipse cum Rodino usque in Belisiam iter protra- 
xit, quatenus per eum sororis suse animum sibi 
citius inclinaret, atque optati connubii copulam 
facilius obtineret. Ubi vero eo perventum est, 
Karolus eminus prospiciens, in medio virginum, 
ex prserogativa singularis elegantiae, ut id facjle 
erat cernere , Dei sponsam agnovit, ipsamque 
propriis manibus csementum vertentem , sive 
aliud quidpiam operis, pro exstruendis monaste- 
rii muris.cum reliquis virginibus exercentem of- 
fendit. Mox denique ut oculos in ipsam jecit, uno 
obtutu haesit, acsi secum diceret : Ecce, Karole, 
quae complacuit aniraae tuse. 



corapesce furorem, nequando corporis mei com- 
mercium suse libidini contingat fieri ludibrium. 

11 Dixit, et oratio pura, ut auribus Domini 
insonuit, prsesentiam coolestis sponsi adesse pa- 
tefecit. Nam videre erat uno eodemque articulo, 
et adhuc Virginem ab oratione labia non relax- 
asse, et Dominum Jcsum caree suse beneficium 
prsestitisse. Cum ecce qusedam mulier, Bartina 
nomine, de contigua villa Gesbellia, raiseram se 
clamitans, advenit, et eursu rapido usque ad pe- 
des beatse abbatissse Landradse ejulando sese 
dedit ; et sciscitata super causa tantse querimo- 
nise: Heu me, inquit, Domina, vix immanissi- 
mum ursum b, e saltu prorumpentem, semiviva 
evasi. Nam et alvearia mea comminuit, apesque 
cum melle comedit, et jam nunc circa ipsa pecora 
frendendo et laniando grassatur. Et nunc mihi 
liberatorem mitte, qui eum ab instanti deterreat 
depopulatione. Quibus auditis, Karolus juvenis 
praestantissimus, et mox victor futurus, postha- 
bito ludo, atque velociter admisso equo, cum suis 
festinus, quo bestiam esse sciebat, viam tende- 
bat. Atque eo sub festinatione migrante, mari- 
tus prsedictae mulieris, nomine Theudo, nam 
forte adstabat, etarti scenofactoria? intentus, te- 
monem plaustri lasvigabat, post tergum juvenis 
sic clamavit : Quorsum tendis, Domine mi, quor- 
sum vadis, fili Regis? Noh, quseso, tanto pignore 
orbare regem Pippinum serenissimum ; nam et 
belua immanissima est, et tibi pro setate, deest 
robur horainis, et inerrais etiam abis? 

12 Qui non eduxit gladium, sed tantum sub- 
tus spata accinctus erat, quod tunc moris erat 
Francigenis juvenibus. Cui Karolus, ut semper 
erat irapatiens morarum : Fac, inquit, finem ver- 
borum, atque celerius, quem tenes, mihi porrige 
temonem. Quo arrepto, cunctos pernix antevo- 
lans, ubi ad locum perventum est, suis cedere 
prsecipit, atque singulariter congredi deliberat, 
non inter spem et metum anceps, sed virtutis 
constantia impavidus. Sed et belua contra ru- 
giens, patulo ore frendebat, et brachia ad dila- 
niandum extendebat. At magnanimus juvenis, 
vibrato in altum teraone, inter gemina tempora 
ictum dedit, ipsumque cerebrum dimidiavit. Ita- 



iliii inlcllt- 
ticns ursum 
illic tjrassa- 



10 Et post horam ab equo descendit, et non que ursus ante pedes victoris occubuit, cujus car- 

nes, in usus operariorum, venerabili abbatissse 
Landradse donavit ; pellem quoque, ob insigne 
peracti triumphi, patri ad palatia transmisit. 
Supradicta autem mulier, velut illa de Euan"e- 
lio, extollens vocem de turba, ob gestae militise 
prseconium, iis verbis magnificavit victorem Ka- 
rolum : ! juvenis, clarissima regum proles, re- 
verentiam majestatis in vultu geris, in brachiis 
fortis, egregii prsenominis titulo coronaberis, et 
Karolus Magnus in seternis seculis cognominabe- 
ris. Quod agnomen ex tunc coepit, atque ex illo 
ei tempore haesit, in quo et postmodum magnifice 
claruit. Nam post Imperator augustus factus, 
non solum ante alios dilatavit gloriam et regnum 
Francorum, verum pene ipsum contudit et subju- 
gavit orbem terrarum. 

13 Insignis ergo et clarse victorise compos 
regius tiro, qua venerat via redibat, ut compla- 
citi sibi connubii copulam conciliaret. Virgo au- 
tem Domini oratorium Dei Genitricis semperque 
Virginis intraverat, et emunitis deintus januis, 
tenebat interim portum postnaufragium. Arrepta 
autem sacrorum pignorum capsula, imponit ea- 
piti pro galea ; fletibus terra humectatur, preci- 
bus coelum pulsatur, piis questibus divinum auxi- 
lium imploratur, et angelis mediantibus, Deo 



est passus quidem ultra teneras Virginis manus 
asperitate ligni et lapidis attrectari [acj indignum 
fore dixit, regiae nobilitatis puellam operi manu- 
um debere admitti ; et rogans Virginem continere 
dexteram : Surgite, ait suis, atque hujus puellae 
vicem prsebentes, in caemento et lapidibus manus 
vestras exercete. Deinde vero, inter oscula et 
amplexus, desiderium animi sui juvenilis, cum 
Virgine tunc exultantis, aperuit, atque ut sponsa 
sua nominari, ac matriraonio sibi copulari debe- 
at, in omni prece descendit. Quam neque blan- 
ditiis illectam, vel terroribus concussam flectere 
valuit, quatenus suo amori communicaret, quia 
fundata supra murum fidei, ut turris inexpugna- 
bilis mansit. Virgo autem Domini, erectis in coe- 
lum luminibus, in silentio labiorum implorat suf- 
fragia angelorum, invitat praesentiam Apostolo- 
rum, ipsisque mediantibus, hanc Deo gratam 
immurmurat orationis hostiam : Jesu benigne, 
unigenite Dei Patris, et unice Virginis matris, 
ad tui sancti nominis invocationem, respice an- 
cillae tuse contritionem. Tibi, sponso immortali 
virginalia pudicitiae meae devovi, et fidei arrham 
huc usque reservavi. Auctor castitatis, conserva 
tibi dicatum florem meae virginitatis. Descende, 
Domine, ad precem meam, atque hujus tyranni 



nire/ilv lc- 
mone eum 
interficit. 



I iclor rc- 
diens novos 
cunatits ad- 
liibet, 



DIE DECIMA JULII. 
oarac suae preces nuntiantur ; illa humi anhelabat 
et sic auctorem suae integritatis compellebat : 
Domine Rex angelorum et susceptor peccatorum, 
annue pro honore tui nominis, ne in me praeva- 
leat imperium terrenae tyrannidis. Dulcedo ani- 
mae mere, non transeant in me carnalis copulae 
venena. Gloria mea, non sic confundar famula 
tua, ut denuder castitatis stola. Te sponsum ele- 
gi, pulcritudinem tuam concupivi, et nil mihi, 
quod amarem , praeter te reservavi. Tuis ut 
complaceam in nuptiis, pudicitiae annulis, et au- 
reae virginitatis monilibus ne spolier, deposco. 
Respice, piissime, de ccelis, et salva me ex ore 



01 
16 Pippinus igitur, justitia ac pietate rexma- 
gnificus,cumperannos quindecim regnum Fran- 
corum strenue administrasset, finito Aquitanico 
bello, quod eontra Waifarium ducem susceperat, 
victor Parisius rediit, et morbo aqua; intercutis 
viii KalendasOctobrisobiit;sepultusqueestinba- 
silicainclyti martyris Dionysii. PostquemFranci, 
generali consensu, filiwn ejus Karolum regem 
constituentes.infula simperii illi imponunt. Porro 
mater ejus Bertrada saepius monita patris sui, 
quibus eum adhuc vivus instruxit, quatenus ab 
insecutione Virginis Dei suspenderet animum.ad 
memoriam revocavit; reputans, ne forte pro in- 



lUe vero i»t»- 
ic poii mor- 

iii» . ,' ./ 



sed ii ' "'!/'- 
ne constan- 
ter rejicitur 



Pippinus 
laudat Vlr- 
ginem : 



hxc moxAn- 
danam pro- 
fugit ; 



leonis. Dilectae ergo sibi Virginis oratio Christo justa praesumptione pcena mulctaretur divina.Et 

volens penitus morbiejusoccasioneraabscindere, 
Desiderium Longobardorum regem adiit, et ut 
filiam suam, Hildegardam nomine, fiiio suo Ka- 
rolo in conjugium assumeret, expetiit. 

17 Ergo Carolus rex iis diebus solennia Pa- 
schalis gaudii apud Herstallum.tunc temporis pa- 



sedit ad gratiam et non dehabuit efficaciam 

14 Igitur clarae militiae juvenis initam fugam 
Virginis comperiens, quia persuadere non potuit, 
vim palam inferre non erubuit c ; et impudentius 
contra regiam pietatem agere molitus, virginalis 
quidem meriti gloriam auxit, suam vero tyran 



nidem palam detexit. Nam jusserat templum latium, celebraredisposuit. Quo solenni conventu 



Caroti amur 
incendilur 
ab Hunrodo, 



beatae Dei Genitricis semperque Virginis, ipsis 
que venerabile angelis pollui, et januas ejus in 
fringi ; et ni Virgo Dei spontanee in thalamos 
ejus eat, ipsam per vim foras trahi. Percipiens 
hoc Landrada meritis gloriosa, et veluti quoddam 
propugnaculum imminenti jaculo resistens, nunc 
suadendo, quatenus Deo et sanctae ejus Genitrici 
honorem tribuat, nunc supplicando ac pedes ejus 
deosculando, ne tanta blasphemia in ipsum au- 
ctorem vitae impingat, vix impetum juvenilis 
animi lacrymosa prece fregit, promittendo, se 
Virginis animum suae-cupidini reconciliari, ipsam- 
que assistricem sui thalami futuram fore. Hac spe 
tranquillior factus juvenis, praeteriit ; et Virgo 
Domini, aliquamdiu potita pace, in sponsi sui amo- 
re quievit. 

Interea ad regem Pippinum, celebri et omnium 
ore, praeconium peracti triumphi de nece ursi 
pervenit, et ab universis Francorum optimatibus 
claro praenomine Karolus Magnus cognominatur. 
Sed et ipse ad palatium reversus ccepit apud pa- 
trem omni prece anhelare, et per internuntios 



suorum procerum habito, ubi iterum de statu re- 
gni, de pace gentis consulunt, ad nuptias quoque 
regales sermo pertrahitur, et quae virgo resali 
thoro forte sit digna, inter alia tractatur. Ubi 
vero diversarum provinciarum virgines exploran- 
tur, beata Amelberga cunctis familia clarior, 
moribus generosior, forma invenitur elegantior; 
ut quanto plura sunt quae virginitatem inpugnant, 
tanto cumulatior foret gloria pro pudicitia de- 
certantis. Unde clara et una omnium sancivit 
sententia, Amelbergam Regis sponsamappellari, 
regnique consortem fieri. Et Rex quidein has 
principum suorum voces libenter audiebat, et 
quasi pro omine accipiebat ; cum desiderium 
suum, quod dilatione crevit, etiam senatoria di- 
gnitas fieri summopere postulasset. Sedpraefatus 
Hunrodus, cujus consilio Rex apprime incumbe- 
bat, incentor juvenilis et lubrici animi erga Vir- 
ginem Dei, tura regalium quoque nuptiarum prae 
aliis magnus auctor exstitit. Nam, mi Domine, in- 
quit, inclyte victor atque semper triumphator, 
rex noster Karole, te aequum est, quod tua ma- 



agere, quatenus Dei virgo Amelberga sibi assu- jestas, quod tuorum sententiaprincipura ad salu- 



meretur sponsa; asserens, hanc solam esse, cu- 
jus nobilitas ei competat, forma complaceat. Cui 
cum pater interdicendo blandiretur, ne amplius 
Virginem Dei pro re hujuscemodi contristaret, 
atque ut ab ejus intentione animum declinaret, 
filiam Desiderii, regis Longobardorum, noraine 
Hildegardam, promisit, sibi in matrimonio copu- 
landam. 

15 Virgo autem Domini, temporis malitiam 
redimere volens, memor dicti Euangelici, dicen- 
tis : Si vos persecuti fuerint in una civitate, fu- 
gite in aliam ; deliberavit locum mutare, et An- 
danam pergere ad beatam Beggam, amitam d 
suam, sororem videlicet beatissimae Gertrudis, 
cujus et superius mentionem fecimus : quae eo 
tempore illo in loco ccenobium construxit, in quo 
et chorum virginum, ccenobiali militia agonizan- 
tem, Deo adunavit. Sed Hunrodus quidam, in 
aula regis inter nobilissimos primus, et conso- 
brinus beatissiraae virginis, hoc praenoscens, iter 
pariter et votum ejus, anticipando abscidit. Nam 
parentibus almae Virginis de medio factis, prse- 
fatus Hunrodus relictara orphanam , quasi ex 
jure propinquitatis, in substitutione populari in 
sua suscipiens , ad domum genitricis sttae, no- 
mine Riqueram, invitam atque reluctantem tra- 
duxit; sed revera, sicut demonstrabunt sequen- 
tia. magis ut opportune eam filio Regis traderet. 



tem reipublicae, ad honorem regni dignum fore 
ordinaverit, summocum studio et pietate exequi. 
18 Ecce, ni fallor, non alia virgo ad fastigium 
regni invenieturmagis idonea, quae tecum regina 
regnet et domina imperet ; atque hanc exoptat 
omnium tuorum cum benevolentia consensus , 
praecipue cum placeat oculis tuis.et ipse amplex- 
ibus ejus ardenter inhies. Cur utili et honestae 
rei moras innectis ? Et nisi gloriosae matris tuae, 
nunc [in] Longobardia demorantis, consilium re- 
pente praevenias, forsan et quod ipsa nunc stru- 
ere pergit, olim tibi irapedimento erit,et egregii 
voti tui incompotem dabit. Dixit, et regias aures 
infiammans, juvenis animum cum vtiltu imrauta- 
tum reddidit, ita ut Dei Virginem, quam prius 
tenere diligebat, postmodum ardenter sitiret; 
atque in amorem ejus perurgens animura, in raa- 
turandis nuptiis, praevertere iter matris constan- 
ter invigilat. Unde sub celeritate directis legatis. 
mandavit illustri Riquerae, quatenus peractis Pa- 
schalis solennii diebus, sibi occurrat, et conso- 
brinam suam Amelbergam, solenni apparatu se- 
cum ducat, ut eam sibi sponsam accipiat. Succur- 
re, succurre, o bone Jesu ! En ob gratiaiu tui, 
tot laquei tuae obtenduntur Virgini, quain tit tibi 
eripiant, etiara ipsi daemones, ttira dsmonum sa- 
tellites undique imptignant. Et minim in modum, 
cttm Hunrodus, propinquus sanguis, qui et mul- 

tum 



F 

qui Virgi- 
nem prodtre 

slatucrat. 



92 



VITA S. AMALBERG.E VIRGINIS. 



Rodinus in 
tbmnU u S. 
Gcrttude 



tum juvare potuit, eam prodendo persecutus est ; 
nullus Virgini, ad praesidium fugae, tutus relictus 
est locus. Sed mira Dei sapientia hujus concilii 
machinam, velut telamaraneoe reddidit frivolam. 



ANNOTATA. 



a Ex funthimcntoperpcrum posilo, quidsequi po- 
test nisi congeries Actorum incongrue digestorum ? 

b Venam pro eo tempore poelicam sapit mactati 
a Carolo ursi episodium. 

c Hic, opinor, luxatum fuit a Carolo Martello 
S. Amalbergae brachium, quamvis secus Scaldam 
seu in Tamisia id contigisse, S. Radbodus indicare 
videatur. 

d Dixi superius, in aliquo codice melius abesse 
amitse appellalionem; preeterquam quod S. Begga 
jam pridem e vivis excesserat. Addidi porro, quo 
ferme sensu am\t<i S. Amalbergae dicipotuerit.Re- 
liqua ex positi principii filo deducuntur ; uti et pro- 
ditio Bunrodi, custodia Riquerx, evasio Sanctee in 
capite. sequcnti narrata, etc. 



CAPUT III. 

Fuga Virginis cum fratre Rodino; Pa- 
schce festivitas cum pastoribus cele- 
brata ; furis per lupum punitio ; panis 
et vini miraculosa ubertas; abigitur 
turba dcemonum, variaque alia pro- 
digia perpetrantur. 



Interea Dominus Jesus rite memor carae suae, 
pie disposuit adhuc eam pro privilegio virgi- 
nalis gJoriae, altius mirificare, et sui nominis 
sponsam, sub ala protectionis suae fovere. Etquia 
placuit consilio Altissimi, ut virginei pudoris glo- 
ria coronaretur palma martyrii, insigne passionis 
trophaeum taliter praecurrit procella persecutio- 
nis. Rege tunc perurgente de nuptiis, ecce Deo 
amabilis Gertrudis, felici et ipsa nuper transitu 
migrans, velut angelus illi beato Joseph, in som- 
nis apparuit venerabili Rodino a, dicens : Surge, 
et accepta gloriosa sorore tua, vade et fuge, at- 
que prajsidium cape. Praemisit enim Rex nun- 
tios, qui eam investigent, atque ut eam sibi spon- 
sam accipiat, ad se deducant. Rodinus itaque, 
tantae visionis oraculo monitus, moras rupit, ete 
vestigio de nocte consurgens , ad locum, cui 
Achaius vocabulum est, provehitur, ubi venera- 
bilis soror ejus tunc morabatur. Deinde mandat, 
ut per opaca silentia noctis, sibi ad colloquium 
venire debeat. Virgo autem Domini , comperto 
adventu fratris, silentio per occultos pomerii 
aditus, quod forte domui adjacens erat, ad eum 
descendit, auditisque sui itineris causis, oculos et 
palmas ad coelum tetendit, et pro collatione tanti 
beneficii, omnipotenti Deo grates rependit ; atque 
in singultu et prece suam Deo pudicitiam com- 
mendavit. 

20 Et concite domum remeans, velum quod 



divitiasque respuens, memor verbi Dominici, di- 
centis : Nisi quis renuntiaverit omnibus quaepos- 
sidet, non potest meus esse discipulus ; posthabi- 
tis omnibus hujus seculi, nuda cum cruce sua 
secuta est Christum. Famuli autem domus, ab- 
sentiam ejus comperientes, eousque murmur eo- 
rum increbuit, quod ad aures clarissimae Rique- 
rae insonuit ; statimque directis ad palatium nun- 
tiis, filio suo Hunrodo, utres gestaerat, mandare 
curavit. Qui aliis item destinatis legatis, ubi ne- 
potem suum Rodinum tunc esse sciebat; ubi cum 
praesentem non invenit, quod sororem suam de- 
ducendo subtraheret, satis animadvertit. Unde 
continuo edictum in palatio a Rege pependit, ut 
viarum exitus obsiderent, atque omne iter con- 
cluderent, quatenus Virgo Dei facultatem deha- 
beret ulterius progrediendi. Sed juxta illud prae- 
conium Euangelicum, oculos habentes et non vi- 
dentesiniqui persecutores.eam invenire non vale- 
bant, cui Christus dux et via exstiterat. Virgo 
autem Dei, ut coeperat, faciem Regis declinavit, 
atque in remotioribus ad tempus delituit. 

21 Et jamdie festo Paschalisgaudii mediante, 
Rodinus iter quod inchoaverat, cum augusta cce- 
lestis agni sponsa ad perficiendum instabat ; at- 
que inter agendum, coepit Virgo Dei taedere et 
mcesta suspirare, quia cum Dominicae resurre- 
ctionis gloria esset, a sacro et immortali mysterio 
longe posita eo die fuisset. Nam declinantes viam 
compendii, et per loca solitudinis iter invium 
repetentes, forte accidit, ut ecclesiae eo die occur- 
rere minime potuissent. Cujus mcestitudinera 
pietas divina condescendit,' atque aestuanti ejus 
mcerori refrigerium beneficii praestitit. Cum ecce 
procul levantes oculos aspiciunt per crepidinem 
montis, villae Golminas contigui, concursum et 
occursum multitudinis. Erant enim pastores , 
super gregis sui custodia illic excubantes, haben- 
tes et ipsi eo die presbyterum suum ; descensis 
vero equis, in montem subeunt, et Sacramentis 
agni Paschalis participati sunt. 

22 Adhuc autem Virgo Domini sacra Missa- 
rum solennia solennizabat, et ecce corruptor spi- 
rituum impurusseseingerebat, si forte per iniqua 
fraudis suae molimina, saltem vel leviter in eam 
posset impingere. Et illaqueans unum e pueris, 
in praecipitium suae damnationis immersit, et ut 
ad furti scelera descenderet, coegit : nam fura- 
tus est scriniolum beatissimae Virginis. Sed mox 
digno sua nequitia mulctatur judicio. Qui enim 
furtum sub vestimento suo indutus erat, abscon- 
dens, longius asportavit, atque clam cunctis, quasi 
impunitus egisset, longius ire coepit. Sed terra 
nutui divino patens (nam mira dicturussum) fo- 
veam, illic ante invisam, sub oculis omnium os- 
tendit, atque immanem inde lupum evomuit, qui 
vindex peracti sceleris existens, insiliensque in 
furti reum, primo quidem vestem, quo furtum 
occultavit, scidit, postque scriniolum manibus ex- 
cussit. Cumque anxiando et palpitando, locum 
evadendi quaereret, quocumque se vertit, lupus 
ei in faciem, vastis rictibus et dentibus minaci- 
bus, ne aufugeret, fronte opposita stetit, tantum 
in carnem ejus dentem aut unguem minime ex- 
tendens. Pastores vero cernentes socium in vicino 
mortis urgeri, in lamentis pietatem beatissimae 
Virginis inclamaverunt, ut saltem, vel sero, post 
pcenarum exactionem, quod supererat de vita 



cl ciiiii rti- 
sttcis Paschec 
festivitatem 
celebrat : 

R 



wqiiibusfitr 
ttiqnis pene 
i lupo ctevo- 



«!"<;«( '"' capiti suo ad imponendum sibi paraverat, secum lucraretur. Rodinus autem, militia clarus, velo 



tantum tulit, et post cum fratre fugam iniit ; sic- 
que Virgo Dei, virgo nobilis, virgo dives, et quod 
iis gloriosus est, constantia mentis nobilitatem 



citer cum suis equo admisso, feram a praeda in- 
terdixit ; itaque reus ille, pia succursione, peri- 
cula mortis declinavit. Res nova ! lupus furem, 



ipsaomnibus 
patiem et iii- 
num miru- 
culose sup- 
petlUat. 



Iler per II ns 
baniam pro- 
seguentes 
B 
b 



in turbam 
dsmonum 
incidunt, 



DIE DECIMA JULII 

ne evaderet, tenuit, atque quem facile harpagare 
potuit, non laesit. 

23 Memoratus autem presbyter ceterique co- 
mitum praesentiam virtutis Dei cernentes, meri- 
tum beatissimae Virginis cognoverunt. et clare 
praeconizaverunt. Virgo autem Domini atque ve- 
nerabilis ejus frater, invitante Paschalis diei re- 
verentia, precibus postulantium locum dederunt, 
et ad epulandum discubuerunt. Satiatis itaque, 
atque sublatis fragmentorum reliquiis, agnove- 
runt, ad benedictionem Virginis Dei, cibos inter 
ora comedentium incrementum dedisse ; ita ut ex 
quo vix bidui aut tridui victus eis haberi potue- 
rit, ex ipsis quae collegerunt fragmentis, altera 
die satis abundanter ederent, sicque reflcientibus 
per dies octo cibns non deficeret. Sed et vini Do- 
minus novamgratiampraestitit.quod cum exhau- 
riendo minui debuit, versa vice, contra naturam 
exuberando redundavit. ! Virgo dives meritis, 
et inclyta signis, cujus sacris virtutibus illustra- 
vit etiam Dominus loca solitudinis. 

24 Igitur beata Amelberga inde progrediens, 
et per Hasbaniam iter habens, vergente die ad 
vesperum, devenit ad fluvium, cui Jetta b est vo- 
cabulum. Et ecce phalanx daemonum, horribili 
quadam nigredine vultus et armorum terribiliter 
apparentium, ei obviam venit, habentes quidem 
vultus humanos, sed nigerrimos j tum equos, cly- 
peos, et cetera armorum furva caligine nigran- 
tia, facile corda intuentium pavore prostrave- 
rant. Sed et apparatus equorum et armorum 
plurimus atque nigerrimus Rodino aestimationem 
induxit, Mauros homines, a Rege transmissos, 
ad persequendum eos. Qui celeriter socium agmen 
antevolat, praescire cupiens, utrum esset satis 
tutus tam insolitus occursus. Ubi virgo Domini 
primo ingenti pavore concutitur, sed post pusil- 
lum intra placitum suae mentis statum recipitur ; 
et ad nota orationum auxilia confugiens, velut ex 
quibusdam orationis et psalmodiae pharetris, di- 
vina jacula contra principes iracundiae dirigit. 
Tuncdenique apostaticae phantasiae, non ferentes 
vim ccelestis jaculi, confossi atque confusi, velut 
ad vulnera gementes, dederunt sine mente sonum. 

25 Nam fuit audire mirum rugitum leonum, 
strepitum ursorum atque pardorum, ululatum 
quoque luporum, necnon varios horrescentes ser- 
pentum sibilos, ceteraque id genus vocem incog- 
nitam stridentia. Atque unus seductorum. prin- 
ceps quidem blasphemiae, minas seductioni con- 
temperans, in haec prorupit verba : Cur, inquit, 
Rodine, frustra contra torrentem niteris, et glo- 
rioso regi Karolo adversaris, sibi dilectam tuam 
sororem subtrahens? Nisi quidem sententiani 
tuam mutatam reddideris, regiae majestatis offen- 
sam tibi creabis. Utique sapientia Dei dixit : 
Omnis qui potestati resistit, damnum sibi facit ; 
mmc autem ad salutem regni, ad gloriam gentis 
tuae, eam regalis triclinii perduc assistricem. 
Rodinus autem sciens, daemones semper solitos 
esse farcire mendacia, non quod seductor garri- 
ret attendit, magis vero, ut fluvium transiret, 
concite ad pontem tendit. Porro idem nigerri- 
musmalignorum spirituum turbo.iteripsius anti- 
cipantes, ejus spem absciderunt, destruentes 
pontem. Videntes autem, germanos pro transitu 
anxios, rursus quidam de turba nefandorum, sub 
sehemate veritatis, sic dedit verba falsitatis : No- 
liturbari pro transitu, sponsa Regis aeterni; sed 
veni ad me, et inoffenso pede, ultra hoc flumen 
dextera mea deducet te. Cum ergo versutus ille 
hostis ipsum in carne Dominum Deum Sabahot 



'■:; 

tentare non pertimuit, qnid mirum, si in mem- K * ■»■ 
bris suis, dico in Sanctis, hoc idem agere prae- 
sumit? 

26 Sed quid multa? Virgo autem Domini, Do- • 
minicis non praeferens malignorum insidias, con- 
tra seductores crucis signaculum edidit ; qui vi- 
dentes flguram Dominici trophaei, et suaj olira 
devictionis recordati, simul exclamantes poten- 
tiam Virginis, omnimodis disparuerunt , sicque 
fallacia seductionis, et tumor minarum praeteriit 
in vanum. Evanescentes autem cura agitatio- 
ne ipsius terrae. quara sentiendo simul etiam 
tremere videres, ingentem sonitura dederunt, 
qualis solet esse sonitus castrorum tumultuan- 
tium atque exhortantium sese ad pugnam. Quam 
audientes in contigua villa, Tienas vocabulo, 
commorantes, non sine magna quadam admira- 
tione, apertis proruperunt portis, cognitisque 
mirabilibus, quae virtus divina per beatissimam 
Amelbergam operata est, pontem quidem ad ob- 
sequium Virginis restruxerunt, et Dominum in 
magnaliis suis praedicaverunt. Quotquot autem 
interfuerunt, nam erat turba non modica, testes 
se hujus miraculi praebuerunt. Vere ter et am- E 
plius gloriosa Virgo, quae veluti stella matutina 
in dextera Domini, signis et virtutibus coruscans, 
sicut ubique ab inimicis non destitit impugnari, 
ita abomnipotenteDeoamplius meruit mirificari ! 

27 Vilfordia c nomen est fundi, ubi ecclesia, c 
et in ea Dei Genitricis semperque Virginis habe- ''''""•rfia 

, . , . , T . rC • • j? ■ immanem 

tur memona, ubi Virgo Domini, adhuc mmas piscem con- 

regiae tyrannidis de:linans, unacum venerabili /''''• 

ejus fratre, die sequenti hospitandi gratia diver- 

tit. Quae, quia sicut vigiliis et oratione, ita etiam 

jejuniis erat insignis, simplicem tantum panem, 

cum fasciculo herbarum, saepiusin cibum sumere 

solebat. Die autem eodem, ex more continuans 

jejunium, et advocans Abram suam, jussit, ut 

herbara, quam vulgo crisonium d vocant, circa d 

irrigua Sennae decerperet. Tum ex offieio disces- 

sum est. Ubi vero ancilla, per prona alvei ad 

.colligendum se inclinat, ecce de profundo aqua- 

rum piscis immanissiraus, quasi ad devorandum 

eam, dato salcu enatavit prope siccum. Et expa- 

vescens exclamavit : Succurrite, succurrite, in- 

vadit enim me. Percunctanti denique : Cur sic 

perstreperet ? Heu me ! inquit, Domina, ni citius 

aufugissem, paulo minus me absorbuisset. Virgo F 

autem Domini , collati sibi divinitus beneficii 

jam conscia: Vade, ait, et apprehende branchiam 

ejus, et trahe in siccum. Quod et factum est. 

Sed et alii ex famulis occurrentes, nam et puella 

tanto oneri impar erat, pondus illud ingens pi- 

scis exposuerunt in aridam. Et illud quidem no- 

vum erat, atque idcirco magis stupendum. quod 

novum est, piscem videre, quasi suspensum, in 

uno eodemque fluminis loco supernatare ; ita ut 

postquam prirao visum esset, secundo ad alvei 

torrentera non rediret, et manibus excipientium 

sese ultro praeberet. Pro quo Virgo sanctissima 

gratam Domino hymnorum hostiam immolans, 

pauperes, quos semper apprimecolebat. ejns ear- 

nibus recreabat, uec tamen suis omnibus suffi- 

cientia victus defecit. 

2S Manebat itaque in eadem villa presbyter , / ,?,„•„,„ 
quidam, Benignus gratia et nomine. Hic ad Dei JJJjJf^gJ? - 
Virginem descendit, eique benedietionura eulogia /„,7. 
obtulit. Cui erat mater Christianss ridei valde 
famula, sed gravi morbo ita morti jam proxima, 
ut sibi articuli jam diriguissent, et per dies xi. 
nullum omnino sumens cibum, ea t.intum. quae 
soli sepultur» congruebant officia tractabant. 

Ubi 



:M 



VITA S. AMALBERG.E VIROINIS. 



B 

Materna tn 
vilia propria 
resbtens 

1 



inundalio- 
nem im- 
brium iib n- 
gro averlit; 



Ubi ad inclementiam morbispesjamdeficere coe- 
pit, mulier sibi consilium invenit. Denique eos 
qui sese jam niigrantem tristius plangebant, ro- 
gat, ut de cibo. quem beatissima virgo propriis 
manibus contrectat, sibi dari debeat. Cujus desi- 
derii nuntium cum memoratus presbyter, qui 
tunc forte unus de discumbentibus erat, accepis- 
set, beata? Virgini coenanti suggessit verba ma- 
tris postulantia. Quae primo quidem in secreto 
labiorum precem fudit. Deinde quod de ciborum 
fragmentis occurrit, tulit, benedixit, atque aegro- 
tanti ad lectum direxit. Nuntiatur interim, ve- 
nisse benedictionis munus, salutis plenum, coe- 
lestique medela copiosum ; et quasi quas jam le- 
vius aegrotaret mulier, velle surgere lecto, cona- 
mine tentavit, ut Virgini Dei in suo munere ve- 
nienti,"honoris et gratiae reverentiam exhiberet. 
Necdum quoque primam et exiguam ciborum 
partem, non tamen sine alta reverentia ori ap- 
posuit, cum ecce repente omni morbi pestem ef- 
fugam e dedit. Sic languor ille fortissimus, in 
quo plurima medicorum auxilia defecerant, dis- 
cessit, et auro fidei, atque opitulatione piissimae 
Virginis, mulierem memoratam dimisit. 

29 Interea rex Karolus f contra Hunoldum 
Aquitaniorum principem direxit exercitum ; quod 
quidem omnium bellorum, patri superstes primo 
suscepit, honestoque fine conclusit. Cujus pro- 
fectionem audiens beatissima virgo Amelberga, 
atque pro dato sibi pacis intervallo, congruum 
tempus existimans, quo anima liberiori Domino 
vacare potuisset, illico suae servitutis pensum 
Domino augere deliberavit. Itaque in sui juris 
villa Materna g, in territorio Brabantensi sita, 
ecclesiam condere atque dedicare statuit. Quod- 
que egregio concepit desiderio, non distulit per- 
fecto dare operi ; in quo etiam posuit memoriam 
S. Martini h Confessoris. Quatempestate in prae- 
dicto fundo, tempore messis, Virgo etiam de- 
scendit ad messores suos inagrum. Interim luce- 
bat coelum ita serenum, ut nec parvae quidem 
nubeculae appareret vestigium. Cum subitoaeris- 
turbine, mirum in modum omnis illa tranquilli- 
tas coepit involvi, nubes conglomerari, ccelum 
mugire, crebrisque coruscationibus fuhninare. 
Messores autem e diverso, ut imminentem et 
jamjamque minantem declinarent imbrem, in- 
stantia qua poterant, manipulos ad aream con- 
cervarematurabant. Demum autem videntes, im- 
pendentem pluviae necessitatem evitare non pos- 
se, dato uno omnium simul impetu, ad Virginem 
Dei, ubi psalmodiae et orationibus vacabat, cur- 
ritur ; et ne spes totius anni, quam erat prope 
extinctam cernere, deperiret, ipsa, cui possibile 
esset, precibus et meritis redimere imploratur. 

30 Tum Virgo Domini preces quidem suppli- 
cantium benigne suscepit, sed ut ad opera sua 
quantocius redirent, imperatum est. Quid multa ? 
Ubi in motu labiorum aliquamdiu lacrymata est, 
ut tamen cum novitate stuporis dictum sit, vi- 
deas coelum vim pati, ac aeris elementa, quasi 
quodamjure refrenari. Itaque ab universis cceli 
cataractis, ruente praevalida nimborum grandine, 
coelum in parte serenum illuxit, atque solis ra- 
dios, super agros gloriosae Virginis largius infudit. 
Mirum dictu ! Ipsa ergo densa nimborum con- 
geries, in gyro agrum beatissimae Virginis cin- 
gens, acsi pro muro fixa pependit, ut nec vesti- 
gium nubis vel modicum eam coeli partem obfu- 
scare potuisset. Ecce Virgo Dei, sponsa agni, 
quoraodo cum Elia coelum clausit, nubes abegit, 
itemque, ubi voluit, pluviam contraxit. Inclytus 



ille meator campi et archos militiae Domini Jo- 
sue, soli dixit, et stetit ; haec oravit, et sol lucis 
defectum ignoravit. In eo autem quod vastus 
mundus inundatione pluviae maduit, sed in solo 
illius agro nec stillicidiuni stillavit, fortissimi 
Gedeonis virtuti communicavit, qui, rorante om- 
ni area, in solo vellere siccitatem impetravit. 
Patet quippe, quod quibus Virgo Domini, in su- 
blimitate signorum aequalis enituit, eorum nimi- 
rum spiritu plena fuit. 

31 Residente igitur, non longo post tempore, 
sanctissima Virgine in oratorio, quod in supra- 
dicta villa, ob orationum vigiliarumque frequen- 
tiam, domui suse contiguum sibi aedificaverat ; at- 
que quod ei moris erat, divinis animo intenta, 
puer familiaris, et ipse quoque officium procura- 
toris gerens, venit ad eam dicens ; multa millia 
avium depascere sementem agri sui. Etrursum: 
Interdum, inquit, domina, territae et fugatae ce- 
dunt, sed post horam redeunt. Fatigari quidem 
queunt, sed nimis importunae ab iis sedibus eli- 
minari nequeunt. Et beata Amelberga : Ite, ait, 
atque eas in custodia publica recludite. Famuli 
vero imperata perficere maturabant ; sed rursus 
dissimulant, veluti qui imperata explere quidem 
cupiant, sed impossibilia esse videant. Quos hae- 
sitantes videns quasdam monialium, nomine Ge- 
nevefa, et ipsa laudabilis memoriae, redarguens 
eos, inquit : 0! ignavi et tardi, si rem grandem 
vobis dixisset Domina, certe faciendum erat, 
quanto magis, quod nunc dixit ? Ite et volucres 
illas minate; nam femina praecedam viros, vos 
autem sequimini, atque actus meos imitamini. 
Et ne longius protrahant, itur in campum ; et 
ecce late omniaalbicantpennatisvolucribus, quos 
communi vocabulo gances i appellari solet ; qui- 
bus etsi cum jumento Balaam communia verba 
non erant, tamen ut animadverteres, quodam si- 
mulacro eas humane sentire atque discernere, 
depositis in terra capitibus ac submissis alis, ita 
dum eas minarent, cum mansuetudine proeibant, 
ut, ne una ex eis quidem moveret pennam, et 
aperiret os et ganniret : unde denique erat per- 
spicuum, eas peracti sceleris esse conscias atque 
confusas. 

32 Subsequenti autem nocte, dum expletis ma- 
tutinarum hymnis Virgo Domini cata k mane do- 
mum rediret, miserata voces perstrepeutium, 
jussit eis aperiri, ut, quo vellent, abirent. Sed 
Exomni illa avium multitudine puer officialis 
unam subtraxit, et in abscondito occultavit. Re- 
liquae autem omnes jam longius de claustris exi- 
bant; cum repente, sese omnibus circumspectis, 
dato impetu redibant, et Virginis Dei praesen- 
tiam requirebant. Tum praeter solitum garrien- 
tes, subinde se cii-eumspicientes, subinde in Vir- 
ginem Dei, ut tum forte stabat per fenestram 
prospiciens, uno obtutu haerentes, fuit cernere, 
eas affectum postulantium quibusdam signis et 
nutibus praetendisse. Virgo autem Domini, quid 
quaererent vel quid peterent, virtute sibi Deo- 
que nota, etiam absens agnovit, captivamque 
sociam educi, gregique jubet sociari. Qua rece- 
pta, ocius discedere jubens, praeceptum eis po- 
suit, ut jam amplius fines agri illius non con- 
tingerent, et hoc in omni generatione sua num- 
quam praeterirent. Ita grege facto, omnis illa 
avium multitudo avolavit, ut sicut ab incolis loci 
illius testatur, nulla generis earum in memorato 
agro fertur postmodum resedisse. Hic ergo libet 
exclamare : 0! magni meritiVirgp.cujusin digi- 
to Dei, etiam circa aves virtus admirabilis fuit ! 

