ANALECTA HYMNICA
IE])II AEVI.
Herausgegeben
VOll
Clemens Blume . uido M. Dreves.
XXVII.
HYINOI)IA GOTICA.
Die
Mozarabischen Hymnen
alt-spanischen Ritus.
Leipzig.
1897.
HYMNODIA GOTICA.
Die
Mozarabischen Hymnen
des
alt-spanischen Ritus.
Ans
handschrifflichen und gedruckten Quellen
herausgegeben
von
Clemens Blulne
Leipzig.
O. R. Reisland.
1897.
VORWORT.
Den Hyn,nen der mozarabischen oder gotisch-mozam-
bischen 1) Liturgie, welche in diesem Bande insgesamt soweit
sie erhalten und erreichbar sind, vorgelegt werden, bat von seiten
der Litterarhistoriker und Hymnologen kein sehr freundlicher
Stern geleuchtet. Nicht als wenn sie keiner besonderen Be-
achtung fiir wert gehalten wiren; ira Gegenteil: Zwar mag vor
delu Auge des Aesthetikel und dcm Ohre des nur an klassisches
Latein gewohnten und einseitig ftir dieses sich erwiimnden
Litteraten mancher Spri)]ling der mozarabischen Muse in seinem
rauhen Gewande und mit seinem ungewohnten Klange wenig
Gnade finden. Ich selbst gestehe, dafs mir bei Inangriffnahme
dieser Arbeit mehr a]s einer dieser eigenttimlichen, so verwilderten
Gesellen die Frage aufdrtingte: Lohnt es sich denn wohl der
1) Die Liturgie der alten Kirche Spaniens, insofern sie von der
mischen Liturgie sich unterscheidet, wird nach vemchiedenen historischen
Epochen mit verschiedenen lamen bezeichnet. Manche woilen sie nach der
Zeit ihrer ersten Aniïnge s p a n i s c h oder rSmisch-spanisch genannt wissen.
Von der Zeit der Gotenherrschaft (seit Anfang des 5. Jahrhunderts) heifst sie
vielfach gotisch; nach der Eroberung Spaniens durch die Araber (711)
mozarabisch. Von der Eroberung Toledos durch Alphons VI. entlehnen
einige die Benennung toletanisch. Wegen der Verdienste, welche sich
der Al. Isidor von Sevilla um die leubelebung (vielleicht auch Umandenmg,
aher keineswegs Einftihrung oder gar Erfindung) des mozarabischen Ritus
erwo,-ben bat, heifst derselbe auch wohl I si d o r i an is c h. Als generellc Be-
"eichnung ist gewbhnlich ,mozarabische Liturgie" gebrhuchlich, der wir uns
anschliefsen. Uber die Etymologie und foiglich auch die Schreibweise,
namentlich des lateinischen Wortes, herrscht Uneinigkeit, weil Dunkel. leben
Mozarahes und Muzarabes luft die Schreibweise Mostarabes und Mustarabes,
d. h. aabisierende (unter rien Arabern wohnende) Christen ira Gegensatz zu
wirklichen Arabern. .a.is recipierte Schreihart d0rfte ,Mozarabes" gelten,
der ich folgte, loch dunkler ist die Frage iiher Ursprung und Entwicklung
der mozarabischen Liturgie, von der wir hier vSllig absehen ki)nncn.
-- 6 m
lIiihe, di e mit solcher Sorgfalt aufzuputzen und auszustatten,
datait sie in mSglichst urspriinglicher Gestalt und annehmbarer
Form sich wieder prisentieren und Freunde gewinnen kSnnen?
Andererseits empfehlen sich nicht wenige Hymnen durch Fonn
und Inhalt, zumal wenn sie von den Schlacken etwas ge-
siubert erden; ja, vereinzelt sind wahre Perlen der Poesie
unter ihnen anzutreffen. Alle insgesamt aber sind wegen ihres
verhiiltnisml'sig hohen Alters, wegen der Verschiedenartigkeit
ihrer Form, wegen des Einblickes, den sie uns in das Kultur-
leben Spaniens whrend der Herrschaft der Goten und Araber,
in die Entwicklung der lateinischen Volkssprache und Metrik,
in die noch vielfach so dunkle Geschichte der lteren christ-
lichen Hymnodie gestatten, von grofser Bedeutung. Daher kana
es nicht Wunder nehmen, wenn in manchen Kreisen ailes, mas
mozarabisch heifst, sich des regsten Interesses erfreut.
Welcher Art also und woher der Unstern ilber den mozara-
bischen Hymnen? Als ira Jahre 1502 auf Geheifs des beriihmten
Kardinals und Erzbischofs Ximenes von Toledo der Canonicus
Alphons 0rtiz das mozarabische Brevier heu redierte und
herausgab, liefs er uns in seiner »praefatiuncu]a" wenig oder
nichts wissen von dem, was uns eigenflich interessiert. Die
ganze Orientierung iiber den Stand der Frage enthlt der eine
Satz: , Antea namque c o n fu s a p a e a e omnia in libris veterihus
arque hactenus incognita iacuisse pertes eruditos palam
est. 1) Das galt nach Ortiz' Ansicht von den damaligen Bre-
) Die vollstiindige Vorrede, welche in den spRteren Abdrhcken des
Breviers ausgelassen wurde, lautet ira Original:
,Ad reverendissimum in Xpo patrem et dominum, dominum obser-
vantissimum Franciscum Ximenes archiepiscopum toletanum Alfonsi ortiz
doctoris et canonici toletani praefatiuncula Incipit.
Reverendissime in XpÇ pater et domine praestantissime beati hysidori
ecclesiastica officia nocturna pariterque diurna: dignitate quidem egregia:
cognitiÇne autem et castigatiÇne difficilia tuo iussu aggressus sure reformanda.
operosum profccto studium, quae diu multumque recognita illustriora me
reddidisse tuae diligentiae et sollicitudini cleçici annumerent. Antea namque
confusa paene omnia in libris vetezibus aulue hactenus incognita iacuisse
pertes eruditos palam est. bIunc veto suis locis quaeque reposita offic, ia
aptaque reperies caracteribus atque periodis distincta verbis aulue sententiis
dilucida, bIempe imprimis dominicalia aulue quadragesimalia officia ordine
priora sese offerunt, subsequenter psa|terium cure defunctorum celebri officiÇ
arque commune postremoque sanctorum legendae occurentes quibus Imractis
viereu des mozarabischen litus; das gi]t noch heure "con einem
bedeutenden Teile derselben, rien H y m n e n. Ein gut Sttick der
Konfusion hitte behoben werden k/)nnen, wenn Ortiz die Angabe
seiner Quellen und des ihnen entlehnten Hymnenbestandes seiner
Vorrede eingefti htte. Dafs er ira Breviere, welches an
erster, ja einziger Stelle liturgischen Zwecken dienen sollte, von
einem kritischen Apparate mit Varianten-Verzeichnis absah, soll
ihm nicht zum Vorwurf gemacht werden, wenngleich die spitere
Textkritik dieses als bitteren lachteil empfinden mu[ste. Un-
gleich gewichtiger ist, dafs Ortiz eine ganze Reihe von Hymnen,
namentlich auf die Feste der Heilien, in einem sehr verderbten,
stellenweise v/)llig unverstiindlichen, sinnlosen Texte seiner Aus-
gabe einftigte, nicht selten mit sinnstrender Interpunktion und
horrender Strophenabteilung. Er fol,,te somit entweder kritik-
los schlechten Vorlaen, oder bekundete durch eigenmtchtige
Uminderungen, Erweiterungen, Umstellungen ein wenig gltick-
liches Talent in Konjekturalkritik. Jedenfalls findet seine Ver-
sicherung »Annositate deleta sanctorum officia . . . renovata
atque sine difficultate legenda" betreffs der Hymuen keine
zutreffende Anwendung. Man lese z. B. ira Hymnus »O mague
rerum Christe" die Strophen 5, 6 u. 9 ira Texte bei Ortiz
weitere Belege fiden sich in den Variantenangaben zu den
eiuzelnen Hymnen in Ftille. Als grofses Verdienst jedoch mu[s
es Ortiz angerechnet werden, dafs beinahe drei Dutzend mozara-
bischer Hymnen durch seine Ausgabe der v/)llien Yergessenheit
entrissen wurden, da dieselben jetzt in keiner anderen Quelle
auffindbar siud; 8 weitere Hymnen finden sich zwar in der einen
oder anderen nicht-mozarabischen Quelle, aber in keiner moza-
rabischen Hs., und so bot seine Ausabe for dieselben den ein-
zigen tuleren Auhalkpunkt, diese Hymnen auf ihren mozara-
tandem ad calcem optatum perventum fuit non sine labore Alfonsi servi tni
vehementissimo. Tuis igitur industriae et impensis diu senio periclitata
officia hysidoriana legentur. Quae in omnium notitiam perventura apud
posteros: charitatis tuae studia: et meos labores recensebunt. Videbitur
insuper diligentia nobilis viri Melchioris goritii nouariensis: cuius opera
exactissima hoc opus laboriosum est impressum in urbe regia toletana.
Vale et gttude quod annositate delecta Il. deleta] sanctorum officia tuo munere
renovata fuerint atque sine difficultate legenda nostris saeculis tradideris.
Iterumque Vale."
1,ischen Ursprung hin zu priifen und als mozarabisch wenigtens
mit Wahrscheinlichk,'it zu hefiden.
Seit der leider recht mangelhafien Ausgabc von Ortiz gingen
,]ie ]tymnologen fùrwahr nicht ohne Interesse an den Hymnen
der M,)zaraber vor|ber. Wer ,las Rel,ertoium hymnologicum von
Ulysse Chevalier befi'a1, hi)rt bei vielen ttymnen ,les mozara-
bischen Breviers die Namen eines Tommasi, Tamayo, Pinius,
Lorenzana), Neale, I)aniel nennen. Das sind durchv:eg Namcn
von gutem Klang. Eine ziemliche Reihe mozarabischer l)ichtungen
rand ferner bald in diescm, b:dd in jenem H)mnar (les r5mischen
Ordo Aufnahme, uud so fiaden wir dieselben von namhaften
llymnologen, wie Grimm, Stcvenson, Mone, 1)reves, Wcrner aus
wertvollen alten luellen verbffcntlicht. Trotzdem k5nnen alle
diese Arbeiten, so verdienstvoll einze]ne dcmelben an sich gewifs
sind, nicht àls ein wesentlicher Fortschritt auf dem Gebiete der
m o z af ab i se h e n Ilymnendichtung bezeichnet werden, abgesehen
von der einen Arheit (les Erzbischofs und spiiteren Kardinals
Ff. Ant. Lorenzana von Toledo. In textlicher Hinsicht
namlich seh6pfte jene zucrst genannten Mitnuer aus dem Breviere
v[n OoEiz oder gar aus Quelleu dritter oder vierter Haud; nur
Lorenzana griff auf mozarabische Hss. zurtick und bereichee
den I»is dahin bekannten ttymnenschatz um eine stattliche Zahl,
indessen ohe die (uelle gentigend zu bezeichnen, ohne jeden
kritisch,*n Apparat, und ira grofsen ud ganzen mit ahnlichem,
wengleich besserem Erfolg wie Ortiz. Dazu kommt noch in
Betracht, dafs aufser Lorenzana niemand den vollen moz-
arabischen Hymneubestad veri)ffentlichte; die Gesamtzahl der
von Thomasius, Neale und Daniel publizierten Hymnen erreicht
nicht ein Drittel desselhen. -- Jene anderen Gelehrten, welche
aus alten r6mischen Quellen einzelne mozarabische Hvumen
edierten, lieferten zur Textkritik wertvolle Beitrage, insbesondere
Werner durch die treffliche Ausgabe der Rheiauer Hss. ; aber
es sind eben keie mozarabischen Quellen, und die Anzahl dieser
so publizierten Lieder ist sehr gering. -- Iu I i t t e r a r- h i s t o _
riseher Itinsieht ist volleds aus Manuel an Akribie durch
Mifsverstindnis, durch Ausbeuten reiner Konjekturen und ver-
trauensvolles Absch'eiben falscher Angaben eine Menge Irrttimer
a) Chevalier nennt nicht rien Namen selbst, sondern schreibt: ,Patr.
lat. LXXXVI", woselbst Lorenzanas Werk abgedruckt ist.
betreffs der mozarabischen llymnodie in Umlauf gesetzt, welche
fast aile in (',hevaliers Rep,rtorium eingedrungen sind und die
Konfusion, ïtber welche Ortiz klaget, erst recht vermehren, statt
eincn Fortschritt zu kennzeichnen. Ein mutiger 8trich n,it dcm
Schwamm abe," die Tafel kann allein helfen. Manche ktinstlich
ausgefallte Lticke in unserem Wisse betreffs der Mozaraber ist
herzhaft wieder blofszulcgen und die Forschung in den iltesten
(uellen aufs nene zu beginnen.
Das Urteil klingt hart; eine niihere P,ertindung desselben
ist somit l'flicl,t. Vorab m(d's ich jedoch bemerken, dal jene
Angaben einzig bezwecken, rien Erweis zu brinen, dafs eine
h'eubearbeitung der mozarabischen tlymnen ein w a h r e s Be-
dïrfnis ftir die Wissenschaft ist und letztercs keine blo[se Phrase,
wie man sie in Vorreden oft liebt. Unt«.r rien rund 210 mozara-
bischen Ilymnen dieses Bandes sind nii.mlich nur 25 inediti
ira strengen Sinne des Wortes; warum also, k0nnte man sonst
fragen, so viele bekannte nochmals abdruckvn? Bin ich bei
diesen Eri)rterungen iu die milMiche Lage versetzt, gegen die
Arbeite sonst hochverdienter ua«i ges,'hiitzter Miinner in manche
l'unkten Stellung nehmen zu mtssen, so bedaure ich selbst dieses
zumeist. Weit angenehmer ist ti'iedliches Aufbauen; al,er
Aufbauen ist umniglich, wenn die Fundanente t,it Schutt auf-
gefïtllt sind, zu dessert Èntfermtng unter Umstiinden scharfes Eis
anzuwenden ist. Sachliche Aufkliirung war gewissen Irrtamern
gegentiber, die man sonst ohne besondere Erwlilmung tihergehen
k6nnte, desto eher an;ezeigt, als sie "on Gelehrten ausinen,
denen zum h'achteil der Wissenschaft riel zu "oreilig und blbd-
lings Glauben geschenkt wurde. -- Ferner -ird bei der Schwierig-
keit der Sache, welche aus den erbrachten und gleich zu er-
bringenden Daten sich erweist, jeder Kundige in der vorliegendeu
Arbeit eineu e fs te n Schritt und Versuch ert,licken, die Frage
betreffs der mozarabischen Hymnodie ihrer LOsug miher zu
bringen; bis zut vollen LOsung derselben ist auch hinsichtlich
der Texte noch ein weiter Weg zu machen. Es sei an dieser
Stelle die Mitteilung gestattet, dafs ich mit den Vorarbeiten zu
einer Specialstudie, in welcher die diesbeztglichen spracl,lichen,
metrischen und litterarhistorischen l'robleme niiher er0rtert werden,
besclliifti.,t bin und dieselhe in einem der niichsten Hefte unserer
tlymnoiogischen Beitriigeïsorzulegen gedenke. Mit Rticksicht
5Z55
v. .'?
darauf mSge man gtiti_-st entschuldigen, dafs sowohl hier, als auch
in den Fufsnoten zum Text manches nur gestreift oder prin-
cipiell unerwitlmt hlieb, das sonst nicht tibergangn werden
durfte; dahin gehi)rt vor allem aud die interessante und wich-
tige Frage nach dem Verfasser und der Entstehungszeit der
einzelaen Hymmn.
Ira Vordergrunde des Interesses, wie angedeutet, steht die
Ausgabe des Kardinals Lorenzana vom Jahre 1775, weil dieselbe
die Ausgabe O-tiz' ira wesentlichen reproduziert und um eine
bedeutende Anzahl von llymnen vermehrt, und weil die kritische
Forschung auch nicht um eines Haares Breite ïber dieselbe
hinausgekommen ist. I)er volle Titel des Werkes lautet:
,,Breviarimn Gothicum secundum regulam Beatissimi Isidori
Archicpiscopi Hispalesis iussn Cardinalis Francisci Ximenii de
Cisncros prius editum; nunc opera exc mi D. Francisci Antonii
Lorenzana sanctae ecclesiae Toletanae Hispanarum primatis
archiepis¢opi recognitum ad usure sacelli Mozarabum. Matriti
anno MDCCLXXV. Al)ud Ioachimum Ibarra S. C. R. M. et
I)ignit. Archiep. Typog." ). Aus der Vorrede Lorenzanas ist ffir
uijs folgeiides von Bedeutun. Er habe nach rien Hss. geforscht,
wclchc vermutlich Ortiz bei Hcrausgabe des Breviers benïtzte,
und dieselben nach der Ansicht mehrerer Gelehrten in Alcala
aufzufinden gehofft. Doch vergehens. Durch H. Florez sei er
he]chrt worden, dafs jene Hss. sich unm5glich in A]cala be-
fiuden k0nntcn, sondern in Toledo sein nlfissten, xveil- ein
lncrlwfirdiger Grund in Toledo das Brevier des Ximenes (Ortiz)
gedruckt sei. Thatsachlich xvar das Forschcn in der Kapitels-
hibliothek der Kathedrale von T«ledo mit Erfolg gekri)nt). In
ea", so Lorenzana, »octo codices Gotici mss. reperiuntur, quorum
iii uno praeter septem missas a st. Ildefonso, ut creditur, cure
cantus notis compositas, contincntur officia Nativitatis, Circum-
) Eiaen genauen Abdruck (abgesehen von etlichen Druckfehlern) dieses
Werkes ldetct l;d. ,6 des grofsen Sammclwerl, cs l'atrologia latina von lIigne.
Nur ist zu bemerken, dafs Konjekturen, welche Lorenzana auf dem Rande
vermcrkte, bei Migne in den Text eingethgt und durch eckige Klammern
cingefafst sind.
) Datait soli nicht gesagt sein, dafs Lorcnzana gerade die Hss. entdeckte,
clche Ortiz benhtzte. In jedem Falle murs Ortiz noch aus weiten (ucllen
geschi)pft haben, die jetzt ftir uns vcrloren scheinen.
-- 11 --
cisionis et Apparitionis Dolnini, Assumptionis beatae Mariae, et
officium Johannis apostoli et evangelistae; in alio officium
integrum Quadragesimae usque ad dominicaln Palmarum
exclusive; in altero praeter nonnullas missas officium
hebdomadae maioris usque ad Pascha inclusive et aliqua
sanctorum officia; in alio officia sanctorum per armure; in
alio epistolae et evangelia per annum; in alio missae sanctorum
per armure, in alio denique integrum psalterium cure
canticis et hymnis." Diejenigen Codices, deren Inhalts-
angabe ich durch Sperrdruck hervorheben liel, haben schon da-
durch ein besonderes Interesse, dal dieselben jetzt noch vor-
handen sind und es an der Hand der freilich dtrftigen Angaben
Lorenzanas erm5glicht ist, ihre Identitat mit den von ihm be-
nttzten zu erweisen; es sind die ira unten folgenden Hss.-Ver-
zeichnis beschriebenen Codices Tb, Te und MT. Hierdurch sind
wir in die gltickliche Lage versetzt, uns einigermalen ein Urteil
aber die kritische Methode Lorenzanas zu bilden. Te enthïdt
zwei Hymnen »Dulce carmen lingua promat" und ,I'lebs omnis
sancta conventus ecclesiae", welche in keiner anderen ruozara-
bischen und auch sonst in keiner bislang bekannten Hs. sich
votinden. Trotzdem liefs Lorenzana sie ganz unbeachtet. Sein
Interesse war sichtlich vorwiegend, wenn nicht fast einzig, dariuf
gerichtet, rien Nachweis zu bringen, dafs Ortiz nicht, wie einige
behaupteten, durch Aufnahme vieler nicht-lnozarabischer Officiel(
und willkï|rliche Textiinderungen ira Psalterimn nach rOmischen
Vorlagen, insbesondere der Vulgata), das alte Gepriige «les
mozarabischen Ritus verwischt habe. Dafïr soli ein Yerglcich
der Feste und namentlich des Textes des Psalteriums in MT
mit denjenigen in der Ortizhen Ausgabe rien Erweis lief,'rn,
) Man vgl. die Bemerkung: Aliquod, licet leve, in quorundam verborum
transmutatione discrimen inter Breviarium Isidorianum prelo datum a eardina|i
Ximenio et inter memoratos codices mss. agnoscimus; quapropter conicere
liccbit, vel Alphonsum Ortizium, canonicum Toletanum, alia prae oculis habuissc
autographa hune tempori deperdita vel ipstmmet Alphonsura cardina|is
Ximenii auctoritate munitum in locis obscuris P s al m o r u m ubi anxiettc
premebatur ad Vulgatam eu aliam recurrisse versionem et iuxta eam
quaedam verba addidisse. Verum tare in hoc ipso quam in festivitatibus et
sanctis officio mozarabico adiectis ansam impugnatoribus praestitit .....
Inde ad dcrogandum auctoritati Breviarii occasionem arripiun' sed inius-
tissime etc."
wie deutlich aus der Vorredo hervorgeht, l)ie Ilymnen, insbesondere
dcr gelmue H y Iii II e n te xt, schiencn ihm fui" seine Zwccke neben-
sï¢hlich.
Hiermit stimmt die Bemcrkung Lorenzanas, die gleich noch
niher erkl/irt wird: .. h ymni in corpore 13reviarii et post
eantica appositi vetustati ritus on, nes congruunt; nec
ullus, ut exstat in codice ms. [in MT, wie wir wissen], est prae-
termissus. Et ne repetitio fastidium generct, quando hynmi sunt
in corp«l'e breviarii, fit rcmissio ad l»ropriall festivitatem; nana
licct in quibusdam 'erbis disc'epet editio car& Ximenii
a nostro codice ms., Clllll in m od i c o appareat discrilnen, non
est iusta causa praefatos hymnos corrigendi, u Da-
nach wire fïtr clic Textgestdtung dcr II)'ll('n ira Breviere des
(la'riz, wêl«he thatsiichlich oit k(.ineswegs »in modico" von MT
abweichen uud nicht selteu vi)llig sinnlose Stellen enthalten,
nithls zu el'walh'. In Wirklichkeit ist das Vcrdicnst Lorcn-
zams um clic llymncn wcfigstcns etwas gri)ler. "l las Vcrhiitnis
seiner Ausg-abe zu deljenigen von Ortiz iali4t sich nimlich also
sl, izzieren :
lin grol.scn uud g, anzen ist das Bre'icr des ietztercn "con
illltl ellatl abgcdrucl, t. Dabei llC|llll er einige Umstellungen
so z. ]3. ist das l)tficium auf Ciel| hl. Fructuosus aus seiner Stelle
vor dcm Fcste ies Apostelfursten zwischen die Festofficien auf
die hh. A.._,nes und Vinccntius hcraufgenommen. Die -con Ortiz-
Ximeues eingeschaltctcn Feste jtingercn Datums sind in einen
Anhang -ecrwiesen; daltir ist das Festofficiuln auf die hh. Ser-
vandus und Germanus n,it dcm H)mnus Chistus verus tex
sancto-uln" dem COl'pUS des /3reviers einverleibt. Bei Ortiz
stehen die Cantica gl'aduun unmittelbar vor clem Commune;
Lorenzaua reiht sic gleich an das Psalterimn und sehiebt danach
das Hylnnarium aus MT ein, und zwar in folgender Weise: Die
Rcihcnioige der Hymtaen ist die der Hs; von Hymnen, die schon
illa Breviere von Oltiz stêhen, ird in der Regel nur die
f;cngszeile abgedruckt, mehrere jedoch sind in doppeltem Texte
vertreten. Betreffs ciel" von Ortiz edierten Hymnen geht Loren-
zana durchweg nach seinem Grundsatze voran, dieselben seien
nicht zu 'erbesseru. Aber an einzelue, 'ie z. 15. »Iam cursus
horae sêxies" legte er in etwa verbessernde Hand an, indem er
die gr5bsten Fehler durch Lesarten aus MT (bei anderen, wie
bei ,Aeterni proles" aus Te) ausmerzte oder auch wohl durch
eigene Konjekturen entfernte. Immerhin sind diese Verbesse-
rungen sehr vereinzelt und knen nicht aile glïicklich genannt
werden. Die Hymnen der Toletaner Hs. wurden diplomatisch
genau mit allen ihren Fêblérn abgednwkt; stellenweise bat
Lorenzana dabei nicl,t richtig gelesen, oder es sind Druckfehlcr
eingeschlichen.
Auf diesem Punkte sind seitdem dié mozarabischen Hynmen
betreffs der textlichen Behandhmg stehen geblieben; wenigstens
kamen voir k e i n e n S c h r i t t ve e i t e r, in mehreren Punkten
ging es rackwarts.
Der erste, welcher schon um ein Jahrbundert vor Loren-
zana eine Reihe von mozarabischen llymnen aus dem schwer
zugitnglichen Breviere von Ximenes-Ortiz in weitere Leserkreise
brachte, war der um die Hymnologie hochverdiente Cardinal
Gius. Maria Tommasi (Thomasius; Pseu:lonym: Joseph Carus).
Derselbe verï)ffentlichte ira Jahre 163 ein Hymnar), welches
) Der voile Titel lautet: Psalterium iuxta duplicem editionem quam
Romanam dicunt et Gallicam una cure Canticis ex duplici item editi,ne
et H y m n a r i n m arque r a t i o n a I e, editio ad veterem ecclesiasticam formam
ex antiquis Mss. exemplaribus digesta per Iosvphum Carum. Romae 1633".
Diese editio princ«,ps konnte ich trotz aller Mahe nicht zu Gesicht I,e-
kommen und war wegen .a.nabe des Titels auf bil»liographische Werl, e
gewiesen. -- Betreffs der spiteren Ausabe bemerkte ich in mancheu sonst
genauen Biichern ziemliche Konfitsion. Wegen der Bedeutung, welche
Thomasius far die Ilymnologic bat, migc dal,.r tblgende Ifibliogral»hiscl,e
lote hier ihren l'latz finden:
Ira Jahre 1693 erhob J. Martianaeus in seinem Tom. I. opcrum s.
llieronymi einige B.denken gegen das P s a I t e r i u m des Kardinals Thomasi'us.
Daher gab letzterer ira Jahre 1697 (Romae, Yannacci) abermals das ,Psalterium
versibus prisco more distinctunt" heraus. D le s e Ausgabc des Psaltriums
ira engeren Sinne des Wortes (daher ohn e Cantica, Ilymnarium und Oratio-
mle) hatte eine zweite Auflage in Einsiedeln {1"/2_) und eine dritte in
Wien (1735), eine vicrte l'durch Blanchini erweiterte) in Rom i'174D; von
letzterer ein Abdruck bezw. neue Titelauflage in Rom (1746). -- Aile dicsc
4 bez',v. 5 Ausgahen des l'salteriums haben fiir den Ilymnologen kcine
Bedeutung.
Die an erster Stelle genanntc Ausgabe des Psalteriums n«.bt
Ilymnarium vom Jahre 1¢183 erhielt ihre weite Auflage ira .lahre 1747,
als Fr. Vezzosi eine Gesamtausgabe der Werke von Thomasius veranstaltctc.
Daselbst bildet sie den tomus II mit dem Titel: Yenerabilis viri Ios«TM
Mariae Thomasii S. R. E. Car, linalis opera omnia: Tomus secundus contin«qs
l'salterium iuxta duplicem editionem, ad mss. codices recensuit notisque auxit
-- 14 --
unter der Gesamtzahl von 228 Hymnen 34 mozarabische enthiilt.
Letztere entnahm er aile mit all ihren Fehlern und Unebenheiten
dem Breviere von Ortiz, ohne durchweg etwas zu tndern oder auf
ltere Quellen zuriiekzugreifen. Bei 6 Hymnen jedoch erwihnt er
als zweite Quelle den sog. Cod. Reginae Sueciae (--- Cod. Var.
Reg. 11) und schreibt deshalb dieselben dem ]al. Ambrosius als Yer-
fasser zu, obgleich keiner von diesem Hymnendichter herrtihrt.
Aus dieser Quelle nun schSpfte Daniel ira I. Bande seines
Thesaurus hynmologicus; das Brevier von Ortiz ist ihm aie zu
Gesicht gekommen. Zum Hynmus A solis ortus cardine macht
er die Anmerkun.-,: Descripsi carmen ex hymnario Thomasii"
(1. c. 21.); dieser Satz gehSrt eigentlich unter alle 30 mozara-
bischen Hymnen ira ersten Bande seines Thesaurus. Bei
3--4 Itymnen sind nderungen bezw. Zusatze angebracht, und
fiir 5 wurde der Text aus dem Cod. Oxoniensis (Fr. Junii) nach der
Ausgabe Jac. Grimm's (»Hymnorum veteris ecclesiae XXIV inter-
pretatio theotisca nunc primum edita. Gottinge MDCCCXXX. ")
zur Vergleichung herbeigezogen. Die Varianten sind nicht immer
volist'Andig und genau; die nderungen k5nnen durchveg nicht
als gliicklich bezeichnet werden. Zum Hymnus »Iam surgit hora
teia" wird vermerkt: »Habet Thomasii Hymnarium ex Brev.
Mozarabum, sed plurimis lotis ,dtiosum" (l. c. 70); und doch
giebt Daniel den Text von Thomasias w5rtlich genau und triigt
noch 2 weitere Fehler in den Text. Inwiefern also fiir die
Texte jener ca. Dutzend mozarahischer Hymnen aus dieseu
Arbeiten ein Gewinn zu verzeichnen sei, lie auf der Hand.
In hnlicher Weise, wie Tommasi aus der Brevierausgabc
von Ortiz, so schSpfte John M. Neale aus derjenigen von Loreu-
zana in seinem bekannten Werke: ,,Hymni ecclesiae e breviariis
quibusdam et missalibus Gallicanis, Germanis, Hispanis, Lusitanis
desumpti. Collegit et recensuit Ioannes M. Neale, A. M.,
Colle.di Sackvillensis custos. Oxonii et Londini apud Joh. lient.
l'arker MDCCCLI." In der Vorrede schreibt dieser Gelehrte:
,Quod Hymnos attinet Mozarabicos, il e B r e v i a r i o A r e v a-
l i a n o [sic!] decerpuntur. Arevalus enim primus multos e MSS
enfit, qui Thomasii effugerant oculos. Hymnoloae Dafiiellanac,
Antonius Franziscus Vezzosi, clericus regularis. Romae 5IDCCXLVII. Ex
t)pographia l'alladis. Excudcbaut qicolaus et larcua Palearini. u Dieses
scltene Werk enthiilt auf 8. 351--4.54 das tI)mnarium; danach die Citationen.
-- 15 q
ut videtur, opus Arevalianum, quod est inter raiora, nunquam
patuit. Editor enim non nisi eos dedit, quae antea excuderat
Thomasius. -- Notulas quasdam hic illic addidi: emendationcsque
nostras, si quae necessariae videbantur, diligenter notavi.
Excipiendae sunt Hymnorum Mozarabicorum cor-
rectiones: quae tam multae, et plerumque tare certae,
exstiterunt, ut oculos mentemque lectoris in omnibus recensendis
fatigari nollem" (l. c. VII).
Zu bedauern ist, dais Neale den Titel des sogenannten
»Breviarium Arevalianum" nieht anebt. Ailes Suclen und
Forschen nach einem solchen Brevier oder auch nur dessert Titel
war mnsonst. Faustin Arevalo, unter anderem bekannt durch
seine ,,Hymnodia hispanica", war Jesuit. Geboren 29. Juli 1747
zu Campanario (Estremadura) trat er 1761 in die Gesellschaft
Jesu und machte seine Studien in Italien. De Backer und
Sommervogel geben in ihrer genau gearbeiteten »Bibliothèque
des écrivains de la Comp. de I6sus" eine eingehende Liste aller
Werke Areva|os; sie berichten, dafs er es war, welcher die
Herausgabe des »M i s s a I e gothicum sec. regulam beati Isidori...,
denuo opera Cartl. L o r e n z a n a recognitmn et recusum. Ronme
(Fulgoni) 1804." besorgte. Seine nahe Beziehung zu Lorenzana
wird ebendasclbst bezeichnet mit den Worten: ,Il jouissait
de toute la confiance du Cardinal Lorenzana, qui parait avoir
fait les frais des éditions qu'il donna, et (lui, en mourant, le
nomma son exécuteur testamentaire. En 1800 il fut décoré (lu
titre d'Hynmographe pontifical." Um so auffallender, wenn nicht
unerkliirlich, dais sie und audere Bibliographen von einer tleraus-
gabe des Breviarium goticum nichts wissen, und wiire es
auch nur die Besorgung der Brevierausgabe Lorenzanas gewesen.
Haben nicht vielmehr die eben erwïdmten oder ahnliche Angal,en
Neale verleitet, Arevalo mit Lorenzana zu ve'wechseln? VDlle
Sicherheit tiber diesen Ir'tum w/ire durch Vergleichung der Aus-
gabe Lorenzanas mit dcm von 1N'eale gebotenen Texte zu er-
reichen, hfitte Neale nicht gar so frei an dent Texte seiner Vot'-
lage g.eënde't, ohne fast je die Abweichungen zu notieren.
Freilich stimmen die wenigen Stellen, welche er als Lesarten
Arevalos ira Gegensatz zu seinem Texte angiebt, soweit ich
kontrolliert habe, jedesmal mit dent Texte Lorenzanas tiberein;
aber s/utzig macht es hinwiederum, wenn er z. B. beim Ilymnus
,Christe, lux mundi, salus et potestas" zu 1, 3, vo Neale schreiht
Noctis et fulvae faciem deeoro", anmerkt: Thomas. e t A r e v a l.,
Noetem et fulvam faciens.", und gleieh naehher: »Addit Thoma-
sius: Certis ut diem etc." {d. b. eine ganze Strophe, die Neale
nieht im Texte bat). Diese Strophe steht ntimlich aueh bei
Lorenzana. Beniitzte also Neale Lorenzana als Vorlage und
erwechselte dessen Namen mit Arevalo, warum dann nicht au«h
hier die Note: »Add]t Thomas. et Areval.? Man darf wohl
erwidern, auf Genauigkeit in derartien Anmerkungen kam es
Neale naeh seinem eigenen oben eitierten Gestlkndnis gar nieht
an. Diese Eriderung ist stark beindet, da aueh in des,,
eben erwihnten Verse, dessen Variante Nea/e anfiihrt, es bei
Thomas]us l und Lorenzana) heilst: ,fulvam faciens c o r us c o
Neale 1indert ,d e c o r o" und brieht dennoch ganz flïchtig mit
_faeiens" die Variantenangabe ab. Die Annahme einer Namen-
verwechslun wird noeh mehr bestirkt durch die Note Nea/cs
1. e. 248) zum H)mnus »Verbum patris quod prodiit faetum
earo", vo es he]l'st: ,Hic hymnus, raira quadam ¢raitate con-
spieuus, non nisi in editione Brev. Mozarab. Areva-
liana extat: ut et sequens [,Vocaris ad vitam erum
.,_,enus"]." [as ist falseh, 'enn Arevalo und Lorenzana nieht
identiseh sind, denn bei Lorenzana standen, als Neale dieses
sehrieb, :,in.-_st beide, obendrein schon vorher in der Ausabe
von Ortiz. Also, das Breviarium Arevalianum" ist mit hSchster
Wahrehe]nliehkcit aus der Litteratur zu streichen.
Das Erwiihnte bezeu.,_,t zur Geniige. da fs aus Neales publizierten
45 ,,ozarabisehen tlymnen far die Textkritik nicbts gewonnen
ist. Von dens,lben barre hereits 18 Tommasi herausgegeben,
freiieh nur aus Ortiz; far 8 IIyn,nen stand Xeale nur die Neu-
auflae von Ortiz (durch Lorenzana} zu Gebote, 21 finden
sit-h ira Breviee von OIoEiz u n d ira Codex To/etanus, die iibrigen
15 nur in letzterem. Der Text dieser IIs. (bezw. der Ausgabe
von Lorenzana) differiert oft und hedeutend von dem dureh Neae
ebotenea Texte. Letzterer bat nimlieh mit ergiebiger Willkiir
gendert, umestellt, auseschieden, und zwar manchmal mehrere
Strophen. Manche Konjekturen sind geistvoll und treffend,
i«b habe jedesmal angemerkt, wenn ich dieselhen aeeeptierte.
Um n]eht unereeht gegen Neale zu sein, murs beaehtet werden.
d,'ffs dieser Gelehrte offenbar eine Bliitenlese schSner Hymnen
in luundgerechter Form einem weiteren Lesel'kreise darbieten
wollte, und daher von wissenschaftlicher Gcnauigkeit principiell
absah, wie er ira Vorwort zur Genfige angiebt.
Uni so bedauerlicher ist es, dal Danie] in den 4. Band
seines Thesaurus, der doch zunëchst wissenschaftlichen Zweckeu
dienen sollte, aile von Neale zubereiteten Texte (2 t{y|nncn:
,,Iam cursus horae sexies" und ,,Obsidiones obvias" sind
gangen) ohne jede Kitik WOl'tgetreu aufnahm. ,,Denique," so
heilt es daselbst (IV, 25), ,,aie desit Hispaniae christianae
centus, Mozarabum Cal'mina adiecimus, ve] e Tholnasio atque
Actis Sanctorum in Thesaurum translata, vel nuper addita ex
A r e v al i I; r e v i a ri o, suppeditante ea in ,,Hymnis ecclesiae"
Nea]io Doctissimo, cul opus Arevalianum, quod est inter raliora,
ad lnanum erat." Entweder ist der voile Text Neales, dem
Daniel nur an 2 bis 3 Stcllen nicht beistimmt, abgedruckt, oder
zu rien schon ira 1. Band (les Thesaurus gedruckten Hymnen
werden die Korrcktul'en bezw. Konjekturen und Ausmerzungen
Neales als regelrechte Lesarten (les Breviarium Arevalianum
nachgetragen, als ob es sich um eine neue Quelle handelte. --
Dieses Vorgehen des berthmten Hylnnologen ist um so befremd-
licher, als schon fast 5 Jahre vo" dem Erscheinen seines 4. Bandes
(datiert vom 13. Juli 1855} der 86. Band dcr lateinischen Patro-
logie Mignes (vom Jahre 1850) den Abdruck von Lorenzanas
Ausgabe des mozrabischel| Brevie's gebracht und so dasselbe
zuginglicher gemacht hatte.
Es erfibi noch, eines Namens zu gedenken, der besonders
in Chevaliers Repertorium oit als Herausgeber mozarabischer
Hymnen angeffihrt wird, des Bo]landisten Iohannes Pinius, S.I. --
In den ,,Acta SS., Iulii tom. VI., Antverpiae apud Iac. du
Moulin. 1729." schrieb derselbe einen ,,Tractatus historico-
chronologicus ad tomum ¥I. Iulii praeliu|inaris de Litulia An-
tiqua Hispanica, Gothica, Isidoriana, Mozarabica, Tolctana, Mixta".
(114 Seiten fol.) Davon erschien ein Separatahdruck: ,,Trac-
tatus .... Mixta (wie vorstehend), queln ex Hispaniae conciliis,
l[omanoru|n pontificum gestis, Regum Hispanorum dip]omatibus,
a]iisque ad praesens institutum repertis doculnentis collegit,
digessit et illustravit Ioannes l'inius, Societatis Iesu thcologus.
Antve'piae apud Du Moulin. 1729." Diesen Traktat nahm Ios.
Blanchini vollstindig auf unter jene Prolegomena, welche den
B[ume, I['mn«dia (;,tica.
-- 18 --
I. Band zu einer geplanten Gesamtausgabe der Wcrke Tommasis
ausmachen. Der Titel des Bandes lautet: ,Venerabilis viri Io-
sephi Marine S. R. E. l'resbyteri Cardinalis Thomasii Opera
omnia qua edita qua nondum vulgata, hune primum in unum
collecta, Prolegomenis, Tractatibus ...... aucta studio
curaque Iosephi Blanchini Veronensis, Presbyteri Congregationis
Oratorii Romani. Tomus primus in duas pattes distri-
butus... Romae anno Domini MDCCXLI. Typis et sumptibus
Hieronymi Mainardi in Platea Agonali." Der erste der 2 er-
wë, hnten Teile unffafst 4 Abhandlungen, von denen uns hier
zunachst 2 interessieren. Die Specia]tite] zu denselben zeich-
rien sich durch Schwulst und Unklarheit nus. :Nach einer
unpaginierten .Praefatio generalis editoris" und einem un-
paginierten ,Index rerum . . ." fol die Aufschrift: ,L i t u r g i a
M o z a r a b i c a, T r a c t a t u s historico-chrono]ogicus de Liturgia
antiqua Hispanica . . . Mixta, quam . . . illustravit Ioannes Pi-
nius, Soc. Iesu theo]ogus." Diesem grofsen Specialtitel folgt die
.Praefatio ad lectorem" 'on Pinius (unpaginiert), und darauf:
,Tra ctatus historico-chrono]ogicus de Liturgia . . . Mixta",
umfassend S. I-CXIV. Die zweite und dritte Abhandlung
( S. CXXXVI) sind Abschnitte aus Tractaten von E. Roblesius
und Caj. Cenni ïber ein mozarabisches Orationale, das im zweiten
Tei]e abgedruckt wird. Die vierte und ]etzte Abhand]ung des
ersten Telles umfafst: .Iosephi B ] a n c h i n i Adnotationes in se-
quentem libellum orationum antiquissimi ritus Gothico-Hispani"
(S. CXXXVII--CCCXI). Darin ist eine Reihe von moz-
a r a b i s c h e n H y m n e n aus denl Breviere von Ximenez-Ortiz
aufgenommen. Der zweite Teil des I. Bandes bietet jenes
Orationale auf Seite 1--136 (neue Paginierung in arabisehen
Ziffern) und das .Psalteriunl cure canticis etc." von Thomasius
auf Seite 137--546.
Mit diesem I. Bande endete allem Anscheine nach die Aus-
gabe der Werke Tommasis; sie blieb ein Tomo. Der Verleger
Mainardus veranstaltete daraufhin ira Jahre 1746 eine neue
Titelauflage des unvollendeten Werkes in 2 Bnden. Der
Gesamttitel der Ausgabe Blanchinis und dessert unpaginierte
Praefatio nebst Index rerum wm'den entfernt; daffir ein neuer
genereller Titel .Liturgia anti qua Hispanica, Gothica, Isi-
doriana, Mozarabica, Toletana Mixta, illustrata adiectis vetustis
m 19 m
monumentis cure additionibus seholiis et ,ariantibus lectionibus.
Ad vetustissimorum codicum ridera exactis. Tomus primus.
Romae 1746. Typis ae sumptibus Hier. Meinardi." Daran
sehliefst sich eine unpaginierte Praefatio des Verlegers Mainardus,
die nur eine schwiilstige Widmung der Ausgabe au lhleph.
Clemens de Arostegui ist. Alsdann folgt als zweites, verhïmgnis-
volles Titelblatt: ,Liturgia Mozarabiea, Tractatus ...,
quam . . . illustravit Ioannes P i n i u s" (wie oben in der Editio
Blanehinis); und nun wird einfach der ganze erste Teil des
eben skizzierten Bandes for den I. Band und der zweite Teil
(Orationale und Psalterium) ftir den II. Band verwertet.
Dem Bollandisten Pinius hat diese Machination des Buch-
hëndlers die Ehre eingebracht, als Verfasser des ganzen ersten
Bandes und als Editor mozarabiseher Hymnen zu gelten.
Statt Pinius wëre iiberall in Chevaliers Repertorium Blanehini
einzuseen, dmnit dieser lame nieht weiterhin zu erfolglosem
Suehen veranlasse, wie dies mehr als einem begegnet ist. Pinius
selbst hat nur einen einzigen Hymnus ,,O Dei verbum patris ore
proditum" in seinem Tractate abgedruckt; die von Blanchini
(aus dem Brevier von Ortiz) abgedruekten Hymnen sind fiir die
Textkritik belanglos. Ebensowenig k0nnen die Texte jener
Hymnen in Betracht gezogen werden, welche Tamayo in sein
Werk »Martyrolog. Hispan. (1651--1659)" aufgenommen hat;
die Angaben Tamayos gelten als unzuverlsig und bedtirfen
stets der Naehpriifung.
Sehliefslieh sind noeh mehrere mozarabische Heiligeuhymnen
zu erwhnen, welche Fr. Franziseus de Bivar, Generalprokurator des
Cisterzienserordens in Spanien, seinem Kommentar zum Chronikon
des Pseudo-Dexter (abgefalgt 169.4, abgedruekt in Migne, PP.
lat. tom. 1) einfïtgte. Dieselben dienen durchweg nur als
Illustration der historischen Daten, sind daher vielfach abge-
ktirzt und ziemlieh frei bearbeitet. Quelle war wiederum die
Brevierausgabe von Ortiz.
Bel diesem Stande der Dirige wird es gewifs nieht be-
fremden, dafs der Versuch gemacht wurde, den gesamten
Hymnenschatz der mozarabisehen Liturgie einer griindlichen
Revision zu unterziehen, und auf Grund der ëltesten hand-
sehriftliehen Quellen zunehst einen annehmbaren Text
nebst kritisehem Apparat herzustellen. Erst dadurch erhaltn wir
2*
(,ine Basis fhr die iitterarlnistorischen Untersu¢hungen. Mein
wertcr Kollege G. M. Dreves bat in'Spanien nach allen erreich-
baren bezw. noch vorhandenen mozarabischen Hss. geforscht, und
aus ihnen, sowie aus rien nach London gekommenen Silenoer
Codices aile Varianten zum Texte Lorenzaas verzeichnet. Seine
verdienstvoile Arbeit des Suchens hatte obendrein den effreulichen
Effoig, 25 bislang unbekannte Hymnen ausfindig zu machen. Das
kostbare Matedal nebst Beschreibung und Inhalangabe der Hss.
stellte er mir zur Bearbeitung anheim.
Neben rien handschriftlichen Queilen duffte die Brevie
ausgabe von Ortiz, so fehlerha sie ist, nicht unbecksichfigt
bleiben, noch ira Vafiantenverzeichnis abergangen werden. Far
34 Hymnen ist sie die einzige Quelle. Bei anderen Hymnen
bietet ihr Text, zumal er aus jetzt unbekannn Hss. gesch6pK
sein dffte, an dklen und verderbten Stellen jedenfalls eine
festere Grundle far Rekonstruktionsversuche, als die stets sehr
problematische Konjekturalkritik. Lorenzan Lesarten konnten,
da seine Queilen bekannt, vOilig weailen.
Bei Anordnung ,ler Texte war nicht mglich, eincr be-
stimmten tIs. zu folgen. Ein vergleichender Blick auf die nach-
stehenden Inhaltsangaben macht eine Begrondung beiissig.
Dem Breviere von Ximenez-Otiz fole ich insofern, ais ich mit
dem l'rol,rium de tempore beginne und dan das Commune de
tempore anreihe; dent analog behandelte ich das Sanctorale:
zuerst das l'mprium (in alphabetischer Ordnung), darauf das
Commune; schlielli¢h die Hynmen fiir bestimmte An]iegen und
Festlichkeiten, wie fro. Weihe und Kr5nung des Kfinigs und
des Bischofs, for den Ausmarsch des ch%tlichen Heeres, das
Etefest und hnliches: Hymnen, die dem Mozarabischen eigen-
thmlich zu sein scheinen und hohes Interesse beanspruchen
daffen. Der Festkalender der Mozaraber ist so keilich ver-
scht; aber zut Kenntnis desselben dienen ganz andere Hilfs-
mittel, und vorliegende Sammlung konnte dieseibe umu5glich
hinreichend vermitteln. Einigen Ematz m ein genaues Ver-
zeichnis der Hymnenanfnge in der Reihenfolge der Hss. bieten.
Von den vorgesetzten Majuskeln, deren ich nfich ira Varianten-
verzeichnis bediene, ist der erstere der Anfanbuchsbe der
Bibliothekstadt, wo die Hs. ist, der zweite jener des Ortes,
woher sie smmt
1. MT: Cod. Matritensis 100.5 IHh 60), olim Capit. Toletani 35--1;
Pergamenthandschrift in fol. mai. (33.5X265 mm.), foll. 175, saec. 10., in
westgotischer Schrift in zwei Kolumnen. Auf zwei nicht foliierte Blitter
folgt das Psalterium von S. 1--215; dann das IIymnar mit neuer Pagi-
nierung von S. I--CXXVI; endlich zwei Bltter ohne Nummer, attch
mit Hymnen. Folgendes sind die Anfnge der in der Handschrift ent-
haltenen Hymnen ):
Seite
Incipit prologue hymnorum.
Miracula primaeva ..... I
Incipiunt hymni de toto cir-
culo anni.
Gaudete flores martyrum . . I
Romane Christi fortis assertor II
Insignem Crispinum ..... II
Verbum supernum prodiens . III
Vox clara ecce intonat . . . IV
Christi caterva clamitet... IV
Incliti ïestum pudoris .... V
Clementis festum celebratur
hodie .......... VI
Vocis attditae novitas .... VII
Decus sacrati nominis . . . VIII
Sanctissimae Leucadiae... VIII
Laudem beatae Eulaliae... IX
A solis ortus cardine .... L
Fit port Christi pervia... X
Feno iacere pertulit .... X
Ilostis IIerodes impie .... X
Caterva matrum personat . . X
Quarto die jam ïetidus . . . XI
Tunc file Iudas carnifex . . XI
Festum Christe tex per orbem XI
Veni redemptor gentium . . XIII
Christus est vita venicns in
orbem .......... XIV
I[onorem sanctae Eugeniae . XV
Clara sanctorum una Hieru-
salera .......... XVI
Iste electus Iohannes .... XVI
0 Dei verbum patrie ore .
proditum ........ XVIII
ardus Columbae floruit . . XIX
Sacer octavarum dies .... XIX
Seite
Illuminans altissimus . . . XX
Insigne festum Iuliani mar-
tyris ......... XX
Sebastiani martyris sollemne
est .......... XXV
Adest dies percompta sure-
mis gaudiis ...... XXVIb
Agnes sepulcrum est Romu-
lea in domo ...... XXVllI
0 triplex honor o triforme
culmen ........ )CIX
Adest mirandapassio[Levitae XXIX
O sacerdotum inclita coront XXX
Exsulta nimium turba ride-
limn .........
Festum insigne prodiit co-
rus cure ........ XXXIV
Te decet hymnus in Sion
omnipotens ...... XXXVI
Fulget hic honor sepulcri. XXXVIII
O Petre petra ecclesiae.. XL
Scripta sunt caelo duorum XL
Agni genitor Domine... XLI
Alleluia pris edite laudibus XLII
0 lqazareue dux Bethlem
verbum patris ..... XLII
Favens redemptis voto ab-
stinentiae ....... XLVIII
Aurora iam spargit polum. XLIX
Altissimi verbum patris.. XLIX
Te lucis auctor personant. L
Verbum patris quod prodiit
factura caro ...... L
Vocaris ad vitam sacrum
Dei genus ....... L1
lam legis umbr clauditur. LI
J) Die Hymnenantânge eind stets im Wortlute des verbesserten Textes gegebenee die
Varianten stehen bei den einzelnen Hymnentexten.
-- 22 --
Se'l.e
Psallat altitudo caeli . . . L!
Ecce quem rates vetustis . LIII
Iesu redemptor omnium.. LVI
Te centies mille legionum
angeli ........ LVI
Bis novcm nostcr populus
sub uno ........ LVII
Urbis Romuleae iam toa
candida ........ LIX
Pange lingua gloriosi... LX
Aeterne rex altissime... LXI
Benignitatis fons Deu . . LXII
Beata nobis gaudia .... LXIII
Hierusalem gloriosa .... LXIII
Sacrum tempus in calculo ) LXVI
Puer hic oat Iolanne . LXVI
Clange lyra Zaclaariam . . LXVII
Mart-ris gestans Zoili co-
ronam ........ LXIX
Apostolorum passio . . . LXX
0 beate mundi auctor . . LXX
Assunt punicea floscula vir-
ginum ......... LXXII
Sperati sancti martyris . . LXXII[
Barcinon loete Cucufate
vernans ........ LXXIII
Virginis sacrae triumplaum ]
Prosequamur ..... LXXV
Forts Deus vitae perennis. LXXVI
0 Dei perenne verbum . . LXXVlI
E martyris Laurentii . . LXXIX
0 rerum Domine conditor
omnium ........ LXXIX
Sacratum Christi antistitem LXXX
Lux Deus Christe pietas
redundans ....... LXXXI
Urbis magister Tasciae . . LX_XXI
Christe tu rerum opifexque
operum ........ LXXXII
Hic Iohannes mire natus . LXXXIV
Christus est virtus partis
sapientia ....... LXXXIV
Selte
Iucundum nobishuncdiem LXXXVI
Mysticum melos persolvat LXXXVII
Plebs Deo dicata pol-
lens ......... LXXXVIII
Christe verns tex sancto-
rum ......... LXXXIX
FIuc vos gratifice plebs
pis convocat ..... XC
Martine confessor Dei XC
Sanctorum meritis inclita
gaudia ....... XCI
Rector, redemptorcoditor XCI
Rex gloriose martyrum . XCI
Aeterna Christi munera. XCII
Laudes sanctorum mar-
tyrum ........ XCII
Deus tuorum militum.. XCI
Deus immensa trinita [
Unita ........ XCIII
Martyr Dei qui unicum. XCIV
Summe confessor sacer
et sacerdos ..... XCIV
Deus immena trinitas [
Corona ....... XCV
Iesu corona virginum.. XCV
Virginis proles opifexque
matris ........ XCV
Ecce te Christe tibi c_ara
semper ....... XCVI
Christe cunctorum do-
minator alme .... XCVI
O beata Hierusalem . . XCVII
Verus redemptor Christe
lumen luminis .... XCVIH
Adest diei Christe con-
e£ratio ....... C
Inclite rex magne regum C
Anni peracto circulo . . CI
0 verum regimen Christe
fidelium ....... CI
Rex aeterne Deus forts
pietatis ....... CIII
t) Pag. LXVI . LXVII sind P, escript. Die 3 nachgetragenen Hymnen sind »Sacrum temps
etc." nd die 2 n'hstfolgenden. Ds Blatt war in der ganzen Breite beschrieben und ailes
mit Neumen versehen.
-- 23 4
Seite
lram qua merito sternimur
auctor ......... CIV
Huius supplicium pestis amare CV
Squalent arva soli pulvere
multo .......... OE
Obduxere polum nubila caeli CVI
Tul)a clarifica plebs Christi
revoca ......... CVTI
Christe caelestis medicina
patris .......... CVIII
Christe rex mundi creator.. CIX
Deus ignee forts auimarum . CL'
Hic functiouis est dies . . . CX
Inventor rtili du.x bone lu-
minis .......... CXI
0 lux beata trinitas .... CXI
Intende nostris precibus... CXII
Lux vera lucis claritas . . . CXII
Deus creator omnium [ Lucis CXII
Christe lux mundi salus et
potestas ......... CXII
Lucis creator optime .... CXIH
Immense caeli conditor . . CXIII
Telluris ingens conditor. CXIV
Caeli Deus sanctissime . CXIV
Magnae Deus potentiae . CXV
Plasmator hominis Deus. CXV
Rerum Deus fons omnium. CXV
Te lucis ante terminum. CXV
Cibis resumptis congruis CXV
Sol angelorum respice CXV
Cultor Dei memento .... CXVI
Obsidiones obvias ..... CXVI
-Assunt tenebrae primae... CXVI
Noctis taetrae primordia . . CXVII
Quieti tempus adest .... CXVII
Christe qui lux es et dies.. CXVI1
Seite
Lucis auctor clemens lumen
immensum ....... CXVIII
Tempus sopori congruum . CXIX
Quod convolutis artubus CXIX
Surgentes ad te Domine CXIX
lesu defensor omnium . . CXX
Primo dierum omnium . . CXXI
Tu trinitatis tmitas .... CXXII
Summae Deus clementiae . CXXII
Tu rex redemptor omuium CXXII
Somno refectis artubus . . CYVHII
Consors paterni luminis.. CXXIII
Rerum creator optime . . CXXIII
Ioctis tempus iam praeterit CXXIII
Gallo canente veuimus . . CXXIV
Hac noctis hora praescius !) C3LXIV
In matutinis surgimus... OEIV
Aeterne rerum conditor.. CYXV
(Te Deum laudamus) . . . C3LXVI
Splendor paternae gloriae . C.-CVI
[Iam nos secundae prae-
monet] 2) ........ CXXVI
Certum tenentes ordinem . CXXVII
Te maiestatis Domine . . C3LXVII
Nunc sancte nobis spiritus CXXVII
Qui atone nunc quadrifluo. CXXVII
Qui rot libris per Moysen. C3LXVII
lector potens verax Deus. CXXVII1
Iam cursus horae sexies.. CXXVIII
Auctor perennis gloriae.. CXXVIII
Octavus horae circulus . . CXXVIII
Fundere preces tempus est CXXLX
Convexa solis orbita . . . CXXIX
Iam dena nos praeceptio . CXXLX
Horis peractis undecim . . CXXIX
Quotquot diem determinant CXXIX
lerum Deus tenax vigor . CXXX
2. Me: Cod. Matritensis reg. Academ. 30 Pergamenthandschrift in 2 °
mai., in westgotischer Schrift, saec. 11. ex. Ein mozarabisches Brevicr aus
dem Kloster San Millan de la Cogolla (Aemilianus Cucullatus). Die Ihmd-
schrift hat durch Feuchtigkeit viel gelitten und sind aufserdem nicht wenige
Seiten ganz oder zura Telle ausgerissen; infolgedessen fehlt hei mehreren
IIymnen Anfang oder Ende. Sie enthIt an hymnologischem Material:
z) Divisio vom vorhergehenden Hymnus.
|) Beginnt erst mit 1,2 wegen einer Lîtcke in der Hs.
Gaudet nunc naviter iana toga candida.
Sanctissimae Leucadiae.
Germine nobilis Eulalia.
Christus est vita veniens in orbena.
Astantes pariter sexus unigenae.
Clarum nobis Christe tui.
Sacer octavarum dies.
..... Fove nunc sancte Domine.
Insigne festum Juliani naartyris.
Caterva naatrum personat.
[Sollenane festum plebs benigna pro-
mite]. 1)
[Jana nunc ad illos properare con-
venir.]
O triplex honor o triforme culnaen.
"[Fideles] Christi praeparate naentena.
Exsulta ninaiuna turba fidelium.
[Ad sanctae A]gathae virginis.
Christe lux lucis Deus angelorum.
Fulget hic honor sepulcr i.
3. Ta: Cod. Toletanus 33--3, Perganaenthandschrift in 4 °, foll. 52, in
westgotischer Schrift, saec. 9/1o; ein Diurnale, enthalt folgende Hymnen:
Te lucis ante terminum fol. 4a Fundere preces tenapus est , 3lb
Cibis resumptis congruis . , 4 b Cultor Dei naenaento . . . , 37a
Benignitatis fons Deus. , 8b lqoctis taetrae primordia . , 42b
lector potens verax Deus , 23a Christe qui lux es et dies , 44a
Auctor perennis gloriae , 26b
Von hier an ist wegen Einwirkung von Feuchtigkeit u_ad Anwendung
von leagenzen nur noch hie und da eine Zeile lesbar.
4. Tb: Cod. Tole[anns 35--2, Perganaenthandschrift in fol. nain. (nach
Ewald 8 ° naai.}, foll. 120 (oder 121, da fol. 80 doppelt gezhlt), saec. 11
cnthdt die Officia quadragesinaalia, aber nicht vollstndig. Ana Schlusse dic
Notiz: Finit, Deo gratias, hic liber per naanus Ferdinaduna Johannena pres-
byteruna ecclesia sanctaruna Justae et Rufinae civitatis Toleti in mense Aprilis.
Eine Schriftprobe dieses Codex in Ewald und L5we, Exenapla scripturae
Visigothicae, Tafel XXX. Die von Ewald reproduzierte Seite ist das erste
fol. 80b. An Hynanen bietet die von Lorenzana benutzte Handschrift nur:
Christeprecanaurannue Vorsetzblatt lqoctistempusiampraeterit fol. 119a
Verbum patrisquodprodiit fol. llSb I Vocaris ad vitam sacrum , 120a
5. Te: Codex Tole[anns 35--6, Perganaenthandschrift in westgotischer
Schrift, saec. 1°/11. 199 Blitter, lIefsformulare und Otficien mozarabischen
Ritus enthaltend. Die von Lorenzana benutzte, nicht foliierte Handschrift
enthlt die Hynmen:
Pange lingua gloriosi.
Dulce carnaen lingua pronaat.
Aeterne rex altissinae.
Te centies naille legionuna angeli.
Puer hic sonat Johannes.
Apostolorum pssio.
Assunt punicea floscula virginuna.
O beate naundi auctor.
Plebs onanis sancta conventus ecclesiae.
Barcinon laete Cucufate vernans.
Sacrae virginis triunaphum.
Aeterni proles patris et incliti.
Forts Deus vitae perennis.
O Dei perenne verbuna.
D Unvollstndig beginnt mit Str. 8, 1 Haec intra sedes und endigt mit 20, 3.
2} Beginnt 8, 4 Dimitte ca|para arque lraesta veniam und entier mit 11, 3 Non
nos in ira tnncindex . . .
-- 25 --
6. C: Cod. Compostellanus, Pergamenthaudschrift Nr. 1 der kgl. Uni-
versitt, 295X185 mm., in westgotischer Schrift, vom Jahre 10.50, gewihnlich
bezeichnet als Diurno del re Don Fernando I.". Das Alter der Handschrift
und die Namen de Schreiher wie de Miniator giebt der Ver:
Era millena novies dena quoque terna
Petrus erat scriptor, Frictosus denique pictor.
An Hymnen enthlt die Handschrift:
Quod convolutis artubus.
Surgentes ad te Domine.
Jesu defensor omnium.
Mediae noctis tempore.
Primo dierum omnium.
8omno refectis artubus.
Consors paterni luminis 1).
Rerum creator optime.
Tu trinitatia unitas.
Summae Deus clementiae.
Tu rex redemptor omninm.
Noctis tempus iam praeterit.
Gallo canente venimus.
7. LSa: ('od. Londinensis Add. 30844, Pergamenthandschrift in fol.
saec. 10. von 177 Bliittern sehr ungleicher Liinge in westgotischer'Schrift;
Missale tmd Breviarium aus St. Domingo de Silos *) stammend.
tlymnen :
A 8olis ortu cardine., fol. 33b
Festum Christe rex per
orbem ........ 50 b
Veni redemptor gentium. , 57b
A stantes pariter sexus uni-
genae ........ ,, 86 b
Enthlt an
HonoremsanctaeEugeniae fol. 88 b
Clara sanctorum una Hie-
rusalem ....... , 94a
Iste electus Johannes . . » 98 b
Nardus Columbae floruit , 104b
0 Ferre petra ecclesia.. ,, 138a
Aeterne rex altissime . . » 149a
8. LSb: Cod. Londinensis Add. 30845, Pergamenthandschrift in fol.
saec. 10. foll. 161, in westgotischer Schrift. Missale und Breviarium aus
Silos. tIymnenbestand :
Adest miranda passio Qui-
rici ......... fol. 1 b
Deus immensa trinitas ]
Corona ....... , 5 b
lIierusalem gloriosa... 8a
Clange lyra Zachariam )
Martyris gesta[nsJ Zoili
coronam ....... ,, 27 b
Apostolorum passio.., fol. 29 b
0 beate mundi auctor.. , 38a
Assunt punicea floscula
virginum ...... » 42 a
Sperati sancti martyris . , 47 a
Rex angelorum Domine . ,, 48b
Barcinon laete Cucufate
vernans ....... , 52b
i) In der Hs. Consors paternae dexterae%
) Betreffs der Hss. von Silos vgl. die verdienstvo]le Arbeit Hand«chriftenschitze Spaniens
v. Dr. Rudo]f Bee¢, Amanuensis der k. k. Hofbibliothek (Wien, 1894) S. 454 ff. Nach den
dort gebotenen Mitteilungen schinen in Silos, falls die an Rialio ergangenen «mndlichen In-
formationen « auf Vollstndigkeit Anspruch machen kOnnen (a. a. O. S. 459), keine Iss. mit
mozarabischen Hymnen mehr vorhanden zu sein. Auch Dreves erhie]t seiner Zeit in Spanien
von Silos aus den Bescheid, dafs in der dortigen Klosterbibliothek keine weiteren Hymnenschtze
u hehen seien.
s) Dieser und der folgende Hymnus von etwas spterer Hand.
Forts Deus vitae perennis fol. 56a
0 Dei perenne verbum , 64a
Festum turba sanctissimum , 71 a
En martyris Laurentii » 74b
En pater gloriae rutilum
gaudii ........ » 85 a
Lux Deus Christe pietas
redundans ....... 100 a
Urbis magister Tasciae . » 107 a
Hic Johannes mire natus » 112a
Prompta cuncta catholicae » 118 b
Gaudet caterva nobilis fol. 127b
Plebs Deo dicata pollens. , 130b
Scripta sunt caelo duorum » 134b
Huc vos gratifice plebs
pia convocat ..... » 136b
5iartine confessor Dei.. » 139a
0 magne rerum Christe
rector ........ » 145a
[Vocis auditae novitas re-
fulsit] 1) ....... » 150 a
Benignitatis fons Deus , 152a
9. L$¢: Cod. Londinensis Add. 30846, Pergamenthandschrift in 4 o
mai. saec. 10. foll. 175, in westgotischer Schrift, Missale und Breviarum aus
Silos. Enthïdt:
Psllat altitudo caeli.., fol. 62a
Ecce quem vates vetustis. , 63a
Extimum vestis sacrtae . ,63b
Suetus antro bustuali . . , 64
Clausus aurium meatus.. , 64b
Solve vocem mens sonoram » 65 a
Ad brevem se mortis usure , 65a
Post ut occasum resolvit . , 65b
Bis novem noster populus
sub uno ....... 66 a
Urdis Romuleae iam toga
candida ........ fol. 67b
Fulget coruscans ut sidus
exuberans ....... , 69a
Pange lingua gloriosi... , 70a
Dulce carmen linguapromat 71a
Aeterne tex altissime . . » 73b
Sacrata Christi tempora , 74a
Beata nobis gaudia . . . » 74b
10. LSd: Cod. Londinensis Add. 30 851, Pergamenthandschrift in fol. saec.
11. foll. 202, in estgotischer Schrift. Psalterium und Hymnarius aus Silos.
Fol. ll0b endet der Psalter mit der Bemerkung: ,Explicit liber canticorum.
Incipit Imnarium de toto circulo anni. « Folgendes ist der Hymnenschatz der
IIandschrift:
Gaudete i]ores martyrum . fol. llla
Romane Christi fortis assertor
Dei .......... , 111b
Christi caterva clamitet . . , lllb
Verbum supernum prodiens. , 112a
Vox clara ecce intonat . . , 112a
Incliti festum pudoris . . . , 112b
Clementis festum celebratur
hodie ......... » 113 a
Voi auditae novitas refulsit l14a
Forts Deus aeternae pacis . , l l4a
Decus sacrati nominis... , llSa
Sanctissimae Leucadiae . . , 115 a
Germine nobilis Eulalia . . , llSb
Laudem beatae Eulaliae. fol. llSa
A solis ortus cardine . . . , 118b
Fit porta Christi pervia . . 118b
Festum Christe rexperorbem , l18b
Veni redemptor gentium . . , 120a
Feno jacere perttlit .... , 120a
Hostis Herodes impie . . . , 120a
Caterva matrttm personat.. , 120b
Quarto die iam foetidus . . , 120b
Tune ille Iuda carnifex . . 120b
Christus est vita veniens in
orbem ......... , 12la
Astantes pariter sexus uni-
genae ......... »12lb
) Beginnt erst mit Str. 2: /linguidis saepta spatiis Tolos$.
-- 27 --
Clara sanctorum una Hiru-
salera i) ........ fol. 123b
liste electus Iohauues] . . , 124b
0 Dei verbura patris ore
proditum ........ ,124a
[Iara nunc ad illum properare
convenit] g) ....... » 125a
0 triplex honor o triforme
culraen ........ ,125 a
Adest rairanda passio { Le-
vitae .......... , 125 b
0 sacerdotum inclita corona ,126a
0 Petre petra ecclesiae . . ,127a
Scripta sunt caelo duorura. » 127a
Alleluia pris edite laudibus .129b
0 Nazarene lux Bethlem
verbura patris ..... , 129b
Sed quid vetustae gentis
exeraplura loquor .... , 130b
Favens rederaptis voto ab-
stinentiae ....... » 131a
Poculum esto vitae sitienti-
bus s) ......... , 131b
Aurora iara spargit polura 4) » 131b
Ecce quem vates vetustis . , 132a
Extimura vestis sacratae.. , 132a
Suetus antro bustualis... , 132b
Clausus aurium raeatus . . , 132b
Solve vocem raens souora . , 133a
Ad brevera se mortis usura , 133a
Ad cenara agni providi . . » 133b
Te centies mille legionura
angeli ......... » 134a
Bis novera noster populus
sub uno ........ » 134b
[Hicrusaleragloriosa])... , 135a
Alrai prophetaeprogenies pia , 135b
Puer hic sonat Iohaunes . . .136 a
Apostolorura passio .... , 136b
0 beatemundiauctor... 136b
I) Endet in der ZSitte der 5.
[Assunt punicea floscula vir-
ginura] «) ........ fol. 137 a
Inclito regi polorum .... » 137 a
Exaudi Christe nos patris
potens pie ....... , 137 b
Barcinon laete Cucufate ver-
nans ......... , 138b
Fons Deus vitae perennis . , 139a
0 Dei perenne verbum . . , 139b
En raartyris Laurentii . . , 140b
Assunt o populi festa celebria , 141a
Martinus raagnus pontifex . , 14lb
Are raaris stella ..... , 141b
En pater gloriae rutilum
gaudii ......... , 142a
0 rerum Domine conditor
omnium ........ .142b
Lux Deus Christe pietas re-
dundans ........ , 143a
Urbis raagister Tasciae . . .143b
Ecce raicantia veluti sidera. , 143b
Christe tu remra opifexque
operura ........ ,144b
Hic Iohannes raire uatus . , 145b
Prompta cuncta catholicae. , 146 a
0 caelorum aime princeps, 146b
Christus est virtus patris
sapientia ........ » 147 b
Iucundura nobis hunc diera,148b
[Clara raagnis quae sauc-
torum] ) ........ , 149a
Restant nunc ad Christi ridera .149 b
Plebs Deo dicata pollens . .150a
Huc vos gratifice plebs pia
convocat ........ » 150b
Martine confessor Dei... , 151a
0 raagne rerum Christe
xector inclite ...... » 151a
Sanctorum raeritis inclita
gaudia ......... .152 b
Strophe. Ebenso feblt der Anfang des folgenden Hymnuu,
weil ein Blatt ausgerissen; beginnt erst mit Strophe 8: Non adurat terram ignis.
) Nur die letzte Strophe vorhanden.
a) Ist der 2. Teil des vorhergehenden Hymnus.
«) Nur die erste Strophe vorhanden. Zvei BIftter sind nS.mlich herausgerisseu.
s) Anfang fehlt, weil vier Bltter ausgerissen; beginnt mit Strophe 6.
«) Vgl. don Hymnus: Mysticum melos persolvat.
) Anfang fehlt, weil ein Blatt herausgenommen ; beginnt mit Str. 7: 0b hoc vita sain s.
-- 28 --
lex gioriose maxtyrum . fol. 152a
Exsu]tet caelum laudibts 153a
Aeterna Christi munera . . 153a
[3eus tuorum militum . . 153b
Maxtyr Dei qui unicum . . 153b
Deusimmensatrinitas Uuita . 15'.3b
Summe confessor sacer et
sacerdos ....... . 154a
Confessor hic probabilis. . 154b
lesu redemptor omnium. » 154b
Virginis proles opifexque
matris ........ . 155a
Ecce te Christe tibi caxa
semper ....... . 155a
Urbs beata I4ierusalem . . 155a
Christe cunctorum domi-
nator aime ...... 156a
0 beata Hierusa|em . . . 156b
Verus redemptor Christe
lumen luminis .... 157a
Adest diei Christe conse-
cratio ........ » 157 b
Laudem Christo plebs
dicat ........ » 1.58a
Iudite tex magne regum » 158b
Auni peracto circulo . . » 158b
Squalent arva soli pulvere
multo ........ »159a
Obduxere polum nubila
caeli ........ » 159b
[Christe caelestis medicina
patris] '} ....... » 160a
Christe rex muudi creator fol. 160a
Deus iguee fous animarum . 160a
flic fuuctiouis est dies . 162a
Inveutor rutili dux boue
lumiuis ....... 162b
Christe immense domi-
uator saucte ..... 163a
Christe qui lux es et dies »164b
Te perfruamur Domine . » 164b
Iesu saivator saeculi . . 164b
Chrhte redemptor omnium »165 a
Obsidioues obvias .... 165a
Assunt teuebrae primae. , 165 a
lqoctis taetrae primordia 165b
Quieti tempus adest . . . 165b
Luds auctor clemens lumen
immeumm ...... » 165b
Tempus soporicongruum. . 166a
Quod couvolutis artubus. » 166b
Surgeutes ad te Domine. . 168b
lesu defensor omuium . . 168b
Mediae uoctis rempote . . 169a
Primo dierum omnium . » 172b
Tu trinitatis unitas . . . . 174b
Summae Deus clemeutiae . 175a
Tu tex redemptor omnium . 176 a
Somno refectis artubus . » 176b
Consors paterni luminis. » 177 a
Rerum creator optime.. » 178a
lqoctis tempus iam prae-
terit ......... » 178 b
Gallo canente venimus . » 178b
11. X: P, reviarium secundum regu]am sancti lsidori. Auf Cisneros'
Geheifs von Alfons Ortiz besorgt und 1502 zu Toledo gedruckt. ])as Kolophon
lautet: Ad laudem omnipotentis dei necuon virginis marie matris eius:
omnium sanctorum sanctarumque Expletum est breviarium secundum regulam
beati ysidori dictum mozarabes: maxima cure diligentia perfectum et emen-
datum per reverendum in utroque Jure doctorem dnm. alfonsum ortiz canoni-
cure toletanum. Impressum in regali civitate Toleti. Iussu reverendissimi in
xpo pris dni. d. francisci ximenes: eiusdem civitatis Archiepiscopi. Impensis
nobilis melchioris goricii Tovariensis. Per magistrum Petrum hagembach
Alemanum. Anno salutis pre. Millesimo quingentesimo secundo, die vero
vicesima quinta mensis octobris.
1) Nur die drei letzten Strophes, da zwei Bl-tter fehlen.
-- 29 --
Das Brevier enthilt folgcnde l|ymnen:
Christi caterva clamitet . fol. la
Aeterne rerum conditor . . 2a
Cunctorum rex omnipotens » 4a
Cunctorum rex omnipotens , 5b
Verbum supernum pro-
diens [ A ....... , 6a
Vox clara ecce intonat . » 7a
Ecce salvator omnium.. . 10b
A patre unigenite .... . 10b
Mane nobiscum Domine. . 11b
Veni redemptor gentium. , 26a
Christus est vita veniens » 29b
Iste electus Iohannes . . , 31a
Deus sanctorum psallimu , 32b
Caterva matrum personat , 34a
Clara sanctorum una Hieru-
salera ........ »34 a
Sacer octavarum dies . . »35b
Agni genitor Domine . . »37b
Splendor paternae gloriae , 38b
Benignitatis fons Deus.. , 39b
Illuminans altissimus . . »49 a
Hostis Herodes impie . . , 52b
Inventor rutili dux bonc , 53a
Altissimi verbum patris . , 54a
Fulgentis auctor aetheris , 55a
Christe salvator omnium. ,, 56a
Deus aeterni luminis . . »56 b
Christe lumen perpetumn , 57a
Deus pater ingenite... »58a
Adesto nostris precibus . , 58b
In matutinis surgimus . . , 59a
Christe caelestis medicina
patris ........ , 60 a
O decus sacrum virginum , 6lb
Christe lux mundi salus , 63a
O lux beata trinitas... , {i4b
Alleluia plis edite la«dihus »80a
O Nazarene dux Bethlem , 84a
Christe lumen perpetuum , 9la
Adesto nostris precibus . , 94a
Christe qui regis omnia. , 99a
Aeternae lucis con-
ditor ........ ,90b 1)
Christe precaraur an-
nue ....... fol.
Deus creator omnium ]
Lucis ....... 93 a [ sic]
Auctor luminis filius
virginis ..... . 105a
Deus qui certis legibus . 107a
Christe immense do-
minator sancte . . . 198a
Quartodieiam foetidus . lY,0b
Verbum patris quod
prodiit factura caro . 159 b
Noctis tempus iam
praeterit ..... . 15.5b
Vocaris ad vitam
sacrum Dei gemts . 202a
Iara legis umbra
clauditnr ..... .. 214b
Pange lingua gloriosi [
Praelium ..... . 919 b
tlic est dies verus dei . 223a
Te centies mille legi-
onnra angeli . . . . 999b
Psallat altitudo caeli . 231a
Aeterne tex altissime . 235a
Sacrata Christi tem-
pora ....... . 237 a
Sacrate veni spiritus . 24_b
Beata nohis gaudia . . 249b
Pange lingua gloriosi I
Corporis ..... . .51 b
Sacris sollemniis iuncta
sint gaudia .... . 253a
Verbum supernum
prodiens]Necpatris . 2-53a
Iam raet noctis
transiit ..... » 295b
Iam lucis orto sidere , 296b
Iara nos secundae
praemonet .... 296 a
Aurora lucis rutilat . , 297a
Certum tenentes ordi-
nera ....... , 998a
Te maiestatis Domine , 299a
Hier und bel den 2 folgenden Hymnen in der Ha. falsche Foliobezeichnung.
-- 30 --
Benignitatis fous Deus . fol. 299 b
lam urgit hora tertia ] Et
nos ......... » 300a
Nuncsaucte nobis spiritus » 300b
Rector potns verax Deus 301 a
Dicamus laudes Domino. » 301a
Iam cursus home sexies » 30la
Fundere preces tempus est » 302b
Convexa solis orbita . . » 302b
Perfecto trino numero.. . 303a
Cibis resumptis congruis » 303a
Sol angelorum respice.. » 303b
Cultor Dei memeuto . . . 303b
Obsidioues obvias . . . » 304 a
Assuut tenebrae primae. . 304a
loctis taetrae primordia . 304b
Quieti tempus adst... » 304b
Lucisauctor clemens lumen
immeusum ....... 304b
Christe qui lux es et dies » 304 b
Christe caelestis medicina
patris ........ » 311 a
])eus ignee fous animarum » 313a
Christe rex mundi creator » 316a
Iusiguem Christi martyrem , 316 b
Deus tuorum militum . . » 317b
Sanctorum meritis inclita
gaudia ....... , 319b
Laudes sanctorum mar-
tyrum ........ , 321a
Rex gloriose martyrum . » 322a
Summe coufessor sacer et
sacerdos ....... , 323a
Deus immeusa trinitas [
Coroua ....... , 3PAb
Iste confessor Domini
sacratus ....... » 325a
Virgiuis proles opifexque
matris ........ , 328 a
Iesu coroua virginum . . » 329b
Insigne festum Iuliani
martyris ....... » 330b
lam passionis iuchoaudae
gloria ........ » 331 a
Iuliaui vita martyris . . , 333b
Sollemne festum plebs
benigna promite . . . fol. 334b
Iam nunc ad illos
335 b
properare convertit .
Agnes sepulcrum est
336 b
Romulea in domo- .
Nec non et ipsos protegit
advenas ....... » 337 b
Adest miranda passio [
Levitae ....... . 33 b
340 b
Beate martyr prospera . »
0 sacerdotum inclita
corona ........ » 342a
Exsulta nimium turba
fidelium ....... » 343 b
Sacer puritatum dies . . » 345 b
Adesto plebs fidissima » 347a
Festum insigne prodiit
coruscam ...... » 347 b
Christe lux lucis Deus
angelorum ...... » 348a
Fulget hic honor sepulcri » 349a
O triplex honor o triforme
cuhnen ....... . 350b
Felix Tarraco Fructuose
vestris ........ » 353 a
O Petre petra ecclesiae. » 354 b
Scripta sunt caelo duorum . 356a
Prompta cuncta catholicae
[Gabriel] ...... » 357a
A solis ortus cardine
[Beatus] ....... » 359a
A solis ortus cardiue
[Gaudete] ...... , 361 a
Urbis Romulea iam toga
caudida ....... , 363a
Pange liugua g]oriosi I
Praelium ....... » 365a
O caelorum alme princeps » 367 a
Prompta cuncta catholicae
[Michael] ...... . 368b
Hierusalem gloriosa... » 369 b
Grates tibi Iesu noyau , 371b
Nativitatem pueri .... , 372a
Pauge liugua Zachariam ) , 373 b
s) Vgl. Clange lyra Zachariam.
Puer hic sonat Iohannes fol. 373b
bIartyris gestans Zoili
coronam ....... » 375a
Apostolorum passio... » 376b
Sacraetriumphummartyris » 37a
Virginis sacrae triumphum I
Ptebs ........ » 379b
Concentu parili Iustam
canamus ....... »381a
Assunt punicea floscula
virginum ....... » 381b
Sperati sancti maxtyris . » 382b
Pro speciali linteo . . . » 383b
Virginis sacrae triumphum
Prosequamur ..... , 384b
0 Dei verbum patris ore
proditum I Rerum... » 385a
Gaudeat cuncta pia plebs
alumna ....... » 386a
Lucis huius festa colat . » 386a
Orbis exsultans celebret
hoc festum ...... »387a
0 beate mundi auctor.. » 387b
Barcinon laete Cucufate
vernans ....... »388b
Forts Deus vitre perennis » 389a
0 Dei perenne verbum . » 390b
En martyris Laurentii.. , 391b
Assunt o populi festa
celebria ....... , 393a
0 decus sacrum virginum » 394a
Hymnum Mariae virginis » 395b
Aeterni proles patris et
inclite ........ , 396a
0 rerum Domine conditor
onmium ....... » 397a
Sacratum Christi anti-
stitem ........ » 398a
Hic Iohannes mire natus » 399a
Almi prophetae progenies
pia ......... , 400a
Urbis magister Tasciae . , 400b
En festum prodiit virginis
inclitae ....... » 402a
Praeclarum Christi militera » 402b
8ollenme rutilat ac venera-
bile ......... »403a
Plebs Deo dicata
pollens ..... fol. 403b
Gaudet caterva nobilis 403b [sic]
Christus est virtus
patris sapientia.. 40.5b
En Evangelistaeadest » 406 b
Scripia sunt caelo
duorum ..... 407b
Huc vos gratifice plcbs
pia convocat... , 408b
Itote populi psallite
praepetes .... » 408b
lIartyris festum rutilat
beati ...... , 409 a
Christe redemptor
omnium ..... , 409b
Iesu salvator saeculi , 411a
Martine confessorDei » 411a
0 magne rerum Chri-
ste rector inclite. »412a
Gaudete flores mar-
tyrum ...... » 412a
Romane Christi fortis
assertor Dei . . , 414a
Novum sidus emicuit , 415a
l'unc ctmctorum vox
iucunda ..... » 415b
Insignem Crispinum
laudemus nartyrem , 416a
Inclite festum pudoris » 416a
Clenentis festum
celebratur hodie . » 417b
Katharina mirabilis. » 418b
Congaudentes cure
angelis ..... » 419a
Vocis auditae novitas
refulsit ..... » 419a
Decus sacrati nominis » 420a
Omnipotenti Domino » 420b
0 Christi martyr
inclita ...... » 421b
Gaude mater ecclesia » 421 b
Adest dies sanctis-
situa ...... » 421 b
Exsultet aula caelica » 421b
Sanctissimae Leuca-
die ....... »422a
Germine ,,»bilis Eulalia . . 4231,
Laml.m beatae Eulaliae . . . 4'/a
llonorem 8anctae Eugeniae.. 4271,
Vox ecce rature vivida peronat 48a
Selbstredend dïtrfen nicht
32 --
Festum Chri8te rex per orbem 429a
Cunctus iam mundus patu|e
triumphat ......... 4:lJ a
Nardus Co|umbae floruit 4301»
aile in diesen Verzeichnissen
stehende Ilymnen als mozarabisch bezeichnet werden. Sie gel»en
zmiichst nur ein ziemlich getreues Bi]d vom Ilymm'n-
bcstand, der in der alt-mozarabischen Liturgie i n B r a u c h war ;
cin ziem]ich gctreucs, da es bei eiuigcn entlehnten l]ymncn
zweife]haft b]eibt, oh nicht erst Ol'tiz dcnselhen Einuang zu vcr-
s«hafi'en su('hte. Unser Intercsse gilt aber hier vor allem den echt
mozarabischen, d. h. den nicht anderswoher entlehnten, sondt.ru
fïr (las mozarabische (fficium ursprfinglich bestinamten IIymnen.
Dit,se scharf von deu entlehnten zu trenncn, ist in manchon
Fiiilcn sehr schwer, und wir werden vor der Iland i3fters nicht
fiber eine gewisse Wahrscheinlichkeit herauskommen. Ira grossen
und ganzen daf wohl fo]gender von mit eingehaltener Grm«i-
tz Zustimmuug finden: Hymnen, die n ur in Iuozarabischen
Quellen sich vorfinden, sind als echt mozaral)isch anzusehen, bis
(;egentei]iges bewiesen wird. Umgekehrt sind bestimmt jene
tlymnen als entlehnt auszuscheiden, deren uns bekannte Ver-
lasser kcine Spanier waren oder, wenn solche, nicht fiir die
mozarabische Litur,,_,ie dichteten ; dahin geh5ren die Hynmen vou
Ambrosius, Prudentius, Scdulius, Venantius Fortunatus. -- Findet
sich ein Hynanus oder eine Gruppe von Ilymnen stïtndig in
durchweg allen aiten Brevieren des ri3mischen Ordo, so ist
die praesumptio fïu" ri)mischcn Ursprung, namentlich wenn der
IIymnus sich nm" in wenigen mozarabischen Quellen oder gar
nur ira Brevicr von Ortiz vorfindet, es sei denn, dafs andcr-
xveitig das Gegenteil erwiesen xvird. -- Weist ein IIymuus auf
mozarabische und zugleich auf vereinzelte nichtmozarabische
(2uellcn hin, so ist an sich der Ursprung zweifelhaft, und weitere
Kriterien sind aufzusuchen; liefs sich ffir keine Seite Gewifsheit
odcr Wahrscheinlichkeit erzielen, so habe ich den betrêffonden
IIymnus -- es sind deren nicht gerade viole -- in die Samm-
lmg aufgenommen, und als zweifelhaft, wahrscheinlich ri)misch,
oder h0chstwahrscheiulich ni¢ht mozarabisch angemerkt. Jeden-
falls ist in s«dchen Fillen der Umstand, dafs der Hynmus
z w e i le I h art e n Ursprungs in der alten mozarabischen Liturgie
-- 33 m
wenigstens i rn G eb r au c h e war, ein hinlnglicher Grund,
ihn nicht sofort als spurius auszuweisen. -- Von einigen wenigen
Hylnnen, die wahrscheinlich rSmischen Ursprungs sind und
schon in anderen Btinden unserer Analecta Aufnahme gefunden
haben, gab ich blofs rien Kopf und notierte unter Verweis auf
rien betreffenden Band der Analecta die Varianten.
Bei der 8chwierigkeit und vielfachen Kompliziertheit der
Sache war es nicht mSglich, fier Hymnen, deren mozarabischer
Ursprung angesichts der Quellen als zweifelhaft erscheinen mag,
den Nachweis des mozarabischen Charakters bereits in diesem
Bande vorzulegen. Schon die sprachlichen und metrischen Grtnde,
wenn sie tberzeugend sein sollen, wtrden einen viel zu grofsen
Umfang beanspruchen. Einzelne Andeutungen sind zerstreut bei
den betreffenden Hymnentexten gemacht; wegen nheren Details
murs ich auf die eingangs in Aussicht gestellte Specialstudie ver-
weisen, lur eins sei schon hier hervorgehoben. Dafs mozarabische
Hymnen in andere, auch aufserspanische Hymnarien drangen, ist
sicher. Specifisch mozarabisch sind nmlich die Hymnen fier
z w 51 f Tagzeiten ; »Auctor perennis gloriae" ist ein Hynmus ad
Septimam, Octavus horae circulus" ein solcher ad Octavam.
Beiden Hymnen zu e in e m vereini begegnen wir ira Hynnar
von S. Severino als Hymnus »In octava Domini".- Ferner ist
charakteristisch ftr die mozarabische Hymnodie die Bildung von
Abcdarien, in denen A doppelt gebraucht wird und darauf je
ein Buchstabe des Alphabets bis zu Z die einzelnen Verse ein-
leitet. Ein Beispiel ist der Hymnus »Altissimi verbum patris",
der sich nur in mozarabischer Quelle vorfindet. Gerade so
haut ist der Hymnus »A patre unigenite". Letzterer drang in
die Hymnare von M o i s s a c und W i n c h e s t e r i), indessen nicht
vollsoEndig (nur bis zunl Buchstaben T) und auch mit Zer-
stSrung des noch iibrigen abcdarischen Charakters. Also Ent-
lehnung aus dem Mozarabischen. -- Der Hynnus »Surgentes
ad te, Domine l Atrae noctis silentio" zeigt nicht blofs echt
mozarabischen Stil, sondern auch der Inhalt pafst ganz zu seiner
Bestinmung als »Hymnus mediae noctis". In den Hynlnaren
von S. Severino, Rheinau, Winchester und einer
T r i e r er Hs. i) ist er auf Weihnachten angewandt, obschon
i) Letzteres wurde herausgegeben von I. Stevenson unter dem Titel:
»he latin hymns of the Anglo-Saxon Church; derived chiefly from
Blume, Hymuodi Gotic,.
-- 34 --
nichts vom Inhalt auf d Geheimnis der Geburt des Herrn
Bezug nimmt. ])as ,noctis silentio" mag Anlal's gewesen sein,
rien entlehnten Hymnus so zu verwenden. -- Gleiches gilt von
der Auwendung des Hymnus »Te centies mille legionum angeli"
auf das Fe8t des heil. Michael in dem Hymnar von S. S e v e r i n o.
Die vier altea mozarabi8chen Quellen verwenden ihn richtig
for die Osterzeit, woftir er dem Inhalt nach ursprtinglich ge-
dichtet ist; von Engeln spricht nur der erste Vers, keiner vom
heil. Michael. -- Weite Verbreitung faad der herrliche Hymaus
, Alleluia piis edite laudibus". Er fiadet sich in d r e i mozarabischen
Quellen; denen gegentiber stehen die Hymnare von M o i s s a c,
S. Severino, Rheinau, Winchester, Farfa. Dennochist
dieser Hymnus mit dem specifisch mozarabischen Officium zur
Depositio des Alleluia so eng verbunden und aus ihm heraus-
gewachsen, dal ara mozarabischen Ursprung schwer gezweifelt
werden kann. (Eingehend schrieb ich dartiber in den Stimmen
nus Maria Laach", Bd. LII, S. 429--443).
Dieses m6ge geniigen zum vorlaufigen Nachweis, dafs das
Vorkommen eines Hymnus des mozarabischen Breviers selbst in
mehreren ri)mischen Codices, besonders wenn dieselben aus.Siid-
frankreich, Italien oder Rheinau stammen, far sich allein noch
kein geniigemies Pr,judiz gegen den mozarabischen Ursprung des-
seiben schaffen kana.
Es ertibrigt nunmehr, Rechenschaft zu geben, welche Hymnen
ich nach den eben erwihnten Grundsitzen als nichtnozarabisch
glaubte ausscheiden zu mtissen. Zunichst betreffs der Hymnen
bekannter Auctoren.
llanuscript of the eleventh century, preserved in the library of the dean
and chapter of Iurham. Durham [1851]." tmd erschien als 23. Banal der
,,Publications of the Surtees Society". Ira Vorwort erklrt der Herausgeber,
er sei geneigt ,to attribute its origin to Winchester" (l. c. p. VIII. n.).
Bctreffs der Hymnen von lIoissac und S. Severino verweise ich auf
Analecta II und XIV. -- Die Rheinauer Is., von denen gleich die Rede,
publizierte mit rtihmlicher 8orgfalt Jauni» Weraer in den Miltheilungen der
antiquar. Gesellschaft in Zïu-ich" als 3. Heft des 23. Bandes, unter dem
Titel Die i,ltesten Hymnensammlungen von Rheinau. Leipzig 1891". --
Ùher die Hs. der T r i e r e r Stadthihliothek r. 1404 (Katalognummer 592)
und 1418 (Katalognummer 1245) vergl. laae, Lat. Hymnen des MA. Freiburg
1853. I, 372. -- 3_lle diese Hymnare sind spater mehrmals zu citieren, und ich
begntige mich dann einfach mit dem amen des jedesmaligen Herattsgebers.
-- 35 --
Von den 18 (bezw. 14) uns erhaltenen, dureh Biraghi ) und
G. M. Dreves0 eingehend als eeht erwiesenen Hymnen des
grofsen Mailanders Ambrosius sind naehweisbar nicht weniger
als ein Dutzend in den mozarabisehen Ritus hertbergenolnmen.
Nur von zweien (Nf. 4 und 5 des folgenden Schemas) bleibt es
zweifelhaft, oh vielleieht erst Ortiz ihnen Eingang verschaffte.
Betreffs des Hymnus auf die heil. Gervasius und Protasius ver-
dient der Umstand Beaehtung, dafs bereits ira »Kalendarium
Gotho-Hispanum" (Cod. ms. Paris. Nat. acq. lat. 2171. saec. 11.)
fur den 19. Juni das Fest ,sanctorum Gerbasi et Protasi mar-
tyrum" ) verzeiehnet ist. Die entlehnten Hymnen in alpha-
betischer Folge sind:
1. Aeterna Christi munera..
2. Aeterne rerum conditor..
3. Apostolorum passio ....
4. Grates tibi Iesu novas . .
5. Hic est dies verus Dei..
6. Iesu corona virginum...
7. Illuminans altissimus . . .
8. Nunc sancte nobis spiritus
9. Rector potens verax Deus
10. Rerum Deus tenax vigor. I
11. Splendor paternae gloriae
12. Veni redemptor gentium )
MT, LSd.
MT, X.
MT, Tc, LSb, LSd, X.
X.
X.
MT, X.
MT, X.
MT, X.
MT, Ta, X.
MT.
MT, X.
MT, LSa, LSd. X.
ss. martyrum.
Dom. I. Adv. X.
lad pullor, cant. MT.
ss. Petri et Pauli.
ss. Gervasii et Protasii.
Resurr. Domini.
88. viginn m.
Apparitio Domini.
ad Tertiam.
ad Sextam.
ad Vesperas.
Dom. ante Epiphan. X.
ad Matut. (cottid.)T.
Nativitas Domini.
Nicht minder zahlreich sind die Hymnen, welche die mo-
zarabische Liturgie dem Liederschatze des bertihmten spanischen
Sangers Aurelius Prudentius entlehnte. Voll und ungektirzt
fanden dieselben nur selten Aufnahme, wohl in Anbetracht ihres
gar zu grofsen Umfanges, wenngleich die Mozaraber vor einem
langen Hymnus nicht leicht zurtickschreckten, namentlich wenn
t) BiPaghi, Inni sinceri e carmi di Sant' Ambrogio. hLilano 1862. --
(L M. DPeves, Aurelius Ambrosius, der Vater des Kirchengesanges. Frei-
burg (Herder) 1893. Der Anhang zu dieser h)annol. Studie bietet den neu-
revidierten Text der Ambrosianischen II)annen nebst kritischem Apparat;
s. daselbst S. 129 ff. den Text der in nachstehender Tabelle angefiihrten Hymnen.
s) Siehe D. (]. ]|orin, O. S. B., Anecdota Maredsolana, Vol. I. Liber
Comicus sire Lectionarius missae, quo Toletana ecclesia ante annos mille et
ducentos utebatur. Maredsoli (Monaster. Si. Benedicti) 1893. S. 399.
8) Ist urspriinglich die 2. Strophe des Hymnus sIntende qui regis
Israel".
3*
-- 86 --
er das Lob eines Heiligen besang). So begegnen wir den
Liedern auf die hh. Eulalia, Fructuosus und Agncs (Peristeph.
III, IV und XIV) in ungekiirzter Gestalt, den beiden letzteren
freilich nur in der Ausgabe von Ortiz, und auch dort mit kleinen
.nderungen, worfiber gleich naheres. -- Von anderen Hymnen
wurde die ete Hiilfte aufgênommen, wie vom Preisgesange auf
die hh. Miityrer Emetherius und Celedonius »Scripta sunt caelo
duorum" (Peristeph. I) und von demjenigen auf den heil. Vin-
centius Beate martyr, prospera" (Peristeph. V). Umgekehrt
hebt der Abendhymnus ,Ades, pater supreme" (Kathemer. VI)
in der mozarabischen Lituroe et mit Vers 125 Cultor Dei,
memento" an. Zwei weitere umfangreiche Hymnen des Pru-
dentius, der »Hynmus ieiunantium" (Kathemer. VII) und Hymnus
omnis horae" (Kath. IX) wurden in 12, bezw. 8 Teile oder
Divisiones zerlegt und so als Ferialhymnen in der Fasten- und
Osterzeit verwertet. -- Sch]iefs]ich waren die sogenannten
Centones he]iebt, indem entweder Strophen oder Einzelver,
oft mit Umste]lungen und k]einen Textinderungen, zu einem
kïrzeren Liede zusammengedringt wurden. Zu ersterer Art ge-
h6ren der herrlicbe Totenhynmus Deus ignee fons animarum"
I Kath. X und (las Loblied auf die heil. Martyrerjungfrau Engratia
I Egratisl ,,Bis novem noster" (l'eristeph. IV); zu letzterer die
Hw,nen: ,,Inventor rutili" (Kath. V, ,En n,artyris Laurentii"
(I'erist. Il), »Martyris gestans Zoili coronam" IPerist. IV) und
,O tril,lex honor, 0 triforn,e culn,en" (Perist. VI). Meistêns
findet sich eine Doxologie beigeftigt oder auch der eine odêr der
andere Vers hinzugedichtet, von welchen letzteren ich leider
nicht besti»mên konnte, oh sie erst ira Brevier von Ortiz oder
s¢hon in i|teren Quellen vorkommen).
!) Die Bemerkung Daniels zum Hynmus Mediae noctis" (IV, 26 sq.):
,,Mitto carminis ambitum ..... amplissimum, ab Mozarabum consuetudine
alienum" berttht auf seiner Unkenntnis des mozarabischen Hymnenbestandes,
zumal er die gektrzten Fassungen in der Ausgabe leales als Original-
texte ansah.
) Da mein Kollege G. M. Drevea die aus Prudentius entlelmten Hymnen
ursprtinglich v6llig aufser Betracht zu lassen gedachte, hatte er bei der Ab-
schrift bezw. Kollation der mozarabischen Hss. keine v o 11 s t iin d ig e n Auf-
zeichnungen betreffs derselben gemacht. Der Aufwand an Zeit und lIthe
far diesbeziigliche Erganzungen stand in keinem Verhiiltnisse zum etwa
erwachsenden Nutzen. Daher mufste ich mich mit seinen immerhin noch
zahlreichen Anmerkungen und mit einer Revision von X und IIT (letzterer
Hs. fi'eilich nach dem Abdrucke Lorenza-as) begntgen.
-- 37 --
Zur lei hteren Obersicht bie/e ich nachstehend eine Tabelle,
worin alle K6pfe der Hymnen und auch der Divisiones, die
mozaral)ischen Quellen, die liturgische Verwendung und die ent-
sprechenden Verse des Prudentius (nach der Ausgabe von
Alh. Dreasel, Lipsiae 1860) angemerkt uud duïch Fufsnoten er-
gnzt sind.
1. Inventor rtili I) . . .IMT, LSd, X.
2. Cultor Dei m«mento MT, Ta. X.
3.0 Nazarene luxs).. MT, L.d, X.
4. Frenentur ergo . . .
5. Sed mox in auras .
6. lohannes huius...
7. Non usitatis ....
8. Hortater ille . . . -
9. Referre lrisei . . .
10. lonam prophetam..
11. Transmissa raptim .
12. In Niuivitas ..... .
13. Plaet frementem.. »
14. lqullus bibendi . . .
15. Sed eut vetustae . . .
16. Miratus hostis .... ,
1. Perfus& non sic . .
18. Psallat altitudo caeli
19. Ecce quem rates . .
MT, LSc, LSd.
Dom. l. post Epiphan. Kath. V. I--4, 25--27, ?, 137,
Hymnus dominie. MT. 138, 12, 123, 149--164.
!'omplet, Kath. Vl, 12.5152 ÷ Doxol.
Quadrag. ad TerL fer. H. Kath.VIl, 1-- eeDoxol.
. . fer. III. . 21-- ee
fer. IV. 31 45+
. . . fer. V. 46-- 55
. . fer. Vl. . 56-- 70+
,, __ sal,b. 71-- 80
. ad Sext. f«'r. II. . . 81--1Oe+
. fer. 111. . 101--115oe
. . . fer. IV. . . 116--130
. . . fer. V. . . 131--145
. . . fer. VI. 146--1
, ,, sabb. ,. D;1-175
ad Non. fer. 11. . 17lee
, fer. I11. , 191--205
fer. V. 06--_20+
Resut. lmmini. Kath. IX. 22-- 24. 1--21.
Per.Octv. Resurr.fer. II.[ » -- 39.
) Vers 25 ( 5 ira mozarab. Hymnus) ist umgedichtet iu: .Splendent lerslicuo lumiue
ard . -- Nach Vers 27
frit den ich keine Votive auffinden konn: Noctem illuminans fulgore praevio". V. 123
( 12) umgeinde: .nom modulis ora relmus . V. 155 ( 19) worin Pdeutiu s
von sich selbst redet: Lumen, qu famulam« offer% snscipe" ward dem Gesae des Volkes
gepafst: Lumeu, qu delibat plebs tua, suseipe% -- Vgl. dis Aerkungeu, welche Daniel
(1, 131) zu jener Fo ueres Hn macht, iu welcher er in anderen Kir«hen bel
Weihe der Osrkee Veendu fand.
Dis Doxoloe in MT und X lautet:
GIoa Deo patd I Et io vo regi
Paraclitoque sancto [ Et uunc et in aeoEum.
s) Dis Divisiones 3--17 werden beschlossen mit der Doxologie:
Houor, otet, letudo
Deo perenni, tfinitati simplici,
Aetema eus est beata gloria,
Replst globi remque cuna cna (sicl)
Teneue requin perpetim per saecula.
4) Nr X ffi dis Doxole Glotia et honot Deo t Usquequque altisdmo e. « bei. --
In LSd fehlt dis beichne Disio wo nnr, wefl an dieser Stelle vor Ecce quem rates ein
Blatt aus de Hs. entfernt ist. -- Dis letzte Divisio (Nf. 25) beschliefst MT mit:
Gloria parti melodis [ peonemus vibus,
Gloa Chdsto canamus, I gloa pamclito,
qui Deus triuus et uuus t reat au acula.
-- 38 --
20. Extmnm vestis .... MT, LSc, LSd.
21. Snetns antro . . »
22. Clansn æ anrium... . .
..olve voom ...... ,
24. Ad hrevem se mortl
2. Post nf occasnm . .
26. Dons ignee fous s) .
27. Scripta snnt caelo s)
28. EnmaxtyrsLanrentfi
29. Germine nobilis d) .
30. Bls novem noster
31. bi artyrisgestansZoili !
T, LSd, X.
MT, LSb, LSd, X
T, LSb, LSd, X.
MC. LSd, X.