ANNOTATA 



i-t mai/nam 

anserum 

multitudl- 

nem 



tmptno suo 
avolare com- 
pellit. 
F 
k 



DIE DECIMA. JULII. 



98 



Caroius itc- 
nuoSaucU 
imminens, 



ANNOTATA. 



a Non videtur hxc apparitio, tuli occasione, loco 
et tempore reposita, magis subsiste.rc, quam cetera, 
quibus, saltem hic, male adaptatur, quemadmodum 
et fuga Virginis cum fratre Rodino, cujus adjuncta, 
respectu paradoxae Virginis, minus stupenda vide- 
rentur, sialia ratione et modo essenl disposita. 

b Vulgo Geete, Gallice Jette, qui Thenas prx 



vit, taraen susceptum tale tantumque negotium, 
lterum protrahendo suspendit; et causa Virginis 
Dei, usque ad Tornacum castrum festinato pro- 
vehitur. Denique arhitrabatur, si quam tunc in 
agendo moram pateretur, omnem sibi spern adi- 
piscend* Virginis abscindendam. Quoniam qui- 
dem hactenus apud eam de conciliandis nuptiis 
in vacuum labor ejus cucurrit, et sermo incas- 
sum peroravit, cum acquiescere placito noluit, de 
improviso eam clanculo circumvenire tentavit. 
Et facta inquisitione ipsius, didicit, quod fugam, 



terfluens, supra Diestemium in Demeram aquas exo- 1 uam °' im a facie ejus fugiens, inierat, usque ad 

villam Maternam protraxerit, atque inibi tunc 
temporis delituerit. Rex autem existimans, be- 
neficio noctis sese posse suffragari, circa ipsa 
somni primordia, iter quod ducebat ad villam 
Maternam arripit, ut si sponte consentire noluis- 
set, saltem renitenti atque reluctanti vi quadam 
matrimonii thoro communicasset ; quod ad effe- 
ctum pervenire potuisset, nisi evidens Dei provi- 
dentia tam praesens adfuisset, et salubris qus- 
dam visio apparuisset. 

34 Habebat itaque sanctissima Virgo in comi- 



nerat. Recte procedit iter S: Virginis per Hasba 
niam Thenas versus, ubi facilior erat transitus, 
quam per mira ista, quibus exornandis nimium de- 
lectatur historicus. 

c Hodie Vilvordia, oppidum Brabanlix,' vetu- 
stissimo castro insigne, paulo plus quam medio ili- 
nere Mechliniam inter et Bruxellas. 

d Vox barbara a Gallico Cresson (Latine na- 
stursium) quod hicaquaticum indicatur. Ex hispor- 
ro aliisque vocibus Gallicis, facilecolligitur, Vitx au- 
ctorem Gallum fuisse, vel,utmodo loquuntur, Wal- 
lonem. 

e Patet quid velit scri; 



morbi; ad similia passim hxrere non lubet. 

f Redit historia Caroli Magni, de qua satis jam 
pridem diximus. 

g El hanc villam, seu pagum aut parxciam alibi 
descripsimus. 

h In hodiernum usque diem S. Martino dicata 
est ibi ecclesia ; ut vide Commentarium § 5. 

i Alias ganzae vel gantae, de qua vocc plura dis- 
quirunt Cangius, Menagius, et apud ipsos alii, con- 
tendentes, non esse origine germanicam, licet etiam 
Belgice gans dicalur plur. gansm ; ut ex hoc solo 
capite Flander Teutonicus dici non debeat auctor, 
quem Gallum fuisse merito suspicamur. Porro an- 
seres imagini in Commentario appictos exhibuimus ; 
quidquid sit de hujus aliorumque prodigiorum veri- 
tate, qux in paradoxam Virginem non usque adeo 
male quadrant. 

k Inepta locutio pro usque mane, quasi grxce 
halbulire noverit scriptor, uti supra in archos. 



CAPUT IV. 

Carolus Virginem denuo insequens, bra- 
chium ei luxat; sed a Domino sanatur. 
Secessus Rodini in montem Cassinum. 
Sanctorum visitatio ; Carolo restituta 
sanitas; alia Virginis miracula; vir- 
tutes et felicissimus obitus. 



Eo igitur tempore Rex Karolus, Hunoldo a 
Aquitaniarum, Lupo quoque Vasconum Du- 
cibus, quos bello expostulaverat, seque subjuga- 
tis, victor potitus Aquitania totaque Vasconia, 
laureatus rediit, ac triumphales aquilas nobili 
Franeiae reportavit. Interea fama ad aures Regis 
promulgavit, quod beatissima virgo Amelberga, 
cum venerabili ejus fratre, fugam maturaret 
transmarinam. Porro Rex, audito verbo, mce- 
rore dejicitur, atque ad amorem Virginis totus 
reaccenditur, perveniendique ad eam toto nisu 
raptatur. Et licet rogatu et precibus Adriani, 
Romani Pontificis, tunc moliretur bellum contra 
Desiderium regem Longobardorumfiliumqueejus 
Adalgisum, quod et nobiliter postea administra- 



expulsam nempe vim tatu suo presbyterum, nomine Waldulphum, vi- a an £? peT ' e ' 



K 



rum industrium, et per omnia virtutis virum, 
cui per somnium visum fuit, quasi cuneumarma- 
torum praetereuntem aspiceret ; et sciscitans, 
quinam essent, vel quid sibi vellent, responsura 
accepit , quod Rex Karolus, ad deducendam 
sponsam Christi, virginem Amelbergam iter ha- 
beret. Expergefactus autem, et divinae visioni 
credens, ascenso equo, per eam descendit viam, 
ubi paulo ante transire Regem in somnis sibi vi- 
sum fuit. Qui longiuscule progressus est; et ecce 
strepitus equorum et armorum clarius ccepit 
audiri. Sustinens autem, eventumque rei con- 
templans, ubi causas itineris eorum didicit, 
Regem cum suis de via avertit, dicens, eos de- 
via secutos, cceptoque itinere, minime posse 
adire, quo ipsi vellent pervenire. Sed cum mili- 
tes maximam itineris partem jam conficerent, 
et Ioco, quo ibant, minime appropinquarent, 
animadvertentes, se ab homine illusos, et per 
quaeque eremi viam rumpere, callem, quem 
pridem relinquebant, rursus repetebant. Pres- 
byter vero, opportunitate loci, et beneficio no- 
ctis adjutus, sensim se subtrahendo, declinavit 
a turba, atque per viam compendii eos pertrans- F 
iit ; perveniensque domum, Virgini Dei inspera- 
tum Regis nuntiat adventum. Quem adhuc lo- 
quentem, e vestigio puer familiaris subsecutus, 
anhelo et ipse incessu irrupit : Adest, inquit. mi 
Domina, rex potentissimus Karolus eum multis 
optimatibus, jamque primi tironiim, ut irrum- 
pant, atria domus undique circumvallant. 

35 Virgo autem Domini ad nota orationum dum firgo 
confugit praasidia, atque oratorium domui viei- "^ '.''"'?!''"' 
nura intravit; sieque divinitusactum est, ut dum 
memoratus presbyter sacrae visioni credidit, im- 
minentia pericula Virgo Domini declinarit. Qu<e 
ubi oratorium intravit, coram venerabili altari, 
expansis manibus stetit, atque hoc modo spon- 
sum suum Christum invitavit : Jesu benignissime 
amator castitatis, et custos meae integritatis, ne 
derelinquas me in die tribulationis. Te sponsum 
elegi, te amatorem totis viribus concupivi ; et 
proeter te nil dulce uraquam habui ; quod tibi fi- 
dem servavi, regiae tyrannidis minas incuiri : et 
ecce leo, ut me devoret, undique persequitur, 
atque ut uspiam latibulum refugii ullum profuga 
habeam, non patitur. Et nunc, Doraine, tibi 
commendo pudicitiam meam, ne umquam per- 






VITA S. AMALRERG.E VIRGINIS. 



bx tiss. daai virginitatis coronam. Inclina, Domine, au- 

rem tuam precibus meis, et mitte mihi auxilium 

de eoelis. Completaque oratione, arrepto ferro si- 

'' sinnos b capitis sui totondit, atque sacro vela- 

mine adoperuit ; non degenerem ab inclytis 

Christi tironibus, dico Martyribus, gerens ani- 

mum > , qui ferro et igne per Decios triumpharunt 

et Nerones. Praeelarum facti genus ! et quidem 

omnia rara pra;clara : quod tamen in Euaugeli- 

cum clerum transivit a beato Petro Principe 

Apostolorum, cujus Virgo beatissima fidem et 

actus imitata, novum et praeclarum quoddam etiam 

pro Domino ipsa egit, quod sacris virginibus in 

exempli monumentum postmodum reliquit. 

36 Videns interim Rex, non aspirare secunda 

,','(,„, ,t,i'ni votis suis, et detecta secreta consilii sui, eo quod 

'"' proficeret Virgjnem Dei, quam silentio domi offendere pa- 

rabat, ad ecclesiam confugisse didicerat, usus 

est audacia pro sapientia. Denique, quod non li- 

cebat, post eam impudentius ecclesiam irrupit; 

quia quod ardenter desideravit, modeste simu- 

lare non valuit ; saeroque velamine eam adoper- 

tam videns, ait cum stomacho : Cum nullus sa- 

1 ; eri Ordinis minister, postquain a patre meo Pip- 

pino sponsa mihi nominata es, te velare prse- 

sumpserit, tu qualiter, sub schemate religionis, 

hoc velamine uteris ? Rursumque minas contem- 

perans blanditiis, regalia offert patrimonia, qua- 

tenus sua eligat matrimonia. Sed constantissimae 

fideiVirgo, neque blandimentis illecta, neque ter- 

roribus concussa, clarum fecit Regi, quod om- 

nes mortis species pro Deo devota amplectitur. 

Rex autem, ut frustrari precem suam vidit, 

dato impetu juvenilis animi, tenerum Virgi- 

nis brachiolum summa vi arripuit, atque deloco, 

quo ad basim altaris jacebat prostrata, eam 

per violentiam ad se trahere atque de terra le- 

vare conatus est ; verumtamen a desiderio suo 

fraudatus est. 

humerum 37 Itaque Virgo Domini penitus moveri non 

iJximt. potuit, quippe quam sui praesentia Spiritus san- 

ctus immobilem fixit. At Rex fortissimus, bra- 

chiis dum adhuc secundo et tertio valide concus- 

sit, quia nullatenus vel ad momentum palpebrae 

mutari non valuit, admiratione et ipse deficere 

ccepit. Qui nec ita ab incepto animum compe- 

scens, verum luctando eam amplius perurgens, 

C sacrum velamen de capite ejus in terram ruit, 

sicque aliquantulum egregie deformis apparuit. 

Unde sublatus in ira, magnificentiam regise pie- 

tatis polluit crudelitate saevissimae tyrannidis. 

Itaque totis viribus humerum contorquens, fra- 

cto virginalis humeri osse, vere Dei sponsam 

agnovit, Christique Martyrem perfecit. Verumta- 

men non prius de loco, quo incubuit Virgo Do- 

mini surrexit, donec carae suae flenti et oranti 

apparuit Dominus Jesus, et electam sibi integer- 

rimae restituit sanitati. Sic denique beatissima 

Virgo, angelici pudoris aemula, ex seminibus ca- 

stitatis prceclarumvindemiavit fructumpassionis; 

vere, inquam, ter et amplius beata, cui Domi- 

nus, ut duplicis bravii coronam praestaret, can- 

didae eam induit virginitatis lilio, cum rubra 

martyrii palma! 

c 38 Iis ita gestis, Rodinus c sciens se in terro- 

monlemcL- reS tr ' Dun ' cios ineidisse, simulque metuens, ne 

sinumserc- forte Rex iram furoiis sui in eum effunderet, 

"Pit- p ro eo q U0( j nullus de sorore sua eum sequeretur 

effcctus, parabat imminentia sibi declinare peri- 

cula, atque remedia temporum quaerere. Et 

abiens ad Karlomannum, fratrem videlicet regis 

Karoli, qui tunc temporis morabatur Remis ci- 



vitate, magnifice ab eo susceptus, atquealiquam- o 

diu ab eo est detentus. Evolutis autem paucis 
diebus, cum consilio atque consensu ipsius excel- 
lentissimi Principis Karlomanni ac benedictione 
Wulfarii, Remensis ecclesiae Archiprajsulis, in- 
clytus Christi miles Rodinus Romam se contulit, 
ibique in monte Soracte, cingulo militise depo- 
sito, clericatusque habitu assumpto, abiit in 
Samnium provinciam, ad monasterium S. Be- 
nedicti, situm in castro Cassino, ad Karloman- 
num, fratrem regis Pippini, qui olim Tudites 
appellatus est, ob id quod diversas nationum 
gentes, debellando etsubjugando contuderit; ibi- 
que monachus effectus, cursum vitae praesentis, 
coenobiali tramite religiosissime consummavit. 
Nam et patrimonia sua, quibus in regno Franco- 
rqm clarissimus atque ditissimus, utpote Regum 
sanguis pollebat, sacris locis per testamenti se- 
riem partim prius contradidit, partim pro com- 
mutandis pauperum refrigeriis distribuit. Haec 
vero de venerabili Rodino dicta sufficiant. 

39 Igitur post visitationem, qua Dominus bea- Virqo a San- 
tam Amelbergam, dilectam sibi sponsam, imo clismsltata 
Martyrem inclytam per semetipsum visitare, E 
atque sanitati restituere dignatus est, rursus per 

Sanctos suos ei consolationis praestare benefi- 
cium pie sibi visum est. Denique cum ex more 
post vigiliarum orationumque prolixitatem, pau- 
lulum quieti indulgeret fatigata membra, appa- 
ruit illi in visu sanctus "VVillibrordus Antistes, 
cum beatissima virgine Christi Gertrude, hujus- 
cemodi ccelitus deferentes oraculum : ! Virgo 
gloriosa, o ! Virgo beata, cujus speciem coelestis 
sponsus adamavit et pretioso sui annuli sigillo 
subarravit, dimicasti viriliter , persevera con- 
stanter, et accipies coronam a Domino cum ange- 
lis. Misit nos ad te Dominus Jesus, dulcia tibi 
per nos curae suae praestans alloquia, atque glo- 
riosi certaminis tui repromittens praemia. Deinde 
S. Gertrudis, accipiens velum beatissimae Virgi- 
nis, quod ipsa, ob signaculum ccelestis despon- 
sationis, capiti suo imposuerat, sancto illud ob- 
tulit Willibrordo Antistiti. 

40 Quod sacrae benedictionis consecratione in- Tempsecam 
signitum, remisit iterum super caput beatissimae ^' l !f l l, nre '"' 
Virginis, dicens : Hsec signa pudoris sint tibi 
monumenta casti amatoris, sponsique •immorta- 

lis, ut nullum prseter Dei filium amatorem ad- F 
mittas. Adjectumque est : Finito triennii spatio, 
cursum vitae praesentis consummabis, ac velut 
regina in vestitu deaurato, sponsi tui thalamum 
introibis, sicque desiderati tui in aeternum facie 
frueris. Cumque beatissima Virgo percunctare- 
tur ab eis, quod interim pii exercitii, Domino 
suo gratissimum foret insudandum, responde- 
runt ; ut sui juris possessionem villam Tempse- 
cam, secus Scaldam fluvium sitam, adiret, atque 
in honorem Dei genitricis semperque Virginis 
Mariae ecclesiam construeret, ubi et quod reli- 
quum sibi vitae praesentis superesse videretur, 
expleret ; quod ex responso ccelestis oraculi in- 
strui atque commoneri promeruit. Sanctis itaque 
ad ccelestia remeantibus, VirgoDomini, protanti 
beneficii collatione hymnum Deo dixit ; atque 
allehiya jubilavit. Facto autem mane, ex condi- 
cto divini alloquii, imperatum sibi locum adit vi- 
sitatum, atque secundum omnia, quae a Sanctis 
didicit, effectui mancipavit. 

41 Rex itaque Karolus, cum Dei Virginem Carolus mor- 
Amelbergam , contumeliis affectam, injuriisque *" oornptus, 
maceratam reliquisset, quia a desiderio suo frau- 

datus est, cum indignatione regressus est, et 

festinato 



DIE DECIMA JULII. 



97 



■ alius 


redi- 


mat 




• alias 


Folra- 



B 

inissa ad 
Sanclam le- 
yatinne, sa- 
naliir. 



festinato perveniens Valentianas castrum, subita 
febrium vexatione, inelementius cospit perur- 
geri, et circa ipsa extrema perduci. Frater au- 
tem ejus rex Karlomannus atque totius regni 
optimates, qui eum visitatum advenerant, pro 
destitutione tanti monarcbi senatum mrostitia de- 
jiciunt, acsi ipsam curiam penitus extinctam vi- 
deant : erat enim languor fortissimus ac propter- 
ea dolor confusionis mcostissimus. Stupentibus 
siquidem cunctis atque mirantibus, unde tam re- 
pentinus atque dirus cruciatus, ob calumniam, 
quam Virgini Dei crudeliter irrogavit, flagellum 
divinae animadversionis imminere perpendunt. 
Suadent proinde Regi, ut ad Virginem Dei mitti 
debeat, quatenus siiarum injuriarum immemor, 
pio interventu, flagellum divini judicii ab eo sus- 
pendat, atque de interitu vitam ejus reducat *. 
Rex autem salutaribus monitis assensum prae- 
bens, quod in salutem sui universus senatus con- 
sulit, ut quantocius fiat, et ipse flagitare ccepit. 
Falradus * quidam eo tempore fuit in palatio no- 
minatissimus, vir per omnia religionis et virtu- 
tis, cujus Rex consiliis a secreto apprime incum- 
bebat, merito et officio abbas. 

42 Is enim salutaris nuntii bajulus, cum im- 
mensis auri atque argenti muneribus, ac varia 



Tempore (a 

mis uaria 
eilit mira- 
cula. 



in sanguinem mutatam, expalluit, tantique stu- ex hm. 

poris causa Virginem Dei minime latuit : uni- 

versi etenim auditorum, novitate rei perculsi, 

non alienum a praesagio autumant, quod tam in- 

solitum accidisse perspiciunt. Virgo autem Do- 

mini, facientem prodigia Dominum invocare at- 

que orationum vota paululum jubet continuare, 

et denuo ad flumen redire. Itur, et miraculum 

in littore conspicitur : nam piscis immanissimuse, e 

divino munere collatus, invenitur in sicco expo- 

situs. Intelligens autem Virgo beatissima, Chri- 

stum sponsum suae necessitati compati, atque 

propriis usibus victum, famulante unda sibi pro- 

videri; hostiam jubilationis Deo Patri rependit. 

Piscis siquidem enormitas tanta fuit, ut salvo 

respectu pauperum, omni etiam ejus familiae sa- 

tis superque victus sufficientia esset, atque quod 

magis stupeas, quotidie manducantibus non de- 

esset, donec advenit tempus messis. Itaque fa- 

ctum est, ut cibus comedendo cresceret, atque 

per dies minuendo non deficeret. Hic ergo sermo 

vincitur rei magnitudine, atque minus est omne 

quod dicimus. Sed licet haec magna sint atque 

stupenda, tamen quia facta sunt in digito Dei, E 

fides per omnia est adhibenda. 

44 Pauca siquidem diximus de signis et vir- Insigniores 



vestium pretiosarum supellectile ad Dei Virgi- tutibus hujus gloriosissimae Virginis, quae, teste f;us l " rtuU:s > 



nem tunc mittitur, quas illis diebus apud Tem- 
psecam degens, pia conversatione bonorum ope- 
rum exercebat vitam angelorum. Quam, uti rei 
poscebat necessitas , sub celeritate adiens, ubi 
demum sermonis cardinem ingreditur, munera 
offert, ac preces proinde replicat, quatenus pia 
intercessione Regi oegrotanti locum pcenitentise 
obtineat, et non pro suis malis ei vicem reddat. 
At Virgo benignissima, sicut erat in omni vita 
sua piissima, preces quidem supplicantis susci- 
piens, sed munera ofFerentis respuens ; neque 
enim sibi integrum fore credidit, si jam juncta 
coelesti sponso, post caduca animum inclinaret : 
Jam, inquit, gloriam et divitias hujus seculi cal- 
cavi, atque iis impedimentis nunc necesse non 
habui. Quapropter sint Domino tuo munera sua, 
sibi tantum hoc salutis verbum ei ex me defer, 
ut in usus pauperum ea distribuat, et eleemosy- 
nis peccata sua redimat. Ego autem non tantum 
pro restitutione sanitatis ejus, verum pro inco- 
lumitate status regni sui, gratis effundam oratio- 
nem meam in conspectu Domini ; ipse vero suf- 
fragium beatae Gertrudis virginis imploret, quae 
mihi contra tela suse persecutionis semper scu- 
tum inexpugnabile exsistit defensionis, atque sibi 
hoc intulit flagellum divinoe animadversionis. 
Rediit itaque nuntius, et sicut fide pia poposcit, 
Domino suo salutem obtinuit ; atque ut Euange- 
licus ille centurio, quem languentem dimisit, sa- 
num invenit. 

43 Quo denique tempore dirae famis flagellum 
universum opprimebat regnum. Videntes autem 
famuli, Dei Virginem oblatam sibi a Rege spre- 
visse pecuniam,- nam ut querulum esse solet ser- 
vorum genus, immurmurantes dicebant, Domi- 
nain suam inconsulte egisse, quod ad redimen- 
dam famis inopiam, non sibi aliquain pecuniarum 
reservasset partem. Nec destitit Virgo benignis- 
sima piae consolationis suis monita dare, aua- 
dens, numquam de Dei misericordia desperare, 
qui semper, et maxime quidem in tentationibus 
suorum praesens est exauditor. Die vero altera 
• dum Beata mane, expletis Matutinorum hymnis, 
domum rediret, ad hauriendam aquam puer fa- 
miliaris perrexit. Sed cum domi eam refunderet 

Tonms m Julii. 



Deo, plura peregit, sed sanctitate plena, cum 
virtutibus proderetur , notitiam earum silentii 
secreto adumbravit, atque laudis humanae favo- 
rem declinavit. Haec autem tantum ideo nota, 
quia fuere publica. Ceterum quis in ea castitatis 
privilegium egregie praedicet ? Quis solennem 
jejunii ejus morem? Vel quis dexteram ejus, 
semper pauperibus largam, idonee explicet? quae 
in tantum, ut ita dixerim, egenis solatia commo- 
davit, ut sani saepe pauperum inviderent refri- 
geriis. Instantiam vero vigiliarum atque conti- 
nuationem orationum praetereo. Libet etiam prae- 
terire communia, sed vere hoc fatear, itemque 
repetens dicam, quod virgo casta, virgo pudica, 
in carne vere angelice vixit, quoniam quod ange- 
lus habet per naturam, ipsa obtinuit per gra- 
tiam. Sed quid? Etsi de fonte Ciceroniano ser- 
monis rivulum deducam, numquidnam universa 
operum ejus insignia digne memoreni? Nequa- 
quam. Si lacteam Titi Livii eloquentiam addam ? 
Sed necdum. Postremo, ut quod satis sit con- 
cludam, quicumque, inquam, per cuncta vitae 
ipsius insignia, cupit incedere, jubeo illi linguam 
magni Hieronymi, et cor P. Augustini'; ut ore 
quo Christus videlicet declaratur, sponsa ejus 
laudetur. 

45 Iis ita finem datis f, gloriosum ejus trans- 
itum ministerio aggrediamur articulorum. Sed feiix oMtus, 
ecce dum felicem ipsius in Christo dormitionem 
perscribere nitimur, quasi recrudescente dolore, 
ipsi toti in funere sumus. Nam quis, rogo, nu- 
per nascentem rosam, aut adhuc vernans lilium 
immature revulsum, nisi mcerentibus aspexerit 
oculis? Verumtaraen si propterea dolenduni est. 
quia quod carum habuimus, cum dolore amisi- 
mus; magis quidem gratulandum, quia ut pius 
Dominus filiis provideret, matrem ipsorura ad 
ccelestia prsemisit, unde non eam quasi nobis 
ablatam lugearaus, sed potius immortali S] 
sociatam gaudeanms. Igitur beatissima Christi 
virgo Amelberga sanetae vocationis suaa diem im- 
minere praevidens, apudsuijuris villam Tempse- 
cam, sicut a Sanctis per visum didicit, mansit ; 
in qua et sanctaa dormitionis suae pausam g ele- g 

git. Itaque ubi derepente mors venarum Ifontes 
1S haurire 



• alias Gre- 
gorii 



f 



98 



INVENTIO CORPORIS S. AMALBERG.E VIRGINIS. 



sepullurit 



el tempus 
migruliimis. 



haurire ccepit, lioet eam viribus destituit, tamen 
ab oratione anhelans spiritus non defecit. Ocu- 
lis ergo ac manibus in ccelum indesinenter ex- 
pansis , impendente jam vicinius mortis arti- 
culo, Domino dulcius cecinit : Sitivit, inquiens, 
in te, Domine, anima mea, quam multipliciter 
tibi et caro mea, ut videam virtutem tuam et 
gloriam tuam in Sion : ut facile animadverteres, 
eam potius migrare velle, nec a Christo sponso 
diutius abesse. Quem ut vocantem audivit : Surge 
amica mea, columba mea, et veni ; e vestigio di- 
vinis Sacramentis munita, animamin manus an- 
gelorum efflavit, quorum in ejus sacro transitu, 
merito credi decet afTuisse frequentiam, qui in 
illa sibi cognatam semper venerabantur virgini- 
tatera. 

46 Deinde fidelium turba non modica ad ve- 
nerandas pii funeris exequias hinc inde devota 
cucurrit; nam inclyta vitae ipsius merita, tum 
ampla atque clarissima persona, excessum tantae 
Virginis illustrabat, atque ad obsequium illud 
angelicum devota undique agmina contraxit. 
Quis enim religiosorum, dico sacerdotum vel se- 
culi optimatum, in translatione sacri corporis, 
non se gaudebat pio oneri insudasse, aut saltem 
manibus contrectasse : qui etsi tantae beatae Vir- 
ginis gloriae congaudebant , verumtamen dolo- 
rem, quem dissimulare volebant, lacrymis erum- 
pentibus interdum continere non poterant, ut 
inter spem et resurrectionis gloriam, fletum pie- 
tas non coerceret. Erat enim et hoc speciale vi- 
dere pro gloria, scilicet chorum virginum et tur- 
bam pauperum ipsum sacri funeris pignus lacry- 
mis rigasse : illae utpote amissum insigne vir- 
ginitatis decus gementes, quod dolebant, pia 
confusione non tacebant : isti, ostendentes tuni- 
cas et vestes, quas faciebat illis altera Dorcas /*, 
pro extincto tantae matris solatio, uberius in la- 
mentum descendebant. ! Virgo magni praeco- 
nii, cui inter gratiarum munera collatum est, ut 
gloriosior, imo felicior tunc fieret pauperum la- 
crymis, quam quisquam Principum gaudiis suis. 

47 Migravit autem beatissima virgo Amel- 
berga anno Verbi incarnati septingentesimo se- 
ptuagesimo secundo, Indictione decima, sexto 
Idus .lulii, in pontificatu sanctae Ecclesiae Ro- 
manae agente Papa Adriano, anno ejus primo, 
Karoli quoque Imperatoris anno quinto, <etatis 
vero ipsius i tricesimo primo. Sepulta est igitur 
in ecclesia, quam ipsa coelestis oracuh jussu, in 
honorem Dei Genitricis semperque Virginis con- 
struxit apud sui juris Villam Tempsecam, posita- 
que est ad dexteram altaris, undique in hymnis 
et psalmis personantibus fidelium choris : ad lau- 
dem Domini nostri Jesu Christi, cui cum Deo 
Patre et Spiritu sancto est honor, virtus et glo- 
ria in secula seculorum. Amen. 



ANXOTATA. 



a Alio spectanl admixtm hic historix et impor- 
tmie inlrusie; neque de celeris plura notanda oc- 
cio runt. 

b Intellige cincinnos ; vtdt dicere, sanctam Vir- 
ginem forfice sibicrines abscidisse, quo se Christo 
desponsatam evidentius demonstraret, velo preeterea 
reliijioso capiti imposito. 

c Qux hic de Rodino attexunlur fruslra expli- 
care conatus est Mabillonius : mihi non lubet in re 
adeo incerta lonijiorem operam ponere. 



d Hxc SS. Willibrordi et Gertrudis apparitio 
ac valicinium de mortc post triennium obeunda , 
vera esse polcst in aliis circumstanliis : sic cetera 
ad Carolum Magnnm speclantia, prouthic narran- 
tur, cum vera historia conciliari omnino nequeunt. 
Sanctam Virginem Tamisix commoratam, ibique 
mortem feliciter obiisse non dubilamus ; sed tum 
ictatis adeo provectx, ut scenis illis apta non fueril. 

e Sitne hic piscis qui Virgini appingi solet, an 
alius isle qui prope Vilvordiam supra captus est, 
iioii definio : forte utcrque in imagine locum suum 
occupat. De slurionibus vcro nusquam verbum. 

f Quid velit Anomjmus, haud obscure datur in- 
telligi; al melius scripsisset, iis ad finem perductis, 
vel sallem, iis ita fine dato. 

g Pausa (Gallice pause) requies, qux in Musi- 
cam transiit ; ride glossaria. 

h Ex Actmim cap. 9, v. 39 satis nota est Dorcx 
historia, uti et alix supra ex sacro textu alleyatx et 
sufjicienter explicatx. 

i Refero ipsius ad Caroli, ne alias tota prorsus 
historia evertenda sit : et vero ad quem magis pro- 
xime et proprie referri possit, non vidco ; quidquid 
auctor sibi non cohxreat, ut in Commentario prxvio 
e.rposilum est. 



INVETVTIO, 

Elevatio et translatio sacri corporis Ta- 
misia ad ccenobium Blandiniense juxta 
Gandavum, tempore Balduini Ferrei. 



Ex eodem codice Ms. cum aliis collato. 



Postquam sancta Deo amabilis Amelberga pro Narrationis 
conservando pudicitia? titulo imitabilem, si- hujusseri- 
milia passis virginibus, fugam iniit, terreno Rege P ° T 
non solum spreto, verum etiam superato, proti- 
nus se ad Regem contulit ccelestem, qui omnia 
cum Patre et Spiritu sancto perenniter regit, 
quique eam intra secretarium suae ineffabilis pie- 
tatis excipiens, ccelestis alimonice deliciis beni- F 
gnissime et misericordissime deinceps enutrivit, 
acsi filiam, quam antea clementissime sanaverat. 
sauciatam. Nimirum quia illa pro conditione car- 
nis infirma erat et timida, confugium fecit ad pe- 
tram , quae est refugium herinaciis. Spiritus autem , 
qui omni, ad se confugienti, petra solidissima 
est atque felicissima, intra se receptam tanta be- 
nignitate protexit, ut postea, tam visibilis quam 
invisibilis hostis nullas pati posset insidias. De- 
nique a loco, qui more gentilitio Materna dice- 
batur, in quo contumeliam fuerat passa disce- 
dens, adquamdamsuijuris possessiunculam, qusa 
Tempseca vocabatur, illico festinavit : ubi in 
operatione virtutum, et spiritualis contemplatio- 
ne Theologiae sine cessatione persistens, postre- 
mo quam sanctum ac memorabilem vitae finem 
habuerit, superius aliqualiter jamexpressum est. 
Verum scriptor hujus opusculi, pollutis labiis 
enarrare non praesumens, purioris linguae aucto- 
ri id emendatius supplicavit explicandum : a quo 
etiam et utinam de translatione sanctissimi cor- 
poris ejus, Christo propitiante, narratio digna 
proveniat, quam veraciter a probatissimis viris 
compertam, tali modo certum est contigisse a. a 

49 



« mriis sa- 
crum corpus 
qussUum 
testatur ; 



scdfnon nisl 
liost preces et 

jrjitnirt 



u Blandi- 
niensibus 
monachis. 



DIE DECIMA JULII. 
49 Transcursis enim post felicissimum ejus 
obitum multis dierumcurriculis, loculus ille, om- 
nibus Christianis honorabilis, in quo sacrum ejus 
jacebat corpus, cunctis mortalibus, excepto uno 
solo eodemque ipsius beatissimae Virginis verna- 
culo, erat incognitus b. Qui cum diutius ob san- 
ctitatis illius meritum latere non posset, solicita 
satis et officiosa fidelium inquisitione repertus 
est. Ac primum fratres Truncinensis monasterii, 
aliquanto quam oportebat ambitiosius, se ad hoc 
opus ingerentes, sedulis inquisitionibus fatigati, 
aliis locum dederunt, qui id religiosius explora- 
rent. Post hossimiliter fratres de ccenobio S. Ba- 
vonis, multum in ejusdem inquisitionis exercitio 
laborantes, tandem intellexerunt, non sibi the- 
saurum illum esse ostensibilem, sed potius iis, 
quos beatissima Virgo sui prsesentia veris divi- 
tiis donatura erat. Qua in reilludnecessario con- 
sideratur, quod sibi injustam reperiendi faculta- 
tem facit, quicumque facta Sanctorum temere ir- 
religiosequequaererecontendit. Quanto enim quis- 
que indignius accedit ad coeleste officium, tanto 
se hoc ipsum altius extollit, ne habeat arrogans 
et temeraria qusesitio inveniendse rei spiritualis 
effectum, unde Apostolus: Noli altum sapere, 
sed time. 

50 Denique hinc legimus, Ozam divina animad- 
versione esse punitum, quoniam arcam Dei Is- 
rael, non ea, qua dignum erat, humilitatis manu 
palpaverat. Quocirca nemo sibi aduletur, nemo 
sui immemor fiat; postremo, nemo sibi, quod 
non meretur, omnino prassumat, quandoquidem 
inde sequitur unumquemque tanto gravior poena 
quanto amplior prsecesserit facta sanctae religio- 
ni injuria. Itaque ex hujusmodi exemplis facile 
colligitur, non meruisse fratres supra memoratos 
invenire tam pretiosum sanctissimi corporis the- 
saurum, quoniam hunc et negligenter quae- 
sierant, et fortasse postmodum aliter quam se 
devotionis ratio habeat, tracturi erant. Non lon- 
ge igitur ab iis inventus est quidam fidelis ser- 
vus et prudens, qui se ad tantum opus longealia 
ratione mancipavit. Is cum esset in monasterio 
B. Petri Apostolorum Principis, intra villam 
Gandensem situato, proprio nomine Robertus, 
ecclesiasticis autem studiis vitaeque honestate 
omnibus notus, sapienter admodum intellexit, a 
divina pietate esse quserendum, quod humanis 
argumentationibus nequaquam poterat inveniri. 
Ac primum se jejuniis multis et assidua oratione 
purificans, ab Episcopo ejusdem dioecesis, ut ex- 
quirendi licentiam mereretur, petiit commentum, 
qui continuo ejus precibus annuens, et benedi- 
ctione ipsum insignivit et consilio roboravit, re- 
busque tam sacro operi convenientibus fulcivit, 
dicens : Vade in nomine Domini, et sicut fuerit 
voluntas in ccelo, ita fiat. 

51 Et ille statim, secum paucis adhibitis fra- 
tribus, cum summa humilitate sanctoque timore, 
plenus tamen fide in spem bonam, ob divinae pie- 
tatis larga beneficia, sese fiducialiter erigens, ad 
locum, in quo gazas illas venerabiles repositas 
esse audierat, sine mora perrexit. Verum ubi 
illuc perventum est, quantis se ibidem lacrymis 
perfuderit, quantaque se cordis contritione coram 
Domino mactaverit, quis explicare sufficiet? No- 
verat sane vir ccelestis ingenii, non sibi esse fa- 
cile, quod aliis fuerat impossibile ; atque ideo se 
carnis maceratione vehementer angebat, quo pia 
Virgo, ejus moestitudini condescendens, tandem 
se aporiret vel sic pulsanti. qu;e mimquam in vi- 
ta sua januam raiserationis alicui clauserat pie 



99 

postulanti. Per totum igitur triduum margarita exmss. 

illa pretiosissima cum ingenti humilitate multa- 

que supplicatione qusesita est, sed minime reper- 

ta. Cumque vernaculura sanctissimse Virginis, 

de quo superius diximus, subinde interrogasset, 

ubi id, quod quaerebat, repositum esset, nequa- 

quam ab illo, uti hoc revelaret, aut blandimen- 

tis propositis, aut praeraiis pollicitis, extorquere 

valuerunt. 

52 Itaque jam super eos miserabilis ceciderat acc *Pf« re- 



mo /lu- 
e Ganda- 
i perdu- 



mitu et laerymis deplorabant; cum subito unus 
de fratribus, Thietwala nomine, loeum sepulcri 
sibi ostensum esse, mira exultans revelatione 
proclamavit. Ad cujus vocem cum omnes stupe- 
facti converterentur, factus est cunctis qui ibi 
aderant, locus cum sepulcro illo venerabili per- 
spicuus, quem tamen antea in propatulo omnium 
oculis expositum minime viderant. Tum vero 
summo repleti gaudio, et quodammodo in viros 
alios permutati, pra?celsis Deo vocibus gloriam 
canentes, templura illud angelicumhymniset lau- 
dibus compleverunt. Sed quoniam crebra pirata- 
rum incursio regionem illam vehementissime in- 
festabat , salubri admodum consilio utentes , 
membra beatissimse Virginis pallio decenter in- 
voluta atque in locellum posita celeriter efferen- 
tes, adnavim.qua illuc vecti fuerant, cum festi- 
natione regressi sunt. Tunc illis de basilica 
egredientibus, multitudo volatilium c coeli appa- 
ruit, qua; pennulis applaudentia, tremulisque 
vocibus officio quod agebatur conjubilantia, af- 
fectu, quo poterant, in obsequium venerandi cor- 
poris exultabant. 

53 Robertus autem, dignse memorias abbas, 
posito intra navim thesauro omnium gazarum 
pretiosissimo.cum seseremis primusapplicuisset, 
commonuit fratres, ut fugae quantocius consulere 
non differrent. At illis jussionem patris alacriter 
exequi cupientibus, senserunt sese repente, divi- 
no nutu, contra vim fluminis ferri ; ideoque tan- 
tam Dei gratiam merituraque sanctissimae Amel- 
bergae virginis admirati, laborare semet, ubi vir- 
tus Christi operabatur, non oportere censentes, 
ad monasterium beati Petri Apostolorum Princi- 
pis, de quo supra diximus, cum incredibili velo- 
citate reversi sunt. Hunc, ut credimus, Virgo 
beatissima locum elegerat, uti in eo usque hodie 
habitaret ; ad quem cum pervenisset, factus est 
ei obvius innumerabilis populus utriusque sexus 
et diversae setatis ac conditionis ; cujus multitu- 
do cum omnes campos omnesque saltus replesset, 
dulces in laudem Christi melodias expendere au- 
diebatur. 