MT: LSe, LSd.
MT, LSb, X.
32. Beatemartyrprospera X.
Per. Octav. Renrr. fer. III.
, fer. IV.
, fer. V,
. fer. VI.
sabb.
Offl«ium defnnetorum.
es. Emetherii et Celedonii.
s. Lsurentii.
. Enlaliae.
. Engrstie.
s. Zoili.
s. Vincentii.
Kath. IX. 40--51.
, 52--63.
. . 64-- SI.
82--93.
. 94--105.
. . 104--144 ÷Doxol.
Kath.X.l-16, 46-48, 57-68,
158--168 (÷ 8 Versen).
Perist. I. 1--51 Doxol.
Periet. IL 15, 17, 3, 39L
I (+ 5 Verseu).
,Perist.llI. vollst. (÷ 10 Ver-
,en X).
Perist. IV. 1--16,
109-- IÛ4, 189-- 0
Doxol.
er]st. IVo 13--16, 9--96,
101--104,113--116, 73--76
5o0, 7--oe ÷ Doxol.
Petiot. V. 1--289 ÷ Doxol.
) Dis ara .Schinsse beigefOgteu Verse, weicke Lorenzana falsch voregt, lanteu in X:
Anima non immemor ob hoc, Sit houor tibi, fous pietatis,
Quarum memores snmus ipsi, Lune, gloria, snmma petes'as
Dons, sorte, rogatons, a portis Patri, geuito, sire douo ( spiritui),
Erebi regis lac alienas. Orbis regi, qui Dons unus.
) Als Doxologie bat
Aeterno gloriam regi [ votivis cnm gandlls
Letins saeclum per omne I ovaudo eonciuite,
Girovolventem qui mnndum I nsqneqnaqne sustinet.
z) Aeb niebtmoarabisrbe revere entbalten iese Hymens bew. Cento; er ist dx-
selbst ans Vers 15. 17--32 zn unr 4 Strophen znsaromengesetzt. Vgl. Dauiel I, 136. -- Dort
ie hier vrrde ,Sed marty Lsnrentii" (v. 15
einlitende .En martyris
sind de Abs«.hlufs : .Cunetis fovendo proroa" ÷ der bekannten Doxologe: Deo pffitri sit glori
etc. -- Bei $one (III. 3-9) begegnen wir der naiv kliugenden Aumerkung: ,Ein anderes altos
Lied anf diesen Heilign |Lareutius] ethit der Hymuarins von Base| v. 10¢ f. Ç2 mit dem
Anfang: In (I. Eu) martyris Laurentii, welches anch in der Expos. hymnor. Colon. 142. f. 68 steht."
4 Dem vollstndigeu Prudentinshymnns folgen in X zwei weitere Strophen, beide sine
Art Doxologie:
Laudibns efferant eximiis Festi hnius in iandibns Domini
Aetra, solnm, mare quidquid habet, Vocibus intonet alma eohors,
Te. genitor, genitnmqne tuum, Victricem qui fesit Eulaliam
Simplicem etiam et spiritum 8ociaus aethereis eivibns,
Perpetuis [resonent] aeonis. Peretim trins nnns Dominns.
) Doxologie in MT n. X: Gloria psallat chorus etc.
s) Vers 7
ge;.ndert in En, Zoile, tue vctoriae palmure." -- Doaologie in MT e. LSb : Gloria psallat
chorus etc., i
Gloria summo eelebret parenti,
Gloria Christo spiritnqne saneto,
Praedicet trinum pis vote omen
Omne per aevum.
) Vers 537--540, 545--576 ( Schlufs v«,n Pet-i.ct. V.) sind in MT, LSd n. X au don
Hymuu, ,dest miranda pasio I Levita « angehingt.
-- 39 --
33. Felix Tarraco z) . . .
34.0 fripiez honorZ)..
5. lomaue Christi for
tiss) .........
36. Agues sepulcrum est d
37. Nec mon et ipsos ).
MT, MC. LSd. X. I
MT, LSd, X.
MT, X.
Xo
Hieraus erhellt sattsam,
s. Fructuosi.
ss. Fructuosi',
Eulogii.
s. Romani.
s. gnetis.
s. Agnetis.
Perist. VI. vollst. -I- 6 Verse.
Augurii, Perist. VI. 142--146, 148,
150--152,100--102, 99, 97,
98, 84, 159 ÷ Doxol.
Perist. X. 1--10, 928,930
-I- 8 Versen.
Perist. XIV. 1--4.7--9, 20.
6, 68, 8--88, 125--28
÷ Doxol.
Perist. XIV. 4--133 (Schlufs
iu Prud.) -I- 11 Veron.
welche bedeutende Stellung der be-
liebte Sanger des alten Spaniens in der mozarabischen Hymnodie
einnahm. Dafs er aufserdem unter den Hymnoden der Mozaraber
manche mehr oder minder gliickliche lachahmet- fand, ist von
a) Die augehngteu Verse lauteu :
Arque tripudians caeli admixtns
Choris per saecula vivens in aethera.
Aeterno genitri gloria, Christo
Semper genito, sit tibi sempor
Compati spiritu, qui Deus unus
Polles perpetuis, iclite, saeculis.
Der Text in X ist in schrecklichem Zustaude; auch Lorenzana bat ihn nur mangelhaft wr-
bessert. Die nderung vou Vers 1 ,Felix terra, quae, Fructuose et. statt Felix Tarraco «
ist vielleicht nicht durch Nachlssigkeit des Schreibers, soudern durch bewnfste Absicht des
Entlehners veraulafst. -- Man beachte, dais in X au Stelle der dreizeiligen Strophen die Ab*
teilung zu vierzeiligen stattfand ; se erklren sich die 2 zugedichteten Verso und die vierzeilige
Doxologie.
z) Die beiden letzten Verse sind in echt mozarabischer Weise etwas nmgendert:
Cunctis pro popnlis rogate Christum,
Ut nos tartreo tegat ab igne.
Die Doxologie wie bel der vorhergehenden Nnmmer.
a) Dio 2 ncht ans Prudentins en|lehnten Schlursgtrophen lauten in alleu 3 Qnellen:
Nuuc, martyr sancte, poscit te plebs inflma, Honor sit aeterno Deo, sit gloria
Sorde emundes, dira pellas crimina, Uni parti eiusque soli fille
lgnos avorni rore digne comprimes Cure spiritu, qae trinit perenniter
Et nos beandos ad superna pertr»has. Vivit potens in saeculorum seculis.
Die Doxologie erweist sich schn durch die felflende Csur als sptere Zuthat,
) Vou lnterese dfirfte sein, dais in MT aile 6 Strophn mit Neumen verselwn sind,
welche zeigen, dafs beim Gesang nicht elidiert wurde. -- Die Doxologie ist gleich derjenigen
ira folgenden Hymnus.
s) Bei Lorenzana und deshalb ebenso ira Abdruck bei Migne (86, 1053) fehlen Vers
125--128 durc I, ein Verseheu. Die weiteren angeffigteu Verse lauten:
Quae tibi vota plebs pin dedicat
Et a delictis servulos expia,
Ques tua cernis gaudia psallere.
Sursum volatu peruici volitans
Mitre deorsum gaudia populis,
Qui tua psallunt munera, civibus
Dans nobis cuuctis vivere saeculis.
Sit trinitati gloria uuicae,
Virtns, potestas, summa poteutia,
Regnum retentans qui Deus unns est
Per cuuct semper saecula saeculis.
vornherein zu vermuten; ein aufmerksamer Beobachter wird
thats.chlich der Anklge an Prudentius gar viele antreffen. Ein
nheres Eingehen hierauf murs ich jedoch der erwhnten Special-
studie vorbehalten.
Die detaillierte Zusammenstellung tber das Eindringen der
Prudentianischen Hymnen in die Liturgie der Mozaraber war
schon deshalb geboten, weil die Angaben Chevaliers in seinem
Repertorium hynmologicum ganz danach angethan sind, be-
treffs Beurteilung des mozarabischen Hymnenbestandes Ver-
wirrung und Irrttmer herbeizufïhren. Alle oben erwhnten 37
lummern sind namlich auch in jenem Werke verzeichnet; aber
wie? Es mag nicht riel einzuwenden sein gegen die ungleich-
mfsige Behandlung und.Bezeichnung der einzelnen Hymnen und
Hymnenteile. So wird lr. 32 (unserer Tabelle) von Chevalier
unter einer und derselben lummer zugleich mit dem
Prudentiushymnus gleichen Anfangs behandelt und als ein Bruch-
sttck des letzteren hinlnglich durch die Angabe gekennzeichnet:
»---73X4. -- B. Gothic." Ebenso lr. 27 durch den Zusatz:
»:18X6(3).- B. Gothic." Warum nicht auch gerade so
lr. 0, also etwa: »--- 25X 4 (intermissis ter aliquot strophis). --
B. Gothic.", anstatt ihr eine eigene Nummer zu geben? Die
Variante »Quem" statt Cum" in Vers 9 ist doch kein Grund,
da auch lr. 32 in Vers 2 und 10 Varianten aufweist. Ferner
sind lr. 2 und 3 als divisiones, l'r. 19 als segmentum eines
l'rudentiushymnus bezeichnet. Diese Unterscheidung ist begrtndet.
Aber wirft die Benennung von lr. 28. als divisio diese unter-
scheidenc]e Terminologie nicht wieder vSllig tber den Haufen?
,,En, martyris Laurentii" ist doch riel eher ein segmentum bezw.
ein cento, als eine divisio. -- Solche Unebenheiten und unnttze
lummernhufung, zumal das Repertorium hymnol, auch die
wirkliche Hymnenzahl zum Ausdruck bringen sollte, sieht
man nicht gern in einer sauber und exakt auszufhrenden
Statistik; doch wre es unbillig, derartige Mngel an dem
ersten Versuche eines grofsea und schwierigen Unternehmens
zu tadeln. -- Von ungleich grSfserer Bedeutung ist, dafs die
lummern 1, 5--17, 21, 23, 26, 30, 34 und 36 ira lepertorium
einfach mit der Autorenangabe »Prudentius « figurieren ohne jeden
Yermerk, dafs dieselben als divisiones bezw. segmenta oder cen-
tones eines Prudentiushynmus zu betrachten sind. Wof wird
-- 41 --
demnach ein minder Kundiger dieselben halten, ja halten miissen?
FUr solche, die hereits von anderwarts her vollen Aufschlufs
haben, sind jene Angaben doch nicht gemacht. Oder, warum
denn z. B. bei Nf. 19 ,Ecce quem vates vetustis" der ganz
richtige Zusatz: ,segm. Da puer plectrum", und bei Nf. 21 und 23
nichts dergleichen, obgleich jene Nummern die-Bruchstiicke eines
und desselben Liedes (Kathem. IX) sind wie Nf. 197 -- Noch
mehr: Bei den Nummern 4, 18, 20, 22, 24, 25, 31, 37 unter-
bleibt im Repertorium nicht nur die Angabe einer divisio etc.,
sondern auch der Naine Prudentius ist unerwlibnt. Sie sind
nur als im Breviarium Gothicmn enthalten verzeichnet, also wohl
als besondere mozarabische Hymnen, die unter vollgtiltigen Num-
mern die Zahl des Hymnenbestandes vermehren? Der Irrtum
liegt nahe. Im Interesse der guten Sache ist sehr zu wtinschen,
dafs Chevaliers Angaben mit Vorsicht benutzt und stets nach-
geprtift werden. 1)
Sedulius ist bei den Mozarabern durch seinen bertihmten
und weit verbreiteten abcdarischen Hymnus auf das Leben Jesu
Christi vertreten. Zum Zweck der liturgischen Verwendung far
verschiedene Feste des Herrn und seiner allerh. Mutter zerlegte
man jenen Hymnus in mehrere Abschnitte, und zwar:
1) A solis ortus cardine etc. (5 Strophen) far das Fest
»Annuntiationis sanctae Mariae Virginis" (so X) oder ,in diem
s. Mariae" (MT, LSa, LSd). Ubrigens vergl, man hiermit den
Hymnus gleichen Anfangs im Corpus des vorliegenden Bandes. --
1) A.hnlichen Ungenauigkeiten und Fehlern begegnen wir niimlich ira
erwiJanten Repertorium leider nicht selten. Jenes Werk ist ganz entschieden
seinem Ziele nach ein sehr verdienstvolles und mit Freuden zu begrfifsendes
Unternehmen; auch ist das in demselben bereits gebotene Material in mancher
Hinsicht recht wertvoll und brauchbar, und ich selbst erkenne mit Dank die
Unterstiitzung an, welche ich bel Ausarbeitung dieses Bandes durch dasselbe
gefunden habe. Aber gerade bei der Wichtigkeit dieses Werkes ist es fhr
die Vervollstiindigung und kri tische Neubearbeitung desselben, welche
durchaus notwendig sein wird, sobald die Publikation der noch zu hebenden
grofsen Hymnenschitze wenigstens zum vorliufigen Abschlufs gelangt ist, ge-
wil's recht verdienstvoll, wenn die Hymnologen bei ihren jeweiligen Special-
studien die einschligigen Angaben Chevaliers genau revidieren und deren
Mngel zusammenstellen. Nur so bleibt den Freunden der Hymnologie
mancher Irrtum und manches nutzlose, zeitraubende Herumsuchen infolge
der Chevalierschen Daten erspart. Dieser Absicht tmd dem Interesse f das
Repertorium entspringen die gemachten Ausstelltmgen.
Vielfach wurden unmittelhar angefilgt, die ebendort besprochenen
3 Strophen: Fit porta Christi pervia etc.
2) Feno iacere pertulit etc. (2 Strophen)fiir das Fest Nati-
vitatis Domini (hlT, LSd).
3) Hostis Herodes impie etc. (4 Strophen) far das Fest
Epiphania Domini (hIT, LSdl; hierbei wurden die Strophen mit
den Anfangsbuchstaben K und M tibersprungen.
4) Katerva lnatrum personat etc. (4 Strophen) far das Fest
»Allisio infantium « (hT, MC, LSd, X); die Strophen bennen
hier mit den Anfangsbuclstaben K, 1I, O, P. -- X han aufser-
dem als weitere Strophen an: »Honor matris et gaudium etc.
(: 3. Strophe der Divisio, »Fit porta Christi etc. c) und:
mento salutis auctor etc. (: 3. Strophe des Weihnaehtshymnus
»Christe redemptor gentium).
5) Quarto die iam foetidus etc. (3 Strophen) far den Sonntag
»de Lazaro Dominica III. Quadrag. (hlT, LSd).
6) Tune ille Judas carnifex etc. (5 Strophen : T, V, X, Y, Z)
far das Fest »Cena Domini" (hlT, LSd). -- In X sind die unter
3, 5 und 6 genannten Divisiones zu e i n e m Ilymnus fiir Epi-
phanie verhunden und durch eine Doxologie abgeschlossen.
Schliefslich ist der sch5ne Hymnus »Pange lingua gloriosi
proelium certaminis anzufihren, durch welchen Venantius Fortu-
natus den Sieg des Kreuzes besingt. Die Mozaraher (MT, Te,
LSc, X) verwandten ihn ara Charfi-eitag ,ad salutationem ligni
Domini".
Eine weitere Ilymnengruppe, von deren Aufnahme in die
Sammlung ich Ahstand nahm, sind jene hymni diurni, welche
konstant in fast allen alten R/nfischen Brevieren, und zwar durch-
ve ia der gleichen Reihenfi»lge sich vorfinden. Ich erinnere
hier nur an die ll)mnare von hloissac, Rheinau, S. Severino,
Winchester, Elne. Warum jene tlymnen mit gr5fster Wahr-
scheinlichkeit, wenn nicht Gewifsheit, als ur-ri}mische, somit als
von den lozarabern dooEher entlehnte, anzusehen seien, wird sich
gleich ergeben. Ich folge hei Angahe der Hymnenanftinge in der
nachstehenden Tabelle zunachst dem Rheinauer Hymnar {Werner
n. 74ff.); in dem von Moissac {Anal. II, 29 ff.) fehlt ira Anfaug
ein Blatt oder -- wie Werner meint -- die ganze erste Lage,
und so hebt jenes tiymnar erst mit dem ftinften der fragliehen
Hymnen an, deckt sich aher in den folgenden mit dem Hymnar
von lheinau. Unserem Zwecke war es dienlicher, aile Ferial-
Hymnen unter der Gruppe der locturn, der Laudes und der
Vesper zusammenzustellen, wthrend sie in den Hymnarien nach
den einzelnen feriae gruppiert sind.
1. Ad Nocturnum:
Domin.: Primo dierum omnium . . . MT, C LSd.
Fer. II. : Somuo refectis artubus... MT. C, LSd.
Fer. III.: Consors paterni luminis... IIT, C, LSd.
Fer. IV.: Rerum creator optime . . . IIT, C, LSd.
Fer. V.: Nox atra rerum contegit.
Fer. VI.: Tu trinitatis uuitasl0rbem . IIT, C, LSd. (Fer. V).
Sabb. : Summae Deus clementiae . . MT, C, LSd. (Fer. VI).
2. Ad Laudes:
Domin.: Aeterne rerum conditor. S. die Tabelle der Ambrosiushynn. S.
Fer. II.: Splendor peternae gloriae.
Fer. III.: Ales diei uuntius
Fer. IV. : Nox et tenebrae et lumina
Fer. V.: Lux ecce surgit aurea
Fer. VI.: Aeterna caeli gloria
Sabb. : Aurora iam spargit polum IIT, L8d.
3. Ad Vesperas:
Domin.: Lucis creator optime (4 Str.) IIT.
Fer. II. : Immense caeli conditor (4 Str.) IIT.
Fer. III.: Telluris ingens conditor {4 Str.) MT.
Fer. IV.: Caeli Deus sanctissime (4 Str.) MT.
Fer. V.: Magnae Deus potentiae (4 Str.) IIT.
Fer. VI.: Plasmator homivis Deus {4 Str.) MT.
Sabb.: 0 luxbeatatrinitas ) (2 Str.) MT, X(aber nichtad sabb.).
An diesen Gruppen interessiert uns zunichst die Konstanz,
mit welcher sie, wie erwihnt, in durchweg allen Brevieren des
RSmischen Ordo bis auf unsere Tage auftreten, wenn wir ab-
sehen von dem letzten in Sperrdruck angefiihrten Hymnus ,0
lux beata trinitas". In den mozarabischen Quellen hingegen ist die
zweite Gruppe (ad Laudes) nur in einzelnen Nummern und lllit
verschiedener liturgischer Verwendung vertreten; die erste Gruppe
1) In IIT steht dieser Hymnus als ,cottidianus dominicalis", in X als
,hymnus in dominica I1. post oct. Epiphaniae", ira ttynnar von Winchester
aJs ,invocatio ad sanctam triuitatem"; in der Hs. der Stadtbibliothek zu Trier
Nr. 1418 (angeblich aus dem 8. Jahrh.) tritt an seine Stelle der Hymuus des
hl. Ambrosins ,Deus creatur omnium" (cfr. Mone 1, 3727 Ira jetzigen r6mi-
schen Brevier ist er bekanntlich in der 1. Strophe stark umgeindert und
beginnt ,Iam sol recedit igneus".
nicht volistndig, in drei Quellen, und zwar in diesen mit voiler
be'einstimmung; die dritte nur in einer und derselben (uelle,
abgesehen vom letzten Hymnus. Man ki)nnte geltend machen:
Die Grappe II zeigt kompilatorischen Charakter mit Entlehnungen
aus Amhrosius und Prudentius; somit ist vielleicht die erste und
dritte Gruppe dem Mozarabischen entlehnt und die zweite im
I(0mischen anderweitig zusammengestellt. Aber, wie soll man
dann erkliren, dal die Hymnen 1--6 der Gruppe ad Vesperas
sich nur in MT erhalten haben? Noch mehr murs ins Ge-
wicht fallen, dafs alsdann die befi-emdliche Voraussetzung zu
mache wire, die r5mische Liturgie hutte fast ausnahmsios ihme
Hymni diurni den Mozarabern entlehnt, wihrend das Umgekehrte
ieicht begreiflich ist. Ein Umstand freilich erhebt gegen letzteres
wieder einiges Bedenken: Die Hymnen ad Vesperas sind bis auf
den letzten in Stii, Strophenbau und Strophenzahl, und dem In-
halt nach so ihnlich und gleichartig, dafs ich der Ansicht meines
Kollegen G. M. Dreves gern beipflichte, dieselben rfihrten von
ei n e m Verfasser her. Aile besingen das Sechstagewerk, jeder
Hymnus je einen Tag der Sch5pfung. Der siebente Hymnus, der
schon durch die verschiedene Strophenzahl absticht, pafst nicht
in den Cyklus. Da begegnen wir nun in MT, elche Hs. allein
von den mozarabischen Quellen die Gesinge auf den SchSpfer
enthiilt, einem Hymnus ad vesperas sabbati", der wirklich den
Cyklus entsprechend abschliefst und zum Thefia bat den Text
der h. Schrift: »Complevitque Deus die septimo opus suum,
quod fecerat; et requievit die septimo ab universo opere, quod
patrarat" (Gen. 2, 2). Der Hymnus bennt Rerum Deus fon
omnium" und ist ira Corpus des vorliegenden Bandes enthalten.
Sind also vielleicht doch wenigstens die h:anni cottidiani ad ves-
peras aus dem Mozarabischen entlehnt? Aber, warum wurde
denn nur der den Cyklus abschliefsende Hymnus nirgends auf-
genommen? Oder besal's das r5mische Brevier ursprfinglich alle
7 Hymnen, von denen aus irgend einem Grunde der letzte
spiter wegiiel? Seine Spur wiire dann freilich grtindlich ver-
schwunden. Oder zihlten die r5mischen Tageshymnen nur sechs
auf die SchSpfung, denen ein geschickter Dichter der Mozaraber
bei der Entlehnung einen gleichartigen siebenten hinzuffigte?
Letzteres mSchte ich am ehesten vermuten, liheres darfiber ge-
denke ich in der Studie fiber die mozaral)ische Hymnodie zu bieten.
-- 45 --
JedenfaIls liegen meines Erachtens hinreichende Grnde vor,
die besprochenen hymni cottidiani in die vorliegende Text-
sammlung ni¢ht aufzunehmen: Ihr Vorhandenseiu, ihre Veren-
dung und Verbreitung nach den Quellen ist hinlnglich beeichnet;
ihr Text ist allen zunglich und aus zahlreichen Hss. geschpft,
so dal die etwaigen Varianten der mozarabischen Quellen keine
namhafte Verbesserung des Textes erzielen wrden; ihr moz-
arabischer Ursprung ist berdies hufserst zweifelhaft.
Eine Ausnahme dtrfe der Hymnus ad vesp. sabb. bean-
spruchen, dessert Sonderstellung bereit hervorgehoben wurde.
Ira Hymnar von Winchester steht er als ,,invocatio ad sanctam
trinitatem ", in X als »hymnus in II. domin, post Oct. Epiphaniae",
in MT als »hymnus cottidianus dominicalis ". Obendrein tritt er
uns in den mozaml0ischen Quellen in eiuer hedeutend erweiterten
Form entegen, und in d er Form durfte er in dieser Sammlung
wohl nicht fehlen. heres an der betreffenden Stelle.
In hnlicher Weise war aus hnlichen Grtnden meines Er-
messens mit jenen Hymnen «le Communi Sanctorum zu ver-
fahren, die zum festen Bestande aller r5mischen Breviere geh5ren,
und die ich desha]b nicht aufgenommen habe. Dahin geht)ren:
l. Exsultet caelum laudibus De apostolis) ..... LSd.
2. Rex gloriose maryrum [I)e martyribus) ..... IT, LSd, X.
3. Sanctorum meritis inclita gaudia De martyriims) LSd.
4. bIartyr Dei «lui unicum (De uno iusto martyre) 51T, LSd.
5. Deus tuorum militum De uno iusto -----martyre . MT, LSd, X.
6. Jesu redemptor omnium (De confessore) .... LSd.
7. Iste confessor Domini sacratus (De confessore) X.
8. Virginis proles opifexque matris (De virginibus). MT, LSd, X.
Auf gleiche Stufe dfirften zu setzen sein die beiden Hymnen:
1. Urbs beata Ilierusalem (In dedicatione eccl.) . LSd.
2. Te lucis ante terminum (Ad complet.) .... MT, Ta.
Schliefslich waren ganz entschieden jene Hymnen auszu-
schliefsen, die schon dadurch ihren jtingeren, nicht mozarahischen
Ursprung verraten, weil sie auf Feste gedichtet sind, welche dem
a]tmozarabischen Ritus vt)llig fi'emd waren, oder weil sie einen
vollstndig ausgebildeten zweisilbigen Reim aufweisen. Durchweg
finden sich dieselben auch nur in X, und schon Lorenzana bat
mit richtigem Takt den weitaus grt)fsten Teil derselben in den
Appendix seiner Ausgabe verwiesen als »reviario Gothico-
-- 46 --
Hispano addita in editione cardinalis Ximenii." Irrig ist letzteres
betreffs der beiden Hymnen auf das Fest Allerheiligen, die
bereits in LSd Aufnahme gefunden hatten, die aber trotzdem
nicht als mozarabisch anzusehen sind (vgl. die Angaben tber den
Festhymnus far Allerheiligen bei Bumer, Geschichte des Breviers,
Freiburg 1895. S. 255). Auch in LSd ist kein Allerheiligenfest
verzeichnet, soudern die zwei entlehnten Hymnen sind als Tages-
hymnen far fer. IV. und V. verwendet. Folgendes die Liste der
ausgeschiedenen Hymnen :
1. Pange lingua gloriosi corporis mysterium|
2. Sacris sollemniis iuncta sint gaudia Fest. Corp. Christi.
3. Verbum supernum prodiens
4. Christe redemptor omnium I Conserva In X: O0.SS.-- In LSd: fer. IV
5. Jesu salvator saeculi [ Redemptis I resp. V.
6. Lucis huius festa colat
7. Orbis exsultans celebret hoc festum s. Annae.
8. Gaude mater ecclesia [ Maternis |
9. Christi martyr et inclita I Virgo sacrata I s. Barbarae.
10. In caelesti collegio I l%va collega
11. l%vum sidus emicuit I Error vetus conticuit |
12. Nunc cunctorttm vox incunda I Decantet ecclesia s. Elisabeth Hung.
13. PromptacunctacatholicaeIPlebsalumnagloriae. s. Gabrielis(Umdichttmg).
14. Katharina mirabilis I Atque Deo amabilis
15. Congaudentes cure angelis I Et cure choris, s. Katharinae.
16. Pro speciali linteo I Servivit capitilio . . s. Mariae Iagdalenae.
17. Adest dies sanctissima I Virtute sacra splendida [ s. licolai.
18. Exsultet aula caelica
Besonderes Interesse kntpft sich an das Vorkommen des
altehrwtrdigen Marienhymnus Ave matis stella" in LSd,
und zwar ist er bezeichnet als hymnus sanctae Mariae in
sumptione." (Varianten zum jetzt gebriuchl. Text: »Sumat per
te precem" uud ,Summum Christo decus). Der Marienkult hat
namlich in der mozarabischen Liturgie kaum Bltten der Hym-
nodie getrieben. Erst ira Breviere des Kardinals Ximenes begegnen
wir dem Feste ,Purificatio B. V. Mariae," und der Festhymnus
»Sacer puritatum dies" tragt den Stempel der Umdichtung nach
dem Hymnus attf Christi Beschneidung ,Sacer octavarum dies"
an der Stirn. -- Ebendaselbst ist der Hymnus »A solis ortus
cardine" dem Feste »Annuntiatio sanctae Mariae Virginis" zuge-
wiesen; er ist in seiner kïrzeren Form (8 Str.)zum grSf8ten
Teil eine Entlehmmg au8 Sedttlius, also wiederum kein ait-
4"/ i
mozarabisches Produkt. Ob das ebendasell»st mitgeteilte Bntch-
stilck aus 3 Strophen »Fit porta Christi pervia" mozarabischen
Ursprungs sei, bleibt zweifelhaft. Die berschrift in MT lautet
iibrigens nicht auf Mariae Verktindigung, sondera »in diem
sanctae Mariae". Dazu stimmt eine Bemerkung Dom Morins
in seinem oben citierten Werke »Liber comicus" der Kirche
von Toledo; zum »Legendum in sancte Marie ad ]lissa" heifst
es:-»Haec una omnino est in codice nostro B. l]ariae ¥irgini
dicata festivitas. Quae cure in variis Hispaniae partibus non uno
die celebrata prius fuisset, anno tandem 656, ut die XV kalen-
darum januariarum solemnis ab omnibus haberetur, in concilio
Toletano X, c. 1. statutum est." Dafs dieses lIuttergottesfest
ira Advent ira alten mozarabischen Ritus d einzige seiner Art
war, bekundet schon die einfache Bezeichnung »estum sanctae
Mariae", die gieichlautend ist der Bezeichnun anderêr Heiligen-
feste. Der Titel in MT weist somit sichtlich auf dieses Fest
der allerseligsten Junrau ira Advent hin; der Hymnus »A solis
ortus" bezw. ,,Fit porta Christi" war nicht ftir die Annuntiatio
bestimmt. Auch ira »alendarium Gotho-Hispanum " (s. oben
S. 35) ist kein Fest Mariae Verkïmdiung verzeichnet.
Wohl aber finden wir in letzterem bereits fiir rien 15. Au-
gust das Fest »Assuntptio sanctae Mariae Virffinis" angesetzt.
Lassen sich auch Festhymnen so altên Datums anfiihren? In
X sind deren freilich zwei verzeichnet, aber beide scheien ur-
sprtinglich ftir das Marienfest ira Dezember hestimmt gewesen
und dann auf die Asuuptio iibertragen worden zu sein. Betreffs
des Hymnus . decus sacrum virnum" kann kaum ein Zweifel be-
stehen, zumal die ira Corpus dieses Bandes mitgeteilte kïrzere
Form auch in X dem Advente zugewiesen ist. Der andere [Iylnnus
»Hynnum Mariae Virginis" hebt zwal" in der zweiten Strophe
mit ,A ss u m p t i o n e ni ipsius celebremus" an; indessen, kana
das Wort nicht eine Umtnderung seiu, etwa statt Conceptionem"
ira aktiven Sinne? Dazu und nur dazu palet der ganze Inhait
des Hymnus, der die jungfi'i,uliche Mutterwirde llariens l,reist
und so ganz far die Adventszeit sich eignêt. {huêdies ist X
relativ jungen Datums. Unter den Umstiinden ist es von
gr6fstenl Interesse, in der alten Hs. von Silos LSd zwei Hymnen
auf Mariae Himmelfahrt anzutreffen, von denen fl'eilich der eine
»Ave maris stella" offenbar auf das Fest tibertragen, der andere
-- 48 --
bis jetzt unbekannte aber »En pater gloriae" dem Geheimnis
der HimmelfahloE urspriinglich geweiht war 1).
Man k0nnte Bedenken erheben, dafs der eine oder andere
Hymnu.s unbehelligt zwischen den Mozarabern seinen Platz be-
halten bat, obschon dieselben bei namhaften Hymnologen unter
der Flagge von Hilarius, Prudentius, Gregor d. Gr. oder Ambro-
sius mit gr0fserer oder geringerer Bestimmtheit aufziehen. Die
Antwort n0tigt mich, den eingangs erwiihnten Mangel an Akribie
bei mehreren Litterarhistorikern nher zu er0rtern.
Betreffs der dem hl. Ambrosius von manchen filschlich zu-
gewiesenen Hymnen, sowie der Genesis dieses Irrtums genli ein
Verweis auf die bereits angezogene Studie »Aurelius Ambrosius"
von G. M. Dreves. Hier kommen vornehmlich in Betracht die
Hymnen: »Deus pater ingenite", »Iam meta noctis transiit" und
In matutinis surgimus", die dem hl. H i I ari us von Poitiers zu-
geschrieben werden; Decus sacrati nominis", den der bi. Da-
ta a s u s, und Noctis tempus iam praeterit", den der hl. G r e g o r
der Grofse verfafst haben soli; schliefslich ,Hymnum Mariae
Virginis", »Noctis taetrae primordia", ,Obsidiones obvias", als
deren Verfasser P r u d e n t i u s angegeben wird.
1) In d,m wertvollen ,I)ictionary of Hymnologie, edited by John Julian,
London, ls92, giebt F. E. Warren (l. c. p. 172 sq.) eine lehrreiche Liste °
der Hymnen in verschiedenen Brevieren. Die erste Kolumne bezeichnet in
a]phabethischer Ordnung die H)annenanfAnge, die zweite das sie enthaltende
Brevier, dic dritte die Verwendung des Itymnus. Diese treffliche Methode
gab mit die Anregung, den Index in diesem Bande in ihnlicher Weise an-
zulegen. Betrefl's der mozarabischen ttymnen sind indes dem gelehrten Ver-
fasser schiefe und irrige Angaben unterlaufen. Er unterscheidet 1) H)annen, die
n u r in dcr Ausgabe L o r e n z a n a s stehen, 2) solche, die in der Ausgabe Loren-
zanas und Ximenes'-Ortiz', 3) solche, die nur in der Ausgabe von Ximenez-
Ortiz vorkommen. Danach bei ihm die 3 Bezeichnungen: m*, m 1, m a. Hier-
gegen ware nichts einzuwenden. Wenn aber Warren betreffs der Gruppe
2 (m 1) bemerkt: ,hese 179 hymns are the Old Mozarabie hymns
(!. c. p. 171) und zur Gruppe 3 (mS): ,Hymns introduced into the Mozarabic
Breviary, 1502, fromAmbrosian, Old Roman, and outher sources"
{1. c. p. 172), so ist beides, wie aus den bereits vorgelegten ErSrterungen
hervorgeht, unrichtig. In der 2. Gruppe ist eine ganze Reihe entlehnter,
nicht altmozarabischer Hymuen, und in der 3. Gruppe sind ïber 3
Dutzend nicht entlehnter, altmozarabischer Hymne[ Wenn ich Warren
recht verstehe, bat er nur die Ausgabe Lorenzanas selbst eingesehen (nur
bei dieser macht er die Angabe ,which we bave been able to consult" 1. c.
p. 171) und danach seine Berechnung angestellt.
-- 49 --
Alle diese Hymnen sind indes teils gewifs, teils wahrschein-
lich mozaxabischen Ursprungs, wie dus des nheren bei den
einzelnen Hymnentexten ausg.efthrt ist uml eingehender in der
demnàchstigen Studie ert)rtert werden soll. Jedenfalls ist k ei n
Gruud fur die genannte Autorenangabe vorhanden; sie beruht
vielmehr auf einem ganz unbegreiflichen, verhfingnisvollen Ver-
sehcn Daniels.
Daniel nlimlich bemerkt (Thes. IV, 36) zum Hymnus ,am
meta noctis transiit": ,Breviarium Mozarabum huuc hym-
hum cure duobus praecedentibus [,eus pater ingenite" und
,In matutinis surgimus"] adsignat Hilario. Quod cum ter-
trou sit Hilarii carmina in Gothorum ecclesia per Galliae meri-
dionales partes ac Hispaniam vulgatissima fuisse, haud prorsus
spernenda est Mozarabum sententia." Aber ira m o z a r a b i s c h e n
Brevier ist durchaus keine Autorenangabe, weder
hier noch bei anderen Hymnen! Wie konnte denn der gefeierte
Hymnologe dieses behaupten? Er selbst, wie schon erwfihnt,
hat nie ein mozarabisches Brevier eingesehen. Wer also ist sein
Gewiihrsmann? Aufschlufs giebt seine Anmerkung zum Hymnus
.octis terrae [lies taetrae] primordia" (I, 141): ,Hymnus supra
positus cure duobus qui sequuntur (,bsidiones obvias" und
.ymnum Mariae virgdnis") sub P r u d e n t i i nomine feruntur
in Brev. Mozarabum. Ita Thomasius in Hymnario."
Also Thonasius soli der Gewihrsmann sein. Indessen, wie die
letztgenannte Autorenangabe wiederum n i c h t im mozarabisehen
Breviere steht, so behauptet auch Thomasius nichts
derartiges. Letzterer debt lediglich an, die Quelle seiues
IIyn|nentextes sei ,Brev. Mozarabum"; so hier, so bei den
anderen Hymnen, die nach Daniel von den Mozarabern dem
hl. tlilarius zugeschrieben sein sollen. Die Erkltrung von einer
so bestimmten und doch so falschen Angabe unseres Hymnologen
ist in folgendem zu suchen.
Thomasius stellt in seinem Psalterium (H, 408 sqq.)die
,lymni matutini" zusammen. Der erste ist ,Lucis largitor
time" Il. splendide] mit der Aufschrift ,S. Hilarii Episc. Picta-
vorum." I)ann folgen, aber ohne OberschriIt bezw. Autoreu-
angabe, die Hymnen: ,Deus pater ingenite", ,In matutinis sur-
ginms", ,Deus creator omnium [ Lucis auctor", ,am meta
noctis transiit". Zu den 4 letzte'en steht in der Fufsnote der
Blume, tIymnodia Goti¢a.
-- 50 --
Vermerk: ,Brev. Mozarabum". Nach diesen Hymnen folgt mit
der Aufschrift S. Gregorii Papae" der Hymnus: »Ecce iam
noctis tenuatur umbra . Ein vergleichender Blick auf die
in gleicher Ordnung sich folgenden Hynmen ira Thesaurus
Daniels (I, 1--3) zeigt, dafs Daniel die Autorenangabe zum
ersten Hymnus als ftir alle bis zum Hymnus ,S. Gregorii"
geltend ansah, und den Hinweis auf das mozarabische Brevier
fur eine Belegstelle der vermeinilichen Autorenangabe hinnahm.
Dafs der Hymnus ,,Deus creator onmium", den konsequent das
gleiche Schicksal hitte treffen m ri s s e n, und der erst im vierten
Bande aus Neale nachgetmgen ist, von Daniel tibergangen wurde,
kann nur ein Zufall sein, um nicht das WooE Fltichtigkeit zu
gebrauchen. Durch den gleichen Irrtum, wodurch diese Gesfinge
als »Hi]arius- und Prudentius-Hymnen", wurde »Noctis tempus
iam praeterit" als Gregorius-Hymnus" gepri und in Umlauf
gesetzt. I'ur der Hymnus »Decus sacrati nominis" ist nicht in-
folge dieses Irrtums, sondern auf andere, meines Erachtens nicht
sti¢hhalfige Griinde hin von Daniel und mehreren Gelehrten
dem hl. Damasus mehr oder minder bestimmt zugesehrieben
worden.
Der verhingnisvolle Irrtum Danie]s warf in die Litteratur-
geschichte seine Schatter/. J. H. Ieinkens ver6ffentlichte 1864
eine eingehende Monographie tiber Hilaiusl); Bfihr e) und
Kayser a) diskutierten mit Eifer die Frage, welche Hymnen dem
bertihmten Bischof von l'oitiers a]s sicher zuzuweisen seien,
welehe als zweifelhaft oder unecht; das gleiche Thema bebandelte
in freilich kurzer und arg apodiktischer Weise Ebert*), dessen
Ansi¢hten Manitius ) sich aneignete. Und das Resultat? B h r
schreibt: »Drei andere ktirzere Morgenhymnen sind aus dem
mozarabischen Brevier, welches dieselben dem Hilarius zuschreibt,
bekannt geworden (dazu die Anmerkung: .urch J. M. Thoma-
) Dr. J. H. Reinkens, Hilarius vou Poitiers. Schaffhausen 1864.
*) Dr. Job. Chr. Fel. Bahr, Gesch. der R6mischen Literatur. IV"
Karlsruhe 1872.
a) Dr. Job. Kayser, Beitrage zur Gesch. u. Erklirung der filtesten
Kirchenhymnen I". Paderborn 1881.
*) Adolf Ebert. Allg. Gesch. der Literatur des MA. ira Abendlande.
I . Leipzig 1889.
) lI. Manifitta, Gesch. der chrisfl.-lat. Poesie bis zur lIitte des 8.
Jahrh. Stuttgart 1891.
sius in dessert Opera . . . T. II. p. 351 ff."); sie sind in jaln-
bischen Dimetern gefalt und enthalten in ihrem Inhalt nichts,
was mit der Autorschaft des ttilarius ira Widerspruch steht, so
dafs sie a]s sein Werk wohl betrachtet werden k0nnen; zweifel-
haft dagegen erscheinen etc." (a. a. O. S. 54).- Und Kayser,
der zug]eich das Urteil R e i n k e n s hinreichend mitteilt, bemerkt:
»Die unter Nr. 2, 3 und 4 id. h. ,,Deus pater ingenite", In
matutinis surmus" und Iam mcta noctis transiit") signalisierten
Morgenhymnen bat schon der Kardinal Thomasius im zweit«n
BAnde seiner Werke ver5ffentlicht. Sie sind dem alten mozam-
bischen Brevier entnommen [richtiger: dem jfingsten von Ortiz
edierten], welches sie ausdrficklich (!)unserem Hymnoden
(Hilarius) zuschreibt. Mit Recht bemerkt Daniel, da unzweiïel-
haft feststehe, dafs die Lieder des Hilarius unter den Goten ira
sïtdlichen Frankreich und Spanien sehr erbreitet gewesen, so
verdiene diese Angabe des mozarabischen Breviers alle Be-
achtung. Von den unter Nr. 2 und Nr. 3 genannten sagt
Reinkens nicht weniger treffend, dafs a u c h n o c h ein innerer
Grund far ih-e Echtheit spreche: in beiden sei namlich das Ver-
hltnis des Vaters zum Sohne gleich anfangs stark betont, so
dafs man leicht an die immer wiederkehrende Bekrtigung
dieses Verhiltnisses in den Schriften des Hilarius erinnert werde.
[Kann denn nicht ei n a n d e r e r auch dieses Verhiltnis, etwa
unter dem EinfluI der Hilarianischen Schriften, betonen?] Wir
oo
haben nur hinzuzusetzen, dafs wir der mozarabischen Uber-
lieferung desto lieber beipflichten m5chten, da Hilaus als
Bekmpfer des Arianismus gerade ira Gegensatze zu dieser h'r-
lehre den Hymnengesang einïfihre" (a. a. O. S. 64 f.)). Spiter,
) Anlafslich der dem bi. Hilarius beigelegten H)nen nebenbei noch
folgendes. Bekanntlich schrieb Fabricius (»oetarum veterum eccles, opcra
christ. Basileae 1564.") jenem Bischof ohne Begrtindung diese drei l|ymncn
zu: »esus refulsit omnium" (l. c. col. 793), ,,Jesus quadragenariae" (ctd.
795) und »eata nobis gaudia" (col. 800). Aile 3 sind von Daniel in gleichcr
Reihenfolge rien vorhin besprochenen 5 sog. Hilarianischen Liedern ange-
reiht. -- Bhr schreibt nun: »iese drei tIymnen stehen nicht in dem
mozarabischen Breviere, werden aber von Thomasius a. a. O. S. 358, 374 ff.
dem Hilarius beigelegt und, wJarend sie in der Benediktiner Ausgabe der
Werke des tIilarius fehlen, erscheinen sie unter dcssen Namen bei Fabricius..."
(a. a. O. S. 56, Amn. 9). "A_hnlich Kayser: ,Zar filin'en schon Thomasius
(Anm. ,Thomasii opcra tom. II, pg. 358 und 374 sq.") und Fabricius die-
4*
-- 52 --
bei Er6rterung der Frage nach dem Eimh'ingen dcr Prudentia-
nischen Lieder in die Breviere, macht Kayser die Anmerkung:
»Daniel fihrt in seinem Thesam31s . . . noch zwei Abendlieder
(Noctis taetrae primordia" und Obsidiones obvi") und einen
Muttergotteshymnus (,,Hymnum Mariae virginis") an, welche
in dem mozarabischen Brevier unter Prudentius' Namen vor-
k«»mmen; sie sind jedoch nicht aus seinen l) e k a n n t e n lpischen
Dichtungen entlehnt" (a. a. O. S. 273)).
Die fltichtig hingeworfene, falsche Behauptung Daniels also
wurde unbesehen aufgenommen und regte insbesondere we'en
Hilarius, dem bis dahin iiberhaupt nur 3 bis 4 Hymnen ohne
sichere Gewihr zugewiesen waren, vielfache Diskussionen an; die
einen stimmten bei, andere verhielten sich aus i nne ren G'tindcn
reserviert oder ablehnend (so Ebert a. a. O. S. 136 ) und Mmitius
a. a. O. S. 137 f.). Das çtSvo peî'og lag ira Ausgangspunkt.
Weiter kann ich die Autorenfrage betreffs der mozarabischen
Hymnen, welche fiir die Geschichte der altesten kirchlichen
Dichtung offenbar von grSfster Bedeutung ist, hier nicht au-
schneiden.
selben unter dem lamen des tlilarius auf" (a. a. (). S. 66). - I)ie Angaben
bedi:u'fen der Berichtigung: 1) Ira mozarabischen Brevier steht wohl dcr
Hymnus ,Beata nobis gaudia", freilich, was ausdriicklich zu betonen ist,
ohne Autorenangabe. -- 2) Das Citat aus Thomasius ist ii b e r e i n s t i m ni e n d
ungenau; die 8 Hymnen stehen dort pg. 858, 360 tmd 3/4 ff. -- 8) 1 u r dcr
erstere der drei IIymnen wird von Thomasius dem hl. Hilarius beigelegt
unter Verweisung auf Fahricius. Aufserdem stcht bei Thomasius blofs der
Ilymnus »Lu¢is largitor optime (1. splendide)" unter dem Namen des llilarius;
die beiden anderen erwthnten durchaus nich, bIicht einmai eine solche Er-
klàrung, wie bei dem Irrtume Daniels, kann far diese falsche Angabe Bhht's
und Kaysers erbracht werden; denn das dem Hymnus »Jesu quadragenat-iae"
vorhergehende Lied steht unter dem lamen des bi. Gregor, und jenes vot
,Beata nobis gaudia" unter dem bIamen des hl. Ambrosius.
) In Chevaliers Repertorium sind aile besprochenen Autorenangabcn
Daniels als sicher angeftihrt; nur beim hl. Gregor ist ein ? beigeftigt.
) Bei Ebert (und Manitius, der ihm beistimmt) ist es frappant, dais ciuet'-
seits behauptet wird, ,keine einzige (der Dichtungen von Ililarius), die
glaubigt wh'e, bat sich erhaltcn" (a. a. O. S. 136) und anderseits als Bc-
griindung ,die met'ischen Verst[se" und ,das Schwankcn des quantitttivcn
Princips" (a. a. O. S. 136 u. 383; vgl. auch S. 181) geltcn soll. Woher
kennt denn Ebert das Ietrum der Dichtungen des bi. tlilarius, wenn kcinc
erhalten ist?
-- 53 --
Ein Wort tiber Wert und Verhiltnis der Hss. zu einander
wird erwartet werden. Der Wert der einzelnen Hss. ist bel ver-
schiedenen Hymnen verscbieden, vermutlich je nachdem die jedes-
malige Vorlage des Schreibers besser oder schlechter war. So
z. B. sind in LSd die Hymnen ftir Proprium und Commune de
tempore durchweg textlich gut, fur das Sanctorale mehrmals herz-
lich schlecht. Es blieb nichts anderes tibig, als mehr oder
minder eklektisch vorzugehen, manchmal sogar innerhalb desselben
Hymnus, wenngleich ich bestrebt war, bei den einzelnen Hymnen
soviel als mSglich derjenigen Hs. zu folgen, velche mir als die
jeweilig beste erschien. Fand sich ein als mozarabisch anzu-
erkennender Hymnus auch in nicht-mozarabischen Quellen, so
nahm ich aus letzteren nur dann die Lesart in den Text auf,
wenn der Text der mozarabischen Quellen als gewifs verderbt
oder sinnlos anzuseben war. -- Aus dem Gesagten ist ersichtlich,
dafs ein Al)hangkeitsvel'hltnis oder eine Klassifikation der Hss.
unmSglich eruiert wel'den kann; h5chstens ware das bel einzelnen
Hynmen in etwa angingig.
Die Festste|lung des Textes hatte sehr grofse Schwieig-
keiten, zumal bei manchen ffir unser Ohr ganz anormalen Wort-
bildungn, Flexionen und Konstruktionen es nicht leicbt ist, zu
untemcheiden, was dem damaligen Sprachgebrauch und was
dcr etwaigen Nachliissigkeit des Schreibers auf die Recbnung
kommt. Sorgffiltige Beobachtung ffih dahin, dal gewisse
Flexionsformen und Konstruktionen ganz entschieden als Be|ege
fiir die damalige Latinitat zu erkennen und als sprachhistofisch
wertvoll ira Texte zu belassen sind. Man vgl. hierzu die dem
7. Band e unserer Analecta (S. l 0--15) vorausgeschickte Al»handlung.
Konservatismus war deshalb seh]" geraten. Gleiches gilt von Un-
ebenheiten in Mctrum und Reim bezw. Endassonanz. In Hynmen
mit gut erhaltenem und dru'ch mehrere Hss. verbfi'gtem Texte
finden sich nmhrnmls miitcn zwischen den sonst assonierenden
Versen ein oder zwei Verse o]me Assonanz; die Versucbung zu
iinde-n lag nahe. Al)er ist ohne triftige Griinde nicht Gefahr
vorhanden, durch Sucht zum Schablonisieren das urspringliche,
sich in keien Scbranken bewegende VersmMs zu zersti3ren? Ob
ich die richtige Mitte getroffen, bleibt dem Urteil Sachverstiindiger
anheimgestellt. Einzelheiten in systematischem berblick ge-
ordnet, murs ich mit einstweilen noch vorbehalten.
-- 54 --
Auf einen Punkt sei schon hier die Aufmerksamkeit hin-
gelenkt. In manchen Versen fehlt scheinbar eine Silbe. lIein
Kollege sprach die Vermutung aus, «la in solchen defekten Versen
nlcistens ein Wort mit anlautendem s ÷ Konsonant (namentlich
ni, p oder t) vorkommt, so sei viellcicht nach Brauch der romani-
schen V6lker vielfach vor diescr Lautgruppe in der Aussprache
ein E-Laut vorgeschlagen und als Silbe gemessen worden, ohne ihn
in der Schriftsprachc zu bezeichnen. I)adurch w,re der Mangel
inl Vers behoben, ohne den iberlieferten Text zu andern. Bel
niiherer Beobachtung schien mir diese gltickliche Idee stets mehr
begrtindet. Ein bestimmtes Gesetz konnte ich noch nicht
finden ; bald wire ein E-Laut (e oder i) vorzuschlagen, bald nicht.
Bedeutend darf dieses nicht gegen die Ansicht in die Wagschale
fallen. Denken wir, diese sprachliche Erscheinung sei zur Zeit
der Abfassung jener Gedichte in einer Art Entwicklungsstadium
gewesen, also sporadisch zum Vorschein getreten, oder nach
Bedarf vom Dichter angewendet; in iihnlicher Weise begegnen
wir ja i)fter in einem und demselben Gedichte dem Hiat neben
der Elision. Ferner verwechseln die Schreiber -- und in der Aus-
sprache war es wohl ebenso -- v und b, schreiben ,,berbum" statt
,,vêrbum", »brebem" statt »brevem"; schlagen ein h vor, wie
,bac" statt »ac", oder lassen es umgekehrt aus, wie »ore" statt
,,horae". Aber Konstanz und ein bestimmtes Gesetz liefs sich
auch in diesem Punkte nicht entdecken 1). War es nicht viel-
leicht ahnlich mit dem vorgeschlagenen E-Laut? Ein guter
Beweis ftir diese Theorie scheint mir auch die Thatsache zu
sein, dafs der E-Laut stellenweise in den Hss. nicht bezeichnet
ist, wo er zut Stammsilbe gehSrt, wie z. B. ,,Srahel" statt
»Israel", oder »Ste" statt Iste", letzteres ira Hymnus »O beate
mundi auctor" sogar a einer Stelle (6, 1), wo der Rhythmus
betontes i, also {ste, verlangt. Umgekehrt ist im Hymnus
»Te centies mille" 3, 5 die Schreibweise ,,Izmaragdus" und
) Wegen des sprachhistorischen Interesses sind aile hierher gehSrigen
Eigentiimlichkeiten der Schreibweise in die Varianten aufgenommen; oben-
drein sind sie mehrmals ein Fingerzeig, wie durch mifsverstandene Lesung
dieser Schreibart der Text verdorben wurde, wie z. B. ,sire", geschrieben
,sibe", umgeiindert zu ,sibi", und umgekebrt. Sonstige rein orthographische
Varianten (abgesehen von Eigennamen) wurden als far tmseren Zweck unniitzer
Ballast iibergangen, aufser an zweifelhaften oder sicher verderbten Stellen, wo
sie far Konjekturen wertvoil schienen.
-- 55 --
.smaragdus" statt »Smaragdus « handschriftlich belegt. Diese
vorliiufigen Bemerkungen mÇgen genagen. Zweifel kann nur sein,
ob e oder i vorzuschlagen ist, vielleicht ein Mittellaut zwischen
beiden. In Versen, wo zut Ergiinzun der fehlenden Silbe dieses
Aushilfsmittel anzuwenden schien, habe ich z. B. statt spiritus
«spiritus geschrieben.
Schliefslich ist zu bemerken, dafs in mehreren Versen eine
scheinbar fehlende Silbe durch Di/rese des Diphthongs, namentlich
von au, zu ergë, nzen ist, so z. B. laus zweisilbig als laiis; um-
gekehrt eine scheinbar tberschiissige Silbe durch Synizese, bezw.
konsonantische Lesung von i und u, getilgt werden murs, eine
Erscheinung, die bekanntlich bel altklassischen Dichtern schon
vorkommt. Die graphische Bezeichnung habe ich aus technischen
Grïnden in solehen Fallen unterlassen. Hierhin geh6rt auch
der alte Brauch, den unechten Diphthong e o, namentlich in
Eigennamen als eu und somit einsilbig zu sprechen und zu
schreiben. Aus dem Grunde habe ich die Schreibweise der Hss.
in W6rtern wie Theuphilus, Leucadia etc. in den Text auf-
genommen. Dafs bel W6rtern der U-Deklination ira dat. sing.
6fters -ui zu -u zusammengezogen wird, also spiritu statt spiritui,
darf ich kaum ausdriicklich bemerken.
Vereinzelte Dichtungen religiisen Inhalts kamen mir unter
die Hiinde, welche wohl zum mozarabischen Liederschatz geh6ren,
aber schwerlich fiir die Liturgie bestimmt waren. Siehe z. B. Traube,
Poetae latinae III, p. 149 sqq. (in den »Monumenta Germaniae").
Fiir die Geschichte der mozarabischen Liture sind sie von Be-
deutung und sollen dort herbeigezogen werden. Hier als Probe
nur ein derartiges Lied, welches interessant ist wegen der Vers-
kunst und der Datierung, und zur Vergleichung mit Hymnen
ihnlicher Art in diesem Bande erwiinscht sein diirfte. Auch
lernen wir daraus in etwa die Sprache des ausgehenden 10. Jahr-
hunderts, und haben daran einen Fingerzeig filr Datierung von
Hymnen mit iihnlichen Spracheigentiimlichkeiten. Ich entnahm
«las Lied, welches meines Wissens sonst nirgends gedruckt ist,
aus F1 o r e z, Espafia sagrada )LK,'LIII, 472. Letzterer edierte
es aus dem Codex Albeldensis (jetzt im Escurial), welchen die
MSnche Vila und Sarracino ira Jahre 976 geschrieben haben.
Am Schlufs des Codex ist namlich von gleicher Hand ein Gedicht
angefiigt mit dem doppelten Akrostichon: Vila Sarracinusque
-- 56 --
ediderunt (aus den Anfangsbuchstaben der Verse), und: E]'a
millesima sive (--- et) cuarta decima (aus den Schhffsbuchstaben).
Darauf folt nachstehendes Lied mit dem Akrostichon:
O Rex genite, initium finisque, Criste, ingeniti patris lumen,
und dem Telestichon:
Martini sanctissimi atrium tuere ac salva monacorum acmen.
Der Dichter ist nach Florez (a. a. O. p. 192 f.) der gleiche
M5nch Vigila Albe]densis, ein Schiiler des Abtes Salvus vom
Kloster San Martin de Albelda (um 960).
1. O Dei Verbum patris ore proditu)l,
Rutilat nutu cuius mundi machinA,
Eternum tuum, ut fruamur dulciteR,
Xriste, optamus, nobis iam adveniaT
fiaudium magnum servientibus ) tibl.
2. Enixe cuncti petimus, ut munimeN
Navum bic praestes tui almi Martinl
lubar enitens semper in his atriiS,
Tua et alma fulgeat bic gloria
Et gloriosum aspiret verum lumeN.
3. Infestus bostis victus saepe eat hinC,
Nobis et almum tuum iuvamen assiT,
hnmense Christe, filius Dei vivl,
Tegamur omnes tuis sui) signaculiS
lllata luce nobis tui luminiS.
4. Uirtus hunc locum summi Dei filil
Iuniat semper, et sanctorum atriu]l
Floreat ]ucens sic lumine Dominl,
]ngenti alma vigens et per saeculA
Nunc aula Dei claritate fifigeaT.
5. Intersit nostris, Cbriste, animis splendoR
Sacrae et aulae Martini episcop],
Quius precatu tua protecta manu
[ligeat alma turba hic monacboru}l
Et gaudens sacris virtutibus floreaT.
6. Caelibes facti tuo sancto SpiritU
Repleti bono tuae ac clementiaE,
|rradiati fulgeamus iugiteR
Sacris sic semper actibus iustitiaE,
Tua ut alma coronemur gloriA.
) magnum scribentibus. Florez.
-- 57 --
7. Eterni regis [sit] tutamen domus hae(ï,
Ibi et euneti tegamur suis signiS
Nos habitantes sacra in hae atfiA
(audium nobis Iesus, rex EmmanueL,
Enitens donet de almo %pifitU. )
8. Nostro sit e) re Sancioni gloriA,
Indite Christe, praebe et praesidiu.l
Tuo humili Ranimiro angelO,
lmp_erti clemens ae iustitiae lumeN,
Possint ut fmi tua semper gratiA.
9. Actus est liber aera labens enim hil
Ter terna ducta centena in ealeulO,
Rite deeies septem anni pariteR,
Iuneti eollectim seni sic in transitU,
8olutum ubi revolutum eireulu)l.
10.
Laus sit patri, honor arque gloria
Unico proli, aequali semper huiC,
Manenti simul eum utrisque perpeti]l
Ex aequo almo spiritui sanetoquE
Nune et futura saeeula eurrens, a) AmeN.
Den Abschlufs mi)gen zwei Bruchstticke von mozarabischen
Hymnen bilden. Der eine findet sich in eineln alten Rituale des
Klosters von Silos, welches nach Franc. (le Berganza (Andi.qe-
dades «le Espafia. Madrid 1719) ira Jahre 1052 zusammengestellt
wurde. Der Verfasser desselben giebt selbst an, dafs er aus
lnehreren alten Quellen schi)pfte und manches in k ti r z e r e
Form brachte. »De que inferimos", so folgert Berganza, »que
dicho Ritual en la substancia eontiene las mismas ceremonias,
que se estilaron en t i e m p o d e l o s G o d o s. Assegurase este
discurso, en que hasta los afios de adelante no se introdtLxo en
Espafia el Oficio Eclesiastico Poemano" (1. c. II, 624). Leider
ist der mitzuteilende Ilymnus der einzige seiner Art in jenem
Rituale, und bat offenbar auch die erwiihnte Kiirzung erfahvu;
er ist nmlich ein Abcdar, dem gegen Schlufs mehrere Buch-
staben fehlen. Beim Leichenbegiingnis war er vom Klerus zu
zu singen, wenn die Leiche zut Kirche getragen wurde. Er
lautet:
et spiritu. Florez.
sic regi. Florez.
curres. Florez.
-- 58 --
.Preces Abecedariae u.
1. Ad te clamantes cxaudi, Cnriste,
O Iesu bone, tu illi parce.
2. Benigne Deus, aurem adpone,
lu[g]itum nostrmn pius intende.
3. Caelitus, alme rex omnis terrae,
Ianuam vitae tu illi pande.
4. Dira peccata quod gessit tanta,
Nos deprecantes tu iam condona.
..5. Exaudi, (u-iste, ru[g]itum nostrmn
Pro hoc defuncto famulo tuo.
So bel Berganza (1. c. 650).
6. Fixis genibus te deprecavit,
Aliquotiens dura tribulasit.
7. (;enitor, aime rex onmis terrae,
Ianuam vitae tu illi pande.
8. /nclite Christe, Pedemptor sancte,
Delictum eius caelitus dele.
9. Lugentes, Deus, caelitus audi,
Et illi delc, quidquid peccavit.
10. 0 rerum, Deus, conditor bonus,
Citius dele delictum eius.
Man beachte in 4, _'2 den acc.
abs., dem wir noch i3fter begegaen werden. -- Das zweite Bruch-
stiick ist das Ende eines sonst unbekannten Hymnus und findet
sich in LSd :
.... doctrina
Ac defunctis fidelibus
A te detur paradisus.
Vigens in nos dflectio, Sit tibi semper gloria,
Pura et sancta actio, "Ingenite, cure genito
qplendeat in nos castitas, Una cure sancto spiritu
Et floreat virginitas. In sempiterna saeculoe
Wien, den 4. Juni 1897.
Clemens Blume.
HYMNODIA GOTICA.
Prologus hymnorum.
1. ]t|iracula primaeva * hymnorum modula clara
Angelica prompserunt * nascente Domino ora,
Çidelicet paucis * infusa eaelitus dona
Resumeret terrestris * pastorum actes visa.
2. in vetere iam quidem* hymoorum refulserat ordo,
Cure trium ora iuvenum * fornacis igne devicto
|Teterique patd filio* iam tunc ab ipsis adiuneto
Numpserunt h)mnum laudum* cunetol'um, rite quod allure
Olympi ambit quodque * terrenum circuit gyrum.
3. Beati tam coetus * quam cuucta elementa creata
Tot sacra, lot rara * hymnizavere camena,
Adnunc quod celebrat * loto pie orbe diffus3
Nitens ecelesia * divino sacramento locata.
4. Tandemque et redemptor* sacrae cenae tempus adimplens
Eterno sic patri hymnum * concentu apostolico solvens
Testigia beata * orationis causa convertens
Exiit in montem * coaeum exorare parentem.
5. [{ector quoque fidei, * cunctis per saecla magister,.
Admonet et Paulus, * ut psalmis loquamur et hymuis;
Nam ex hoc surrexit* sacratum dogma hymuorum
|lario papae, Ambrosio * ceterisque more ipsorum,
6. Ad laudem diinam * hymnorum sic condere modos,
]'unc landes Domini nunc * martyrum narrare triumphos
Omnemque caelibem * derivare vocibus sonos
Et dulces reddere * factori omnium mclos.
7. Dei summa gloria * laus et laetitia constat
In his, et trinitas * laudatur, ecclesia fraglat,
Dura hymnum dicimus, * honorera et glorianl danlus,
Imnum dura canimus * ecclesiae vota monstranms,
Tandem et omnium* finem noxarum optamus.
MT. -- 1, 4 terrestri pastorum acte. -- 2, 1 refldseraut. -- 2, 2 hora
iubenum. -- 2, ;5 tune et ipsis. -- 2, 4 laudium; vite qu,,d alto. -- 2, 5
Olimpiadis ambitu quodque terreni circuitus gyro. 3, 1 l.¢eato tameu coetui
quam cuncto elemento creato. -- 3, hymnizaberç al'te camena.- 3, 3 pet"
tot lie orbe. -- 4, 2 sit. -- 5, 1 et cunctis. -- 5, 2 ymnis. -- ,5, 3 sacrata. --
5, 4 papa.- 7,
Einleitunsgedicbt zu einem Hymnar. Die Feblerbaftigkeit des Textes lifst
vermtten, dais dasselbe nicht ldr MT, sondern fiir ein lteres Hymnar ge-
macht worclen. rber die beiden Personen, deren Namen in das Akrostichon
,,Malricu8 «,btante Veranian0 edidit u verflochten sind, war leider nichts zu
ermitteln. Das Schema des rhythmischen Verses wird man sich vielleicht also
zurecht legen drfen:
Wi]helm Meyer aus Speyer (»Anfang und Ursprung der lat. u. grlech, rythm.
Dichtung. Miinchen 14". In den Abhandl. der k. bayer. Akad. d. Wiss.
CI. 1, Bd. XVII, Abth. Il, S. 119 Anm.) nennt diese Verse »40 rythmische
tl exameter, welche aL die formlosesten der longobardischen Grabschriftcn
erinnern." Oh mit Rccht? -- Aufschrift: »lncipit prologus hymnorum."
I. Proprium de Tempore.
I. In Advenlu Domini.
(In festo s. Acisli et
1. Gaudete, flores martyrum, 5.
Salvete, plebes gentium,
Visum per astra mittite,
Sperate signum gloriae.
2. Voces prophetarum sortant, 6.
Venire Iesum nuntiant,
Redemptionis praevia
Cure nos redemit gratia.
3. Hinc marie nostrum promicat, 7.
Et corda laeta exaestuaut,
Cure vox fidelis personat
Praenuntiatrix gloriae.
4. Tantae salutis gaudium, 8.
Quod est redemptum saeculum,
Exceptionis inclitum
Abhinc ciamus canticum.
sociorum.)
Adventus hic primus fuit
Punire quo non saeculum
Venir, sed ulcus tergere
8alvando, quod perierat.
At nunc secundus praemonet
Adesse Christum ianuis
Sanctis coronas reddcre
Caelique regna pandere.
Aeterna lux promittitur,
Sidusque salvans promitur,
Iam nos iubar praefulgidum
Ad ius vocet caelestium.
Te, Christe, solum quaerimus
¥idere sicut es Deus,
Ut laeta nos haec visio
Evellat omni tartaro.
9. Quo, dum redemptor veneris
Cure candidato martyrum
Globo, adunes caelibi
los tuuc beatos coetui.
MT; LSd X. -- 1, 2 saibete MT, plebs X. -- 2, 4 Qua MT, X. --
3, 4 gloriam MT (gioriae ist freilich gege den durchweg eingehaltellCn Reim;
aber auch Str. 5 u. 9 ist derselbe nicht beachtet. -- 4, 2 Quo MT, X. --
4, 4 sciamus X. -- 5, 1 Adventum IIT; hinc X. -- 5, 2 saeculi MT, X. --
5, 3 Venisset MT, LSd, X (ich acceptiere die Konjektur Neale's). -- 5, 4 Sal-
bandos MT; Salbando LSd. -- 6, 1 Ad MT. -- 7, 3 refuigidum X. -- 8, 4 ab
omui X. -- 9, 4 beato MT, LSd. -- Doxologie: Deo patri sit gloria etc.
MT; Praesta pater. LSd; Praesta pater piissime etc. X. -- Cfr. lligne
887 (Text von MT} und 1244 (Text von X); Neale 56, daraus Daniel la, r, 57.
Die 'berschrift zum Hymnus lantet: ,Hymnus de adventu Domini et
sanetorum festivitate ter mixtus qui in Matutiuum dicendus est quando ad-
ventu Domini incipitur u MT; ,,Hymnus in diem 8. Acisli ad Matutinum in
qno adventu Domini qnod est XV Kal. Dec." L8d; ,In festo sancti Aciscli
vel comitum eius. Ad Vesperum." X.
-- 64 --
2. Dominica !. Adventus.
Ad Laudes.
1. Cunctorum rex omnipotens 3. Gentes erant in tenebris,
lIundmn salvarc renions
Formam assumpsit corporis
lostrac similitudinis.
2. Qui rcgnat cum altissimo, 4.
Virginis intrat uterum
Nasciturus in corpore
Iortis vinla disrumperc.
5. Laetemur nunc in
Simul in ])ci filio,
Viderunt lumen fulgoris,
Cum salvator advencrit
Redimer% quos condidit.
(uem olim rature praescia
Cecinerunt oracula,
lunc veniet in gloria,
lqostra ut curct ruinera.
])omino,
Parati hune susdpere
Adventus sui tempore.
x. -- 2, 4 vilmula. -- 5, 3 eum; Elision wiirde gleichfalls die iiber-
schiissige 8ilbe beseitigcn, aber sie findet sonst nie in diesem llymnus An-
weajdung. -- 5, 4 sui gloria; wiire gegen den genau durchgefiihrten Reim.
dcr ist vielleicht die ,'5_'tr. 5 Sl»/iterer Zusatz?- Cfr. Migne 86, 57; Neale 59
und davon Abdruck Daniel IV, 57.
3. Domiica !. Adventns.
Ad Vesperas.
!. Christi caterva clamitet 5. Venit Deus factus homo,
Rcrum parcnti, proximas
Iuas esse sentit, gratias
Laudesque promat maximas.
2. Vatum poli oracula
Perfecit olim tradita,
('um nos rcdemit unicus
Factoris orbis filius.
3. Verhum profecto proditum
Tulit reatmn criminum
Sumcnsque nostrum pulverem
lIortis peremit lJrincipem.
4. A matrc natus tempore,
Sed scmpiternus a patte
Duabu. in substantiis
Persona sola est numinis.
lqiteseat ut cultu novo
Renatus in nato Deo
Factus novus vetus homo.
6. blatalis hinc ob gaudium
Ovans tmpaeo gentium
Renata plebs per gratiam
Haec festa pracbet amma.
7. Adventus hic sollemnibus
Votis feralur omnium,
Quos sustinere convenit
Tanti diei gloriam;
8. Secundus ut cure venerit
Orbemque terror presseri b
Succurrat haec humillima
Susceptionis dignilas.
MT; LSd; X.- Fcruer: Cod. ms. Treir. 1404. saec. 10. in. (M-ne I, 45}
M. -- Aufst.rdem ira llymnar, ms. Severin saec. °h. Cod. Vat. 7172 und
Paris. 1092; und in einer Ils. zu Engelberg 61. fol. 174.
1, 1 caterba MT, L8d; clamitat M (entspricht freilich dem Reim; al»er
auch 7 4 vernachl[issigt den Reim, wie iiberhaupt ein gelcgentliches ,b-
gchen vom Reime den Mgzarabern cigen ist; fcrner korrespondiert clamitet
mit promat). -- 3, 1 profectum X, M. -- 5, 2 nobo blT. -- 5, 4 refus homo
X, M. -- 6, 20hans blT. -- 6, 3 gratia hIT. -- 7, 3 Quo LSd. 7, 4 Tanti
-- 65 --
dei X; gloria M. -- 8, 1 cum ceperit X, M. -- Doxologie: Deo MT; Deo
parti LSd; Deo patri sit gloria etc. X; fehlt M. -- Die inscriptio in LSd
lautet: l-lymnus de adventurn {!) Domini per dies sabbatos ad Vesperum."
Cfr. Migne 86, 48; Thomasilm Il, 379 (seine Quelle mir unbckannt);
Daniel lVl 119 (Abdruck sus blvne I, 45}.
4. lnfra hebdomadam 1. Advenllts.
Feria 2. ad Vesp.
1. Verbum supernum prodiens,
A patre olim exiens,
Qui natus orbi subvenis
Cursu declivi temporis.
MT; LSd. -- Der altehrwiirdige llymnus (blone I, 49 setzt ihn in die
Mitte des 5. Jahrh.) scheint nieht mozarabischen Ursprmgs zu stin. Er
besteht sus vier Strophen, denen spiter eine Doxologie m verclliedcael
Fassungn angeCdgt wurde. Das reiehhaltige Quellen- und Litteraturver-
zeichais siehe Chevalier Rep. hymnol.
Cfr. Anal. lI. 35. Zu dem daselb.t .'tus dcm tlymnar. 5I«,issiae. (RM)
gebotenen Texte folgende Varianten: 1, 3 orbis MT. -- 2, 3 Audito ut prae-
conio MT. -- 3, 1 ludexque cure adveneris MT, LSd. -- 3, 2 Rimare blT,
LSd. -- 4, 1 Nou demttes artemur malis MT, LSd. Diese Lesart ist von
grofsem Interesse. Ist ,demnis" nicht vielleicht sis simplex zu illdelllllis
liademnatus) aufgefafst, also demnes danmati ira Gcgcnsatz zu bcatis in
4, 37 Das farblosere ,denlum" der meisten tl.s, d/irfte dann cine K,rrcktur
der lectio diflicilior sein; ihnlichcs gilte dann von ,damnis" in den Iheinauer
lZiiridmr) Hss. 8q u. 129. So mehte man in mozarabischeu Quellen die
Vorlage vermuten. -- 4, 2 criminis (Reim: auch so in RM, crimillum ein
Schreibfehler). 4, 4 perennes caelibes MT, LSd (verdient in Cberein-
stimmung mit vielen anderen Hss. den Vorzug). Doxologie-Anfimg: Deo
MT; Deo patri LSd. -- Vgl. aufserdem Werner n. 7.
Der Reim ist so rein durchgefiihrt, wie in keinem mir bekaaxn llymnus
mozarabischen Ursprungs.
5. Infl'a hebdomadam 1. Adventns.
Feria 4. ad Vesp.
1. Vox clara, eece, intonat, 3. E sursum agnus mittitur
Obscura quaeque increpat,
Pellantur eminus somnia,
Ab aethre Christus promicat.
2. biens iam resurgat torpida,
Quae sorde exstat saucia,
Sidus refulget iam novum,
Ut tollat omne noxium.
Laxare gratis debitum,
Omnes pro indulgentia
Voccm demus cure lacrimis.
Secundo ut cure fulserit
Mundumque horror cinxcrit,
Non pro reatu puuiat
Nos, sed pius tune protegat.
MT; L8d; X. -- Ferner: llymnar, ms. bloissiac, saec. 10. Cod.
Rosian. VIII, 144. RM. -- Codd. mss. l{hen-. ($Verncr n. 8): Cod. Turic.:
91. saec. 11. in. Ra; 83. saec. mo/. Rb; 52. saec. 11 Re; 97. saec. mh. Rd:
129. saec. 12. in. Re. -- Hymnar. ms. SVintonicus..9 saec. Hh2. Cod. Du-
nelm. s. n. (Steven.on 37.) DW. -- Aul'serdem: llylmlar, lllS. Severiuiam
saec. °h: Vat. 7172. u. Paris. 1092. -- Cod. Beroliu. Oct. 1. sacc. 11.
llume, Hymnodi Gotic.
-- 66 --
I, 3 Pellat DW (Mone macht beim Hymnus Christe, qui lux es et
dies" -- I, 92 -- die Note: So lanten z. B. die drei erstcn Verse eines
Hymnus in allen Handschriflen und Drucken, die ich gesehen: Vox clara .....
pellantur eminus somnia. Hier murs ellat gelesen werden, denn es be-
zieht sieh atff v o x, nicht auf s o m n i a ) eminus omnia Rc. -- 1, 4 Habethe
Christtm Ec; Abethra Ha. -- 2, I ttrpida IM. -- 3, 1 En sursum X. --
3, 2 Laxare gratia X. -- 3, 4 Auffallend die Vernachlsigung der Asso-
nanz. -- 4, 4 Sed pins tunc nos X, 1CI; Sed nos pins tmc Ra, Rb, Rc;
Sed pius nos ttmc Rd, Re, DW. -- Doxologie sehr verschieden: Nttr ,Deo. °
MT; Deo patri sit gloria etc. LSd, DW; Praesta pater piissime etc. X;
Deo patri. RM; Laus honor. Codd. lenov., nur Rb hat:
Gloria tibi, trinitas, I Aequalis una deitas,
Et ante omne saectflum Igt nunc et in perpettum.
Cfr. biigne 86, 56; Thomasius II, 379; Daniel I, 76; Roth. n. 41. Ziemlich
umgendert ist der Tcxt des lfymnus, -ie er jetzt ira RSm. Brevier ira Ad-
vent gebetet wird: En, clara vox redarguit etc. -- Oh der vorgelegte Text
mozarabischen Ursprungs sei, bleiht sehr zweifelhaft.
6. Infl'a ltebd0madam 2. Adv¢atus.
Feria 2. ad Vesp.
1. A patre unigenite 4. Mane nobiscum, Domine,
Ad nos venis per virginem
Baptismi rore consecrns
Cunctos, ride regenerans.
2. De caelo celsus prodiens
Excepit forvaam hominis,
Facturam morte redimens,
Gaudia vitae larens.
3. Hoc te, redemptor, quaesumus :
|llabere propilius
Klarumque nostris cordibus
Lumen pracbe deificum.
Noctem obscuram remove,
0rune delictum ablue,
Pie medelam tribue,
Quem iam venisse noimus,
Redire item credimus,
Sceptrumque tuum inclitum
Tuo defende clipeo.
Vita, salus et veritas
Xriste, rogantes adiuva
i'mnum sonantes iubilo
Zelum vincavaus lubricum.
X. -- Ferner: llymnar, ms. Moisslac. saec. 10. Cod. Rossian. VIII.
144 {cf. Aual. Il, 80 IM. -- H)mnar. ms. Wintoniens. ? saec. ]]1. Cod.
Dunelm. s. n. (Stevenson 53 DW.- I, ! unigenitus RM, IW (dic Assonanz
.pricht fdr X). -- I, 2 venir 1LM, DW. -- 1, 3 Baptism. crm.em Pf : Baptisma
cruce DW. -- 1, 4 fideles generans ]M DW. -- 2, 1 pr«,diit DW. -- 2, 3
Victor a morte rediens X Factura ]{M. -- 2, 4 vita redie]s ESI. -- 3, 1
Lies vielleicht Huc (sc. illabere)? -- 3, 3 sensibus DV . -- 3, 4 praebe fidelihus
RI, D'V. -- 4, 20bscuram noctem removens RM. -- 4, 4 Piam RM, DV. --
5, 1 Que RM; credimus X. -- 5, 2 novimus X. -- 5, 3 ceptrum tuumque
RM Tu sceptrum DW. -- 5, 4 Tuum defende clipeum ESI. -- Strophe 6
feblt RM, DW; nur X bat den Abcdarius vollsoEndig, jedoch so, dais auf
Strophe 3 die Doxoloie folgt (Deo parti sit gloria) und mit Strophe 4 ein
Hymnus ad vesp. fer. IV beginnt. -- Als Doxologie ist angetùgt: Deo patri
sit gloria X; Gloria tibi, Domine, Qui natus es RM: Gloria tibi, Domine,
Qui lotus es in flumine DW. -- Cfr. Migne 86, 74 u. 76 : ThomaiL« Ii, 3-59 ;
Mone I, 79 (2 Hss. des 14. n. 15. Jahrh.); Daniel IVç 151. Bel keinem dcr
ffanze Abcdarius. Vgl. Vorwort S. 33.
-- 67 --
7. lnfra hebdomadam 2. Adventus.
Feria 2. d Laudes.
1. Ecce, salvator omuium 2. Muudemus corda a sordibus
Desideratur optimus, Parantes viam Domino,
Adventus cuius praedictus Clamerons cordis organo:
Venturus est quantocius. Veni, redemplor, salva nos.
3. Deo patri sit gloria etc.
.X. -- 1, 2 Desideratus. -- Cfr. Migne 86 73.
$. In ('ireumeisione D. N.
Ad Vesperas.
1. Sacer octavarum dies
hodiernus rutilat,
Quo secundum carnem Christus
circumcisus traditur,
Patri, non adoptione,
coaeternus genere.
2. Spiritu completur aivus
incorruptae virginis,
Pariens quae mansit caelebs
virgoque puerpera ;
Illibatam gcnctriccln
proles casta eligit.
3. Inde Simeon grandaevus
ovans ulnis accipit
Amplexansque videt laetus
salutare Domini :
Resoive iam nunc in pace
artus istos debiles,
4. Sed nec iila impar Anna
continentia gradiens,
Quam in flore iuventutis
coniunx viduaverat,
Vagientem confitetur
fore mundi principcm.
5. Impicta est priscae in eo
legis circumcisio,
Utriusque ut testamcnti
se auctorcm ostenderel»
qui manens in trinitate
u,iversa condidil.
IIT; IIC; X. I 1,6 scd coaeternus IIT, 1I;, X flics: scd c.at.vus?}.--
2, 2 i,corr,q,ta 1MT. -- 2, 3 Qnac parions IIT, MC, X. -- 2, 4 virgo q,l.n
llT, IIC; virgo quam lncrpcram X. .3, 6 pr,»h,ln IIT; castam 11"1',
X. -- 3, 3 An,plexusque X; vidd»atur M'I', 51C; vidd,at X. -- 4, 2 clln-
tinentia, viersill,Jg. -- 4, 3 Qttum IIC. -- 4, 5 confitentem X. -- Zviscl..n
Str. 4 u. 5 steht: Veneranda ttnc ex lege etc. Str,,l,he 5 dt.s il'nmns
,.Saeer p u r i ta tutu dies, vgl. iil,erhanpt die Anmerkut, ff zum letztg«'nàmten
llymnus. Doxt, logie fehlt X; sie lautet in IIT (cfr. ,l»ulce carmcn lingua
prolnat." III):
Gloria ct ]lonor Deo
usqtequaque altissimo,
Una patri filioque
i[wlito paraclito,
Cul laus et potestas
per aeterna saecula.
Cfr. lligue 86, 140; Neale 82, daraus Danicl IV, 60.
lu hiC: Gl-ria et hon«.r patri
in exce|sis resonct,
Gloria triplici canant (caet IIC)
angelorurn ag, rni ha,
Gloria trinac virtuti (virtutis M ')
in aeterna saecula.
I)amit die Erwihnung von Simeon und Anna im Hymnus auf die
Beschneidung Christi nicht den Verdacht einer Interpolation aufkommen
lasse, ffige ich ein Capitulum aus dem mozarabischen FestoffitSum ouf
Circumcisio Domini bei: »Iesu Domine, cuius admirabile nomen angclus
pracdixit, mater imposuit, 8 i-m e o n cognovit, A n n a iaudavit: saiva populum
tuum ete. u
9. Dominica ante Epiphaniam.
1. Agni genitor Domine, 4. Ne nos relinquas, Domine,
Berbum nature de virgine, 0mnium conditor pie,
Conceptum sine semines
lux luminis et fons vitae.
2. Esto nobis in salutem,
Filius Dei uniee,
{ubernator Iesu Christe,
[lt]ad precem nostram adspice
8. In mundum nobis missus es,
Kaptivos repraesentare,
Lumen eaeeis reformare,
]lutorum linguas solvere.
Propitius miserere,
Qui nullum cupis perdere.
Rectorque mundi Domine,
Sa|rotor unigenite,
Tu nos a morte protege,
Ut captos du|ci opere.
Xristus Dominns vigilet,
fYdesque nostra germine|,
Zabuli discedat numen,
Ne valeat subripere.
7. Per Iesum Christum auctorem,
Qui regnat cure Deo patre
Et nos dignatur docere,
Credamus in trinitate.
IIT; X. -- 1, 1 Unigenite X. -- l, 2 Verbum IIT, X. -- l, 3, Lux
X. -- 2, 2 Fili Dei unigenite X. -- 2, 4 preces nostras X. -- 3, 1 est X. --
3, 2 Captivos SIT, X. -- 3, 4 iingaas iaxare X. -- 5, 2 Salvator nostrae
animae X. -- 5, 3, capti MT; capti n«,stro Christo X. -- 6, 1 Vigilemns
Domino X. -- 6, 2 Fidesque IIT, X; vgi. eXsuitantes in dem Abcdarius
Anal. XII. 28 sq. -- 6, 3 discedamini llT; discedat munimen X. -- 6, 3, Non
valeat IIT ; Ne nos valeat X. -- 7, 1 Christum Dominum IIT. -- 7, 3 digna-
vit IIT. -- lqach 8tr. 7 haben SIT und X folgende zweite Doxologie, die
augenscheinlich spitere Zuthat ist:
Tri.no Deo ac Domino
Otaries dicamus gioriam,
Quia pater in principio
Semper fuit cure filio.
Cri'. liigne 86, 146; daaeibst ist der Text Lorenzanas IIT entnommen, nur
6, 3 aus X. lqeale q4 sq. (genau abgedr]ckt bel Daniei IV, 61 foigt Loren-
zana bis attf 2 A.nderungen, die den Abcdar zerst6ren. Vgi. jedoch den
lachtrag bei Daniel V, 362.
10. Primo die leiuniorum.
Kalendis Ianuariis.
1. Benignitatis fons, Deus, 2. aestum satis cor caedimus
Qui non habes finem boni Et triste pectus tundimus,
Super malum sce|estium, Aquas pupillae fundimus,
Semper pins, semper bonus. Iaestas genas inducimus.
-- 69 --
3. Egisse multum paenitet
Horrens taetrum vel pessimum,
Turpissimumque sordidum
Fatemur omne noxium.
4. Eata vox te postulat,
Tu parce, dicit, conditor,
lam parce, clamat obsecrans,
Ignosce, quod commisimus.
5. Non ira maestos sorbeat,
:Non poena fessos conterat,
Solare contritos cito
Et gaudium nobis dato.
6. Deo perenni gloria
Et gratiarum copia,
Qui cuncta volvit tempora
Et regnat ante saecula.
MT, Ta, LSb, Xa ( fol. 39b), Xb ( fol. 299b). -- 1, 2 habens
LSb, Xa; bonum LSb. -- 1, 3 celestium Ta, LSb. -- 2, 1 satis quod LSb. --
3, 1 poenitens LSb. -- 3, 3 Turpissimttmque et Ta. -- 4, 1 Elevata Xa.-
4, 3 clamans obsecrans Xa. -- 5, 1 moestus LSb. -- 5, 2 fessus Ta.- Die
Doxologie: Praesta MT; Praesta pater piissime Ta; Praesta etc. vollstiindig
Xa, Xb. -- Cfr. 1Migne $6, 152 u. 949. -- Dieser Hymnus wurde aucb (nach X)
verwendet ,In Qttadragesima. Ad Tertiam."
!!. Feria 2. post Oct. Epiphaniae.
In Laudibus.
1. Fulgentis auctor aetheris, 3. Laudes sonare iam tuas
Qui lunam lumen noctibus,
Solem dierum cursibus
Certo fundasfi tramite.
2. Nox atra iam depellitur,
Mundi nitor renascitur,
lovusque iam mentis vigor
Dulces in actus erigit.
4o
Dies rela/us admonet,
Vultusque caeli blandior
lostra serenat pectora.
Vitemus omne lubricum,
Declinet prava spiritus,
¥iam facta non inquinent,
Linguanl cnlpa non imldice/.
5. Sed sol diem dura conficit,
Fides pmfunda ferveat,
Spes ad promissa provocet,
Christo coniungat caritas.
x. -- Ferner: Cod. Var. Reg. ll. saec. al9. V. -- Cod. Oxon. saec. 8.
(Grimm i_ c. 28 sq.) O. -- 1, 1 Fuigentes V. -- 1, 2 hmae X. -- 2, 1 re-
pellitur X. -- 2, 4 in altum egerit X; eregit V. -- 3, 1 tuas fuhit X. -- 3, 3
Vui/(tque X. -- 3, 4 serenet X. -- 4 2 Declinent V. -- 4, 3 Vita X; in-
quinct X. -- 4, 4 Lingua V; culpam X, V. Als Doxologie: Deo patri
sit gloria. X; Gloria Dco parti V.
Cfr. Migne 86, 192 und 17, 1180. -- Thomasius II, 411) giebt ira
wesentlichen den Text von V; darau. Daniel (I, 4.% der 2, 4 Dulcis (Drttck-
feh]er?) und 4,4 Lingua in cttlpa bob implicet schreibt; O wurdc von Daniel
nicht beriickichtigt.
12. Feria 2. post Oct. Epiphaniae.
Ad Vesperas.
1. Christe, salvator omnium, 2. Iam sol urgente vespere
Caelorum sublimis Dcus, Occasu suo graditur
Tuam rogamus gloriam, lIundum concludens tenebris,
Dura prona solvitur dies. Suum observans ordinem.
-- 70 --
3. Sic nos excelse Domine, 4. Ut non fuscatis mentibus
Precantes tuos famulos Dies abscedat luminis,
Labore fessos diei Sed tua (pro)tecti gratia
Quieta nox suscipiat, Cernamus lucem prosperam.
x. -- 3, 4 suscipiet. -- Cfr. Migne 86, 195; Thomasius l'I, 421 sq.;
daraus Daniel I, 152.
13. Feria 3. post Oct. Epiphaniae.
In Laudibus.
1. Deus aeterni luminis,
Candor inenarrabilis,
Venturus diei index,
Qui mentis occulta vides.
2. Tu regnum caelorum tenes
Et totus in verbo tu es,
Per filium cuncta regis,
Sancto spiritui fons es.
4o
Tu mundi constiutor es,
Tu septimo throno sedes,
Iudex ex alto humilis,
Venisti pati pro nobis.
Tu Sabaoth omnipotens,
Hosanna summi culminis,
Tibi laus est mirabilis,
Tu rex, prima anastasis.
.-2. Trinum nomen alta rides,
Unum per omnia potes,
lIirumque per signum crucis,
Tu rector immensae lucis.
Tu fidei adiutor es,
Et humiles tu respicis,
Tibi alta thronus sedes,
Tibi divinus honor est.
7. Christo aeternoque Deo
Patri cum sancto spiritu
Vitae solvamus munera
A saeculis in saecula.
X. -- Ferner: Cod. Vat. Reg. 11. saec. s/9. V. -- Cod. Oxon. saec. 8. [?]
(Grimm l. c. 28) O. -- 2, 3 reges V. -- 2, 4 Sancti spiritui V; Sanct!
spiritus O. -- 3, 1 alta rides O (lies vielleicht: cuncta videns, und dem ent-
sprecbend dann 3, 2 Unumque omnia potens). -- 3, 2 potens O. -- 4, 2 sempi-
terne» X; Tu in septimo V. (Thomasius: »Vide Concilium Romanum sub
Zacharia P. instante S. B,mifacio. Harduini tom. 3. col. 1940." C£r. Biraghi,
Inni sinceri e carmi di sant' Ambrogio vescovo. 51ilano 1862; p. 26, und Drevesl
Aur. Ambrosiu% 17 sq.). -- 5, 2 Tu Hosanna X; Tu osianna V. -- 5, 4 Tu es
X; primus O; -- anastesis X. -- 6, 1 auditor X, V. -- 6, 2 respecis V.-
6, 3 Tibi altum rides thronnm X; alta sedes thronus V; altae sedis thronus O
hier und ira folgenden Vers schien der konstant durchgeffihrte Reim aufe (i) eine
Umstelhmg zu erheischen. -- 6, 4 est honor X, V, O. -- 7, 1 Christoque
aeterno X; aeternoque Domino O. -- 7, 3 In te X. -- Ob die Doxologie
ursprnglich ist, bleibt zweifelhaft, da der Reim auf e aufgegehen ist. Vgl.
iibrigens den Hymnus: hgni genitor Domine, der ebenfalls 6 Stropbcn un d
eine ganz wic jene Strophen gereimte Doxologie bat. --
Cfr. 5Iigne 86, 197 und 17, 1195. --Thomasius II, 412 benfitzte X n. V;
daraus und nach O: Daniel I, 65. -- leale 33, Daniel IV, 29.
-- 71 --
14. Feria 4. post Oct. Epiphaniae.
In Laudibus.
1. Deus, pater ingenite
Et fili unigenite»
Quos trinitatis unitas
Sancto conectit spiritu.
2. Te frustra nullus invocat
lec cassis unquam vocibus
Amator tui luminis
Ad caelum vultum erigit.
3. Ad te suspirantes, Deus»
Yel vota supplicantium,
Vel corda confitentium
Semper benignus aspice.
4. os lucis ortus admonet
Grates deferre debitas
Tibique laudes dicere,
Quod nox obscura praeterit.
5. Diem precamur [te] bonum,
Ut nostros, salvator actus
Sinceritate perpeti
Pius benigne instruas.
x. -- 1, 2 filii.- 1, 4 spiritui.- 3, 1 Et te suspirantem.- Als Doxo-
logie: Deo parti sit gloria etc. -- Cfr. bligne 86, 201. Thomasius II, 4091
Ahdruck aus X unter Beseitigung der 2 ersten Varianten. Daraus Daniel I, 2.
Betreffs des heil. Hilarius als angehlichen Verfassers dieses Hymnus s. Vor-
wort S. 49.
15. Feria 5. post Oct. Epiphaniae.
In Laudibus.
1. In matutinis surgimus
Et Deo laudes dicimus
Christo Iesuque Domino
In unitate gloriae.
2. Choro sanctorum psallimus,
Cervices nostras flectimus
Et genua prosternimus,
Peccata nostra pandimus.
3. Oremus Deum iugiter,
Vincamus in bono malum
Cum fructu paenitentiae
Votum perenne reddere.
4. Christum rogemus et patrem,
Christi patrisque spiritum,
Ut det nobis auxilium,
Repellat hostem invidum.
MT; X. -- 1, 2 sq. Reddentes laudes debitas Deo Iesuque X. -- 1, 4
unitatem X. -- 2, 1 Sanctorum choro X. -- 2, 3 fehlt X.- 3, 1 Deo X. --
4, 2 Christique patris X. -- 4, 4 Et repellat X. --Doxologie: Praesta. MT;
Deo parti sit gloria etc. X.
Cri'. Migne 86, 20.5 (bis 2, 1 incl. nach X, dann -- ausgenommen 4, 4 --
nach MT) ; Thomasius Il, 409 (genauer Ahdruck von X) und daraus Daniel I, 3;
Neale 40 (nach Lorenzana; seine Anmerkung zu »Et genua prosternlmusi:
Ira e coniectura dedi, die Daniel IV, .36 zu einem eigenen Nachtrag veran-
lafste, entspringt einem Irrtume). Grundlos schreibt Daniel und nach ihm
Chevalier diesen Hymnus dem heil. Hilarius zu; s. Vorwort S. 49 ff:
16. Domini¢a 1. post Epiphaniam.
In Laudibus.
1. Altissimi verbum patris 2. Decurs/ transit iam dies,
Almaeque, Iesu, virginis, Emitte lumen caelitus
Bis nostro natus gaudio Favensque laetus vesperi
Carnisque factor et caro. (rates benigne respice.
-- 72 --
3. Hoc so]is ad finem tibi
lncensum, Christe, pangimus,
Kaeleste nostris rit tuum
Lumen tenebris fulgeat.
4. ]Ientemque fessam dura sopor
Nocfis per acta detinet,
Obscura cedant somnia
Pectusque purum ]uceat.
5. Quietem nullus corpori
Repat dolus lasciviae,
Sed te, Deus, mens somnict,
Te cor quietum cogitet.
6. Vocis simul cure cordibus
Xristi patrisque spiritu
Ymnum sonantes in choro
Ze]o canamus perpefim.
MT; X. -- 1, 2 Aime Icsuque X; lies Almacque fili virgnls? -- 2, 2
Emit et MT; Exaudi preces supplicum X. -- 2, 3 Fabensque ]MT, fovcnsque
X. -- 2, 4 Gloriosum lumen suscipe X. --3, 1 soli X.- 3, 2 Immense MT;
|ncensum sacrum damus X. -- 3, 3 ut nostris ]MT, X (ira tlymnus kein
lliatus). -- 4, 2 Noctis paratam X; peracta MT, lies vielleicht per atra oder
N«,ctem per airam? -- 5, 1 Lies Quiete in quiete? Oder Quietem durch
Ausfall der l'riposition inter erkliren? corporis X.- 5, 2 lLpiat X.-
5, 3 mens sonet X. -- 5, 4. Tecum cor altnm vigilet X. -- 6, 1 Voeibus X. --
{;, 2 Christo patrique spiritui X. -- Cfr. Migne 1. c. 190.
X mit ail seinen Fehlern, bis auf 2, abgedruckt in Thomasius Il, 420;
daraus Daniel I, 54. Neale '29 inderte in seiner Weise den Text de Thoma-
sh]s uad ,Arcvalo", und zt.rstSrtc dabci don Abcdarius. Daniel IV, 47
druckte Neale mit allen Aamerkungen ab, st«llte aber im Index V, 363
untcr l linweis auf Ncalc (oh briefliche Notiz?} wenigstens den abcdarischen
Charaktcr wiedcr her.
17. D«minica 2. l,0st Epiphaiam.
Ad Vesperas.
1. 0 hx, beata trinitas 3. Tu, Christe, solve vincula,
Et principalis unitas,
Iam sol recedit igneus,
Infunde hmen cordibus.
2. lam noctis tempus advcnit,
(uietcm nobis tribue,
4o
Abstcrge nostra vitia,
Relaxa pius crimina
Et indulge facinora.
Oramus, ut exaudias,
Precamur, ut subvenias,
Diluculo nos respice, Christe Iesu omnipotens,
Salvator unigenite. Tu nos a malo libera.
5. Te mane laudum carmine,
Te praedicamus vespere,
Te supplex nostra Gloria
Per cuncta laudet saecula.
MT; X. 1, 3 recedet X. -- 2, 3 nos protege MT. -- 2, 4 De caelo
clcmentissime X. Str. 3 fehlt IT. -- 3, 3 Re|axa prius X.
Ferncr finden sich Strophe 1 u. 5 in: Hymnar. ms. Moissiac. saec. 10. Cod.
Rossian. VIII, 144 (cfr. Anal. Il, .34). RM. -- Codd. mss. Rhenov. (Werner
n. 102): Cod. Turic. 111. saec. 10. Ra; 91. saec. 11. in. Rb;
Rd; 82. saec. 11. Rd; 97. saec. nh2. Re; 129. saee. 12. in. Rf. -- Hymnar. ms.
,Severinian. saec. °/n: Varie. 7172. u. Paris. 1092. -- Nur Rb u. Varie. 7172
bicten auch die Strophe 2. Varianten: 1, 4 lumen sensibus Ic.- 2, 2 Noctem
quietam tribue Rb. u. Varie. -- 5, 1 laudum earminae RM; laudum carmina
Rb, R% Rd, Re, Rf; laudant (corr. laudent) carmine Re. -- 5, 2 Te depre-
camur Ra, Rb, Rc, Rd, Re, Rf; deprecemur RM, DW; vesperi lM, Rb. 1%. --
5, 4 cuncta laudcs Rd; laudat Re. -- Doxol«,gie lu ]M: Sit tibi virus, gloria
etc. {siehe Anal. a. a. O.); Rb, lc, Rd, Rf, Vatic: Deo patri; Ie, DW: Deo
patri sit gloria etc. ; Ha ohne Doxologie.- Re fiigt vor der Doxologie noch
2 wcitere Strophen ein {siehe Verner a. a. O.). -- Cfr. Migne 6, 2-'20;
Thomasius II, 421 aus X); Daniel I, 36; IV, 47.
Die Bemerkung Daniels {IV, 47) ,Versus mozarabieos [Str. 2---4] spurios
habeo" bat Wahrscheinlichkeit fiir sich. Vgl. die BemerkulJgen zum ]Iymnus:
Acterne rex altissime. Anderseits sehliefst sich Str. 2 sehr passend an, und
zwar sind 2, 1 u. 2 ganz symmetrisch Ztl 1, 3 n. 4 gebaut: ]}ie Sonne weicht:
gieb Licht den Herzen ; dafiir riickt die Nacht heran: gieb Ruhe don Gliedern.
Ferner fiillt der Umstand ins Gewicht, dafs Var. u. Rb dic Str. 2 aufweisen,
die schwerlich aus rSmiseher Quelle stammt. Schlieflich weisen die mozarab.
Quellen fiir 5, 1 u. 2 entschieden bessere Lesarten auf, als die r6mischen
Qnellen. Dafs einmal die Endassonanz fehlt {4, i}, ist nichts Befremdendes.
Eiustweilen wird also ein Endureil noch in der Schwebe bleiben miissen.
Die grSfste Wahrscheinlichkeit aber spricht dafiir, dafs 8tr. 2--4 einen m«,z-
arabischcn Abendhymnus bilden, der mit dem rSmischen verschnmlzen wurde.
I}cr Text des jetzigen r5mischen Abeudhymnus ,Iam s«,l recedit igneus" ist
bedeutcnd umgeiindert. Vgl. Vorwort 8. 43 u. 4.5.
18. D,miniea 2. post Epiphaniam.
Ad Vesperas.
1. Christe lux mundi, salus et poteslas,
Iui diem solis radiis adimples
Noctem et fulvam faciens corusco
Sidere pingis,
2. Certis ut roture motibus peractum
Temperes mundum vicibus recursus
Arque resolvas omnium labores
Sorte quietis.
3. Ecce, vergentem rotat hora solem,
Vesperis rursum remeanlis ortum,
Hinc et astrorum chorus omnis alto
Surgit Olympo.
4. Nos pio cultu tibi praecinentes
Vocibus sacris modulamus hymnis
Sensibus totis simul excitamnr
Pangere laudes.
5. Tura libamus tibi, magne rector
Lumen et sacrum Domino exhibemus
Fervidum guttas madidumque summo
Vertice nectar.
6. Praestet ut votum ferat ut medelam,
Donet ut nostris veniam delictis,
Firmet ut sensum, placida quiete
bIulceat artus.
7. Et licet noctis snbeant profunda,
Horridis mundi tenebris operta,
Mens tamen nostra fidei supernae
Splendeat ortu.
m 74 --
8. Desinant culpae, vigi|ct vicissim
1%ster illabens animus, nec ulla
Sensum involvat gravior vagantum
Spirituum turma.
9. Cor enim nostrum vigilet sopore,
Soraniet Christum Dominumque semper
Insonet psalmis, meditetur hymnis
Nocte dieque ;
10. Gloria summo celebret parenti,
Gloria Christo pariterque sanct%
Praedieet trinum pia voee nomen
Omne per aevum.
MT; X. -- 1, frbo faciens IIT ; Neale konjektuert Noetis et fidvae
taciem etc. Bei einer solchen jedoch nicht nStigen, derg enprfiche
dem Sinne unter Aulehnung an MT sser: Nocfis et furvae. 2, 1 vofi-
bus IT, moribus X. 2, 2 recursis SIT, X. 2, solva MT; resolvat
X. 4, 2 modulemu MT. 5, mandidumque X. 6, 3 sens placidam
uietem X; placide IT. 6, 4 ort X. 7, 1 nox subeat profundo X.
, 1 Desinent MT. 2 leserlich in [T. 8, Sens X
und Analoe zum sing_ animus d cor empfehlen sensum vgL 6, wo X
sensus statt sensum in MT bietet). 8, 4 Spiritum X. Spiri dreisilbig
lesen, oder Daemonum? 9, 2 Soniet X. 9, 3 meditemur MT. 10, 3
trlno IT. Cr. 51ie 86, 215 sq.; daselbst ist von Lorenzana der Text
nach X und MT bearbei Thomius 1I, 40 bt einen Abdruck von X,
nur schreibt er ;, 2 remanentis und korgie 5, 3 madidumque 9, 2 sommet.
Daniel I, 152 ist Abdruck von Thomasius, agenommen 2, 3 resolv u. 5, 2
sacro; IV, 62 Naehtr nach NeaIe .
Sehen wir einstweilen ab vou Str. 2, so ist das Metrum klassiseh genau
bis auf 1, 1 8alus, 6, 2 delietis, 10, 3 pia, wo - kurz, de- la, -a ku ge-
messen sind. Ist also die an sich weipufige 8. 2 (Neale rdckt ie),
in der allein sich metfisehe VerstSfse hhufen, sptere Zuthat, oder illustfie
der Hymnus fiberhaupt den berga von der seng metrisehen zut ei
rhythmischen Form?
19. Dominica I. quadrage.simae.
Ad Vesperas.
I. Alleluia plis edite |audibus,
Cires aetherei, psallile naviter
Alleluia perenne.
2. Hinc vos perpetui luminis accola
Assumer resonans hymniferis choris,
A|leluia p.erenne.
3. Vos urbs eximia suscipiet l)ei,
duae laetis resonaus cantibus exeitat
Alleluia perenne.
-- 75 --
4. Felici reditu gaudia sumite
Reddentes Domino glorificos melos,
Alleluia perenne.