54 Primus autem omniura, uti decebat, vene 
rabilis Episcopus Reynelmus ', ingenti gaudio To"rnac 
affectus, adesse non distulit, adorans Dominum deposilum 
et collaudans, quoniam tunc videbat, quod mul- „ e | mus 
tolies se visurum esse ante desperaverat. Post 
hunc Balduinus Comes, gener Karoli, potentis- 
simi regis, se praesentera cum summa devotione 
exhibuit, omnique populo in vigiliis et oratione 
felieiter communicavit. Praecipue autem clerici 
monachique quamplurimi catervatim undique 
accurrentes, non potest dici quam devote quam- 
que solenniter noctis illius excubias frequenta- 
verunt. Mane igitur facto, sanctissimura beatse 
Virginis eorpus in locellum, cum magna Episco- 
pi et clericorum humilitate, atque cautela totius 
populi, in ccelum clamore sublato, qui tantum 
bonum nobis concessit, quo hiyusmodi exemplis, 
horainura prsecipites impetus virtute eonstantix 

triuin- 



ibiquc at> 
Epixcopo 
censi 



100 



MIRAGULA S. AMALBERG.-E VIRGINIS. 



mologia. 

d 



Clausvla er- 

rimen a pri- 
mo transla- 
tionis auctv- 
re liic inscr- 
la. 



triumphemus, et dsemones superare possimus. 
Haec de translatione corporis sanctae ac Deo 
amabilis Amelbergae fideliter enarrata, si quis 
male interpretatus fuerit, ipse se infidelem esse 
fatebitnr. quandoquidem illum mala diligere, qui 
bona credere contemnit, aperto satis indicio de- 
monstratur. 

55 Sed nunc de nobilissimo ejus nomine, divi- 
110 quodam vaticinio eidem imposito, pauca di- 
cturi, finem sermonis sic faciemus. Nomenquippe 
sanctissimse istius Virginis ex duabus Iinguis d, 
Latina videlicet atque Tbiudisca compositum es- 
se, gemina verba declarant. Prior enim pars a 
malo, posterior berga, meritum ejusfelicissimum 
fuisse, alterna voce proclamant. Amalberga nam- 
que, a malo custodia, sive a malo cautela expri- 
mitur, quod utrumque ipsius sancto proposito 
aptissime convenire, nemo est qui ambigat. Nam- 
que quia corpus et animam sua perpetua Christo 
castitate dicaverat, a malo se custodisse, dubium 
non est. Quantum vero daemonum insidias sem- 
per suspectas habuerit, pedesque suos a laqueis 
iniquitatis retraxerit, mala jugiter cavisse bona- 
que semper egisse, perspicua ratione probatur. 
Alioquin, aut aliter, nescio quo docendi genere, 
nomen ejus quilibet interpretabitur, an eam ali- 
ter, quam supra dictum est, fecisse mentietur? 
quod tamen de tam sancta et Deo amabili virgi- 
ne, nefas est quempiam fari, quae in tantum pu- 
dieitiae ejus thalamum sublimavit, uti nunc im- 
perii ccelestis augusta, desideratis amplexibus 
perfruatur sponsi sui Domini nostri Jesu Chri- 
sti, cui est honor et gloria in secula seculorum. 
Amen. 

56 In codice Tamisiensi additur clausula, quse 
primo translationis auctori tribuenda haud quaquam 
videtur, accepta procul dubio ex vetusta aliqua in- 
scrintione, quam amanuensis, ne periret, subjun- 
(jcndam censucrit, de suo adjiciens ineplam corre- 
ctionem, qux mclius omissa fuisset. En ejus verba : 
Corpus paradoxae Virginis Christi Amelbergae, 
ad praefatam basilicam delatum est a Balduino, 
cognomento Ferreo, avoscilicet Arnulphimagni, 
sexto Kalendas Novembris, anno incarnati Ver- 
bi octingentesimo septuagesimo, Indictione ter- 
tia, sed ego dicerem Indictione quinta. Male uti- 
que, nam Indictio lerlia plane coincidit cum anno 
octingentesimo septuagesimo, non item quinta , ut 
correctio plane supervacanea sit. Quod vero memi- 
nerit Arnulfi mugni, ne inde quis inferat, Comitis 
istius tempore adjectum esse eam claumlam seu ad- 
ditionem : nam licet ejus seculo componi potuerit, 
satis cerlum videtur, recentiorem esse translationis 
historiam. Malim existimare, Arnulfi memoriam 
illic insertam, quod ea semper in aenobio Blandi- 
niensi recentior fuerit, ob innumera beneficia qui- 
bus ipsum Cotnes ille locupletaverat. 



ANNOTATA. 



a Necdum mihi persuasit scriptor iste, certum 
esse, sic contigisse invenlionem sacri corporis, ut 
ipse narrat ; sive idem sit, qui Vitam compilavit, 
sive alius purioris linguae auctor, quod satis ambi- 
(jue explicat. 

b Vide quae de operosis his circuitionibus dispu- 
:;,,■, ,nu., -.(ijini iii I ',1111111, ■iiiiiriu iir.rrm. 

c Hic ego invenio aves, nescio quas, translalio- 

ni cvrporis S. Amalbergse applaudentes, verum 



ih ■ sturinnibus, ut iterum dicam, allum nbique si- 
lentium. 

d IIoc coinmentum supra refutavimus in Com- 
mentario pr.rvio, ad Acta S. Amalbergx Vidux. 



MIRACULA 

Ex codice membraneo fils. ecclesiic 
Tamisiensis. 



Anno Domini millesimo trecentesimo vicesimo 
tertio, feria tertia post vincula sancti Petri, 
quidam pauper piscator in Scaldam mittens rete 
ad capiendum rhumbos a, non post longi tempo- 
ris moram trahens rete suum, invenit in reti suo 
captum rhumbum magnum ; et attrahens in na- 
viculam ejus rhumbuin, gavisus est ex captione 
piscis : quod gaudium statim versum est in mce- 
rorem, quia dum rhumbus sensit siccitatem, 
palpitans et percutiens cum cauda navim, et pi- 
scatoris rete rumpens, per foramen retis salivit 
in Scaldam. Invocans piscator corde mcesto bea- 
tam Amelbergam, ut succurreret sibi pro rhum- 
bo capiendo [promisit] ipse [quod] grossum Tu- 
ronum super altare ipsius jejunus immolaret. Et, 
hoc dicto, idem rete projiciens in Scaldam, rhum- 
bus intrans rete piscatoris, tractus est pacifice 
tamquam parvus pisciculus ad littus Scaldae ; et 
deinceps manus piscatoris evadere numquam co- 
nabatur : unde piscator laudans beatam Amel- 
bergam, mane facto, sicut voverat, Turonum im- 
molavit. 

2 Consuetum est a temporis antiquitate, fere- 
trum beatae virginis Amelbergae, cum reliquiis 
ejus et etiam aliorum Sanctorum deferre circa 
metas villae b Tamisiensis quolibet anno, semper 
in feria quarta sancfee Pentecostes ; et omnis 
clerus nobilesque prasdictae villae, necnon populus 
communis ejusdem villae et circumstantium villa- 
rum, cum reverentia et maxima devotione, je- 
juni cives Tamisiachi nudipedes, unanimiter cir- 
cumeundo villam, sanctum feretrum supportantes 
assequuntur. Adsunt etiam ibidem mimi et alii 
joculatores, histriones, organistse, buccinistae, 
tympanistae, viellatores et citharistae, et complu- 
res alii, quorum interest, in laudem et gloriam 
beatae virginis Amelbergaa, laudabiliter exercere 
multimodum genus organorum. Et eligitur qui- 
dam locus, qui dicitur Oanc, juxta villam qnae 
dicitur &C 3tiCSt0tlC; et congregatur ibi populus 
universus, moram faciens, milites, equites, ar- 
migeri, militissae c domicellaeque nobiles, cum 
curribus earumdem coopertis : et praedicatur jbi- 
dem, et multa miracula beatae virginis Amel- 
bergae recitantur. Et supponitur feretrum hono- 
rifice curribus, donee sermo sit completus, et ab 
omnibus multifarie honoratur ; deinde subleva- 
tur feretrum et refertur in basilicam beataj vir- 
ginis Amelbergae. 

3 Anno Domini mcccxxii, quod praedictum fe- 
retrum pauperrime ferebatur circa villam, non 
multis personis etiam minimis [comitantibus] sed 
major multitudo non curavit in hoc anno, quod 
consuetum fuerat ab antiquo, et sic feretrum ab 
illis qui tunc aderant ad fanum ejus debiliter re- 
portatur. Posthinc d in solennitate beatae vifei- 



Piscalor a 
Sancta cxau- 
ditus. 



Ob neglectam 

solcnncm 

supplicatio- 

ncm 

b 



I>IK DECIMA JULII. 



101 



terribili lcm- 

testate pu- 

nili. 

• lege limitcs 



que fere medietas fructuura hujuscemodi villae 
quassata fuit et destructa per grandines qui tunc 
in die ceciderunt 

4 Et est hoc miraculose notatum, nam ultra 



Wulier in 
partu peri- 
clitans sana- 



Susdlatur 

infans mor- 
tuus. 



verunt, et voce lamentabili cceperunt invocare 
beatam virginem Amelbergam, ut ejus interces- 
sione sanaretur. Mater eorum et filii voverunt 
impransi nudique pedes, cum ipso sanctam basi- 
licam Amelbergae virginis, peregre, cum oblatio- 
nibus eorum, in laudem Virginis visitare, omni- 
busque diebus vitae suae sanctam Virginem sin- 
gulis annis in profesto suo promittendo adire pe- E 
regrinando. Paulo post eorum pater sanatus est, 
et ccepit loqui, veniam petens incessanter a Vir- 
gine sancta, seque confessus est coram omnibus, 
in ipsam Virginem cogitatibus et verbis graviter 
deliquisse ; surgensque sine temporis intermis- 
sione, templum beatae Amelbergae virginis devo- 
tissime cum oblationibus et amicis visitavit in 
illa die. 

8 Anno Domini mcccxx, quaedam matrona Puella eadu- 



laborans 
t 



nis Amelbergae tanta serenitas erat, quod quasi Amelbergae, circa horam primam parari cibaria n mw, 

generaliter omnes qui dicto festo Tamisiae tunc sibi pnecepit ad prandendum, et poni mensarn. *" 

interfuerunt, mirabantur super hujuscemodi festi Cui respondit uxor ejus dicens : Jejunium est »iu> 

diei claritate, quse subito conversa est circa ho- beatae virginis Amelbergae. At ille responden 

ram Vesperarum in tam immensam umbram et dictum uxoris suae vilipendens, beatam Virgi- 

validam tempestatem tonitruum , fulminum et nem [contemnebat] et increpabat uxorem suam 

grandinum, cum vento valido et densa pluvia; et totam familiam domus suae, dicens. iejunium 

et quasi generaliter omnes qui videbant illam esse fatuitatis ; obloquensque beatae Virgini fri- 

horribilem auram, interire crediderunt, et diem volis verbis et inhonestis, ad mensam ejus sic 

judicii veraciter adfuisse. Et oriebatur infra Ta- resedit. Et dum cibum sumere coepisset, primam 

misiam, villam sanctae Virginis Amelbergae, sic- buccellam panis, quam habebat in ore, glutire nec 

vomere potuit; sed contractis membris ejus, in 
extasi effectus est, et totus mutus et quasi mor- 
tuus ab omnibus putabatur. Videntes autem uxor 
ejus et filii filiaeque attoniti, vicinos convocantes, 

limina ' parochiae sanctae Virginis se [non] nisi flexis genibus, ad terras humiliter [se] prostra- 

modicum extendit, et aliquibus grandinibus, ad 

modura pomorura magnis, inveniebatur, ut im- 

pressa fuisset forma turpissimae faciei, velut dae- 

monis aut alterius turpis animalis ; et peritis- 

simi viri asserebant, illam ingentem tempestatem 

specialiter a Deo Tamisiensibus esse destinatara 

in exemplar et castigamentum , memoriamque 

praefatse tempestatis, ut beata virgo Amelberga 

a Tamisiensibus et ab omnibus Christianis dili- 

gentius iraposterum honoraretur. Praesertim in 

anno Domini mcccxxiii exhibebatur [tantus cul- 

tus] et tanta reverentia beatae virgini Amelber- 

gae, quod vix unus solus remansit in domo cu- 

stodienda, quin ad feretrum beatae Virginis ad 

supportandum omnes et singuli, senes cum juve- 

nibus, in honorem et laudem ipsius concurre- 

runt, laudantes et exorantes sanctam Virginem, 

quatenus ad ccelestem Regem specialiter pro Ta- 

misiensibus, ac etiam omnibus Christianis inter- 

pellaret, ut ipse per suam misericordiam remo- 

vere dignaretur ab omnibus Christianis commi- 

nationem tempestatis. 

5 In anno Domini mcccxi, quaedam mulier 
impraegnata a viro suo in villa Tamisiensi, oriun- 
da et nutrita in eadem; dum tempus pariendi 
ejus adveniret. infans in utero mulieris illius rao- 
riebatur, et nullo modo potuit ab infante libe- 
rari, sed dolens et infirmata fere per medietatem 
unius anni, ultra terminum pariendi, sic perman- 
sit. Qua; tandem consilio quarumdam matrona- 
rum freta, fideliter invocavit beatam Amelber- 
gam, ut deprecaretur Dominum Jesum Christura, 
quod ab infante, quem mortuum in utero sensit, 
liberari posset. Ipsa quoad vitam suam singulis 
annis vovit, se basilicam saneta? virginis Amel- 
bergas peregrinando visitaturam. Et voto facto, 
statim infans mortuus exiit per foramen juxta 
umbelicum ejus membratim. Primo caput et de- 
inde caro per frusta cum cunctis ossibus infan- 
tis ejiciebatur, et mater precibus et auxiliis bea- 
tae virginis Amelbergse, non post longi temporis 
spatium, ab illius partus infirmitate reddita fuit 
pristinas sanitati. 

6 Anno Domini mcccxxiii, sedens ultra Scal- 
dam, in loco qui dicitur UViTt c Theutonice, 
quoedam mulier, habens in gremio suo quemdam 
infantulum ejus, sanum et hilarem existentem, 
qui continuo pallidus effectus exspiravit. Mater 
ejulans et exclamans voce magna vicinos convo- 
cavit, qui incitaverunt eam invocare beatissimam 
virginem Amelbergara super mortuo filio suo. 
Quae statim dum promisit eumdem offerre Vir- 
gini, cunctis ibidem vicinis videntibus, puer ille 
quasi expergiscens, sine mora revixit. 

7 Anno Domini mcccxx, quidam vir oppida- 
nus in Rupelmonda, in profesto beata> virginis 



caduco morbo feriebatur, audivit mater miracula 
recitari, quae fiebant Tempsecae per beatae virgi- 
nis Amelbergse gloriosas interpellationes ad Je- 
sum Christum. Mater invocans sanctam Virgi- 
nem, promisit ei, quod si filia sanaretur, num- 
quam ornato capite choreis aut nuptiis interes- 
set, vel sponsalibus, donec sanctam eccl si; m 
beatae virginis Amelbergae in Tempseca, cum 
oblationibus personaliter visitasset ; quae sanata 
fuit ab infirmitate sua. At postmodum immemo- 
res mater et filia voti facti, fere per annos tres 
transactos ; quaedam sponsa, neptis filise mulieris 
hujus, in quodam die festo, dum deberet ma- 
trimonio copulari, rogavit neptem ejus, scilicet F 
filiam hujus matronoe , quod eam praecederet, 
nuda caput, cum ceteris virginibus, sicut raos est 
in talibus oppidis, et in aliis civitatibus et in vil- 
lis magnis. 

9 Mater nocte proecedente dum lavare coepe- emisso i 
rat caput filife suoe, ut in secunda die decentius s """'" r 
incederet, et ornatius inter alias puellas cum in- 
dumentis suis nuda caput appareret; porro filia, 
sub matre lavante, caput percussa morbo terri- 
biliter caduco, quem non senserat per tres an- 
nos, recordata est mater promissionis. quam 
nondum irapleverat beataa Amelbergae Virgini. 
Coepit iterum mater lacrymari, et altissima voee 
clamare : Miserere nobis, virgo sancta Amelber- 
ga, quia peccavimus tibi ; sana filiam meam. et 
quoad vitam nostram, quolibet anno cum obla- 
tionibus nostris, in laudem et honorem nominis 
tui, visitabimus in Tempseca sanctum templum ,</ ,/ 

tuum. Iis dictis, iterum filia convaluit, et laudare 
ccepit et benedicere beatam virginem Amelber- 
gam. Quoe mane surgentes mater et filia, cum 
muneribus et oblationibus, in Tempseca beatse 
Amelberga? virginis sanctum templum visitantes, 
et qualiter eis hsec evenerunt, omnia coram sa- 
cerdotibus 



W2 MIRACULA S. AMALBERG,E VIRGINIS. 

cer~dotibu S ibidem et omni populo verbotenus fantem, sicut promiserat, in templo Virginis Ta 



ilem inflatio 

qutturis. 



enarraverunt. 

10 Anno Domini mcccxxiii, quidam nauta, 
cujus guttur inflatum erat, circiter octo dies pas- 
sus est angustiam magnam ; et dum quodam die 
cibum sumere conaretur, in mensa solam buc- 
cellam panis imponere nequivit ori suo ; nec an- 
belitus ejus per arterias intrare poterat vel exi 
re. Statim, eo invocante beatam Amelbergam 
sanatus erat ab inflammatione, cum oblationi 



(uriosus, 
h 



puetlu con- 
tracta. 



misiae proesentavit. 

14 Anno Domini mcccxviii quidam Jacobita, P.Dominica- 
Ordinis sancti Dominici, nomen habens frater "l".™"/,;/"'' 
Joannes de Bonestele, bonje memoriae. prsedica- fidem habere 
tor ultra Scaldam in terra Wasiae, praedicans in 
loco, qui dicitur £rr banr, ibidem congregata 
magna multitudine populorum, et recitans plura 
miracula beatae virginis Amelbergae, quae repe- 
rerat idem frater in Legenda beatae Virginis de 



et mulier ex 
liarlu afpi- 



bus adiens ecclesiam, [et] benedicens beatam spatio longi temporis in templo suo Tamisiae 

Amelbergam scripta, sermone suo completo, rednt Antverpiam 

11 Anno Domini mcccxxii, quidam vir oppi- ad Fratres ejus ; eademque die sedens in cella 

danus in Meehlinia ft, furiosus et amens omnium sua solus. intra se recordatus est sermoms ejus 

sensuum eius, Hgatus erat ferrea compede, et fecti in illa die, et miraculorum beat» Amelber- 

fere duodeeim funibus circa manus et pedes, et g». dubitans et hassitans, _ ut in plunbus qua3 

a pluribus in furiositate tenebatur. Sed tandem praadicaverat populis veraciter, sine m possent 
inter omnes ferrum cum omnibus cordis disrupit. 



esse vera, loquensque ad interiorem hominem sui 
[et] dicens : Talia non sunt, licet ab aliquibus ibi 
sunt annotata. Iis actis et dictis infra se, sine 
aliqua teraporis intermissione, frigus eum inva- 
sit acsi febricitare ccepisset, et impotens factus 
est omnium membrorum ejus, nec solum verbum 
proferre potuit ore suo. Qui statim ingemiscens 
tota mentis intentione, cordeque firmissimo san- 
ctam invocans Amelbergam, de commissis in ip- 
sam, humiliter veniam postulavit; et post modi- 
cum temporis assecutus est sanitatem,laudans et 
benedicens ipsam Virginem ; vovitque se fideliter 
quolibet anno in festo virginis Amelbergas praedi- 
caturum laudem Virginis in loco qui dicitur 
(3anr n, quoad vitam suam. Et hoc ingens mira- 
culum immediate fratribus ejus intimavit, e* 
quamdiu vixit, semper interfuit festo Virginis 
sermocinans, et ibidem publicavit imprimis mi- 
raculum suum, qualiter acciderat sibi, eum aliis 
miraculis beatae Amelbergae. 



et in eadem hora beatam Virginem invocavit, 
dicens : Adjuva me beata virgo Amelberga. Qui 
statira, annuente Deo precibus Amelbergae vir- 
ginis, recepit perfecte quinque sensus ejus ; et in 
secunda die mane surgens, ferrum propriis ma- 
nibus ejus, in exemplar omnium, ad templum 
sanctae Virginis apportavit. Quod ab omnibus 
videri potest usque ad hodiernum diera. 

12 Anno Domini mcccxxiii, quaedam mulier 
vidua, in villa Taraisiensi, quamdam habuit puel- 
lam, circiter septem annos habentem, ponens il- 
lam ad custodiendum pullos aucarumi in plateis. 
Quadam die sedebat illa puella supra quamdam 
fossam, non procul a domo matris ejus, et ex vo- 
luntate Dei omnia membra ejus contracta per- 
manserunt in illo loco, quod moveri per se ipsara 
nequivit. Mater ejus adveniens dixit : Filia, surge ; 
et mater eam tetigit et traxit manibus ejus, sed 
remansit immobilis, quasi lapis. Mater vero tunc 
contristata nimium , sublevans filiam suam in 
huraeris, in domum propriam cum corde ge- 
raenti portavit. Tandem invocans beatam Amel- 
bergam, in filiae suae subsidium et juvamen, 
[oravitj ut ejus membra sic contracta pristinae 
sanitati restauraret. Quae per aliquot dies impo- 
tens in lecto jactiit, et inater confidenter oravit, 
quod per preces beatae Virginis erexit se puella 
de lecto, et cura matre et aliis vicinis ejus venit 
ad templum beatae Virginis hilaris et sana, re- 
linquens oblationes super altare beatae Virginis 
Anielbergfe. 

13 Anno Domini mcccxxii, quaedam mulier in 
Hulft /; coramorans, laborans in partu, peperit 
infentem super caput habentem massam carnis 
in magnitudine fere capitis sui ; quod videntes 
mater ejus et complures aliae mulieres, ultra mo- 
dura contristabantur. Et mater advocari jussit 
chirurgicos et incisores vulnerum peritissimos, 
qui remedium adhiberent abscindendo hoc fru- 
stum carnis, taliter innatum capiti iufantis il- 
lius; sed nullus chirurgicorum, propter pericu- 
lum mortis pueri, licet ad hoc a parentibus ex- 
hortaretur, apponere manus ejus audebat ; sed 
puer ita remansit. Mater vero dolens raultum, 
recordata est in eadem nocte miraculorum beatae ecclesiam vel basilicam,inte£%e eo sensu quo supra 



ANNOTATA. 



a Rhombus piscis planus est, a figura sic dictus, 
de quo etiam egimus ad Vitam S. Ottonis 2 Julii 
pag. 419 : Belgice vocatur tarbot seu terbot; gal- 
lice turbot. 

b Tritum hic et in Actis vocabulum, quod lexi- 
cographos exercet ; hic et superius non solum pro pago, 
urbe aut oppido accipitur, sed pro tota parcccix ali- 
cujus extensione. 

c Vox rarior, pro nobili, opinor, femina, quem- 
admodum Viri nobiles olim milites dicebantur. Cetera 
quee obscrvari hic possent, satis intelliguntur 

d Hxc et similia barbara, tum in verbis tum 
in sensibus, quibus hxc miracuhrum historia abun- 
dat, vix unnotari merentur. Hinc inde uncis con- 
clusi, quz ad claritatem juvare possunt. 

e Una circiter lcuca distat Tamisia in Occiden- 
tem, quemadmodum Rupelmonda inferius in Orien- 
tem. 

f Ardenburgum oppidum novi in Flandria, non 
procul Slusa silum : an hoc indicetur, ncscio. 

g Dum hic legis templum S. Araelbergae, ulibi 



Araelbergae virginis, corde lugubri jugiter invo- 
cans ipsam sanctara Virginem super filii sui sa- 
nitate ; quod si convaluerit infans et annihilare- 
tur illius carnis inflatio, veniret mater, quam 
cito surgeret a decubiis /, ut beatae virgini Amel- 
bergae filium suum cum oblationibus imraolaret. 
Quae tunc inflata caro capiti penitus evanuit et 
annihilabatur ; et precibus beatae Virginis, effe- 
ctus est infans sanus in capite. Et mater ejus in- 



diximus ; eam nempe in eo templo coii, at ipsum 
beatissimee Virgini Mariae dedicatum esse. 

h Notissima civitas, Beltjii ecclesiastici melropo- 
lis, Tamisia in Meridiem distat leucis minimum 
quatuor. 

i lntellige hic rursus anseres, sed forte paulo 
magis cicures ; qua ratione a silvestribus distingui 
possunt, quos gances, seu ganzas in Vita appellatos 
vidimus cap. 3. Vide annotata ad litteram i. 

k Oppidum Flandrix, satis notum, ultra Wasix 

fines 



Manus con- 
trita rcsli- 
tuitur : 



fines in Septemtrionem, Batavis acatholicis modo 
subditum. 

] Intellige a puerperio. 

m Gallicismus, ni fallor, quo vult dicere Pr<rdi- 
catoremistum, ut vera asseruissemiracula, quxpos- 
sent essc falsa. 

n Banc, Ter banc lotus est, de. quo nnm. 2 su- 
pra, ubi congregabalur populus, ad supplicationem 
fcria vi Pentecostes : unde docemur, concionem ad 
populum ibi etiam olim liaberi solitam. 



DIE DECIMA JULII. 103 

statira cecidit ille directo dorso versus terram ; 
surgens primo secundoque, sed tertio surgere non 



lemina a pc- 
riculo mortis 
titicratur. 



valuit. Jacebat impotens omnium membrorum 
ejus, quasi exspirasset, donec vicini thalamum 
intrassent, flentes et repercussi nimiurn super 
illo, quasi mortuo, sic jacente. Venerunt visitare 
beatam Amelbergam, ut ille precibus ejus recipe- 
ret sanitatem. Qui statim surgens, confessus est 
coram omnibus, voluntatem habuisse illam inter- 
flciendi, diabolica suggestione, nisi beata virgo 
Amelberga ipsum constrinxisset; veniam ibi po- 
stulans de commisso, ipse cum amasia sua et curn 
aliis pluribus personis, peregre limina capell» 
beatae virginis Amelbergae, in honorem ejus et 
laudem visitaverunt ; et voverunt, se quousque 

Anno Domini mcccxii a quidam vir operarius, viverent, semel in quolibet anno visitaturos. 
dum castrum de Beverne b altiorabatur, 17 Anno Domini mcccxxvii, feria quinta post Incredutw, 

Purificationem beatae Mariae Virginis, vir unus re ~'~ n ~ cit - 
et dua? mulieres interfuerunt miraculis quae fle- 
bantin capella beatae virginis Amelbergas, vide- 
licet quod duae mulieres obsessae liberabantur : 
una earum a duobus daemonibus ; altera ab tri- 
bus, in una hora simul et semel : quod miracu- 
lum raro visum est fieri in ecclesia aliqua. Ive- E 
runt a Tamisia ad ecclesiam de Rupelmonde, in- 
venerunt ibidem congregatos scabinos, et alios 
probos viros ipsius villae, loquentes de negotiis 
eorum. Narraverunt illis miracula facta in eccle- 
sia Tamisiensi ; quorum unus scabinorum, non 
credens, sed subridens, dixit: Haec non suntvera 
quae narratis ; et immediate, verbis illis ab ore suo 
prolatis, remansit immobilis et mutus, et impo- 
tens omnium membrorum ejus. Quem amici ejus 
posueruntin curru, et transvectus [estj eadem 
die usque ad atrium beatae Amelbergae ; et dum 
levaverunt eum de curru, ponentes super garras 
c atrii, statim auxilio beatae Amelbergae resum- e 

psitibidem omnium membrorum ejus sanitatem; 
et accedens ad sepulcrumetaltareejus, cumami- 
cis et aliis bonis parochianis Tamisiensibus, lau- 
dans et benedicens beatam Amelbergam, reliquit 
ibi oblationem ejus, et rediit domum suam hilaris 
et sanus. 

18 Anno Domini mcccxxvii, mense Augusto, Curatttr 
in vigilia Assumptionis, quaedam domicella patie- JJ^' CM "* caT ~ 
batur cordiacum, id est morbum cordis gravem, 
ita quod amici ejus desperabant de vita ipsius. 
Inter cetera consuluit una matrona illi mulieri F 
infirmanti, quod ipsa invocaret sanctam Amel- 
bergam ; et illa promisit. sanctam Amelbergam 
visitare nudis pedibus, et immolare ei cor unum 
factum de cera, continens unam libram. Et dum 
hoc votum fecerat intentione bona, in hac hora 
sanabatur ab infirmitate sua ; quae tertia die se- 
quente, sicut voverat, beatam Amelbergam visi- 
tavit. 

19 Anno Domini mcccxxvii, feria secunda post febris, 
festum beati Laurentii, qusedam mulier febribus 
graviteroccupata, vovit peregrinari beataAmel- 
bergae ; et voto facto. febres deinceps evanue- 
runt, et omnino sanabaturab ipsis, precibus bea- 
tse Virginis. Et simili modo sanati sunt multi a 
febribus, et ab infirmitatibus diversis in eodem 
anno. 

20 Anno Domini Mcccxxvn, qusedam puella etenergume- 
decem annorum vel circiter, obsessa a spiritibus 
immundis, introducta erat in capella beat» vir- 

amasia; suae, dicens : Nunc apparet quod tu cum ginis Amelbergse : quara sacerdos unus conjurando 
alio concubuisti, et nunc te interficiam hcc cul- conjurationibus magnis, et in balneo ./ ponendo 
tro ; manus meas non evades. Illa tunc flebilicor- conjuravit, et fortiter tentavit. ut ab immundis 
de fideliter invocavit beatam Amelbergam, ut ip- spiritibus liberaretur, absque eorpons illius e 
sam ab illo furibundo et insensato liberaret. Et aliorum L-esione. Quaa in die nona, eadem nocte 

sequente, 



Miraculwum continuatio. 



nno Domini mcccxii a quidam vir operarius, 
dum castrum de Beverne b altiorabatur, 
pro diurnis denariis ibidem laboravit portando 
lapides machinatoribus, et latomis ministrans. 
Accepit lapidem immensum et apposuit collo suo, 
qui prae nimio onere lapidis, lapsus est ad ter- 
ram; et cecidit lapis ille super manum ejus, et 
conclusit eam inter duos lapides ; et tantam rece- 
pit laesuram, quod nulli chirurgici manum illam 
curare poterant, licet plures magistri ad sanan- 
dum eam advenissent. Unde vir ille tantum sen- 
sit dolorem in illa manu, quod in fine magistri di- 
cebant, manum infectam et accensam igne, et 
nullum aliud esse remediura, nisi manum ampu- 
tari. Et die secunda convocati sunt amici ejus, 
qui cum magistris ibidem adessent ; et magistro 
uno. praeparante instrumentum ad hoc aptum, su- 
pervenit in domum illam vir quidam antiquus, 
canus multum, et loquebatur uxori hujus infir- 
mantis in hunc modum : Manus viri vestri sana- 
bitur infra triduum, si beatam virginem Amel- 
bergam puro corde visitaveris in Temseca cum 
decem peregrinis. Et extrahens quoddam viride 
folium cujusdam herbae, posuit super manum il- 
lius, et jussit ut non amoveretur nisi tertia die 
transacta ; et immediate recessit, incognitus ab 
omnibus illis ; et dum aliqui eorum insequerentur 
eum per plateas ad interrogandum ab ipso plura 
bona, nullibi potuit inveniri. Et uxor illius sur- 
gens die tertia summo mane, votum peregrina- 
tionis, sicut praeceperat ei ille bonus homo, fide- 
literadimplevit; etcum in sero domum rediisset, 
invenit maritum ejushilarem, sanum, laudantem 
et benedicentem Dominum et beatam Amelber- 
gam, quod precibus et meritis ejus omnipotens 
Deus manum ejus ab omni loesione sanasset ; et 
sanatus absque mora similiter ipsam Virginem 
peregrinando visitavit. 

16 Anno Domini mcccxxvii, quredam juven- 
cula multum innocens, decepta a nobiliori viro, 
concepit puerum ab illo : qui dum percepisset, 
illam impraegnatam, repulit eam, improperans ei 
saepius et imputans, alios viros secum concubuis- 
se. Ex quo illa plurimum contristata ccepit invo- 
care omni die sanctam Amelbergam imis singul- 
tibus, ut eam consolaretur in hoc magno dolore, 
quoniam pura esset a consortio omnium aliorum 
virorum. Haec tristis et mcesta manens, ob hoc 
quod eam amasius ita verbis suis diflamaverat, 
ix mensibus elapsis, peperit filium unum. Ama- 
sius ejus intrans thalamum, ubi tunc in decubiis 
illajacebat, evaginato capulo accessit ad lectum 



104 



MIRACULA S. AMALBERGyE VIRGINIS. 



/ iolali (e, 

pa-na. 



sequente, dormiens coram altari liberabatur ab mater apportans eum in ulnas suas in domum 

omnibusvexationibusdaemonum; etsummomane ejus, invocans beatam Amelbergam ob salutem 

confessa est coram sacerdotibus et aliis viris pro- filii sui graviter infirmantis, vovit offerre filium 

bis se esse omnino sanatara, precibus et meritis ejus cum oblationibus, et peregrinis ommbus, 

beatiB viiginis Amelbergae. quos congregare posset, beatse Amelbergao in ca- 

21 Aniio Domini mcccxxvii, quaedam juven- pella ejus. Voto facto, filius ejus sanus effectus 



cula, cujusdam viduae filia, praeparavit se ad fi- 
landum e in profesto Amelbergae circa horam no- 
nam, et involvit colo suo lanam. Mater ejus ait 
illi : Filia mea, desine filare, quia festum est bea- 
tae Amelbergas ; tu vides peregrinos transeuntes 
versus villam Tamisiensem, in honorem beatae 
virginis Amelbergae. Cui filia respondit : Nulla 
mihi est de hoc cura ; ego lanam meam in colo 
meo volutam omnino filabo priusquam advespe- 
rasset. Et cum haec verba protulisset, immediate 
cecidit a scabello, supra quod sedebaf,, ingemi- 
scens et clamans quasi lunatica, et graviter omnia 
ejus membra torquebantur. Invocantes mater et 
vieinee mulieres beatam Amelbergam pro sanita- 



et inlegru 

membra 

contractx. 



est, et peregre profecti sunt in honorem beatae 
Amelbergae. 

25 Anno Domini mcccxxvii, mense Junii, sab- 
bato ante festum natalis sancti Joannis Baptistse 
quaedam juvenis mulier, quae per quatuor annos 
vel circiter exercuerat vitam immundam, saepius 
interpellavit beatam Amelbergam, ut Christum 
pro ea deprecaretur, ut ipse per suam misericor- 
diam cor ipsius in melius converti g dignaretur, 
et a vita meretrieali ipsam liberaret. Haec mulier 
feria quarta in diebus Pentecostes, dum feretrum 
beatae Amelbergae circa villam Tamisiensem por- 
tabatur, vovit beatae Amelbergae, intima cordis 
compunctione, se per annum se ab illis illicitis 



te illius ; et vovit illa, quousque viveret, in quoli- peccatis abstinere. Exiens villam Tamisiensem 



bet aimocircuirevillamTamisiensemcum feretro 
beata? Amelbergae. Statim, voto facto, cessavit 
in ipsa infirmitas ; et in eadem die visitavit illa 
juvencula sanctae Amelbergae capellam, in hono- 
rem et laudem ejus. 

22 Anno Domini mcccxxyii, in profesto beatae 



bolica suggestione, furata est xxi ulnas panni 
linei optimi circa horara nonam : et dum ilia, 
cui sublatus erat pannus, percepit se perdidisse, 
cogitabat huc illuc, quisnam abstulisset pannum 
ejus. Et haec mulier habebat quamdam juvenem 
ancillam pectricem f, operantem inlanificio, quae 
fuit extranea ; sieque illa, quae perdiderat pannum, 
et etiam maritus ejus imputabant illi pectrici, 
pannum abstulisse, vel per consilium ipsius esse 
sublatum. Ipsa tunc pectrix contristari ccepit et 
negare, quod nihil penitus inde sciret, et inculpa- 
bilis esset ab illo furto, flens et orans tota nocte 



omnia membra ipsius sunt contracta, quod rece- 
dere nequivit ab illo loco. 

26 Et ipsa statim cecidit, juxta puteum ob- 
dormiens, ab hora prima usque in horam nonam ; 
cui somniando apparuit albis indumentis vestita 
mulier quaedam, et faciens in puteo tumultum 
magnum ; et mulier expergiscens, nil invenit. Et 
iterum surgens, recedere putabat, et non potuit 
transire metas illius loci, in quo Amelberga sole- 
bat conversari. Convocatis ad hoc miraculum 
omnibus presbyteris et clericis, et fere populo 
totius villae Tamisiensis, nullus hominum eam 



ostendere, quisnam hoc furtum fecisset; ipsa je- 
juna, nuda pedes, in Terasecam, quam cito dies- 
ceret, ipsam peregre visitaret, quod et fecit. Et 
dum bajcpectrix ad domum illam, ex qua mane 
exierat, rediisset, inventa est fur illa super eam- 
dem fossam, in qua furtum fecit, ibidem volens 
occultare pannum in aquam, sed nullo modo ma- 
nus ejus potuit abstrahi ab illo per se vel per 
alium, qui libenter scandalum illius mulieris oc- 
cultasset. Tunc confluxerunt vicini, etiam ipse 
Dominus temporalis, qui omnes unanimiter invo- 
caverunt beatam Amelbergam, utmisereri digna- 
returillius mulieris. Oratione facta; mulier sur- 
rexit, dicens omnibus, quod beata Amelberga 
ipsam coegisset adpannum reportandum. Et ipsa 
tunc liberata est ; et ob honorem beatas Amel- 
bergae, Dominus temporalis dimisit omne factum, 
et eadem die tres illse mulieres cum multis aliis 
visitaverunt ecclesiam beatae Virginis. 

23 Anno Domini mcccxxiii, mulier quaedam 
in villa Tamisiensi, carens visu, ducta est in ca- 
pellam beahe Virginis, et precibus ejusdem Vir- 
ginis recepit visum. 

24 Anno Doraini eodem, filius mulieris habens 
annos quinque cum dimidio, positus est ad cu- 
stodiendura aucas, obdormivit in platea juxta do- 
mum matris ejus : dum a somno surgere credi- 
dit, impotens erat omnium membrorum. Ejus 



Meretrix 
Sanctam i 
vocans, 



sabbato praedicto versus Gandavum ire propone- 
bat. Venit ad puteum ex quo beata Amelberga 
tempore vitae suae hausit aquas, et ingeniculavit 
se juxta puteum coram cruce, et reliquit ibi obla- 
tionem unam, in honorem beatse Amelbergae, 
quod eam defenderet a peccatis, omnibus diebus 



virginis Amelbergae, quffidam mulier dives, dia- vitae suae. Et ipsa surgens, volens recedere, 



ejus appari- 
tione ad bo- 
nam frugem 
reducitur. 



genibus flexibus et manibus plausis , beatam abducere valebat, sed tota nocte in illo loco per- 

Araelbergani lacrymis amarissimis interpellando mansit. Manefacto,exuit se omnibus vestimentis 

deprecabatur.ut ipsa Virgo-Deum cceli exoraret, suis, etbeatae Amelbergae immolavit, et sic eam 

quod ipse per suam misericordiam dignaretur capellam suam intrare et visitare permittit, et 



divinis officiis interesse non defendit, sed in Io- 
cum suum, divinis peractis, semper redit. Et si 
aliis negotiis vacare vellet, pedes et manus ita 
sunt contracti, et sic infirmatur, quod quasi sta- 
tim moreretur. 



ANNOTATA. 



a In Commentario praevio num. 64 monuimus, 
in miraculorum ordine seriem chronologicam omnino 
desiderari, qui sine ullo rerum dispendio observari 
potuisset. 

b Distat Tamisia leucis duabus. Castrum , de quo 
ibi agitur, modo destructum est. 

c Quee tint isU atrii garrae, fateor me non intel- 
ligere. An fortasse quod in atrio scamna aut repo- 
sitoria fuerint, qu<e scriptor garras vel gerras potius 
vocet, qux vox nota est. 

_ d Ncque satis capio, quid hic sibi velint adhi- 
bita in ecclesia Tamisiensi ad exorcismos mulierum 
baluea. 

e Filare a Gallica vocc filer, pro nere: 

f Ancilla pectrix, orans manibus plausis et si- 
milia ex adjunctis intclliguntur. 

g Idem dicendum de hac et pluribus constructio- 
nibus, hic et in decursu satis distortis. 



Miraculorum 



DIE DECIMA JULII. 



105 



Obscsstc, a 
Snncla acljit 



sed voli im- 
memores 
acrius tortee, 



Tamisiee li- 
berantur. 



Miraculorum pars tertia. 



Quodam tempore duae mulieres in territorio de 
Brabantiajuvenes, unamaritata, altera Be- 
ghina, in villa, quae dicitur Raemsdonc, tunc 
commorantes, distantes tribus leucis aut paulo 
minus a villa Tamisiensi, gradiebantur et erra- 
diabantur a in platea quadam. Una illarum, ha- 
bens pomum in manu sua, evaginavit cultellum 
ejus et divisit pomura in duas partes, et tradidit 
unum frustum consociae ; quae sic invicem lo- 
quentes de vanitatibus, una tunc tres spiritus 
malignos et altera duos cum frustis pomi come- 
derunt, et ultra modum ab iis spiritibus malis 
vexabantur : unde parentes earum puellarum et 
amici nimis coeperunt contristari. Quae mulieres 
obsessae tunc transvectae sunt prope Mechliniam, 
in quadam ecclesia S. Mariae, quaa dicitur Hans- 
wyc, ut ab adjurationibus sacerdotum a daemo- 
nibus liberarentur. Quae sic moram trahentes 
ibidem, sacerdotes adjurando per mensem unum, 
nihil penitus in illas obsessas proficiebant, et re- 
versae sunt ad villam propriam et ad domum. Et 
dicit mater unius mulieris obsessae, interrogans 
unum daemoniacum, qui filiam ejus ita vexavit : 
Cur, inquit, hanc innocentem creaturam sic tor- 
ques, et cur tale vas innocuum intrasti? Daemon 
ait matri : Filia tua haec non promeruit; sed ad 
castigamentum omnium Christianorum. Cui ma- 
ter : Quamdiu vexabitis ambas istas? Daemon 
ait : Modicum temporis ; una virgo ultra Scal- 
dam, nigra monialis, nos a corporibus iis fu- 
gabit, et precibus illius illsesae permanebunt et 
sanabuntur. 

28 Iis auditis, mater illa et amici ambarum 
vovebant, sine ulla dilatione templum beatae 
Amelbergae, in honorem ipsius, cum viginti sex 
hominibus visitare peregrinando. Et statim, voto 
facto, mulieres illae obsessae, quasi nihil mali 
sentientes, propter sanitatem quam reeeperant, 
per aliquos dies moram trahentes. votum pere- 
grinationis suae, sicut voverant, non adimpleve- 
runt. Quae quadam nocte cceperunt graviter in- 
firmari, et a daamonibus vexari, quod quasi fie- 
rent amentes et tam furibundae, quod vix amici 
earum secum ausi sunt conversari. Et mane facto 
iter arripientes, lacrymabili voce amici earum 
[perrexerunt] invocantes beatam Amelbergam 
super has offensas. Tunc daemones in ipsis quie- 
verunt, surgentesque mulieres obsessae, cum 
amicis earum, iverunt pacifice versus Tamisiam, 
peregrinando, donec fanum Amelbergos oculis 
conspexerunt. Quia tunc una illarum imprope- 
rare coepit aliquibus facta secreta; et altera mu- 
lier muta facta erat a secunda feria usque ad fe- 
riam quintam, quod non protulerat solum ver- 
bum, et per violentiam trahebatur in navim ad 
transeundum Scaldam. Et dum ad atrium appro- 
pinquassent, nullo modo intrare ecclesiam volue- 
runt, ita quod unam sex viri fortes, alteram quin- 
que in capellam beatae Amelberga? ante altare 
ejus cum magna vi traxerunt et ad terram po- 
suerunt. 

29 Quoe cum omnibus membris palpitando, 
licet fortiter tenerentur, in presbyteros ibidem 
et in facies hominum stridentes et conspuentes, 
unum arripere, alterum percutere conabantur, et 
terribiles clamando sonos emiserunt. Et cum sa- 

Tomus iii Julii. 



cerdotes illas obsessas circa horam sextam cir- a mss 
cumcinxissent, illa muta loqui coepit, et daimon 
unus respondit sacerdoti. Cui sacerdos ait .: Te 
et consocios tuo3 exire vasa haec oportet. Qui 
respondit : Adhuc non recedemus. Item interro- 
gatusdaemon, dixit; quod essent tres mali in una 
illarum, et in altera duo, et quod circa nonam, 
vel paulo post, exirent corpora illarum ilhesa- 
quia beata Amelberga eos cogeret, quod nerni- 
nem laedere possent. Et dum conjurarent illas sa- 
cerdotes, corpora earum ita inflata erant, quod 
colla earum grossiora capitibus videbantur. Et 
sacerdos circumcinxit collum unius obsessae cum 
stola, et dixit daemonibus : Jam exite ab hoc 
vase. Dsemones dixerunt : Via nobis est pro nunc 
nimis stricta ad exeundum. Tunc sacerdos ab- 
straxit stolam, et immediate unus malus exivit, 
et semper uno exeunte alter remanens, exeun- 
tem consocium suum proprio nomine nominavit, 
dicens : Iste jam exivit. Et in hora nona jacue- 
runt illae creaturae quasi immobiles, ore aperto 
tamquam in extasi. Et omnibus spiritibus malis 
ejectis, surrexerunt ambae mulieres simul et se- 
mel unahora, junctis manibus et genibus flexis, E 
et invocare cceperunt humiliter beatam Amel- 
bergam, quod eam tam amicabiliter , precibus 
suis, ab illis malignis spiritibus plenarie liberas- 
set. Hoc ingens miraculum visum est in capella 
beatae Amelbergas Anno Domini mcccxxvii, men- 
se Februarii, feria quinta post Purificationem. 

30 Anno eodem, Dominica proxima sequente, Alia item 

introducta est quasdam juvenis mulier obsessa a ','"""" vi .°~ 
, ., , , ' ... tare cogitnns 

daemonibus duobus, quorum unus exiens, tintm- 

nabulum campanellae beatae Amelbergae, per me- 

dium, tamquam homo cum dentibus, sicut ho- 

dierna die in ferro patet, in duo frusta momor- 

dit, et ab alio maligno statim sit sanata. Et illa 

duo frusta tintinnabuli palam videri possunt 

in choro Tamisiensi. Ista sanata est a duobus 

daemonibus ; et dum reverti vellet ad partes 

suas, transactis quadraginta diebus, intravit ca- 

pellam beatae Amelbergae, adorans eam cum sa- 

cerdotibus et aliis probis prassentibus ibidem. Et , 

dum limen prosdictae capella? transire credit, ad 

terras cecidit sicut lapis, et contrita sunt omnia 

membra ejus, et muta jacebat oculis clausis, acsi 

mortua fuisset. Tandem recepta pristina corpo- 

ris sanitate, de consilio sacerdotum, vovit ser- p 

vire beatae Amelbergos quoad vitam suam, et 

quod numquam transferret se extra hereditatem 

beato? Amelbergas, et quod ibi vellet vivere et 

mori ; et quod ad sepulcrum ipsius beatos Amel- 

bergae in capella sua resideret ad oblationes pe- 

regrinorum recipiendas, et fideliter dispensan- 

das, juxta posse suum, omni die eum tempuspo- 

stularet. 

31 Et hoc facto, datus est dei locus in domo toties rela- 
Beghinarum. Et visum est a multis, dum haec *'""'• 
mulier in corde suo meditatur de repatriando b, b 
statim ad terras cadit, et per longam moram, 

quasi exspirasset, jacet immobilis, et non sunt 
viri quatuor tam fortes in Temseca, qui illam in 
illa hora, totis viribus eorum de terra levare va- 
lerent. Tale miraculum apparuit in hac muliere 
sexagesies et ultra ; et toties quoties cogitat de 
recedendo, castigatur et punitur in omnibus ejus 
membris, et quam cito poenitet, tam cito sanatur. 
Et visum est, quod per duos dies et duas noctes 
capellam exire nequivit, quia cor ejus induratum 
erat et voluntas erat recedendi. Et mater ejus 
carnalis confessa est coram pluribus, istam fi- 
liam cum anima et corpore, prassentasse beatse 

19 Amel- 



106 



MIRACULA S. AMALBERGjE VIRGINIS. 



Sanatur ui- 
fans a morbo 
cadttco, 



Servata do- 

mus nh hi- 
cendio. 



Curaltu 
energume- 



llira in lin 

nriilui. 



servata. 
h 



Amelbergae, ut quaradiu viveret, beataj Amel- 
bergse ancilla maneret. 

32 Auno Domini mcccxxyi, die Martis post 
Matthise, qu»dam mulier ex quatuor officiis c 
habebat quemdam infautulum praeoccupatum 
morbo caduco, quae obtulit eum beatae Amelber- 
gae, et sanatus est a morbo. 

33 Anno Domini eodem, quaedam mulier ha- 
bebat filium rautum septem annorum, qui pere- 
gre visitavit beatam Amelbergam cum ipsa ma- 
tre sua: qui confessi sunt, quod postquam vo- 
tum peregrinationis fecerunt, filius ille loqui 
ccepit. 

34 Anno eodem, quidam dives homo in Ad- 
lemanias d csecus factus est per raultos annos : 
cui in visione intimatum est, quod beatae Amel- 
bergse duos argenteos oculos destinaret; et sic 
visum reciperet : quod ita factum est precibus 
beatae virginis Ainelbergse. 

35 Anno eodem, quaedam vidua in Mechlinia 
visitavit beatam Amelbergam, quia domum ejus 
ab igne conservavit, ubi vicinae domus ab utra- 



Domino Deo, in honorem beatoe Amelbergse, sibi 
contigisse. 

40 Anno Domini mcccxvii, quidara sacerdos 
passus est in uno oculorum ejus immensum do- 
lorem per plures dies, ita quod de nocte dormire 
nequivit. Habebat quamdam neptem servientem 
sibi, quaa sic ait : Domine, quare non vovetis vi- 
sitare beatam Amelbergam ? Vos auditis, quod 
ab omni morbo sanantur infirmi, qui confessi 
contritione cordis,' adeunt ejus sepulcrum. Sa- 
cerdos renuens dictum et informationem neptis 
ejus, sequente nocte somniavit, se nudum caput 
et pedes esse in ecclesia sanctae virginis Amelber- 
gae ; et quod ex illa nuditate nimis verecundaba- 
tur erga sacerdotes et oranem clerum. Et dum 
expergefactus est a somno, sine mora profectus 
est ad sanctam Amelbergam peregre, sicut som- 
niaverat in illa nocte, et rediens domum, infra 
triduum oculus ejus restitutus est pristinae sa- 
nitati. 

41 Anno DominiMcccxxvn, qusedam matrona 
Ianguens absque ullo victu fere pertriginta dies, 



Sanatur do- 
lor oculi, 



que parte comburebantur, et domus ejus mansit vovit peregrinationem beatae Amelbergse, quse 
incombusta. Ex quo miraculo quasi tota civitas nocte sequente, post votum factum, sanabatur 

ab illa infirmitate precibus beatae Amelbergae. 

42 Anno Domini eodem, mulier vidua peregre 
visitans basilicam beatae virginis Amelbergae in 
Temseca, portabat ova ad immolandum beatse 
Amelbergas, et invenit capellam clausam, quia 
totus populus erat in villa, exceptis decem vel 
undecim personis antiquis, qui in ecclesia reman- 
serant. Conquerebatur flendo, quo adaltare bea- 
foe virginis Amelbergoe appropinquare nequiret : 
immediate de capella januae elausse, omnibus 
illis videntibus, aperiebantur : et illa intran- 
te /.-, immolavit ejus ova ad sepulcrum ejus; re- 
versaque muliere, statim januae per se ipsas 
claudebantur. 

43 Anno eodem, vidua qusedam videns domos 
vicinas comburi, invocavit beatam Amelbergam : 
0! Virgo, conserva domum meam illaesam ab. 
igne, precibus tuis fusis ad ccelestem Re- 
gem; ego templum tuum, ad honorem nominis 
tui, nuda pedes, incaraisiata peregre visitabo. Et 
post votum factum, ex utraque parte domus ejus, 
plures domus comburebantur. etdomusilliusmu- 
lieris inusta permansit. 

44 Anni ejusdem die Mnrtis, mense Augusto 
post festum beati Laurentii , hoino quidam ha- 
bens avenam, filii quidem ejns in campo illius 
avenae ludebant, quorum unus illorum cadens in 
fossam profundam plenam aqua, nescientibus 
aliis qui cum eo eraut, per longam moram jaenit 
in unda submersus ; videlicet quod pater ejus 
tanto tempore cum runcina l suavellensavenam, 
gradiens et regrediens, tribus vicibus bonarium 
m terrae [decurreret] priusquam memor factus 
est filiorum ejus. Et festinatione currens ad fos- 
sam, invenit filium ejus in fundum illius fossae 
jaeentem. Extrahens eumdem, nigerrimus appa- 
ruit puer ille, acsi exspirasset. Pater statim 



mirabatur. 

36 Anno eodem, quidam pauper in AVasia 
quinquennis, abhora prima jacuit mortuus usque 
ad horam vesperarura. Parentes ejus invocave- 
runt beatam Amelbergam flentes et orantes, ut 
Deum pro fllio submerso deprecaretur. Et statim 
palpitare ccepit, et revixitprecibus ejusdem bea- 
tse Amelbergse. 

37 Anno eodera, quidam fullo, purus' laicus, 
qui numquam didicerat solam litteram, obsessus 
per quindenam, ita congrue latinebatur e, quod 
vix aliqui clericorum sibi respondere valuerunt ; 
ductus erat iu capella beatse Amelbergae ; qui 
meritis ejus ab omni clade diabolica sanabatur : 
et numquam postea scivit latinum loqui. 

38 Anno Domiui mcccxviii, quidam homicida, 
de Brugis oriundus, captus et incarceratus in 
villa Taraisiensi propter homicidium quod fece- 
rat vovit feriare f, quamdiu viveret, beatae Amel- 
bergae, et profestum ejus in pane et aqua quoli- 
bet anno jejunare, et camisiatus g cum feretro 
circuire villam ejus, ut eum ab hoc facto precibus 
suis, pro ipso ad Deum fusis, dignaretur libera- 
re. Qui multoties eductus a carcere coram justi- 
tia laicali ad condemnandum pro illo facto et ad 
decapitandum ; et stetit in medio scabinorum 
pluries, qr.asi traderetur in manus inimicorum 
ejus. videlicet fratrum illius quem interfecit, ut 
ipsi se de fratre eorum interfecto vindicarent. 
Sed tandem habebat fiduciam et consolationem 
in beataro Amelbergam, quod numquam pro illo 
facto esset moriturus, quocumque modo minaren- 
tur. Et sic detentus est in carcere per integrum 
annum. Et post annum sine custodia et in- 
demnis liberatiis est, adjutorio beataa virginis 
Amellj'1' 33, 

39 Anno Domiui mcccxvii, tanta plaga erat 



et matrona 
languens. 



Ova mirabi- 
lilrr olHttta, 
jaintis ultro 
apertis ; 



tloiniis ab 
incendio il- 

Itlitl, 



F 
puer sub- 
mersus rine 
reslilutus. 



vaccarum et boum in villa, quae dicitur Ossenes= vocans beatam Amelbergam pro vita illius sub- 
se, h, quod ibidem una domicella viginti quatuor mersi, vidit tres venas moventes et percutientes 
vaccas [haberet] quae moriebantur. exceptis sex, in corpore illius ; et ingemiscere coepit, [et] Deo 
quae tunc supervixerunt. Et intravit quidam do- adjuvante, vitam resumpsit : et immolatus est 
mum illius domicellae, consuluitque ei, quod pro beatae virgini Amelbergaa, juxta sepulcrum ejus 
qualibet vacca ibi vivcnte, unum denarium i Pa- in capella Tamisiensi. 
risiensem beata? Amelbergae cum totidem pere- 
grinis voveret immolare ; quo facto, vaccae post- 
ea nullum patiebantur nocumentum. Et haec 
Domicella, dum peregrinationem ejus implevit, 
confessa est coram pluribus, hoc miraculum a 

ANNOTATA. 



DIE DECIMA JULII. 



107 



ANNOTATA. 



a Intellige errabundas ambulasse animi gratia. 

b Repatriare, est patriam repetere. 

c Flandrix regio, Wasix contermina, in quatuor 
partes, qux Belgice MtlbacljtNt dicuntur, divisa. 

(1 Ex partibus Germanicis. 

e Latinere scu latinare, quid aliud significare 
potest, quam Latine loqui? 

f Feriare, festum diem agere. 

g More painitentium vel reorum quibus mulcta 
honoraria imposita est ; hos noster camisiatos et in- 
camisiatos vocat , ab indusio, gallice chemise. 

h Pagus est ad Scaldim occidentalem, Zelandix 
vicinus. 

i Denarius Parisiensis non videtur hic aliter ac- 
cipiposse, quampro decimaparte libraeParisiensis, 
gallice livreparisis, in Flandria usitatissimx, qux 



est media pars floreni nostralis, constatque adeo assi- 
bus seu stuferis decem, quales singulos pro singulis 
vaccis obtulit. Alii sunt denarii, quorum duodecim 
assem ; alii grossi Turonenses, supra num. 1, gui 
faciunt assem medium. 

k Nihil mutalum est, quandoquidem sensus satis 
intelligatur. 

1 Imlicat certo falcem messoriam, cum runcina 
potius serrx species sit ; neque avena vellitur, sed 
potius abraditur. 

m Gallice bonnier, Flandrice bunder, jugerum. 

Hactenus Tamisiensis codex de miraculis non to- 
tis viginti annis patratis; ex quo specimine eolligi- 
tur, ingentem messem exurgere oportuisse, si pa- 
rem Tamisienses prxteritorum, et sequentium huc 
usque secnlorum rationem habuissent. Narrant qui- 
dem, frequentissima esse et quotidiana in clientes 
suos sanctx et paradoxx Virginis beneficia et mira- 
cula, quemadmodum superius satis indicatum est in 
Commentario prxvio, sed quiea ordine enarraret, 
aut comprobata exhiberel, nemo repertus est. 



DE S. PETRO ABBATE 



IN MONTE CAPRARIO PROPE PERUSIAM IN UMBRIA 

ITALLE. J - p - 



c 

ASNO MVIT. 



GOMMENTAMJS PR.EVIUS. 

Publicus Sancti cultus; Vita, quse hic 
datur; aetas, qua vixit; qua occasione 
ad perfectiorem vitam conversus ; mo- 
nasterium, cui praefuit. 



P 



S. Petrus co- 
lilnr Perusii 
ab immemO' 



hilippus Ferrarius in Catalogo Sanctorum 
Italix hac dic x locum tribuit, inter Cxli- 
tes S. Petro, a loco, cui natales debet, vel 
a monasterio, cuiprxfuit, Perusino nun- 
cupato; tametsi in Sanctos, inquit, solenni ritu, 
quod sciatur, relatus non est : quandoquidem Of- 
rabiti tempo- fi c io ecclesiastico ab eeclesia Perusina dudum co- 
litur; atqueadco, tcste isto auctore, de constanti ip- 
sius cultu ac publica veneratione a!> immemorabili 
tempore satis constat. Et sane in involucro Vitx 
ejus Ms., huc missx adscribitur, ex Ttalico sic red- 
ditum ii me Latine, celebrari festum ejus cum Oc- 
tava in monasterio S. Petri Perusino monacho- 
rum Casinensium, ac dioecesi Perusina, die x 
mensis Julii ; monachis dicti monasterii, teste Ja- 
cobillo tom. 1 Vit. Sanctorum Umbrir. pag. 700, 
Officio cum Lectionibus propriis, Clero autemPe- 
rusino sub ritu duplici de communi Confessoris non 
Poutificis, aiiiiuum hodie sancti Ablwtis memoriam 
venerantibus. 

'2 Martyrologi Benedictini nomen S. Petri fustis 
suis accensent. Dorganiiis sic ipsutn commemorat : 
S. Petri Abbatis, miraeulorum gloria et vitsa 
sanctitate clarissimi. Iisdciu pcnc verbis pr ■ 



cujus nomen 
fastis Bene- 
Uictinis ad- 
scriptum. 



rat Wiou : Perusii in monte Calvario S. Petri. 
primi Abbatis ejus loci, miraculorum gloria et 
vita? sanctitate clarissimi. Accedunt Menardus et 
Bucelinus ; cujus postremi elogiolum, ex nescio quo 
Fortunat. Vincent. mutuatum, vix meretur tran- 
scribi. Hoc etiam die prxterquam quod Ferrarius 
cum rcfert in utroque Catalogo ; in eo, qui est Snn- 
ctorum Italiw., vitee nc miraculorum compendium 
edidit, postmodum a Mabilione relatum inter Acta 
Benediclina, Seculo vi part. 1, a pag. 71. Idem 
prxstitit Italice Jacobillus. Horumexemplum visum 
noit est nobis sequi, daturis Vitain Ms., apud mo- F 
nachos Perusinos asservatam, e qua sua se accepisse, 
fatetur Fcrrurius ; et Mabilio defectumistius Vitx, 
qua tunc carebat, compendio supplevit, addens, se. 
si ipsam Vitam posset aliquando integram obti- 
nere, eam ad dieii voluminis calcem se daturum; 
ijitiiin deinde nactus, revera promisso loco vulgavit a 
pag. 761. 

3 Qtiain hic damus Vitam, fioiiia misit die xiv I 
Januarii anni 1051 P. Philippus Alegambe, Bi- wTJ*um- e 
bliothecx scriptorum Societatis Jcsu continuator. pta est, con- 
Conformitas apographi ciuii suo exemplari, equo de- (ll'",'^",','')"-' 
sumptum est, conftrmatur publico ac juridico testi- ridicotesti- 
monio Notarii, ml fiuem ejusdem adscripto, ubipa- '"""'"• 
riter, tiuo i'.c loco illud prodierit, asseritur; quod 
idcirco non abs re fuerit proferre : Ego Sinibaldus 
Tassius de Perusia, publicus Apostohca auctori- 
tate Notarius, judexque ordinarius, prsedicta om- 
nia et singula, prout et sicut in nonnullis chartis 
adinstar quarti folii chartse bombaginse asserva- 
tur in archivio venerabilis monasterii S. Petri 
da Perusia, Ordinis S. Benedicti, Cong 
tionis Cassinensis, sito in dicto monasterio : in 
quo quidem archivio scripturse et alia, ad di- 
ctum monasterium spectantia, asservantur, et as- 



108 



DE S. PETRO ABBATE. 



MJCTORK 
J.P. 



servari solentsub clave, et diligenti ac fideli die xvi Septembris. Qiuv alio numcro habes de Ot- 

eustodia detinentur , descripta inveni, ita ut sin- tone I et n, Berengario et Joanne xli, vide in An- 

•nda fideliter de verbo ad verbum, per alium notatis. Aflirmat Mabilio ex aliis, Sanctum obiisse 

mibi fidum copianda, et exemplanda commisi ; anno 1007, regiminis quadragesimo. Hinc argue, 

nil tamen addendo vel minuendo, nisi fortasse S. Petrum in lucem prodiisse circa seculum deci- 

punctum vel syllabam, pererrorem tantum ; non mum aliquantulum adultum, ntpote circa annum 

autem, quod in aliquo possit mutare substantiam ejus quintum supra vigesimum; quamvis de amw 

et vitiare veritatem ; factaque collatione cum di- determinato nihil certi definiendum habeam. 
cto originali, et cura eo concordare inventa, sal- 6 Jacobillus de Sancti ad perfectiorem vitam 

va mihisemper, etc, et non aliter, etc. In fide, conversionis occasionc narral aliquid singulare, de 

etc, mea manu propria subscripsi et publicavi quo nec apud Mabilionem, nec in utroque nostro 

requisitus, sub anno Domini mdcl, Indictione m, Ms. f\t mentio; nimirum, S. Petrum, die quadam 



uii el de mo- 
do, quo ad 
perfeetiorem 
vitam trans- 
iit. 



arca quam 
obstrvania 
quadam pn 
ponuntur. 



lpsius pontificatus sanctissimi in Christo Patris 
et D. N. Innocentii X, divina providentia Ponti- 
ficis Maximi, dievero xxv mensis Septembris. 
4 Porro rationem reddo eorum, qux in perlu- 



in ecclesiam ingressum, audivisse legiex Evangelio 
vcrba ista, a Christo discipulis suis dicla : Tollite 
jugum meum super vos, et discite a me, quia mi- 
tis sum et humilis corde ; eumque sic ista verba 



.. strando isto apographoprxstiti. Expressiones vocum accepisse, quasi sibi soli dicta fuissent, motumque a 



compendiarias, satis crebro recurrentes, seu abbre- 
viationes, ut vocamus, integras reddidi; nonnulla 
scriplionis menda emendavi : alia uncis inclusa, 
e Mabilione vel ex alio nostro Ms. de quo statim, 
restilui. Deniquc paucula, in nostro, quod excudi- 



Oe tempore, 
quo vixit 

Sanctus; 



Spiritu sancto, ac rebus omnibus nuntio remisso, 
sccessissc ad monasterium quoddam Cluniaccnse ; 
ubi monaslicum professus institutum sit ; at vulgata 
sanctitatis ejus fama, ab Honesto, Perusino Epi- 
scopo, ipsi concessam fuisse ecclesiam S. Petri, 



mus, Ms. prxlermissa, ex utroque hoc excmplari anno 966, ac condito abs se monasterio primum 



huc transcribcnda censui, quibus narratio tota vitx, 
mortis ac miraculorum absolvilur : Videns itaque 
populus tale miraculum, quod liabes in fine vitx 
hic editx dc vento valido, arbores radicitus evcllen- 
te, ob non servatum annuum Sancti fcslum ; sta- 
tuerunt, ut anniversarius ejus dies (edita a Mabi- 
lione addunt quolibet anno) solemniter celebrare- 



prxfuisse abbatem. Ita ille; citans ad marginem 
Lectionarium antiquum Ms. in bibl. S. Petri 
Perusini et Cath. d. civitatis, qux securius ad- 
initterem, si vel ab Auctore Vitx, vel ab alio anti- 
quo monumcnto forent consignata. 

7 Prxdicti monasterii exordia et progressum ita 
describit Mabilio pag. 70 : Cathedralis, inquit, 



tur, et sic usque in hodiernum diem ab omni po- olim ecclesia fuit, a primis ejusdem Antistibus 

pulo ejus tumulus veneratur, atque beneficia extructa, et S. Herculani Episcopi et Martyris, 

spiritualia, operante gratia divina, devote po- a Gregorio Magno laudati, sacris reliquiis ditata. 

scentibus ministrantur. Clausula hxc suspicionem Sed quod forte extra civitatem sita esset, Roge- 

milii movct, nostrum apographum sapere majorem rius Episcopus novam in urbe Cathedralem exci- 

antiquitatem, eo quod illa careat, qux posterius vi- tavit, ineunte seculo decimo: cujus successor Ho- 

detur ab interpolatore fuisse adjecta. Etvero siea a nestus, veterem S. Petri eeclesiam, ne inculta 

primo Auctore addita fuisset ; poslerior, ut arbitror, maneret, Petro nostro dimisit, data ei licentia 

non omisisset, ad publicam Sancli vcnerationem et monasterium construendi. Idque ipse statim ex- 

gloriam hand mediocriter conducentem. Edita a secutioni mandavit. Atque heec initia fuere cele- 

Mabilione, lamelsi in substantia cum utroque exem- bris monasterii S. Petri in monte Caprario, quod 

plari nostro satis conveniant, videntur tamcn redo- diu a Cluniacensibus inhabitatum, Eugenius IV 

lere aliquantulam expolitionem, nonnullis loco plus Pontifex, agente Johanne Andrea, Perusino Epi- 

una aliquanto coiicinnius ac nitidius expressis. Pe- scopo, anno mcdxxxv Casinensibus congregatio- 

riodus ibidem in fine num. 4 posita, qux pariter nis S. Justinae recenter erectse monachis attri- 

le.gitur in aiio nostro Ms.,et qux proxime hanc ibi- buit; qui ibi hodieque perseverant. Non, opinor, 

dem subsequuntur, indicant scriptorem miraculis, a ingratum erit intelligere, quantopere a priscis jam 

Sancto patratis, qux recenset, atque adeo ipsi San- temporibus sxpe dictum illud ccenobium sub tutcla 

cto si non xqualem, saltem supparem fuissc, vel Sedis Apostolicx extiterit, ab eadem contra aggres- 

non magno temporis intervallo ab eodem remotum : sores fortissime defensum. 



Monasterii, 
cui Sanctus 
prsfuit exor- 
ilia et pro- 
gressus : 



Operatus est autem per illum Dominus miraculo- 
rum virtutes plurimas, quas, illis referentibus, 
qui ea oculis viderunt, novimus. Qux verba no- 
slruni Ms., quod tgpis snbjicimus, non habet. 



8 Duplex in hanc rem extat dipioma apud Ughel- 
lum in Appendkc ad lom. 9. Qua occasionc primum 
latum fuerit, sic ibidem exponit col. 918 : Conon 
a Silvestro II Papa consecratus est Perusinus 



qitod el Sedis 
Apastolicx 
patrocinio 
defensum, 



5 E variis cliaracteribus clironologicis, vitx hinc Episcopus anno cmxcix, quo Concilio Romano 

inde inspersis, colligi dalur, quo tempore vixerit interfuit; aliquaque ' item Synodo Romanae, sub 

sanclus Abbas noster. Ibidem num. 2 significatur eodem Silvestro congregatse adfuit anno mii, in 

vixisse cum Honesto, Episcopo Perusino, qui apud qua accusatus, quod monasterio S. Petri de Pe- 

Ughellum inter istos Prxsules locum obtinet vigesi- rusio molestias inferret, veniam petiit, omneque 

mum; quemque refert anno cmlv eeclesiam S. ejus, quod habere pratendebat, libere Pontifici 

Petri Peruske olim cathedralem, monachis Be- Maximo refutavit. Post hxc subnectit ipsum <li- 

nedictinis attribuisse, novamque cathedralem a ploma, ex tabulario ejusdem monasterii, in ca- 

Rogerio suo antecessore erectam consecrasse, de psula privilegiorum num. 3; quod sic habet : 

qua re adisis Vilam eodem num. 2. Quo, uti habes Quaecumque lites judiciali calculo definiuntur, 

num. 5 in fine, peracto, auxilio Dei, opere, et ad optimum est, ut scriptoris officio commendentur, 

calcem perducta ecclesia, advocatoque Praesule ne protractu temporum oblivioni succumhant, et 

dictse civitatis, xi Kal. Decembris in honorem recidivo ortu praeteritum errorem incipiant. 

Dei Deique Genitricis, sub nomine Principis Apo- Praesidente itaque Domino Silvestro II, Romanai 

stolorum ipsam dedicarunt circa annum Domini Sedis Pontifice, in Synodo habita in palatio sa- 

cmlxix. Numero 6 ponilur S. Petrus cum prxfato crosancto Lateranensi, anno quarto ordinationis 

Episcopo Romam profectus ad Joannem xm, ante suae, mense Decembris die tertia, Indictione I, 

fmem utique anni 971, quo e vivis abiisse ponitur, astitit Petrus Scriniarius ejusdem sacri Palatii, 

et 



aliique 



DIE DECIMA JULII. 



10!) 



sicut runslat 
c dupliri di- 
ptnuiutr. 



Perusina ci- 

rilatis Epi- 
scopos, in fu- 
vorem mona- 
sterii prsdi- 
rti lato, 



et coram universa Synodo hunc protulit sermo- huc faciunt, colligi poterunt e textu ipsius diploma- 

nem, dicens : Domine Papa, hic Abbas tuus de tis, quod integrum produco, datum, teste Ughello, 

Perusia queritur adversus Cononem, Perusinum anno mxxxvi, in Iiomana Synodo pracsidente Be- 

Episcopum, qui prmata manu suorum satellitum nedicto IX : quod ex fragmento eiusdem Synodi 

de sub altari monasterii tui, cujus ipse regimen desumplum, ail asservari in tabulario ejusdem 

tenet, abstractus fuerit et extractus de ecclesiae monasterii, capsula privilegiorum num 51 Te- 



AI.XTORB 

J. P. 



januis et fratrum claustris, omnia, quae ibi in- 
venta sunt ad utilitatem fratrum, direptioni con- 
cesserint, de quibus partem habere noscitur Epi- 
scopus ; quoniam eisdem sacrilegiis communicat 
Episcopus, ejusdemque criminis nequaquam cre- 
ditur alienus. 

9 Ad quem prasens respondit Episcopus 



nor dicti Diplomatis est talis ; Notum sit omnibus 
praesentibus ac futuris, qualiter Andreas Episco- 
pus sanctae Perusinae Ecelesiae refutavit Domno 
Benedicto Papae consecratori suo monasterium 
videlicet S. Petri, quod situm foris murum su- 
pradictae civitatis, et aliud monasterium scilicet 
S. Salvatoris, et monasterium S. Mariae in valle 



Paratus sum me expurgare secundum istorum de Ponte, nimirum cum omnibus proprietatibus 



meorum fratrum judicium : quoniam neque mea 
praeceptione, neque mea voluntate id factum fue- 
rit ; et si Abbas de aliquo mihi proclamaret, aut 
ad satisfactionem illum cogerem, aut si non pos- 
sem, meam gratiam cum omni beneficio sibi de- 
fenderem. Sed, omnium Pontificum Pater, mi- 
sericordiam tuam et totius Conventus praesentis 
exoro, utnullum mihi hodie praejudium fiat. Tu 
mihi ecclesiam Perusinam custodiendam commi- 
sisti, et ut ego neque illam imminuerem, neque 
imminui consentirem, me fecisti jurare. Mona- 
steriura illud, quod iste Abbas tenet, ad meum 
episcopatum proprie pertinet, et nulli alteri juri 
subjacebit ; si lex inde fieret , vester Aposto- 
latus nullam specialitatera in eo haberet. Cui 
Reverendus Papa suBjunxit : Ego monasterium 
ecclesiw tuae neque subtraxi, neque subducere 
feci : subjureet Dominio ecclesiae nostrae illud 
inveni, et ita possessum usque nunc tenui. Ve- 
niant privilegia nostrorum Antecessorum Papa- 
rum, et his perlectis censeant fratres Coepiscopi, 
quae sit aequitatis rectitudo. 

10 Prolatis ergo in medium privilegiis Joan- 
nis scilicet Papae atque Gregorii, ejus Praedeces- 
sorum ac coram omni Synodo perlectis, ait Epi- 
scopus : Privilegia haec non reprobo, sed sine 
consensu Anfecessoris mei, cujus temporibus il- 
lud prius privilegiura factum est, factum fuisse 
dico ; si solum viderem consensum, haberem 
inde aeternum silentiiiin. Cui e contra omnis Cle- 
rus sanctae Romanae ecclesiae ait : Vidiraus om- 
nes epistolam Antecessoris tui, in qua et consen- 
sus erat, et precibus , ut hoc fieret, obnixe 
postulat; cujus rei testes sumus, et secundum 
canonicam sanctionem verum fuisse comproba- 
mus. Oblatis denique Evangeliis, et clericis ju- 
rare paratis, Episcopi hanc dederunt sententiam, 
ut aut Episcopus testimonia illa reciperet, et 
pcenam privilegii persolveret ; aut monasterium 
illud refutaret. Episcopus autem Conon praedictus 
sanctae Perusinae ecclesiae, monasterium illud 
praenominatum S. Petri, non longe a Perusina 
civitate constitutum, cum omnibus ad idem mo- 
nasterium pertinentibus, et in praefatis privile- 
giis titulatis, Domino suo Silvestro Papae refuta- 
vit, et praefato Abbati pacis osculum attribuit, 
atque eum se adjuturum, deinceps promisit. Post 
hase autem idem Reverendissimus Papa, hoc cum 
Romanis Judicibus decrevit, ut quicumque Peru- 
sinae ecclesiae Episcopus hanc definitam litem 
removere contra hunc Abbatem vel suos succes- 
sores tentaverit, decem libras purissimi auri La- 
teranensi Palatio componat. Haec definitio in 
oeternum valitura permaneat. 

11 Diploma aliud in favorem camobii S. Petri 
Perusini, latum occasione Andrex Episcopi ejusdem 
civitatis, producitur a laudato Ughello, a col. 920 : 
Ceterum cur illud diploma sit latuni, et cetera, qux 



atque pertinentiis eorum. Adstantes ibidem Do- 
minicus Episcopus Lavicanensis, Robertus Epi- 
scopus Signensis, Ugo Episcopas Assinensis, Ugo 
Abbas Farfensis, Bartholomaeus Abbas Graecus, 
Joannes Abbas S. Montani, Ugo Diaconus sancta 
Romanae Ecclesiae, Crescentius Diaconus ejusdem 
Ecclesiae, Leo subdiaconus, Benedictus presbyter 
Cardinalis, Sergius Scriniarius ; quin etiara cun- 
cta, quae superius praelibata sunt, proprio ore 
per Sacramenta sanctorum Evangeliorum con- E 
servare professus est, adjudicante illi sacramen- 
tum Gregorio germano pra:dicti Papse. Postea 
vero denominatus Episcopus se jactando atque 
injuriam faciendo in quodam archipresbytero S. 
Constantii supradicti monasterii S. Petri, osten- 
dit se causare raonasterium, atque ad suum jus 
intromittere. 