5. Almum sidereae iam patriae decus
Victores capitis, quo canor est iugis
Alleluia perenne.
6. Illic regis honor vocibus inclitis
Iucunda reboat carmina perpetim
Allelui perenne.
7. Itoc fessis reqnies, hoc cibus et potus
Oblectans reduces haustibus affluis,
Alleluia perenne.
8. os te suavisonis, conditor, affatim,
Rerum, carminibus laudeque pangimus,
Alleluia perenne.
9. Te, Christe, celebrat gloria vocibus
blostris, omnipotens, ac tibi dicimus
Alleluia perenne.
IIT (mit Neumen); LSd; X. -- Ferner: IIymnar. ms. lIoissiac, saec. 10.
Cod. Rosian. VIII, 144. (cfr. Anal. lI, 41) RM. -- Cod. ms. Monac. Clm.
17027. saec. 10. (llone I, 87) M -- Hymnar. ms. Severinian. saec. /lg. : Varie.
7172 u. Paris. 1092. S. -- IIymn. ms. Feu%n. saec. l°;ll. Cod. Roman.
17-5. Farf. 4. F. -- Codd. ms. lïhenov. (Werner n. 24: Cod. Tttric. 91. saec.
11. in. Ia; 83. saec. l°h. Rb.; 82. saec. 11. Re. (Bcachtanswert, dafs lc nach
Calmet-Werner arts dem spoletanischen Kloster Farfa -- nicht ,Tarfa" --
stammt). -- Cod. Berolin. Oct. 1. sac. 11. B.- Hymnar. ms. Wintoiens.?
saec. ghs. Cod. Dunelm. s. n. (,tevenson 57) DW. -- Brev. ms. monast.
saec. 12. Cod. Palat. Vindob. 125. V. --
Aufserdem: Hymnar. ms. Lirens. saec. 11. Cod. Ebroicens. 70.- Hymnar.
ms. Fredelar. saec. 11. ex. Cod. Casselan. theol. IV, 2,5.
1, 1 edicte laudibus X. -- 1 2 aetherii 1I nabiter MT; unanimiter X
(Neale: ,Unanime. Ira, metro postulante, dedi pro unanimiter." Aber
auch so gegen das Metrum und eine Elisio); suaviter M, F, lïb, B, V. --
1, 3 perhenne X, RM; Alleluia perenne edite lagdibus (ebensonach Str. 2, .5
u. 10) DW A. perhennem edite laudibus Ra; A. perhenne edite laudibus cires
eflerei (und so analog in den folgenden Strophen) Rb; ihnlich F. -- 2, 1
llic vos liT, S, Re; Hic vox Ra; Hinc forts Rb; perpetais lïa; accolae X, F;
accolas DW, 8, Ra, Rc; acolas RM. 2, 2 Adsumens resonans IT; Ad
summum resonate X (acceptiert von Daniel nach dem Vorgange Neales); As-
sumet resonat V; Asumens 1; resonat S, Ra; Assumentes F, S; resonaggt
F, Rc ymniferi chori S, lc; choris fehlt Ra. -- Strohe 3 fehlt B, Rb. --
3, 1 lo Ra; urbs perpetua S, F, Ic; suscipie RSL -- 3, 2 leti RM,
resonat T, F, DW; resonant 15; resonet V; excita bi, S, F, Ra, DW, V. --
Strohe 4 fehlt bi, Rb, B, V. -- 4, 1 Te lucis redita F, S; Felici edite RL --
4, 2 Redentes domino (nicht dominum, wie llone behauptet) X; glorificum
me]os X, DW (acceptiert von Stevenson, l«)ne, Neale u. Daniel, welchen nur
diese 2 Hss. zur Verfiigung standen; zweifellos i.t die im Mlat. ganz richtigc--
cf. Anal. IV, 9 -- und handschriftlich durch MT, LSd, RS, S, F, Ra, Re
bosser verb/irgte Lesart beizubehalten, wie es u. a. auch Werner auf Grund
der Rheinauer Iiss. gethan bat). -- Nach Str-phe 4 gibt DW die 8chlufs-
strophe, und beginnt die Divisio mit Str. 5 als ,¥mnus ad blatqltinam".
-- 76 --
8tr. 5. lfst bleale ohne jede Begriindung aus; daher notiert Daniel filschlich:
,13--15 [ Str. 5] oto. in Ar[evalo, 1. Lorenzana]." -- 5, 1 syderium Ra;
sidcreum ,S, F, Rc; {X hat richtig siderae, nicht sidere, wie Mone nach dem
fehlerhaften Abdruck lflanchinis annimmt, was ihm dann Daniel nachdruckt).
5, 2 Victor est cupitis RM V[ctor es Rb ; capite X ; quo canere possitis X; canor
est iugi S; canotes iugis Ra; canot est iugi F; canore iugi Re. -- Strophe
fehlt S, F, Ra, tc, DW. -- 6, 1 Illic steht in allen Hss., nicht Illinc, wie
Danicl dieses X u. D,V (dort fehlt iiberhaupt die Str.) andichteto Der Irrtum
riihrt daher, weil Mt,ne ohne jeden Beleg illinc schreibt, und nur aus M die
Lesart illic verzeichnet. -- 6, 2 Iucundum revoat carmine MT Iocundnm
rcboat carmine X, RM; Iocundo (Iocundum V) reboat laetoque carmineM, V
(acceptiert von Mone trotz der metrischen 8chwierigkeit; Daniel dichtet
die Lesart wiedcrum DW an); Iocundo reboat psallendo carmine Rb, B (ac-
ceptiert von Werner; geht metrisch nicht an}. lqeale schreibt in seiner
freien Wise : Iucundo resonat carmine perpetim, was Daniel, freilich mit Bei-
I,ehaltung des handschriftl, reboat acceptiert, wobei er fiilschlich resonat als
Lesart Arevalos Id. h. Lorenzanas] verzeichnet. Gegen Sinn u. Metrum ver-
stSfst dieser aus den Hss. kombinierte Text Daniels nicht; ich folge LSd,
welche Hs. iiberhaupt den vorliegenden Hymnus ara besten bietet. Die
grammatisehe Konstruktion ist dann ganz analog der in 4, 2 sq. -- 7, 1
]loc fessi la; eybus lb; hoe potus X (Daniel iiberg'eht diese Variante, ver-
zeichnet dafLir filsehlich aus DW ut potus). -- 7, 20bletans X (nicht ob-
laetans, wie Daniel sagt; Hoc laetans S, F, Ra, Rb; reducis MT; redue RM ;
rvducens 8, F, Re, DW, V; austibus RM, hostibus S, F, Ra, Rc; affluens
]IT, X. -- 8, 1 Noste sua visionis RM; Nosque suavisonis X; suasonis la;
suavisoni F; suasioni Re. Neale, der ira mangelhaften Drucke seines ver-
meintlichen ,Arevalo" Te suavisonis, las: erginzt willkiirlich: Dura te etc.,
v.s ihm Daniel nachdruckt. -- 8, 2 laudemque RM. tb B,
F, Ra, Rc; pandimus Ra {Neale und nach ihm Daniel schreiben ohne jeden
B«.Icg dicimus).- 9, 1 celehret RM, DW, tL% Re; bac tibi
N«,stris omnibus ac V. -- 9, 3 Der Rundrcim doppelt X; Amen beigefiigt
i[M. -- Cfr. liffne 813, 2.59; Ncale 102; Daniel IV,
]}er interessante und durch so vide wirkliche und angebliche Varianteu
entstellte Hynmus diirfte deu ungewShnlich langen und weitspurlgen Apparat
w.hl rcchtfertiffen. Wem Anal. Il, 42 zu bemerken war: ,Der bel hlone
ungeniigcud edierte Text wird leider auch durch unsere Ils. [Hymn. M-issiac.]
n.ch nicht fehlcrfrei", so haben uns MT u. namentlich L8d hoffentlich einen
guten 8cbritt weiter getîihrt. -- In LSd bat der llyrnnus die rberschrifl
,llymnus de carne tollendus u [sic], offenbar mit Bezug auf die beginnende
Zeit der Abstinenz (ct'. X fol. 7,n b. ,8ermo de carnes t«*llendas"}.
Ncale macht die Bemerkung: ,Bat notum est, Mozarabes, ut et Orientales,
Aliduia in Quadragesima frequentius decantasse u. Das darf aber nur ver-
st.anden werden vom 8onntag Qnadragesima, da es ira Brev. Mozarab. ara
,chlufs der ,Dominica prima in ¢./uadragesima" heifst: ,Hic c|auditur Alle-
luia." X fol. 82 a.
20. infra hel«lomadam I. l[nadragesimae.
Feria 3. ad Vesp.
l. Christe, lumen perpetuum
Astrorum, fulgor siderum,
Noctem nostram illumina,
Couserva pura peetora.
2. lqullus incidat laqueus,
lullis gravemur hostibus,
lIec maculentur corpora
t'er soporem lascif-la.
-- 77 --
3. Custodi corda omnium 4. Ut gratuletur anima
Quam maxime fidelium Vidisse lucem prosperam,
Protcctionis propda hnplesse vota debi'ta
Tua, Chdste, potentia. Reddenda tibi, trinitas.
5. Deo patri sit gloria etc.
Xa ( fol. 57a); Xb (-- fol. 918). -- 1, 4 plura Xa. -- 2, I Nullis
Xa, Xb; incedat Xb; laquis Xa; laqaeus Xb. , gravetar Xa, Xb.
2, 3 maculetur corpus Xb. -- , 4 La.¢civia per s-porem Xa, Xb. -- 3, 2
Fidelium quia maxime Xa; Fideliumque maxima Xh. 3, 3 Pr«,tecti«,nis
est Xa; Proteetione Xb.- 8tr. 4 ïehlt Xa.- D-xologie vollstiadi Xb. --
Die vorgenommeaen kleinen .nderungen u. Umstelhmen trayon dazu hei,
die siehtlich vorhandene Endassonanz wieder herzustelltn. -- Cfr. lIignm ;,
199 u. 257; Thomasius Il, 421 gibt rien Text geuatt naeh Xa u. ergïmzt Str. 4
nach Xb; Daniel I, 151; Neale 98. Der tlymnus wurde auch gebraucht: Post
Epiphan. Domini, fer. 3. ad Vcsp.
21. Infra hebdomadam 1. qnadragesimae.
Feia 5. ad Vesp.
1. Christe, qui regis omnia, 2. Eemplum dans apostolis
Verbo alis carnem nostram, Redemptionem corporis
Cruce illmuinans eam Cracis ornatu floruit;
Perducis ad Deum patrem. Laetemur in te, Domine.
x. -- 1, 2 alisque. -- Doxologie: Dco patri sit gloria etc. -- Cfr.
Migu¢ 86, 306.
22. infra hel«lomadam !. [uadra.esimae.
Feria 6. in Laud.
1. Aeternae lucis conditor, 4. Te nunc, lle earnis gaudia
Lux ipse totus ct dies,
lqoctem nec ullam sentiens
lqatura lucis perpeti.
2. Iam cedit pallens proximo
Diei nox adventui,
0btendens lumen siderum
Adest et clarus lucifer.
3. Iam strato laeti surgimus
Grates canentes et tuas,
Quod caecam noctem vicerit,
Revectat rursus sol diem.
5o
Blandis subrcpant acstibus,
Dolis ne cedat saeculi
lIens nost ra, sanct e, quaesum us;
Ira ne rixas provocet,
Gula ne ventrcm incitet,
Opus pcrvertat ne fames,
Turpis ne fluxus occupet;
Sed firma mente sobrii,
Casto manentes corpore,
Totum fideli spiritu,
Christe, ducamus hunc dicm.
X. -- Ferner: rat. Reg. 11. saec. 8]a. V. -- (Jod. f)xo,ien, saee. 8? (J,..
Grimm 1. c. 26.) O. -- 1, 2 ipse solus O. -- 1, 4 perpetim X, V; pcrpetc
O. -- 2, 1 cedat X; cidit pollcns V; eedet O. -- 2, 30btundens ; lu-
minis X. -- 3, 1 stratum X. -- 3, 3 eoeeam O. -- 3, 4 Revertat X, V. --
4, 1 nec O. 4 2 ubrepat V; testibus X, V. -- 4, 3 necO. -- 5 1
-- 78 --
Iram nec rixa O. -- 5. 2 Guilaue X; Giane V; Gulam nec venter O. --
5, 30pum pervertat nec O; ratais V. -- 5, 4 nec iuxus O. -- 6, 1 tir-
mamento X, V; sfibrii V. -- 6, 3 T«,to X, V. -- 6, 4 Christo O. In X
und V foigt die Doxoi«,gie Deo Parti sit gloria etc. -- Cfr. Migaie 86, 310;
Th-masius II, 410, wclcher V und X bcniitzte; daraus Daniei I, 39 unter
llcrbeiziehung von O. --
23. lnfra hebdomadam I. quadragesimae.
Feria 6. ad Vesp.
1. Christe, precanmr, annue 3. Vitam salubrem tribue,
Mixtasque voces fletibus,
Sel»per bcnignus et pius,
Venturaln in noctem suseipe.
2. Te corda nostra somnient,
Te l,er soporem sentiant,
Tualnque selnper glorialn
Vicina luce continent.
lqostrum calorem refice,
Taetram noctis caliginem
Claritas tua illumine,.
Hymnis vota persolvimus
Vesperque sacrum poscimus,
Nostrum delens chirographum
Tuumque praestans edituln.
Tb; X. -- 1, 4 in fehlt Tb. -- 2, 4 eoncinant Tb, X; die wegen der
Assouanz vorgen,,mmcue Konjektur fimd ich nachtriglich auch in Neale.
Vivlleicht ist illlt(.r Beihehallung ,,l, c.ncin:mt 2, 2 zu Icsen: cogitent (cf.
Alfissimi vcrbum patris 5, 3 u. 41; dann M»er wiire die Assonanz nieht ana-
h,g zut Strophe 1.- l)oxologie: Deo patri sit gloria cte. volist2indig X;
nur: Dco patri Tb.
Cfr. Migne 6, :;14. Th.masius 1I, 421 Ahdruck von X; danach lanici
l, 1-51. Ncalc 99 biek.t aufscr «h.r erwihnten die wt'nig gliickliche Konjektur:
3, 4 Charitas, w,,raus Il«miel (IV, 47) canins mach,.
24. lnfra hchd«madam I. ([ua,h'ageilnae.
Sabbato in Laud.
4. l.aetctur cnro fi'agilis
Silnul(que et ) holno interior
Vieisse noctis tcnebras
l'erennis lucis lmnine.
5. Dici huius gratia,
Conccde, sine crimine
('utodia perpclua
b'luamur tua Domine.
6. Deo patri sit gloria
Eiusque soH filio,
Sancto silnul paraclilo
In selnpilerna saecula.
X. -- 3. 2 Quo. -- 4, 2 Die Elision ist h/ici,st unwahrschcinlich, «Ici
in, iihrigcn ilymnus dcr ltiat h/iufig vorkommt, aber nie Elision. -- Cri'.
Migme 156, 318. -- Thomasius II, 409 bietct genaucn Abdruck von X. Ncaic
100 (verdirbt 3, 1 cruore zu alnore); daraus Daniel IV, 63.
-- 79 --
25. Dominica 2. Quadraesimae.
Ad Vesperas.
1. Auctor luminis, filius virginis
Paterque matris filiusque patris,
Caeco sedenti qui stipcm petenti
Lumen dedisti.
2. Sedensque caecus tencbris oppressus,
Quem voluerat sic nasceretur caecus,
In quem virtus sua cunctis credentibus
Comprobaretur.
3. Gaudet«lue caecus lumine rec«.pto,
Quem visitabat medicus excelsus
A Patre dilectus, ut ablueretur
Mundi delictam.
4. Plebs Hebmeorum simuhiue dixeruat:
Veniant parentes; per quos quaesierunt:
Qui caecas est natus, a cuius virtutc
Est illuminatus ?
5. Parentes autem Ilebraeis fatentur:
Ex utero matris caecus fuit natus,
Aetatem habet, ipstuu interrogatc,
Dicat vcritatcm.
6. Confitetur cactus, «lUi erat sanatus:
Ad me adcessit, l,ropheta «lui magnus,
Cuius virtute oculo et cordc
Sure illuminatus.
7. Fecit qui lutum de sancto %puto,
Tegmen oculorum linivit ac luto,
Iussit lavari Siloe piscina,
lIe clarificavit.
8. Gloria patri, trino sempitcrno,
Gloria Christo spirituique sancto,
Fracdicet trinum pia voce nomen
Omne per acvum.
X.- 1, 3 Qui caeco sede»ti stipite pete»ti. ,ler ist stipitem al. falsclie
Accusativbildung zu lesen? Ellipse eiuer Praep,»siti»u. also sedenti [i,;] sti-
pite, geht hier wohl sdswerlich an. -- 2, B omnibu. crrdentihas. -- 4. 2
Parentes eius reniant. 5, 1 tlebraeorum. -- 6, 1 fuerat sauatus. -- 6, 2
pr-phetaque. -- 7, 2 linuit a. -- Cfr. Mikq;e 8f;, 323.
Das Metrum stellt sich dar als eine freie Nachbilduag hezw. Weiterhildm»g
der sapphischen Strophe in rhythmischer Form. In cicr zweiten llalbzeile
folgen auf die erste tlehung 3 Senkungen, auf die zweitc eine Scnkung;
hiernach ist mehrmals die erste Halbzeile und in den ,qtr.hen 47 auch
der Adonius umgebildet, llan vergleiche den llymnus ,CI,riste immense,
d.minator s;mcte" und namentlich den Hymuus auf die hi. Odrada {Ana-
lecta XXIII, 251, woselbst die zweite llalbzeile oft der ersten glcieh geba«t
ist. D«.mnaeh w/ire aueh hier 7, 1 vielleicht zu lesen: de sancto sputo obne
Vorschlag von e.
-- 80 --
26. Dominica 2. Quadragesimae.
In 2. Vesperis.
1. Dons, «lui certis legibus 3. Hostis ne fallax inciter
Noctcm discernis ac dicm, Lascivis cure gaudiis
Ut fessa curis corpora
Somnus relaxer otio.
2. Te noctis inter horridae
Tcmpus precamur, ut, sopor
Mcntcm dmn fessmn dctinet,
Fidei lux illmninet;
Secrela noctis advocans
Blandos in aestus corporis
Subrcpat nullus sensui
IIorror timoris anxii,
llludat menlem nec vagam
Fallax imago visuum.
5. Sed cure profundus vinxefit
Somnus, curarum nescius,
Fides nequaquam dormiat,
Vigil te sensus somniet.
X.- l"erner: Cod. Var. Reg. 11. saec.
(Grimm l. c. 44) O. -- 1, 3 cures X. -- 1, 4 8ontnoV; otimn X. -- 3, 2
Lasciviis curant X; curis [). -- 3, 3 Sccretam X. --
in isto corlmre [. -- 4, 3 Inludit nc montera (vagam fchlt) X; mentent
heu J. -- 4, 4 visus X; visui [). -- 5, 1 pr.funda vixerit X. -- 5, 3
l%dis V. -- 5, 4 Vigihlue X; Vigilve O. -- D,,x,A«,gie: Deo lmtri sit
gi,,ria etc (volisudig) X. -- Cfr. Migne 6, 328 und 17, 1179. -- Thoma-
sius lI, 41 benutzte X u. V, folgte abcr bei Difft.renzcn ira Tcxt stets
letztcrcr Ils., ahgesehcn von
«): Dauici I, 42; scine Variantcnangahe ist mangelhaft.
"-'7. Domini¢a 3. Quadragesimae.
Ad Vesperas.
1. Christe immense, dominator sancte,
Custodi plcbem, quam tu redemisti,
Sanguine sacro tuo pretioso
Ipse salvasti.
2. Clare refulgent, Dominus quae fcci!
In Bcthania: ad Lazarum venit,
¢duem suscitavit, et gloriam suam
ManifestaÇit.
3. 1Maria autem domi relenta;
[duem exspectabat pietas immcnsa,
llli occurrit et annuntiavit
Sorori llartha :
4. llagister adest. Occurrunt sorores
E lacrimantes Christmn confitentcs,
Sic mcruerunt, ut viderent fratrem
Suum resurgentem.
5. Ad monumentum exclamabat Iesus:
Lazare veni, Domiuusque tecum.
Ille surrexit, et omnis caterva
Ibi convertitur.
6. In Sumaria ut homo sitivit
Et mulierem peccato dimisit,
Caecus etiam natus lumen magnum
Vidit in Siloe.
7. In Samaria fecit conlitcntes,
In Bethania Lazarum surgentem,
Surdos au,lientes et mutos loqucntes,
Quos visitavit.
8. Gloria Patri, trino sempiterno,
Gloria Christo spirituque sancto
Praedicet trinum pia vote nomen
Omne per aevum.
X.- , 1 Claritas fidget Dominusque.- 3, 4 8ororque.- 6, ç:[ Caeeus
cuire; magnam. -- Cfr. Migne 56, 3"/9; M. Pellechet, Notes sur les livres
liturt, d'Autun etc. 2.54, ein izenauer Ahdruek ats Lorenzataa. Betreffs les
Metrums vgl. die Anm. ztm Hymnus: Auctor luminis. Die hnliehkeit in
lk-handhmg des Stoffes, die Gh.iehheit iu M.trum, 8trophenzahl, Doxologie
lassen den gleichen Versator als Verfasser beider Hymnen vermuten.
28. De medianle lnadragesima.
1. Favens redemptis voto abstinentiae
Oecurre fessis, dux verus Emanuel,
A quo dicatu sanctius ieiuniv,
Futuri forma noscitur ad gloriam,
Opus cuelestis regni esse ianuam.
2. Cui zi eonsors virtus elemosynae
Ignit lampas iuncla parsimoniae,
Utroque pollens celso quisnum operc
Riteque eompos ut alis pennigera
Volatu pernix poli adit infima.
3. Insigne cuius ]Ioyses mysterium
Dei amieus exstitit oruculo,
Raptus Elias caeli curro igneo,
Fult tuetur lïinive cure eivibus,
Vox verbi claret veritatis nuntius.
4. Passim deinde tu, magister caelibum,
Quater dierum decies curriculo
Viclor triumphas paradisi eremo
orsum delicti ubluens ieiunio,
Prorsus relentans templtori eallido.
B I u m e. Hyrnnodia Gotca.
6o
7o
-- 82 --
Hoe nos sequentes usitatim decimas
Saltern dierum nunc litamur hostias,
Tu quoque mitis iugis indulgentia
Et holoeausta effiee pinguissima,
Quo expiemur eordium piacula.
Poculum esto vitae sitientibus,
Forts aquae vivae, regni sors denarius;
Gulae «lui gustu in Adam cecidimus
Surgendo in te ieiunando dapibus
Reficiamur cure supernis civibus.
Qlfi contritorum usus saerificio
Ades latroni in crucis patibulo,
lqobis adesto eaelitus tu, Domin%
lqostri mement% nos de throno respice
uos redemisti tuo sacro sanguine
Iudex ut ipse cum tremendus veneris
Praevia cruce angelorum umeris
Terrore mundum tubaque concusseris,
Cure sanctis ipsi i.nnovati gloria
Dextram tenentes evadamus tartara.
Praestaqtm, summa trinitas potentia,
Cuneta qui regis saeeulorum saeeula,
Ut te fruentes sine fine gloria,
Lux angelorum et dies, perenuius
Sol ipse nobis igeas perpetuus.
MT; LSd. -- 1, 1 Fabens MT, LSd; vota MT. -- 1, 4 Forma futuri MT.--
l, 5 caeleste MT. -- 2, 1 Cui si eonsors clara sidus rutilans IIT; Cui sic
LSd. -- 2, 2 sq. Igmita lampas miseeatur largitas | Utra(lue libans eelsa quis-
nain dextra MT. -- 2, 4 pinnigera MT, Ld. -- 2, 5 pernix poliatus intime
LSd. -- 3, 1 mysterio LSd. -- 3, 3 Helias LSd; l. caeli curru? vgl. iibrigcns
die Variante ,hausto" 6, 3). -- 3, 4 Fultu LSd: linnibe MT, Nimfiue LSd. --
3, 5 Quod verbi bIT. -- 4, 3 triumphans LSd; heremo MT, LSd. -- 4, 4
blorsu MT. -- 4, 5 resistens temptatori MT. -- 5, 1 Quod MT. -- 5, 2
bostia biT. -- 5, 4 Ut holocausta MT; olocausta LSd. -- 5, 5 Qua MT;
sordium piacula LSd. -- 6, 1 Poculum mit grofser Initiale (als Zeichen
einer Divisio?) LSd. -- 6, 2 aquae uibe LSd. -- 6, 3 Guile qui MT; (lui
bausto LSd. -- 6, 5 Reflciamus MT.- 7, 1 usu MT.- 7, 2 Adest L,Sd.-
, 2 Praeviam crucem LSd. -- , 3 tubeque concusseris MT. -- B, 4 ipsis
LSd; gloriam MT. -- 9, 1 Praesta quaesumus LSd. -- 9, 3 fruentes, ein
weiterer Belag t'tir acc. absol.- Die Collation von L,Sd besorgte freundlichst
Sir Edw. Maunde Thompson, Principal librarian des Britischen Museums. --
Cfr. Migne 6, 896.
-- 83 --
29. Dominica 4. ttuadragesimae.
Ad Vesperas.
1. Verbum patris, quod prodiit factura caro
Agnus Dei peccata mundi auferens,
Ad te venimus cernui, ut inclitum
Bibamus almae passionis sanguinem.
2. Ostende vulnerum sacrorum stigmata,
Exsurgat insignis crucis fortissimum
8ignum, quod in vigore perpetim manens
Credentibus salvationem conferat.
3. Arando, clavi, sputa, potus murreus,
Corona spinarum, flagella, lancea
Impressa sunt damnationis verbere;
Iam nostra pro his cuncta dele crimina.
4. Forts vulneris sacri riget praecordia,
Laver cruor malitiae contagia,
Sit vita praesens absque omni crimine,
Futura detur in beato munere;
5. Ut cure resurgendi dies effulserit
Orbique regni claritas illuxerit,
8equamur aetheris viam, quae nos trahat
In se receptos iam perennes incolas.
6. Honor sit aeterno I)eo, sit gloria
Uni patri eiusque soli filio
Cure spiritu, quae trinitas perenniter
Vivit potens in saeculorum saeculis.
MT; Tb; X. -- 3, 3 verbera Tb, X. -- 4, 2 malitiaeque eontagia Tb,
X; contagio MT. -- 4, 4 Futuro MT. -- 6, 4 saeeula Tb. --Cfr. Migne
435; Netde 10.5 (dazu die Bemerkung: Hie hymnus, raira quadam gravitate
eonspieuus, non nisi in editione Brev. Mozarah. Arevaliana exstat."); daraus
Daniel IV, 65.
30. Dominiea 4. uadraesimae.
In Laudibus.
l. lqoctis tempus iam praeterit,
lam gallus eanit viribus,
Gallo canente spes redit,
Aegris salus refunditur.
2. Somno gravati surgite,
Cordis reatum pandite,
Iesuque laudem dicite,
Qui nos redemit sanguine;
3. lon ut fallax discipulus,
Qui pacem ferens osculo
Et dolum tenens pectore
Turbis magistrum tradidit.
4. Iesus captus ab impiis,
Disperguntur discipuli,
Locutus est ut Dominus
lqocte ferens escandahm.
6*
-- 84 --
5. Iesus, suis discipulis
Dum crucem suam praedicat,
Negari sese praemonet,
Petrus facturus abnegat.
6. Petrus fervens espiritu
Seculus, in praetorio
Sed agnitus discipulus
Negavit Christum Dominum.
7. Petrus iurabat omnibus
Se non novisse hominem;
Vox iamque galli resonat
Et Petrus culpam meminit.
8. Iesus dura Petrum respicit,
Fidem Petri tutu suscipit,
Petrusque flendo recipit,
Quod ante paulo amiscrat.
9. Et nos precamur, Domine,
Fidem Petri recipere
Fidemque apostolicam,
Flere pro nostra crimina.
MT TI,: C; LS,I; X. -- 1, 2 cani! vivis X. -- 2, 1 Somnum C. --
3, 3 dolo MT, LSd. -- 4, 4 Noctem MT, Tb, X Noctis LSd. -- 6, 2 Falls
,,in praetorio u mit ,secutus" zu verbindcn ist, haben wir einen weitercn
leg fiir Velvechslung des Acc. mit dcm Abl. {cfr. 9, 4). -- 6, 3 Quem cognos-
centem discipulum X diilmlis Tb; di.cipulum C. -- 7, 3 Iam voce galli
IIT Vox namque Tb, C, LSd, X. Vielleicht: lam voce resomt gallus?
So wire der Reim, der sonst eingehalten ist, gewahrt. Zu dcm Zwecke
m/il'ste aber anch 8, 2 gendert werden, etwa: Fidem Petri susceperat: , 4
nimlich zu schreiben ,amisit u, ist sehon wegen des sonst vermicdenen iliatus
bcdenklich. Wahrseheinlich aber ist der/iberlieferte Text, den ich beibehielt,
dcr urspriingliehe, da auch sonstwo das Abspringen vom Reim nicht zt= den
Seltenheiten gehl;rt. -- 9, 1 Ut nos Tb. -- 9, 3 apostolica C. -- 9, 4 nostro
crimine MT, C, L,d, X. In Tb, C und X folgt unmittelbar der ilymnns:
Gallo eanente wnimus in MT hingegen wird mit Recht letzterer du-h t.ine
neue Initiale nnd die ]berschrift »Alius getrennt; hnlich in L.d. -- Cfr.
Migne 6, 446 u. Th-masins II, 362 {beide X). Daniel H, 1,3) druckt
nnr 2 8trophen aus Thomasius ab mit der iemerkung: ,In Thomasii hym-
nario exstat sub Gregorii nomine hoc carmen magna ex parte ex Amhrosii
eloquiis confectum et pessime tornatum." Daraufhin
Autor »S. Gregorius M.?" verzeichnet v611ig haltlose Angaben.
31. Dominica 4. Qnadragesimae.
In Laudibus.
1. Gallo canente venimns,
Laudes Deo persolvimus,
Confessionis propriae
Dantes ci vera, m ridera.
2. Abscede, princeps daemonum,
Cure noxiis phantasmatum;
Iam nos piavit veritas,
Iam probra tersit caritas.
. t/inc te, Deus, deposcimus,
Ut pervagantes daemonas
Signo salutis destruas
Nos a pavore liberans.
4. Hac noctis hora praescius
David fulurae gloriae
Deo preces multiplieat
In matuthfis excubans.
5. Hae nos oportet surgere
Illo vigore eorporis
Illoque voto spiritus,
Quo expiemur sordibus.
6. Exsurge nobiscum, Deus,
Laudes tuorum suscipe
Lustrando corda lubrica
Lucis novella gratia.
-- 85 --
MT; Tb; C; LSd; X. -- 1, 4 verum LSd. -- 2, 3 piabit Tb, LSd. --
3 2 per vacantes C i daemones MT; daemona C. -- 3 4 pabore Ci libera
MT, Tb, X; liberes LSd. -- 4, 1 ttanc C; praescium C. -- 4, 2 futurae
noctis gloria X. 4, 3 Deum MT; multiplican LSd. w 4, 4 excubat C.-
5, 1 Haec nos C; Et nos LSd. -- 6, 2 Laudes suscipe iustorum Tb. --
6, 4 nobclle Tb; novellae LSd; novele X; nobella MT, C. w Doxologie:
Dco patri sit gloria etc. Tb, X.- Vgl. die Anmerknng zum vorhergehenden
l|ymnn.s.. -- In MT nach Strophe 3 neue Initiale und »lius".- I{Jitselhaft
ist die U berschrift in Ld: Ordo hebdomadarins Q no q ni n e in monasterio. --
Cfr. Migne 6, 446 (als Schlu£s zu: Noctis tempus iam praeterit).
32. »De Quadra,esima".
1. Christe immense, dominator sancte,
Conserva gregem, quem tu redemisti,
Sanguine sacro tuo pretioso
Ipse salvasti.
2. Conserva gregem tuum, Iesu Christe,
Et lac heredem, et in te manere
Semper assiste pariterque omnes
Laudes referre.
3. Exaudi precem populi rogantis,
Qui tibi puro inhaeserunt corde,
Ut tecum fuit tempore aeterno
In regno tuo.
4. Ibique cuncti angeli laetantur
Omnesque simul una voce clamant:
Gloria Christo detur infinita,
Regi aeterno.
5. Tibi, defensor alme, bone pastor,
Gratias otaries agimus immense,
Tua nos semper dextera conservet
Per omne saeclum.
LSd. -- 1, 2 Conserba gregem quam. 1, 4 salbasti. 2, 1 Con-
serba. -- 3, 3 Lies vielleicht tecum simus. -- 5, 3 conserbet.- Str. 3 u. 4
ara Rande zugeschrieben. Vgl. dn Hynmus gleichen Anfanges in Dom. .
Quadragesimae.
3. i)ominiea in Ratais Palmarum.
Ingrediente Veper.
1. Vocaris ad vitam, sacrum I)ei genus,
Creator asciscens amat, quae coudidit,
Redemptor attrahit benigno spiritu:
Venite, dicit, vester unus sure Deus.
2. Damnationis vos iugum pressit grave,
Collum dedistis ponderi nequitiae,
0bstrangulavit guttur et pernicies,
Substare quidquid adfuit, totum ruit.
-- 8fi --
3. Prorsus relicto claritatis lumine
Ingens chaos vos pessime concluserat,
Locus beatitudinis iam non erat,
Craenta terra, quare mors intraverat.
4. En, mitis adveni, creans et recreans,
Deus potens infirmitatis particeps,
In me valenter vos feram; concurrite,
Ut iam receptet vos ovile et gaudium.
5. Signo cracis fons praenotetur indito,
Aures et os perfusa signet unctio,
Praebete dictis cordis aurem, vividum
Confessionis personate canticum.
6. Otaries novo estote laeti nomine
0tartes novae sortis foyer hereditas,
lqullus raanebit servus hosti subditus,
Unius eritis Dei regnum raanens.
7. tIonor sit aeterno Deo, sit gloria etc.
biT; Tb ; X. -- 2, 1 grabe SIT. -- 2, 30bstranquitabit IT ; Os tran-
quiilavit Tb, X. -- 2, 4 Substans quidqnid IIT; Substate quidquid affluit X. --
3, 2 chaos vobis X. -- 3, 3 Locum Tb. -- 3, 4 quare quia. -- 4, 3 Vestrae
valenter (in me fehit) X. -- 4, 4 obiletgaudium MT; et fehlt Tb; ovile
gaudii X. -- 6, 2 hereditans Tb. -- 6, 3 hostis Tb. -- Doxologie wie im
ilymnus ,Verbum patris quod prodiit etc.', der iiberhaupt zu vergleichen ist;
blT giebt nur die 2 Anfangsworte, Tb die ersten Zeilen. -- Cfr. Migne 86, 564 ;
Ieale 106, daratts Daniel IV, 6,5. Auch hier bat falsche Brechung der Vers-
zeilen (in 8tr. 4) die Kritik auf irrige Balmen geleitet; Lorenzana, ans dem
Neale sch5pfte, machte den Senar (4, 1) zu einem 8iebenfiifsler, der sich treu
erhaiten bat, wofûr dann in 4, 3 ein Ersatzwort einff«schoben wurde.
34. Post Dominicam Palmarum.
Feria 4. ad Yesp.
1. Iam legis umbra dauditur,
bIovumque phase prodiit,
Cure vers lux in vesperum
biundi oborta promicat.
2. Hinc Christe rex, post biduum
Cenae litas convivium,
Quo pascha pridem raysticum
In pascha nostrum vertitur.
3. Audi fidelium preces,
Qui traditorem passus es,
Hac nocte nos illumina,
Carnem lava, cor praepara.
4. Ardor tuae dnlcedinis
Interna nostra concremet,
Fides paratos innovet
Opusque ad regnum vocet.
5. Ut suavitate gratiae
Hinc advocati in crastinum
Inebriemur poculis
Tui sacrati sanguinis.
IT; X. -- l, 2 fasse IT; phase fehlt X. -- l, 4 Lies vieileicht stlborta
{so Lorenzana und danach Neale); dadurch wird der sonst nicht vorkommeude
Hiatus vermieden (cfr. 4. 4 und 5 2). -- 2, 1 Christus X. -- 2, 2 Cenavit
-- 87 --
vetus convivium X; conbibium MT. -- 4, 4 Neale ndert: Opusque ad regium ;
aber opus ist Subjckt, und so ist der fiberlieferte Text ganz klar. -- 5, 1
suabitatem MT. -- 5, 3 Inebriamur X. -- 5, 4 Tuis X. -- Als Doxologie
tîigt X bel: Praesta pater piissime etc; MT nur: Praesta.
Cfr. Migne g6, 595 (Lorenzana bat den Text von X naeh MT ver-
bessert); ThomaMu Il, 366 (wesentlieh X); Neale 114 und daxaus
Daniel IV, 69.
35. In Resnrrectione Domini.
Ad Primam.
1. Te, lucis auctor, personant
Huius catervae carmina»
Quam tu replesti gratia
Anastasis potentia.
2. Nobis dies haec innuit
Diem supremum sistere,
Quo mortuos resurgere
Vitaeque fas sit reddcre.
3. 0ctava prima redditur,
Dmn mors ab unda tollitur,
Dura mente circumcidimur
Novique demum nascimur;
4. Cam mane nostrum cernimus
Redisse victis hostibus,
Mundique luxure temnimus
Panem salutis sumimus.
5. Ieiuniorum victimis
Corpus litamus aridis
Piisque parsimoniis,
Sacris potimur hostiis.
6. Haec alma sit sollemnitas,
Sit clara haec festivitas»
Sit feriata gaudiis
Dies reducta ab inferis.
MT. -- Ferner: Cod. ms. Trevir. n. 1404. saec. 10. in. (Mone I, 185) T. --
Codd. mss. Rhenov. (Werner n. 53): Cod. Turic. 91. saec. 11. in. Ra; 83.
saec. t°/ta. Rb; 82. saec. 11. Rc; 97. saec. 1/1. Rd; Hymnar. ms. Win-
toniens. ? saec. tt/u. Cod. Dunelm. s. n. (,%tevenson 153) DW. -- Aufser-
dem ira Hymnar. ms. Severin. saec. tt/u: Vatic. 7172., Paris. 1092.
1 1 personet MT; personent Ra, Rc DW (der 14eim spricht iidr pir-
sortant). -- 1, 2 caterba MT. -- 1, 4 Zu ,Anastasis" vgl. Hymnus ,,Deus
aeterni luminis" 5, 4. -- 2, 1 haec dies Ra, Rb, Rc, Rd. 2, 2 resistere
Ra 1. -- 2, 3 Quam mortuos MT (Auffallender Wechsel des genus von ,dies";
vielleicht ist zu lesen: Diem supremam sistere, qua; cfr. 6, 4).- 2, 4 Vitae
fehlt T; Vitaeque fassis MT; fas sis Rc; faxis, am Rande ,vel fas sit" Ra. --
3, 2 h.bunda MT; habundat Rb, Rc; ab unda (so schriben venigstens Mone
und St«venson) T, DW. 3, 4 Nobique MT. -- 4, 1 Dura Ra, Rc, Rd.-
Str. 5 fehlt Rc, Rd, DW; Ra athetiert die Verse dieser Strophe durch ÷ am
Rande. -- 5, 4 potamur T, Ra, Rb. -- Doxologie in MT u. T:
Gloria patri ingenito
Gloria (Semperque T) unigenito
Una (Simul T) cure sancto spiritu
In sempiterna saecula.
In den fibrigen Hss.: Gloria tibi Domine.- Cfr. Migne 86, 897 u. 141, 941.
Die Aufschrift lautet in MT : Hymnus dicendus in Quadragesima per dies
dominicos ad Matutinum. Wir haben indessen ofl'nbar einen Osterhynmus
vor uns, vie iltn auch die anderen Hss. verwerten; deshalb mSchtcn wir
auf Entlchnung sch[icfsen, wobci Str. 5 Anlafs bot zu einer Verwertung. in
der Fastenzeit. (Mer ist Str«,phe 5, die ja in einigen Quellen fhlt, etn
Interpolation? So blcibt manches, namentlich der mozarabische Ursprung
zweifclhaft.
-- 88 --
Vgl. die Bemerkmgen ]Iones a. a. O., der den Hymnus mit lecht als
ein altes Oster|ied fur die Tuflinge ansieht. A die Octav von O.tern u
denken, liegt aber kein Grund vor; .ctava prima" (3, 1)erklirt sich ja von
selbst durch die Ste[le Auffustins, woran llone selbst erinnert, und wonach
Ostern ,octavus idemque primus dies" heifst.
36. In Resurrectione Domini.
Ad Vesperas.
I. Ad cenam agni providi
"Stolis albis candidi
Post transitum matis rubri
Christo canamus principi.
LSd. -- Wahrscheinlich nicht mozarabischen Ursprungs. Der Hymnus
besteht aus 7 Strophen -]- Osterdoxologie. Quellen u. Litteratur s. Chevalier»
Repert.
Cff. Anal. II, 46. Die Varianten zu dem dort gebotenen Texte: 1, 2 Stolis
a|vi LSd. -- 2, 4 vivimus LSd (so auch ira Hymnar. lioisiac.; vivmus ist ein
Druckfehler). -- 5, 2 Per qum LSd (quem ist ebenfalls ein Druckfehler).-
5. 4 Reddito vitae praemio LSd. -- 6, 2 redit de uarvero LSd. -- 6, 3 tradens
vinculo LSd. -- Von Bedeutung und Interesse sind namentlich auch Text
lnd Variantcn der Rheinauer Hss. (s. Werner n. 55). Dem S«'hreiber der
Ils. 91. saec. 11. in. bat sichtlich 1, 2 Schwierigkeit bereitet; er ver.ucht
amicti Callddis.U Hier sehen wir die Genesis des Textes
2 Konjekturen: ,&stolis albis
ira jetzlgcn r5mischen Brevier, erkcnnen den ursprïlnlich iiberlieferten Text
und vermute] seincn Ursprung aus der Liturgie der llozaraber, wo ja
6ftcrs ein vorgeschlagencr E-Laut die schcinbar fehlende Silbe herbeischafft.
Entgegenstehende ledenken aber schwichen den Wert dieser Vermutmg
bedeutend ab.
37. A Resurrectione Domini usque ad Ascensionem.
Sabbatis ad Vesperas.
I. Te centies mille legionum angeli
Concentu plaudunt et canora iubilant,
Christe Iesu, a]pha et «o omnipotens,
Sepultus olim et vivens in saecula,
Testis fidelis et verum principium.
2. Qui mundi huius deiecisti principem
Redimens orbem tuo ahno sanguine,
Sanctus et verus genitus ingeniti,
Reserans clausum et opertum obstruens,
Faciens Deo regni sacerdotium.
3. Tu, Dei pignus hominisque filius,
Septies librum signature signaculis
Solvere signa dignior repertus es,
Agnus occisus septem pollens cornibus
Septeno îulgens et lumine flammeo.
m 89 --
4. Tu verus aus, solus sine maeula,
Qui, dextram patris collocatus solio,
Solus egressus ab aree dominiea,
Similis iaspis et sardino lapidi ;
Iris per gyrum «smaragdus circuit.
5. E throno produnt fulgura tonitrua,
Septem ardentes ante thronum lampades,
Septem ubique missi Dei spiritus,
Septem stellae micant agni dextera,
Septem cui astant candelabra aurea.
6. Stat ante thronum nitens mare vitreum,
Bis bini fores item animalia:
Homo per genus, leo voce perstrepet,
Iuvencus ore promet sacerdotium,
Petens ad astra more volans aquilae.
7. Quattuor formis senis alis singulis
Ante et retro cuncta plena oculis,
Vigiles semper dormiendi nescii,
Vicissim Sanctus ter clamantes iugiter
Illi qui erat, est, et qui venlurus est.
8. Sedentes circum quater seni primates,
Amicti cuncti niveis cycladibus
Et laureati diademis aureis,
Aureas vehunt phial aromatum,
Aureis psallunt modulis et citharis.
9. Gloria patri, laus, benedictio
Agno sedenti supra thronum in caelis,
Cure patre regnat et cure sancto spiritu,
Conexa simul trinus una deitas
Per infinita saeculorum saecula.
biT ; Te; LSd; X. -- Die Reihenfolge der Strophen, urn das gleich hier
zu bereinigen, ist in rien Hss. nicht fibereinstirnmend; MT und X haben
lteihenfolge: 1, 2, 4, 3, 5, 8, 6, 7, 9; Te: 1, 2, 3, 4, 5, 8, 6, 7, 9; LSd: 1,
2, 4, 3, 5, 6, 8, 7, 9. Die vorgelegte Reihenfolffe schliefst sich aufs engste
an die Darstellung in der Apokalypse {4, 1 sqq. u. 5, 8 sqq.) an.
1, 1 milia legionum angclorum X. -- 1, 2 plaudent Tc; plaudet LSd. --
11 8 alfa et o Tc, X; alfa et ho LSd. -- 1, 4 in saeculo MT.- 11 5 refus
MT. -- 2, 4 clausa et aperta obse'vens Tc.- 2, 5 Faciens nos Deo Tc, X;
regnum saeerdotiumque X. -- 8, 3 dignio Tc; dignus X. -- 3 5 e lumine
LSd. -- 4, 8 patri Tc. -- 4, 4 iaspidi X; lapide MT, LSd; lapidis Tc.
Vielleicht zu lesen: sardini lapidis; alsdann wiire similis mit dera Genetiv k,,n-
strttiert und iaspis als Genetiv zu nehmen, wie iris ja vorviegend ira Genetiv
iris lautet. -- 4, 5 Iri per gyrttm Izmaragdum MT; Ysmaragdus circuis Te;
zmaragdus LSd; «maragdus X. Vie|leieht: Iris per gyrum smaragdinus circuit ? --
5, 1 produnt MT, Tc» LStl; offenbar nur gral»hiseher Austlruck, wie prodcunt zu
l¢sen sel. 5, 4 agno dextere Tc. -- 6, 1 ,Stant MT, Tc ; Stante throno nitet
X ; nitent Tc.- 6, 2 bini fortes 5IT; fore X; idem MT, Tc, LStl, X.- 6, ,3
perstrepent Tc; perstrepit X. -- 6, 4 pro,mit X. -- 6, 5 vo|antis X; aquila Tc.
Man ist versucht, perstrepit u. promit bezw. das Fartieip zu setzen; aber
-- 90 --
das Futur ira Texte der lls. ddrfte sich als Bezelchnung àer Bestmmung,
der Aufgabe der 4 ap)kalyptischen Tiere erk]iren la.ssen. Petens ad
astra ist meines Erachtcus a]s korrespondierend zu per genus, voce, ore auf-
zufasscn, also: ,Der nach Ad]er-Art flicgcnde a bat ChrlstUS sinnbildlich zu
verkiinden »durcb seine Hichtung ( a]s hinstrebend) zu den Gestirnen. a
ilart ist freilich die Konstrlktion. -- 7, 1 Auch hier diirt'te àer aufàen ersten
Blick augenscheinlich verderbte Text erk]irbar sein, wenn wir eine Ellipse
der Priposition cure (sc. sertis alis) annehmen (cfr. 4, 3 Qui dextram ad
dextram); also: ,Die vier Zeichen mit je 6 Fliigeln haben ein jedes u. s. w. --
7, 3 Vigilent LSd; dormiendi nescinntTc; Vigilant sernper sine requle X. --
ï, 4 Vicirn Te; exclamantcs Te. -- 7, 5 Ille qui Te; (lUi venturus (ohne
est) X. -- 8, 1 eircum qua]iter X.- , 2 cuncti nebeis Te. -- 8, 3 laurea-
ris X. -- 8, 4 aromatis Te. -- 9, 1 laus, sapientia IT, X. -- 9, 2 thronum
paternum Te. -- 9, , regnans Te. -- 9, 3 simul tribus una Te, X. -- CTe.
Migne 6, 637. -- Der tlymnus ist offenbar rhythmisch zu lesen, und zwar
woh] nach dem Schema:
Die Cisur ist nue 1, 3 vernachlssigt.
Vorliegender Hymnus ging auch in die Rrnische Liturgie liber, wie aus
dcm tlymnarius Severinianus (efr. Anal. XYV, 7) ersichtlich. Daselbst ist
re fiir die ,edicatio s. Michaelis a verwendet, obgleich nur 1, 1 von Engeln
iiberhaupt die Hede ist. Der eigentliche P]atz, den der Inha]t ver]angt, ist
ihm in den mozarabischen Quel]en angewiesen; die Inscriptio lautet in MT:
,Ab octaha Pasce usque in Ascensione", in LSd: ,Hymnus dicendus in
sahbatis de Hesurrectione usque ad Ascensionem Dmi ; $hnlich in Te u. X. --
,'5_'eh«,n dieser Umstand spricbt f/if rien mozarabischen Ursp]ng; auch die
Abweichungen des Textes ira Severinianus an einigen dunklen Stel]en er-
scheinen als Korrekturversnche und weisen so. auf Ent]ehnung hin. Die
Varianten siehe a. a. { ;. -- Bernerkenswert ist der Anfang des Hymnus ira
,everinianus: Centies mille legionum angeli (centies ist ira mozarab. Text
mit Synicese zweisi]big zu lesen); danach w$ren die Angaben in Chevaliers
Iep. hymnol, zur Vermeidung von Mifsverstqndnissen zu indern.- Ver-
gleicbe aufserdem Chevalier, Poésie liturgique du moyen âge, S. 18.5 sq.; um
die Differenzen, wclche zwischen dem dort vorgelegten und in Anal. XIV,
,7 mitgeteilten Texte (bezw. Variantenverzeiehnis) bestehen zu heben, sel
bemerkt; Dreves iibersah zu notieren die Varianten: bini fores V n. P
(7, '2 6, 2 uuseres Textes) und: simul trinus unus deitas V (9, 4); Che-
valier seinerseits iibersah tlie Variante: simul sancta trinitas I (9 4).
3. In diem sanctae Crucis.
I. Text in Te.
1. Dulce carmen lingua promat
dulce melos personet
Landes cam sono canore
et trophaeum concinat
Mundi qualiter redemptor
crucis lignum prodiit.
2. Barbarorum dura formidat
Constantinus impetum
Fulgida micans Olympo
crux nitescit Augusto
lussu monitur superno
in hoc signo vincere.
3. Talia facere signa
pointu quale viderat
Praecipit crucem praeire
seque antecedere
Belli contulit triumphum
victor de certamine.
4. Constantinus regni princeps
iam inito proelio
Tegitur "¢exillo crucis
demonstrante sidere
Caelitusque procedetur
ad honorera regium.
5. Hebraeorm coetum vocans
regis mater Helena
Crucem Christi sic requirit
quo lateret caespite
Cuius decus hostem vici!
dimicante Agusto.
6. Elegit viros profetas
doctos legem optimc
Ignem voluit laturos
ne vera perdocercnt
Anxium maerore tantum
Iudam et offerunt.
7. Protinus retrudi iussit
Indam sibi traditum
Retro victum detineri
mancipat ergastulo
Donec locum dedicatum
demonstraret proprium.
8. Septies dum sol recurrit
suae vicis ordinem
Cibus ori non defertur
subtrahuntur pocula
Properare pollicetur
ad locum Calvariae.
10. Omnia Christus fidei
concedat omnipotens
Quidquid supplicem precare
senserit fideliter
Cuncta dantur postulatur
quod credens petierit.
11. Quinquies quater in altum
dura fodissst passibus
Trcs qnas precans repperibit
cruces ipse detulit
Quae sit una crux salutis
tacti morte comprobas.
12. Vox serpentis prestrebat
in aera clamitans
Veteris veneni telas
memorans quas texemt
Iudam ego incitabam
nunc me Iudas expulit.
13. Dominum Iudas deposcit
exomndo fletibus
Sacri corporis ut sui
praepalet fixoriis
Rutilante ceu probatu
opis aurum optimum.
9. Illico electus inde
precem fundit ]Domino
Ut salutis nostrae signum
crcis patefaceret
Suabia flagrant mirra
nectaris fraglanfia.
14. Regis freno os ad obtans
vatis ut praedixerat
Pax ut bella consequatur
salivares facere
Sanctum Domini quod esset
equus freno detulit.
15. Sic redemptor mundi Christus
iudex qui venturus est
Decies post quina lustra
pervoluta tempora
Crucis lignum umo opertum
revelat mirificum.
Den Text diplomatisch genau mitzuteilen, war ich nicht in der Lagc;
iat iibrigena flir unseren Zweck behmgls. Jene Stellen aber, die vom gleich
vorzu]egenden Cod. Lond. abweichen, sowie jene, die zweifelhaft odcr dunkel
erscheinen, sind in der Schreibart des Originals abgcdruckt. Das Glcichc
gilt vom folgenden Abdruck.
-- 92 --
II. Text in LSc.
1. Dulce carmen lingua promat
dulce mellos personat
Laudes consonat canendo
et trophaeum concinat
Qualiter redemptor mundo
crucis lignum prodiit.
2. Barbarorum dum formidant.
Constanfinus impctus
Fulgida micans Olympo
crux nitescit agusto
Iussu moaitus superno
in hoc signum vinceret.
3. Talia facere signa
populo quam vidcrat
Praecepit crucem praeire
seque antecedcre
¥'lli contulit triumphum
»ictor de certaminc.
4. tlcbraeorum coc{um vocans
regis mater IIelena
Crucem Christi requisivi
quo lateret caespite
Cuius decus hostem vicit
dimicante agusto.
5. Elegit viros pcrfectos
doctos legem optimam
Igne volait urendos
ne vera perdoceret
Hac summe merorum tactus
Iudam ei offerunt.
6. Protinus retrudi iussit
Iudam sibi traditum
Retro victum detineri
mancipat ieiunium
Usquequo locum sacratum
designaret proprium.
7. Septies dura sol recurrit
suae vicis ordinem
Cibus ori non defertur
subtrahuntur pocula
Properare pollicetur
ad locum Calvariae.
8. Illico electus inde
prece fundit Domino
Ut salais nostrae signum
crucis patefieret
Suam effamaret mirram
nectaris fraglantia.
9. Omnia Christus fidei
concedat omaipotens
Quidquid supplice precari
senserat fideliter
Cuncta datur postulandi
quod credes petierit.
10. Qainqaies qnater i ultum
dura fodisset passibus
Tres quas cruces requiribit
cruces ipse detulit
Quae sit una crux saIutis
morti morte comprobas.
11. Vox serpentes perstrepebant
in aera clamitans
Veteris venans stellas
memorans quas texerat
Iudam ego incitabam
nunc me Iudas expulit.
12. Dominum Iudas deposcit
exorando fietibus
Sacri corporis ut sui
propalet fixorio
Rutilans quasi probatum
aufer aurum optimum.
13. Regis frenos ad que optans
vatis ut praedixerat
Pax ut vella subsequatur
salibares faceret
Sanctum Domini quod esset
equus freno detulit.
14. Hic redemptor mundi Christus
iudexque venturus est
Decies post quina lustra
pervoluta temporum
Crucis lignum umo apertum
velebat mirifice.
I. Tenebris et umbra mortis
patefactus inferis
Prohibens ruina ligna
gastatamque vetita
Inde salvans quod peribit
crucis lignum exhibens.
Il. Viso redemptore mundi
mox infernus tremuit
Solvit vincla damnatorum
quod pertessus edidit
Ascendit crucem excelsam
salutemque reddidit.
15. Constantinus rcgi princeps
iam initos prolio
Tegitur vexillo crucis
demonstrasti sidero
Velli contulit triumpho
victor de certamine.
III. Veritas perorsit vati
caeli regem pmdere
Que venturus iiberaret
prisca lave genere
Omnium ventul'US inde
legibus disringere.
IV. Quaesumus salbanda natus
agmina lugentimn
Te prophetae cecinerunt
redemptorem onmium
Trophaeumque morte gustans
dans vexi|lum fronfibus.
16. Illico electus inde
septima die vice
Ad locum Dei sacratum
properat perniciter
Solisque resplendens crucis
septies emicuit.
17. 8ignum namque pretiosum
detulit Dominicum
Eiusque virus procellens
excitavit mortuum
Ad cuius virtusque exemplum
cunctis gaudct populum.
18. Vox serpentis perstrepcbat
qui hos inmumlissimi
q[uod su, sede dciectls
pfivaretur fortiter
Ego Iudam incitavi
nunc me ludas expulit,
19. Domium ludas deposcit
exorando fletibus
Ut nostrae salutis donum
proderet fl'ixorio
8uusque fraglaret od«»r
duplici nectareo.
21)..Omnia Christi fidei
concedit omnipotens
(uidquid supplici precalus
senserat simpliciter
Cuncttt ferrens deitatis
ad exhibendum omnia.
21. Mox clavos nostrae salulis
Iudae manus attigit
Ad expugnandum hostis vclli
salibares infigit
Equs vulnus passionis
equs freno detulit.
V. Quem totus nlUlldUs non capit
monumento clauditur
Tertia die resurgens
saxum retro volvitur
TelIus pontus astra polum
adest victor omnium.
VI(22). Gloria et honor Deo
virtus et imperio
Una patri filioque
inclito paraclito
Cui laus et potestas
per aeterna saecula.
Vorstehende Strophen schliefsen sich in LSc tmmittelhar ohne jede Untcr-
brechtmg an den Hymmts Pange lingua etc ..... Lttstra sex .... Crttx
fidelis .... Flecte ramos .... Sola digna .... an. Strol»he 1--14 dccken sich
derart mit jenen in Tc, daf.s die Differenzen als Varianten des gleichen Textcs
betrachtet werden k6nnen. Daratff sind Strophen eines xmen zu besprechentlcn
Hymnus eingereiht, tmd zwar mit Strophen vermischt, welche das glciche
Thcma der Kreuzauffindung behandeln. Jene fremden Eindringlittge habe
ich durch Numcrierung mit rSmischen Ziffern kenntlich gemacht. Von dicsen
it ,qtrol,hc 15 - Strophe 4 in Te; Strophe 17 f/igt ich passend an Str. 10
{=Str. 11 in Te) an. Aile iibrigen sind den schon vorher ira Corpus des
llvmnus entha]tcnen Strophen fast gleich, aber doch vielfach so differierend,
d,fs sie eher als parallelc Bearbeitungen, denn als blc, fse Varianten angesehen
werdcn diirften. Da.s der Forschung zu Gcbote stehende Quellenmaterial ist
lcidcr zu mangelhaft, um einen sichercn 8chlufs ziehen zu k/nnen, was
rigittal, was mehr odcr mlnder modifizicrte Copie bezw. Umarbeitung ist.
Um daher der Gcfahr auszuweichen, dafs an dem interessanten Erbstiick
dareh kiihne Knjektur manches verwischt werde, lege ich beim folgendcn
Vcrsuche einer Rekonstruktion die parallel laufenden Strophcn auch als
solche vor.
ta. llico evectus inde
precem fundit Domino,
Ut salutis nostrae signum
crucis patefaceret ;
Suavem efflat terra murram,
nectaris fraglantiam.
III. Rekonstruierter Text.
1. Dulce carmen lingua promat, dulce melos personet,
Lauàes cure sono canoro e ropaeum concinat,
Qualier redemptor mundo crucis lignum prodidit.
2. Barbarorum dura forraidat Constantinus impetum,
Fulgida micans Olympo crax nitescit Augusto,
Iussu monitus superno, in hoc signo vinceret.
3. Talia facere signa, polo quale viderat,
Praecipit, cracem praeire seque antecedere
Caclitusque procedatur ad honorera regium.
4. Constanfinus, regni princeps, iam inito proelio
Tegitur vexillo crucis demonstrante sidere,
Belli detulit triumphum victor de certamine.
5. Hebraeorum coetum vocans regis mater Helena
Crucem Christi requisivit, quo lateret caespite,
Cuius dccus hostem vicit dimicante Augusto.
6. Elegit viros prophetas, doctos legem optime,
lgne voluit urendos, ni vera perdocerent;
Anxii maerorc tactum Iudam ci offeruat.
7. Profinus retrudi iussit Iudam sibi traditum,
Retro vinctum detineri mancipat ergastulo,
Usquequo locum sacratum designaret proprium.
8 Septies dmn sol recurrit suae vicis ordinem
Cibus ori non dcfertur, subtrahuntur pocula;
Properare pollicctur ad locum Calvariae.
9 b. Ilico evectus inde
septima die vice
Ad locum Dei sacratmn
properat supplicicr,
Soloque resplendens crucis
spccies emicuit.
-- 95
10a. Omnia Christus tidei
concedit omnipotens,
Quidquid supplicem precari
senserit fideliter,
Cuncta dantur postulanti,
quae credens petierit.
10 b. Omnia Christus fidei
concedit omnipotens,
Quidquid supplici precatu
senserit simpliciter
Cuncta ferens deitalis
ad exhibendum omnia.
11. Quinquies quaer in altum dura fodisset passibus,
Tres quas precans requisi,dt crues ipse deulit
Quae sit una crux salulis tacto morte comprobat.
12. Signum namque pretiosum detulit dominicum,
Eiusque virtus praecellens excitavit mortuum,
Cuius virtutis exemplo cunctus gaudet populus.
13 a. Vox sel'pentis perstrepebat
in aera clamitans,
Veteris veneni telas
meraorans, quas texemt:
Iudam ego incitabam,
nunc me Iudas expulit.
14 a. Dorainum Iudas deposcit
exorando fletibus,
Sacri corporis ut sui
propalet fixorios :
Rutilant quasi probatum
opus auri optimum.
15 a. Regis freno hos adaptaus,
rates ut praedixerat,
Pax ut bella subsequatur,
salivares fecerat,
Sanctum Domini quod erat,
equus freno detulit.
13 b. Vox serpentis perstrepebat
in hos immundissimi,
Quod sua sede deiectus
privaretur fortite.r :
Ego Iudam incitavi,
hune me Iudas expulit.
14 b. Dominura Iudas deposcit
exorando fletibus,
Ut nostrae salutis donum
proderet fixorios :
Solum fraglavit odore
duplici nectareo.
15 b. blox clavos nostrae salutis
Iudae manus attigit,
Expugnandum hostes belli
salivari infigit,
Sacrum vulnus passionis
equus freno detulit.
16. Sic redemptor mundi, Christus, iudex qui ventmus est,
Decics post quina lustra pervohta temporum
Crucis lignum humo opertum revelat mirifice.
17. Gloria et honor Dco, virtus et imperium
Una patri filioque, inclito paraclito,
Cui laus et potestas per aeterna saecula.
Unter anderem bleibt namentlich der Schlufs von 10b duukel. -- 5lan
vergleiche rien das gleiche Thema behandelnden Hymnus: Crux tua, Christe.
salus hominurn (Morte I, 134). Zurn Versndnis von Str. 14 u. 15 rnag
dienen: ,Quaesivit Helena clavos Domini et invertit. Et de uno frena fieri
praecepit etc." Ab einer anderen Stelle: ,Clavos veto, quibus dominicum
c,,rpus fuerat affixum, portat ad filium, ex quibus, ut Eusebius Caesariensis
refert, frena quibus utuntur ad bellum composuit." (I. de Voragine, legendae
sanctorum. Argent 1492; de inventione sanctae crucis).
Nachstehende Erweiterung des Passionshymnus von Venantius Fortanatus
war bislang nur ira Text einer Hs. des 10. Jahrh. bekannt {Morte I, 132).
Oh sie ein mozarabisches Produkt sei, ist zweitlhaft; Alter und Stil wiirden
-- 96 --
frcilich passen. Da sie dem in Rode stehenden Hymnus iii LSC eingefiifft
i.st, mag der rek,,nstruic,'te Text, der freilich noch manches zu w/inscheu
iihrig l/ifst, vorliiufig hier seincn l'latz finden.
1. Tcnebrae et umhra mortis patcfacta int'eri;
Prohil,ens ruinam ligni gustataque vetiti
Inde salvah quod perivih crucis lignum exhibens.
2. Viso redelnptore mundi mox infernus tremuit,
8olvit vincla dalllnat«rum, quos ptqersus pcrdidit,
Acceudens crucem excelSaltt salutcmque reddidit.
3. Vcritas perorsit vatis caeli regem pandcre,
Q-i veutuns liberaret priscam labem generis,
;inniulu cnturus iudex legibus distringere.
4. ()llae811mllS, salva danlnatos, agnlina lugentiuln,
Te l,rol»lletae cecillerunt redclnl»toreln omnium,
Tropaeunlquc mortis gestans da{ll)8 vexilluln frontibus.
5. tluenl te,tus mundus lion capit, in.numeuto clauditu,',
"l'ertia dic resurgit, saxum rctro volvitur,
Tellus, I»,lltUS, ast,'a, polus, adest victor omuium.
L.";c. -- F«'rner: C,,d. ms. Treviæ. n. 1404. saec. 10. in. {Mone 1. c.) T. --
C,,d. ms. Audex. saec. mille. Cod. Monac. 00. M. {Zllsellrifl.) -- 1, 1 Teac-
bris LSc, M; umb,-ae T; l,atefactus Lc, T. -- 1, 2 Praevidens T, M; ruilla
LSc, ri'; ligna I.Sc; lnundi T; guslratamquc vetita L,c; gustltoque vetito T;
gustalqne feci tu 51: Endreim scheint gewahrt werdeu zu m/issen. -- 1, 3
.alvans LSc; peribit Lc; perlerai T, M: c,-ucis fructus T: erucis fretus 51
{die ll'P"sitiOll ZU ,'uilmm ligni spricht f/if LSc). -- 2, 2 Bclla vincla T;
l'cllat vincla peecatorum M; quod pe,oEessus cdidit Lc; quod perversos 51.-
2, 3 Ascendit LSc, T; scdem excelsam T, M. -- Sir. 3 fehlt T, 51. -- 3, 1
Lies ex«»rsit { exsorsa est?); vati L8c. -- 3,2 Que LSc; prisca lave genere
LSc. -- 3, 3 ventu,'us inde LSc. -- 4, 1 Quos salva T {falls Mone richtig
g«.h.scn bat): salballda natus L8c; damlmtos salva M. -- 4, 3 gustans {gestans,
K,,njektur M,,nes) L.c, M, T. -- 5, 1 n«»n porttt T, M. -- 5, 2 resurgens LSc;
resurrexit 5I; saxa M. -- .5, : p, mtum, i»«,lum, ast,-a T; polum LSc; ast,-a
mundus M. -- Iii T folt: (;I«,ria et h-n«,r I;co usquequo altissimo etc.; iii 51 :
Ceux [fidelis] .... GIo,-ia et h,,nor Deo usquequo.
39. In Ascensi»ne Domini.
Ad Vesperas.
l. Aelerne rex allissime 4.
Redemplor et fidclium,
Quo mors soluta deperit,
Datur trimnphus gratiae.
2. Qucm lex subacta tartari 5.
llarcens avcrno dispulit
Carens nlucrone pessimo
Throno renisit patrio.
3. Scandens lribunal dexterae 6.
Palris, l»olestas omnium
Collata est Ie»u coeli;us,
Quac non erat humanitus.
Ut lrina rerum machina,
Caelestium, terrestrium
Et infernorum condita
Flectat genu iam subdita;
lqee sit salus ullo modo
Tuo foris vocabulo,
A quo ereata cuncta sunt
Et recreata sancta sunt.
Haee tanta Christi gratia
lqexum tulit peecaminum,
Sumpsitque corpus proprium
Totumque possidet polum.
-- 97 --
7. Tremunt videntes angeli
Versam vicem mortalium,
Culpat caro, purgat caro,
Regnat Deus Dei caro.
8. Quae praeminet virtntibus
Summis procul caelestibus,
Deus caro arque spiritus,
Plenus Deus verusque homo.
9. Dicunt ex astris angeli
Demum reverti huiusmodi,
Quem nos redire credimus,
Regaare prorsus novimus.
10. Tu, Christe, nostrum gudium,
1Manens olympo praeditum,
Mundi regis qui fabricam
Mundana vincens gaudia.
11. Hinc te precantes quaesumus,
Ignosce culpis omnibus
Et corda sursum subleva
Ad te superna gratin;
12. Ut, cure rubente coeperis
Clarere aube iudicis,
Poenas repellas debitas,
Reddas coronas perditas.
13. Da nobis illuc sedula
Devotione tendere,
uo te sedere cum patre
In arce regni credimus.
14. Gloria tibl, Domine,
Qui scandis supra sidera,
Cum patre et sancto spiritu
In sempiterna saecula.
MT; LSa; LSc; X. -- 1, 4 triumphum LSa, LSc. -- 2, 1 Quum LSc. --
2, 2 caverno LSc. -- 3, 3 Coilata est Iesu MT, LSa, LSc, X. -- 4, 4 Fiec-
tant MT, LEu, X; Flectant ianuam Lc. -- 5, 1 Hec LSc. -- 6, 4 Vectumque
poasidet LSc; poilum X. -- 7, 1 Trement LSa. -- 7, 2 Versa vice MT, X. --
7, 3 Cuipa carnis purgat caro LSa; et purgat MT, X. -- 8, 1 praeminent
LSa, LSc. -- 9, 1 ad astris MT; ab astris LSa, LSc. -- 9, 3 redisse LSa,
LSc. -- 10, 1 Te Christe LSa, LSc. I0, 2 praedictum X. -- 12, 1 rubenti
LSc. 12, 2 nubem MT, LSa, LSc. -- 13 fehlt MT, LSa, LSc. -- 14 fehlt
LSa; Deo patri sit gloria, dos iibrige fehit MT, LSc. -- 14 3 et fehlt X. --
Cfr. Migne 86, 65,3 sq.
Den urspr/inglichen rSmischen Hymnus bieten die Strophen 1, 3, 4,
7, 10, 11, 12, 14; betreffs desaeiben, sowie weiterer Varianten, weiche hier
benïcksichtigt wurden, vgi..Anal. II, 48 Stevenson 91; Hagen .52 Werner
n. 62. Feruer »Biitter ffir Hymnologie u, Jahrg. 188, 8. 65 ff. Die dort
von Jo. Linke vorgebrachten Konjekt,lren decken sich v5lig mit den
meinigen, wie icb erst nachtriglich beverkte. -- Die eingeschobenen Strophen
finden sich nur unà zwar in allen mozarabischen Bas.; demnach darf der
Hymnus in der vorgelegten erweiterten Formala ein mozarabischer be-
zeichnet werden. Nur 8tr. 13 samt der Doxoloie steht nach Moue auch
,in einer Ha. zu Stuttgart Brev. Nr. 98, 12. Jahrh. mit Neumen ais ein be-
aonderer Hymnus [sic]: .Ad tingulas horas ascensionis domlni". Siebe ferner
Chevalier, Repert. hymnoi, n. 4182. -- Vgi. Thomasius II, 372; Daniei I, 196
u. IV, 79 Moue I, 228 sqq.; die Konjektur Mortes zu 2, 2 sq. Arcens averno
àepulit, Mucrone pessimo carens entbehrt der Begrindung.
40. Dominiea post Aseenionem.
Ad Vesperas.
1. Sacrata Christi tempora
Propheticis oraculis
Virtute firmans pectora
Fidei explevit veritas:
2. Venisse mundi Dominum
In templo sancti corporis,
Ut, hominem qui fecerat,
Salvaret ipse perditum,
Blume, Hymnodia Gotica.
3. Dum patitur passibilis,
Assumptus homo moritur,
Resurgit impassibilis
Deus, creator omnium.
4. Qui suscitato corpore
Diebus dudum praedictis
Quater denario numero
Opes salntis edidit.
7
-- 98 --
5. Quibns qnadratis omnibus
Ascendens in alium duxit
Captivitatem captivam,
Dedit dona hominibus
6. Coram suis discipulis
Sic adenturum monitis,
Ut rcpedantem cerncreat,
Dura adfuissent tempora,
7. Quae soli patri cognita,
Incognita sed filio,
Discentibus sollicitis
Licere nosse minime.
8. Sistere tamen Solymis
Iubentur summi nuntio,
Donec virtutem spiritus
Ex alto missi caperent.
9. Quam nos ovantes gratiam,
Salutis nostrae pretium,
Sanctorum consors laudibus
Hymnus resultat omnibus.
LSc; X. -- 1,4 Fidi explebit LSc. -- 2, 1 Dominus LSc. -- 2, 3 quem
fecerat X. -- E, 4 perditos L,c. -- 4, 1 suscitatus X. -- 4, 2 Duobus LSc. --
4, 3 denarum LSc. -- 4, 4 (pesalutis LSc. -- 5, 1 quadratis domibus LSc. --
5, 4 Dona dedit X. -- 6, 2 Iiii LSc; Iii X; moniti LSc, X, -- 6, 4 ad-
fuisset rempote LSc. -- 7, 2 nec filio LSc, X. -- 7, 3 Dicenfibus LSc. --
7, 4 Discere nosse LSc. -- 9, 1 tamen soliti LSc, X (ist gan unversfiindlich ;
zut vorgelegten K.njektur cfr. Luc. 24, 49: ,Vos autem sedete in civitate,
quoadusqne induamini virtute ex alto." Anlehmmg an rien Schrifttcxt ist
auch 5,3 sq.).--8, 2 lnuente LSc; nuntii X.- 8, : misso LSc; missam X;
caperet LSc. -- 9, 10vantes gloria X. -- 9, 2 nostrae praestitam X. --
9, 4 Dulcis resultat imnibus LSc. -- X fdgt bel rien Anfang der Strophe
,Da nobis illuc sedula etc." aus dem Hymnus: Aeterne tex alfissime; ebenso
die zugehSrige Doxo|ogie. LSc bat die Doxologie: Deo patri.
Da leider auch LSc recht verderbt ist, bleiben noch einige Schwierig-
keiten ira Text ungehoben. -- Cfr. Migne 86, 6.58; Neale 151 (nach X
tr. 5 u. 6 sind unterdriickt, wodurch erst recht 8, 1 ,Sistcre tamen soliti"
als unverstindlich in der Luft schwebt), daraus Daniel IV, 83.
41. In sancto Pentecoste.
1. Sacrate veni spiritus,
Ore patris paraclite,
Pollicilus qui dudmn es
Ioele rate, edius.
2. Temporibus novissimis
Implenda inquit viscera
Deo cunctorum placita
Vaticinare insignia.
3. Quem Deus noster bac die
Effudit in discipulos,
Ascendens, ut promiserat,
Morte devicta ad sedem.
4. Quos videns caeca et invida
ludaea plebs sic f.tetur
Plenosque musto clamitant,
Dura non credunt magnalia.
Ad Vesperas.
5. Quos Petrus constans arguit:
Non, ut putatis, vino sunt
Repleti sed spiritu,
De quo propheta loquitur.
6. Post haec recepto plurimi
Verbo rimantes iirdibus
Auctaque plenitudine
Chrisfi iunguntur agmini.
7. Iysterium, absconditum
Quondam quod oral Israel,
lqunc revelatum canitur,
Ostensum in apostolis.
8. Hic dies quinquagesimus
Qui iubilaeus traditur,
Sollemne nobis gaudium,
Remissionis proprium.
-- 99 --
9. Hymnum dicamus et patri,
Hymnum dicamus filio
8imul cure sancto spiritu
Intenta voce et pecIore.
X. -- 1, 3 es fehlt. -- 2, 3 placida. -- 3, 2 Perfusum effudit discipulis. --
B, 4 iorte derellcta. -- 7, 2 Israeli. -- Cfr. Migne 86, 690.
42. In sancto Pente¢oste.
In Laudibus.
1. Beata nobis gaudia
Anni reduxit orbita,
Cure spiritus paraclitus
Etfulsit in discipulos.
MT; LSc; X. -- Wahrscheinlich nicht mozarabischen Ur.prungs. Der
Hymnus besteht aus 6 Strophen. X fdgt unmittelbar an den folgenden
]-lymnus »Anni peractis mensibus u. -- Betreffs Quellen und Litteratur siehe
Chevalier, Repert. hymnol.
Cfr. Anal. Il, 50. Hier die Varianten zu dem dort vorgelegten Texte;
, 2 Turbae pabet LSc.-- 5, 2 cernui MT, LSc, XC ist vorzuziehen ira Inter-
esse des Reimes}. -- 5, 3 Illapse MT Illapsa LSc, X {letzteres entspricht
besser dem ]Ietrttm}. -- Doxologie: Praesta pater. MT; Deo parti LSc.
43. lu sancto Pente¢oste.
1. Anni peractis mensibus
Tanta recurrunt gaudia,
Votisque dudum credulis
Optatus advenit dies,
2. In quo spiritus Domini
Terrain replevit gaudiis,
Caelestis adventus sui
lIundo decurrunt lumina.
In Laudibus.
3. Quod est probatum testibus
Apostolorum vocibus,
Cure sint diversis oribus
Vanis locuti gentibus.
4. Tanto redempti muaere
Patris et nati spiritu
Iuges agamus gratias
Deo perenni in saecula.
5. Gloria tibi, trinitas,
Aequalis una deitas,
Et ante cuncta saecula
Et nunc et in perpetuum.
X. m Ferner Hymnar. ms. Wintoniens.? saec. 1/1. Cod. Dunelm-s. n.
{Stevenson 95) DW. -- 2, 3 Caelestia DW. Zwischen 8tr. 2 u. 8 schiebt
DW ein:
Sic namque filius Dei Apostolis spoponderat,
Celsos petisset cure polos ]|issurum sanctum spiritum.
3, 1 Id est DW. -- 3, 4 Variis DW. 4, 2 spiritui X (die kontrahierte,
auch klassisch gebriuchliche Form, verlangt der Rhythmus} spiritus DW. --
Doxologie fehlt DW: auch die in X mul's beanstandet werden. -- Cfr.
Migne 86, 693, wo der Hymnus wie in X mit ,Beata nobis gaudia" ver-
bunden ist, danach sind Chevaliers Angaben ira Repert. hymnol, zu verbessern.
7
II. Commune de Tempore.
44. Uiebns Uominicis.
Ad Vesperas.
1. Intende nostris precibus, 2. Te vespertina oratio,
Intende iam propitius, Te matutina concinat,
0 Christe, mundi gloria, Tibi indefesse personet
Festuraque lumen irriga, ttymnum cum dulci carmine
3. Te vesperi laus congrua,
Te matutina vox canat,
Tibi omne tempus personet
Hymnum perennis gloriae.
MT; X {an zwei Stcllen Xa und Xb}. -- 1, 1 Adesto nostris Xa, Xb. --
I, 2 Adesto iam Xa, Xb. -- 1, 3 Christi MT. -- 1, 4 Fuso lumine irrigua
Xa; Fessumque lumen irriga Xb. -- 2, 2 concinit Xa. -- 2, 3 in indefesse
Xa. -- 2, 4 Hymnus Xa. -- 3, 2 canet MT. -- Str. 3 fehlt Xa, Xb;
statt dessen Dox«dogie: Deo patri sit gloria etc. Cfr. Migne 86, 203, 29.5,
914. -- Aufschrifl: Ymni dominicales cotidiani. Alius MT: Feria 4. post Oct.
Epiph. ad Vesp. Xa; Infra hebd. 1. Quadrag. feria 4. ad Vesp. Xb.
45. Diebus dominicis.
1. Lux vera, lucis claritas, 2. Te tempus omnis temporis,
Lucis manens hereditas, Te quidquid in nobis viget,
Laus in tenebris promitur, Collaudet in perpetuis
Precantibus splendor datur. Aeternitatis saeculis.
MT. -- 1, 4 detur. -- Cfr. Migne 86, 924; Neale 1, daraus Daniel l'V, 56.
46. Feria Tertia.
1. Te perfruamur, Domine,
Misericordem et pium,
Propret nomen tuum, Deus,
Esto nobis propitius.
2. Sollicitudinem nostram
Super te, Deus, iactamus,
lisi misertus fueris,
3. En, quae tibi displicent,
Te adiuvante vincamus,
Salvasti nos vigilantes,
Custodi nos dormientes.
4. In pace nunc in hoc ipsum
Securi requiescamus,
Exsurgentes diluculo
In vano laborabadorcmus.
-- 101 --
5. Peccata nostra ablue 6. Qui es unus potentia,
Miserere nobis, Deus, Dele nostra chirographa,
Qui regnas in perpetuum, Ut tuam semper gloriam
Adesto nostris precibus. Cncta laudemus per saecla.
LSd. -- 1, 3 tuum, Domine. -- 4, 1 nune fehlt. -- 6, 4 saecula. -- 1st
wohl ein Hymnus zut Complet.
47. Sabbato.
Ad l%cturnum.
1. Tu, rex, redemptor omnium, 3. Ut, turba quidquid daemonum
Qui euneta, quae creata surir,
Certis in aevum legibus
Disponis atque ordinas:
2. lloeturnis horis surgimus,
Aetus iniquos pandimus,
Iqostriqne oris orgunum
Te laudat hymnis duleibus.
Corrupit astu proprio,
Pareendo cures omnia
Et dona vitae conïeras.
lle ipsa plebs nequissima
Auetrixque cuncti criminis
Nos ad perenne ineendium
Secum eremandos attrahat.
5. At hune gementes poscimns
Tuam, Deus, potentiam,
Ut nos ab omni liberos
Reddas cito piaculo.
MT; C; LSd. -- 2, 1 oris MT, LSd. -- 3, 1 turhe quodque IWP. --
3, 2 Corripi C. -- 4, 2 Auctrique MT, LSd; Atrisque ¢:. -- 4, 4 eremendos
C. 5, 4 cito perieulo. -- Cfr. bligne 86,
48. Sabbato.
Ad Vesperas.
1. Rerum Deus fons omnium, 3. Coneede hune mortalibus
Qui rebus aetis omnibus
Totius orbis ambitum
Censu replesti raunerum,
2. l%n actibus fessus manens,
Laboribus non saueius,
Cunetis quietem das aegris,
Curis ruant ne morbidis.
Uti malorum hostiis,
Instare iam vir|u|ibus
Et munerari prosperis.
Terroris ut eum iudieis
Horror supremus eoeperit,
Laetemur omnes invicem
Paeis repleti munere.
MT. -- 1, 3 anabitu. -- , 3 Cuncta; sehr befremdlich ist der metrische
Verstofs in »das aegris". 3, 4 munerare. 4, 3 Laetemus. Cfr. [ligne
86, 926. -- Betreffs dieses hSchst interessanten Hymnus, der den Abschlufs
der sechs SchSpfungstage besingt uud die Series der I-Iymni cottidiani iiber
das I-IexhKmeron beschliefst, s. Vorwort S. 44.
49. De Prima ¥igilia.
1. Obsidiones obvias 2. Manus perarmet spes, rides,
Paremus omnes earminum Lumbos valens crux obtegat,
Contra tenebrarum ducem, Cingamur ense spiritus
Contra taetrum satellitem. Propret timores noetium.
102 --
3. Iesu, manu fortissima
Salva fideles per ridera,
Everte adversos crace,
In pace cuncta protege.
iT; LSd; X. -- 2, 4 timorem X. -- 3, 5 crucem MT. -- Ch'. Migne
86, 928 u. 964; Thomasius II, 424 (Abdruck von X); daraus Daniel I, 142;
l%ale 2.
50. Media Nocie.
1. Quod convohtis artubus 2. Fusis, pater piissime,
Somno gravatis torpuit Expostulamus fletibus,
I)elusa mens in somnio Ut iam recedant sordida
Turpique fluxu seminis ; Libidinum phantasmata.
3. Lava, quod hostis polluit,
Quod sordidavit, innova,
]lundemur omnes sordibus
Carne gravati spiritus.
IT; C; LSd. -- I, 1 Quotquot volutis LSd. Vgl. zu diesem Vers
Prudentius, Cathem. I, 85: Sat convolutis artubus." -- I, 2 grabatis C;
torpunt MT. -- I, 3 Delumens in MT. -- I, 4 fluxu in sereine MT, C. --
2, 4 Lividinum C. -- 3, 1 Laba MT, C. -- 3 2 sordidabit MT. -- 3, 3
Mundemus C; sordidis blT. -- 3, 4 Carnis grabate 51T, C, LSd. --
Doxologie fdgt LSd bei: Praesta. -- CYr. biigne 86, 931.
51. Ad Auroram.
I. lam meta noctis transiit, 2. Sed cure diei spiculum
Somni quies (iam) praeteriit, Cernamus, hinc nos omnium
Aurora surgit fulgida, Ad te, superne lucifer,
Spargit caelum lux nova. Preces necesse est fundere.
3. Tu lucis, sancte spiritus,
Et caritatis actibus
Ad instar illud g]oriae
Nos innovatos effice.
X. -- 2, 1 speculum {cf. Prudentius Cath. 2, 6: solis spiculum). -- 3, 1
Te lucis. Will man diese Lesart beibehalten, so wird zu Te aus 2, 3 Ad zu
erginzen und demgemfs zu interpungieren sein: fundere, Te, lucis sancte
spiritus Et caritatis, actibus etc. -- Doxologie: Praesa pater etc.
Ch'. ]ligne 86, 939; Tbomasius II, 410; Daniel I, 3. -- Daniel (nach
ihm Chevalier) nennt I=[ilarius als Verfasser; vgl. das Vorwort S. 48 ff.
52. Ad Secundam.
1. Iam nos secundae praemonet
IJorae peractus circulus
I)eo sacrtum promere
Itymnum perennis gloriae.
2. Exsurge, Iesu, alleva
Cordis rei fastidia,
Ut lingua clare concinat
Laudis tuae magnalia.
103 --
3. Infunde lumen spiritus,
Da caritatem cordibus,
Quo te Deum per omnia
Laudemus semper saecula.
IT; X. -- 1, 1 fehlt lT. -- 1, 2 peractis circulis X (entspriche freilich
besser der sonst beobachteten Assonanz). -- 2, 1 alleba MT. -- 3, 2 claritatem
X. -- Dieser ]lymnus steht bei X ad Primam llnd zwar unmittclbar mit Iam
lucis orto sidere" verbunden. -- Leider ist gerade an dieser ,Stelle in MT eine
Liicke, die uns wabrscheinlich, abgesehen von dem ersten Verse dieses Hymnus,
eines eigenen Hymnus ad Primam entbehren lifst. -- Cfr. Migne 86,
942 u. 936; Thomasius I_I, 414 (wSrtlich -- X).
53.
1. Certum tenentes ordinem
Pio poscms pectore
ttora diei tertia
Trinae virtutis gioriam.
Ad Tertiam.
2. Ut simus habitaculum
lili sancio spiritui,
Qui quondam in apostolis
Hac hora distributus est.
3. Hoc gradientes ordine
Ornavit cuncta splendide
Regni caelestis conditor
Aeternae vitae praemio.
MT, X. -- Ferner Cod. Vat. Re. ll. saec. s/9. V. -- Cod. Oxonien
saec. ? (J. Grimm 1. c. 40) O. -- Cod. Rheuov. 34. saec. 9. (Wcrner n. 79) R. --
1, 1 Certo V. -- 1, 2 pascamus V. -- 1, 4 Virtutem trini numinis MT,
X. 2, 3 apostulis V. -- 3, 1 (uo MT, X; ordincm MT.- 3, 2 splendida
O R. -- 3, 4 praemiis MT, X, V, R(die Assonanz spricht fur O). -- As l*ox«,-
Iogie: Praesia pater piissime X; Gloria V. -- Cfr. Migne 6, 936 u. 947.
Thomasius Il, 415 giebt den Text nach V u. X ollle Varianten. Daniel I, 45
genauer Abdruck aus Thomasius; IV, 42 Nachtrag der angeblichen Varianten
aus »Arevalus" nach Neale 10.
54. Ad Quartam.
I. Qui atone nunc quadrifluo 2. Scelus dimitte proprium,
Evangelistarum rigas Aufer tel)ores mentium,
undi quaternos cardines, Omnesque dignos effice
Audi, precamur, supplices. Coml)unctionis munere.
3. Corpus libido non ferai,
Non ira maestis subrepat,
Informer actum veritas,
Servet pudorem castitas.
]YIT. -- 1, 2 Umstellung der 2 Worte wiirde die sonst eingehaltene End-
assonanz herstellen. -- 3, 2 Neale indert: ira mentis; mit Unrecht.
Cfr. Migne 86, 936; Neale 10, daraus Daniel IV, 43.
55. Ad Quintam.
1. Qui tot libris per Moysen 2. Fac nos tuis in iegibus
Aevum ruentem instruis, Sic permanere perpetim,
Quot sensibus nos corporis Quo spiritu et corpore
Regi, redemptor, praecipis [Te] concinamus naviter;
104 --
3. Repell% quod pavescimus,
Concede, quod te poscimus,
Ut te pium, mitissimum
Laudemus in perpetuum.
MT. -- 1, 1 toth libri. -- 1. 2 Evum (leale ndert nnn5tig: In aeum
mentem instruis). -- 1, 3 sq. unlesbar ich acceptierte den non leale, im
An.chlufs an Lorenzana, vorgeleten Text. -- 2, 4 vor ,concinamus u ein
Loch in der Hs. -- 3, 1 pahescimus. -- Auffallend, dais auch hier 2, 2 gegen
die sonst durchgefiihrte Assonaz verst6fst. -- Cr. bligue 86, 937; leale 11,
daraus Daniel IV, 43.
b6. Ad Sextam.
1. Dicamus laudes Domino
Fervente prompti spiritu
Hora volut sexies
Nos ad orandum provocat.
3.
2. Quia in bac fidelibus
Yerae salutis gratia,
Beati agni hostia
Crucis virtute redditur.
Cuius luce clarissima
Tenebricat meridies ;
Sumamus toto pectore
Tanti splendoris gratiam.
X. -- Ferner: Cod. Var. leg. 11. saec. si9. V. -- Cod. Oxonien. saec. 8?
(Grimm 1. c. 40 sq.) 1, 2 Ferventi spiritu X; Ferventi rursus spiritu V. --
1, 3 sexties X. -- 2, 1 hoc X. -- 2, 2 Vera X; gloria O. -- 2, 4 Virtute
crucis X. -- 3, 2 Tenebrescit (ebenso Daniel; Thomasius: tenehrescat. Siehe
indessen Forcellinl nnter ,tenebrico tenebresco") X; tenebrecat V. --
3, 3 Sumat X. -- 3, 4 Tantum splend-rem X; gratiae X, V. -- Cfr. Migne
6, 955 und 17, 1181. -- Thomasius II, 416 bietet den Text non V his auf
tenebrescat {:{, 2} und gratiam 13, 4); daraus Daniel, mit Ausnahme non
tenebrescit, und unter freilich unvollsoEndiger Angabe der Varianten non O.
57. Ad Septimam.
1. Auctor perennis gloriae, 2. Expelle morbos corporum,
Qui sepiformis gratiae, Ientis remove scandalum,
Das spiritum credentibus, Rescinde virus criminum,
Assiste mitis omnibus. Fuga dolores cordium.
3. Ut, cure preces susceperis
Clemens tuarum plebium,
Reddamus otaries gloriam
Trino Deo per saecula.
MT; Ta. -- 2, 2 Mentes IT ; remobe Ta. leale (14) setzt dafftr repelle,
was freilich metrisch sich mehr empfiehlt. -- Daniel (IV, 14) ein Ahdruck
aus leale. -- Cfr. Migne. 86, 937.
Ira Hymnarius Severinianus ist vorliegender Hymnus mit dem ad Octavam
(,Octavus horae circulus" und ad Nonam (,Fundere preces tempus est")
einem Hymutts iu Octva Domi ereirgt; siehe Anal. XIV, 44).
105-
58. Ad Oetavam.
1. Octavus horae circulus 2. Septem dierum cursibus
Iam vergit et nos instruit lqunc tempus omne ducitur
Diem futuri examinis 0ctavus file ultimus
Deflere cure suspiriis. Erit dies iudicii;
3. lu quo, redemptor saeculi,
lqou nos in ira arguas,
Sed a sinistris libera,
Ad dexteram nos colloca.
MT. -- 1, 1 ore MT. -- 3, 3 Set a sinixtris MT. -- 3, 4 dextram. --
Cfr. Migne 86, 938; Neale 14, daraus Daniel IV 44. --- Aufserdem vgl.
die Anmerkung zum vorhergehenden Hynmus.
59. Ad Nonam.
1. Perfecto trino numero 2. Sacrum Dei mysterium
Teruis horarum termini Puro tenente pectore,
Laudes canentes debitas, Petri raagistri regulam
lqonam dicentes psalliraus. Signo salutis proditam.
3. Et nos canamus spiritu
Adbaerentes apostolis,
Qui plantas adbuc debiles
Cbristi virtute dirigant.
X. -- Ferner: Cod. Vat. Reg 11. saec. s/o. V. -- Cod. Oxonien saec. 87
(Grimm 1. c. 4:] O. -- Hymnar. ms. Moissiac. saec. 10. Cod. Rossian. VIII, 144.
(Anal. II, 43} RM. -- I-Iymnar. ms. Severin. saec. o/: Cod. Palat. 7172. et
Cod. Paris 1092. S. -- Codd. ms. Rhenov. (Werner n. 41}: Cod. Turic. 91.
saec. 11. in Ra; Cod. Turic. 83 saec. °/L Rb; Cod Turic. 2 saec. ll. Re. --
Hymnar. ms. Wintonien.? aec. /. Cod. Dunelm. s. n. (Stevenon
DW.--
1, 1 Perfectum trinum numerum V, O. -- 1, 4 Nona dicente V.
2, 2 canentes X. 2, 3 Patris X; rugula O; regulae Rb. 3, 4 prodita O ;
roditum Rb. -- 3, 1 Af nos DW; surgamus X. 3, 2 apostulis V. --
, 3 Qai mentes ILM; habent debiles Hss. aufser V. -- 3, 4 virtutem X,
RM, Ra; diligunt X; dirigunt V, diligant RM, Rb. Doxologie verschieden.
Oh dieser Hymnus urspriinglich mozarabisch, ist noch zweifelhaft; jedenfa|ls
geh6rt ein mozarabischer ,tlymnus ad Nonam u mit 3 Strophen in diese
Series.
Ch-. bligne 86, 960; Thomasius II, 418 (nach V) daraus mit Beniitzung
von O Daniel I, 45.
60. Ad Deeimam.
1. Iam dena nos praeceptio
Legis sacratao praemonet,
Ut in tenebris saeculi
lqon militemur crimini.
2. 0b hoc, Deus, te poscimus,
Ut nos placatus corrigas,
Offensa nostra diluas
Adversa quaeque arceas.
-- 106 --
3. Tu esto nostrum gaudium
Qui es futurus praemium;
Sit nostra in te gloria
Per cuncta semper saecula.
MT. -- 2, 4 Adversa quoque (Konjektur Neale's acceptiert). -- Cfr.
Migne 86, 93; Neale 16, daraus Danlel IV, 46.
61. Ad Undecimam.
1. Horis peractis undecim 2. Labor diurnus transiit,
Ruit dies in vesperum, Quo, Christe, nos conduxeras;
Solvamus otnne debitum Da iam colonis vineae
Mentis benignae canticum. Promissa dona gratiae.
5. Mercedem quoque, advocas
Quos ad futurum, muneras;
Nos in labore adiuva
Et post laborem recrea.
IIT. -- 2, 4 dono gratiae (Konjektur Neale's acceptiert). -- 3, 1 Viel-
lcicht sind advocas und muneras (3, ) in ihrer Stellung zu vertauschen,
natiirlich dann mit andercr hlterpunktion. -- Cfr. lligne 6, 93 Neale 16
(mit bedeutenden Abveic|lungen von der Hs. in Sir. 3) daraus Daniel IV, 46.
62. Ad Duodecimam.
1. Quotquot diem determinant 2. Cadens dies in vesperum
Horae, Deus piissime, Transit, superne lucifer,
Lau01es honoris debitas Esurge, mentes innova
Porsolvat iste grex tibi. lam spiritali gratia.
8. Discedat umbra criminum,
Pellatur ira daemonum,
Cubile nostrum visita
Tua, ])eus, custodia.
IT. -- 1, 1 Quodquod. -- 1, 4 Persolbat. -- Str. 2 ist ftLqt unleserlich;
ich gebe hier die Varianten Lorenzanas: 2, 1 Iacet nunc dies; 2, 2 supernus.
Cfr. ligne 6, 939; Neale 17, daraus Daniel IV, 46.
63. Ante Completam.
1. Cibis resumptis congruis, 2. Occurre nobis ocius
Cenae peractis usibus Tollens cibi gravedinem,
Ad te, redemptor inclite, Corpus parandum ad precem
Laudes venimus promere. Confessionis dans fidem.
8. Ut quidquid ore promimus
Tuis sacris in laudibus,
Nobis coronam conferens,
Soli I)eo daus gloriam.
-- 107
MT; Ta; X. -- 1, 1 Civls MT. -- 2, 1 Civi MT. --2, 2 Tollas MT.--
Str. 3 unleserlich Ta. -- Anfang der Doxologie: Praesta Ml'; Praesta pater
piissime X. Cfr. Migne 86, 927 u. 960. ----- Thomasius II, 424; daraus
Daniel I, 72.
64. Ad Completam.
1. Noctis taetrae primordia 2. Tu omnibus da gratiam,
In laudibus transegimus, Tu fessa quoque alleva,
lqunc te precamur, trinitas, Errata dele criminum,
Ut praecinentes audias. Exclude iuge scandalum.
3. Lux vers nos illuminet,
Mentis tenebras effuget,
Ut pax abundet omnibus,
Qui te, creator, credimus.
MT; Ta; LSd; X. -- 1, 1 primordio Ta. -- 2, 2 alleba ]iT, Ta. --
2, 3 crimina biT. 3, 3 habundet MT. -- Cfr. Migne 56, 929 ( MT)
und 65 (--X); Thoma.aius II, 425 (Abdruck aus X mit clin 2 Druckfehlern:
1, 1 Noctis terrae u. l, 2 transigimus), daraus mitsamt rien Fehlern
Daniel I, 141.
6). Ad Primam.
Tempore Paschali.
1. Aurora lucis rutilat,
Caelum laudibus intonat,
Mundus exsultans iubilat,
Gemens infernus ululat.
X. -- 11 8trophen ÷ Doxologie. Der Hymnus scheint nicht moz-
arabischen Ursprungs zu sein. Quellen- und Litteraturangabe s. Chevalier,
Repert. hymnol.
Cfr. AnaL 1I, 47. Zu dem daselbst vorgelegten Texte folgende Varianten:
4, 1 gementibus X. -- 5, 3 crudeli X.- 5, 4 damnarunt X. -- 6, 1 blando
X. -- 7, 2 haec dicere X. -- 9, 2 nitens X. -- Cfr. Migne 86, 943; Werner
n. 54.
66. Ad Tertiam.
1. Te, maiestatis Domine, 2. Errata nostra dilue,
Trino pollentem nomine Vocem amoris accipe,
Precamur tui famuli, Largire te fatentibus
Libens ut nos exaudias. Regni caelestis praemia.
MT; X. -- 1, 2 collentes nomini X. -- 2, 2 Vocem clamons ]IT.
X fiigt bel als I)oxologie: ,Praesta, pater. In rempote spiritus sancti: Gloria
tibi, trinitas. Cfr. Migne 86, 936 u. 948.
67. Ad Tertiam.
De Resurrectione Domini. Infra hebdomadam.
1. Iesu, redemptor omnium, 2. Tu nos misellos, quaesumus,
Qui morte mortem conterens Pro quos fudisti sanguinem,
Ab inferorum abdito Caeno piatos criminum
Die resurgis tertio. Reduc polorum sedibus,
-- 108 --
3. Quo hi novum qui canticum
Tibi ovantes praecinunt,
Adiuncti in caelestibus
Te perfruamur largius.
MT. -- 2, 2 Ncale ndert: Pro quels: die ungewShnliche Konstruktion
der Pripoitionen abcr darf bel den Mzarabern nicht befremden. -- 3, 1
nobum. -- Cfr. Migne 86, 901; Neale 148; daraus Daniel IV, 76.
68. Ad Tertiam.
Tempore paschali.
1. ]ana surgir hora tertia,
Et nos intenti currimus,
Psallendi opus implemus,
Christum laudemus Dominum.
2. Hora quoque hac tertia
Christus cruce suspensus est,
¥oluntatem patris implens
/vlundi peccatum abstulit.
3. Conscendit sedem propriam
Sedet ad patris dexteram,
Collaudant throni Dominum,
Quem perfidi negaverant.
4. lqos Christum Deum colimus,
Iudicem quem ('speramus,
Quem prophetae cecinerant,
Apostoli secuti sunt.
5. Egressus hora tertia
Sanctus pater familias
Per singulos denarios
Cnduxit operarios.
6. In tu% Christe, vinea,
Quam praemio iam cernimus,
Sequamur opus mysticum
Propter promissum optimum.
7. Ecce, praecessit [iam] hora,
In qua sanctus espiritus
Apostolorum vascula
De verbo fecit ebria.
8. Infunde sensum, Domine,
Ut te canamus lattdibus;
Christe, redemptor omnium,
Sanctifica nostrum chorum.
X. -- 2, 3 implevit. -- 3, 4 negaverunt --4, 4 Apostuli.- 6, 3
,qequimur. -- Doxologie der Osterzeit. -- Cfr. Migne 86. 952; Thomasius I_I, 415
(Abdruck von X, aufser 3, 4 negaverant und 7, 1 processit) daraus Daniel I, 70
(er bemerkt: ,Habet Thvmasii Hymnarium ex Brev. Mozarabum sed plurimis
]ocis vitiosum", vermehrt aber den Text um 2 weitere Feh]er); Neale 17
(mit mehreren .nderungen, die Daniel IV, 43 a]s Varianten nArevalos" un-
genau nachtrigt).
69. Ad Sextam.
1. Iam cursus horae sexies
Rotat diei tempore,
lqos admonet per omnia
Landes referre debitas.
2. lqunc Petrus orans gentibus
Fidem futuram prospicit.,
lunc viva Christus feminae
Instar fluenta tradere.
3. Hoc solis aevo mystice
Tres patriarcha hospitat
Carnis figura nuntios
Snb trinitatis numine.
4. Perfecta snmmi ealculi
Haec prima constat partibus,
Quae ducta sese perficit
Tenetque mundi fabricam.
109
5. Haec nempe, Christe, condita
Manet tua potentia,
Cuius potesias gloriae
Per cuncta regnat saecula.
MT; X. -- 1, I cursus ore blT; horae sextae X. -- I, 2 Rota X. --
I, 4 deferre devi "tas MT. -- 2, I genihus X. 2, 3 viba MT; Christus
semina X. -- 3, 1 salus aevo mystico MT. -- 3, 2 patriarches X; ospitat
MT. -- 3, 3 figurae MT, X (vielleicht beizubehalten als genetiv, qualit.). --
4, 2 Et prima X. -- 4, 3 Quae data X. -- {Diese dunkle 4. Strophe Ifst
sich richtig interpretieren; doch ist hier nicht der Platz fiir cinen Kommen-
tar). -- 5, I Chrisfi conditam MT. -- 5, 2 Manent X. --
Cfr. Miffne 86, 937 (Abdruck von MT) oud 955 (Abdruck von X, aber
mit Verbesserungen nach MT, vie es sonst bei Lorenza selten ist). -- Thoma-
sius II, 417 (genauer Abdruck von X, und daher vieifach ein ganz ungeniefs-
barer Text); daraus wSrtlich genau Daniel ], 71. -- Neale 11 (auffallender
,Veise von Daniel nicht nachgedruckt, obgleich es gerade hier von Vorteii
gewesen wire).
70. Ad Noam.
Per Annum.
1. Fundere preces temims est, 2. Serenam menem effice,
Diei cursus admonet Opus honestum perfice,
Canere laudis canticum Preces orantum accipe,
Tibi, redempior omnium. ¥iiam perennem iribuc.
MT; Ta X. -- 2, 4 Mentem X- -- Doxologie: Praesta pater piissime.
Ta, X. -- Vergl. die N,,te zu ,Auctor perennis gloriae."
71. Ad Noam.
1. Convexa solis orbita,
Novem volula circulis,
Horae peracto lramite
Ter eonficit ternatinm.
2. Hoe passionem tempore
Complevit anelor omninm,
llune ad laborem vineae
]lisit voeatos servulos.
In Quadragesima.
3. He Fetrus hor mystica
Claudi resolvil vincula,
Nunc visionum cognitor
Terno recur.u terminat.
4. In bac canamus gloriam
Cure voce, puris mentibus,
Deo creanti prospera
Per cuncla iustis saecuh.
blT; X. -- I, 2 Nobem blT. -- 1, 30re MT. -- I, 4 ternario MT, X. --
2, I passionis MT, X. 3, 1 ç»ra MT.-- 3, 3 c«ndit-r blT.--4, 1 Hymvi
canamus X. --4, 4 Per acta MT, X. (vielleicht peracta saecula als acc. al»-
sol.; cf. Anal. VII, 14). --
Cfr. Migne tfi, 9;S (Ahdruck aus MT) und 959 (Abdruck aus X; letzterer
auch bel Thomasius Il, 418 und daraus Daniel I, 72 mit der einzien Xnde-
rung 3, 3: Nnnc visionem cogitat. Neale 1,5 (besonders 8tr. 3 frei verndert);
daraus lqachtrag Danlel IV, 45.
72. Ad O)ml)letorium.
1. Assunt tenebrae primae, 3. Tos spiritu perarma,
lqoctis taetrae excursus,
Cure canticis et hymnis
lIunc dedicemur omnes.
2. lqam tempus illud hoc est,
Quod Ieremias dicit,
Surgendum esse nobis
Primordio in noctis.
4o
lnvicta radix David,
Disrumpe vinda noctis
Et da iubar salutis.
Somni quies sit grata,
biens pervigil resurgat,
Ton sordidemur actu
Tec spiritu gravemur.
5. Sed corpore et mente
eSpiritu fervente
Vestigio impigro
Te consequamur, Christe.
]IT, LSd, X. -- 1, 2 terre X. -- 1, 3 ymnis ]IT.--2, 1 Nunc tempus
LSd; illut ]iT. -- 2, 2 lhieremias MT, hieremias X. -- 2, 3 Surgendam X.-
3, 1 per arma X. --3, 2 In vita X.--3, 3 vincula X.--4, 1 Somno LSd,
X; quiescit X. -- 4, 4 grabemur MT. -- D e 2 ferbente MT. -- Cfr. Migne
86, 928 u. 965.
73. Ad Coml)letorium.
1. Quieti tempus adest, 3. Ut sub umbra alarum
Quo fessa membra quies
Obtineat innocens
Et Christo vigilet mens.
2. Pelle a nobis, Deus
Rogamus, omne taetrum,
Anguis prisci malignum
Virusque mortiferum.
Tutissima tuarum
Protecti maueamus
Ad laudesque surgamus.
Sit gloria et honor
Deo patri et proli,
Paraclito aequali
In saeculorum saeclis.
MT, LSd, X. --2, 2 Quaesumus LSd.- 2, 3 priscis LSd; pricis X.-
3, 4 Ad tuasque iaudes MT; Tua.«que laudes LSd Ad tuas laudesque X.-
4, 1 Sit gloria et potestas LSd, X. -- 4, 3 coaequali MT, X; quoaequali
LSd. -- 4, 4 saecula X. -- C'. bligne 86, 929 und 965.
74. Ad çompletorium.
1. Sol angelorum, respice, 4. Frugalitas tu sensuum
Quem concupiscit mentium
Intenta visu castitas
Sursum manentem cernere.
2. Quo cuncta pollent caelitus
Cursu, recursu prospero,
Quo vita constat omnium,
lntende grates supplicum.
3. Da servulis custodiam,
Qua temperentur commoda,
Aversa sint innoxia,
Corrupta ne sint pectora.
Sator, salus, refectio,
Potus cibusque, gaudium,
Lux atque virtus cordium.
Repelle membris lubricam,
lqe polluat, lasciviam,
lqe foeda vexet passio
Culpetque mentis actio.
¥irtutis infer copiam,
Qua conferas clementiam,
Oblitus ut peccaminum
Dones quietem temporum.
7. Votis rogamus affatim,
Superna pax, illabere,
Quo cunct trot perpetim
Serves subactis scandalis.
B|T; X. -- 1, 2 Quae X. -- 1, 3 Intento MT (wire gegen das sonst
gut beobachtete bIetrum). -- 2, 4 gratis MT. -- 3, 2 Quo MT. -- 3, 3 Ad-
versa BIT, X. -- 4, 3 cibique X. -- .5, 1 lubrica X. -- .5, 2 polluant lagi-
via X. -- 6, 2 Que X. -- 6, 30blitis MT. -- 6, 4 quieti MT. -- 7, 3
Qua X. -- Doxologie in X:
Gloria (soweit IIT) parti ingenito,
Gloria unigenito
Una cure sancto spiritu
In sempiterna saeula.
Ist sichtlich spitere Zuthat bzw. Entlehmmg(vgl. »urora iam spargit polum").-
Cfr. Migne 86, 927 und 961; Thomasius II, 424 ( X); Neale 1, daraus
Daniel [V 56.
75. Ad ¢ompletorillm.
Diebus dominicis.
1. Christe, qui lux es et dies,
Noctis tenebras detege,
Lux ipse lucem praefereus,
Lumen beatum praedicans.
2. Precamur, sancte Domine,
Defende nos in bac nocte,
Sit nobis in te requies,
Quietam noctem tribue;
3. Ne gravis somnus irruat,
Hostis nobis surripiat,
Caro illi consentiens
Nos tibi reos statuat.
4. 0culi somnum capiant,
Cor ad te semper vigilet,
Dextera tua protegat
Famulos, qui te diligunt.
5. Defensor noster, aspice,
Insidiantem reprime,
Guberna tuos famulos,
Quos sanguine mercatus es.
6. lIemento nostri, Domine,
In gravi isto corpore,
Qui es defensor animae,
Adesto nobis, Domine.
7. Taetrae noctis insidias
Huius timoris libera,
Tuae lucis magnalibus
Totum chorum illumina.
8. Gloria parti ingenito
Et Christo regi Domino
Una cure sancto spiritu
In sempiterna saecula.
I|T; LSd; X. -- 1, 3 lumen praeferens MT, X. -- 1, 4 ¥itam beatam
MT, X. 3, 2 Ne hostis nos surripiat MT, X. 3, 3 Ne caro MT, X;
consentiat MT. -- 4, 1 somnium blT, X. -- 6, 2 grabe LSd. -- 7, 3 mag-
nalia MT, X. -- 7, 4 Totum clerum 5lIT. -- , 2 Gloria unigenito 5|T, X. --
Cfr. Migne 86, 939 und 966.
Vorotehender Hymnus flndet sich in vielen Quellen; s. dieselben nebst
Litteratur Chevalier, Rep. hymnol, sub. hum. 2934. Eigentiimlich ist, dafs
daselbst unter hum. 2933 (eigene Nummer wegen der Variante ,detegeno u-
wegen ,etege u bezw. ,detegio" erscheint eine dritte Nummer --) der bi. Am-
brooius als in Frage kommender Auctor angegeben wird; warum dann nicht
auch bel den beiden anderen Nummern? -- Aufserdem findet sich der IJymnuo
in 5 Rheinauer IJss. (s. Werner n. 9) und in ,Cursus hinc inde collecti, imp.
112
Augustae 1497". -- Statt die Unsumme von Varianten zu notieren, die i
Morte I, 92 und Weber a. a. O. als den zuverlssigsten eiusehen sin -
figte ich mich mit dem Texte von LSd und den Varianten der 2 anderen moz-
arabischen Quellen. Nur die eine emerkung : Strophe 1 variie ara srksn,
und zwar haben durchweg e nicht-mozarabischcn Quellen in I, 3 firein-
stimmend: Lucique lumen crederis; das verdient schweflich rien Vorzug.
Feer schlie£sen diese Quellen durchweg mit Strophe 6; nur einige (wie 2
Rheinauer Hss., ein Stutarr Brevier des 15. Jahrhundes d die ,,Cursus"J
haben eine weiere, ilnter sich und von der mozarabischen differierende
Strophe. Trotz der weiten Verbreing des Hnus in rmischen und anderen
Boevieren vermu ieh seinen Ursprng ira Mozarabischen; Inhalt, Fo und
Quellen scheinen dar zu sprechen. Nhere efindu mtffs ich mir einst-
weilen noch vorbehaln.
76. Ad (',ompletorium.
In Quadragesima.
1. Lucis auctor clemens, lumen immensum,
Lumen cuius fuiget sanctus aeternus
Christus, cure quo regnat, cure ipso in unum
Et sanctus spiritus, una potestas.
2. Taetrae noctis huius caliginem pelle
Serpentisque fraudera, quaesumus, fuga,
Nos armatos crucis signaculo salva,
Sacrosancto tuo nomine dita.
3. Quos peccati mole gravide pressos
Sua mille formis fraude decepit
Se victorem gaudens, quoque se victum
Cognoscat virtute omnipotentis.
4. Pater immortalis, omnium pastor,
Invidentem hostem frange fuscantem,
Lumen nobis praebe perenne de sanct%
Tenebroso talle non paeamus.
5. Redemptor excelse, rex omnis terrae,
Delictorum plus gemitus attende,
lnsidiantem hostem confringe, salvator,
los aeternae vitae redde beatos.
6. loctem nobis istam dona quietam,
lnimicum hostem fuga a nobis,
Cracis signum vincat omne iniquum,
Te, Christe, rogamus: mane nobiscum.
7. Gloria et honor, potestas et virtus
lngenito Deo genitoque Christo
Spirituque simul paraclito sancto,
Cuius verbo clarent saecula cuncta.
113 --
lT; LSd; X. 1, 3 quo fehit X. -- 2, 2 fraude MT, LSd; fraudes X. --
2, 4 nomine dic/a LSd, X. -- 3, 4 rtutem bIT, LSd. » 4, 2 hostem con-
fringe salvator (cf. 5, 8) LSd; frange peceantem X. -- 4, 4 pabeamus MT;
siatt diose Verses teht 5, 4 LSd. -- 5 1 Redemptor aeterne MT, X. »
5, 3 Lumen nohis praebe de tonte perenne (cf. 4, ) LSd. -- 5, 4 4, 4
LSd. -- 6, 8 omne inimicum MT. -- 7, 1 honor deitati trino LSd. » 7, 3
paraclitoque L8d. -- 7, 4 claret MT, LSd; saecula regnans LSd. -- Cfr.
ligne 86, 930 {Abdruck von MT) und 966 (X mit Verbesserungen aus MT);
leale 4 (nach MT mit Auslassung von 8tf. 3), nachgedruckt Daniel IV, 55.
77. Hymnas ad Qaietem.
1. Tempus sopori congruum 3. Sic fessa membra lectulo
Adest, quies sit corporum,
8tratum rigemus lacrimis,
Lecture lavemus fletibus.
2. Praecelleamus symbolo,
Succedat hinc oratio,
Hinc osculantes invicem
Armemur ipsi per crucem.
4o
Demus sub illo iudice,
ui sic quiescentes excubat,
Ut dormientes protegat.
Discede, turba daemonum,
Liquesce, ars satellitum,
Per nomen hoc crucis sacrée,
Quae te tuosque disicet.
5. At tu, creator omnium,
Procul repelle invidum,
Adversa cuncta disices,
Tranquilla quaeque conferas.
IIT; LSd. -- 1, 2 sit temporum MT. -- 1, 4 labemus MT. -- 2, 1 Prae-
celleamur; cfr. Du Cange s. v. praecelleo. -- 3, 2 quiescentes dreisilbig. -- 4, 1
Discedat MT. -- 4, 2 Liquesca/IIT. -- 4, 4 Quet/uosque dissicet MT; dissice
LSd. -- 5, 2 repelle taedium MT. -- 5, 3 dissices MT, LSd -- Doxologie:
Praesta. LSd. -- Cfr. Miffne 86, 9.30. --
78. Hymnus Mediae
1. Surgentes ad te, Domine, 5.
Atrae nocfis silentio,
Vigiliis, obsequiis
Patrum sequentes ordinem,
2. Quem nobis dereliquerunt 6.
lure hereditario,
lIinistrantes excubiis
Tibi, sancte paraclite.
3. Pari cure patre clarus es, 7.
Cure Christo subtilissimus,
1Multis modis, espiritus,
Rex mysticus agnosceris.
4. Fragiles carne conspice, 8.
Quos ille antiquissimus
Suis decepit artibus,
Tuis trahe virtutibus.
Blme, Hymnodi Gotica.
Noetis !.
Grex tuus tibi deditus
lullo teneatur crimine,
Quem tuo, Christe, sanguine
Voluisti redimere.
Oves errames provide,
Pastor bone piissime,
Ad aulam celsitudinis
Tuis reporta umeris.
Tabefactus et saucius
Abscedat princeps daemonum,
Perdat praedam de faucibus
Insatiatus rabidus.
Exsultet Cristus Dominus,
Psallat chorus angelicus,
Laudes sonans in organo
Ter »Sanctus" dicat Domino.
8
-- 114 --
MT; C; LSd. -- 3, 3 Multismodus MT; Multimodus C; Multismodis
LSd. -- 3, 4 fehlt MT (ausradiert). -- Str. 4 fehlt MT, LSd. -- 4. 1 conspicit
(vielleicht conspicis?) C. -- 5, 2 tenatur IT, C, LSd (1. teratur?. Wegen
der iiberscbfissigen Silbe vgl. fibrigens ,,Iesu defensor omnium" 3, 3).
(;, 1 l,es 1MT, C, Ld. -- 7, 1 est saucius MT, LSd. -- 7, 4 Insatiata ra-
bies MT, LSd ; die Lesart von C beansprucht aus metrischen Griinden den Vor-
zug; wenigstens macht sich ein Anflug von Endassonanz geltend. -- , 3 sonent
1MT LSd; s,mant C. -- Der folgende Hymnus ist unmitielbar angeffigt.
Ferner: Ils. der Trierer ,Stadtl, ibliothek Nr. 1404, saec. 10. in. (mitgeteilt von
1Mone I, 310) T. -- Codd. ans. Rhenov. (Werner n. 1.3): 91. saec. 11. in.
3. saec. 11. Rb -- Hymnar. ms. Wintoniensis saec. ]2. Cod. Dunelm. s.
n. (Stevenson 40) DW. -- Vg. atd'serdem den Text ira Hymnar. Severinianus
(Anal. XIV,. 25). -- 1, 3 obsequimur DW (die Lesart der iibrigen Hss. ist
beizuhehalten und durch elliptisches »umus" zu erkliren).- 2, 3 minlstante
Ra; -bseqlfiis T. 3, 1 clarus est RI,. 3, subtilissims Rb. 3,
Multisqne Rb; modi Ra. -- 3, 4 Et mysticus T. -- 4, 1 Frag'ili T; Fragile
Ra. -- .5, 2 Nom teneatur DW. -- 6, 1 praevidc T, DW. -- 6, 3 aula
aulas Rb. -- 7, i Pav«,factus T. -- 7, 4 Fnr importunus ravidus T; Fur
im],ortmlus rapidus Ra, Rb; Fur imp«,rtunis rabidus DW. -- 8, .3 sonant T.-
Dox«,l«,gic in T:
Gloria patri Domino
Et Iesu Christo unico
Una cum sancto spiritu
In sempiterna saecula.
Doxol-gie in Ra, Rb, DW:
Gloria tibi dicimns,
Pater, una cum filio,
Simul cure sanclo spiritu
In trina laude permanens.
B«.achtung verdient die verschiedene {;berschrift in den nicht-mozarabischen
llss.: ..]lymuum iii die d«,minico ad lmOCtmmrllOS" T; ,»In natale D,,mini hymnus
in lande" Rit, Rb; lte alatale lb,mini. Ymnus ad n-cturnam" DW. Ehenso
ist der l|)nltUs ira llymllar der Abtel S. Severino auf .Veihnachten ang'e-
waudi, nnd d0,ch enthiilt er nic|lts pecifisC|leS fiir die Gebnrt Chrisli. Vgl.
|liezu die N.t. zum Hvmlaus »uctor pcrennis g'loriae". Cfr. lligne
931 Neale 5 {Text von" MT mit Auslassur der tr. 3 u. 4); daraus Daniel
IV, 2 mit Ergnzungen aus ll»ne.
79. H3mnus Mediae
1. Iesu, defensor omniura 4.
Protector et mirabilis,
Suetum noctis advenir,
E nos sopore dediti
2. In tuo sancto nomine, 5.
Qui custos et defensor es,
Eigilemus spiritu,
Ut raereamur lampades;
3 Cantores tuos, Domine, 6.
tuos iubes nocte surgere
Ad invocandum nomen tuum,
Quod nobis est laudabile.
Noctis 11.
Quem omnis terra metuit
Pro tanta magnitudine,
Sequamur in tua laude,
Quod pi% sancte, praecipis.
Hymnorum cantus resonet
De corde te credentium,
Sequamur cuncti gaudii
Promissa sancti spiritus.
Clamor in nocte factus est,
Iesus ingressus ianuis
Evigilantes provocat
Intrare sancta regia.
-- 115 --
7. Gaudet esponsus virginum 8. lffercedem tantae gloriae
Ingressus in cubiculum, Daturus est credentibus;
Ubi coronae martyrum Quod nobis sitit animus,
Refulgent ante Dominum. Sic mereamur consequi.
IIT; C; LSd. -- 1, 3 Sueta MT; Suetae LSd. -- 1, 4 Vielleicht ist
dediti nicht als Subject zum folgenden anzusehen, sondern ira Sinne sumus
zu erginzen? Dann natiirlich hier Satzschlufs. -- 2, 1 In tuo, C"nriste, nomine
MT. -- 2, 3 Et vigilemus MT, C. -- 3, 3 Ad ausscheiden? -- 4, 3 iaude
tua IIT. -- 4, 4 sancte poscimus MT. -- Str..5 fehlt C. -- .5, 1 sq. unleser-
lich IIT. -- 5, 3 tanti gaudii MT. -- 6, 3 Et vigilantes MT, C. -- 6, 4
sanctam requiem LSd. -- 7, 2 cubiculo MT, C. -- 7, 3 coronas MT, C. --
8, 2 es MT. In C und LSd folgt unmittelbar der Hymnus: llediae noctis
tempore, wihrend MT ihn durch eine neue grofse Initiale als gesondert kenn-
zeichneto
Cfr. Migne 86, 931; danach (bezw. nach Lorenzana) Neale 6 sqq., ab-
gedruckt bei Daniel IV, 26. -- Neale verband vorliegenden Hymnus mit dem
eben bezeichneten ,llediae noctis tempore" zu einem Ganzen, wogegen Daniel
i. c. mit Recht Einsprache erhebt, wenngleich nicht aile seine Griinde stich-
haltig sind.
80. Hymnus Mediae N0¢tis 111.
1. Mediae noctis tempore
Prophetica vox admonet:
Dicamus laudes Domino
Parti semper et filio,
2. Sancto quoque spiritui;
Perfecta enim trinitas
Uniusque substantiae
Laudanda semper nobis est.
3. liediae noctis tempore
Pergens vastator angelus
Aegypto mortem inferens
Diluit primogenita.
4. Haec hora iustis salus est,
In quos eviclus angelus
Ausus puuire non fuit
Signum formidans sanguinis.
5. Aegyptus flebat fortiler
Tantorum dira funera,
Solus gaudebat Israe|
Agni pl'otectus sanguine.
6. Nos vero Israel sumus»
Laelemur in te, Domine,
Hostem prosternentes ma|um
Chrisli defensi sanguine.
7. Mediaenoctistempore
Per vocem evangelicam
Venmrus sponsus credimr,
Regni caelestis conditor.
8. Occurrent sanciae virgines
Obviam tunc adventui
Claras gestantes lampades,
Magno laeiantes gaudio.
9. Stultae foris remanent,
Quae exstinctas habent lam-
pades,
Frustra pulsanes ianuam
lam clausa regni regia.
10. Quare vigilemus sobrie
Gestantes mentes splendide»
Ut advenienti Iesu
Digni occurramus ob,iam.
11.
12.
Mediae noctis
Pau|us quoque et
Pro Christo vincti
Laudando resolmi
tempore
Siteas
in carcere
sunt.
Nobis hic mundus carcer est,
Christe, resolve vincula,
Nostra relaxa crimin
In te, sancte» credentium.
8*
116 --
13. Dignos nos fac, rex hagie,
Ventud regni gloria,
Aeternis ut mereamur
Te laudibus concinere.
IIT; C; LSd. -- 1. 1 lffedium llT, C; noctis tempus est C, LSd. -- 2,4
Laudando C. -- 3, 1 Medium MT, C. -- 3, 4 Zu ,diluit" cfr: lgex angelorum,
Domine 4, 4 und: Inclit«, regi polorum 1, 6. -- 4, 2 quo se rictus Hss.
giebt so keinen 8inn. -- 4, 4 Signi C; sanguine Hss. -- 5, 2 Tantarum
Hss. -- 5, 3 gaudebat Srahel ti.s. (ebenso 6, 11. -- 7, 1 lledium MT, C.-
7, 2 voce evangelica IIT, C. -- 9, 1 qui IIT, C; cfr. Flision in 10, 4 und
11, 3. -- 9, 3 ianua C. Ld. -- 9, 4 Clausam iam regni regiam MT. -- 10, 1
Lies: Perx'ilemus? Oder: Cur Quare? -- 10, g Stantes MT, C; mente
si,lendidi MT. -- 10, 3 adveniente SIT. -- 11, 1 Medium IT, C. 11, 4 Laudantes
SIT. -- 13, 2 gloriae Hss; k/3nnte mit tex regni verbunden werden K5nig
des Reiches der llerrlichkeit". -- Doxologie: Praesta. il.s. -- Cfr. Migne 6,
9:1, zusammengedruckt (al. Schlufs) mit dem Hymuus: Iesu defeusor omnlum.
Ferner tindet sich vorliegender llymnus in folgenden Hss., die durch-
weg auf gleiche Weise von den mozarabischen Quellen abweichen, und deren
Varianten deshall, hier getrenllt verzeichnet sind: C«,d. Var. Reg. 11. saec.
V. -- Cod. Oxonien. saec. . [?] (J. Grimm I. c. 16.) O. -- Codd. lhenov.
{Werller n. 26): 34. saec. 9.
llymnar, ms. ,everin.: Cod. Varie. 7172. saec. 0/. und Cod. Paris. 1092.
{hier v;;lliff gleich) S. --
1, 1 empus est Rh, Re, S. -- 1, 3 ut Deo Rb, Re, S. -- 1, 4 ac filio
V, }, la, Rb, Re, S. -- 2, 3 Unius quoque V. -- 2, 4 nobis semper V, O,
Ra, tIb, le, ,. -- .3, 1 sq. Terre,rem ITerrorum V, Rb, Re) tempus hoc
habet [[ ()uo cure vastat«,r V, , Ra, Rb, Re,
vLt;lt,lr Ra. -- :J, 3 m,,rtes intnlit
. -- 4, 1 iustis h,ra
,ina idem tulmC lb, S; In qu,, hisdem tttnc lc. 4, 3 u«»n erat V, O, la,
ll», Re; puniri 10, Re. --
{lla iii ras. Ra, S.
immanes 1,, 8; imlnanem Re. -- 7, 1 sq. Il,sUre profec mplS est [1 Quo
v,,ce evangclica v, O, Ra, Rb, , . -- , 1 lccurrunt V, O, Ra, Rb. --
S, 3 Gestantes claras V, , t,
Ra, /iber vero und remanent
9. 2 «uiatin,.s V. -- 9, 3 iauuas Rb.
ll. sl,lelt«lidas V, .
AdVCllielltes R;EEt. lt), 4 cllrraHillS RI,, Re, S. --11, 1 Noctisque mediae O,
lia, lb, 1¢c, . Il, : L'hristum viucti V, O, R Rb, Re, 8. 11, 4
'olhmdantes soluti V, , Ra, Rb, Re, S. 12, 2 sq. Te laudamus, Christe
leus, [[ Sç»lve x'incula peccatom V, (, Rb, , B. -- 12, 4 , Christe V,
, P, S. -- 1:], 2 gloriae Ra, Rb, Re. 13,3 aeasRb, Rc,. 13,4
Tibi laudcs Rb, c, 8.
Gloria patri eni,
Gloria unigenito,
Una cure sancto spitu
In sempitea scula.
L'fr. Thomgius IL 404 (ein bis auf 3 Fehler genauer Abdck aus V); Daniel
I, 42 (ans Thomasius und O) und IV, 26 (Nachtr der Varianten
denl Antipllonaum Benchoeuse und dem fglen ,ArevaIo«). Wam ich
bel Feslh des Tex zunchst die mozarabischen Queen beck-
sichtie, bedarf wohl keiner Erkl.
III. Proprium de Sanctis.
81.
1. Sacer puritatum ,lies
hodiernus rutilat,
Quo secuudum carnem ('hristus
templo Simeon traditur,
Patri, non adoptine,
coaeternus genere.
2. Spiritu completur alvus
incorruptac virginis,
Pariens quae mansit caelebs
virgoque puerpera;
Illibaiam genetricem
proles casta eligit.
In Purifieatione B. M. V.
Ad Vesperas.
3. Inde Simeon grandaevus
ovans ulnis accipit
Amplexansque videt |aetus
salutare Domini :
Resolve iam nunc in pace
artus istos debiles.
4. Sed nec illa impar Anna
eontillentia gradiens,
Quam in flore iuventutis
¢oniunx viduaverat,
Vagientem confitetur
fore mundi principem.
5. Veneranda tunc ex lege
offeruntur munera
Turturum columbarumque
bina in sacrificia,
Corporis quae animaeque
puritatem doceant.
X; [Strophe 5 auch SIT u. MC). -- Vorstehender Hymnus deckt sich in
Str. 1--4, abgesehen von den gesperrten Worten in Strophe 1, vollstndig
mit dem Hymnus ,Sacer octavarum dies", dem er wahrscheinlich nach-
gebildet wurde. Es geniigcn daher die Varianten zu Strophe 5: 5 1 Tunc
veneranda MT, MC, X. -- 5, 4 sacrificio X. -- 5.., 5 Quae corporis MT,
MC, X. --5, 6 doceret IT, MC; docerent X.- Die Anderungen bezweckten,
den rhythmisclaen Accent mit dem Wortaccent in Einklang zu bringen; dabei
ist freilich die Gefahr vorhanden da« Ursprfingliche verwischt zu haben. --
Cfr. Migne 6, 1085; s. Vorwort S. 46.
82. In Annuntiatione B. 1!. V.
L Ad Vesperas.
1. A solis ortus cardine 2. Bcatus auctor saeculi
Et usque terrae limitem Servile corpus iuduit,
Christum canamus principem, Ut caro carnem liberans
latum Iariae virginis. Ion perderet, quos condidit.
-- 118 --
B. Cla«sa parentis viscera
Caelestis intrat gratia,
Venter puellae baiulat
Secrela, quae non noverat.
4. Domus pudici pectoris
Templum repente fit I)ei,
Intacta nescins virum
Verbo creavit filium.
5. Enixa est puerpera,
Quem Gabriel praedixerat,
Quem matris alvo gestiens
Clausus lohannes senserat.
9. I)eo parti sit gloria
Eiusque soli filio
Cum spiritu paraclito
Regnans per omne saecnlnm.
MT, L8a, L8d, X. -- Die 8traphen 6--8 (Fit porta Çhristi e., lenua
superni numinis etc. und flonor matria et gauàium etc.) wiederholen sieh ira
tolgeuden Hymnus ais 8tf. .--6 unà sinà deshaib hier von mir ausge-
iassen. -- LSa hat nur die 8 ersten 8trophen; L8à hat die 5 er-ten
8trophen; darauf foigen die Hymnen ,Festum Christe tex per orbem u und
,Ven.i. redemptor gentium", aisdann erst ,Fit porta Christi pervia". --
Die Uberschrilï in X iautet: ,In festo annuntiationis sanctae Mariae Vir-
ginis", in 51T ,In diem sanctae ,Mariae" (vgi. hierzu dus Vorwort 8. 46f.).-
Die 5 ersten 8trophen sind dem bekannten Abcdar des Sedulius ent-
nommen, blT maeht vor ,Fit porta Christi pervia" die beachtenswerte l/ote :
,,In alia festivitate non dicitur". Dus soli wohi bedeuten: 8tatt der sonst
ira 8eduliushymnus folgenden Strophen ,Feno iacere pertulit ee. u sind hier
am Muttergottesfeste und nur dann die :3 ebenfalis den Abcdar mit F, (I, H
weiterfiihrenden 8trophen einzuschaiten. Diese 8 8trophen kommen vieifach
auch ais besonderer Hymuus vor. Oh aie m,,zarahisehen Ursprungs sind,
bedarf noch eingehender Untersuchung. Die Verbindung derseiben mit
den 5 8trophen aus 8edulius findet sich sonst nirgends vor. Nheres beim
folgenden Hymnus. -- Cfr. Migne 86, 1291.
II. Ad Laudes.
1. A solis ortus cardine
Et usque terrae limitera
Chrisum canamus principem,
Nature lffariae virginis.
2. Gaudete quicquid gentium:
ludaea, Roma et Graecia,
Aegypte, Thrax, Persa, Scytha;
Rex unus omnes possidet.
3. Laudate vestrum principem
0mnes, beati ac perditi,
Vivi, imbecilli ac mortui;
Iam nemo post haec mortuus.
4. Fit porta Christi pervia
Referta plena gratia,
Transitque rex, et permanet
Clausa, ut fait, per saecula.
5. Genus superni numinis
Processit aula virginis,
Sponsus, redemptor, conditor,
Suae gigas ecclesiae.
6. Honor matris et gaudium,
hnmensa spes credentium
Per atra mortis pocula
Resolvit nostra crimina.
7. Lapis de monte veniens
Iiundumque replens gratia,
uem non praecis«m manibus
Vates vetusti nuntiant.
8. Qui verbum, caro factus est,
Praeconio angelico
De claustris virginalibus
Virginis virgo natus est.
9. Rorem dederunt aethera,
ubesque iustum fuderunt,
Patens excepit I)ominum
Terra salatem generans.
10. Mirabilis conceptio
Christum protulit subolem,
Ut virgo partum funderet,
Post partum virgo sisteret.
119
11. Exsultet omnis anima
lunc redemptorem gentium
lIundi venisse dominum
Redimere» quos condidit.
12. Creator cuncti generis,
Orbis quem totus non capit,
In tua, sancta genetrix,
Sese reclusit viscera.
13. Quem pater ante tempora
Deus Deumque genuit,
Matris alma virginitas
Cure tempore partum edidit.
14. Tollens cuneta faeinor
Èt donans sancta munera,
Augmentum lucis adferens,
Tenebris damnum inferens.
15. Deo patri sit gloria
Eiusque soli filio
Cum spiritu paraclito
In sempiterna saecula.
X. -- 1, 1 ortu. 1 3, 3 Uhi. 1 6, 3 Per astra.- Leider ist nur diese
einzige Quelle f/if den Text in vo:stehender Fassung aufztreihcn; was
Daniel (IV, 59) als Varianten aus dem Breviarium Arevaliauum angiebt, ist
bereits ira Vorwort als blofse K,mjektur Neales gekennzeichuet.- Cfr.
Migne 86, 1298.
SVie Str. 1 mit dem Anfange des Sedulius-Hynmus, sn deck«,n Str. 2 . 3
sich v611ig mit den chlufsstrophen von Kathem. XII. Auch die 8trophen 46
diirfte man gerne als Etlehnmgen aus einem s,ngt unbkalmtel Abcdar
ansehen, zumal in ihnen das Metrum ira Gegensatz zu den folgeuden ,tr,,I,heu
gut besorgt ist. {Die Variante aus MT u. LSd zu den.elhen sid: 5, 4
gigans Ld. -- 6, 3 Per vera MT, LSd. -- 6, 4 Resolbit MT, Ld. --
Cfr. den vorhergehenden tlymms). -- Will man sie aber, was keineswegs
ausgeschlossen ist, als Weiterfiihrung des Abcdars v,,n Scddins betrachteu,
so vermutet mau mit Recht auch in d«n trophen 7--11 Tcile eines
Abcdars, die ira Lautb der Zeit aus ihrer urspr/inglichen Stelluug verschoben
sind. Unter dieser Voraussetznug, die Neale (61) znerst ausgesprochen, haben
lauiel IIV, 55 sqq.) und Wackernagel (1, 48 sq.) in verschiedener Weise den
Versuch gemacht, den vollstndiger. Abcdar miiglich.t zu rekoustruieren. Bei
Daniel fehlen Strophen mit B, C, D, K, S, bei SVackeagel solche mit B,
D, K, N, S; beide schliefsen mit T. elbstreàend war dabei Umstellung
von Strophen und eiuigen Versen n6tig, wodurch der Zusammelhang gerade
nicht gef6rdert, wenngleich auch nicht wesentlich gestiirt wurde.
Beim vorliufigen Mangel bestimmterer Anhaltpunkte habe ich wenig
Lust, die Zahl der Eekonstruktionsversuche zu vermehren. Nur das eine:
Will man einen Abcàar herstellen, so seheint der Hymnus ad Vesperas mit
dem ad Laudes zu einer Mosaikarbeit verbunden werden zu m/issen. Ersterer
liefert dann ohne weiteres die Buchstaben A--H; daran wiren eventuell aus
Hymnus lI anzureihen: Str. 2 mit Umstellung der ersten Verse: ludaea, Roma et
Graecia, Gaudetc etc. -- Str. 12: Kreator etc. -- Str. 7: Lapis de monte etc.-
Str. 10: Mirabilis conceptio etc. -- Str. 11 mit Umstellung der ersten Verse:
Nunc redemptorem gentium Exsultet etc. -- Str. 3 mit gleicher Umstelhng:
0mnes, beati ac perditi, Laudate etc. -- Str. 8 mit gleicher Umstellung:
Praeconio angelico Qui verbum etc. -- Str. 13: Quem pater etc. -- tr. 9:
Rorem dederunt etc. -- Str. mit S fehlt. -- Str. 14: Tollens cuncta etc. --
Bedenken mufs zumeist der Umstand erwecken, dafs tr. 2 u. 3 aus
lrudentins entlehnt, bei der vorgeschlagenen Arrangierung aber in der ur-
spr/inglichen Reihenfolge der Verse verindert sind; das geschieht auch bei
I)aniel und Wackernagel. Letzterer glaubt dem Bedenken zu begegnen mit
der Bemerkung: ,Nachdem der Bau des Gedichtes nicht mehr verstanden war,
glaubte man sie (die aus Prudentius entlehnten Strophen) in ihre urspr/ingl[che
Gestalt wieder herstellen zu mfissen." Vieles also bleibt noch dunkel und
problematich.
-- 120 --
83..in Diem sanctae }lariae".
Ad Vesperas.
1. O decus sacrum virginum, 4. Qui sic suscepit virginem
Quem virgo vehit unicum
Et virgines almificum
Sequuntur sanctum Dominum.
2. Qui claustrum domicilium
Faxisti iam virgineum,
Quo cure cuneis virginum
Cluit caput praecipuum.
3. Hoc templum iam terrigenum
lumen cudit caelicolum,
A quo redemptum saeculum
Exstat et omne tartarum.
Poli terraeque principem
Et angelorum compotem
Fecit in arce sublimem.
lllic, virgo sanctissima
ostra defer precamina,
Quo tu tranasti gloria
Commorationis inclita.
Per tuum unigenitum,
Quem genuisti, I)ominum,
Caeli petamus gremium
Diu per omne saeculum.
X, bis: fol. 6lb [Terapore Adventu.] Xa; fol. 394a [in Assuraptione
BMV.] Xb. -- 1, 4 sancte Doraine Xa, Xb. -- 2, 1 Qui plaustrura Xa,
Xb. -- 2, 3 Qui cura ets qui virginura Xa Quo cura cunenis Xb. -- 3, 3
A fehlt X a. -- 4, 2 Poli terraeque renara Xb. -- 5, 2 defert Xa. -- 5, 4
Coraraeraorationis inclita X a. -- 6, 3 petaraus egregiura X a.
lu Xb ist der urspriinglich fiir das llarienfest ira Advent bestirarate
Hymnus auf die Himraelfahrt Mariae iiberiragen (Vgl. Vorwort, S. 46 f.). Zu
dera Zwecke sind zwischen Strophe 3 u. 4 folgende eingeschoben:
1 (,4). Qui raatrera ac di.cipulura
Consimiles in exitu
Fecisti ut prodigium
Propter decus virg-ineura.
2 (5). Quorum dura turaba corpora
Lege suscepit propria,
Elata hinc divinitus
Sunt, ubi cernit filium.
3 (61. Nec credi fas ullo modo
Pote«t iara tali fllio
]|atris in terra tabidam
Sic dilabi carnera sacram.
4 (7). Quara etsi sopor adiit,
Et lacu terrae latuit,
tualiter hinc absumitur,
Postea sed caelo traditur.
Ferner nach Strophe 4 die folgende:
5 (9). Dies [.hic esse creditur,
TerrisJ quo haec snbducitur
Mater cunctarura gentiura
Celique petit intiraura.
Varianten: 3 (6), 3 tabida Xb. -- 3 (6), 4 sacra caro Xb. -- 4 0), 3
adsnmitur Xh. -- 4 (7), 4 Postea zweisilbig Xb. -- Aufserdem ist 5 (10), 4
Cora[rae]raorationis urageindert in Assuraptionis. -- Cfr. lIigne 86, 211 u. 1186.
84. In Diem sanctae Mariae.
In Laudibus.
1. Hymnum Mariae virginis
Decantemus cure angelis,
Quam Christus, Dei filius,
Sanctificavit utero.
2. Assumptionem ipsius
Celebremus cure angelis
Concessa nobis requie,
Remotis pravis hostibus.
121 --
3. Mater, quae virum renuit,
Mater, quae Christum meruit,
Virgo ante partum quae fuit,
Virgo post partum claruit.
4. Iam Chrislus, (de) Deo genitus:
Sion raptum faciens Deo,
Forraam servi suscipiens
Servi corpus inseruit.
5. Nec fessura fregit virginis
Egressus templum atriis,
Sed claustrum quod invenerat
Clausum reliquit virginis.
6. 0 vere sacer alveus,
Huius nites qui gloria,
Quem cae]um, terra non capit,
Virginis veto uterus.
7. Sed nos ad te concurrimus,
Alma parens, et poscimus:
Erue nos de gentibus
Tuis beatis precibus.
8. Per tuum unigenitum,
Quem genuisti Domiuum,
çacli petamus gremium
Diu per omne saeculum.
x. -- 4, 4 Servile {die Anaphora is mehrmals angewand). -- 6, 2 Cuius
milesque gloriae. -- 6, 3 terraque. -- 7, 2 Aime. -- Cil'. Migne ,6, I IJ0;
Thomasius II, 394, und daraus Daniel I, 142. --
Die Versuchung liegt nahe, la den Struphenant}ing«n ein Akro.tich«m
,,Haminos" zu vernmten. Wiire das der Naine des Dichter. ? Sic|w j.,10«'h
Vorwort S. 47. Daniel {nnd nach ihm Chevalier) schreiht den Iiymlms Pruden-
tius zu; das heifst der Muse des gr0,fsen Prudenfius w, nig Ehre erweis0.n.
85. In Assumptione B..1. .
In Laudihus.
1. En, pater gloriae, mtilum gaudium
Cunctis inclait orbe fidelium,
Festa celebria matris aitissimae,
Quo felix vehitur regna perennia.
2. Haec virgo genetrix, verbo aitissimi
Thalamum regium, prolis perpetui
Assistens regiae dexterae unici,
Amictus renidens regina aurei.
3. Haec ante saecula electa genetrix,
Maria, nobilis virginum floscula,
Gerens virgineo lmneu a|tissimi
Alvo sanctissimo, Deuraque hominem.
4. Caelestis nuntius Gabriel angelus
Adfatur virgini couceptum filii,
Enixa omnium vitam credentium,
Mater puerpera virgo perpetua.
5. Patrata orania rature oracula
Priorura pdncipum ]Kichael mittitur
Assumeus virginem choro angelico
Gestansque gloriae throno praefulgido.
6. luuc, virgo virginum, adepta gioriae
Sede luciflua, oratu petimus
Te summis precibus, respice servulos
Deflentes crimina quaeque horrentia.
-- 122 --
7. 0ramus, domina iam plena gratia,
Gementes lacrimas arque suspiria,
Tua ul I)omiuus prece sanctissima
Ignoscat omnibus dira facinora.
8. Per te altissimi regis au,.ilium
('uuetis exposcinms fideuter famuli,
I)etur virginibus pleua perfectio
Et continentibus gratia auctior.
.q. Largire mentihus nostris, omnipolens,
lllapsu spiritus itae munditiam
Pulso nefario lu,:u corporeo,
Tuoque nomini dignos eflicito.
10. Sit tibi gloria semper cure genito,
Sit,tue paraclilo una potenlia.
Sit luis servulis pr«flua gratia,
Pater on,nil,,lens, cuncta per saecula.
L,d. -- 1, 1 gaudii. -- 2, 2 regio. -- 2, 4 re»liens; 'ielleicht ais
Sl,iitere Nachbildung v,,n nitt.n, wirklich so zu schrviben. -- 4, 3 rira. --
5. :; eh,,rum. -- I;, I Tuuc. -- 7, 2 u. 3 umgestellt; wenn etwa gemcntis
g,.me]dil,us, ist clic Umstt.lhmg nicht n/;tig. -- 7, 2 preces. -- 7, 4 ignoscant.
-- 9, 2 slfiritu viellcicht Illaps. spiritu?;; nmnditia. -- 9, 3 Pellens.- Be-
achtt./swert sind die verschit.den:trtigen P, eimfi,rmen, die aber nicht so konstant
dnrchgetïihrt sind, um lîir die Textkritik frste Anhaltsptmktc zu bieten.
St;. In ss. Adriani e! Nalaliae.
1. llierusalem gloriosa,
ni:clef una nl;iFtyl'Unl,
Sors beata post labores,
ius pium post turbines,
Quae tu,»rum laeta cursu
promptior atlolleris.
2. Terge luctum, sume plausum,
pande portum civibus,
Excipe, quos sustinebas,
post triumphos laeli«»r,
In quibus victrix resultas
da decus victoriae.
3. Adrianus cure beata
coniuge lalalia,
Ferculum duldex amoris
unio charismatis
bIunus ingens, pignus almum,
caelibe conubium
4. lloc die tibi dicanles
vota conscientiae
('ursibus ad le recurrunt,
hinc ovantes invicem
Dant Deo doua vicissim
coniugalis gratiae.
5. Enitet ille supremo
passionis stigmate,
Ilaec piae compassionis
deslinato n/unere,
Cursus est diversus illis,
sors est una gloriae.
6. Hic viris pro spe superna
colligatis miscitur,
Adnotari cure beatis
se peroptat ilico,
Ilincque bacis illigatur,
hincque rursus truditur.
123
7. Uxor hunc visnra surgens
percitis cum gressibus
Carceres adit remotos,
castra cernit martyrum,
Oscnlat vincla beata,
fert viro constntiam.
8. Suadet utpote palaestrae
viro sacri certaminis
Suadet hiuc promissa caeli,
suadet et plus perpeti,
Voce, voto et imperato,
muneris instantia.
9. Liber huius evocatu
vinculis carnalibus
Caeditur, exenteratur,
nexibus distenditur,
Et pedum compage truncus
corporis dissolvitur.
10. Cara hnius in supremis
mota coniunx osculis :
Surge, dicit, porte dextram,
quam recisam coningi
Des mihi pignus amm-is,
des stipem dulcedinis.
11. Sic mannm libens tetendit,
quam recidit carnifex,
Nec mora, mox inter ipsa
enecatus ruinera
Coniugem dote secunda
sanguinis hereditat.
12. Qnae sacri laboris usum
prorogans certantibus,
Quidquid his poenale substat,
molle, tritum, debile,
Praemonet, iuvat, fovetque
provocatrix gloriae.
13. Cerneres virile robur
fervidis conatibus
Artubus fessis mederi,
colligare iulnerum
Inditis plagas fomentis
vel medelis congruis.
14. Serviens manu vel ore
martyrum discrimini
Fert iis consulta pacis,
fert cibum solaminis,
Obsequens effecta cunctis
plectimr in singulis.
15. uae tamên, viro corona
post trimnphum reddita,
Dura suum corpus piorum
illinit cruoribus,
lqil minus perfert ab illis,
in quibus haec vicerit.
16. 0 sacrum, vere honestum
vinculum conubii !
0 novos cursns laborum
iunctionis uuicae !
Ambo currunt, ambo vincuut,
est utrisqnê gloria.
17. Haêc tua, custos supêrne,
munêrum divêrsitas
Pêrtrabat sêgnes ad illam
laureandos patriam,
Qua tibi laudes beati
post agones insonant.
18. Clarus file hic coruscans
Michael archangelus,
Ut potens deus patrandis
eminens virtutibns,
Det locum novum vigoris,
det favorem muneris.
19. Huius ergo imprecatu
vel tnorum martyrum
Ferto nobis banc medelam,
qua reatum diluas,
Criminum nodos resolve,
da fomentum gratiae.
20. Quo, tremenda iudicandis
cum dies illuxerit,
Festa quorum praedicamus,
misceamur gandiis,
Et quibus non est corona,
sit rides ad gloriam.
-- 124
21. Laus tibi per omne tempus,
trinitas indifferens,
Laus, honor virtusque summa,
singularis gloria.
Quae Deum te saeculorum
personet in saecula.
IIT; Te; LSb; LSd; X. -- 1, 4 impiorum post X. -- 1, 5 cursum Te,
LSb. -- 2, 1 summe Lb. -- 2,4 triumldmm Te. 2,
3, 2 Namliae Te. -- 3, 3 Fercul«" Te. -- 3, 4 charismatum Te. -- 3, 5
Munus ignis LSb; igneum LSd, X. -- 3, 6 ('aelibes Te. 4, 4 Inquovtes
Te; Incobantes LSh (lies: incubantes?]. 4, 5 dando Deo dona vicis Te.-
5, 1 Emitet Te; supremum Te. 5, 2 passionum LSb. -- 5, 3 Et piae Te,
LSb. 5, 4 destinando nmueris Te. -- 5. 6 Sors et
6, 1 vites LSI,. 6, 2 colligas LSb; (miscitur, weil ira Hymnus der
Woaccent stets mit dem rhythmischcl Acceut sich deekt, wird diese aut=
f:dleude F-rm aller ]iss. schwerli«'h in miscetur ge[indert werden dfiffen).
6, 4 Scmper .ptat ilico Te, LSb, LSd, X. 6, 5 vaccis Te, Lb, LSd;
vacis X ({'l. ,.F,,ns l)eus vita«- i,e.lmis" 4, 5 nnd F«»reellini, s. v. bacca);
illigatus Te. 6, 6 buicquc X; truditur MT. -- 7, 1 snrgit Te.
gressibus, aile I lss. -- 7, 5 Iscnla Te, flsculat l,d, )bsculatur X; vincle
LSb. -- 7, 6 viro cous,,rtimn Te. , 1 Suadit MT, Te, Lb, LSd (ebenso
, $ u. 8, 4; entweder mit X suadet leseu, odcr suasit, oder aollte hier eine
analo Neubildung sein, wie miscitur 6, 2?); ut p,,teus pallens Te. 8, 2
sacrae L8b, X; saeri viri certamiuis Te. -- 8, 3 caelis MT; caelitus miseria
Te. -- 8, 4 fehlt Te; perpetim MT, LSb, LSd. 8, 5 et feblt Lb, X;
impetrato LSb, L8d, X. 8, 6 mineris Te; insntis X. 9, 1 Liber hic
iam evocatur X ; evoca Te. 9, ex interaiur IT, Lb, Ld; ex interra-
tut X. -- 9, 6 eorpore, aile llss; dissolbitur LSb. 10, 2 oeulis MT, lSd;
ohscula Te; obsculis LSb. -- 10, 3 dixit Te, L8d, X; dexteram X. -- 10, 4
recisa Te; recissam LSb. -- 10, 6 de stipite dulcine Te. 11, 1 Hi
MT, LSb, L, X. ll, 2 recisit X. 11, 5 Coniugendo et secunda LSb;
d,,tem Te. -- 11, 6 ereditas Te. 12, 1 sacris lavoris huius Te; laboris
husu MT. 12, 3 Quidquid est poeuale X. 12, 4 I-lle victum X;
debilem Te. 12, 5 iuhet Te, LSb, L8d, X. -- 13, 4 wdnera Te. 13, 5
lndutis placas f,»bendis Te; ],las L8b. 13, 6 medellis LSb; medullis
LSd, X. 14 1 crbiens Lb. 14, 2 discrimiuum Te; diriminis Lb. --
15, 1 viri lIss., coronam L8b. -- 15, 2 Per riumphis MT, triumphos LSb,
X ; oedditum Te. -- 15, 4 illinit crudelihus Te. 15, 5 Nec minus praefert Te,
LSd; profer LSb. 16, 1 H,)c sacrum Te. 16, 2 vinculis conubiis Te. --
16, 3 novns MT, X; lI-c nobus cursos lavorum Te; O nobos LSb Ld. --
17, 1 tuo Te; custus supei MT, Te; custus supernis LSb.-- 17, 3 Pertraat
s,.ues MT; Pertrahes rcgnes Tc; Peraat seges LSb; Pertrahas signes
LSd, X; ad illum Te. 18, 1 Iris X; coruseat SiT, X. 18, 3 Utp,,te
LSb, LSd, X. 18, 5 Dat MT, LSb, X; Da Te; nomen vigoris MT, LSb
l.Sd. -- 18, 6 de favore IT, Te» X; de faborem L8b. 19, 1 impetra¢o
LSb; impetra X. -- 19, 3 nobis hue X; mcdellam LSb. 19, 5 rolvat
Te; resolbe Lb, L. -- 19, 6 da fmenmm LSd. , 1 Que tremenda
Te; iudicantis IT, Te, L, X. --20, 3 Fes oem LSb; praedica Te.-
21, 2 iudeferens L8b. -- 21, 5 Quae Domi X. -- 21, 5 sq. Que(ml Deum
cuneta fatenr Saeculom saeeula L8d (sind die 8chlu£sverse der Doxologie:
Gloria parti natoque etc. 8iehe Hymnus ,Forts Deus vitae perennis").
C. Mie 86 1123 sqq.
87. hl . Aemiliani ablDatis.
1. O magne rerum, Christe, rector inclitc,
Parent olympi perpetim cui sidera,
Tu nota festis annuis faventia
Largire nobis, casta praebe et sobria,
Placare possint quae tuam clementiam.
2. l'lebs, ecce, cuncta debitum recursibus
Solvit dierum prona corde et corpore,
Confisa mente deprecans suffmgium,
Ut singulorum ponderatu questibus
Sustollat alma pectora indulgentia.
3. Laetum rependit carminum concentibus
Cantum, sonoro pangit ore et faucibus,
Tua petentes supplices ut dextera
Probrosa tollens acta nostra corrigas,
Sis et malorum fautor intus flentium.
4. Semper petentes impetrare poscimus
lostris medelam morbidis et m»ribus,
Si nos benignus et pius respexcris,
Qui tanta tantis contulisti servulis,
Ut nil patrono desit isti gratiae.
5. Culpas gemcntes pandimus miserrimi,
Non obsequelam perdituri crcdimus,
Cure copiosa poscitur potcntia
Reis assistat supplicator «»plimus,
qui flectat iram protcratquc mxia.
6. le qnid beatis scnti..tt cobortibus
Hostis rebellis pullulare casibus,
lefas caducum germinare odia,
Fraudera dolumve permoveri macbinis,
Flammas pudicis contiagrare liliis.
7. Haec mente rite fixa dura revolvimus,
Libet dicatum praedicare servulum,
Tuum ministrum, Cbriste lesu, ver[ulum,
Ut, festa mixtis gaudiis cran pangimus,
Sequatur indc tota te laudatio.
8. Tu sacra templa, tu pater, caelestia
Habes sacrata, tu Deus, per saecula
Regno potiris et regis praesentia,
In, sancte, sanctis cerneris mirabilis
Regnansque solus raira lattis exseris.
9. Hinc obsecramus expiari muuere,
Redire prorsus ut sinas iam perditos,
Caeli receptes collocesque in regi;t,
Qui das, resurgant ut perempta corpom
Concede, corda ut calescant gratia.
126 --
10. Nostrum reatum confitentes prodimus,
Frenetur ictus, occidat sententia,
(ua rodit atra dira conscientia,
Rogare donat cum voluntas prospera
Tuam patentem prodigos ad ianuam.
11. liomenta nulla transvolant in tempora,
Quae iabe non sint sordidata criminis;
Succedat ante, quaesumus, contagiis
Ut digna nostris pessimis purgatio,
Quam reddat uitrix poena factis debitum.
12. Videmus orbos restilutos lumini
Ciaudosque plantis exsilire vividis,
('onsumpta tabe membra convalescere,
Mortis sopore pressa dcmum surgere,
Laetos dcinde convenire sospites;
13. Tortos rcpclli et fugari daemones,
Tomenta poenis eiulantes perpeti,
Anguis venenum versipeilis angeli
Suo latenter confodiri vulnere
Suisque relis sauciatum conteri.
14. Ut conditoris haec patent miracula,
Sic claudicantes mentis aegritudine
SCl'pcns relmlsus descrat nequissimus,
Sic nigra corda nubilo socordiae
Fulgore sudo pracmicent clarissima.
15. llaec nempe virtus Christus est tutissima,
Aclnilianuln quac tulit per ardua,
Vitae tropaea quae coronat praemio,
lçostris ut esset saeculis sectabilis
Foretque fortis advocatus infinfis.
16. llymnite mecum consonante carmine,
lçarrate cuncta, praedicate et psailite,
Regi perenni, cuius haec sunt omnia,
lostri resultent cantici clamoribus
Polique templi resonent concentibus.
LSb; LSd; X. -- 1, 2 cum sidera LSb. -- 1, 3 Et vota X. -- 1, 4
praehet sobrie L.qb. -- 1, 5 possintque X; tua clementia LSb. --2ç 2 corda
et Lb. -- 2, 3 Confixa LSb; Confessa LSd. -- 2, 5 Substolat LSb. -- 3, 1
carmina LSd. -- 3, 2 Cantu Ld. -- 3, 3 Tua potentes LSd; potenter
SUpl)licans X. -- 4, 1 impetrare possimus LSd; possumus X. -- 4, 2 Nostris
fi.hlt LSb; lqostri medlam morbi expiatos moribus X. -- 4, 3 benignos
LSb. -- 4, 5 Ut nihi] patrono isto desit X; isti gratiam LSd. -- 5, 2 Nob
obseque]am LSb; cedimus LSb. -- 5, 3 pascitur X. -- 5, 4 Regis adsistat
supplicatur LSb; Regis et adstat X. -- 5, 5 Qui flectere X; poteratque
LSb, X; noxiam X. -- 6, 1 Ne quod LSd, X. -- 6 2 Hostis duellis X. --
6, 3 Ne vas caducum germinaret X. -- 6, 5 Flamma X; confraglaret LSb;
conflagrare X. -- 7, 1 mente fixa clara dum X. -- 7, 2 dicate X ; praedicares
LSb. -- 7, 4 Et festa X; gaudiis compangimus LSb. -- 7, 5 Sequamur LSb;
-- 127
Sequatur in die X. -- 8, 2 sacrate LSb. -- 8, 3 Rcgno putiris LSb. --
8, 4 In sancta LSb, LSd, X; ceruelis mirahilis LSb. -- 9, 2 ut signa« iam
X. -- 9, 3 Caeli LSb; que fehlt LSb. -- 9, 5 ut convalcscant X. -- lt), 2
Frenetus LSb; Frenentur LSd ; Frenat,,s X. -- 10, 3 Que LSb, LSd, X ; atram
dira conscientiam X. -- 10, 5 Tua Xi Tuam potentes LSb; patentes LSd;
patentem prodit os ac ianuam X. -- 11, 2 Quae non sint turpi sordidata
crimiue X. -- 11, 3 c«mtagSa X. -- 11, 4 Sic gna X. -- 11, 5 pocnam
factis debitam X. -- 12, 1 lumine X. -- 12, 2 exilire humidis X. -- 12, 3
tabo LSb, LSd; quovalcscere LSb. -- 12, 4 dem smere LSb.- 13, 5
Laetus LSb; Laeto X. -- 13, ] l'ortus repellis effugare LSb; daemonas LSd,
X. -- 13, 2 Tormentis poenis X ; eiulante L,b ; perpetim LSb, LSd ; eiulantes
tartari X. -- 13, B Anguis venenum f«.hlt X ILorcnzana dafiir: Adire et
caelum). -- 13, 4 Suo letenti LSh; latcnter confudique X. -- 14, 1 Et
conditoris LSb. -- 14, 2 aegritudlnem LSb. -- 14, 4 sacordia X. -- 14, 5
Fulgore suo promicent X. -- 15, 3 Victa tr-paea LSb, LSd. -- 15, 4 saecalis
sacribilis LSb; secrabilis LSd. -- 16, 1 lnite mecmn X. -- 16, 2 cun«'ti
X. -- 16, 4 Nostris LSb; «'antici clamor X. -- l(J, .5 remplis LSh, LSd;
templa X; personet LSd. -- AIs Dox«,logie ist beigeffigt in LSb und LSd:
Gloria patri, gloria sit filio
Una cum sancto spiritu 1,araclito,
Qui Deus uuus regit mundi machinam,
Disponit cuncta revolvend, tempora
Tenctqne regnum per aeterna saectda.
Dazu die Varianteu : 2 Ghria sancto praecedenti spirit LSb. -- 3 macina
LSb, LSd. -- 4 Disponis LSb; resolbend,, LSb. -- .5 Tcnensque LSb. --
Schou die Versfi;fse gegen die Metrik verraten die spitere Zuthat;
Gleiches gilt von der ira iihrigeu intereisanten Dox«»l«,gic in X:
Offerte summo glori:lm et suhlimi,
Offerte h,,uorem trinitati maximum,
Offerte grates saeculor]tm priucipi,
fferte psalmum vocibus vel
«»flrte hmden sempiteraa in saecala.
Die gleiche Doxologie bes«'hlielt in L,d einen llyn,nus, der leider ganz
bis auf die 8chlufsworte der h.tztcn Str,,I,It,e ,sinus c,,ml,,,tes c,,ns,,rtio"
verl,,ren gegangen ist; folgende Varianten: I gloria s«blimio LSd.- 2 trini-
tatis LSd. -- 4 vel canficis LSd. -- 5 in fel,lt L,d.
Cfr. Migne 86, 1242 u. g0, 714. -- AIs Verfa.ser des vorstehendeu
Hymuus bezeiehnet sich Bra«lio, Bischof von Sarag»ssa ['[" 651: ,,]lymnum
quoque de festivitate ipsias san«ti [sc. Acmiliani] ut iussisti iambico senario
metro compositum transmisi" (Ad Fornim. presb. 2. Mie 80, 7021. Wenn
Manitius (Geseh. der cl,ristl.-lat. Poesie, S. 421) sagt: Das Gedicht besteht
ans 85 [res. 80] jambischen 8enareu von metrisch richtiger Bauart", so
kanu das ira volleu Sinue uur von dem dureh L8d ersehliefsbareu Texte
geiten.
88. In sant'iae A,alhae.
1. [Ad sanctae A]gathae virginis
Festum sacrtum sanguine
Nunc, plebs pia, concurritc
Christoque vota rcddite.
2. Haec virgo digna germine,
Sed passione [digni]or
Mundi refellit noxia,
Adepta est caelestia.
3. Ilaec grasiler Chrislum amaas
Ipsumque solum praedicans
Est tempta iussu praesidis,
Artalur imo carceris.
4. Temptata mulfis nain prius,
Ut immolaret idolis,
Sed virgo sancta impiis
Libare renuit arts.
-- 128 --
5. Tum atrox tyrannus acrius
Urit puellam taedibus,
Pectus, papilla tollitur,
Castumque corpus tunditur.
6. Magnusque Christi senior
Tunc claustra rumpit carceris,
Reddit papillam integram
Curatque omnia vulnera.
7. Sic, sic puella sanctior
Tanto adepto praemio
Genu orando flectitur
Funditque caelo spiritum.
8. Mox namque vir clarissimus
Scriptam tabell[am deferens],
Mentem sanctam 1,ronuntians
Defens[ionem patriae].
9. lam montis Aetnae incendimn
Dura cu[rsu rapidissimo]
Pronum ad urbem flectitur,
Claret [puellae meritum].
10. Tunc e sepulcro martyris
Velum s[acrum plebs] de-
ferunt,
Cuius pia praesentia
BIoxflamm[ae visexstincta est].
11. Iam virgo nunc sanctissima
Plebi fi[deli proroga]
Probrorum indulgentiam
Pacis red[dendo eommoda].
12. Quae enim eoncives tuos
BIagno ab ligne eruis],
[Tu] redde nos iam li [beros]
Iugo remo[to pessimo].
13. Sit functis et fidelibus
Locus quietae aptior,
Praesta tutelam orphanis
Subsidiumque viduis.
14. Deo patri [sit gloria
Eiusque soli filio
Cure spiritu paraclito
In sempiterna saecula].
M(_'. -- 3, 4 ima. -- 5, 1 Tmm. -- 5, 2 cedibus. -- 6, 2 rupiL -- 6, 3
Reddet. -- 6, 4 omni vuhmra. -- 7, 2 adepa. -- 8, 2 Scriptum. -- 9, 1
indicium. -- 9, 3 Promis. -- 10, 2 deferet. -- 11, 3 indu]gentia. -- 12, 1
¢ui.- Vgl. den fi, lgenden ltymnus.
89. In sanctae Agathae.
Ad Vesperas.
1. Adesto, plebs fidissima,
Venustmn festmn gratia,
Laudum deprome carmina
Christoquc vota maxima.
2. Beata virgo Agatha,
Fide clara et germine,
Mundi refellens noxia
Adepta est caelestia.
3. Haec graviter Christum amans
Ipsumque solum praedicans,
Extensa iussu praesidis
Artatur imo carceris.
4. Saevi furore iudicis
Christi puella territa,
Sed virgo sancta impiis
Libare renuit ails.
5. Tunc demum martyr acrius
Afficitur verberibus,
Pectus, papilla tollitur
Castumque corpus tunditur.
6. Magnus sed Christi senior
Disrumpit claustra carceris,
Reddit papillam integram
Curatque omnia vulnera.
7. Sic, sic puella sanctior
Tanto adepto praemio
Genu orando flectitur
Funditque caelo spiritum.
8. ]Iox namque clarus invertis
Tabellam scriptam deferens,
BIente sacra pronuntians
Defensionem patrice.
129 --
9. lam montis Aetnae incendium
Cursu dura rapidissimo
Ad urbem pronum flectitur,
Claret puellae meritum.
10. Tunc e sepulcro martyris
Plebs sacrum velum deferens,
Cuius pia praesentia
Exstinguit mox incendia.
11. Iam virgo nunc sanctissima
Plebi fideli proroga
Peccatorum indulgentiam
Pacis reddendo commoda.
12. Quae olim coucives tuos
Magno ab igne eruis,
Tu redde nos iam liberos
Iugo remoto pessimo.
13. Sit functis et fidelibus
Locus quietae placidus,
Tutelam praesta orphanis
Subsidiumque viduis.
14. Praesta, pater piissime,
Patrique compar unice,
Cure spiritu paraclito
Regnans per omne saeculum.
x. -- 2, 2 Fide et clara. -- 3, 4 in immo. -- 4, 2 territur. -- 5, 1 Te
nunc.-- 5, 3 Pectoris papilla. -- Vor Str. 6 schiebt X ein: Reddit papillam
integram Curatque omnia vulnera, wa-s 6, 3 sq. wiederholt wird. -- 6, 2 Dis-
rpit. -- 7, 2 adepta. -- 7, 4 Fuditque. -- 8, 8 pronuncians. -- 9, 1 ethne. --
9, 3 pronus. -- 11, 4 redendo. -- 13, 1 Sit cunctis sit fidelibus. -- Cfr.
Migne 86, 1091 sq; Abdrck aus X in Acta SS. Feb. 1, 596; daraus bei
Morel p. 191. -- Dieser Hymnus ist augens,-heinlich eine Bearbeitung des
vorhergehenden; oh von Ortiz?
90. In sanetae Agathae.
In Laudibus.
1. Festum insigne prodiit coruscum,
Voces in aula resonent cunctorum
Deo dicata, plebs alumua tota,
Pandite vota.
2. Haec virgo sancta germineque clara
Saeculi cuncta respuit caduca,
Christum secuta acriori poenae
Subdidit membra.
3. Iudex iniquus ipse Quintianus
Virginem sanctam Agatham cure vidit,
Decem malignis feminis obscenis
Tradi praecepit.
4. Quam cure vidissent, blandiuutur verbis:
Audi praeceptum iudicis monentis,
Adora deos et lucrare vitam,
Praemia multa.
5. Sed ride plena nobilis puella
Exsecrat cuncta vanitatum verba
Spemque defixam retinet in Christo
Spemque invictam.
Blame. Hymnodia Gotic.
-- 130
6. Quam Quintianus praesentari iubens
Idola vana cogit adoranda,
Fortis puella Chris.um est professa
Fide perfecta.
7. Iratus iudex sibilat crudelis,
Tortores suos excitat immanis,
Torqueri iubet delicatum corpus
Puellae sacrum.
8. Poenas illatas viriliter portat
Corpus intactum Domino conservat,
Fide, qua credit, omnia tormenta
Fortiter vincit.
9. Additur poena crudelis et saeva,
¥irginis sacrae torquetur marailla,
Diuque torta abscindi praecepit
Ubera sacra.
10. Tunc virgo sancta in carcere trusa
Fortis in Christo facta est athleta,
('uius in caelis angelica cura
Sanat mamillam.
11. Splendor cure sanctis tenebras illustrat,
Per totam noctem lux e caelis micat,
Pavore multo territi custodes
Fugiunt omnes.
12. Furore plenus ultroneus tortor
Testas acutas, ignitos carbones
Corpus sacratum volutari iubet
Latere nudo.
13. En, terme motus factus est immanis,
Maerorque cunctos terruit tortores,
Unum oppressit, nomine Silvanum,
Pars parietis.
14. Omnis conventus ille civitatis
Tremore viso sic concurrunt otaries
ludicem saeum volentes occidi;
[Au]fugit ipse.
15. Post virgo laeta ergastulis dausa
Expandit manus Dominum exorans,
Sacram efflavit alfimam, in caelos
Lata cure sanctis.
16. Angelus Dei descendit de caelo
Corpusque sanctum tumulat, honorum
Tabula signat aureis %cripta
Literis sacram.
-- 131
17. Iudex iniquus uunquam erubesceus,
Volens inquiri eius facultates
Pessima morte morsibus equorum
Nece vastatur.
18. lIira tum satis prodierunt signa,
Anni vertentis facta comprobantia,
Aethneus ipse mens eructuavit
Ignem ardentem.
19. Videutes cuncti rogum venientem,
Velum sepulcri simul expandentes,
Ignis «stetit honorificandum
Corpus beatum.
20. Deus, qui tanta tribuisti dona
Virgini tuae, caelestia regna,
Nobis indiguis ob honorem eius
Dilue culpas.
21. Oh cuius laudem clerus [haec] dec-ntans
Precibus eius tibi sit acceptus,
Ratumque reddat plebis tuae victum
Honore sacro.
22. Sacerdos vita habeatur clarus,
Ioribus bonis tibi sit ornatus,
Ut digne possit tuum immolare
Corpus beatum.
23. Cuiusque festi annuo recursu
Laudum honoris persolvimus roture,
Eius obtentu laetemur cure sanctis
Tuis in caelo.
24. Haec in honorem carmina qui dixit,
Virginis sacrae merita narravit,
Tue ex dono heres sit in caelo
Sanctoram choro.
25. Gloria tibi patri glorioso
Et Iesu Christo, redemptori nostro,
Qui tecum regnat cum spiritu sancto
Iuge per aevum.
MT; X. -- 1, 1 prodiit: corus cure X. -- 1, 2 sq. resonet: cunctorum
deo dicata plebs alterna X. -- Die gauze Strophe lautet Acta SS. Feb. I, 597
und daraus bei Daniel L 18.5:
Festum insigne prodiit,
Chorus cure voces in aula resonet,
Cvactorm Deo dicata plebs alterna
Tota pandite vota.
IX', 91 fft letzterer die Bemerkung bel: Stropham earminis primam
apud Bollandistas nec non in Thesauro maie expressam eorrexit Du Méril
Poésie etc. II p. 801:
132 --
Festum insigne prodiit, chorus cum
Voces in aula resonet, cunctorum
Deo dicata plebs alterna tota "
Pandite vota.
2, 3 poena ])IT. -- 3, 2 Agatem MT. -- 4, 4 Praemiaque X. -- 5 3
f4pemque fixam X. -- .5, 4 invicta X. -- 6, 3 puella retinet in Christo MT.
verschrieben ans ,5, 3. -- 7, 2 excitat in malis MT; in mamillis X. -- 9, 2
torquitur ]IT. -- 9, 3 abscidi ]IT, X. -- I0, 4 mamilla ]IT. -- II« 1
Splendor sanctus X. -- II, 2 emicat MT, X. -- 12, 3 vo|itari MT. -- 13» 2
cunctis T. -- 13, 3 Silbanum MT. -- 14, 4 Fugiit MT; Fugit X. -- 15, 3
in caelo X. -- 1.5, 4 Toga cum sanctls ]IT, X. -- 16, 2 tnmula MT;
hon«,ris X. -- 17, 2 Voh.ns inquirit X. -- 18, 1 ]liratam X. -- 1, 2
c«,mprobaris ]iT. -- 18, 3 Ethenens X ; Ethenus oder Etnenus T; eructaubit
I)IT. -- 19, 2 expandentem ]dT. -- 21, 1 clerus decantatur MT. -- 21, 2
acceptum ]iT, X. -- 21, 4 sacrum MT, X. --23, 1 Cuinsque festum annuis
]$1T, X; recursum MT; recursibns X. -- 24, 1 honore MT; carminaque
MT, X. -- 24, 2 sacrae et merita X. -- 24, 3 in caeli X. -- 25, 4 lugi
ier aevi MT. -- Cfr. Migne 86 1094 sqq. Acta SS. Feb. I, 59 sq.;
Daniel I, 13 sqq.
91. In sancti Andreae.
Ad Vesperas.
MT; LSd.
1. I)ecus sacrati nominis 3. Quem crax ad alta provehit,
lomenque vitam exprimens, Crax quem beata diligit,
Hinc te decoram praedicat Cul crux amata praeparat
Crucis beatae gloria. Lucis futurae gaudia.
2. Andrea, Christi apostole, 4. In te cracis mysterium
Hoc ipse iam vocabuio Ciuit gemeiio stigmate,
Decoras, idem mystice Dum probra incis per crucem
Signaris isto nomine. Cracisque pendis sanguinem.
5. Iam nos foveto languidos
Curamque nostri uscipe,
Quo per cracis victoriam
Caeli petamus patriam.
-- Feruer-. liymnar, ms. lIoissiac, saec. 10. Cod.
R,,ssian. VIll, 144. RM. -- Codd. mss. Rhenov. (Werner n. 139: Cod. Turic.
91. saec. 11. in. Ra; 2. saec. /L Rb; 97. saec. /. Rc; 129. saec. 12. in.
Rd.- Cod. ms. Monacens. Clin. 16119. saec. 11. (Mone III, 97). M.-
Aufserdem ira Cod. ms. Cap. Veron. 109. (1020.
1, 1 Deus RMi Diem saerati hominis Rd, M. -- 1, 2 vita RM, Rb.
(Infolge dieser Varianten figuriert vorstehender Hymnus bei Chevalier ira
Reper¢- hymnol, unter vier verschiedenen Nummeru). -- 1, 3 Hic ]$iT,
Re; Sic RM; praedicans RM. -- 1, 4 beata Rd, M. -- 2, 1 Andreas
apostolus Ra, Rc. -- 2, 2 I:loc ipso Rb , M; iam fehlt Rc; ipse in vocabulo
Ra. -- 2, 3 Decorus hisdem Ra Rb. -- 3, 1 ab alfa M; provehi ut RM. --
3, 2" fehlt M dafiir nach 3, 4 (bezw. 3, 3): Figuram Christi imitans
Crucemque beata Ra, Rb; Crucem beatam Rb u, Re. -- 3, 3 amat prae-
parat RM; properat lc. -- 3» 4 futura MT. -- trophe 4 fehlt Rll. -- 4, 2
-- 133 --
Cluit ist wohi eine sptere Bildung statt des gebruchlichen cluet; gemello
stipite Ru, Rb, Rc. -- 4, 3 Dura fehlt Rd, M; vincens Rd. -- 4, 4 Crucem-
que Ru, Rb; cruceque Rc; pandis MT; pendens Rc; sanguine Rb, Rc. --
Strophe 5 fe_hlt Rc; daftir eine eigne Strophe:
Tua nos semper, Domine [ Commendet intercessio,
Cuius relictis retibus [ Tu factus es discipulus.
5, 1 fobeto MT; faveto Ru, Rd. -- 5, 2 Nostrique curam Rb; Curam nostris
MT, RM, Ru. -- 5, 3 Qui Ru; crucis mysterium RM. -- 5, 4 petimus ve-
niam Ru. -- Doxologie: Duo patri. MT, LSd, Ru, Rb, Rc, Rd; Deo patri
sit gloria RM.
Cfr. Migne 86, 1262; Daniel I, 8. --Dieser Hymnus wird vielfach dem
hi. Damasus zugeschrieben (vgl. Migne 13, 381); die Frage fiber Ursprung --
oh rSmisch oder mozarabisch- und Verfasser desse|ben ist noch nicht
spruchreif.
92. in saeti Andreae.
1. 0mnipoteti Domino
Prostrati omnes supplices
Reddamus gralias sancti
Andreae pro certamine.
2. Redemptorem [qui] deprêcans
Ipsum verum agnoscere,
Daemonibus invidiae
Fallacibus resistere.
3. luvatus Christo Domino
Praedicavit Achaiae,
Convertit omnem populum
Et sese cruci tradidit.
4. Ecce, Iesas omnipotens,
Cuius cruce suspensus est,
E caelis evocatus est,
Per ridera coronatus est.
Ad Laudes.
5. Non timens cruciatibus
Esse in cruce postulat,
Ut indu emigraverit
Ad sedem veri Domini.
6. Tunc populi clamoribus
Dantes voces in auribus
Aegeae iniqui, pertidi,
Defenderet apostolum.
7. lamiam in cruce positus
Veritatcm[que] praedicans
Ornatus bonis moribus,
Plus, sanctus, castissimus.
8. Uero Aegeas teterrinms
Daemonibus arripitur,
In inferno suscipitur,
Tenebris sociatus est.
9. Sud frater ipsius tenens
[Sancti] corpus apostoli
Sepelivit intrepidus
Cure magna multitudine.
X. -- 1, 3 Reddamus gratias pro. -- 1, 4 Sancti Andreae cartamine.-
2, 3 invidere. -- 3, 3 Convertitur omnis populus. -- 4, 1 En tibi Iesus. --
5, 2 Sud se in cruce. -- 6, 3 inique perfide. -- 6, 4 Defende. -- B, 1 Aeoeeas
vero. -- 8, 3 In fehit. -- 9, 1 Frater vero ipsius. -- Das Akrosticbon ,,0rient'u."
nennt wohl den sonst uubekannten Autor. -- Cfr. Migne 86, 1264.
93. la san¢ti Augustini.
1. Lux, Deus Christe, pietas redundans,
Qui tuum ratera haerese reductam
Rite Augustinum amansque alumnum
Efficis auctum.
134
2. Huius obtentu dolum hinc remove,
Patriam serra, populos guberna,
0mnis lis absit, afliuat redemptis
Gratia pacis.
3. Caritas efflet copulans rescissos,
Sit procul ira, abeat ruina,
Chdes abscedat, fames arque languor,
loxia quaeque.
4. Clerus doctrina rutilet corusca,
Pontifex celsum apicem rctentet,
Labe abstersa operibus(que almis
Plebs placitura.
5. Laus tibi instet iubilo perenni,
Trinitas simplex deitasque una,
Cuncta qui condens opifex in aethre
Crederis auctor.
iT LSb; LSd. -- 1, 2 haeresem L.Sb. -- 1, 3 Agustinum LSb; que
fehlt liT, LSb. -- 1, 4 Efficis hactum IiT. -- 2. 1 hic remove LSb. 2, 3
abluat redemptis LSb. -- 3, 1 copulam recisis IIT. -- 3, ,'2 habeat ruinam
LSb. -- 3, 3 Cladis abscedat, ratais LSb, LSd; abscedant MT. -- 4, 1 doctrinae
rutilet corusco L,b. 4, 4 Post Hss.; placituri L,d. -- 5, 1 tibi insulter
IIT. -- 5, 2 deitasque summa L.l». 5, 3 quae condeus LSd. Al«
zweite Doxologie in LSb:
Gloriam Christo patulo canamus
Ore praestanti sire servienti
Cuncteque pe, lient deitate simplex
Trinus et unus.
Cri'. lIigne 86, 1200.
94. In sanefi Balilae.
1. 0 sacerdotum inclita corona
Atque coruscus Levitarum ordo,
Clero ascito praecinamus hymnum
Mente benigni.
2. Formam exempli Babilas antistes
lobis tenendam dimicans impressit,
Ne templi Dei osti pandamus
Callido hosti.
3. Hic vir virtute fidei munitus,
Antiochenam regeret dura arcem,
Sprevit profanum atriis a sanctis
Numerianum.
4. Ilico captus sistitur tyranno
Infola verus Christo immolandus,
Versufiora abdicat asserta
Yerum utendo.
135 --
5. Refutans namque dogmata perversa
Rerum fatetur omnium auctorem,
Celsi parentis coaeternam prolem
Orbem crease.
6. Aris hortatur daemonum lit'tre,
Spernens artatur bacis catenarum,
Collo graatur pondere bolarum,
Compede pede.
7. Fit gregi pstor magnum documentum,
Urbi monstratur veluti contemptus;
Hinc ovans defert Christo vota laudum
Victor insignis.
8. Fictile vicit ratiocinando,
Vanas perdocet artes liberales»
Indicit sensum potius disermm
Trium puerornm.
9. Suboles sequen.% genetrix quos miit
Agonizandos praesule cure almo
Qui alapati patrem et magisham
Eund,,m dicunt.
10. Hic quippe parens verus u! Abrahan esl,
Hostiam qui se tribus cure pueris
Obtulit sacra stipitis in ara
Regi polorum.
11. Inter insoues lotis ulnis ambi!
Sacrum alare stipite elatus,
Dira dura perfert vincla vel tormenta
Comites docet.
12. Simul confessi nomen trinitatis
Sustinent simul lacerantum ictus,
Sed rapuere ab hoste tropaeum
Dono divino.
13. Ad perimendum postmodun producti
Alacres pergunt carmen pr'Aecinentes
Tripudi psalmum ultra quadragenum
Vote 8onora.
14. Tunc praesul plebem contestans affatur,
Ita ut esset vinclis oneratus,
Ad confundendum iudicem profanum
Sepeliretur.
15. Parvulos quoque Babilas litandos
Patri assignat ense verberandos,
Quorum agonem pulchrius consummat
Sanguine fuso.
136 --
16. Quique consaepti urna sepulcrali
Vigent perenni memoria passi,
Sede promissa potiti in arce
Diademati.
17. Bino in ipsis munere per ipsos
Obfines missos, civitas quaesita,
limium gaude glorians in Christo
lubilo magno.
18. Hic obsequenda membra rediviva
Possident, sursum animas victrices,
Stolis indutas candidis, fulgentes
Palmas gerentes.
19. Inde, redemptor, cerne de supernis
Ratera redempti gregis
Saecli in mare, turbine
Tentationum.
incubantem
impulsam
20. Dexterae tuae auxilium praebe
Eamque cunctis a malis defende,
Tecum victuram vehens iu supernis
Aevo perenni.
21. iloria summa, Christe, tibi semper
Simul cure patre spirituque sancto
Sit nunc et semper, soli tibi Deo
Trino et uuo.
MU; LSd; X. -- 1, 2 coruscum MT.- 1, 4 benigna X.- 2, 3 templum
LSd; hostia MT, LSd. -- 2, 4 Callidi hostis LSd. -- 3, 1 Vir hic LSd. --
3, 2 dura regeret MT, LSd; dura fehlt X. -- 3, 3 a fehlt X. -- 4, 2 Infula
veto X. -- 4, 4 Vera X. -- 5, 3 aeternum LSd.- 6, 1 Aris abtutur LSd. --
6, 2 Spernes LSd ; face catenarum X. 6, 3 boiarum X. -- 6, 4 in perle X.
7, 1 grege MT. -- 7, 2 Urbis MT, LSd. -- 8, 1 ratiocinandum LSd. --
8, 2 Vanans MT, do£ens X. -- 8, 3 Lies: Indidit ensum. -- 8, 4 Lies:
Tribus pueris oder Pueris tribus? -- 9, 2 Aginizando X; cum alto MT. --
9, 8 Quia pari patrem X. -- 10, 1 Abraam est MT, LSd. -- 10, 2 Hostia
MT, LSd X ç cure puris . 10, 3 aram LSd. -- 11, 1 lotus undans
amhit X. -- 11, 2 stipiti MT, LEd, X; delatus X. 11, 4 Comitans
Ld. -- 12, 2 laceratum hictus MT; laceratus hictus LSd. -- 13 3 Tripudi
psa|mi MT; Tripudii almi X; ultrice MT, u|tricem LSd, X; von dem Worte
tripudi an fehlt das weitere LSd. -- 13, 4 Voce honorant X. 14, 2 hone-
rature MT. -- 16, 1 concepti X. -- 16, edes promissaa MT. -- 16, 4 Dia-
demate X. -- 17, 2 civitasque iL X. -- 17, 4 Iubili MT. -- 18 2 Possidet
MT. -- 19, B turbine impu|santem MT. Cfr. M.igne 86, 109.
95. In saneti Babilae.
1. [Fideles] Christi praeparate mentem,
Babilae festum [celebr]ate rite,
Voce et corde promite [huic hym]num
Et landem Deo.
-- 137 --
2. Numerianus imperator, eoee,
Adiit aulam [Domini] caelorum,
Non adorando sed, ut macularet,
Rabidus venit.
3. Fideles loci adgregavit almus
Dei sacerdos, Babilas praeclarus,
Hort[atur illos: Detinere] mortem
Christns est potens.
4. Christus corona nos armare iuvat,
Opem impendit, cure iubet, tyrannum
Ne patiamur limina ingredi
Impius file.
5. Signo se crucis armavit in fronte,
Spiritn sancto repletus processit
Obviam regi, exprobravit dicens:
.Abhinc recede.
6. Audiens isia secessit impudens,
Frendens in c[orde] pervertit ad domum,
Tribunal sibi praeparare iussit
Extremo dolens.
7. Offerre inquit officio suo
Rebellem illum [hom]in[em], qui verbis
Pro ..........
Strophe 8 feblt.
9. Cbristns qua .......
........ voluntati
Per eius trina ......
Et cr .
10. Tibi, tyranne, tribuit honorera
..... nempe creatorem,
tui tibi corpus .......
Recalcitrasti.
11. Furore caeco et torvo aspectu
Imperat [file], ut per civitatem
Onustus ferro et inca[tenatus]
Pertraheretur.
12. Tractus ad ducem, ut perspiceretur
Agra [sic !] tyranni quos ille educavit,
Melior, inquit, impertor aeve
138
MC. -- 1, 1 properate mentem. -- 2, 2 Hahiet aulam. -- 3, 1 Fidelis
Ioci adgrababit. -- 3 30rt[atur]. -- 4, l ornare iubet.- 4 2 Opem fefellit
quem. -- 5, 3 regis. -- 6, 4 Extreno dolore. -- II, 1 turbo azpectu. --
11, 3 {)nustum. -- 12, 2 Unverstndlich.
Zum Verst/indnis cfr. Acta SS. Ian. III, 185 sqq.
96. in saneti Barflm|omaei.
Aeterni proles patris et incliti,
Compar et illi esse qui nosceris,
Spiritus alme, certain potentiam
Tenens per aevum rebus in omnibus.
Bartholomaeus, ecce, discipulus
Tuus ab intus sanctus et eforis,
Aposlo|orum st)rte miriticus,
bIunc, ecce, fulget aethere ,sublimis.
{'uius dicata festa se prodeunt
Nunc et perenni munere populos
Certe refovent nec non et imbuunt
Caduca saecli temnere fortiter.
{'uius precatu, sublimis pontifex,
Tete rogamus infirmi servuli,
Probra dimittas, munera praebeas,
Tua sit gratia miseris servulis.
Bartholomaee, martyr apostole,
Dignare nobis esse per omnia
Saecla patronus et fave cernuos
Nosque beatos effice servulos.
Tui precatus gratia faveat,
Quos obsequelam conspicis affatim
Tihi dedisse supplices annuam
Cursu labentis tempore saeculi.
Sit tibi laus, Christe, per omnia,
Aeterno patri sitque potentia,
Sit dono quoque gloria perpetim,
Unus qui regis omnia saecula.
Te; X. 1, 1 inclite Te, X. -- 1, 3 almi Te, et almi X. -- 2, 2
efferus Te, X; lies vielleicht deforis. -- 3, 3 refobent Tc; refovant X. -- 3, 4
saeculi Tc X. -- 4, 1 sublime Tc, X. -- 4, 4 Ad sitque tua gratia servulis
miseris X. -- 5, 3 Saecula X. -- 6, 1 precatu Tc, X. 6, 3 annua Tc, X.
tempora X. -- 7, 2 que fehlt X. -- Cfr lIigne 86, 1191.
139 --
97. In sancti Bartholomaei.
1. Exaudi, Christe, nos patris potens, pie,
Celse, te semper obsecramus, inclite,
Celsus qui solus es Deique filius,
Es qui dilectus, ecce, matris unicus,
Ymnum perfectum et canorum dicimus.
2. ]tIultis cure saepe dulcibusque vocibus
Nec non nunc ergo mitigando consonis
Uerbis et corde personemus inclitum
Servis cure irae Spaniae fidelibus,
Bis laudet chorus ergo recte filium.
3. A Christo missus, ecce, namque apostolus
ttegni regnante et Deo patre inclitus,
Tergens perrexit Indiam potissimum;
Hinc coepit forais exhibere gloriam
Omni cure cordis inclita potentia.
4. Linquens peccata India superflua;
O quam laudandus, ad Dei clementiam
]|agnum qui facit semper almae filium!
Est quisquam verus? Ecce, verus est Deus,
In caelo namque lucet luce saepins.
5. Augens fulgensque famulis potentia,
Possit ut recte semper inde gloria
Ostendi magna et altitona in aethera
Seu tends nempe terrulisque fortia
Ter nunc quaterque sit Deove gloria.
6. 0 Christi sancte Bartholomee, qui lndiam,
Lucis de luce per Dei clementiam
In regno, pastor, esse magni filiam
Quum praedicasses, ecce, celsa ad aethem
Uerbis fecisti iam olim usque in saecula.
7. Ergo qui infirmos advenit poposcere
]liaestos vinctosve ipse tune vel sospites
Fulgens sanabat, immo sanctus optime
Et collocabat insuper perenniter
Cure sanctis rite Bartholomeus hic bene.
8. Iudex sed fortis et pris piissimus,
Talis, quem rite et est habere apostolum
Legis doctorem, in omnibus potissimus
Et sanctis sanctus et piis piissimus,
0stemque vincat arque hic apostolus.
140 --
9. )|ercatus magne sancte seu apostole,
Exaudi nostra saepia praeconia,
Linquens peccata nostra vel facinora,
Furvum serpentem et invidum, comissime
Iudex, subverte, tegatur ter sulfure.
10. Trino sit magna semper ergo gloria
A cunctis namque filiis perennia
Nuuc et. per saecla saeculorum in omnia,
|'nito namque sit Deo piissima,
Seml)er qui et saepe regnat ipse, gloria.
LSd. -- I, 2 Celso de semper. -- 1, 3 Celso qui. -- 1, 5 perfectum et
caterva. -- 2, 2 mitigemdo consimus. -- 2, 5 filius. -- 3, 2 Deum patrem
inclitam. -- 4, 1 Liquens; Indiae. -- 4 2 clementia. -- 4, 3 Magnumque. --
5, 2 Possint; semper unda. -- 5, 3 magnam. -- 6, 4 Cure. -- 7, 1 infirmus. --
7, 2 llaestis vinclis vel ipse tunc vel espite. -- 7, 3 sancto. -- 7, 4 con-
Iocabit. -- 8 1 plus. -- 8, 2 Tulem quam. -- 8, 4 Et sanctum sanctis et
pius piissimus. -- 8, 5 Hostemque. -- 9, ;3 Liquens. -- 9, 4 Turbam ser-
pentem et invidam conissimam. -- 9, 5 tergater ter sulfira. -- 10,3 Et nunc
et.- Akrostichou: Ecce )tonus Barthl«mei apostoli quem fe¢it Leo
lellilanus.
9,. In san¢lae Cae«iliae.
1. Incliti festum pudoris
virginis Caeciliae
Gloriosa praecinamus
,oce prompti pectoris,
Quo soluta lege mortis
tollitur in aetheris.
2. Germine haec virgo clara,
sanctitate clarior,
Pectore Chrislum retentans
huncque solum praedicans
l)re sponsum, mente saeclum,
,Acit hostem sanguine.
3. Pecloris sacri recessum
munit evangclio,
Squalido corpus beatum
proterit cilicio,
lIoctis h«ras et diei
mentis implens canlico.
4. Haec enim sortira sponsum
germinis perfulgidi
Angelnm Dei fatetur
se habere vindicem,
Hunc verendo ut pudori
det honorem, commonet.
5. Sponsus hic furore caeco
comminatur virgini,
Sed beata virgo factis
dicta prorsus comprobans
Angelum munusque caeli
mox adesse praestitit.
6. Adfuil promissus idem
vit coruscis vestibus
Exhibens sertis coronas
floribus praefulgidas,
In rosis docens cruorem
castitatem liliis.
7. Munere hoc provocatus
sponsus ad Christi ridera
llico fralris salutem
imprecatus obtinet,
Hin«'que ambo passionis
consecrantur sanguine.
8. Itunc deinde virgo Christi
consequens Caecilia
Hune triumphalis honoris
promeretur gloriam :
Igneis thermis rerusa
fit caloris neseia.
141 --
9. Plus calens sic igne Chrisfi
vicit ignem saeculi
Et vibrantis ensis ietum
ter valenter suslulil,
Postque terris membra ponil,
spiritu caelos petit.
10. Inde nobis, sacra virgo,
milte caeli munera,
Liliormn vel rosarmn
munus inde proroga,
Unde hausisti superna
veritatis gaudia.
11. Liliis eorusea in nos
castitas praefulgeat,
Punicis rosis voluatas
passionis ferveat,
Criminis mole subacta
innovemur gratia.
12. Ecce, advenlum futuri
praeslolamur iudicis,
Sustinemus et beala
illa lucis gaudia;
Non rei lune punianmr,
non cremenmr ignibus.
13. Martyrum sed sacrosanclis
adgregati coetibus
Eadamus, quod timemus,
contuentes gloriam
Regis alnfi, ad coronam
evocati dexteram,
14. Ut tuan b Christe, videntes
servuli praesentiam
Gratulemur, gaudeamus,
personemus gloriam,
Curiae caelestis arce
confovendi in saecula.
bIT; LSd; X. -- Ferner: Cod. ms. l{henov, saec. 11. in. Cod. Turic. 91.
(,Verner n. 213) R. -- 1, 1 Inclite X. -- 1, 3 G]oriosae R. -- 1, 5 Quae R. --
1, 6 aethera X (Korrektur). -- 2, 1 Germinet R. -- 2, 3 praetentans X.
2, 5 mente scelua X. -- 2, 6 Vincit hostem sanguinem IL -- 3, 1 Pectoris
sacris recussum MT; Pectore sanctum recessum R. -- 3, 2 evangelium R. --
3, 4 protegit R. -- 3, 5 Nocte orans aique die tL 3, 6 canticum MT, IL --
4, 1 sponso LSd, IL -- 4, 2 Germinet praefulgido R; praefulgidi X. -- 4, 4
sq. Habere vindicemque verende ut pudoris IL -- 4, 5 Et honorem commonens
R. -- 5, 1 hinc furore caecus R; furore ceto X. -- 5, 3 Et beata virgo
facta est R. -- 5, 5 munusque ex caelo X. -- 5, 6 praestit X. -- 6, 3 co-
ronis 1. -- 6, 4 praefulgidis X. -- 7, 2 sponsus fehlt R. -- 7, 4 impetratu
LSd; deprecatus detinens IL -- 7, 6 consecratur IL -- 8, 1 Tune Hss (sicht-
lich falsche Initiale), inde X. -- 8, 3 Hac triuml,halis MT Ut triumphalis
IL -- 8, 5 Igneis terminis R. 9 1 Plus nescia sig ignc IL -- 9, 2 vin-
cit IL -- 9 3vibrantes R sensit ictum X hictum MT. -- 9, 4 val«ntis
R. -- 9, 5 Postquam terris membra punit tL -- 9, 6 spiritus caelo petiit
R. -- 10, 1 Unde IL -- 10, 4 inde fehlt R; inde preroga MT. -- 10, 6 veri-
tatis gratiam IL -- 11, 1 sq. Liliis coruscat hymn«,s castitas praefiflgida R. --
11, 3 Punicas X; rosa.« MT, X. Von »punicis rosis" an fehlt ailes F«lgende
IL -- 11, 4 ferbeat bIT. -- II, 5 mole subacto MT, LSd. -- 11, 6 inno-
bemur MT. -- 12, 2 iudicii X. -- 13, 1 Martyrum et X. --- 13, 4 c(ntincntes
gloriam X. -- Cfr. Migne 86, 12.52.
Der Text der Rheinauer Hs. ist ira Gegensatz zu den mozarabisçhen
Quc]lcn sehr verderbt. Auch Mone (III, 244 sqq.) cdierte nach crsterer und
beniitzte dabei nicht immer gliick|ich, den schon durch Blanchini umgestalteten
Text von X.
99. In sadae Chrisfinae.
1. Virginis sacrae triumphum
proseqnamur laudibns,
(duae virililer certando
hostem vicit improbum
Et servando castflatem
meruit praeconium.
2. Haec namquc virgo, dura csset
parvula temporibus,
Concupivit regem ('hristum
adorarc Dominum
Et negleclis simulacris
tus off'erre pudicum.
-- 142 --
3. Quae paterna deridendo
flagra vel supplicia
lon attendit prava verba,
cor ad haec non posuit,
Sed sereno poenas vultu
sustulit iriliter.
4. lpso nomine beata,
quod Christina dicitur
Appellari virgo pia
et a Christi nomine
Derivalum patens suum
esse sic vocabulum.
5. Paternam ride probata
iram temnens despuit,
Celso gaudio oppleta
divinitus gratia,
Depeilebat ac supernis
incumbebat praemiis.
6. lullum banc lormenlum fregit,
nulla nmïs perterruit,
Sed alacl'i corde cuncla
perfcrcns certalnina
Irridcbat crucialus,
perdita vesania.
7. Caeditur namque suspensa
virgisque pertunditur,
Aeneumque vas repletum
resina et oleo
Pice simulque torrente:
ibi alma mittitur.
8. Undis impressa marinis
a Christo eripitur,
Serpenfium omne genus
depulit saevitia,
lIortem simul ac tormenta
reputans pro nihilo.
9. Tribus itaque devictis
profanis iudicibus
Trinitatem confitendo
lriumphat feliciter,
Sic e saeculo vocata
migrat ad caelestia.
10. Tuo namque in honore,
'irgo sancta, canimus,
Iuva cunctos supplicantes,
tege tuos famulos,
Funde preces pro delictis
Christo regi Domino.
11. Et tu, Christe, rex immense,
audi preces supplicum,
¥ota accipe cunctorum,
culp dele scelerum,
Haec in festa hic orantes
esto in subsidium.
IIT; X. -- 1, 3 Quen IT. -- 3, 2 vel suspiria MT. -- 3, 4 nec po-
suit X. -- 3, 5 poenam X. -- 4, 2 Christiana X. -- 4, 4 seda IT, X. --
4, 5 palet X. -- 5, 1 probatam MT. -- 5, 3 obletata X. -- 5, 4 divinitus
gratulat IT; divinitus gratis tuis X (gratia ,aeleste edulium ' ira folgen-
rien Hymnus -- 5, 4 --). -- 6, 1 Nulla hanc t«,rmenta fregere X. -- 6, 5 crucia-
tur X. -- 7, 3 Aeneusque X. -- 7, 4 oleum MT. -- 7, 5 torrentem MT. -- 8, 3
omnigenam X. -- , 4 saevitiam. -- 9, 5 a saecu[o X. -- 11, 3 Vocem IT.
11, 5 Itanc MT; orantes wohl acc. absol. Doxologie in MT: Gloria patri;
in X: Gloria et honor Deo etc. -- Cfr. Iigne 6, 1165; Acta 88. Iuli V,
503 laus X)» ahgedruckt Daniel I, 200.
I00. In sanctae Christinae.
1. Sacrae çirginis triumphum
prosequamur laudibus
Quae viriliter certando
hostem vicit improbum
Et servando castitatem
meruit praeconium.
2. Ipsis primum dura inesset
infantis temporibus,
Concupivit regem Christum
adorare Dominum
Et neglectis simulacris
tus offerre pudica.
143
3. Quae paternas ridens minas
flagra quoque respuit,
lec intendens pravis verbis
aurem cordis adpulit.,
Sed sereno nitens vultu
aegra quaeque pertuiit.
4. Ipso nomine beat
se Christinam didicit
Appellari virgo pis
et a Christi nomine
Derivatum pandens suum
esse sic vocabulum.
5. Patre nequam perfurente
illa celso gandio
Exsultabat et aerumnas
caelesti edulio
Depellebat ac supernis
incumbebat praemiis.
6. lulla illam vis arcebat,
nulla mors perterruit,
Sed alacri corde cuncta
perferen certamina
lrridebat, cruciatum,
perdita vesauia.
7. Duobus itaque victis
profanis iudicibus,
Varia tormenta portans
Iuliano pessimo
hmitente tandem finit
ista vitam iaculo.
8. Tuque, alma Dei virgo,
tains ista canimus,
Iuva cunctos supp|icantes,
tege tuos famulos,
Funde preces pro delictis
Christo regi Domino.
Te. -- 1, 6 praeconio. -- 2, 2 infantala temporibus. -- 2, 5 nec lectis. --
2, 6 Wegen des Reimes wire pudicum zu erwarten; aber der Reim ist auch
4, 6; 5, 6; 6, 2 nicht beachtet; der inn ist in beiden Fil|en fast gleich.-
3, 1 paterna. -- 4, 2 Christina; vielleicht aber war diese anormale Kon-
struktion damais geliufig. -- 5, 1 Pater nunquam. --- 5, 3 aerumna.- 5, 4
caelestis. -- 5, 5 Depellere bac. -- 6, 1 biulla illa irascebat. -- 6, 4 l,rofe-
rens. -- 7, 1 vinctis. -- 7, 5 tante finis. -- , I Teque. -- 8, 3 cunctis.-
8, 4 teque tuos. -- Dieser und der vorhergehende Hynmus scheinen zu
einander in ihnlichem Verh[iltnis zu stehen, wie die 2 Hymnen ,Clange, lyra
Zachariam" auf Job. Baptista.
101. In saneti fristolhori.
1. 0 beate mundi auctor
arque rerum conditor,
Qui non es acceptor omnis
personae nec munerum,
Sed in his qui te requirunt,
ades clementissimus.
2. Qui beatum caeli civem,
Christophorum martyrem,
Eximens a caenulento
iimo pravi germinis
Glorioso tuo nutu
praesciendo attrahis,
3. Spreta sui vit devotus
generis flagitia
Yeritatis sequeretur
promptior vestigia
Ac proinde tuam, Christe,
potiretur gratiam.
4. Deciusque imperator
capture a comitibus
Necti suis hunc beatum
nititur mi|itibus,
Quem virilem prorsus esse
bello adprobaverat.
5. Elegans hic estatura,
mente elegantior»
Visu fulgens, corde vibrans
et capillis rutilans,
Ore Cbristum, corde Christum
Christophorus insonat.
6. Iste nempe linguae nostrae
nesciens eloquia,
Christi in virtute dari
sibi patrem imprecans,
Ilico Deo favente
loquebatur omnia.
7. Tunc deinde anlam Christi
precaturus adiens
Postnlata impetravit
virgam suam frondere,
Virtute qua roboratns
in agone proficit.
8. Veritatis plena ride
inseqnens vesfigia
lilimm se persequentum
fragmina muitiplicat,
Quo haberent saturati
plena cuncti saccula.
9. Ad fidem Christi proinde
convocati milites
Cum beato Christophoro
fone a|mo iavacri
Expiati gestiebant
rudimenta fidei.
10. Unde hunc, deinde istos
colligatos milites
Una voluntate sistunt
Decii conspectibus,
Qui duro sermone saxxcto
protinus aggrediur.
11. lIemoratus rex crudelis
furibundus acriter
Sanctum iubet Christophorum
pensum radi ungulis,
Denudatis donec costis
carnibus discerperent.
12. Aquilinam tnnc deinde
sanctamqne Gallenicam
Poenis actas saevienter
litat Christo martyres;
Pugione consecravit
memoratos milites.
13. Ignibus post haec beatum
depntat atrocibus,
Attigit sed nusquam iilum
flammae pyrsns validus,
Non secus st aurum fulgens
rutilans egreditnr.
14. Sociis dehinc ad astra
decem misis milibus,
Qnos pro Christo desecavit
gio.dius tyrannicus,
Ense idem verberatus
aetheris provehitur.
15. Inde omnes te precamur,
Christe fidelissime,
Ut tnae promissionis
foedera non abneges,
Quae cure saucto Christophoro
pepigisti dulciter.
16. Sed per eum mereamur
assequi caelestia,
Amputata prorsus nobis
omnia piacula,
Fnlgeat perennis Deus
in aeterna saecula.
]IT; Tc; LSb; LSd (nux die 6 ersten Verse); X. -- 1, 3 omne Te.