12 Tunc venerabilis Abbas Bonizo venit ad quodhiceav- 
synodale concilium, indicavit hoc jam praelibato ""' s ' 
Papae. Ipse vero Benedictus summus Apostolicus 
sciscitavit eumdem Andream Episcopum, si ali- 

quo modo causaret supradictum monasterium : 
ipse enim nulla ratione eum causare professus 
est ; atque iterum refutavit coram Domno B. 
Papa, nec non et eorum cunctis Episcopis, atque 
Abbatibus , quorum nomina inferius adnotare 
curavimus : Petrus Episcopus S. Ruffinae, patro- 
nus ejusdem monasterii : Teudaldus Albanensis 
Episcopus ; Petrus Ostiensis Episcopus ; Joannes 
Portuensis Ep. ; Joannes Ep. Prenestienensis ; 
Leo Ep. Belletrensis ; Munaldus Ariminensis ; 
Petrus Castellensis ; Teudaldus Ep. Ogubinen- 
sis ; Adara Fosumbronensis ; Tedericus Orbinen- 
sis ; Arduinus Monfeltrensis ; Onestus Forumpo- F 
pulonensis ; Adalbertus Senensis ; Ugo Farensis ; 
Ugo Asisenatensis ; Azo Centumcellensis ; Alber- 
tus Castrauensis ; Johannes Lucanensis ; Atto 
Florentinus; Jacobus Fesulamts; Heinricus Po- 
puloniensis; Johannes Suanensis; Leo Orbiten- 
sis; Gotifredus Volaterrensis ; Wido Pistorien- 
sis ; Wido Clusinensis ; Crescentius Rosellensis ,- 
Johannes Terracinensis ; Stephanus Seccensis 
Johannes Pipernensis ; Girardus Berolensis; 
Landuinus Ortensis ; Crescentius Fillarensis ; 
Johannes Cardinalis; Benen. Archidiaconus, cum 
aliis equidem S. R. E. Diaconibus ; Gregorius 
Abbas S. Sabte : Titus Abbas S. Pattli ; Fran- 
ciscus Abbas S. Laurentii ; Benedictus Abbas S. 
Petri aVinculis; Crescentius S. Silvestri ; Mar- 
tinus Abbas de Farneto, et aliorum diversorum 
ordinura nomina, quae perlonga sunt ad narran- 
dum, etc. 

13 Atqur hxc quidrm. non nisi rrmotr rt obti- 
que ad S. Petrum, proxnur rrvo ar dirrrtr ad mo- 
iitisirviiiui pestinentia, cujus ipse primusAuctor nr 
moderatov rxtitit, risuiii nobis est nou negligere hoc 
loco, sed typis commiltrvr, nr vrl in Ulis, m satis 
mediocri de rebus ejus gestis ad posteritatem trans- 



110 

missis momtmentis, minus recte meriti de ipso ali- 
cui vitleamitr. Quilms omnibus huk Commentario 
finem impoiiimus, et Vitam subjicimits, ad alia ex- 
empltiritt collntam, et notis illustratam, ut videre 
erit per decursum. Meminerit lector in annotatis 
vocari Ms. e codice Gallenii illud nostrum apogra- 
plniiii. in quo ad marginem adscriptum inveni, ex 
cod. 0. P. Gallenii (fortasse Oratorii patris Gal- 
lonii) qucm Baronius aecepit a Cajetano. 



VITA 



Ex archivio monasterii S. Petri de Peru- 
sia, Ordinis S. Benedicti, congrega- 
tionis Casinensis : collata cura Mss. ex 
codice 0. P. Gallenii, nec non cum 
editis apud Mabilionem in appendice 
ad partem i, Seculi \i, Act. Bened.pag. 
761. 



CAPUT I. 

Natales ; ecclesiai restauratio miraealo 
approbata; iter Romanum; dignitas 
abbatialis stds subditis ac popularibus 
utilis. 



Petrus, ex provincia Tuscise in Castro Agello a, 
qui a Perusia civitate fere sex millibus distat, 
ortus est b. Suos non ignobiles habuit parentes, 
qui puerura Petrura e prima in humanis studiis 
instruxerunt; sed ipse sacris insistens, thesau- 
rum illum absconditum invenit, quapropter, ven- 
ditis omnibus, emit agrum, ac sese in ministerio 
Ecclesiae mancipavit, atque per gradus ad sacer- 
dotium pervenit. Hic itaque super omnia Deo 
placere desiderans, ad fortia mittens manus, 
contra principem tenebrarum dimicandura se 
proeparans, pervalidis armis lucis se munivit, 
scilicet castitate, innocentia, longanimitate, sim- 
plicitate, ac prudentia, et super omnia orationi- 
bus, ac lachrymis insistebat. Quapropter his 
armis valuit omnia tela ignea inimici rejicere : 
eleemosynarum quoque ac beneficentioe non obli- 
viscebatur, ut misericors ipse misericordiam a 
Deo consequeretur c. 

2 Erat tunc temporis extra, et prope civita- 

tem in loco, qui dicebatur Calvarius d, vel Ca- 

prarius, ecclesia quaedam, in honorem Principis 

Apostolorum dicata, multum temporis in ruinis 

jacens. Ilanc vir Dei nimio desiderio restaurandi 

prfmo''aein fla 8 raba t> indigne ferens, quod tam nobile aedifi- 

permissusesl cium ad honorem Sancti Dei extructum, in rui- 

"'"""• nis jaceret. Quapropter pietate, religioneque 

sestuans, Episcopum, qui tunc Perusinam rege- 

e bat ecclesiam, Honestus e nomine, convenit : spo- 

pondit, se omnem curam, et vigilantiam habi- 

turum, si jara pnefatam ecclesiam sineret repa- 

rari ; sed Episcopus concitatus malitia et invidia 



b 
S. 1'rtri 
natales «< 
virtutis st 
tliiiin. 



d 
Ecclesiam 
deslruclam 
i, staurart 



VITA S. PETRI ARBATIS. 

et hominis sanctitate, eum accersitum rogavit, 
ut sicut in votis habebat, preefatam studeret 
reaedificare ecclesiam, quibus verbis credens ni- 
mioque repletus gaudio, omnipotenti Deo gra- 
tias retulit, et accinctus fortitudine sancti Spiri- 
tus, adjuvantibus plurimis religiosis viiis, una 
cum Episcopo, in nomine Domini fundamenta je- 
cit, atque in honorem B. Petri Apostoli pnefa- 
tam reaedificavit Ecclesiam. 

3 Interea dum praefatum perficeret opus, ut 
gratum sibique acceptum omnipotens Deus esse 
monstraret, multis miraculis patefecit : nam cum 
quadam die artificibus pio operi incumbentibus, 
panis deesset, Vir sanctus eos conquerentes allo- 
quitur, ut Deo fiderent; quippe qui potens est 
eos consolari, ac reficere, ut multis viris sanctis 
fecit. His dictis, ad Deum in oratione genua fle- 
ctens, multoe suoe niisericordiae, ac beneficentioe 
se commendabat, quibus votis Deus annuens, de 
cibariis eis providit ; nam in oratione stanti an- 
nunciatur, prae foribus adesse viros, cum equis 
onustis fruniento incognitos ; quod audiens, gra- 
tias Deo pro accepto dono retulit f. 

4 Dum vero opus protraheretur, unus ex cee- 
mentariis incaute ambulans, a cacumine parietis 
in terram corruit; sed astante viro Dei, precibus- 
que ejus suffultus, qui in sacculo confractus erat 
colligendus, nullam passus est leesionem. 

5 Accidit etiam, ut quadam die, dum artifices 
unam ex columnis marmoreis miroe pulchritudi- 
nis, quee nimio pondere gravata, ruptis funibus, 
inter fragores hinc inde machinaret, terram ni- 
mio impetu peteret ; jamque spes salutis illius 
columnoe omnium artificum recesserat. . At Vir 
Petrus coram astans, signum Crucis ei oppo- 
nens, curvatam jam erexit. Peracto itaque auxi- 
lio Dei opere, et ad calcem perducta ecclesia, 
advocatoque Praesul, dictoe civitatis, xi Kal. De- 
cembris in honorem Dei, Deique Genitricis sub 
nomine Principis Apostolorum ipsam dedicarunt 
circa annum Domini cmlxix. 

6 Postea proefatus Episcoptis una cum Petro 
Romam proficiscitur ad pedes summi Pontificis 
Joannis XIII, ut ipsum Petrum in Abbatem, ac 
perpetuum Rectorem cura suis successoribus con- 
secraret. Quod ita factum est. At Petrus compos 
sui voti Perusiam revertitur cum magna leetitia, 
ac spirituali gaudio, et Abbas effectus, regimen 
hujus suscepit loci, ccepitque, sicut antea ex mor- 
tuis lapidibus Deo construxerat ceclesiam, nunc 
vero ex vivis , ac electis lapidibus aliam, ubi 
Spiritus sanctus inhabitat, instruere : namque 
ex illius exemplo multi seculum relinquentes, 
sanctoe conversationis habitum susceperunt : 
quos omnes caro affectu amplectens, ad super- 
nam civitatem suis aptandos locis, verbo et 
exemplo caelabat. 

7 Interea dum Petrus circa ea, quoe Deo pla- 
cent, insisteret, Otho tj primus Alemanniae, et 
hujus nominis secundus, accitus ad Italiam, Ur- 
bemque a Romanis, et aliis Principibus propter 
multa mala gravia scandala, quie a Berengario, 
et Joanne Pontifice XII, qui deploratse vitae fuit, 
fiebant, magno exercitu venit ; venit etiam sub 
Joanne XIII, cum filio suo Ottone, quo tempore 
videt iter accepisse per Tusciam post acceptam 
coronam h, commoratusque apud Perusiam cum 
suo exercitu, qui civibus, et habitatoribus civita- 
tis multa mala faciebant, ut solet illud genus ho- 



Deo miracu- 
lis conipro- 
bante, 



E 

sibi gratum 
ftiissc 



itlud opus. 



Itoniam pro- 
fectus alibas 
staluitur, et 
egregie, ad 
suos rever- 
iits, prxest. 



De militum 
grassationi- 

lius apud l't- 
rusiain con- 
querens 



aliquorum, sibi suggerentium, qui ipse Petrus minum, habens pro lege libertatem, et neque 
simulator esset, ac ejus calumniator ; ea propter Deum, neque homines vereri. Quapropter la- 
noluit eum audire : sed postea cognita veritate, chrymis viduarum, ac pauperum permotus Pe- 



DIE DECIMA JULII. 



111 



upitd OUo- 
nem Impera- 

torcm. 



trus Abbas, Imperatorem adiit (quisquis ille fue- 
rit sive n, sive iii, hujus nominis, hoc parum 
refert i) ad cujus conspectum virili animo astans, 
sic eum alloquitur ; 

8 Rex excelsus, o Imperator, terrenum t.ibi 
ad regendum non destruendum commisit re- 
gnum ; tu vero non gubernator, sed potius es 
dissipator. miser, non vides, quanta bona dis- 
sipari, et devastari facis? Nescis, quia redditu- 
rus es rationem in diejudicii? Quare iram ejus 
mereberis, cum ante illum districte judicandus 
veneris ; et alia similia. Insuper adjecit, distri- 
ctus judex in judicio non rapientibus, sed de suo 
nibil dantibus dicturus est : Esurivi [et non de- 
distis mihi manduare; sitivi] et non dedistis mi- 
hibibere; hospes eram et non collegistis me; et 
reliqua. Pro qua culpa horribilis subintonat vox, 
dicens : Ite maledicti in ignem seternum, qui 
paratus est diabolo, et Angelis ejus. Si ergo, o 
Rex, tanta poena mulctatur, qui non de suo ali- 
quid pauperibus dedit ; qua pena inferendus eris, 
qui alienum, et maxime pauperum rapiendo quse- 
ris? Quibus verbis Imperator commotus, eum a 
se expellere fecit ; sed cum postea audisset ejus 
vita? sanctimoniam, eum accersiri fecit, indul- 
gentiam ab eo petiit, quam et accepit. Erat 
enim optimus Imperator, ac catholicus, defen- 
sorque strenuus sanct» Romana? Ecclesia?. k. 
Quapropter cum viro Dei de multis, qua? ad 
coercendam petulantiam pravorum facerent, ser- 
monem habens, per privilegium multa ei largi- 
tus est, ac corroboravit ; et sic ad Germaniam 
tendit. Nam ad ca, qure Dei sunt, intendens ani- 
mum Petrus multis fulgebat miraculis. Deo ope- 
rante in servo suo; quippe qui dixit: Sine me ni- 
hil potestis facere ; signa autem sunt argumen- 
tum fidei eorum, qui in eumcredunt : nam ascen- 
surus ad Patrem ait: Signa eos, qui crediderint, 
ha?c sequentur. Pro hac igitur fide laborans Pe- 
trus, merito hoec eum signa sequebantur, ut ei 
etiam inaniraata, et sensu carentia obedirent. 



ANNOTATA, 



a MaJ/ilio habet, ex Agelione videlicet pago. 

b Mabilio ex nobili Vintioliorum familia. 

c Longior in ~\~iia- hujus exordio Mabilio et Ms. 
e codice Gallenii, locis Scripturse hinc inde infartis. 
Quid si vel indc arguam majorem hujus, quod hic 
damus, apographi simplicitatem, atque adeoantiqui- 
tatem '.' 

d Ita etiam Ms. Gallenii cum Mabilione : qui la- 
mcn antea in compendio vitx post Ferrarium posue- 
rat Calario. 

e Nbtus ille Episcopus e Commentario preeviq, 
nuni. 5. 

fLonqior hic denuo Mabilio et Ms. Gallenianum, 
re per inductiones aliquantulum amplificata. 

g Anno 963, quo vide Baronium. 

h Coronatio tlla contigit 007. 

iApographum Gallenii cum Mabilione ponit Ot- 
tonem II;et recte: nam littjtts nominis tertius haud 
vixit tempore Joannis PP. XIII, natus 974. 

k Ncc apttd Mabilionem : nec in Ms. Gallenii 
erat enim optimus Imperator ac Catholicus, de- 
fensorque strenuus sancta 1 matris ecclesiae. 



CAPUT II. 

Miraculu a Sancto putruta; sanctus 
dbitus. 



Nam cum quadam die juxta flumen Tiberis, 
cujus unda radices montis prajfatae civitatis 
perficit *, esset cum aliquantis viris, molendinum 
constituentibus, trabs mine magnitudinis adna- 
tans superaquas, molendino ruinam minabatur : 
tunc vir Dei, facto signo Crucis, ab incepto eam 
detorsit itinere, ne aliquam inferret molestiam, 
vel damnum. Pauci interfluxerunt dies, quod 
Vir Dei ad fluminis littus cum esset, et fluraen 
undis valde excresceret, quidam viri trans Tibe- 
rim commorantes, ut ad sanctum Dei hominem 
devenire potuissent, naviculam ascenderunt ; sed 
alta commotio fluctuum naviculam a recto itinere 
detorsit. Tunc viri illi ad Dei famulum vociferan- 
tes, ita inquiunt : Famule Dei Petre, nobis oran- 
do succurre, quia perimus misere. Tunc Vir san- 
ctus Christum invocans, virgam, quam in mar.u 
tenebat, elevavit, et navicula, quse antea in 
prsecipitium mergebatur, beati Viri praecepto, ad 
optatum littus deducta, sospites et incolumes 
suos deposuit viros. 

10 Ab Episcopo etiam quodam die pyxidera, 
electuario a plenam, ad servandum habuit, sed 
Vir Dei, charitatis amore repletus, debilibus, et 
infirmis illud totum expenderat. Post multos 
vero dies Praesul illud i'equirens, ut cognovit, 
quod Vir Dei illud expenderat infirmis, iratus 
expostulat, ut comraendatum redderet electua- 
rium ; sed Petrus, non habens, unde redderet, 
confisus in Domino, et ingressus oratorium, om- 
nipotentem rogavit Deum, quatenuselectuarium, 
quod suo pro amore afflictis erogaverat, divina 
dignaretur virtute reddere, quatenus Episcopi 
animum turbatum posset habere placatam. 

11 Cum post paululum, oratione completa. 
pvxidem aperuisset, invenit illam raeliori ple- 
nam, quam antea fuisset, electuario. Confestim 
igitur sanctus Vir magno repletus gaudio, Deo 
gratias referens, Episcopo illud clam per nun- 
cium misit ; Episcopus vero ut illud vidit, satis 
miratus, ad Dei veniens Virum, diligenter inve- 
stigat, unde prasfatum electuarium, prius expen- 
sum, tunc tam reciperet perfectum. Vir autem 
occultare cupiens, sed minime valens, miracu- 
lum, ad pedes illius procidens, rogatus est ', 
ut nulli umquam palam faceret factum, quous- 
qne in hac viveret vita. Quoniam Rex, inquit, 
omnipotens, sicut Bonifacio b Ferentina? eccle- 
sia? Prresuli duodecim quondam, quos simile 
modo pauperibus expenderat, Bjzantios c, ita et 
illi fecerat de electuariis. 

12 Quadam autem die hospites ad monasterii 
portas veniTimt, et eleemosynam quaesierunt. 
Tunc Vir Dei accersito cellerario prsecepit, di- 
cens : ^rater, hospitibus eleemosynam ne tardes 
dare, sed vade, tribue illis vinum, et panem, si 
habes. Ille autem protinus fallaciter negans, di- 
xit, se panes minime habere. Vir autem sanctus 
per spiritum, ejus mendacium agnoscens, cella- 
rium ingressus quinque tantum panes in arca in- 
venit-.quos \>rx inobedientia illius canibus projici 
prrecepit; quos canes, ut viderunt concurrentes, 
etodorantes eos, orani modo proculquo fugien- 

tes, 



Trabi, ileui 

cum virii 

npe Sniicli 
sospes ser- 
vata. 
' perluit. 



Electuarium 

in puuperes 
expettsum 



- 
perat. 



Panibus, <tui 

- 
periin.s di- 

i - 
- 

!, 



112 



VITA S. PETRI ABBATIS. 



tes intactos reliquerunt ; quod Vir Dei perpen- per domum ejus, feminam a passione illius libe- D 

dens , panes collegit, frangensque pauperibus ravit supplicii. 

dedit, monachumque fallentem, et inobedientem 17 Alioquoque tempore Apostolorum Petri et Romam ten- 

vehementer increpavit , regularique disciplina Pauli ad liminacum pergeret, multi viri /"utrius- ^"*'™ ? j™^ 

flaeellavit. Confestim igitur ante coenobii fores que sexus, et aetatis pro nimia illius sanctitatis nontangjtur. 



DUO ra 
sttpplicio af- 
ficientH, 



quidam a quadam nobili femina missus, qui tri- 
ginta panes, et alia d sancto Viro fratribusque 
detulit. 

13 Sed et aliud miraeulum, juridice referenti- 
bus viris, illum cognoscimus fecisse maximum, 



benignitate, et hospitalitate sanctum comitaban- 
tur Virum. Pluviarum tuno grandis immensitas, 
aere innubibus collecto. eruperat; sed miro illius 
nutu, qui facit magna et inenarrabilia, per totam 
viam, unde Vir Domini cum se sequentibus ihat, 



f 



sinnmo ciun 
firi sancti 
periculo 



a morte lipe- 

rnli ; (iiwd 
ilj.sc evadit, 
vito, quod 
patrabat, 

niiraculo. 

c 

'«/iNsseiHon- 
liam. 



Mulicrem, 
partu laou- 
ranti m libe- 
rat. 



quod minime silendum arbitramur. Illis itaque usque ad supradicta Apostolorum limina, una 

temporibus quidam Teutonicus Comes a Rege quidem pluvias gutta, quamquam ex utroque la- 

fuerat missus, ut juste, et legaliter terram rege- tere procellosa valde inundatio incumberet, mi- 

ret judicansque constringeret, impiosque poanis nime cecidit; sicut temporibus Gregorii Papse 

affiigeret atque perimeret. Qui Regi parens, per Cerbonio Populoniensi Episcopo, et Fulgentio 

omnia scelestos bene, et viriliter noverat corri- Utriculensi accidisse legimus g. 



gere, latronesque numquam patiebatur vivere ; 
sed tali deprehensos crimine, furcarum supplicio 
faciebat affligere. Die autem quadam duo depre- 
hensi sunt viri, tali facinoreiniqui, quos praefatus 
Comes ligatos mox prosdicto praecepit damnari 
supplicio ; sed Vir sanctus valde pro eis Comitem 
interpellans, ut non eos pbsrialiter perderet, sed 
potius illis vitamconcederet, audivit hoc minime 
posse fieri. 

14 Interea, oceano jam rapiente die, occasus 
incumbebat solis, ideo sententia illis mortis in 
sequenti est prolatamane. Sanctus autem Vir ad 
custodiendum illos usque mane quserit. Tunc 
Comes jussit, ut secundum illius velle illi daren- 
turad custodiendum ; tali si quidem pacto, ut il- 
los si perderet, mortem, quas illis debebatur, suo 
subiret corpore. Quos Vir sanctus eo tenore sus- 
cipiens, suum illos ad hospitium usque duxit, sa- 
tisque admonens c, ut a tanta cessarent nequitia, 
pavit, vestivit, liberosque noctu abire permisit. 
Mane autem facto, missum illi a praedicto Comite 
est, ut commissos reprsesentaret, ac redderet, seu 
alias, eam dictam pcenam, quae illis debebatur, 
ipse subiens expenderet. Omnes autem noti Viri 
Dei territi, atque pro tali flentes sententia, una 
cum ilload curiam accesserunt.comitemquenimis 
turbatum adversus Dei Virum invenerunt. 

15 Minabatur etenim mortem illi pro dimissis 
latronibus ; sed cum multorum dictis comperis- 
risset, quod per illum Dominusvirttitesplurimas 



18 Hsec et alia plura et majora Vir sanctis- 
simus Petrus Abbas prseclarissimus faciens mi- 
racula, ante duodecimum obitus sui diem vigi- 
lia Apostolorum Petri et Pauli, febre correptus 
elanguit. Omnis autem populus una cum prae- 
fato Episcopo ad ejus concurrens obitum, hanc 
praedicationem ab ejus meruit audire ore: Audite 
filii, ex uno Patre editi , fratres dilectissimi , 
admonitionis verbum. In primis summum ve- 
strum raoneo sacerdotem ; magni utens sacer- 
dotii gloria, est subjectorum rectitudo. TJnde 
egregiuspraedicator inquit : Spesnostra, gaudium 
et corona vos estis mihi ante Dominum. Debet 
itaque Sacerdos, et pastor factis implere, quae 
verbis docet, sicut de Domino nostro Jesu Chri- 
sto legitur : Ccepit Jesus facere, et docere : nam si 
non facit bona, [quaa loquitur] implebitur in illo, 
quod per Psalmistam dicitur. Peceatori autem di- 
xitDeus:Quare tu enarras justitiasmeas, et assu- 
mis testamentum meum per os tuum ? Tu vero odi- 
sti disciplinam, et projecisti sermones meospost te. 

19 Vos autemsubjecti, arca eeterni testamenti, 
sponsa Regis superni : Vos membra corporis 
Christi, terrorem extremi judicii ante mentis 
oculos vestros locate, sicuti per sapientiara dici- 
tur: In omni opere tuo memorare novissima tua, 
et in aeternam non peccabis. Habete vinculum 
dilectionis, et pacis. Habete humilitatem, humi- 
liamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet, in 
tempore tribulationis : Habete charitatem conti- 



Q 
Moriturus 

liorlatur 
Episcopum 



ct subditos 
ad virtutem. 



egisset, ita ut inter cetera virtutum insignia, si nuam, et mutuam [inl vobismetipsis ; quia cha- 



sanctce Crucis signo aliquando panem benc.diceret, 
nullatenus canes hunc possent contingere. Quod 
Comes audiens, dixit, illum mortis sententia'non 
posse evadere, nisi hoc suis oculis, se vidente, 
ageret ; sed cum Viro Dei hoc relatum esset, ait : 
Ego ob hoc minime Deum tentabo ; quia scrip- 
tum est : Non tentabis Dominum Deum tuum. In 
manibus ejus sum; qualiter illi placet, circa ser- 
vum suum operetur. Tunc fideles, et amatores 
ViriDeicum Comite simul illo nesciente.mensam 
parare fecerunt, Deique servum, ut benediceret, 
rogaverunt; data autem benedictione, panes il- 
lico canibus projecerunt, ut comprobarent, quan- 
tis virtutura meritis servum suum Dominus de- 
coraret. Confestim igitur, ut canes projectos vi- 
derant panes, concurrerunt, et odorantes eos, 
intactos dimiserunt, longeque ululantes abierunt ; 
quod factum Comes cum vidisset, maxima dein- 
ceps eum veneratus est admiratione. 

1G Accidit etiam ut die quadam causa mona- 
sterii, et obedientia fratrum, cum per quamdam 
incederet viam, mulier quaedam juxta iter illud 
pauperculo degens hospitio, partus dolore peri- 
clitans, voces mittebat eximias ; sed Vir Domini 
pietate commotus, sanctee Crucis facto signo su- 



ritas operit multitudinem peccatorum. Viriliter 
agite, et confortetur cor vestrum, sperantes in 
Domino, et in potentia virtutis ejus, ut possitis 
resistere adversus insidiasdiaboli, et ut coronam 
vestri certaminis a Deo recipere mereamini. 

20 His dictis, oculis ac manibus sursum ere- 
ctis, commendabat se, et omnem populum Domi- 
no, et ad ultimum perceptis Dominicissacramcn- 
tis, fratribusque psallentibus, inter orationum 
verba, sexto Idus Julii, spiritum emisit,receptus 
in aeterna paradisi requie, corpusque ejusjuxta 
prsefatam honorifice reconditum fuit ecclesiam ad 
aeterni Regis, ac Redemptoris nostri Jesu Chri- 
sti laudem, et gloriam : qui cum Patre, et Spiri- 
tu sancto vivit, et regnat Deus per immortalia 
seculorum secula. Recurso autem unius anni cir- 
culo, postquam Vir sanctus obiit; cum, quanti 
apud Deum meriti esset. homines lateret, Dei 
omnipotentis, cuncta cognoscentis, disponente 
clementia, plurimis virtutibus, diversisque mira- 
culis illius declarata sunt merita; nam cum et an- 
niversarius minirae custodiretur dies, vehemen- 
tissime repente ventus venit, qui plurimas radi- 
citus arbores evellens, dejecit, segetemque mul- 
tam devastavit. 



ANXOTATA 



DIE DECIMA JULII. 



113 



ANNOTATA. 



a Electuariura sive elymon desumat ah electione 
rerum, e quibus componitur, sive aliunde ; composi- 
tum est, ut puta medicum, quod sorbitione vel co- 
chleari sumi potest. Consule Cangium. Mabilio le- 
git pixidem Edriano electuario plenam. In Gal- 
lenii Ms. est Adriano. 

b De S. Bonifacio, Episcopo Ferentino, actum 14 



Maii, a paij, 371. Quod hic de ipso narratur, habes 
ibidem in clogio Vitx ex lib. 1 Dial. S. Gregorii 
Papx, pag. 372, num. 3. 

c Byzantius est nummus aureus ab Imperatori- 
bus Constanlinopolilanis cusus ; qux urbs dicta olim 
Byzantium. Byzantios pariter lego m Ms. Galle- 
nii ; Mabilio habet aureos. 

d Mabilio alia fercula; GalleniiMs. aliaxenia. 

e lta etiam GalleniiMs. ; Mabilio admonentes. 

f Id est homines utriusque sexus. In lectione no- 
stri Ms. consonant Mabilio etMs. Gallenianum. 

g Adi Gregoriumlib. 3 Dial. cap. 11 et 12. 



DE S. CAJNUTO REGE ET MARTYRE 



OTTONIyE IN FIONIA DANI^E. 



J. B. S. 
E 



Luitdcs Fio- 
nix in qua 
martyriur/l 

pusstis cst 
saiicltts, Ca- 
nutits, 

c 



OOMMMTARIUS PR.EVIUS 

I. Sancti genus, praeclara indoles, pie- 
tas, cultus, elogia in Fastis recentio- 
ribus et in Breviario Sleswicensi, ac 
novissime in Romano. 



F 



CtljllS IJCIIIIS 

iii .-lciis pri- 
ilcin explica- 
litm cst. 



ytlia Danix insula, Jutiam inter et Zelan- 
diam media, ut formae et situs amcenitate 
conspicua, pluribusque aliis titulis laudatur 
a Joanne Isacio Pontano in subjuncta hi- 
storix sux Rerum Danicarum, Amstelodami 1631 
editx, chorographica descriptione pag . 721, ubi in 
Ottonia? (vulgo Ottensehe) originem et conditorem 
inquirit, qux hic referre niljuverit :id ad rem no- 
stram spectat potissimum, quod in ea urbe, inaudito 
eatenus facinore, a propriis subditis propter justi- 
tiam crudeliter interemptus sit gloriosus Danixpro- 
tomartyr ; is quo de agimus, S. Canutus Rex, antea 
Cnuth seu Cnutho dictus, ut alibi clarius explica- 
vit JElnothus, Cantuariensis, divini Officii mini- 
strorum infimus, ut se vocat, sed prxcipuus et ve- 
tustissimus Actorum Sancti collector. Unttm huc 
etiam proprie perlinens, recte notavit Ponlantts ; 
nempe hodiernam Ottoniam templis ornari duobus 
elegantis structuroe, quorum alterum Canuto, al- 
terum Francisco sacrum est. Sitne porro tcnt- 
plum, quod hodie S. Canuti dicitur, idem istttd, in 
qtto sacrum ejus corpus prima sepultura donatum est, 
olim B. V. Marix etS. Albano dicatutn, non expli- 
cat; in historia lib. 5 pag. 199 diserte asserens, 
cum anno mdlxxxii die xxn Januarii chorus, ut 
vocant, ecclesiae D. Canuti instauraretur, reper- 
tam esse tumbam cupream, auro obductam, gem- 
misque atque aliis ornamentis pretiosis affabre 
elaboratam, in qua reconditum fuit Canuti Regis 
ac martyris sceleton cum epitaphio, cx Olai 11 or- 
mii Fastis Danicis mox integre refcrcndo. 

2 Ottonix igitur et martyrio coronatus, et ho- 
dicdum depositus est sanctus Rex Canutus, ab alio 
Canulo, ilidem Sancto, et islius ex fratre Erico 

Tomus l Julii. 



Bono nepote, plane distinguendus, ut accurate prx- 
stitit Bollandus ad diem vn Januarii pag. 390, 
utriusque genus et proavossic explicans,ut hicplura 
superaddenda non censeam. Qui omnium postremus 
Vitam et miracula S. Canuti martyris, Regis 
Daniee vel Danemarciae, prius Italice, deinde La- 
tine edidit Romx anno 1667 P. M. Andreas An- 
gelettus, Romanus Carmelita, Saxoniae Provin- 
cialis, paginas ut minimum 60 in 4 insumpsit, ad 
extotlendas peculiares prxrogativas et excellentias 
regni Danix , tum gratias et privilegia populorum 
Danix ; deinde insignes triumphos oc mirabiles vir- 
tutes prosequitur Canuti Magni Regis Danix, S. 
Canuti avi. (Voluit dicere avunculi, utpote cujus 
soror Suenonis, S. Canuti parentis, mater ftterit, 
unde ei cognomentum Estrithius.) Hinc gradttm fa- 
cit advictorias obtentas a Duce Suenone, S. Canuti, 
ut diximus, genitore. qui tandem evectus sit ad do- 
minittm trium regnorum ; cujus matrimonium cum 
consobrina Jutha, urgente summo Pontifice, disso- 
lutum fuerit. Sequuntur Suenonis istius Regis prx- 
clare gesta cum Gruilielmo Episcopo, panilentia, 
obitus, etprodigiosa Episcopi cum Sueiione tumula- 
tio. Sed ex clictis satis explicatam habes S. Canuti 
genealogiam. 

3 Neque vero ea plttribus recensenda tutgendm [j^ B £ a £|jj 
hic Commentaritts,quandoquidemJ£lnolhus,totofere ,„,„,„ /-„',■<;_ 
capite 1 Actorum in iis occupetur. qux imtgis adpa- •'"''""'. 
rentem Suenonem quam ad S. Canutum referenda 
sunt. Id vcro prxtercundttm non est, itttcr varios 
Suenonis filios, naturales omnes, quorum undecim 
ex Meursio nominatim exprimttntitr in annotatis ad 
num. 16 littera f. cumftlia unicaSijritha ; intcr tam 
numerasam, inquam, proletn illcgilimam longe su- 
pra alios eminuisse octavo genianii. scd ordinc sc- 
eundum Suenonis successorem, nostrum S. Canu- 
tum, tttm insitjni in Dcttm pietatc, in pauperes mi- 
sericordia, zelo religionis eeterisque Christianis vir- 
tutibus, titm pertetB.e. fortitudine bellica, quam 
mirifice depingit Saxo Grammaticus histori.c su.r li- 
bro XI, ex rccensione Stephanit pug. mihi 212. ut 
qui Sembicis atque Esthonicis trophfflis i-lusfrem 
adolescentiam egerit.novisque virium gradibus 
paterni roboris .'unJamenta transcanderit : qux 
hic pluribus ex ipso describercm. nisi vitx totius 
elegantem narrationem Actis JBlnotluanis subjun- 
20 gendam 



114 



DE S. CANUTO REGE MARTYRE. 



MC.TOIIE 

J. B. S. 



sed ma.ximc 
Cli risliana 

pietate. 



Insigne ejui 
spitaphium, 

uti et socici- 
rum, 



dc qiiorum 
lamcn culti 
nihit cerli 
litilictur. 



gendam censerem, cujus principium in variisS.Ca.- 
nuti triumphis commemorandis unice versatur, ut 
infra manifcstius declarabitur. 

4 Haraldi, secundo geniti, sed primi ad pater- 
num regnum successio, et qux eam consecuta sunt, 
tum vero egregia virtutum S. Canuti exempla, cx 
laudatis ^Elnotho et Saxone suis locis dabimus, liic 
satis est, pauca prxlibasse de Sancti gcnere, prxcla- 
ra indoie et pietate, qux ipsum Sanctorum honoribus 
dignissimum rcddidere, fuso pro Christiana justitia 
regio sanguine, ut docet citatum modo ipsius epita- 
phium, apud Danicos scriptores aliosque pervulga- 
tum, quodque vel ipsis Actis, ut a Meursio edita 
sunt, insertum habes toto capite 29 ; in nostris ta- 
men merito prxtermissum, cum ad rcrum gcstarum 
seriem nullo modo spectare videatur, quod erit an- 
notatorum nostrorum ad caput 5 littera a argumen- 
lum. Est ca brevis martyrii S. Canuti et sociorum 
cxdis narratio, quam in arca, in qua e.jns sacrum 
corpus repositum erat, inventam diximus, cum pro 
reparanda xde, ipsi Sancto dicata, sacellum, in quo 
positus erat, immutaretur. Rem describo ex Fastis 
Danicis Olai Wormii, Hafnix editis anno 1643, 
pag. 29, ex quo corrigenda sunt, qux male, loco 
nupcnime citato, deccrpsit laudatus Pontanus, pro 
vi Idus Julii et vi feria, substituensvn Idus Junii. 
Sic habet insigne monumentum : 

5 Anno Incarnationis Dominicae mlxxxvi, in 
civitate Otthensija gloriosus Rex et protomartyr 
Danorum Canutus, pro zelo Christianae religionis 
et justitiae operibus, in basilica S. Albani marty- 
ris, pereumpaulo antede Anglia in Daciam trans- 
vecti, post confessionem delictorum, Sacramen- 
to munitus Dominici corporis, ante aram, mani- 
bus solo teuus expansis in modum crucis, latere 
lanceatus vi Idus Julii et vi feria, mortem pro 
Christo passus, requievit in ipso. Occisi sunt et 
ibidem cum eo, scilicet ejus nomine et gratia 
martyrii, Benedictus ac decem et septem sui 
commilitones, videlicet : Asmundus, Blacca, So- 
nen, Aga, Thurgo, D. Bernhardus, Gudmer, 
^Esckill, Tochik, Palai, Ati, Suna, Rostenulo, 
Radulus, Altoi, Thurgotus, Vilgrip Arni ; om- 
nes sicut Dei gratia cum suo Rege ac Domino 
socii passionum martyrii fuerunt, ita consola- 
tionis et prsernii cum eo consortes merito erunt. 
Sequitur epitaphium aliud mctricum versuum om- 
nino novem, quod mutilum exhibuit Meursius, in- 
tegrum vero, prout etiam hic a Wormio et a Pon- 
tatio reprxsenlalum est, invenies in Actis nostris 
num. 76. 

6 De sociorum S. Canuti numero ct nominibus 
disputat Meursius, in notis suis ad JEtnothum pag. 
113, et post ipsum jam dictus Wormius; verum de 
iis hic non quxritur, et quamvis inscriplio indicare 
videatur, et ipsos martyrium passosesse, adeoque et 
praemii cum S. Canuto consortes, necdum uspiam 
rcperi, Sanctorum honoribus eos cullos fuisse. Vt- 
cumque sit, ex hujusmodi labula, vel ex aliis Dani- 
cis historiis, verosimile est, sua accepisse in addi- 
tionibus ad Usuardum recentiores Martyrologos, 
quos inter vetustior codicis Danici concinnator : In 
Dacia, civitate Otthoniensi, natale S. Canuti re- 
gis et martyris. Paulo brevius, editio Lubeco-Co- 
loniensis : In Dacia, beati Canuti regis et marty- 
ris. Grevenus cum elogio : In Dacia, Kanuti re- 
gis et martyris, qui propter amorem justitise et 
religionis sanctae, post multas persecutiones, in 
ecclesia S. Albani, protomartyris Anglorum, 
expansis manibus orans, ab impiis interfectus 
est. Hxc in priina sua edilione descripsit Molanus, 
in ulus jmulo nilidius re.m complexus : Civitate Ot- 



toniensi, sancti Canuti regis et protomartyris D 

Danorum, qui anno millesimo octuagesimo sex- 
to, in basilica S. Albani martyris, manibus in 
modum crucis solo tenus expansis, orans, mor- 
tem pro Christo passus est a suo familiari. Pas- 
si sunt eum eo Benedictus frater, et alii septem- 
decim. 

7 Agilur etiam S. Canuti memoria in Florario Sanc.li me- 
Sanctorum Ms. sxpissimc in Actis nostris citato, jt<wKj recen 
sed ubi martyrii epocha perperam refertur adannum lioribus. 
1100. Quid? quod et in Natalibus Sanctorum Bel- 

gii locum habeat, quia, inquit cditor, Ethlam, quam 
nos Adelam dicimus, filiam Roberti Frisii, Co- 
mitis Flandrias, uxorem habuit, ex qua genuit 
Carolum, cognomento Danum et Bonum, Comi- 
tem et Martyrem Flandriae. Sic autem ibi non- 
nulta recensentur ex Breviario Roschildensi : In 
civitate Ottoniensi, sancti Kanuti Regis et pro- 
tomartyris Danorum, qui anno millesimo octua- 
gesimo sexto, pro zelo Christianse religionis, a 
Blacco, suo familiari, in basilica S. Albani mar- 
tyris, ante altare, manibus solo tenus expansis 
in modum crucis, in latere est lanceatus, et feria 
sexta mortem pro Christo passus. Occisi sunt E 
cum eo Benedictus frater et alii septemdecim 
commilitones. Porro regina nobilissima Ethlena 
corpus deliberavit ad nativos terminos secum de- 
ducere ; sed ostensa indicia hoc non sinebant. 
Et haec ex Officio ecclesiae Roschildensis. Reli- 
quum vero historiae apud Saxonem legatur. 
Meminit etiam S. Canuti Mirxus in Fastis, sed 
die vil Januarii, quo etiam die consignatus est in 
Martyrologio Romano, ex dierum haud dubie con- 
fusione, ut eo die Bollandus explicuit. Porro festi- 
vitas translata est ad xix Januarii, 'quo primo loco 
annuntiatur, saltem in editione Ptantiniana anni 
1678, et sequenti anni 1701. 