1, ,5 Sed dura quisque te requirit ]IT, LSb, X. -- 1, 6 adent LSb. -- 2, 1
beatum Christophorum LSd; cibem LSb. -- 2, 2 Caeli cibem (darauf fehlt
ein Blatt) LSd. -- 2, 3 Eximis LSb atenulento X. -- 2, 4 vino pravi X.-
3, 1 Secreta quos videbatur Tc; Secreta sui devotus LSb; Spreta quoque MT;
Spretaque vir X. Zu dem acc. absol, vgl. 16, 3 sq. -- 3, 2 generis efl]agita-
vit Tc, .flagitie X. -- 3, 3 Ut veritatis X. -- 3, 5 Arque inde LSb; tua X. --
3, 6 gratia Tc, X. -- 4 3 sq. nach 4, 5 sq. gestellt LSb. -- 4, 5 virile
Quem viti leprosus esse X. -- 4, 6 adprobaberit Tc. -- 5, 1 Elegansque
statura b|T, X; Eligans Tc, LSb. -- 5, 2 eligantior T. -- 5, 3 Viro Tc;
corda fibrans LSd. -- 5, 5 Christum, mente saeculurn LSb. -- 6, 1 Ste
nempe LSb sehr wichtig wegen der Schreibweise). -- 6, 3 sq. Christe in
virtute sibi dare patrem impetrat LSb. -- 6, 5 fabente LSb. -- 6, Û loqui-
tut X. -- 7, 1 aula Tc, LSb. -- 7, 2 precaturus aderens T; audiens Te,
X: adsistit LSb. -- 7, 3 Postulabit LSb; Postulatus X; impetrabit Tc; im-
petrare LSb. -- 7, 4 ,rondere" ist sehr auffallend wegen des rhythmischen
Verstofses. -- 7, 5 Virtute corroboratus MT quam roborattts LSb. -- 8,
Militum sempersequentem LSb Militnm persequentium X. -- 8, 4 fracmina
bT, LSb. -- 8, 5 Quod X; Quo veherent b|T; al)errent Tc; aberent LSb;
hahere X. -- 8, 6 cuncti plena Te; cuncta LSb; cunctis acola X. -- 9, 1
Christi dcinde I,Sh. -- 9, 2 evocati MT; provocati LSb. -- 9, 3--10, 2
fehlen Te. -- 9, ti rudimento ratiae IIT, LSb, X. -- 10, 1 Vatem hunc
lqT, X; Ynde tllm" beatum istum LSb; isti MT. -- 10, 2 colligatum MT;
co|ligantes L,b. -- Il), (5 Quem MT, Te, L,Sh, X; diro IIT; suo serra-ne
L,Sb; sanctus X. -- 11, 1 Nec moratus IIT, X cfr. 12, 6). -- 11, 4 rudis
ungulus X. -- 11, 5 eius costis MT, LSb; l)enudatae eius eostae X. --
11, 6 excerp«.rent 1Wl', Te, X; discerperet LSb. -- 12, 1 Aquilina Te, L8b,
X. -- 12. 2 Gallenica LSb; Gall0,nicam X. -- 12, 3 Vehementer poenis
re.tas (actam X) MT, X actus revieuler Te'., actus sevien'tes LSb. -- 12, 4
dicans Christo martyrem Tci dicat LSb saevienter dicant Christ,» X. --
13, 2 atr«,eiter MT. -- 1:, : se nusquam IIT, Te; Attigit senmffis postqnam
ille X. -- 1:, 4 pyrus IIT, Tcç pitus I»Sb; spulus X; validis Te. -- 13, .5
Nam secus MT; Nam sieur ut Te; Nain secus aurum LSb. -- 14, 1 Socii
Te; 8ocii dehinc di|atant X. - 14. missis mi|ies ,IT; missos milites L8b;
castra decem milia milites X. -- 14, .5 verberati X. -- 14, 6 aethere Te;
aethera X; provo|bitur LSb; provehuntnr X. -- 1.5, 2 sponsor fidelissime
IIT, Tc; pater clementissime X. -- 1.5, 3 Et X. 1.5, 4 foedere non neges
X.-- 15, 5 Quam Te; Quum LSb; Quo X. -- 16, 1 Sic per X.-- 16,3 a
nobis MT. -- 15, 5 perenne sidus Te i Ft flgeat perenne Deus X. -- Cfr.
Migne 86, 1166.
102. In sancti Clementis.
1. Clementis ïestum celebratur hodie,
Venite, plebes, et mirate compotem
Asseelam Petri, Domini apostoli,
Romanae sedis tertium antistitem,
Quem sibi Christus eonseeravit martyrem.
2. Hic hal,itando in urbe Romulea,
Adnuntiando lesum ('hristum Dominum
Illuminavit Theudormn Sisinium,
Dura viso Petro orans ipse prospieit,
Sic a Clemente baptizatus eredidit.
8. Hic praedieando Christi evangelium
Et eonvoeando eatervas fidelium
Traiani iussu ducitur exsilium
Trans Pontum mare in praeruplum eremum;
Ibi peregit i;;signe mir:tculum.
4. Aquarum venas ex abysso eduxit
Et satiavit sitientes incolas,
{dui per metalla exeidebant marmora
Et aestuabant tabe siti valida
Pro Christi nomen portantes supplieia.
5. Quos ubi eernit beatus pater bino
Poculum ferre sibi miliario,
Hortatur cunetos praedicandum Dominum,
Ut suis ïontem aperiret latieum,
8aeris salubrem mire eonfessoribus.
B I u m e, Hymnodi Gotica.
10
-- 146 --
6. (luorum oblata dum litaret immolans
Sacer antistes, meritis inignior,
Agnum astare cernit sibi Dominum
Siguautcm locum, quem ut idem pupugit,
E|it'it undam adfluentem in fluvium.
7. Haec lama cunctas per g)rum provincias
('omples [mox] plebes ad credendum excilal,
Quae coiflucntes suscepto baptismate
Capiunt normam fidei catholicae
Condunt et aedes quindecenas quinquies.
8. Ob hoc crescente aemula invidia
l'rofundum matis mêrgilur cure ancora;
lbi humatur sepulcrali camera.
In qua receplus:, exstat hum" ecclesia,
Ubi fideles confluunt per saecula.
9. qui cursu anni tectus aqua valida
Alto in mari sublns undas latitat
Cuius recurrens annua festi'itas
Recedens mare fere tria milia
Per septem dies vias praebet fulgidas.
10. Cuius sepulcrum velut aurum rutilat,
Ancora colli ut argenmm emicat
Facit virtutes per fideles petitas
Agentes Deo gralias mulfimodas,
(ui praestat sanctis tanla mirabilia.
11. Te ergo, Clemens, mart)r almë, supplices
Agouis tui eelebrantes gaudia,
Te hodierno poscimus cure fletibus,
Ut reis assis, succurras labentihus:
Ac per te cu|pae careanms cumulo.
12. Excmplo tuo versi a pcioribus
Ad meliora contendanms iugiter,
0pimiora ambientes dignius
hlandata itae servemus, felicius
Ut post sanctorum adunemur coetibus.
13. Christum rogemus, verbum pa[ris unicum,
Et obsecremus almumque spiritum,
Ut mundi procul auferat iactanfiam,
Virtutum nobis donet abundantiam,
Per quam aeternara uiereamur gloriam.
14. Gloria patri, gloria sit filio,
Gloria sancto procedenti spiritu
Qui Deus unus regit mandi machinam,
Disponit cuncta revolvenda tempora
Tenetque regnum perpetim per saecula.
147
MT LSd: X. -- Ferner: Hvmnar. ms. Severinianus saec. !°h!: Cod.
Vatic. 7172. V C«,d. Paris. I09 P. IAnal. XIVa, 128 sq). -- 1, 2 plebs
et miramini X c-mpotes IIT, X: mirate principetn V, P. -- 1, 4 tertius
IIT. -- 1, 5 sibi Christus IIT, V, P. -- 2, 1 Qui digne regens I-muleos
p«,pulos X. -- 2, 2 Iesmn tbhlt L,d. -- 2, 3 Inhmdnabit IIT: Tl,eodore
IIT, X; Teudore LSd; Theodora V; et Sisinnium V, P. -- 2, 4 Dura
visum Petrum IIT, V, P in s«,porem MT; in sopore V, P; ipsa I,,d. --
2, 5 Sicque Clemente V, I'. -- 3, 2 fehlt V, P. -- 3, 3 Traiano IiT; dnci
ad V, P; in exsilium X. -- 3, 5 Ibi fehlt X. -- 3, 1 protulit X; eduxera!
V, P. -- 4, 2 infidas V, P. -- 4, 4 Et satiabit LSd; Extuaba,t
Exaestuavit V. P ; et siti M'I'. X; sitirntes V, P. -- 4, 5 n,,mine X {sichtlich
Korrektur von Ortiz); die befrrmdende K,,»strukti,n von pro c. acc. ,md
ihnliches begegnet uns ira lI«zarahischcn abcr h[iufig). -- Str. 5--7 fehlen
MT, LSd, V, P. -- 5, 1 beatus ater X. -- 5, ;3 ctmctos ad X. -- 6,4 pu-
pungit X. -- 7, 5 C-nditmt aedes X; quinquis X. -- 8, 1 Profund,» MT, X, V.
mari MT. -- 8, 3 Ubi X; limatnr V, P. -- 8, 4 llinc adreeeptns adstat V, P;
fundata exstat X. -- 8, 5 fidelis congruunt V, P. 9, 1 cursus V, P. --
9, 2 mari mergi undas lagitat V; mergi nnda flagitat P. -- 9. 4 Recedit
LSd: Recedens ponti X: tria tniliaria X; ad tria milia V: ad tria prrmilia
P. -- 9, 5 viam V, P -- Strophe 10 fehlt V, P: statt dessen eine eigene
Strophe (Anal. XIV, 129, Str. 7). -- 10, 3 Fiunt MT, LSd, X; vielleicht
zu lesen per fideles petia. (--petita, preces), bei welcher Annahme fiunt als
richtig zu bela.sen wire; oder unter Aufgabe des Reitnes petitae? -- Strophe
11 u. 12 fehlen LSd, V, P. -- 11, 3 Te hodie X. 11, 4 reis iapsis X. --
11, 5 Hac MT; culparum X; cum«dum MT. -- 12, 2 adtendamus IiT. --
12, 30ptima ambientes X {Korrektur von Ortiz; beseitigt die sonst be-
achtete Caesnr und vermindcrt den Vers um 2 8ilben, die dann Lorenzana
durch ,,ambientes et nos dignius" zu ersetzen suchte); Obtimiora IIT. --
13, 1 Ipsum MT. -- 13, 2 almum sanctum spiritum V. P. -- 13, 3 iactantia
MT, V, P. -- 13, 4 abundantia V, P. -- 13, .5 Per quod IT; Per Quem X;
Per quo aeterne evadamus tartare V, P; habeamus gl«,riam IIT, X. -- 14 In
der vorgelegten Fassung nue in LSd. -- 14, 2 praecedenti LSd. -- 14, 4 re-
volbendo L8d. -- Die Doxolgie fehlt MT; bat in X folgende Fassung, welche
zu vergleichen ist mit der D0»xologie in Nr. 130:
Praesta, quaesumus, unita potenfia
Replensque globi cunctam solus maehinam,
Virtute firmans, ingens adest(o) gloria,
Aeterna cuius laus et clementia
Et honor iugis affatim per saecula.
Die wieder anders lautende Form aus V und P siehe Anal. I. c. -- Cfr.
Migne 6, 1256 und 1.51, 21 sq. An ersterer Stelle Abdruck aus Lorenzana,
der llÏ und X beniitzte an letzterer Stellc aus ;zanam, der V zu Grunde
legte (vgl. Uhevalier, Po6sie liturg., 214). --
Die Feststellung des Textes birtct viole 8chwierigkeiten. In we|cher
Hs. sind Kiirzungen vorgen,mmen, oder wo finden sich eventuell Inter-
p, dationen? tr. ,5--7 sind abs,,lut entbehr|ich; abcr durch ihre Entfrnung
wird die Legende v,,m Lammc und der Wasserquelle gar knapp und un-
wllsindig ira Gegensatze zur sonstigen Br.ite der Darstelhmg, und Str 8
reiht sich minder gut an. -- Ist ferncr urspriinglich der Reim v«»llstindig
durchgefiihrt worden? Wenn ja, sa erscheint Str. 45 vcrdichtig ,md folglich
mit ihr Str. 5 n. 7; oder dnrch Umstelhmg wirc in ihr der Reim zu re-
konstruieren. In X -- der einzigen Quelle f/ir je»e 3 Strophen -- ist nfimlich
nicht selten der Tcxt durch Verstell,mg der Worte verderbt. Bel eventuellcr
Wiederherstelhmg d«.s Reimes erheht sich die weitere Frage, inwiewei da-
I,ei der natiirliche Wortaccent zn wahren sei. Sehen wir einstweilen ah vn
Str. 6, so w5re der mangelhafie Reim heilbar: 2, 1 durch die Lest, et von X:
Qui digne regens Romuleos populos (bezw. populos R,,mtdeos); 4, 1 durch
10"
-- 148 --
V u. P : (eduxerat; 11, 2 durch Umstellunff: gaudia celebrantes (bezw. Agonem
tuum ceh.hrantes ffaudiis); 12, 2 durch Umstellung: iugiter contendamus
0,ezw. contendamus ocius). -- Bedt«ltender wiren die nStigen .ndermgen
fiir ,'Str. 6: 6, 1 immolans dura litaret; 15, 2 insigaStus meritis; 6, 3 Do-
minum sibi cerldt 6, 5 Undam (a0fluentem in fluvium elicit.
103. In sanctae C,,lnmbae.
1. Nardus Columbae floruit, 4.
1,igustra fraglaut horluli,
Fulcite laetam floribus,
tipae malis virginem.
2. Haec regis al)la amplexibus 5-
Et osculis gralissima
Chriso ridera, ,luam spondera:
Cruoris arrha consecrat.
3. lgnes gemellos saeculi 6.
Stravit, subogit, depulit:
Fiammam peuleam barbari
Focosque admotos sibi,
7. Praesta, pater
Cure in lupanar posita
lnlrantis ad se luridam
Libidinem compescuit,
Seseque flammis exuit.
Sic iiberata ab ignibus,
l,ocis retraeta scenicis,
luerone slriclo pleetitur,
l',Tuptura eaelo aseiseitur.
Cui vox ab astris intonat,
Veni, Columba, personat.
Tu vocibus nostris favens
Fae nos polorum eompotes.
piissime.
MT; LSa X. -- 1, 2 flagrant MT, X; oculi X. -- 1, 4 Estipate X.-
2, 1 ahta LSa. -- 2, 4 arrum L8a. 1 31 1 Igne X; gemello LSa. -- 4, 2
Inlrantes X. -- 4, 4 exurit X. -- 6, 1 resonans X. -- 6, 3 fabens l.Sa. i
7, 1 Die s|)iter augehngte l-çxolgie "vollsttdig in X ; Praesta pater blT;
Deo patri L8a. -- Vgl. Migne 86, 1,10 und ,4, 11.5 inter opera 8. Maximi
Caesaraugustani.
104. I1 ss. Cosmae et Damiani.
1. Plebs Deo dicata pollens
et caterva muitiplex
Coetus et conventus omnis
rendus orbis ambitu
Sanguinis quos mundat unda
singularis victimae.
2. Aurium claros meatus
et profunda pectoris,
Cordis intima simulque
mentis alta pandite,
Res pia narratur omnes
huc venite praepetes.
3. En, nova processione
prosilit miraculum,
Dura medelae substat ordo
plenus omni munere,
lam vigent Cosmas et alter
Damianus incliti.
4. Ore, lactu, Iosse, iussu
cure medenti gratia,
Igne ferri, igne verbi
cuncta siccanl morbida,
Arte iibri, arte caeli
tota curant languida.
5. (duidquid illis esse substat,
ad salulem proficit,
Una virtus format ipsa,
quaeque sunt vitalia,
Dura viget totum, quod ore,
quod manu determinant.
6. Ossa, nervi vel medullae,
sanguis, artus, viscera,
Spirilus et omne pectus
anxiosmn taediis,
Tota sanctis ferre plenam
sic medelam postulant.
-- 149 --
7. Ut ruat daemon et horror,
languor, ulcus decidat,
Gratia culpam sequatur
et scelus clementia,
Sit malis omnino finis
et bonis aeternitas.
8. Laus tibi per omne tempus,
tinitas indifferens,
Laus, honor virtusque summa
singularis gloria,
Quae Deum te saeculorum
personet in saecula.
MT; LSb; LSd; X. -- 1, 4 temtus orbis IIT; cruentus orbis X; am-
bitus LSb. -- 1, 6 victima LSb. -- 2, 6 ]mlO L.b. -- 3, 1 praecesione
L.b. -- 3, 5 viget X; et fehlt X. -- 4, 1 Lies: tactu pollent iussu? --
4, 3 igne ferri fehlt X. -- 4, 6 outrant L.b. -- 5, 3 formet ipse LSb. --
5, 4 quae sunt L.b. -- 6, 1 medulla SIT. -- 6, 4 anxiolum X. -- 6, 5 Totum
sanctos LSd; plena LSb. -- 6, 6 mcdulla LSb; postulent MT.- 7, 2 Langmr
omnis ulcus X. -- 7, 3 culpa L,b. -- 7, 4 clementiam LSb, LSd. -- , 4
singularis victima LSd. -- 8, 6 permanet MT. -- In LSb lautet die Doxologie:
Gloria patri natoque semper et paraclito,
Laus, potestas arque virtus, gratiarum copia,
Qui(s) Deus vibit per omne saeculorum saecula [sic].
X llingt eilm Doxologie in anderem Versmafse an:
Praesta, ingenitc, per unigenitum
Regnans qui perpetim cum saneto spiritu,
llimpum continens iugi iudicio,
Sustenta aridam perenni imperio.
Cfr. Miglm 6, 1229.
105. In saneti frispini.
1. Insignem Crispinum laudemus martyrem,
Qui suo lavit sacro corpus sanguine
Et unum Deum sequens trino nomine,
Mundum relinquens, simul eius copias,
In regno Dei consors factus angelis.
2. Non blandimena huius aevi aspiciens,
Rectorem mundi Dominum praespiciens,
lllum secuus magna cure laefifia,
Paradisoqne pr«»perans feliciter
blefandum hostem reppulit perniciter.
3. Frontique suae Christi signum posuit,
Quod ipsum Dei pietas edocuit,
Quandoque serpens insultare voluit,
Non ci cessit, sed alacri animo
Contra insultavit invido diabolo.
4. Omnipotentis Dei vera gratia
Tantam Crispino tribuit constantiam,
Ut carcer, poenae, flagra vel incendia,
Nec siis corpus famesve commaculant
Eiusque fidem violare poterant.
-- 150 --
5. Laetusque toiles in caelum aspiciens,
Parata cervix gladium suscipiens,
Suoque fuso dedicatum sanguine
('orpus sepulcro humatum reconditur
Astigitanae urbique reponitur.
6. A,l cuius corpus sacrum aegri veniunt,
('iaudique, surdi, caeci vel lunatici,
Christum confessi salutem recipiunt
Et vere sancti martyris oracula
Sanitatisque medelam percipiunt.
7. Tu intercessor, aime martyr, praevius
Pro nostris malis intercede crebrius,
Ut abluantur cuncta nostra crimin;
Animas nostras corpusque omne liberes
De persequentis inimici insidiis.
8. Indulge nobis, pater clementissime,
Pro tut sancti intercessu martyris,
Dele secreta, cuncta laxa crimina,
Ut annuis in uis semper laudibus
Istud canamus festum laeti cordibus.
(.. Gloria parti personemus famuli,
Gloria Christo concinamus pariter,
(ui nos redemit pretioso sanguine,
Mittens in nobis spiritum paraclitum
Heredes fecit in caelesti gandio.
MT; X; Florez, Espafm sagrada X p. 472 sq. Hymno Gotico del
martyr an Lrispin e,»ntejad» p»r ci Padre Roa cou d,» l,s. p. 15." F. --
1, 1 lusignem Christi Crispimlm X. -- 1, 2 suum X, F; labit MT. 2, 2
perspiciels F. -- 2, 4 Paradisumque F {wohl K,»rrektnr). -- 3, 1 suae sic
('hristus pe»suit X; signum ['hristi F. -- 3, 2 (ui ipsun Dei pietatem e
caelo vidit colere X; (ui ipsum pie ex eaeh, vidit colere F. -- 3, 4 Sed ille
forti et alaeri animo MT; Sed alacri animo X. -- 3, 5 Renuntiavit MT, X. --
4, 10mnipotenti MT. -- 4, 2 Tanta MT, X. -- 4, 3 p,enas MT, X. -- 4,4
Nec sitim fatals corp«,re c»nmaculal MT; Nec sitis fatals corpus comma-
culat X; c»mmacu[ent F. 4. 5 poterat MT, X. -- 5, 1 toiles cure eaelum
aspiceret F. - 5, 3 dedicato MT, dicato X. -- 5, 4 humantma reconditur X. --
, 1 corpus vexatique veniunt X, F. -- 6, 5 aceipinnt blT. -- 7, 2 intercede
pr»pitius X, propius F. -- 7, :4 nostra euneta MT, X. -- 9, 1 und 9, 2
Gloriam F, X. -- Cfr. Migne 6, 1251 u. 31, 199.
Tanmjo VI, 2241 schreibt vorliegenden llymnus dem Bischof ,lontanus
ç0n To]edo (522 -- 5:,1) zu, [eider ohne jede Begriindung. Die 8trophen-
anfinge ergeben das Wort ,.Infdali ', also ein Akrostichon. )b Eigenname
der wabrscheinlicher Infu[ati, Hymnus eines lnfitlierten, eines Bischofs?
Io6. In sancti ('nculatis.
1. Barcinon, laete Cucufate vernans,
Corporis sancti tumulum honorans
Et locum sacri enerans sepulcri
Sparge ligustris.
-- 151
2. lIunus hoc clarum tibi Scillitana
Civitas misit, dedit et beatum
tuando Felicem populis Gerundae
Sorte colendum.
3. Hi sequestrato tumuli honore
Proprias sedes adeunt tuendas,
Barcinonae hic celebratur aula,
Ille Gerundae.
4. Hinc cruor huius Cucufatis almi
Factus est nostrae regionis heres,
Inde hic nobis sua membra ponens
Vivere praestat.
5. Hic ride plenus redamando Christum
Lucis infestum patitur t)rannum,
Moxque bis seno teritur beandus
Milite tortus.
6. ('aede percussus nimia furentis
Viscera fudit quasi perditura,
(uae reformata recipit in alvum
Sanus ad horam.
7. Missus in flammis precibus minacem
Ignis admoti perimit vigorem,
Ne quid auderet nimis in beato
Corpore flamma.
8. ('ratis ignitae facibus cremari
Iussus ardoris nutrimenta gli.-cunt,
Sed nihil Christi famulo nocetur
Suppliciorum.
9. Sustinet posthinc pius ille cardos
Ferreos, in se ferientis ictum
Sicque decisi capitis in aethra
Spiritus eftlat.
10. Iam fave, martyr, precibus clientum
Instrue et cirera, populum tuere
Et sacerdotum pia corda mulce
Pacis amore.
11. Crimine dempto animus virescat,
Pane caelesfi satiemur omnes,
Carnis elapsae vifiata membra
Spiritus ornet.
12. Non ruinoso perimamur actu,
Non cibis corpus vitiisque pressumi
Non in occultis animus cremetur
Igne malorum.
-- 152 --
13. Ut pie tecum, Cucufas beate,
Regna caelorum meritis tenentes
Det Deo nostra resonans placcntem
Lingua canorem,
14. Gioriam patri celebrans honore,
Gloriam nato recinens perenni,
Cum quibus sanctus sociatus exstat
Spiritus unus.
MT; Te; Lb L$d; X. -- Zu 1, 1 cf. Prudentius, Peristeph. IV. Sir.
9, 1 ,Barcinon clar- ['ucufate frcta". 1, 1 Barrhinon TC, MT, LSd, X;
];arcin- LSb, laeto MT, LSb, LSd; Cucufati X. -- 1, 2 tumuli MT: onora
LSb; honora X. -- 2, 1 Minus Tc; Scilitarna X. -- 2. 3 p,,pulus MT, Tc,
LSd; Iermtdae LSb. -- 2, 4 colcndus MT; e,lendos Lb. -- :¢, 3 Zur Ferre
l{areillOlla neben Barcinon vgl. Aeta 88. bal. VI, 150; die Hss. schrciben
natiirlich Barcin,,neç aura SIT. -- 3, 4 Gerunda 51T. Te, Lb, X; lllernndae
LSd. -- 4, 1 Cucufati X. 4, 2 herens X. -- 4, 4 Uibere praestas LSb. --
5, 1 redalnansque Christum erscheint metrisch rielltiger, vgl. jed«,ch zut
Kiirzungdes o Hnemer, Dira. 11. Umgekhrt isl Liiugung" der Endsilbe, um
das gleicll hier zu erh:diren, in der Arsis 6, 3 recii,it nnd 9, 3 capilis: gleielleS
wird zu sagen sein von 1, 2 tumulnm Ilonoris, da I1 gewfihnlich uiehl Positions-
liinge bewirkt (cf. 4, 2 regionls heres). Vgl. Huemer, I. e. 17. Ira iihrigen
ist der Hynmus metrisch genau. -- 5, 2 1,0,titur Te. -- 5, 3 tcrrilur MT, Te,
LSb, X; heatus Te. -- 6, perilalra MT, X. -- 6, 3 receldt X; album LSb.--
7, 3 Nequid audere 51T, LSd; Nequid atldire Te; Nequid audiret LSb; Ne-
quit adurere X in beatum Te. -- 7, 4 flammam MT, LSd. -- 8, 1 facinus
Te. -- , 3 nihil famulo n«,eent X. -- 9, 2 ferienles ielu X. -- 9. 3 qne fehlt
X; aethertm Te; aetllera btT, LSb, LSd, X; zweisilbig zu lesen? -- 10, 2
cibeln LSb. -- 10, 3 corde 51T. -- 11, 1 anima l,d. -- 11, 2 Panera LSb.-
11, 3 ('armine lapsa X; elapsa blT. 11, 4 0,rna Te. -- 12, 1 ruinosi
perimatnr aretus X. -- 12, '2 civi. I,.qb; cibus X. 12, ?, aniluae X; cre-
lnentar Te, X. -- 13, 1 pia Tc, LSb, X. -- 17,, P, leo X: n°,slram MT. --
13, 4 Linguam LSb. -- 14, 1 Gloria 51T: eelebralll l»Sb. -- 14, 2 I;loria 51T
reeinent LSb; reinent snperni X.
Cfr. 5ligne 86, 1171 sq. Der dorl aus Lorcuzalla abgedruekte Text lë»lgt
vorwiegend 51T, daher die auffallend gro£«e Ahweirhmg v«,n X. leu Tcxt
von X bieten ortgetretl die Aela SS. lui. l,,ln. VI, 1-51. lier «,ll P, ivar
vorgelegte Text [abgedruckt Mig, ne 31, 428 nmfafst nur 8rol)he 1--11
und ist wegen der vielen willkiirlichen ndernnen, die vielfa('h da in
diesem Hymnus genan beachtete 51.trum zersSren, fiir die Krifik vSIlig he-
langlos.
!07. in sancti Cypriani.
1. Urbis magister Tasciae, 3. Caeleslis file spirilus,
Tu, Cypriane ponlifex, Qui in prophetis praefuit,
Fax luminosa efficax,
Verbe docens et sanguine.
2. Tu martyr et doctor pius,
Utroque clarus dogmate,
Et stulta verbis imbuis
Et docta exemplis fores.
Te irrigavit caelitus,
Implevit, egit, c0mpluit.
Hinc fonte claro luminum
lentes foves fidelium,
Artus pererrans invios,
Cibis palatum recreans.
153 --
5. Tu passionis gloriam
Qu;Lestu oblato distrahis,
Mercede mortem comparans,
Cum te feriret carnifex.
6. Sic sic docens, quod verum est,
Fundis beatum sanguinem,
Ditans cruore Africain,
Yerbo docens Hesperiam.
7. Tu ductor in terra pius,
Tu martyr in caelestibus,
(Juod praedicasti dogmate,
Fac nos tenere per precem.
MT; LSb; LSd; X. -- 1, 1 Tasciae X. -- 1, 3 et fficax ]IT, LSd, X;
sonst nie Elision im l]ymmm, vohl Hiatus {cfr. 2, 4; 3, 2; 3, 3; 5, 2). --
2, 3 stulta MT; verba MT, LSb, LSd. -- 3, 1 Caelesti LSb. -- 4, .3 pcrerras
1WI'; peragrans X. -- 4, 4 Cires palatn. X -- 5, 2 oblata LSh, X. -- 5 3
morcm fuhlt X. -- 6, i; Dit;ts MT, X. -- Als Dox,,Iogic: Ps. MT: Praesta
LSb i Dco patri. LSd; Dco patri sit gloria etc. X. -- Cfr. Migne 6, 1201.
|0,'i. In sancti ('yrici It[uirici).
1. Adest nfiranda passio
uirici, sancti martyris,
Qui trium annorum passus est,
Cnfessor Christi factus est.
Erarius ille artifex
Nihil se dicit facerei
l,imum accepit mauibus,
(uo faceret martyrium.
2. Bcatus sanctus Quiricus,
(ui orat pro omni populo,
Pro Christiallis saepius,
Qui colunt diem ip.-ius.
Firmantur omnes marDres
Ad stuporem iudicis;
Pulabat ipsum vincere,
Qui potius confessus est.
3. Coronam qui meruerunt,
A Donfino acceperunt,
Pro lesu Christo Domino
Animas suas cesserunt.
Gaudebant omnes martyres,
Qui missi sunt in carcerem,
uia angelus advenerat
Et loquitur cum (Juirico.
4. ,,Deus, adiuva". (luiricus, 8.
,,lulitta pavet cacabum",
Casfigans matrem filius,
Ne perderet tale munus.
]{onorcm dat christicola,
Iagnificabat Domino,
[ui unxit suum fi[ium,
Ut vinceret diabolum.
LSb. -- 2, 3 Cqaristianus. -- 2, 4 colent. -- 3, 1 Coronaque. -- 4, 1
Adiuba. -- 4, 2 pabit cocabum. -- 4, 3 mater filium. -- 5, 2 Nichil. -- 5, 3
Lilnu.. -- 5, 4 Qn,»d. -- Zwischen Str. 5 und 6 sind dic ffinf ersten Strophen
des foigendcn l lynnus eingeschoben. 6, 1 Firmetar. -- 5, 2 Ut stuporem. --
7, 3 Qfiangelus. -- 8, 1 Honorera inet christicola. -- 8, 3 Qui hunxit suo
filio. -- 8, 4 diabulo. -- bTach Str. 8 folgen die Strophen 6--13 des folgenden
Hymnus, dcr mit diesem zu einem Liede verschmolzen ist. Vgl. fibrigens
don Vincentius-llymnus gleichen Anfimgs, der augenschcinlich diesem zum
Vorbilde gedient hat. Zum Verstndnisse dieses uud des fotgenden Hymnus
vgl. Acta . Iun. lII, 17 sqq.
-- 154 --
109. in sancti Cyrici
1. Adest dies, quo passus est 7'.
Martyr beatus Quiricus;
Coetus fidelis debitas
Deo rependat gratias.
2. lam personabat vocibus
Praeconis vox frequentior:
Deorunl est sollemnitas,
Libemus tura promptius!
Haec audiens miratus est
Gemensque se hortatus est
Quiricus : inanissimis
Non des honorera idolis.
4. ('orpus perarmat debile
E increpans mox daemonem :
Factorem inquirens perditus
Iguorans atque factus es.
5. Stupefa6tus crudelior
Alexander furorem occulit
Laetoque vultu simulat
l',Ialum gerens in pectore.
6. 0mnes veniie populi
Ad maryrum spectaculmn,
Quod sidera occiderant,
Qnae magno erant iubare.
(quirici).
Iulitta, mater Qairici,
Simul exclamans dicta est:
lon timeamus cacabum
Nec impiorum tartarum.
8. Tormenta cessant viscera,
Virtus datur martyrii,
Gratias Deo agimus,
Qui est fidelis omnibus.
9. Magnus est Deus omnium,
Qui dut victoriam Quirico,
Pro confirmandas animas,
Qui credunt Christum Do-
rainure.
10. Praeses videns constantiam
Sancti caput praecidere
]ussit, lanista irruens
Fundit cruorem martyrum.
11. Hoc Iconia civitas
Praeclara, in qua natus est,
Quae est repleta munere,
Almi sacrata sanguine.
12. Te, couditor piissime,
Ad te rogamus cernui,
Nostrum reatum dilue
Precemque nostram suscipe.
13. Procui recedant noxia,
Sit castitas, benignitas,
Pax, caritas, modestia
Et larga in nos gratia.
LSb. -- 1, 3 devita. -- 1, 4 rependit. -- 2, 4 Libamus tura promptior. --
3, 2 ortatus est -- 3, 3 Quiricus ut agit manissimis. -- 3, 4 onoreln. --
4, 1 devilem. -- 4, 2 demonum; lies vielleicilt iudicem? -- 4, :$ perditi. --
4, 4 adque factus e. -- 5, 2 Aiaxander furore. -- 5, 3 Laetaque. -- Nach
Str. 5 foigen die Str.phen 6--3 des vorigen Hymnus. -- 6. 2 Ad exspecta-
culum martyrnm. -- 6, 3 Quod siduum oceiderat. -- 6. 4 Qui magna erant
uibere. -- 7, I Iolitta. -- 7, 3 quocabum. -- 8, 1 cessat. -- 8, 2 martyrium. --
8, 4 Quia fidelis est in omnibus. -- 10, 1 Aiaxander videus. -- 10, 4 cruore. --
11, 1 Hec nicon civitas. -- 11, 3 Qui est; muneres. -- 13, 1 recedat noxii.-
Vgl. dus um vorigen Hymnus Bemerkte. Beide Hymnen scheinen «tus der
Abtei-Kirche San-Quirce von Burgos zu stammen. Vgi. Acta . 1. c. 2'2.
155
110. lu sanctae Dorotheae.
Ad Vesperas.
1. Christe, lux lucis, Deus angelorum,
Vita sanctorum, salus ianocentum,
Plebis conventus celebrantis festum
Accipe votum.
2. En, tua virgo Dorothea sancta
Te sequeus semper puro corde atout,
Et suum corpus tibi castum servat
Menteque casta.
3. Duplici portat merito coronam,
Dura manet virgo fundit et beatum
Sanguinem pro te proprium, ad morem
Ultro deducta.
4. Iudicis iussu capitur cruenti
Sicque flagellis cruciatur diris,
Sed manet ¢onstans deridendo nigra
ldola muta.
5. Tunc duas gravi deditas in lapsu,
Unam Christetem suam et sororem
Parera Callistem, tibi conquisivit
Igne piatas.
6. Tenditur posthiuc iu catasta martyr,
Sustinens poenas, diu verberata;
Sic Deo dignam animam donavit
Sanguine fuso.
7. Theufilo mittit niveum puerum
Cure rosis tribus totidemque malis:
¥idit et stupet nimium sagacem
blunus et aptum.
8. Hic ride plenus vocitando Christum
Intima credit, patuit tyranno,
Caput abscissum meruit coronam
Aetheris aula.
9. Nuuc lave, virgo, precibus tuorum,
Servulis dona veniam malorum,
Fac tuos nobis socios patronos
Longum in aevum;
10. Simus ut nostro placidi amore,
Festa qui digno colimus llonore,
Pacis fruamur pariter conexi
]Runere digno.
-- 156 --
11. Pestisabscedat fugiatque languor,
Iugum, quod premit populos, depelle,
Sit quies functis medicina aegris
Vitaque apta
12. Simul ut tecum, Dorothea sancta,
Aulam caelorum teneamus amplam,
lostra sic Christo praebeant placentem
Ora canorem.
MC; X. -- 1, 1 lux lucis vera X. -- 1, 3 Plebs pia optat celebrare
festum X. -- 2, 3optat X. -- 2, 4 pura X. -- 3, 1 LiesDuplicem? --3,2
fudit MC, X. -- 3, 3 sq. Sanguinem prompte proprium volendo Vincere
m«,rtem X. -- 3, 4 devicta MC. -- 5, 1 sqq. Tutu duas lapsu graviter ruentes,
Una ('ristetes vocitata soror, Sive Calistes X. -- 5, 4 pietas X. -- 7, 1 Theophilo
mitit X. -- 7, 2 melis X. -- 7, 3 sagace X. -- 8, 2 lntimat credi potuit X. --
_, 3 sq. Vertex abscissa meruitque c]arum etheris aulam X ; meruit corona MC.--
9, 2 prabe X. -- 10, 1 vestro X. -- 10, 2 Festoque MC. -- 10, 3 uta-
mur X. -- 11, 2 Premit quod iugum MC; Quod iugum premit X. -- 11, 3
defuuctis X. -- 12, 2 Aula MC. -- 12, 3 Nostra sint Christo reboantia X. --
12 4 clamorem MC; canora X.- Als Doxologie i.t in MC und X angeffigt:
Gloriam p.allat chorus et resultet etc. -- Der Verst(Sfse gegen das Ietrum
sind so viole, dafs anzunehmen ist, die Stropben seien rein rhythmisch zu
h,sn; daher folgte ich durchweg der besseren Lesart von MC auch dort, wo
sout das Metrum mehr fiir X sprechcn wfirde. -- Cfr. |igne 86, 1096 sq.
II!. In sanctae D0r0theae.
1. Te decet hymnus in Sion, omnipotens
Dum quisque reddit votum in lerusalem
Fideque sumens in voto constantiam
Expellit sese cunctis ab illecebris,
Ut te sequatur crucem sibi baiulans.
2. II»c documento priores apostoli
Ègerunt, actu fidei probabiles,
Hoc praedicando fundavere ecclesiam,
3Iaterque ver« persistens incolumis
Eixa sponso profert alma pignora:
3. In infulatis agmina potissima,
Nectareosque fructus in martyribus,
In confessore fert donum uberrimum,
Dura gloriatur in regnis caelestibus
Se percepturam opes ineffabiles.
4. Hinc hodierno bis binis in testibus
Resultans victrix transmittit regalia
Tibi, rex poli, apta vel suavia
]Iunera, vere valde peropfissima,
Quae tuo pridem lucravit ex sanguine.
-- 157 - --
5. In Dorothea ligustri ambrosiam
Liliorutnquc ac rosarum detinat,
Vel ia Calliste Christeteque violas
Oppletas valde odore gratissimo,
Ye| pretiosum ferculum in Theufilo.
6. Quorum certatrix Dorothea prior est
Dup|ici compta laurea praefulgida,
Virginitatis nempe ac martyrii,
Adepta fracture in lucro consortium
Sororum duplum, tertium vol Theufili.
7. Cappadocenae Caesareae inclita
Haec civis orta summo in praesidio
Specimen urbi praebet imitabile:
Fide praepollens, vita morum enitens,
llartyriale triumphum expediens.
8. 0pinione huius sacrae virginis
hfandus praeses comperta Fabricius
Discutiendam sibi sisti praecipit;
Tentatur blandis ac suadelis decipi
hlem deterret minis per asperrimis.
9. Quam ut perspexit praeses imperterritam,
Furens catast trucidandam sublimat,
Sed irisons poenam incunctanter perferens
Elata voce nomen Christi praedicat,
Unum cure patte fore ac paraclito.
10. Huius ad ridera enervandam callidus
Christetem simul cttm Calliste provocat,
Sibimefipsis parilem ut faciant;
Sed mox correctae credidere per ipsam,
Quae facta esset caelebs iam augusti,»r.
11. quis enarrare tua, Christe, valeat
lVliraculorum opera insignia,
Quae agis ipse, dura sanctos glorificas?
Nam stanti ades praesul ad custodiam,
Cure corruentes corrigas clementius.
12. Adflata cuius virgo sancta flamine
Fert iam elapsis salutem sororibus
Restaurons mentem hortamentis fidei,
In his fervorem recreat martyrii,
Quod propel'arent sic ad palmam alacres.
13. Illusum ita se dolens Fabricius
Ambarum censet artu.» cupu urere;
Quarum ex nece dura ulcisci nititur,
¥ictrices fecit aethera conscendere
Ad obtinenda diadema regiu.
-- 158 --
14. Gavisa caelebs dum ex hoc persisteret,
Luenda poenis sublimatur stipite,
Dilaniatur flagris atque ungulis;
Libenter perfert faces in lateribus
Ad palmas vultu properans hilarior.
15. Atrocitatem supergressa praesidis
Spiculatori perimenda traditur,
luptura sponsum iam coheres martyrum,
Sibi petenti Theufilo scholastico
lIunere misso laureatur sanguine.
16. E paradiso destinata munera
Theufilus sumens admiralur stupidus
Trium malorum vel rogarum suavium,
(uorum adflatu renovatus vivido
Credendo laudat Christum, Dei filium.
17. Cure esset olim crucis Christi derisor,
Confessor factus repente potissimus
Diffuso ore crucifixum praedicans
Simulacrorum imposturam in flammas
Funesto coram praeside praenuntiat.
18. Tunc furens iudex hunc sistit eculeo
Afficiendum poenis noxialibus,
(uem ut adverti! vultu imperterritum
Ac pertinacem in ride persistere,
Perimit ense mox effcctum martyrem.
19. Oh hoc, redemptor, supplices cxposcimus,
Ut, quique horum congaudemus merilis
Et diem festum votivc excolimus,
Ab his defensi careamus vitiis
Expiemurque cunctis a deliquiis.
20. Iii quoque nostris favendo miseriis
Cumpafiemlo et necessitatibus
Cunctis assistant patroni assidui,
Ut nunc ereptos ab adversitatibus
Victuros secum provehant ad praemium.
21. Pracsta quae, summa unitas, potentia
Summa, quae regis saeculorum saecula,
Ut te fruamur sine fine tenporum,
Lux angelurum, et die perennius
Sol il)se nobis vigeas perpetuus.
MT. --- 1, 3 Fide sumens. -- 2, 3 fundabere. -- 2, 5 Enixa sponsum. --
:, 1 In infolatus. -- 3, 3 In confessores. -- 3, 5 Se perceptura. -- 4, 1
Hinc odierno. -- 4 5 tuo idem lucravit. -- 5, 2 bac rosarum. -- 5, 3 Callistem
(_'hristetemque. -- 5, 5 Teufilo. -- 6 1 certatris Dorotea. -- 6, 3 bac mar-
-- 159
tyrii. 6, 4 Adeptam. -- 6, 5 Sororum duum: Teufilo. -- 7, 1 Cesaree
civitas. -- 7, 5 5lartyriali. -- g, 10pinionem. -- 8, 2 Aml,ricius; cfr 1.3, 1.-
8, 5 deterrit. -- 9, 1 praespexit. -- 9, 5 hac paraclit«,. -- 10, 1 ad finem. --
10, cum Callistem. -- 10, 3 8ihimetipsi. -- 10, 4 per ipsam credidere.-
10, 5 celeps iam. -- 11, 4 stanti Mes. -- 12. 3 «,rtamentis. -- 12, 4 fer-
borem. -- 12, 5 peroptarent hic.- 1:3, 1 Sabricius. -- 13, 2 cupam.-
l:J, 5 diadema sichtlich al. plural zu ,,diademttm" gedacht. -- 14, 3 Dilaniathr
fratzil adque. -- 14, 4 facics, dann i ausradiert. -- 14, 5 properas ilarior
I Lorenzana las: illartm). -- 15, 3 "Tielleicht zu verbessern: Nuptura sponso ?;
iam quoheres. -- 16, 3 Triton melorum. -- 16, 4 afflatus. -- 17, 5 Fuuesta.--
18, 4 Hac. -- 18, ,5 effeetam. -- 19, 2 Ut quaeqae. -- 19, :3 v,,tibe. -- 20, 1
fahendo mi.eriam. -- 20, 2 Compatiendoque; soust stets C/isur. -- 20, 5
profeant. -- 21, 1 Prae.ta qnaesumns; vielleicht: Quaesumus, praesta. -- 21, 2
8umma qui. --21, B fruamus sine fine tempora. 21, 4 dies. -- Der uicht
iibel abgefafste Hymnus ist ira Text der Hs. fast nur durch VerstSfse gegen
dio Casus tmd Kongruenz wenigcr geuie£shar; dafs diese Unehenheitcn uicht aile
auf Rechnung des Verfassers kommen oder als dem damaligen Sprachgebrauch
entsprechend erklirt werden diirfen, beweisen 8ellen wie: enixa sponsum 2, 5;
consortium sororum vel Theufilo 6, 5: nostris favendo miseriam 0, 1 etc. Somit
schien die Nachlissigkeit des chreibers es zu gestatten, dafs ich in minder
wichtigen Punkten hier wenier Iouservativ war, als es sonst die Eigenart
der mozarabischen Dichtungsart erheischt. -- Cfr. lligne 86,
I12. In sanctae Euphemiae.
1. En, festum pr0diit virginis inclitae
Micans Eufemiae, martyris oplimae;
Omnes nuuc populi psallite modulis
Reddentes vota gnaviter.
2. Obcurrens Dominus, purger ut intima,
Clemens attribuer munera gratiae,
Qui se nunc militum carmina promere
Sanctorum parant laudibus.
3. Haec namque Domino augusta serviens
Semer dura dedicat principi caelico,
Livore daemonum pungitr ilico,
Ne Christum voce pracdicet.
4. Felix Efemia sed l,ia permanens,
Ad illam pertidus ut venir rngitu,
llunitur subito munere spiritus
Et mente clara redditur.
5. Pudica moribus, inclita genere,
hnmixta populis Chalcedonensibus,
Ut Christo militer, mente deliberat,
Ut virgo quoque maneat.
6. Sed hostis nascitur, ipse qui iuvidus
Furorem iudicis concitat invidi,
Sanctam ut idolis tura libaminis
0fferre cogat impie.
-- 160
7. Virgo sed sociis iuncta piissimis,
iJuos septem numcro septies indidit
DicatÇs nisibus passioni Inartyrmn,
('ertamen laeta suscipit.
8. Flammas ingreditur, cingitur ignibus
Se Christo reddcre ocibus intonat,
Caelestem gratialll (ut) tlcctat orantibus
l'ersolvens vota laudibus.
9. lllaesa prodicns carcere truditur;
]lil'all{Ilr milites talia Colnn|inus
Vidisse, sed praesul il»se nec terl'itus
Saevius monet aliter.
1(I. Harena subito ponti delnergere
Dicatam Domim virginem imperat,
Insonteln rabidus perdere cupiens,
Et nmrtyr vota solvere.
11. Sed martyr Domini talia sustinens
Iam snum spiritum suscipi cogitat,
Ut mixta caelitus agmina martyrum
Valeret vota consequi.
12. Unde nmc axidi, virgo, te gnaxiter
Oramus populi, lavacri filii,
lIittensque miserans caelica munera
Piorum preces audias.
13. laln, Christe, miseris esto inisericors
Et sanctae meritis solve piacula
Nobis perpetua gaudia tl'iluens,
Domine Dcus, omnibus.
14. Sit trino DOllliuo gloria sedula,
Regnum perpetuum arque potentia,
Virtute solita qui regit omnia
Sustentans pie condita.
x. -- 2, 4 .anct.rum queat. - 3, 1 deserviens. -- 4, 2 Ut ad illam
perfidus veit. -- 4, 3 Murmur subit,». - 5, 3 militat. -- 6, 1 noscitur. --
:.¢, 4 ,"iaevus. -- 10, 2 Domini. -- 11. 3 agmia. -- 11, 4 Valerent. -- 12, 3
Mittens mi.erasque. -- 12, 4 audies. -- 14, 4 ustenta. Cfr. llne U6, 1204.
113. In sanctac Euphemiae.
1. Ecce, micantia veluti sidera
Nostrae Èufindae certantis tropaea
Se volvens advexit anni rotatilc
Cursu nobis iam celeri.
2. Uota cure gaudiis, crimina lacrimis
Mixta perpendere nulle onmes cogimur,
Causaln piaculi venite praepetes
Christo regi persolvere.
161
3. Laudum excubia, donat quae copiam
Virlutis, dimicet usque viriliter
Eum quaerentium ipsum ceu praepetes
Animabus comprendere.
4. Oc tali exemplo virgo nain insequens,
Libeus cure socio saecli labentia
Theatra respuens, Christi concremata
Amoris sancti ignicuio.
5. {liscunt praecordia oppido virgiuis
Caelestem principis adire thalamum;
Reppulit horrida ab hoc edictio
Prisci nempe praeconsulis.
6. |n oranem qui iubet ire provinciam
Sumn observantem praeconem touare:
Talis cure iussio agnita fuerit
Tubae voxque, ut ilico
7. Usque se impronans humi confiuia
Dei vestigia lIartis sit prostratus,
Collaudans adorer, venerans excolat
Liba,lenque exhibeat.
8. Sicquc repcritur istius sanctio,
Legis violatrix fortis Eufimia
hlquiens licitum neve exsistere
Fas 5Iar/is turificia.
9. Hoc ubi fitctum est, l,atet proconsuli,
Suis nlOX adfore iubct obtutibus
Coram Efinlialn iu«luiens, cur levis
Temnerel legis fulgida.
10. Cedens si placide UleO intenderis
Salubri ht, rtaniui, hoc a proposito
IAsce,les tenaci, fungi eximiis
lIerebis nain honoribus.
11. RellUt, llS taetrico damnatur carceris
Saevi ergas/ulo, cure sibi compares
Distincti numero septeni seplies
Pro Christo inori niten[te]s.
12- Ila cruenlior lup» ingrediens,
Sanclanl ab agmine sanctorum eripieus,
Posset quod opinans banc sponsam fragili
Sexu tandem illicere.
13. tuam ut obtinentem prospexit mi|item
CIiristi, proconsul mox rotarum fieri
lta compositum argumentum iubet,
Pro quo trita occumberet.
B 1 u m e, Hjmnodia totica.
11
162 --
14. Haec post pericula virgo pertolerans
Poeuarmn geuera aseitis exspirat
Caeli agminibus, bravimn perpetim
Regnatura percipieus.
15. Oh hoc te cernui cohors fi,lclium
Cuncta expostulal mente piissima,
l'atrona, diluas ut nolis [reatus]
Tuis omnium miserans.
16. Pacis vel copia, sancta, deifica,
Orbem per terrmm omnem ecclesia
Diffusa redundet, prava ut odiens
Cuncta probaque amplcctens.
17. Praestare cligner/s, pater ingeuite
lqle cure genito regnansque perpeUm
Sancto cure spiritu omne per saeculum,
Sustentans pie condita.
LSd. -- 1, 2 certatrix. -- 2, 2 perpandere lillllC {;lllIleS qlIllillilIr.-
2, 3 Causa. -- 3, 1 qui. -- 3, 2 u/que. -- 3, 4 o,nperdere. -- 4, 1 Iioe
tuli. -- 4, 2 ive cum socio saevi. -- 5, 3 horrido. -- 6, 1 omnem quilibet
iure. -- 6, 3 Tuli. -- 7, 2 Dii. -- 7, ;3 exeolans. -- 8, 2 vi-latrix fore. --
9, 1 Haec. -- 9, 3 sq. cur evit«tta nec legis; viclh.icht: cur evi-tata {se. es)
nec logis fidgida Walatm hast dtt nicht einmal den l;litz «les esetzes ge-
mieden? -- 10, 3 discedes tenu/. -- 11, 1 dmnnatus. -- 11, 2 ,rrvi. -- 11, 4
Christ«» prom-ri. -- 12, 2 ,"3anctum. -- 12, 3 banc fonsam. -- 13, 1 sq. Ut
quam ,,htinantem prospexit mil/tutu pr«»cotmul in,»x 'hristi. -- 14, 2 acitus;
vielle/ch/ ascita se. [a] carli agminilms. -- 1.5, 3 ut notus. -- 16, 1 l'assis
vol copiam. -- 16, 3 pravas. -- 17, 1 Pressure.
Uni «let/ sehr verderbt,.n Tex/ in e/ne lcidliche Form zu brinçen, war
manche K«,njrktur zl! wagen, dic recht pr,,blrmatischcr Natur /st. Beachtung
v, rdirnt, dafs ncben drm sehr hufig vorkonimenden Il/al stellrnweise die
Elisi,,n Anwendung findct. -- Die , erstcu ,trophcn bczeichuru akro-
stichisch Etilogitls als Au/or. -- l;er F|dt.Ii der Erziihhmg deekt s/ch
zicmlich mit d,.r Legende in den Acta ,";S. ,'Sept. V, 266 sqq.
114. in sanetae Eugeniae.
Ad Vesperas.
1 H-notera sauctae Egcniae 4. Cas/ara v/tare dmn ageret
Castis canaums laudibus, Coenobioque degeret,
Christ/ fideli iubilo Pater effecta monachis
Dulci psallamus modulo. Ma/rem celabat tegmine.
2. tui dudum sanctam v/rg/nom 5. Edax amor libidinis
Puro sacravit pectore, Vexat pectus Melaniae,
MenUs arcana possidens Pulchrum vultum quae viderat,
Sacro nitore illuminat. Amore caeco carpitur.
3. Fidelis Christ/ famula 6. Quam virgo Christ/praevidens
Mundi calcat iactautiam, Veris pellit eloquiis
Artum callem arripiens Saevumque virus aspidis
V/tare caelcstem sequitur. Certo refutans carre/ne.
-- 163 --
7. llla lribunal iudicis
Furore armata daemonis
Verbis malignis adpetit
Castam expugnans anJmam.
8. Sed est cremata obseenitas
Saneta probatur castistas,
Praefectus dura Eugeniam
Prolem recepit propdam.
9. Illi eontemnunt idola,
Reseratur eeclesia,
Pater in sacerdotio
Martyr dicatus est Chdsto.
10. Moxque ab Alexandda
Romain revertit Claudia,
Cure proie sed Eugenia
Christi seetatur atda.
11. Tune eaelebsque Egenia
Protum, Iacinthum, soeios
Virtute Chdsti refcrtos,
Basillae offert famulos.
12. Divinis mox oraculis
Corda perlustrant virginis,
Ob hoe Pompeium dispuit
Et CMstum Deum credidit.
18. Pro quo ense percutitur
Et Chfisto sponso iungilur
Proto et laeintho iterum
Pleetuntur colla gladio.
14. Taetds post haee Eugenia
Bis denis trusa feriis,
Nescia potusque cibi
Mucrone plectitur civis.
15. Caelis locatur spiritus
Sanctorum cum agminibus;
blos annuis recursibus
Hymnum Deo persolvimus.
16. Horum nos, Deus, meritis
Ablatos nunc a vitiis
Sursum reduc a sordibus
Rcformans sacris sedibus.
17. Praesta, pater tu inclite,
('uucta «lui rcgis cure proie,
l'araclito cure spiritu
imul per ïmne saeculum.
MT; LSa; X. -- 1, 1 H,m,,re MT. -- 1. 3 ;hlisto X. -- 3, 3 Marium
talle arripiens X. -- 3, 4 Vita caelum sequitur X. -- 4, 2 Çoenibiumque
X. -- 4, 4 celebat X. -- 5, 1 En dux X; m-rbi libidinis MT X. -- 5, 2
Melanci X. -- 5, 3 Pulchram vultuque X; vultmn quem MT; vultumque
l,Sa. -- 6, l t,.m X; pervidens X. 6, 2 Sllis MT, X. 6, 3 spidum
MT, X. -- 6, 4 repcllit carmine La. 7, 2 Fltr,r MT, LSa. -- 7. 4
Castunl LSa; expurgans mfimam LSa, X. i , 1 cremmlda l,a; Sed eremata
caelitus X. -- , 2 mlcm L8a. 8, 3 sq. latttcn in LSa und X:
Qlme dans pro çrist«, animam
C.aelestem stlmit gb,riam.
Naeh der hiermit pl5tzlieh abgebrochencn Lcgende folgt in X gleich die Doxo-
[ogie: Deo patri sit gloria etc. -- Der Ahschlufs lautet in La:
Per ]luius hune et pre«ibus, Ut evadendo noxia
Chris redemptor, lmimus, Et eoffllirelld« eommoda
Pcllas a nobia ntxillm Tibi, qui regis omnia,
Anguis nequisuimum virua. Laudia promamua gloriam.
9, l Illico temnunt MT. -- 10, 2 Roma MT.- 10, 4 seetantur MT.- Il, 2
lacinetum MT. 13, 3 laeine MT. 13, 4 Plecttmtur c.llo MT. Cfr.
Migne 86, 1285. Auffallend it, dafa mit Strophe 8, von wo an die Haa. diff
rieren, der Reim weit reinere Formen nimmt; mSglicherweiae also sind aueh
iii IT die 8ehluftrophen spateren Dams.
11"
-- 164 --
!!5. In salJctae Eleniae.
1. As|antes pariter sexus unigenae
IIcros cure senibus, virgo et anula,
]nfa;;tes, iuvencs, ambitu affluens
Christi quvs placidus sanguis emaculat,
2. Gaudete sol»rie gaudia maxima,
Reddcntes Domino vota salubria»
Exstant Eugeniae fcsta celebria
(uae cacli mcruit scandcre patriam.
3. Haec mar|yr nitidis orta paren|ibus
Plene estm[uit dogmata artiuln,
l'auli sed subito normam dura at|igi|,
Mundi mox arida gaudit hvrruit.
4. lam patrcm pcnitus matrclnve dcserens,
Fra|res et lropriam omncm familiam,
AUI'Ulil et lapides, habitus sericos,
Ad ('hrislum »aih viam quaerit ut advehat.
5. l'ui mox, «lui via est, se vialn exhiber,
l'er quam Eugeniam associat suis
('hristus tain famulis arque monasticis
Spousam clarificat et sibi copuktt.
6. Nain cure conspiceret pracdia prosl«'ra,
Audit christicolas psallcre caelica:
Onmes daemonia sunt ,Iii gentium,
Nain caclos Dominus fabricat «,pifex.
7. Eunuchis pracripi| Proto Iacinth(»lue,
Tondant caesariem et et ambulent
Cisiernam vacuam; prOll'ia deserun|,
Ad sanctos Domini ilico transeunt.
8. Nulli nain profi|ens se fil'C fcminam,
Soli magnifico papae et Helcno,
A quo post lavacro lincta reascitur,
Adhaesit sociis virgo monasticis.
9. Et ira Domiui fuira praesidio,
Ut omnes uperet iufra biemdum;
Nain, quod canouici nunc libri conlinen|,
Adhaesi| animo Christi puellulae.
10. Abbas ad Dominum post tria temp»ra
lIigrat, continuo praeviam eliguut
Fratres Eugeniam; quos cure mox regeret
Affectu patrio recte coenobio,
11. Tanta a Deo est cessa charismata,
Ut caecis oculos curet vel languidos,
Pellat daemonia lnulla a corpora
0mnes invalidos sanitas assequat.
165 --
12. batrona vidua, dicta ?,elania,
Quartano valido fuit typho saucia,
Quam dura Eugenia oleo linuit,
Omnem nigredinem fellis evomuit.
13. Sed mox decipitur per elegantiam,
Sexum dicit viri, non esse feminam;
Quam Christi famula verbis ut increpat
lmmitis meretrix iudicem incitat.
14. Est saevus iuveniso ait, in coenobio,
Fallax opinio quem medicum vocat,
A quo, ut mederer, dura peto languida,
Foedare voluit membra libidine.
15. Sedem publiciter praesidi praeparant,
Iklandat perdciter sanctos egredere,
Stant et carnifices, «lui caput amputent
lactent et canibu sancta cadaera.
16. Ad haec nigredinis dieta Melania
Ancillam obicit testem fanaticam,
Sed mox Eugenia veste deposita
Sexu femineo iu01icem comprobat.
17. Agnoscit iam pater matere filiam,
Fratres congratulant atque familia,
0rnantes habitu textili aureo
Attolluatque throno eam in arduo.
18. Tanta in populo gratia ingruit,
Ut omnes colere iam Deum indiçe.t.
Sancti ad propria redeunt atria,
Plebs est catholica reddita libera.
19. Praefectus lavacro ilico tingitur
Cure Christo placida coniuge Claudia
Et cure pignoribus atque familiis
Papas continuo idem eligitur.
20. Hic postquam populum ad ridera imbuit,
Post offert. Domino pur libamina,
Post dat pauperibus innumeras opes,
{_"nristi mar.rium in pace perficit.
21. Ad sedem remeat (laudia propriam
Avito pariter, Sergio filiis
Et cure Èugenia, Proto lacinthove,
Marier christicola omnis familia.
22, Quibns siderea gratia praestitit,
Ut multae vidu«e Claudiam assequaut.,
Sic et Eugeniam nobiles innuptae,
Sed Protum iuvenes sinml lacinthumve.
I 166
23. Inter quos igitur virgo egregia
Basilla reppulit sponsum et omnia,
51alens se gladio fervido plectere
Quam sponsi rabidi copulae tradere.
24. Tempeslas oritur saeva tyrannidis,
Sançtos perniciter caedit et inlerit ;
Ad haec Eugenia virgines admonet,
Summo ut sludio se Deo praeparent.
25. Basilla gladio pleclitur ilico
lecnon et socii Profus lacinthusve,
t'ost quos Eugeniam ad aram iml,erant
Culu daemonico u! tura offerat.
26. Sed mox ad Dominum palmas rit erigit,
Templum continuo pulveri traditur.
Innexa lapidi Tiberi gurgite
lu praeceps fluvio virgo demergiur.
27. Nec mergi patitur rupta funabula,
Vadit per latices supra natantibus,
Nain, Petro in pelago «lui fuit obvius,
Novit iam populis esse cum innuhis.
28. Se nii proficere cernit ut impius,
Mandat fornacibus mittere caelibem
Fornax fridior mox nive facta est,
Nec ignis ibidem visus est iterum.
29. Post in carcereo lubrico truditur,
lec defit radians lux ibi martyri;
Mortis per gladium iam caro fungitur,
Vadit siderea ad Ioca spiritus.
30. Ad cuius tumulum Ciaudia lacrimans;
Adest Eugenia, matri se obicit:
Mater, gaude, ait, te Deus aspicit,
Sanctorum gremio iungeris ocius.
31. 51anda pignoribus nain tuis, ut colaut,
Sicut didicerunt, Christum et ambiant.
Mater continuo volat ad aethera
Ac demum suboles post muita tempora.
32. Iam, Christi famula, fave lugentibus,
Iam nunc, Eugenia, erige supplices,
lesus cunctipotens protegat exsules,
Vitam percipiant cuncta familia.
33. Ab aegris perimeus scelus aboleat,
Sit fuuctis requies ampl fide|ibus,
lugum, quod est durum, auferat ocius,
Bellum aufugiat, pacem et inferat.
-- 167 --
34. Malernum gremium parvulos instruat,
Pascal et populos leclio evidens,
Purget et facinus omnibus ocius,
Regnum conciliet saecla in omnia.
35. Sit trino Domino gloria unico,
Parti .um genito alque paraclito,
Qui solus Dominus trinus et unus est,
Saeclorum valide saecula continons.
MC; L8a; LSd. -- 1, 1 ,nignos MI', L Ld. -- 1, 2 Eros LSa.
1, 3 iubenes LSa; amhitus Mi', LSa, Ld. -- 2, 4 «» caeli MC, L8a,
LSd. -- 3, 2 Plene et studuit MC. LSa; Plene shduit LSd. -- 4, 1 marterque
LSa. 4, 2 propria omne familia L -- 4, 3 abitu sericho LSa. -- 4, 4 ut
audeat LS -- 5, 2 adsociet LSa.- 5, 3 CIiristi LSa.- 6, 1 praedia pros-
perat LSd. 6, 2--20. 3 fehlen LSa. -- 7, 1 protoiacintoque MC LSd. 7, 3
Vasternam vacuam M', LSd; pr,,prie LSd. , 2 eh.no M(', L,I. I0, 3
quos eum mox reget MC; quels et m-x reget LSd. -- 12, 1 Mlantia MC. --
12, 2 tilm MC. -- 13, 3 Chriti Immini verbis LSd. -- 14, 1 At saeviis
14, 2 voc:mt MC. 15, 1 puhli«.itus MC; praesidcs LSd; praeparat MC
l,Sd. 16, 1 Mehmtia MC. 1, 4 iadi MC. 17, 1 materquc M(L --
17, 3 hahitu stilc MC, LSd. 1, 4 scd dicta lihera LSd. -- 19,
falnilia M(:. 20, 4 Christ, LSd. --21, 1 sedes . . . I,r«prias M(', LSa.-
21, 2 HabitoMC, LSd; avit,) LSa: Serigi,, MC, LSa.- 21, 3 pr,.t,»ia,'int.,ve
LSd; iaehlet.qlle I, LSa. 21, 4 Nain «.t ehristie,»la MC; Nain et
«'hristic«da LSa. , 2 Claudia adsequi MC, LSa; Claudium LSd.- 22, 4
iuhetles l,ga; i:whilmtnnve LSa. 2;, 2 imlmlit MC, LSa, LSd. -- 2:, 4
Sp¢»lli rahido copulo MU, La, LSd. -- 24, 2 perlficies LSd. - 24, 4 [rt Sllmlno
L8a. -- 25, 2 iaehinctusve LSa. 25, 3 Post quam I,Sa. -- 2ti, 2 pulheri
LSa. --26, 3 hl lleXll lapide MU, LSa, Ld. 1 2ç, 4 flllbiO LSa: dimcrffltlr
MC, L8a, LSd. 27, 1 llec m(.rffi ,IC, LSd. -- 27, 4 Nobit L:t; imlha
L8a. -- 2, 3 factus est MC, Ld. -- 29, 2 martyris Ld. --
LSa. 31, 1 pigncrilms L8a, I,Sd. -- 32, 1 Nain LSa; faim LSa. ;12, 2
Iam mine sanctissinla erige MC, LSa. --32, 3 Iesu MC, LSa: eUll«'fiSl»«,tvns
LSa; continuo LSd. 33, 1 imrimens sevis MC, LSa; sel»us LSd.
L8d. -- 33, 3 Dur(un quod est iugum LSa. -- 33, 4 Vcllaln LSd. -- ¢, 1
parhldOS LSa. -- , 3 ¢,ccius La. -- 35, 3 uuus es MC, LSd. -- 35, 4
Sanct, rm valide MC LSa Ufr. die Doxologie en ,Urbis R-muleae iam
toga eandida".
116. In sanctae Enlaliae.
Ad Vesperas.
1. Fulget hic honor sepulcri
martyris Eulaliae,
Quae sacro signavit idem
passionum stigmate ;
IIuc vocat adesse cunctos,
convenit occurrere.
2. Germinis huius propago
vel caterva confluens,
Barcinon, augusta semper,
stirpis aucta insignibus,
Civium florens corona,
plebs fidelis inclita!
3. Virginem videie nostram,
quam sit index gloriae,
Quae ride probata terret
sic furentem iudicem,
Praedicans crucis honorera
vel salutis indicem.
4. Haec enim caesa catomis
sistitur eculeo,
Caeditur, exungulatur
arque flammis urimr,
Terminum habere laudis
inter ista nesdens.
-- 168 --
5. Ambiens crucis patronum
in cruce suspenditur,
Corpus illic ad honorem
uix polorum protegit,
Sic calore plena sancto
passionem sustulit.
6. Huius ex ore columba
iam solutis artubus
Prosilit mire per auras
eeu ,olatu pereito
¥irginem vicisse clamans
in supernis sedilms.
10. Non iniquis serviamus
mente factionibus,
Non car,» iugum rebellis
suave Christi renuat,
Sed sacri caloris otaries
sanctitate fulgeant.
1 1. Solve, quod/aedet, quod urget
mortis ad perniciem,
Peslilens morbus recedat,
rouera hotis suhruat,
Vita sit tranquilla cunctis,
sint quieta tempora.
7. Quam tamen Dei puella
gestiens praecurrere
I,ege iam mortis peracta
gaudiis attollitur,
Sicque risu comparato
corda mulcet flentium.
12. Civil»us occurre, civis,
et salutem porrige,
Et,» sic patrona nobis
in relatu gratiae,
Sieur es vicina caelis,
ad faorem gloriae.
8. I,ucida, felix per orbem,
Barcinon attolleris,
Quae sinu pignus retentas
tam salubre, tam pium,
S«ilicet tanti habendo
eorporis consortium.
1.q. Inter haec admixtus ipse
eonquirat et Quiricu%
tdui tui locum sepulcri
regulis monasticis
Ad honorem consecravit
sempiterni numinis.
9. 0 beata sponsa Christi,
virgo dementissima,
Suscipe iam singulorum
vota vel suspiria,
Postulans Cristum precatu,
quo gementes audiat.
14. Ut mei post claustra carnis
sis memor in aetheris
Et, minus quod hic peregi,
tu valenter suppleas,
Itaec tibi perlata vota
vel camena conseerans.
MT; MC; X. -- I, I hic fehlt MT. -- l. 3 Quem MT, MC, X. -- 1,,5
Hunc MC. -- 2, 4 stirpe aueta insigni X. -- 3, 1 vestram X. m 3, 3 Quem
ride ME; terrent MT. -- 4, 1 sel. enim excecalt.,» missistitur X. -- 6, 3 Prosi]iit
inire X. -- 6, 4 seu MT. -- 7, 1 Quem X. -- 7, 5 eorporato MT, MC;
corpora X. -- 7, 6 cordaque X. -- 8, 3 retenlan. IIT, MC. -- 10, 1 iniqui
ME. -- 10, 4 Christum MT. -- 10, 5 sacro MT; otan,. IIC. --10, 1 fulgeat
MT, MC. 11, 1 arguet X. 12, 1 obcnrre civib,,. X; vives blT. 13, 2
conquirerat X. -- 14, 1 post vincula X. -- 14, 2 aethere X lwoh] Korrektur
des ungewShn]iehen abl. plut.). --Doxo]ogie: GIoriam pari melodis. Ml';
Praestet haec. MT; Gloria patri natoque etc. X.
Cfr. Migne 86, 1099 sqq. und 31, 449 [Bivars Bearbeitung). 8piiter
ging dieser l-lymnus h spanisehe Breviere des r;;mischen )rdo iiber und
wurde dabei in 2 Teile (Str. 1--8 und 9--14, gelrennt; siehe Anal. XVI,
117 se l. -- Besonderes Interesse beansprucht Str. 13, worin sich der Dichter
Quirieus mit /qamen nennt.
169 --
117. In sam.lae Eulaliae.
In Laudibus.
1. Laudem beatae Eulaliae 5. Leutoque primo verbere
Puro canamus pectore,
Quam ('hristus inter martyres
('asto sacravit sanguine.
2. (Juae clausa duris postibus
]nterque f, wtes cardines
Somni cibique nescia
Christum canebat pervigil.
3. Custos tremendi liminis
l,axis stupebat vinculis
In carceris angustia
Mentis beatae gaudia.
4. Index furore turbidus
Surgir centis fancibus
E increpat noctis moranl
Sanctam dalus hostiam.
('hristi l)uella caediiur,
Sed consecrare pernegat
Libamen arts impium.
6. Tunc in reciso slipite
Ductis in altmn brachiis
l,atus puellae caeditur
Nudumque flammis uritur.
7. Victor recedit spirilus
Corpus relinquens pallidum,
Quod lege mortis perdium
Reducat ad vitanl Deus.
8. Iamianl quieti psallite
Patrique lau,lem dit'ire,
('hristumque lau,lemus pium
Simulquc san«tum spirfium.
9. tlaec nos redemit trinitas,
Cnius perennis gloria
In saeculnm nescit mort
Vivens per omne saeculnm.
MT; LSd; X. -- 1.1 Eolaliae LSd. -- 1, 4 saerahit MT. -- 3, 1 Custus
MT i himinis MT, X. 3, 2 Lux stupcbat MT. X. -- 3, 3 c«mgustia
MT, Ld. -- .5, 1 Laet,«tue X; primo berbcre LSd -- 6, 4 Nmlaque MT;
Nmlanquc LSd, X. -- 7, 3 Quo 51T. -- 8, 4 Simul cure .mwtum MT. --
9, 3 In saecula SIT. -- 9, 4 Vibens MT. -- Cfr. Migne 86, 1284 u. 31, 451.
IlS. la sain'ri Eulo,ii.
1. Almi nunc revehit festa polifera
Nostri Eulogii martyris incliti,
Solvamus Domino carmina princil»i
Concentu fidei caelico munere.
2. Laudamus varia musico carmine,
Quae non sunt Domini praedita luminc,
Itic nunc sat melius res pia panditur,
('um ('hristum resonant chor,lulae metricae.
3. [{elhttor Domini, verbo potentior,
Doctrina pariter, fine celebrior,
Christi sic igitur gloria cingiur,
Ut florens vigeat hic et in aethere.
4. At nunc est animus magna revolvere,
Splendenea anhelat balsama fulgide,
Gliscens egregia clangere libere,
Ut dulcis reboet musica flamine.
-- 170
5. Rector dum populos docte reficeret,
Gypsum cum doceret fragmiue perdere
Turbam multiplici germine lauream
Caelesti rufilo agmine provehit.
6. Ustus sic Domini zelo fidelium,
Convertens fluidos more rebellium,
Asciscens opibus munere nobili
Abstractos barathro sublimat aethere.
7. Sed iam cure meritis digua rependere
Chrislus cuncfipotens recte Leucrifiam
Vellet, mox lepidam virginem extulit,
u,J claram fanmlam axe reconderel.
8. Tunc celsus solitum rite solacium
Praestans et placidum compte remedium
Cullum mox fidei dogmate ingerit
Adversans populis iusla rebellio.
9. Exlemplo praeconans praedo peranxius
Conlurba! patriam inssuve ldebium,
Per cunctas plateas longe revolvitur,
tuo,l princeps rabidus excitus imperat.
10. [{egnantem tumidum respui! inclita
Caelestis famuli mens, Deo praedita,
Tandem praecipifi ductu notabili
Comprensus sonuit, mox quoque libere
11. Optans: o proceres, temnite impium,
Chrislum aethereum credite principem,
Vatem impudicum recte repellite,
Qui tantos populos igni recondidit.
12. {audens haec resonat culmine naviter
ec non et alia quaestave fortia;
Hunc mandant gladio vertice tundere,
le sancta valeat turha recipere.
13. Adest intrepidus belliger adnuen%
Tundunt quem alapis, sed rogat horridum
Extendens faciem verbere alteram
Alternans gemine palma relidere.
14. Tunc signo fidei pectora servulus
Armat deificae aurea purpure,
Colla lactinea, sanguine praedita,
Incurvat Domino, instat et obsecrat.
15. Sic iclu gladii sidere conditur,
Sic verbo fidei clare revolvitur.
Adesto miseris, quaesumus, affatim
Perplexos precibus solvcre concite.
171 --
16. Assiste gemitis, poscimus, excitis,
lnflectens famulis nunc quoque uuminis
Auditum placidum, quove serenius
Mentem tu precibus, sancte, refociles.
17. Ut rector deleat regna ferocia,
Conculcet validus dogmata impia,
Aspiret fidei compte refulsio,
(ua caeli reseret culmina fulgida.
18. Et torquens haeresis longe resiliat,
Ut cultus Domini altius emicet,
Rectores patriae flore redoleant,
Adversos cuneos libere ventilent.
19. Sit vila populis sit quoque provida
Sanctis religio per iuga temlmra,
Sit trino Domino gloria sedula,
Aeterno dominans inclite saecula.
Cod. Matriten. (-I. T.«»]etan.) 14--22. saec. 10. A.- I)araus bel Morales,
Divi E,llogii Cordubensis... « pcra. Compluti 1574. B; FIorez, Epafia Sagrada
X, 560 sqq. (2; Traube, Poetae lat. Aevi Carolini III, 1:19 sqq. i. -- 1, I Divi
redeunt B,C. -- 2, 2 perdita B, (2.-- 2,3 t[inc B, (. -- 2,4 Q,mm A. --
Str. 3 nnd 4 umgestellt B, C. -- 3, 2 Doctrina et B, (2. -- 3, 3 iugiter
corr. D.--3,4 licet in aethere B.--4, 1 Ilic B, (2; nunc hic animus D. --
4, 4 dulci B; revoet A; flammine B. -- 5, 2 qilm A; diceret B, C prodite B,
(2. -- 5, 4 rutilus B, (2. -- 6, 2 mores B, (2; revcllium A. -- 6, 3 novili A. --
7, 2 vellet Leocritiam B (2. -- 7, 3 Recte m-x B, (2. -- 7, 4 Quae clarum
f;mmlum A» B, C, D. -- 8, 3 tunc fidei B, {:; et ingerlt B, (2. -- 8, 4 re-
vellio A. -- 9, 2 plevium A. -- 9, 4 ravidus Ai exs«.itu« A. -- 10, : et ductu
B» C. -- 10, 4 Comprehensus A; moxque livere, corr. A. -- 11, 1 }btms A;
Dicens B, C. -- I1, 4 igne B, C. -- 12, I gnaviter B, C. -- 12, 2 «,nquaerens
fortia B, C. -- 12, 4 Ne h«»c sancta valeat B. -- 13, 1 vclliger A. -- I:, 2
orridum A. 13, 3 rit alteram B, C. -- 13, 4 gemina B, C; relideret B, C. --
14, 2 aurea roseo B, C. -- 14, 3 lactentia B, C. -- 14, 4 Incurbat A. -- 1G, I
exscitis A. 16, 4 Mentem ut A, B, C; refocilet B, t'. -- Da der Hymnus
«las Akrostichon: Albarus te r0gat sa[lires aufweist, ist nach Str. 16 eine
solche, mit L bcginnend, ausgefallen. -- 18, 1 Ut A, B, C. -- 19, 2 relligio
B, C. -- 19, 4 Aeternum BC. -- Cfr. Acta SS. Iart. Il, 96.
I19. In ss. Facundi et Primitivi.
1. Fons, Deus, aeternae pacis,
lux, origo luminis,
Dilectionis amorem
tuae infundens nobis,
Mira, praesta, ut queamus
tua promere hymnis.
2. Almorum ecce tuorum
pangimus insignia
Facundi et Primitivi
martyrum in canticis
Tibi regi offerentes
sacrificium laudis.
3. ('uncti enixe precantes
poscimus te servuli,
Rex, nobis horum precatu
nostri des ut delicti
Veniam, pro te qui multis
sunt tormentis affecti.
4. Uenit Atticus cum praeses
in fines Oallaeciae,
Christiani huius Christum
fatentes provinciae
Ipsius sistuntur suis
conspectibus incolae.
-- 17'2.
5. Nomen christianitatis
impius exstinguere
litens hos vinctos catenis
iussit is trahi ad se
Ac frangi digitos horum
crura et contorqueri.
6. |firexit epulas i|lis,
quibus êdebat ipse;
Ob|atum sibi tunc sancti
temnunt cibmn carcere
Iratus camino iussit
eos iudex ardere.
7. isti ambo consultori
veracia praesidi
Verl,a respondentes missi
cure fuissent, iilaesi
blanserunt, qui post tres dies
intacti sunt inventi.
8. Post infectum dari iussit
i||is cibum veneno,
Oratione acceptum
quem et cru«is vexi||o
Armati sancti ederunt,
nihi| ma|i senserunt.
9. Rector tunc uncinis trahi
nervos ex corporibus
Eorum iussit i||osque
oleo perfundere
Candente arque subvehi
lampades |ateribus.
10. lussi! vivum calcem mi\tutu
cure aceto et felle
Eorum mitti in-guttur
violenter iudexque,
Nain sancti bibcrunt potum
fidenter in Domino.
11. Martyrum et effodiri
iussit ocuios praeses,
Quae cure sancti agunt Christo
grates Deo tien,
Suspendique tunc deorsum
tuber êos capite.
12. lllustrati post triduum
et sani inventi sunt,
(uos vivos discoriari
iudex iussit iniquus
Cal,ira sanctorum mandat
horum arque praecidi.
13. Tune milites abscidêrunt
capita beatorum,
Cervicibus statim quorum
lac et sanguis exiit;
u|ti videntes gavisi
in Christo crediderunt.
14. lesu, redemptor excelse,
Dei patris fllius,
Interventu horum nobis
martyrum iml,|oramus
Te, de caelis ut iuvamen
des angelicmn, Deus.
15. Vigeat iam ecclesia
tuis adiutoriis
']'ua per orbem diffusa
terrarum arque pacis
Ornetur virginitatis
dono et caritatis.
16. lnclita sit laus patri
arque tibi, filio,
Una cure spiritu sancto,
honor, benedictio,
Gloria, salus, potestas
per omnia saecula.
l,Sd. :3, 2 serbuli. -- 3, 3 borum rigatt. -- 3, 4 nostri dies ut. --
4, Christiani hii: vielleicht il»i? -- 9, 1 Rator. -- 9, ,5 Cure dene aque
snl,veni. -- 11, 4 Deo fieren. -- 12, 4 iniquis. -- 1.q, I adsciderunL-
lie durehweg eingehaltene Enda.smnz liefse ich freilieh an den wenigen
davou abweichenden ,tellen herseilen: «,b aber -hne Eingriffe in die ur-
sprïmgliche Form? Man vgl. dem» Hymnu.: Fons, I)eus, vitae perennis.
120. In ss. Faeumli e! Primilivi.
1. Gaudet nune naviter iam loga candida,
Soilemue agitur feslum celebrius,
Concu[rrunl] pariter hymnoque reciuuut,
Qui patre prodi[tus] saeculum eontinet.
-- 173 --
2. Cunctumque rabidi per hoc satellites
Orbem disquiritant, Christum colentium
Avidis faucibus luporum ritibus
Sanguinem sitiunt, insontes perimunt.
3. Ut hoc pertonuit fines Gallaeciae,
Lustrant continuo
Monitis abnuunt,
Et suis imperant
Praecones valide
partes occiduas,
quae Christus indidit,
nefanda incolis.
munera largitant,
Qui esset deditus idolis servulus,
Abundans copia, saeculi gloria
Et manens in eo omni liminio.
5. Per nmndi compita fama pervolitat
Ignari propcrant, certatim confluunt,
Dona mortalia optantcs consequi,
Cunm quibus vividi mergmflur Erebo.
6. Idolum dcdicans ara construitur,
Pectora vcrbcraas monet sic faccre;
Ut quis contemncret, acris SUpldiciis
Vita necabitur, nomen delebitur.
7. Facundus, accola contiguus Dci,
Qui fratri sanguine iungitur gratia,
Ardorc fidei ducuntur pariter
E furva dencgant gentium idola.
8. Praeses ut infremens clamitat turbidus
Sanclos adduccrc vinclos et hupr:»be
lubct satellites cacdibus exsequi,
[Ut sanctos Domini] perderent pertidi.
9. [Moxquc ut facti sunt] martyres incliti
Obiam imlici, in[quimfl x]alide:
Cur sanctos Domini incertum provocas
Et [vis illi«]itis servire id«lis?
10. Munus proponitur amm[nam porr]igens,
Ut, quos non vincerent tormeuta pessima,
Vincerent gaudia, mundi illecebra,
Ut sic illicerct corda innocentia.
11. Sed sancti Dmniai cuncta propelliunt,
Putant sacrilegum quidquid obtulere,
Et sanctis manibus horrida tungcre,
Ac manent liberi ab omni crimine.
12. Venena poculo miscens continuo,
Guttur inicere smnentes avide,
Nec ets nocuit tantis obsccnibus,
tuae sanctis praeparat vesanus impius.
174 --
13 Sustolli praecipit, caput demergere,
Pelles detrahere, oculos effodi,
Ut sic per triduum penderent pcrpetim;
Angelo Domini sani effecti sunt.
I4. Unus e populo increpans iudicem
Cernit et obsecrat, nuntius Domini
Dextra coronulis praestolat martyres,
Ut sertis evehat aethera caelica.
15. Tyrannus audiens vota fidelium,
Accepta Domino esse ut comperit,
Arrepto gladio martyrum capita
Truncat, suavius ivent perennius.
16. Oh hoc, caelicolae, adclines petimus,
Nostrisque precibus aures adponite,
Deferte sedula illi snspiria,
Ut sit propitius cunctis, quae gessimus.
17. Sit trino Domino gloria maxima,
Sit compar genito sitque paraclito,
Uuus «lui rctinet sceptra pcrenniter
Vincens perpe!uis temport saeculis.
MC. -- 1, 2 cc|ebrior. -- 2, 1 E¢lmqlte. -- 3, 1 Sec] hoc. -- ;=, partis
-cciduae. -- 3, 4 nefandis iuo,li. -- 4, 1 Praeconat;s. -- 4, 2 uis. -- 4, 4 in
fro.- .5, 2 deflunnt. -- 5, 3 oplautur. ,5, 4 crevi. -- 6, 2 l'ectre verherans
iilllit. 7, | Cl,ll|ig,tltlS deitas. -- 7, 2 fratris. -- 7, 3 Ardor,lue tidei
.ludultur i,ariter. -- 7, 4 furba. -- , 1 t-rvidus. 10, 2 vineeret. 10,
Vinceret. -- 11, 1 praepelliu«t. -- 12, 1 |,,»cula. -- 13, 1 dimergere.-
13, 3 triduo; perpeti. -- 14, 3 |extcram. -- 14, 4 seoEi evehant. 15, 2
sset et c»mpetit. -- 15, 4 'l'rmwatus. 17, 4 l,«.rpetuis etc. fhlt; rg|. den
]lvlnnu.: AssUltr, o p»puli lU, 4. -- Beacbtcl»swert ist, dafs sieh oftmals
Bi'unenreim v,,rfiudet.
I"!. hn ss. Fanti. lannarii «! Martialis.
Ad Vesp«ras.
1. Gaudet caerva nobilis 4. Faustus benignus primus est
Dei repleta gratia,
Trium sacrorum martyrum
Praeclara es sollemnitas.
2. Templum beata trinitas
Pcrenne coudidit sibi,
Ex quo novum depromitur
Dulcissimmnqne cantieum.
3. Hi tres viri concorditer
Ad passionem veniunt,
In trinitatis nomine
Hotem vicerunt pessinmm.
Effatus : Iluius temporis
('ndigna non est passio,
Frares, fuuram ad gloriam.
Beatus Ianuarius:
Apera, inquit, ianua
Et iam nobis, ut gaudia
Caeli fruamur optima.
E Marfialis praebuit
Assensum almum, omnibus
Sanclis et Deo ut gloria
In cuncta dicant saecula
-- 175 --
7. llox praeses coepit fremere
Dentes nares, auriculas,
Labra et supercilia
Sanctis iussit abscindcre.
8. ludex inique et pessime,
Servos Dei cur aflcis.
Cur vana profanus colis
Deosque falsos suscipis?
9. Furore tunc tyrannu. est
Accensus, inquit : lIittite
In igne istos, monita
Qui nostra audent temnere.
I0. Intrant beati martyres
Laeti caminum, concinun!
Hymnum bec) et cantirum
Novum piis concentibus.
11. Abiecta carnis sarcina
5liltunt in astris spiritum,
Christum vident, quem dili-
gunt,
Sancti Dei cure angelis.
12. Orate ad Deum, sancti,
Ut pellat a nohis mala
Et conferat nobis bona
PttCelllque donet omnibus.
1.3. Precanlur, ahni martyres,
Per unum et trilmm Demn,
Ut iugum iam velociter,
t)uod sustinemus, auferat.
14. Clenlens Deus propitius
Solacium vivenlibus
Et mortuis tidclibus
Anlocnflatenl c,n ferai.
LSb; X. -- 3, 1 Hii. X. -- 4, 2 Effectus huius L,b; Aflhtim huius
X. -- 5, 3 iam gaudio X. -- 5, 4 Cae|t» fruamur optimo X. -- {5, I En
llartia|is pervebit X. -- 6, Ascensus almis X- -- 6, 3 Sancti. lwi ad
g|,»riam X. -- 6, 4 Gaudet laetus tons-rio X. -- Vor der 7 $tr. schieht
X ein :
En, Martia|is orsu. est: Pr«,pter aeternam g|oriam
Debemus temncre idola Et iudicis saevitiam.
Strophe 7 fehlt L,b. -- 7, 2 auriculae X. -- 7, 3 sed supercili,, X. --
7, 4 abscedere X. -- V.r $tr,,phc 9 bat X:
Inquiunt abni martyres: ludcx inique et pessime
Servos Dci ctr afficis? Cur falsos deos suscipis?
Str. 8 u. 9 umgestellt X. -- , 1 iniquus LSb. -- g, 3 Cnr I-,anis
pr«,l'anis LSb. -- g, 4 «tue fblt L$I,. -- 9, 2 Accensor X. - 9, 3 u. 4
gestellt LSb. -- 9, 3 isto mittite LSb. 9, 4 audct LSb. -- 12, 1 viri
sancti LSb; sancti -ad Deum X. -- 1, repellat L$b; Repellat celerer ut
mala X. -- 1, 4 omnibus congrua X 13,3 Dirum ut iugum ocius X. --
14, 4 Paradisi amoenitatem contbbeat LSb; Loca amoena X. -- Doxologie:
De,, parti sit. LSb; Praesta pater etc. X.
Cfr. Migne g6, 122.5 u. 31, 413 {freierc Bearheitung Bivars; schlieEt
mit Str. 11); Acta SS. Oct. Vl, 190 sq. {Abdruck aus Tamayo V, 513).
122. In ss. Fausti, lanuarii et Martialis.
1. lIysticunl mclos persolat
ct attollat laudibus
Plebs dicaa Deo patri
et honore debito
]flymnum dulciter decantet
Christo et paraclito.
2. Pro triumphis beatorum
Fausti, lanuarii,
Tertiique ]iartialis,
qui agone vicerunt
Trinitatem confitendo
suscepto martyrio ;
-- 176
3. Voce declamans fideli
beatorum titulis,
dualiter vicerunt hostes
suis cure suppliciis,
Trinitatem confitendo
adepli sunt gaudia.
4. Manibu., cruentis hostes
cure atroci ungula
Consecrata beatorum
laniavunt corpora,
Tensos pariter eaesosque
urens flammt cruciat.
5. lude oculis evulsis
cutc nudant capita,
Nervoruln (com)page soluta
serrarum erudelitas
Couterit piorum ossa
et medullam penetrat.
6. Dextera protecti Christi
llOll riment inccndia,
Angelica ntedicina
FefOl"lll;.lll t UF Inmina
Confractaque solidantur
et curantur ruinera.
7. Stupet tyrannus suspirans
tanta in miracula,
Cum incolumes videret,
quos perire iusserat,
Qualiter vicissent cuncta
tormentorum genera.
8. llli patienter ferunt,
quod furentes infermit,
"Scientes quod. pro Christo
tanta qui pertulerant,
Caelitus acquirant lucra,
quae fruuntur iugiter.
9. uidam cernebant venire
missa caeli munera,
Angelorum magna turba
sursum exspectantium,
Et sanctorum coronarent
gloriosa eapita.
10. Adestote, sancti Dei,
supplicanti populo
Et petcntibus praebete
quaesitum remedium,
Regnum ut participentur
vestl'o in consortio.
Aul'ang: (_'lara, ma-,nis quae saucb»rum
praeparantur gaudia,
Fanti et lanuarii,
Martialis corpora
Cre pro Cristo De,, nostro
traditis ut victima.
Doxologie: l'raestet. MT; in LSd:
Gloria et honor Deo,
.Schlu fs : çuornm Christus triumphalem
suscepit victoriam,
C,»lh,cantur in supernis
sempiterna ghria,
lugiter ut maneatis
in Dei praeseutia.
virtus et imperi,,tl.--um,
Una patri fili,,que,
inclit, paraclito,
Çui laus et potestas
per aeterna saecnla.
-- 177 w
Die Abschreiber hahen sichtli«.h die sonst gut.fliefsende Dichtung stellen-
weise Scllr verdcrht ; dahcr schicneu bcdeutendere Auderungn imn "l','xtc sfatt-
haft zu sein. -- Cfr. lligne fi 90"/.
123. in sancli F,.iicis.
Ad Vesperas.
1. Fous, D.us, vitae i»erel|nis,
lux, origo luminis,
A.-pice l,lel,em canentem
festa summi martyris,
Excipe vota precantmn,
sume laudum carlnina.
2. En, fui Felicis almi
I»auginms insiguia,
Tu resolve vincla linuae
dans sollora cantica,
Ut tua te queanms
promere magnalia.
8. Iste namque Caesareac,
urbe Mauritaniae,
5lundiMis disciplinae
dmn studeret litcris,
Artiunl fmnosa vabra
te se,luendo deserit.
4. Audiens plecti fideles
mox Gerundam pervcnit,
l'mesidis iussu rctentus
tditur in carcere,
Fcrreis bacis onustmn
colloquuntur angeli.
5. Sistitur arae, centis
ut litaret idolis,
Rospuit infame factmn
vote Christmu profitens,
Perstrepit turba bisulcis
ossa nudans ungulis.
ri. Nempe roulis adligatus
dissipatur artubus,
Fluctibus presso ma5nis
un,la lurgens sul»ditur,
Angelis immixtus almis
ora pandit cautil,us.
B I u m e, Hymaodia G,,ti,'.
7. Omuia tormeula forli
percucurrit peciore,
l'ostque poenas et catenas,
ungulas ac vcrbera
Carnea claustra rclinquens
migrat ad caclestia.
8. O nimis Germ, da felix,
o beata civitas,
lqil malorum tu pavescis
freta tanto mart)re ;
l'ostulata proumrelur
quisquis hic confluxerit.
9. llic Dei virtutc pressi
lancinmtur daemones,
Verberantur, vinciuntur
et cremantur acriter
Utque fmuus et favilla
nil viBoris obtinent.
Io. Hic salus oplata fessis
sede caeli profluit,
Visio caecis patescil,
lingua nmtis advenir,
Surdus aures hic receptat,
arque claudus exsilit.
1 1. Inde cuncti te precamur,
una summa trinitas,
Martyris ut impetratu
nostra tollas crimina,
lgoxia cuncta repellas
et secunda praebeas.
12. Clerus hic vita nitcscat,
et saccrdos florea,
lqcbs tidclis, quod requiriL
impctrasse scntiat,
Omuis aetas atque sexus
hoc patrono gaudeat.
12
1 178
13. Gloria patri natoque
6emper et paraclito,
Laus, potestas atque virtus,
graliarum actio,
(Juem Deum cuncta fatentur
saêculorum saêcula.
MT; Te; LSh; LSd; X.- 1, 1 vita LSb.- 1, 6 carminis Tc; criminis
LSb; vielleicht laudem carminis, wodurch der Reim gewahrt w/irde, dcr ira
iil,rigen mit Austaahme vou 7, 2 und
achten ist indes, daf.u 1, 6 (carmina) mit den entsprecbendcn Versen der
f«,lgenden, 7, 2 und 8, 2 je mit denen der vorhergehenden Strt'phe reimen.
Nur 13, 6 steht isoliert da. -- 2, 3 vincula X. -- 2, 4 Da sonora L8b. -- 3, 2
urbis MT, Te, L8d, X. -- 3, 5 fabra MT, Te; vielleicht vafra (c£ Du Cange
s. v. vabra) oder flabra? -- 4, 1 pleti X. -- 4, 2 Ihertmda L8b, LSd. -- 4, 3
retentis LSb. -- 4, 4 carcerem LSd. -- 4, 5 onestum LSb. -- 5, 2 literet
X. -- 5, 5 Perstrepct I)iT; visulcis LSb; bissulcis X. -- 5, 6 hossa nulla
ungulis L8b. -- 6, 1 mullis L8b. -- 6, 3 prcssis L8d. -- 6, 4 unditurgens
LSb. -- 6, 5 Angelus llss. -- 6, 6 cantieis Te, LSd. -- 7, 10 mea t(rmenta
L8b. -- 7, 2 Praecucurrit l[ss. -- 7, 3 Et postque X -- 9, 2 Lacinantur
|T, LSb, LSd. -- 9, ,5 Atque fumus et faulia X. -- 9, 6 obtinet Hss. --
10 5 receptet X. -- 11, 6 secunda impertias Te, LSb, X; impertiens IIT
(im ganzen llymnus nie Iliat oder Elision). -- 12, 1 nitescant LSb.
Cfr. Migne 86, 1171 sqq. (vorwiegcnd nach IITI mmd 31,437 (freiere
Tcxtbearbeitung Bivars). Man vcrglciche don l|ynmus: Forts I)eus aeternae
pacis. -- V»rliegender llymnus ging spiiter in spanische Breviere des
rSmischen h'd«» iiber, aber st,, dafs mit Str. 5 die Divisio bg!pnt. Siehe
Anal. XY1, 12 sq. und Acta 88. Aug. I, 24, woselbst manche Anderungen.
Die erste Str-pbe beginnt an letzterer ,";telle folgendermafsen: Forts
beatus vitae percnnis etc. In dieser verderbten Ft,rm nahm Daniel (I, 202)
den Hymnus auf und legte die 5 erstcn tlalhzrilen vor. Danach ist die
irrcf/ihrende Angabe (_'hevaliers ira Rpert. hymnol, unter den Nummern
md 64;1, welche in Wirklichkeit nur einen und denselbeu llymnus be-
zcicha.n, zu beurteilen.
124. lu . Geuesii .Arelaleusi..
1. 0 rerum, DOllline condilor omnium,
Plecrum contiluo gutturis admove
Certanmn tribuens pandere naviter
Athletae lui incliti.
2. Gliscit nain nimium pectoris intimum
Malens belligeri promere ndlitis
Actus conspicu,s gestaque fortia
Et dona tua optima.
3. Genesius igitur ille iuvenculus,
Cixis eximius Arlatis oppidi,
Aetatis peragens floscula primulac
Iniuncto parer ordini.
-- 179 --
4. Exceptor itaque dumque niteseeret
Ac iussa tabulis publica scriberet,
Adflatur subito munere caelico,
Quo vota cumuler pia.
5. Extemplo offieimn abnuit impium
Et ceris renuit imprimere manmn
Caelestis cupiens effici accola
Vita votisque moribus.
6. Post evangelicus sermo ut intonat,
Diversa latebras per loca appeteus
Sese oeeulere eoepit in abditis
Horrore nimis territus.
7. Quem quaerens valide turba satellitum
blee hune, ut euper&t, reperit uspiam,
Vastis tutu reboans rietibus arbiter:
Verrum sumite, clamitat.
8. Festinis propere pergite gressibus
lnventum refugam pleetite percite,
Qui nostra monita temnere ausus est
lec sacros deos ineolit.
9. Quod fama referens martyris auribus,
Ablmum neque se nosceret aequore,
Ferventi l¢,hodanum spiritu appctit,
Quo sorde queat ablui.
10. Auro lucidior iude regrediens,
Repertus iuguli steruitur impetu,
Caeli agnfinibus i|ico iungitur
('omptus vertice laurea.
11. Ob hoc, cunctipotens, quaesumus affatim,
Testis quove tui ipe precatibus
Acceptes placide vota fidelium
Dimittasque piaculum.
12. Ut culpae cullmlus funditus subruat,
Subcrescat iugiter gratia aucti»r,
Ut sancti meritis caelibes redditi
Abscedat procul ultio.
1:3. Sit trino D.mino gloria sedula,
Reglmm perpetumn arque potentia.
Virtute solita «lui regit omnia
Sustentans pie eondita.
]]rÇ; LI,; Ld; X. -- 1, 2 ammobe Ld; amone X. -- 1, 3 gnaviter
X. -- 1, 4 Ath|eta X. -- 2, 2 Mallen. L,b, X. -- 3. 1 Genesius drei-
silbig. 3, 2 Arelatis X. -- 4. 1 que fehlt X. -- 4, 3 Atllatus MT, LSb,
L,%.'d, X. -- 4, 4 cumaulat MT, LSd, X; pie Lb. --6, 2 Diversas MT, L.d,
X. -- 6, ese oeeurrere MT; ese oeenlt¢ recipit X. -- 6, 4 nimis territis
Lb; minis terii X. -- 7, 2 hm,c fehlt MT, perperit X. -- 7 .q tuum fehlt X;
12"
-- 180 --
revocans Lb. -- 7, 4 sumere MT. -- 8, 1 percite gressibus MT. -- 8, 2
pleetite, i,ercutite X. -- 5, 4 soer,,s X. -- 9, 1 refereut LSd. -- 9, 3 Fer-
beutem LSb. -- 9, 4 sordes X; queant MT. -- 10, 1 regredian8 X. -- 10, 2
iugulis MT, L,'Sd; iuguhts X. -- 11, 2 qu,,que X. -- 11, 3 precantibus MT;
precantum X. -- 11, 3 Acccl,tis LSd. -- 12, 1 llac MT, LSI,; Ac LSd, X. --
12, 2 aptior X. -- 12, 3 sanctis LSd. -- Cfr. Miguc 56, 1194.
125. h sancti 6eronlii.
1. 8acratum t'hristi antistitem,
Gerontiunl c«nfessorem,
Dignis canamus laudibus
Et celebremus vocibus.
2. tlic fertur apostolico
Vates fuisse tempore
E praedioEsse supremum
PMrem potentis filii.
B. uique, dura per occiduam
Percurreret clarus plagam,
Tandem ira gentilium
Ad psionem trahitur.
4. Sed mox praecepto praoEulis
Nodis gravatur ferreis,
Horrendis umbris carceris,
Datur in ius carnificis.
5. Quem ferunt vinctum vinculis
Inter pallentes tenebras
l{aptam e sacro corpore
Dedisse caelo animam.
6. Sic inter apostolica
Locatus iam eonsortia
Gaudet eaelesti gloria
Et elara Christi gratia.
7. Namque infulatus gemiuo
Fulget et nitet praemio:
8acerdotali titulo,
Confessionis merito
8. Gloria patri personet
Christoque unigenito
Paraclitoque spiritu
In saeculorum saecula.
MT; X. -- 5, 4 Dedisse in X. -- 7, 4 Et confessionis X. -- 8, 3 Para-
clit(, spiri#ui X.- Cfr. M. 6, 119u. 31, 255; FIorez, Espa5a agrada III,
\lAll (Str. 6 fhlt); Acta SS. ug. V, 109.
126. In sancli Hieronymi.
1. Christus est virtus, patris sapientia,
Cunctos qui replet spiritali gratia,
Ut possint probe digerere normulam
Et proximorum illustrare opaca,
Ut digne possint fruere caelestia.
2. Ipsius dono perflatus egregius
Olim hic vates nomine Ieronymus,
Omnibus notus doctrinarum fontibus,
Cunctos irrigans ex almis dogmatibus,
Ut sol resplendet in ortu ignicomus.
3. Hic procul cuncta saeculi negotia
Percalcans pede velut «spurcissima
Dedecorosa respuitque saecula,
Alens inopum egenaque viscera,
Sibi aeterna aequirens stipendia.
-- 181 --
4. Hic quoque vitam appetit monasticam
Et sese valde stringit ad regulam,
Parentes, domos omittens et patriam
Bethlem invertit, rura beatissima,
In qua peregit consummata opera.
5. Dura esset fervens callensque ingenio,
Gentiliumque summo cure estudio
Pro elegante lepore prosatico
Opusculorum reconderet animo,
Tait meretur corrigi oraculo:
6. lam, ecce, morbus invadit corpusculum,
Iamque relinis dolore in ferculo
Ex more quippe funerum vulgarium,
Obsequiorum tantum ut espiritum
Redderet polo, et membra in tumulo
7. Rcconderentur repente et concito
Alta penetrans ducitur in spiritu,
Sistitur nempe principi aethereo,
Cul astabant miliarum legio
Exercitantum illi absque numero.
8. lIox tonans verba feriendo conqucrit
Christique serrure mox ut esse comperit,
lon ita, verbis ut testatur, asserit,
Cordis thesaumm iudi«ando aperit
Tullianumque veraciter protulit.
9. Verbera tuber per membra inducere,
Corpori densa flagella ingerere
Propere lingqia ululando gemere
Coelfit testari: Si unquam hunc legere
Ausus fuero, te negavi. Domine.
10. Tunc angelorum astm,tium milia
Supplici prece flexa orant genua,
Ut tribuatur postulanti venia.
Sicque reversus dissecata corpora
Cunctis ostendit, ut gesta veracia
ll. tto¢ probarentur, non falsa somnifera,
De quibus sacpe illudimur, improba.
Sicque correctus a divina gloria
Ambit praecelsa, caelestia, deifica
Nec sibi affectat ultra mundialia.
12. Tanto doctrinae fulget exhinc lumine,
Tanto corusco iubar pollet floride,
Instructu ut suo rutilet «splendide
Plebs Christi, quae est redempta a sanguine;
lpsius dono refic¢ nos, hagie.
-- 182 --
13. Tu noster splendor, tu nobisque destina,
Per te clarescil ubique ecclesia,
Tu proeliator in ride calholica,
Aries ingens, fortis es in dogmata
Haereticorum destruens maceria.
14. Te invidorum insequitur actio,
Te criminalur "stullorum fitclio,
Tibique cedit falsa c»mmenlalio,
Miuime valens lubrica intenlio,
Frivola quia reverlit in uihilo.
15. Tibi resistens probalur haerelicus
Moxque reiectus deputalur inscius;
Adnuens libi quisquis hic callmlicus
l',Ioscilur fore confestiln in actibus,
Ideo probus doctrinisque profluus.
16. Tutare plebem banc sanclis suffragibus,
Corda perlustra ex caelicis domibus,
Ut solidata in pacis dogmalibus
Floreant verbo, fecundi in h'uctibus
Assistant cuncli in supernis sedibus.
17. Praesla tu, pater, clemenlissime Deus,
Unus cure proie simulque cran spiritu
Sancto, qui cuncta gubernas imperio
lugiter, semper, per aevi spalio,
Per infinilo saeculorum nmnero.
MT; LSd; X. -- 1, 3 dirigere X; n,Jrmula LSd. -- 1, 4 inlustrari LSd. --
1, 5 frui X; caelestibus MT, X (A.sonanz und Analogie zu den fibrigen un-
gew3hnlichen Constructionen und Wortbildungen sprechen fiir L,dl- -- 2, 3
frontihas b|T. -- 3, 2 Praecalcans LSd, X; ispurci.sima MT Beleg fiir vor-
geschlagenea e). -- 3, 3 Indecorosa MT; Docor«»sa X. -- 3, 4 ]lahens in-
op,m L.,l. --- 4, 1 ic MT. X. -- 4, 3 emitten. X.- 4, 4 Bethleem X. --
5, 1 calensque LSd, X. -- 5, 40puaculum LSd, X. --5, 5 mereatur corrigi
oracula X. -- 6, 2 re¢liuis X; le¢tulo MT. -- 6, 3 vulgalium MT, LSd. --
6, ,5 in fchlt X. -- 7, 1 repente aed MT, X; repetens es LSd.- 7, 4 Procul
MT, X; milia milinm legio X. -- 7, .5 Exercitatum L,Sd; Exercitum X: lies
vieilei¢ht exercituum. -- 8, 4 thvsaur» 51T: lies indicand,? -- 5. 5 Talia
neque X. -- 9, 1 per membris LSd. -- 9, 2 Corp,,re MT, L.d; tenaam MT;
tenaum L,Sd. -- 9, 3 Prope relin,lna X; alula/«, MT, L.Sd. -- 9, 4 testare
MT; bunc fehlt X. -- 10, 2 orat MT, L,d. -- 10, 3 Ut illi «laeque dona-
retur venia MT. -- 10, 4 diasi¢ata MT. -- 11, 1 Ilaec L,Sd, X; pro|)aretur
MT, LSd. -- 11, 3 divini X. -- 11, 4 caele.te MT, LSd (caele.tia wol,1 drei-
silbig zu lesen). -- 11, 5 mundalia X. -- 12, 2 iubare X. -- 12, 3 fehlt X;
inplendide MT (statt isplendide? Cfr. 3, 2 ispurcissima). -- 12, 4 qui est 51T;
Cristi est redempti a LSd. -- 12, .5 reficis L,«l. -- 13, 1 insplendor LSd
(cfr Note zn 12, 3. -- 13, 5 ,naceriam X. -- 14, 2 criminator MT; crimina-
torum X. -- 14, 5 revertitur X. -- 15, 2 relectns deputatur in sanctia X.-
15, 4 Noscitus MT. -- 15, 5 Idoneus MT, X; Ide,,nua LSd (die Ciisur iat
zu wahrenl; doctrinusque LSd. -- 16, I hac Lsd: saneti suffragiis X (gegen
den Reim). -- 16, 2 donibus MT, LSd. -- 16, 3 Et X. -- 16, 5 Assiatat
-- 18a
LSd ; cunctique MT; cuuetis X. -- 17, 1 Deus clementissime MT, LSd, X. --
17, 2 sq. simul cure s:tncto piritu MT, X. -- 17, 3 gubernaus LSd, X. --
17, 4 spatium X. -- 17, -9 inflllita IIT, LSd, X; saeculorum saecfla X. --
Cfr. Migne 86, 1220 sqq. -- Man vergleiche den tlymnus ,Christe tu rerum
operumque opifex ;" F,»rm und lnhalt lassen riengleichen Versificator vermuten.
127. in sa,lcti Hippolyli.
1. Assunt, o populi, festa celebria,
uae felix revehit temporis oçbita
In sese redicns axe volubili;
Laudem sidereo reddite principi.
2. Hoc namque ||ipluflyus empore terrea
Despcctans nivea scaudit ad aelhera,
Cran solvens animam corp«»re vividam,
Caelestem meruit smncre lauream.
::L Dura dux bdligcri essct hic ag,ninis,
Iassis Caesareis carcere mart.,,rem
Servandum reripit, «lui cruce praevia
Da! caecis o«.alis perdita lumina.
4. Cernens Ilippolytus signa faventia
l»x Chrislo D,mino credit et impia
8pernens daemonici dogmatis idola
Iunctus christicolis vocibus increpa.
5. Tunc Caesar rabid» fervidus impetu
Os sanetum lapide scimlere pl'aecipil ;
l.onge dissiliu,mt fragmina dentium,
Sed vox ingeniti praedicat unicum.
6. Ferro praeeali,lis ignibus artifex
Format spinifcri spi«ula cardui,
Quo rupta penitus viseera nartyris
Pr,»fun,lunt rosei flumina sang, inis.
7. tlinc ad e,»r.ipedam terga ferocium
lnne\um religant, tra«lus in aspera
Vitalem subito linquit a.helilum,
Dirum quo valuit vincere saeculum.
8. Ob hoc suppliciter, tex Deus omnium.
Rogantes petimus, martyr ut inclitus
Assislat miseris faular et impelret
Confessis veniam corde piaeulis.
9. Sit vila loruples, frugibus afuens,
Rerum prosperitas congrua p»lleat,
Bellum dispereal, pax bona profluat,
Virlulcs vigeant, erimina transeant.
-- 184 --
10. Sit patri ingenito gloria maxima,
Sit compar genito atque paraclito,
Unus qui retinet sceptra pcreuniler,
Vincens pcrpeluis tempora saeculis.
L,qd; X. Ferner: Brev. ms. M:turianae Vallis (?) saec. 1/1s. Cd. Carlo-
p,,litan. I4. (.'51. -- 1. 2 reueit X. -- 1,3 In sesse X. -- 1,4 redite X. --
2, 1 Hic namque Ld, X; tempora CM, terream X. -- 2, 2 Despectus X;
niveum C/I. -- 2, : tt),, CM; anima X. -- 3, 1 b«.llicris LSd; heiligerlts X.-
:L 2 Iussit Caesar ci CM. -- 3, 3 recipi CM. -- 4, 3 dogmata CM. -- 4, 4
hmOis ehristi colis X. -- 5, 1 rapid- CM. -- 5, 2 sancti CM. -- 5, 4 uni-
genitum X; in gemitu C. -- 6, 1 prace«di,lus X. -- 6, 2 Armat; axdui X. --
i, 3 Corrupa X, CM. -- 7, 2 hmcxu X. -- 7, 3 Vitale X ; inquit anhelitum
LSd; liquit X. -- 7, 4 l*irumqm valuit LSd; Dinm quod CM; vieere
,, 2 ut m»rtvr inclims LSd; martyr et inclitus CM. -- 8, 3 fauct«r X. --
,, 4 i»iacula "X. -- 9, 1 l«,cnplcx X. -- 9, 2 prospicitas: 1,0,1lea X. -- 10, 1
parti Domin,, CM. -- 11), 2 sique paraclito CM. -- 10, 4 Vivens X; perpetui
CM; saeeuli L8d, CM. -- Cri'. Migne 6, llB:5
128. !» san¢li laeohi.
1. ('larum nobis, Christe lui
lacobi aposloli
]mminet fesluln diei
i)asimfis inclit um,
Jui libi fïaler affinis
cxslilit sanclissinms.
2. Sic sancla sanclorum dignus
p[»nlifox aggredilur,
{'orporis lui sa«ralor
sanguinis ci lali«is,
Pro nmll«»rum incrluqlans
salule fidclium.
3. Qui tuo flarans amore
sancle vivens iugiler,
Cognomenlo luslus oh hoc
indilus vocabulo
l'racbui cunclis exemplum
chrisliani dogmatis.
4. Tulle lharisaeorum 7cio
ridera lui mmfinis
Ex alto pra.ecipilalus
conslans cunclis pmedicat,
Normam vitae veritalis
ad sequendam graliam.
5. Protinus fcl'oci mente
unus sancto capiti
Perlica fullonis ausu
per«'ussit nefario.
Sicque sanctus membra
spirilmn fudit caeh).
6. Per quem te, Christe, enixe
eoFallfiS eernui,
Facinus remitte cun«tis
diraquo facinora,
Omnibus larre clemens
c(»nsuctflln graliam,
7. Ut uitae felicioris
perfamur commo,la,
Carfis noslrae upcranles
vitiorum noria,
Spirilu perficienles
quaeque suut vilalia.
8. Pracsa nunc, Christe, be»ignus
postulaa onmibus,
ApiCcln enens cran paire
sanctoque %piriu,
Unus Deas saecalom
regnans in perpeuum.
MC. -- 3, 4 indito. -- 4, 2 idem ist vielleicht Wegfall einer Praepo-
sition -- also ob oder propret ridera -- anztmehmen, so murs natlirlich die
Interpunktion 4, 4 getilgt werden). -- 6, 6 eonsneta. Man vergleiehe deu
Hymnus: Clara sanct,rum una Hiomsalem; besonders 2, 1; 2, 3; 3, 4; 5, 3
in jenem Hymnus mit 3, 3 i 2, 1 i 3, 6; 5, 3 ira vorliegenden Hymnus.
185 --
129. In Sal,cti lacolfi.
In Laudibus.
1. Gaudeat cuncta pia plebs alumna,
Resultet voce simul et canora,
Pacis tenorem semper Chris|um roget
Laudis honore.
2. Veritas, rira, spes semper tranquilla
In tui almi Iacobique sancti
,lam cruciamur, ignibus cremtmur,
Catenis magnis."
5. ,Magnus," hic ait, ,Dominusque noster
Dira resolve ignea catena;
Nihil nocentes mihi nunc adferte
blagum iniquum."
6. Ad cuius iussum protinus currerun|,
Eum i:tm vinctum ante perles sistunt,
Ut dimicetur, arque vindicentur,
Et crucietur.
8. ,Respice post hinc te babere pa|rem
tuamqutun ilfiquum generi IlllllitllO.
Christmn, quem negas crea|«»rem esse,
Verum agnosce."
9. ,Veruni agnosc% u ait, ,salvatorem
Teque exposco, sancte intercessor,
Veniam credo Domino favente
Te date posse."
10. Sustulit posthinc ferientis ulcus.
At collo furie tractus colliga|ur,
Sic ab Herode, capite pectetur,
Sic ordina|ur.
11. Et du«unt vinctum transeunem vicum:
Claudus ab eo quaerit alimentum,
Cuius virtute surgit recrus, sanus
Pergit ad horam.
12. Cure cernit tortor claudo gressum da|um,
Sic est adfatus: ,,Christus collaudetur,
Cuius virtute aegris salus datur
Per suos sanctos."
-- 186 --
13. Gloriam psallat chorus et resultel,
Gloriam dica|, canal et revolvai,
Nomine trino, deitate soli
Sidera clament.
X. -- I, 2 et cruore. -- I, 3 Pacis fenore; vielleicht pacis fenora? Aber
sonst stimmt in diesem llymuus stets der V,rtacce;it mit dem rhythmischen
Accent -- 2, 3 sqq. X (bezv. Ortiz) reiht unmittelbar an 2, 3 den Vers:
Iam [:rnciamilr etc. Zweifelsohlle ist hier aber eine Lficke, die wohi mehr
als eille Strophe allSlllaCht, ni der bereits anffezogenen Legenda sanctorum
v«m lac. de V-ragine heifst es: ,Cure ergo in htdaea verbum Domini prae-
dicaret [Iacobus], magus quidam nomine ]lermogenes cure pharisaeis disci-
puhlm suum nolnine Phi|etuln ad Iae.bum misit, et ipsum Philetus coram
hldaeis COllvinceret, quod sua praedicatio faisa esset. S(-d cum ap«,stolus
c»ranl nnfibus ratio,habiliter eum convicissit et rouira coram eo miracula
fecisset, rediit Philetus ad Herlnogeuem doctrinam Iacobi adprobans et mira-
cnla recitans ac eius discipilhlnl se relie fieri contcstans ...... Iratus
I|ermogeues daemones advocavit praecipiens, ut ipsum lacobum vinctum cure
Phileto adducant . . . Venientes autem daemones ad Iacolmm in aere u|u-
lare coepcrunt dicentcs: hu'obe, apostole Dei, miserere nobis qui antcquam
h-mpus nostrum advenir, ialll ardenlus. (,llibLis lace»bus ait: Ut quid venistis
ad me? (ui dixelamt: ]lerlnogenes misit nos, ut te et Philetuln ad ipsnm
«hleerelnXlS; sed ino: Lit ad te venimus, angelus Domini nos catcnis igneis
religavit et phlrimum crnciamur". -- Hier setzt in nnserem Hymnus Vers 4, 3
uie. -- {Vgl. /ibrigens da. Reinlofficium de s. Iaeobo Anal. XXV|, Nr. 44.} --
5, 2 Dira resolve (sc. eos|; oder es ist zu iesen: Diram igncam catenam hezw.
diras etc. -- 5, 3 nocente. -- 6, 1 iussu protimm oceurrerunt. -- 6, : dimi-
centur. -- 6, 4 crucientur. -- Nach dieser ,trophe ist hSc|lst wahrschein|ich
wieder eine Lcke, was ich durch [lherspringung einer ,itrol»hennulllmer an-
deute. -- , 3 negabas. -- 10, '2 sq. c,,llo fane tractatns coiligatus. Vielleicht :
fune tractatur ligatus I flic ad l|er.dem?- 10, 3 Lorenzaua schreiht: capite
plectitur; dann doch notwendig: plectatur. Aber pectare statt pactare sol-
vere, Inere ist il:wh |bi Cange in dur media iatinitas hinreichend belegt; aise:
,,Mit d,-m K-pfe murs geiihnt werden". -- 11, 3 agitur rectus. -- 12, 1
Tune; clod,» [k/3nnte eVelltuell ira Texte belassen werden) gressu date. --
12, 1 est fehlt; collaudatur. -- 1::, 3 Nomini trino deiLatis olim. -- 13, 4
sidere.
Wahrscheinli«.h ist auch naeh 8te. 12 almrmals eine Liicke anzunehmen.
Fiir die Ï-xtkritik ist es v0,n grSfster Bedeutmlg, daf.s hier die Verstiimmehmg
eines sonst ganz geniefbaren Textes festgestellt werden konntc. 8o gewinnen
wir eine bessere GrUll«llage fiir die Vermutmg, dafs aueh den Thomaqhymnus
,,('ucta iam iiiiiiidlls a Lind andere ein [ihnli¢lles 8chicksal (bel der Redaktion
durch rtiz'!} getr-ffen habe- -- Cfr. Mi,,.-ie 6, 1:g09; daseibst ist nach dcm Vor-
gange Lorenzana.s der Hymlms sammt Officiera auf den 30. Dez. verschoben,
w/ihrend X ihm seinen Platz ira .bill anweist.
130. In saneti lae0hi.
l. | Dei verlmm, partis ore proditum,
Rerum crealor et verum principium,
Auctor perennis, lux, origo luluinis.
Enixus aire glol'iosae irginis,
Xriste, tu noster revera Èmanuel.
-- 187 --
2. Rex et sacerdos, cul sacri lapides
En ter quaterni, onychinus, achates
Gliscunt, beryllus, saphirus, carbunculus
|'el amethystus, sardius, topasius,
s,|aragdus, ispis iacinthus, chrysolithus.
3. Riteque gemmis sol-dies duodecim
Enilens horis, margaritis optimis,
{liscitque mundo iam fugatis tenebris
Et candelabro tibi superpositi.
|icant lucernis bis sertis apostoli.
4. Petrusque Romain, frater eius Achaiam,
lndiam Thomas, Levi lI:Lcedoniam,
|acobus Iebus et Aegyptum Zelotes,
Uartholomaeus tenens Lycaoniam,
}lathias Pontum et Philippus Gallias.
5. ][agni deinde filii tonitrui
A«lepti fulgent prece matris inclitae
l'trique rite culminis insignia,
Regens Iohannes dextra solus Asiam,
Eiusque frater potitus Spania.
6. Clari magistri lateri innoxii
Asciti, dextram pacis unus foedere
Tractus, sinistram alter in sententia;
l'trique regno bis electa piguora
|itrati poli properant ad gloriam.
7. Advectus, inquam, gloriosus praemio
Electus isthiac est absque martyrio,
Xristi vocalus Zebedaei Iacobus
Apostolatus Jure implens debita
Uictorque rapit passionis stigmata.
8. iivino quippe obsitus suffragio
|,lem magorum sontes iras, daemonum
I]oercens virus punit aemulantium,
|ïvaxque demum stolido oraculum
Insigne datur, paenitens cor credulum
9. Perplexus enim voti compos conlmoda
Pile petenti egro adminicu|a,
Optanti pandit fidei charismata
Bexillo pacis ad salutis copiam
Enseque functus se communit gloria.
10. 0 vere digne sanctior apostole,
'aput reftùgens aureum Spmfiae
Tutorque nobis et patronus vernulu%
|litando pestera esto salus caelitus
th,mino pelle morbum, ulcus, facinus.
188 --
11
12.
Adesto favens gregi pio credito
51itisque pastor, regi, clero, populo
0pe superna, ut fruamur gaudia,
Regna potiti vestiamur gloria,
Eterna per te evadamus tartara.
Praesta, quaesumus, unica potentia,
Replensque globi cunctam solus machinam,
Eterna cui laus et clementia,
Birtus perennis, ingens adest gloria
Et honor iugis affatim per saecula.
MT; LSd; X. P Eine Abschrift von Bivars Bearbeitung (? in Cod. Palat.
Vindob«,ncn. 5927 saec. 17. V. -- 1, 5 revela X ; Christe te nobis revelas V. --
2, 2 on-cinus MT, onicinus LSd; agates MT, LSd, X. -- 2, 3 Nitent LSd,
Nitèns MT, X, V; Gliscunt (vgl. 3, 3 gesetzt wegen des Akrostichs; uerillus
liT, berillns X. --2, 4 t«,pidicus X. -- 2, .5 ligurius chrysolitllus MT, LSd;
et nitens chrysolithus X. -- 3, 1 Nitetqne gemmis LSd; Rite qui V; duo-
denis MT, X. -- :3, 3 Glisceusque X, V Inluxit MT; mmldi LSd; lies viel-
leicht Gliscisque?- 4, 4 Et candclabra tibi superposita LSd; superposito
MT, X, V. -- 4, ,5 l,licans IIT, LStl, X, V; apostolis MT, LSd, X, V; lies viel-
lcicht: Mica« .... ap,stolis? -- 4, 1 Rolnae LSd; Acaiae Ld, Acaiam X. --
4, 2 hldiae ... Macedoniae LSd. -- 4, 3 Epto LSd. -- 4, 4 Bartholomeus
LSd, X, V; Varth,,I-maeus fordert da« Akrostiellon; Licaon Ld, X; Iudas
Edissae LSd: Edessam X, V. -- 4, ,5 Mathias Iudeae LSd, Iudaeam X, Iudam
V: Galliae MT, L,";d; Galliam V.- 5, : Utrique vitae MT, X; Utriusque vit
LSd; Utrique nitet V. -- 5, 4 dextraln MT, dextera LSd, X. -- 5, 5 Hispaniam
X, SI,aniam IIT. -- 6, 1 magistro MT; clateris innoxia MT, carceris in-
n.xia LSd, creat0,ris inn,»xii X, V. -- 6, 2 Adsisti dexteram X; istit ad dex-
#rare V. -- 6, 3 sinistra MT, LSd; sententianl MT. -- 6, 4 Varieque LSd,
X, V; re,,.,im MT. -- 6, .5 Meridep, di propcrant MT: Mitriti poli LSd; llitride-
poli X; Utroqne solo V; gh,riae MT.- 7, 1 Addnctus X, V.- 7, Electus
insti ahitur MT; Electns instiffabitur LSd; Electus isthinc habitus X, V.
Eleetus ist Johannes Eva»gelista, dessert Tod dem Martyrium seines Bruders
gegeniiberffestellt wird. -- 7, 3 vocatur X, V. -- 7, 4 Apostolatum L8d;
vitam imph.ns V; devito L.qd; debite X, V. -- 7, 5 passi«*nmn X, V.--8, 1
obsidens MT. LSd. -- , 3 visus MT; virum LSd; aemnlantia MT; aemu-
lantium X, V. -- , 4 Vibaxqne L,'-;d; llinasque daem,,num X. V; in stolis
,racnlis MT, X, V. c, 5 In signo detur MT, Enodatur X Eodaturque V. --
9. 1 Perplexus olim MT, X, V; voto LSd; comm«,dat V.- 9, Rima petenti
MT; Rima petendi, iiber rima die Glosse dubia LSd; l¢uina petenti X; Bina
petenti V. -- 9, :3 (lbtandi MT, L,gd; «lptando X, V. 9, 4 Bexillo statt
vexillo fi»rdert tlas Akrostiehon; vexilla MT. -- 9, 5 functis IT; seque
munit LSd. -- 10, 2 anreum f«.hlt X; inclitum V: Itispaniae X. -- 10, 5
ulcus facinusque X; famemquc V. -- 11, 1 creditor MT, V; creditur X. --
11, 2 gregi, clero MT, X, V. -- 11, 3 gaudio MT, X, V. -- 11, 4 Regni
Reno X, V; gl,riam MT; Rewna polorum sublimati gloria L.";d. -- 11, 5
tartarum MT, X, V. -- 1_'2, :] Replesqne MT: Replensque gloria X, V; cuncta
M']'; sohis machina MT, L8d. -- 12, 3 sq. umgestelit MT, X, V. -- 12, 3
laas est et V. 1 12' 4 Birtus fordert dag Akrostit-hon; ingens adest und
das weitere fehlt LSd; adesto X, esto V; gloriam MT. -- Da.s Akrostichon
des Hymnns lautet: 0 raex re,um, re,em piinm ,lanreealam aexaudi, oui
probe [h]0« n« amore prebe. In Asturien regierte Kfinig Mauregato (lat.
,,5[aurecatus") von 3--ï,"3; ist derselhe, wie hchst wahrscheinlich, der ira
Ak.rostich genannte K6nig, so w/ire die Abfassungszeit des vorliegenden
]lymnus bestimmt. P Cfr. Migne 86, 1306 und .'31, 146.
189 1
131. In Trallslalione s. laeobi.
Ad Vesperas.
1. Clara sanctorum una, Hierusalem,
llater, exsuita, nimium iaetare,
Filii muiti quia sunt desertae,
Quam virum habe»s.
2. lacobus oh hoc voeitalus ]ustus
Sacram conscendit sacer et cathedram,
Sancta sanctorum solus inde intrat,
Virgo quod exstat.
3. Carne hic frater Domini vocalus
Gratia fretus et apostohtlu
hnbuit plcbes pie custodire
Dogmala Christi.
4. Ardua posthinc positus in aree
A malis, Chrislum ul uegct venisse,
Confutat dogma sehisma impiorum
Pharisaeorum.
5. Ad hoe impulsus solo et proiectus,
Stat sed illaesus, memorat quod ante;
Fullonis quatit unus eius sacrum
Fuste eerebrum.
6. Poseimus maesti, pie et benigne
Martyr exeelse, patriae eonexe,
Piebis altritae iugum durum pelle,
Bella remove.
7. Sit salus aegris, sit quies defunetis,
Sit vigor fessis, sit remota pestis,
Sordibus tersis miseris sit eaeli
Aditus patens.
8. Sit Deo laus, patri arque haro,
Tripliei honor nimius eum saneto
Spiritu, simplex deitatis ingens
Forma perennis.
MTI L8a; LSd; X.- 1, 2 conlaudat MT; exsultat LSa; collauda X.-
1, 4 abens L8a; habentis X .ymmetrisch zu desertae wire habcnti; die ]Iss.
je«loch empfehlen constructio .«'« a'ea). -- 2, 1 hoc tmm dictu. iustus
MT, LSa, X.- 2, 2 Sacra X; ascendit L8d; et saeerdos MT. -- 2, 3 lntrat
sanctorum solus hic in sancta MT; solus et in X. --2, 4 quo LSa, LSd.-
3, 1 Cerne MT. 3, 2 apost,,latus L8d. -- 3, 3 plebem X; pia blT, LSa,
X; custodiri LSa. -- 4, 1 Ardua oh hoc LSa; ob hinc L8d. -- 4, 2 Amans
Christum et negantes venisse X; neget ut LSa, LSd; venisset LSa. -- 4, 3
dogma dissert MT; dogma disserte impiorum LSa; dogma discerpit X.--
5, 2 Hiermit endet LSd, da ein Blatt fehlt; stat et L8a; quod prius MT, X.
5, 3 Moxque fullonum unus fuste sacrum MT, X. -- 5, 4 Cerebrum quatit
190 --
MT, X. -- 6, 2 l,lcbique connexe MT. -- 6, 3 Plevi combulsae MT; ex)n-
çul.ae X. -- 6, 4 rem«»be MT, LSa. -- 7, 3 Vitiis pulsis MT, X; caelis MT. --
8, 1 Sit .alus Deo X. -- 8, 2 Simplici X; nimium MT; uniusque sancto LSa.--
, 3 sq. Nomini trino, deitati soli sidera clament [die 2 Schlufsverse der
D«,xologic: (:loria psallat chorus etc.) MT, X. -- Leider i.t aus dem Metrum kein
AlJhaltspunkt fiir die Textkritik zu gewinnelJ, da der Hynmus nur rhythmisch
gcbaut ist. Der Hiat ist hiufig; nur 4, 3 ,viirde eine Elision aufweisen,
weshalb sch-n aus dem Grunde die Lesart von LSd, nimlich schisma st.
diserte, in den Text aufgenommen ist. -- Cfr. Migne 86, 136. Vgl. den
Hymnus: Clarum nobis, Christe, tui; derselbe giebt einige Gesichtspunkte fiir
den Text des vorlicgenden Hymnus.
I32. In santtrum lnnocenIium,
Ad Vesperas.
1. Deus sanctorum, psallimus 7.
Christi cancntes praemia,
(ui sancto iargus spiritu
Triumphum dedit parvulis.
2. Ex orc qui infantimn 8.
l'crfecta iaude Donlini
Tomm potens in omnibus
Artcs dcstruxit zabuIi.
3. (dui mcntcm regis impii 9.
Vix [natus] agents stinmlis
Dcum regemquc Donlinum
Posse suasit perimi.
4. Magi scquunlur indiccm 10.
Duceldis faccm sideris,
ç.)uae ortu sui lmniuis
Aetcrno scrvirct rcgi.
5. tlerodes nature metuit 11.
I4egem Iudaeae debilum,
111 qua ext(.rnulll gcnere
8uccedi timebat sibi.
6. Edict» caeli l«»sito 12.
Magis interne territus
Tolius causant saeculi
Caecus ignorat ambiens.
Verbisque milibus prinmm
Gauderc sese simulat
Adoraturum poilicens,
Nature regressi ut prodant.
Sed postquam Deo moniti,
Dolis terra evauuit;
]mnlane temptat facinus
Cunctis igtmtunl steculis.
Christum Betllleem au,licrat
Div(in)o nasci oraculo,
Urbis audito nondlte
Parentis nali ncscius.
lasccnlis tempus COnlI»utahs
hlfra bimalum pucros
Mat rum raptos.lab ubcribus
Net.are iubet impius.
tduos restes sibi D,)mims
Certo passurus temporc
Pius redemptor OlliIliUlll
Laude sacravit perl»etim.
Oblatis matrum fletibus
Ostcndens seri lacrimis,
At in futura gloria
Ccrtis meti cure gau,liis.
X. -- 2, 1 quoque. Vielleicht zu lesen: (tre qm»que infantium. Weil
,,fter Hiat |4, :-t; .5, 3; 8, 2}, so ist hier Elisi«,n minder wahrseheitdieh; ver-
leiche iibrig«.ns 9, 2. -- 3, 2 Lorenzana: Visorum agens. -- 4, 2 faciem. ---
5, 3 exteri|llS. -- 6, 2 Magis in terram. -- 7, 1 Verbisque mittis. -- 7, 4
nt pr-deunt. -- 9, 4 Parente quo nascitur; vielleieht Glosse. 12, 1 magum
fletibus. - 12, 3 Ad fitturanl ffloriam. -- 12, 4 metetur gaudiis. -- Es folgt
iii X: Memt.llt-,, salutis auctor; |,,rellZall:t erg[inzt die Strophe aus deln be-
kannten Weihnachtshymnus. Dann der Anfang der Weihnachtsdoxologie:
Gloria tibi, Domine, Qui natus is de Virgine. -- Cfr. Migne 86, 1:52.
191
133. In Nativitate s. lohannis B.
.Fxeunte vespera."
1. Puer hic sonat lohannes, 3. Precibus lave, rogamus,
Geniti Dei alumnus,
Domini potens amicus,
Rutilis lucerna orbis
Rutilo peracto sole.
2. Sapicntiae loqucla,
Deitafis aptus index,
Vetulae refusus alvo,
Uteri selfilis ortus,
Patrio dccorc clarus.
Pietas redundet alma,
bliseris adesto nobis,
Repleat salus labentes,
Faeinus remitte eunctis.
Patriam regat modeslus,
Acies reeedat ensis,
Perimens ruat peremptus,
Gladium retundat ignis,
Iugulum recliuet hostis.
5. Sit houor Deo ter uni,
Genio ab ore palms,
Paracleto sit perenni
Similis tcnax potestas
Et apex holmris alti.
MTç Tcç LSd; X. -- Ferner: Apographum Burriel C-d. Matritcn. Dd 73. B. --
2 1 8apientia MT, T% Ld. B; Ioquelae MT, Te, X, IL -- , 3 refid.us
Te.- 4, 1 m.destas LSd, B. -- 4, 3 ruat prementum MT, Te; per m«.utem
X. -- 4, 4 Gladius Te, L.'Sd, Gladios B; redundat Te, retundt.t L8d. 4, .5
lueulus Te, htgulu» LStl i reeli hostes MT. -- 5, 1 sq. Deo et unigenito Te,
LSd, X, B. -- 5, 3 Sit l)araclit. MT, Te, LSd, X, B gegeu das riehtig ge-
handhabte anakreontisehe Versmafs. -- Cfr. Mig'ne 86, 11:-19.
134. In Naliilale s. lohannis B.
I. Clange lyra, Zachariam,
sacerdotum priucipem,
Cui copulata coniunx
ah Aaron filial»us
Thalamoram inhaerebat,
solita praenuntiis.
2. 0peribus sanctiores
praepollebant ceteri
Ac sinceres in mandatis
incedehant Donliui
Et nulla proie eollata
pergebant ad senium.
3. Mox euim hora reful.-it
incensorum telnporum,
Suetum cure geslabal rates
ignem per lurihulunl
Sacris deferens odorem
ueetareum atriis.
In Laudibus.
4. Audit caelitus adfatum
et 80110FIIIII nuntiunl,
('uius candore perfusmn
tremor ratera irruit,
Quem blandis l'obusliorem
reddidit sel'monibus:
5. »eee, iUll¢la t«»ro tibi
eoniunx parti suholem,
quem protinus lmncupabis
lohannem vocabulo,
t'uius roture praedicalur
per orbem nativitas.
6. llic coram Itomino magnus
matris intra uterum
RCl»lelur spirilu sanelo
pl'aeclrsurus Dominunl,
In virtulc spiritmlUC
pl-aecursurus Eliae."
-- 192
7. Talia sacer. E contra
sic rt.spondit angelo :
»Ecce iam nostra sub amfis
nlarcuerull| visccra,
Ac vetulis denegatur
scusibus poslcritas."
8. ,Eo sure lnissus ab aslris
angel.runl ocius,
E tu divinis x ideris
praeceptis ineredulus
Propter quod carens h»quela
cris tacens iabiis, u
9. Temporibus iam completis
nalus infans Cel'nilur,
Cuiusque lmlavit pater
nOlnen in volumine,
Vinculo soluto iinguae
coilaudavit Domilmm.
10. Gloria et honor Deo
usquequaque allissimo,
I:na patri filioque
inclilo paraclito,
('ui iaus et potestas
per aeterna aecula.
MT; L8b; X. -- 1, 1 l'ange linguam Zaehariae X; lyram Zacharias
MT; lyram Zacharies LSb. -- 1, 2 prineipis 1WI', X. -- 1, 4 Aha aron
1,8b. -- 1, 5 inhaerebant X. -- 2, 3 madatis X. -- 2, 4 lncideb;mt LSb;
De,rein- MT. -- 2, .5 nuli, LSb. -- 3, 2 temp.re MT. -- ;_4, ;_4 cure fehlt
MT, X l,'4uetum zweisilbig zu iesenl. -- , 4 Igne L,'41,; Ignem turibulis X;
in turibulis MT. -- 3, .5 Saeri defi-rens hom,rem MT. -- 3, 6 Neetareum
melius l»b. -- 4, 1 Auditu caeli affatur MT; A|di caelitus affcctum X;
cfleetum LSb. -- 4, 2 nuntiis LSb. -- 4, 3 praeviso MT, X; perfuso L,b. --
4, 4 aut(.m st. ratera X. --4, 5 Qae Lb; ¢Quem fehlt X.- Zwisehen Btr. 4
u. 5 stehen in LSb 2 weitere Str,,phen; siehe den f, dgendcn Hymnus. -- 5, 1
Ecee adiuneta tibi cunctorum X; tune(ara t«,rum MT. -- .5, 3 Quam LSb. --
5, 6 natibitas. -- blit 8tr-phe 6 beginnt zwisehen MT u. X eincrseits und
l»b anderseits ein derartiger Unterschied, dafs "die Vcrmutuug nahe iiegt,
der Text der beiden ersteren Queilen set ein gedriingter Auszug ans dem
Texte von LSb; oder ietzterer miifste ais ErweitermPg unsercs vorliegenden
ilymnus gelten, was mir einstweilen weniger wahrscheinlieh scheint. Ira
fidgenden beachte ieh nicht weiter die Varianten aus LSb und werde statt
dessert den ganzen bis jetzt unhekannten Tcxt von LSb in der tbigenden
Nummer zur Beurteilung vorlegen. -- 6, 1 llie e«,romndus lnagnus X. -- 6, 2
utero IIT. -- 6, 3 I.t.l,letus MT.- 7, 3 sub earnis X.- 7, 4 Emarcuerunt
MT. -- éi, 4 incredulis MT. -- 9, 1 Temporisque MT. -- 9, 3 sq. Cuius
nomen praen,,tavit pater X. -- Als Doxologie bat X:
Laus tihi per omne temlm% triaitas idifferens,
Laus, b,,nor, virtusque summa, singularis gloria,
Quae diu (i. Deum) te saeeulorum personent in saeeula.
Cfr. lligne 86, 1138.
135. In Nalivitae s. lohannis B.
1. ('lange, iyra, Zachariam, ,
sacerdotum principem,
Cui copulata coniunx
ab Aal'on filiabus
Thalamorum inhaerebat,
solita praenuntiis.
2. 0pcribus sanctiores
praclmilebant ceteris,
Ac sinceres in mandalis
incedebant Domini,
Et nuila proie eollata
pergebant ad senium.
3. 5Iox enim hora refuisit
iucensorum telnporum,
Suclum cure gcstabat rates
ignem per tm'ibulum
Sacris deferens odorem
nectareum atdis.
4. Audit caelflus adfalum
et sonoruln nuntium
Cuius candore perfusum
remor vatcn irruiL
(uem blandis robustiorem
reddidit sermonibus :
-- 193 --
5. ,,lam te, Zacharias," inquit,
,,nimium pcrtcrruit,
Sed fatenti vera tibi
aurem praebe credulam."
Populumque uque orans
ascendit precatio.
6. ,,Ecce, iuncta toro tibi
coniuux parit subnh'm,
Quem protinus nuncupabis
Iohanncm w»cabulo,
Cuius totu,n praedicatur
per orbem nativitas.
7. Hic erit summus pr, pheta
nuntiandi luminis,
Atque viam praeparare
in deserto Domino,
Et populis demonstrare
reclum lin]quo pergcret."
8. Talia sacer. E contra
dicta prompsit labiis:
,,Pressis iam nostris sub annis
marcuerunt viscerfl,
Ac genibus denegatur
vetulis posteritas."
9. ,,Ego smn missus ab astris
angelorum so«ius,
Et tu divinis praeccptis
fuisti incredulus,
Proptcr quod carens loqucla
eris tacens labiis,
12. IIquiunt l, ropinqui : ,Nostra
nullus in l, rogcnic
Fuit, quicum,lUe Iohannes
vocatus est uonlifle
Scd huius patcrnum erit
nnminis elcctio."
13. Mox parti parentum coetus
pugillarem protulit,
Ut nomcn collatum proli
sic stilo deprt)mcret,
Nam Ioquclam peregrina
abstulit locutio.
14. Et cure in pcrsona scriplum
%criberet calamo,
Signat digitis : ,,lohannes
nomen erit pueri."
Sic soluta cu,n literis
liugua nomen indicat.
15. Tune mirati sunt astantes,
terni mensis tacito
Propter nomen roborandum
nodis lingua solvitur,
Exsullat pater in Deum,
gaudet videns filium.
16. Temporibus iam completis
infans magnus cer»itur,
('uius nomen praenotavit
pater in volumine;
Vinculo soluto linguae
collaudabat Domintun.
10. Do,mc futura frucris
pariendi gratia."
Ut gressibus il,at cautis
mctu liminaribus,
Populis lumen vidissc
indicavit nutibus.
11. Tempus nempc pariendi
puer nagnus natus est;
('unctis erat intentio,
quod haberet nomine
Zacharias, vcro scripsit:
,Iohannes vocabitur."
B 1 u In e, Hymlmdia Gotica.
17. De istn dixit et pater,
Iesu Christo Domino,
Ut pararet viam illi,
praemittere angelum ;
Cuius cibus locustarum
et mollis agreslium.
18. Et Iohannes iam praedictus
missus in ,spiritu
Arque virtute Eliae,
ut notat nativitas,
Praeparansque viam illi,
iudex qui vcnlurus est.
13
-- 194 --
19. Qui mcruit prophetare
per deserta taliter:
,Iste vir e qui post me vcnit,
Dominus est omnium,
Pracparate viam illi
rectas calles facitc.
20. 5Iaior cst, post me «lui vnit,
missus al» altissimo,
tui tollit drlicta mundi,
agnus sine macula,
Cuius ego non sure dignus
solvere corrigia."
21. Ipse dixit, quod implevit,
ut rates praedixerat,
Lapidcsque azymorum
mox praeccpit montibus,
IIic implevit orbem terrae
in splendore gratiae.
22. Gloria et houor Deo
usquequo altissimo,
Una patri filioque,
inclito paraclito,
Cui laus et p«»tcstas
per aeterna saecula.
LSh. -- Zu Str. 1--4 tt. 6 vgl. «leu vorherg«*h«.n,l,.u i[ymuus. I 5' 1 Et
fatenti u«,rr, tivi aurem i,raehens credulum. 5, 5 I',,I,flmnque P,,p(d,rnm-
que? -- A.f Sir. 5 tbl in der Ils. Sir. 10. -- 7, 5 dcm-nstraret. -- , 5
I1: g(-nihu« dcvatis; ««ibus lumhis? Odcr vielleicht ist generis zu
lesen. -- 9, 2 sociis. -- 1(, I theris. -- 10, 3 g.ssus iban+ caufis, l 1 0 , 4
mvtns. -- 10, 5 P,,pulus lumen vidisset. -- 10, 6 indicabit noclibus. --
Il, 2 magnus utmtius est. -- 11, 4 aheret ri.mine. -- 1, 1 pahis; c(,tlum.-
13, : proie. -- 1:, 4 ni stilo. -- 14, 2 iscriheret. 14, 3 [ohaunem. --
15, g laci,.- 15, 3 r,,v-randum.- 15, 4 m,dos (viellei('hf richtig alto acc.
graec.)i s,,ll,itur. 17, ! ad pater. -- 1, 4 praemiflcr(.t. 17, 5 Lies
('ui? -- 17, 6 .t edebant grestium. -- ls, 2 Strophe l :- 1% 19 : 18. --
1, 3 Adque. 1, 4 Iraen,,tans. -- 19, 1 ir,,I,hetizarc. -- 19, 2 per de-
s.rt .... g0, 6 s,dbere. trophe 21 wt ici, nicht zu emvndieren. I
l)vr trostlosc Zustaud des Textes zwang zu ungew;;hnlieh vielvn K,,njektaren. I
I)ie aufi)dlvnde Kiirze. mit der ira v«,rherg,'hvndcn II)mn,s dic Ereiffnisse
Irai der Gchurt selbst hehandelt werden, und w,durch dcr eigentlichv ltld
des Hymnus als sehr kiirfflich hedacht erschciut
s«'l,weifigeu Einleitu), 15fst in jenem tlymuus ein Exceq)t des vorliegcnden
Ilymmm vermuten.
136. In Nativitate s.
1. Nativitatem pueri, 5.
Prophetamque altissimi
Esse dicit quem veritas,
Corde cananms et ore.
2. ¥ctulis qui parentibus 6.
Alvo conceptus sterili
Etrema nmndi tempora
Partum praecessit virginis.
. Ut vox clamans in invio 7.
Annuntians iustitiam,
Christi clarus praeconio,
¥iam pararet cordibus.
4. Intra materni corporis 8.
Adhuc locatus viscera
Accepto sensit spiritu
Mundi salutans dominum.
loha..is P,.
Esultat infans gaudio
E iuccm, lucis filium,
Intra naturae tenebras
Necdum progressus indicat.
lIater prohetae nuntiat
Te esse plenam gratia,
Non ex viri commercio,
Dei fetam mysterio.
Ac sic in diem saeculi
Verbum ructandum fit. Dei,
Facta mater esterilis
Fructum praesagit virginis.
Matre maiorem filium,
Sanctum ministrum baptismi,
Sic se priorem, post natus
Lumen perfudit Dominus.
-- 19.5 --
9. Deum patrem cure filio
Simul cure sancto spiritu
Unum potentem nominc
Fusis oremus precibus.
X. -- 1, 3 quem merito. -- ,5, 1 Exsultet. -- 5, 4 iudicat. -- 6 1 pr-plietat. --
6, 2 "l'csse. i 6, 3 virili. -- 6, 4 .Scd lei fcta. -- 5, :J nature. , 4 Dr»mi-
nain. -- Iu Str. 6 ist unvermittelt Maria angeredet. -- Cfr. Mignc 6, 1134.
137. In s. ioannis Baptistae.
1. Almi l»rophetae progenics lfia,
Chtrus l,arentc et nobilior paire,
(uen] matris alvus claudere nescia
Orlus crilis prodidit indiccm.
2. Cran virginalis regia gloriam
Summi tonanlis nomine pignoris
Geslaret ulae n«d»ilis intim%
tqaustro pudofis ferlilis integr%
3. Vox suscitavit missa puerperae
Fovitque valis gaudia parvuli,
blaires tmplnelallt IllUll«'l'{ lign«»l'Um,
51utus I»cusus nomine filii est.
4. 8«ribendus hic est, vocis ut aueat
N,strae canotera duraque vincula
Dissolvat oris ll'g prophetici
V¢l'}njrUll; lmbenis liter« mmfinis.
5. Vox namque verbi, vox sapirntiae est,
lai.r pt+q,lctis et minor angelis,
tui praeparavit corda fidelium
Slravique rect iustifiae vias.
6. Assertor aequi non ope regda
Nec morte dura linquere tramitem
Veri coactus, non Licel, ait, tibi
Uxorem habere fratris a, lulteram.
7. Hinc ira res saevaque nera
Saltationis tnunere vendita,
Iensas tyranni et virginis ebriae
Luxus replevit sanguine sobrio.
8. Haee vitricus dtt dona vesanior,
uam si veneni pocula traderet;
Negare praestat quam tiare vitdco,
Odisse praestat, plus nocet hic amor.
LSd; X. Ferner: Hymnar. ms. 51oissiac. saec. 10. Cod. Rossian.
X III, 1. {Cf. Anal. 11, 51 sq.) RM. tlymnar, ms. Potid. saee. 11. Cod.
Vat. 82. V. Brev. ms. monasticum saee. 12. C-al. Bibi. Paht. Vindob.
1826. P. -- 1, 1 progenie pie RM. 1, 2 et fehlt L$d, X, llSI, P, aber vor
13"
-- 196 --
dot Caur stets Lnge). -- l, 3 albua LSd; nescius X, P, V. -- l, 4"Horitur
IM; senilis 1,8d, senili X; indice X. -- 2, 1 Quem X; Dura P; gloria
L,gd, X, IM, P.- 2, 2 pigneris LSd, X.- 2, 3 gesmr, RM; aula RM, V,
L/inge vor der Cïsur); novilis LSd; nominis P. -- 2, 4 claustra pudnris
ILM. -- 3, 1 puerpera L,gd, X, ILM, P. -- 8, 2 Fovetque RM: parbu[i LS«I,
parvulis RM. -- :3, :3 Marres pro tanto munere X ; munera L,Sd; piffneris
L8d, X. -- 3, 4 mutus [,eus 1"; munere filii LSd. -- 4, 1 Serivendus LSd;
rotes ]M ; audeat LSd, audiat X. -- 4, 2 eanore RM, eanores V, P; diraque
X, RM. -- 4, 3 Dissolbat LSd; DissolvCt P; ore X; largo LSd, X; pro-
phetieis IM, P, prophetico X. -- 4, 4 Verborum abens LSd, hahes X, I]l ;
[iterC L8d, X. -- 5, 1 Mox LSd; est fehlt P. -- 5, 2 sed minor X. --
(; u. 7 fehlen P. -- (;, 1 Assertor qui non X; aperegia RM. -- (;, 2 dira
linquere LSd; liquerat X, liquere RM. -- 6, :3 Veri àe aetus X. -- 7, 1 Sic
LSd, R,I; funere KM. 7, 8 Mensa RM; ebrios X, ebrius V. -- 7, 4
Luxu L8d, RM. -- 8, 1 Hic X; victricns LSd, RM (Anal. II, 52 irrtiimlieh
metricus). -- 8. 2 venenum X ; poeulum tradere LSd, poculo trahere R.I.-
8, 3 vitrieum V. -- 8, 40dire X; nooet et X; horum amor V. -- Cfr. Migne
86, 1212.
LSd u. X fgen eine Doxologie bei, die seh«n durch die Vernachlssigung
des Metrums (sonst streng alciseh) und durch die Endassonanz sich Cs
spitere Zuthat erweist:
Gloria patri, aeterno Domino,
Gloria Christo, regi perpetao,
Qui dominatur eum saneto spiritn
Et regnum eins per omne saeeulum.
Metriseh genau, aber ira Gegensatz zu den iibrigen Strophen gereimt,
folglich wohl jiingeren Datums, ist die Doxologie in V:
Sit trinitati maxima gloria,
Laus et potestas et sapientia,
8if fortitudo ae magnificentia
Uni Deo per saeda perennia.
Die /ilteste Fassung diirfte die in 1LM u. P sein, welehe mit der in den
Rheiaauer llss. (Werner n. 127) iibereinstimmt:
Sit trinitati gloria unleae,
Virtgs, potestas, summa, potentia,
Regnum retenta[n]s, quae Deus unus est
Per euneta semper saeeula [saeeuli].
Beachtenswert ist bier der sonst ira Hymnus vermiedene ltiatus. Vgl.
dic gleiehlactende D,,xologie zum Hymnus: Quis possit amplo famine prae-
potens (Anal. XIVa, 107). Letzterer Hymnus meidet nicht den Hiatus; oh
also ihm die Doxologie eignet und sie von dt, rt entlehnt wurde? Vgl.
Daniel I, 100 tLud Morte III, 37. -- Vielfaeh Divisio 1---4, 5--8.
138. lb Dec011afi0ne s. 10haunis B.
Ad Vesperas.
1. Hic Iohannes, mire natus
de senili viscere,
Ante iudicem prophetans,
quam sit index editus,
Praeiit nascendo Chrislum,
praeiit et mortuus.
2. Hune thori vino replelus
sanguine iubet rui,
Quare stuprum eaedit audax
coniugalis criminis ;
Sed sacram sumit coronam
laureatus gloria.
3. Hic Dei praecessit unum
matre natum filium
Temporeque subsequentem
praeco verax praeiit,
Mortis et praecursor ipse
morte primus concidit.
4. bluntiat redemptionem
esse Christum saeculis»
bluntiat vitale munus
esse Christum mortuis,
Quare Christum probra dixit
posse mundi tollere.
5. Huuc rogemus, abditorum
corda maesta pectorum,
Ut scelus nostrum repellat
motus indulgentia,
Conferat et dona vitae
cure perenni gaudio.
6. Arceat iram superni,
quam pavemus» iudicis,
Provocet patris benignam,
quam sitimus, grtiam»
Donet et cunctis beatam
possidere patriam.
MT; LSb; LSd; X. -- Ferner: Hymnar. ms. Moissiac. saec. 10. Cod.
Rossian. VIII, 144. (Cfr. Anal. II, 87 sq.) RM. -- 1, 3 prophe 'fans LSb. --
1, 4 iudex X. -- 1, 5 fehlt X. -- 1, 6 mortuum MT, L.Sb, X. -- '2, 1 Tune
RM. -- 2, 2 sanguinem LSb, LSd, RM; iubet fifi lM. -- 2, 5 sumsit LSdl
summit RM. -- 2, 6 Laureatam X; gloriam MT, X. -- 3, 3 Tempe»re
quem MT; Tcmpore quo subsequente LSd, X. 3, 5 ipsa RM. -- 3 6
M,,rtem LSb; concidat X. - 4, 1 redemptorem X. -- 4 2 saeculi RM. --
4, 2 Nach Christum wiederholt X saeculis bis Christum. -- 5, 1 Tunc RM. --
5, 3 Ut solum nostrum RM. -- 5, 4 indnlgentiam L,Sb, X. -- 5, 5 et d, mat
vitam LSb. -- 6, 3 benigna LSb; beniminam RM. --Betreffs der Doxologie
hcrrscht grSf.te Verschiedenheit; nur: Praestet haec unitas. MT.
L8b u. LSd: Gloria Deo patri sit, gloria sit filio,
Sit paraclito manenti semper ingens gloria,
Qui [»eus vivit per omne saeculorum saeculum.
X: Laus tibi per omne tempus, trinitatis indifferens,
Laus h,,nor virtusque summa, singularis gloria.
(2uae te Deum saculorum personet in saeeula.
RM: Gloria patri natoqte semper et paraclit, etc. (Siehe die lh»x,,I,,gie
vom I lymnus .,F-ns Deus vitae perennis".) -- Cfr. biigne 86, 1209.
139. in s. lohannis Evang,«lislae.
1. Iste electus Iohannes,
,liligcndi promptior,
Advocatus in perennem
vcrilalis gratiam
Mercedem (a.u)sumcns honoris,
quidquid ambit, ohtinet.
2 hsula ['athmos teneri
impcrante promitur,
Conspicit illic refusa
caelitus mysteria
Et profunda, quae notavit,
mente narrat ardua.
Ad Vesperas.
3. Accipit Dci parentem
in suis praecordiis,
Ut minister veritatis
administret virgini,
(t)ll;le Delllll enixa sola
virgo sempcr astitit.
4. Ist« supra pectus illud
sempiterni numinis
('orl*oris usu reclinis
hauriebat intima
Spiritu, quac indicabat
veritatis gutture
-- 198
5. Ad crucem tractus redemplor
esse matris filium
Dicit isium, rursus ipsam
esse nlairem praecipit,
Carne unus, Slfirilu alter
ut manerent filii.
6. Ulfimae praenoms horac
scindere tune praccipi!
Terrcam fossam ministris,
qua reclinis irruit,
Mortis ci vice quievit
onmi vivens saeculo.
7. Te rogamus, te precanmr,
sancte Christi apostole,
Tolle pestera, aufer ulcus
et foveto languidos,
Pelle morl,um, caede lmsten
et remove scandalum.
8. Non adurat terram ignis,
aerem non sauciet,
Non refundat ultionis
triste caelum mrbines,
l%n reclinet in ruinam
orbem ira funditus.
9. Decidat delictum omnc,
subsequatur gratia,
Auïeratur culpa tota,
sit salutis copia,
Sil remota cunct labes,
augeatur caritas.
10. Gloria sit Deo palri,
gloria sit filio,
Sit paraclito manenli
semper ingens gloria,
Qui Deus vivit per omne
sacculorum saeeulum.
MT; l,Sa; L.d (illll Str. 8---10); X. -- Ferner: llvmnar, ms. M«fisslae.
sae«. 10. Cod. lossian. VIII, 144 (Cfr. Anal. II, 82} {M. -- llymnar, ms.
Scverin. saee. °/ii. Ç««|. Paris. 1092. P. "-- Codd. ms. l{hvnov. {Wcrner
n. 144: (_'od. Turlc. 91. sm.c. ll. in. Ru; Cod. Turic..2. saec. ll. RI». --
Brcv. ms. Caelestin. saec. 14. Cod. Mazarin. 3t;0 {7781: PC.
Anfcrdcm cnthalten don v«»rstchcnden tIymnus: Hymn«tr. ms. Severln.
sacc. «h. Cod. rat. 7172. -- l lymnar, et oration, ms. Benedictin. (Casinens ?)
saec. 9ho. (_'od. Vatic. Ott«,b0,n. 145. -- Psalt. et hymnar, ms. st. Sophiae
Bcnevent. saec. ll. Cod. Neap«»l. VI E 43. -- Psalt. et hymnar, ms. Benevent.
.aee. 12. Cod. Ncap,,l. VI F 2.
1, ;J perbemm RM, Rb. -- l, .5 llle mcrcem assumons lM Mercem
assulnens L8a; Mereedem sumens ]{a, llh, PO; h,moris tbhlt IM; aih-ris pIS,
1:1, RI,, l'C. -- 2, 1 sq. leneris Domitianus imperat I ara Rande: iml»erante
illiititllr P. -- 2 2 inlpcranie mittitur Ru, Rb. -- 2, ,':1 Coneipit Rb; refiilsa
L8a, IM. 2, ,5 n,tabit MT, L8a. -- 2, 6 meuiem Ru; ardu Ru. -- :l, 1
pareninm L8a; parente I{M. -- 3, 4 ut ministret X; nt minister lIM; ac
millisier 1',%_', RI»; virginis IM, PS, Ru, Rll. B, ,5 Quem Ru.- 3, 6 senlper
exstitit PI2. -- 4, 1 super l{b, PU; illut L8a. -- 4, 2 senlpiternum X; luminis
IM; nonfinis Ru. --4, :J nsum IM; reclivus X; reclines Ru; reclivis PC.-
4, ,5 Slliritnque l%IT, L8a, X; .piritu.que Pt; 81»iritus quae RM, Rb; 8piritlls
qui lZa; indagabat PI2. -- 4, 6 veritati gratia MT; gratiam X. -- 5, 2
martyr suae filium Rb. -- 5, 3 Dieit ipsum PC; rursum Ru; ipse B3I; ipsi
l«-rr, ipsiu.} Rb. -- 5, 4 matrem esse P8, Rb; esse matris Rl%I; praecepit
teorr, praecipit} Rb. -- ,5, .5 unum lla; spiritus alter X, RM, Rb lcorr.
spiriiu}. -- ,5, 6 maneret RM, Ru; Rb; filii fehlt X; fililim Ru; filius Rb. --
¢i, 1 Ultimae praeventus X ; praenotatus P8. -- 6, 2 tune fehl h liber d. Linie
hunmm Rb. -- 6, ël Terrain minisiris X; Terreant fossa Ru. -- 6, 4 quare
deelivus X; quam reelinis RM, llb. -- 6, 5 Mortis vitae qllievit X; Mortis
ci vitae PS, Ru, PC; et vieem RM; ad vieem Rb.- 6, 6 omne vivens MT,
L8a, X; homenl vivens Rl%I; omnem Ru; saeeulum Ru, Rb, PC. -- 7, 1 te
depreeamnr 1'8, tl,. 7, 2 sanete Dei apostole P8. 7, 3 pestes Rb. --
7, 4 tbbeto LSa; languidus Rb. -- 7, 6 remobe LSa. -- 8, 1 aduret RM,
Ru; terrae tia. -- 8, 2 aere Ru. -- 8, 3 Nostrae fundat PS; Refimdet Ru;
ulti-ui l%IT, LSd; ultione X. -- 8, 4 tristem RM; tristet Ru; iurhinem X,
Rb; turbine Ru.- 8, 6 aeerbam ira X; iram L8a; orbem ire Ru; infunditus
199 --
RM. -- 9, 1 Doelinet Rb; omnes lga; omnem Rb. -- 9, 5 cuncta lues blT,
X; laudes RM; lauas Ra; labe Rb. -- 10, 1 Gloria Deo patri sit MT, X,
Ra; D¢o sit patri LSa; patri sit Deo PS. -- 10, 2 sqq. fehlen RM. -- 10, 3
manentis L,d; manente Rb. -- 10, 4 se»per hymnus gloriae PS; hymnis
gloria Ra; hymnus gloria PC; sempiterna gloria Rb. - 10, 5 .qq. Qui Deus
trinus et unus exstat ante saecula PS, Ra, Rb, PC; per omnia saccnla sac-
cuh»rum X; per omne saeculorum saecula LSa, LSd.- Cfr. Mi,-ne ,q6, 128;
Motel 163.
140. in ss. luliani et
1. Iuliani vita martyris,
Amorc Christi nobilis,
Excelsa nmndi respuens.
Arcem tenerc vult caeli.
2. Iubetur a parentibus
Accipere coniugium :
Nec pairi fuit obvius,
Nec Deo mente perlidus.
3. Consulto lucis auctore
hlssa complere suggerit ;
I,aetus pater inducitur,
Basilissaque poscitur.
4. lunguntur ride compares,
Agunt caelestes n.uptias,
Sed illi cordis orgau,)
Renibus uri postulant.
5. Intrantes in cubiculo
Odor rosarum infundflur,
Consentit virgo integrum
Servare contubernium.
In Laudibus.
6.
Basilis.ae.
Qui captus Antiochiae,
Sub Marciano praeside
Torquetur me»bris omnibus ;
Exlinctum novat oculum
7. Quo deprecante perlida
Eversa sunt et idola,
Resurgit Anastasius,
Conversus est et ('elsius.
8. Cul»as implent incendii
Stuppa, pice et bitumine:
lllaesi et hinc exeunt
Ac tcmpla eversa diluunt.
9. A«quirit matrem [iam] puer,
Fit filius pater matris,
Secundae nativitatis
Filius matrem reg'enerat.
10. lIissus in amphitheatro
Pardo, leo blanditus est,
Percussus inde vulnere
Raptus aree est in gloria.
X. -- 2, 3 ovius. -- 10, 1 amphitheatro bestis. -- 10. 2 bhmditur est. --
Dox,»logie: I)eo patri sit gloria etc. -- Cfr. Migne 6, 1041.
141. in ss. luliani et Basilissae.
1. Insigne festum Iuliani martyris,
Quo cara stringens irginis consortia
Caelos adeptus fit supernus incola,
Plebis dicatae multitudo personet,
Fidesque plena singulorum nuntiet!
2. Hic Iulianus, sorte elari germinis
Civis togatae urbis Antiochiae,
Imbutus omni disciplina artium,
Illustre pignus unicum parentibus,
Vitam gerebat consecratam moribus.
-- 200 --
3. Qui bis novenis annuis recursibus
Sl,em cure serendae prolis in se ostenderet,
Assunt parentes, ire nuptum suggerunt,
Uuo liberorum casta procreatio
Avos perenni consecraret nomine.
4. Sed, ecce, Christi servus ad Deum rugit,
Scptena diebus noctibusque pervigil,
Quid ipse dicat, «luid velit, iam consulit;
Adest Dêus docens fidelem servulurn,
Iubens, salutis appetat conubium.
5. Firmatus idem gratiae oraculis
Surgit parenti laetior consentiens ;
Ex naore virgo tunc puella quaeritur,
5Iox Basilissa sorte huic desponditur,
Decus decori compar hic adiungitur.
6. Adest et ipse nuptiarnan iam dies,
Urbis vocata multitudo convertit,
Plcl,es vicinae civitatum confluunt
Urballa laetae concinentes cantica,
Alnore tamis perstrepentes cymbala.
7. Sl,arsis sonorum musicis concentibus
5Ielos per omnem civitatem personat. -
Çantu sonora concrepahant organa,
Lyrae strepentes tiuniebant chordulae,
('avis plateae perstrepebant citharis.
8. Sed h;tec beatus gestiens contenanere
llentem futurae praeparat victoriae;
Ac ipse victor tradita culn virgine
Intrat sacratmn iana tort cubiculum,
lllic reclines contuentur mox Deuln.
'3. Sed prima virgo dona sentit muneruln,
"Quibus beato naox odoris hectare
Tort refusa iam sacrata horresceret ;
Hinc fundamonta contremiscunt lectnli,
Et luce clara innovantur caelibes.
lf. Fulgore posthinc praeeunte lampaduna
Rex l'hristus illis luce clara ostenditur
C»ri angelorum vel sacrarnm virginunl ;
Visu salutis intuentur cernui,
lan tunc foventur, tunc doceutur atuplius.
11. lloc sacrosancto provoc,ti munere
lungunlur ambo iunctione spiritus
Et carnis actmn nescientes lul,ri,'una
Tenent beatuna caelibes conubium,
Iduo spiri|ales proferant partus Deo.
201 --
12. Fuuctis deinde protinus parentibus
Claro superstes liberorum nomine
Fuudos domosque praediorum dividunt,
Quibus virorum virginumque fulgida
Dicauda Christo consecrant coenobia.
13. Sed palma florens Iuliaui martyris
Decem virorum milibus praetenditur,
Idem paterno quos regebat ambitu.
Hinc et choreis Basilissa virginum
Stipata floret gratia charismatum.
14. Erat futuro martyri hoc proprium
Cure sacrosaucta Basilissa coniuge,
Ut oris eius igne tactus quispiam
Statim supernam consecutus gratiam
Terrena linquens stringeret caelestia.
15. Sic, sic docentes plebium frequentiam,
Sic multa Christo consecrantes milia
Duae lucernae caudelabro impositae
Lucent sereno claritalis lamine,
Fulgent perenni grat'larum lampa,le.
16. Hinc Basilissa commonente virgines
Columna lucis eminens apparait
Sfili beatam scriptionem praeferens,
(uae deputatam virginum frequentiam
Deo placentem praedicaret falgidum.
17. Sui precatus virgo vota oblinens
Praemittit omnes iam locandas virgines
Caelestis aulae in beato sidere,
(uas ipsa claro fine mortis assequens
0mtioni incubans defungitur.
MT; MC; X. -- 1, 2 Quocum adest virginis c0»nsortium X. -- 1, 3
Caelorum adeptu X. -- 1, 4 Plebes MT. -- 1, 5 nuntiat MT, MC. -- 2, I
claro germine MT, MC. -- 9., 9. Cibes MT, MC; Antiochiae fehlt X. --9., 3
discipline MT. -- 3, 1 annis X. -- 3, 2 serendi MC. -- 3, 3 Jure MT,
hIC. -- 3, .5 perenne MT. -- 4, 1 Deurn fuit X. -- 4, 4 docet $[C, X. --
4, 5 adpetit IIT, MC; adpetere X. --.5, 9. parentum MT.- 5, 4 disponditur
MT. -- .5, 5 huic X. -- 6, .5 prestrepentis X. -- 7, 1 conventibus MT, BlO,
X. 7, 3 Canttts IC, X: honora X. -- 7, 4 strepentit X. -- 7, .5 Çlavis
MT, X. 8, ô At MT, hiC, X. -- 8, 4 Intrant MO. -- 8, 5 Illi reelives
X. -- 9, 1 mnnere X -- 9, 9. beati X. -- 9, 3 Te»ris X; refinxa MT; reftdsa
MO; refuso X; lies vielleieht secreta? 10, 1 Fulg-re iam Mi2, X.-
10, 4 Visum X; cernuo MT, MC. -- 11, 1 sacrosancti MT. -- ll, 5 spiri-
tuales X. -- 12, 1 Functus MT, MO. 12, 9. supprcstes MT, hiC: super-
stites X supcrstes wird als Plural zu nchmen sein; cf. ira f«,lgenden llymnus
l, .5: satelleml- 14, 1 hoc fehlt X. -- 14, 4 supcrna conseeutu gratia
MT. 15, 1 frequentia MT, Mi2. -- 16, ,5 placente .l'r, MO. -- 17, 1 Tui
precatu virgo vota obtinet X. -- 17, 4 ipse MT. MC, X. -- AIs Doxologie
fiigt X bei: Sit trinitati". -- Der folgende Hymnus ist augenscheinlich eine
Divisio des vorliegenden. -- i2fr. Migne 86, 103:3 sq.
-- 202 --
142. In ss. lnliani et Basilissae.
1. ]am passionis inchoandae gloriam
Fides beali Iuliani provocat,
{,)uam Marcianus nuldiatam non ferens
Omnes fideles marlyrum sacrichoros
Flao,mis peruri per satellem praecipit.
2. Ast lulianum, quem rebellera pertulit,
]ubet sust«.ndi, verberari fuslibus,
Sed unus ex his caesor ausu peslifer
Sacrata diris membra lmdcus iclibu.
('arcns occlli ullus est mox lumi,m.
.q. (,ucm lulianus carne, corde illunfinans
('|,risto fulurum pracparavit martyrcm,
Asl ipse |rat/us per ldatcas ducilur
Tor, luendus omui sacvilalum i)«mdere
['ocnisquc duris vulnerandus acriler.
4. lam lurhulenta praesidalis oplio
Sanclum cruenlis vinxerat ddoribus,
Et eece, lraclus martyr ad locum venir,
Quo dulcc pignus educalur praesidis,
Celso vocalus Celsius voeabul».
5. Qui visionis glorioso lumine
Chrisli fidelem comminus mox inluens
Fixosque vullus dirigens in marlyrem
Slupet polorum legiones candi(las
Blandis bealum consolari affalibus.
6. Hoc rursus idem cernit auc|a glo4a
Caputque supra martyris coronulam
Gemmis coruscam ponderantes auream,
Trinm virormn aurcolis vultibus
Melos supernum concrepabant suavius.
7. Talique visu ipse quippe cantica,
Quae harmonia concinebat suavior,
Miralus idem veslibus deposi|is
('ursu petivit mart)rem Dei celer
Se chrislianuln corde et ore profitens.
8. Sublraclus exhinc marlyris vesligia
Calore Christi iam sacer deosculat,
Plagas relambit, saera lingit vulnera,
Se Iuliani profitetur assedam
lomen parentum vel honorera abnegans.
-- 203 --
9. Mox nuutiorum contabescunt taedio
Mater paterque, hinc dolore tabidi,
Funebre factura non ferentes filii
Clamore terras luctuoso compleunt,
Plangunt gemuntque, consolari nequeunt.
1. Sed, ecce, rursus praesidis fremens ftiror
Prolem iubendo disgregari a martyre
Frustratur aetu iussionis immode
Videns, quod ista quisque vellet perfici,
Contraetu vultus baiularet braehia.
11. Hiue noxiali claudit ambos careere,
Quo furva esseut tota, caeea et foetida;
Sed sidus illie lueis almae splenduit
Et luminoso nectar addit eareeri,
Loeusque horrens fit beatis elarior.
12. Quod rite factura pertremiscunt milites
Et lumen huius contuentes grati,e
Conversa Christo corda votis offeamt,
Sternuntur almis mrtyris vestigiis,
Christum honorant, nomen eius praedicant.
13. llis eonvoeatis ad ridera eusto:lilms,
Bis dena quorum conflagrmant peetora,
Septem fideles stirpe elara proditi,
uos sacra Christo vinxerat germanitas,
Claro utebantur hi magistro Antonio.
14. Ductore tali praeeunte angelo
Petunt ovantes elaustra dira earceris,
Quitms bemi consedebant martyres,
Statimque florens Celsius vel milites
Baptisma Christi eonsequuntur endidum.
15. Hine agmen unum ehristiani dogmatis
Facti magistro Iuliano, Antonio
Uno tenentur maneipandi vinculo,
Unius acti oereeris eustodia
Finire vitam eum triumpho exaestuant.
16. Fides probata Iuliani martyris
Probanda signis rursus et virtutibus:
Corpus sepulcro maneipandum suseitat
Plebe obstupente vel tremente insignia,
Terrenna vincens vincit et mox tartara.
17. Sed, eece, surgens, voce elamans intonat
Accepta esse vota Christo martyris,
Cuius precatus glorioso munere
Infernus omnis eontremiseens palluit
Vivum reportans, quem tenebat mortuum.
-- 204 --
18. Truces ministros inferorum viderat,
quorum ducatu pronior per tartara
Dcductus ipse hinc abysso haeserat,
Hinc sorte mortis liberatus exiens
Christmn fatetur, Iuliano nectitur.
19. Qui consecutus gratiam baptismatis
Athlcta ('hristi fortis idem factus est,
Fidc novatus, caritate fervidus,
Ex sacramcnto dictus Anastasius
Agonis arce cure beatis mitur.
20. Aurora fulgens iam diem reduxerat,
Parata poena nuntiatur praesidi
('upae minaces iam repletae sulphure,
Picisquc stuppae copia, bituminum,
Susccpta membra non perurunt martyrmn.
21. Flammis crcmamli marlyres depositi
Astantc vulgo plcbis et frequcntia
l'robantur igne mox ut aurum fulgidum,
Clame»re uno concrcpantes singuli
hiclos ab ignc carminis Davidici.
22. Consumptus iguis gloriosos martyres
Ostendit aucta dignitatis gloria,
Tantumque rei comprobans miraculmn,
Praeses quod ante Marcianus spondcrat,
Ilatl'em beato tradit idem Celsio.
23. IIacc commorata promptior cure filio
Gratos (»dorum nare fructus excildt
lIinc suavit:tis iam refecta nectare
Oblivioncm mox d«»lormn sustinet,
t'onfessa t'hristum laeta corde et corp«»re.
24. (uae tincta fontis sacrosancti gurgite
Et proie nata usa patre filio,
Calore fcrvcns ('hristiani nominis
Se persequentcs caecitate percutit
Torumque cata conjugale abnuit.
25. 'l'une. Marcianus hoc suorum funcre
Pcrcu..us astans excipit vuhms novum
Nain voce clara imprecatu martyrum
Submcrsa tcmpli pulchritmlo deperit,
'l'emldUmqUe ipsmn terrae hiatus (ab)sorbuit.
26. Abhinc atrox iam praesidis mina.x
Sanctis crenmtis et peremptis ceteris
]hx Iuliano et bcato Cclsio
Curera 'evulsit gl«riosi verti«is,
(m,s et fc'arum mox subcgit morsibus.
-- 205 w
27. Hinc iam theatro intromissi martyres,
Cure noxiali perditorum agmine
llixti, nmcronis enecantur verbcre
Sed camlidato adprobantur sanguine
Munus piorum, massa rubra corporum.
28. lam quisque supra corporis sui thecam
Apparuere christiano c)etui
In virginali dedicato stigmate,
t)uorum cruorem late respersum probat
Haec ipsa terra quo perire nesciat.
29. Horum beata iam sepult corpora
Fundunt perennem de sepulcris gurgitem,
Ex cuius undis forts sacratus gratiae
Impletur amplis cursibus lymphaticis,
Quibus stupenda prodeunt miracula.
30. lllic sacrato functionis rempote
latalis horum baptizandi confluunt,
Decem leprosi mox salutem perferunt,
Hinc vox tremenda de sttpernig intonat:
Fides mereur Iuliani haec omnia.
31. Iamiam, beate martyr, audi supplices,
Iam, Iuliane, confoveto servulos
Et advocatus martyrum consortio
Fave redemptis, languidis iam subveni,
Adversa pellens et secumla impertiens.
32. Tui sequaces adprobati saeculum
Discamus omnes moribtts contemnere,
Iram domare, fluxa carnis spernere
lullo tenacis blandimento corporis
Usi polorum perfruamur gaudiis.
33. Nullis gravati criminum eontais
Semper supernis concrcmemur ignibus, .
Semper superna caritate fervidi
Compunctionis innovemur muner%
Christum sequentes praestolemur iudicem.
34. Dies ut illa cure tremenda venerit,
lIundumque terror iudicantis presscrit,
Sponsore sacro te patrono vernulo
Dextram tenentes evadamns tartara,
Regno potiti vestiamur gloria.
35. Sit trinitati sempiterna gloria
Honorque summus et potestas inclita,
Quae trinias, pater patrisque filius
Cure spiritu, unus Deus substantia,
Per cuncta regnat saeculorum saccula.
MT, MC, X. -- 1, 1 Gloria MT, X. -- 1. 2 fidem Mt'. -- 1, 4 sacri-
chori X. -- 2, 2 stpendi» X. -- 2, 3 au«us MC, X; pert/er X. -- "2, 5
Carenso eeli X. I ::, 1 cordeque X. -- 3, "2 praeparabit MT, MC; prae-
par-abat X- -- 3, 4 omuis evitando pondere MC; saevitatis X. -- 3, 5 diris
MT.-- 4, '2_ vixerat MT. -- 4. 3 ed ecce X. -- 4, 4 edocatus MT. --
4. 5 A Celso X. -- 6, 2 eoronam iam X. -- 6, 5 ponderautem X. -- 6, 4
ultus X. -- 7, 1 quippe fehlt X_ -- 7. 3liratur MT, X. -- , "2 deo8-
culatur X. -- 8, 3 Plangas X. -- 5, 4 pr6fitens MT, MC, X: assecla X. --
-, -5 bonores MC, X- 9, 4 eomplutmt MT, MG. -- 9, 5 Planctu emituque
X. -- 10, 1 fzemens minax furor X. -- 10. "2 Prolem iubet X. -- 10, 3 actus
31T; iusionis immo X. -- 10, 4 ista fehlt X; veHet proficere 31('. X. --
10, Contrahit vultus, eiulat braebiis plodens X. -- 11. "2 furba MT. MG. --
11, 4 adit careeri MC: carcerem MT. -- 17,. 2 dena eorum MC; confraglarunt
MT, M('. -- 14, 1 Doctore MU, Ductores X. -- 14. -5 flores X. -- 1-5, î
mancipati X.- 1-5, 4 cust«liam MT.- 1-5,-', finiri MG. 16, vicit
MT. -- 17, :3 precatu MC. X. -- 17. 4 contrcmens X. -- 17, -5 telebraut
MT. -- 1, : in abysso ML'. -- 19. 1 gratia MT. -- 19, 4 *,nesoE«in« MT. --
I!J, .5 arcem cure beatis unitur X. -- 20. 1 dits MT.- 1, 1 Nain his _MT,
X. -- _'21, :$ igni MT. -- "21, .5 ixi MT. -- "_2, ::l Tantaeque MT. X
Taatuque ML'. -- "_2. 4 sp,,pondra! X. -- "; I Grates ML', X. -- ], :$
refecti X. -- 24. I .tcro.ncto X. -- "-'4. 4 Et MT.- "_'4, 5 castum MT.-
"_'.5, 3 in precatu MT- -- 25, b terrae latus X; obs0,rbuit MT. -- :6, 2
cremandi« MC: percuniti« X -- 6, 4 Curera rettu«it X. -- 27, "2 praeditorum
-- _. 3 Mixte, MT, 31C. X. 4 Quorum cruor lacte re,persus X. --
"-'. -5 quo operirc MT, X: -- coperire MC: nciatque X. -- :=t0. :] salutis
MC: confermtt MT. -- :40. 4 Huic X -- :1. 2 confove X- -- ::;I. : advo*
catum MT: adv,watu MU: a, lvoca X. -- -,_,"» 1 et secunda impertiens und
aile« Fol_,_nde feblt ML'. -- :$:, ] crimini« X. -- 4. "2 trbemque X. --
:L, "2 Honor quae«nmus X. -- :_-, 4 nnius Deus «ui,»tantiae X. -- Die
Dox0-,Ioe i-t augen-'heidicb jiin:.-ercn Datums als der Hymuus vgl. den
L'surmangel in , 2 sq. nnd die H.mnen de-t diei t%riste c«merati,* und
.dlcmne ri»tutu piebs benigna promite. -- (_'fr. Mi-ne ",6, 10:14 sqq.
14:$. III anctae lu*lae.
lu Laudibus.
1. Concentu parili Iutam canamu-,
Virgo qnae placuit Deo
A primis pudica rudibu annis
Decto libitu caelebs permanit.
2. Hae« quaestu laboris va.is fictilibus
Victum pauperibus praebet sibique,
Lontemnens saeculum Christum secata
Sic.) perenniter riait semper in aethera.
.3. Aeternis denique pollens oraculi%
Confossum perimit portentmn -ibrans
Caeletis spicula regis, retuudit
Sceptram perfidiam saeviqne hoetis.
4. llico subiens dura tormenta
Aitis snppliciis repperit vitam.
Çaeltem mernit, qtmm terra potens
Sollerlue famula victrix quaeivit.
-- 207 --
5. Hanc pro piaculis iam, Chdste, nostris
Suffragalricem admitte sen,per,
Ut cires strenue protegat suo
Sa,guine muuiens precequc tutans.
X. -- 1 2 Deo placuit. -- 3 3 pcrfidiamque sCvi. -- 4, 2 vitam
rel,'rit. -- Die Doxol,»gie ist verdet'bt uud mangelhaft: Aetcrne prois iutcuiti
patris cnnt sancto si,iritn pereunis honor sit tibi glot'ia scmpcr li,Ah'ns
perpetim sit. -- Cil-. Mignc 56, 1157.
144.
1. Virginis sacrae triumllhuni
plebs alumna parili
C,,»ce,tu lustac caelcsti
paralmn ex gratia
Res,met piisque modis
a|mis pandat cantibus.
2. 'liens, ccce, Christe, ce»cru,
addit vola dedicaus,
larlyris ut prcce quea/
pr«»priis pi;u'ulis
H«»rrcndis semper
munitus suffragiis.
3. Haec saepe mun,lum hostcmque
vicit simul impium,
Te cordis amore s('qucns
taetrum calcat zabulon,
Gemella serra corona
caelo pollet l)erpetim.
4. Huius incolatu magis
consors claret Occidens,
Recinens sempcr triumphum
locis praestat ccteris,
Cespite sacrum cruorcm
caelo arrham vindicans.
5. Intrepida Deo saepe
famulans comminuit
Tenacis mundiquc vitam
simulacrun, profanu,n
Ilico regis remendam
patitur sententiam.
6. Variis adflicta poenis
mentis calens ignibus,
Gladio confossa I,oslis
caelo reddit spiritum;
Hinc loco mutatur corpus
vivens Deo perpetim.
in sanctae lustae.
In Vesperis.
7. 8acris virginum supernis
accita cons»rtiis
Sanguit,e conte,,,psi! It«»st«.,t],
]nrntc vicit zal,ul,m;
Gcmin:t proimh, clu,.t
laur,.ut:t gloria.
8. [laec sul«.rtm s»li rrgi
Ange]orum mixta che»ris
novum pangit canticum,
Tt'iun;l»ha{ potita rrglm
sem]»itt'rnae gh»riae.
i;. Indc cernui prccamur,
tex st.font, serxuli
Et simu] piaculom
pandentes facinora :
lam mcdclis ri»ve, patcr
quos trementcs oenspicis.
10. Huius sacro impetralu
terge nostra cfimina,
Scclcrum nod,)s resolve,
da fomenta gratiae,
Ut tccum sempcr victm'i
gloricmur hagie.
11. l'elle imm, arcc ptem
a uostris c«;nfinibus,
Gladium hostis retuude
huius prece martyris
Et supernam da quictrm
tuis, Christe, hmulis.
12. Gloriam parti canamus
('hristoque perpemo
Etiam cure sancto sinml
utriusque spiritu,
Qui Deus unus aeternua
regnat ante saecula,
-- 208 --
X. -- 1, 3 Conceptu. -- 1, 6 pandens. -- 2, 1 Cliens ex te. -- 2, 4
pr«,priis ut. -- 4, 2 hacc s-fs. -- 4, 4 praestet. -- 5, 1 sqq. it ,,ff,.nbar
«.rderl,t, wal,rscl,«.i,lich aucl, .i,,iges dari, ,tmgestcllt ; abcr wic rek,,,,«tr,tieren ?
h-h age cinstwcilcn dic freilieh kiil,ne K,,njektur:
Dco semper famulatur
temncns sic mundi vitam
Simulacrumque profanum
minuit intrcpida.
7, 5 cluit. -- II, 2 a fehlt. -- 11, 5 I,raesta quletem. -- Cfr. Migne
,fi.ll:,:L -- Vgl. dcn llym,us gleichen h,fiu,gs auf die I,I. Cristina.
145. lu ss. lusti «'t Almndii.
1. Vox, ecce, vatum vivida pcrsonat
Vcnire ('hrislum nascique nuntiat,
lunc festa «uius plebs pia celebrat,
Quae ferens undam lucidam promicat.
2. tuem Gabrielis vox clara nuntiat,
Quem virgo parit, quae sola rutilat,
Fctosa virgo quem [sola] lactitat,
lutrixque virgo se cul dedicat.
8. Cuius dicata passio provocat,
Ut quis fidelis sanguine rubeat
E passionis munere polleat,
Utroque sese perimi gaudeat.
4. lusti et Abundi quem sequi ursitat
Sacra voluntas, quem quoque nuntiat
Sequi debere, qui in ride latitat
Se fore fortem voceque iubilat.
5. Ilos hune sequenes perimi iudicat
l'umerianus, «lui Olybro imperat,
Ut Christianos ensi subiciat
Christi,lue servos publicos opprimat.
6. luslum, en, Olybrus ut audit, [advoca]
Furore rai»tus nec neve quaeritat,
Si Christianus ipse sit, explorat,
Scd Christi servus ilico clamitat,
7. Se esse fidelem nec mori dubitat;
Praeses in ira concitus provocat
lqembra fidelis nec nevc clamitat,
Ut hunc rotarum ars saeva proterat.
. Se,! mens ditata minime trepidat
Voceque clara cantica iubilat,
uem sibi Christus ira mirificat,
Ut vota vincens iam liber offerat.
209 --
9. Ferox tyrannus vocibus intonat,
Fornax ut atrox ignibus ardeat
Testis et almi membra suscipiat,
Offerte tura martyr ut adnuat,
10. Aut igni ira concita pereat
Seque severae lnorti subiciat
Flammaeque logis citus inhaelat,
Ne contraire iraesu|i valeat.
11. Sed, qnem ditata mens bene sublevat
Et meritorum gratia dedicat,
Nec flamma vincit, nec poena superat
Sed ignem trusus i|laesus ambulat.
12. Adlmc Abundus dura pie spectitat,
Sese citatim martyri sociat
Mentemque Christo subito delibat
Ipsique O|ybro vocibus irrogat.
13. ('uius cure fama praesidi personat,
Infremit ira, terrere incl«oat,
Sauctus Abundus ut idolis cedat
Illisque cedens tus liber offerat.
14. Sed quia sanctus vinci nequivcrat,
Iustum sodalem facibus imperat
Aduri, cuius ut vita pereat
Iamque citatim discrimini cedat.
15. Mare sed is qui pedibus ambulat
Potensquc clausos corpore transvolat,
Ignis hos poenas fugere provocat
Itemque lutos sistere f;tctitat.
16. Hos ipse sanctis aethere sociat,
Et ignis ille flammeus evolat,
Et quos urendos flamma susccpcrat,
Exstincta fore frigida consecrat;
17. Ut nec capillus capitis ardeat,
lec ipsa vestis ignibus haereat,
Scd fore tincta tutave maneat;
Haec cuncta regens spiritus actital.
18. Exemplo quorum nunc plus audeat
Quisque fidelis munus et inferat
Sui precatus menteque serviat
[Huic], qui misertus omnia iudicat.
B 1 u m o, Hymnodia Gotica.
14
-- 210 --
19.
20.
lpse precantum rata suscipiat
Et paradisi ianuam aperiat,
Qui aethre tonans nos pins adiuvat
Cunctaque solus [regendo] dimicat.
Sit honor illi, qui solus iatonat
De sede poli cunctaque iudicat,
Eque sese liugua subiciat,
Per atone saeclum carmina concinat.
x. -- 2, 1 tuae virgo. -- 2, 3 Liicke van .wci Siil,cm; iactat. -- 4, I
I)a die Quelle i» der ,chreilmng Abundus statt Ahundins (vgl. 12, I:, 13,
sich ebenso g|ei<h bleibt wie in der anderen [)iyl,ru statt )lybrius ['gl..5, 2;
6, I; 12, 4}, sa siml beide hvibehalten. -- .5, 4 puldi tus.- 6, 1 Liicke
drei Siil,en. -- 7, 2 e«mterritus clamitat. -- 9, 4 martyr ut aml»ulaL -- 13, 1
cum fehit. -- 14, 3 tlaberi cnius. -- 14, 3 cito vgi. 12, 2.- 15, 3 Ignis
i,,,euas In,s. -- 16, 3 urendo. -- 16, 4 Extrita r-re. -- 19, 3 aethere. --
19, 4 sa|ilS dimicare wdt (,,ffcnl,ar gegen clic slSin,li,,., dur«.hgeffihrte E nd-
assonanz auf a). -- 20, 4 saeeulum.- Cfr. Mign0- 5(3, 128.
146. In ss. Insti et Pas{oris.
1. 0 Dei perenne erbum,
patris ore proditum,
0rganum qui imbecille
admoes infaatium
Dans eis spirare flatum,
vocis ut promant sonum.
2. lu pins adesto nobis,
solve fibras gutturis,
0ru instlue loquelis,
corda reple lacrimis,
Ut sanctorum resta dignis
praecinamus canticis.
3. Ecce lustus, ecce Pastor,
ambo iunci sanguine,
tuos pia fraternitatis
vinxerat germanitas,
Iunxit aequalis sacratae
passionis nuiras.
4. Hi tamen scholis retenti,
dura seruntur literis,
Audientes, quod tyramms
intrat urbem persequens,
Ilico scbolam relinquunt
et tabellas abnuunt.
5. Appetunt cursu deinde
praesidis praesentiam
Et crucem Christi sequendo
corpus armant debile,
Quo triumpbos passionis
expedirent fortiter.
6. Hoc repente Daciano
nuntiant es inquiunt,
Ecce, advenire Çhristulll
profitentes parvuli,
Mortis ultra passiones
arque eaedes perpeti.
7. Turbidus ast inde praeses
concitans saevitiam
Ad suos traces ministros,
ni teneantur, clamitat
Fustibus iubens tenella
dissipari corpora.
8. Tunc sacrata voce sese
adloquuutur invicem,
Temuerent ut temporales
rite poenas corporis,
(uo futurum possiderent
gaudium cure angelis.
211 --
9. Audiens mox Dacianus
martyrum constanfiam,
Ecitatus in furore
dictat hanc sententiam,
Ut perempti arabe fratres
morte dira intcrcidant.
12. Nempe hic diviua virtus
vincit iras daen,)nunl,
Curat ulcus, membra sanat
et dolores temperat,
Vota cunctorum receptat
et ruentes sublevat.
10. Protinus eos furentes
pertrahunt satellites
Ad locum calnpi patcntem,
1111o111 ferunt Laudabilem,
Ense illic vcrberaltlur,
laureantur sanguine.
13. lmn tuorum passione
frela gaude ciitas
lute Complutensis, ahno
quo laveris sanguine,
Et gemellis m«,x camoenas
redde voto debitas.
1 1. O locum vere beatum,
quo cruor recondilur
,'Saut:tus ille parvuh»rum
ad salulem plebium,
(uove multa sanilatum
signa aegris etfluuut.
14. Ilinc te, Deus, postulamus,
ut precantes audias,
l'elle morbos, solve vincla
et relaxa crimina,
Utque illaesi fuluram
appêtamus patriam.
15. Nominis tui amorem
da tuis in servulis,
Temporale nil amemus,
diligamus invicem,
Te seqmmur, te canamus.
te fruamur perpetim.
MT; Te; l,Sb; LSd; X. -- 1, 3 inveeille LSh.- 1, 4 « lrItanumque LSh.-
I, 4 admobes LSb, admov«.ns X. -- I, 5 las cis X. -- I, 6 promat LSb.--
2, 2 vibras L,";b. -- 2, 3 l,,quellis LSd. X. -- 2, .5 sacrormn X. -- 3, 4
vixerat L8b; iunxerat X. -- 3, 5 lnvexit X: Stunt pura aequalis LSh. --
4, 1 retentis Te. -- 4, 2 Dura it[struuutur MT, X. -- 4, 6 abneunt LSb.--
5. 4 arma L.b. -- 6, 5 passionis MT, Te, L8b, X.- 6, 6 caedis X.- 7, 1
Turbidus adest Te, X; deinde Te: praesens X. -- 7, 2 sentcntiam MT, LSb,
l,Sd; sententia Te. -- 7, 3 sue LSb. -- 7, 4 teneantur dreisilhig; tvnantur
MT, L8b, LSd, X; tcnentur Te. --7, 6 dissicari L8b, dissecari L,";d.- 15, 1
voces esse MT: sacratas voces eece X. -- 15, 3 Tempus et accipere tempo-
raies X. -- 15, .5 futuris Te; possident X. -- 9, 6 intercident MT. -- 10, 3
patentes LSb. -- I0, 4 Laudabile MT. -- 11, 5 multas L8d. -- I1, 6 con-
fluunt X. -- 12, 2 daemonium X. -- 1:;, 4 laberis LSb. -- 13, 6 vota X.-
14, 1 Hic X. 14, 5 Arque MT. Te, L,d, X. -- 15, 3 Tcmp,,ralem MT,
LSb. -- 16, 1 sqq. fehlen MT, Te, LSb, LSd; GI«»ria patri Te, L,'Sb. -- Doxo-
Ioffie: Gl,»ria patri Te, L8b ; Laus tibi per omne tempus etc. X; vgl. den
llymnus: Hicrtlsalem gloriosa. -- Cfr. Migne 6, 1175 und 31, 5-55; AcL't SS.
Aug. lI, 155; Neale 199 (ein Auszug von 5 Str«,phen), danaeh Daniel IV, I01.
Letzterer fiigt aus einem modernen spanisehen Breviere 7 stellenweise mangel-
hafte 8trophen bei ad explendam ,laeunam Arevali".
14"
-- 212 --
147. la ss. lnstae et Rnfinae.
1. Assunt pnnicea floscula virginum
Caelesti placido rore virentia,
Quarum vasa poli stigmate siderum,
Saecli flammigero igne probata surir.
2. Haec primis olei imbribus illita
Ignescunt facibus cordis in aethera,
octis perridiam hostis et impetum
Vincentes fidei ]umine optimo.
3. En, Iusta pariter arque Rufina est,
Quae clarent meritis, moribus inclitis,
Discreto siquidem nomine virgines,
Uno sed studii munere martyres.
4. Thesaurum Domini legibus inclitum
Vasis fictilibus corporis unice
Gestantes pretio vascula distmhunt,
Quo quaestu satient viscem pauperum.
5. Sed his subsidiis callidus artifex
Fmngit testacea vascula invidens,
:Ne resta hominnm scanderet aethera,
Et pulvis fieret gloria caelica.
6. I-linc rvbusta rides fraBmine fictili
Gliscens martyrium corporis excipit
Praestans femineo pmemia sexui,
Quo celsa valeat sidera illabi.
7. 0b hoc, rira, salus et via, veritas,
Te summis precibus, Chiste, reposcimus,
Harum suffragio nos tibi consecres,
Quarum tu fidei voce placatus es.
8. lIentis nos facito lampade virgines,
Fluxu corporeo efrice liberos,
Ut votis rigidis corda calentia
Gestantes habeant regna perennia.
9. Te nostra iubilet gloria perpetim,
Qui solus Dominus trinus et unus es t
Iugi imperio saecula continens
Et cuncta dominans, omnibus impemns.
IIT; Te; LSb; LSd; X. -- 1, 1 fluscula Tc. -- 1, 2 Caelestis LSb. --
1, 3 .tigmata LSb. -- 2, 1 primum olei X; ignibus Tc; incli.a Te; indita
L8b. -- 2, 2 Ingescunt MT, Tc, LSb; Ignescit X. -- 2, 3 perfidia X. -- 2, 4
Vincens X. ---3, 2 clares LSb. -- 3, ë Discretos Tc; vlrginis Tc. -- 3, 4
uno et st«dui L,'5_'b. -- 4, 1 inclite X. -- 4, 2 unici MT. -- 4, 4 satiant Tc,
LSb. -- 5, 1 8et LSb; callibus Tc; calidus LSb. -- 5, 2 invidus Tc; mundens
X. -- 5, 3 lec X. -- 5, 4 Et pulbi esset MT; pulbis LSb. -- 6, 1 Hic LSb;
-- 213 --
framine Tc; fracmine LSb. -- 6, 4 Quo celso valeant sidere MT, Tc, LSd,
X. -- 7, 2 tex Christe poscimus MT; Christe tex poscimus Tc, LSh, LSd. --
8, 1 Mente MT, LSd; vos facite X; lampada Tc. -- 8, 3 rigidos Tc; regidis
LSb. -- , 4 regna celestia X. -- 9, 4 imperas X. -- Cfr. Migne 86, 11,59
und 31, 439.
148. In sanctae Leo«adiae.
1. Sanctissimae Leucadiae
Sollemne festum prodiit,
Quo vana terrae despuens
Ad regna caeli transiR.
2. Omnes venite supplices,
Cordis reatum pandite,
Gaudendo vota solvite
Deoque grates reddite.
3. Haec namque virgo nobilis
Exorta claro germin%
Confessa Christum fortiter
Poenas libenter pertulit.
4. Correpta iussu praesidis
Bacis ligatur ferreis,
Ut vinculoam pondere
Fides puellae cederet.
5. Illic per abstinentiam
Christo placere cogitans
Laudum rependit gratias
Precumque defert victimoEs.
6. Sed mox beatae Eulaliae
Mortem sacratam comperit,
In carcerali vinculo
Caelo refudit spiritum.
7. Nunc virgo sancta, quae-
sllmUS
Et lacrimando poscimus,
Ut probra nostra diluas
Et vota Christo deferas.
8. Tu nostra civis inclita,
Tu es patrona vernula,
Ab urbis huius termino
Procul repelle taedium.
9. Non hostis hic praevaleat,
Non morbus aut penuria
Recedat omne noxium,
E conferatur commodum.
10. Sic vita rebus affluat,
Ne corda luxu sordeant,
Cunctisque propter crimina
Donetur induigentia.
11. I)eo perennis gloria
Et gratiarum copia,
Qui cuncta volvit tempora
Et regnat ante saecula.
MT; MC; LSd; X.- 1, 3 dispuens IT, MC, LSd.- 4, 1 Correcta X.-
4, 2 Vacis MT, MC, LSd, X.- ,5, 3 rependat X. -- 6, 1 Eulaliae corr. in
Lecadiae LSd. -- 8, 3 huius urlds terminum MC. -- 10, ;: Cun(-tis n«,bis
prece tua LSd. -- 10, 4 Dctur a Cristo gratialm) MC. -- 11, 1 peremd
MC, LSd. -- Cfr. Migne 6, 1269 und 31, 447.
14».
1. En, evangelistae adest
fesum Lucae, Domine,
Quem a saeclo sublimasti;
Pauli nain apostoli
Medicus sisti! caclestis
spiritu vel corpori.
in sancti Lucae.
2. Hic «lies canendus dignas
musicis sic placidis,
(ucm debemus celebrare
intinlis for!issimis,
Ut a Christo eruanmr
pessimis periculis.
-- 214 --
3. Iste ,irgo exstitisse
iunctus nain caelibibus
Sine crimine scrvivit
Domino in omnibus;
Sic a Deo diadcma
accipit fclicius.
4. Sancto spiritu instigante
in Achaiae partibus
Eangelium descripit
plebibus fidelibus,
tJuod discit a Paulo missmn
optimis in manibus.
5. Posteaque exaravit
actus apostolicos;
Nain in civitatc Romac
ad dt)eendt)s polmlos
l'erquam et perfecit almos
placidos catholicos.
i. Hic civis Antiochenus
l,uc, arte medicus,
Rursus et alumuus doctor
grcgis, nain sermonibus
Aegris dedit sospitatcm
mcmbris et spiritibus.
7. Septemdenis annis vixit
bis duo.in arida,
Sancto spirituque plenus
obiit in Bithynia,
Post implcta Christi iussa
possidet caelestia.
8. Unde te precamur, Christe,
auctor fidelissime,
Ut per eius impetratum
careamus crimine
Et per illum te fruamur
tirma beatitudinc.
9. Sit per cius interventu,n
vera infidelibus
Fides, fideique gr,na
,critas crcdcntibus,
Nihil mali arbitrantcs
in suorum cordibus.
10. Sit tcrrae pax, sit suavis
lnoribus temperics,
Duplicentur agri messes
ccntr,n quoque septies,
Sit catholicis defunctis
sempiterna requies.
X. -- 3, 1 Lies v;_elleicht: exstat Christi; oder ist der Infinitiv ctwa
nach griechischer Art final zu fass(.n? -- 4, 5 dicit. -- 4, 6 Vel missus.
Ach clic vorgelcgtc Coniectur heheht uicht jede Schwi(.rigkcit. -- .5, 1
l'«,stcaque namque. -- 5, 4 Per quem; viclleicht ein ent.sprechendes Verbum ? --
6, 5 Atris; ielleicht altis sc. sermonihus. -- 7, 4 obiit et lu. -- 9 2 in-
fidclium. 9, 4 crcdentium; Reim und inn sprechcu mehr ffir don i)ativ.--
10, 1 tcrrae suae pax; sit suavis fchlt. -- 10, 6 gloria; der iiberall gcnau
durchgeffihrte Reim vcrlangt rcquies.- Dcr Hymaus ist wieder ein Bewcis,
weh'he :Schwierigkeiten sich -ft crgeben, wenn nach X allein der Text
irgendwie geniessbar gestaltet werden soli.- Cfr. Migne 86, 122,°; daselbst
ist tr. 9 ein intcrcssantcs Bcispiel, mit wclchem Gliiek Lorenzana stcllen-
wcise den Tcxt hehandelt bat. ie lautet:
Sit per eius inteventum -era infidelium rides
Fideique firma veritas credcntinm polleat
1ihil mali arbitrautes in suorum cordibus.
150. In sancti Mammetis.
1. Festum, turba, sanctissimum,
Hymnum dicamus Domino
Qui sanctum suum martyrem
Collegit i,ter angelos.
2. bIammes, puer sanctissimus
Et unicus parentibus,
Adhaeruit convallibus,
Successit cure pecoribus.
-- 215 --
3. Quae simul cure mansuetibus
Ad famam suam veniunt,
Sanctum sequentes puerum
Causa mulgen0i offerunt.
4. Aedificans altarium,
Ubi colebat Dominum,
Cotidie ac saepius
Legebat evangelium.
5. Audiens iudex saevissimus
Dues direxit iuvenes,
Qui eum vinctis nmnibus
Sue conspectu sisterent.
6. Et ipse in Christi nomine
Obviani iis factus est,
Dura indicant, quem quacrerent
Noluit iis dicere.
7. Ad cellulam perducti sunt;
I,cgcnti evangelium
Obcurrunt ei bcstiae,
tuae terruerunt iuvenes.
8. Videntes tanta agmina
Gaisi sunt evadere;
»Si iubes nunc proficerc,
Nos nuntiamus praesidi."
9. Revertentcs Caesaream
Ad portam eum suscipiunt
Et vinctum eum duxerunt,
Salus venit servus Dei.
10. Ingressi sunt ad praesidem
Et sic ei locuti sunt:
llle, qui Dei servus est,
Ille non est maleficus.
11. Quos ille ferus arguit:
Vos munera accepistis,
Qui pro salute illius
Loquimini pacifice.
12. Cui respondentes dixerunt:
lihil ab eo accepimu%
Et ipse iam hic praesens est
Si praecipis, ut veniat.
13. Mammes sanctus intrepidus
lngressus est praetorio
Audaciter pracloquitur,
Christum fatebat Dominum.
14. Ingressus est in carcerem,
Quadraginta invenit vites
Et ipse in Christi nomine
Solvit ipsos la] vin«ulis.
15. Laetus camino ingrcditur,
Fhunma ignis exstinguitur,
Et il»se Dei fanmlus
Eressus est «le camino.
16. Prostratus oraus Domino
Victoque varie saeculo
Ingressus est in gloriam
Caeloque redit spiritus.
17. Deo patri sit.
LSb. -- 2, 3 Aderuit. -- Str. 3 und 4 umgestellt. -- 3, 1 Qui. -- 3,
mulgentis. -- 7, 3 ei vestias. -- 8, 8 profigere. -- 8. 4 nunctiamus. -- 9,
portas. -- 9, 3 victum eum dixerunt. -- 14, 2 Invenit viros quadraginta; ao
eine ,q_iibe bersehfissig. -- 15, 1 Çamino laetus. -- Nach 1.5, : fi,lgt in der
Hs. 1, ::. -- 16, 2 Vieitque. -- Da aehwer zu entseheiden ist, was mangel-
hafte lberlieferunff md was sprachliche Eigentmlichkeit des Versificat-rs
.ei, ist manche auffallende Form unverSndert in dem Texte belssen.- Man
vergleiche 1:3, 2 ingressus est praetorio mit 1-5, 1 eaminO ingreditur und 1(3,
Caelo redit. -- Zum Versndnia der vielfach dtmklen Darstellung cf. Aeta
88. Aug. I11, 4:.5 sqq.
151. In sancti .lar¢elli_
1. ]lartyris festum rutilat beati,
Ecce, Marcelli, populi, venite
Uarminis Deo resonemus hymnum
Voce sub una.
-- 946 --
2. ]}Ioribus docet populos sequaces
Indui Christum, fugere caduca,
Spiritus probra studio domare
Tempore too.
3. Abnuit pompas, refugit honores
Atqne, dnm mlles haberetur atrox,
Comminus cessit manibus abiecta
Regia iussa.
4. Arripit mentis gladium dicato
Munere pollens Domini tonantis
Terrea tranat celeri volatu
Omnia vincens.
5. Rite compunctus animera perarmat,
Spiritu doctus superat profanum
Idicem 'erbis placids craorem
Fundere gliscens.
6. Rects abhinc iam famulns tonantis
Mentis insistit precibus vigore,
lovit et vota Dominus et reddit
Mente poenti.
7. Celsos honores et opes fugaces
Spernit effulgens animi nitore,
Votaque Christo celebrans retentat
Pectore gmtes.
8. Caelica mente regione malins
Fieri ci,cern dicat hic se totm
Aethre tonanti, iugiter manenti
Omne per aevum.
9. Ecce, qui iussus patriam tueri,
Arma proiecit, Domini se serrure
Gliscit aeterni resonans dicata
Carmina Christo.
10. Exinde exclamat rabidus tyrannus:
Iste Marcellus, mea qui praecepta
Temnit et arma putat abneganda,
Morte necetur.
11. Laeta Marcelli famuli beati
Inde vox coepit resonare Christum
Et, bene traci veniat ut ipsi
Praesidi, poscit.
12. Laus enim non est, geritur quae verbis
Martyr resonat merito cruoris,
Sermo nil potest, animus rependat
Munera laudis.
217 --
13. Licet hic sensus maneat acutus,
Iortis et rigor habeatur omnis,
Quod tamen sancto datur in futuro
Tempore munus,
14. Loqui nec ullus valet unquam homo
Carne vestitus fragili, beandus
Claustra cure carnis liquerit, resurgens
Indice Christo.
15. Uocibus ergo placidis rogatons
Te, Deus, omnes humilique mente,
Dones defunctis requiem misertus,
Gaudia vivis.
16. Ut sine culpa famuli beati
Festa 3Iarcelli celebremus una
Teque laudemus pariter per aevum
Dulcibus hymnis.
17. Sic tuae plebi veniam canenti
Proroga, ut nostra scelera dimittas,
Testis et prece reseres 5Iarcelli
Abdita caeli.
18. Sit honor una, pater aime, semper
Et tibi Christo pariterque dono,
Cuncta qui cingis Deus unu exstans
Saecula saecli.