8 Sancti elogium paulo fusius extenditur in Le- Lectionei 
ctionibus Breviarii Sleswicensis, alibi a nobis cita- 

ti, excusique Parisiis anno 1512, quas ex ipso hic 
subjungimus, prxmissa oratione propria, qux iis- 
dem fere verbis refertur in Missali votivali Sue- 
cico pag. 52, in hunc modum : Deus qui ho- 
dierna die beatum Kanutum fegem et mar- 
tyrem, a subditis sibi plebibus injuste perem- 
ptum, glorioso martyrio coronasti ; praesta, quae- 
sumus, ut ipsum apud te sentiamus intercesso- 
rem, quem credimus in coelis gratia tua gloriose F 
regnare victorem. Lectionum hic ordo est: Lect. i. 
Kanutus rex Danorum, acutus ingenio, specie 
decorus, armis et animo strenuus, mentisque in- 
dustria et oris facundia redolebat. Ad miseras 
personas viscera gerebat materna ; divinura cul- 
tum ampliabat, carnemque propriam jejuniis af- 
fligebat : nam solennibus ac privatis jejuniorum 
diebus, necnon et sextis feriis panem solummodo 
cum sale et aqua comedebat, cum aliis ferculis 
regalibus, quae ei apponebantur, uti credebatur. 
Lect. ii. Considerans autem se Regem factum 
propter hoc ut justitia coleretur, incepit regni 
pravas consuetudines pro viribus exstirpare. Et 
ut populus contra ignaviam virtuosum exercitium 
haberet, edixit ut classis pararetur pro Anglia 
subjuganda, quae a dominio Danorum recesse- 
rat, et tunc erat per extraneos occupata. Cum- 
que naves pararentur, superveniente tempore 
autumnali, populus supplicabat Regi, ut propter 
culturam agrorum, et occupationem rei domesti- 
cae, suspenderet expeditionem usque ad tempus 
vernale ; quod et Rex annuebat. 

9 Lect. iii Omnibus igitur adpropriareversis, in Breviario 
ccepit edicta proponere cum comminatione vindi- Sleswicensi; 

ctae 



DIE DECIMA JULII. 



115 



litx com- 

vcndiuin 

ronlinentcs. 

B 



ctae, ut deciraas populus ecclesiis solveret, jeju- 12 Neque vero uniformis semper fuit comme- 

niaque per Ecclesiam indicta reservaret. Plura moratio ; nam in Plantiniana prima anni 1586 le- 

etiam alia quse secundum Deum statuenda vide- gitur : In Dania, S. Canuti Regis et martyris, 

bantur; at populus vesanus, vitiis et injuriis as- quem cum plebs furens occidisset, peste et fame 

suetus, contra Regem, propter salubria edicta, a Deo percussa est; in sequentibus solum habetur ; 

odium concepit, ac destructionem ipsius, primo In Dania, S. Canuti Regis et martyris ; inrecen- 

per occulta conventicula tractare coepit ; incenti- tissimis additur festum translatum esse ad xiv Kal. 

vnm habens per Olavum Regis fratrem et quos- Februarii. Interim quommque modo ea accepta aut 



AIXTORE 

J. B. S. 

cl in Hrrvia- 
rio Komano, 



De ipso 
cliam agitur 
in Uartyro- 
logio 



dam proceres, qui Olavo adhserebant. Lect. iv. 
Est autem locus celeberrimus fere in medio Ju- 
tise, qui ob sui eminentiam sive ob antiquorum 
sacrificiorum frequentiam, vel ob idoli, quondam 
ibi nominatissimi, quod Wyg dicebatur, memo- 
riam, Wygbergis (veluti excelsum aut belli 
mons, seu sacriflcationis) lingua Danica nuncu- 
patur : ubi pro causis terminandis, sive pro le- 
gum veritate vel firmitate discutienda, populus, 
ex more, de omnibus partibus Jutiae congrega- 
tur. Hunc locum nobilis Princeps adiit, ut vel 
ibi refugium inveniret. Sed dum illic insidias pa- 
ratas videret, versus Fioniam properavit. 

10 Lect. v. Cumque Fioniam intrasset, ccepit 
et ille populus, diabolico spiritu infiammatus, in 
mortem pii Principis conspirare. Confluit ergo 
malignus populus, ac de die in diem augmenta- 
tur. Aderat inter eos versutissimus proditor, di- 
ctus Pipirco, qui Regem adiit sub specie pacis 
faciendas inter populum et ipsum. Suspicitur re- 
verenter, et in mensa Regis honoratur. Sed cum 
Regis propositum cognovisset, rediens ad popu- 
lum, omnia verba Regis pervertit, atque in ne- 
cem pii Principis eorum animos malignus prodi- 
tor concitavit. Lect. vi. Rex autem cum aliqui- 
bus sibi fidelibus, ad ecclesiam sancti Albani ac- 
cessit pro Vesperis audiendis. Quod cum populus 
comperisset, subito eum insequitur; aliique val- 
vas basilicae infringere, alii ignemadmovere ten- 
tabant. Interea Rex devotissimus per confessio- 
nem et Dominici corporis communionem se mu- 
nivit. Cumque obstinatus populusipsum et socios 
ejus, jaculis et saxis.per fenestras aliasque aper- 
turas nimium infestaret, Rex pius coram altari, 
in modum crucis procumbens, seetsuos Domino 
commendabat. Dum autem sic orando jaceret, 
unus per fenestram immissa lancea, latus ejus 
transfixit, [et] Christo martyrem fecit. Satis fi- 
deliter Sancti Acta conlrahunt Lectiones ; at quando 
aut a quo composita sint, non tiquet ; paulo vetu- 
stiora sunt, qiuv dabit sequens paragraphus. 

1 1 Porro S. Canuti gloriam non solum in Dania 
aut aliisSeptemtrionalibuspartibus,sed etiam Romse 
pervulgatam esse, docebit infra laudatus P. M. 
Andreas Angelettus ex celebri solennitate in ejus 
honorcm habita anno 1641, ut est num. 35. Cete- 
rum inchoatam ibi pridem venerationem sensim ac- 
crevisse, ex eo prx ceteris patet, quod in oninibus 
cdilionibus Martyrologii Romani apud Planlinianos 
ejus nomen referalur ad diem vn Januarii, qui 
cum impeditus sit octava Epipbanise, translata est 
fesiivilas, postquam anno 1670 Sanctus peculiari 
Officio donatusest, ad xix Januarii ; ttbi atino 1675 
annuntiatur primo loco in hunc modum ; In Dania, 
S. Canuti Regis et martyris, cujus dies natalis 
agitur vn Idus Januarii, uti hactenus in Martyro- 
logio observatum invenies : sed in quo fateri cogi- 
mur^ factam esse verosimillime confusionem ali- 
quam inter Sanctos synonymos sub Canuti nomiiie, 
patruttm nempe seniorem, et nepotem ex fratre Eri- 
ro Bono, hoc ad diem istum vn Januarii, illo ad 
hunc x Julii spectante, ut olim demonstravit Bollan- 
dus, atque ex hoc Commentario prxvio manifestum 
esse, existimamus. 



intellecta sint, aperte patet, et in Martyrologio et 
in Breviario Romano agi memoriam ejus S. Canuti 
de quo hic potissimum sermo est ; nec alteri juniori 
appticari posse decretum sacrsc Congregationis Ri- 
tuum, datum die ix Augusti 1670, et postridie a 
Sanctissimo approbatum, quod ex ipso programmate 
Romano describimus ; Sacra Rituum Congregatio 
habita die ix Augusti mdclxx censuit, si Sanctis- 
simo visum fuerit, posse concedi, ut Officium S. 
Canuti raartyris Regis Daniae apponatur in Bre- 
viario Romano, sub ritu semiduplici ad libitum, 
cum oratione et lectionibus propriis, per eamdem 
Congregationem sub dicta die approbatis ; quas 
satis est legere, ut quis de dictorum veritate convin- 
catur. Jam succedat velus encomium, de quo dicere 
aeperamus. 

§ II. Singulare Sancti elogium scriptum, 
uti apparet, ab aliquo qui primae sacri 
corporis elevationi interfuit. 

Antiquum hoc et notec optimx monumentum de- 
scribi olim curavit strenuus Majorum nostro- 
rum adjutor P. Grothusius, ex perquam vetusto 
Ms. exemplari Cartusiz Coloniensis, sub hoc titu- 
lo : Passio S. Canuti Regis et martyris. Se- 
culi sui scabritiem redolet stylus hinc inde rudior; 
sed hoc el si quid prxterea vilii occurrit, vetustatis 
pretio facile compensatur. Sic orationem suam ordi- 
tur scriptor : Licet per totius orbis ecclesias con- 
veniat omni populo Christiano, festa Sanctorum 
celebrare, victorias Martyrum laudare, vitamque 
istorum imitari : in singulis etiam Iocis propter 
familiaritatem cohabitantium, et propter san- 
ctarum prsesentiam reliquiarum, quae in sola- 
tium istis vel illis habitatoribus condonatae sunt : 
Veneratione, inquam, speciali apud cives popu- 
losve suos' digni habentur, atque honorantur. 
Omni ergo virtutum opifiee Spiritu sancto aspi- 
rante, nunc de S. Kanuti Regis et Martyris 
tractaturi passione, ammonemus vel obsecraraus 
vos, qui haBC audituri estis, ut intento corde consi- 
deretis.quanti sit apud Deum, justitiara ceteras- 
que virtutes diligere, ac pro his atque coelestibus 
animarum prsemiis, hujus mundi vitam contera- 
nere, et abnegando semetipsum felicia cruce 
Christi sequi vestigia. 

14 Stirpe igitur regali, et ultra istius gentis 
naturam vel consuetudinem, in Christiana reli- 
gione praeclare editus Kanutus, et inter ipsos 
pueritiaa flores paedagogis traditus, utpote ad re- 
gni hujus gubernacula erudiendus ; incredibile di- 
ctu quantum subito profecerit, ni fallor, ob me- 
rita pii ac religiosi parentis et felicis memoria? 
Suenonis Regis, aut certe gratia Spiritus saneti, 
quemadmodura postea comprobatur, attractus. 
Nam crevit in eo morum prudentia cum juven- 
tutis gratia, adeo quod ipsis principalibus qtia- 
tuor virtutibus, ad normam illustrium yiroram 
quadratus, jam prope ruinam vitaret insanias vel 
stultitice, aut defectum contemneret ignavise. To- 
tius ergo inventor vel auctor malitia; diabolus, 

quasi 



.4ntiqui scri- 
ptoris exor- 
(tium. 



Sanctns, ot> 
vlrlttlem 
ncquidqiiam 
exosus. 



110 



DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE. 



AIT.TOKK 

.1. B. S 



K 



quasi jam minc expavescens, quod ei deberet 
multos tandem subtrahere, et hinc fraudes ac 
spurcitias vel immunditias hominum atque mali- 
gnorum spirituum eliminare aut saltem compe- 
scere ; Kanutus, dico, supervivens ac, ut ccepit, 
in virtutibus sedulo accrescens, non tantum corda 
quorumdam hnjus terra? principum ; verum etiam 
fratrum suorum, injusti ac mali timoris invidia?- 
quejaculis percuht ; in tantum, quod hinc dene- 
garent jura super se regnandi, ne propter ipsius 
probitatem judicarentur velut ignobiles aut re- 
probi. 

K," uiud ] 5 °- uid 'g itur ? Ut fratres Jose P h - expulerunt 
piegubernat, hunc in exilinm in partes Suithorum, quera pra?- 
conio virtutura deberent extollere ad ccelum. 
Ipse autem prudens, velut Jacob consilio Rebec- 
ca?, id est rationabilis patientia?, utiliter et inno- 
center fratribus cessit, usque dum virtus divina 
eum in pace reduxit. Itaque Dei suffragio Rex et 
gubernator huic populo electus atque constitu- 
tus, tamquam David in Domino confidens, et 
suae spei anchoram in ccelestibus figens, per bo- 
na hujus labentis vita? opera ad portum salutis, 
Deo gubernante, inter varias mundi procellas 
lata extendebat velamina : sustentabat inopes, ac 
refovebat flebiles, quatenus summa? dignitatis et 
gloria? perennis aliquam sortem perciperet, inter 
supernos locatus proceres ; Pontifices autera et 
doctores vita? hujus vitaliter, Episcopos videli- 
cet, et presbyteros divinitus intentos officiis, re- 
bus pra; ceteris amabat; et consolationibus auxi- 
liisque ac donis erigebat, et quoliberius velliben- 
tius ad meliora proficerent, bonis eos promissis 
blande ac devotissime confortabat. Insuper etiam 
ecclesias vel congregationes Sanctorum frequen- 
tans, sedulo corde oreque reverenti, votis mune- 
ribusque pretiosis eas ditavit atque honoravit, 
sicut Roschelde, Dalboi, Lunde apud sanctum 
Laurentium praecipue apparet, cujus ecelesia? 
constructor, pater ac cultor extitit, quatenus 
illic et istic bonitatis ac sancta? religionis ejus 
meraoria [recolaturj cum benedictione Sancto- 
rum in secula seculorum. Amen. 

10 Interea quoque jam prorsus perversa et 
inania quaeque, sicuti hostis antiqui deliramenta, 
despiciens, Deumque per omnia salvatorem dili- 
gens. gentem istam, adhuc in moribus bonis ac 
Deo placitis parura eruditam, vel in sacris virtu- 
tibus exercitatam ; proposuit imprimis amicabili- 
ter paterneque rogare, ammonere, atque per se 
et Episcopos ac praelatos instruere, ut Deo suo- 
rum bonorum primitias vel decimas, secundum 
legem Dei, voverent necnon persolverent, Chri- 
stianorumque religionera utilius et honestius 
quam hactenus, ob salutem animarum suarum, 
servarent. At cum tali moderamine exiguum pro- 
ficeret, ac gens insipiens, nec tartara timens, 
noc coelestia quaerens, terrenis desideriis, qua? 
railitant adversus animam, nimis adhaareret, aut 
in deterius animum reclinaret ; Rex Dei zelo 
permotus, adjecit majoris ex eis regaliter ac po- 
tenter deterrere, atque de jure suo aliqua eis 
subtrahere; interdum etiam majorum vel San- 
ctorum auctoritate compellere, ut Deo et Sanctis 
obedirent, justa honestaque delectationibus trans- 
itoriis praeponerent : nullos fideles Christianos, 
quasi advenas et peregrinos despicerent ; sed 
tamquam cives Sanctorum et domesticos Dei. ut- 
pote in Christo fratres, haberent : ac sic glutine 
caritatis coalentes, seseque invicem supportantes 
vel adjuvantes, certius ad gloriara coelestem per- 
venirent. 



Bcclesia 

jura furtitci 

propugnans 



17 0, virum omni laude prosequendum ! qui 
noluit solus hic valere, aut etiam in ccelo regna- 
re; sed multos ad Christi palatium secum tra- 
here. Sciebat quippe quod diligentibus Deum, et 
in Deo proximum, cuncta cooperantur ac prove- 
niunt in bonum, sicut testatur et ipse Dominus 
noster Jesu Christus. His vero dispositis, cum 
hujus regni melioribus fide ac virtute valentiori- 
bus tractare ccepit, quanam rationali oecasione 
hanc plebeiam multitudinem honestis laboribus 
erudire posset, ut tandem aliquando pia saperet, 
infernaliaque intelligeret, quo cautius novissima 
hominis provideret. Denique inventum ac cito 
consultum ex praecepto Regis et Principum dili- 
gentcr divulgandum, ad Anglos transmeandum, 
ut eorum generationem per militum virtutes de 
gravi jugo servitutis indigna? absolverent, aut 
saltem militum istorum animos vigiliis solicitudi- 
nibus, fame, siti, gelu vel aliis laboribus redde- 
ret exercitatos et eruditos, ne, ut ad id tera- 
poris, leviter quasi ex lascivia et adipe iniqui- 
tas eorum prodiret, et in affectum cordis trans- 
irent. 

18 Ast alii ha?c longe aliter et multa Regis 
consilia vel beneficia animadvertentes, aut ejus 
hortationi et egregise virtuti livida et serpentina 
mente obstantes, et idcirco multos ne irent ad 
Anglos irapedire cupientes, etiam fratrem ipsius 
Olavum adversus eum clanculum excitaverunt : 
qui si perfecte et vere saperet atque cognosceret, 
quam bonura et quam jucundum habitare fratres 
in unura, pro virtuoso germanoque principe po- 
tius animam poneret. Ne aliud proferam quod 
tali viro vel levi verbo umquam resisteret, aut 
sine ipso regnare hic desideraret. Rex autem 
prudens ha?c sine mora comperiens, et non tam 
sibimet quam fratris errori consulere intendens, 
misit eum caute in Flandriam, ne inccepti mali 
consilii super se regnando incurreret infamiam. 
Spiritualis autem judicat orania, et ipse a nemine 
judicatur, et in hoc est pra?stantior ceteris ani- 
malibus. Unde et David dicit : Homo cum in ho- 
nore esset non intellexit, eomparatus est jumen- 
tis et similis factus est illis. Pro his itaque et 
hujusmodi gestis, acmaxime propter amorem ju- 
stitia? et religionis sancta? diu ab incolis terra?, 
elatis mente, perseeutionis ac regni detriraenta 
patienter sustinuit. 

19 Ad ultimum vero, pene omnibus contra 
Dominum et Christum ejus conspirantibus, a 
parte aquilonari, qua? appellatur Wendele, aper- 
ta est contradictio, manifestaque repugnatio vi- 
detur oriri, tamquam turbo involvens. Et sic per 
partes Jutensium sa?viendo, et eos ad eumdem 
furorem provocando, quotidie plura congregans 
arma, ad civitatera, qua? vocatur Slesuine.^fre- 
mens ac frendens sancti Regis insequitur vesti- 
gia. Rex ergo tunc cernens quod eos sedare ne- 
quisset honesta ratione, immo de Jutensibus fu- 
gere compulsus, ad Vionenses transivit, in qui- 
bus magis auxilium speravit. Quo cum pervenis- 
set, hinc indeque a persecutoribus vel Regis in- 
sidiatoribus directi convenere legati, pra?cipiendo 
istis pra?cipientes, ut Regem tyrannum interfice- 
rent, si regionem suam incendi aut devastari 
noluissent. At illi plus homines quam Deum ti- 
mentes, vel attendentes, nec Regem, ut decuit, 
honorificantes, sed feroci animo cum gladiis, fu- 
stibus et armis ad curiam ejus convenerunt. De- 
nique ipsius fratre Benedicto et admodum paucis 
sancta? fidei et caritatis constantia confortatis, 
secum remanentibus in tam crudelibus et inopi- 



D 
sect gentem 
fcrocem fru- 
stra emouire 
cupiens, 



E 
fratrem Ola- 
vum in vin- 
cula conji- 
ccre cogitur. 



F 

Iu Fioniam 
fuaiens, 



DIE DECIMA JULII. 



117 



ibi a subdilis 
fcede interi- 
mitur. 



natis suorum tribulationibus, Rex Kanutus valde soeret insipidorum, super sancta ejus ossa qua- 

pius, Sanctorum exemplis instructus, ad eccle- tuor vicibus ignem nimis ardentem misimus, qoS 

siam sanctissjmse Virginis Mariae et beati Mar- in momento quasi aqua infunderetur, extinctus, 

tyris Albani animum iterque direxit : frequenter nihil molestiaj inferens, nec aliquid laedens, nus- 

quidem jejuniis orationibusque sacris convenien- quam comparuit. Aliud quoque in Olavo fratre 



AICTORR 

J. B. S. 



ter ac tum praecipue intentus, sicuti cupiens jam 
jamque sibi prse ceteris dilecti Martyris Albani, 
et per ipsum de partibus Anglorum huc revecti 
consortium, aliorumque proprio vel sacro san- 
guine laureatorum, Christo principe martyrum 
favente, promereri. 

20 Verumtamen adhuc volens plebem nimis 
temerariam et insipientem corrigere aut sedare, 
vades et fidejussores ad omnem Justitiam subje- 
ctis impendendam prsebuit, necnon ne aliquis in- 
nocens propter ipsum periret, jusjurandum adhi- 
buit. Ast vulgus ratione carens et insolens, nec 
humani generis calamitatem attendens, tunc coe- 
pit magis mente insana furere, temptans omni- 
modis sacras aedes Sanctorum et ecclesiam Do- 
mini confringere, aut saltem per fomenta ignis 
corrumpere. Quid multa? Dux et gloria Danorum 
optans per martyrium mutuare certum ac stabile 
Regnum, gloriam hujus mundi transitoriam flocci 
pendens, arma secularia deponit, ne cum ipsis 
periret, si corpus corruptibile plus quam animam 
diligeret, confessionem etiam pro erratis ac deli- 
ctis iteravit, fructus pcenitentiae dignos adauxit, 
Dominici corporis Sacramentum ad aeternae sa- 
lutis incrementum cum reverenti devotione acce- 
pit, et sese suosque ccelorum rectori gratia bonae 
spei commisit. Nec mora : undique plebis agmina 
per fenestras aliasque aperturas lapides ad Re- 
gem projiciunt, et jacula; donec unus de sacrile- 
gis religiosum Regem perfodit lancea. Nam cru- 
cis in modum manibus expansis ad altare S. Al- 
bani Martyris transfixus est in latere cuspidis 
mucrone. Itaque vi [Idus] mensis Julii sic occu- 
buit pie secus aram Christi fuso sanguine, Do- 
mino nostro, inquam Christo regnante et adju- 
vante, cui est honor et gloria in secula seculo- 
rum. Amen. 

21 Sed quia nec in libris Ecclesiasticis legi- 
tur, neque vulgo refertur, quod aliquis Rex in 
aedibus sacris et a militibus suis tam crudeliter 
tamque miserabiliter interfectus sit; arbitramur, 
vel experimento 'intelligimus, Deum omnipoten- 
tem, ob id valde commotum aut despectum, in 
cujus basilica, quasi principis summi aula, re- 
fugium ac tutamen quaesivit ut decuit. Idcirco 
vindicta Dei correctionis gratia illico subsecuta, 
totam fere Daniam pluviali tempestate, ferali 
pestilentia, fame et alimentorum inopia tamdiu 
perturbavit, donec per multas visiones ac reve- 
lationes pluribus est ostensum, quod ejus corpu- 
sculum misere dejectum et hactenus jacens de- 
spectum, deberet inde levari et amplius inter 
Sanctos reverenter honorari. Qnid multa? His 
mox divulgatis, Jutenses cum Episcopis et sacer- 
dotibus admodum religiosis ad nos fide bona et 
devotione venerunt. Consilium nobiscum ini- 
erunt, et in eo decreverunt, ut ossa Regis et 
Martyris cum digno honore elevari debuerunt. 

22 Tum indicto triduano jejunio peractoque 
cum orationibus, eleemosynis et hymnis et spi- 
ritualibus canticis, corpus Regis jam sacratum de 
pulvere terreno esset elevatum, Deus omnipotens 
et misericors tria in eo magna declarare digna- 
tus est miracula, quatenus hebetes istorum men- 
tes ad pcenitentiam revocaret, vel ad sanctam 
religionem incitaret. Nam ad suggestionem vel 
petitionem multorum, ne mens dubitando tabe- 



)i\e successore in hujus regni dignitate, no- 
tandum contigit : quia quando erat Regis et mar- 
tyris Kanuti depositio, accidit Olavi tunc exulis 
ac positi in Flandria in vinculis liberatio, et hic 
ad regnum exaltatio. Et nunc, Deo disponente, 
dum facta est beati Kanuti martyris translatio 
exaltationis, evenit hujus Olavi depositio terre- 
nse dignitatis. 

23 Tertium vero In sexta feria ante Kanuti a Deo iiiit- 
translationem, omnibus apud nos bonis m ora- slrata - 
tione et jejunio persistentibus, magna tempestas 
pluvias fiuit, adeo etiam in nocte sequenti, quod 
nos multum conturbavit. Et in sabbato quoque 
tenebrae vel obscuritates magnae usque in horam 
tertiam sunt factae. Sed postquam sepulcrum 
ejus discooperuimus , et reliquias sanctas re- 
perimus, statim magna luce et aeris serenitate 
omnipotens Deus, ad laudem ipsius et meritis 
beati Kanuti regis et martyris, quibusdam si- E 
gnisnos laetificare, et inefiabilem misericordiam, 
qua et indignos vocat ad poenitentiam, multis os- 
tendit, quam ipse precibus ejus nobis prsstare 
dignetur in perpetuum qui vivit et regnat cum 
Filio suo in unitate Spiritus sancti Deus per om- 
nia secula seculorum. Amen. 



III. Acta ab aliis postmodum scripta 
quo hic ordine recenseantur. 



Primum omnium qui S. Canuti gloriosum marty- jElnothus 
rium litteris consiqnavit, eum fuisse plane exi- ^"9 l us, prx- 
, ,. , . .,,. cipuus Acto- 

stimo, quemjam dcdtmus Anonijmum, vcrosimillime rllm S cri- 

in aliqua ecclcsiastica dignitate positum, qui tamen l' lor > 
breve potius encomium, seu orationem adpopulum 
composuerit, quam ordinatam historiam, ut ex pro- 
posito contexlu satis patere existimo. Vitam et pas- 
sionem paulo post digessit, more istius seculi, longis 
parergis historicis, moralibus, poeticis, aliisque figu- 
ris, sxpe importune obtrusis, exornatam amplifica- 
famgue iElnothus aliquis.sive Ailnothus, Alnothus F 
aut Elnothus Cantuariensis, qui se in prxfatione 
ad Nicolaum Rcgem, Cantia, non Cantico, ut legit 
Mcursius Anglorum metropolitana urbe editum, 
et DaciaB partibus quatuor quinquenniis et bis 
fere binis annis demoratum scribit; in epilogo au- 
tem, sacerdotem infimum sese nominat, Anglorum 
orbe editum et Daciae partibus annis numerosis 
peregrinatum. Nihil in eo auctore desidercs ptwter 
debitos nervos et moderatam brevitatem ; cum nar- 
rationis, ad Sanctum spectantis. limites plcrumque 
excedat, rem omnem modis potius concionatoriis, 
exclamationibus, apostrophis, invectivis, quam hi- 
storico filo adaptans : eo nihilominus titulo verccom- 
mendandus, quod Sancto xtate proximus et prope 
mquatts fuerit. 

25 Etenim Nicolaus Rex, cui Vitam S. Canuti Regi Nieotae 
fratris inscribit Mnothus, quintus fu.it filiorum *»"«*«*«*. 
Suenonis in patcmum regnum successor ; obscs pri- 
mum in Flandria, seu potius in vincula, Olavi fra- 
tris loco sna voluntatc conjectiis, ut sublato a perduel- 
libus subditis S. Canuto, tolius rebellionia in San- 
ctum macbinatori Olavo adthronum vinni slcmeret ; 
dcinde ct sibi, scd post Ericum, fratrem alterum, 
cognomento Bonum, qui reijno non sinc laudc ad- 

ministrato 



118 



DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE. 



AICTORE 

J. B. S. 



proximus 
tuit stati s. 
Canuti. 



ileursii edi- 
'■to impcrfc- 
cta esl, 



ministrato, suscepta, cum pia conjuge Botilde, in ab ipsis non oscitanter examinatum adverlam, tam- 

Palxstinam peregrinalione , in Cypro insula diem quam dignum quod suo tempore typis committeretur, 

cxtremum obiisse videtur anno circiter 1105; siqui- Meursiano utique prxfercndum. Nec prxproperum 

dem omnia qux de fratrum successione apud Saxo- fuisse aut vanum ipsorum judicium, docuil non ita 

nem Graminaticum traduntur, ad rectam aliquam pridemvir clarissimus Ericus Benzeliusanno 1715, 

chronologicam seriemreduci possint. Cumvero mor- post accuratam utriusque editionis collationem a se 

tis prxdicti Erici nuntius nonnisi biennio post in faclam, Upsalia ad nos scribens, multis locis prae- 

Daniam pervenerit, non potuit Nicolaus regni ha- stantiorem esse editionem priorem Hafniensem, 

benas, excluso S. Canuto juniore, Erici Boni filio, posteriori illa, quam dedit Joannes Meursius. 



capessere anle annum 1107. Hic autem regniim 
tenuisse dicitur annis octo supra viginti, a Slesivi- 
censibus demum occisus in vindictam cxdis S. Ca- 
nuti junioris, a filioejus Magno proditorie interem- 
pti ; sic ut vitam suam protrahere non potuerit ultra 
annum 1135. 

26 Ex istiusNicolairegis xtate facile colligitur, 
JElnothum ante annum jam dictum 1135 VitamS. 
Canuti asescriptam, edidisse ; quisi tuncannisvi- 
ginti quatuor in Dania commoratus fuerat, ut ipse 



et poslponen- 
da anliqui- 
>ri Bafnietir 



Mitto plura dicere ; hxc suffecerunt, ut merito me 
compellerent ad recensendum de integro luudatum 
manuscriptum, a Bollando olim tantopere xslima- 
tum, atque exeo procurandam tertiam impressionem, 
cum Meursiana illa collatam, scd ipsa etiam multo 
prxstantiorem. 

29 Non diffitebor equidem, exemplar nostrum 
nxvis etiam suis non paucis respersum esse, sive 
auctoris ipsius, nonsatis Latine scribentis, vitio, sive 
amanuensium, quorum imperitiam et socordiam 



adeo ul tcr- 
liam ex Ms. 
adjicerecom- 
pcttamur; 



testatur, in ipsa Vitanum. 76innnuens,se inlerfuisse numquam quis satis incusaverit. Auctori ipsi adscri- 

sulennissimx sacri corporis S. Canuti translationi, bendi sunt longiores et detorti quandoque ac scabrosi 

anno se.rto regniErici, non multis a S. Canuti mar- sensus, quos ad rectam syntaxim reducere, non sem- 

tyrio annis in eas partes ipsumpervenisse necesse est; per usque adeo pervium est : Amanuensium sunt 

fuitque adeo proximus Sancti xtati, potuilque a pro- omissiones vocum, earumdem transformationes, adeo- 

babilibus personis utriusque sexus et ordinis, et a que durior et inconcinnior oiihographix ratio, sxpius 

Te]ig\osihsibitusvmsomniaceiioetindubitatecogno- a nobis, ubi omnino opus fuit, nonnihil emendata. 



scere,<ji<,r posteroruramemori» apicibus reservan- 
dacontraderet. Sunt igiturea Acta, quantumvis ora- 
torie extensa, magiide fidei, aucloritatis et ponderis, 
primutn vulgata Hafnix anno, ni fallor, 1603, an- 
nos circiter viginti octo, inquit Joannes Meursius, 
antequam ipse alteram suam editionem proferret, 
excusam ibidem anno 1631, ubi ad lectorem monet, 
priorem illatn impressionem sibi antea ignotam fuis- 
se: Verumtamen, verba ejus sunt, dum editionem 
illam Hafniensem, postmodum scilicet obtentam, 
oculis lustro, video menda, qus in codice manu- 
scripto satis multa occurrebant, etiam hic repras- 



Pro Sueno, seu Sweno semper expressum reperi 
Swegno, inflexum numquam, plerumquc indeclina- 
te; verum, prdemissa hacmonitione, putavi, commu- 
niori scribendi modo et hoc et alia forlasse nomina 
aptari posse. In vavias sectiones seu breviora capita 
divisum est manuscriptum nostrum, ex quibus tri- 
ginta quinque distinxit Meursius, inxquali prorsus 
ralione ; cujus vitandx gratia,solitx nostrx methodo 
inhxrendo, ad eamdcm normam exegimus capita ; 
titulos vero, numeros, et marginales notas convenien- 
ter addidimus. 

30 Titulus, in manuscripto nostro prxfixus, sic 



sentari. Itaque persistendum mihi in incepto ar- habcbat: Passio gloriosissimi CanutiRegis. Tum: 
bitratus, denuo descriptioni manum admovi, et Epistola Ailnothi ad Regem Daniae Nicolaum, de 
corrupta passim loca, inter describendum obvia, passione gloriosissimi Canuti Regis et martyris 



quamvis ncc 
ea mevis im- 
munis sit. 



emendavi, eaque in notis meis, quas adjicio, os 
tendi. 

27 Quousque manuscripti sui menda exterserit 
Meursius, quot vero altera editio alteram excedat, 
cum prior a Museo nostro absit, non est mihi prom- 



sed ea rursus omniaad nostram dUponendi rationem 
conlrahenda fuerunt. De cetero dubitari nequit quin 
hxc prima, vetustissdna et potissima sit vitx et 
passionis S. Canuti historia; quam utinam paulo 
pressius digessisset scripsissetque auctor, parergis 



ptum divinare ; ast iis refertissimum esse oportuit illis, de quibus diximus, inutilibus digressionibus 
Meursii apographum, imo et in nonnullis partibus atqueinvectivisabstinens, qux omnia pro concionibus 



mancum, defeclivum et mutilum, cum ex accurata 
collationc alteriusmanuscripti.quod apud nos Tosa- 
num vocatur, cum ejus eiitione, deprehenderim, 
multa ab eo perperam scripta, multa non satis per- 
fecte reddita, alia prxtermissa, qux forte ipse in suo 



dicenda potius, quam lcctorum oculis exponenda 
sunt : in quo mullis titulis, me quidem judice, prx- 
ferenda est Saxonis Grammatici elegans, nervosa 
et numerosa narratio a Surio, qui jElnothum non 
noverat, ad vn Januarii male collocata ; utpote qux 



exemplari non reperit, sed qux auctoris, in multis ad hunc x Julii referenda erat, cum dies illavn 
sxpe battologi' stylum omnimode sapiunt. Maxime Januarii alteri juniori S. Canuto propria sit, ut 



notabilis cst lacuna numero nostro 24, quam hic 
describere opus non est, cum inter annotationes sa- 
tisexplicatasit. Ceteras variantes sigillatim enume- 
rare, prxterquam quod tetricum et inutile censeam, 
hujus certe loci non est. Exstat jam sxpe dictaMeur- 
sii editio, quam cuilibet integrum erit cum hac no- 



pridem rectissime monuit Boltandus, apud quem, 
dicto loco, non pauca ad ulrumque sanctum Cunutum 
spectantiareperiuntur, hic a nobis consultoprxlerita, 
ne frustra eadem repetantur. De Saxone Gramma- 
tico dicendum superest. 

31 Sane prxstanlissima sunt qux Saxo, littera- 



slra conferrc, unde discrimina omnia colligi pote- tissimus sui temporis historicus, vere, graviter et 

runt: iis vero quibus ipsa ad manum non est, licebit nitide de sancto Rege Canuto tradidit libro xi ex 

ad jam dicta annotata noslra recurrere, in quibus quo sua acceperunt, qui deinde seculi sunt rerum 

negleclanon sunt qux observatione digna videbantur . Danicarum et Suecicarum scriptores, quos inter 

28 Non placuisseohm Majoribus nostris Meursi- etiam Joannes Magnus paucis multa contrahil lib 

anam illam jElnolhi eddioncm,argumento suntnon 18, cap. 12 et 13. Fugio hic referre, quam varia 

pauca ; iltudque imprimis, quod lametsi ipsa in Mu- fuerinl de Saxone isto Grammatico judicia, ad rem 

seo nostro exstaret , esselque Bollando notissima nostram nil facientia: id certissimum est, eam a 

(nam priorem Hafniensem hactenus nobis ignotam nemineei laudemprxripi, quod stylo eleganti, flo- 

exislimo)tametsi,inquam,Meursianamrecensionem rido et terso, ad seculi sui miraculum hisloriam 

prx oculis haberent,attamenmunuscriptum nostrum contexuerit, eruditissimis quibusque id testantibus 

apud 



Mullo niti- 
dior est Sa- 
xonis histo- 
ria. 



DIE DECIMA JULII. 



110 



apud Steplwnium, qui ipsam recognovit, notis illu- 
stravitet edidit anno 1644, in Prolegomenis a cap. 
16 pag. 24, Saxomastyges ibidem operose et egregie 
refellens. Quee de priscis Danix Regibus et populis 
collegit, hic expendcnda non sunt ; in iis certe qux 
ejus xtati propinqua fuerunt, nemo tanti scriptoris 
fidem in dubium revocaverit. Vixit autem et ftoruit 
seculo y.u,mortuus verosimiliteranno 1202 aut 1204, 
ut vide apud laudatum Stephanium cap. 15. Fuisse 
Roschildensem Canonicum et Prxpositum, ibidem- 
que sepullum, indubitata est omnium sententia. Cum 



Qute ab atiis 
trridiintiir, 



Sperneuda 
potius quam 
eestimanda 
sunt. 



Novissimus 
scriptor An- 

Qctettus 



suam ita subfarcinavit, ut ad centum septuaginta 
octo paginas in quarto eam extenderit ; non magno 
quoque opere pretio, quandoquidem additamenta 
ejus plcraque ad S. Canuti gesta, virtules aut glo- 
riam promodicum conferant. Candide fatemur, non 
majorem ejus, utpote scriptoris recentissimi, quam 
aliorum rationem hic a nobis habitam esse; ne eo- 
rum quidem, qux de stabilito olim cultu pluribus 
verbis commemorat, cum ea ipsa non aliunde, quam 
ex assignatis a nobis genuinis fontibus desumenda 
fuerint. Unum est, cujus ipse testis oculatus esse 



AICTORB 

J. B. S. 



aute.m Surius sua omnia ex Saxone desumpserit, ut potuit, quodque in ipso solo reperimus, de instituta 



ex utriusque collatione constat, ejus cditionem hic se- 
qui non piguit ; iis solum additis, qux de Olavi fa- 
melici interitu subjungcnda putavimus, tamquam in 
vindictx parricidarum complcmcntum . 

32 Prxter hos scriptores, fide dignissimos, quid 
aliidc S. Canuto, siveexprofesso, siveex occasione 
tradiderint, quxrere supersedeo ; ncque vero operx 
pretium me inde relaturum, satis docuit Vita B. 
Caroli Boni, Flandrix Comitis, quam reperi in 
prsegrandi noslro manuscripto codice Theodorici 
Pauli Gorcomiensis, alibi a nobis non semel citati, 
ubi ipse historix martyrii B. Caroli brevem sancti 
parentis Vitx epitomen prxmittit, ex qua satis erit 
unum alterumve specimen exhibere. Inter alia sic 
refert : Cumque in timore Domini (S. Canutus) 
gubernacula regni nobilissime per aliquot annos 
rexisset, ivissetque de virtute in virtutem, Ar- 
naf, sive Arnoldus frater suus, ambitione perci- 



seculo proxime elapso solennitate, quam cap. suo 
49 , pro totius operis coronide , describit in hunc 
modum : 

' 35 Fuit denique, inquit, anno mdcxi.i, in ec- 
clesia nostra S. Mariae Transpontinae, sacellum, 
in honorem ejusdem S. Canuti martyris, Regis 
Daniae. virtute decreti S. Rituum Congregatio- 
nis, instante humiliter D. Canonico Christiano 
Payngh Dano, auxilio et cura Joannis Baptistae 
Pamphilii, S. R. E. Cardinalis, et tunc tempo- 
ris supra negotia, ad regnum Daniae spectantia, 
constituti, qui postea ad pontificiam sedem as- 
sumptus, felicis record. Innocentius X vocatus 
fuit; quod decretum etiara prompte confirmatum 
fuit ab Urbano VIII felicis mem. et die vn Janu- 
arii ejusdem anni, juxta Mart^Tologium Roma- 
num, in eademmet nostra ecclesia, prima festi- 
vitas pontificie celebrata fuit, assistente sacro 



lestnri potnit 
de sotenni- 
lateliomam. 



piendi regnum, insidiatus ei multum fuit. Audis Emin. Cardd. Collegio, cum universali applausu 



summaque urbis Romae lsetitia, quam innumera- 
bilis populorum frequentia, luminaria, machinae 
curules, et ignes artificiales per duos continuos 
dies, necnon plurima alia verae pietatis ac vene- 
rationis, tam glorioso Sancto debita obsequia, 
satis superque comprobarunt. Debemus igitur 
ibidem et nostras preces supplices nos effundere 
votaque nostra offerre, praecipue in die festivita- 
33 Sic pergit : Igitur cum quadam nocte quie- tis, quae singulis annis, eadem die vn Januarii 
sceret, completisdenocteorationibus.quas legere celebratur, certissimi, nos non solum inferiores 
consueverat, apparit ei sanctus Venzeslaus mar- antiquis Daniae populis, sed certe aequales ac su- 
tyr Christi per visum, eique quod suo genere perabundantiores etiam gratias, meritis sanctis- 
mortis deberetmori, revelavit; praecipiens ei.ut simi Regfs et martyris Canuti, erhcacissima in- 



hic perperam appetlari Arnaf sive Arnoldum, qui 
Olavus seu Olaus dicidebuit, cuique auctor, perin- 
signem calumniam,sancti ipsius Canutiparricidium, 
tamquam propria manu commissum, infra adscribit, 
visionem S. Wenceslai Bohemici importune intru- 
dens , qni Sancto nostro revelaverit, quod suo ge- 
nere mortis deberet mori. Sed rem ordine prose- 
quamur. 



in honorem ipsius, qui Wenzeslaus dicebatur. 
monasterium construeret. Rex vero a sompno 
consurgens, stupefactus de visione, convocato 
clero, ccepit de S. Wenzeslao, de quo numquam 
antea audierat, ab ipsis quis esset, diligenter 
perquirere : et certificatus, quod esset Princeps 
Bohemiae, et aBoislao, fratre suo martyrizatus, 
ccepit ad honorem ejusdem Sancti in Kivallia 
Cisterciensis Ordinis monasterium magnarum 
possessionum exstruere. sed numquam consum- 
mavit. Ipse sanitate et justitia ac religione prae- 
clarus, dum in sua regali capella divina audiret, 
traditus a suis, a praefato fratre suo dire marty- 



tercessione recepturos. Translatam hodie Sancti 
festivitatem, notissimum est; ad ejus fratrumque 
temporum seriem digerendam acccdamus. 



§ IV. S. Canuti et fratrum Reguru Danise 
chronolosia. 



1 Dania, ejus conversione, Regumqne genealo- 
<±ia egit olim Heuschenius in Commentario ad 
vitam S. Anscharii Hamburgensis iii Februarii : 
S. Canuti genus, proavos, filios et nepotes antea 



D 



Propositam 
clironologix 
Danictt par- 
tem 



rizatus fuit xxv die mensis Junii. Undecumqae explicuerat , ut supra diximus, Bollandus advnJa- 



hxc Theodorieus acceperit, fallunt omnia : nec a 
fratre cxsus est S. Canutus, nec Cistercienses no- 
visse umquam potuil; nec proinde subsistit talibus 
commentis innixa S. Wenccslai apparitio. Scd hu- 
jusmodi fictiones non moramur ; reliquum cst ut 
Sancti nostri et decessorum aliquot successorumque 
tempora explorare conemur. 

34 Non excidat tamcn, laudati superius P. M. 
Andrcx Angeletti, Romani Carmelitte Saxonix 
Provincialis, ulthni, quod sciam, itistoriee S. Ca- 
nuti CoUcctoris,verbo hic etiam mcminissc. Exdato 



nuarii; a quibus recedere non debuerat laudatus 
Angclettus, cum ca locis istis ita eruderata sint, ut 
nec ipse solidiora proferrc potuerit, nec mihi hic 
quidquam addendum supersit. Solam eam partem 
illustriindam suscipio, qux patris et fratrum Sancti 
nostri annos, in regni administratione exactos, pauto 
accuratius determinet, quam hactenus factum de- 
prehendere potuerim. Doiendum imprimis. Saxo- 
nem Grammaticum, scriptorem hic alias diligcntis- 
simum, minorcm. quam par erat. iesigmndonm 
tempnrum rationem habuisse, ut difjieilliniitm stt. 



supcrius, hujus Commcntarii § 1, specimine, satis annorum seriem ex ipso dislinguere. Vnde vero lu- 
patere existimo, virum prolixitati studuisse, dum cem speraveram, inde nwjores tenebr.r obortx sunt ; 
agglomeratis undecumque parergis , eollectiotiem nam qui ad chronologioe calculos sua e.ugere conatus 

est 



120 



DE S. CANUTO REGE ET MARTYRE. 



AIT.TORB 
J. B. S. 



uon uno loco 
invotvit hi- 
storiogra- 

pllltS ' 



Joannes Isa- 
cius Ponla- 



hOfl satis ihl- 

verlens ait 

<-«5 epoclms, 



est Johannes Isactus Pontanus, saiis aliunde notus 
Danix historiographus, supra etiam laudatus, is plc- 
raque huc spectantia sic involvit, ut mirum sit, tam 
inconsequenter procedere potuisse. 

37 A Suenonis magni obitu ordinandx omnino 
sunt fUiorum in regnum successiones definiendaquc 
cujusque administrationis tempora. Illum autem 
Pontauus, pag. 191 in fine, recte in fata cessisse 
asserit anno 1074 : Apud suos Sueno, inquit, ae- 
tate jam propemodum confectus, levi primum 
valetudine tentatus, atque inde gravius gravius- 
que eadem invalescente, sub annum septuagesi- 
mum quartum, vitam cum morte coramutavit in 
oppido Cirabricae Chersonesi, quod Slutorpium 
domestici scriptores vocant. Atque hxc indubitata 
videtur epoclia, asserta itetn a Stephanio in notis ad 
Saxonem pag. 219 : In fata concessit Sueno 
Estritha? filius, ob res praeclare gestas, magni 
cognomentum sortitus, anno Christi cioi.xxiv, iv 
Kal. Maii, posteaquam in pago quodam Jutise, 
Suttadorp dicto, lenta febre correptus, aliquam- 
diu decubuisset. At nemo rem istam ccrtius definire 
potuit quam /Elnolhus, xtate proximus, cujus sen- 
tentiam, paulo fusius deductam, habes num. \7,ubi 
descriptis morbi, loci et cxequiarum adjunctis, sub- 
dit : Actum anno Incarnationis DominicEe mille- 
simo lxxiv, qui erat annus regni ejus xxvm, iv 
Kalend. Maii. 

38 Audiamus modo Pontanum pag . 195 .--Nunc 
ad Haraldura, qui sceptrum regium post paren- 
tem Suenonem, utpote filiorum natu maximus, 
proxime suscepit, stylum vertamus. Haraldus, 
inter fratres natu inaximus, parenti suo Suenoni 
sub annum mlxxxiii, vel, ut aliis placet, octavum 
successor declaratus. Si recte filiorum Suenonis 
xtatcm ordinavit Stephanius, male inter varios fra- 
tres, ex diversis concubinis susceptos, natu maxi- 
mus dicitur Haraldus, cum ipsum prxcesserit Gor- 
mon, utpag. 193 expre.sse statuerat Pontanus ipse, 
errans etiam in altera filia Ingertha ceteris adjun- 
genda, qux non Suenone, sed S. Canuto genita est, 
ut reliqua mittam, ibidem nonnihil ad assentandum 
composita : hic temporum dumtaxat sit ratio. Jam 
dixit Pontanus, regem Haraldum vel anno 1083, 
vel 1088 demortui parentis Suenonis successorem 
declaratum, absorpto integri novennii, vel forte an- 
norum quatuordecim interregno. Combinemus Ha- 
raldi tcmpora de cujus obitu et extremis ita loqui- 
turpag. 196 : Regnando biennium em^nsus Ha- 
raldus defungitur, ut necesse sit, obiisse anno 1085 
vel 1090. Hxc ibi. 

39 Verum non satis eorum memorem fuisse opor- 
tct Pontanum.dum. ad S. Canutum progressus, pag. 
297 de eo ita scribit : Canutus itaque postquam 
integrum fere quinquennium ordinandis dorai re- 
bus operam impendisset, annum circiter millesi- 
mum octuagesimum quintum, assumptis m cli- 

entelam, etc, fratribus Angliam, infelicitate 

amissam, hereditario jure repetendam existima- 



ex miibus res 
tota pendc- 



expressil annum millesimum octogesimum sextum, D 
qui verus annus cst quo martyrii coronam accepit S. 
Canutus, ut jam dictum est, et ex inffa dicendis 
clarius patebit. 

40 Sola et unica observationc opus erat, ut fixis 
duabus epochis, nempe mortis Suenonis ct marlgrii ^' 
S. Canuti, hujus et Ilaraldi tempora ajitissime de- 
terminarenlur , admisso etiam nliquanto interrcgni 
spatio, de quo jam dicta pag. 195 sic loquitur Pon- 
tanus : Sed annorum utcumque accipiatur calcu- 
lus, certum, aliquamdiu interregnum fuisse, ac 
disceptasse inter se, ac dubios haesisse regni pro- 
cefes, utrum Canutum an Haraldum ad regni 
clavura essent admoturi. Demus ipsi annum, si 

ita vetit, integrum, demus plures : quo sua longius 
extenderit, eo magis necesse erit, everti penitus opi-' 
nionem ejus, nec Haraldi biennium umquam inven- 
turi, nec S. Canuti scptennium; ut mirari liceat 
talem historiographum toties cespitare potuisse, in 
paginis tam parum dissitis, dum fatelur JEInothum 
sese prx oculis habuisse, ex quo et Saxone res 
paulo accuratius ordinanda erat, positis prxsertim 
expressissimis obitus Suenonis et martyrii S. Ca- 
nuti cpochis, quarum primam diserte ipse signave- E 
rat, in altera unico dumtaxat anno a vero calculo 
dissidebat. 

41 Notabilis est jElnolhi aut librarii error dum In Haraldi 

num. 19 ait, anno sexto reqni patria via egres- ''""« <""''<''' 

. i .blnollius; 

sum Haraldum, qui pertingerent ad annum 1080 

vcl 1081. Cum aute.m bina fere lustra, teste Saxone, 
regnando cxegerit S. Canutus, nequaquam anno 
1086, sed 1090 martyrium subisse dicendus esset, 
id quod Pontanus JSlnotho tribuit pag. 199. At 
vero JEhwtki lapsum restituit Saxo ct post eum alii, 
non nisiad biennium Haraldi regimen extendentcs, 
idque chronologix aptatur longe commodius; servan- 
turque S. Canuto bina fere lustra administrationis 
dum initia ejus figuntur anno 1076, martyrium 
autem anno 1086, quemadmodum epitaphium, pa- 
ragrapho 1 superius relatum, clarissime exprimit, 
eum characterem adjiciens, qui rem indubitatissi- 
mam reddit, nimirum sexto Idus Julii et sexta 
feria, qux eo anno 1086 aptissime coincidunt sub 
littera Dominicali D, non item uliis nnnis proximis, 
ut proinde hxc in eo genere sit demonstratio chrono- 
logica. Nescio ubi Labbeus notatum invenerit diem 
sabbati ; sed is character eum consequenter deduxit 
ad annum 1087. Ceterum fixa nobis manet epitaphii F 
epocha,exquaceterasnon paucas, aSte.phanio in no- 
tis ad Saxonem recitalas pag . 222, omnino rejicien- 
das censemus. Habe modo trium aubsequcntium fra- 
trum seriem. 

42 Narrat JSlnothus num. 68, quo pacto facta exquotamen 
fuerit prima sacri corporis elevatio, postquam re- 
quievisset Rex Deo dilectus Canutus et martyr 
egregius eodem in loco annis bis quaternis et 
mensibus fere ter trinis (qux paulo scrupulosius 

accepta videntur) Olavo regni ejus successore im- 
perante : usque dum crebrescentibus virtutum 



vit. __c tam prope consequentia, nec Pontanus miraculis, communi consilio et pari voto cleri 



ipse, nec quisquam alius facile conciliaverit . Anno 
1083 parentis successor declaratus est Haraldus, 
biennium regnando emensus; et tamen S. Canu- 
tus, postquam quinquennium ordinandis domi 
rebus operam impendisset, anno ipso 1085 An- 
gliam jure hereditario repetere meditatur. JEqne 
infelix est apud hunc historiographum chronotogix 
ratio, dum pag. 199 ait, prasfuisse regno S. Ca- 
nutum circiter septennium, defunctura cura an- 
nus ageretur mlxxxvii. Cctera non minus turbata 
sunt, audetque tamen Pontanus Molanum accusare 
quod toto sexennio aberraverit, ubi hic clarissime 



totius et populi, singulis Pontificibus cum multi- 
tudine cleri aggregatis, sacrisque ossibus igne 
examinatis, ex humili mole sustollitur, et ad ba- 
silicam australem, insigni lapideo tabulatu a fun- 

damentis erectam solenniter advehitur, ibi- 

que saxeo sarcophago impositus, in crypta re- 
conditur. Scnsim colligimus tempora quibus regna- 
vit S. Canuti successor ; nam illo, ut JElnolhus 

prosequitur, eterralevato Rex Olavus, quem 

ejus regni successorem prsediximus, quo etiam 
regnante fames et pestilentia, morbus, et ho- 
stium metus Daciae terminos occupaverat, aegri- 

tudine 



el citato su- 
pra Anony- 



reliquoru 
S. Canuti 
fralrum s 



DIE DECIMA JULII 
tudine tactus... vita simul et regno exeessit. Si 
recte scriptoris mentem percipio ; vult dicere, tam- 
diu, varias inler calamitates regnasse Olavum fra- 
trem, quamdiu S. Canuti corpus in prima sepullura 
depositum fu.it. 

43 In e.amdcm scnlentiam loquitur Anonymus, 
quem dcdimus paragrapho2, num. 22. Aliud quo- 
que in Olavo fratre successore in hujus regni 
dignitate notandum contigit : quia quando erat 
regis et martyris Kanuti depositio, accidit Olavi 
tunc exulis ac positi in Flandria in vinculis, li- 
beratio, et hic ad regnum exaltatio. Et nunc, 
Deo disponente, dum facta est beati Kanuti mar- 
tyris translatio exaltationis, evenit hujus Olavi 
depositio terrenae dignitatis. Sed hxc aliquam 
saltem latitndinem pati necesse est, ipsam preeser- 
tim in Flandria e vinculis liberationem, qux tunc 
evcnire non potuit, quando erat regis et martyris 
Canuti depositio, nisi admillamus, aliam omnino 
fuisse solenniorem illam depositionem, a prima sa- 
cri corporis sepultura, qux furenlibus adhuc per- 
duellibus, tumultuarie facla, lempus magis opportu- 
num exspectarc debuerit ,'ut vera depositio dici pos- 
set. Rem sic componendam existimo, ut priusquam 
Olavo fratri obses in Flandria successerit Nicolaus, 
adeoque et liberatio acciderit, et ad regnum exalta- 
tio, annns facilc intercurrerit, sic ut anno primum 
1087 et exaltatio facta sit et sacri corporis depositio. 

44 Ad liunc modum facilius conciliaveris, qux 
aliter explicari nequeunt ; nempe tot annis regnasse 
Olavum, seu potius durasse morbos, pestilentiam, 
calamitates, ob immane parricidium Daniee inflictas, 
quot anlea S. Canutus imperaverat, nempe per duo 
circiter lustra, ut non uno loco satis aperte memo- 
rat Saxo Grammaticus : sic tamen ut etiam verum 
maneat, quod ex JElnotho jam retulimus, requie- 
visse regem Deo dilectum Canutum eodem in Ioco 
annis dumlaxat bis quaternis et mensibus fere 
ter trinis ; nempe novennio non integro ab Olavi 
exaltalione, el paulo solenniori sacri corporis depo- 
sitione; sic ut Olavi obitus referendus videatur ad 
nnnum 1096, quo ea omnia contigerint, quee ex lau- 
datis Anonymo et ^Elnotho supra memoravimus; 
quando eliam Ericus bonus, frater regnandi ordine 
quartus, liabcnas regni moderandas susceperit, uti 
narrat JElnothus num. 69 : Protinusque, totius 
exercitus elevatione et populi acclamatione, prae- 
stantissimus Ericus, Deo provehente, elementis- 
que faventibus, ad regni jura.conscendit. 

45 Commentarium hunc nostrum cum JElnotho 
absolvimus, ita scribente num. 76 : Anno autem 
sexto imperii magnifici regis Erici, congregatis 
universis Dacia? Pontificibus, cum multitudine 
cleri, et terras populo innumerabili, pretiosas 
beati Martyris reliquias, ex saxeo sarcophago 
exsumptas, atque ex crypta, ubi hactenus serva- 
bantur, erectas, solennibus laudibus universis 
comitantibus, ab eodem, quem praefati sumus, 
pontifice Humbaldo, xiii Kalend. Maii, eadem, 
qua prnediximus, arca, oculis peccatores nos in- 
speximus impositas, et ad instar nivis candidas 
et serico decenti involutas. Heec itaque facta fue- 
rint sub initiutn seculi xn, verosimillime anno 1 102, 
quando Ericus, cognomcnto Bonus, ab illicitis amo- 
ribus a Bolilde conjuge avulsus, pia oniuia et sancta 
medilabalur, etiam pcregrinationem in Pairstinam, 
cuidemum immortuns esl , aiino, uti credimus, 1105, 
fratre cjus Nicolao, non antc obitus iiuiitiiim, exclu- 
so Canuto juniore , Erici filio, succedente anno 1 107, 
qncmadmodum paragrapho 3 satis expendimus. At- 
que heec dc fratrum Regum scrie satis dicla sint ; nunc 
lcrlinm JEInolhiance historix edilioncm subjicimus. 

Tomus iii Julii. 



121 



HISTORIA 

VITjE et PASSIONIS 

Auctore ^Elnotho monacho Cantuariensi. 

Ex Ms. Thosano, collato eum editione 
Meursii. 

PROLOGUS. 

Ad Nicolaum Rerjem. 



Principum Duci praecipuo, nobilium Primicerio, 
patria; Patricio a, pio, invicto, magnifico, 
Dacise b provisori serenissimo, tam specie quam 
et nominis dignitate Illustrissimo Regi Nicolao c, 
divini officii ministrorum infimus Ailnothus, Can- 
tia d Anglorum metropolitana urbe editus, jam 
vero Daciee partibus quatuor quinquenniis et bis 
fere binis e annis demoratus, hostium vires vir- 
tute divina subvertere, contumacium colla po- 
tentiae pede proterere, regnijura decenter dispo- 
nere, pacis securitate perfrui, et post decursum 
temporalis imperii, sempitern» felicitatis beati- 
tudine ditari. 

2 Clementiam magnitudinis gloriae vestrse sic- 
ut protervus quilibet et imprudens seu vecors 
detestatur, sic providus quisque et probitatis ex- 
ecutor, tam praesentia quamet exsequentia simul 
moderationis dispiciendo /"discretione, non modo 
laudibus, verum digno venerationis afFectu ex- 
tollendo prosequitur. Judicem enim universorum, 
quem Rex propheticus et opilionum fortissimus, 
justum et fortem denuntiat, eumdem etiam pa- 
tientem et longanimem esse declarat. Et cujus 
honorem judicium diligere insinuat; ei se mise- 
ricordiam cum judicio decantare manifestat. Cu- 
jus vestra excellentia pietatis modum, pro mo- 
dulo mortalibus concesso exequens, et justitiaa 
severitati mansuetudinis lenitatem prwferens, 
ejus ob hoc, ipso opitulante, glorise compos effi- 
cieris ; cujus hic vicem tam dignitate quam et 
nominis participatione exequeris. Ipse quippe 
potentes de sede dejiciens, humiles et in pra- 
senti exaltat et in perpetuum sempiterno? beati- 
tudinis honore magnificat. Ulius, ut credi potis- 
simum est, gratia, pretiosus frater tuus germanus 
Canutus, jam indubitanter beatus cognominan- 
dus, ex apice temporalis imperii gloriam naetus 
decoris perpetui, sicut inter mortales regni glo- 
riosus excellebat potentia, sic jam beatis spiriti- 
bus associatus, gloriosior virtutum effulget raa- 
gnifieentia. 

3 Cujus ego prassumptuose gestorum simul et ; 
certaminum insignia explicare aggressus, im- j 
peritas linguoe infacundia? ignosci deposco; ut si 
quid inane seu veritatis vacuum pondere, visus 
aspectantium offenderit, non superducto proti- 
nus supercilio Pharisaica condemnetur invidia, 
sed sincerse discretionis artieulo exterminandis 
sublatis, inseranturprobabilia. Siquidem morda- 
cis invidi» morbum, qui versus g exiguitatem 

21 imbe- 



.\icotao 
Regi, S. Ca- 
nuli Iratri 
hanc narra- 
lionem dedi- 
cat auctor. 
d 



Regis scveri- 
tas clementia 
condienda. 



>. Canuti v- 

- 
cripta 



122 



VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 



B 

petit rrjia 
auctoiitate 
defendl, 

h 



Gratulatur 
Hegi fiater- 
nam gloriam 



Dum linguae nervos, gressusque resolvit ha- 1) 

benas : 
Effugat et febres, cunctos pellitque dolores : 
In Sanctis quoniam Deus est mirabilis ipsis, 
Virtutes, signa faciens post inclyta gesta, 
Ut coelo clari fiant, seclo manifesti. 

6 Tanti igitur germani pignora, regia condi- suadetque ut 
gnis aJornet Jonis potentia, aedis sacrae decus '/','","",.'" 
amplificet, spiritualis normae viros cultui ibidem 
Jivino jugiter insistentes soliJanJo corroboret, 
ut pro temporalis suffragii adminjculo supernae 
remunerationis in aeternum potiaris praemio. 
Ejus quoque intercessionis obtentu hostium tibi 
vires subjiciantur, inimicorum cuneus attenue- 
tur, regni vis consolidetur, pacis securitas con- 
firmetur, sospitatis integritas tribuatur, morbus 
ae pestilentia pellantur. commoda quaeque con- 
valescant, incommoda decrescant, et desiJui n n 

longaeva imperii meta decursa, aJ superna trans- 
missus, in regia glorieris seterna. Vigeat et va- 
leat in seternum pietas vestra, et divinae misera- 
tionis respectu regiaeque sublevationis opitula- 
tione sustentetur imbecillitas nostra o. o 



imbecillitatis vestrae interJum solet assurgere, 
haiul moJoextinguenJum, immo expergiseenJum 
autumo. cmn eventilatum cineribus ignem frustu- 
lis appositis, fumivoma lieet fiamma obfuscante, 
incendiis aptare contenJo. SeJ soricem in situla 
salientem, gallus atria perlustrans, et sub tecti 
culmine anhelitu raucisono aera verberans per- 
transeat, et cum comparibus aJacutis calcaribus 
bellum certamiuis ineat. Neque enim ego Danaum 
classes DarJanis exciJium inferentes eJissero : 
non acies Hectoreas, Myrmidonum armis, um- 
bonibus objectis, insigniter obviantes comme- 
moro ; seJ quas Je gestis religiosi principis, et 
Deo Jilecti Martyris, probabilibus personis utri- 
usque sexus, et ordinis referentibus, agnovi ; re- 
ligiosi habitus viris Jesu Christo ibiJem insigni- 
que triumphatori Jeservientibus obnixe suffra- 
gantibus, posterum memoriae reservanJa, apici- 
bus contraJiJi : ea pietati majestatis vestrae 
repraesentans, ut et Je tanti germani glorifica- 
tione plenius exhilaretur, et aj ejusJem virtutis 
insignia aemulanda, superno provisore aspirante, 
ardentius incitetur. 

4 Meis igitur coeptis, pacis simul et patriae 
provisor, solita pietate faveto, et qui de opina- 
tissimo h progenitore vestro , gloriosorumque 
germanorum tuorum temporibus, ad haec usque 
praesentia magnificentiae vestrse tempora colli- 
gendo perstrinxi, regio dignare confirmare de- 
creto ; ut habeat dignitas regia , tam proprii 
quam et praacedentium exercitii monumenta po- 
steris deferenda. Ambiguitatis vero scrupulum 
de pretiositate sanctitatis hujus, de quo operis 
nostri summa est, Dei hominis a pectoris sui 
secreto fidelis quisque removeat, qui Dominum 
omnia posse, et antequam efficiantur praenosse 
ac proenuntiasse, non haesitat. Qui enim Ange- 
lum superbiae ob extollentiae contumaciam de ex- 
celsissimis i dejecit ; ipse humiles et quietos , 
ejusque judicia metuentes de infimis ad superna 
perducit : et qui desilice durissima, Aaron virga 

percutiente, laticem produxit ; ipse sibi de Rege jmprimis seculi sequioris, nos Dacos indigitent 
Martyrem, de Principe terreno, regni ccelestis 
consortem elegit. Haee autem qui omnipotentem 
peregisse dissimulat, ne et a divinae repromissio- 
nis solo exterminetur, pertimescat. Petro quippe 
attestante, in omni gente qui tirnet Deum et ope- 
ratur justitiam, acceptus est illi : et quia potens 
est Deus de lapidibus suscitare filios Abrahae, 
cur ex gente licet durissima k, Catholica tamen 
fide insignita, Principem religiosum, veritatis et 
justitiae executorem, Sanctorum in supernis col- 
legam non dignaretur efficere ? 

5 Sed cum universa possibilia sint credenti, 
et Deus in illo potentiae suse clementiam pere- 
gisse credatur, et patrocinio terrigenis proviso 
debitae venerationis obsequio ab universis magni- 
ficetur : laetare ergo Rex insignissime, tanta 
fratris adornatus glorificatione : exulta, confi- 
dens, apud Deum advocatum habere, in cujus hic 
regni solio, eo concedente, meruisti residere. 
Gratulare illum ccelis evectum, Abrahae sinu re- 
conditum, Angelorum socium, Martyrum conci- 
vem effectum, Beatorum choris interesse, Dei 
vultum praesentem cernere, gloriam majestatis 
inspicere, et hoc jam interventus l, ope divina 
peragere, quod hic regia quondam functus po- 
tentia non valebat perpetrare. Visu namque or- 
batis lucis respectum condonat, cutem Lazarica 
tabe putrescentern expurgat. 



ANNOTATA. 



a Deest hic titulus in editione Meursh, a qua, 
ut in Commentario diximus, multa alia absunt : 
non putavi tamen singulas minutias scrupulosius ob- 
servandas. Ms. nostrum Thosanum dicitur, a vctcri 
monastcrio Doest, quod Brurjis Flandrix non procul 
situm fuit. 

b Daciam pro Dania accipi vulgo notissimum 
est, id tamen a scriptoribus postcrioris ,rvi inductum 
teslatur Meursius, pro eo in notis varios scriptores 
allegans, quibus enumerandis hic supcrsedeo. JEgrius 
id ferre videtur Stcphanius in notis ad Saxonem 
pag. 27 : Nam quod ad illam attinet appellatio- 
nem, inquit, qua plerique scriptorum veterum, 



Obstructas m aperit aures, et famina reddit, 



ea semper persisto sententia, longe fuisse 
alios, quam nos Danos, et Dacorum nomen in 
media barbarie ab hominum imperitia genti Da- 
norum impositum. Sed de his hic nobis disputan- 
dum non est : fuerit eadem aut diversa gens, cer- 
tum est, /Elnothum per Daciaa provisorem inlelli- 
gere Rcgem Danorum. 

c De Nicolao aliisque S. Canuti fratribus, satis 
dictum est supra, uii et de JElnotho, horum Acto- 
rum scriptore . 

d Sic recte legit noster, pro hodierna Canluaria, 
de qua pluribus Meursins, explicans suum Cantici, 
quod in suo Ms. male expressum repercrat. 

e Satis mira JElnothi locutio, sed qux interpre- 
tatione non indiget. Vide Commentarium prxvium 
a num. 24. 

f Ita omnino legendum puto, melius quam apud 
Meursium dispicientia, discretione. Ceterx phra- 
scs, satis contorlx, auctori condonandx sunt. 

g Finis non sit, si duriora quxqne Ixviganda 
suscipiam ; salis mihi erit modo constructiones intel- 
ligipossint. Hicpro versus, malim legere adversus. 
Habcs et illic expergiscendum active, et in sequen- 
tibus pomposiores dictiones profanis eruditiunculis 
non satis apte respersas. 

h Ea voceuluntur medix islius xtatis scriptores, 
pro inclyto aut celebri. 

i Sic plane legendum est, non excellentissimis, 
ut Meursius, cujus plures alias variantes sigillatim 
non prosequar. 

k Ita etiam Danos depingit Sefridus in Vita S. 
Ottonis, quam dedimus die 2 Julii, pag. 419 A : 
Nam et homines terrae illius tales sunt, ut in 



DIE DECIMA JULII. 






rnaxima ubertate atque divitiis, generali quadam 
duritia, omnes inculti videantur et agrestes. 

1 Vutt dicere, opinor, interveniens , seu sua 
apud Deum interventione. 

m Palam est, leijendnm, ut hic, obstructas, ne- 
que inteltigitur , quid sibi velit Meursii exemplar 
per obructas. 

n Haud dubie pro residui. Verum, ut semel di- 



/Iquilo sen 
fidem reei- 
pit; quarel 



Diini /iriurcs 
ceteris con- 
versi, ma- 
neiu constan- 
tes in fide. 



Sueci in fide 
inconstantes 
dicunlur.qui 
S. EskiUum 
oeciderint. 



feritate et vesania transitorio sequestratus se- p.x mss. 
culo, Angelis collaetantibus superna adiit victu- 
rus perpetuo. 

10 Aquilonales autem qui ob situm rcgionum ( 
Normanni dicuntur et Isonii, qui etiam ob hie- ' 
mis ibidem vehementiam et longsevioris glaciei '/' 
seriem, Glaciales tam patria quam et Danica et n,Ur . T mY> 



cam, sexcenix sunt hujusmodi minutix, imposterum Nomanmca lingua nuncupantur, ritum quidera 



negligends, ubi necessarium non fuerit ras expla- 
iiur,- ml rei intelligentiam. 

E.r hujusmodi prologo facile intetliijis, quod 
supra dicebam, scriptorem, dijfusiori orutioni assue- 
tum, multis pauca dicturum. 



CAPUT I. 

frcemittuntur varia de recepta serius a 
gentibus Aquilonaribus fide Christia- 
na , de victoriis et gestis Suenonis, 
S. Canuti varentis, et Ilaraldi fratris. 



Regna Aquilonis in remotis mundi partibus 
abdita, longe diuque paganis tenebantur 
ritibus dedita ; quousque ea de profundo erroris 
et infidelitatis divina extraxit clementia. Nam 
postquam fere omnia occidentis regna, quae Ju- 
lius Caius, magni quondam Pompeii gener, Au- 
sonio subjecerat imperio, Christianis colla subdi- 
dere legibus ; nationes illae, quae ex adverso la- 
tere Francorum seu Gallorum Saxonum, qui 
Aquilonaribus consistunt partibus, Suechi videli- 
cet et Gothi, Normanni atque Isonii a, tanto se- 
rius signa fidei suscepere, quanto illuc fidei do- 
ctores, tam pro victus rerumque penuria, quam 
et pro barbarorum feritate et innata duritia, ma- 
gni pendebant b divertere. 

8 Dani vero, qui Gallis Saxonibusque vicinio- 
res existere videntur, idcirco gentibus praenomi- 
natis potiores habentur ; quod et ipsi solum ne- 
cessariis utilius usibus incolunt, fidemque Trini- 
tatis ante quam illi cognoverunt, istisusceperint ; 
finesque suos Regumnobilium vi et consilio, tam 
Praesulibus quam et divini officii ministris, eccle- 
siis Dei ibidemindies circumquaque adauctis, no- 
bilitaverunt : fidemque hactenus susceptam, huc 
usque fideliter venerando servaverunt. Ut enim 
quiddam ex antiquorumrelatu contingam, ex quo 
venerabilis memoriae Pontifex Poppo c, candentis 
ferri ardorem inusta deferens dextra, et ignitas 
ferri laminas incombustis pertransiens plantis, 
Christum Dei filium verum, et solum Deum fore 
evidenti indicio declaravit; fidem, quam gens 
Danica suscepit, in hodiernum illibatam con- 
servare et custodire, Jesu Christo favente con- 
tendit. 

9 Suechi vero et Gothi, rebus ad votum fa- 
ventibus, prosperisque succedentibus Christiani- 
tatis fidem nomine tenus venerari videntur. At 
ubi adversitatis aura, sive terrae infertilitate, 
aerisve siccitate, aut procellarum densitate, seu 
hostium incursione, vel ignis adustione inflave- 
rit ; fidei religionem, quam verbotenus venerari 
videbantur, non modo verbis, verumrebus, Chri- 
stianorumque fidelium persecutionibus insequun- 
tur, atque suis finibus omnino expellere conan- 
tur. Unde pice memoriae Eskillius d Episcopus, 
ex nobilissimo Anglorum orbe deveniens. ibique 
Euangelium fidei feris et indomitis gentibus de- 
nuntians, pro veritatis testimonio barbarorum 



Christianae religionis observant, sed pro terrae 
infertilitate victusqua exiguitate, eamdem fidei 
religionem tam solennibus jejuniorum diebus, 
quam et quadragesimali tempore illicitorum esu 
ciborum commaculant. Ab Aquilone enim, ut per 
Prophetam Dominus commemorat, pandetur, 
malum super faciem universae terrae. Idcirco na- 
tiones istae, quas commemoravimus, antiquae in- 
fidelitatis obstrietae frigoribus, vix umquam ita 
fervore succensae fidei stabilitate solidantur, ut 
infidelitatis nexibus penitus absolvantur : dum et 
fidei Sacramenta, quod mortalibus inconcessum 
est, humanis conantur rationibus perstringere, 
legesque suas Dei justitiss praponere, et ab an- 
tiquis sese ritibus, sive religiosis, sive irreligio- 
sis, divini respectu timoris, pudori deputent ab- E 
strahere. 

11 Verum ne his diutins immorer, quidqnid Vntumseri- 
seu illis sive cunctis in divinis perficiendis deest >'""''*■ 
mandatis fidelibus, exurgente Aquilone, id est 

frigore corporis et iniquitatis effugato, veniat 
Auster et perflet hortum Ecclesiae fidelium, ut 
fluant aromata illius : veniat scilicet calor gra- 
tiae spiritualis, et influat in corda credentium, 
ut verae fidei professione operumque fragrantia 
redundante, luceat lux nostra coram hominibus, 
id est mundi amatoribus, et non superna sed ca- 
duca sapientibus, et glorificent patrem nostrum 
qui in ccelis est. Et ut proposita congruenter 
prosequamur, favore nos ut essemus creantis, et 
ut reformaremur recreantis, adjuvemur. 

12 Post multos igitur bellorum incursus cer- Sueno ma- 
taminumque conflictus, inter Magnum Aquilona- 'JJ'" s . Re3 j. 
lium et occidentalium et Suenonem, Magnum regni zmu- 
etiamnuncupatum, orientaliumet Australium Du- '"* 

cem, acerrimos utrosque, commissos ; postque 
memorabile initum praelium inter Heraldum Co- 
ma pulchrum et eumdem Swenonem deprincipa- 
tu Daciae habitum ; Magno quidem via universi- 
tatis egresso, et Heraldo Daciaa terminis extur- p 
bato Sueno Magnus nativi soli principatum obti- 
nuit : et quoad vixit tempore. nobilissime re- 
xit : qui veluti famosus ille Trojanorum quondam 
heros inclytus Priamus, speciem dignam prae- 
ferens imperio ; cum secundum divinum interpre- 
tem, sapiens corde esset et fortis robore, gentem 
suam tam divinitatis auxilio, quam et robore et 
prudentia consilii sui ab extranearum incursione 
gentiura strenue protexit ; et pace circumquaque 
reddita, armis eam et viribus pluribuspercircui- 
tum gentibus terribilem effecit. 

13 Sed et quia liberalium non expers erat 
studiorum, et divinarum non inscius Iectionum, 
religionis cultum evehere non neglexit : inimo 
Sanctorum ecclesias, in quibus erant locis, re- 
gali auctoritate provexit, et in quibus hactemis 
non fuerant, erexit : clerumque ac pontifices tam 
adaugere quamet venerari operam duxit. Orpha- 
nis et viduis egenis et advenis, et mazime pau- 
peribus clericis, regalibus succurrebat stipen- 
diis : et ex iniquo mammona hos sibi ainieos ef- 
ficere satagebat, a quibus se rstonris intromit- 
tendtim tabernaculis prossumebat. Etne omnibus 
immorer : mitis erat parvis, atrox asperque su- 

perbis 



cultum divi- 
n ii m promo- 



124 



VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 



perbis; illos mulcebat clementia istos premebat stratione magnifici adventus interimendura in- D 



Ad excusafr 

da ejus pec- 
cata, 



potentia. Pauperibusque dapes, nudis dat tegrai- 
na vestes : hos favebat ne in via deficerent.illos 
tegebat ne aut frigoris rigore aut caloris ardore, 
deperirent. Sed quid in humanis est omni parte 
beatum. Deus enim Dominus noster solus vere 
bonus et solus vere beatus, aequalis et coaeternus 
Deo Patri existens, et homo in fine seculorum 
deveniens, sicut immaculato et intemerato utero 
exivit virgineo, ita sine molestia et gravedine 
peccati nostri conversatus est, egressus eseculo, 
nostro dico, per humanitatem, pro nobis, in no- 
bis, ex nobis assumptam, egressus est seculo ; 
qui perDeitatis essentiam suis fidelibus aeternam 
promisit praesentiam. 

14 Nos vero qui in iniquitatibus concipimur, 
et in delictis ac doloribus parturimur, quamvis 
salutari lavacro originali absolvamur commisso, 
fragilitate corporeae infirmitatis et onere super- 
additae mortalitatis aggravati, in peccati cce- 
num relalimur; et nisi supernus relevaret spi- 
ritus, omnes aeternae damnationis absorberet in- 



ostenditur 

remitti om- 
nia pntter 
despcratio- 
nem. 



blirnu ..< 

cotu ubinis 
muttoseuece 

pit litios 



sinuarat ; hostibus circumquaquc devictis ac ini- 
micis insidiantibus solo stratis, regni felicitate 
nacta, et quiete e, pacis securitate, potita, luxui 
illecebrosi appetitus admodum cedens, numerosse 
prolis sobolem f, in regni sibijura successuram 
emisit ; quosdamque divinne scientiae studiis ap- 
posuit, quosdam suis in locis singulis educando 
nobilibus delegavit. 