X. -- 2, 1 Mores doces cires populos. -- 3, 3 manibus habita. -- 6, 3
Dominus atque. -- 8, 3 Aethere. -- 10, 3 Morti ne detur. -- 12, 1 quaeritur-
quel der Sinn fordert quae, das Metrum que vgl. iibrigens 8, 2 9, 21 10, 2.--
13, 2 Menti et vigor. -- 13, 3 sanctis. -- 14, 3 liquerit doppelt. -- 15, 3
ut defunctis. -- 18, 2 dona. -- 18, 4 saecula saeculorum. -- Cri'. 5ilgne 86,
12,38 sqq.; Acta SS. Oct. XHI, 283. -- Interessant ist das D op pel akrostichon
,,Marcellus".
152. In sanctae Marcianae.
1. Sacrae triumphum martyris
Celebret vox ecclesiae,
Camena sit cunctis una
5Iarcianae in laudem virginis.
2. Quae passionis praemium
Dura tendit adipiscere,
Ultro ad palaestram gloriae
Audet prompta concurrere.
3. Haecnamque astantem daemonis
Cernens allisit effigiem,
Sub cuius larga perpetim
Fluebat unda gressibus.
4. 5Iox flagris caesa trahitur
Celsa ad praetoris atria,
Atque file ludis allicit,
Prosternit membra virginis.
5. Quam praedo pudicitiae
Dura inter umbras sequitur,
Oblata extemplo caelitus
Secluditur maceria.
6. Vincta deinde stipite
Profana noce illuditur;
Sed poenas fert blasphemia,
Ruinas et icendia.
7. Emissa namque bestiis 9.
Leo praecurrit percitus,
Adoraturus venieus,
Non consumpturas virgiuem.
8. Taurus dehinc prosiliens 10.
Forma et mu#tu horribili
Sulcabat eius teneras
Papillas ictu vulnerans.
11. Deo patri sit
At fera pernix eorpore
Et maculoso tegmine
Letali dente ad uitimum
Membra puellae laniat.
Post hos triumphos anima
Vinclis elapsa corporis
Plaudens petit ad li]era
5ummi poli fastigia.
#oria.
X . 1 2, 2 adipisci. -- 5, 30l,letata. -- 6. 2 ro vana voce includi-
tur. -- 10, 1 au/mi. -- Cri'. Migne 86, 114 und 31, 335; Acta .8. lan. 1, ,570.
153. In sancti Martini.
1. Martinus, magnus pontifex,
Aposto|orum socius.
Donante Deo praesule
Virtutes multas protulit.
2. tuem in aeate parvula
Divinus adit spiritus,
Ut exsecraret idola,
Caelestem Deum coleret.
3. Cure esset annorum decem,
Sic concupivit eremam
Desiderans infantia,
Iuml post deotus implevit
4. Sub luliano Caesare
Militans in praetorio
Ol»em ferebat miseris,
Vestitum nudis praebuit.
5. Cure e sopori dedisset,
Christum videre met-ait
Vestitum parte ehlam.dis,
Quam pauperi dolmverat.
6. lesus vote veridica
Coram angelis pronuntiat :
Martinus catechmnenus
Ilac veste me operuit.
7. Post paucum vero temporis
Renuntians nfilitiae
Baptismum consecutus est
Et Christi nfiles factus est.
8. Cui mercedem Dominus
Pro paucis redflit plurimam,
Episcopatum accepit
lq»lentes multos inidos.
9. Al» obsessis corporibus
|'ellit immundos spiritus,
Resuscitait mortuos,
lnfirmos muitos curavit.
10 lIoc testis ille notuit,
Qui illi ministraverat,
Quod angelicis fabulis
Futura nuntiaverat.
LSd. -- 1, 4 pertulit. -- 2, 1 Qui; vielleicht Cui? -- 3, 1 duodecim,
wohl eine das Metrum srende K,,rrektur. -- 3, 4 devotos. -- 4, 4 nudus. --
8, 1 Cure mereedem. -- B, 2 reddet. -- , 3, Imteressantes Beispiel eines act.
absolut. -- 9, '2_ Fellet.
154.
1. Martine, confessor Dei,
Valens figore spiritus,
Carnis fatiseens artubus
Mortis futurae praeseius.
In sancti Martini.
2. Qui pace Christi affluens
In unitate spiritus
Divisa membra ecclcsiae
Paci reformas nnicae.
-- 219 --
3. Quem vita fort probabilem,
Quem mors cruenta non taedet,
Cum callidi versatias
In nmrtis hora derogas.
4. Haec plebs, ride promptissima,
Tui diei gaudia
Votis colit fidelibus,
Adesto mitis omnibus.
5. Per te quies sit temporum,
Vitae detur solacium,
Pacis redundet commodum,
Sedetur omne scandalum.
6. Ut caritatis spiritu
Sic affluamus invicem,
Quo corde cure suspiriis
Christum sequamur intimis.
MT; LSb; LSd; X. -- 1, 3 fatescens SIT, LSb. LSd. -- 2, 4 Pacis Hss.;
retbrmans MT, L,d. -- 3, 2 mortms crucntae X (wfirc dem classischen Sprach-
gebrauch avgemessen nnd nach .treichung von ,Quem" auch metrisch an-
nehmbar). -- 3, 3 calidi X; versutiam MT, X. -- 3, 4 mortis oram MT;
mortis et h,ra X; derogans MT, X. -- -5, 1 quiescit LSb; quies it LSd; quies
est X. -- 5, 2 datur X. -- 6, 1 caritate spiritus MT. -- 6,3 corda MT.
A]s Doxologie: Praesta. IT; Deo patri. LSb, LSd; Deo patri sit etc. voll-
sndig X. -- Cfr. Migne 6, 1240.
Aufserdem findet sich vorstehender tIymnus in zahlreichen ]5cht-moz-
arabischcn Que]len, die gri;fstenteils von Cevalier ira lepert, hymnol, ver-
zeichnet sind. Dieselben weichcn im Vcsent]ichen vom mitgeteilten Texte
nicht ab; daher geniige hier der llinweis auf Wcrner n. 185. Von Interesse
ist dic nahezu fibereintimmende Variante ,,laedet {lac(lit)" im Gegensatz
zu ,,taedet" der mozarabischen llss. in 3, 2. Beid«. sind metrisch Anstofs
erregend da sonst ira ganzcn IIymnus die vorletzte Vorssilbe kurz ist. --
hu brigen" liegt die Vermutung sehr nahe, dafs der llymnas urspriinglich
r6miseheu Ordos ist.
155. In sancti .latlhaei.
1. Christe, tu rerum opifcxque opem,
Olympum regis ari,laque sustines,
Polum decoras lnmine sidereo,
Arvaque reples hominis ex tradnce,
lubes, ne salure eftlut ex limite;
2. Tu protoplausto eiusque prosapiae
Legisque sensum naturalem inseris,
Ut ea fratri, quae vult sibi, irroget;
Denmnl Mo)ses bis a te in tahulis
Denis acceidt praeceptis almiticis.
3. Exhinc prophetae bis octoni veniunt,
Populi corda ad salutem instruuut,
Errorem vanum idolorum destruuld,
Credere Deum te caelestem praedicunt
Et praestolare incarnatum proferant.
4. Milibus quinque ducentis in serie
Habens hic mundus aunos ab origine
Tunc verus agnus natus es ex virgine;
Ter denis vitae annis tuae tempore
Sic a Iohanne tinctus es baptismate.
-- 220 --
5. Dclfinc praescitos elegis apostolos:
Petrum, Andream, Iohannem et Iacobum,
Bartholomaeum Iudamque et Simonem,
Thomam, Philippum et Alphaei Iacobum,
h{atthaeum vero vocaus a teloneo.
6. Hinc post ascensum, Christe, tuum ad caelos
Propere pergit .qui ad Aethiopios,
Mox a Candacis susceptus est eunuc|lo;
Pracstigiatos liberavit a magos,
In somno vertit dracones saevissimos.
7. Exhortat coetum vanos deos temnere
Et Denm verum Iesum Christum credere,
Ut paradisi fruantur delicie.
Mox ab Eglippo est accitus principe
Et prolem eius suscitat a funere.
8. Rex videns credit, et plebs templum construit
In quo rex lotus coniunxque baptismate,
Cure Eufranone plebs et Effigenie
Almam ducentes vitam in progenie
Usque dum coepit Irtacus regimine.
9. Convocat namque rex rudis apostolum
Eique regnum spopondit dimidium
Ut caelebs illi detur Effigenia,
Cui bis centum almae in coenobia
Virgines erant sacra cum velamina.
10. Ad haec Matthaeus Irtaco exortus est:
Fas non est regis sponsam servo ducere
Nec Christi sponsam fas est tuae copulac
Iuugi. 0b hoc mox Irtacus apostoli
Percuti iussit pectus ictu gladii.
11. 0rans confossus, migrat caelis anima;
urum mox praebet virgo Effigenia,
Et Christo dign,na construunt basilicam,
In qua Matthaeus requiescit in urna,
Vigent virtutes per aetcrna tempora.
12. Virgines uri rex praecepit, sed flamma
Ventus invergens cremat regis atria;
Mox est percussus totus elephantia,
Proles abreptus daemonis saevitia,
Et pater caesus ense cfflat animam.
13. Regnum hoc cepit frater Effigeniae,
Beor gestabat, nomen ex baptismate,
Quem sanctus martyr unxeratquc chrisnmte;
Provinciae sunt plenae mox basilicae,
Quo canunt Dco dulci modulamine.
221 --
14.
15.
16.
Votum rex plebis, Christe, rature effice:
Languidis fave elisosquc erige,
Maestis solamen, functis dona requicm,
Arce et pestera, bellum, litem rcmovc,
Fraterno pacem solida in pectore.
Supplices, Christe, vernuli exposcimus,
Assistat fautor nobis hic apostolus,
Impetret nostris veniam sceleribus,
Evulsis cuuctis vitiisque funditus
Vita, dura instar, polleat virtutibus.
Gloria patri personct ingenito,
Gloria Christo semper unigenito,
Gloria sancto spiritu paraclito,
Cuius aeterna laus et potentia
Per infinita saeculorum saecula.
MT; LSd. -- 1,4 Arbaque MT, LSd.-- 1,5 lube MT.--2,2 naturale
MT, LSd; inserit MT. Lies vielleicht: Legis quae sensu naturali inseris?
Dann natiirlich nach irroget (2, 3) ein Comma setzen. -- 2, 3 quem wdt .MT. --
3, 2 corde LSd. -- 4, 2 Lies viclleicht: Lahens hic nmndus annis? -- 4, 3
natusque ex MT. -- 4, 4 denis in te annos tue MT, LSd. -- 4, 5 Iohannis
MT; est MT, LSd. -- 5, 5 t-loneo MT toloneum L.d. Vielleicht ist a c.
acc. auch hier das Richtige, wie diese Konstruktion 6, 4 (cf. 9, 4 u. 9, 5}
durch die Assonanz als sicher verhiirgt erscheiut.- 6, 2 pcrgitque MT, LSd
{unzul:,issig schon wegen der sonst beachtetcn Caesur); Eziopi.s MT, L8d. --
6, 3 eunuco susceptus est MT, LSd. -- 6, 6 Prestigiator MT. -- 7, 4 arci-
tus MT. 8 1 vidit credit MT. -- 8, 3 Quum MT; et Eugenia MT {und
so immer statt Effigenia). -- 9, 2 spondit L8d. -- 9, 3 celeps MT. -- 10, 2
est servus regis sponsam ducere MT. -- 10, 4 apostohlm MT, LSd.- 10, 5
iussit punctum MT, LSd. ll, 1 confossnm MT; veli MT. -- Il, 3 vase-
li«am LSd, baselicam MT. -- Il, 4 u,'nmn MT. -- 12, :l elehantia MT.-
12, 4 Prolis MT, LSd: saevissima L8d. -- 12, 5 Set MT, LSd cesu LSd;
anima LSd. -- 13, 1 Rex num mox cepit MT. -- 1:;, Qtte MT. -- 1:3, 4
sunt idemque baselice MT. -- 1:3, 5 Que IIT. -- 14, 1 Vota MT, LSd;
ratam MT. -- 14, 2 fahe MT, L8d. -- 14, 3 M.ntis MT. -- 16, 2 fehlt
L,d. -- 16, 3 spiritui MT. -- Ob dic Endassonanz iiberall zn rekonstruicren
sel, ist zweifelhaft. -- Die Verse, eigentlich jambisehc Senarc, diirften wohl
rhythmisch -._,'ll-',_,z zu lcsen sein; vgl. den llymnus: Adest
dici Christe consecratio. -- Cfr. Migne 86, 90{5 sq., wosell»st der Abdruck
von MT vielfach ganz unverstindlich ist.
156. la saneti Matlhaei.
In Vesperas.
1. l'raeclarum Chriti militera
Virtutum donis nobilem,
Laudis concentu caaere
Plebem attente condecct.
2. Mathaeus namque ite est
4duem clart vote Dominus
Sese defluxa aecersiens
De teloneo ral,uit.
-- 222 --
3. Cuiquc celsmn apicem
Ap,»stolatus tril,uit
Et elarum evangelii
Deinde deeus eontulit.
4. qui solus axem fervidum
Aggressus truees populos
Ardentiore spidtu
Flammavit igne caelilus.
5. Fugavit magos improbos,
Serpêntum virus expuli,
Armavit SaCl'is nmril,u-
Dicalos Christo l«qmlos.
6. Castis cdoctus regulis
Plêbeln lucratus arduam
Rcgalibusque at l'iis
Vitac fudil oracula.
7. Qui multa post nliracula
Et sanctae vilae t, raclnict
Iloe sacri praedieaminis
Caesus dieto occubuit.
8. Nostrisquc libcns precibus
Assit patronus oplimus
Et pio elemens aninm
Celsuln exoret principcll.
9. Nobis acquirat gaudia
Pra(.scntis a,vi ae upera.
Adv0.rsa cuncla arceal
Et quacque prosunt tribuat.
10. Deo parti sit. gloria
Eusquc soli filio
('um Sldritu par.'tclito
Regnans per olnne saeculum.
X. -- 1.4 adtende coud,,«.el. -- 4, 3 Ardenliori. -- 5, 2 S«.rpenlium. --
;. 4 fimdit. -- 7, 4 diclus. -- 9, 2 ae super. -- Cfr. Migne 6, 120G.
157. hl sancti Matthaei.
In Laudibus.
1. Sollcmne rutilat ac venerabile
Nune festum, I«Tuli, pect»ra pandite.
('ael(,sti Domino nmnera solvite
Et grates pie reddite.
2. Elcctus D,»mini namque discipulus,
Matthaeus voeatus, nimis et inclilu,
('olendus populis adfuit omnibus,
Claret et bene nmribus.
3. llic Chrisli socius factus apostolis
Dat sancta p,»pulis mmcra litel'is
Et clarus opere floruit aetheris
Ostendens bona lnel'itis.
4. Clarens officiis i.c deificus
Videtur regiis imperiis deus
In mundo positus, celsus hominibus,
Ut itam daret omnibus.
.5. Dum membra relevat hic puerilia,
Gubcrnans dicitur cunc,a polifera,
Rex dare illi iube! ilico munera
Admirons sibi placita.
-- 223 --
6. Sed sanctus negat hinc se fore mox dcum
Seseque intonat omnino servulum
Creantis minimum, plebis apostolum
Tenentem quoque saeculum.
7. Sed caelum aspiciens terrea despicit
Et celsa resonans infima respuit,
Tenmens pestifera magnifica appctit
Et Christo rata suggerit.
8. Pmlica «upicus optima praedicat
Et Uhristo Don]im sic pie mancipat,
tuas illi famulas antea voerat,
Ac vota pia cumulait.
. tui. sac«'rdoti«J dum bene flmgitur,
Mucrone gladii subito feritur,
Ac sancfis l»q»ulis aethere iungitur
Et caeh» plus iudiur.
lo. Hic ta}is, quaesumus, co]]ditor inclite,
Assista! miseris ac sine crinlinc
Nos tibi societ aethcrea in sede,
Qui cuncta regis inclite.
11. Nos eius meritis facito compares
Nec non precatibus reddito caelibes
Ac celsis populis aethere parties,
Sanctorum quoque composes.
12. Te, Christc, ce}ebrent omnia condita
Te}luri imposita mari et abdita
Vel cuncta modu}is et reboantia
Per «uncta tibi saecu}a.
X. -- 2, 4 (2arete bene. -- 3, 1 apost,,lu.. -- 6, 3 nimium. -- 7, 1
t-rream. -- 1 mancipiat. -- , 3 noverat. -- 9, 2 I. subit,» caeditur'. --
11, 2 Nec n-n prceantibus. -- 12, 2 maria. -- Cri'. Migne ,',6, 120.
Beachtenswcrt ist, dafs der Verfaser des Hymnus den Reim streng
dnrchfiihrt und sicht]ich wenigstens anstreb hseine Yers metrisch un d rhyh-
misch v«,llkommen zu gestalten. An jene ,";tellen jedoch, die geffen nnere
landli4ufigen Gesetze der Metrik verst,»fsen, die bessernde lhmd anzulcgen,
ist ans de Eingangs erSrterteu Griinden reeht gewagt. Bet,,nte und mars
man z. B. in jener Zeit fertur celer f(-rhur {9. 2}? .icher verderbt schcinen
zu sein 2, 2 und 6, 2.
158. In saeti ,lirhaeli..
Ad Vesperas.
1. 0 caelorum aime princeps,
5Iichael potissime,
Summi regis Christi summu
portitorque rutilus,
Hagie bis, nuncupatus
lIichael, (uis ut Deus?
2. Tu polorum aulae basis,
tu lhronorum civis es
Dominationum arce
tu virtulum praemines.
Principatum, potestatum
lux corscans enites,
-- 224 --
3. Cherubim deinde sacro
tu chds iguichoro,
Seraphim deinde pollens
coetu nixus augusto,
Arce vebens legionum
primus rite senio.
1(;. Tu ldebis ludaeae salus
caelo missus ultor es,
Almo vati iubar ferens
Daniefi oraculo,
Fortem inquil te bellare
pro fidefi populo.
4. Tu quaterno seniorum
ordine cursu viges,
Tu bis bino senatorum
globo quarto fulmen es,
('onditoris throno situs
rite missus assistens.
11. Inde nos quaesmnus, aime
toiles, xictor incline,
Ehibe cuuctis renatis
nunc demum baptismate,
Quae praestabas olim pie
veteri aenigmate.
5. Tu ter terno sacro fultus
angelorum ordine,
llille centies urbana
legionum compage.
luge carmen trinitatis
concrepans ,Ter Hagie".
6. Tu l,erennis Dei sununi
vultvm pedesque tegis
In vicem tribusque illis
innuens aspectibu%
Urielo, Gabielo,
Raphaelo socius.
7. IIincque flantes flavis flammis
bis ternis volatibus,
Scilicet tegentes summa
ante mundi exordia,
Imave peracto fine,
quaequc tunt noissima.
8. Tu creatus creatoris
obsequens officio
Humilem praelatus axem
non linquis fastigio,
llle caeli dura refuga
plectitur in tartaro.
9. Inde tibi summa irtus
pollet, vigor inclite,
Tenebrosis dominali
turbisque dominicis,
Iudicare censor suis
zabulvm cure angelis.
12. Tu remove tela lapsa.
sontes iras daemonum,
Pelle ulcus, arce morbum,
aufer omnc .scandalum,
Pax, salus fidesque fervens
omnem tegat animum.
1:3. Ecce, cuncti conglobali
revoluti temporis
Annuale aulae tuae
dedicatum solvimus.
Sit rature ut regi Chisto,
tu fave, dura vivmus.
14. Praebe nobis mente des'n,,
esse mundos corpore,
e cadamus caeno molc
sau«'ii libidinis,
Quo surgamus ad salutem,
tu clementer sublea.
15. Tempora fave tmnquilla,
auge pacis foedera,
Ensis urbis nostrae fines
hostilis non dissecet,
Labes mundum plagae ullum
te duce non trucidet.
16. Discat sexus omets aetas
cassa mundi linquere,
Verum Christi callem clines
discamus coneurrere,
Quo queamus caeli portam
transitum post petere.
-- 225 --
17. Ultimus dies cum ille
resurgendi fulserit,
blon reorum sorle vincti
mancipemur tartaro,
Sed urbano lucis Ioco
deputemur libero.
18. Duplex tunc honor dum sancfis
digne dignus redditur,
blon indignis mala nobis
obvient, quae gessimus»
Sed mutandi transferamur
ex ride sideribus.
19. (}uo tibi percompti, aime
blichael fortissime,
Hierusalen gloriosae
simus mixti carmine,
Ut immenso perfruamur
rite lueis lumine.
20. Laudem soli trino fantes
numini multimodam,
Spirilus, patris et agni
mox adepti dexteram
Gaudeamus, exbultemus
affatim per saecula.
Ld; X. -- 1, 2 lier sonst bea«bteten Assonanz wegen kSmtc man
,,potissimus" erwarten; aber hicr wic an fihnlichen Stellen 16, 2; 13, 2;
17, 21 tritt dafiir der lleim mit dcr betreflcndeu llalbzeih: ein. Aderwfir,
um das gleich hier zffi erledigen, rcimt die erstc Verszeile einer Slr.,phe
mit der 8chlnfszeilc dcr v«,rhergehend«.n; so 7, 2; 10, 2; 15, 2. 1, 5 Aye
his LSd; Aggeus nuncupatus X. -- 1, 6 ut I),,minus I,Sd, X. -- 2, 1 aulac
vases LSd; vasis X. -- 2, 4 virtutmquc l»racmincns X. 2, 6 coruscus
L8,1; coruseaus evites X. - 3, 2 tune bris LSd. -- 3, 4 cento nixus LSd,
X; austo L8d. -- .3, 5 Areem X. -- 3, 6 scnior X. 4, 3 bis duc, X. --
4, 4 flume es X. -- 4, 6 adistans, korrigiert aus adadslans LSd; adastans
X. -- 5, I saero vnltus X. -- 5, :J urbano LSd, X. -- 7, 1 flavos LSd, X
Iheachtcnswert dic Alliteration; ancb s,,nst im llynmus). -- 7, 2 w,lanfibus
X. 7, 5 Inunane. -- 8, 5 caeli tldt X. 9, 4 turhihm d;tem,mics X. --
11} 2 e cael,, missus altor es Ld; laI6r es X. -- 11, 6 acnigmati X. --
-I:, 2 rev«,luto X. -- 13, 3 Anmmlem LSd; Anno allelnia atflae X. --
14, 1 mente deeos LSd; caeeos X; 1. viellcieh/ n,,s mente deo,ros. -- 14, 3
eaeno molli X. 14, 4 libidine LSd, X. 15, .5 Labes ullmn X. -- 16, 2
cussa LSd. -- 16, 3 clives X. -- 17, 1 Ultimo LSd, X. -- 17, 2 rcsurgcnti
LSd. ls, 2 digmt diis X. 18, 4 obligent X. -- 1s, 5 S'«l nn/an, li
X. 19, 1 iwaecaeti aime X. 19, 4 sic enixi LSd; sint enixi X.
Auffallend ist die v«,m Rh)thmus verlangte Bet,,nung: dsis/ens 4, 6;
refhga 8, 4: quaesfimts 11, 1; remSve 12, 1; h,stilis 15, 4; trfieidcnt 15, 6;
nnd «loch ist der l}iehWr recht sprnchgewandt. 8olehe Thatsachen verlangen
bel der Textkrifik und Beurtcilnng der Meik erhste Beachtuug.
Cfr. Migne 86, 1213 { X mit einigen nngliieklichen K-njekturen
Lorenzanasl; dana«h Nealc 203. Le/zterer un/erdriiekte die Hiilfte der
trophen: tr. 3--7, 12--15, 19. Eine Probe, wie wenig der bci t»rtiz ot
zut Unvers/ndliehkeit entellte Text dttrcb sptere Kot(iëkturen dem (ri-
ginale ther gebracht wurde, bietct Strr, phe 8, 2 sqq. Lorenzana sehrcibt:
llumilem praelatus axem I non linquis fastigio,
llle dum rethga pleetir I insolens in lartaro;
ohne dahei ,insolens u als seine Zuthat anzumerken; das bel t}rtiz in der
ersten Ilalbzeile 2 Silhen fehlten und ,,pleetitur" zut zweiten llalhzeile ge-
bS, ening ihm. N«ale nde alsdaun:
llumilem praelas axem I n,,n linquis fastidio,
llle dum refa cadit I insolens in tartaro.
So ist das Metrum vieder gesiehert, aber der Sinn? Neale/ibersah wohl,
dafs in vorliegendem Hymnus oRmals (cfr. 2, 3; 3, 2; 3, 5) s/art in c. abl.
der blofse Ablativ gebraucht wird, also [inl fastigio «dlein richtig ist: Auf
dem Gipfel der Macht verliefs Michael uicht seine ihm zukommende de-
mtige Stell. -- Der Text Neales wSrtlich abgedruckt Daniel IV, 106.
Blume, Hooea Gotica. 15
I 226 --
159. In san¢li Mi¢haelis.
In Laudibus.
1. Prompta cuncta catholicae
plebs alumna ecclesiae,
Vota simul exhibete
et crimina pandite,
Ut cunctorum auctor clemens
cunctis praestet petita.
2. Michael etenim file
sublimatus nondne,
Aula caeli conspicuus
nmdius summi Dei,
Princeps angelorum fa,'tus
vocabuloque cêlsus.
3. Cius non,en ex irtute,
@| O]US 12X lllUnCl'¢d
Ab omnipotente ralum
oblinet conservandum
Ut glorietur in Deo
cure consortcs socle)s.
4. Summi Domini est iste
magnus factus nuntius,
(dut taelrmn il]um horrendum
refug'umque ange]um
Debellando praecipitem
demersit in erebo.
5. Iste semper est protector
et defensor omnium,
Ut cunctorum poslulata
rogi Deo offerat
Et ab illo dcstinatam
plebi praestct gratiam.
6. Magna siqnidem est isla
diei festivitas
lluius almi archangeli
Miehaelis nuntii,
Quam nos celcbrare oportct
suscipcre ct. dcvotc.
7. Ut ex cius iml)ctrat.u
nlere;ll]lUl" Ollllliuiil
0btinerc apud Dcum
eniam peccamint,,n
E beatae vilae rcgnum
frucre post transitmn.
8. Sit gloria, silque honor
patri arque lilio
Simulque et coacquali
spirilu paraclit o,
(dui unus in trinilate
regnat in pcrpetuum.
L,'Sb; LS'd; X. -- 1, 2 a|umnae gratiae X. -- 1, 6 cmctis p¢aestita
praestct LSd; praestet praestita X. -- 2, 3 Au|ae LSd, X. -- 2, 4 amori
summi Dti; nulttius fehlt X. 2, @ excelsus LSh ; celsusque vocabdo X
(an sich entsprechender; aber Woeent nnd lehythlnus slehen in dieseln
tl)nmtls o in %'idersireitk 1 8tr. 3 steht in LSh nach Sir. 6.- 3, 3
.nmipotenti LSd; ras LSb; Ab omnipontis mann X. 3, 5 gloricmur
Lb; in Deo gi«,rictur (wohI Korrektur; cfr. Note zu 2, 6) X. 3, 6 CUln
sociis consorfibus. -- 4, 1 ummus Hss. -- 4, 5 Deheiland-que percito.
4, 6 demergit L8b. Str. 5 fehlt Lb. -- 5, 5 destinata X. -- 5, 6 gratia
X. -- g, 2 dei ftivis X. -- 6, g suscipereque devo LSd, X. -- 7, 5 sq.
reo pei [Korrektur) X. -- 8, 2 pari quoque ex filio LSb. -- Die
Doxol»gie in X (c. die fihiche ira Hymnus HiesMem gloriosa) lautet:
Latin tibi per omne tempus,
i inerens,
Una pat filioque
incH paraclito
Cuius laus et potes
per aea saecula.
Ct. Migne , 1219. -- Vorstehender Hymnus wde anch auf den bi.
çabl.iel durch einfache Umnsch der Namen angewandt und so von
Oiz in das Corpus des Breviers aufgenommen, wfihrend Loreana ibn
cinen Anhang veeist. Dahei ist beiden d r die Geschichte der Texte
se bezeicende Mifsgchick beet, dafs ste den besseren, mit
und LSd vieffach bereinstimmenden Text den Gabriel-Hymnus veween.
-- 227 --
160. In ss. ,nnilonis et Allodiae.
1. Restant nunc ad Christi ridera
virtutis insignia,
Quae sanctorum rite possint
assequi praeconia,
uae unius festi die
celebrantur gloria.
2. Assunt nempe sanctitatis
nobilis prosapiae
1Nunilo siquidem xirgo
sanctaque Allodia,
quae clarent gernmnitate
clarentque martydo.
3. quae ambae in ineuntis
aetate infantiae
Martyres Deo, quae ride
delitescunt donmi,
Sed Christi accensae igne
enitescunt caelibes.
4. Tune deinde functione
cuiusdam versipellis
hnpellunlur ad consl,ettum
praesidis tyrannici
Vitae normam eonfitenhs
christiani dogmatis.
5. Profinus regi delalae
perducuntur parit,.r
Urbis Oscae assistentes
pdncipis praesentia,
Quae interrogatae pari
Chdstum voce clamitant
6. Ilico traduntur almae
privatae custodiae,
Ubi quater denum tempus
dierum instantiae
Respuunt promissiones,
respuunt supplicia.
13. Gloria patri natoque
semper et pamelito,
Laus, potestas arque virtus
gratiarum copia,
Quem Deum cuncta fatentur
saeculorum saecula.
7. Sed vinculis mancipatae
dierum articulo
Son cessant Christum pre-
cantes,
ut illis constantia
Passionis atque mortis
largiretur optio.
8. Igitur completa dies
illuxit fclicitcr,
Comprodu«tae producuntur
ad f»rmn perniciter,
Sic se ambo exhortantcs
ad palmam mart)rii.
9. Percitns lictor ostendcns
fulmrantenl gladinnl,
Ubi, cnm prosilit primo
lqunilo sanctissima,
Crine sibi illigata
percussa prosternimr.
10. }uod cernens germana virlus
protinus Alh»dia
Ecipit ltcxa cervicc
il,mtinentem ghulium,
Sicque ambac laurealae
l,rovehuntur aetheris.
11. Inde tuam onnes, sancte,
flagitanlus graliam,
Ut earum interventn
dimittantnr crimina,
Vitaquc feliciorunl
potiamur gaudia.
12. Procul sit a corde dolus,
pellatur lascivia,
Caritatis omnes nno
eonectamur vinculo,
Iduo charisma, dona sancti
perfruamur spiritus.
lb*
-- 228 --
161. In s. Petri Fatlledra.
1. 0 Pctre, pctra ecclesiae.
Isto beatus uomine,
(uo l'etrus a Christo petra,
Non petra Chritus a Petïo.
2. Tu es Petrus, «lui tilii
l'onfessor es 1,rimus Dei,
ti inc p rimus in mcmbris manens,
0b qu«d Cephas voeatus es.
3. Adest dies, quo I:omula
hl urbe consecralus es,
In quo calbcdrae m,bils
Scandons thl'omm attolleris.
4. Collata ergo gloriae
In te potestas affluons
Ligata solvat crimina
Poïtasque avelaai obstruat.
5. Hine palor ul piissimus
Oves gubcrna eredilas
lnlus forisquc pervigil,
e subalUl', protege.
6. Et clave iiht caelica
8olvens catenas criminum
lllic reos indudto,
(uo «larus exslas ianitor.
7. Ut cure polorum principi
Recisa lncmbra iunxeris,
Sit trinitati gloria
Per cuncta scmper saecula.
MT; LSa; LSd; X. -- 2, 1 l'etnasq,m fllii L8a; ,lui fidei X. -- 2, 3 Hic
I,rimus l,S:t; Nunc primtts X. -- :5, 1 qu«,d LSa R, mmlea X. -- 3, 3 cathe-
dra X. -- :, 4 ,,bstol|eris LSa, su.gt-||eris L,g,|, X. -- 4, 2 abhwns MT.
4, 4 ab,.rni LSa. -- 5, 2 gubemat X. -- 6. 1 Hec clabe LSa. -- 6,4 Qu«,d
l,S,1; exst;tt X. -- 7, 1 i,,lloram, X. 7. 2 Ih.uci«sa MT, Recissa X; i,tsris
MT. X. Cfr. Mignc b, 11113 nnd 99, 479. Fcrner Th,masius 11, 381
[ X; daraus Madrisius, der Diimmler II'occ iaL aevi Car«,iini 1, 136
,nier ,Paalilli A,luileiensis carmina dubia") ais Quelle diente, lml,.r bei
h.lzterem dur Text mangelha und Aul«,renangal»c unzuxerifissig.
162. In sancti l'hilipld.
Fulget coruseans ut sidus exuberans
Candens Eosque missus inter omnibus,
Pntedicat gentês htmên verrou sanctius
Repletque omnes eunetis mirabilibus
Prodigiorum gestansque miraeulum.
Hic est Philippus, beatus apostolus,
Idui praedieavit Seythis ewmgelium,
Bis denis annis post Christi ascensionem
R, eceplus fuit ad Martis "statuam,
In qua stabat draco ingens pessimus.
-- 229 --
3. Fiunt virtutes per manus apostoli:
Duo tribuni, quos draco prostraverat,
Seu filius sacrificans pontifieis
Reeuperabant prospera libertatis
Et reddunt Deo gratias multimodas.
4. In locum dirum, quo draeo esteterat,
Benigue iussit, ut vexilla colloeent,
Virtutes magnas imperat aequircre;
Tune draco ipse, qui praeerat saevius,
In Christi laudem solitudo permanet.
5. Per manus sancti Philippi aposloli
Omnes dclicta paenitendo proferunt;
Suscitat functos et curat qui morbidos,
Et ipse illis tempus magnum praedicat,
Ut sic ad Christum spiritumque defcrat.
6. Auditum fecit Domini magnalia,
Qu,,modo venit virgineque prodiit,
In mundo isto miraculis claruit
Et post in fincm passioncm suscepit,
Indc resurgcns et ad polum redicns.
7. Post haec beatus vocat ad se p,,1,ulos,
Levit iubet, sacerdotes fieri,
Deorum templa nimia destrucre
Ecclesiarumque sancta erigere,
Hacreticorm,i de errore redire.
8. Ex tune ad Dcum emisit "spiritum
Et duae eius virgines et filiae,
Haec luce saeptus scivit inspiramine,
Humatur quoquc sepulcrali lumine,
lbi provisum Dei manet glo,'iae.
9. Te exoramus, sancte Christi Domini,
Ut hic patronus intercessor praemices
Pro cunctis servis, Christianos adiuves,
Ut in hoc mundo tutelam adhibeas
Et in praesenti requiem adcumules.
10. Reeipiant ut functi omnes veniam,
Quietem pacis et tranquillam gratiam,
E, qui hanc laudem coudidit, libertatem ;
Per intercessum precantis apostoli
Sit exauditor Icsus Christus Dominus.
11. Sit laus patri, potentia, deitas
Sit filio scient-iae in laudibus,
Sint paraclito sempitcrna carmina
Essentiaequc indivisa gloria
In omni aevo per aeterna saecula.
-- 230 --
LSc. -- Der schlecht iiberlieferte Text ist um so schwieriger zn emen-
dieren, je anormaler d&u Latein des Verfassers gewesen zu sein scheint. --
1, 2 ellsqne; lies: missus inter homines? -- 1, 3 sanctium. -- 2, 2 Scy-
tham. -- 2, 3 post Christi ascenio. -- 2, 4 ad Martis stadium. -- 3, 2 Duos
tribunos, quem draco prostraberat. -- 3, 3 Seu wie vei statt et; filius. --
3, 4 Recuberabant. --4, 1 quem draco. -- 4, 2 vexiila bedeutet hier das
Kreuz vexilla regis). -- 4, 3 imperant. -- 4, 5 solitudo permanet soli (vgl.
die Legende soviei heifsen ais: er wird in die Wiiste gebannt. -- 5, 2 de-
lictis pacnitendi perferunt. -- 5, 3 fructos. -- 5, 4 tempus munum. -- 5, 5
Et sic. -- 6, 2 et de virgo prodiit; vgl. aber 1, 2; 2, 3; 7, 2; , 3 die Les-
:lrtell cicr Ils. -- 6, 4 Lies in fine? -- 7,2 et sacerdos fieri, von sacerdus,
i'. -- 7, 3 exstruerc. -- 7, 5 Eresicarum de errore reddere. -- 8, 2 Cum
dalae eius; lies: Cum duas eius virgines et filias? -- , 3 Ex luce septem
soit per inspiramine. -- , 5 provisam. -- 9, 1 Christe Domine. -- 9, 2 Ut
haec patronuln intcrcessor premiges. -- 9, 4 in ilaec mundo. -- 9, 5 prae-
sentem requies. -- 10, 1 Reeipiantur cuncti omnes. -- 10, 2 tranquilla. --
10, 3 Et qui haec iaudem condidit liucrtitas. -- I0, 4 Per intercessu preci-
bus apostahlnl; lies: Per intercessum [st. intercedentem) precil,us ap,,st,-
lum? -- I0, 5 Et exauditor lesum Christum Dominum. -- 11, 3 Sit.
163. In sancti Saturnini.
I. Vocis auditae novitas refulsit
Regis adventum recinens superni;
Det suos terra pariendo flores
lure coronis.
2. 1inguidis saepta spatiis Tolosa
Flagret accensa fidei calore,
Quem Samrnino reboante Christum
1lartyre cepit.
3. Dogmate cuius simulacra cedunt,
Cuius accessu reticere discunt
Daemonum vafra dominautis ora
Voce sopita.
4. Hic Dei patris genitum colendo
Praedicans voce simul et cruore,
Vincitur tauri pedibus litandus
Victima Christo.
5. Huius illaesi cineres dicato
Rite transferri tumulo merentur,
(uo rides cultu gemini honoris
Aucta maneret.
6. Inde te, Christe, venias, rogamus,
]Iitis apparens veniendo iustis
osque victorum socians coruscis
Iunge coronis.
7. Gloriam psallat chorus et resultet,
Gloriam dicat, canat et revolvat,
1Nomine trino, deitate soli
Sidera clament.
-- 231 --
MT; Lb; LSd; X. -- Str. 1 fchlt LSb. -- 1, 1 nobitas MT. -- 1, 2
retinens superni X. -- 1, 3 terrain X. -- l, 4 c.iones MT; colouis LSb,
LSd, X. --- 2, 1 Linguis {sp-ter L ausradiert uud d,rch N ersetzt {dissaepta
LSb; Irriguis saepta X. -- 2, 2 Fraglet MT, LSb, LSd. -- 2, 3 Quae LSd,
X; revoante MT, LSb, LSd; ('hristx, MT, L$b, X. --2, 4 M«ttyrem X;
coepit MT, X. -- 3, 1 simu! actu cexitmt LSb. -- 3, 3 Dacmonum bafra MT;
vabra L.5b, LSd; umbrae X; dominantis hora MT. -- 4, 1 coleudum X. --
4, 2 v-ce et simul et LSb. -- 4, 3 iitanda L.Sd. -- 6, 1 Id de te L,Sb;
{'hristum MT; veniens MT, LSd, X. -- 6, 2 iustus lb. -- 6, 4 colonis
LSd, X. -- 7, 1 sqq. Gloriam psallat; das (;brig. fchlt L,Sb. -- 7, 2 re-
u«»lbat IIT. 7, 3 N-mini MT, L,Sd, X; deitati MT; deitatis olim X. --
7. 4 Si,ivre MT. -- Cfr. Mi,me 86, 1260. l)er Ilynm,s ist schon wegen
des klassischen blvtrums beachtenswert; an 2 StclIon (1, 3 u. 5, 2) ist in
dcr Thesis vin langer .Schlufsv«,kal gekiirzt, eine oft vorkommendc Licenz;
bedcutsamcr ist der metrische Verstofs in sopita {3, 4) und ;ncitur (4, 3).
|o
164. In sancti Seha.tiani.
Ad Vesperas.
Sollcmne festum, plebs benigna, promite
Sebtiani, maryris sanctissimi,
¢Juo mundmn linqucns regna cacli possidet;
Omnes sonoro iubilo concinite
Christoque vota corde puro rcddite.
Hic literart, m clarus et christicola
Et Mediolani incolis indigena
Carus tyranno erat, nam principibus
Sub veste ad hoc mundiali militans,
Fide ut digna mulceret alloquia.
Duo gemelli ac fideles milites,
Marcellia»us frater et Marcus pius,
Christi dura prona nomen mente colerent,
lIultantur diro carcerali vinculo
Mox audiendi Chromatio praeside.
Ad haec parenes vel modestae coniuges
Mugitum dantes ac petentes carcerem
Cure blandimentis amicorum noxiis
Natos demonstrant eiulando flagitaut,
Non ut obire appetant sed degere.
Inter parentum lacrimas vel coniugum
Christi coepent nfilites mollescere
Mentesque poenae ad dolores flectere;
Sed tunc eorum coram erat coetibus
$ebastianus, belliger fortissimus.
6. Mox quibus sese obiciens in medio
Dignius cunctos instruens alloquio
lIundique falsa esse lucra indicat,
Caelestis regni praedicans insignia
Vitam finiri propter Christum imperat.
7. Haec cure beatus aptius discerneret»
Coruscum lumen radians ab aethere
Sebastianum afficit mox lucidum
Et palliatus iuvenis sub lumin%
Quo ferlur eum imbui idenissime.
8. Haec intra aedes acta sunt Nicostrati,
Iam prima cuius Zoe uxor credidit ;
Bis ternos annos quae elinguis duxerat,
Effecta iussu eloquens tunc martyris
Eiusque dicta rite prorsus insequi.
9. lam se boabat intuere angelum
Sacrum tenere ante ipsum codicem,
Per quem digesta hauriebat singula.
Confesfim omnes credi ad hoc clamflant,
Ablutionem ocius expostulant.
10. Sed semper ardens atque digne providus
Sebastianus imperat Nicostratum,
Ut vincla tenti, traditi in carceres
Forent coacti cure iam illis credulis,
Baptisma cuncti consequantur aptins.
11. Quod rite factura credidit et Claudius
Cre prole cara cara et cum coniuge:
('mn iam beatus advocatus presbyter,
Iui persequentum metu erat in abditis,
Hic baptizandis inperat nomen dari.
12. Tunc universi prodentes vocabula
Sexdena et octo utrorumque sexuum
Tincfi per eum sunt pio in gurgite
Et iam renati sub divina gratia
Decem diebus laeta psalluut cantica.
13. Praefectus urbis tunc erat Chromatius,
Ad hoc requirit ipse Trauquillinum sic,
Quid liberorum diceret arbitrio,
Fidemque Christi illi plene infimans
Ipsum colendo se protectum indicat.
14. Cuius edoctus sospitate arbiter
Venire sanctos ilico clam praecipit,
Pensat venalem esse Christi gratiam,
Despondet auri infinitam copiam
Artus mederi languidos expostulans.
-- 233 --
15. Non hoc potiri distrahendo opines,
Ni Christum credas prius, sancti inquiunt»
Tuo medela erit nulla corpori ;
Ast ipse vovet statim ad haec credere
Adempta omni pectoris formidine.
16. Sed mox beati hortant eum commode
Prius deorum ficta monstra frangere,
Culturam nempe noxiam omnem pellere,
Cunctis delictis abnuere protinus»
Quod ut agatur, optat ille promptior.
17. At ut coeperunt mari}res confringere
Delubra vana operis mechanici,
Decorus astat angelus Chromatio,
Qui cuncta curat, solvit et podagricos
Nodos superno protinus solacio.
18. Sebastiani provido consilio
TUlC acgrotari simulat Chrolnatius,
Praefcctus alter rei adit publicae,
Abiecta mundi iste ut dispendia
Fumrae vitae rudimenta appetat.
19. Cure paire credit dulcis et Tiburtius»
Omnisque credit propria familia,
Centum quaterni mille et promiscui»
Sacro abluta lavacro discrimina
Charismatumque consequuntur gratiam.
2). Antistes erat tunc Gaius episcopus,
Sanctos tuendos colligat Chromatius
Sacris praecepit propriis in aedibus,
Quos ille omnes sic foret et commonet:
Ut pompa nullum saecularis occuper.
21. Furor sed quia ingruit tyrannidis,
Hoc nulla potest ratione contegi,
Ex sacro scripto iussus est Chromatius,
Causa ut medendi longius ab oppido
Suo abiret cure suis commercio.
22. Sanctos utrosque tunc monet intentio,
Sebastianum Polycarpum sanclumque,
Ut quis de illis iret cure euntibus,
Sed ambo quaerunt passionis bravium»
In urbe ambo rosidere ambiunL
23. Summus sed papas Polycarpuln commonet,
Ut acquisitam plebem nollet linquere,
Novellum Christi rote ubi irriget;
Mox conticescens sacer ad hoc senior
Bladumque vatis aduuit imperium.
-- 234 --
24.
Tune apud papam remansere martyres
Marcelliauus, Marcus Tranquillinusque,
Tiburtius, Castorius, Nieostratus
Cure fratre vero Claudio vel filio,
Sebastianus et Zoe sanetissima.
25.
ll,»s anlcm ipse sancta in ecclesia
('hristo ministros rite onmês consê,'ral,
ExplcnhlUC saçra vegeti mystcria,
Pe»lient diverse singuli ofticiis
Et praeroga.ta sanilatum gralia.
26.
Sit trinitati sêmpiterna glorit
Honorque summus.et potcstas inclila,
du:te trinitas pater palrisquc filius
Cure spiritu unus Dêus substantia
Per canera rcgnat saeculornm saecula.
MC; X. -- MC zusammenhingend nur von 8, 1 bis 20, 3; ira Vorher-
gchenden nur einzehm W«,rte erhalten. -- 1, 1 prompte X. -- 1, 4 lhnnis
X. -- 1, 5 pura redit . . MC; pur°» redite X. 2, 2 Et Medi.lauc MC; in-
d0,1is indigena X. -- 2, 5 Fidei X. -- 3, 5 audient-s optimo praesidi X. --
G, 1 obieiens X. -- 6, 2 C«msulto cunctos X. -- 7, 1 His culn X. -- 7, 2
Choas: cran X. -- 8, 1 Aedes sunt intra acta haec Iieostrati X. -- , 2
Ciusquc prior Zoë X. -- 8, 3 Annos e]iaguis quae bis ternos duxerat X. --
, 5 insequid MU. -- 9, 1 Nam se imtabat angelum prospicere X. -- 9, 4
ad hoc credi X. -- 9, .5 Ablutionemque X. -- 10, 1 Sed semper cautus ar-
que dinus praesagus X. 10, 2 abastianus MC -- 10 3 vinelis tenti
traditi carceribus X. -- 10 4 coin iam tune credentibus X. -- 10, 5 abtius
MU. -- 11, 2 Natis cure caris et cure coniuge X. -- 11, 3 Cum Polycarpus
advocatus X. -- 11, 4 erat netu iatitans X. -- 12, 1 prodeunt MC; Tune
nomen dantes univer.i proprium X. -- 12, 2 sexa, m X. -- 12, 3 Tincti per
idem MC. -- 12 .5 Dies per decem X. 13, 1 Romae praefectus urbis sed
Cromatius X. -- 13, 2 Ad sci.citandum vocat sic Tranquillinum X. -- 133
iiverorum 51C Qui de natorum diceret arbitrio X.- 13, 4 que fehlt MC.-
13, 5 Ipsum credendo sese nattera indicat X. -- 14, 3 Venalem pensans X. --
14, 4 infinita poudera X. -- 14, 5 expostulant MC, expostulat X. -- 15, 2
Nisi MCX. -- 15, 4 Adst MC, Adest X; vobet MC; statim praeses credere
X. -- 15, 5 Edemta MC. 16, 1 8ed mox beatior cernit eum commode
X. -- 16, 2 fincta monstrata MC; Deorum fiera prius monstra X. -- 16, 3
Cultura nempe noxa omni peilere MC. 17, 1 ut fehlt X; conterere X.-
17, 2 mecanice MC. -- 17, 3 iuvenis Cromatio X. -- 17, 4 solbit MC; sol-
var X. 17, .5 protinus scolastico MC; protinus calathico X.- 18, 2
emulat Cromatius MCX. -- 15, 3 ait publicae X. -- 18, 4 mundi istius X. --
18, 5 adpetit MC; capiant X. -- 19, 1 Credit cum patre X. -- 19, 3 quater-
nos . . promiscuos MC; Quater et dena centies promiseua X. -- 19, 4 8aeri
abluta lavacri C. -- 0, 1 Antestis MC; Antestari magnum alustum p0tissi-
mure X.- 0, tuendo qui X; colligit MCXç cromaticos X.- 20, 3 prae-
ceptis X. -- 21, 5 adirer X. -- 3, 1 Polycarpus X. -- 4, 1 remanere X. --
4 Marcellianum, Marcum, Tranquillinumque X. -- 4, 3 Tihurtium
Castolium, Nicostratttm X. 4, 5 8ebastianum et Zoe .sanctissimttm X. --
6, ltonor quaesumus X. Der folgende Hymnus ist urspriinglich nur
eine Fortsetzung (divisio) des vorsteheuden. -- Cfr. Migne 56 1044.
-- 235 --
165. In sancti Sebastiani.
In Laudibus.
1. lam nunc ad illos properare convertit,
Quis passionis tempus acre imminet;
Apostolorum namque natalitio
Zoe beata, dum oraret prompti[»r,
Cclso per sortem tradidit «spiritum.
2. Dies deductos post octo Tranquillinus
Pauli ad aulam orans, nihilominus
Diro est ictu dilapidatus saxi,
Vasto demersum corpus et in flumine,
lIens vert) efflat arduo in sidcre.
3. IAorum protinus requirentes corpora
licostratus et Claudius cum subolc
Diebus tenti decem cnm Castorio
5Iersi marinis amnibus in fluctibus
Explerunt dignum possionis praemium.
4. Torquatus sanctis fraudulenter ncctitur,
Commento cuius capitur ïiburtius,
Adfertur sacro arque diro iudici;
Quem et mucrone imperavit plectere
Christoque fortem cousecravit martyrem.
5. Sanctorum hospes Castulus zetarius
Captus et Christi martyr mox efficitur,
Post quem deinde verberati lanceis
lIarcellianus sanctus et Marcus probus,
Sic laureati fundunt caelo spiritum.
6. Togam Deo post acquisitam candidam
Pulcher et gregem pastor Christo traditum
Sebastianus, paedagogus optimus,
Insidiatur, per crudeles vincitur
A servis ductus principum obtutibus.
7. Quem iam tyranni imperant mox impii
Duci in campum et sa.gittis insui,
Sed Christi [plene] post sanatus gratia
Inter flagella demum vitam terminat,
Arcem sacratam evolat in aethera.
8. Adesto nunc beate iam precantibus
Sebastiane, iam tuere servulos
Sancto cure illo comitatu proprio,
Dimitte culpam atque praesta veniam,
Omnes fruamur gaudia caelestia.
-- 236
9. Fraterna clerum caritas conglutinet
lTullum simultas a caterva disgreget,
Fucus, rubigo, luxus, avaritia,
Abseedat omnis impia conventio,
Christum ut habeat, pura mens iam ambigat.
10. Gentis iugum, quod impie nos comprimil,
Tuo depelle adiumento gratiae,
Morbus et hoslis absit vel penuria,
Adversa cuncta ocius aufugiant,
Pax sit pereuui% functis quics placida.
11. Non nos in ira lune iudex eorripiat,
Cran terror eius fulserit in gloria,
Nec ignis vorax mancipandos adprobel,
Sed te sequentes praevium potissimum
Sanctonlm simus compotes consortio.
12. Praesla, oramus, trinitas indifferens,
Desiderata tibi confitentihus,
tui solus nomen deitatis obtinens
Pater eum verbo arque saneto spiritu
In trinitate regnas in pcrpetuum.
MC, x. -- In MC nur 8, 4 bis 11, 2. --- 1, 1 ad illum X. -- 1, 2 Qui
passimxis teml,us arguer in marie X. 1, ,5 Celso persontem X. -- 2,
Diro est hic ttxne dilapidatus saxo X. -- 2, 4 dimersum X. -- 3, 4 amnibus
et in fluctihus X. -- 4, 2 Comentum X. -- 4, 3 Affeetu aevo et dir,» viu-
diee X. -- .5, 2 Cal»tU. est et Christi X. -- ,5, 3 Postquam deinde X. --
6 2 ut greffera X. -- 6,5 A«: servis X. -- 7 4 terminatus X. -- 8, 5 Quo
onmes fruamur gaudio eaelesti X. -- 9, 5 Christum ut abet MC; Christum
ut inertie emper pure ambiant X. -- 10, I lugum quo ens impie nos eom-
primit X. -- 10, ; Hnstis nec morbus adsit X. -- 19, 4 effugiant X. --
11, 1 ttxne le|dt X. -- Zu I,edauern ist die Ver.tfimme|ung von MC, da der
Text in X sich an vie|en Stellen a|s Umarbeitung erweist. -- Cfr.
5ligne. 6, 1047.
166. la .ancti Selmstiani.
Sebastiani martyris sollemne est
Festum beati, plebs fidelis eoncine
Beuigna metite eanticum novum
Qui dat triumphum sanetis et vietodam
Iubetque caeli possidere patriam.
Vir hic fuit verax, modestus, sobrius,
Mitis iucundus raide et carissimus,
Sermone clarus, lingua disertissimus,
Ad hoc latehal saeculi sub chlamyde,
Regnum ut poli praedicaret omnibus.
-- 237 --
3. Dc orc sancti multiludo plebium
Praecepta Chrisli audicntes inquiunt:
Sit turpe nobis, hactcnus quod viximus
Obtemperando pcssimis parcntibus,
Christum sequamur, redemptorem omnium.
4. Sebastiane, sancte noster "qernule,
Nos doce, fovc, gubcrna ct protcgc,
Ad passionem quMiter l,rmptissim
Vcnirc mentc debeamus navitcr
Et fotiler crudelem hoslem vincerc.
5. Fecit beatus sicut illi iusscrant,
Terrena cunc{a mox iubct relinquere;
Ex toto cor,lc illi sicul slercora
Temnmtt caduca, ilico et resl,uunt,
Appeterent vilae ut fulura gaudia.
6. Parenlibus cran nunlialum pr,»lin
Eset, vcnire mnis cure gurgiibus:
Quid vobis filii c«mtigit carissimi,
l'erdatis ni mundi iu,'unda et «Tlima
E tendilis a,I m»rlem ultro pessimam?
7. Çoepere sancli ad d,»lorem fleclerc
Cor, ad pal'cntum vcrba emollescere,
Sed mox praedicli marlys cffecti surir,
Çorrob,)ranlur nimia c,nslanlia
Ad perfcrenda tormenia atrocia.
8. V,»bis iam Deus pandil l,)li ianuam,
Ad illam ut venire sautum pat4um
Possitis, in qua nulla m,,vs, sed gnu,lium
P,,rennc al(lUt magna est iu,'un, litas.
Guslalc et vidcle, quam suais est Deus.
9. Si pulchritudinem d,,mo'um quaeritis,
Aetcrna civitas habct pulchras ,hmms
Multasquc maniones in caeleslibus
Et angclorum ibi absque syllal,is
Ter sanctum clamans multiludo iuhilat.
10. Ad laudcm illic res sortant organa,
Fraglantque campi variis odobus,
Emicat iubar absque ullis umbribus,
Serenitas ibi est absque nubilo,
Et scmpiternum lumcn ibi est Dcus.
ll. Quam mana multiludo est dulcedinis
Tuae, Deus, quam te timentibus cclas
Et perfecisti raide di]igenlil,us,
Donumque gratiae tuae petentibus
Don et indulgentiam, piissime.
-- 238 --
12. Zoe beata, muta quae permanserat
Bis ternis anuis, cernit angelum Dei
Librum tencl'e, de quo verba prolulit,
Sebastiano coram suis isibus;
('lamore vocis conditorem invocat:
13. Bealu est credens luis sermonibus,
Sebasliane magne e! mirabilis;
Dixit: Iam credo Deum, Dei tilimn
l'hrisium, qui meure pandit os vel«cilol',
Ut laudem illum in superna pairia.
14. Iduae vux p»test laudcs luas, Dcus, h»qui,
Iduac cugital'e mens valel potenliam?
Tu,) rel,lcti nlarlyres mox ttamine
Ad passioncm pr.pcrant interriti,
Ut te fruanlur sulmno et htmo Deo.
15. Te adiuvaulc marlyres effccli smd,
l'er scrvum luum pium et sauctissinmm
Sebaslianum, mililem forlissimmu,
l'cr quos rogamus tk, biles, ul audias
Noslras prcces Imxasque OllllleS aml»Ules.
qui viximus. -- 4, 2 q'u n«,s dote, f.l»«.. -- 4, 3 lw-nip -
llleiltl.lll; n:lllih:r. --.5, 1 isserlt. -- 6, .'$ vobis et fili. --
5 |lominlls. -- 9, 5 s,'llll'lllm s:ihllll. -- |0, | reson«illt. --
v('rgl, ira l'llglllldl'll il)'nlllils > il 5, 3; Il, 4. --- 11,
Illlll;illlli.- I, alllli, ft, hlt, -- 1, t St, b;lti:ilii. --
illl,lllil.- I-, .'1 t.liasli,'llliiin. -- ('li'. l%lignc tJ 1 10.
Iii ,alt'li Sella,Mi.'ilii.
I. Adcsl «lies pt'rc, o|nl)la sulnmi. gaudiis,
Iduam docoralam marlyrum vicloriis
Excipit sam:ta devola ecclesia,
Oh hoc decenicr in laudcs allissimi
l lynmum pr,mamus canlicis harmonicis.
2. Ilic vir illuster meritis ac verbibus
Ab idolorum cultibus nefariis
l'lebes eonverlit divinis orat'ulis,
Cultores reddit fidei eatlaolieae
Et amatores fervidos martyrii.
3. Promplo carorum frah'um nutantem aniqloq
Affatu filmat salubri oramine,
Parentum quoque, eoniugumque subolum
Arque caroum infidelem animum
Fidei sanctae mancipavit cultui.
-- 239 --
4. Hinc principantem plebibus Chromatium,
Nicostratum vel Claudium vel Castulum
Nec non et Zoe, sinml et Castorium
Athletas fecit Christi, Dei filii,
Quod incunctanter perferrent martyrium.
5. Qui innovati salulari lawcro
Signis coruscant, virtmibus emicanL
Nain quendam lapsum quassatis iam mcmlu-ibus
Restaurat orans ilico Tihurlius,
uem cran parentes ('hristo mmms obtulit.
6. Ilinc vir illuster merito Chromatius
Spreto profano cuire i,lolatriae
Adhaerens eastae disciplinae fidei
Nexus dissolvit famulorum libere,
Mancipans Christo. quos iure 1,ossi,lcret.
7. Mox se devmum exhibens altissimo
Reliquit cuneta mumli transitoria,
Adhaesit mente diinis obsequiis,
Studct implore indita oracula,
Forum spernit ci secretum apl»ctit.
8. Huie eaterva adllaerct ,'redentium
l'erferre pondus nequiens marl)rii,
l'oto quihus idem in CamlumO litore
Coenobialem vitam gerit digniler,
De,» se sinml cuncti maclanl hostiam.
9. Romulcorum principes sacrilegi
Ad haee emmnoli gravius desaeviunt
Et êxarsêre furorequc rabido
In persequemh» Christi restes fidei,
Libamen quoqu«' diis nollent exhibi.
10. Tunc papa urbis convocato agmine
Catholieorum secum remanentium
Quosdam ex illis consecral presbytcms,
Quosdam honorat deeore lêvitieo,
Çeteros omnês fecit suhdiacones.
11. Sebastiani auctoris %tudio
0ranium horum armata confessio
Ad passionem prosilit intrepida,
Nain Zoê victrix prima vieit dimicans,
Hine Tranquillinus triumphat felicius.
12. Deinde simul Claudius, lieostratus,
Castor Vietonlue una corn Sêmpronio
8acra quaerentês eorpora per lilora
Subito capti ab insidiantibus
Salo immersi pro Christo i-nêrsi sunl.
240 --
13. Post hoc beati proeliantes pul«hrius
Castulus sanclus nec non et Tiburtius
Superant ignes tortorumque verbera,
Ense prostrali migrant ad caelestia
Regno asciti cum turba angclica.
14. Itur tenti exhinc nobilissimi
Gcmini fratres sed uni vocabulo
Figuntur ligno fcrreis aeuleis,
'Stimulantur planta pcdunl clavibus,
Fatentes Christunl lancea transfossi surir.
15. llis Ulfivcrsis laurcatis sanguine
Rulilum sidus lucernaquc fulgida
Diu latcre nullatevus potuit,
Sebastiani inclita praesentia,
Oralor quiquc cunclis fuit strcnuus.
16. Ilic callidoruul COllVCnlus insidiis
R«.gi oblatus exstat iml)ertcrritus
Et s«'iscitatul', uuntina cur tcmncret?
Christum incmclanter laudando confesus es!
Esse cure patte Dcum Selnlfiternitcr.
[7. lluius ad v,Celn fui'PliS iudex impius
lubct in campo hune sagitlis insui,
Qu,d g«nus po('nae huic ad cxitium
Putaus pr«.lcsse, sibi ad vimliciaul,
Ame'ilS relinquit ipsum velut itlortuum.
18. Nullo bcalus dolore «m,tcritul-,
'um armarctur divinis vil'lutibus,
Scd (:onvalesccn. iam vil'lute pl'acdilus
['Cl'SeCUt«fl't_qll obviat modcslius,
l'top, mens IIIOl'Clll Chl'isliani dogmalis.
19. hnmanis file deuuo dcsacvicns
Flagris concidi Dei sanctum iuq,crat
Imlesinentcr, usquc dura deficeret;
Sed mox u( ipsam perferret scntcntiam,
Spiritum efflat ad patrianl caelicam.
.'0. Astatc, Dei gh)riosi ulartyres,
Astate. Christi milites fortissinli,
Ferre favorenl vcrbis obscqucntibus,
Patrocinate vobis diligcntibus
Et suffragate Christiano coetui.
21. En, coetus onlnis arque sacerdotiunl,
En, aetas omnis, sexus vel condicio
Vestris congaudent ho,lie victoriis,
Praebete cunctis congrua remedia,
Ut quaeque vestris competant iam mcrilis.
241 --
22. Qui postulata conferendo plebibus
Et munimenta Christo servientibus
Omnibus sitis perenne solacium
Ad reserandum paradisi aditum,
Qui huius festi veneramur gaudium.
23. Praesta, oramus, trinitas indifferens,
Desiderata tibi confitentibus,
Qui solus nomen deitatis obtiues,
Pater cure fili,» arque sancto spiritu
In trinitate regnans in perpetunm.
MT. -- 1, 2 Que. -- 1, 3 debota. -- 2, 1 Zu verhibus vgl. 5, 3 und
14, 4. -- 2, 2 ultibus. -- 2, 5 ferbidos. -- 3, 1 nutans. -- 3, 4 Adque. --
3, .5 mancipabit. --4, 1 plebium.- 4, 4 filium. --5, 1 innobati, labacro.--
5, .5 (ue cure. -- 6 1 Hic vit. -- 7, 4 8tudent. -- , 2 nequibens. -- ,-5
hostia. -- 9, 3 ravido. -- 9, 5 Lies: Libamen quia? -- 10, 3 illos. -- 11, 1
,gabastiani. -- 11, 5 triumfat. -- 12, 2 8iu,pro;zio. -- 15, 1 u;ziverso. --
1.5, 4 8abastiani. -- 16, 4 eunctanter. -- 17, :3 Quo genus. - 19, 2 Fraglis.
19, 5 patria caelica. -- 20, 1 Adst«te. -- 20, 2 Adst,.,te. -- 20, 3 fah«,rem.
21, 5 Hac quaeque. -- 22, 5 festum. -- 23, .5 regnas. -- Der llymuas ist
in der Hs. mit dem vvrhergehenden zu einem verhunden.- Cri'. 5ligne
6, 91.
11;8. in ss. Serandi et (;ordialfi.
1. Christc, vcrus rex sanctormn
et sacrator martyrum,
Tu es veritas et via
vitaque crcdenimn,
Tu optantibus dus votum
et beatis bravium.
2. Tibi laudum vota pamlit
cuncta chors fidelium,
Qui Servando et Germano
robre" mox eximium
Coucessisti, ut vin¢irent
dimicando zabulum.
3. Praeses »amque mundialis
ire ad aram praecipit,
ldolis litare vanis
fortes Christi milites
Noxiumque hostiarum
immolari sanguine.
4. llli poeuas exspectabant
Christi amore dediti,
Dulce tune illis cremari,
dulce ferrure perpeti,
Validisque offerenda
corpora suppliciis:
Blume, Hymnodia Gotico
5. qos Christum nempc fatentes
exsecramus idola
Et caelestem adorantes
temnimus terrestria,
Absit, ut ritu profano
inclinemus corpora.
6. LIaec loqucntes obruuntur
mille poeuis martyres,
Nexibus manus utrasque
ttexus iuvolvit rigor,
Et chalybs attrita colla
duris ambit circulis.
7. Nobilis per vulnus amplum
porta iustis panditur,
Quosque Christus candidatis
adgregat cohortibus,
51iscet choris augelorum
et coronat praemiis.
8. State hune, hymnistae cuncti,
voce, votis, nlunere,
Arque in laudem sanctorum
vox cunctorum insonet,
Hic dies est festa nobis,
sit sacratum gaudium.
16
242 --
9. Gloria Deo parenti
in excelsis resonet,
Gloria canamus Christo
aique sancto spiritu,
Cul laus et potestas
per aeterna saecula.
MT.-- 2, 2 coora (cf. Du Cange: chors und cortis).- 2, 5 viverent.-
3, 6 Lies immolare? -- 6, 4 rigor involvit w/irde den Rcim heratellen. --
7. 4 co,rtibus [cfr. 2 2). -- 7, 6 Praemiis gegen die Endassonanz; oh vicl-
leicht die den ll-zarabern nicht fremde Form praemibua einzusetzen ist? --
, 5 et fcsta; letzteres als subst. L g. -- 8, 6 sacratntm gaudium (ist gegen den
Reim der jedenfalls in den 5 ersten Strophen streng eingchalten und in den
iibrigen wenigstens angestreht ist 1. saerata gaudiis?- Die D«»xologie vSllig
reimlos; oh spiiter angefiigt? -- Cri'. Migne 86, 123-'$; Abdruck daraus Acta
SS., Oct. X, 25. Teale 206; dort fehlen 8tr. 4--6.
169. la ss. Simonis et ludae.
1. ]rote populi, psallite praepeteS!
Iudas cure socio Simone caelibes
In festa vocitant coetibus inclitis,
Iam cunctis tribuunt gaudia servulis.
2. l'ox, ecce, resonat principis ephebI:
Uoventes ilico reddite, servuli,
Uota, quae Domino promitis, incliti
Ut vestrum accipiant munus apostoli.
3. Dignum est cure precibus promere canticuM
Dignumque superum stringere principem,
Det suis (ut) populis nunc pie gratiam,
Det post aetheream eonseqtti patriam;
4. Ac nexu scelerum iam sibi traditO
desse w.leant principi caelico,
Ae dempto crimine tramite pervio
Adflati maneant rite paraclito.
5. Sic ludas populos instruat et SimoN
Sub Christo plaeido currere tramitcm,
Servare monita legibus indita.
Suprcma ut wdeant eonsequi praemia
6. Sit trino Domino gloria unieo,
Patri cmu genito sire paraelito,
tdui solus Dominus trinus et unus est
8aeclorum valide saecula continens.
x. -- 1, festa vadant. -- 2, 1 prineipis efferi. -- :, 1 Dignum mme. --
5, 2 cueurre tramitc. Nur in dieser ,Strophe war es dem Dirter unm;g|ich,
aueh ara 8chlu«se j eder Verszei|e sein Akrostich»n durchzufiihren. -. 6, 4
8aeeulorum. -- Cfr..Migne 86» 1236. -- Die Doxologie ist vohl cnt]ehnt;
vgl. Nf. 176.
-- 243 --
170. In saneti Sperati.
1. Sperati, saneti martyris, 5. Exclamat namquc lwolinus:
Paimam virtutis inclitam
Alternis invicem choris
llymnis canamus mysticis.
2. Hunc urbs praepollens Africae 6.
Carthago servat martyrem
Amplectitque occiduus
Christo dicatus populus.
3. Floret eiusdem tumulus 7.
Eximiis virtutibus,
Ut passionis gloriam
Amplificent miracula.
4. Hic sacris cure sodalibus, 8.
Dura cogitur ad victimam,
Negavit esse fortiter
Tura libanda idolis.
9. Deo patri sit
Christi nfinister ego sure,
(uosque videtis socios,
Tales adesse credite.
His dictis praesul impius
Commotus ira insaniac
Ferire iubet gladio
Colla piorum martyrmn.
Per hoc tropaeum fidei
Evolaverunt animae,
Petentes patris solimn
Pares coronas cal,iunt.
Sicque gerentes stigmata
Christi in carne propria
Conformes facti sunt Christo
Caelesti regno ac praemio.
gloria.
MT; LSb; X. -- 1, 2 Palma LSb. -- 1, 3 inbicem coris LSb. -- 2, 1
Al» urbis lmius pracpollens Africae LSb. -- 2, 3 {'aterba¢ servat LSb. --
2, 4 dicatur X. -- 3, 2 Eximis LSb. -- 3, 3 gloria LSb. -- 3, 4 Amplificet LSb. --
4, 2 llis sacris X. -- 4, 2 cogitur virtutibus LSb. -- 4, 3 Negavit sese X;
4, 4 Sunt ne .erbiret idolis L.b. -- 5, 1 Christi clamavitque protilnts LSb. --
6, 1 llic dictis praesul ipsius LSb; ltis dictus MT, X.- 6, 2 ira fehlt
LSb. -- 6, 3 Ferirte iuhet LSb. -- 6, 4 Cola piore LSb. -- 7, 1 Post qncm
LSb; Pe»st hoc X. -- 7, 2 Ebolaberuut LSb. -- 8, 4 ac fehlt L,Sb. -- Die
bekannte l}oxologie vollst/i»dig in MT, X; Deo pa LSb. -- Cfr. Mignc
1162; Acta . Iul. IV, 206; Dan. I, 202 (nur Strophe 1).
171. In sancti Slephani.
Ad Vesperas.
1. Christus est vita veniens in orbem
blottis occasu patiens acerbae,
1Mortuis actu pietatis usu
Vivere donat.
2. Sustulit vulnus removendo mortem,
Mortis auctorcm perimendo surgir,
Patris ad dextram repetendo regnat
Sede superna.
3. tlunc sequens primus Stephauus ministcr
Sortis illatae tilulo decorus,
tuam dedit spirans Domini benignu
Spiritus illi.
16"
244 --
4. Vadit exemplo Domini revinctus,
Testibus falsis adoperttts innox,
Indicum portans seelerata sanctus
Dicta ntalorum.
5. Ore caelesti referit malignos
Et probat eonstans ratione falsos
Scmper indignos Domino polorum
Credere nolle.
6. Saxeo nimbo lapidatus instat
l'aulus et summus lapidantum scrvat
Vestem, rit reddat liberos ad iclum
Caede cruentos.
7. Sustinet mortis rabiem profanam,
l'lenus omni sed pietate cordis
Hostibus quaerit veniam, misertus
Peetore grato.
8. lmbuit primus homines beatos
Corde directo, iecore fideli,
In ride Christi iugulata relis
Ponere membra.
9. Quaesumus fientes, benedicte prime
lIarlyr et civis sociate instis,
Caelitus clarae regionis hcres
Inclite pollcns,
10. Promptus hic nostrmn faciluS rcnitte,
Tollc languorem, tribut salutem,
Confodi hostem, releva maerorem
Morte subacta.
l l.-Gloriam psallat chorus et re.ultel,
Gloriam dicat canat el rcv,»lvat,
Nomine tSno, deitate soli
Sidera clament.
MT; MC (leider fchlt die Kollation); LSd; X. -- Ferner: Cod. mss.
I£hen09vienses (Weruer n. 197): Cod. Turicen. 91. saec. 11. in. Ea; 2.
saee. 11. Rb. -- 1, 2 patiens fehlt Rb; acerve Ra, Rb. -- 1, : M,rtis
actu MT, X; actum L,'S_'d. -- 4, 2 in.,ms X, Ra. -- 4, 3 Iudicium
portans celerata X; sanctis IIT. -- 5, 1 lires celestos Ih; refellit X.
5, 2 Et probra Ra; proha RI). -- 5, 3 D,,mini Ra. -- 6, 2 Paulus est la,
Rb; servans Rb. -- 6, 3 Vestes IIT, X, Rb (Vestes wiirde freilich den Hiat
vermeiden; jedoc]t auch 10, 3 besteht derselhe, und es wire Kiirzung der
Endsilbe anzunehmen); ictus Rb. -- 7, 1 mortem Ra, Rb. 7, 2 Plenus
est Ra, Rbl et pietate MT; sed fehlt X, Ra, Rb. -- Strophe 910 und 109
ILa.- 9. 1 fiente Rai primo X.- 9, 2 ciues X; cuius Rb; societate Ra, Rla
(dieser 8chreihfehler ist bei SVerner in den Text eingeschliellen). 9, 3
regiones Ra. -- 9, 4 polli X. -- 10, 1 bine Ra. -- 10, 2 Pelle Rb. 10, 3
Lies confode; oder sollte in confodi eine mlat. Imperativform vorliegen?
-- 245 --
Confimde X; releva iaeentes RI). -- 10, 4 Hoste Hss. (beachtet man, daf.«
maerorem mit m schlief.t uml st in westg.tischer S('|lrift lcicht mit rt ver-
wechse|t wird, so ist das Verse|mn hoste statt me»rte gleich erk|iirlic|l); sub-
lata X; subaeto Ra. -- 11, 1 GI«,riam psallat, (las fibrige fehlt MT. --
II, 3 N.milii ]lss; deiti MT, L8d, X.
Weitcre Quellen nehst Variann Anal. XIV, 27 und Amd. l[, 37 (Bmch-
stiick : Str. 7, 2 sqq.) V«n Belang ist die Variante iacentes st. maerolnl 10, 3.
Da aile m«»zarabischen llss. (au£«erdem Ra un«! das I{ylnn. 5t,issiac.) ]ael'«rem
haben, diire in dem sonst metrisch k«»rrekten ]]ylmlUS hier die Kiirzung
einer Liinge bezw. ein motrischer Verst,»fs anzusetzen sein [«.Y. den ]lym]ms :
Christe eaelestis 6, ). Hier wie «]ort ist mellrfat'h Lllgll kllrzer End-
vokale in dcr Arsis (, 1; , 2; 8, 3; 10, 2; 10, 3} lilas] nmgek,'hrt K/irzung
von o in dur T[lesis (2, 2ç 2, 3 2, 4).
C&. Mie 6, 124. Morel 305; Text aus t, aher mehrfach diffe-
rierend von dem zuver]fissigeren T«.xte bci Weruer n. 1#7; aueh dic Aus-
stelhmgen betruflç des M«-trums siml unzutrcffeml. Dcr tlymm]s steht
trncr im Cod. Bibi. reg. Brellens. 67. sc. ll. in. (Anal B-llandia,
Apend. V--VIII. p. 256).
172. In ss. Syriac, i et Paulae.
1. Sacrum tcmpus in calculo 6. Exhinc verba mulcentia
Anni revolvit circulus,
Resonet laus in choro
Ex ore plebis et clero.
2. Christum Deum hymni diccnt,
Qui Syriaco martyri
Paulaequê eius sociaê
Robur dedit constantiae.
3. Praeses namque Cartllagiuis
I]lius erat temporis
Anolinus terribilis,
Nomen gestabat immanis
4. Instat sanctos perquirere
Signatos Christi nomine,
Mox Syriacum et Paulam
Siivanus duxit in aulam.
5. Tunc sciscitati martyres
Fatentur Deum in caelis,
Nain non litare idolis
Almis professi sunt verbis
Sauctorunl linit pectora,
Sed temnmlt vana deluhra
Et Christum credunt in astra.
7. ludêx rcpletus fm'ia
Sacrata tundit corpora,
Poenarm» mutat genera,
Corda non mutat crcdula.
8. Iuxta biniquc arbores
Palmarum caesi martyrcs
Lapidum ictu, animae
Migrant polorum in aede.
9. lIoxque Silvanus corpora
Ignis proiecit in flammam,
Sed imber ingens e caelis
Exstinxit impetum iguis.
10. Ob hoc precamur Dominam
hl horum resta martyrum:
Vota cunctorum accipe
Et quae poscunt attribue.
11. Quo, dum vitam peragimus,
Eluas nos a vitiis,
Et emendatis moribus
Pollere fac virtutibus.
MT. 1, '2 revolbit. -- 1, 4 plevis. 2, 2 mart.vre. -- 4, 2 Signato.-
6, 1 Wohl zu erg/i.nzen: ,,per" verba. -- 7, 2 Sacratum. 8, 1 Iuxta bne-
que. 8, :] Lati(lum |lictl[. 9, 1 Silbanus. -- |0, 1 Domine; ist g,gen
den streng durchgetïihrten Relm. -- l l. 1 vita. 11, : emendati. -- AIs Dox.-
-logie: Deo patri. -- Beachtenswert ist der eigen/fimliche Gebraueh det Casus
6, 4; 8, 4; 10, 2 (hier jed,,cll diirfte fcsta ein nom. sing. sein; vgl. 1, 1 in
Nr. 118 und 8, 5 in Nr. 168). -- Cfr. Migne 86, 903.
-- 246 --
173. In saneti Thomae.
Ad Vesperas.
1. Festuln, Christe rex, per orben
illuxit almificum,
In quo tibi contitetur
cuncta chors fidelium,
Gloriae persolvit hymnum
pro triumphis martyruln.
2. Gloriosus, ecce, tuus-
que Thomas discipulus,
Cicatrices contrectando
creditus es Domilms,
Inter fratres gloriosus
exstitit apostolus.
3. Nuntius venir de Indos
quaerere artificem
Architecture, construere
rcgium palatium ;
In foro deambulabat
cunctorum venalium.
4. ,IIabeo servum fidelem,"
Iocutus est Dominus,
,Ut exquiris, talem, aptum
esse hunc artificem."
Abbanes videns et gau,lens
suscipit apostolum.
5. Traditur regis ministro
sanctus Dei apostolus
Elioforunl ingressus
susceptus convivio,
Digna suo percussori
reddita est ultio.
6. Rex, ut vidit et audivit
insigne miraculum,
Iuvcnes ut benedicat,
supplicanter postulat,
Sic baptisma candidatos
consecrat velamine.
7. Gundaforus, rex Indorum
iniquus ac perfidus,
Romanorum more sibi
voluit palatium,
lluius opus construere
praecipit apostolum.
8. Sed beatus alque sanctus
Didymus apostolus
Erogando regis aurum
construit aediculum
Rutilum, coruscum gemmis,
in supernis sedibus.
9. Carcere nlox rex Abbanem
trusit cum apostolo;
Gat, infirmus regis frater
migrat ab hoc saeculo,
Caelo ductus vidit dignum
fratrisque palatium.
10. Angeli expetunt Christo,
ut resurgat mortuus,
Gundaforo reddat aurum,
emat aedificium
Et resolvat vinculatum
Domini discipulum.
11. Ilico surgens exponit
sacrum regi ordinem,
Carcerem deinde petit,
elicit apostolum,
Obsecrant undique fratres
veniamque criminum.
12. Tunc Thomas in campum vocat
populos In(lanicos,
Lapidera conscendit altum,
corda mulcet gentium,
Per baptisma pollicetur
veniam peccaminum.
13. Indiam superiorem
visitans aggreditur,
Dogma Christi praedicando
fundavit ecclesiam,
lnfinita per baptisma
consecravit milia.
14. Mira quippe ac stupenda
faciens miracula
Sinticemque restauravit
corporali lumine,
Laticis perfundit unda
illam et Mindoniam
247 --
15. Christiana iam probata
regis uxor Treptia
Regnum Christi concupiscens
respuit terrestria ;
Ulcerosus escabrescens
ut sanetur, postulat.
16. Precibus Thomae a Christo
angelus dirigitur,
Exuit in parte totam
ulcerosam tunicam,
Novae cutis indumenta
vestivit corporea.
17. Templum solis comminutum
corruit cure idolo,
Ac metallum pretiosum
solvitur in pulverem,
Rex illius civitatis
fugit cum Carisio.
18. Tunc sacerdos idolorum
furibundus astitit,
Gladio trausverberavit
sauctum Christi mart)rem ;
Glorioso passionis
laureatur sanguine.
19. 0 beata inter omnes
Edessena civitas,
Quae pignus suscepit almum
Domini discipulum,
Ubi corpus requiescit
cnm honore conditum.
20. Inde cuncti te precamur,
summi patris filium,
lvlitte nobis de supernis
invictum auxilium,
Ut credentes evadamus
aeternum supplicium ;
21. Ut sub uno cuncta cohors
coniuncta fidelium
Te sequamur, te canamus,
te fruamur perpetim,
Hunfili professione
proclamemus gloriam.
MT; LSa; LSd; X. -- 1, 3 sq. In quocuncta confitetur tibi LSa. --
1, 4 coors MT (cf. die Note zum gleichlautenden Vers 2, 2 ira Hymnus:
Christe verus tex sanctorum). -- 1, 5 Gloriam LSd, X; pers-lvunt MT, X ;
persolbunt LSa; persolbit LSd. -- 1, 6 martyris LSd (diese Lesart empfiehlt
sich am besten, wire aber gegen den Reim, der wenigstens durchveg ange-
strebt ist). -- 2, 2 Cqtristeque discipulus L8a. -- 2, 4 est MT, X. -- 3, 1
Indis X. -- 3, 2 artifices LSd. -- 3, 3 Architectus Mr; Arcitectuum LSd;
construeret X. -- 3, 4 qui regium X. -- 3, 5 ri, fo dum anabulabat LSd. --
4, 3 ahtum LSa. -- 4, 6 suscepit MT, LSd, X. -- 5, 1 rcgi X; ministros
MT; ministris LSd, X. -- .5, 2 sancto Dei apost,»lo L8a; ltei egl'egius
LSd. -- 5, 3 Elioforus X. -- 5, 4 suseepit MT, X; conbibio MT, LSa. --
5, 5 sui l»el'cussoris MT, LSa, X. -- 6, 3 Iubenes MT, LSa, LSd. -- 6, 4 sui,pli-
tantes X. -- 6, 5 baptismo MT, X. -- 6, 6 velamina MT. -- 7, .5 ,,pes
L8a. -- 7, 6 apost«,lo X. -- 8, 4 palatium MT, LSa, X. -- 9, 1 rex Abbanem
mox L,qa. -- 9, 3 Gath X. -- 10, 1 expectunt L8a, X. -- 10, .5 res.lbat
LSa. -- 11, 2 sacrum rei MT, LSa; rcgi. ordincm X. -- 11, 3 lu carcerem
X. -- 11, 4 eicit MT, L8a, X. -- 11, 6 veniamque crbninum peccantium X. --
12, 1 Nunc MT, LSd; vocat in campum Thmnas L,:a.- 1:;, 3 Christo X. --
13, 4 fundabit MT, L,Sa. -- 13, 6 c, nsecl'ahit MT, L.Sa. -- 14, 3 8entiçç-
que MT, L8a, LSd; 8inticeque X; retaurabit Mr, LSa.- 14, 4 corp,»ralis
LSd; corporalia X; lumina MT, LSa, L8d [viclleicht ist lumina als abl. Sillff.
eines neugebildetcn n,u,. sg. lumina f. anzusetzent; limina X. -- 1.5, 1 pro-
batam L8a. -- 1.5, 2 hnx,»r L,a; l'reptia X. -- 15, 4 l'epuit X. -- 15, 5
Ulcerosum LSa, LSd; scabrcntem MT; iscahrentcm LSa; scabrcscentem L,d;
scraber X. -- 15, 6 salhetur LSa. -- 16, 2 dirigitur angelns MT, L8a; diriturque
-- 248 --
anffelus LSd.- I6, 6 vestiblt corp,,rcam LKa. - 17, cnm id»|um |T,
id«,|is X. -- 17, 4 ..lhitur in pulberem La; pulhcrc LSd. -- 17, 6 fuit
L4«I, X; Cm-isi,, X. 1,, :i tran.bcrb«rahit LSa. -- 1, 6 |aureatum MT,
X: |aureatus |.Sa. -- ]9, 2 se,les sena civitas LSa; Edis«ena LSd; Edcscna
XI -- AIs Dox«d,,gic fiigt mr MT bt-i : Gl«,ria patri. -- Cfr. Migne 6, 1301 sqq.
174. In sancti Thomae.
I. Text in X.
l. ('unctus mundus patule triumphat,
lesus e caelis eniens c(,ruscat,
Cuius adventu renovatur orbis
Perpetim omnis.
2. Promite ob Thomac gens mores beatos
IIinc dies summus dicatur almus
Qu»d ridera ('hristi cecinens in Indos
Munerat illos.
3. Sanctus et conscius patriae supernae
Gentem adquirit pietate Christi
Rite coniunxit sibi hymnum
Illa potens.
4. Acdcm exponit nimiam in aram
Regis ipsorum merito fruendam
Quem potius reserata il»idem
Intulit illam.
5. Inde hic martyr inciditur serris
Sanctus adcitus inlita cruore
Membra sic ponit succurmt terra
In die altera.
6. Doctus insignia socius percmptus
Aulam frater parat et redcmptori
Copiam reddens creatori nostro
Ilico parens.
7. Christe cure sanctis veneris in die
Attrahe princeps populos iam ad te
Ignem atrocem fugiamus ipsumque
Caelitus canamus.
8. Gloriam psallat chorus et resultet,
Gloriam dicat, canat et revolvat:
lIomini trino, deitati soli
Sidera clament.
x. -- Vorstehendes die nnverinderte Wiedergabe des entutellten Textes
I)ci Ximenes4 )rl.iz, nur dafs dort noch 1, 2 lesum, 2, 4 Mumerat verdruckt iæt.
.M:mff]s anderer tuel]en ist dem bis zur Unversnd]ichkcit entstellten Texte
nicht zu ]mlf«n. Es schien daher das einzlg m;igliche, den iiberlieferten
-- 249 --
are çeru«h ezueellen, glche «hm edanen de D«hrn au
der Il:md der I,«'cnde (vgl. don vorhcrgehcnden Ilynmus) zu erraten und
das z«.rsti; Metrum herzustellen. Allerdirs ist die Aussicht, dabci gerade
das ursp'iingliche zu treffen, cine sehr gerie.
II. Rekonstruierter Text.
1. Cunctus iam nmndus patule trimnphat,
lesus e caelis veniens coscat,
Cuius adventu renovatur orbis
Perpetim onmis.
2. Pmite Thomam geninum bea/mn,
lluic dies summus celebratur almus,
ui ridera Ghristi recinens in lu,los
bIunerat illos.
3. Sanctus et consors patriae supernae
Gentes acquirit pietate Christi;
ite COlfiunxit sibi hunc Ahanes
llle potenter,
4. Aedem exponat nimiam in arvam
egis ipsorum mefito fruendam;
Qui poh portam reserans ibidem
Intulit illam.
5. Inde hic martyr iacitur in ferra,
nctus citus, li mox cruore
Membra Gat ponit reratque tea
Lumine quao.
6. Doctus insignis socius peremptus,
Aulam ut fmts rematque aul4
Copiam reddat, creaori nostro
Ilico parer.
7. Christe, m sanctis venes ut imlex,
Attrahas, princeps, populos iam ad te
Ignem atrocem fugiamus ac te
Ore canamus.
8. Gloam pllat chor et resulet
Gloam oEt, canat et revolvat,
omine tn% deitate soli
Sidera clament.
175. In sancti Thyrsi.
1. Exsulta nimium, turba fidelium,
Sollemne hodie martyris incliti
Est fcstuln, modula carmina fortitcr
In laudem Domini arque potentiam.
-- 250 --
2. Caelestis patriae gaudia cogitans
Thyrsus vi reppulit omnia saeculi
Sanctus, cum minime crederet in Deum,
Adflatus subito flamine sancto est.
3. Saevum conspiciens iudicem increpat:
('ur sanctos Domini, inquit, atrocior
Pocnis discrucias valde crudclibus?
lnfelix erebi igne cremandus es.
4. Ilico rabidus rempote pressera!
Ilostis Cumbricius membra colentium
In terra Doninum, nmlta perempta sunt
Sanctorum nitida milia martyrum.
5. Sanctus pro Domino Leucius nititur
Electam animam tradere potius,
Diversa genera pertulit innocens
Poenarum cupiens praemia caelica.
6..a.thleta pedibus impiger ambulans
Thyr»us, regem ubi repperit impium,
Apprendens tenuit, admonet et docet,
Iam falsa ut colere idola temneret.
7. Tunc laeto simulans ore locutus est:
Tu, Thyrse, cupio, consilio meo
Assensum tribuens sacrifices diis,
Ut magnam accipias copiam munerum.
8. Sanctus: Perspicuum est, ait, impie,
(uod tolus habitet ille nequissimus
In te nunc coluber pravus et invidus;
Cure tali pereas principe horride.
9. Gastrmn perniciter adfore praecipit
Plenum lympha, caput martyris suffocat,
Corpus, quod supcrest, fustibus caedere
lqodosis acrius pestifer imperat.
10. Sed scmus Domini voce piissima
De vase miscrum iudicem increpal:
Agnosce Dominum, lubrice e! invide,
Cure cernis opera magna et iuclila.
11. Turris construitur altius eminens
Per gyrum gladiis fixis in ordincm,
Almus (u) fastigio positus decidcns
Ese suscipcret membra fidelia.
-- 251 --
12. Magnus tu, Domine, es prae diis omnibus,
lIultum mirificus in te credentibus;
Pravis muscipula, sanctus in aethera
Christi glorificat omnipotentiam.
13. Vicus non valuit insatiabilis,
Saevus, terribilis, et nova cogitat
Tormenta sitiens vincere martyrem
Sed sanctum Domini non terruit malum.
14. Exaudi, Domine, cogitat impius
Inferre oncra, vincula omnia,
Ferventem oleum, plumbum et ungulas,
Ut sanctum superet martyrem et necet.
15. Ne, Thyrse, timeas, sic ait angelus,
Directus ego sure a Domino Deo,
A te supplicia auferam omnia,
Hostemque poteris vincere pessimum.
16. Cernens proficere nil suis viribus
Sanctum praecipitem in mare praecipit
Iactare, videant ne oculi hominum,
Ter dena stadia a litore longius.
17. Quam mira, Domine, sunt opera tua!
Adducunt manibus martyrem angeli
Et dulci resonant carmine canticum,
Iudex non meruit cernere angelos.
18. Debemus penitus facta retexere,
Quae sanctus meritis reddiderit buna
Tribus iudicibus culpa labentibus,
Quos terra reppulit mortuos saepius.
19. Exorant populi martyrem, inquiunt:
Oramus, domine, praecipe protinus,
Terra ut suscipiat corpora iudicum,
Quae scatent putrida vermibus funditus.
20. Clementer lacrimans sarculum accipit
Designans locum, ubi corpora condere
Deberent. Veniam da pie, poscimus,
Martyr, nos humiles credimus in Deum.
21. Laetentur omnium corda volentium
Caelestis patriae quaerere gaudia,
Et parvi faciant nulla nocentia,
Ut venti a facie stipula pervolent.
-- 252 --
o2
Te martyr lacrimis ,t, rnule poscimus,
l'er le onmipotens conditor ocius
Durum, quo preminmr, hoc iugum auferat
Et laetos faciat saecla in onmia.
23.
l:un, summe Domine, respice saucium
Deli,'tis, polmli dele (.hirographum,
Et n»strum gemilum cerne pr«pitius
I t:ms m»bis auxilium temp,re congruo.
24.
l;efunctis requiem omnilms, optime,
('once,le, tempora prospera tribue,
,'ictum pauperibus, subsidium vi,|uis,
[mmes percipiant, quod pie postulant.
Templum hoc, Domine, Cixilla condidit,
Dignam hic habeat sortem in aethera,
Cure summis civibus cantica praecinat
Gau,lens perpetuis sacculis omnibus.
26.
Te nostra iubilet gloria perpetim,
Qui solus Dominus trinus et unus es
lugi imperio saecula continens
Et cuncta dominans, omnibus imperns.
MT; MC; X. -- 1, 4 potenfia MT, MC. -- 2, 1 eogitat X. --2,
Tirsus vir pepulit MT. MC, X. -- 2, 3 anctus quibus minime X. -- 3, 2
airoeiter X. -- 3, 3 diserueians MC. -- 3, 4 hereni igne X; est MC. --
4. 1 Text reeh! dunkel. Vielleicht rempote : e rempote, v«,n der Zeit an.
Bivar findert: tempora: mit we|ehem Gliiek? -- 4, 2 Hostis eum brieius
X. -- 4, 3 De,mini SIC; perenta X. -- .5, 1 Leutius MC. .5, 2 promptior
X. -- 6, 3 Apprehendens X. -- 6, 4 coleret MT; eolere desinat idola X.-
7, 3 tribuens ut MT. -- 7, 4 mal:ha aeeipias eopia MT, MC; magnas aeei-
pias eopias X. -- 15, 4 horrido X. -- 9, 1 Gustrum X; statt adfore vie|-
leieht adferre? -- 11, 1 altur X. -- 11, 9. ordine X. -- 11, 3 ut fehlt MC
X; fastigio wil dreisilbig zu lesen sein, er. 23, 4 attxilium u. 24.
subsidium. -- 11, 4 suseiperent MC; fidelium MT. -- 12, 1 es fehlt
diis hier wie gew6hnlieh einsilbig. -- 12, 3 museipula sis X. -- 12, 4 omni-
potentia ]IT. -- 13, "2 sed X. -- 13, 4 sanctus Dominus Hss.; eonterruit
MT, X. -- Str. 14 und 15 umgestellt. -- 14, 2 vineula et MT. -- 14, 3
Fervens et oleum MC. -- 14, 4 Lies aut neeet? -- 1.5, 3 A te ut X. --
16, 3 Iaetari X; nec MT. -- 16, 4 a fehlt MC. -- 17, angeli mar-
tyrem X. -- 17, 4 angelum X. -- lU, sanetis MT, X; sanctus mi[seris]
reddidit haee bona MC. 18, 4 Quod X; pepulit MC. 19, 4 seatens
MT, Quae eseam dent X; funditur MC. -- 20, 1 laerimas MC, X; ora-
etdum aeeipit X. -- 20, Desinans X. -- 1, 3 parvi faeiunt ulla X. --
9.1, 4 Quae venti X; pervolant MC, X. -- 2, 1 laerimas MT. -- 22, 3 ob
iugum SIT. 2, 4 leetos MC, X. -- :3, p«,pulum X. 3, 4 Da nobis
MC; congruum MC. -- 4, Concedens X. 24, 3 Vitum X. -- Strophe
,lie uns den Bischof Cvxilla w,n Toledo (77-5--74"?: cfr. Migne 31, 402)
als rien Dichter des IlS-tonus nennt, fehlt MT, MC. -- Str. 26 fehlt MT. --
26 2 unus et MT, MC, X. -- 26, 4 Et fehlt X.
253 --
Eine weitere wohl spiiter zugedichtete D»x.logic haben .MT und X; und
zwar:
llT:Sit trino DomilO loria sedula, X: Fraesta ingenitc per unigenitum,
Regnum perpetuum atque po- Regnas qui perpetim cure saucto
tentia, spiriiu
Vidure solita qui regit omuia Olympum continens ii iudicio,
8ustents c(,ndi pie per saecula. 8ustentans aridam perenni imperio.
Odcr ist vielleicht auch Stroi,he 26 spiitere Zuthat, so dafs der tlym-
nus mit dem Gcbete des Dichters tiir seine Person schlos, dies« dana viel-
fach entrnt und dureh verschicdenartige D)xoloeen ersetzt se?
C. 51igne 86, 103 sq. (vorwiegend nach MT) u. 31, 403. Letzterer
Tcxt ist von Bivar zumeist naeh X bearbeitet, hat vereinzelte Lesartea, die
mit MT iibereinstimmen, und weist cine Rcihc teier Veriindcaamgen auf;
deshalb und wegen des Fddens jeglichcc Varianten tïir die Kritik belanglos.
Der Text in Ac 8. Ian. III, 427 (daraus Daniel 1, 16 sqq.) ist v/;llig
mit dem Bivars gleichlautend.
176. la san¢li Torquati.
Ad Vesperas.
1. Urbis Romuleac iam toga candida,
Seplem ponlificum destina, pr)micat,
bIissos Ilcsperiae quos ab apostulis
Assignat fidci prisca rclatio.
2. Iii sunt perspicui lmninis indices:
Torquatus, Ctesiplmn arque Hesychius,
ilinc Iudalecius sire Secundius
Iuucti Euphrasio Caecilioquc sunt.
3. Iii cvangc]ica lampade praediti
Lustrant occiduae parlis arcntia,
quo sic caflmlicis iguibus urdcant,
Ut cedant facibus furva nocentia.
4. Accis continuo proxima fit viris,
Bis scnis stadiis qua prcul insidcnt,
5littunt asseculas escula quacrcre,
(duo fessa dapibus mcmbra reficcrcnt.
5. lllic discipuli idola gentium
Vanis inspidunt ritibus excoli,
{Juos dura sic agere tletibus ilmn, rant,
Terreutur potius ausibus impiis.
6. Mox insana fremens turba sutellitum,
In his cure fidci stigmata nosccret,
Ad pontera fluvii usque per ardua
Incursu celcri hos agit in fugam.
-- 254 --
7. Sed pOilS praevalido murice fortior
In partes suhito pronus resolvitur
Iustos ex manibus hoslimn ci'uens,
Hostes flumineo gurgite subruens.
8. Haec prima fidei est via plebium,
Inter quos roulier sancta Luparia
Sanctos aggrediens cernit et obsecrat
Sanctorum monita pectore coliocans.
9. Tunc Christi famula obsequio parens
Sanctorum statuit condere fabricam,
Quo baptisterii unda patesccret,
Èt culpas hominum gratia tergeret.
10. Iilic sancta Dei femina tingimr
Et vitae lavacro tincta renascitur,
Plebs hic continuo pervolat ad fidem
Et fit catholico dogmate multiplex.
11. Post haec pontificum cara sodalitas
Partitur properans septem in arbibus,
Ut divisa locis dogmata funderent
Et sparsis populos ignibas urerent.
12. Per hos Hesperiae finibus indita
Illuxit fidei gratia praecoqua,
Hinc signis variis arque potentia
Virtutum homines credere provocat.
13. Exhinc iustiliae fructibus incliti
Vitam multiplici foenere terminant,
Consaepti tumulis arbibus in suis,
Sic sparso cinere una corona est.
14. Hinc te, turba potcns unica septies,
0ratu pctimus pectoris abditi,
Ut vestris precibus sidus in acthcris
Portemur socii civibus angelis.
1.. Sit trino Domino gloria unico,
Parti cure genilo arque paraclito,
Qui soins Dominus trinus et unus est
Saeelol-um valide saeeula eontinens.
MT; LSc; X. -- 2, 2 Tisefi*ns MT, L,'Se, X; Isicius MT, LSc; tlisitius
X. -- 2. 3 Vidaletius X; Secundus LSc, ,qecundus e.t IIT, X {die 8chreibart
eeundius entnahm ich den Bollandisten s. u.).- 3, 1 evangelico MT
X; vielleicht damal. ,,lampas" «ris masc. betrachtet. -- 3, 4 faucibus MT,
,Se L(gegen Metrum u. 8inn)i furba bIT, L8c; furna X. -- 4, 1 Acis X. --
255 --
4, 8 Mitttmt adsita MT; axl sita aeeu|a quaerere LSe a«eela esculeu
X. 4, 4 Quibus fessa X. $, 8 sic fehlt X. ç, 2 In his eut fidei
LSe. , 3 fluvi MT. , 4 in ga LSe. OE, 1 praevalide L.--
, 2 In parte MT; prona X. , 1 Hune Le obsequi operens LSe; areu-
deus X. , 2 8auerum instatuit MT. -- , pasoereut X. , 4
omuium Hss. 10, 2 vita LSe. -- 12, 2 praee MT; praeeox X.
13, 4 eiueri X. 14, 20rat» X; abdi LSc; bdio X. 14, 3 Ut nostris
MT. 15, 4 Saecu]om X. Cfr. Mie 8, 1112 und 31, 154 (Bivar);
AcoE SS. Mai lII, 2. Der Text ira Cod. PMat. Vind,,b. 5927. saec. 17
scheint eine Abscbri aus Bivari zu sein.
Dus streng k]assisehe Metrum zei eine Unebenhcit in 8, 2 (arentia)
4, 4 (reflcerent} und 9, 1 (parens).
177. In ss. Verissimi, Maximae et luliae.
1. Iucundum nobis hunc diem 5. Suspenduntur eculeo
Sangnis sacravit martyrum
Yerissimi et Maximae
Iuliaeque sororis rides.
2. Exsultat in his trinitas
hnpari laeta numero,
Polum repletur gaudio
De martyrum consortio.
3. Trahuntur in supplicium
ati gente nobilium,
Se nobiles esse credunt,
Mori si possent pro Deo.
4. Parari poenas imperat,
I)um fremit, impius iudex,
Sanctos turbare nititur,
Quos conspicit immobiles.
Crucis armati vexillo
Pro rege vitara ponere.
Morte fideles animas.
6. Merguntur aequore vasto
Saxis colla prementibus,
Velocius Christi raartyres
Ora[m] tangunt quam remiges.
7. Vasta Charybdis reddidit,
Olisipona meruit,
Etrema terrae finium
Cruore pollet martyrum.
8. lnde grates persolvimus
Tibi Deo almifico,
In trinitate unico,
Qui das sanctis auxilium.
9. 0b hoc preeamur, Domine,
In horum festa martyrum
Vota cunetorum accipc
Et quae poscunt attribue.
MT LSd. -- 1, 3 Virissimi MT, LSd; Maximi MT. -- 2, 3 lmpari laeto
MT, LSd; vielleicht Compari? -- 3, 2 Nati genere MT; gvntem LSd. --
3, 4 pro Deum MT, L8d. -- 5, 3 Lies vitae? -- 6, ;J Vel,,ces MT, LSd;
velocius wire dreisi]hig zu lesen (cf. Iuliaeque 1.4); «Mer ist ,,quam remiges"
= tamquam (ut) remiges? -- 7, 1 Va,ca MT; Caripdis MT, LSd. -- 7, 2
Olisibona LSd. -- tr«,phe 8 = tr. 10 ira Hymnus Nf. 12. 9, 9. Inc,tutu
festa LSd. Doxologie: Praesta MT; Deo LSd. -- Cfr. bligne I. e. 906 sq.
178. In sancti Vinceatii.
1. Adest miranda passio
Levitae, sancti martyris,
Cui clara virtute flagrans
Coroaa vincenti datur.
2. Beatus illc spiritus,
(ducm l»,»t triumphum proelii,
Post vincla diri careeris
Caelestis aula .-uscipit,
256 --
3. ('uncti nfirantur perpetim
Post rot cruorem martyrem,
()uem lcslularum fragmina
Mucrone acuto vulnerant.
4. Dolore nullo frangitur,
lIullaque poena vincitur,
Flammas ferens per ungulas
Robusla pelmansit rides.
5. Exhinc reponunt mollibus
Christi fidclem militem,
Carnis relicto pomlere
_Ad astra migrat spiritus.
6. Feris vcsanus impcrat
Iactum cadaver manderc,
Custode corvo corporis
Fames lupina pellitur.
7. travis tyrannum excitat
Furor, iubetque martyrem
Insutum parvo irunculo
Ponti profundo immcrgerc.
8. Honore summo redditur
Iubente Christo litori,
Rcvectus undis levibus
Praevenit omnes remigcs.
1MT; LSd; X. Ferner: Brev. ms. Vivariense anni 1.342. Cod. S. h,scphi
Lugduneu. Ya 6. Va. -- Brcv. ms. Vivaricnse saec. 1.5. Cod. S. Iosephi
Lugdunen. Ya 7. Vb. -- 2, 3 vincla dira MT, L,Sd, X; dira vincla Va,
Vb. -- 2, 4 suscepit MT, LSd, X, Va, Vb. - 3, 10mnes mirantur 1MT,
LSd, X, Va, Vb. -- ;, 2 toth LSd; Post tactum cruorem X; hunc cruorem
Va, Vb. -- 3, 3 fi'agmine X. -- 6, 1 Vesanus impcrator feris blT, LSd, X;
Vcsauus imperat feris Va, Vb. -- 6, 2 mandat X. -- 6, 3 Corvo custode
Va, Vb; corpore X. -- 6, 4 Fatals LSd. -- 7, 1 tirannus inexcitat X. --
7, 3 lunctum parvo naviculo Va; Insitum parvo naviculo Vb; eculeo X. --
7, 4 mcrgere Va, Vb. -- 8, 1 Honor summus X; regitur Va; leditur Vb. --
8, 2 lictori Va, Vb. -- 8, 3 Retctis MT, X, Va, Vb; leuihus Va Vb. --
, 4 l'erveuit MT. -- Nach Str. 3 f,,Igeu in MT, LSd, X Peristeph. V.
537-541; 545--576; in Va, Vb Peristeph. V. 573-576; da,,u tu MT, X:
Praesta, pater l,iissime cte. -- Cri'. Migne 6, 11966. sq. Veitere Q,,ellen und
Variantcn sit.l,e Aual. Ilymu. XIVa, 52 sq. -- Vgl. aufserdeu, rien Cyricus-
lly,unus gleicl,en Anfangs.
179. In ss. Vincenlii, Sahinae et Christetae.
1. lluc w»s gratifice, plebs pia, couvocat
Virtutum Dominus tcsfium atria,
tuo festi daldbus vota calcntia
12aelorum locet intima.
2. luncli nlal'tyril»us iungitc gaudia,
Vinceni tcneat munera vox pia,
Sabina reciuat caelica litera,
Christetes bona et era.
3. Iii mundi misera lucra per ardua
Rcfellunt hominum vafra dolentia,
Cedunt punicea colla per omnia,
Rex ('hriste, ibi, laureans.
-- 257 --
4. Simplex te trinilas ac Deus unilas
lgamus, precibus horum ut audias,
Quae ipsi petimus: corda calentia,
Immense bone, proroga.
5. Sit trina pietas ac tibi gloria,
Qui unus retinens omnia iudicas,
Large conlintm pepetim saecula
Sed ullra bene prosperans.
MT; LSb; L8d: X. -- 1, 1 Hune LSd. -- 1, 2 Domini MT, Lb. --
1, 3 Quoferti MT; Qu,,d vesti L,'Sb; Conferte X; corda calentia lq'. --
1, 4 lieet LSb; in iutima X. -- 2, 4 boua ethera lin deu Drueken ge-
wlihnlieh gelesen als: aethera) FIT, LSb, LSd. -- 3, 10 muudi LSh. --
;, 2 8pernunt MT, X; 8pernuntur LSh; -:abra MT, L,"Jb, LSd; dolentium
L,Sb. -- 3, 4 laureantes X. -- 4, I Deus unieus LSd. -- 4, 3 Quo ipse
LSb. -- 4, 4 bene LSb, L,'Sd, X; praeroga L,'Sb. -- 5, 1 trina deitas X. --
5, 2 retines X; iudieaus L,'Sd. -- 5, largire c,ntinua L,d. -- 5, 4 Et
ultra bene prosperas LSb ; prospieeras X.
Cfr. Migne 86, 1235 und 31, 4-54. Ferner Acta 88. )et. XII, 194
(Abdruck arts Migncl. Der hislang vielfach gang unverstndliche Text
bleibt lider auch nach Herbeizichung weitercr llss. stellenweise reeht
dunkel.
Blume, Hymnodia Gotic. 1"
IV. Commune Sanetorum.
IS0. Plurim«rum llart.rum.
Ad Yesperas.
1. Rector, redemptor, conditor, 3. llli relictis terreis
Qui tuis olim servulis
t{uius dedisti saeculi
Oblectamenta temnere.
2. Nobis refunde caelitus
Tuum patrisque comparem,
(uo corda nunc tepentia
Conflagrent igne proprio.
4o
Te inspirante perciti
Strages secuti corporum
Regnum poli adepti sunt.
Prostrati unde quaesumus,
Qui oh triumphos martyrum
Hymnum Deo persolvimus
lunc annuis recursibus:
5. Ipsorum interventibus
Cunctos ablutos sordibus
Sursum reduc ab infimis
Sacris reformans sedibus.
MT. -- 1, 1 et conditor. -- 1, 3 saeculis. -- 2, 4 Confraglent. -- 3, 1
Illic. -- 4, 2 Quo; martyres. Ara nichsten Iie die Korrektur ,martyris",
Iso IN'cale und Daniel, die dem Hymnus die 'bcrschrifl ,,De uno martyre u
gabcnl; aher dcr ganze K«,ntext spricht fiir rien Plaral: iiberhaupt war -ffen-
bar dcr I lymms ursprfinglich fïr d,« ,C,,mn,,,ne purim,,rum martyrum" be-
stimmt. Cfr. Mi,ne 6, 909; IN'cale 214, daraus Daniel IV, t$9.
181. i'lurimorum Mart.rum.
In Laudibus.
1. Laudes sanctorum martyrum,
(uos sacra fecit passio
('hristi conformes gloriae,
t'uris canamus mcntibus.
2. (uos de futuris praemiis
Securos caeli milites
lec mundi movit vanitas,
Nec terror fregit impias.
3. Non tenebrosi carceres
0nus cervicis ferreum,
Non manicae vol compedes
llentis mutarunt gaudia.
4. Acterni fontis etiam
Semcl rigati poculo
Sitim praesentis temporis
Refrigerabat spiritus.
5. legato pane fortius
51on ramera sentit sanctitas
Quos pascit verbo solito,
Fide vivebant uberes.
6. Cordis probato robore
Calcantes tot molestias
Agon suscepit publicus
Vitam peteutes martyres.
I 259 --
7. Sic sancti, q»os non fregerant
Carcer, fames et vincula,
Alacres in supplicio
Mundi vicerunt principem.
S»um factorem, Dominmn
Christum, secuti nmrtyres
Post ignes, cruces, gladios
Aeternis florent praemiis.
MT; X. -- 1, 4 canamus cordibus X. -- 2, 3 mundi vobit MT. -- Str. 3
fehlt X. -- 3, 2 Honus cervicis ferreis MT. -- 3, 3 manices vel c«,mpede MT. --
3, 4 bientes MT. -- 4, 1 fontes X. -- 8tr. 5--7 fehl«.n X. -- 5, 3 sq. Lies
vielleicht: Quos pascit verbo se,lido [ Fides, vivebant etc. -- 5, 4 vibcbant -
MT. -- 6, 2 Vel cantcs MT. -- 7, 3 supplicia MT. -- 8, 4 Aeternae flores
gratiae X. -- Als D«»x-logie: Deo Patri X. -- Cfr Migne 6, 910 [genauer
Ahdruck v«,n MT) u. 1003 (Text von X, ergïmzt durch Textverbesseruugen
aus MT).
182. De uno lusto.
1. Deus, immensa trinitas,
Unita semper gloria,
Pater, Christe, Paraclite,
Rerum invicte Domine.
2. Qui largilatem muneris
Tuo praestasti martyri,
Cuius festa votissima,
Quam celebramus hodie.
3. Tormenta qui saevissima
Ac wtria supplicia
Victrice tua dextera
Mente robusta pertulit.
4. Huius adclines, Domine,
Te deprecamur, precibus,
Aetherea consortia,
Celsa dona fasfigia.
5. Qui princeps esse principum
Rex mysticus agnosceris,
Agnila nostra crimina
Larga dele clementia.
6. Advenlus ut cure fulgidus
Tuus, Christe, patuerit,
Tuo ducante martyre
Lacti pergamus obviam.
MT; LSd. -- 1, 2 Unitas 51T. -- 2, 1 htrgitate MT. -- 2, 4 Neale
korrigiert: Concclebramus; aber resta als ne,m. sg. f. ist mehrfach bele.-
3, 1 T«»rltlentaque MT, LSd. -- 3, 2 llac MT. -- 4, 1 Cuius MT. -- 4, 2
deprecamur largius MT.- 6, 3 deducante LSd.- 6, 4 «,bvia. -- Cri'. Migne
86, 911 (genauer Abdruck vo MT); Neale 215; daraus Daniel IV, .
13. De uno Martyre.
Ad Vesperas.
1. lnsignem Christi martyrcln
l,audemus orc et pectore,
tJucm clara morlis gloria
Caele8tem fecit incolam.
2. ltic testis namque fidei
Actorem ('hristunl praedicans
Litare sacris genfium
Contempsit iml,ertcrritus.
3. Non illum l,»ena carceris,
OI1 rigor saevu gladii,
lhm ferri, non in«cndia
Fide cer[antcm exasperant.
4. Sepulcro mol'ris redditur
Corpus piaum vulnerc,
Emicans in caelum vola!
Cristum sccutus spiritus.
17"
-- 260 --
5. Quem cingit corona Deus,
Claro coruscat lumine,
Laetumque victorcm choris
Consociat angelicis.
6. Mors ista pretiosa est
Cum sanctis et beata gens,
Qua caelum iustis panditur,
Qua regnum lucis traditur.
X. -- 2, 3 Litorem. -- 3, 4 Fidem ceriantes. -- 4, 1 moriis exitum.-
4, 2 piato. (L,renzana: .,«Tulcro corpus reddilum [ llortis piato v-u]nere;" ob
auf Grund irgend einer Quelle?). -- 4, 3 vo]ans. -- 4, 4 spiritu. -- 5, 2
lies viell,.icht corusca sc. corona? -- 5, 4 consociet X. -- 6, 2 8chr dunkel;
vielleichl 2 u. 3 mstellcn, dann lesen: est heata gens, Cul regnum etc.?-
D,,x¢dogie: Deo patri sit gloria etc. -- Cri'. Migne 6, 990.
!.4. De uno Pontifice.
Ad Vesperas.
1. Summe confessor sacer et sacerdos.
Temporum metas rota torquet anni,
Tempus est nobis tibi consecratum
Pangere festum.
2. Praesul insignis meritisque clare,
Te sacra clefi populique tre'ha
Corde prostrato pietate poscit
Vernula patrem.
3. Vota cunctorum relegas in aula
Regis aeterni, foveas utrumque
Ordinem, cuius pius exstitisti
Pastor in urbe.
4. Queslibus cunetis referunt gementes
Gesta culparum lacrimisquc pandunt
Pcssinlae mcntis animacque nigrae
Crimina dira,
5. Digna quae poena rcvocat in ora
Nostra, cure dira miscros pcrurget
Pcndcrc mundo variante facta
Caelitus ira.
6. Tu l,rcul casus prhibe t»nantis,
Pelle peccata, tenua furorem;
Pestis et morbus, petimus, recedant
Sospite cire.
7. Moribus cultis moderare vitam,
Confer et sudam placidamque mentem,
Corda virtutnm meditentur arma
lluncre Christi.
-- 261 --
8. Sancte, tu praebe, quotiens rogaris,
Profluos fructus pluviasque largas ;
Credimus cuncta Domino favente
Te dare posse.
9. Credimus Christum pretium laborum,
Praemium iustum sludiis dedisse,
A quibus arlus etiam solulus
lIorte bearis.
10. Gloriam Christo patulo canamus
Ore praestanti, sibi servienti,
Tanin qui pollet, deitate simplex
Trinus et unus.
MT; LSd; X.- Ferner: Hymnar. ms. Molssiac. saec. 10. Cod. Rossian.
VIII, 144. R.I. -- ('-dal. m.. Rhenov. (Verner, n. 157l: Cod. Turic. III. saec.
10. Ra; 91, saec. 11. in. Rb; 82. saec. 11. Re. -- Codd. mss. Bil,l. Trev. {M,ne
III, 3301: 12,8. saec. 11. Ma; 1418. saec. 9.? Ml». -- Aufscrdcm: t'«,d. Capit.
Ver.n. 109 (1021. saec. 10. -- Hymnar. ms. Severin. saec. l°/l: Cod. Vatic.
7172; Cod. Paris. 1092.
1, 2 mets MT, Mb; etas RM; metam RI). -- 2, 3 prostrati .[T pie-
tatem poscit RM, Mb. -- 3, 1 cunctorum relevans RM. Ra, Rb, Rc, Ma, Mb ;
in aulaln Ra, Rb, Mb. -- 3, 2 fobeas MT. -- 3, 3 )rdine Re. -- 3, 4 orbe
X, Ra, urbe mit dem Beisatz non gleicher Hand ,vel orbe" Ma; orbem Rb,-
4, 1 Questubus X; cuncti Ra. -- 4, 2 Gestis MT; lacrilnasque Ld, X, RM
(aber a senkrecht durchstrichen). -- 4. 4 Crimlne dira 3[T; Crimine dir(
X. -- Str. 5 sqq. fchlen Ma. 5. I Dignaque Hss. mit Ausnahme non 3Il»
[quae sc. crimina i.t als )b.iekt anzusetzen); revocans Re; h,,ra Rb, Re. --
5, 2 Nostro cum duro MT. 5, 3 Pandere R.X[, Mb, Ra, Re; pangere Rb
(die Lesart pendre der mozarab. Hss. ist ungleich sinnvoller: das innere E r-
i g en uuserer Thaten treibt un« dieseIIçen zum Bekenntuis auf die Ztmge);
varianti Re. -- 6, 1 tonantes X, RM, Ra, Rb, Mb. -- 6, 2 tenue MT,
tenuas Rb. -- 6, 3 recedat MT, Ra, RI», Re. -- 6, 4 Sospites Re; cires Rb,
Re, Mb. -- 7, 1 cunctis model'are X, RM, Ra, Rb, R% Mb. -- 7, 2 Couler-
que tolli suda piacula mcntis X; Confert ac Rc; Conferat Mb; udam Rb.-
7, 3 meditentur alma X. -- 7, 4 Munera MT, LSd, X; 51umera Mb. --8,
Proflu«»s fluctus Rb, Re; plubiasque MT; que fehlt X. -- Die Strophe 8 ist
insbesondere durch 8, 2 sis specifisch..mozaral,isch charakterisiert; so ist es
Sllr erklirlich, dafs dieselbe nach Ubergang des vorsthenden llymnus in
die rl;mische Liturgie umgedichtet wurde. In RM steht non gleicher lland
/iber den Zeilen dieser Strophe geschrieben :
Sancte, tu praebe miseris misertus
Lacrimas iuges, gemitus profilnd«»s,
Et tuis per te meritis resurgant,
Quos sus premunt.
Wahrheinlich sollte sie zunich»t nur dann sis Stellvertrctcr einriicken,
wenn die ,,pluviae largae" schon iiberreich gespendet waren ; dz« wauserarme
Spanien schien selt«'ner einen s«dc|mn ['berschul'.u zu habcn. Spiitcr ging die
Str«»l»he nebst der urspr/ingliehen in (leu Text liber, *vie in RI», w sie a].
9 te cingeschoen ist (siehe Werncr ct. a. O.). Daselbst i»t dic Variante im
4. Vers: Quos sus mergunt, was metrisch in dcm streng klassisch ge-
messenen llymnus den Vorzug verdient. -- 9, 2 iustis X, RM; stndium Mb.-
9, 3 A fchlt X: per artus X; artus llabt et solut-. Re; solutos Ra,
10, 1 Gloria RM, Mb.- 10, 2 sine srvicnti LS«I, ll.Xl (/iberschrieben: .ihi),
Rb, 3lb (sibi ist sçh«u ans mttriscllcn Griiudcn da. richtig; iibrigeus iæt in
-- 262 --
mozarabischen Quellen die Schreibung »ivi u statt ,sihi a nichL« Auffallendes,
and der .chritt von sivi zu sire lag dann nahe]; servientes X. --
Cfr. Miche 86, 912 { MT} u. 1011 Bearbeitung nach MT u. X); Tho-
maqius lI, 401 {nenut irrtiimlich Cod. Var. re.g. 11 als seine Quelle): Missae
Gothicae et Officii M.zarabici dilucida expositio. Toleti I75. p. 14.5 sq.
185.
1. Deus, immensa trinitas,
Corona confitentium
Et magna laus martyrum,
Sume preces fidelium.
2. Iiuius sancti pontificis
Et confessoris merita
Praestent nobis solacia
Cunctaque purgent crimina;
De uno Pontifice.
In Laudibus.
3. Ut confitentes erigas
Et peccatores redimas
Donando indulgentiam
Et conferendo gratiam.
4. Et ut vir hic confessus est
Tuum nomen mortalibus,
Ira devotis mentibus
Te fateamur omnibus.
MT; LSb; X. -- I, 1 immense X. -- 1, 3 Et mea LSh. -- 2 t 1 sacri
X. -- 9, 3 Praestes MT. -- 9, 4 purges MT; purget LSb. -- 3, 3 indul-
geutia MT. -- 3, 4 gratia MT. -- 4, I ut Ieronimus confessus LSb. -- 4, 4
fateamus L8b.- Als D0,xologie: Deo parti LSh; Deo parti sit gloria X.-
Cfr. Migne 86, 912 (nach MT) und 1015 (nach X).
186. De uno Confessore.
1. {'onfessor hic probabilis,
Extorris aevo protluens,
Veri ad aram numinis
Oris Deo fert hostiam,
2. Quam partis acceptant manus,
(uam Christus ipse comprobat
Ratam, fidclem, vividam,
Iua lucidantur intima.
3. Nil tam Deo probabile
Munus collatum permanet,
Quam si per oris victimam
Litemus illi hostiam.
4. Hic ergo filium Dei
Confessus ore nobili
Caelestis aulae curiam
Intrat perennis incola.
5. Per hunc, redemptor Domine,
Nos confitentes protege,
Quo passione vulnerum
Caeli petanms impetmn.
LSd. -- 5, 4 1. peannls inti,uum oder meritum? -- Dieser Hvmnus
ging spalter mit kleinen Anderuugên in spanische Breviere des rSmischen trdo
iiber; cfr. Anal. XVI, 27,'3_ sq.
V. In Variis Occasonibus.
187. I Sacratione Basilicae.
1. Ecce, te, Chiste, tibi cara semper,
Te redemptorem nimium potentem
Supplici poscit pietate patrem
Turba precantum.
2. Hic sacra sedes tua sempiterna
Perpetim constet maneatque nostis
Proxima culpis venia peractis
Corpore, corde.
3. Port hic caeli pateat redemptis,
Clausa damnatis, reserata iustis;
Veitas, vita, via, lux et ignis,
Influe mitis.
4. Hic homo refus Deus et magister,
Peira et pastor, ovis et sacerdos,
Panis et vitis, sator et creator,
Respice plebem.
5. lIanet hic rupes latices beatos,
Abluat noxas vitiis perenptis,
Innovet mentes maculis remotis
Fonte perenni.
6. Hic caput membra propria reviset,
Lectio pascat populos aperta,
Sponsus ut tradat animis amicis
Oscula sancta.
7. Fraglet hic virms specie decora,
Sumat hic dogma doceat,lue corda,
lrriget summa dubia potentcr
Pectora rira.
8. Lapsus et maestus pariterque lugens,
Fessus et languens, simul om nis errans,
Quidpiam quisquis humilis precatur
Omnia praesta.
-- 264 --
9. Gloriam psallat chorus et resultet,
Gloriam dicat, canat et revolvat,
Nomine trino, deitate soli
Sidera clament.
IIT; LSd. -- Ferner: Psalterium et hymnarius ms. Trevirensis saec. 10.
Cod. Bolland. s. n. BT. -- Brev. ms. Valentinense saec. 1.5. Cod. Atre-
batens. 1142 (552). AV. -- l, l Ecce tibi Christe clara AV. -- l, 2 Te
»dt.mptor(.m ft.hlt AV; omnium IIT, LSd. -- 1, 3 Simplici BT; 81tpplicum
AV; partis AV. -- 2, 1 llic sacra dt scdia MT, LSd; sacra dt scdes AV;
s.m/,iterne BT. -- 2, 3 v«.niam lls.; p[.rhactis MT. 3, 1 pateat sedentis
MT. -- 4, 2 obis MT. -- 4, ?, Panis et vinum AV.,5, 1 Hic manet MT,
IVF: Hic m:lnat L8d; Hic manant AV {das s-nst ganz korrekt gewa]lrte Mctrum
and die Synm«.rie zu Ab]uet, hmovet -- cfr. in 8tr. 7 : Fraglet, ,umat, Irriget --
spr«.chen fiir: M:mvt hic|; tapis MT, L,d, liT; ist vielleicht Nebenform von
rupcs. 5, 2 [bhmt MT; noxis AV. -- 5, 3 lnnobet MT; maculas blT.-
5, 4 pcremlis MT, L,d. -- 6, 1 membra properare cuius AV. -- 6, 2 populis
liT. -- 7, 1 spcciesMT, BT, AV.-- %2,ummatMT. -- 7,3summam LSd;
du|dura MT; patentes MT, ]»d; petentes liT; petentum AV.- 7, 4 Pectora
victum LSd; Pect,,ra rata AV. -- 8, 2 Languens et fessus BT. -- 8, 4 praestat
MT; praestet AV; praesta fehlt BT. 9, I Nur: Gl«,riam psallat MT, LSd. --
9, ; deitas Olympi AV. -- 9, 4 clamant BT. -- Cfr. Migne 86, 913,
genmler Abdruck nach MT.
188. In Restauralione Basilicae.
1. (| beata llierusalem,
praedicanda civitas,
Juae tuis laeta triumphas
iu supernis civibus,
hmovata regis amplo
claritatis stigmate.
2. Fulgi,lum gestas honorera,
l,l¢na mater filiis,
Pacis alnme gloriosis
laetabunda finilms,
Rile restaurata clara
sanctitatis lampade.
3. Hic tui temidi refulget
sanctior memoria
lure restaurationis,
lucido fundamine,
Luln decoris pollet aucto
dignitatis sidere.
4. Te precamur hic adesse,
conditor sanctissime,
Hisque promptus consecrandis
sedibus il|abere
Arque consecrator ipse
hic adesto iugiter.
,5. Iam tui templum honoris
effice nos servulos,
Non caro, non corda nostra
militent discrimini,
Sed tuo sacro dicati
serviamus nomine.
6. tIic tui altaris drain
cure decoris gloria
Rite rursus reparatam,
rex superne, visila,
ttic tua virtus reduudet,
hic honor refulgeat.
7. Regis hoc altare summi
sit coruscum lamine,
Sit honore mancipatum,
sit repletum gaudio,
Sit beatum, sit serenum,
sit placens regi Deo.
8. Hic tibi nostrorum alma
cordium altaria
Cnsecra, superne iudex,
innovans nos gratia,
Sedibus illapsa donans
de supernis munera;
-- 265 --
9. Ut tibi per omne tempus,
trinitas sanctissima,
Sit honor, immensa virtus
et perennis gloria,
Qui Deus in trinitate
permanes in saecula.
MT; LSd. I, 3 triuml,llis MT. -- 1, 5 hlnr, bata MT.- 2, I gestaus
MT. -- 3, 5 pollet hacto MT. -- 4. 3 I l icque pr»mt,ls MT. -- 4, 5 Adque MT. --
5, 1 temphlm tui MT; rempli L8d. -- 6, 2 (2mm dote,ris gh»riam MT. --
6, 3 preparatam MT. -- 7, 4 replctum g'audi«, MT. -- 8, 4 innobans MT.-
8, 5 inlapse MT. -- 9, 1 onme .eclum MT. -- 9, 2 sam.tissimc L,qd. --
Cl'r. Migne 6, 915 ( MTI; Neale 216 [hat minder gliicklieh«' n-
derungeu vorgenommen uud ,tr. 6 au.gela.sen), abgedruckt bel i-)aniel IV, 1
!,9. In Anniversario Sacrati0nis Bailicae.
1. Christe, cunctorum d01ninat0r aime,
Patris aeterni genitus ab ore,
Snpplicum voCa pariterque hymnum
Cerne benignus.
MT; LSd.- Sehr zweifelhaft, oh mozarabischen Ursprmg. I)er Hym-
nus besteht ans 11 Strophen ÷ D0,xologie. tuellen (die sich um ein Be-
deutcudes noch vermehren lassenl uud Litteratur s. C%evalier, Rep. hymnol.;
daselbst wird anch eiu tl)anuu ,Chrlste sanctorum domiuator aime, Patris
arni etc. [12X4) angefiihrt, der mit orliegendem gewifs ideutisch ist.
Cfr. Anal. II, 72. Varianten und K-rrekturen zu dem dort gebotenen
Texte (leider ist iibersehen wordcn, auch Ld zu k«»llationiereu): 2, 2 Plebs
tua supplex (diirfte das Richtige seil0 resouet MT. -- '2, ;3 sq. Anuua cuius
revehunt (RM hat redeuut; redolent ein Schreibfehler) co|endglm [ Tempora
festaam MT (bat einen sich sehr empfehlenden Sinn}. -- 3, 2 in quo populos
MT. -- 3, 3 blbit et beati (sacratum ist ein Druekfehler; RM bat beatum)
MT.- 4, 1 veternos MT. --4, 2 ,Man beaehte Diluuut, ein du Mozarabern
ziemlich gel/iufiges Vort; peremunt ist nach RM in perimunt zu verbessern. --
5, 2 veniamque MT. -- 6, 1 Demnis saeva MT. -- 6. o paves ist nach RM
in pavet zu verbessern. -- 6, 3 rugit hic remotus MT. -- 7, 2 immensi
veaque MT. -- 8, B tetrus laedit MT. -- 9, 2 gubernus MT. -- 9, 3 Qui
tuis summo MT. -- II, 1 iu quo (ist das Richtige) tibi cousecratum MT.--
12, 1 in MT:
Gloria(m) summo resouet pareuti,
Gloria Christo pariterque saueto
Spiritu, dulci modulemur hymno
Omni per aevo.
Vgl. aufserdem Text und Varianten aus den Rheinauer Ilss. Veruer n. 70.
190. In Ordinatione E]dscopi.
Ad Vesperas.
1. Verus redemptor, Christe, lumen luminis,
Imago patris, splendor invisibilis,
De patre natus antecedens tempora,
E marre vero prodiens in tempore,
Promissionis foedus implens debite.
266 --
2. Tu es sacerdos, tu sacerdotes creas,
Tu principatum sortis huius floridae
Aaron dedisti consecrator inclite,
Perfusione sacrosancti unguinis
Et veste sancta cultum eius praeparans.
3. Sublime cuius in caput praemittitur
Nitens olivo mitra, auri lamina ;
Stola decoris, vestimento poderis
Ambitur idem, quem sacratum nuntiat
Impressa vesti et colorum dignitas:
4. Coccus, iacynthus, torta byssus, purpura
Cultus dicati praeferentes gloriam
Vestis sacratae ora tintinabulis
Erant corusca rite dependentibus,
Ut templum intrans audiretur pontifex.
5. Distincta gemmis pulchritudo pectoris
Adfigebatur sub figuris optimis,
Smamgdus illic sardius, |opazius,
Onychinus, carbunculus, ligurius,
Sapphirus, iaspis et nitens chrysolithus.
6. Beryllus inde seu achates fulgidi
Cum amethysto ordinis sui loco
Distinctionis iuris illic positi
Dabant futurae gratiae signa('ulum,
Quo hae figurae nuntiarent te Deum.
7. Huius dicatae sacramentum gratiae
Temptum per umbras transiendo saeculi
PcrVCllit ad te, liberator Domine,
Ut, quae figurae praecinebant mysticae,
Comp|eta in te ve.riras ostenderet.
8. IIinc finis ipse legis ad iustiiiam
Mmdi reatum proximans detergere,
Oblatus ipse tu oblator, consecrans
In patri ara collocatam victimam
Itoc sacramento su.citans ecclesianl,
9. Capu! cui factus et. du('ator praevius
Du«es in illa praesulesque collocans,
|t}tlOl'Ulll regatm" instruenda legibus,
Ut erudita gratia pontifi«um
Vitare possit damua saeva mortium.
10. Hinc te c«)rona, Christe, fratrum postulat,
Sacrafionis clara huius gratia
Descendat in Iris, quos fumros praeligis
Uni columbae praeferendos principes,
hpostolatus gloriam bis ('onferens.
-- 267 --
MT; LSd. -- 1, 5 devite MT. -- 2, 4 sacri sancti MT, LSd. -- 2, 5
sancta vuitum eius praedicans MT. -- 3, 1 Sublimen MT. -- 3, 2 Nitens olivum
MT; olimpo LSd.- 3, 4 Am},itus ]$1T; sacratam L,'id.- 3, 5 vestis LSd.-
4, 1 Cuiuu iacynthus MT; dic klassische Form wire coccum. -- 4, 2 Cuius
dicati ]$1T. -- 4, 3 sacrata MT. -- 4, 4 Erat MT. -- 5, 1 pulchritudo tem-
poris MT. -- 5, 3 Izmaragdus (sehr interessant wegen des geschriebenen Vor-
schlaglautes) ]$1T; topadius LSd. -- 5, 4 Auffallender, aber erklKrbarer Mangel
der CKsur. -- 6, 3 illis positi LSd. -- 6, 5 Quod MT. -- 7, 1 Cuius MT. --
7, 3 liberator optime ]$1T. -- , 4 aram MT, LSd (vgl. iibrigen, 9, 2, wo aber-
mais collocare mit dem Accusativ verbunden ist). -- 9, 1 Caput qui LSd;
natiirlich ,cui" einsiibig. -- 9, 2 in illam MT, LSd rcfr. 8, 4). -- 9, 3 regantur
LSd.-- 10, 2 Successionis MT; Sacra huius clara huius LSd. -- 10, Lies
in hos? in his, quo MT; prelis ( praeeligis) MT. L8d. -- 10, 4 praeferentis
MT. -- Als i)oxologie in LSd: Sit trinitati. -- Ct'r. Migne 86, 916.
191. In 0rdiatione Episcopi.
Ad Matutinum.
1. Adest diei, Christe, consecratio
Honoris illa" suscitati antistitis
ostri recursu innovatac temporis,
Qua hunc vel omnes personare convenir
Ecclesiarum deputatos principes.
2. Sint sacrosancto consecrati unguine,
Sint sanctitatis praenitentes lampade,
Compunctionis compluantur munere,
Confessionis innoventur cantico
0mni repnlso criminum contagio.
3. Sint carne pnri, sint et ore fulgidi,
Sint hospitales sint amantes invicem
Signis coruscent sanitatum compotes,
¥irtute pellant spiritus daemonia
Et veritatis convalescant gratia.
4. Retorta bissus castitatis fulgidae
Et unitatis pnnicae concordia
lndesinenter corda horum reldeant ,
Qnae dnm patenter menfibus insederint,
Astare possin ('hristi ad aram liberi.
5. Sit his potestas et ligare et solvere
Eiscopali probm privilegio,
Cumre morbos corporum vel inentium,
Compassionis ferre testimonium,
Portare motum litis ortae scandalunl.
6. Ut de peractis sanctitatis cursibus
Vitae coronam, quam pamsfi omnibus
T% Christe, vero corde diligentibus,
Hi consequantur post triumphos saeculi
Regno perenni consecrandi perpetim.
268 --
7. Sit lrinitati sempiterna gloria
llonorque summus et potestas iuclita,
2uae trinitas, pater patrisque filius
Cure spiritu, unus Deus substantia
l'er cuncta re[mat saeculorum saecula.
MT: ]»nd. -- l, 2 illi s, scitati autistitem MT. -- 1, 3 rec, rsus iuuo-
vatu L.d. -- 1 4 «.«,nsonarc L.d. 2, 1 l,r-crvati unguine LSd. -- 2, 4
innobntur MT. -- 3, I imn. MT. -- 3, 2 o.pita|cs MT. -- 3, 3 c.mpoteus
LSd. -- 3, ,5 cova}escm,t MT. -- 4, 1 castitntis fl-rhiae LSd. -- 4, 4 Quo
L,d. -- 4, ,5 I«sent MT. -- .5. 1 solbere MT. -- 5, 3 vei mentibus MT. --
t;, 2 qua p:lrasti MT. -- f;, 4 |lic MT. 7, | l'on der Doxoiogie nur die
zwei erstcu W.rc |»d. 7, b regnat in saecu|«»rm MT. -- Die l)ox-|ogie
i.t augcnscheiuli«-h .iiiuger l)atums als der ||ymuus c|'r. deu Cisurmangel
in 7, 3 sq. -- Cfr. Migne .6,'916 sq. --
192. In Natalilin El»iSe0ld.
1. l,au,lem ('hrislo plebs ,liea|a
e»neinat in saeculis,
ui sacravit sacerdotem
comprcm apos|ulis
Et remedia concessit
cxquisita populis.
2. Exsullct chorus tidelis,
laeteulur praeeordiis
l»e mauu sacerdotMi
percep|uri bos|imn
{'hristi eorporis peremti
comitante gratia.
3. [De] cach, rcfulgens lumen
replevit dis('ipulos
Et doctrina gratiarum,
pervertit in posteros
Regnum hoc sacerdotale,
quod praesentes cernimus.
4. Benedi.:ti»nis donum
et eorona gloriae,
lndumentum nuptiale
praemium, septemplici
Dccoravit hunc decorem
Christus suo munere.
5. lpsc lmpulum et clerum
per huius suffragia
Protegat in suo templo
pietatis dextera
Et attollat in futuro
indulta facinora.
6. (Juaesumus tuam petentes
aeternam clementiam
Annua recursionis
per longaeva tempora,
Ut hunc diem celebremus
cure summa laetitia.
7. Gloriam cananms patri
cure honore debito
Filioque redemptori
simul et paraelito,
tdui regnat per infinita
et aeterna saecula.
-- 269 --
193. in Ordinalione Regis.
1. Inclite rex magne regum,
consecrator principum,
Vtritas signata patris,
Criste, veto chrismate,
(uo favente regna durant
atque toges imperant.
2. Provehe regnum fidelis
principis ad gloriam,
Unguine sacro nitescaL
sanciilate floreat,
Fulgeat vitae corona,
polleat clementia.
3. Gaudeat cure plebe lotus,
tota plebs cure principe,
Sit dies natalis huius
feriata gaudio,
Sit piis omnino votis
I,lena exsultatio ;
4. Ut pie tenendo regnum
cran beatis moribus,
In quibus nunc principatur,
sic modeslus imperet,
Iduo simul cure his fruatur
sempiterno munere.
5. Gloriam patri melodis.
MT; LSd. -- I, I magne rerum LSd. -- 1, 3 Veritas signa blT. --
1, 4 vero stigmate LSd. -- I, 5 f,'d)ente MT. -- l, (5 Adque regem MT,
LSd. -- 2, 1 Pr«,vee MT. -- 4, 2 quum beatis MT. -- ,5, l fehlt MT; das
weitere fehlt MT, LSd. -- Cïr. Migne 156, 917.
194. In Natalitio Regis.
1. Anni peracto circulo
Adest dies celebrior,
llatale nobis principis
llovans recursu temporis,
2. Quo matris alvo proditus
Diem petivit saeculi
Lucisque huius prodigae
Intravit ortum nesciens.
3. IIunc tu, crcator optimc,
Canalibus infantiae
Vectmn per oras tcmporum
Perfectum aptas in x irum.
4. Quem disciplinis erudis
Gratis perornans sensibus,
Maturitate temporis
Itonore diras regio.
5. 0b hoc, Deus, te poscimu%
Ut huius assis quaestibus,
Fave rogantem munerc
Poscemis audiens precem;
6. (duc» lucis huius tcrminum
hmnaculatus transeat
Mctam labcntis saeculi
l'crgcns gradu inculpabili.
7. Dco palri sit gloria.
MT; L.d. -- I, 1 perhacto MT. -- 1. 2 Ades MT. -- 1, 4 N,,ba re-
cursi MT. -- 2, 3 lmius pro die MT. -- 3, I «,brime MT. -- 3, 4 al»tas
MT. -- Str. 4 fel»lt LNd. -- 4, 2 Gratis pcragvn/s MT. -- 5, :{ Fabe MT. --
Str. 6 fehIt MT.- 7, 1 sit gloria sqq. feh|t LSd; dK" ganze Dç»x«d«gie ft.hlt
MT. -- Cfr. Mig«e 56, 917 sq.
195. In Profectione Exercitus.
1. 0 verum rcgimen, Christe, fidelium,
Qui rira, via es ac pia verit,
Lustrans conspicuo lumine credulos,
0bscurans quoque perfidos.
-- 270 --
2. Tu es unigena alma redemptio,
Tu verus genitor nosque clientuli,
Tantis [dum] laerimis pectora tundinms,
Inteude pie suppliees.
2. Reetores, humiles quaesumus, patriae
Cure cunetis sibimet plebibus creditis
Direeto itinere, inclite, ducito
Dans paeis bona omuibus.
4. Moysi qui famulo ad preeem intueus,
Ponti purpurea aequora dividens
Traducis cuneos lsraeliticos
Siccato matis alveo,
5. Et qui ad nihilum principis illius
Pharaonis opus calle potissimo
Calcando rediens impium ilico
Mergis limpha superfluens,
6. Eius quique pius quaestibus annuens,
Frcndens praevalide mox truculenlior
Divinis Amalec plectitur icfibus
Consumptis suis onmibus:
7. Dux esto placidus his tuis servulis,
Virtus angelica illis adhaereat,
Uustos invigilet his lua gloria,
Qui es summa benignitas.
8. Ut tanquam vituli plebs tua commeans
Ex grege fidei auibus libcris
Gcntes barbaricas corail|ms ventilet
Ac planta terat impios.
9. lit»sri|es a«i(.s telaquc be|lica,
(uae frustra minital lurba satellitum
hi ncccm l»qmli tendcre acrius,
Èvertc, Deus, funditus.
1). ('uius praesidi« inclitus bel|igcr
David oldlio mente tyrannidem
Goliam subigens saxeo impetu
|,aelus munere reddilur.
11. Post huuc «lui etiam tempore postero
ludam munificum cfficis praelio,
Clemens salvifica castra fidelium
Dcpellens cito taedium.
12. Nostroum gcmilus aspice priucipum
Yulgi funerea muncra contuens
Et iusto iugulo deseca aemulos,
Tu rcgum pater omnium.
-- 271 --
13. Non nostris noceat puo finibus,
Sed firmes animo principes inclitos,
In cunctis vigeant robore gratiae
Facti undique compotes.
14. Defende populum vindice dextera,
Qui sacro pretio sanguinis emptus est,
Ac vero lavacri gurgite abluens
Tot sacra tibi milites.
15. ¥ictricem tribue, Christe, de hostibus
Palmam christicolis caelitus regdbus
Ex totis viribus te redamantibus
Voto, vita et aetibus.
16, Nunc coepta peragant gressibus prosperi G
Cure pace redeant sedibus propl'iis
Pactumque recinant hymnum in aethcris
Huiusce tibi vocibus.
17. Sit trino Domino gloria unico
Regnum perpetuum, aucta perennilas,
Qui semper fanlulis comta corona es,
Regnans saeculis omnibus.
bIT. -- 1, 2 bac pia. -- 2, 3 tante lacrimis. -- .5, 2 Faraonis. -- ,5, 4
mersis. -- 6, ;3 hictibus. -- 7, 2 adereat. -- 9, 2 frustrat minitrat turba
satellitum. -- 12, 3 Ex iust«,. -- 13, 2 8et firmes afiim- principis incliti.-
1;3, ;3 vigeat. -- 14, 2 Q,tem sacre». -- 14 3 I lac veto. -- 14, 4 Toth sacras.-
15, 4 Vota vita. -- Cfr. Mignt. 86, 91,'5 sq.
1. Fove nunc, sancte DOlllillC
Tua rcpletos gratia,
Anni hoc cursu temporis
Novi semper custodias.
2. Momenta cuncta, Dolninc.
Coucede sine criminc,
Frualnur tua, Domine,
Custodia perpetua.
3. Terramquc replc fruclibus,
Animam, corpus tcito
5Iorbi G dclictis cal'ere,
Falnem ct hostem cobibc.
4. Fac nos hoc tempus spalia
Fi,leli mente agere,
Qualitcr oculis tuis
Mcreamur complacere.
5. Nain hisce nune tcml»orilm.-,
('hrisle rcdcmplor, poscilnu,
l'ellas a nobis imxium
Anguis nequisilai virns.
6. Perelmi CUl'SU spatia
Septem dieruln volvimur,
Nos sepliformi graliae
Diglmre prolnptus ingcfi.
7. Haee nenlpe, Christe, condita
Tua manet potentia,
Cuius poteslas, gloria
Per cuncta rcgnat saccula,
-- 272 --
llc. -- Dcr .h.nfang diescs ]-lymnus le|l||. -- 1, 2 replcti. -- 1, 3 hunc
cursu. -- 1, 4 Nobis (novis, novi) semper. -- 3, 2 AllilllllS. -- 3! 3 Morhm.-
5, 2 Christi. -- 5, 4 nequissimum.
197..,Hymnus de Primitiis."
Ad Vesperas.
1. lnclito regi polorum
defcrentes debitmn
Puro corde, plebs alumna,
pcrsonemus canticum,
Nostrum ut ipse ldacatus
diluat piaculum.
2. Manu% en, primitiarum
annuo recur.io,
Il,se ut rite prae«'«pit
olim prisco populo,
Offerentes dedicemus
iubilantes Domino ;
3. Noxa ut procul detersa
conferantur commoda,
Fructum arvae iam iniectum
sacra Christi dextera
Tueatur, ut repulsa
cuncta sint per[icula].
4. ['lcus cminus remolUln.
aeris in«ummodum,
l'erimcns grando pcllalur
turbine cum nubium,
,latura quaeque fruatur
omnis turba hominum.
5. S-brie, iuste piequc
viventes in saecu]o,
Sacra virtutc suffu]ti
scrvicntcs Dumino
Collocari mcrêamur
rcgno in aetherco,
6. Polorum cives effecti
hic ablutis sordibus,
Potituri claritatem
in supernis sedibus,
Dulce resonantes carmen
Domini in laudibus;
7. Rutilat ubi coruscum
lumen pu|so nubi|o,
Turmae fulgidae sanctorum
collaetantur Domino
Candida veste togati
in choro angelico.
8. lpse nobis sic instante[ri
impendat remedium.
Ut caeleste potiamur
infinitum gaudium
Aeternumque evadentes
erebi supplicium.
9. )|undialis cura procul!
auferatque omnia,
lngerens viae cae|estis
alma desideria,
Ut illuc corde directo
deseramus terrea ;
10. lura conservantes clara
legales dominica,
Offcrentes illibat.
puritatis hostia,
Ut per haec possidcamus
vitam sine macula.
11. Tus oblatum regi almo
refraglet ambrosco
Odore Clristo aetenm
sacro in altario,
,Iystica simul ingesta
caritatis unctio.
12. |psum nunc omnes rogemus,
caelitus ut praebeat
Gratum a nobis oblatum,
quod ipse suscipiat,
lIunus, pcr quod in aeternum
regnum nobis vigeat.
273 --
13. Abluat nostrorum omne
delictorum facinus,
Purget et pins in nobis,
prave quod deliquimus,
Praemium aetemitatis
tribnat propitius.
14. Rura florida vivorum
decore vernantia
Absqne termino fruentes
cure divina gratia
Liberi ingrediamur
in aeterna patria.
15. Uni Domino couexi
Ierusalem inclita
Susceptos in se retentet
in sanctorum agmina,
Regnnm adepti simulque
cacli habitacula.
16. ]t|anenti sit laus patri,
honor atque gloria,
Inclita una cure proie
infinita gratia,
8piritu simnl cure almo
per aeterna saecula.
LSd. -- 1, 2 devitum. -- 2, 2 8chon der Reim spricht fiir recursio, das
also wohl eine Nomilmtivbildug ,rccursium" voraussetzt. -- , 3 arbae
iam iniactum. -- 5, 2 vibentes. -- 6, 3 Zu potiri c. act. cfr. 8, 3 und frui c.
ace. 14, 3. -- 8, 6 erevi. -- 10, 1 conserbantes. -- 10, 2 legalis. -- 11, 5
ingecta, vielleicht iniecta? -- 16, 3 proli.- Akrostichon: Imnus prinfiliarum.
198.
1. Rex angelorum, Domine,
Qui mundum verbo contines,
Adesto nostris precibus,
Qui prospicis cuncta soins.
2. Accipe, quod offerimus,
lqostrae primitiae mmms,
Idui Moysi praecepems
Rerum dare primifias.
8. Sacrisacro altario 8
Primitiasqae |itamus,
4uas tu, Christe, suscipias
Et postulata tribuas.
4. Parce, precamur, frugibus 9.
imullquel cure'ris germinibm,
Nec grandinis interitu
l,abores nostros diluas;
5. Ut cuncta, quae salvaveris, 10.
Quae nostro vielu pertinent,
I,egitime offeramus
De munerumque debilo.
11. Solve captivos, Domine,
Compeditosque redime,
Cunctos dispersos congrega
E pacis tuae condona.
Blme. Hmaodia Goti¢a.
,In Fest0 Primiliarum."
. ui pro humano genere
Sacrum fudisti sanuinem,
Ut nos a morte eriperes,
Dextera tua protege.
7. Suscipe, rerum Domine,
Primitias plebis tuae,
tduas tibi modo obtulimus
In templo hoc sanctissimo,
Salvaque tua gratia,
tuam hos habentes muuera,
bIiscricors voeaus es
In nos, pater omnipotens.
Inspiraque principibus
Ut pie regant populos,
tui sanctus ab altissimo
Cuncta regis ia saeculo,
Tu clericis eoncordiam,
Tu plebibus custodiam,
Ut se quoque ad invitera
Caritate associeat.
274 --
LSb. -- 1, 2 continens (sc. es'?). -- 2, 3 praecipiens (g«gen dic sonst
durchffefiihrte EndassonallZ; vgl. iihrigens 4, 3 sq.). -- 4, 2 germinns. --
4, 3 intei'ituu (viclleicbt ira Intcresse des Reimes: iniquis). 5, 1 sall»a-
bcris. 5, 4 d«.vium. -- 6, 2 Sacro fidisti sanguine. -- 7, 2 plehi. -- 7, 3
nae. -- 7, 4 sanctiime IReim). , 1 all»aquc. , 2 VieIleicht zu
konstmiereu: Salva [tam bas primitias], q nain hos(nos)? , 4 Tu pi»er
nos. 9, 2 rat. 1 9, 3 sancfis. -- 10, 3 ab inviccn. - 10, 4 Caritis. --
11, 1 Solbe. -- 11, 4 condoua wohl : communica, f participes. Doxo-
I,,gie : Pracs.
199. De Primitivis.
1. l'lcbs omnis sancta, conventus ecclesiae,
Primitivorum deferentes munera
In |OCO Sal|CtO, quem e|egit Domiuus,
In novitate ambulantes gratiae,
Illuminati corpore et spiritu.
2. Huius diei clara sit sollemnitas,
Sit feriata gaudiis sollemnibus,
Qui sanctum habent spiritum paraclitum,
Regni caelestis innovati gratia
Accipiamus munera caelestia.
3. Absit a nobis daemonum collcgio
Ille, qui olim obcaecavit poImlum,
Diei ullus nesciens miseriam,
Communionis seqnestrati gratia
Sanati quoque vera Dei gratia.
4. Te autem aime poscimus omnipotens,
Ut lumen verum tribuas fidelibus,
le obcaecati vadant in deterius,
ttuius diei nesciens miseria,
Quae sanctitatis tanta crevit gratia.
5. Hinc advocati otaries hinc in crastina
Accipiamus sanctaque mysteria,
Recedant doli animae et corporis,
Ut lumen verum luceat in cordibus,
Te protegente conservemur saepius.
6. Oremus quoque Domini clementiam,
Ut mittat nobis sanctum adiutorium
lllud de caelis, angeloram agmina,
Illuminata corda innocentia
In novitate ambulemus gratiae.
7. Occurrat nobis bIichael archangelus
Ille caelestis angelorum agmine,
Ut bonis semper innovatis sensibus
Tenebrae cordis auferantur ocius,
Lumenque veram luceat in cordibus.
-- 275 --
8. Huius catervae multitudo populi
Sanctificenlur a supernis sedibus,
U! per multorum temporum curricula
Possint explere sancta sacrificia
Huius dici primitiva gratia.
9. Sit trinitati sempiterna gloria
Honorque sumlnus et potestas inclita,
Quae trinitas, pater patrisque tilius
Cure spiritu, unus Deus substantia
l'er cuncta regnal aeculorum saecula.
Te. -- 1, 2 Primitivum. -- 1, 4 ambulans. -- 1.5 corpus et spiritu.-
3, 3 miseria. -- 3, 5 verschrieben; lies vera De! dextera oder vcro I)ei
muuere? -- 5, 5 conservemus. -- 6, 3 Illum. -- 7, 2 agmiua. -- 7, 4
auferatur, -- I$ currienla temporum. -- 9, 1 Tu trinitati. 9. 2 llon«r
quaesumus.- Vgl. iibrigens betreffs der l)oxologie die Anmerkmg zu
,Adest diei, Christe, consecratio."
Fro Varia çlade.
1. Rex aeterne, Deus, fons Idetatis,
Spes, tranquilla salus, vera medela,
Defessis requies, pascua vitae,
Lux indeficiens, pace redundans,
2. Ad te maestifici murmura dantes
Acclines famuli assunms omnes,
olens qui miseros morte punire
Conversos pot!us vivere mavis.
3. Tu es confugium illud opacum,
Ad quod dura ti!ubans conscia culpis
Iiens tandem properat, percipit idem
Pro flagris veniam arque salutem.
4. Nos unde nimium territi actu,
Qui cladis validae plectimur ictu,
Ad te confugimus, alme redemptor,
Ut culpam pietas mox esequatur.
5. Mortem, quam minitans voce propheta
Olim vaticinat sic Icremias,
Videmus propius percite ilostras
Nunc intrare domos atque fenestras.
6. David quae gravius tempore flux!l,
Urhem depopulans impia clades,
Nostris pro meritis finibus instans
Iam quoque gladio vindice truncat.
18 *
-- 276
7. Morbi, ecce, lues longins grassans
Ad nos proclivior paene vicinat
Ac nunc pro vitiis proxima nostris
Consistit perimens agmina plebis;
8. 2uasdam morlificans durins partes
Mittit funereos febrium ignes.
E quibns putrida reddita membra,
Non fiat spirims nec pulmo anhelat.
9. Virlns nulla viget carnis humanae,
Subsistit facilis fessa dolore,
A cladis facie cuncta tabescuat,
Ut cera solito iae fugamr.
10. Infantes, iuvenes, sexu. uterque,
Aetas ipsa senum cignea iamque,
Lactantes etiam ubera matrum
Prostrantur pariter vuinere diro.
11. Repletae niminm civibus urbes,
Castella popu]is, villulae onmes
Effectae vacuae sunt solitudo,
Cultore[que] caret arida tellns.
12. Hanc peccata plagam nostra merentnr,
Hoc nostrum facinus parturit ulcns,
Haec funesta quoque nempe iumentis
Admissa tribuunt nostra luenda.
1:3. Ac proinde pinm cernui omnes
Sanctnm, Christe, tuum quaesumns -altum,
Qui semper bonu es atque benignu.%
Contritos releva corde piatos.
MT. -- 1, 2 medeila. -- 2, 1 mestificati. -- 2, 3 'ollensque. -- 2, 4
vivere magis. -- 3, 1 illut. -- 3, 4 fraglis veniam adque. -- 4, 1 Nos unde
nimium territi actum. -- 4, 2 Quos cladis valide plectitnr hictu. -- 4. 4
mox sequatur. -- 5, 3 proprius. -- 5, 4 adque. -- 6, 1 Davidque. -- 7, 1
crasans.- 7. 2 proclibi,r. -- 7, 3 Ad hune. -- 8, 1 Quosdam. -- 3
putriflua. -- , 4 anehL -- 9, 3 Hac laudis racle. -- 10. 1 sexaxs utrisque. --
10, 4 Prostratur.- 11, I Replet te.- 11.2 omis.- 11,4 Lhfltore manet
arida. 12, iumenta. -- I, 1 Hac proinde. -- l, 3 adque. -- 1;3, 4
releba. -- Cr. 511ne L'6, 919 q.
201. Pro Varia Clade.
Ad Sextam
1. ]rare, qua merito sternimur, auctor,
lm upende cito Jure pterno
3Iucronemque plagae valde frementcm
.Nostris propitius paribus pelle.
277 --
Dele iam maculas mente patratas,
Purga, quidquid inest vulnus iniquum,
Nodos perfidiae redde solutos
Ae saevum cohibe caelitus ictum.
Pro nobis pietas tua te poscat,
Inspiraque tuis, inclite, sanctis
Talem pro miseris sumere vocem,
Quae intrare tuas possit ad aures.
Iam vide gemitus, aspice planctus,
Rugitum populi, praesulum arque
Sacrorumque pios principum audi
Singultus, lacrimas, flebiles quaestus.
blobis immeritis commoda aurem,
Ne quamvis gravidos ponderis mole
Consumas facili ulceris labe,
(duas sacro redimis ipse cruore.
6o
Fletum qui sceleris blinivitarum
Commutans melius aethre repente
Mortem, quam timidi iam metuebant,
Cemcns innocuam esse quivisti.
Tot tantaque tuam murmura nostra
Scandant flammigeram culminis arcem,
Ex quo salvificum rite fomentum
Cunctis adveniat ocius aptum.
Dempta, magne, plaga inguinum omnes
Incursus varios mortis acerbae
In pressure redige, noxia quaeque
Dextra, sancte, tua percitu arce.
9. Caelestis medice, ('hriste tremende,
lncursus varios mortis cerbae
In pressure redige tuque potenter
Languenti populo pande vigorem.
MT. -- 1, I Iram quam. -- 1,4 A n«,.tris. -- 2,2 ilficum.-- 2,4Hac
sevunl qltoibe celitus hict,tm. -- 3, 2 ,Spiraque tuis. P 3, 3 sumlncre w»cem. --
4, 2 adque. -- 4, 3 pis primipum. -- 5, 4 ipso cruore. -- 6, 1 Nincvita-
rare. -- 6, 2 ethere repentç. -- 7, 1 T,,th tantaque tuum. -- 7, 2 Seandat
flammigerum. -- 7, 3 salvivicnln. -- 7, 4 ahtulu. -- 8, 1 Temptos magne
plagam inguinum omnis. -- 8, 2 Incln'sis mmis varios acerve. -- 8, 3 In-
i»'essum. -- 8, 4 Dextcra sancta ta parcitus. -- 9, 2 aeerve. -- 9, 3 In-
pensum redige. -- Die.er |lymnus wie auch der f, dgende scheineu mtr
Divisioues des vorhergeheudeu zu sein.
-- 278 --
202. Pr Varia Clale.
Ad .N'onam.
1. Hu}us supplicium poefis amar
Depelle. opifex, crimine dempto,
Ut morbi fnens dira velustas,
Succeda populis ancta venustas.
2. 3Iercedis propriae unguine saac.to
Fautor debilia membra foveto,
Nervos conlomera iam resolutos
Et vitam tribnens ablne noxas.
3. Ai quamquam gravior culpa subinstet,
Maior namque taa potier,
Quo nostri oneris vincla resolvens
çoncedas t eniam, debita laxes.
4. Praesta, ingenite, gloria amma,
Semper cure genito omnia implens,
(ompar spiritui, trinitas nna.
Ac vera deitas saecla gubernans.
M'r. -- I, 3 Ut morvifueus. -- 9_, _o Fauct,,r devi]ia membra lobeto. --
OE 4 ablue nexus_ -- 3, 1 Ad qusmquam. -- 3, polleaL -- 3, 3 nosla'i
houeri,. -- 3, 4 Coueedes venlam devita. -- 4. _o in]ples. -- 4. 4 Har vera. --
C'ff. Mi_ne _'6. 9"21.
203...De I,,rtate Plavise".
1. Obduxere p,»lum nubila caeli
Absconduntque diem sole fng'ato,
Noctes continnas sidere nu, -tas
Et lnnae vidu,s carpimns olim.
2. Aether dira micat igne ¢ornsco,
('oncnoque tremit cardine mundus,
laeli l»rta tonal ruptaque credas
Axis aetherei 'incla resolvi.
3 Excrescunt pluviis aequora ponti.
Sec fines proprios iam freta notant,
Terraram medio fluctuat unda,
Errabunda secat arva carina.
4. Portus nanta suos, litora nanta,
Seces.--m-que suos nauta requirit,
Ho--pes nauta satis, vitib h¢epes,
Messes nanta taper navigat hospes.
3. Fientes agricolae culta relinqnunt,
Spectaat naufragium triste laboris,
Messis laeta nataL, senfina, oensus,
_Nati, tecta, pecus arvaque mi-ant.
-- 279 --
6. Cernas alta domus culmina ferri,
lIutatisque locis culmina poni,
Maestas inter aves ludere pisces,
Pisces in tremulis ludere tectis.
7. Eversa videas arbore nidos
Pullis cure teneris per freta duci,
Nec marrera exsilio ponere curas
Maioresque metu cogere fetus.
8. Spectat turba virum, turba fenestris,
Spectat feminei turba pudoris
Deploratque ramera turba precantum,
Victum navigiis nauta ministrat.
9. Iesu, parce tua morte redemptis,
Prior diluviuln pertulit aetas,
Ut inundaret aqtm crimina terrae,
Sed mundata tuo sanguine terra est.
1|). IllllUIll nlissa ferens ore colulnba,
ll, lllUll] paciferae muuus »livae,
Exutas liquido flumine terras
Laeto significet lapsa volatu.
MT; LSd.- Ferner: Cod. ms. P,utida Vatic. 2 .aec. 11. V. --Ehen-
so .tt.ht er ira l'c,d. Ambr,,.. C. 23 inf. saec. 13. von s|,iterer lland; cfr.
Dreves, Ambro.io.% 8. 24. -- 1, 2 sol eflhgal,, MT. -- 1, 4 ,dira. wohl in
dcr Bedeutung ,,.eit langem". -- 2, 3 rapta, lne cre«ias MT, I.Sd.- 3, ô
Terrarum tedio MT; Aquarum tedio L,Sd. -- 4, 3 spes MT, Lgd. -- 4, 4
nax'igat h,,stes MT. -- 5, 2 ,Spectaus MT. -- .5, : iMessi MÏ. -- 5, 4 teeta
imtulst IIT. -- (; 2 E mul:tti. lotis lumina MT, LSd; limiua V. -- 6, 3
inter al»es MT. -- 6, 4 Pi.ces fehit MT. -- 7, 1 Evers,s LSd. -- 7, 4 eo-
gere fretas IIT: congere fretas LSd. -- 8, 3 Dcploratque famam MT; faine
LSd. -- 8, 4 ministr«.t MT. LSd. -- 9, 2 diihtbium MT. -- 9, 3 terras MT. --
Str. 10 fehlt LSd, da 2 Blitter ausgeri.¢en sind. -- 10, 1 lam nunc missa
V. -- 10, 4 significat MT. -- D,»xologie in V xvie ira l;dgemlen ll.vnmus;
M,-trom, ,'til, trol»helzahl wei.en unzwcideutig auf einen Diehler beider
llymnen hin. Vl. iibrigens den (Jyclus der Hymncn tempore bolli.
Cri'. Migne 6, 922 (-- MT); Thomasius Il, 426; Daniel I. 20.
204. ,,De Sterilitate Plnviae".
1. Sqnalent arva soli pulvere multo,
Pallet siccus ager, terra fatiscit,
lullus ruris honos, nulla venustas,
Qmtndo nulla viret gratia florum.
2. Tellus dura sitit nescia roris,
Fons iam nescit aquas, flumina cursus,
Herbam nescit humus, nescit aratrum,
Magno rupta pater turpis hiatu.
280 --
3. Aestu ferret humus, igneus ardor
Il»sas urit aves, frondea rami
Fessis tecta negant, pulvis harenae
Sicco dispuitur ore viantis.
4. Ventis ora ferae, bestia ventis,
Captantesque viri flamina ventis,
Ventis et volucres or recludunt
Hac mulcere sitim fraude volentes.
5. Fetus cerva suos, pignora cerva,
Fetus cerva siti fessa recusat,
Fetus cerva pios maesta relinquit,
Quaesitam quoniam non vehit herbam.
6. Venerunt iuvenes pocula noti
Quaerentes putei, lymphaque fugit,
Et vasis vacuis tecta revisunt,
FIetus, heu, proprios ore bibentes.
7. Bos praesepe suum linquit inane
Pratorumque volens carpere gramen
Nudam versat hnmum, sic pecus omne
Fraudatum moriens labitur herbis.
8. Radices nemorum rustica plebes
Eplorat misero curva labore
Solarique famem cortice quaerit
lqec succos teneros arida praestat.
9. l:lanc peccata ramera nostra merentur ;
Sed mercem propriam, Christe, ri)veto,
Quo cull,a gravior, gratia maior
Iusti supplicii vincla resolvat.
10. lam caelmn reseres arvaque laxes
Fecundo placidus imbre, rogamus;
Eliae meritis irai,la saecla
Donasti pluvie, nos quoque dones.
11. Aelerne genitor, gloria f'hristo
Semper cran genito sit libi. sanclo
Compar spiritui, qui Deus mms
Pollens perpetuis inclite saeclis.
MT; LSd. -- Ferner: 2od. ms. Pontida Vati¢. 82. saec. 11. V. -- Ebenao
steht er nach Elu-ensherger ira Cod. Vat. 4754. sae¢. «h.. vor tbl. 56b. --
1, 1 pulbere M'I', L,Sd. 1, 2 siccus aer MT, LSd; fate.cit MT LSd. --
1, 3 Ntùla MT; rori. onus MT, Ld. -- 1, 4 vites gratia, MT. 2, 1 tellus
dira MT, L,Sd; neseit aroris MT. -- 2, 3 llerbas V.- 2, 4 M,norum rupta
MT. -- 3, 1 Acstus Ld; ferbet MT, LSd; Fervens sole dies V.--3, 2 urit
abes MT ; ratais MT, LSd. -- 3, 3 tecta necat LSd; pulbis arene MT. 3, 4
despuitur V. -- 4, 2 flamina venti MT, LSd., V. -- 5, 1 cerba su«,s pignera
cerba MT, LSd. -- 5, 2 sitim LSd. -- 5, 4 not venit erbam MT. -- 6, 2
imteum MT. 6, 4 Fletu seule vibentes MT, Ld. -- 'i', 3
Nuda versat humus L- ,ros MT; curba labor¢
281 --
MT, LSd. -- 8, 4 arida praestet MT. -- 9, 2 merce propria V. -- 9, 4 re-
solvens V. -- 10, 2 ,Secundo MT LSd. -- 10, 4 pluviam MT, pluvie V. -- 11, 3
Compati spiritui {lies: spiritu?) MT. -- Cfr. Migne 8ri, 921 (-- bIT); Tho-
masius Ii, 426 (= V), daraus Daniel 1, 31 (wenig zutreffcnde Nachtriiffe IV, 110).
205. Tempore Belli.
I. Tristes nunc populi, Christe redelnptor,
Pacem suppliciter cerne rogantes,
Threnos et gemitus, cerne dolorem,
Maestis auxilium desuper adfer.
2. ])ire namque fremens, en, furor atrox
Gentis finitilnae arva minatur
Saeve barbarico lnurlnure nostra
Vastari, perilnens ut lupus agnos.
3. Defensor quis erit, ni pius ipse
Succurras miserans, auctor olympi,
Humano generi crimina parcas,
Affectos venia dones amare?
4. Abraln praesidio pertulit olim
Reges quinque tuo, conditor aevi,
Haud multis pueris nempe parentem
Prostratis reducens hostibus at,'is.
5. Moyses gelidi aequora ponti
Confidens populum torrida carpens
Deduxit, retluens undaque hostem
Extçlnplo rapiens occulit omnem.
6. Tercentisque viris Amalecitas
Deiecit Gedeon iussus adire,
Ol,l,ressum populum gente feroci
Liberavit ope fretus opilna.
7. Haec tu, cunctipotens, olnnia solus,
In cuius lnanibus sunt universa,
In te nostra salus, gloria in te,
Occidis iternm vivificasque.
8. Maior quippe tua gratia, Iesu,
Qnaln sit flagitii copia nostri,
Contritos nec enim lnaestaquc corda,
Clelnens, vel hulniles spernere nosti.
9. Salva crgo tua morte redelnl,tOS,
Salva supplicitcr pacta petentes,
Disrumpe frameas, spicula frange,
Confringe clipeos bella volentum.
-- 289.
10. Iam caelum gemitus scandat amarus,
Iam nubes penetret vox lacrimarum
Vatum, contritio plebis anhela;
Salvator lflacidus, iam miserere.
Cod. ms. Pontida Vatic. 8. saec. 11. ¥. -- Ferner (nach Ehrensberger):
Psaltor. Ambros. et hymnar, ms. saec. 10. Cod. Yat. 83.; und Cod. Yat. 4764.
saec. t4hr,. --- , 4 Vastari V. -- 3. 4 venia V Thomasiu indert: Affeetia
veniam dones amore; ,,amare ' der Hs. |st als Adverb mit ,affectos" zu ver-
bindeu -- 4, 4 Statt re,lucens lies wegen des Metrums: revehens oder redi-
mens? -- 6, 1 Amalccitis V. -- 6, .3 gentem ferro V; die ]tarte Lesart, welche
Thomasius vors«.hl/igt, ,,geutemque ferro", ist gegen das Metrum. -- 10, 3
ThomaMus indert Vatum in votun,; w«trum nicht rature = sacerdotum?
Cfr. Migne 17, 122"2; Thomasius II, 427; daraus Daniel I, 114.
Dieser und der folgende Hynmus fanden Aufnahmc, obschon sie in kciner
mozarahis«hen Quelh" sich vo,huden. Vielleicht folgten sie in LSd auf den
llymnus ,,Sqttalent arva soli"; d»rt nMnlich sind an dieser Stelle 2 Bltter
heransgerissen, wodureh au«h die S«hhtfsstrophe des letzteren Hym,ms ent-
fcrnt xurde. ]ie ltt-ihenf»lge fier ]|y,»n-n in V und in den geuannten
C,»dd. Va|. 83 tt. 4754 |st tblgende: }bdaxere polum; ,qua]ent arva soli;
Tristes nllllC l,,pull; ,aeVilS Iw]la ser|t, l (Jbrigeun wird cime eingehenden
Nachwei.% der hier Zll weit f/ihrett iirde. es jedem handgreif|ieh sein, dais
der vor]iegvn«]e und niehstfo]ffende llymnu. einerseits mit den ]iymnen: lram
qua toerito; Rex aetvrn«, l)eus; IItdus re|Pi,lit|mn, imd anderseits mit den
heiden |]ymnen dt. sterilitatv |md de uhertate pluviae in Mctrum, ,ti] mtd
eharakteristisehen Iedewvudunffeu aut: imigste vervandt sind und dahel
nieht getrennt werden diirfen.
206. Temlmre Belli.
1. Saevus bella serit barharus h,)rrens.
Frelldell:; bclla furor Selllper acerat
Ac rcsl)t.rgit ox'ans caede retenti
Mulla slrage super laelus anhelans.
2. 'Ferret eonfinuo fervida hello
Geus eflYen;, suis rasta «atervis
Fiudcns innmneris aequora pont|,
Perlurbat rigidis arvaque lelis.
3. Verfit terga suis hostibus eece:
Diris ipsa cohom chrisficolarum
Ac per prona tremens invia perque
Turpi pulsa rugit fessa pavore.
4. Gens impune ferox milia vexat
Et crude lacerans milia truncat
Lymphis lota sacris corpora foedis
Passim nuda lacent tradita tory|s.
5. Aedes inde sacr, templa dicata
Ar atque Deo sanctificatas,
Exsultans valido cuncta tfiumpho
Invadit spolians praedo superbus.
-- 283 --
6. Urbes urit edax barbarus ignis,
Communesque domos urit et alraas ;
Vinctos praedo senes ducit, ephebos,
Nuptas et viduas arque puellas.
7. Casum virgo ferum, virgo sacrata,
Casum virgo suum deflet amarum,
Amissurnque dolet virgo pudorem
I,eti ferre volens virgo l,borem.
8. Hoc peccata malum grande merentur
Vere nostra Deus plurima sancte,
Sed nunc SUlJpliciter poscinms otaries,
Iam clemens famulos aspice tristes.
9. Immensus penetret fleius olympum,
Ascendatque pias clamor ad aures,
Moysi nain meritis Amalecitas
lesus stravi! agens nomine clarus.
10. lesu, nate Dei cunctipotentis,
Virtus vera, salus summa labore,
Pa\ et certa quies ac decus onme,
Tu num. esto luis fautor almnnis.
11. Emplis parce tua morte, rogamus,
Ins',aurans animos pelle timorem,
Hostes comminuens sparge fugatos,
Pacis perpetuae munera confer.
12. Laus et perpes honor, gloria patri,
Laus aeterna tibi, gloria, fili,
Una spiritui gloria sancto,
Sicut semper erat, nunc et in aevum.
Cod. ms. Pontida Vat. 82. saec. 11. V. -- Aufserdem {nach Ehrensberger)
in Cod. Vat. 33. saec. 10. und 4754. saec. 4/». -- 2, 3 Fidens V; wenn Daniel
.idens" schreibt, ist das wohl nur ein Druckfehler. -- Cfr. Thomasius II,
42; daraus Daniel I, 112. -- Vgl. iibrigem die Note zum vorigen Hymnus.
207. De Nubenfibus.
1. Tuba clarifica, plebs Cbristi, revoca
IIac in ecclesia votiva gaudia,
Fide eximia celebra monita,
Confitere piacula.
2. Rite magnalia clange deifica
Caelicas ianuas patentes intona,
Quas dira truserat veneni invidia,
Iam Christus cuncta reserat.
-- 284 --
3. Sic fera framea, serpentis lancea
Adam protoplaustum, primaevum incolam,
Èwte feminea polluit labi
Et expulit a patria.
4. Usrpant vetera ligui pomifera,
Deceptis oculis cerunnt %qua|ida,
Exusta corpora flamma angnifera
Do|endo gigunt pignora.
5. Epithalamia, usque dura reddita
Voce paradica receptant grttiam,
Crescite, clamitat, replete aridztm,
0rnate tori thalam,.
6. Pistis nardific, arva ambrosia,
Cure Christum caelicum virgo puerper
Redimens miseros ad vitam invitat,
Plaudite, evangelizat.
7. Choreis, tympanis exsuha, musica
E redde Domino vota perennia,
Qui crucis gloria eruit animas,
Qas coluber momorderat.
8. Pusill copula, assume fistulam,
Lyram et tibiam, perstrepe cantica,
Voce organica carmen, nlelotlia
Gesta psalle Davidica.
9. Fecunda, Domine, praesentes nuptias
Prole dignissima, qui tibi serviant
Et tuo nomini grntias referaut
Benedictique maneant.
10. Cithara iubila cymbalum, concrepa,
Cinara, resona, nablum, lripudia
Excelso Domino, qui regit omnia
Per cuncta semper saecula.
MT. 1, 2 tl«c in. -- 2, ;: ut»s dira. -- , 3 Eva. -- 4, 4 pignera.. --
5.2 paradica = paradisia(.us? oder lies paraclita? -- 6, 1 arba ambrosea. --
6, ; invita. -- 6, 4 Plaudete. -- 7, 3 crut'i. gloriam. 5, 2 prestepe canti-
cam. -- 5, 4 divitiea. 9, 4 permaneant. -- 10. 1 cimbala.
Cfr. MignvE6, 922 sq. - lie dttrchgfiibrtvEndassouanz aufa springt
in die Augen; zu b.achten ist, daf zugleit.b der Biunenreim angeætrebt, aber
nicht durchgefiilwt wurde. hnliches s. ira llymnuæ ,,Gaudet mme navitet".
1. Christe, cadestis medicina patri.%
X crus humanae medicus salutis,
l'rovi«lae plebis precibus potenter
Pande faw»rem.
-- 285 --
2. En ob infirmos tibi supplicamus,
Quos nocens pestis valitudo quassat,
Ut plus morbum rclcves iacentum,
Quo quatiuntur.
8. Qui potestate manifestus cxstaus
M«»x Petri socrum feb'ibus iaccntem,
Rcguli prolcm puerumquc salvas
Centurionis,
4. Ferto lnguenti populo vigorem,
Efflue larganl populis salutcm
Pristinis more solito rcformans
Viribns aegros.
5. Corporum morbos animaeque sana,
Vulnerum causis adhibe medelam,
Ne sine fl'uctu cruciatus urat
Corpora nostra.
6. Onmis impulsus perimens recedat,
Onmis incursus crucians liqucscat,
Vigor optatae foveat salutis
lIembra dolentis.
7. Iam, Dcus nostros miserere rictus,
Sic quibus te nunc petimus, mcdcre,
Ut tuam omuis recubans medclam
Sentiat aeger.
8. Quo per illata mala dura teruntur,
Erudito'um uumero decori
Compotes intrent sociaute fruclu
Regna polorum.
blT; Ld (l»eginnt erst mit trophe 7, da zwei Blittcr fehlcn); Xa
Xb (fv. 31la). -- Fcrner: Cod. ms. l:loriacen, sacc. 10. C,»d. Aurelian. 14.
{161). ,a.F. -- Cod. ms. Fuhlen. saec. 11. {'«d. thcol. Gottingcn. 231. GF. --
1, :; plebem IIT; plebi AF. -- 2, 1 E n«»bis infirmos GF. -- 2» 2 valctndo
AF; cassat Xb. -- 3. 2 s«»cerum Xa. -- 3 3 salvans hlT, Xn, XIi, GF. --
4, 2 populo AF; l»,puli GF. -- 6, 1 l»»nitus recedat Xa, Xb. -- 6, 3 Vir«,r
Xa. -- 7, 1 n«mtri Xa, XI»; miseratc Al"; miserat«» GF. -- 7, 2 Pro quibus
Xa, Xb; mederi SIT, L,Sd, Xa, Xb. -- 7, 3 Lies vi¢.llcicht cunctus st. omnis,
um den s[»nst ira Ilymous nicht vork[,mmcnden lli.'tt zu mcidcn tmd die
Endsilbe v«n tuam zu 15ingen. Abgesellcn nilnlich v«,n dcr nicht ullge-
wihnlichen Lingung einiger kurzen Endv«cale in der Arsis
4, 3; 5, 3; 8 1) und der auch sonst w«,hl gebr;4uchlichen Kiirzung
der Thesis (4, 1) verstSfst nur Vigor (6, 3) gegen das streug klassische lIe-
trum. -- 8, 2 decoros GF. -- 8» 4 p«dlorum Xl». -- IIT u. LSd fiigen als
Doxologie an: Gloria patri genit«,que pr«di, Et til»i c,»lnpar utriuslle scmpcr,
worau sich die Schlufsversc dcr
up-d XI» haben die bek:mnte D«»x,logic Gloriam pmdlat etc. vollst/indig. AF
und GF bieten beide genamten I)ox«»l«,giecn: Ghria l»at'i und Gloriam psallat»
in denen jed«)ch Vers 3 und 4 jcdcsmal lauten: ,";piritus aime Deus nnus
omni Tempore saccli.
Cfr. Migne 86, 207 und 972 sq. -- Thomasius (11, 425) nrmt X als
-- 26 --
seine Quelle bat aber augenseheinlich uoch andere benutzt. -- Martëne. de
antiq, eccl. ritibus, legt UlLeren Hymnus in zwei Fa»sungen vor: Ex ms.
]'outificali Narbone«i ante annos 700 {«aee_ 11.) -ripto, ira Ordo quo-
m«,, unedus sit infirmus (I. 91h nud: Ex ms. Missa[i Romarieeusi ante
anuos (00 (saec. 1".-7.) seripto, ira Ordo ad visitandum infirmum et inungendum
{1, 917' An ersterer tlle ist neben anderen .nderungen der Text auf
einen Kranken zugestttzt; an zweiter tel|e i«t die Reihenfolge der
Strophen fo!gende-" 1. 2, 3, .5, 4. 7, 6, u. Doxoloe: Gloria patri etc.
Diese «rdnung hielt Daniel 1, 19 bei nach dem Vorgange Ianharhs
I, 35), bei dem jedoch tmsere 4. trophe fehlk
09. lu Afemda Mortuorum.
1. Christe, rex, mundi creator
et redemptor inclite,
¥ota plebis obsecrantis
tu benigne suscipe,
Supplici voce precamur,
postulatus adveni.
2. 5Iorti olim tu potenter
inceres ut principem,
Tartara saeva petisti
dira claustra diruens,
Ferrea vincla resolvens
et retoEos eximens.
3. Hoc triumpho confidentes
mente prona quaumu%
31ortnis ut des quietem.
cure quiete gaudium
Dexterae patris tropaeo
cure beatis omnibus.
4..Non eos t]anma perurat
non catena vincia!,
Verrats illius p,vendi
nemo poenam ntiat,
Sed tuo dono beati
ablue fine gaudeant.
5. Praestet haec unitas semper
atque sunma tkinitas,
Cnins est perenne nomen
sempiterna claritas,
tni Deus trinns et unus
regnat ante saecula
MT; Le«l: X. -- 2, 1 tu feh]t MT. -- 2, 2 vineens ut princeps X. --
2. 5 vincu]a X. 3, 1 confitentes MT, X. -- 3, 3 Mortis ut ta des MT.
L._I: M,,rtis ut des X [Mortuis ist Konjektur .Neales). 4. 1 pe,-m'at
flamma X. 4, 2 Nec X: vineeat MT, LSd; vineat X. -- 4, 6 gaudeat
MT. -5, .5 Ac Deus MT. X. -- Cfr. Mi._,ne !. c. 99: Neale 219 (erlaubte
«ich mehrere Umstellungem; daraus Abdruck Da.nie[ IV, 117 sq.
I0. De Defun¢to.
I. Hic functionis est dies
Credentis in te, rex Deus,
Functi fidelis spiritum
Trad»c choris caelestium.
2. Huius tenebras discute,
Peccata huius diice
Locetur in caeletibus
In, crus poloram civibus.
3. Serena hnic micet dies,
Sidus perenne splendeat,
'ullis teratur taedii%
Semmi feratur gaudiis.
4. Ut inferorum carceres
Et clautra quaeque horrentla
Pertraien in aethera
Caeli fruamr ptri.
287
5. Hinc et reccpto corpore
Reurgat I,ic ad gloria,
Te mentis aucta gratia
l,audans pcrennis inc.la.
MT; LSd. -- 1, I IlitLV tutmtiouis dies est MT, l»";«l+ -- 1, 2 Cedenti
MT. -- 1, 3 spiritus MT; Ld. -- l, 4 Transduc LSd. -- 2, 4 cihibus. --
3, 3 Ndlus MT, LSd; tenatur IMF. 4 2 orrentia MT, LSd. 5, 3
aucte gratie 51"1". -- Cfr. 5ligne 6, 92: sq. blcaic (215 S,l.) I,ietct nur 4
Strophen abgedruckt bel Danicl IV, 117.
I n in a ! fs- UI)er i clu t.
Nf. eite
Prolous bymnorum .... çl
. Domiica . Advetw . . . 4
4. Ina hebdomadam I. Adventus 65
5. Ina hebdomadam I. Adventus 65
6. Infra hebdomadam II. Adventus 66
7. lnfra hebdomadamII. Adventus 67
8. In circumcisione D,)mini . 67
9. Dominica ante Epiphaniam . 68
10. Primo die Iciuni,,rum .... 6
11. Feria IL pe»st ()ct. Epiphaniac 9
12. Feria II. p,,st f)ct. Epiphaniac 69
13. Feria IH. post Oct. Epiphaniae 70
14. Fcria IV. post Oct. Epiphaniae 7]
15. Feria V. post «)ct. Elfiphaniae 71
16. I),,mini 1. p,,st EpipInaniam 71
17. Domiuica ll. I,«st Epiphaniam 72
ls. D,,minica II. pe, st Epiphaniam 73
20. hlfra hcbd. 1 «ua«lrngesimae Tri
21. l»fi-a hehd. I. (uadragesimae 7
22. Infi-a hO-l. I (uadragesimae 7
23. Inla Ilebd. 1. «uadr:lgcimae 7
24. hlfra Ilebd. I. Quadresimae
2.% lhminica II. Quadresimae. 79
26. Ih«ninica II. Quadreuimae. 80
27. l)nulinica III. quadragesimae
2. De median/e Quadvagesima . 1
29. I tnminica IV. quadvesimae
30. Dominica IV. Qnaagesimac 83
31. Dominica IV. quadr«esimae 4
32. De Quaesima ...... 85
Real - Index.
Nf. Seite
33. D,,minicain RamisPalnmrum 85
34. Post Dominieam Palmarum. 86
35. lu Resurrectione Domini . .
36. In Resurreetione Domini. . 88
37. A ttesurr. Domini usque cul
,seensionem ...... 88
38. In diem s. Crucis ..... 90
39. In Ascevsione Domini . . . 96
40. Dominica post A«censionem 97
41. In sancto Pentecoste... 98
42. In saneto Penteeoste .... 99
43. In sancto Penteeoste .... 99
44:. Diehus Dominicis ..... 100
45. Diebus Dominicis ..... 100
46. Feria tertia ........ 100
47. 8abbato ......... 101
4,'5. 8abhato ......... 101
49. De Prima Vigilia ..... 1()1
50. Media N,,cte ....... 10"2
51. Ad Auroram ....... 102
52. Ad Sceund:lm ....... 102
53. Ad Tertiam ....... 103
-54. Ad quatrain ....... 1(13
55. Ad 12uintam ....... 10;:l
56. Ad .extam ...... 104
57. Ad ,eptimam ....... 104
5,% Ad «)ctavam .......
59. Ad Nonam ..... 1(1.5
60. Ad Decimam ....... 10.5
61. Ad Undecimam ...... 106
62. Ad Duodecimam ...... 106
63. Ante Complctam ...... 106
64. Ad Completam ...... 107
-- 289 --
lqr. Seite
6.5. Ad Primam ....... 107
66. Ad Tertiam ....... 107
67. Ad Tertiam ....... 107
68. Ad Tertiam ....... 108
69. Ad Sextam ....... 108
7¢. Ad Nonam ........ 109
71. Ad Nonam ........ 109
72. Ad Completorium ..... 110
73. Ad Completoriun. . 110
7. Ad Completorium .... 110
7.5. Ad Completorium. . . 111
76. Ad Con,pletorium ..... 112
77. Hymnus ad Quietem . . . 113
7.. Hymnns Mediae Noctis 1 . 113
ïg. Hymn,ls Mediae Noctis II. 114
.0. Hynmus Mediae Noctis III 115
81. In Purificatione B. M. V.. 117
82. In Annuntiatione B. M. V. 117
8:5. In Diem sanctae Mariae.. 120
84. In Diem sanctae Mariae. 120
5. In Assumptione B. M. V.. 121
6. In ss Adriani et Nataliae. 122
bT. In s. Aemilianl abbatis . . 125
88. In s. Agathae ...... 127
9. In s. Agathae ...... 128
90. In s. Agathae ...... 129
91. In s. Andreae ...... 13 o
9 o. In s. Andreae ...... 133
93. In s. Augustini ...... 133
94. In s. Babilae ....... 134
9.5. In s. Babilae ....... 136
96. In s. Bartholomaei .... 138
97. In s. Bartholomaei . . . 139
98. In s. Caeeiliae...- . . . 140
99. In s. Christinae ..... 141
100. In s. Christinae ..... 14
101. In s. C%ristophori .... 143
10°. In s. Ciementis ...... 145
103. In s. Columbae ..... 14@
104. In ss. Cosmae et Damiani. 148
105. In s. Crispini ...... 149
106. In s. Cucufatis ...... 150
107. In s. Cypriani ...... 152
108. In s. Cyrici (Q,dricil . . . 153
109. In s. Cyrici Qnirici) . . . 154
110. In s. Dorotheae ..... 1.55
111. In s. Dorotheae ..... 156
112. In s. Eufemiae ...... 159
113. In s. Eufemiae ...... 160
114. In s. Eugeniae ...... 162
115. In s. Eugeniae ...... 164
B I u m e, Hynmodia Gotica
.'r. .qeite
116. In s. Eulaliae ...... 167
117. In s. Eulaliae ...... 169
118. In s. Eulogii ...... 169
119. In ss. Facundi ct Primitivi 171
120. lu ss. Facundi et Primitivi 172
121. In ss. Fausti, Ianuarii,
Martialis ....... 174
122. In ss. Fausti, Ianuarii,
Martialis ....... 175
123. In s. Felicis ....... 177
124. In s. Genesii Arelaten.is . 178
12,5. In s. Gerontii ...... 1_0
126. In s. I[ieronymi ..... lYS0
127. In s. llippolvti ...... 13
18. In s. Iac, bi ....... 184
129. In s. Iacobi ....... 18.5
130. In s. Iacobi ....... lYS6
131. In Translatione s. Iacobi . 189
132. In ss. 1nnocentium .... 190
133. In Nativitate s. I«,hannis B. 191
134. In Nativitate s. I,,hannis B. 191
135. In Nativitate s. I«,l,annis B. 192
17,6. In Nativitate s. Iohannis B. 194
1:7. In s. Iohannis Baptistae.. 19-5
138. hx Dccollatioue s. Ioh-mnis B. 196
139. In s. I«,hannis Evangelistae 197
140. In ss. Iuliani et Basilissae 199
141. In ss. Iuliani et Basilissae 199
142. In ss. Iuliani et Basilissae 202
143. In s. Iustae ....... 206
144. In s. Iustae ....... 207
14.5. In ss. Iusti et Abundii . . 208
146. In ss. Iusti et Paqtoris . . 210
147. In ss. Iustae et lufinae.. 212
148. In s. Leocadiae ..... 213
149. In s. Lucae ....... 213
1.50. In s. Mammetis ..... 214
1.51. In . l[arce|li ...... 215
152. In s. Marcianae ..... 217
153. In s. Martini ...... 218
154. In s. Martiui ....... 18
155. In s. Matthaei ...... 219
156. In s. Matthaei ...... 221
1.57. In s. Matthaei ...... 222
1.58. In s. Michaelis ...... 223
1.59. In s. Micbaelis ...... 226
160. In ss. Nunilonis et Allodiae 227
161. In s. petri Cathedra . . . 228
16. o. In s. Philippi ...... 228
163. In s. Saturnini ...... 230
164. In s. Sebastiani ..... 231
19
290-
165. In s. Sebastiani .... 235
166. In s.
16oE. In s.
16. In ss. Servd et
169. In ss. $imonis et ludae. . 242
170. In
11. In s. Stephani ...... 243
172. In ss. Syriaei et Paulac.. 245
lq3. In s. Th«mae ......
174. In s. Thomae .... 248
lïS. In s. Thyrsi ....... 249
176. In s. T-rquati ...... 253
177. In ss. Verissimi, Maximae,
Inliae ......... 255
178. In s. Vincentii ...... 55
179. In ss. Vincen[ii, Sabiuae,
Christctae ....... 256
180. De plurimis Martyribus . 258
11.
182. De uno Iuto ...... 259
lBC c uno Martyre ..... 259
184. De uno Pontifice ..... 260
15. De uno Pontifice ..... 262
186. De uno Contssore .... 262
lr. Seit
187. In Sacratione Basilicae 263
188. In Restauratioue Basilicae. 264
189. In Anniversario Sacrationis
Basilicae ....... 265
190. Iii h-dinatione Episcopi. . 26.5
lO1. h Ordinati,ne Episcopi. . 267
192. Iii Natalitio Episcopi . .
193. In Ordinati¢,ne Regis . . 269
194. Iii Natalitio Reis .... 269
135. In Profeclione Exercitus. . 271
196. bi N,,vo A,mo ...... 21
197. Hymnus de Primitiis . . . 272
198. Iii festo Primitiarnm . 273
199. De l'rimifivi. ...... 274
200. Pro Varia Clade ..... 273 201. Pro Varia C.lade .....
202. Pro Varia Clade .....
203. De Ubertate Pluvia . . . 2793
204. De terilitale Plnviae. . .
205. Tempore Belli ......
206. Temlmre Belli ...... 282
20. De ]qubenibus ...... 283
208. In Officio Infirmornm . - 284
209. Iii Agenda Mortnorum . .
210. De uno Defuncto .....
II. Verbal-Index.
Nachstehendes Register bietet zuniichst ein vollsgàndiges alphabetisches
Verzeichnis aller Hymnen (bezw. Divisiones), die nachwci.bar bis zum
16. Jahrhundert ira mozarabischen Ritus in Brauch varen. Uni die echt
mozarabischen von den bestimmt oder wahrscheinlich andersw,,Iter e n t ! e h n te n
und deshalb nicht ira vollen Text vorgelegten Hymnen zu acheiden,
sind letztere durch einen vorgesetzten Asteriscus * gekennzeichnet. Hymnen-
kSpfe in Sperrdruck sind i nediti. Einen Gesamtfiherblick fiber die
Quellen vermittelt die Tabelle, in welcher ein + in der betreffenden Kolumne
die Hs. angiebt, welche den fraglichen Hymnus enflJilt; die Kolumne NM be-
zeichnet nicht-mozarabische Quellen.
*Ad eenam agni providi ............ : .+. ::
Adest diei Christe consecratio ............
Adest dies percompta summis ........
Adest dies quo passus st ......
*Adest dies sanctisiima .............
Adest miranda passio I Levitae .......
Adest mirandapassiol Quirici .
(Adesto nostris precibus cfr. Intende}
...... I+ + ..[+ 3
......... + ..14 88
|
27
I 153
291
Hymnentext.
Adesto l, lebs fidissima ..............
Ad sanctae Agathae virgiuis ...
Ad te clamantes exaudi .............
*Aeterlm Christi munera ............
Aeternae lucis conditor .............
*Acterne rerum conditor ............
Aeterue rex altissime [ Redemptor ....
Aeterni proles partis et incliti .......
*Agns sepu|crum est ...............
Agni gcnitor Domine ...............
AIleluia piis edite laldibus ..........
Almi nunc revehit resta ...............
AImi prophetae progenies pia ..........
Altissimi verbum patris .............
Anni peractis mensibus ...............
Anni peracto circulo ................
A patre unigenite ....................
*Apostolorum pas.io ................ -t-
A solis ortus cardine (5 bezw. 9 Str.) +
A solis ortus cardine (15 $tr.) .........
Assunt o populi festa .................
Assunt punicea fl.oscula ............. -t-
Assunt tenebrae primae ............. -'
Astantes paritgr sexusunigena, ..
Auetor luminis filitts virginis ...........
Auctor perennis gloriae ..............
*Aurora iam spargit polum ......... +
*Aurora lucis rutilat ..................
*Ave matis stella ....................
Barcinon laete Cucufate vernans ..... +
*Beata nbis gaudia ................
*Beate martyr pros,vera .............
Benignitatis fons Deus ..............
*Bis novem noster populus ..........
*Caeli Deus sanctisslme ............
Certum tenentes ordinem ............
t'hriste caelestis medicina patris .....
*Christe eunctorum dominator ......
Christe immense dominator...
Christe immense dominator .........
Criste lumen perpetuum ...........
Christe lux lueis Deus .............
Christe lux mundi salus ...........
Christe precamur annue ............
Christe qui lux es et dies ..........
C]lriste qui regis omnia.
*Criste redenlptor omnium I Conserva
Christe rex mtmdi ereator ...........
Christe salvator omnium [ Caelorum..
Christe tu rerum opifexque ..........
Christe refus tex sanetorum .........
Christi eaterva clamitet ..............
Christus est virtus patris ............
Christus est vita venien.s .............
Cibis resumptis eongruis .............
-'l÷ "" ÷ ..1+ ..
..+ . +
...... + .....
..÷ .... ÷ ..!÷
......... ,oo ÷
...... + ....
..+ .... + ..+
...... ÷
+
i
19"
'- .. 128
..... 127
..... 58
..l+ 35
;1+ 7
'-I+ 35
.-I+ 96
w,-. 138
'-1+ 39
+1+ 74
..... 169
, I+ 195
71
..... 269
-t- 66
-I+ 35
V,.. 117
+l.. 118
i-I+ 183
! I.. 212
,- .. 110
..... 1
+l-. 79
.. + 104
..+
+l+ 107
..t+ 46
l.. 1
t+ 99
38
ri..
..l+ 38
+l+ 03
FI 24
.. * 265
..... 85
+1-- 80
+l-- 76
+.. 155
l,.. 73
+l-- 78
l 111
1-. 77
FI 46
.. 286
+l.- 69
..... 219
..... 241
FI 64
+.. 180
+l+ 2
+l. 106
-- 292 --
H3m»entext.
Cange lyra Zaehariam (I0 Str.) .......
Clange lyra Zaehariam (22 Sir0
Clara sanctorum una Hiirusalcm .....
Clarum nobis Christe tui .......
*Clausus aurium meatus ............
Çlelnentis t'e$tum eelebratur .........
Concentu parili Iustam canamus .....
('ont'essor hic probahilis .............
*Congaudentes cure angelis ..........
*Consors paterui lumiuis ............
Convexa s,lis orbita ................
*Cultor Dci mement«) ...............
Cunctorum rex omuipoteus ..........
ÇIiiletu$ iam mundus patule .........
Decus sacrati n«tl;;il;is
Deus acterni lumiliis
Deus creator omnium [ Lucis .......
*Deus ignee fons animarum ..........
Deus immena trinitas
I)eus ilumensa trinitas [ Unita .......
Deus pater ingenite ................
Deus qui certis legibus ............
Deus sanctorum psallimns ...........
*Deus tuorunl Inilitum ..............
llicalnus laudes Domino ............
l)ulce carmen lingua promat...
Ecee micalltia veluti sidera...
*Eece quem rates vetustis ..........
Ecce salvator omnium ..............
Ecee te (hriste tibi cara ...........
En evangelistae adest ...............
En festUln prodiit virginis ..........
*En martyris Laurentii .............
En pater gloriae rutilum gandi
Exaudi Çhriste nos patris ......
Exsulta nimium tm-I»a fidelium ......
*Exsultet aula caelica ..............
*Exsultet caelum laudibus ...........
Extimnm vestis sacratae ...........
Faven. redemptis voto abstinentiae ..
*Felix Tarraco Fructu,,s,» ...........
*Feno iacere pertulit ...............
Festum Chri.te rex per «»rbem .......
Festum insigne prodiit ........... "...
Festum turba santissimum .....
Fideles Christi praeparate .....
(Fit porta Christi pcrvia. Cfr. A s«,lis ortu
Fons Deus aeternae pacis ......
Fons Dcus vitae perennis ...........
]?ove nulc sancte Domine ......
*Frenentur ergo ....................
Fulgentis auct«»r aefimris ............
Fulget coruscals ut sidus ......
Fulget hic honor sepulcri ...........
F',mler,. precc. tClllpllS est .......... I-[
129
214
136
171
177
37
6
167
19
46
43
109
37
64
'132
7
38
71
0
190
45
104
9O
37
67
263
213
lo9
121
24
46
45
39
42
Hymnentext.
(allo czente veniuus .............
Gaudeat cuncta pia plebs ........
*Gude mater ecc|es .............
Gaudet caterva nobilis .............
Gaudute fl,»res mltrtyrum ............
Gaudet nunc naviter ............
*Germinu nobis Eula|ia .............
*Gratcs tibi lesu novas .............
*Hic est dies verus Dei ............
Hic functionis est dies ...... .......
Hic l«halules mire natus ...........
tlieru.alem gloriosa ................
Honorera sancta Eugeniae ..........
Horis peractis undecim .............
*Hvrtator ille ......................
*Hostis llerodes impie ..............
Hue vos gratitice ...................
lluius supplicium pstis ............
Hymllum Mariae virginis ............
lam cursus horae sexies ............
lam dena nos praeceptio ............
lam legis umbra clauditur ...........
*lam lueis ordo sidere ..............
lam meta noctis transiit ............
lam nos secundae praelnouet ........
lam aune ad i|los properare .........
lam passionis inchoandae ...........
lam surgit hora tertia I Et ..........
*lesu corona virginum ..............
Iesu defensor omnium ..............
*lesu redemptor omnium [ Perpes ....
lesu redcmptor omnium I ui .......
*lesu salvator saeculi ...............
* I|luminans altissilnus ..............
*Immense eaeli conditor ............
luclite rx magne regum ............
hmliti festum pudoris ...............
Iuclito regi polorum ............
*lu caelesti collegio ................
lu matutinis surgimus ..............
*In Ninivitas ......................
Insigne festum luliani ..............
hlsignem Christi martyrem ..........
lnsignem Crispinum laudemus .......
liltende nostris precibus .............
*lnventor rutili dux ................
*loh«mnes huius ....................
*lonam pr-phetam ..................
lram qua merito sternimur ..........
*lste confessor De,mini sacratus ......
Iste electus lohanues ...............
ltote pvpuli psallite ................
Incundum nobis hune diem ..........
Iuliani vita martyris ................
*Katerva matrum personat ..........
185
46
174
172
3
35
2.6
196
122
162
37
42
256
278
120
10
105
86
103
102
10
235
202
35
114
45
107
4
:5
4:
269
) ,)
46
7I
7
.99
49
lloo
37
3'7
3'7
45
1i7
199
42
294
Hyme!ex{.
Katharina mirabilis ...........
Laudeln |,eatm. Eulaliae .........
Laudem Christo plehs di«ata . .
Laudes sanctorum martyrunl .....
Itleis auctc, r clemens ..........
*Lueis creat,,r -prime .........
*Lucis huiug festa ............
Lux Deus Clriste pietas ........
Ltx vera hlci.,, elaritas .........
*Magnae Deus potentiae ........
IMane n-bi.geum cfr. A patte}
Martine c,nfessor Dei .........
Martinus magnus pontifex . . .
*Martyr Dei qui unicum .......
Martyris fes[lllll rutilat .........
*Martyris gestans Z-iii .........
blediae noctis temp,,re .........
Miracula primaeva ...........
*Miratus hostis ..............
Mysticum melos persolvat .......
Nardus Columbae fl«»ruit ........
Nativitatem pueri ............
*Nec non et ipgos .............
Xoctis taetrae primordia .........
Nactis tempus iam praeterit .......
*N,m usitatis ................
*Novum sidus emicuit ..........
*Nnllus bibendi .............
*h'ttllC cllnct.rtlm vox ..........
*Nunc sanete nobis spiritus .......
0 heata Hierusalem ...........
} beate mundi auct-r ..........
}bduxere polum nubila ......... :
}hsidiones obvias ............
0 caelorum Mine princeps .......
*} Christi martyr inclita .......
«}ctavus h,,rae eirculu .........
¢ deeus sacrum virglnum .......
} Dei perenne verbum ........
Dei verbum patris ...........
} l}ei verbum patris ..........
{} hlx heata trinitas ..........
} magne rerum 'hriste ........
Omnip«»tenti D-mino ...........
*} Nazarene lux Bethlem ........
¢} Petre petra ecclesiae .........
*Orbis exsultans celebret .........
0 rerum Domine conditor ........
« saeerdotum inclita ..........
*0 triplex hon0»r .............
0 verum regimen Christe .......
*Pange lingua gloriosi [ proelium...
*Pange lingua gloriosi [ corporis . . .
Perfecto trino numero .........
*Perfusa non sic ..............
46
258
112
43
46
13
21
-+ 45
215
115
51
37
175
14
194
+ 39
107
3
37
46
+ 37
46
+ 35
2fi4
143
, 278
lOI
+ 46
105
120
210
16
ç 72
125
133
37
228
+ 46
134
39
269
42
46
105
7
29,5
Hymnenlext.
*Placet frementem .............
*Plasmator hominis Deus ........
Plebs Deo dicata pollens ........
Plebs omnissancta .........
*J'o.t ut occaum resolvit ........
Praeclarum Christi militera .......
*Primo dierum omnium .........
Prompta cuncta catholicae ........
*Pro speciali linteo ............
*Psallat altitude» eaeli .........
Puer hic sonat I.hannes .........
*Quarto die iam foetidas .........
Qui atone nunc quadriflao ........
Quieti tempus adest ...........
Qui rot libris per Moysen ........
Quod c.nvolutis artubus .........
Quotquot diem determiuaut .......
*Rcctor potens verax Deus .......
Rector redemptor conditor ........
*leferre prisci ..............
*Rerum creator optime .........
Rerum Deus fons omnium .......
*Rerum Deus tenax vigor .......
Restaut nunc ad Christi ridera
lex aeternc Deus forts .......... i
Rex angelorum Domilie ......
*Rex gloriose martyrum ........
*Romane Christi firtis .......... I
Sacer oetavarum dies ..........
Sacer puritatum dies ...........
8acrae triumphum martyris .......
Sacrae virginis triumphum . .
,acrata Christi tempora ........
8acrate veni spiritns ..........
8acratum Chri.ti antistitem .......
*Saeris sollcmniis ............ .!
Sacrum tempus in calcule» .......
Saevus bella serit ............
8anetissimae Leucadiac .........
*8anctorum meritis ............
*Scripta sunt caelo du«,rum ........
8cbastiani martyris sollemne ......
*Sed cur vetustae .............
*Set] mox in auras ...........
8oi angelorum respice ..........
So|lemne festum plebs ..........
Sollemne rutilat ..............
*8olve vocem mens sonora .......
*Smn refectis artubus .........
Sperati sancfi martyris ..........
*Splendr paternae glriae .......
Squalent arva sli ............
*$uetus antro brestuali .........
*$ummae Deus clementiae .......
Summc confessor sacer .........
37
43
14,
274
3
221
43
226
46
37
191
42
110
102
106
43
lO1
35
227
273
4.5
39
67
Il7
142
98
10
46
245
22
45
3
36
37
37
llO
231
322
38
43
243
3.5
279
38
43
260
296 --
Surgentes ad te D,»mine .........
Te centies mille legionum ........
Te decet hymnus Deus .........
*Telluris ingenq conditor ........
*Te lucis ante terminum ........
Te lucis auct.r personant .......
Te maiestatis D,,mine .........
Tempus sop,,ri con,..-ruum .......
Teuehrae et umbra mortis .......
Te perfruamur Domine ......
*Transmissa raptiln ...........
Tristes hune pe,pull ...........
Tuba clarifica pleb. ............
*Tune ille Iudas carnifex ........
Tu rex redemptor omnium ........
*Tu trinitatis unitas .......... i
Uhis magister Tasciae .........
Urbis Rom,deae iam toga ........
*Urbs beata Hierasalem ........
*¥eni redemptor geatim ........
Verbum patris qu,Jd prodiit .......
*Verbum supernum prodiens I A ....
"Verbum superaum prodiens I Nee. . "" [i ."
Verus redemptor Christe .........
n" lins proles opltexque ........ ..
Virinis saerae triumphum i plebs ....
Virinis sacrae triulnphu,n prosequamur i i i'i i
V,3caris ad vitam sacrum ........
Vocis auditae novitas ..........
V,,x clara ecce intonat .......... 2lil2il::l.. i
Vox ecce vatmn vivida ........... ["l .............
- 113
÷ 88
156
43
45
87
, 107
-, 113
+ 96
. 100
37
÷ 2_1
..
+ 42
. 101
+ 43
.. 1.52
,. 253
- 45
- 35
65
46
.265
45
-07
141
85
- 230
" 6.5
0
Pierer'eche llofbu,'hdruckerei 8tephan t;eibel & Co. in Altenburg.
THEINSTITUrE OF MEDIAEV^L STUE.
DgUEEN'$ PARK CRE$CENT
TORONTO -- CANADA