17 Ipso autem in loco qui Suddadorp *, id : est 
villa ccenosa, dicitur, via desperandi reditus 
egresso, regii glebam cadaveris regalibus pro- 
curantes exequiis, in insulam maritimam, quae 
pro eo quod mari circumcingitur, lingua Danica 
Seland nuncupatur, ad locum praecipuum, qui 
Rooskild g, id est fons Roe, antiquitus vocaba- 
tur, inferunt, ibique in ecclesia sanctoe et indivi- 
duae Trinitatis, et sancti Lucii martyris, insigni 
lapideo tabulatu, a Suenone ejusdem tunc Sedis 
Pontifice constructa, debitis honorificantes exe- 
quiis recondunt. Actum anno Incarnationis Do- 
minicoe millesimo lxxiv /;, qui erat annus regni 



• Ponlanus 
Slutorpium, 

iimrlniis an- 
no 1074. 



teritus. Sed qui protoplasto post mali gustum et ejus xxvm, iv Kalend. Maii regnante in perpe- 



divini praecepti transgressum, morte morieris, 
dixit, in se credentibus, ejusque jussis obtempe- 
rantibus, vitam oeternam promittit : et qui lega- 
lis censurae severitatem, per praemissos intulit, 
ipse misericordiam veniens attulit, ut legalis du- 
ritia Euangelica mitigaretur clementia, dum quos 
illa puniendos dijudicet, ista ad veniam quaeren- 
dam invitet : nam cum illa ob hoc vel illud com- 
missum hunc a populis delendum, illum lapidi- 
bus obruendum, alium morti condemnandum de- 
nuntiet ; haec poenitentiam agentibus regnum cce- 
lorum aperiendum declamat, et omnem reatum, 
excepta Spiritus blasphemia, id est aeternae sa- 
lutis desperatione. remittendum insinuat. 

15 Quo enim modo reatibus absolvendus cre- 
ditur, a quo ejusdem remissionis gratia despe- 



tuum omnium dominatore Jesu Christo Domino. 
18 Inclytus ergo Sueno Magnus Rex, natio- 
nibus circumquaque versus regni sui gentes pa- 
cificatis ; Dominicisque aedibus tum proprio reli- 
giositatis industria in locis prascipuis quamplu- 
rimis eminenter extructis, tum ab aliis pridem 
perfectis ac per semet regalibus donis decenter 
adornatis, et tam Pontificibus quam et religiosi 
cultus ministris amplificatis; ipse tandem huma- 
nae conversationis usum deserens, atque secre- 
cretum longajvaa pausationis ingrediens, regni 
sui heredibus non tam regalium opulentiam ga- 
zarum, quam et regnandi securitatem, pace un- 
dique effecta, reliquit : eisque paternarura vir- 
tutum prudentiam gnaviter imitandam, operum 
monumentis deseruit. Sed regiis inter se tironi- 



E 

Excluso S. 
Cauitto, eti- 
gitur succes- 
sor llaral- 
dus, 



randocontemnitur? Et qui enormitatem scelerum bus, Haraldo scilicet et Cnutone, jam jamque 

suorum divini Iateris sanguine diffidit praepon- Canuto nominando, de principatus jure dissi- 

derandam, et multitudinem reatuum spiritualis dentibus ; Haraldus, quia et natu anterior et ge- 

gratia remissionis non aestimat exsuperandam, stu videbatur modestior, totius gentis electione in 

atque in ipsam incrudelitatis seu desperationis regnum adsciscitur, et ut felix diu vivat Daeiae 

obstinatiam in finem usque perseverando defece- princeps proclamatur. Quod acerrimus Cnuto. li- 

rit; idcirco pietate privatus, omnibus exit crimi- cetmoleste ferret, fraternae tamen potius duxit 

nibus implicatus ; et ab ea, quam desperando irae cedere, quam, secundum Thebanos quondam 

contempserat, ac per hoc seraet indignum ipsa regios pueros, sempiterni rogi incendiis ob re- 



judicaverat salute, aChristo condemnatus, aeter 
nae damnationisbarathro, sempiternis exurendus 
incendiis detruditur deputatus. Qui autem voce 
Dominica audita verae remissionis gratiara petit, 
ut accipiat ; commissorumque indulgentiam quae- 



gnandi libidinem sese fratremque concertando 
admittere. Divinitatis enim sibi affuturum in- 
scius exspectabat auxilium, perquod se postmo- 
dum tam eminenti gloriaignorabatsublimandum. 
19 Ipse autem Dominus Deus noster, qui in 



rit, utinveniat; atque ad pietatis aeternaejanuam altis habitans, humilia respicit et alta a longe 

cognoscit, tempora exaltationis electi sui impo- 
sterum reservabat : quem non solum temporali, 
verum sempiterno honorandum imperio delege- 
rat. Ut vero proposita persequamur, Haraldus 
patrium nactus imperium, populi votis admodum 
favere, eisque leges et jura, non tam quae vellent 
eligere, imo quaa vel quales elegissent poste- 
ris servandas regali studebat auctoritate decerne- 
re. Unde leges ab eo sancitas Dani usque in ho- 
diernum diem ab electis et eligendis sibi Regibus 
expetunt ; eumque, veluti pacis ac libertatis pu- 
blicae provisorem, pro concessis ab eo legibus, 
laude et favoribus extollunt. Sed et ipso regni 
sui anno sexto i patria via egresso, locus eum 
celebris, qui Vallis villa, id est Dalbui Danica 
lingua dicitur, futurae resurrectioni reservandum 
excepit, et exceptum terrae matri religiosis pro- 
secutum exequiis commendavit. 

ANNOTATA. 



precibus importunis non deficiendo depulsat 
portas indeficientis clementiae, verae confessioni 
apertas inveniet ; per quas ad atria curiae coele- 
stis devenitur, ubi Deus deorum in Sion, id est 
aeternae pacis praemissa conspicitur. 

16 Inter igitur praemissa pietatis studia, Sue- 
no Magnus, veluti Regum quondam fortissimus, 
ut et vatum facundissimus David ; qui in simili- 
tudine veri pastoris, bestiarum fauces manu forti 
conterens, gregem Dominicum a voratu insidian- 
tium a Christo liberandum insinuarat; et Go- 
liath alienigena, veluti Antichristo, divinis ca- 
stris insultanti, atque singularis occursum certa- 
minis offerenti, seseque contra et supra Deum 
extollenti, lapide angulari sive petra qui Chri- 
stus est, de monte sine manibus excisa, percus- 
so, ac dejecto, ac proprii mucronis acie per- 
empto ; ipsum Antichristum divini oris et illu- 



uni milci el 
gratas popu- 
lo tegcscon- 



DIE DECIMA JULII. 



125 



ANNOTATA. 



a Novas hic eruditiones non satis apposite conge- 
rit JEinothus : ad Isonios adverto potissimum, quos 
tn suo exemplari Ms. Meursius quoque reperit, ob- 
servans, in prima editione Hufniensi, pro Isonii 
haberi Islandi ; qux lectio longe prxplucet. Isonios 
non novil Saxo, ut vide in Slephanii ad ipsum notis 
pag. 22 et 23. 

b Intelligo verebantur, seu periculosum ipsis 
videbatur ad feras eas gentes divertere.' 

c Popponis istius non uno prodigio celebris, me- 
minerunt scriptores varii Danici, Suecici aliique 
citati a Joanne Vastovio in.Vite Aquilonia pag. 28 
edilionis anni 1623, et in alteraBenzelii anni 1708 
pag. 21, atque etiam in annotationibus a pag. 14, 
quorum texlus aliquos hic allegavit Meursius. Ne- 
que is in Actis noslris incognitus est; de eo enim 
agitur lomo 1 Junii pag. 107 D. et rursus pag. 
536 D, E, ubi dies obitus assignutur xiv Kal. Au- 
gusli seu 19 Julii, quando, inquit Papebrochius, 
licebit de eo agere, saltem ut beato. Ita ipse quam- 
vis fortusse majora requiri possint cultus saltem ali- 
cujus, ulcumque inchoati vestigia ; quandoquidemin 
Breviario Sleswicensi anni 1512, cujus urbis Epi- 
scopus fuisse dicitur, nulla usquam Popponis occur- 
rat memoria. Sed hxc ibi discutientur, ubi et de 
inusta, pro non usta dextera, de ignitis ferri la- 
minis, et chirotheca ferrea. 

d S. Eskilli seu Eschilli Acta illustrata sunt 12 
Junii; deS. Sigfrido autem, cum quo ex Anglia 
devenerat, vide 15 Februarii. Cetera parerga satis 
patent, uti et orationes concioni magis quam histo- 
rix convenientes. 

e Nolat Meursius ita etiam legere editionem pri- 
mam Hafniensem, sed restituisse se, et quietae pa- 
cis. Nimis religiose, nam recta esl syntaxis ; non ita 
placent nacta et potita, verum licentius in his et 
aliis vcrsatus est JElnothus. 

f Satis innuit numerosae prolis sobolem fuisse 
illegitimam. Undecim filios numerat Meursius, 
nempe: Gormonem, Haraldum, Suenonem, Omun- 
dum, Ubbonem, Biornonem, Benedictum, Canutum, 
Olaum, Ericum, Nicolaum , et filiam Syritham; 
ex quibus quinque, ut in Commentario diximus, pa- 
tri in regnum ordine successerunt. 

g De Roskilde, ejusque a fonte denominatione 
plura adducit Meursius, qux huc magnopere non 
spectant : sufficial observasse, Roskildim eo tempore 
fuisse Zelandix melropolim et Regum sedem, Haf- 
nia necdum, condita: 

h Ex ea epocha ferme pendel temporum ratio 
pro sequenli filiorum dominatione, ut supra osten- 
dimus. 

i De Haraldo ejusque regimine aliler loquitur 
Saxo, ut infra patebit : neque ei sex annos, scd 
solum regni biennium concedit, quod ex aliis scri- 
ptoribus confirmat Meursius. Vide etiam Stephanii 
notas pag. 220 D. 



CAPUT II. 

S. Canuti prveclarai virtutes, misericor- 
dia in pauperes, curajustitia} et cultus 
divini, rigida pcenitentia, etc. Expedi- 



altum pelagus tendentes, ratis nostrae rimas so- 
lerti industria obstruamus, ne qua vena insidian- 
tis aequoris navigant.es intercipiat ; et erecto 
Crucis Dominica; ligno, vela virtutum in altiim 
resurgant, quo sirenarum cantus auribus obtusis, 
veloci Euro perflante, discurrentes, Herois no- 
stri meritis ad sinum optati portus delatis, an- 
choram spei nostra divinae affigamus clementiae 
ne spiritualium mercium navim scopulorum ad- 
versitas intercludat, et littorea gaudia, gazis 
porro vectis jam sparsim unda nantibus, fletuum 
planctibus admisceat. Sed qui dixit : Aperi os 
tuum et ego adirnplebo illud, sensus nostri labia, 
et oris dirigat eloquia, ut sic militis ejus effera- 
mus prasconia, quatenus majestati illius tracte- 
mus complacita. 

21 Gloriosi igitur Suenonis magni Regis in- 
clyta soboles, licet omnis paterns virtutis indu- 
striam innata sibi aemularetur prudentia, insi- 
ghissimus noster Cnuto, (quemsedes postmodum 
Apostolica, summo Pontifice prsesidente, quam 
plurimisque tam Praesulibus quam et religiosi or- 
dinis viris assistentibus, seu propter sensus ca- 
niciem vel vitse sinceritatem, seu pro hoc quod 
eum in canone Sanctorum connumerandum de- 
cernebat, Canutum censeri instituit) veluti inter 
gemmas pretiosas effulgens carbunculus , non 
tam patria imitari studia, quam et propriis mo- 
numentis gesta posteris conabatur tradere cele- 
bria : crescebat enim in eo morum hinestorum 
prudentia cum venustas juventutis gratia. Unde 
superna tandem providente clementia, in regni 
processit fastigia. Acer quippe erat ingenio, spe- 
cie dignus imperio, oculis vivacibus, armis et 
animo strenuus, mentisque industria sermonis 
prodebatur facundia. Et quia neque volentis, ne- 
que currentis, sed miserentis est Dei ; et ab ini- 
tio exorientis seculi electi mansionibus aeternis 
in regia sempiterni Patris sunt locandi ; Dominus 
in eo elegantem sibi satellitem formabat, quem 
ex regiae dignitatis fascibuscomitem stipernorum 
et Martyrem faciebat. 

22 Ipse vero post fratris excessum ex seculo, 
divinitus sibi proviso promotus imperio, Regura 
se Domino obsequiis mancipabat fidelibus ; utejus 
protegente auxilio, tam a terrestrium quam et 
ab aeriorum hostium muniretur incursibus. Fa- 
melicos fovebat, et pauperes nudos vestiebat et 
algentes, orphanis et viduis elementer succurre- 
bat, peregrinos et egentes misericordiae stipen- 
diis sustentabat. Ordinis religiosi viros quosdam 
ut Dominos, quosdam ut Patres honorabat : mi- 
nisteriorumque spiritualium sacraria regalium 
munerum donis adornabat. Sanctas Sanetorura 
Dei ecclesias.diurni cursussacratum ordineraau- 
diturus, assiduus frequentabat : et qua? ibi capaci 
percepisset auditu pretiosi pectoris armario re- 
condebat : ad quae eum divinus incitabat spiri- 
tus, ut in seculum seculi permaneret memoria 
ejus. 

23 Regum quamplurium, sed et ipsius Salo- v, 
monis devitans lasciviam, ob quam ejus quondam 
posteri bis quinis regni partibus ablatis, vix dua- 
bus irato Domino principari a merebantur : impe- 
ratorii generis, nobilissimam sibi conjiigem. sa- 
pientum consilio, elegit ; quam insigni honorifi 



IX NM. 

/,,.■ in i Uam 
s Canuli. 



Cnulo.a 
Seite jposto- 
lica Canutui 
itirtus, imtl- 
tis splendel 
virtutibut. 



msertcors 
in paupert 
sttcerdolim 
recereus. i 
sacris assi- 
ttuus. 



idela Ron- 

Irn. iHtenittt 
iisHtisr et ili- 
lini enltiis 
fropagatto- 



ni. 



tio ill Angliam, fratris Olavi prodi- centiaexoccidentalibusorisadductam.secundum 
tione interversa nominis ejus ajstimationem.qune Ethleta b id est 

nobilis dicebatur, nobilem nobiliter excipiens. im- 
pudicis concubinarum despectis amplexibus, so- 
liusejus connubio, Jesu Christo tcste. Angelisq e 
ejus, contentus est. Sed et quemadmodura de 



Vanscursis littoreis remigiis et adjacentium 
regionum intuitu jam satiatis obtutibus, ad 



126 



VITA S. CANUTI REGIS ET MARTYRIS. 



beato Job dicitur, causaa utiles, quas nesciebat, pus delitiis assuetum, non tam sustentabat, quam 
diligentissime investigabat ; et cum prudentibus et his, non ad sufficientiam sumptis, cruciabat : 
et religiosis saspius pertractans, qualiter fldei opera enim sua non in platearum occursibus pro- 



/>«.< improbii 
fjits sttncto 



Christianffl rcligionem in regno suo indies adau- 
geret, assidue revolvebat. Mulla siquidem anti- 
ijiiitns tradita in praesens observari sagaci indu- 
stria prospiciebat, qusa magis pro divina essent 
justitia corrigenda, quam ob vulgi favorem exe- 
quenda : quaa superni arbitri inspirante gratia 
coercere disponebat. 

24 Sed indomitse gentis feritas et innata du- 
ritia, voluntatis ejus effectum indies differebat. 
Et quia, ut veritas attestatur, omnis qui male 
agit odit lucem, et non vult veuire ad lucem, ut 



/v, i ata sua 
con/iteliir, 
proquc iis 
:, :, flagella- 
n privatim 
eurat : 



iii IJiuitlin- 
gt HHifl ' / 
otnmbiu d e- 

hlls I ,'tl,' ris 

:>: pane et 
uqua jeju- 

,„s. ^ 



palari, sed ab investigatore cordium desiderabat 
approbari ; ut nesciret sinistra quid faceret dex- 
tra : quia non inde laudis humanae favorem, sed 
Patris, in abscondito videntis, praestolabatur re- 
munerationem. 

27 Sed quoniam, juxta veritatis dictum, civi- 
tas in excelso sita nequit abscondi ; et lucernae 
lumen magis in edito proferri, quam in abscondi- 
to debeat occultari ; fama virtutumetconstanti», 
prudentianobilissimi Principislatius diffunditur: 
et tam apud Scottos, Orcadas, Irosque g, qui ul- 



usibus inhaerere, et voluntarie cupiebant in pec- 
catis jaeere, quam injuste observata, justitiae ra- 
tione audita, relinquere ; vanitati eum insistere, 
et veluti novis et inauditis adinventionibus ope- 
ram dare, in suis conventiculis querebantur: ac 
ob lioc, qualiter jugum dominationis ejus ab indo- 
mitis et hactenus inflexis duris contumaciae suae 
cervicibus excuterent, haud divini Spiritus illu- 
stratione inflammati, seb alieni spiritus sugge- 
stione inflati , consiliabantur c. Homo enim carnalis 
non percipiebat. quae regio pectori omnis scientise 
Spiritus infundebat. Nam d cum ipse eos a pec- 
cati servitute eripere, et ad justitias libertatem 
conaretur reducere ; audiendo non intelligentes, 
et obc<ecati videntes, veluti antiquse pacis et quie- 



iniquorum collegio sunt deputati, quia voluntarie 
servi peccati sunt effecti. Quapropter in laqueum, 
quem pedibus innocentis paraverunt, incidentes ; 
et in foveam, quam foderunt, corruentes, Judaeo- 
rum aemulatores extiterunt, quia vitia eorum in- 



crepantem ferre nequiverunt. Sed relatu perdi- servitute oppressis, ferocitatemtyrannidis eorum 



lionis eorum suo tempori reservato, ad virtutum 
nobilitatem magnifici Herois nostri explicandam, 
redeamus. 

25 Crescente ergo in servo et vere Rege (quia 
Deo servire regnare et vitiis imperare domiuari 
est) divini respectu timoris ; actus et ignorantias 
pristinas ac delicta juventutis suae solerti exami- 
natione discutiens, sibi cohaerentibus religiosis 
viris, tuncquidem regaliscuriaeCapellanisc,nunc 



et Arnoldo, verae et sincerae confessionis hum: 
litate adaperiens, suae devotionis affectum, ita 
divinae subjiciebat clementiae, ut quod quibusdam 
incredibile videbitur, corporalis etiam vindicta? 
plagas ipsis solis, Deo teste, ejusque secretorum 
consciis, ab eis sibi inferri non renueret. Audie- 
rat enim et audiens intellexerat.quia quanto ma- 
gis caro exterior attereretur, eo amplius spiritus 
interior relevaretur. 

26 Et, ut qui Christi esse desiderant, carnem 
cum vitiis et concupiscentiis crucifigere non per- 



Xoininisejas 
cetebritas. 



non arguantur opera ejus; hi qui magis pravis timos fere occidentis fines incolunt, quam etapud 



Anglos et Gallos Saxonesque celeberrimus habe- 
batur. Italicis vero terminis incognitusnon erat; 
et ipsius Francigenis, qui et Romani h, dicuntur, 
admodum bellicosis, non tam admirandus quam 
et metuendus insonabat. 

28 Anglorum enim gens nobilissima, quae ab 
antiquis Saxonibus originem ducere i Venerabili 
Bedae Presbytero, ejusdem gentis historiographo 
describente, dignoscitur, HaraldoRege fortissimo 
a WilhelmQ Australium Normannorum Duce, 
belli insidiis interempto, ipsoque Wilhelmo ita 
demum Anglorumimperiumvi arripiente; eorum- 
dem, quos supra commemoravimus, Romanorum 
seu Francigenarum dominatus jure diutius op- 
pressa, eo tantummodo pristinae sC restituendam 



Kwcalus ab 
/Inglis con- 
IraGuiliel- 
iiiiini Vor- 
mannunt: 
E 



tis invasoremac pristinae libertatis eum putabant libertati incipiebat praesumere, si insignissimum 

ereptorem. Idcirco congregaverunt iniquitatem principem Canutum cum sui exercitus viribus ad 

sibi, et egrediebantur foras. Foras egressi sunt, ulciscendam consanguinei necem, Haraldi scilicet 

cum justitiae divinse sua statuta praeferendo, Dei quondam Regis, ab eisdem Romanis interempti, 

justitiae subjecti non sunt : ac per hoc a justorum Britannire littoribus agnovisset applicare. Siqui- 

consortio sequestrati et a tei*minis eorum ejecti, dem inclytis eorum Ducibus et Comitibus, Satra- 



pis et nobilibus diversarumque dignitatum perso- 
nispartim peremptis, aliis inergastulisdeputatis, 
quibusdam paternarum gazarum ac dignitatum 
honore simul et hereditate privatis.nonnullis na- 
tivo solo exterminatis, reliquis veluti publica 



non ferentes, extraneorum attrahere decernunt 
auxilia, cum reparandaeseu recuperandae liberta- 
tis ducem eis aut principem inimicorum provida 
non reliquisset astutia. 

29 Unde legatis frequentius transmissis, prse- 
stantissimi Principis Canuti deposcunt auxilium, 
magis cupientes hostibus aggressis ad Anglorum 
obtinendum decertare imperium, quam inimico- 
rum tyrannidem patiendo, ferocitatis eorum ferre 



autem Pontificibus venerandis, Geroldo scilicet dominium. Quorum angustiis et legationibus, 

piissimus Heros incitatus, incommoditati- eorum 
succurrendum decrevit ; ut et gentem nobilissi- 
mam pristinae libertati restitueret, et Romano- 
rum seu Francigenarum insolentiam, consangui- 
nei necem ulciscendo, puniret. Classem ergo 
quam plurimam parari instituit, suisque ad om- 
nia paratos esse edieto proposito demandavit. 
Sed omnia disponens et cuncta dijudicans, cujus 
judicia abyssus multa, et cujus consilium nullus 
investigare potuit mortalium ; sive pro illius ad- 
huc gentis correptione protelanda, seu pro Mar- 



horrescunt f; solenmbus etiam et privatis jeju- tyrii gloria nobilissimi Principis su: 

niorum d.ebus sextaque sabbati mensae regali priae genti quam extraneis reservanda iter hu- 

assidens, cum a convivantibus vino seu melle manae voluntatis impediebat : qui Danis de Prin- 

mixtis uti putaretur liquoribus, ministris solum cipe patronum, de Rege protomartyrem efficere 

fidis cum occultorum inspectore scientibus, pura disponebat : protomartyrem dico, quia nulla an- 

utebatur aqua ; regaliumque deliciarum dapibus tiquorum relatione didicimus, aliquem ex eorum 

ori tantum appositis, delatisque partim circa se genere martyrio insignitum fuisse, nullum inter 

sedentibus, partim pauperibus distributis atque eos perseverandae justitise constantia taliter 

transmissis , ipse pane sicco, sale apposito, cor- occubuisse. Idcirco gloria et honore coronatus 



DIE DECIMA JULII. 



127 



classe eo fine 
parata, 



Cuitielmoin- 
terim rebus 
suis prospi- 

lienle. 



Olavi prodi- 
tione orto in- 
ter Danos tu- 
mullu, 
m 



islc in Flan- 
druim ca/ili- 
vus, exerci- 
lus ilomum 
dimittitnr. 

a 



in dextera sempiterni Regis permanet colloca- 
tus. Sed haec Deo cognita. 

30 Classis vero in dies parabatur, et ad nobi- 
lem tam frugibus quam et rerum opulentia ter- 
rara, tam a nobilibus quam et a vulgo omni in- 
stantia festinabatur. Verumtamen rumore expe- 
ditionis eorum Britanniam usque velificante, at- 
que universum Anglorum orbem cursitando re- 
plente, Willelmus arte tuitionis, utpote bellico- 
sus heros, non imperitus, castra et oppida mu- 
nire, muris et fossatis propugnaculisque castella 
circumcingere, urbium muros renovare, vicis vi- 
gilantiam adhibere, diversosque ad portus nauti- 
cas custodias deputare ; exercitu vero conducto 
tam a Gallis et Britonibus, quam et a Cenoman- 
nis aggregato, ita urbium sedes replebantur,. ut 
vix suis domestici focis assidere, viderentur. 

31 Anglis autem quibus non minimi desiderii 
Danici exercitus adventum esse didicerat, barbas 
radere k, arma et exuvias adinstar Romanorum 
coaptare, et ad deludendum adventantium visus, 
per omnia se Francigenis, quos et Romanos dici 
praetulimus, assimilare [praecepit] ; quod per- 
pauci fecere. Sed haec ibi. Classe igitur parata, 
Danorum exercitus occidentalis portus littoribus, 
velis sinuatim distensis, advehitur, ibique regiae 
classis adventus in dies praestolabatur, Rex vero 
in loco celeberrimo, ab ejusdem quodam loci Do- 
mina Ethe / Ethebi nomen accepit, quod Danica 
lingua, interpretatum Campi villa dicitur, demo- 
rabatur, cum prudentibus et sapientibus pertra- 
ctans, qualiter res ccepta ob multorum profe- 
ctum, Jesu Christo auxiliante, ad decentem per- 
veniret effectum. 

32 Sed quemadmodum Israeliticus quondam 
populus, Moyse cum Deo confabulante demo- 
rante, ab Aaron deos sibi fieri, qui eremeticae 
eis viae ducatum m prseberent, exposcunt ; et ob 
hoc irato Deo desiderati soli tam visu quam et 
usu privantur ; ita et vulgus hic impatiens morae 
littoreae detentionis, praestolationes domeslicis 
inutiles negotiis querebatur, et aut ad propria 
remeandi, sive principem eis alium expeditionis, 
Rege aliis intento, eligendi facultatem, seu Regi 
nuntios, cum sua quantocius classe acceleraret, 
consilio crebrius inito, transmitti vociferabatur : 
quorum strepitu frequenti diuturnisque clamori- 
bus Principes moti, Regi nuntios transmittere, 
querelasque parati exercitus regiis decernunt 
auribus insinuare. Cujus legationis Olavus, ejus- 
dem gloriosi Regis frater germanus, haud felix 
executor effectus, Regem cum comitibus adiit, 
exercitus mandata depromit, causas questuum 
libere perorans ostendit. 

33 Porro Rex perspicacis indnstrioe, negotio 
diutius protracto, Rodberto occidentalium nobi- 
lissimo Duci, sibi per filiam, Reginara scilicet 
Ethelam, propinquo, fratrem suum eumdem re- 
servandum in Flandriam transmittit n ; exerci- 
tuique per internuntios quae volebat remandavit. 
Verum autumno imminente, remissislegatis, non 
minima instantia omnis multitudo interpellat, ut 
ob domesticorum usuum negotia, exercitum ad 
propria remeare jubeat. Vernali terapore clas- 
sem universam, quocumque delegisset, paratam 
habiturus. Quod Rege, nobilibus magnatibusque 
intervenientibus, annuente, anchoras laeti sabu- 
lis eripiunt, tentoria super affixa jaciunt, et mali 
suprema erigentes, vela ventis admittunt, altum- 
que pelagus petentes et Regi prospera imprecan- 
tes, ^Equora puppe cavant, laribusque cupita re- 
portant. 



ANNOTATA. 



a Quid auctor vetit, satis intelligitur ; dictio esl 
posterioris xvi, sicut et alix plures, quibus hxc 
Acta non carent ; sic bis quinis, ut mperiui bis 
binis, mire ipsiplacent. 

b Vocatur alibi hxc S. Canuti conjux Adilia el 
Aleydis, sedrccepliori usu Adela, filia Roberti Fri- 
sonis, Flundrix Comitis, B. Caroli nostri Boni, ex 
S. Canuto mater, de qua etiam Saxo Grammati'- 
cus, et hic pluribus infra. 

c Editio Meursii habet conciliabant ; neulrum, 
ut nobis videtur, recte : voluit auctor dicere, con- 
silia conferebant. 

d Sequentia omnia usque ad Quapropter absunt 
ab editione Meursii; sintne inantiquiore Hafniensi, 
ignoro : certe a verbositate ^Elnothi aliena dici non 
possunt. 

e De Capella seu Cappella et Capellanis nonnulla 
disserit Meursius, qux ad rem, hodie notissimam, 
non multum conferunt. Videant curiosi etymoloqi 
Spelmannum in Glossario, et Cangium, capellx 
originem paulo altms, utpote a S. Martini capa re- 
petentem. Quod hic obiter indicasse, sit satis. 

f In scrupulo iterum laborat Meursius, dum ait 
in editione Hafniensi haberi perhorrescant, se au- 
tem edidisse perhorrescat. Utrumque respuo : non 
enim ut conjunctionis vice ibi fungitur, sed adver- 
bii, sicut, quemadmodum. 

g Paulo melius observavit supradictus Meursius, 
in Ms. suo etiam legi Irosque, pro qua voce editor 
Hafniensis substituerit Hibernosque. Saiis indicat 
auctor se de Hibernis agere, qui etiam vulgato Bel- 
gico vocabulo Ieren, seulren appellantur, unde Ier- 
land, Hibernia. 

h Non placet Meursio, quod Francigenx Roma- 
ni umquam dicti fuerint: hinc adductis pluribus 
Abbatis Urspergensis locis, in quibus voces diserte 
confunduntur, Romani seu Francigenae, Franci- 
genae seu Romani, existimare non veretur, Nor- 
manos istic intelligi, atque adeo ubique legendum 
Normani, litteris leviter transpositis. Satis libere 
profecto ; quasi non etiam alibi ita appellati sint, 
non solum Francigenae, seu qui per connubia a 
Gallis orti sunt, sed Galli ipsi et Franci, unde et 
eorum lingua sortita sit nomen Romanae, ut contra- 
distinctx a Latina. Quis ignorat, fumosas illas fa- 
bulosorum heroum historias inde Romans nuncu- 
patas ? 

i Non est opus hic multum inhxrere explicandx 
Anglorum origini, et Guilielmi Normanni de Ha- 
raldo victorix. qux apud Anglos hisloricos vulgatis- 
sima sunt, ut superfluas hic existimem longiores 
Meursii nolas. 

k Operosr rtiinn liunc sensum versat et restituere 
conatur prafatus Meursius ; at frustra, nisi insera- 
tur verbum praecepit, a nobis uncis inclusum : patet 
enim infinitiva hic continuata inlelligi non posse pro 
imperfectis, cum ea Angli non ultro fecerint, sed a 
Guilielmo coacti, ne babitu aut barbis a Normanni* 
distinguerentur. 

1 Hanc eamdem esse putat Meursius, de qua ali- 
quoties meminit Sa.ro initio libri 8. 

m Nimiam operam insumit Meursius, ut probet 
hanc vocem significare ductum, seu vix prxmon- 
strutionem. Hanc cum reliquis auctori condonarepo- 
terat. 

n )'ide bxc iu altera Vita, multo dislinctius a 
Saxone explicata. 



CAPUT III 



128 



VITA S. CANCTI REGIS ET MARTYRIS. 



CAPUT III. 

Multa in Ecclesia bonum sancita, mi- 
nistrorum nimius rigor, improborum 
seditio, sancti regis secessus, direpta 



armis irrnmpere, et tam in eo quam et in illis, 
mintiiscircumquaque intermissis , publicas, ut ar- 
bitrantur, injurias vindicare. Discurrunt ergo 
impietatis et dementi* intercursores, et non mo- 
do ad scelera promptos, verum etiam simplicium 
atque innocentium incitant animos.ut complicesc 
scelerum multiplicent, et veritatis ac justitiae jus 
usquequaque perturbent. 

37 Pro dolor! abundans exsurgit iniquitas, 



Ciiiinlns mo- 
riim iisci- 
plinam, /<•- 
storum, jeju- 

ilioriliii, lt- 

berlatis, tl 
hespitalitatu 

imii sancit : 



quare nn- 
probi ihijhi- 
lumadversus 
einn conci- 
imit. 



Regii mim- 

".(// eas tua 

Illjllslllill 

magii exa- 
ctrbant. 



ac Spoliata curia, tumultuantium va- refrigescit et tepescit caritas : plebs ad omne 

scelus incitatur, fas substernitur, et nefas extol- 
litur : et veluti belua ad deglutiendum parata, 
sanguine sitibunda cupit saturari regio : armis 
lacertos.erudelitateexacuit animos. Et heu ! heu! 
veretur, ne tempus adVeniat sceleri.et ante suc- 
cumbat, quam omne ministerium iniquitatisj adim- 
pleat. 

Sed quid ad iste furor, vel quo violentiatendit? 
In Regem populus ut consurgat furibundus ! 
Plebsinsana, vide tibi quid superaffluet inde : 
Adveniet pestis, cedent armentaque morbis, 
Ut bos deficiat, et quod tibi vacca rainistrat. 
Rus reddet tenuem sterilis maledictaque messem 
Seminis et fructus persolvet vix ager ullus : 
Deficient silvis glandes et germina campis. 
Et copiam lactis et amittes dulcia mellis ; 
Occumbent pecudes, morientur gurgite pisces : 
Dura fames homines prosternet deficientes. 
Et tu qui proprio Duci submittere colla 
Jam dedignaris, sub averni duce jacebis. 

38 Rex igitur in locis Australibus ultra flu- 
vium qui Lima ' dicitur regalibus negotiis exmo- 
re peractis, ad regionem maritimam, quae Wen- 
del lingua Danica, quod convertibilis interpreta- 
tur, advehitur ; ibique in villa regia, quae a Do- 
mina quondam loci ipsius Burhlina //, jam mu- 
tata vocali Burhlanis nuncupatur, cum regio 
satellite spatiaturus, residere decrevit, regiis 
exactoribus de peragendis simul et inquirendis 
negotiis demandans. Cujus adventu tam nobiles 
quam et vulgus incitati, impiorum consiliorum 
conventicula aggregant, et ad invicem animos 
ad iniquitatem instigant pudori deputantes, re- 
giis institutis cedere, et sese inferiores quam re- 
giam potestatem existimare. Idcirco dum pote- 
stati insidiantur, Domino adversantur ; quia 



ria scelera . 



Exercitu igitur ad propria reverso, religiosus 
Princeps, veluti hactenus, pietatis studiis 
inh«rere, divini cultus reverentiam extollere, 
cleri jura provehere, dierum pra>cipuorum legi- 
timorumque jejuniorum observantias vindicta 
proposita regali edicto, quemadmodum per uni- 
versum Christianum orbem habentur, statuere, 
et omnia admodum Deo contraria pro posse suo 
coercere, studere; servos manu missosetproprii 
sudoris labore pretio acquisito redemptos, liber- 
tati publicre adjudicare ; advenasque et undecum- 
que advenientes.necalicuihactenus obnoxios, in- 
colarum pares jure et aequitate decernere : (Quod 
licet Danis invisum et incommodum, Deo, ut 
arbitramur, haud admodum contrarium) rebel- 
lium, sive divinorum seu legalium institutorum, 
obstinatiam a opprimere, et regiae aequitatis 
virga indomitas eorum cervices edomare conten- 
dere. 

35 His ergo pietatis inimicus etvirtutis atque 
veritatis hostis irritatus, dum per haec numerura 
sibi obsequentium jam jamque imminuendum per- 
timescit, diversarum insidiarum praestigiadiscur- 
rit, utque tantae religionis tempora perturbet, et 
populum jam tandem, per devotiDucis solertiam, 
Deo quara maxime subjiciendum, suae potius ma- 
lignitatis faucibus deglutiat, machinas astutia- 
rum intendens, ut leo rugiens circuit; quem de- 
voret, inquirit. Et jam veluti quondam Pontifices 
ac Pharisaeos legisque magistros in ipsum veri- 
tatis auctorem veneno invidiae incitarat, perquos 
vulgi simplicitas ad condemnandum vitae opificem , 
instigaretur ; sic et natu quosque majores et praa- 
eminentes facundia etiam, et audacia ad fas ne- 
fasque promptiores, adversum religiosum Prin- 



Pathetica 
seriptoris 
exclamaiio. 



cipeminiquitatisantiquae stimulis incitat, incitan- juxta veridicura Apostolum : Qui potestati resi- 
do inflammat, 4nflammando adomne nefas pronos stit, Dei ordinationi resistit. At per hoc in ejus 



et promptos inclinat: atque ut justi vin memo- 
riam solo exterminent, nobiles ignobilesque in- 
stigationenoninsolitaprovocando, adarmat. Unde 
omnis pene terrae vulgus veneno iniquitatis ejus 
infectus, et laqueis malitiae illius irretitus, ad 
omne scelus praeparatur, et averso sensu vultu- 
que in terram dimisso, summa inspicere devi- 
tant ; ne a malitia? seraitis recte avertantur, quo 
eorum participes efficiantur, quos sapientia di- 
vina, Dominum a se recedere compellere prote- 
statur. 

36 Verumtamen, ut proposita prosequamur, 
regalium negotiorum executores sive exactores 
plus justo in cansis exaggerandisinsistere, state- 
rarum pondera adaugere, rerum quarumcumque 
pretia vilipendere, et, ut vulgariter edisseram, 
unciarum valentiam b, vix solidi pretio admitte- 



deputantur consortio, qui dum Deo subditus esse 
contempsit, in profundissima inferni de excelsis- 
simis coelorum dejectus cecidit sedibus. 

39 Pontus ergo Cornicus dicitur,' ubi omnis 
multitudo iniquitatis, animo venenato et brachio 
armato , adunatur , et tam nocturnis quara et 
diurnis conciliabulis religioso principi insidiatur: 
unanimes instituentes, ut aut illum finibus suis 
exturbent, vel (quod dictu nefas est) a regione 
viventium exterminent. Statuto autem die Rex 
cum suis multitudinera conventus eorum specta- 
turus ingreditur, et cognita voluntatis eorum ob- 
stinatia, rem pertractaturus ad suos revertitur : 
sed ibidem perpaucis, quae proposuerat, ob inso- 
lentiam insanientium dispositis, furorem aduna- 
tae et conspiratae multitudinis mitigare cupiens, 
et de se suisque prospiciens secundum illud Do- 



quatn Cami- 
lus frustra 
placare co- 



judicia, ut tradunt, pervertere, nobilesque minicum praeceptum : Si vos persecuti fuerint in 

quemadmodurn et ignobiles vi et potentia oppri- civitate una, fugite in aliam ; loco cedendum in- 

mere contendere. Quorum insolentia quampluri- stituit, et ne major tumultus fieret quietus abire 

mi exacerbati, majores natu ira simul et invidia constituit. 
accensi, omnes in regium Principem consilio et 40 Aquilonalibus igitur partibus derelictis , 



A 
lniilisper se- 
cedit, conju- 
rnlis, curia 
direpta, eum 
insequenti- 
lnif. 



' pru ubsti- 



lllllltis spn- 
liatis, occis 
et fugatis 



DIE DECIMA JULII 

occidentalittm terminos insequitur, et ad locum 
qui nunc usque secundum veteres Aeresburch, id 
est urbs agri dicitur, obsequium turbis transmis- 
sis, ipse non longe cum reverendissimo Antistite 
Henrico in villa episcopii ejus ibidem proxima 
spatiaturus cum numeroso eomite resedit. Porro 
Regis Canuti discessu divulgato, turba diripien- 
tium catervarum regias curias invadere, rerum- 
que provisores ibidem asdibus exturbare, omnia 
investigantibus oculis avaris inspicere, manibtts 
queeque proxima diripere, universa porcorum 
more subvertere, regalium stipendiorum reli- 
quias, quas vorando deglutire nequiverant, pedi- 
bus conculcando proterere. Et quid amplius? Ut 
in David legitur, confirmata malignitatis consilio 
universa multitudo iter aggreditur, regia vesti- 
gia alii propriis, quidam cornipedum pedibus in- 
se